Ìîì÷èë Ìåòîäèåâ

ÌÅÆÄÓ ÊÐÚÑÒÀ È ÊÎÌÏÐÎÌÈÑÀ

ÏÐÀÂÎÑËÀÂÍÀÒÀ ÖÚÐÊÂÀ
È ÊÎÌÓÍÈÑÒÈ×ÅÑÊÈßÒ ÐÅÆÈÌ Â ÁÚËÃÀÐÈß

© Ìîì÷èë Ìåòîäèåâ, àâòîð
Èíñòèòóò çà èçñëåäâàíå íà áëèçêîòî ìèíàëî, 2009
Íà êîðèöàòà: ...........
ISBN 978-954-28-

Ìîì÷èë Ìåòîäèåâ

ÌÅÆÄÓ ÊÐÚÑÒÀ È ÊÎÌÏÐÎÌÈÑÀ
ÏÐÀÂÎÑËÀÂÍÀÒÀ ÖÚÐÊÂÀ
È ÊÎÌÓÍÈÑÒÈ×ÅÑÊÈßÒ
ÐÅÆÈÌ Â ÁÚËÃÀÐÈß

Èíñòèòóò çà èçñëåäâàíå íà áëèçêîòî ìèíàëî
Ñîôèÿ, 2009 ã.

Ñ Ú Ä Ú Ð Æ À Í È Å
Óâîä
ÁÏÖ ïðåç êîìóíèçìà: ðåïðåñèðàí îðãàíèçúì èëè êàçèîííà
îðãàíèçàöèÿ? ................................................................................................. ÕÕ
Ïúðâà ãëàâà
Äúðæàâíàòà ïîëèòèêà êúì Ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà ............................. ÕÕ
1. Öúðêîâíàòà ïîëèòèêà â ïàðòèéíèòå äîêóìåíòè ......................... ÕÕ
2. Ãðàæäàíñêèòå ðèòóàëè è „ïðåîñìèñëåíèòå ïðàçíèöè“ .............. ÕÕ
3. Äúðæàâíè èíñòèòóöèè, îòãîâîðíè çà öúðêîâíàòà ïîëèòèêà ..... ÕÕ
4. Îñíîâíè òåçè â àòåèñòè÷íàòà ëèòåðàòóðà ................................... ÕÕ
5. Ðåçóëòàòè: îáùè òåíäåíöèè è ôèíàíñîâî
ñúñòîÿíèå íà Öúðêâàòà ................................................................. ÕÕ
Âòîðà ãëàâà
Ðåïðåñèðàíàòà öúðêâà (1944 – ñðåäàòà íà 50-òå ãîäèíè) ....................... ÕÕ
1. Åêçàðõ Ñòåôàí ............................................................................... ÕÕ
2. Âèñøåòî äóõîâåíñòâî: „åäíî îò ãëàâíèòå
ðåàêöèîííè ãíåçäà“ ....................................................................... ÕÕ
3. „Åäèí íîâ, ìàëúê, äåìîêðàòè÷åí óñòàⓠíà ÁÏÖ ....................... ÕÕ
4. Ñâåùåíè÷åñêèÿò ñúþç .................................................................. ÕÕ
5. Âúçñòàíîâÿâàíå íà ïàòðèàðøèÿòà ............................................... ÕÕ
6. Ðåïðåñèðàíè ïðàâîñëàâíè ñâåùåíîñëóæèòåëè ........................... ÕÕ
Òðåòà ãëàâà
Ïðîâèíöèàëíàòà öúðêâà: ïàòðèàðõ Êèðèë (1953–1971) ....................... ÕÕ
1. „Ïðîãðåñèâíè“ è „ðåàêöèîííè“ ìèòðîïîëèòè ............................ ÕÕ
2. Êàëåíäàðíàòà ðåôîðìà ................................................................. ÕÕ
3. Ìàíàñòèðñêè æèâîò, äóõîâíî îáðàçîâàíèå è öúðêîâåí ïå÷àò ... ÕÕ
4. Âåëèêäåíñêèòå áîãîñëóæåíèÿ: „ñïåöèàëíèòå ìåðêè“ ................ ÕÕ
5. Ñòðîåæúò íà íîâè õðàìîâå: „íåðåàëåí“ ñòðåìåæ ...................... ÕÕ
6. Åíîðèéñêîòî äóõîâåíñòâî: àäìèíèñòðàòèâíè ìåðêè ................. ÕÕ
7. Ñìúðòòà íà ïàòðèàðõ Êèðèë ........................................................ ÕÕ

5

×åòâúðòà ãëàâà
Ðàçåäèíåíàòà öúðêâà: ïàòðèàðõ Ìàêñèì ................................................ ÕÕ
1. Èçáîðúò íà ïàòðèàðõ Ìàêñèì ...................................................... ÕÕ
2. Ìèòðîïîëèòñêèòå èçáîðè: ïðîáëåì „ñ ãîëÿìà
ïîëèòè÷åñêà ñúùíîñò“ .................................................................. ÕÕ
3. „Ôåîäàëèçàöèÿ“ íà åïàðõèèòå ...................................................... ÕÕ
4. Íîâîòî èçäàíèå íà Áèáëèÿòà: „ñëîæåí èäåîëîãè÷åñêè
âúïðîñ“ .......................................................................................... ÕÕ
5. Äóõîâíîòî îáðàçîâàíèå ................................................................ ÕÕ
6. Öúðêâèòå: ìóçåè è ïàìåòíèöè íà êóëòóðàòà ............................... ÕÕ
7. „Íàé-äîáðàòà äåéíîñò íà ñâåùåíèêà å äà áåçäåéñòâà“ .............. ÕÕ
Ïåòà ãëàâà
Êàçèîííàòà öúðêâà: „ìèðîòâîðíà“ è ìåæäóíàðîäíà äåéíîñò ............ ÕÕ
1. Äúðæàâíî ïðèçíàíèå çà âèñøè äóõîâíèöè ................................. ÕÕ
2. Ñâåòîâíèÿò ñúâåò íà öúðêâèòå ..................................................... ÕÕ
3. Õðèñòèÿíñêàòà ìèðíà êîíôåðåíöèÿ è Êîíôåðåíöèÿòà
íà åâðîïåéñêèòå öúðêâè ................................................................ ÕÕ
4. Îòíîøåíèÿ ñ Ìîñêîâñêàòà è ñ Âñåëåíñêàòà ïàòðèàðøèÿ .......... ÕÕ
5. Ó÷àñòèå â ìåæäóïðàâîñëàâíèÿ äèàëîã ........................................ ÕÕ
6. Îòíîøåíèÿ ñ äðóãèòå ïðàâîñëàâíè è ñ
Àíãëèêàíñêàòà öúðêâà .................................................................. ÕÕ
Øåñòà ãëàâà
Åìèãðàíòñêàòà öúðêâà: „íååôèêàñíà, äåñòðóêòèâíà
è êúñîãëåäà ïîëèòèêà“ ................................................................................ ÕÕ
1. Ìèòðîïîëèò Àíäðåé è Ìàêåäîíñêàòà ïàòðèîòè÷íà
îðãàíèçàöèÿ â Àìåðèêà ................................................................. ÕÕ
2. Ðàçäåëåíàòà åïàðõèÿ (1972–1978) ............................................... ÕÕ
3. Ïîñåùåíèåòî íà ïàòð. Ìàêñèì â Àìåðèêà è
îòçîâàâàíåòî íà åï. Ñèìåîí ......................................................... ÕÕ
4.  òúðñåíå íà áàëàíñ ìåæäó „âðàæåñêàòà åìèãðàöèÿ“
è êîìóíèñòè÷åñêàòà äúðæàâà ....................................................... ÕÕ
5. Åìèãðàíòñêèòå öúðêâè â Àâñòðàëèÿ ............................................ ÕÕ
6. Çàïàäíîåâðîïåéñêà åïàðõèÿ ......................................................... ÕÕ

6

Ñåäìà ãëàâà
Çîãðàôñêè ìàíàñòèð: „ðåëèêâà îò ìèíàëîòî“ ........................................ ÕÕ
1. Ïðåêúñâàíå íà êîíòàêòèòå ............................................................ ÕÕ
2. Ïðåîòêðèâàíåòî íà Çîãðàô .......................................................... ÕÕ
3. Êîíôëèêòúò ìåæäó ìîíàñèòå è áúëãàðñêàòà äúðæàâà ............... ÕÕ
4. Ïðîó÷âàíå íà êóëòóðíîòî íàñëåäñòâî â Çîãðàô ......................... ÕÕ
5. Ôèíàíñîâà è ìàòåðèàëíà ïîìîù ................................................. ÕÕ
Çàêëþ÷åíèå
Áúäåùåòî íà Öúðêâàòà: çàòâàðÿíå èëè îáíîâëåíèå .............................. ÕÕ
Ïðèëîæåíèå ¹ 1.
Ïðèëîæåíèå ¹ 2.
Ïðèëîæåíèå ¹ 3.

Ñíèìêè .......................................................................... ÕÕ
Öúðêîâíà éåðàðõèÿ ...................................................... ÕÕ
Àðõèåðåè íà Áúëãàðñêàòà ïðàâîñëàâíà
öúðêâà (1944–1989 ã.) .................................................. ÕÕ

Èçòî÷íèöè è áèáëèîãðàôèÿ ............................................................................ ÕÕ
Ðåçþìå íà àíãëèéñêè åçèê .......................................................................... ÕÕ
Áëàãîäàðíîñò ................................................................................................... ÕÕ

7

8

Óâîä
ÁÏÖ ÏÐÅÇ ÊÎÌÓÍÈÇÌÀ: ÐÅÏÐÅÑÈÐÀÍ
ÎÐÃÀÍÈÇÚÌ ÈËÈ ÊÀÇÈÎÍÍÀ
ÎÐÃÀÍÈÇÀÖÈß?
Ïðåç êîìóíèñòè÷åñêèÿ ïåðèîä Áúëãàðñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà å óïðàâëÿâàíà îò òðèìà ïàòðèàðñ蠖 ïàòðèàðõ Êèðèë, ïàòðèàðõ Ìàêñèì è àãåíò ÏÀÒÐÈÀÐÕ1. Ìîæå äà çâó÷è ïàðàäîêñàëíî, íî ïîñëåäíèÿò íå å ñàìî ñúáèðàòåëåí
îáðàç íà àãåíòèòå íà Äúðæàâíà ñèãóðíîñò ñðåä âèñøåòî äóõîâåíñòâî, à ðåàëåí
ïñåâäîíèì íà åäèí îò íàé-èçâåñòíèòå, âêëþ÷èòåëíî è â ïîñòêîìóíèñòè÷åñêèÿ
ïåðèîä, ìèòðîïîëèòè íà ÁÏÖ. Òîé å íàé-âèñîêîïîñòàâåíèÿò ñúòðóäíèê íà ïîëèòè÷åñêàòà ïîëèöèÿ ïðåç 50-òå è 60-òå ãîäèíè, íàñëåäåí ïðåç 70-òå ãîäèíè îò
äðóãè äóõîâíèöè è ñâåòñêè ëèöà, íàé-âëèÿòåëíèòå îò êîèòî íîñÿò ïñåâäîíèìèòå ÁÎÉÊÎ è ÄÀÌßÍÎÂ. Ìàêàð â êíèãàòà äà ñòàâà ÿñíà ñàìîëè÷íîñòòà íà
ðåäèöà àðõèåðåè è ñâåòñêè ëèöà, êîèòî ñå êðèÿò çàä òåçè è äðóãè ïñåâäîíèìè,
íàñòîÿùîòî èçñëåäâàíå íå å ïîñâåòåíî íà îòíîøåíèÿòà ìåæäó Áúëãàðñêàòà
ïðàâîñëàâíà öúðêâà è Äúðæàâíà ñèãóðíîñò. Âðúçêèòå ìåæäó ïðàâîñëàâíîòî
äóõîâåíñòâî è ïîëèòè÷åñêàòà ïîëèöèÿ ñà ñðåä íàé-äèñêóòèðàíèòå âúïðîñè íà
ïðåõîäà, íî òå ñà ñàìî åäèí îò íà÷èíèòå, ÷ðåç êîèòî êîìóíèñòè÷åñêàòà äúðæàâà ñå ñòðåìè äà ìàðãèíàëèçèðà îáùåñòâåíàòà çíà÷èìîñò íà Öúðêâàòà.
Öåëòà íà íàñòîÿùàòà êíèãà å äà ðàçãëåäà òðóäíèòå è ÷åñòî òðàâìàòè÷íè
îòíîøåíèÿ ìåæäó Öúðêâàòà è êîìóíèñòè÷åñêàòà äúðæàâà. Òåìàòà èçãëåæäà
áîëåçíåíà ïðåäè âñè÷êî çàùîòî Ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà ÷åñòî å ïðåäñòàâÿíà
êàòî àêòèâåí ñúòðóäíèê íà âëàñòòà, îñîáåíî êúì êðàÿ íà êîìóíèñòè÷åñêèÿ ïåðèîä. Òàçè ãëåäíà òî÷êà, êîÿòî óñëîâíî ìîæå äà áúäå íàðå÷åíà ëèáåðàëíà, áåøå äîïúëíèòåëíî ïîäñèëåíà îò ðàçêîëà â íà÷àëîòî íà 90-òå ãîäèíè, êîéòî òúðñåøå ñâîÿòà ëåãèòèìíîñò â àíòèêîìóíèçìà.  ãîäèíèòå ñëåä íåãîâîòî íà÷àëî
1

Àãåíòóðíèòå ïñåâäîíèìè â èçëîæåíèåòî ñà ïðåäàäåíè ñ ãëàâíè áóêâè, çàùîòî òîâà
å òåõíèÿò îðèãèíàëåí ïðàâîïèñ â àðõèâèòå íà Äúðæàâíà ñèãóðíîñò. (Âñè÷êè áåëåæêè
â êíèãàòà ñà îò àâòîðà.)

9

äåáàòúò äîáè îùå ïî-îáúðêàí âèä, ñëåä êàòî âèäíè ÷ëåíîâå íà àëòåðíàòèâíèÿ
ñèíîä îôèöèàëíî áÿõà îïîâåñòåíè êàòî ñúòðóäíèöè íà Äúðæàâíà ñèãóðíîñò, à
ïóáëè÷íè ëè÷íîñòè ñ àíòèêîìóíèñòè÷åñêè óáåæäåíèÿ äåêëàðèðàõà ïîäêðåïàòà ñè çà êàíîíè÷íèÿ ñèíîä. Íà ïðúâ ïîãëåä íåùàòà ñè äîéäîõà íà ìÿñòîòî,
êîãàòî íàñëåäíèöèòå íà êîìóíèñòè÷åñêàòà ïàðòèÿ ñå îáÿâèõà çà ïðîòèâíèöè
íà ðàçêîëà è ñå îïèòàõà äà ïðåõâúðëÿò âèíàòà çà íåãî èçöÿëî âúðõó àíòèêîìóíèñòè÷åñêèòå ïàðòèè. Åäèíñòâåíèÿò êîíñåíñóñ, êîéòî ñå îôîðìè âúç îñíîâà
íà òîçè äåáàò, áåøå ïî îòíîøåíèå íà ðåïðåñèèòå, ïðåæèâåíè îò Ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà â êðàÿ íà 40-òå è íà÷àëîòî íà 50-òå ãîäèíè. Áåç äà îòðè÷àò òîçè
ôàêò, êðàéíèòå ïðèâúðæåíèöè íà „ëèáåðàëíàòà“ ãëåäíà òî÷êà ïðîäúëæàâàò äà
âèæäàò â Öúðêâàòà åäíà îò êàçèîííèòå îðãàíèçàöèè ïðåç êîìóíèçìà. Äîâåäåí
äî êðàéíîñò, òåõíèÿò àðãóìåíò îòâåæäà êúì âúïðîñà: àêî Öúðêâàòà äåéñòâèòåëíî ñå å ñúïðîòèâëÿâàëà íà êîìóíèñòè÷åñêèÿ ðåæèì, çàùî íå å áèëà çàáðàíåíà?
Îïèñàíèÿò äåáàò ñå ðàçâèâà â åäíî êðàéíî ñåêóëàðèçèðàíî (ñïîðåä ñúâðåìåííèÿ òåðìèí) îáùåñòâî, êîåòî â ïðîäúëæåíèå íà äåñåòèëåòèÿ å áèëî îáåêò
íà ìîùíà àòåèñòè÷íà ïðîïàãàíäà. Ðåçóëòàòúò îò íåÿ å øèðîêî ðàçïðîñòðàíåíàòà ãëåäíà òî÷êà, ñïîðåä êîÿòî Öúðêâàòà å èíñòèòóöèÿ ñ èñòîðè÷åñêè çàñëóãè
çà ñúõðàíÿâàíåòî íà íàöèîíàëíàòà èäåíòè÷íîñò â òåæêè èñòîðè÷åñêè âðåìåíà,
÷èÿòî ñúâðåìåííà ôóíêöèÿ ñå ñâåæäà äî òîâà äà áúäå íåùî ïîäîáíî íà îáðåäåí äîì, äî ÷èèòî óñëóãè ÷îâåê ïðèáÿãâà â åäèí èëè äðóã ïåðèîä îò æèâîòà ñè.
 òîçè êîíòåêñò ðàçêîëúò èçèãðà ïîëîæèòåëíà ðîëÿ, äàâàéêè âúçìîæíîñò â
ñïîðà äà ñå ÷óå è îáðàòíàòà ãëåäíà òî÷êà, êîÿòî íàñòîÿâàøå çà ïî-ãîëÿìà ïðåäïàçëèâîñò êúì öúðêîâíèÿ æèâîò è ñå ïðîòèâîïîñòàâÿøå íà íåãîâîòî îáâúðçâàíå ñ êîíêðåòíàòà ïîëèòè÷åñêà êîíþíêòóðà.
Ðàçíîåçè÷èåòî, êîåòî ñúùåñòâóâà ïî òåìàòà çà îòíîøåíèÿòà ìåæäó Öúðêâàòà è êîìóíèñòè÷åñêàòà âëàñò, ïîíå â ìîìåíòà èçãëåæäà òðóäíî ïðåîäîëèìî. Åäíàòà ãëåäíà òî÷êà âèæäà â Öúðêâàòà êâàçèïîëèòè÷åñêà èíñòèòóöèÿ, êîÿòî òðÿáâà äà ñëåäâà îáùåñòâåíèòå ïðîìåíè, à äðóãàòà èçòúêâà âå÷íèÿ è èçâúíâðåìåâè õàðàêòåð íà Öúðêâàòà è îñïîðâà âúçìîæíîñòòà íåéíèòå àðõèåðåè äà
áúäàò îáåêò íà èñòîðè÷åñêî ïðîó÷âàíå è îöåíêà. Ñðåäíèÿò ïúò ìåæäó òåçè äâå
êðàéíè ìíåíèÿ ñå îñíîâàâà íà óâàæèòåëíîòî îòíîøåíèå êúì öúðêîâíàòà èíñòèòóöèÿ è íåéíîòî ðúêîâîäñòâî, íî íå èçêëþ÷âà âúçìîæíîñòòà çà èçñëåäâàíåòî íà öúðêîâíèÿ æèâîò, ïîñòàâåí â ñúîòâåòíèÿ èñòîðè÷åñêè êîíòåêñò.
Ïðîáëåìúò ñå çàäúëáî÷àâà äîïúëíèòåëíî îò ôàêòà, ÷å Áúëãàðñêàòà öúðêâà è äî äíåñ îñòàâà öàðñòâî íà ñëóõîâåòå, ÷åñòî ðàçïðîñòðàíÿâàíè îò ìàëöèíàòà çàïîçíàòè èëè íåïîñðåäñòâåíè ó÷àñòíèöè â öúðêîâíèÿ æèâîò ïðåç êîìóíèçìà. Çàòîâà åäâà ëè èìà è åäèí âèñø áúëãàðñêè äóõîâíèê îò ïîñëåäíèòå
øåñòäåñåò ãîäèíè, ÷èÿòî ðåïóòàöèÿ äà íå å ñåðèîçíî íàêúðíåíà îò „äîñòîâåðíèòå“ ñëóõîâå çà íåãî. Íàé-÷åñòî òîâà ñà îáâèíåíèÿ â àìîðàëíî ïîâåäåíèå èëè
ïðåñëåäâàíå íà íÿêàêúâ ìàòåðèàëåí èíòåðåñ, à â íàé-ìåêèÿ ñëó÷àé êîíêðåòíè

10

äóõîâíèöè ñà îïèñàíè êàòî ìåêóøàâè è ëèøåíè îò âðúçêà ñ ðåàëíèÿ ñâÿò „ìèñòèöè“. Âñúùíîñò ìíîãî îò òåçè ñëóõîâå ñà ÷àñò îò àòåèñòè÷íàòà ïðîïàãàíäà
ïðåç êîìóíèñòè÷åñêèÿ ïåðèî䠖 íà ñëåäâàùèòå ñòðàíèöè ùå áúäàò öèòèðàíè
íÿêîè äîêóìåíòè, êîèòî äîêàçâàò ñòðåìåæà íà ðåæèìà äà „êîëåêöèîíèðà“ òàêèâà òâúðäåíèÿ, êúì êîèòî ñå îòíàñÿ íàïúëíî áåçêðèòè÷íî äîðè ïðè ëèïñàòà
íà äîêàçàòåëñòâà çà òÿõ. Ïîä÷åðòàí èíòåðåñ ïðîÿâÿâà Äúðæàâíà ñèãóðíîñò,
êîÿòî íàñúð÷àâà ñúáèðàíåòî èìåííî íà òîçè òèï èíôîðìàöèÿ. Òîâà å ïðè÷èíàòà îáåêò íà òåçè ñëóõîâå ÷åñòî äà ñà áèëè îíåçè âèñøè äóõîâíèöè, êîèòî äî
êðàÿ íà æèâîòà ñè îñòàâàò ïðèâúðæåíèöè íà íåçàâèñèìîñòòà íà Öúðêâàòà îò
äúðæàâàòà. Ñúùåâðåìåííî ïðåç êîìóíèñòè÷åñêèÿ ïåðèîä ìîæå äà ñå ãîâîðè
çà ñúçíàòåëíîòî èçäèãàíå â öúðêîâíàòà éåðàðõèÿ íà õîðà, ÷èèòî ÷îâåøêè ñëàáîñòè ãè ïðàâÿò ëåñåí îáåêò çà ìàíèïóëàöèÿ îò ñòðàíà íà âëàñòòà.
Îñíîâíèÿò âúïðîñ, îòãîâîð íà êîéòî ùå áúäå òúðñåí â íàñòîÿùîòî èçñëåäâàíå, å äàëè Áúëãàðñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà ïðåç êîìóíèçìà å ðåïðåñèðàí îðãàíèçúì èëè êàçèîííà îðãàíèçàöèÿ. Ìîåòî ìíåíèå, ôîðìèðàíî âúç îñíîâà íà ïðåãëåäàíèòå äîêóìåíòè, å, ÷å òÿ å ìíîãî ïîâå÷å ðåïðåñèðàí îðãàíèçúì. Òîâà íå îòðè÷à ñúùåñòâóâàíåòî íà êàçèîííè ñòðàíè îò íåéíèÿ æèâîò, îñîáåíî ïî îòíîøåíèå íà âúíøíàòà º ïîëèòèêà. Åäèí îò íàé-âèäèìèòå àðãóìåíòè
ñðåùó òåçàòà çà êàçèîííèÿ õàðàêòåð íà Öúðêâàòà å ñúùåñòâåíîòî âëèÿíèå â
Ñâ. ñèíîä íà êâàëèôèöèðàíèòå â äîêóìåíòèòå êàòî „ðåàêöèîííè ìèòðîïîëèòè“, ïîñëåäíèÿò îò êîèò ìèòð. Éîñèô Âàðíåíñêè, ïî÷èâà ïðåç 1988 ã. Äðóã
àðãóìåíò â ïîëçà íà òîâà òâúðäåíèå å, ÷å àäìèíèñòðàòèâíèòå ïðå÷êè è ìåêàòà
ðåïðåñèÿ âúðõó öúðêîâíèÿ æèâîò ñàìî ñå çàñèëâàò, à íå íàìàëÿâàò ñ íàïðåäâàíåòî íà êîìóíèñòè÷åñêèÿ ðåæèì. Ïåðèîäúò íà ôèçè÷åñêè ðåïðåñèè íàä ñâåùåíîñëóæèòåëèòå çàâúðøâà êúì ñðåäàòà íà 50-òå ãîäèíè è å çàìåíåí îò îòíîñèòåëíà òúðïèìîñò è áåçðàçëè÷èå, ðÿçêî ïðåêðàòåíè â êðàÿ íà 60-òå è íà÷àëîòî
íà 70-òå ãîäèíè. Êàòî öÿëî âúïðåêè óñïåøíîòî îáåçëè÷àâàíå íà âèñøåòî äóõîâåíñòâî è ñíèæàâàíåòî íà íåãîâèÿ îáùåñòâåí ïðåñòèæ, äî êðàÿ íà ñúùåñòâóâàíåòî íà êîìóíèñòè÷åñêàòà äúðæàâà Öúðêâàòà çàïàçâà èçâåñòíà àâòîíîìèÿ.
Òÿ îñòàâà è åäèí îò ïîñëåäíèòå „îñòðîâè“, êúäåòî ìîãàò äà ñå çàáåëåæàò ïðîÿâè íà ãðàæäàíñêî îáùåñòâî äîðè è ïðåç êúñíèÿ êîìóíèçú젖 òîâà íàìèðà
èçðàç â ïîíÿêîãà îò÷àÿíèòå, íî ïîäïèñàíè èçëîæåíèÿ íà âÿðâàùè õðèñòèÿíè, â
êîèòî òå èçëàãàò ñâîåòî ìíåíèå ïî âàæíè çà òÿõ âúïðîñè.
Ôàêòîðúò, êîéòî îêàçâà íàé-ñèëíî âúçäåéñòâèå âúðõó öúðêîâíèÿ æèâîò
ïðåç êúñíèÿ êîìóíèçúì, å ïîëèòèêàòà çà íàëàãàíå íà ãðàæäàíñêèòå ðèòóàëè.
Òîâà å âïå÷àòëÿâàùî ïî ìàùàáèòå ñè äúðæàâíî óñèëèå, íàñî÷åíî êúì îãðàíè÷àâàíåòî íà „ðåëèãèîçíàòà ïðîïàãàíäà“ è íà òðàäèöèîííèòå äî òîçè ìîìåíò
öúðêîâíè ðèòóàëè (òåðìèíúò „òàéíñòâà“ å íåïîçíàò â êîìóíèñòè÷åñêàòà ëåêñèêà) è òÿõíîòî çàìåñòâàíå ñ èçìèñëåíè â íå÷èè êàáèíåòè (íàé-âå÷å â èíñòèòóòèòå íà Áúëãàðñêàòà àêàäåìèÿ íà íàóêèòå) „ñîöèàëèñòè÷åñêè ãðàæäàíñêè
ðèòóàëè“. Êàìïàíèÿòà çà íàëàãàíåòî íà ãðàæäàíñêèòå ðèòóàëè ìîæå äà áúäå

11

öèòèðàíà è êàòî åäíî îò íàé-ñèëíèòå äîêàçàòåëñòâà çà òîòàëèòàðíèÿ õàðàêòåð
íà êîìóíèñòè÷åñêèÿ ðåæèì ïîðàäè íåãîâèÿ ñòðåìåæ äà ñå íàìåñè è óïðàâëÿâà
íàé-ëè÷íèòå ìîìåíòè îò ÷îâåøêèÿ æèâîò. Òÿ çàñÿãà íå ñàìî ïðàâîñëàâíîòî
èçïîâåäàíèå è ñ íÿêîè óãîâîðêè ìîæå äà ñå òâúðäè, ÷å å åäíà îò (÷åñòî ïîäöåíÿâàíèòå) ïðè÷èíè è çà „âúçðîäèòåëíèÿ ïðîöåñ“ ñðåùó áúëãàðñêèòå ìþñþëìàíè.
Ïàðàëåëíî äúðæàâàòà äåéñòâèòåëíî ïîëàãà óñèëèÿ äà ïðåâúðíå Ñâ. ñèíîä â êàçèîííà èíñòèòóöèÿ, êàòî ÷åñòî ñå íàìåñâà ïðÿêî â èçáîðà íà íåãîâèòå
÷ëåíîâå è íàëàãà çà ìèòðîïîëèòè ëè÷íîñòè ñúñ ñúìíèòåëíà öúðêîâíîñò. Òåçè
îòêðîâåíî „êàçèîííè“ ìèòðîïîëèòè îáà÷å âèíàãè ñà ìàëöèíñòâî â Ñâ. ñèíîä è
ìàêàð áëàãîäàðåíèå íà äúðæàâíàòà ïîäêðåïà äà ñà èçêëþ÷èòåëíî àêòèâíè è
ïóáëè÷íî âèäèìè, íå ìîæå äà ñå òâúðäè, ÷å òå óïðàâëÿâàò Áúëãàðñêàòà öúðêâà. Äåéñòâèòåëíî òå óïðàâëÿâàò âúíøíàòà öúðêîâíà ïîëèòèêà (íàðè÷àíà „èêóìåíè÷åñêà è ìèðîòâîðíà äåéíîñò“), êîÿòî å íàé-èçâåñòíàòà è ïðîïàãàíäèðàíà
îò ñàìèÿ ðåæèì ñòðàíà íà öúðêîâíèÿ æèâîò. Îòòóê ïðîèçëèçà è ïîãðåøíîòî
âïå÷àòëåíèå çà êàçèîííèÿ õàðàêòåð íà öåëèÿ Ñèíîä.
Äðóã âúïðîñ, îòãîâîðúò íà êîéòî å çíà÷èòåëíî ïî-òðóäåí, å êàê èñòîðèÿòà íà Áúëãàðñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà ïðåç êîìóíèçìà ñå âïèñâà â ïî-îáùàòà
òåìà çà îòíîøåíèÿòà ìåæäó öúðêâèòå è òîòàëèòàðíèòå ðåæèìè. Øèðîêî ðàçïðîñòðàíåíà å îöåíêàòà, ñïîðåä êîÿòî ïðàâîñëàâíèòå öúðêâè ñà ïî-ïîäàòëèâè
íà „ïðåâçåìàíå“ çàðàäè òðàäèöèîííèÿ öåçàðîïàïèñòêè ìîäåë íà òåõíèòå îòíîøåíèÿ ñ äúðæàâàòà. Äîðè öåçàðîïàïèçìúò äà ñå ïðèåìå çà êîðåêòíî îïèñàíèå íà òðàäèöèîííèÿ ìîäåë íà îòíîøåíèÿòà ìåæäó Öúðêâà è äúðæàâà â ïðàâîñëàâíèÿ ñâÿò (êîåòî ñúùåñòâåíî îïðîñòÿâà ïðîáëåìà), ñïîðåä ìåí òîé íå áè
ìîãúë êîðåêòíî äà îáÿñíè îòíîøåíèÿòà ìåæäó ïðàâîñëàâíèòå öúðêâè è êîìóíèñòè÷åñêèòå ðåæèìè.  ñâîÿ êëàñè÷åñêè âàðèàíò (ïðèìåðúò íà Âèçàíòèÿ) ñ
òåðìèíà öåçàðîïàïèçúì ñå îïèñâà íàìåñàòà â öúðêîâíèÿ æèâîò íà õðèñòèÿíñêàòà äúðæàâà, îëèöåòâîðÿâàíà îò âèçàíòèéñêèÿ èìïåðàòîð.  ïî-êðàéíèòå ñè
ôîðìè, êúäåòî êîðåêòíîñòòà íà òåðìèíà öåçàðîïàïèçúì å îùå ïî-ñúìíèòåëíà,
êàêúâòî å ñëó÷àÿò ñ Îñìàíñêàòà èìïåðèÿ, îòíîâî å íàëèöå äúðæàâà, êîÿòî,
ìàêàð è èíîâåðñêà, íå ñàìî ïðèåìà ñúùåñòâóâàíåòî íà Ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà,
íî è º ïðåäîñòàâÿ êîíêðåòíè è ëåãèòèìíè ïúëíîìîùèÿ.
Íå å òàêúâ ñëó÷àÿò ñ òîòàëèòàðíàòà äúðæàâà (è îñîáåíî ñ íåéíàòà êîìóíèñòè÷åñêà ðàçíîâèäíîñò), êîÿòî îò ñàìîòî íà÷àëî ñè ïîñòàâÿ ìíîãî ÿñíè öåëè çà ïðåìàõâàíå íà ðåëèãèÿòà, òúé êàòî ÿ âúçïðèåìà êàòî ñèëåí èäåîëîãè÷åñêè êîíêóðåíò. Ìåæäèííàòà ñïèðêà êúì èçëè÷àâàíåòî íà ðåëèãèîçíîòî ÷óâñòâî
ñå ÿâÿâà ôîðìàëíîòî ïðèçíàíèå íà ñúùåñòâóâàíå íà öúðêîâíàòà èíñòèòóöèÿ
(íåçàâèñèìî îò äåíîìèíàöèÿòà), ñúïðîâîäåíî ñ íåéíîòî ìàðãèíàëèçèðàíå è
ïî âúçìîæíîñò êîìïðîìåòèðàíå. Ñúùåâðåìåííî ìíîãî òðóäíî ìîæå äà áúäå
ïðîêàðàíà ðàçãðàíè÷èòåëíà ëèíèÿ â îòíîøåíèåòî íà ðàçëè÷íèòå õðèñòèÿíñêè
äåíîìèíàöèè êúì òîòàëèòàðíèòå ðåæèìè.  áúëãàðñêèÿ ïðèìåð âñè÷êè ðåëè-

12

êàêòî è ñ „âúçðîäèòåëíèÿ ïðîöåñ“ ñðåùó áúëãàðñêèòå ìþñþëìàíè. Ïðèîðèòåò çà Ñâåòîâíèÿ ñúâåò íà öúðêâèòå ïðåç Ñòóäåíàòà âîéíà îáà÷å îñòàâà íåãîâàòà ïðåäñòàâèòåëíîñò è òàçè îðãàíèçàöèÿ. à è êúì íà÷àëîòî íà 50-òå ãîäèíè ïðàêòè÷åñêè ñà ïðåêúñíàòè. êîèòî è íàëàãàò íÿêîè îò îãðàíè÷åíèÿòà íà èçñëåäâàíåòî. Ìîæå äà ñå ãîâîðè çà ðàçëè÷èÿ â ïîäõîäèòå êúì îòäåëíèòå äåíîìèíàöèè â çàâèñèìîñò îò âúíøíàòà ïîäêðåïà çà òÿõ è îáùåñòâåíàòà èì çíà÷èìîñò âúòðå â ñòðàíàòà. ÷å íåéíîòî äóõîâåíñòâî íå å ïîäëîæåíî íà ìàùàáíè ðåïðåñèè.ãèîçíè äåíîìèíàöèè ñà ïîäëîæåíè íà èäåíòè÷íè ðåïðåñèè è àäìèíèñòðàòèâíè ìåðêè. âðúçêèòå ñ íåÿ ñà òðàäèöèîííî íàïðåãíàòè.. Êàòîëèöèòå (âêëþ÷èòåëíî â Áúëãàðèÿ) ìîãàò äà ðàç÷èòàò íà ïîäêðåïàòà íà ïàïàòà è âúïðåêè äúëáîêîòî ïîäîçðåíèå íà ðåæèìà êúì Âàòèêàíà òîé íå ìîæå äà íå îò÷èòà ìåæäóíàðîäíîòî âëèÿíèå íà ïàïñêàòà èíñòèòóöèÿ. êîåòî îáà÷å ïî íèêàêúâ íà÷èí íå îçíà÷àâà. Çíà÷èòåëíî ïî-âàæåí ôàêòîð. å Ñâåòîâíèÿò ñúâåò íà öúðêâèòå. àíãàæèðàíè ñ ïðîêàðâàíåòî íà ïîëèòèêàòà êúì Ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà. Íà ïúðâî ìÿñòî å èçïîëçâàí è öèòèðàí àðõèâúò íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè (Äèðåêöèÿ íà èçïîâåäàíèÿòà). Çà íàïèñâàíåòî íà òàçè êíèãà ñà èçïîëçâàíè àðõèâèòå íà äúðæàâíèòå èíñòèòóöèè.  ñëó÷àÿ ñ Ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà â ðàííèÿ êîìóíèñòè÷åñêè ïåðèîä ïîêàçíèòå ïðîöåñè ñà èçáåãíàòè. êîéòî îïðåäåëÿ îòíîøåíèåòî íà êîìóíèñòè÷åñêèÿ ðåæèì êúì îòäåëíèòå ðåëèãèîçíè îáùíîñòè. êîÿòî äà ãè çàùèòàâà. Òàêà íàïðèìåð ìàëöèíñòâåíèòå îáùíîñòè â Áúëãàðèÿ ïîíÿêîãà ñà ïîäëîæåíè íà çíà÷èòåëíî ïî-âèäèìè ðåïðåñèè îò ïðàâîñëàâíèò堖 òàêúâ å ñëó÷àÿò ñúñ ñúäåáíèÿ ïðîöåñ ñðåùó êàòîëè÷åñêèòå äóõîâíèöè ïðåç 1952 ã. Îò òàçè ãëåäíà òî÷êà ïîçèöèÿòà íà Ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà å çíà÷èòåëíî ïî-ñëàáà. êîåòî (ñàìî íà ïðúâ ïîãëåä ïàðàäîêñàëíî) íàñòúïâà çàåäíî ñ âúçñòàíîâÿâàíåòî íà Áúëãàðñêàòà ïàòðèàðøèÿ. Çà ðàçëèêà îò Êàòîëè÷åñêàòà. Åäèíñòâåíàòà ñòðóêòóðà. Ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà íå ìîæå äà ðàç÷èòà íà ïîäêðåïàòà èëè ïîíå íà âíèìàíèåòî íà íÿêàêâà âúíøíà þðèñäèêöèÿ. ñ íÿêîè ðåäêè èçêëþ÷åíèÿ. êîéòî ðàçïîëàãà ñúñ çíà÷èòåëíà èíôîðìàöèÿ çà ñúñòîÿíèåòî íà ðåëèãèîçíèòå ñâîáîäè â Áúëãàðèÿ è â äðóãèòå ñòðàíè îò èçòî÷íèÿ áëîê è â êîéòî ÁÏÖ ÷ëåíóâà îò 1961 ã. ðåçóëòàòúò îò êîèòî å ñåêóëàðèçèðàíåòî íà îãðîìíà ÷àñò îò îáùåñòâîòî.  òîçè ñìèñúë êëþ÷úò êúì ðàçáèðàíåòî íà ïîëîæåíèåòî íà Áúëãàðñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà ïðåç êîìóíèçìà ñå ñúñòîè â íåéíîòî ïðîâèíöèàëèçèðàíå è èçîëèðàíå îò îñòàíàëèÿ ñâÿò. ñúõðàíÿâàí â ìîìåíòà â Ìèíèñòåðñòâîòî íà âúíøíèòå ðàáîòè. ïðåäïî÷èòà äà ñè çàòâîðè î÷èòå ïðåä íàðóøàâàíåòî íà ðåëèãèîçíèòå ïðàâà â ñòðàíèòå îò Èçòî÷íà Åâðîïà. å íàëè÷èåòî íà âúíøíà ïîäêðåïà èëè íà âúíøíà þðèñäèêöèÿ. êîÿòî å âúçìîæíî äà îêàæå íÿêàêâî âúçäåéñòâèå âúðõó êîìóíèñòè÷åñêèÿ ðåæèì ïî îòíîøåíèå íà ïðàâàòà íà ïðàâîñëàâíèòå è íà ïðîòåñòàíòèòå. Òîâà å íàé-ïðåäñòàâèòåëíèÿò èçòî÷íèê çà îòíîøåíèÿòà ìåæäó Öúðêâàòà 13 . Âñåëåíñêàòà ïàòðèàðøèÿ íå ìîæå äà ñå ïîõâàëè ñ ìåæäóíàðîäíîòî âëèÿíèå íà Âàòèêàíà.

Íàé-âèäèìîòî îãðàíè÷åíèå. ñïîðåä íÿêîè äîðè ñà çàãóáåíè. âúïðåêè ÷å òÿõíîòî öèòèðàíå ïîíÿêîãà óòåæíÿâà èçëîæåíèåòî. êîéòî ïîêðèâà âñè÷êè àñïåêòè îò òåõíèòå îòíîøåíèÿ. ÷å âúâ âñè÷êè öèòèðàíè äîêóìåíòè å çàïàçåí òåõíèÿò îðèãèíàëåí ïðàâîïèñ. Òîâà å ïðè÷èíàòà íÿêîè îò ðàçâèòèòå â êíèãàòà àðãóìåíòè äà áúäàò äîêàçâàíè ñúñ ñðàâíèòåëíî ìíîãî àðõèâíè èçòî÷íèöè. êîèòî ìîãàò äà óâðåäÿò ðåïóòàöèÿòà íà òðåòè ëèöà. êîèòî â ãîëÿìàòà ñè ÷àñò ñúäúðæàò ïðîòîêîëè îò çàñåäàíèÿòà íà Ñèíîäà è âçåòèòå ðåøåíèÿ. ÷å öÿëàòà ïàòðèàðøåñêà è ñèíîäàëíà êîðåñïîíäåíöèÿ ñ äúðæàâàòà âèíàãè å àäðåñèðàíà „äî ãîñïîäèí“. ïîäëåæàù íà èçâåñòíà èíòåðïðåòàöèÿ. íî ÷åñòî å ïðèêðèâàíà ïîä ïî-îáùè ôîðìóëèðîâêè. ×àñòè÷íî ñà ïîëçâàíè àðõèâèòå íà Ñëóæáà „Êóëòóðíî íàñëåäñòâî“ êúì Ìèíèñòåðñòâîòî íà âúíøíèòå ðàáîòè. à êúäåòî òÿ ñúùåñòâóâà. êîÿòî ùå áúäå ðàçãëåäàíà è öèòèðàíà â îòäåëíèòå ãëàâè. Òàêà íàïðèìåð â äîêóìåíòèòå ïî÷òè íå å âúçìîæíî äà ñå ñðåùíå êàòåãîðè÷íàòà çàáðàíà çà ñòðîèòåëñòâî íà íîâè öúðêîâíè õðàìîâå. Çà ùàñòèå íà èçñëåäîâàòåëÿ òîçè òèï êîðåñïîíäåíöèÿ íå ñå îòëè÷àâà ñ îñîáåí âêóñ êúì ïèêàíòåðèÿòà. äîêàòî íÿêîè ïîâåðèòåëíè äîêëàäè íà áëèçêè äî äúðæàâàòà ìèòðîïîëèòè ñà àäðåñèðàíè ñúñ ñòàíäàðòíîòî çà ïåðèîäà îáðúùåíèå „äî äðóãàðÿ“. ïîñâåòåíà íà òîçè ïåðèîä îò èñòîðèÿòà íà Öúðêâàòà. òúé êàòî â îïðåäåëåíè ìîìåíòè òîé å ïîêàçàòåëåí çà îòíîøåíèÿòà ìåæäó Öúðêâà è äúðæàâࠖ òàêà íàïðèìåð â äúðæàâíèòå äîêóìåíòè Áîã ðÿäêî ñå èçïèñâà ñ ãëàâíà áóêâà. ïðåäàäåíè íà Öåíòðàëíèÿ äúðæàâåí àðõèâ. íÿìàùè îòíîøåíèå êúì îáåêòà íà èçñëåäâàíåòî. Ñúùèÿ ïîäõîä ñúì èçïîëçâàë è ïî îòíîøåíèå íà íåäîêàçàíèòå îáâèíåíèÿ â àìîðàëíîñò êúì äóõîâíèöè èëè ñâåòñêè ëèöà. Òå ñà îñíîâåí èçòî÷íèê çà àãåíòóðíèòå ïñåâäîíèìè íà 14 . ïî-êúñíèòå íåãîâè àðõèâè íå ñà ñèñòåìàòèçèðàíè. ïîñâåòåíà íà ðàííèÿ êîìóíèñòè÷åñêè ïåðèîä. Òîçè àðõèâ ïðåäñòàâëÿâà îôèöèàëíà áþðîêðàòè÷íà êîðåñïîíäåíöèÿ. Òóê å íåîáõîäèìî äà áúäå ñïîìåíàòà ñàìî âàæíàòà è êîðåêòíà êúì àðõèâíèòå äàííè êíèãà íà Äàíèåëà Êàëêàíäæèåâà „Áúëãàðñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà è „íàðîäíàòà äåìîêðàöèÿ“ (1944–1953)“. ñèíîä äî ñðåäàòà íà 60-òå ãîäèíè. Ïîêàçàòåëíà ïîäðîáíîñò å. ñúçíàòåëíî íå ñúì öèòèðàë äàííè. êîÿòî ñúùåñòâóâà. êîåòî òîçè àðõèâåí ìàòåðèàë íàëàãà.è äúðæàâàòà îò êîìóíèñòè÷åñêèÿ ïåðèîä. êîÿòî èìà ñïåöèôè÷åí ñòèë è íà÷èí íà èçðàçÿâàíå. êîèòî èìàò îòíîøåíèå êúì íåãîâàòà äåéíîñò ïî ëèíèÿ íà Öúðêâàòà çàä ãðàíèöà. êàêòî è îòäåëíè äîêóìåíòè îò àðõèâà íà ÁÊÏ. ÷å ñå ïðîñòèðà äî êðàÿ íà 1985 ã. å. Íà ïîñëåäíî ìÿñòî òðÿáâà äà áúäå ïîñî÷åíî. ×àñòè÷íî ñà ïîëçâàíè è àðõèâèòå íà Ïúðâî ãëàâíî óïðàâëåíèå íà Äúðæàâíà ñèãóðíîñò. Ïðè íàïèñâàíåòî íà òîâà èçñëåäâàíå å ïîëçâàíà è ñðàâíèòåëíî ìàëêîòî ïî îáåì íàó÷íà è ìåìîàðíà ëèòåðàòóðà. – ñëåä òàçè ãîäèíà Êîìèòåòúò ïî öúðêîâíè âúïðîñè ïðåìèíàâà íà ïîä÷èíåíèå íà Ìèíèñòåðñêèÿ ñúâåò. à èìà è íåìàëêî ñëó÷àè íà íåïðàâèëíî èçïèñâàíå íà èìåíàòà íà íÿêîè àðõèåðåè. Îñâåí àðõèâíèÿ ôîíä íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè ñà ïîëçâàíè è äîêóìåíòè íà Ñâ.

å ëîãè÷íî ðîäíèíèòå íà ïî÷èíàëèòå ñúòðóäíèöè íà ÄÑ äà íÿìàò èíòåðåñ äà íàïðàâÿò òåçè äîêóìåíòè ïóáëè÷íî äîñòîÿíèå. êàêòî è íà âëèÿòåëíèòå â öúðêîâíèòå ñðåäè ñâåòñêè ëèöà. ÷å ïðàâîñëàâíîòî äóõîâåíñòâîòî å áèëî ïîäëîæåíî íà ïëàíîìåðíè è âñåîáõâàòíè ðåïðåñèè è àäìèíèñòðàòèâíè îãðàíè÷åíèÿ. Ïîñëåäíîòî íåîáõîäèìî óòî÷íåíèå èìà îòíîøåíèå êúì öÿëîñòíèÿ ïîäõîä è ãëåäíà òî÷êà ïðè íàïèñâàíåòî íà òîâà èçñëåäâàíå. ÷å êàòî öÿëî áúëãàðñêîòî îáùåñòâî äúëæè ìàëêî ïîâå÷å óâàæåíèå êúì Öúðêâàòà è íåéíèòå àðõèåðåè çà òÿõíîòî ïîâåäåíèå ïî âðåìåòî íà êîìóíèçìà. Ïî-ñúùåñòâåí îáà÷å å ïðîáëåìúò.  íåãî íå å âúçïðèåò òâúðäå ðàçïðîñòðàíåíèÿò (íå áåç âúçäåéñòâèåòî íà êîìóíèñòè÷åñêàòà ïðîïàãàíäà) òÿñíî íàöèîíàëåí ïîãëåä êúì Öúðêâàòà è íåéíèòå èñòîðè÷åñêè çàñëóãè èëè ñëàáîñòè. Îò åäíà ñòðàíà. òúé êàòî çà öúðêîâíè àðõèåðåè ìîãàò äà áúäàò èçáèðàíè ñàìî ìîíàñè. òúé êàòî ïðåäñòîè ñåãà äåéñòâàùàòà Êîìèñèÿ ïî äîñèåòàòà äà èçâúðøè ïðîâåðêà íà íàñòîÿùèòå ÷ëåíîâå íà Ñâ. ìàêàð â íÿêîè èçòî÷íèöè èçðè÷íî äà ñà ïîñî÷åíè èìåòî. êîèòî äî êðàÿ íà æèâîòà ñè îòõâúðëÿò äèêòàòà íà êîìóíèñòè÷åñêàòà äúðæàâà è çàùèòàâàò íåçàâèñèìîñòòà íà Öúðêâàòà. êîèòî îò åäíà ñòðàíà. Òîâà óáåæäåíèå îáà÷å ñå äúëæè ïðåäè âñè÷êî íà àðõèâíèòå äàííè. íàé-ìàëêîòî çàùîòî îñíîâíàòà äåéíîñò ïî ëèíèÿ íà ïðàâîñëàâíîòî äóõîâåíñòâî å áèëà èçâúðøâàíà îò Òðåòè îòäåë íà Øåñòî óïðàâëåíèå íà ÄÑ. 15 .  èçëîæåíèåòî ñè ñúì ñå ñòðåìÿë äà èçïîëçâàì ñâåòñêè åçèê ïðè ñïàçâàíå íà öúðêîâíàòà òåðìèíîëîãèÿ. Èçíåñåíèòå äàííè â òîâà îòíîøåíèå îáà÷å íå ñà ïúëíè. Ïî òàçè ïðè÷èíà. ìàëêî âåðîÿòíî å îáåêòèòå íà ÄÑ ñðåä âèñøåòî äóõîâåíñòâî äà èìàò æèâè áëèçêè ðîäíèíè. ÷å ñúãëàñíî ñåãà äåéñòâàùèÿ Çàêîí. êîåòî çàòðóäíÿâà äîñòúïà êàêòî äî äîñèåòàòà íà ñúòðóäíèöèòå íà Äúðæàâíà ñèãóðíîñò. çà èñòîðèöèòå îñòàâàò íåäîñòúïíè äàííèòå çà âå÷å ïî÷èíàëèòå ÷ëåíîâå íà Ñèíîäà. Äðóãî íàëîæåíî îò Çàêîíà îãðàíè÷åíèå å. Âúïðîñúò ñúñ ñèãóðíîñò ùå òúðïè ðàçâèòèå è â áúäåùå. ñèíîä. òàêà è äî ñúáèðàíèòå èíôîðìàöèè çà ïðîòèâíèöèòå íà ðåæèìà2. à îò äðóãࠖ ÷å ñðåä àðõèåðåèòå íà ÁÏÖ èìà ìíîçèíà. 2 Ñïîðåä çàêîíà äîñòúï äî òåçè äîêóìåíòè ìîæå äà áúäå ïîëó÷åí ñàìî ñúñ ñúãëàñèåòî íà áëèçêè ðîäíèíè íà ïî÷èíàëèòå ëèöà. êîåòî îáà÷å ùå ìîæå äà áúäå íàïðàâåíî ñëåä ëèáåðàëèçèðàíåòî íà äîñòúïà äî òåçè äîêóìåíòè. ÷å èìåíàòà íà íåùàòíèòå ñúòðóäíèöè íà Äúðæàâíà ñèãóðíîñò ìîãàò äà áúäàò îïîâåñòÿâàíè ñàìî îò äåéñòâàùàòà Êîìèñèÿ ïî äîñèåòàòà. òåçè äîêóìåíòè íå ñà öèòèðàíè áóêâàëíî. Ïî ïðèíöèï âúïðîñúò çà îòíîøåíèÿòà ìåæäó Äúðæàâíà ñèãóðíîñò è Ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà å òåìà çà îòäåëíî èçñëåäâàíå. äîêàçâàò. ñ èçêëþ÷åíèå íà íÿêîè ãðàíè÷íè òåðìèíè. ïñåâäîíèìúò è ñòàòóòúò â ÄÑ íà êîíêðåòåí ÷îâåê. à îò äðóãà. Äîïóñòèìî å öúðêîâíàòà ãëåäíà òî÷êà äà ñå å îòðàçèëà è âúðõó ìíåíèåòî.íÿêîè îò âàæíèòå ÷ëåíîâå íà âèñøåòî äóõîâåíñòâî.

16 .

÷å îãðîìíà ÷àñò îò ñúâðåìåííîòî îáùåñòâåíî ìíåíèå ïî îòíîøåíèå íà Öúðêâàòà å öåëåíàñî÷åíî ñúçäàäåíî è âúçïèòàíî ïî âðåìå íà êîìóíèñòè÷åñêèÿ ïåðèîä è å ðåçóëòàò èìåííî îò òàçè ïðîïàãàíäà. âñå ïàê òàçè ïîëèòèêà íå å íàïúëíî ìîíîëèòíà è ïðàâîëèíåéíà è èìà ñîáñòâåíà âúòðåøíà äèíàìèêà. 17 . Ïîäîáíà êîíñòàòàöèÿ âåðîÿòíî çâó÷è òâúðäå äåêëàðàòèâíî è ìîæå áè äîðè ïðîâîêàòèâíî. ñëåä òîâà ùå áúäå íàïðàâåí àíàëèç íà îñíîâíèòå òåçè íà àòåèñòè÷íàòà ïðîïàãàíäà è ùå áúäàò ïîñî÷åíè îñíîâíèòå äúðæàâíè èíñòèòóöèè. Ñàìî íà ïðúâ ïîãëåä å èçíåíàäâàùî.  ñëåäâàùèòå ñòðàíèöè ùå áúäàò ðàçãëåäàíè îñíîâíèòå ïåðèîäè â òàçè ïîëèòèêà âúç îñíîâà íà âîäåùèòå ïàðòèéíè è äúðæàâíè äîêóìåíòè ïî âúïðîñà. à çà èçâåñòåí ïåðèîä äîðè ìîæå äà ñå ãîâîðè çà ñúùèíñêà èíñòèòóöèîíàëíà âîéíà ìåæäó Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè è Äúðæàâíà ñèãóðíîñò. à äðóãèÿò å öåëåíàñî÷åíàòà ïîëèòèêà çà íàëàãàíå íà íåäîâåðèå â îáùåñòâîòî êúì öúðêîâíàòà èíñòèòóöèÿ è ïðàâîñëàâíàòà âÿðà. Ìàêàð ïàðòèéíàòà ïîëèòèêà êúì Öúðêâàòà äà ìîæå äà áúäå îïèñàíà ñ åäíà äóìà è òÿ äà å èìåííî îáåçëè÷àâàíå èëè ìàðãèíàëèçàöèÿ.Ïúðâà ãëàâà ÄÚÐÆÀÂÍÀÒÀ ÏÎËÈÒÈÊÀ ÊÚÌ ÏÐÀÂÎÑËÀÂÍÀÒÀ ÖÚÐÊÂÀ Öåëòà íà äúðæàâíàòà ïîëèòèêà ïðåç êîìóíèçìà å äà îáåçëè÷è Öúðêâàòà êàòî èíñòèòóöèÿ è äà ÿ çàëè÷è êàòî çíà÷èì îáùåñòâåí ôàêòîð. ÷å òåçè èíñòèòóöèè äàëå÷ íå âèíàãè ðàáîòÿò â ñèíõðîí. àíãàæèðàíè ñ ïîëèòèêàòà êúì öúðêâàòà. Íà÷èíèòå çà ïîñòèãàíåòî íà òàçè öåë ñà äâࠖ åäèíèÿò å êîìïðîìåòèðàíå íà öúðêîâíèÿ êëèð (âèñø è íèçø) è ïðèîáùàâàíåòî ìó êúì ïîëèòèêàòà íà ïàðòèÿòà. Äî ãîëÿìà ñòåïåí ìîæå è äà ñå òâúðäè. êîåòî íàëàãà è íåîáõîäèìîñòòà îò íåéíîòî àðãóìåíòèðàíå.

). â áîðáàòà çà îñâîáîæäåíèåòî íà íàøèÿ íàðîä îò ÷óæäîòî ðîáñòâî áúëãàðñêàòà öúðêâà å áèëà õðàíèòåë è ïîêðîâèòåë íà íàöèîíàëíèÿ äóõ íà áúëãàðèòå. Íèå òðÿáâà äà ñè ñïîìíèì îíåçè òúìíè âðåìåíà. ÷å êîìóíèñòè÷åñêàòà äúðæàâà íå òúðñè çàáðàíà íà Öúðêâàòà. Òðèòå îñíîâíè ïåðèîäà â ïîëèòèêàòà íà ÁÊÏ êúì Öúðêâàòà ñà ìàðêèðàíè îò ïàðòèéíèòå ðåøåíèÿ. ìîæå äà ñå ãîâîðè çà èçâåñòåí ïðåõîäåí ïåðèîä. è 1974 ã.) è Ìàêñèì (ïðåç 1971 ã. à ñå ñòðåìè êúì íåéíîòî ïðèîáùàâàíå. Èâàí Ðèëñêè â Ðèëñêèÿ ìàíàñòèð. âçåòè îò Ïîëèòáþðî èëè îò Öåíòðàëíèÿ êîìèòåò ñúîòâåòíî ïðåç 1946 ã. Äîïúëíèòåëíà òåæåñò º ïðèäàâà ïðèñúñòâèåòî íà òúðæåñòâàòà íà Ìîñêîâñêèÿ ïàòðèàðõ Àëåêñèé I. ïîðàäè êîåòî îòíîøåíèÿòà ìåæäó Öúðêâà è äúðæàâà ñëåäâàò ñîáñòâåíà çàêîíîìåðíîñò. Ïðåç âåêîâåòå íà íàé-òåæêè èçïèòàíèÿ. êîãàòî áúëãàðñêèòå âåëìîæè. êîÿòî íå ñúâïàäà çàäúëæèòåëíî ñ ïðîìåíèòå íà ðåæèìà. ÖÚÐÊÎÂÍÀÒÀ ÏÎËÈÒÈÊÀ  ÏÀÐÒÈÉÍÈÒÅ ÄÎÊÓÌÅÍÒÈ Ïîëèòèêàòà íà ÁÊÏ êúì ÁÏÖ ìîæå äà áúäå ðàçäåëåíà íà òðè îñíîâíè ïåðèîäà. Ôîðìàëíî íà÷àëî íà ïúðâèÿ ïåðèîä ïîñòàâÿ ðå÷òà íà Ãåîðãè Äèìèòðîâ.. êàòî ÿñíî çàÿâÿâà. êîÿòî çàïî÷âà íåïîñðåäñòâåíî ñëåä 9 ñåïòåìâðè 1944 ã. Ñúùåâðåìåííî òîé ñå îïèòâà äà äàäå è íÿêàêúâ øàíñ çà „èíòåãðàöèÿ“ íà Öúðêâàòà â íîâîòî îáùåñòâî.1. Ìåæäó 1966 è 1974 ã. êîèòî ñå ïîä÷èíÿâàò íà ñîáñòâåíà ëîãèêà è ñàìî â íàé-øèðîêè ãðàíèöè ñëåäâàò îáùàòà ïåðèîäèçàöèÿ íà êîìóíèñòè÷åñêèÿ ðåæèì. 18 . Ïðè÷èíàòà å. 1957 ã. ÷å ñëåä ñðåäàòà íà 50-òå ãîäèíè Ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà è ðåëèãèîçíèÿò æèâîò ñà èçòëàñêàíè â ïåðèôåðèÿòà íà ïàðòèéíàòà è äúðæàâíàòà ïîëèòèêà. Ñ òàçè ðå÷ Ãåîðãè Äèìèòðîâ ïðåäëàãà êúì Öúðêâàòà äà áúäå âúçïðèåòà ïîëèòèêàòà íà „ìîðêîâà è òîÿãàòà“. ïðîèçíåñåíà íà 26 ìàé 1946 ã. ÷å Öúðêâàòà å âðàæåñêà íà ïàðòèÿòà èíñòèòóöèÿ.  íåÿ Ãåîðãè Äèìèòðîâ îäîáðÿâà äîìèíèðàùàòà äî òîçè ìîìåíò ðåïðåñèâíà ïîëèòèêà è ïîòâúðæäàâà. íà ÷åñòâàíèÿòà íà 1000-ãîäèøíèíàòà íà ñâ. ÷å Ãåîðãè Äèìèòðîâ ôîðìóëèðà èäåîëîãè÷åñêîòî îñíîâàíèå çà ñúùåñòâóâàíåòî íà Öúðêâàòà ïðåç êîìóíèçìࠖ è òî ñå ñúñòîè â çàñëóãèòå íà Öúðêâàòà êúì Áúëãàðñêîòî íàöèîíàëíî âúçðàæäàíå è ñúõðàíÿâàíåòî íà íàöèîíàëíîòî ñàìîñúçíàíèå ïî âðåìå íà îñìàíñêàòà âëàñò: „Íàøàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà çà ðàçëèêà îò íÿêîè äðóãè öúðêâè èìà èñòîðè÷åñêè çàñëóãè çà ñúõðàíåíèå íà íàöèîíàëíîòî ÷óâñòâî è ñàìîñúçíàíèå íà áúëãàðñêèÿ íàðîä. Ñ èçâåñòíî ïðèáëèæåíèå òåçè ïåðèîäè ñúâïàäàò ñúñ ñëóæåíèåòî íà äâàìàòà ïàòðèàðñè ïðåç êîìóíèñòè÷åñêèÿ ïåðèî䠖 Êèðèë (èçáðàí ïðåç 1953 ã. ñëåä êîéòî å íàëèöå çàñèëâàíå íà ðåñòðèêòèâíàòà ïîëèòèêà è íà àäìèíèñòðàòèâíèòå îãðàíè÷åíèÿ âúðõó öúðêîâíèÿ æèâîò. Îò ãëåäíà òî÷êà íà áúäåùèòå îòíîøåíèÿ ìåæäó Öúðêâà è äúðæàâà íàéâàæíîòî â òàçè ðå÷ å. áåç òîâà äà èìà ñúùåñòâåíî îòíîøåíèå êúì äèíàìèêàòà íà äúðæàâíàòà ïîëèòèêà. Öåëòà íà ðå÷òà å äàäå èäåîëîãè÷åñêà ñàíêöèÿ íà âå÷å ñïîíòàííî íàëîæèëàòà ñå ïîëèòèêà êúì Öúðêâàòà.

È äîêàòî åäèíèÿò îò äâàòà ôàêòîðà çà òàçè óìåðåíà ïîëèòèêà (èìåííî òúðñåíåòî íà ëåãèòèìíîñò) â ïåðñïåêòèâà ãóáè ñâîÿòà çíà÷èìîñò. èçðàçÿâàìå íàøàòà ïðèçíàòåëíîñò è áëàãîäàðíîñò íà ïàòðèîòèò堖 ñâåùåíîñëóæèòåëè íà áúëãàðñêàòà íàöèîíàëíà öúðêâà. Äèìèòðîâ ñå ñïèðà è íà öåíàòà.) Íèå. È â íàñòîÿùèÿ ìîìåíò. êîéòî ïðîäúëæàâà äà ñúùåñòâóâà è äî ìîìåíòà â áúëãàðñêîòî îáùåñòâåíî ñúçíàíè堖 Öúðêâàòà ïî ïðèíöèï å àíàõðîíè÷íà èíñòèòóöèÿ. íà íàøèòå âðàãîâå. êîÿòî òðÿáâà äà áúäå ïëàòåíà îò Öúðêâàòà çà òàçè òúðïèìîñò íà äúðæàâàòࠖ îñíîâíèÿò ïðèçèâ å Öúðêâàòà äà áúäå ëîÿëíà íà íîâàòà âëàñò è äà ñå îòêàæå îò ñâîèòå ïðåäèøíè „ïîëèòè÷åñêè“ ïðèñòðàñòèÿ: „Áúëãàðñêàòà öúðêâà å ìèíàëà ïðåç ðàçíè ïåðèîäè. Òîãàâà áúëãàðñêàòà íàöèîíàëíà öúðêâà ñúñ ñâîèòå ìàíàñòèðè ïîääúðæàøå íàöèîíàëíîòî ñàìîñúçíàíèå è íàöèîíàëíîòî ÷óâñòâî íà áúëãàðñêèÿ íàðîä.. (. êîãàòî ñå ðåøàâàò ñúäáèíèòå íà Áúëãàðèÿ è áúëãàðñêèÿ 19 . Òåçè äóìè ñå íóæäàÿò îò èçâåñòåí äîïúëíèòåëåí àíàëèç. ðàçáèðà ñå. þäè îò ãëåäíà òî÷êà íà íàöèîíàëíèòå èíòåðåñè íà áúëãàðñêèÿ íàðîä. ÷å îãðîìíà ÷àñò îò áúëãàðñêèÿ íàðîä ñå èäåíòèôèöèðà êàòî ïðàâîñëàâåí. Ñúùàòà òåçà ïðîäúëæàâà è â áúäåùå äà çàåìà âàæíî ìÿñòî â êîìóíèñòè÷åñêàòà ïðîïàãàíäà. à ïðåç 1946 ã.. êîìóíèñòèòå. Ïî-íàòàòúê â ðå÷òà ñè Ã. íî âñå ïàê äúðæàâàòà ïðèçíàâà íåéíèòå èñòîðè÷åñêè çàñëóãè çà ñúõðàíÿâàíåòî íà áúëãàðùèíàòà. äðóãèÿò ôàêòî𠖠ïðàâîñëàâíàòà èäåíòè÷íîñò íà áúëãàðñêèÿ íàðîä. Ïðè òåçè îáñòîÿòåëñòâà çíà÷èòåëíî ïî-äàëíîâèäíî èçãëåæäà èíòåãðèðàíåòî íà Öúðêâàòà.) Íå çàáðàâÿì. ñëóæåõà íà Âèçàíòèÿ. ãîëÿìà ÷àñò îò áúëãàðñêàòà èíòåëèãåíöèÿ ñòàâàõà ãðúöêè àãåíòè.. (. òúé êàòî òÿõíîòî çíà÷åíèå çà áúäåùàòà ïîëèòèêà íà êîìóíèñòè÷åñêàòà ïàðòèÿ êúì Öúðêâàòà. Íî èçîáùî òÿ å èçèãðàëà èçâúíðåäíî ãîëÿìà ïàòðèîòè÷åñêà ðîëÿ â íàøàòà èñòîðèÿ“1. êîìóíèñòè÷åñêàòà ïàðòèÿ âñå îùå ñå íóæäàå îò ïîíå ÷àñòè÷íà ïîëèòè÷åñêà ëåãèòèìíîñò. êîÿòî äà ãàðàíòèðà ñòàáèëèçèðàíåòî íà ðåæèìà. íåãîäíèöè. îòêîëêîòî îáÿâÿâàíåòî íà îòêðèòà âîéíà ñ íåÿ. Ñ òåçè äóìè Ãåîðãè Äèìèòðîâ ñúçäàâà è òîçè „ïóáëè÷åí îáðàç“ íà Öúðêâàòà. Íîâèÿò ðåæèì º ðàçðåøàâà äà ïðîäúëæè äà ñúùåñòâóâà ñàìî êàòî „íàöèîíàëíà öúðêâà“. åâîëþèðàëà å íàäÿñíî è íàëÿâî. çàãóáèëà ñìèñúëà íà ñâîåòî ñúùåñòâóâàíå. ïðîäúëæàâà äà ñúùåñòâóâà ïîíå äî êðàÿ íà 60-òå ãîäèíè. è â ÷àñòíîñò íèå. ÷å öúðêâàòà å èìàëà è ñâåùåíîñëóæèòåëè ïðåäàòåëè.. Íà ïúðâî ìÿñòî ñòîè âúïðîñúò çàùî íîâèÿò ðåæèì òúðñè íà÷èí äà „ïðèîáùè“ Öúðêâàòà? Îòãîâîðúò ìîæå è äà å ñàìîî÷åâèäåí.áúëãàðñêèòå ãîëåìöè. òðóäíî ìîæå äà áúäå ïðåóâåëè÷åíî. Äîïúëíèòåëíà òåæåñò íà òîçè õîä äàâà è ïðèñúñòâèåòî íà ðóñêèÿ ïàòðèàðõ. ïðåæèâÿëà å ìíîãî òåæêè èçïèòàíèÿ â ìèíàëîòî. ïðåäñòàâåí êàòî ìîäåë çà ïîâåäåíèå íà åäíà Ïðàâîñëàâíà öúðêâà â êîìóíèñòè÷åñêà äúðæàâà. íàøèÿò Îòå÷åñòâåí ôðîíò. íî âñå ïàê å äîáðå äà áúäå íàïîìíåíî. áúëãàðñêèòå ÷îðáàäæèè è òúðãîâöè. à è çà îáùåñòâåíîòî âúçïðèÿòèå íà Öúðêâàòà è äî äíåñ.

) Àç çíàì... à òÿõíî íåùàñòèå. è ïî ñúäúðæàíèå. ÷å òîâà å âúçìîæíî“3. Íèå áèõìå æåëàëè è òå çàåäíî ñ ÷åñòíèòå ìèòðîïîëèòè. íå ñå å èíòåðåñóâàë îò âåëèêàòà ðóñêà öúðêâà? Âñåêè. çà íàðîäíà ðåïóáëèêà. Íèå èìàìå ïðàâî äà èñêàìå íàøàòà öúðêâà äà áúäå íå íà äóìè.. íàøèÿ ìíîãîóâàæàâàí åêçàðõ è íåãîâèòå ñúòðóäíèöè.. ðóñêàòà öúðêâà íÿìàøå äà ïðåæèâåå èçâåñòíèòå íåùàñòèÿ. Îòåö Ïàèñèé. Òîâà îáèæäà.). íî ñúñ çàêîñòåíåëè ìîçúöè è êðàéíî êîíñåðâàòèâíè âúçãëåäè. êîèòî öúðêâàòà å â ñúñòîÿíèå äà èçëú÷è è îáåäèíè èç ñðåäàòà íà âÿðâàùèòå íàøè ñúíàðîäíèöè çà áëàãîòî íà íàøàòà ðîäèíà. òîãàâà ùå èìàìå è òåçè äóõîâíè ñèëè. Ïðåñëåäâàíåòî íà íÿêîè öúðêîâíè äåÿòåëè â Ðóñèÿ ñëåä Îêòîìâðèéñêàòà ðåâîëþöèÿ áåøå ðåçóëòàò íà êîíòðàðåâîëþöèîííàòà äåéíîñò íà òîãàâàøíèòå ðúêîâîäèòåëè íà ðóñêàòà öúðêâà (. ÷å ÷îâåê äàæå íà 80 ãîäèíè ìîæå äà òðúãíå ñ íîâîòî âðåìå. çíàå ìíîãî äîáðå. Íåêà íàøèòå ÷åñòíè ñèíîäàëíè ñòàðöè è âñè÷êè ñëóæèòåëè íà áúëãàðñêàòà öúðêâà ðàçáåðàò.. Òîâà íå å òÿõíà âèíà. àêî òå ïðåñòàíàò äà ïåÿò â öúðêâàòà çà öàðñêàòà äèíàñòèÿ. Äðàãè öúðêîâíè äåÿòåëè. è ïî äóõ. ðåïóáëèêàíñêà. íàøè ñèíîäàëíè ñòàðöè è öúðêîâíè äåÿòåëè. çà ìîíàðõèçìà (. àêî áÿõà äåéñòâàëè â ïîëçà íà ñâîáîäàòà íà ðóñêèÿ íàðîä è íå áÿõà ñòàíàëè îðúäèå íà êîíòðàðåâîëþöèÿòà.. Àç ùå ïîçäðàâÿ Íåãîâî áëàæåíñòâî. Íåîôèò Ðèëñêè è ìíîãî äðóãè ïàòðèîòè÷íè öúðêîâíè äåÿòåëè. ÷å àêî ðúêîâîäèòåëèòå íà ðóñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà ñëåä Îêòîìâðèéñêàòà ñîöèàëèñòè÷åñêà ðåâîëþöèÿ áÿõà ðàçáðàëè äóõà íà íîâîòî âðåìå. äà íå êàæå젖 ñòîëåòèÿ. ïðîãðåñèâíà öúðêâà. áúäåòå ñïîñîáíè äà ñå ïîó÷èòå îò âåëèêèÿ ðóñêè îïèò.. îáèêíîâåíè ñâåùåíèöè äà âúðâÿò ñ íàðîäà â íåãîâàòà áîðáà çà äåìîêðàöèÿ. Èìàéòå îáà÷å ïðåäâèä.. êîéòî ïîçíàâà íåéíàòà èñòîðèÿ. çà íàïðåäúê è ñâåòëè áúäíèíè“2. èìà ñèíîäàëíè ñòàðöè. Öÿëîòî ìèíàëî íà íàøàòà öúðêâà è âðúçêèòå íà áîëøèíñòâîòî îò ñâåùåíîñëóæèòåëèòå ñ íàðîäíèòå ìàñè ïîêàçâàò ÿñíî. àðõèìàíäðèòè. ÷å å íàñòúïèëî íîâî âðåìå è ïî ôîðìà.íàðîä çà äåñåòèëåòèÿ.). (. òÿõíà áåäà. ïîäïëàòåíà ñ äîáðå èçâåñòíèÿ ðóñêè ïðèìåð: „Êîé îò âàñ. ñëåäâàéòå ïðèìåðà íà âåëèêàòà ðóñêà öúðêâà è òîãàâà ùå èìà åäèíñòâî ìåæäó áúëãàðñêàòà öúðêâà è áúëãàðñêèÿ íàðîä. 20 . îñêúðáÿâà èñêðåíèòå ÷óâñòâà íà íàðîäà çà ñâîáîäà è íàðîäíà ðåïóáëèêà â íàñòîÿùèÿ òúðæåñòâåí ìîìåíò (.  òàçè ðå÷ ìÿñòî íàìèðà è îòêðîâåíàòà çàïëàõà ñ ôèçè÷åñêà ðàçïðàâà ñ íåëîÿëíèòå äóõîâíèöè. ÷åñòíè õîðà. è ÷å íàøàòà öúðêâà òðÿáâà äà áúäå èñòèíñêè íàðîäíà. ñòèãà äà èìà äîáðà âîëÿ è ñå ïîñòàðàå èñêðåíî äà íàïðàâè òîâà. ÷ëåíîâå íà Ñâåòèÿ ñèíîä. òÿ å ïðèçîâàíà â íîâèòå óñëîâèÿ äà îñòàíå âÿðíà íà òðàäèöèèòå è çàâåòèòå íà Èâàí Ðèëñêè.). à íà äåëî íàðîäíà ðåïóáëèêàíñêà öúðêâà. îáåäèíåí â Îòå÷åñòâåíèÿ ôðîíò.

Íàé-âàæíà å êîíöåïöèÿòà çà „îòäåëÿíåòî íà Öúðêâàòà îò äúðæàâàòà“. Öúðêâàòà ñå íàìèðà áëèçî äî öåíòúðà íà ïàðòèéíàòà ïîëèòèêà. Âúâ âðåìåíà íà ðåïðåñèè ùå áúäàò ïðèïîìíÿíè äóìèòå ìó çà „ñèíîäàëíèòå ñòàðöè ñúñ çàêîñòåíåëè ìîçúöè“. íàé-âå÷å çàùîòî òÿ ñúçäàâà ôîðìóëèðîâêè. êîÿòî ïîíå íà òåîðèÿ òðÿáâà äà îáîáùè öÿëàòà ôèëîñîôèÿ íà îòíîøåíèåòî íà 21 .  ñëåäâàùèòå ãîäèíè â çàâèñèìîñò îò êîíêðåòíèòå óñëîâèÿ íà ïðåäåí ïëàí ùå áúäàò èçòúêâàíè åäíè èëè äðóãè öèòàòè îò òàçè ðå÷ íà Ãåîðãè Äèìèòðîâ. à â ïåðèîäèòå íà îòíîñèòåëíà òîëåðàíòíîñò – òåçàòà çà „íàöèîíàëíàòà öúðêâà“ è òúðïèìîñòòà íà äúðæàâàòà. îòêîëêîòî íà þðèäè÷åñêàòà îáîñíîâêà. Íà ïðúâ ïîãëåä òîâà å âòîðîñòåïåíåí è äîðè ìàëîâàæåí âúïðîñ ïîðàäè äåêëàðàòèâíèÿ õàðàêòåð íà íåìàëêà ÷àñò îò çàêîíîäàòåëñòâîòî â ñîöèàëèñòè÷åñêà Áúëãàðèÿ. ïîðàäè êîåòî è òàçè ðå÷ òðÿáâà äà áúäå òúëêóâàíà ïîâå÷å â êîíòåêñòà íà ñòðåìåæà íà äúðæàâàòà â òîçè ìîìåíò äà ñïå÷åëè Öúðêâàòà íà ñâîÿ ñòðàíà4. È âñå ïàê çàêîíîäàòåëíàòà ðàìêà íå òðÿáâà äà áúäå ïîäöåíÿâàíà. êîÿòî ùå áúäå ñëåäâàíà ïðåç ñëåäâàùèòå äåñåòèëåòèÿ. Òîâà íå ìîæå äà ñå êàæå çà ïåðèîäà ñëåä 1957 ã. ñëåä 1957 ã. Ìîæå äà ñå êàæå. Êàêòî â ìîìåíòà íà ïðîèçíàñÿíå íà ðå÷òà. Ïîëèòè÷åñêàòà ëèíèÿ íà äúðæàâàòà òúðïè âàðèàöèè èìåííî â çàäàäåíèòå îò Ãåîðãè Äèìèòðîâ ðàìê蠖 àêî äî ñðåäàòà íà 50-òå ãîäèíè àêöåíòúò ïàäà âúðõó ðåïðåñèèòå êàòî âîäåù èíñòðóìåíò çà ãàðàíòèðàíå íà ëîÿëíîñòòà íà Öúðêâàòà. òàêà è êîíêðåòíàòà ïîëèòèêà. ÷èÿòî öåë å ïîñòåïåííîòî º îáåçëè÷àâàíå..  êðàÿ íà 40-òå ãîäèíè å èçðàáîòåíà è þðèäè÷åñêàòà ðàìêà. Àíãàæèðàíèòå ñ öúðêîâíàòà ïîëèòèêà äúðæàâíè èíñòèòóöèè ÷åñòî ðàç÷èòàò â ìíîãî ïî-ãîëÿìà ñòåïåí íà ïðåöåäåíòèòå è íåïèñàíèòå ïðàâèëà. Çàëè÷àâàíåòî íà óíèâåðñàëíàòà ìèñèÿ íà Ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà è íåéíàòà ôàêòè÷åñêà ñåêóëàðèçàöèÿ ñà îñíîâàòà. âúðõó êîÿòî ìîæå äà áúäå èçãðàäåí äúðæàâíèÿò êîíòðîë âúðõó íåÿ. êîãàòî öúðêîâíèÿò âúïðîñ çàäúëãî å èçòëàñêàí â ïåðèôåðèÿòà íà ïàðòèéíàòà ïîëèòèêà.Òàçè ðå÷ íà Ãåîðãè Äèìèòðîâ çàäàâà êàêòî ôèëîñîôèÿòà â îòíîøåíèÿòà Öúðêâࠖ äúðæàâà ïðåç êîìóíèçìà. Òÿ ñå îñíîâàâà íà íÿêîëêî îñíîâíè åëåìåíòà: òúðïèìîñò íà äúðæàâàòà êúì Öúðêâàòà ïðè óñëîâèå íà ëîÿëíî îòíîøåíèå íà äóõîâåíñòâîòî è ãîòîâíîñò çà äúðæàâíè ðåïðåñèè ïðè ëèïñà íà òàêàâà ëîÿëíîñò. Òðåòèÿò åëåìåíò å ïðàâîòî íà Öúðêâàòà äà ñúùåñòâóâà ñàìî êàòî íàöèîíàëíà èíñòèòóöèÿ. â êîÿòî ñå ðåàëèçèðà ïîëèòèêàòà êúì Ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà è äðóãèòå èçïîâåäàíèÿ. Ìàñîâèòå ðåïðåñèè íàä Öúðêâàòà îáà÷å çàïî÷âàò åäâà ïðåç âòîðàòà ïîëîâèíà íà 1948 ã. êîèòî òðàéíî çàëÿãàò â äúðæàâíàòà ïîëèòèêà. òå ñà èçìåñòåíè îò àäìèíèñòðàòèâíèÿ íàòèñê.. ÷å äî 1957 ã. òàêà è â ñëåäâàùèòå ãîäèíè íàé-ãîëÿìà ïîïóëÿðíîñò äîáèâàò çàïëàõèòå ñ ôèçè÷åñêî íàñèëèå è ãðîçíèòå õàðàêòåðèñòèêè ïî îòíîøåíèå íà äóõîâåíñòâîòî. òúé êàòî â íà÷àëíèÿ ïåðèîä íà êîìóíèñòè÷åñêèÿ ðåæèì òÿ å è ðåàëåí àëòåðíàòèâåí âëàñòîâè è èäåîëîãè÷åñêè öåíòúð.

íàé-ìàëêîòî çàùîòî îñòàâà â ñèëà äî êðàÿ íà êîìóíèñòè÷åñêèÿ ïåðèîä. ïîðàäè êîåòî òóê ùå ñå îãðàíè÷à ñàìî äî àíàëèç íà íåãîâèòå îñíîâíè òåêñòîâå5. ñúäúðæà èäåÿòà çà ìàðãèíàëèçèðàíåòî íà Öúðêâàòà. Ïðàêòè÷åñêè òàçè ïîñòàíîâêà èìà îòíîøåíèå íàé-âå÷å êúì äåéñòâàùèòå óñòàâè íà èçïîâåäàíèÿòà. êàêòî è ñúïðîòèâàòà íà Ñèíîäà ñðåùó íåãî å äîñòàòú÷íî äîáðå ïðåäñòàâåí â ëèòåðàòóðàòà. Òîé ñå ñúñòîè îò 32 ÷ëåíà. Êîìóíèñòè÷åñêàòà äúðæàâà â Áúëãàðèÿ äåéñòâèòåëíî ïðîêëàìèðà òîçè ïðèíöèï. îáùåñòâåíèÿ ðåä è äîáðèòå íðàâè“. Íàáåëÿçâàíåòî íà òåçè öåëè ëåñíî ìîæå äà áúäå ïðîñëåäåíî â þðèäè÷åñêèòå äîêóìåíòè çà îòíîøåíèÿòà íà äúðæàâàòà ñ Öúðêâàòà. îò Âåëèêîòî íàðîäíî ñúáðàíèå è å èçìåíåí ñ Óêàç îò 30 äåêåìâðè 1950 ã. íî ñúùåâðåìåííî ëèøàâà ãîëåìèòå èçïîâåäàíèÿ îò îñíîâíèòå èì èçòî÷íèöè çà äîõîä è ãè çàìåíÿ ñ äúðæàâíà ñóáñèäèÿ. êàòî ïî òîçè íà÷èí å âúâåäåíî ôàêòè÷åñêî ïðîòèâîðå÷èå ìåæäó èçïîâåäàíèÿòà è „äîáðèòå íðàâè“.  òîçè ñìèñúë â êîìóíèñòè÷åñêà Áúëãàðèÿ òðóäíî ìîæå äà ñå ãîâîðè çà ñúùèíñêî ðàçäåëÿíå íà Öúðêâàòà îò äúðæàâàòà. Öåíòðàëåí ìîìåíò å èçèñêâàíåòî èçïîâåäàíèÿòà äà íå èçâúðøâàò äåéíîñò. 22 . â êîéòî äîñëîâíî ïèøå. Âúïðåêè ÷å å ñ÷èòàíà çà óíèâåðñàëåí ïðèíöèï íà ìîäåðíîñòòà... â íà÷àëîòî íà êîèòî ñå ïðîêëàìèðàò äîáðå çâó÷àùè ëèáåðàëíè ïðèíöèïè. 32). Òîâà ñå îòíàñÿ íàéâå÷å çà Çàêîíà çà èçïîâåäàíèÿòà îò 1949 ã. à îò äðóãà. ìåæäó êîèòî è Åêçàðõèéñêèÿò óñòàâ íà Ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà. óñòàâè. Ñúùèíñêàòà öåë íà òîçè ïðèíöèï å îòäåëÿíåòî íà Öúðêâàòà îò îáùåñòâîòî è ïðîêàðâàíåòî íà ÿñíà ðàçãðàíè÷èòåëíà ãðàíèöà ìåæäó ïàðòèÿòà è Öúðêâàòà. Òàçè êîíöåïöèÿ. Ïðèíöèïúò çà îòäåëÿíå íà Öúðêâàòà îò äúðæàâàòà äàòèðà îùå îò Ôðåíñêàòà ðåâîëþöèÿ. å èçðàç íà îïàñåíèÿòà. Òàçè êîíöåïöèÿ èçïúëíÿâà è âàæíà ïðîïàãàíäíà ôóíêöèÿ – òÿ ÷åñòî å èçïîëçâàíà êàòî àðãóìåíò ñðåùó êðèòèêèòå çà ëèïñàòà íà ðåëèãèîçíè ñâîáîäè. ïðàêòè÷åñêîòî ïðèëîæåíèå íà òàçè êîíöåïöèÿ òúðïè âàðèàöèè â îòäåëíèòå åâðîïåéñêè äúðæàâè. à çà çàêîíîäàòåëåí îáðàçåö â òîâà îòíîøåíèå ñå ñ÷èòà ôðåíñêèÿò çàêîí îò 1905 ã. êîèòî ìó ïðîòèâîðå÷àò“ (÷ë. êîÿòî ïðåäñòàâëÿâà ôàêòè÷åñêà ðåâèçèÿ íà òîçè çàêîí. ñïîðåä êîéòî äúðæàâàòà ñå îòêàçâà äà îñèãóðÿâà öåíòðàëíî ôèíàíñèðàíå çà êîíêðåòíî èçïîâåäàíèå. íà ÷èéòî „àíãàæèðàù åôåêò“ òÿ ìíîãî äúðæè.. è çà èíñòðóêöèÿòà çà íåãîâîòî ïðèëàãàíå îò 1977 ã. ÷å „íàñòîÿùèÿò çàêîí îòìåíÿ âñè÷êè çàêîíè. Íå íà ïîñëåäíî ìÿñòî. íàðåäáè è ïð. êîèòî ñëåä òîâà ñå îãðàíè÷àâàò ÷ðåç âúâåæäàíåòî íà êîíêðåòíè óñëîâèÿ çà òÿõíîòî èçïúëíåíèå. êîÿòî íàðóøàâà „çàêîíèòå. ïðàâèëíèöè. îò åäíà ñòðàíà. Òîçè çàêîí îáà÷å íå òðÿáâà äà áúäå ïîäöåíÿâàí. Çàêîíúò å ïðèåò íà 24 ôåâðóàðè 1949 ã. ÷å Öúðêâàòà ìîæå äà áúäå èäåîëîãè÷åñêè êîíêóðåíò íà êîìóíèñòè÷åñêàòà ïàðòèÿ. à ïîä ïðèêðèòèåòî íà òîçè ïðèíöèï ñå öåëè ñúçäàâàíåòî íà çàâèñèìà îò äúðæàâàòà Öúðêâà.êîìóíèñòè÷åñêàòà äúðæàâà êúì Öúðêâàòà. â Çàêîíà ìîãàò äà ñå âèäÿò è þðèäè÷åñêè áèñåðè êàòî íåãîâèÿ ïîñëåäåí ÷ëåí. Íà÷èíúò íà ïðèåìàíå íà Çàêîíà çà èçïîâåäàíèÿòà. áåç äà å äàäåíà äåôèíèöèÿ íà òîâà ïîíÿòèå.

) ïðè ðàçíèòå ðåëèãèîçíè ñëóæáè.Çàêîíúò çàïî÷âà ñ ïîâòîðåíèå íà çàïèñàíèòå â Êîíñòèòóöèÿòà ëèáåðàëíè ïðèíöèïè. ñúáðàíèÿ è êîíôåðåíöèè (÷ë. íî òåõíèòå ïðîãðàìè ïîäëåæàò íà îäîáðåíèå îò Ìèíèñòåðñêèÿ ñúâåò. êàòî äúðæàâíèÿò îðãàí ìîæå äà ñïðå òÿõíîòî ðàçïðîñòðàíåíèå (÷ë. à èçïîâåäàíèÿòà ñà îòäåëåíè îò äúðæàâàòà (÷ë. 7). ïðîïîâÿäâàíåòî íà „îìðàçà íà ðåëèãèîçíà îñíîâà“ ñå íàêàçâà ñ „òúìíè÷åí çàòâîð è ãëîáà îò 10 000 23 . îêðúæíè è äðóãè êíèæà è ïóáëèêàöèè“. àêî òå íå ïðîòèâîðå÷àò íà „çàêîíèòå. ÷åñòíè è áëàãîíàäåæäíè è íå ñà ëèøåíè îò ïðàâà ñ âëÿçëà â çàêîííà ñèëà ïðèñúäà“ (÷ë. 3). 10). èëè ðàáîòÿò ïðîòèâ äåìîêðàòè÷åñêèòå óðåäáè íà äúðæàâàòà“. îáùåñòâåíèÿ ðåä è äîáðèòå íðàâè“. îáùåñòâåíèÿ ðåä è äîáðèòå íðàâè. 20). 12). äà ñâèêâàò ñâîè ñúáîðè. 2). ñúäúðæàíèå è äóõ. à ðåãëàìåíòàöèÿòà äîñòèãà äîòàì. ñèðîïèòàëèùà è äðóãè ïîäîáíè çàâåäåíèÿ“. Ðúêîâîäñòâàòà íà îòäåëíèòå èçïîâåäàíèÿ ïîäëåæàò íà ðåãèñòðàöèÿ â Äèðåêöèÿòà íà èçïîâåäàíèÿòà (÷ë. Íà òåîðèÿ ñå ðàçðåøàâà ñúçäàâàíåòî íà äðóæåñòâà ñ ðåëèãèîçíî-íðàâñòâåíà öåë ñ îãðàíè÷åíèåòî. ñïîðåä êîèòî âñåêè ãðàæäàíèí èìà ñâîáîäà íà ñúâåñòòà è èçïîâåäàíèÿòà (÷ë. êîèòî íàðóøàâàò „çàêîíèòå. òÿ ìîæå äà áúäå íàðîäíî äåìîêðàòè÷åñêà öúðêâà“ (÷ë. Çàêîíúò ïðåäâèæäà ñâåùåíîñëóæèòåëè äà áúäàò ñàìî ëèöà. ÷å „âúçïèòàíèåòî è îðãàíèçèðàíåòî íà äåöàòà è ìëàäåæòà ñå èçâúðøâà ïîä îñîáåíèòå ãðèæè íà äúðæàâàòà è ñå íàìèðà èçâúí êðúãà íà äåéíîñò íà èçïîâåäàíèÿòà è òåõíèòå ñâåùåíîñëóæèòåëè“ (÷ë. ÷å „ïî ôîðìà.  ñâîÿòà äåéíîñò èçïîâåäàíèÿòà ñå ðúêîâîäÿò îò ñâîèòå êàíîíè. êîèòî ñå îäîáðÿâàò îò Ìèíèñòåðñêèÿ ñúâåò èëè óïúëíîìîùåí îò íåãî ïðåäñòàâèòåë. ìîãàò äà áúäàò âðåìåííî îòñòðàíåíè èëè óâîëíåíè ïî ïðåäëîæåíèå íà äèðåêòîðà íà èçïîâåäàíèÿòà (÷ë.  ïîñëåäíèòå ñè ÷àñòè çàêîíúò ïðåäâèæäà íàêàçàòåëíè ìåðêè ñðåùó íàðóøèòåëèòå íà ãîðíèòå ðàçïîðåäáè. 9). ìîæå äà ñòàâà ñàìî ñ ïðåäâàðèòåëíî îäîáðåíè èçðàçè îò Äèðåêöèÿòà íà èçïîâåäàíèÿòà“ (÷ë. 21). Íà èçïîâåäàíèÿòà èì å çàáðàíåíî äà îòêðèâàò „áîëíèöè. 16). 1).  ñúùèÿ ñòèë íà ïðèíöèïíî ðàçðåøåíèå è ôàêòè÷åñêî îãðàíè÷åíèå ñà îïèñàíè è ïî-êîíêðåòíèòå ïðàâà íà èçïîâåäàíèÿòࠖ òå ìîãàò äà îòêðèâàò ñðåäíè èëè âèñøè äóõîâíè ó÷èëèùà çà ïîäãîòîâêà íà äóõîâåíñòâî. à èçïðàùàíåòî íà ìëàäåæè çà îáó÷åíèå â ÷óæáèíà ìîæå äà ñòàâà ñàìî ñ ðàçðåøåíèå íà Ìèíèñòåðñêèÿ ñúâåò (÷ë. è îò óñòàâè. êîèòî „ñà áúëãàðñêè ãðàæäàíè. ÷å „ñïîìåíàâàíåòî íà âúðõîâíàòà äúðæàâíà âëàñò (. Íàðåä ñ òîâà âñè÷êè èçïîâåäàíèÿ òðÿáâà äà ñúãëàñóâàò ñ ïðàâèòåëñòâîòî èçäàâàíèòå îò òÿõ „ïîñëàíèÿ. 18). îáðåäè è òúðæåñòâà. 8) è äà èçáèðàò ñâîå „îòãîâîðíî ïðåä äúðæàâàòà ðúêîâîäñòâî“ (÷ë. Èçïîâåäàíèÿòà ìîãàò äà ñòðîÿò ñâîè ìîëèòâåíè äîìîâå (÷ë. Îò åäíà ñòðàíà. 14). 25).. Ìåæäóíàðîäíèòå êîíòàêòè è èìóùåñòâàòà íà èçïîâåäàíèÿòà â ÷óæáèíà ñå ïîñòàâÿò ïîä êîíòðîëà íà Ìèíèñòåðñòâîòî íà âúíøíèòå ðàáîòè (÷ë. 15). à òåçè îò òÿõ.. ÁÏÖ ñå ïðèïîçíàâà êàòî „òðàäèöèîííî èçïîâåäàíèå íà áúëãàðñêèÿ íàðîä“ è âúç îñíîâà íà òàçè ïîñòàíîâêà ñå ïðàâè çàêëþ÷åíèåòî. à ñúùåñòâóâàùèòå òàêèâà çàâåäåíèÿ ñå íàöèîíàëèçèðàò (÷ë.

à çàêëþ÷èòåëíàòà ìó ÷àñò ñúäúðæà ðåøåíèÿòà. Ñàìîòî ðåøåíèå å äîñòà ïðîòèâîðå÷èâî è íà ïðúâ ïîãëåä ïðè÷èíàòà çà íåãîâîòî èçäàâàíå å îòñëàáâàíåòî íà àòåèñòè÷íàòà ðàáîòà ñðåä íàñåëåíèåòî. å ïðèåò è íîâèÿò Óñòàâ íà Áúëãàðñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà. â ñàìîòî íà÷àëî íà 1951 ã. òúé êàòî ïðåç êîìóíèçìà ïåðèîäè÷íî ñå ïðàâè àíàëèç íà ñúùåñòâóâàùàòà àòåèñòè÷íà ðàáîòà è ñúîòâåòíî ñå îòïðàâÿò ïðèçèâè çà íåéíîòî àêòèâèçèðàí堖 ïðîñòî ôðàçàòà „àòåèñòè÷íà ðàáîòà“ ïîñòåïåííî ñå ïðåâðúùà â åäíî îò îíåçè èäåîëîãè÷åñêè êëèøåòà.  èçïúëíåíèå íà òîçè çàêîí è ñëåä äúëãè ïðåãîâîðè. êîèòî ïðîìåíÿò ïîëèòèêàòà êúì Öúðêâàòà. Âñúùíîñò çàêîíúò íå îòäåëÿ èçïîâåäàíèÿòà îò äúðæàâàòà. Óñòàâèòå è áþäæåòèòå íà âñÿêî åäíî èçïîâåäàíèå ïîäëåæàò íà îäîáðåíèå îò Äèðåêöèÿòà íà èçïîâåäàíèÿòà. íî îò òÿõ ñòðàäà è Ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà. 26). íåçàâèñèìî äàëè èìà íàëîæåíî äðóãî íàêàçàíèå (÷ë. à íàé-ãîëåìèÿò îò òÿõ å ïîñòèãíàòîòî ëîÿëíî îòíîøåíèå íà Öúðê- 24 . Îò äðóãà ñòðàíà. êîÿòî íàñòúïâà ïðåç 1957 ã. 30– 31)6. êîÿòî íå ìîæå äà ðàç÷èòà íà âúíøíà ïîäêðåïà â ñâîèòå ñïîðîâå ñ êîìóíèñòè÷åñêàòà äúðæàâà. à è òî ñúäúðæà ïðèçèâ çà íåéíîòî àêòèâèçèðàíå. êîéòî „èçïîëçâà öúðêâàòà è ðåëèãèÿòà çà ïðîïàãàíäà ïðîòèâ íàðîäíàòà âëàñò“ (÷ë. êàòî åäèíñòâåíî íà íåãî ìó å äàäåíî ïðàâîòî äà áúäå „íàðîäíîäåìîêðàòè÷åñêî“. áåç òîâà äà îçíà÷àâà ëèïñà íà àòåèñòè÷íà ïðîïàãàíäà. êîèòî ñå èçïðàçâàò îò ñúäúðæàíèå ïîðàäè ïðåêîìåðíà óïîòðåáà. êàòî äúðæàâàòà ñè çàïàçâà ïðàâîòî íà äúðæàâíî ôèíàíñèðàíå íà îïðåäåëåíè èçïîâåäàíèÿ (÷ë. 29). Òÿ ñòàâà ôàêò ñ Ðåøåíèå íà Ïîëèòáþðî îò 26 äåêåìâðè 1957 ã. Äåéñòâèòåëíî. 27). Çàêîíúò ïðåâðúùà Äèðåêöèÿòà íà èçïîâåäàíèÿòà â íàé-âàæíèÿ íàäçîðåí îðãàí çà æèâîòà íà ðåëèãèîçíèòå îáùíîñòè è º ïðåäîñòàâÿ ïðàêòè÷åñêè íåîãðàíè÷åíè ïðàâà â òîâà îòíîøåíèå. „Îòíîñíî ìåðêèòå çà çàñèëâàíå è ïîäîáðÿâàíå íà àòåèñòè÷íàòà ïðîïàãàíäà â ñòðàíàòà“. Ðåâèçèðàíåòî íà ñòàëèíñêàòà ïîëèòèêà è èçâåñòíàòà ëèáåðàëèçàöèÿ íà ðåæèìà ñëåä ñðåäàòà íà 50-òå ãîäèíè ìîãàò äà îáÿñíÿò ïðîìÿíàòà â ïîëèòèêàòà êúì Öúðêâàòà. à èçöÿëî ïðåìàõâà èäåÿòà çà àâòîíîìåí öúðêîâåí æèâîò. à ñ òúìíè÷åí çàòâîð äî åäíà ãîäèíà ñå íàêàçâàò òåçè. à ïðè äðóãè íàðóøåíèÿ íà òîçè çàêîí ãëîáàòà å 10 000 ëåâà. 28). Ïúðâàòà ÷àñò íà äîêóìåíòà êîíñòàòèðà ðåäèöà óñïåõè â öúðêîâíàòà ïîëèòèêà. Äîêóìåíòúò ïðåäñòàâëÿâà ñðàâíèòåëíî îáøèðåí ïðåãëåä íà îòíîøåíèÿòà ìåæäó Öúðêâà è äúðæàâà êúì òîçè ìîìåíò. êîèòî ïðå÷àò íà ãðàæäàíèòå „ñâîáîäíî äà èçïîâÿäâàò ñâîÿòà âÿðà è äà èçâúðøâàò ðåëèãèîçíèòå ñè îáðåäè è ñëóæáè“ (÷ë. Òîâà îáà÷å íå òðÿáâà äà ïîäâåæäà.ëåâà“ (÷ë. òúìíè÷åí çàòâîð (áåç äà ñå ñïîìåíàâà ñðîê) ñå ïðåäâèæäà çà âñåêè. ïîñòàâÿíåòî íà ìåæäóíàðîäíèòå êîíòàêòè íà èçïîâåäàíèÿòà ïîä êîíòðîëà íà äúðæàâàòà è èçèñêâàíåòî öúðêîâíàòà éåðàðõèÿ äà áúäå óòâúðæäàâàíà íà ïúðâî ìÿñòî îò áúëãàðñêàòà äúðæàâà ñå îòíàñÿ â íàé-ãîëÿìà ñòåïåí çà Êàòîëè÷åñêàòà öúðêâà è òðàäèöèîííèòå ïðîòåñòàíòñêè èçïîâåäàíèÿ. Ïî-ãîëÿìàòà ÷àñò îò òåêñòîâåòå íà çàêîíà âèçèðàò èìåííî ïðàâîñëàâíîòî âåðîèçïîâåäàíèå.

) ÁÏÖ.... (. êîèòî ïðàâÿò ìíîãî óñèëèÿ. çà çàïàçâàíå è óêðåïâàíå íà ðåëèãèîçíèòå îáè÷àè è îáðÿäè. êîíòðàðåâîëþöèîííè öåëè. çà äà èçïîëçóâàò ðåëèãèîçíàòà ìàñêà è ðåëèãèîçíèÿ èíñòèòóò çà ñâîèòå êîâàðíè. 25 . Âúâ âñè÷êè òåçè ïðîÿâè íå ìàëêà ðîëÿ èãðàÿò æåíèòå íà ñâåùåíèöèòå. îòäåëíè ðåàêöèîííî íàñòðîåíè ñâåùåíîñëóæèòåëè ñòàíàõà äðúçêè è îòêðèòî ïðèçîâàâàõà êúì íåïîä÷èíåíèå íà çàêîíèòå è íà ïîñòàíîâëåíèÿòà íà Êîíñòèòóöèÿòà. êîãàòî ÷ëåíîâå íà ïàðòèÿòà è àêòèâèñòè íà ÄÑÍÌ îòêðèòî èëè òàéíî èçïúëíÿâàò ðåëèãèîçíè îáðåäè è ïî òàêúâ íà÷èí ñàìè ñòàâàò ðàçïðîñòðàíèòåëè íà ðåëèãèîçíè ñóåâåðèÿ è ïðåäðàçñúäúöè“8.âàòà êúì êîìóíèñòè÷åñêàòà âëàñò è íåéíîòî îòíîñèòåëíî èíòåãðèðàíå â êîìóíèñòè÷åñêàòà äúðæàâà. âúçïîëçóâàéêè ñå îò êîíñòèòóöèîííèòå ïîñòàíîâëåíèÿ çà ñâîáîäàòà íà ñúâåñòòà. Íå ñà ðåäêè ñëó÷àèòå. ïîðàäè êîåòî ìîæå äà ñå íàáëþäàâà çàñèëâàíå íà Öúðêâàòà è íåçàâèñèìè ïðîÿâè íà îòäåëíè äóõîâíèöè.. à â ðåäèöà ïî-ãîëåìè ãðàäîâå è ñåëà è öúðêîâíè õîðîâå.  ðåçóëòàò: „áÿõà ñåðèîçíî ïîäêîïàíè ñîöèàëíèòå êîðåíè íà ðåëèãèÿòà. êàêòî è îò îòñúñòâèåòî íà àòåèñòè÷åñêà ïðîïàãàíäà. çàïî÷íà äà òúðñè ðåàëíè ïúòèùà çà ñáëèæåíèå è ñúòðóäíè÷åñòâî ñ íàðîäíîäåìîêðàòè÷íàòà äúðæàâà.  òåçè ñè äåéñòâèÿ òå ñå îêóðàæàâàõà îò èçâåñòíè íåëîÿëíè ïðîÿâè íà íÿêîè âèñøè äóõîâíè äåéöè è íà ñèíîäàëíèÿ ïå÷àò.. Åäíà îò ïðè÷èíèòå çà íåîáõîäèìîñòòà îò àêòèâèçèðàíå íà àòåèñòè÷íàòà ðàáîòà å çàñèëâàíåòî íà „ìåæäóíàðîäíàòà ðåàêöèÿ“ â êîíòåêñòà íà ñúáèòèÿòà â Óíãàðèÿ îò 1956 ã.. êîãàòî ìåæäóíàðîäíàòà ðåàêöèÿ ñå îïèòà äà íàíåñå óäàð âúðõó êîìóíèñòè÷åñêîòî äâèæåíèå è íàðîäíîäåìîêðàòè÷íèÿ ñòðîé.)  ïîñëåäíî âðåìå ñå çàáåëÿçâà ÷óâñòâèòåëíî óâåëè÷åíèå íà áðîÿ íà ïîñåòèòåëèòå â öúðêâèòå. Òàêà öúðêâàòà ïðèñòúïè êúì ïðîâåæäàíå íà åäíà ëîÿëíà ïîëèòèêà ñïðÿìî ñîöèàëèñòè÷åñêàòà äúðæàâà“7. Ïðè õðàìîâåòå ñå èçãðàæäàò ïðàâîñëàâíî-õðèñòèÿíñêè áðàòñòâà. ÷å ñëåä ïúðâîíà÷àëíèòå óñïåõè â òîçè ìîìåíò òÿ å ïîäöåíÿâàíà.. êîÿòî â ìèíàëîòî áåøå òÿñíî ñâúðçàíà ñ êàïèòàëèñòè÷åñêàòà êëàñà. Ïðè òàçè êîðåííî èçìåíèëà ñå îáñòàíîâêà (. Ïî-íàòàòúê äîêóìåíòúò ïðàâè àíàëèç íà àòåèñòè÷íàòà ðàáîòà è êîíñòàòèðà. â êîèòî ñå ïðèâëè÷àò êàêòî æåíè.. „Áúëãàðñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà. åäíà çíà÷èòåëíà ÷àñò îò êîèòî ñà ìëàäè õîðà. êîèòî óìåëî èçïîëçóâàò çàòèõíàëàòà èëè çàíåìàðåíà äåéíîñò íà áèâøèòå æåíñêè äðóæåñòâà“.. âçå îðãàíèçàöèîííè è èäåîëîãè÷åñêè ìåðêè çà øèðîêî ðàçïðîñòðàíåíèå íà ðåëèãèÿòà ñðåä òðóäåùèòå ñå.. òàêà è ìëàäåæè. „Ïðåç ïîñëåäíèòå íÿêîëêî ãîäèíè è îñîáåíî ñëåä XX êîíãðåñ íà ÊÏÑÑ è óíãàðñêèòå ñúáèòèÿ.  ïîâå÷åòî ñëó÷àè òåçè ïðîÿâè ñà äåëî íà êëàñîâèÿ âðàã è íà íåãîâèòå çàäãðàíè÷íè ïîêðîâèòåëè.

íà öúðêâàòà ñå îòêðèâà ïúò íà ëîÿëíî ïîâåäåíèå è ïúëíà ïîääðúæêà íà íàðîäíîäåìîêðàòè÷íèÿ ñòðîé. îòêîëêîòî çà âòâúðäÿâàíå: „1. Ðåëèãèÿòà å ÷àñòíî äåëî ïî îòíîøåíèå íà äúðæàâàòà. å. êúì êîÿòî òðÿáâà äà ñå ïðèâëè÷àò „ïîäãîòâåíè õîðà è ëåêòîðè“. Ðåëèãèÿòà îáà÷å íå å ÷àñòíî äåëî ïî îòíîøåíèå íà êîìóíèñòè÷åñêàòà ïàðòèÿ.Öåëèÿò òîçè àíàëèç âîäè äî ïðèåìàíåòî íà íÿêîëêî êîíêðåòíè ðåøåíèÿ. êàòî ñå èçïîëçâàò åëåìåíòè îò íàðîäíèòå òðàäèöèè“.. óìåëî îðãàíèçèðàíàòà âúçïèòàòåëíà ðàáîòà. êîÿòî ãîâîðè ïî-ñêîðî çà èçâåñòíà ëèáåðàëèçàöèÿ. Âñÿêî âìåøàòåëñòâî â ñëó÷àÿ å ïîñåãàòåëñòâî âúðõó ãàðàíòèðàíàòà îò Êîíñòèòóöèÿòà ñàìîñòîÿòåëíîñò íà öúðêâàòà..  áîðáàòà ñðåùó ðåëèãèÿòà ïàðòèÿòà ñè ñëóæè åäèíñòâåíî ñ ìåòîäà íà óáåæäåíèåòî è ðåøèòåëíî îòõâúðëÿ ìåòîäà íà àäìèíèñòðèðàíåòî. Ñëåäâàùèòå òî÷êè íà ðåøåíèåòî ñà êîíöåíòðèðàíè âúðõó ôîðìèòå íà àòåèñòè÷íàòà ïðîïàãàíäà. Çàäúëæàâà ïàðòèéíèòå êîìèòåòè è îðãàíèçàöèè äà âçåìàò âñè÷êè ìåðêè çà ðàçøèðÿâàíå è çàñèëâàíå íà àòåèñòè÷åñêàòà ïðîïàãàíäà.“.  óñëîâèÿòà íà ñòðîèòåëñòâîòî íà ñîöèàëèçìà êîãàòî îãðîìíàòà ìàñà âÿðâàùè âúçïðèåìàò ïîëèòèêàòà íà êîìóíèñòè÷åñêàòà ïàðòèÿ è ÿ ïðåòâîðÿâàò â æèâî äåëî. Äà íå ñå ñìåñâà ìèíàëîòî íà öúðêâàòà ñ íåéíîòî íàñòîÿùå. êîÿòî çàäúëæàâà: 26 . Ñàìî òúðïåëèâàòà.... âçåòèòå ðåøåíèÿ â êðàéíà ñìåòêà ïðåäïîëàãàò åäíà íîâà ôèëîñîôèÿ. ïîä÷èíåíà âèíàãè íà ïðàêòè÷åñêèòå çàäà÷è íà ñîöèàëèñòè÷åñêîòî ñòðîèòåëñòâî. ùå ïîìîãíå íà âÿðâàùèòå äà ñå îñâîáîäÿò îêîí÷àòåëíî îò ðåëèãèîçíèòå çàáëóäè. ò. „äà ñå ñúçäàäå òúðæåñòâåíà îáñòàíîâêà ïðè ñêëþ÷âàíå íà ãðàæäàíñêè áðàêîâå è ãðàæäàíñêà ðåãèñòðàöèÿ íà íîâîðîäåíèòå. äúðæàâàòà è íåéíèòå îðãàíè íå ìîãàò äà çàäúëæàâàò èëè ïðèíóæäàâàò íèêîãî äà ñå îòêàæå îò ðåëèãèÿòà è öúðêâàòà è íå äåëÿò ãðàæäàíèòå íà âÿðâàùè è íåâÿðâàùè. Ïîääúðæàíåòî è èçïúëíåíèåòî íà ðåëèãèîçíèòå îáðåäè å íåñúâìåñòèìî ñ ÷ëåíñòâîòî â ïàðòèÿòà. Öåíòðàëíèÿò êîìèòåò íà ÁÊÏ çàåäíî ñ Ìèíèñòåðñòâîòî íà êóëòóðàòà è ïðîñâåòàòà è Áúëãàðñêàòà àêàäåìèÿ íà íàóêèòå òðÿáâà äà îñèãóðÿò íåîáõîäèìèòå âúçìîæíîñòè çà îòïå÷àòâàíå íà áðîøóðè è äðóãè ìàòåðèàëè â ïîëçà íà òàçè ïðîïàãàíäà. Ìàêàð îñíîâíèÿò ïàòîñ â äîêóìåíòà äà àêöåíòèðà âúðõó ñëàáîñòèòå â àòåèñòè÷íàòà ðàáîòà. Íåäîïóñòèìî å êàêâîòî è äà å âìåøàòåëñòâî íà äúðæàâíèòå è ïàðòèéíèòå îðãàíè â öúðêîâíèòå äåëà. Ìàðêñèçìúò-ëåíèíèçìúò è ðåëèãèÿòà ñà íåñúâìåñòèìè è êîðåííî ïðîòèâîïîëîæíè èäåîëîãèè.  îñíîâàòà íà òàçè ïðîïàãàíäà äà ñå ïîñòàâè äîñòúïíîòî ðàçÿñíÿâàíå è ðàçïðîñòðàíåíèå íà åñòåñòâåíî-íàó÷íè çíàíèÿ ñðåä íàñåëåíèåòî. íèòî ëèøàâàò ïðèâúðæåíèöèòå íà ðåëèãèîçíèÿ êóëò îò ïîëèòè÷åñêî äîâåðèå. Îò ãëåäíà òî÷êà íà áúäåùîòî ðàçâèòèå íà òîçè òèï ïðîïàãàíäà å âàæíà ïîñëåäíàòà òî÷êà.... êîèòî ìîãàò äà áúäàò îêà÷åñòâåíè êàòî èçâåñòíà ðåâèçèÿ íà ïîëèòèêàòà êúì Öúðêâàòà.

ðàçáèðàíî êàòî àêòèâíà àòåèñòè÷íà ðàáîòà è çàìÿíàòà íà öúðêîâíèòå ïðàçíèöè ñ íîâè ãðàæäàíñêè ðèòóàëè.„Ñúþçà íà áúëãàðñêèòå ïèñàòåëè äà âçåìå ìåðêè çà íàïèñâàíå íà ïðîèçâåäåíèÿ ñ äúëáîêî àòåèñòè÷åí õàðàêòåð. êàêòî è ðàçêðèâàùè ðåàêöèîííàòà ðîëÿ íà öúðêâàòà“. áúëãàðèòå ìîõàìåäàíè. Óâîäúò êúì ðåøåíèåòî çàâúðøâà ñ êîíñòàòàöèÿòà: „Ó íàñ ðåëèãèÿòà âñå îùå èìà âëèÿíèå. â åäíà ëè äðóãà ñòåïåí. áëàãîäàðåíèå íà êîåòî òÿ ïîëó÷àâà ïðàâîòî äà èçâúðøâà ñâîèòå áîãîñëóæåíèÿ è äðóãè òàéíñòâà (èëè ðèòóàëè. êàêòî ïàðòèéíîòî ðúêîâîäñòâî. Òîâà îçíà÷àâà çàâîé îò îòêðèòà ðåïðåñèâíà ïîëèòèêà êúì ìåòîäà íà „óáåæäåíèåòî“. êîåòî çà âðåìåòî ñè ìîæå äà èìà ìíîãî øèðîêî òúëêóâàíå. êîèòî òðÿáâà äà áúäàò 27 . òúé êàòî íà íåÿ ñå âúçëàãàò íàé-ãîëåìè íàäåæäè çà öÿëîñòíîòî àòåèçèðàíå íà íàñåëåíèåòî. Îò äðóãà ñòðàíà. Íîâîòî ðåøåíèå íà Ïîëèòáþðî. òóðöèòå è öèãàíèòå“9. 60-òå ãîäèíè ìîãàò äà áúäàò õàðàêòåðèçèðàíè êàòî ïåðèîä. ãàðàíòèðà ïðàâîòî íà èçïîâåäàíèå â îãðàíè÷åíè ðàìêè. Ïðåç 1957 ã. íî ïî íà÷èí. ÷èÿòî öåíòðàëíà èäåÿ å èìåííî êàíàëèçèðàíåòî íà òàçè ïðîïàãàíäà è ôîðìóëèðàíåòî íà àêöåíòèòå â íåÿ. ÷å öúðêîâíàòà èíñòèòóöèÿ êàòî öÿëî å óñïåøíî ìàðãèíàëèçèðàíà è ëèøåíà îò îáùåñòâåíà çíà÷èìîñò.  ïåðñïåêòèâà ïîñëåäíàòà íàñîêà ùå ñòàâà âñå ïî-âàæíà. â êîéòî àòåèñòè÷íàòà ïðîïàãàíäà ïîñòåïåííî ñå èíñòèòóöèîíàëèçèðà. ñðåä íåìàëêà ÷àñò îò òðóäåùèòå ñå. êàòî àêöåíòúò å ïîñòàâåí âúðõó íàëàãàíåòî íà „íàó÷íèòå èäåè çà ñúçäàâàíåòî íà ñâåòà“ è ñúçäàâàíåòî è ðàçïðîñòðàíåíèåòî íà íîâèòå ãðàæäàíñêè ðèòóàëè. òàêà è äúðæàâíèòå èíñòèòóöèè è íÿêîè êàçèîííè îðãàíèçàöèè ñà èíñòðóêòèðàíè äà àêòèâèçèðàò àòåèñòè÷íàòà ïðîïàãàíäà ÷ðåç àêòèâíî íàëàãàíå íà ñâåòñêèòå ðàçáèðàíèÿ è êàòî íàñúð÷àâàò ïóáëèêóâàíåòî íà ñúîòâåòíè ïðîèçâåäåíèÿ. îò åäíà ñòðàíà. êîèòî ïðÿêî èëè êîñâåíî ïîñòàâÿò ïîä ñúìíåíèå ðåëèãèîçíàòà âÿðà. Òâúðäå ãîëÿì å ïðîöåíòúò íà íàìèðàùèòå ñå ïîä âëèÿíèå íà ðåëèãèîçíàòà èäåîëîãèÿ è ïñèõîëîãèÿ ñðåä íÿêîè êàòåãîðèè îò íàñåëåíèåò æåíèòå. êîéòî äà îñòàâà ìàêñèìàëíî íåçàáåëÿçàí çà îáùåñòâîòî. äúðæàâàòà êîíñòàòèðà. „Çà ïî-íàòàòúøíî ïîäîáðÿâàíå íà ðàáîòàòà çà àòåèñòè÷íîòî âúçïèòàíèå íà òðóäåùèòå ñå“. êàòî ñúùåâðåìåííî íå äîïóñêà íàìåñàòà íà Öúðêâàòà â ïîëèòèêàòà. Öúðêâàòà âå÷å íå ïðåäñòàâëÿâà ðåàëíà çàïëàõà çà êîìóíèñòè÷åñêàòà äúðæàâà è ïàðòèÿ. Òîâà ñå ïðåâðúùà â îñúçíàòà è öåëåíàñî÷åíà ïîëèòèêà åäâà â êðàÿ íà 60-òå ãîäèíè ïîä âúçäåéñòâèå íà äðóãè îáñòîÿòåëñòâà. Ðåøåíèåòî ïðåäïèñâà àêòèâèçèðàíå íà âå÷å ñúùåñòâóâàùàòà àòåèñòè÷íà ïîëèòèêà è êîíêðåòèçèðà èíñòèòóöèèòå è èçäàíèÿòà. êîåòî îò ñâîÿ ñòðàíà å ïðèíóäèëî äóõîâåíñòâîòî ïîíå âèäèìî äà ñïàçâà ëîÿëíîñò êúì êîìóíèñòè÷åñêàòà âëàñò. Ïîêàçàòåëíî çà òàçè òåíäåíöèÿ å Ðåøåíèåòî íà Ñåêðåòàðèàòà íà ÖÊ íà ÁÊÏ îò 27 äåêåìâðè 1966 ã. ñïîðåä åçèêà íà âðåìåòî).

êàòî áúäàò èçãðàäåíè ãðàæäàíñêè êîìèñèè ïî áèòà êúì íàðîäíèòå ñúâåòè. òåëåâèçèÿòà. ïîãðåáåíèå è äð. îñòàâà â ñôåðàòà íà ïîæåëàíèÿòà è äåêëàðàöèèòå â ñðàâíåíèå ñ ìàùàáíàòà ðàáîòà ïðåç 70-òå è 80-òå ãîäèíè. Âàæíî ìÿñòî å îòäåëåíî íà äúðæàâíèòå èíñòèòóöèè: „Êîìèòåòúò ïî êóëòóðà è èçêóñòâî äà îñèãóðè íåîáõîäèìèòå ñðåäñòâà çà êîíòðàêòàöèÿ ñ äåéöè íà ëèòåðàòóðàòà è èçêóñòâîòî çà íàïèñâàíå íà âèñîêîõóäîæåñòâåíè ïðîèçâåäåíèÿ ñ àòåèñòè÷íà òåìàòèêà. êîèòî èìàò îòíîøåíèå êúì àòåèçìà. à â îñòàíàëèòå ñåëèùà äà ñà îáçàâåäàò ñïåöèàëíè ïîìåùåíèÿ çà òàçè öåë“. çàïî÷âàíå èëè çàâúðøâàíå íà òðóäîâàòà äåéíîñò è ïîëó÷àâàíå íà çâàíèÿ. „Ïîëèòè÷åñêà ïðîñâåòà“. â ìèíàëîòî ñâúðçàíè ñ ðåëèãèÿòà íàðîäíè ïðàçíèöè. êîãàòî êàìïàíèÿòà ïî „âíåäðÿâàíåòî íà ãðàæäàíñêèòå ðèòóàëè“ å ïðåâúðíàòà â öåëåíàñî÷åíà ïîëè- 28 . ñîöèàëèñòè÷åñêè ïðàçíèöè“10. êîéòî çàâúðøâà îêîëî 1974 ã. Ðåøåíèåòî îòäåëÿ ñïåöèàëíî âíèìàíèå íà íÿêîëêî èçäàíèÿ. „Èñòîðè÷åñêè ïðåãëåä“. ïðåäâèæäà ñå ïðîâåæäàíåòî íà „Äåí íà ñúâðåìåííàòà íàóêà“. çà ñêëþ÷âàíå íà ãðàæäàíñêè áðàêîâå è èçâúðøâàíå íà íåðåëèãèîçíè ïîãðåáåíèÿ. ÷èÿòî îñíîâíà öåë å äà ïðîïàãàíäèðàò „íàó÷íàòà ãëåäíà òî÷êà êúì ñâåòà“ – ñïèñàíèÿòà „Íîâî âðåìå“. Íåîáõîäèìî å ñúùî òàêà ïðè ïðåîäîëÿâàíåòî íà ðåëèãèîçíèòå îòæèâåëèöè â áèòà íÿêîè. íî òîâà âñå îùå çâó÷è ïî-ñêîðî äåêëàðàòèâíî: „Äà ñå âíåäðÿâàò è óòâúðæäàâàò ñúçäàâàùèòå ñå íîâè îáè÷àè è ðèòóàëè. Áúëãàðñêàòà êèíåìàòîãðàôèÿ. „Íàóêà è òåõíèêà“ è „Ïðèðîäà è çíàíèå“. Ïîäõîäÿùè ãðàæäàíñêè ðèòóàëè ñëåäâà äà ñå ñúçäàâàò è çà îòáåëÿçâàíå íà òàêèâà ñúáèòèÿ êàòî: çàïî÷âàíå è çàâúðøâàíå íà ó÷èëèùå. Ïðåïîðú÷âà ñå àêòèâèçèðàíå íà ðàáîòàòà ïî âíåäðÿâàíåòî íà íîâèòå ãðàæäàíñêè ðèòóàëè. êîèòî òðÿáâà äà ðàçïîëàãàò è ñúñ ñîáñòâåíà ìàòåðèàëíà áàçà: „Äà ñå âçåìàò ìåðêè çà ñúçäàâàíå íà íåîáõîäèìàòà ìàòåðèàëíà áàçà çà òúðæåñòâåíà ðåãèñòðàöèÿ íà íîâîðîäåíèòå.. çà ëèòåðàòóðíîòî è ìóçèêàëíîòî îôîðìëåíèå íà íîâèòå ðèòóàëè“. Ïðåäâèæäà ñå è öåíòðàëèçèðàíîòî íàëàãàíå íà íîâèòå ðèòóàëè. èìåííè äíè è äðóãè. Ñ òàçè çàäà÷à ñà íàòîâàðåíè îáùåñòâåíèòå îðãàíèçàöèè. ïî-àêòèâíî èçïîëçâàíå íà íîâèòå ñðåäñòâà çà ìàñîâà èíôîðìàöèÿ – ðàäèîòî. ñâúðçàíè ñ ðàçëè÷íèòå ìîìåíòè â æèâîòà íà õîðàòࠖ ðàæäàíå. Ïðåäâèæäà ñå ñúùî òàêà ñúçäàâàíåòî íà ñåêöèÿ ïî íàó÷åí àòåèçúì êúì Ôèëîñîôñêèÿ èíñòèòóò íà ÁÀÍ. êàòî ñúáîðè. îðäåíè. Ðåøåíèåòî ïîñòàâÿ íà÷àëîòî íà ïðåõîäåí ïåðèîä. Ðåøåíèåòî îò 1966 ã. êîãàòî çàïî÷âà ìàñèðàíàòà êàìïàíèÿ ïî íàëàãàíå íà íîâèòå ðèòóàëè. çíàìåíà è äð. äà ñå ïðåîáðàçóâàò â íîâè.  Ñîôèÿ è ãîëåìèòå ãðàäîâå äà ñå ïîñòðîÿò äîìîâå çà ìëàäîæåíöè. êðúùàâàíå. ïîëó÷àâàíå íà ãðàæäàíñêè ïàñïîðò. „Êîñìîñ“.àíãàæèðàíè ñ íåÿ. ñêëþ÷âàíå íà ãðàæäàíñêè áðàê. êîéòî äà ãðóïèðà îêîëî ñåáå ñè íàó÷íèòå ðàáîòíèöè. „Ôèëîñîôñêà ìèñúë“.

Ìèñòåðèÿòà îêîëî èçñëåäâàíåòî ñòàâà îùå ïî- 29 . Ïðåç 60-òå ãîäèíè äúðæàâàòà èçïàäà â èçâåñòíà äåçîðèåíòàöèÿ â ñâîÿòà öúðêîâíà ïîëèòèêà. Äúðæàâàòà ñå çàíèìàâà ñ àòåèçàöèÿòà ïî ïðèíöèï. ïëîä íà ñîáñòâåíàòà º ïðîïàãàíäà. êîÿòî ñèëíî ðàçòðåâîæâà ïîëèòè÷åñêèòå âëàñòè. ÷å Öúðêâàòà ìèíàâà â ïåðèôåðèÿòà íà ïàðòèéíàòà è äúðæàâíàòà ïîëèòèêà. äàííèòå ïðåñúçäàâàò òàêàâà êàðòèíà çà ñúñòîÿíèåòî íà ðåëèãèîçíîñòòà â Áúëãàðèÿ. Ðåçóëòàòèòå îò èçñëåäâàíåòî ñà âïå÷àòëÿâàùè. âàæíà ÷àñò îò æèçíåíèÿ öèêúë íà òðàäèöèîííîòî îáùåñòâî. Ìàêàð è ìàñêèðàíè. Ïîëèòèêàòà íà íåãëèæèðàíå íà ðåëèãèÿòà å èçîñòàâåíà â íà÷àëîòî íà 70òå ãîäèíè. íî è çà óíèùîæàâàíåòî íà åíîðèéñêèÿ æèâîò. ðåçóëòàòúò îò òàçè ïðîïàãàíäà å.  òîçè êîíòåêñò ïîñòåïåííî â ïàðòèéíàòà ïîëèòèêà ñå íàëàãà è êîíöåïöèÿòà çà ñêðèòèòå îïàñíîñòè. Îòòóê ïðîèçëèçà èäåÿòà çà íàëàãàíåòî íà íîâèòå ñîöèàëèñòè÷åñêè ãðàæäàíñêè ðèòóàëè. âúïðåêè ÷å ìîæå äà ñå ñïîðè äàëè ïðåç 60-òå ãîäèíè ðåñïîíäåíòèòå ñà îòãîâàðÿëè äîáðîñúâåñòíî íà ïîñòàâåíèòå âúïðîñè. ÷å ïðåç 60-òå ãîäèíè ñâåùåíèöèòå ïîëó÷àâàò èçâåñòíà ñâîáîäà äà èçâúðøâàò ïîíå çàäúëæèòåëíèòå òàéíñòâà è áîãîñëóæåíèÿ. êîÿòî èçïúëíÿâà áèòîâè ðèòóàëè. Òåçàòà çà áèòîâàòà ñòðàíà íà õðèñòèÿíñòâîòî îñòàâà èçêëþ÷èòåëíî æèâà è ñëåä ïàäàíåòî íà êîìóíèçìà è òÿ ïðåäñòàâëÿâà ïîñëåäíèÿò ùðèõ êúì ïóáëè÷íèÿ îáðàç íà Ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà. Òàêà Öúðêâàòà å ïðèðàâíåíà ïî ñòàòóò äî ìóçååí åêñïîíàò â åòíîãðàôñêè ìóçåé è å ïðåâúðíàòà â òóðèñòè÷åñêà àòðàêöèÿ. êîèòî íåçàáåëåæèìî çà âëàñòòà äîñòèãàò äî ãîëÿìà ÷àñò îò íàñåëåíèåòî. êàêòî è îò áåçñïîðíî çäðàâàòà âðúçêà íà Öúðêâàòà ñ åæåäíåâíèÿ ðèòúì íà æèâîò. Òîâà å åäíî îò ïúðâèòå ìàùàáíè ñîöèîëîãè÷åñêè èçñëåäâàíèÿ â êîìóíèñòè÷åñêà Áúëãàðèÿ11. èçäàäåíî ïðåç 1968 ã. æèâÿëî ïðåäè „ïîáåäàòà íà ñîöèàëèçìà“. Êàòî èçêëþ÷èì ñâîåâîëèÿòà íà ìåñòíèòå âëàñòè (êîèòî íå ìîãàò äà áúäàò ïîäöåíÿâàíè). êîãàòî ìàëêî íåî÷àêâàíî Öúðêâàòà îòíîâî âëèçà â öåíòúðà íà äúðæàâíàòà ïîëèòèêà. êîèòî êðèå „ðåëèãèîçíèÿò áèò“. ñúçäàäåí ïðåç êîìóíèçìà è øèðîêî ðàçïðîñòðàíåí è äíåñ – òàçè ãëåäíà òî÷êà âúçïðèåìà Öúðêâàòà êàòî „íàöèîíàëíà èíñòèòóöèÿ“ ñ èçâåñòíè èñòîðè÷åñêè çàñëóãè. Òîçè ïðîöåñ íåñúìíåíî å ïîäïîìîãíàò è îò îòíîñèòåëíî æèâèòå öúðêîâíè òðàäèöèè ñðåä ïîêîëåíèåòî. Èçðàç. íî ñúùåâðåìåííî îáðúùà ìàëêî èëè ïî÷òè íèêàêâî âíèìàíèå íà åæåäíåâíàòà äåéíîñò íà Öúðêâàòà è íà åíîðèéñêèòå ñâåùåíèöè. Ðåçóëòàòúò îò ïîñòîÿííî êîíñòàòèðàíèòå óñïåõè â àòåèñòè÷íàòà ïðîïàãàíäà è òúðæåñòâåíèòå îò÷åòè çà ïîñòèãíàòà ëîÿëíîñò è îáùåñòâåíà íåçíà÷èòåëíîñò íà Öúðêâàòà ïî åäèí ïàðàäîêñàëåí íà÷èí äà îñèãóðÿâàò ïî-ãîëÿìà ñâîáîäà çà öúðêîâíà äåéíîñò. à ìîæå áè è ïðè÷èíà çà òàçè ïðîìÿíà å åäíî ñîöèîëîãè÷åñêî èçñëåäâàíå. ôîðìóëèðàíà êàòî çàäà÷àòà çà çàìÿíàòà íà „ðåëèãèîçíèÿ“ ñúñ „ñîöèàëèñòè÷åñêèÿ áèò“. îñîáåíî ïî ñåëàòà.òèêà íå ñàìî çà ïðåìàõâàíå íà ðåëèãèîçíèÿ ñâåòîãëåä. â îáåìèñòà êíèãà ïîä ìíîãîçíà÷èòåëíîòî çàãëàâèå „Ïðîöåñúò íà ïðåîäîëÿâàíå íà ðåëèãèÿòà â Áúëãàðèÿ“. Áåç ïðåóâåëè÷åíèå ìîæå äà ñå êàæå.

äðóãè ñà ÷èñòè ñîöèîëîçè.25% 84.39% 13. ñïîðåä êîåòî ïðè îáùî íàñåëåíèå îò 7 029 349 äóøè ïðàâîñëàâíèòå õðèñòèÿíè ñà áèëè 30 . âòîðàòࠖ íà ñðåäíî ðåëèãèîçíèòå („ïàñèâíî âÿðâàùèòå“. êîèòî âñå îùå íå ñà ñêúñàëè íàïúëíî ñ ðåëèãèÿòà è ÿ èçïîëçâàò „çà âñåêè ñëó÷àé“13.79% 84. êàòî ñå èìà ïðåäâèä. ðàçâèòà îò „êëàñèöèòå íà ìàðêñèçìà-ëåíèíèçìà“.89% 13.01% 83. êîåòî äàâà îñíîâàíèå çà òâúðäåíèåòî. Ïðèâåäåíè ñà è ñëåäíèòå äàííè çà äâèæåíèåòî íà ðåëèãèîçíîñòòà ñðåä áúëãàðñêîòî íàñåëåíèå âúç îñíîâà íà ïðåáðîÿâàíèÿòà â ïðåäèøíè ãîäèíè14: Ãîäèíà Ïðàâîñëàâíè Ìþñþëìàíè 1881 1910 1920 1934 1946 69. Òîäîð Ñòîé÷åâ. ÷å õîðàòà ìîãàò äà áúäàò ðàçäåëåíè íà òðè ãðóïè ñïîðåä ñòåïåíòà íà ñâîÿòà ðåëèãèîçíîñò – ïúðâàòà å ãðóïàòà íà òåçè.51% 84. Ôîðìóëèðàíà å è âå÷å ïîïóëÿðíàòà òåçà. Ðàéíà Ïåøåâà. êîèòî ðåäîâíî ïîñåùàâàò áîãîñëóæåíèÿòà. Ìåòîäîëîãè÷åñêèÿò ïîäõîä íà èçñëåäâàíåòî ñå îñíîâàíà íà ïðåçóìïöèÿòà.35% Èçõîäíà òî÷êà íà èçñëåäâàíåòî å ñúîòíîøåíèåòî îò 1946 ã. ÷å öúðêîâíàòà áîðáà ïðåç Âúçðàæäàíåòî îò ñàìîòî ñè íà÷àëî å èçðàç åäèíñòâåíî íà íàöèîíàëíî ÷óâñòâî.81% 14. Ñòîéíî Áàðúìîâ.. Æèâêî Îøàâêîâ..ãîëÿìà. òúé êàòî çà ïîíàòàòúøíàòà ïîëèòèêà íà äúðæàâàòà êúì Öúðêâàòà ñà âàæíè íå ñàìî ðåçóëòàòèòå îò íåãî.94% 28. è òðåòàòà å ãðóïàòà íà „ðàçêîëåáàíèòå“. íî è ãëåäíàòà ìó òî÷êà. Ïðîó÷âàíåòî å èçâúðøåíî îò ñåêöèÿ „Èñòîðè÷åñêè ìàòåðèàëèçúì“ íà Èíñòèòóòà ïî ôèëîñîôèÿ êúì ÁÀÍ è îò êîëåêòèâ ïîä ðúêîâîäñòâîòî íà ïðîô. Åäíà îò âúçìîæíèòå ïðè÷èíè çà çàáàâÿíåòî å òúðñåíåòî íà åâôåìèñòè÷íè íà÷èíè çà ïðåäñòàâÿíå íà èñòèíñêèòå ðåçóëòàòè îò èçñëåäâàíåòî. Íÿêîè îò ñïîìåíàòèòå â òîçè åêèï ëè÷íîñòè âå÷å ñà ñå „ïðîôèëèðàëè“ êàòî àêòèâíè äåéöè íà àòåèñòè÷íàòà ïðîïàãàíäà (êàòî Íèêîëàé Ìèçîâ è â èçâåñòåí ñìèñúë Ñòîéíî Áàðúìîâ). â êîéòî âëèçàò Íèêîëàé Ìèçîâ. à ðåëèãèÿòà ÷åñòî å èçïîëçâàíà êàòî ïàðàâàí çà ïîñòèãàíå íà ïîëèòè÷åñêè öåëè. êîèòî ñàìî ïñèõîëîãè÷åñêè ñå óïîâàâàò íà Áîã). ÷å àòåèñòè÷íàòà òðàäèöèÿ èìà äúëáîêè êîðåíè. Ìèí÷î Äðàãàíîâ. ÷å „â ïðîöåñà íà èçãðàæäàíå íà êîìóíèñòè÷åñêîòî îáùåñòâî ðåëèãèÿòà êàòî ôîðìà íà îáùåñòâåíî ñúçíàíèå è êàòî ñúîòâåòíà ïðàêòèêà ùå áúäå ïðåîäîëÿíà“12. È ïðè÷èíàòà çà òîâà åäâà ëè ñå êðèå ñàìî â áàâíèÿ çà âðåìåòî ñè ïðîöåñ íà íàïèñâàíå è îòïå÷àòâàíå íà êíèãèòå. à ðåçóëòàòèòå îò íåãî âèæäàò áÿë ñâÿò åäâà ïðåç 1968 ã. ÷å ñàìîòî ïðîó÷âàíå å èçâúðøåíî ïðåç 1962 ã. Èçñëåäâàíåòî ùå áúäå ïðåäñòàâåíî ñðàâíèòåëíî ïîäðîáíî. à òðåòè ñà åòíîãðàôè ïî ñïåöèàëíîñò (Ðàéíà Ïåøåâà). Ïðîó÷âàíåòî ñè ïîñòàâÿ çàäà÷à äà ïðîâåðè â áúëãàðñêè óñëîâèÿ õèïîòåçàòà.

31% 22.41% 31.23% îò âñè÷êè âÿðâàùè.17% 32.94% 74.58% 44. ìàñîâî è êîðåííî ïðåîäîëÿâàíå íà ðåëèãèîçíàòà èäåîëîãèÿ ïî îòíîøåíèå íà ðåëèãèîçíàòà ïñèõîëîãèÿ è ðåëèãèîçíèòå ïðîÿâè â áèòà íà õîðàòà“17. ïîäðåäåíè âúâ âúçõîäÿù ðåä 16: Åâðåè Áúëãàðè Àðìåíöè Öèãàíè Òóðöè Ðåëèãèîçíè 29.75% Òåçè öèôðè äàâàò îñíîâàíèå çà çàêëþ÷åíèåòî. Ñïîðåä âúçðàñòòà è ïîëà ñè ðåëèãèîçíèòå ñå ðàçïðåäåëÿò ïî ñëåäíèÿ íà÷èí18: Âúçðàñòîâà ãðóïà 18 – 23 ã.76% îò öÿëîòî íàñåëåíèå. èçðàèëòÿíèò堖 43 355.06% 58. 59 – 68 ã.02% Êàòî öÿëî â ðàçëè÷íèòå åòíè÷åñêè ãðóïè ïðåîáëàäàâàò ðåëèãèîçíèòå îò òðåòà ñòåïåí.45% 67.92% 16.21% 86. à êàòî ñèëíî ðåëèãèîçíè (îò ïúðâà ñòåïåí) ñà ïîñî÷åíè åäâà 5. Ðåëèãèîçíèòå õîðà ñå ðàçïðåäåëÿò ïî ñëåäíèÿ íà÷èí ñïðÿìî òÿõíîòî îáðàçîâàíèå: Íèâî íà îáðàçîâàíîñò Íåãðàìîòíè Íåçàâúðøåíî íà÷àëíî îáðàçîâàíèå Íåçàâúðøåíî ïðîãèìíàçèàëíî îáðàçîâàíèå Çàâúðøåíî ïðîãèìíàçèàëíî îáðàçîâàíèå Çàâúðøåíî ñðåäíî îáðàçîâàíèå Çàâúðøåíî ïîëóâèñøå è âèñøå îáðàçîâàíèå 81. 39 – 48 ã.51% 7.88% 41. 49 – 58 ã. êîåòî ñå ðàâíÿâà íà 16. ÷å îáðàçîâàíèåòî ñïîñîáñòâà çà îñâîáîæäàâàíå îò ðåëèãèÿòà.80% 34.  êðàéíà ñìåòêà ïðîó÷âàíåòî äîñòèãà äî îïòèìèñòè÷íè ðåçóëòàòè.29% 31 Ðåëèãèîçíè æåíè 15.62% 57. ìîõàìåäàíèò堖 938 418.76% 38.89% .13% 19. à îñòàíàëèò堖 79 604 äóøè15. êîèòî äîêàçâàò óñïåõà íà àòåèñòè÷íàòà ðàáîòà.65% 67. 69 è ïîâå÷å Ðåëèãèîçíè ìúæå 6.88% 13. 24 – 28 ã. Ïðèâåäåíè ñà ñëåäíèòå äàííè çà ðåëèãèîçíîñòòà ïî åòíè÷åñêè ïðèçíàê.5 967 349.87% 45.85% 20. êàêòî è ÷å å íàëèöå òåíäåíöèÿ çà „ïîáúðçî.

Òàêà ñå ïîëó÷àâàò ñëåäíèòå äàííè çà ðàçïðîñòðàíåíèåòî íà ðåëèãèîçíèòå ðèòóàëè ñðåä íàñåëåíèåòî21: 32 . å íà áåäåí.79% ãè ïîñåùàâàò ðåäîâíî è 16.51% 64. Íîâîòî òúëêóâàíå ñå ïîëó÷àâà.44% Ïîñåùàâàùè áîãîñëóæåíèå 21. Îùå ïî-ðàäâàù çà âëàñòòà å ôàêòúò. Êàçàíî íàêðàòêî. à ïî åòíè÷åñêè ïðèçíàê áúëãàðèòå ñà íà âòîðî ìÿñòî ñëåä åâðåèòå ïî óñïåøåí ïðîöåñ íà àòåèçèðàíå. à ïðîöåíòúò íà ðåäîâíî ïîñåùàâàùèòå áîãîñëóæåíèÿòà õîðà å ìíîãî íèñúê (4. êîåòî ïðîó÷âàíåòî îáÿñíÿâà ñ ïîäîáðåíîòî îáðàçîâàíèå. âúç îñíîâà íà êîåòî ìîæå äà ñå íàïðàâè çàêëþ÷åíèåòî.Äðóãèòå èçñëåäâàíè ïðîìåíëèâè ñúùî ãîâîðÿò çà óñïåøíà àòåèçàöèÿ íà íàñåëåíèåò îáùåñòâåíîòî ìíåíèå êúì ðåëèãèîçíîñòòà å ñèëíî íåãàòèâíî. Âñè÷êè òåçè öèôðè ïðåäñòàâëÿâàò îáîáùåíèå íà ðåçóëòàòèòå. à 6. Ïîñëåäíèòå ñòðàíèöè îò èçñëåäâàíåòî îáà÷å ïðåäñòàâÿò ñúâñåì ðàçëè÷íà êàðòèíà.78% – íåðåäîâíî). ñëåä êàòî äàííèòå îò äîáðîâîëíî äàäåíèòå îò ðåñïîíäåíòèòå îòãîâîðè ñå ñðàâíåíè ñ îôèöèàëíî äîêëàäâàíèòå îò Öúðêâàòà (ïî èñêàíå íà äúðæàâàòà) äàííè çà èçâúðøåíèòå öúðêîâíè òàéíñòâà è äðóãè ðèòóàëè. Ïðîôèëúò íà ðåëèãèîçíèÿ ÷îâåê. Êàòî öÿëî ïðîó÷âàíåòî ïðèâåæäà ñëåäíèòå îáîáùåíè äàííè çà ðåëèãèîçíîñòòà â ñòðàíàòà19: 42 664 ä. îáõâàíàëî áúëãàðñêîòî îáùåñòâî êúì íà÷àëîòî íà 60-òå ãîäèíè.72% ñå îïðåäåëÿò êàòî ïðàâîñëàâíè. êàêòî ìîæå äà ñå î÷àêâà. êîèòî ôîðìèðàò ïðåäñòàâèòåëíà èçâàäêà. äîáèòè âúç îñíîâà íà ïîïúëâàíåòî íà àíêåòíè ëèñòîâå îò ñòðàíà íà ðåñïîíäåíòèòå.57% (îò îáùîòî íàñåëåíèå) Òàêà êàòî öÿëî èçñëåäâàíåòî äîñòèãà äî öèôðàòà 35. êîÿòî ìîæå äà ñå îêà÷åñòâè êàòî èçíåíàäâàùà êàêòî çà íåãîâèòå àâòîðè. ÷å ðàâíèùåòî íà àòåèçúì å ïî-âèñîêî ñðåä àêòèâíèòå îáùåñòâåíè ãðóïè. ÷å ðåëèãèîçíîñòòà ïî ïðèíöèï è Öúðêâàòà êàòî îáùåñòâåíî âëèÿíèå ñà íàïúëíî ìàðãèíàëèçèðàíè.51% ðåëèãèîçíè ñðåä ïúëíîëåòíîòî íàñåëåíèå (26. îáùî ðåñïîíäåíòè Ðåëèãèîçíè Íåðåëèãèîçíè 35. ñàìî â ðàìêèòå íà 20 ãîäèíè ñîöèàëèñòè÷åñêàòà âëàñò óñïÿâà ðÿçêî äà îãðàíè÷è ðåëèãèîçíèòå õîðà. êàòî æåíèòå ñà ïî-ðåëèãèîçíè îò ìúæåòå. Ðåçóëòàòèòå íàêðàÿ ñà äàäåíè ìèìîõîäîì è ìîãàò äà áúäàò îïèñàíè êàòî èçêëþ÷èòåëíî ñïîëó÷ëèâà èëþñòðàöèÿ çà „ëèöåìåðèåòî“. òàêà è çà îòãîâîðíèòå çà ïðîöåñà íà àòåèçàöèÿ èíñòèòóöèè.46% êàòî ìîõàìåäàíè)20. ñëàáî îáðàçîâàí è âúçðàñòåí.

Îò òîâà ìîæå äà ñå íàïðàâè èçâîäúò. ó íàñ íå áÿõà ïðîÿâåíè äîñòàòú÷íî ñúçíàòåëíè è ñèñòåìíè óñèëèÿ çà çàìåíÿíåòî íà ðåëèãèîçíèòå îáðåäè ïðè ñåìåéíèòå îáè÷àè ñ íîâè ãðàæäàíñêè. ÷å Öúðêâàòà â òîçè ìîìåíò äàëå÷ íå å òîëêîâà ìàðãèíàëèçèðàíà.27% 36. à ïðè÷èíàòà çà òîâà å.04% 56.09% 44. íî âñå ïàê ìîæå ñ ãîëÿìà ñòåïåí íà óâåðåíîñò äà ñå òâúðäè. ÷å ïðè äîáðîâîëíî äåêëàðèðàíà ðåëèãèîçíîñò (â ðàçëè÷íà ñòåïåí) îò 35. Òîçè èçâîä å íàïúëíî èãíîðèðàí îò àâòîðèòå íà èçñëåäâàíåòî.02% 63.50% 53.88% 48. êîèòî â àíàëèçà ñè ïîåìàò ïî ñúâñåì ðàçëè÷åí ïúò. íåðåëèãèîçíè öåðåìîíèè è èçîáùî çà ñîöèàëèñòè÷åñêî ïðåóñòðîéñòâî íà íàðîäíèÿ áèò â íåãîâàòà öÿëîñò“23. êîéòî â ïåðñïåêòèâà ùå äàäå îòðàæåíèå âúðõó öÿëîñòíàòà äúðæàâíà ïîëèòèêà êúì Öúðêâàòà. ÷å „ïðåç ïåðèîäà 1945– 1962 ã.  êðàÿ íà 60-òå è íà÷àëîòî íà 70-òå ãîäèíè 33 .00% 52. Äîêîëêî òîâà å èçðàç íà èñòèíñêè ðåëèãèîçíè ÷óâñòâà èëè ïðîñòî ñúáëþäàâàíå íà íÿêàêâà ñúùåñòâóâàùà òðàäèöèÿ.34% Ðåëèãèîçíè ïîãðåáåíèÿ 68.75% 89. òúé êàòî ïî òîçè íà÷èí ñå çàïàçâà èäåÿòà çà óñïåøíîòî ìàðãèíàëèçèðàíå íà Öúðêâàòà è ñå ïðåïîðú÷âà çàñèëâàíå íà ðàáîòàòà ïî ïðîìÿíà íà áèòîâèòå òðàäèöèè è ïðàêòèêè íà íàñåëåíèåòî. ÷å „òèÿ ðåëèãèîçíè îáðåäè ñà íàé-çàïàçåíèÿò è íàé-òðóäíî ïðåîäîëèì êîìïîíåíò íà ðåëèãèÿòà ó íàñ“. êîëêîòî èçãëåæäà íà ïðúâ ïîãëåä.27% 30. äîêàòî ïðåä ëèöåòî íà ñìúðòòà õîðàòà ìàñîâî ïðèáÿãâàò äî ðåëèãèîçíèòå ïîãðåáåíèÿ.29% Êðúùåíåòà è îáðÿçâàíèÿ 29.98% Òåçè ðåçóëòàòè ïîêàçâàò.11% îò âñè÷êè ñêëþ÷åíè áðàêîâå. Ìàêàð è äîñòà ñúìíèòåëíî îò ìåòîäîëîãè÷åñêà ãëåäíà òî÷êà. à ðåëèãèîçíèòå ïîãðåáåíèÿ äîñòèãàò 80% îò âñè÷êè22.51% îò íàñåëåíèåòî ðåëèãèîçíèòå áðàêîâå ñà 36.11% 50.99% 67. 52. å òðóäíî äà ñå êîíñòàòèðà.  êðàéíà ñìåòêà àâòîðèòå íà èçñëåäâàíåòî ñå êîíöåíòðèðàò âúðõó ðàçãðàíè÷åíèåòî ìåæäó ðåëèãèîçíà âÿðà è áèòîâè òðàäèöèè èëè ìåæäó ðåëèãèÿ è áèò.41% 78. â ïåðñïåêòèâà òîâà ðàçãðàíè÷åíèå ñå ïðåâðúùà â èçêëþ÷èòåëíî åêñïëîàòèðàí ìîòèâ.42% îò âñè÷êè íîâîðîäåíè äåöà ñà êðúñòåíè èëè îáðÿçàíè. Òîçè èçâîä âàæè è çà ìíîçèíà ÷ëåíîâå íà êîìóíèñòè÷åñêàòà ïàðòèÿ.66% 35.61% 82.73% 79.42% 81. ÷å îáùåñòâîòî å âíèìàòåëíî ïðè èçïîâÿäâàíåòî íà íÿêàêâà ðåëèãèÿ ïî âðåìå íà àêòèâíèÿ ñè æèâîò (ðåëèãèîçíèòå áðàêîâå).65% 83. Àíàëèçúò êîíñòàòèðà. ÷àñòíè òúðãîâöè Äðóãè Îáùî (ñðåä öÿëîòî ïúëíîëåòíî íàñåëåíèå) Ðåëèãèîçíè áðàêîâå 16.Ñîöèàëíà êàòåãîðèÿ Ñëóæåùè Ðàáîòíèöè Êîîïåðèðàíè çàíàÿò÷èè ×ëåíîâå íà ÒÊÇÑ Åäíîëè÷íè çåìåäåëñêè ñòîïàíè.25% 35.

ðåïðåñèÿ.24 Òàêà å ïîñòàâåíî íà÷àëîòî íà àêòèâíàòà êàìïàíèÿ ïî íàëàãàíåòî íà ãðàæäàíñêèòå ðèòóàëè â ñîöèàëèñòè÷åñêà Áúëãàðèÿ. íî ñúùî òàêà òðÿáâà äà ñå ïðèçíàå. Ïúðâèòå ñòúïêè â òàçè êàìïàíèÿ ñå ïðàâÿò âåäíàãà ñëåä êàòî ðåçóëòàòèòå îò èçñëåäâàíåòî ñòàâàò èçâåñòíè è îùå ïðåäè íåãîâîòî ïóáëèêóâàíå. êúäåòî ñå ñòèãà äî èçâîäà. Åäâà ëè ïîñî÷åíîòî ñîöèîëîãè÷åñêî èçñëåäâàíå å åäèíñòâåíàòà ïðè÷èíà çà ïðîìÿíàòà íà äúðæàâíàòà ïîëèòèêà êúì Öúðêâàòà. ÷å „öåðåìîíèÿòà íå ìîæå äà ñå èçâúðøâà äîáðå â äîìàøíà èëè äðóãà íåîôèöèàëíà îáñòàíîâêà. Ò. Ìèçîâ. Ñúùåâðåìåííî ïî÷òè ñèëîâî çàïî÷âà íàëàãàíåòî íà ðèòóàëèòå. ÷å „õàðìîíèÿ ìåæäó ñîöèàëèñòè÷åñêî ñúçíàíèå è áèòîâà ïðàêòèêà“ ìîæå äà ñå ïîñòèãíå ñàìî ñ „âúçïèòàòåëíà ðàáîòà“. òúé êàòî ñ òîâà ñå ñúçäàâà âúçìîæíîñò çà ðåäèöà ñâîåâîëíè èçìåíåíèÿ“. áðàêîñú÷åòàíèå è ïîãðåáåíèå. Òàêà ñå ñòèãà äî òúðñåíåòî íà ïîïîäõîäÿùè îðãàíèçàöèîííè ôîðìè. èëè àäìèíèñòðàòèâíà. âêëþ÷èòåëíî ïðîåêòè è „çà ñàìàòà äðàìàòè÷íà ÷àñò íà îáè÷àèòå ïðè ïðàçíóâàíåòî íà ïúðâèòå äâå íàé-ðàäîñòíè ñúáèòèÿ â ÷îâåøêèÿ æèâîò“. Ð. Îøàâêîâ. ó÷àñòíèöèòå â èçñëåäîâàòåëñêèÿ åêè Æ. Òàêà ñå ïîñòàâÿ íà÷àëîòî íà íîâà âúëíà îò ôàêòè÷åñêè ðåïðåñèâíà ïîëèòèêà ïî îòíîøåíèå íà Öúðêâàòà è â êðàéíà ñìåòêà ñå ñòèãà äî èçêëþ÷èòåëíî àêòèâíàòà íàìåñà íà äúðæàâàòà â íàé-èíòèìíèòå ìîìåíòè îò ÷îâåøêèÿ æèâîò. çàëè è äð. ðå÷è. Íîâèÿò ïåðèîä â îòíîøåíèåòî íà äúðæàâàòà êúì Öúðêâàòà ìîæå äà áúäå îïèñàí êàòî âðåìå íà ìåêà. Ðèòóàëèòå áèëè èçïðîáâàíè è àíàëèçúò ïîêàçâà.  ðåçóëòàò íà òîâà îáñúæäàíå Ãðàäñêèÿò êîìèòåò íà ÁÊÏ â Ñîôèÿ âúçëàãà íà Äîìà íà àòåèñòà äà ðàçðàáîòè ãðàæäàíñêè ôîðìè íà îñíîâíèòå ðèòóàëè. Ïîíÿêîãà òàçè íàìåñà äîáèâà ãðîòåñêíè ðàçìåðè. ÷å ñå „ïîäöåíÿâà ðàáîòàòà ïî íàëàãàíå íà ãðàæäàíñêèòå ðèòóàëè“. êàòî å ñúçäàäåíà ñïåöèàëíàòà äëúæíîñò íà èíñïåêòîð ïî ãðàæäàíñêèòå ðèòóàëè. Ïåøåâà. Í. Ñòîé÷åâ. êîèòî òðÿáâà äà çàìåíÿò âåí÷àâêàòà. îðãàíèçèðàò îáñúæäàíå íà ïðîáëåìà â Äîìà íà àòåèñòà.òîâà íàìèðà èçðàç â àêòèâíî íàëàãàíå íà íîâèòå „ãðàæäàíñêè ðèòóàëè“. íî òî ñúñ ñèãóðíîñò âîäè äî àêòèâèçèðàíå íà äåéíîñòòà ïî íàëàãàíå íà íîâèòå ãðàæäàíñêè ðèòóàëè.  ñëåäâàùèòå ãîäèíè ñå íàáëþäàâà èçêëþ÷èòåëíî àêòèâíî íîðìîòâîð÷åñòâî â òîâà îòíîøåíèå è ìîáèëèçàöèÿ çà íåãîâîòî ïðèëàãàíå. êîÿòî 34 . ÷å è äî ìîìåíòà òîâà ðàçãðàíè÷åíèå ìåæäó âÿðà è áèòîâè òðàäèöèè îñòàâà ìíîãî ñèëíî â ïóáëè÷íîòî ïðîñòðàíñòâî. êðúùåíåòî è ðåëèãèîçíîòî ïîãðåáåíèå. Ïðîöåñúò êóëìèíèðà â ðàçðàáîòâàíåòî íà öÿëîñòåí ïðàçíè÷åí öèêúë. ÷èÿòî èäåÿ å äà çàìåíè îðèåíòèðàíèòå îêîëî ðåëèãèÿòà ïðàçíèöè. êîÿòî ïîäãîòâÿ âñè÷êè äåòàéëè çà îòäåëíèòå öåðåìîíè蠖 ìóçèêà. Âúç îñíîâà íà îöåíêàòà. Âúçïðèåòàòà â òîçè ìîìåíò ïîëèòèêà îñòàâà â ñèëà äî ñàìèÿ êðàé íà êîìóíèñòè÷åñêàòà äúðæàâà. Ëåíèíñêèÿò ðàéîíåí ñúâåò â Ñîôèÿ îò ñâîÿ ñòðàíà ñúçäàâà ñïåöèàëíà êîìèñèÿ. Òàêà ñå ñúçäàâàò ãðàæäàíñêè öåðåìîíèè çà ðàæäàíå.

Åñòåñòâåíî. Íåùî ïîâå÷å. îòêîëêîòî äà ôîðìóëèðàò â äåòàéëè ïðîìåíèòå â ïîëèòèêàòà.. ÷å å íåîáõîäèìî „äà ñå îáúðíå çíà÷èòåëíî ïî-ãîëÿìî âíèìàíèå íà áîðáàòà ñðåùó âëèÿíèåòî íà ðåëèãèÿòà“. ×àñòòà îò äîêëàäà. Ïàðòèéíàòà ñàíêöèÿ çà íîâàòà ïîëèòèêà å äàäåíà îò ñåêðåòàðÿ íà ÖÊ íà ÁÊÏ Àëåêñàíäúð Ëèëîâ íà Ôåâðóàðñêèÿ ïëåíóì íà ÖÊ îò 1974 ã. Çàòîâà ñâèäåòåëñòâàò ðåäèöà ôàêòè. òóðèñòè÷åñêè. êîèòî åñòåñòâåíî äà 35 ..“.. ÷å ðåëèãèÿòà ïîëàãà ñåðèîçíè óñèëèÿ äà ñå óêðåïâà êàòî èíñòèòóöèÿ è èäåîëîãèÿ. Òðÿáâà äà ñå ïîëàãàò ïîâå÷å ãðèæè çà òåîðåòèêî-ìåòîäîëîãè÷åñêè ðàçðàáîòêè. ïîñâåòåíà íà îòíîøåíèÿòà ñ Öúðêâàòà. Íàëèöå å çàáåëåæèìî àêòèâèçèðàíå â äåéíîñòòà íà ðàçëè÷íèòå ðåëèãèîçíè îðãàíèçàöèè â ñòðàíàòà. Âÿðâàùèòå òðÿáâà äà áúäàò âúâëå÷åíè „â êóëòóðíè.  ìåæäóíàðîäåí ìàùàá ïðåç ïîñëåäíèòå ãîäèíè ñå íàáëþäàâà îïðåäåëåí ñòðåìåæ çà îáåäèíÿâàíå óñèëèÿòà íà ðàçëè÷íèòå ðåëèãèîçíè ó÷åíèÿ è öåíòðîâå â áîðáàòà èì ïðîòèâ êîìóíèñòè÷åñêàòà èäåîëîãèÿ“26. äà äúðæè íåìàëêî õîðà ïîä ñâîå âëèÿíèå. êîèòî ïî-ñêîðî äåìîíñòðèðàò òúðñåíåòî íà íîâà èäåîëîãè÷åñêà ðàìêà. êàòî äâèæåíèåòî íà áîðáàòà çà ìèð è íÿêîè äðóãè. àêî òåçè óñïåõè íè ïîïðå÷àò äà âèäèì. ôèçêóëòóðíè è äðóãè ïîçèòèâíè ìåðîïðèÿòèÿ è äåéíîñòè. Äåéñòâèòåëíî öúðêîâíèÿò èíñòèòóò ó íàñ å ëîÿëåí êúì äúðæàâàòà è ïîäêðåïÿ ðåäèöà íåéíè íà÷èíàíèÿ è ïîçèöèè.. Íèå âèñîêî öåíèì òàçè ëîÿëíîñò è ïðàâèì âñè÷êî íåîáõîäèìî òÿ äà ñå óêðåïâà è ðàçâèâà“25.óïîðèòî ïðîäúëæàâà äà äúðæè íà ðàçäåëåíèåòî íà ðåëèãèîçíà âÿðà îò áèòîâà ïðàêòèêà.  çàêëþ÷åíèå ïàðòèéíîòî ðúêîâîäñòâî ïðåïîðú÷âà àêòèâèçèðàíå íà ðàáîòàòà çà ïðåìàõâàíåòî íà ðåëèãèÿòà îò êîìóíèñòè÷åñêà Áúëãàðèÿ ÷ðåç ñëåäíèòå êîíêðåòíè íàñîêè íà äåéñòâèå: „Òîâà èçèñêâà ñåðèîçíî äà çàñèëèì è äà ïîäîáðèì àòåèñòè÷íî-âúçïèòàòåëíàòà ðàáîòà ñðåä òðóäåùèòå ñå è ìëàäåæòà. äà ñå ïðèâëè÷àò íàé-âèäíè íàøè ó÷åíè è ñïåöèàëèñòè â îáëàñòòà íà îáùåñòâåíèòå è åñòåñòâåíèòå íàóêè â êðèòèêàòà íà ðåëèãèîçíàòà äîãìàòèêà. ÷å Öúðêâàòà ïðîäúëæàâà äà áúäå çíà÷èì ôàêòîð â îáùåñòâîòî. âèíàòà çà êîåòî å ïðèïèñàíà íà ìåæäóíàðîäíèòå îòíîøåíèÿ è âêëþ÷âàíåòî íà ðåëèãèîçíèòå âúïðîñè â ïîëèòè÷åñêèÿ äåáàò ìåæäó äâåòå ñîöèàëíè ñèñòåìè: „Íî â îñíîâàòà ñè ðåëèãèÿòà ïðîäúëæàâà äà áúäå ïðå÷êà çà ïðàâèëíîòî êîìóíèñòè÷åñêî âúçïèòàíèå íà ìàñèòå. çàïî÷âà ñ ïðîñòàòà êîíñòàòàöèÿ. Âúïðåêè îïòèìèñòè÷íèòå ðåçóëòàòè äîêëàäúò êîíñòàòèðà.  îáøèðíèÿ äîêëàä íà Ëèëîâ ñå êàçâàò è íÿêîëêî äóìè çà îòíîøåíèåòî íà äúðæàâàòà êúì Öúðêâàòà. íà÷àëîòî å ïîñâåòåíî íà óñïåõèòå â îáëàñòòà íà àòåèñòè÷íàòà ïðîïàãàíäà è îñèãóðåíàòà ëîÿëíîñò íà Öúðêâàòà: „Áúëãàðèÿ ñòîè íà åäíî îò ÷åëíèòå ìåñòà â îáëàñòòà íà àòåèçìà. Áè áèëî îáà÷å âðåäíî. äà îòñëàáâà èäåéíàòà èì ñúçíàòåëíîñò è ïîëèòè÷åñêà àêòèâíîñò.

Îùå ïðåç 1972 ã. Çàêîí çà èçïîâåäàíèÿòà. Ïúðâèÿò è íàé-âèäèì ðåçóëòàò å ñòðèêòíîòî íàëàãàíå íà âå÷å ñúùåñòâóâàùàòà çàáðàíà çà ñâåùåíèöèòå äà èçâúðøâàò êàêâàòî è äà áèëî ðåëèãèîçíà äåéíîñò èçâúí õðàìîâåò堖 â ïëàíà çà ðàáîòà íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè çà 1976 ã. Îò äðóãà ñòðàíà. Íîâèòå ïîñòàíîâêè â öúðêîâíàòà ïîëèòèêà íàìèðàò îòðàæåíèå è âúâ ôàêòè÷åñêà ðåâèçèÿ íà ïðèåòèÿ ïðåç 1949 ã. êîèòî èìàò ïî òîçè âúïðîñ ðúêîâîäñòâîòî íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè è çàèíòåðåñîâàíèòå îòäåëè íà ÖÊ íà ÁÊÏ. Ïðåç ñëåäâàùàòà 1973 ã. Êîìèòåòúò ïî öúðêîâíè âúïðîñè ïðåäëàãà ïðîìåíè â çàêîíà. â ñâîå ñòàíîâèùå çà âúçìîæíè ïðîìåíè â çà- 36 . ÷å òðÿáâà „äà ñå ñúçäàäå ïðåäïîñòàâêà çà ïðîâåæäàíå ðåëèãèîçíèòå ïðîÿâè èçêëþ÷èòåëíî â õðàìîâåòå. Åäíîâðåìåííî ñ òîâà ñëåäâà äà ñå ïðîòèâîäåéñòâà ðåøèòåëíî íà îïèòèòå äà ñå ñïåêóëèðà ñ ðåëèãèîçíèòå ÷óâñòâà íà õîðàòà ñ ïîëèòè÷åñêà öåë. íî íåéíàòà ðåàëèçàöèÿ å çàáàâåíà îò ðàçëè÷íèòå âèæäàíèÿ. å çàïèñàíî. ñâúðçàíè ñ íàé-âàæíèòå ìîìåíòè îò æèâîòà íà îòäåëíèÿ ÷îâåê è íà ðàçëè÷íèòå ñîöèàëíè êîëåêòèâè. êîéòî ñå çàíèìàâà ñ ïîëèòèêàòà êúì Öúðêâàòà. êàêòî è ÷å íà öåíòðàëíî ðàâíèùå ïàðòèÿòà íå ïðîÿâÿâà îñîáåíà àêòèâíîñò ïî îòíîøåíèå íà Öúðêâàòà. ïîëèòèêà ïðîäúëæàâà äà áúäå âàëèäíà äî êðàÿ íà êîìóíèñòè÷åñêèÿ ðåæèì. ëèïñàòà íà èíòåðåñ îò ñòðàíà íà öåíòðàëíàòà âëàñò â ñú÷åòàíèå ñúñ ñïóñíàòàòà ïðåç 1974 ã. îêàçâàùà ñúòðóäíè÷åñòâî â áîðáàòà çà ìèð è äðóãè ïðîïàãàíäíè ìåðîïðèÿòèÿ íà âëàñòòà. äà ñå óñêîðè ðàáîòàòà ïî ñúçäàâàíåòî íà ñúâðåìåííè ãðàæäàíñêè ðèòóàëè. îôèöèàëíà äèðåêòèâà çà íàëàãàíå íà ãðàæäàíñêèòå ðèòóàëè ðàçâúðçâà ðúöåòå íà ìåñòíèòå ïàðòèéíè è äúðæàâíè ñòðóêòóðè.ãè îòêëîíÿâàò è îñâîáîæäàâàò îò âëèÿíèåòî íà ðåëèãèîçíèòå îòæèâåëèöè. êàòî ïðåç 1977 ã. äà îáõâàíå öÿëàòà ñòðàíà“. Îò öèòèðàíèòå íàñîêè íàé-âàæíà å ïîñëåäíàòà. Öåëåñúîáðàçíî å äà ñå ðàçðàáîòè íàó÷íîîáîñíîâàíà êîíöåïöèÿ çà âçàèìîîòíîøåíèÿòà ìåæäó äúðæàâàòà è öúðêâàòà â óñëîâèÿòà íà èçãðàæäàíåòî íà ðàçâèòî ñîöèàëèñòè÷åñêî îáùåñòâî. êàòî ñå îñèãóðè ïîñòåïåííî íåîáõîäèìàòà ìàòåðèàëíà è êàäðîâà áàçà çà òÿõíîòî ìåñòíî âúâåæäàíå“27. Íåîáõîäèìî å ñúùî òàêà äà ñå ðàçðàáîòè öÿëîñòíà êîíöåïöèÿ çà ïðàçíè÷íàòà ñèñòåìà íà íàøèÿ íàðîä. òúé êàòî ïðåäñòàâëÿâà èäåîëîãè÷åñêà ñàíêöèÿ çà àêòèâèçèðàíåòî íà êàìïàíèÿòà ïî íàëàãàíå íà íîâèòå ãðàæäàíñêè ðèòóàëè êàòî çàìåñòèòåë íà ðåëèãèîçíèòå òðàäèöèè. Ñúùèÿò ïëàí ïîñòàâÿ çàäà÷àòà äî êðàÿ íà ãîäèíàòà äà ñå îáñúäÿò íà÷èíèòå „çà áåçêîíôëèêòíî îòïàäàíå íà åíîðèè“28. ÷å ôîðìóëèðàíàòà ïðåç 1974 ã. Òîâà å ïîñëåäíèÿò äîêóìåíò îò çíà÷èì ïàðòèåí ôîðóì. íà êîÿòî ñå ãëåäà êàòî íà ëîÿëíà èíñòèòóöèÿ. Èäåÿòà çà òàêàâà ðåâèçèÿ öèðêóëèðà èç äúðæàâíèòå èíñòèòóöèè îò íà÷àëîòî íà 70-òå ãîäèíè. êîÿòî ñòàâà ôàêò îòíîâî ïðåç 1977 ã. íî òÿõíàòà öåë å îãðàíè÷àâàíå íà àäìèíèñòðàòèâíèÿ ïðîèçâîë íà ìåñòíèòå âëàñòè è çàñèëâàíå íà âîäåùàòà ðîëÿ íà Êîìèòåòà ïî îòíîøåíèå íà öúðêîâíàòà ïîëèòèêà29. Òîâà îçíà÷àâà.

ñïîðåä êîèòî „óñïîðåäíî ñúñ çàñèëåíàòà àòåèñòè÷íà ïðîïàãàíäà ñà íåîáõîäèìè è îãðàíè÷èòåëíè ìåðêè ïî îòíîøåíèå íà öúðêâàòà“30. ÷å íåãîâà îñíîâíà öåë å îãðàíè÷àâàíå íà Ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà. îçàãëàâåí „Èíñòðóêöèÿ çà ïðèëàãàíå íà íîðìàòèâíèòå àêòîâå ïî âúïðîñèòå íà ðåëèãèÿòà è íà èçïîâåäàíèÿòà“. ÷å òîé ñúäúðæà ðåäèöà ïðèíöèïíè ïîñòàíîâêè. íà îñòàòúöèòå îò ðàçáèòèòå áóðæîàçíè êëàñè è íà çàñèëåíàòà ñè àêòèâíîñò â ñâåòîâåí ìàùàá. îñíîâíî íà èíòåëåêòóàëöè è ñâåùåíèöè îò Ñúâåòñêèÿ ñúþç. ðåëèãèÿòà ñå ñòðåìè äà ñå ïðîòèâîïîñòàâè íà çàêîíîìåðíèÿ ïðîöåñ íà íàìàëÿâàíå âÿðâàùèòå. ÷å „íå ñïîäåëÿ îöåíêèòå“. ÷å äåéñòâàùèÿò çàêîí ãàðàíòèðàë òâúðäå ãîëåìè ïðàâà íà èçïîâåäàíèÿòà. êîèòî íå ñà äîïóñòèìè â ðàçâèòîòî ñîöèàëèñòè÷åñêî îáùåñòâî. Âúïðåêè ÷å ãîâîðè êàòî öÿëî çà âñè÷êè èçïîâåäàíèÿ. ðåãóëèðàùè äåéíîñòòà íà ðåëèãèîçíèòå îáùíîñòè â ñòðàíàòà“ îò 23 þíè 1976 ã. ïî-íàòàòúøíîòî ñúäúðæàíèå íà òîçè äîêóìåíò íå îñòàâÿ ñúìíåíèå.  íåãî ñå èçáðîÿâàò ðåäèöà òðåâîæíè çà 37 . êîèòî ïðåâðúùàò òîçè ïðîáëåì â îñíîâîïîëàãàù èäåîëîãè÷åñêè ñïîð ìåæäó Èçòîêà è Çàïàäà. ïðèåìà è ðåäèöà ïîñòàíîâêè çà ïðàâàòà íà ÷îâåêà. çàñèëâàò îïàñåíèÿòà íà ðåæèìà â Ñîôèÿ îò ïîÿâàòà íà ïîäîáíè ïðîáëåìè è â Áúëãàðèÿ. Êîìèòåòúò íå ïðèåìà ìíåíèåòî. à çàñèëâàùèòå ñå äèñèäåíòñêè ïðîÿâè. è èçðè÷íî îòáåëÿçâà. êîèòî òðÿáâà äà îñòàíàò âàëèäíè. Íå å áåç çíà÷åíèå è ìåæäóíàðîäíèÿò êîíòåêñò íà òåçè ïðîìåí蠖 Çàêëþ÷èòåëíèÿò àêò îò Õåëçèíêè íà Ñúâåùàíèåòî çà ñèãóðíîñò è ñúòðóäíè÷åñòâî â Åâðîïà îò 1974 ã. íåâåæåñòâîòî è ôàíàòèçìà. è å àäðåñèðàí îñíîâíî äî ìåñòíèòå îðãàíè íà äúðæàâíàòà âëàñò.31 „Ïðåäëîæåíèåòî“ ñå îñíîâàâà íà ïîñòàíîâêèòå îò äîêëàäà íà Àëåêñàíäúð Ëèëîâ ïðåä Ôåâðóàðñêèÿ ïëåíóì íà ÖÊ îò 1974 ã. íà òðàäèöèÿòà.êîíà Êîìèòåòúò âå÷å ñå ïðîòèâîïîñòàâÿ íà èäåÿòà çà èçâúðøâàíå íà ñúùåñòâåíà ðåâèçèÿ ïî íåãî ñ àðãóìåíòà. à êàòî íàé-âàæíà ïðè÷èíà çà íîâèòå îãðàíè÷èòåëíè ìåðêè å ïîñî÷åíî ñëåäíîòî: „Êàòî ñå îïèðà íà èíåðöèÿòà. êàêòî è íà óñèëèÿòà ïî äúðæàâíà è îáùåñòâåíà ëèíèÿ çà ñúçäàâàíå è âúâåæäàíå íà íîâè ðèòóàëè è íîâà ïðàçíè÷íà ñèñòåìà“32. çàùîòî ïðåäñòàâëÿâà ïîäçàêîíîâ àêò. êîéòî ïî ñúùåñòâî äàâà íîâî òúëêóâàíå íà âå÷å ñúùåñòâóâàù çàêîí è ìîæå äîðè äà áúäå êâàëèôèöèðàí êàòî ðåâèçèÿ íà òîçè çàêîí. Òîâà äàâà âúçìîæíîñò çà çàñèëâàíå íà êðèòèêèòå íà çàïàäíèòå äúðæàâè êúì èçòî÷íèòå çà íàðóøàâàíå íà ñâîáîäàòà íà èçïîâåäàíèÿòà. Èíñòðóêöèÿòà å ïàðàäîêñàëíà. Òàêà ñëåä äúëãè ïðåãîâîðè ñå ñòèãà äî ïðèåìàíåòî íà åäèí ïàðàäîêñàëåí äîêóìåíò.. Ïðè÷èíèòå çà ïðèåìàíåòî íà íîâàòà „Èíñòðóêöèÿ“ çà ïðèëîæåíèå íà Çàêîíà ñà îïèñàíè â ïîâåðèòåëíîòî „Ïðåäëîæåíèå çà óñúâúðøåíñòâàíå íà ñúùåñòâóâàùèòå íîðìàòèâíè àêòîâå. Äîêóìåíòúò å ïîäãîòâåí è èçäàäåí îò íîâîòî ðúêîâîäñòâî íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè íà 9 þíè 1977 ã.

äúðæàâàòà ôàêòè, ñâèäåòåëñòâàùè çà ïîâèøàâàíå íà ðåëèãèîçíàòà àêòèâíîñò
è îñíîâíî çà àêòèâíîñòòà íà Ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà, êîÿòî:
„ïðåç ïîñëåäíèòå ãîäèíè âçå ðåäèöà ìåðêè äà óâåëè÷è ôèíàíñèòå... Äúðæàâíàòà ñóáñèäèÿ íàìàëè ñâîÿ àíãàæèðàù åôåêò, òúé êàòî ñàìî çà ïîñëåäíèòå òðè ãîäèíè â áþäæåòèòå íà ÁÏÖ ñà ðåãèñòðèðàíè èçëèøúöè äî
900 000 ëâ. Íàïðàâåíàòà ïðåç íàñòîÿùàòà ãîäèíà ðåâèçèÿ íà Ñèíîäà êîíñòàòèðà ñúçíàòåëíî óêðèâàíå íà òåçè èçëèøúöè, çà äà ñå ñúçäàäàò ñïåñòÿâàíèÿ è óñëîâèÿ çà íàòèñê çà íîâî èçäàíèå íà áèáëèÿòà è íîâî âåäîìñòâåíî
ñòðîèòåëñòâî“33.
Òåçè ôèíàíñîâè ðåçóëòàòè ñà ïîñòèãíàòè îñíîâíî ÷ðåç óâåëè÷åíî ïðîèçâîäñòâî íà ñâåùè, êàêòî è îò äðóãè äåéíîñòè. Êîíñòàòèðàí å íàðàñòâàù èíòåðåñ êúì „ïðîôåñèÿòà íà ñâåùåíîñëóæèòåëèòå“ è óâåëè÷àâàíå íà êàíäèäàòèòå
çà Äóõîâíàòà àêàäåìèÿ. Îò÷èòà ñå è „àêòèâèçèðàíå íà ïðîïîâåäíè÷åñêàòà äåéíîñò“, èçâúðøâàíà îò íÿêîè âèñøè äóõîâíèöè:
„Íåâðîêîïñêèÿò Ïèìåí, Âàðíåíñêî-ïðåñëàâñêè Éîñèô, Âåëèêîòúðíîâñêè Ñòåôàí ïðîâåæäàò àêòèâíà ëèíèÿ çà ïîäìëàäÿâàíå ñâåùåíè÷åñòâîòî
ñ ìëàäè, äîáðå ïîäãîòâåíè ïîïîâå“.
Öúðêâàòà ôîðìàëíî ñå ñúîáðàçÿâà ñ èçèñêâàíèÿòà íà äúðæàâàòà çà îòïàäàíåòî íà ïóáëè÷íèòå ðåëèãèîçíè ïðîÿâè, íî å íàñî÷èëà óñèëèÿòà ñè êúì „ëè÷íèòå ðåëèãèîçíè ïîòðåáíîñòè êàòî âåí÷àâêè, êðúùàâêè, ïîãðåáåíèÿ, ïîìåíè è
äð.“ (öèòèðàí å Ðèëñêèÿò ìàíàñòèð, â êîéòî ãîäèøíî ñå ïðàâåëè ïîâå÷å îò
1000 êðúùåíåòà).
„Íàïðèìåð äåöàòà ñå êðúùàâàò ÷åñòî îò áàáèòå áåç çíàíèåòî íà ðîäèòåëèòå ñè â ìíîãî ãðàäîâå è ïî-ãîëåìè ñåëèùà, âúïðåêè êîìóíàëíî-áèòîâèòå íåóäîáñòâà, ðåëèãèîçíèòå ïîãðåáåíèÿ ïðîäúëæàâàò äà ñå èçâúðøâàò ñ
øåñòâèÿ îò äîìà íà ïîêîéíèêà äî ãðîáèùàòà è äð.“.
 çàêëþ÷åíèå äîêóìåíòúò ïðåäëàãà äà ñå âçåìàò „íÿêîè àäìèíèñòðàòèâíè ìåðêè, ÷ðåç ïîäîáðÿâàíå íà ñúùåñòâóâàùèòå íîðìàòèâíè àêòîâå“, êàòî ñå
ïðàâè óòî÷íåíèåòî, ÷å:
„ïðè ñåãàøíàòà ìåæäóíàðîäíà îáñòàíîâêà (...) òåçè ìåðêè òðÿáâà äà
áúäàò ïðåäèìíî êîñâåíè, ò. å. äà íå ñå ñúñðåäîòî÷àâàò â îñíîâíèÿ íîðìàòèâåí äîêóìåíò – Çàêîíà çà èçïîâåäàíèÿòà, è ïî òîçè íà÷èí äà íå ñå ñâúðçâàò
ñ ïðÿêà ïàðòèéíà è äúðæàâíà ïîëèòèêà ïî öúðêîâíèòå âúïðîñè“.
Ïðåäëîæåíèòå ìåðêè âêëþ÷âàò èçãîòâÿíå íà íîâà èíñòðóêöèÿ çà ïðèëîæåíèå íà Çàêîíà çà èçïîâåäàíèÿòà, êîÿòî äà äàäå íîâî òúëêóâàíå íà ïîâå÷åòî
îò íåãîâèòå ÷ëåíîâå. Ñðåä íàé-âàæíèòå ïðåäëîæåíèÿ, êîèòî îáà÷å íå âëèçàò â
ñàìàòà Èíñòðóêöèÿ, å ïîäíîâÿâàíåòî íà èäåÿòà
„äà íå ñå äîïóñêà íåñìåíÿåìîñòòà èëè ïîæèçíåíîñòòà íà âèñøèòå
öúðêîâíè ñëóæáè. Ïîæèçíåíîñòòà ñåãà íå ñúùåñòâóâà â íèòî åäíà îò ïðàâîñëàâíèòå öúðêâè. Íåéíîòî êîíêðåòíî ïðåìàõâàíå ìîæå äà ñòàíå â äâà
âàðèàíòà. Åäèíèÿò å îïðåäåëÿíå íà ñðîêîâå è ïðåèçáèðàíå, äðóãèÿò å îïðå-

38

äåëÿíå íà ïðåäåëíà âúçðàñò. È äâàòà âàðèàíòà ùå äàäàò âúçìîæíîñò äà ñå
ïðåîäîëåå ñèëíàòà ðåàêöèÿ íà íÿêîè âëàäèöè íà ÁÏÖ íà ïðîâåæäàíàòà ïàðòèéíà è äúðæàâíà ïîëèòèêà ïî öúðêîâíèòå âúïðîñè“34.
Èçäàäåíàòà íà 9 þíè 1977 ã. „Èíñòðóêöèÿ çà ïðèëàãàíå íà íîðìàòèâíèòå
àêòîâå ïî âúïðîñèòå íà ðåëèãèÿòà è èçïîâåäàíèÿòà“35 ñå ñúñòîè îò öèòèðàíå íà
ñúîòâåòíèòå ÷ëåíîâå îò ñúùåñòâóâàùèÿ çàêîí, ïîñëåäâàíè îò óêàçàíèå êàê äà
áúäàò òúëêóâàíè è ïðèëàãàíè. Íàé-ãîëÿìî ìÿñòî å îòäåëåíî íà ôèíàíñèðàíåòî íà èçïîâåäàíèÿòà è ïðèðàâíÿâàíåòî íà ïðàâàòà íà òåõíèòå ñâåùåíîñëóæèòåëè êúì ñúùåñòâóâàùîòî â ñòðàíàòà çàêîíîäàòåëñòâî. Îòíîâî ñà ïîâòîðåíè
ïîñòàíîâêèòå çà ñâîáîäà íà ñúâåñòòà è èçïîâåäàíèÿòà, êàòî âå÷å å èçïóñíàòà
ôîðìóëèðîâêàòà çà „çàêîíèòå, îáùåñòâåíèÿ ðåä è äîáðèòå íðàâè“. Ïî-ïîäðîáíî ñå òðåòèðà âúïðîñúò çà ðåãèñòðàöèÿòà íà èçïîâåäàíèÿòà â Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè, êîÿòî îòíîâî å çàäúëæèòåëíà, à çà íåéíîòî ïîëó÷àâàíå å íåîáõîäèìî äà áúäàò ïðåäîñòàâåíè ðåäèöà äîêóìåíòè, êàòî ñâåäåíèÿ çà èìîòèòå,
áðîÿ íà âÿðâàùèòå, áèîãðàôè÷íè äàííè íà ñâåùåíîñëóæèòåëèòå. Èçïîâåäàíèÿòà ñúùî òàêà ñà çàäúëæåíè äà èíôîðìèðàò Êîìèòåòà ïðè ïðîìÿíà íà íÿêîå
îò òåçè îáñòîÿòåëñòâà. Ðåãèñòðàöèÿòà íà ìåñòíèòå ïîäåëåíèÿ íà âñÿêî èçïîâåäàíèå ñå èçäàâà îò Èçïúëíèòåëíèÿ êîìèòåò íà Îêðúæíèÿ íàðîäåí ñúâåò. Ñïîðåä åäíà íîâà ïîñòàíîâêà „Öåíòðàëíèòå ðúêîâîäñòâà íà èçïîâåäàíèÿòà ñà îòãîâîðíè çà ñâîÿòà äåéíîñò ïðåä öåíòðàëíèòå îðãàíè íà óïðàâëåíèå íà äúðæàâàòà“, à ìåñòíèòå ïîäåëåíèÿ – ïðåä ìåñòíèòå âëàñòè (÷ë. 10 îò Èíñòðóêöèÿòà).
Íîâàòà èíñòðóêöèÿ ñúùî òàêà äàâà ïðàâî íà èçïîâåäàíèÿòà äà ñå ñàìîèçäúðæàò, êàòî óòî÷íÿâà, ÷å „èçäðúæêàòà íà èçïîâåäàíèåòî å äåëî íà íåãîâèòå
÷ëåíîâå. Òå ìîãàò äà ïðàâÿò äîáðîâîëíè âíîñêè â áþäæåòà ìó, êîèòî íå ñà
îáâúðçàíè ñúñ ñðîê è ðàçìåð“ (÷ë. 17). Ïîìîùèòå è äàðåíèÿòà îáà÷å ìîãàò äà
áúäàò ïîëó÷àâàíè ñàìî ñ ðàçðåøåíèå íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè è ñàìî „äîêîëêîòî ñ ïîëó÷àâàíåòî èì ùå äîíåñàò ïîëçà çà êóëòîâàòà äåéíîñò íà
èçïîâåäàíèÿòà“ – ïîñòàíîâêà, êîÿòî âèçèðà íåâúçìîæíîñòòà ñ äàðåíèÿ äà áúäå ôèíàíñèðàíà íàïðèìåð èçäàòåëñêàòà äåéíîñò íà èçïîâåäàíèÿòà. Âñÿêî èçïîâåäàíèå ñúùî òàêà òðÿáâà äà ñúãëàñóâà ñ Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè
áþäæåòà ñè, ùàòíèòå ñè òàáëèöè (÷ë. 18), îáåìà íà ïðîèçâåæäàíèòå „ïðåäìåòè ñ ðåëèãèîçíî-êóëòîâî ñúäúðæàíèå“ (êîéòî íå ìîæå äà „íàäõâúðëÿ ðåàëíèòå
íóæäè íà âÿðâàùèòå“); îáåìà íà èçâúðøâàíîòî ñòðîèòåëñòâî (÷ë. 22). Âñÿêî
èçïîâåäàíèå ìîæå äà ñòîïàíèñâà çåìèòå ñè è äà ãè îòäàâà ïîä íàåì ñàìî íà
„îðãàíèçàöèè, ÷èÿòî ïðÿêà äåéíîñò å îáðàáîòâàíåòî íà ñåëñêîñòîïàíñêèòå çåìè“, êàòî ðàçìåðúò íà íàåìà ñå îïðåäåëÿ îò äúðæàâíèòå òàðèôè. Çàáðàíÿâà ñå
îòäàâàíåòî íà çåìè ïîä íàåì íà ÷àñòíè ëèöà (÷ë. 21).
Èíñòðóêöèÿòà ïîäðîáíî òðåòèðà è âúïðîñà çà ïàìåòíèöèòå íà êóëòóðàòà. Ñëåä ïðèíöèïíàòà ïîñòàíîâêà, ÷å òîâà å ãðèæà íà âñÿêî åäíî èçïîâåäàíèå,
ñëåäâà óòî÷íåíèåòî, ÷å âñè÷êè ðåìîíòè ïî òÿõ ñå ïðàâÿò ñ ðàçðåøåíèå íà êîìïåòåíòíèòå äúðæàâíè îðãàíè. Èçïîâåäàíèÿòà ñà çàäúëæåíè äà îñèãóðÿò „äî-

39

ñòúï äî ìîëèòâåíèòå ñè äîìîâå, êîèòî ñà ïàìåòíèöè íà êóëòóðàòà (...) èçâúí
âðåìåòî íà ïðîâåæäàíå íà êóëòîâàòà äåéíîñò“ (÷ë. 24). Áþäæåòúò çà ðåìîíòè
íà ïàìåòíèöèòå íà êóëòóðàòà ñå îïðåäåëÿ îòíîâî îò Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè
âúïðîñè è ïðåäñòàâëÿâà ÷àñò îò äúðæàâíàòà ñóáñèäèÿ çà èçïîâåäàíèåòî. Êîãàòî ðåìîíòèòå ñå èçâúðøâàò îò ìåñòíèòå îðãàíè çà êóëòóðà è èçêóñòâî, „ïðåäíàçíà÷åíèåòî íà ïàìåòíèêà ñå îïðåäåëÿ ñúãëàñóâàíî ñ èçïîâåäàíèåòî, Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè è ìåñòíèÿ äúðæàâåí îðãàí“ (÷ë. 26). Âñè÷êè òåçè
ïîñòàíîâêè äàâàò âúçìîæíîñò çà ôàêòè÷åñêîòî íàöèîíàëèçèðàíå è ïðåâðúùàíå â ìóçåè íà õðàìîâå è ìàíàñòèðè, îáÿâåíè çà ïàìåòíèöè íà êóëòóðàòà, ïîä
ïðåäëîã çà òÿõíîòî áëàãîóñòðîéñòâî. Òîâà å ðåàëíàòà ñúäáà íà íåìàëêî õðàìîâå è ìàíàñòèðè ïðåç êîìóíèñòè÷åñêèÿ ïåðèîä.
Èíñòðóêöèÿòà ïîâòàðÿ ïîñòàíîâêèòå îò Çàêîíà ïî îòíîøåíèå íà ó÷åáíèòå çàâåäåíèÿ ñ óòî÷íåíèåòî, ÷å „ó÷åáíàòà ïðîãðàìà íà ó÷èëèùàòà òðÿáâà äà
áúäå ñúîáðàçåíà ñ îñèãóðÿâàíå íà îïðåäåëåíè ïîçíàíèÿ çà îáùåñòâîòî, ñîöèàëèñòè÷åñêèÿ íà÷èí íà æèâîò, ñúâðåìåííàòà èñòîðèÿ íà ñòðàíàòà è äúðæàâàòà
è äð.“ (÷ë. 27).  ñëåäâàùèÿ ÷ëåí èçðè÷íî å çàïèñàíî:
„Âúçïèòàíèåòî è îðãàíèçèðàíåòî íà äåöàòà è ìëàäåæòà ñå íàìèðà ïîä
îñîáåíèòå ãðèæè è ïîêðîâèòåëñòâîòî íà äúðæàâàòà. Òî ñå îñíîâàâà íà ïîñòèæåíèÿòà íà ñúâðåìåííàòà íàóêà è íà ìàðêñèñòêî-ëåíèíñêàòà èäåîëîãèÿ.
Èçïîâåäàíèÿòà íå ìîãàò äà èçâúðøâàò äåéíîñò ïî âúçïèòàíèåòî èëè
îðãàíèçèðàíåòî íà äåöàòà è ìëàäåæòà.
Ðåëèãèîçíàòà ïðèíàäëåæíîñò íà ðîäèòåëèòå èëè íà åäèíèÿ îò òÿõ íå
å îñíîâàíèå çà âúçïèòàâàíå íà äåöàòà â ðåëèãèîçåí äóõ“36.
 êðàéíà ñìåòêà íîâàòà èíñòðóêöèÿ îòðàçÿâà ñòðåìåæà çà ïðåâðúùàíåòî íà èçïîâåäàíèÿòà, àêî íå â êàçèîííè, òî ïîíå â íÿêàêúâ âèä îáùåñòâåíè
îðãàíèçàöèè â ðàìêèòå íà êîìóíèñòè÷åñêèÿ ðåæèì. Òîâà ñå ïîñòèãà ÷ðåç ìíîãî ïî-ñòðèêòíîòî ðåãëàìåíòèðàíå íà íà÷èíà íà òÿõíîòî ôèíàíñèðàíå, êàêòî è
÷ðåç íàëàãàíå íà íîâè îãðàíè÷åíèÿ âúðõó ðåëèãèîçíàòà àêòèâíîñò, îñîáåíî
ñðåä ìëàäåæòà. Íàé-ãîëåìè ïðàâà çà êîíòðîë îòíîâî ïîëó÷àâà Êîìèòåòúò ïî
öúðêîâíè âúïðîñè, íî â íîâàòà ñèòóàöèÿ çíà÷èòåëíî å çàñèëåíà ðîëÿòà íà ìåñòíèòå íàðîäíè ñúâåòè. Òàêà Èíñòðóêöèÿòà îò 1977 ã. ïðàêòè÷åñêè ëåãàëèçèðà
íîâèòå îãðàíè÷èòåëíè ìåðêè, âúâåäåíè ïî îòíîøåíèå íà èçïîâåäàíèÿòà è ïîêîíêðåòíî íà Ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà.
Âúç îñíîâà íà ïàðòèéíèòå è äúðæàâíè äîêóìåíòè ìîæå äà ñå íàïðàâè
îáîáùåíèåòî, ÷å ñëåä ïúðâîíà÷àëíîòî ïîä÷èíÿâàíå íà Öúðêâàòà è îñèãóðÿâàíåòî íà íåéíàòà âúíøíà ëîÿëíîñò êúì ðåæèìà (êîåòî ñòàâà ôàêò îêîëî ñðåäàòà íà 50-òå ãîäèíè) ïîñòåïåííî ñå íàëàãàò äâå îñíîâíè ëèíèè íà ïîâåäåíèå
êúì íåÿ. Ïî-ðàííàòà å íàñî÷åíà êúì ðàçïðîñòðàíÿâàíåòî íà àòåèñòè÷íèòå âúçãëåäè çà ñâåòà â íàé-øèðîêèÿ ñìèñúë. Ñúñòàâíà ÷àñò îò òàçè ãëåäíà òî÷êà å
„àòåèçèðàíåòî“ (èëè ñåêóëàðèçèðàíåòî) íà îáùåñòâåíàòà ïðåäñòàâà çà ñàìàòà
Öúðêâà. Öåíòðàëåí ìîìåíò â òàçè ïîëèòèêà å âúâåäåíàòà îùå îò Ãåîðãè Äè-

40

ìèòðîâ â îáðàùåíèå èäåÿ çà âàæíîñòòà íà Öúðêâàòà êàòî õðàíèòåë íà áúëãàðñêèÿ äóõ. Äðóãàòà ïîñîêà, â êîÿòî îñîáåíî àêòèâíî ñå ðàçâèâà ïðîïàãàíäàòà
ñëåä êðàÿ íà 60-òå ãîäèíè, å âúâåäåíîòî ðàçãðàíè÷åíèå ìåæäó áèò (òðàäèöèÿ)
è ðåëèãèîçíà âÿðà, êîåòî äàâà îñíîâàíèå çà èçðàçðàáîòâàíåòî íà íîâèòå ãðàæäàíñêè ðèòóàëè è çàìÿíàòà íà öúðêîâíî îðèåíòèðàíàòà ïðàçíè÷íà ñèñòåìà ñúñ
ñîöèàëèñòè÷åñêè ïðàçíè÷åí êàëåíäàð. Ìîæå ìíîãî äà ñå ñïîðè äîêîëêî „ïðîöåñúò íà ïðåîäîëÿâàíå íà ðåëèãèÿòà“ â êîìóíèñòè÷åñêà Áúëãàðèÿ å çàêîíîìåðåí ïðîöåñ, ðåçóëòàò îò äåìîãðàôñêèòå è ñîöèàëíè ïðîìåíè â ñòðàíàòà. Òåçè
ôàêòîðè íå ìîãàò äà áúäàò ïîäöåíÿâàíè è ñúùî ïðåäñòàâëÿâàò âàæíà ïðè÷èíà
çà ñåêóëàðèçàöèÿòà íà áúëãàðñêîòî îáùåñòâî. Ñúùåâðåìåííî îáà÷å íå òðÿáâà
äà ñå èçïóñêà îò âíèìàíèå è ôàêòúò, ÷å äúðæàâàòà ïîëàãà öåëåíàñî÷åíè óñèëèÿ
äà ñòèìóëèðà òîçè ïðîöåñ, ïîðàäè êîåòî íåéíèòå ìåðêè ìîãàò äà áúäàò îáîáùåíè êàòî ïîëèòèêà íà íàñèëñòâåíà ñåêóëàðèçàöèÿ.

41

2. ÃÐÀÆÄÀÍÑÊÈÒÅ ÐÈÒÓÀËÈ È
„ÏÐÅÎÑÌÈÑËÅÍÈÒÅ ÏÐÀÇÍÈÖȓ
Íàëàãàíåòî íà ãðàæäàíñêèòå ðèòóàëè ìîæå äà ñå êâàëèôèöèðà êàòî ðåïðåñèâíà êàìïàíèÿ, öåëÿùà ïúëíîòî îáåçëè÷àâàíå íà Öúðêâàòà è äðóãèòå ðåëèãèîçíè îáùíîñòè. Ìàêàð è äà îñòàâà ñðàâíèòåëíî ìàëêî èçâåñòíà, çíà÷åíèåòî íà êàìïàíèÿòà ïî íàëàãàíå íà ãðàæäàíñêèòå ðèòóàëè òðóäíî ìîæå äà
áúäå ïîäöåíåíî, çàùîòî òÿ êóëìèíèðà â îïèòà äà áúäå ñúçäàäåíà ÷èñòî íîâà
ïðàçíè÷íà è ðèòóàëíà ñèñòåìà. Äîðè è ñåãà, êîãàòî íèêîé íå èçïúëíÿâà ãðàæäàíñêè ðèòóàëè èçâúí çàäúëæèòåëíî ñàíêöèîíèðàíèòå îò äúðæàâàòà, â ïðàçíè÷íèÿ êàëåíäàð ïðîäúëæàâàò äà ñúùåñòâóâàò è äà ñå îòáåëÿçâàò èçêóñòâåíî
èçìèñëåíè ïðàçíèöè, ÷èÿòî åäèíñòâåíà öåë å áèëà äà çàìåñòÿò ñúùåñòâóâàùè
öúðêîâíè òðàäèöèè. Òÿõíîòî íàëàãàíå å ïðîäúëæèòåëåí ïðîöåñ, êîéòî â íà÷àëîòî ñå ñáëúñêâà äîðè ñ îòêðèòàòà ñúïðîòèâà íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè è ñòàâà ïðè÷èíà çà óâîëíåíèåòî íà ïî÷òè âñè÷êè ðàáîòåùè â íåãî ñëóæèòåëè.
Èäåÿòà çà âúâåæäàíå íà ãðàæäàíñêèòå ðèòóàëè ñå ïîÿâÿâà âåäíàãà ñëåä
1944 ã. è íàìèðà çàêîíîäàòåëåí èçðàç â ó÷ðåäÿâàíåòî íà ãðàæäàíñêèÿ áðàê ïðåç
1945 ã. Êàòî öÿëî îáà÷å äî êðàÿ íà 60-òå ãîäèíè äúðæàâàòà ïðîÿâÿâà îòíîñèòåëíà òîëåðàíòíîñò êúì ñúùåñòâóâàùèòå ðåëèãèîçíè ðèòóàëè è òðàäèöèè, à
òÿõíîòî ðàçïðîñòðàíåíèå å ñëåäåíî îò Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè.  íåãîâèòå àðõèâè ñå ñúõðàíÿâàò „Ñâåäåíèÿ çà áðîÿ íà èçâúðøåíèòå êðúùàâêè è
âåí÷àâêè è ïðîäàäåíèòå ñâåùè“, èçïðàùàíè îò âñÿêà åïàðõèÿ è îò ñòàâðîïèãèàëíèòå ìàíàñòèðè, ïîïúëíåíè ïî ïðåäâàðèòåëíî ïîäãîòâåí ôîðìóëÿð. Êàòî
ïðèìåð ìîãàò äà áúäàò ïðèâåäåíè äàííèòå îò íÿêîëêî åïàðõèè îò êðàÿ íà 60òå ãîäèíè, êîèòî äàâàò âúçìîæíîñò äà áúäå ïðîñëåäåíà è òåíäåíöèÿòà ïî îòíîøåíèå íà ïðàêòèêóâàíèòå ðåëèãèîçíè ðèòóàëè.
Ñîôèéñêà äóõîâíà îêîëèÿ, áåç ãðàä Ñîôèÿ (èçïðàòåíè â êðàÿ íà 1970 ã.)
Êðúùàâêè
Âåí÷àâêè
Ïîãðåáåíèÿ

1968 ã.
6942
329
4663

1969 ã.
6840
906
5261

1970 ã.
5575
242
4271

Èçòî÷íèê: ÀÌÂíÐ, ô. 10, îï. 12, à. å. 141

42

Ñòàðîçàãîðñêà åïàðõèÿ (èçïðàòåíè íà 31 äåêåìâðè 1970 ã.)
Êðúùàâêè
Âåí÷àâêè
Ïîãðåáåíèÿ

1967 ã.
2922
83
3359

1968 ã.
3033
86
2864

1969 ã.
2733
60
3053

Èçòî÷íèê: ÀÌÂíÐ, ô. 10, îï. 10, à. å. 1032
Ñëèâåíñêà åïàðõèÿ (èçïðàòåíè â êðàÿ íà 1970 ã.)
Êðúùàâêè
Âåí÷àâêè
Ïîãðåáåíèÿ
Ñâåùè

1967 ã.
3218
100
3031
5060 êã

1968 ã.
3652
114
3191
6551 êã

1969 ã.
3803
107
3369
6762 êã

1970 ã.
3763
87
3278
7063 êã

Èçòî÷íèê: ÀÌÂíÐ, ô. 10, îï. 12, à. å. 141

Ïî-ïúëíè ñà äàííèòå çà ãðàä Ñîôèÿ, êàòî òå ñå îòíàñÿò çà âñè÷êè ãîäèíè
îò 1965 äî 1972 ã. (ñ èçêëþ÷åíèå íà 1970 ã.)
Êðúùàâêè
Âåí÷àâêè
Ïîãðåáåíèÿ
Ïðîäàäåíè
ñâåùè

1965 ã. 1966 ã. 1967 ã. 1968 ã. 1969 ã. 1971 ã. 1972 ã.
2403
3042
3316
3692
4445
4914
4968
173
205
269
312
430
441
554
5522
4419
259 633 330 699 436 226 521 110 541 967 649 080 665 971
ëâ.
ëâ.
ëâ.
ëâ.
ëâ.
ëâ.
ëâ

Èçòî÷íèöè:
1. ÀÌÂíÐ, ô. 10, îï. 10, à.å. 1032.
2. ÀÌÂíÐ, ô. 10, îï. 12, à.å. 479
3. ÀÌÂíÐ, ô. 10, îï. 12, à.å. 896
Ïðèâåäåíèòå äàííè ïîòâúðæäàâàò âå÷å èçêàçàíàòà òåçà çà „ëèöåìåðèåòî“ íà áúëãàðñêîòî îáùåñòâî ïî îòíîøåíèå íà ðåëèãèîçíèòå òðàäèöè蠖 êðúùåíåòàòà è ðåëèãèîçíèòå ïîãðåáåíèÿ çíà÷èòåëíî íàäâèøàâàò ïî áðîé âåí÷àâêèòå, ò.å. íàé-àêòèâíî ñå ïðàêòèêóâàò ðèòóàëè, ñâúðçàíè ñ òåçè ïåðèîäè îò æèâîòà íà õîðàòà, â êîèòî òå ñà íàé-ìàëêî çàâèñèìè îò ðåæèìà. Äðóãàòà ïðè÷èíà
å, ÷å ãðàæäàíñêèÿò áðàê îòäàâíà å íàëîæåí êàòî çàäúëæèòåëåí, êîåòî îáÿñíÿâà
è ïî-ñëàáîòî ðàçïðîñòðàíåíèå íà âåí÷àâêèòå. Âàæåí èçâîä îò òåçè äàííè å

43

ñúùî òåíäåíöèÿòà çà íàðàñòâàíå áðîÿ íà âñè÷êè ðåëèãèîçíè ðèòóàëè ñëåä ñðåäàòà íà 60-òå ãîäèíè, êîåòî â áúäåùå â ïî÷òè âñè÷êè îôèöèàëíè äîêóìåíòè å
ïðèâåæäàíî êàòî äîêàçàòåëñòâî çà çàñèëâàíåòî íà Öúðêâàòà.
Òåíäåíöèÿòà êúì íàðàñòâàíå áðîÿ íà ðåëèãèîçíèòå ðèòóàëè ïðåç öåëèÿ
ïåðèîä îò 1967 äî 1969 ã. å äîêàçàòåëñòâî è çà âñå îùå îòíîñèòåëíî ëèáåðàëíîòî îòíîøåíèå íà äúðæàâàòà êúì òÿõ äî íà÷àëîòî íà 70-òå ãîäèíè. Äàííèòå
ñúùî òàêà ïîäêðåïÿò òåçàòà, ÷å êúì íà÷àëîòî íà 70-òå ãîäèíè ïðàâîñëàâíèòå
ðèòóàëè ñà ñå ñúõðàíèëè ïîâå÷å â ïðîâèíöèÿòà è ìàëêèòå ãðàäîâå, îòêîëêîòî
â Ñîôèÿ – ïðàâè âïå÷àòëåíèå îòíîñèòåëíîòî ðàâåíñòâî â àáñîëþòíèÿ áðîé íà
èçâúðøåíèòå ðèòóàëè â Ñòàðà Çàãîðà, Ñëèâåí, Ñîôèÿ-îáëàñò è Ñîôèÿ-ãðàä,
ïðè íåñðàâíèìî ïî-ãîëÿìîòî íàñåëåíèå â ñòîëèöàòà. Ëîãè÷íîòî îáÿñíåíèå íà
òîçè ôàêò å êàêòî ïî-çäðàâèÿò êîíòðîë íà âëàñòòà âúðõó ñòîëèöàòà, òàêà è
ïðîöåñúò íà óðáàíèçàöèÿ, ïðè êîéòî äîñòà æèòåëè íà Ñîôèÿ ñå îêàçâàò îòêúñíàòè îò ñâîÿòà òðàäèöèîííà îáùíîñò, ñúñòàâíà ÷àñò îò êîÿòî å è åíîðèéñêàòà
öúðêâà. Òîâà å ïîñëåäèöà è îò ôàêòè÷åñêàòà çàáðàíà çà ñòðîåæ íà íîâè õðàìîâå, îò êîÿòî íàé-ñèëíî ñà çàñåãíàòè èìåííî ðàçðàñòâàùèòå ñå ãîëåìè ãðàäîâå.
Ðåçóëòàòúò îò êàìïàíèÿòà ïî íàëàãàíåòî íà ãðàæäàíñêèòå ðèòóàëè ñà
çà÷åñòèëèòå êîíôëèêòè ìåæäó åíîðèéñêèòå ñâåùåíèöè è ìåñòíèòå âëàñòè,
îñîáåíî âúâ âðúçêà ñ èçâúðøåíè ðåëèãèîçíè ïîãðåáåíèÿ. Ïðèìåð çà òàêàâà
æàëáà å ïèñìîòî íà Îêðúæíèÿ íàðîäåí ñúâåò â Ãàáðîâî îò 21 ñåïòåìâðè
1970 ã. ñðåùó èçâúðøåíîòî îò òðèìà ñâåùåíèöè ðåëèãèîçíî ïîãðåáåíèå íà
ãðàæäàíèí íà Ãàáðîâî, êîéòî å áèë àáðèòúð â Äúðæàâíèÿ àðáèòðàæ è ñëóæèòåë íà ÎÍÑ:
„Ñâåùåíèöèòå îò Ãàáðîâ Áîãîìèð Ïîïèâàíîâ, Õðèñòî Î÷êîâ è Íèêîëà Äðåìñèçîâ, âúïðåêè ÷å ñà çíàåëè çà ãîòâåíîòî ãðàæäàíñêî ïîãðåáåíèå,
ñà ïðèåëè ïîêàíàòà íà áàùàòà äà îïåÿò ïî÷èíàëèÿ â êúùè... Ñòîåéêè ñ óíèôîðìèòå íà èçïîâåäàíèåòî, òå ïðîâîêèðàõà ãðàæäàíèòå ñúñ ñâîåòî äúðæàíèå. Ïîâåäåíèåòî, îñîáåíî íà ñâåù. Áîãîìèð Ïîïèâàíîâ, è íà äðóãèòå
äâàìà ñâåùåíèöè, å ÿâíî ïðåäèçâèêàòåëñòâî êúì ëîÿëíîñòòà íà ãðàæäàíñêàòà âëàñò â ãðàäà“.
 æàëáàòà ñå íàñòîÿâà Êîìèòåòúò äà ðàçñëåäâà òîçè ñëó÷àé è äà íàêàæå
òðèìàòà ñâåùåíèöè.  ðåçóëòàò íà 4 îêòîìâðè 1970 ã. àðõèì. Ñòåôàí (÷èÿòî
òî÷íà ïîçèöèÿ â öúðêîâíàòà éåðàðõèÿ íå å ïîñî÷åíà) èíôîðìèðà Êîìèòåòà çà
íàïðàâåíàòà îò íåãî ïðîâåðêà. Òîé ïîòâúðæäàâà âåðíîñòòà íà èçíåñåíèòå äàííè, íî çàêëþ÷àâà:
„Íàïðàâèõ íàèñòèíà ïðåäëîæåíèÿ â çàêëþ÷èòåëíàòà ÷àñò íà àíêåòíèÿ ïðîòîêîë è ïðåïîðú÷àõ êîíêðåòíè ñàíêöèè çà ñâåùåíèöèòå. Èñêàì îáà÷å äà ñïîäåëÿ ñ Âàñ, ÷å èìàì ÷óâñòâîòî, ÷å ñúì ïðåñèëèë íåùàòà è ÷å ïðåäëîæåíèòå ñàíêöèè ñà äîñòà òåæêè è íåçàñëóæåíè. Òîâà íàïðàâèõ ðúêîâîäåí îò æåëàíèåòî äà ñå äàäå íÿêàêâî óäîâëåòâîðåíèå è íà ÎÍÑ...“37.

44

Ñëó÷àÿò å ïîêàçàòåëåí çà îòíîøåíèÿòà â òðèúãúëíèêà åíîðèéñêè ñâåùåíèö蠖 ìåñòíè âëàñò蠖 Êîìèòåò ïî öúðêîâíè âúïðîñè. È äîêàòî äî êðàÿ íà
60-òå ãîäèíè åíîðèéñêèòå ñâåùåíèöè ìîãàò äà ðàç÷èòàò íà èçâåñòíà çàùèòà îò
ñòðàíà íà Êîìèòåòà çà öúðêîâíè âúïðîñè, êîéòî ñå ñòðåìè äà ñïàçâà è áåç òîâà
ðåñòðèêòèâíèòå çàêîíè ïî îòíîøåíèå íà Öúðêâàòà, íà÷àëîòî íà êàìïàíèÿòà çà
íàëàãàíå íà ãðàæäàíñêèòå ðèòóàëè äàâà âúçìîæíîñò íà ìåñòíèòå âëàñòè çà
äîñòà ïî-íåêîíòðîëèðóåì àäìèíèñòðàòèâåí ïðîèçâîë. Òîçè ñëó÷àé å ïîêàçàòåëåí çà íàðàñíàëàòà ÷óâñòâèòåëíîñò íà ìåñòíèòå âëàñòè ïî îòíîøåíèå íà ðåëèãèîçíèòå ïîãðåáåíèÿ íà ìåñòíè îáùåñòâåíèöè èëè ïàðòèéíè ÷ëåíîâå, êîèòî
ñå âúçïðèåìàò êàòî çàïëàõà çà àâòîðèòåòà íà ñàìàòà ìåñòíà âëàñò.
Òîâà å êîíòåêñòúò, â êîéòî äúðæàâàòà çàïî÷âà íîâîòî ñè íàñòúïëåíèå ñðåùó Öúðêâàòà. Ïðèìåð çà ïîäãîòîâêàòà íà òîâà íàñòúïëåíèå å çàïèòâàíåòî íà
Ïðåçèäèóìà íà Íàðîäíîòî ñúáðàíèå äî Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè îò
26 ìàé 1970 ã. çà êîíêðåòíèòå äåéíîñòè, èçâúðøåíè îò Êîìèòåòà ïî èçïúëíåíèå íà ïàðòèéíèòå è ïðàâèòåëñòâåíè ðåøåíèÿ çà íàëàãàíå íà íîâèòå ðèòóàëè 38.  àðõèâà íå å çàïàçåí îòãîâîðúò íà Êîìèòåòà íà òîâà çàïèòâàíå. Çàïàçåíà å îáà÷å Èíñòðóêöèÿ çà ñêëþ÷âàíå íà ãðàæäàíñêèòå ðèòóàëè, èçãîòâåíà ïðåç
1971 ã.  íåÿ èçêëþ÷èòåëíî ïîäðîáíî å îïèñàíî èçâúðøâàíåòî íà íîâèòå ðèòóàëè, âêëþ÷èòåëíî êàêâî òðÿáâà äà êàæå „ñëóæèòåëÿò ïî ãðàæäàíñêîòî ñúñòîÿíèå“. Ïðîåêòúò çà èçïúëíåíèå íà ãðàæäàíñêè áðàê íàïðèìåð ïðåäâèæäà ñëåä
êðàÿ íà öåðåìîíèÿòà ñëóæèòåëÿò äà ïðîèçíåñå „êðàòêî íàïúòñòâåíî ñëîâî“,
êîåòî äà ñúäúðæà ñòðîãî îïðåäåëåíè åëåìåíòè, ìåæäó êîèòî è „òåêñò, â êîéòî
äà ñå ïîñî÷âà, ÷å ñîöèàëèñòè÷åñêàòà äúðæàâà äúðæè íà ÷èñòîòàòà è çäðàâèíàòà íà ñåìåéñòâîòî ïîðàäè òîâà, ÷å ñåìåéñòâîòî å îñíîâíàòà åäèíèöà, âúðõó
êîÿòî ñå èçãðàæäà è ñàìàòà äúðæàâà“. Ïî âðåìå íà öåðåìîíèÿòà òðÿáâà äà
çâó÷àò „âåñåëè ìóçèêàëíè ìåëîäèè“, òÿ òðÿáâà äà áúäå ïîñëåäâàíà îò „îðãàíèçèðàíà ïî÷åðïêà“, à „÷åñòèòêè“ òðÿáâà äà áúäàò ïîäíåñåíè íå ñàìî îò ðîäíèíèòå, íî è îò „êîìñîìîëñêàòà îðãàíèçàöèÿ, ïðîôñúþçíàòà è ÎÔ îðãàíèçàöèè è äð... Óìåñòíî å äà ñå îðãàíèçèðà ôîòîãðàôèðàíå íà ìëàäîæåíöèòå“39.
È äîêàòî èíñòðóêöèÿòà çà ãðàæäàíñêè áðàê íå ñúäúðæà íÿêàêâè ðåâîëþöèîííè åëåìåíòè, äîêîëêîòî òîçè áðàê îòäàâíà å íàëîæåí çàêîíîäàòåëíî, çíà÷èòåëíî ïî-èíòåðåñíî èçãëåæäà íîâîâúâåäåíàòà „öåðåìîíèÿ çà îôèöèàëíî îáÿâÿâàíå èìå íà íîâîðîäåíî äåòå“. Èíñòðóêöèÿòà îòáåëÿçâà, ÷å
„çàëàòà, â êîÿòî ñå èçâúðøâà ðèòóàëà (...) òðÿáâà äà áúäå ïîäðåäåíà ñ
âêóñ è äà å óêðàñåíà ñ öâåòÿ è ïîäõîäÿùè áèòîâè ïðåäìåòè. Ìàëêè ìàñè÷êè,
çàåäíî ñ ïîêðèâêè â íàöèîíàëåí ñòèë. Âúðõó ìàñè÷êàòà ãëèíåíè âàçè÷êè ñ
áúëãàðñêè ìîòèâè è â òÿõ æèâè öâåòÿ, ïîäõîäÿùè çà ñåçîíà...
 ïîìåùåíèåòî å íåîáõîäèìî äà èìà: äúðæàâíèÿ ãåðá è áúëãàðñêîòî
çíàìå, ïîðòðåò íà Ãåîðãè Äèìèòðîâ, ñíåò ñ ãðóïà äåöà è ïîðòðåò íà ïðåäñåäàòåëÿ íà Ìèíèñòåðñêèÿ ñúâåò íà ÍÐÁ.

45

Âúâ ôîàéåòàòà è êîðèäîðèòå ìîæå äà ñå ïîñòàâÿò õóäîæåñòâåíè êàðòèíè è õóäîæåñòâåíî íàïèñàíè (íà ñòúêëî èëè â ðàìêè) ìèñëè, êàòî íàïðèìåð ñëåäíèòå:
„Äåöàòà ñà íàé-ãîëÿìàòà öåííîñò íà áúëãàðñêàòà íàöèÿ“
„Çà íàøåòî ñîöèàëèñòè÷åñêî îáùåñòâî, äåöàòà ñà íàé-ãîëåìèÿò êàïèòàë“
„Äåöàòà ñà èñòèíñêîòî ùàñòèå â ñåìåéñòâîòî“.
Ïîñëå äîêóìåíòúò îïèñâà öÿëàòà ïðîöåäóðà ïî çàïèñâàíå íà èìåòî íà
äåòåòî. Ñëåä ñúñòàâÿíåòî íà àêòà çà ðàæäàíå „èçïúëêîìúò íà íàðîäíèÿ ñúâåò
èçïðàùà ïîçäðàâèòåëíî ïèñìî (õóäîæåñòâåí îáðàçåö) äî ðîäèòåëèòå íà íîâîðîäåíîòî äåòå è ãè ïîêàíâà çà îðãàíèçèðàíå íà òúðæåñòâåíî îáÿâÿâàíå èìåòî
íà äåòåòî“. Íàñðî÷âà ñå äåí è ÷àñ çà öåðåìîíèÿòà, íà êîÿòî ìîãàò äà áúäàò
îáÿâåíè èìåíàòà íà íÿêîëêî äåöà, íà ìëàäèòå ñåìåéñòâà ñå ïðèïîìíÿ äà ïîêàíÿò íà òúðæåñòâîòî ñâîèòå êóìîâå, ïðåïîðú÷âà ñå „äà ñå èçïðàòè ëåêà êîëà,
êîÿòî äà äîâåäå ðîäèòåëèòå ñ áåáåòî â îïðåäåëåíèÿ ÷àñ“.
 íà÷àëîòî íà öåðåìîíèÿòà ⠄çàëàòà ñå ïóñêà òúðæåñòâåíà, æèçíåðàäîñòíà ìóçèêà“, à öåíòðàëíèÿò ìîìåíò çàïî÷âà ñ âñòúïèòåëíè äóìè íà äëúæíîñòíîòî ëèöå, ñëåä êîèòî âîäåùèÿò
„èçëèçà ïðåä ìàñàòà. Âñè÷êè ïðèñúñòâóâàùè ñòàâàò ïðàâè, ìàéêàòà
èçëèçà íàïðåä è ïðåäàâà äåòåòî. Äëúæíîñòíîòî ëèöå ïîåìàéêè äåòåòî, òúðæåñòâåíî îáÿâÿâà èìåòî ìó ñúñ ñëåäíèòå äóìè:
– Îáÿâÿâàì ïðåä ðîäèòåëèòå, êóìîâåòå, ïðåä áëèçêèòå èì è ïðåäñòàâèòåëèòå íà íàøàòà îáùåñòâåíîñò, ÷å íîâàòà ãðàæäàíêà (ãðàæäàíèí) íà
ñîöèàëèñòè÷åñêàòà íè ðîäèíà ñå èìåíóâà... Ðàñòè, ñêúïî äåòå, çäðàâî, âåñåëî, óìíî è òðóäîëþáèâî, çà ðàäîñò íà ñâîèòå ðîäèòåëè, çà ãîðäîñò íà íàøèÿ íàðîä“.
Êàêòî ïîäîáàâà â òàêèâà ñëó÷àè, ñëåäâà ïî÷åðïêà, à „ïîä çâóöèòå íà æèçíåðàäîñòíè ìåëîäèè êóìîâåòå, ðîäíèíèòå, áëèçêèòå è ïðåäñòàâèòåëèòå íà îáùåñòâåíè îðãàíèçàöèè ïîäíàñÿò ÷åñòèòêè íà ðîäèòåëèòå è áëàãîïîæåëàíèÿ êúì
äåòåòî, ïîäíàñÿò áóêåòè öâåòÿ íà ìàéêàòà“40.
Ñúùàòà èíñòðóêöèÿ îòáåëÿçâà êàê òðÿáâà äà áúäàò ïðîâåæäàíè „ñîöèàëèñòè÷åñêèòå ðèòóàëè ïî íåöúðêîâíè ïîãðåáåíèÿ“. Òîçè ðèòóàë òðÿáâà „äà å
íàñèòåí ñ õóìàíèçúì, ñ âíèìàíèå è ó÷àñòèå íà îáùåñòâåíèÿ êîëåêòèâ êúì íåùàñòèåòî“. Òîé ñå îðãàíèçèðà îò íàðîäíèÿ ñúâåò è îáùåñòâåíèòå îðãàíèçàöèè
ñúñ ñúãëàñèåòî íà áëèçêèòå, à ñàìàòà öåðåìîíèÿ å îïèñàíà ñðàâíèòåëíî íàêðàòêî:
„Ïîä çâóöèòå íà òðàóðíè ìåëîäèè, èçïúëíÿâàíè îò äóõîâà ìóçèêà, õîð
èëè îçâó÷èòåëíà ðàäèî-óðåäáà, îôèöèàëíèòå ëèöà, áëèçêè è ïðèÿòåëè íà óìðåëèÿ çàñòàâàò íà ïî÷åòíà ñòðàæà. Ñëåä òîâà âñè÷êè ïðèñúñòâóâàùè åäèí
ñëåä äðóã ìèíàâàò êðàé êîâ÷åãà, ñëàãàò öâåòÿ è èçêàçâàò ñúáîëåçíîâàíèÿòà ñè íà áëèçêèòå îïå÷àëåíè...

46

Ïðîùàëíîòî ñëîâî îò èìåòî íà ñîöèàëèñòè÷åñêàòà îáùåñòâåíîñò å
íåîáõîäèì åëåìåíò â òîçè ðèòóàë.
„ ñëîâîòî ñå ïðèïîìíÿ íàêðàòêî áèîãðàôèÿòà íà ïî÷èíàëàòî ëèöå,
èçòúêâàò ñå íåãîâèòå çàñëóãè çà èçãðàæäàíåòî íà íàøàòà ñîöèàëèñòè÷åñêà äåéñòâèòåëíîñò, èçïúëíåí ñëóæåáåí è òðóäîâ äúëã, ãðèæèòå ìó çà ñúçäàâàíå íà äîáðî ñåìåéñòâî...“.
Çàêëþ÷åíèåòî íà òàçè èíñòðóêöèÿ ãëàñè, ÷å íîâèòå ðèòóàëè îêàçâàò „îãðîìíî âëèÿíèå ïî ïúòÿ çà ïðåîäîëÿâàíå ðåëèãèîçíèòå îòæèâåëèöè ñðåä òðóäåùèòå ñå, çà óòâúðæäàâàíå íà ñîöèàëèñòè÷åñêèòå ðèòóàëè, çà èçäèãàíå àâòîðèòåòà íà ìåñòíèòå äúðæàâíè è îáùåñòâåíè îðãàíè“41.
Ïðèçíàê çà çíà÷èìîñòòà íà Èíñòðóêöèÿòà å ôàêòúò, ÷å òÿ å èçãîòâåíà îò
ñïåöèàëíî ñúçäàäåíèÿ êúì Íàðîäíîòî ñúáðàíèå Êîìèòåò ïî âíåäðÿâàíå íà
ãðàæäàíñêè ðèòóàëè.
Öåëèÿò ïðîöåñ íà íàëàãàíå íà ãðàæäàíñêèòå ðèòóàëè îáà÷å å ñúïðîâîäåí
îò çíà÷èòåëíè ñúòðåñåíèÿ è íàïðåæåíèå â îáùåñòâîòî, ïðåäèçâèêàíè íàé-âå÷å
îò íàñèëñòâåíîòî íàëàãàíå íà ãðàæäàíñêîòî ïîãðåáåíèå îò ñòðàíà íà ìåñòíèòå âëàñòè.  ïåðèîäà îò 1969 äî 1974 ã. Êîìèòåòúò ïî öúðêîâíè âúïðîñè çàåìà íåóòðàëíà ïîçèöèÿ ïî ïðîâåæäàíåòî íà òàçè ïîëèòèêà, êàòî íà íÿêîëêî ïúòè ïèøå íàñòîÿòåëíè ïèñìà, ñ êîèòî èíôîðìèðà ãîðíèòå èíñòàíöèè çà çëîóïîòðåáèòå è ãðóáîòî àäìèíèñòðèðàíå îò ñòðàíà íà ìåñòíèòå âëàñòè. Òàçè îïîçèöèÿ íà Êîìèòåòà íå ìîæå äà ñå ïîäöåíÿâà, òúé êàòî íÿêîè îò ïðîòåñòèòå ìó
ñà ôîðìóëèðàíè ïî íåïðèâè÷íî îñòúð íà÷èí, à è íàðóøàâàò îáè÷àéíàòà éåðàðõèÿ â ïîäîáåí òèï êîðåñïîíäåíöèÿ.
Ïðèçíàê çà ïîâèøàâàíå íà íàïðåæåíèåòî ìåæäó èíñòèòóöèèòå, îòãîâîðíè çà ïîëèòèêàòà êúì Öúðêâàòà, å Äîêëàä çà ðàáîòàòà íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè îò 10 äåêåìâðè 1971 ã., êîéòî ïîëåìèçèðà ñ Áþëåòèí íà Ìèíèñòåðñòâîòî íà âúòðåøíèòå ðàáîòè (ñàìèÿò áþëåòèí íå ñå íàìèðà â àðõèâà).
 òîçè äîêóìåíò Êîìèòåòúò ïî öúðêîâíè âúïðîñè ïðèçíàâà èçâåñòíî óâåëè÷åíèå íà áðîÿ íà èçâúðøåíèòå öúðêîâíè ðèòóàëè è íà ïîñåùåíèÿòà íà õðàìîâåòå íà Âåëèêäåí, íî ñúùåâðåìåííî îïðîâåðãàâà èçâîäèòå íà ÌÂÐ, ÷å òîâà å
ðåçóëòàò íà ïëàíîìåðíà àêòèâíîñò íà Öúðêâàòà.42  ñúùàòà ïîðåäèöà ñå âïèñâàò è Áåëåæêèòå íà Êîìèòåòà îò 7 þíè 1972 ã. ïî Äîêëàäà íà Íàðîäíîòî ñúáðàíèå çà ïðèëàãàíåòî íà ãðàæäàíñêèòå ðèòóàëè. Êîìèòåòúò ïî ïðèíöèï ïðèçíàâà îáåçïîêîèòåëíèÿ ôàêò çà óâåëè÷åíèÿ áðîé ðåëèãèîçíè ðèòóàëè, íî íàñòîÿâà áîðáàòà ñðåùó òîçè ïðîöåñ äà áúäå ïîñòåïåííà è äà ñå îñíîâàâà íà óáåæäåíèåòî, à íå äà ñå ïðîâåæäà êàìïàíèéíî è ñ ãðóáî àäìèíèñòðèðàíå:
„Îáðúùà ñå âíèìàíèå íà îáåçïîêîèòåëíèÿ ôàêò, ÷å ãîëÿì áðîé îò äåöàòà ñå êðúùàâàò â öúðêâà. Ôàêòúò ñå èëþñòðèðà ñ ïðèìåð îò Ïàçàðäæèøêè
îêðúã äåòî ïðåç 1971 ã. îò 4292 ðîäåíè, ïî ãðàæäàíñêè ðèòóàë ñà ïîëó÷èëè
èìåíà 1494 äåöà è êðúñòåíè â öúðêâà íàä 700 äåöà“.

47

Ñïîðåä Êîìèòåòà ôàêòúò, ÷å 700 äåöà ñà êðúñòåíè â öúðêâà, íå å òîëêîâà
ïðèòåñíèòåëåí, êîëêîòî òîçè, ÷å ïîâå÷åòî îò ïîëîâèíàòà îò íîâîðîäåíèòå íå
ñà îáõâàíàòè îò ãðàæäàíñêèòå ðèòóàëè.
Êîìèòåòúò ïî öúðêîâíè âúïðîñè ñìÿòà, ÷å àêöåíòúò â íàëàãàíåòî íà ãðàæäàíñêèòå ðèòóàëè ïàäà âúðõó òÿõíîòî „ñòðóêòóðíî ñïàçâàíå“. „Ïî òàêúâ íà÷èí áîðáàòà çà ïðåîäîëÿâàíå íà ðåëèãèÿòà ñå ïðåâðúùà îò ïðåäèìíî èäåîëîãè÷åñêà â ïîä÷åðòàíî àäìèíèñòðàòèâíà“. Èçâîäúò íà Êîìèòåòà îò òàçè ñèòóàöèÿ å, ÷å ãðóáîòî àäìèíèñòðèðàíå â êðàéíà ñìåòêà ïîñòàâÿ ïîä ñúìíåíèå óñïåõà íà òàçè ïîëèòèêà43.
 äðóãà áåëåæêà îò 4 þëè 1972 ã. Êîìèòåòúò ñïîìåíàâà ñëåäíèòå ïðîáëåìè:
„Íàðóøåíèÿòà íàé-÷åñòî ñå ñâúðçâàò ñ ïðèëàãàíàòà íàðåäáà çà áåçïëàòíèòå ïîãðåáåíèÿ, êîãàòî íà áëèçêèòå, ïîæåëàëè öúðêîâåí ðèòóàë, ñå
îòêàçâà áåçïëàòíî îòïóñêàíå íà èçáðîåíèòå â íàðåäáàòà íåùà, îòïðàâÿò
ñå ãðóáè çàïëàõè çà óâîëíåíèå, çàïëàøâà ñå ñâåùåíèê èëè ñå èçãîíâà îò äîìà“.
 Êîìèòåòà ñà ïîñòúïèëè ðåäèöà ïîäîáíè îïëàêâàíèÿ, êàòî çàïëàõèòå
ñà áèëè îòïðàâåíè îò ñåêðåòàðÿ èëè ïðåäñåäàòåëÿ íà ñúâåòà, êîåòî ïîäêîïàâà
äîâåðèåòî â ìåñòíàòà âëàñò è çàñèëâà „îïàñíîñòòà îò àäìèíèñòðàòèâåí íàòèñê“. Äðóã îñòúð ïðîáëåì å íàëîæåíàòà ïî íîâèòå ïðàâèëà çàáðàíà íà Öúðêâàòà äà ïðîèçâåæäà êîâ÷åçè çà ïîãðåáåíèÿòà:
„... âúïðåêè èçðè÷íîòî ðåøåíèå çà ïðåóñòàíîâÿâàíå ïðîèçâîäñòâîòî
íà êîâ÷åçè îò ïîäåëåíèÿòà íà öúðêâàòà, ïîñëåäíàòà ïðîäúëæàâà äà ãè ïðîèçâåæäà. Êîìèòåòúò ñâîåâðåìåííî îáúðíà âíèìàíèå íà Ñèíîäà çà ïðåóñòàíîâÿâàíå ïðîèçâîäñòâîòî íà êîâ÷åçè. (...) Îò èçëèçàíåòî íà ïîñòàíîâëåíèåòî öúðêâàòà å íàìàëèëà ïðîèçâîäñòâîòî è ïðîäàæáàòà íà êîâ÷åçè è íàéêúñíî äî êðàÿ íà ãîäèíàòà òî îêîí÷àòåëíî ùå áúäå ïðåóñòàíîâåíî“.
Òîâà îáà÷å ïðåäèçâèêâàëî òðóäíîñòè, òúé êàòî ñúâåòèòå íå ðàçïîëàãàëè
ñ ðàáîòèëíèöè, à ñòðèêòíîòî ñïàçâàíå íà íàðåäáàòà íà ìåñòà å äîâåëà äî äåôèöèò íà êîâ÷åçè. Îñòàâà îòêðèò è ïðîáëåìúò çà íàäãðîáíèòå ïàìåòíèöè è ïðåäè
âñè÷êî çà ïîëàãàíèòå âúðõó ãðîáîâåòå êðúñòîâå, òúé êàòî
„íå å öåëåñúîáðàçíî ïðîìêîìáèíàòèòå êàòî ñîöèàëèñòè÷åñêè ïðåäïðèÿòèÿ äà ñå çàíèìàâàò ñ ïðîèçâîäñòâîòî è äîñòàâêàòà íà êðúñòîâå. Òåíäåíöèÿòà äà ñå çàìåíè äúðâåíèÿò êðúñò ñ ïèðàìèäà ïðè öúðêîâíî ïîãðåáåíèå
ñúùî å ñâúðçàíà ñ èçâåñòíà ïðèíóäà“.
Êîìèòåòúò êîíñòàòèðà, ÷å çíà÷èòåëíî ïî-ðåäêè ñà ñëó÷àèòå íà àäìèíèñòðàòèâåí ïðîèçâîë ïðè êðúùåíåòà, íî îòáåëÿçâà øèðîêàòà ïðàêòèêà äåöàòà äà
áúäàò êðúùàâàíè îò òåõíèòå áàáè, áåç äà èìà ôîðìàëíî ñúãëàñèå íà ðîäèòåëèòå èì:
„Ïîðàäè òîâà, ÷å ìíîãî ÷åñòî íîâîðîäåíèòå ñå êðúùàâàò â öúðêâà,
çàíåñåíè îò áàáèòå èì áåç èçðè÷íîòî ñúãëàñèå íà ðîäèòåëèòå, Êîìèòåòúò

48

å ïîñòàâèë ïðåä ñèíîäà èñêàíåòî â áúäåùå ïðè êðúùàâêà ñâåùåíèêúò äà èçèñêâà ïðåäâàðèòåëíîòî ñúãëàñèå íà ðîäèòåëèòå“.
 çàêëþ÷åíèå íà òîçè äîêóìåíò Êîìèòåòúò ñå ïðîòèâîïîñòàâÿ íà àãðåñèâíîòî íàëàãàíå íà ãðàæäàíñêèòå ðèòóàëè. Ïðåäëàãà ñå ñúùî òàêà Öúðêâàòà
äà ïðîäúëæè äà èìà ïðàâîòî äà ïðîèçâåæäà êðúñòîâå, à îòãîâîðíèöè ïî íàëàãàíåòî íà ãðàæäàíñêèòå ðèòóàëè äà íå áúäàò ïàðòèéíèòå ñåêðåòàðè, çàùîòî
òîâà ïîñòàâÿ ïîä ñúìíåíèå àâòîðèòåòèòå íà ïàðòèÿòà. „Ïî-äîáðå áè áèëî òàçè
ðàáîòà äà ñå ïðåäàäå íà ïðåäñòàâèòåëè íà ìàñîâèòå îðãàíèçàöèè è îñîáåíî íà
ó÷èòåëèòå è æåíèòå“44.
Íàé-òðàâìàòè÷íèÿò ìîìåíò â êàìïàíèÿòà å íàëàãàíåòî íà ãðàæäàíñêèòå
ïîãðåáåíèÿ. Íà÷àëîòî å ïîñòàâåíî îò ðàçïîðåæäàíå íà Ìèíèñòåðñêèÿ ñúâåò,
êîåòî îáÿâÿâà ïîãðåáàëíèòå óñëóãè çà áåçïëàòíè. Òîâà îáà÷å ñå îòíàñÿ ñàìî çà
ãðàæäàíñêèòå ïîãðåáåíèÿ, à ñúùåâðåìåííî ñå íàëàãà çàáðàíà íà Öúðêâàòà äà
ïðîèçâåæäà ïîãðåáàëåí èíâåíòàð, íà ïúðâî ìÿñòî êîâ÷åçè çà ìúðòâèòå. Ñâ.
ñèíîä ñå îïèòâà äà ïðåäîòâðàòè ïðèåìàíåòî íà òîâà ðàçïîðåæäàíå, êàòî íà 22
þëè 1968 ã. èçïðàùà ñâîÿòà ïîçèöèÿ íà ïðàâèòåëñòâîòî, áåç òÿ äà å èñêàíà
îôèöèàëíî:
„Îò òîçè ïðîåêò íà ïðàêòèêà ùå ñå ëèøàâàò, îñîáåíî ïî ìåñòà, áëèçêèòå íà ïîêîéíèêà îò èçáîð ïî êàêúâ ðèòóàë äà áúäå èçâúðøåíî ïîãðåáåíèåòî: äàëè (...) äà áúäå ãðàæäàíñêî, èëè öúðêîâíî. Îò ïðèëîæåíèòå êúì ïðîåêòà ñâåäåíèÿ ÿâñòâóâà, ÷å ñå èìà ïðåäâèä äà áúäàò ïîñðåùíàòè ñàìî ðàçõîäèòå ïî ãðîáíîòî ìÿñòî, êîâ÷åã, „íàäãðîáåí çíàê“, ïðåâîç (çà ãðàäîâåòå)
è íåêðîëîã. Ðàçõîäèòå, ñâúðçàíè ñ åäíî ïîãðåáåíèå, îáà÷å íå ñå îãðàíè÷àâàò
â òåçè ïåò åëåìåíòà. (...) Áåçïëàòíîñòòà íà ïîãðåáàëíèòå óñëóãè íåìèíóåìî ùå íàëîæè ñòàíäàðòèçèðàíå íà ïîãðåáåíèÿòà è ùå ëèøè áëèçêèòå îò
âúçìîæíîñòòà äà èçáèðàò ðàçðÿäà íà ãðîáíîòî ìÿñòî, âèäà íà êîâ÷åãà,
êðúñòà èëè ïèðàìèäàòà, âèäà è õàðàêòåðà íà íåêðîëîãà, êàêòî è ïî âúçìîæíîñòòà äà áúäå èçâúðøåíî îïåëî, äà áúäå ïîäíåñåíî ðåëèãèîçíî-òðàäèöèîííîòî æèòî, õëÿá è äð.“.
Ïî-íàòàòúê Ñèíîäúò îòáåëÿçâà, ÷å òîâà ðàçïîðåæäàíå îãðàíè÷àâà ïðàâàòà íà ãðàæäàíèòå è ñå íàðóøàâà çàêîíîäàòåëíî çàêðåïåíîòî ïðàâî íà Öúðêâàòà äà ïðîèçâåæäà ïîãðåáàëåí èíâåíòàð45.
 àðõèâèòå íÿìà äàííè ñòàíîâèùåòî íà Ñâ. ñèíîä ïî íÿêàêúâ íà÷èí äà å
áèëî âçåòî ïîä âíèìàíèå îò ïðàâèòåëñòâîòî. Çàïàçåíè ñà îáà÷å ðåäèöà äîêóìåíòè, êîèòî äîêàçâàò ïðîáëåìèòå ïî ìåñòà ïðè âúâåæäàíåòî íà íîâèòå ïðàâèëࠖ òàêà íàïðèìåð ïðåç 1973 ã. ïàðòèéíè ÷ëåíîâå îò ñ. Äåáíåâî, Ëîâåøêî,
ñå îïëàêâàò, ÷å îò ïî÷èíàëèòå â êðàÿ íà ôåâðóàðè â ñåëîòî òðèìà äóøè ìåñòíàòà ïàðòèéíà îðãàíèçàöèÿ å óñïÿëà äà óáåäè áëèçêèòå ñàìî íà åäèí îò òÿõ äà
íå èçâúðøâàò ðåëèãèîçíî ïîãðåáåíèå46.
Îïîçèöèÿòà îáà÷å íå èäâà ñàìî îò õîðàòà ïî ìåñòà. Èçêëþ÷èòåëíî èíòåðåñíà å áèòêàòà, ïðîâåäåíà îò Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè ñðåùó íàëàãà-

49

Ì.  êðàéíà ñìåòêà Êîìèñèÿòà ïî âúíøíà ïîëèòèêà êúì Íàðîäíîòî ñúáðàíèå èçäàâà ðåäèöà ïðåïîðúêè çà ïîäîáðÿâàíå íà àòåèñòè÷íàòà ðàáîòà. äîêëàä ïðåä êîåòî èçíàñÿ Ìèõàèë Êþ÷óêîâ. ïðèçíàê çà ñãúñòÿâàùèòå ñå îáëàöè âúðõó Êîìèòåòà å ðåøåíèåòî Ìèíèñòåðñòâîòî íà âúíøíèòå ðàáîòè äà íàïðàâè ïðîâåðêà äîêîëêî òîé ïðàâè íåîáõîäèìîòî çà ñïàçâàíå íà Çàêîíà çà èçïîâåäàíèÿòà. Ïðîòèâîðå÷èÿòà ñòàâàò ïðè÷èíà íà 29 ñåïòåìâðè 1972 ã. ïðåäñåäàòåëñòâàíî îò Ñàâà Ãàíîâñêè. êîÿòî ñå çàñèëâà âñÿêî ëÿòî ïîä âëèÿíèå íà ïîëñêè è ÷åøêè ìëàäåæè. êîéòî ìîæå äà áúäå ïîñî÷åí êàòî êóëìèíàöèÿòà â ïðîòèâîðå÷èÿòà ìåæäó ðàçëè÷íèòå äúðæàâíè èíñòèòóöèè. à ñ âúçïèòàòåëíà ðàáîòà“47. êîÿòî å íàé-äîáðå èíôîðìèðàíà çà õîäà íà òîçè ïðîöåñ. Êàðàäæîâ: Òàêúâ êîìñîìîëåö ñåêðåòàð íà Êîìñîìîëà ëè äà ãî íàïðàâÿò. ÿâíî ïðåäíàçíà÷åíè çà ðàçäàâàíå. êàòî Êþ÷óêîâ îòíîâî ñúîáùàâà. äåòî ñå å âåí÷àë â öúðêâà? Ì. Òîâà å ïðîöåíò çà öÿëàòà ñòðàíà“. ÷å ñëåä èçâåñòåí ñïàä ïðåç 50-òå ãîäèíè. êîéòî ó÷àñòâà â çàñåäàíèåòî è å ñèëíî ïðîâîêèðàí îò èçêàçâàíåòî íà Êþ÷óêîâ ñðåùó ïðàêòèêàòà äà ñå âçèìàò „àäìèíèñòðàòèâíè ìåðêè“ è äà áúäàò óâîëíÿâàíè îò ðàáîòà êîìñîìîëöè. Ñò. Êàðàäæîâ: Íî îò Êîìñîìîëà ìîãàò äà ãî íàêàæàò. è íåïðåêúñíàòî ïðåäóïðåæäàâà âëàñòòà çà îïàñíîñòòà îò ïðîâîêèðàíå íà îïîçèöèÿ ñðåùó ïàðòèéíèòå ðåøåíèÿ. òúé êàòî àêöåíòúò â òåçè ïðåïîðúêè ïàäà âúðõó àêòèâèçèðàíåòî íà âúçïèòàòåëíàòà ðàáîòà. Ñòåíîãðàôñêèÿò ïðîòîêîë îò òîâà çàñåäàíèå äàâà ñðàâíèòåëíî äîáðà ïðåäñòàâà çà íàñòðîåíèÿòà ñðåä äúðæàâíîòî ðúêîâîäñòâî. Îò äðóãà ñòðàíà. äà áúäå ïðîâåäåíî çàñåäàíèå íà ïîñòîÿííàòà êîìèñèÿ ïî âúíøíèòå ðàáîòè â Íàðîäíîòî ñúáðàíèå. êîèòî õîäåëè íà öúðêâà èëè ó÷àñòâàëè â öúðêîâíè ðèòóàëè: „Ñò. Ìîæå áè å íåîáõîäèìî â òîâà îòíîøåíèå äà ñå çàñèëè ìèòíè÷åñêèÿ êîíòðîë“48. Êþ÷óêîâ: Íî âúâ âñåêè ñëó÷àè íå áèâà äà ãî óâîëíÿâàò îò ðàáîòà. â ìîìåíòà èìà ðúñò íà êðúùàâàíèòå äåöà è „50% îò íîâîðîäåíèòå ñå êðúùàâàò. Òîâà çàñåäàíèå ñòàâà ïðè÷èíà çà îñòðèÿ è äîñòà îòêðîâåí äîêëàä íà íà÷àëíèê-îòäåëà â Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè Äèìèòúð Òîäîðîâ. Äîêóìåíòúò ùå áúäå öèòèðàí ïî-ïîäðîáíî. òúé êàòî 50 . Íà ñúùîòî çàñåäàíèå ñà îáñúäåíè âúçìîæíîñòèòå çà îãðàíè÷àâàíå íà êðúùàâàíèÿòà. ÷å ïðåç ïîñëåäíèòå ãîäèíè òîâà å ìîäà. êàòî ñå êîíñòàòèðà. Î÷åâèäíî â òîçè ìîìåíò íàääåëÿâà ñòàíîâèùåòî íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè. Íî ïðåäè âñè÷êî íå ñ àäìèíèñòðàòèâíè ìåðêè. èìåííî òîâà êàçâàì.íåòî íà ãðàæäàíñêèòå ðèòóàëè. ëåòóâàùè íà ìîðåòî: „Ïðåäè äâå ãîäèíè â êóôàðà íà ïîëñêè ìëàäåæè áÿõà íàìåðåíè 5000 êðúñò÷åòà. Ïîêàçàòåëåí å äèàëîãúò ìåæäó Êþ÷óêîâ è Ñòîÿí Êàðàäæîâ (ïðåäñåäàòåë íà Öåíòðàëíàòà êîíòðîëíî-ðåâèçèîííà êîìèñèÿ íà ÁÊÏ).  ñâúðçàíèòå ñ òîâà çàñåäàíèå äîêóìåíòè ñå îáñúæäà è âúïðîñúò çà íîñåíåòî íà êðúñòîâå. Êþ÷óêîâ: Äà. Êîìèòåòúò å äúðæàâíàòà èíñòèòóöèÿ.

÷å ïîâîä çà íàïèñâàíåòî íà äîêëàäà å ïðîâåäåíîòî çàñåäàíèå â Íàðîäíîòî ñúáðàíèå.. ÷å Çàêîíúò çà èçïîâåäàíèÿòà å îñòàðÿë. äà ïîäïîìàãà ñúòðóäíè÷åñòâîòî ñúñ ÑÑÑÐ è ñ Ðóñêàòà öúðêâà è òàêà êîñâåíî äà ñúäåéñòâà çà îãðàíè÷àâàíå íà ðåëèãèîçíèÿ ìèðîãëåä. ïðîâåæäàíà îò Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè. Èíòåðåñåí äåòàéë ïî îòíîøåíèå íà ôîðìàòà íà òàçè êîðåñïîíäåíöèÿ å. âúâ âðúçêà ñ êîåòî òîé áè èñêàë äà èçëîæè ìíåíèåòî ñè íà äúëãîãîäèøåí ñëóæèòåë íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè.. ïîðàäè êîåòî ïîêðàé èäåîëîãè÷åñêàòà ðàáîòà çà ïðåîäîëÿâàíå íà ðåëèãèîçíèòå óáåæäåíèÿ ÷åñòî âçåìà âðúõ ãðóáîòî àäìèíèñòðèðàíå ñðåùó öúðêâàòà è íàðóøàâàíå Çàêîíà çà èçïîâåäàíèÿòà“49.) îñîáåíî ïðåç ïîñëåäíèòå ãîäèíè çàïî÷íà äà ñå ÷óâñòâà âñå ïî-îñåçàòåëíî íàìåñàòà íà Äîìà íà àòåèñòà. „Òåçè ïðåöåíêè. à òî å àäðåñèðàíî äî ïðåäñåäàòåëÿ íà ïîñòîÿííàòà êîìèñèÿ â Íàðîäíîòî ñúáðàíèå Ñàâà Ãàíîâñêè è äî ìèíèñòúðà íà âúíøíèòå ðàáîòè Ïåòúð Ìëàäåíîâ..  òîçè êîíòåêñò å ïðåäñòàâåíà è ðàáîòàòà íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè. ÷å ïèñìîòî å çàïàçåíî íà áúëãàðñêè è ðóñêè åçèê. íå ìîæå ëè Êîìèòåòúò äà íàñî÷è ñàìèòå äó- 51 . êàòî ïîíå îò àðõèâèòå íå ñòàâà ÿñíî êàêâà å áèëà ïðè÷èíàòà çà òîçè ïðåâîä.) ïðîâåæäàò ñå ïðèòåñíåíèÿ è ðàçîáëè÷àâàíå íà ìèòðîïîëèòè (.) çàïëàøâàò ñå è ñå óâîëíÿâàò îò ðàáîòà ãðàæäàíè çàðàäè âåðñêà ïðèíàäëåæíîñò“50. ÷å Öúðêâàòà òðÿáâà äà áúäå „èçêîðåíåíà“. îñîáåíî â êîíòåêñòà íà îöåíêèòå çà íåéíîòî âèäèìî àêòèâèçèðàíå è çàáîãàòÿâàíå ïðåç ïîñëåäíèòå ãîäèíè. „Òîâà íàìåðè èçðàç è íà ñúâåùàíèåòî. ñúïðîâîäåíè ñ ìíîãî òðóäíîñòè è íåäîñòàòúöè..èçëèçà èçâúí îáè÷àéíàòà áþðîêðàòè÷íà êîðåñïîíäåíöèÿ. Ïèñìîòî îòêðèòî ãîâîðè è çà èçðàçåíîòî ïî âðåìå íà çàñåäàíèåòî â Íàðîäíîòî ñúáðàíèå íåäîâåðèå êúì Êîìèòåòà. ÷èèòî çàäà÷è ñïîðåä Äèìèòúð Òîäîðîâ ñà äà ïîäïîìàãà êîíòàêòèòå ìåæäó èçïîâåäàíèÿòà è äúðæàâàòà. íàëàãàíî îò äðóãè èíñòèòóöèè: „ ðåøåíèÿòà è ìåðîïðèÿòèÿòà (. Îùå ïîâå÷å ÷å àâòîð íà èçëîæåíèåòî å ñëóæèòåë íà ñðàâíèòåëíî íèñêî ñòúïàëî â äúðæàâíàòà éåðàðõèÿ.  íà÷àëîòî Äèìèòúð Òîäîðîâ óòî÷íÿâà. Ñïîðåä Òîäîðî⠄ïî-ðàíî òåçè óñèëèÿ íà Êîìèòåòà. êîåòî Âèå ðúêîâîäèõòå. ïðåòâîðåíè â ïðàêòèêà. çà ñìåòêà íà ãðóáîòî àäìèíèñòðèðàíå. ÷å Çàêîíúò çà èçïîâåäàíèÿòà ñúùåñòâóâà ñàìî çà ïðåä âúíøíèÿ ñâÿò è ÷å òîâà å îòæèâÿë âðåìåòî ñè äîêóìåíò. íå áÿõà áåçóñïåøíè“. çàùî ñêðèâà îò ïàðòèÿòà. Çàáðàíÿâà ñå ñâîáîäíîòî èçïúëíåíèå íà ðåëèãèîçíèòå ðèòóàëè (. Èçëîæåíèåòî ïîëåìèçèðà è ñ ðàçïðîñòðàíåíèòå ìíåíèÿ.. ÷ðåç âúïðîñèòå: Çàùî Êîìèòåòúò íå ñúäåéñòâà íà ìåðêèòå çà ïî-ñêîðîøíî ïðåîäîëÿâàíå íà ðåëèãèîçíèòå ðèòóàëè. â ìíîãî ñëó÷àè ïîñòàâÿò èçïîâåäàíèÿòà èçâúí çàêîíà.. îñíîâàíè íà êîíöåïöèÿòà. Îñíîâíàòà òåçà íà èçëîæåíèåòî å çàùèòàòà íà ïîñòåïåííàòà àòåèñòè÷íà ðàáîòà. Ïðàêòè÷åñêèÿò ðåçóëòàò îò òîâà ìíåíèå ñà „÷óâñòâèòåëíè íàðóøåíèÿ íà íàøàòà çàêîííîñò“.

âñëåäñòâèå íà êîåòî ñà áèëè ïîâèøåíè è çàïëàòèòå íà ñâåùåíèöèòå ñ 20 ëâ. òúé êàòî èìà ñàìî ìèíèìàëíî óâåëè÷åíèå íà áðîÿ íà ðåëèãèîçíèòå ïîãðåáåíèÿ (îò 80 íà 84%). çà êîåòî òâúðäî äúðæåøå è ñ êîåòî ñå îïèòâàøå äà áàëàíñèðà ïîêîéíèÿò ïàòðèàðõ. ìîíîïîëíè ïðàâà. ÷å äîðè è äà èñêà. Íàèñòèíà ïðåäè äåñåò ãîäèíè â Ñèíîäà çíà÷èòåëíî íàòåæàâàøå ñòàðîòî è êîíñåðâàòèâíî êðèëî íà ìèòðîïîëèòèòå. íî òå ñà èçîëèðàíè. Òî ñå äîìîãâàøå äî íåëîÿëíè îòñòúïêè è íàñîêè â æèâîòà íà öúðêâàòࠖ ïîêðîâèòåëñòâî íàä ðåàêöèîíåðè. Äíåñ ñàìî äâàìà ìèòðîïîëèòè îò Ñèíîäàëíèÿ ñúñòàâ èìàò ðåçåðâèðàíî îòíîøåíèå êúì îáùàòà öúðêîâíà ïîëèòèêà íà ëîÿëíîñò. Ïî-íàòàòúê Äèìèòúð Òîäîðîâ èçðàçÿâà ïðèíöèïíî íåñúãëàñèå ñ òåçàòà çà àêòèâèçèðàíåòî íà Öúðêâàòà. òúé êàòî åäèíñòâåíàòà êîðåêöèÿ å áèëà â ïîâèøåíèåòî íà öåíèòå íà ñâåùèòå ñ 10 ñò. Äàííèòå çà çàáîãàòÿâàíå íà Öúðêâàòà ñúùî íå îòãîâàðÿò íà èñòèíàòà. çà äà ñå îáîãàòÿâà. íåçàêîííî ñòðîåíå íà õðàìîâå.  êðàéíà ñìåòêà. ÷å ïîìåíúò çà ìúðòâèòå å „ïîâå÷å òðàäèöèÿ. îñíîâàíà íà èäåÿòà çà ñïàçâàíå íà (ìàêàð è ñîöèàëèñòè÷åñêèÿ) Çàêîí çà 52 . ïðè÷èíèòå çà êîåòî íå ñà ìîãëè äà áúäàò îáÿñíåíè äîðè îò Æèâêî Îøàâêîâ. çàùî öúðêâàòà ïîëó÷àâà ñóáñèäèÿ. Äèìèòúð Òîäîðîâ èçêàçâà ìíåíèåòî. èçîñòàíàë îò çàäà÷èòå. çàùî ñå âúðíàõà ìîíàñèòå â Ðèëñêèÿ ìàíàñòèð. ïðåäñåäàòåë íà Íàöèîíàëíèÿ êîìèòåò çà çàùèòà íà ìèðà. çàùî ñå ïðîäàâàò ãðàìîôîííè ïëî÷è ñ öúðêîâíà ìóçèêà è äð. Îïèòèòå çà ñòðîåæ íà öúðêâè è äæàìèè ñúùî ñà ïðåóñòàíîâåíè îòäàâíà“51.õîâíèöè êúì ñúäåéñòâèå çà ïðåîäîëÿâàíå íà ðåëèãèîçíèòå ïðåäðàçñúäúöè. Äèìèòúð Òîäîðîâ îñïîðâà è äàííèòå çà óâåëè÷åíà ðåëèãèîçíîñò. Öúðêâàòà íÿìà âúçìîæíîñò äà àêòèâèçèðà ñâîÿòà äåéíîñò: „Êàêâî å ñúñòîÿíèåòî â ìîìåíòà? Ñïîðåä íàøèòå íàáëþäåíèÿ è ïðåöåíêè öúðêîâíîòî ðúêîâîäñòâî ñåãà íå å â ñúñòîÿíèå äîðè è ñèëíî äà æåëàå äà ñúæèâè è àêòèâèçèðà ðåëèãèîçíèÿ æèâîò. ÷å èçâúðøâàíåòî íà êîíêðåòíè ðåëèãèîçíè ðèòóàëè âñå îùå íå îçíà÷àâà ðåëèãèîçíîñò. ïðåâúðíàë ñå â ïðå÷êà çà óñêîðåíà ðàçïðàâà ñ ðåëèãèÿ è öúðêâà“. êàòî ñòàòèñòè÷åñêèòå äàííè ñå îñïîðâàò ñ àðãóìåíòà. â ðåçóëòàò íà êîåòî ñïîìåíàòèòå ÿâëåíèÿ ñå ïðåêðàòèõà. â ñâîÿ äîêëàä Äèìèòúð Òîäîðîâ àðãóìåíòèðà îòíîâî ïîñëåäîâàòåëíàòà ñúïðîòèâà íà Êîìèòåòà çà öúðêîâíè âúïðîñè ñðåùó íà÷èíà. Ïðè î÷åðòàíèòå óñëîâèÿ íà ðàáîòà â Êîìèòåòà ïðåç ïîñëåäíèòå 5–6 ãîäèíè î÷åâèäíà å òåíäåíöèÿòà òîé äà áúäå ïîñòåïåííî èçêëþ÷åí êàòî äåéñòâåí äúðæàâåí îðãàí. ïî êîéòî ñå íàëàãàò íîâèòå ãðàæäàíñêè ðèòóàëè. çàùî ïàòðèàðõúò å çàì. Êîìèòåòúò ñëåä ñúãëàñóâàíå ñ íàéîòãîâîðíè ìåñòà íàëîæè ïîñòåïåííî èçëèçàíå îò ñúñòàâà íà îïåðàòèâíîòî ñèíîäàëíî ðúêîâîäñòâî íà òåçè ìèòðîïîëèòè.. Òîâà å åäíà ëåãàëèñòêà ïîçèöèÿ. îòêîëêîòî ðåëèãèÿ“. ïðîìúêâàíå íà ïîëåìè÷íè ñòàòèè â öúðêîâíèÿ ïå÷àò è äð. Èçêàçàíî å ìíåíèåòî.

÷å áèõ ìîãúë äà ðàáîòÿ çà ïðîâåæäàíå íà âñÿêà ïîëèòèêà êúì èçïîâåäàíèÿòà. îòðàçåíà â ñåãàøíèÿ Çàêîí çà èçïîâåäàíèÿòà. „Íàêðàÿ èñêàì äà ñïîäåëÿ ñ Âàñ äðóãàðþ Ãàíîâñêè. òÿ íåèçáåæíî ñå ïðåâðúùà â ãîëÿìà ëúæà. îñîáåíî àêî òîâà ñå ïðåâúðíå â ìàêàð è âðåìåííà ïîëèòèêà. Êîãàòî ãîâîðè ïî òîçè âúïðîñ. êîåòî å ïðè÷èíà òå äà îöåíÿâàò âîäåíàòà äî òîçè ìîìåíò ïîëèòèêà êàòî óñïåøíà.å. òåçè õîðà ïðèâèæäàò ÿñíî çàñèëâàíå íà öúðêîâíàòà àêòèâíîñò. ìàêàð è ìíîãî îòãîâîðíè äðóãàðè. áåç äà ñå ñòèãà äî îòêðèòà êîíôðîíòàöèÿ ñ íåãî. çà äà äîñòèãíå äî êîíñòàòàöèÿòà. íîñèòåë íà òðàäèöèîííàòà äî òîçè ìîìåíò ïîëèòèêà. Òîçè êîíôëèêò å ïîêàçàòåëåí çà ðàçëèêàòà â ãëåäíàòà òî÷êà êúì Öúðêâàòà íà äâå ïîêîëåíèÿ â äúðæàâíîòî ðúêîâîäñòâî. Íî àêî â ðåçóëòàò íà ïðåöåíêà íà íåùàòà áúäå î÷åðòàíà çíà÷èòåëíî ðàçëè÷íà ïîëèòèêà îò òàçè. êàòî ñúùåâðåìåííî ïðèåìàò îáåçëè÷àâàíåòî íà Öúðêâàòà çà äàäåíîñò. ÷ðåç êîèòî òÿ ñå ïðîâåæäà. ÷å óñïåøíî å îñèãóðèëà âúíøíàòà ëîÿëíîñò íà äóõîâåíñòâîòî. ÷å êàìïàíèÿòà ìîæå äà ïðîâîêèðà ïîÿâàòà íà ïîëèòè÷åñêà îïîçèöèÿ: „Ôèëîñîôèòå òâúðäÿò. ïî-ìíîãî è ïî-ðåçóëòàòíî ùå ïðîâåæäàò òàçè ïîëèòèêà ñúâñåì íîâè õîðà53“. Ñòðóâà ìè ñå. ÷å â ïîäîáåí ïëåí å èçïàäíàë ó íàñ è ïîâúðõíîñòíèÿ àòåèçúì. îðãàíèçèðàíè íàé-âå÷å îêîëî Äîìà íà àòåèñòà. êîãàòî ñå ñèëè äà âíóøè çàñòðàøàâàùà îïàñíîñò îò öúðêâàòà. Äîêëàäúò íà Äèìèòúð Òîäîðîâ îò 1973 ã. Êîãàòî ìàëêàòà èñòèíà ñå ïðåóâåëè÷è è ðàçäóå. å êóëìèíàöèÿòà â òëååùèÿ îò äúëãè ãîäèíè êîíôëèêò ïî öúðêîâíàòà ïîëèòèêà ìåæäó Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè è ðàäèêàëíî íàñòðîåíè ñðåäè â ïàðòèéíîòî ðúêîâîäñòâî. Òàçè èíñòèòóöèÿ íàé-äîáðå ïîçíàâà ñúùèíñêîòî âëèÿíèå íà Öúðêâàòà è ñìÿòà. êîèòî íå ñà çàïîçíàòè ñ èñòîðè÷åñêèÿ êîíòåêñò íà îòíîøåíèÿòà ìåæäó äúðæàâà è Öúðêâà. Êîìèòåòúò íå îñïîðâà ïî ïðèíöèï òàçè êàìïàíèÿ. à íå ñòàíîâèùå íà îòäåëíè. Îò åäíàòà ñòðàíà ñòîè Êîìèòåòúò ïî öúðêîâíè âúïðîñè. ò. Ëèøåíè îò òàçè ïåðñïåêòèâà. Íàêðàÿ äîêëàäúò çàâúðøâà ñ âïå÷àòëÿâàùàòà îò ãëåäíà òî÷êà íà áþðîêðàòè÷íàòà ïðàêòèêà è ìàëêî äðàìàòè÷íî èçêàçàíà ãîòîâíîñò çà ïîäàâàíå íà îñòàâêà. Êîìèòåòúò è íåãîâèòå ñëóæèòåëè ñà íàÿñíî ñ èñòîðèÿòà íà ïðîáëåìà. ñ íà÷èíà íà ïðîêàðâàíå íà äúðæàâíàòà ïîëèòèêà ïðåç ãîäèíèòå. ïîñòèãíàòà 53 . Äèìèòúð Òîäîðîâ âñå ïîâå÷å èçîñòðÿ òîíà. ñòèãà òÿ äà å ïîëèòèêà íà ïàðòèÿòà è äúðæàâàòà. ìîæå äà ïðè÷èíè çíà÷èòåëíè ïàêîñòè è äà ïðåâúðíå áåç íóæäà ðåëèãèîçíèÿ è öúðêîâåí âúïðîñ â ïîëèòè÷åñêè ïðîáëåì“52. Îò äðóãàòà ñòðàíà ñòîè ñëåäâàùîòî ïîêîëåíèå äåéöè íà àòåèñòè÷íàòà ïðîïàãàíäà. à àäìèíèñòðàòèâíèòå ìåðêè. ïîäêðåïÿíè îò Äîìà íà àòåèñòà è Äúðæàâíà ñèãóðíîñò.âåðîèçïîâåäàíèÿòà. À èçìåñòâàíåòî íà òúðïåëèâàòà èäåîëîãè÷åñêà ðàáîòà çà ïðåîäîëÿâàíå íà ðåëèãèÿòà ñ àäìèíèñòðàòèâåí íàòèñê è óòâúðæäàâàíåòî íà ñîöèàëèñòè÷åñêèòå ïðàçíè÷íè ðèòóàëè. ÷å ìíîãî ÷åñòî ãíîñåîëîãè÷åñêèòå êîðåíè íà ãîëÿìàòà ëúæà ñå êðèÿò â ìàëêàòà èñòèíà.

Íÿìà ñúìíåíèå îáà÷å êîé ïå÷åëè òàçè áèòêà íà èíñòèòóöèîíàëíî è ïåðñîíàëíî ðàâíèùå. êàòî º áúäå îòêàçàíî äîðè ïðàâîòî äà èçïúëíÿâà îñíîâíèòå ñè ðèòóàëè. êîèòî êðèå ïðÿêàòà êîíôðîíòàöèÿ ñ ðåëèãèîçíèòå ÷óâñòâà íà õîðàòà. ïðåç 1974 ã. Îò òàçè ãëåäíà òî÷êà ïî-äîáðå ìîæå äà áúäå ðàçáðàí è òåõíèÿò ñòðåìåæ Öúðêâàòà äà áúäå îêîí÷àòåëíî çàëè÷åíà îò îáùåñòâåíèÿ æèâîò â ñòðàíàòà. ÷å ïðåäñåäàòåëÿò íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè Ìèõàèë Êþ÷óêîâ å âúçïèòàíèê íà Ñîôèéñêàòà äóõîâíà ñåìèíàðèÿ. ïðåäñåäàòåë âå÷å å çíà÷èòåëíî ïî-àêòèâíèÿò è óáåäåí çàùèòíèê íà ãðàæäàíñêèòå ðèòóàëè Ñòîéíî Áàðúìîâ. Íåñúìíåíî çà òîçè êîíôëèêò ìîãàò äà áúäàò òúðñåíè è íàìåðåíè è ðåäèöà äðóãè îáÿñíåíèÿ. íàñî÷åíà êúì îãðàíè÷àâàíå íà âúçìîæíîñòòà âÿðâàùèòå äà ó÷àñòâàò â öúðêîâíèòå ðèòóàëè è ïðàçíèöè (îñîáåíî ñòðèêòíî òîâà îãðàíè÷åíèå ñå ñïàçâà ïî îòíîøåíèå íà ÷ëåíîâåòå íà ÁÊÏ è íà ÄÊÌÑ).åäâà ëè íå îò ñàìî ñåáå ñè. ÷èÿòî öåë å íàëàãàíåòî íà ãðàæäàíñêèòå ðèòóàëè è âúçïðèåìàíåòî íà ñîöèàëèñòè÷åñêà ïðàçíè÷íà ñèñòåìà. íàñëåäíèê íà ñïîìåíàòèÿ Äèìèòúð Òîäîðîâ). êîÿòî ïðÿêî çàñÿãà Öúðêâàòà.  ñëåäâàùèòå ãîäèíè äî êðàÿ íà êîìóíèçìà ïîëèòèêàòà êúì Öúðêâàòà å äîìèíèðàíà îò äâå îñíîâíè òåíäåíöèè. îò Ëþáîìèð Ïîïîâ. Âñè÷êè òåçè àðãóìåíòè çà íàëè÷èå íà ëè÷íè ìîòèâè îáà÷å äî ãîëÿìà ñòåïåí ñå îáåçñèëâàò îò öèòèðàíàòà â äîêëàäà îñòàâêà íà Äèìèòúð Òîäîðîâ.å. ñå çàåìà îò íåîñïîðèìèÿ „àðõèòåêò“ íà äúðæàâíàòà ïîëèòèêà êúì Öúðêâàòà ïðåç êúñíèÿ êîìóíèçúì Õðèñòî Ìàðèí÷åâ. ïîçèöèÿòà íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè ìîæå äà áúäå îáÿñíåíà ñ ôàêòà. îò ÷èÿòî àêòèâíîñò çàâèñè äåéíîñòòà íà åíîðèéñêèòå ñâåùåíèöè ïî ìåñòà. Äðóãàòà òåíäåíöèÿ. êîÿòî äîêàçâà ïðèíöèïíàòà ïîçèöèÿ íà Êîìèòåòà ïî çàùèòà íà „ñîöèàëèñòè÷åñêàòà çàêîííîñò“. Åäíàòà. Ìàêàð è â àðõèâèòå äà íå ñà çàïàçåíè äîêóìåíòèòå ïî ñìÿíàòà íà ïðåäñåäàòåëÿ íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíèòå âúïðîñè. ÷èåòî èìå ùå áúäå ÷åñòî ñïîìåíàâàíî äî êðàÿ íà èçëîæåíèåòî.  ñëåäâàùèòå ãîäèíè ïðîäúëæàâà àêòèâíîòî ïðèåìàíå íà îáåìèñòè äîêóìåíòè. À ïîçèöèÿòà íà íà÷àëíèê íà îòäåëà. ÷å òîé åäèíñòâåí ñúçèðà îïàñíîñòèòå. êîéòî ñå çàíèìàâà ñ Ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà (ò. ÷å òîé èçïèòâà íÿêàêúâ ðåñïåêò êúì Öúðêâàòà. êîÿòî çàñÿãà Öúðêâàòà êîñâåíî. Îò ãëåäíà òî÷êà íà áúäåùàòà ïîëèòèêà òîçè êîíôëèêò çàâúðøâà áåç ïîáåäèòåë. å äîáèâàùàòà ñ ãîäèíèòå âñå ïî- 54 . Ñúùåâðåìåííî â ñëåäâàùèòå ãîäèíè Öúðêâàòà å îñòàâåíà ìíîãî ïî-áåççàùèòíà ïðåä ïðîèçâîëà íà ìåñòíèòå âëàñòè. Êàòî ñå èìà ïðåäâèä ñúùî òàêà. à äà áúäå çàïàçåíà ñàìî âúíøíàòà º ôàñàäà íà êàçèîííà îðãàíèçàöèÿ. áåç îáà÷å òîâà äà äîâåäå äî ñúùåñòâåíî íàìàëÿâàíå íà áðîÿ íà êðúùåíåòàòà è îñîáåíî íà öúðêîâíèòå ïîãðåáåíèÿ. Ñòàíîâèùåòî íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè ìîæå äà ñå îáÿñíè ñ òèïè÷íàòà çà âñÿêà áþðîêðàöèÿ ñòðàòåãèÿ äà çàùèòàâà èçâúðøåíîòî îò íåÿ äî òîçè ìîìåíò. Áåç äà áúäå ãåðîèçèðàíà. ìîæå äà ñå äîïóñíå. íàñëåäåí ïðåç 1978 ã. å ðåïðåñèâíàòà ëèíèÿ.

Ïðåç 1976 ã.å. ïî âðåìå íà ãîëåìè öúðêîâíè ïðàçíèöè òåëåâèçèÿòà äà ïðåäàâà „èíòåðåñíà è ðàçâëåêàòåëíà ïðîãðàìà“. ÷å äîêàòî ïúðâàòà òåíäåíöèÿ å íàñî÷åíà êúì ïðåìàõâàíå íà ðåëèãèîçíèòå ðèòóàëè íà ìèêðîðàâíèùå (ò. êîãàòî Ñòîëè÷íèÿò ãðàäñêè ñúâåò èçïðàùà íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè ñâîèòå èçâîäè îò îðãàíèçàöèÿòà íà âåëèêäåíñêèòå ïðàçíèöè ïðåç ìèíàëàòà ãîäèíà è ïðàâè ïðåïîðúêè çà ïðåäñòîÿùèòå ïðåç 1976 ã. Ïúðâèÿò äîêóìåíò. Íàêðàòêî ìîæå äà ñå îáîáùè. Áÿõà äîïóñíàòè ïðîÿâè îò îòäåëíè ðúêîâîäñòâà è ñëóæèòåëè íà öúðêâàòà íåñúîáðàçåíè ñ íÿêîè îò èçèñêâàíèÿòà íà Íàðåäáàòà íà ÑÃÍÑ çà îïàçâàíå íà îáùåñòâåíèÿ ðåä. ñëóæáèòå ìèíàõà îáùî âçåòî äîáðå ñ ìàëêè èçêëþ÷åíèÿ.. öåëòà íà âòîðàòà å öÿëîñòíà ïðîìÿíà íà ñúùåñòâóâàùàòà ïðàçíè÷íà ñèñòåìà. ÷å å ïðàâèëíî äà ñå îáúðíå âíèìàíèå íà âñè÷êè ñëóæèòåëè íà ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà â Ñîôèÿ âúðõó èçòúêíàòèòå ñúîáðàæåíèÿ è íåîáõîäèìîñòòà îò òî÷íî ñïàçâàíå íà íàðåäáàòà“54. ïîðàäè êîåòî è „Áåëåæêèòå“ îò 29 àïðèë 1976 ã. Ñëåä ñðåäàòà íà 70-òå ãîäèíè Êîìèòåòúò ïî öúðêîâíè âúïðîñè çàïî÷âà âñÿêà ãîäèíà äà èçãîòâÿ îáîáùàâàù äîêóìåíò.. Òàçè ïîëèòèêà ïîñòåïåííî ñòàâà òîëêîâà ìàùàáíà. ÷å òîâà ñòàâà ÷ðåç ñú÷åòàâàíå íà âúçïèòàòåëíàòà ðàáîòà ñ àäìèíèñòðàòèâíàòà ïðèíóäà. êîÿòî å è èçðè÷íî çàïèñàíà â íÿêîè äîêóìåíòè. Íàïðèìåð: âñå îùå ïðîäúëæèòåëíî ñå áèÿò êàìáàíèòå â íàâå÷åðèåòî è íà ñàìèòå ïðàçíèöè. îò êîåòî ìíîãî ãðàæäàíè îòïðàâÿò îïëàêâàíèÿ äî ÑÃÍÑ è èçèñêâàò äà èì ñå îñèãóðè ñïîêîéñòâèå. ×àñò îò íåÿ å è øèðîêî èçâåñòíàòà ïðàêòèêà. êîéòî äåìîíñòðèðà òàçè ïðîöåäóðàòà ïî íàáëþäåíèå íà âåëèêäåíñêèòå ïðàçíèöè. å îò 12 àïðèë 1976 ã. Íàìèðàìå. ÷å íÿêîè îò ìåðêèòå èìàò îòêðîâåíî êîìè÷åí õàðàêòåð.ìàùàáíè èçìåðåíèÿ ïîëèòèêà çà êîäèôèöèðàíå íà ñîöèàëèñòè÷åñêàòà ïðàçíè÷íà ñèñòåìà.. â îòäåëíîòî ñåìåéñòâî èëè ìàëêà îáùíîñò). Êîìèòåòúò ïî öúðêîâíè âúïðîñè ïðîÿâÿâà òâîð÷åñêè óñåò ïðè ïúðâèÿ ñè îïèò çà ñúçäàâàíå íà ÿñíè ïðàâèëà çà ïðîâåæäàíå íà âåëèêäåíñêèòå ïðàçíèöè. ÷èÿòî êðàéíà öåë å îòâëè÷àíå íà âíèìàíèåòî íà îáùåñòâîòî îò òåçè ïðàçíèöè. âúç îñíîâà íà ñîáñòâåíèòå èçòî÷íèöè íà Êîìèòåòà è íà ïîëó÷àâàíàòà îò Ñòîëè÷íèÿ ãðàäñêè íàðîäåí ñúâåò (ÑÃÍÑ) èíôîðìàöèÿ. Êàê ñå îãðàíè÷àâàò ïîñåùåíèÿòà íà öúðêîâíèòå áîãîñëóæåíèÿ è èçâúðøâàíåòî íà ðåëèãèîçíè ðèòóàëè? Íà åçèêà íà âðåìåòî ìîæå äà ñå êàæå. Óêàçàíèÿòà çà ðàçëè÷íèòå ãîäèíè ñà áëèçêè èëè èäåíòè÷íè.  äîêóìåíòèòå èìà çàïèñàíè îùå ðåäèöà ïîäîáíè óêàçàíèÿ. ùå áúäàò 55 . íÿêîè îò êîèòî äåìîíñòðèðàò çàáåëåæèòåëåí óñåò íà êîìóíèñòè÷åñêèòå âëàñòè êúì êîìåðñèàëèçàöèÿòà íà ðåëèãèîçíèòå ïðàçíèöè. Áåëåæêèòå ñúäúðæàò öÿë êîìïëåêñ îò êîíêðåòíè ìåðêè.. îçàãëàâåí „Áåëåæêè îòíîñíî ïðîâåæäàíåòî íà ïðîëåòíèòå è âåëèêäåíñêèòå ïðàçíèöè“. íî âñå ïàê òå ïîêàçâàò è òåíäåíöèÿòà çà ðàçâèòèå è êîíêðåòèçèðàíå íà ïðåäëàãàíèòå ìåðêè. ïðàçíèöè: „Ïðåç 1975 ã..

 òîâà îòíîøåíèå ñå ïðåïîðú÷âà ñúçäàâàíåòî íà ñïåöèàëíà ðàáîòíà ãðóïà. Äà ñå çàñèëè îùå ïîâå÷å êîíòðîëà âúðõó ñòðåìåæèòå íà öúðêâàòà äà óâåëè÷àâàò èíòåðåñà íà ìëàäåæòà ÷ðåç âåëèêäåíñêèòå ïðàçíèöè.  äåòñêèòå ãðàäèíè äà ñå âúâåäå øàðåíåòî íà ÿéöà ñ âàäåíêè è äðóãè íà÷èíè. êàòî âèä èãðà“58. Äðóãèòå ïðåïîðú÷âàíè ìåðêè ìîãàò äà áúäàò êâàëèôèöèðàíè êàòî àäìèíèñòðàòèâíè. êàêòî ïðè âñè÷êè ñëó÷àè íà çàáðàíà è ïðèâèëåãèÿ. á) Ïúëíÿò äðóãèòå öúðêâè. ìëàäåæè. çàáàâíè ðàçâëå÷åíèÿ çà ìëàäåæòà. êîÿòî ïðèâëè÷àøå ìëàäåæòà57“. Íà ïðîëåòíèÿ òðàäèöèîíåí êîìïëåêñ îò ðåëèãèîçíè ïðàçíèöè è ñúïðîâîæäàùèòå ãè îáè÷àè øèðîêî âíåäðåíè â áèòà. „ Ñîôèÿ Öâåòíèöà è âåëèêäåíñêèòå öúðêîâíè ïðàçíèöè ñå ïðåâðúùàò âñå ïîâå÷å â íàé-èíòåðåñíîòî è åäèíñòâåíî ìàñîâî àòðàêöèîííî çàáàâëåíèå íà ìëàäåæòà. âñå îùå íå å ïðîòèâîïîñòàâåí öÿëîñòåí. òúé êàòî ïðèòåæàâàíåòî íà ïðîïóñêè çà òàçè ñëóæáà âñå ïîâå÷å ñå ïðèåìà êàòî ñèìâîë íà ïðåñòèæ: „Ìåðêèòå çà îãðàíè÷àâàíå ñ îãëåä ñïàçâàíå ðåäà íà ñëóæáàòà â Àë. êîèòî âñå ïîâå÷å ñå çàñèëâàò: à) Ïîâèøàâàò èíòåðåñà íà ìëàäåæòà. öúðêâèòå ñà áèëè ïî-ñëàáî ïîñåòåíè. Îæèâèõà ñå è íàé-ìàëêèòå öúðêâè“56. ñìèñëåí. êîèòî ñ íåîïðàâäàíèÿ ñè èíòåðåñ êúì âåëèê- 56 .  ìíîãî îêðúçè èìà èçâåñòåí îïèò. Àëåêñàíäúð Íåâñêè“. Âñå ïàê ïðåç 1976 ã. êîèòî òðÿáâà äà ñå âçåìàò ïðåç ñëåäâàùèòå ãîäèíè. çàùîòî „òåëåâèçèÿòà ïîäáðà èíòåðåñíà ïðîãðàìà. Äîêóìåíòúò çàïî÷âà ñúñ ñòðàõîâèòàòà êîíñòàòàöèÿ. íà äåâîéêàòà. Îò÷èòàò ñå è îòðèöàòåëíèòå ñòðàíè îò íàëàãàíåòî íà îãðàíè÷åíèÿ çà ïîñåùåíèÿ íà Âåëèêäåíñêàòà öúðêîâíà ñëóæáà â õðàìà „Ñâ.öèòèðàíè ïî-ïîäðîáíî. äîáðå îáìèñëåí ïðîëåòåí. çà äà áúäå ïîñòèãíàò òúðñåíèÿò îáðàò. Äà ñå îáñúäè çàìÿíàòà íà ÷åðâåíèòå ñ ïèñàíè (øàðåíè) ÿéöà. çàäîâîëÿâàù òåõíèòå åìîöèîíàëíè ïîòðåáíîñòè“55. ÷èÿòî öåë å îáåçñìèñëÿíåòî íà ðåëèãèîçíàòà ñúùíîñò íà òåçè òðàäèöèè. Çíà÷èòåëíî ïî-èíòåðåñíè è „àòðàêòèâíè“ ñà ïðåïîðúêèòå íà Êîìèòåòà çà ìåðêèòå. Êîìñîìîëúò äà èçâúðøâà ñèñòåìíà. çàáàâåí êîìïëåêñ çà äåöà. âúçðàñòíè. êîÿòî „äà èçðàáîòè öÿëîñòåí ïðîëåòåí êîìïëåêñ îò ñìèñëåíè. àòåèñòè÷íà ðàáîòà è òúðñè îòãîâîðíîñò îò ñâîèòå ÷ëåíîâå. Ïðàçíèöèòå íà êðàñîòàòà. Âúòðå ðåäà äà ñè ïîääúðæàò öúðêîâíè ñëóæèòåëè. êîåòî íàëàãà âçèìàíåòî íà åôåêòèâíè ìåðêè çà ïðîòèâîäåéñòâèå. íà öâåòÿòà è äð. Íåâñêè èìàò ñëåäíèòå îòðèöàòåëíè ñòðàíè. Íàâúí îò äîáðîâîëíè îòðÿäè. Ïðåäâèäåíè ñà ðåäèöà ìåðêè... ïîðàäè êîåòî è òå íå èçëèçàò ñúùåñòâåíî îò áþðîêðàòè÷íàòà ñõåìà íà ìèñëåíå: „Äà ñå ïðåóñòàíîâè èçäàâàíåòî íà ïðîïóñêè è äîïóñêàò ñâîáîäíî âñè÷êè æåëàåùè äà ïîñåòÿò âåëèêäåíñêàòà ñëóæáà â Àë. Íåâñêè. äåöàòà è âúçðàñòíèòå. ÷å âåëèêäåíñêèòå ïðàçíèöè ñà îñîáåíî ïðèâëåêàòåëíè çà ìëàäåæèòå.

Äîêàçàòåëñòâî çà òîâà ñà Áåëåæêèòå íà Ñòîëè÷íèÿ ãðàäñêè íàðîäåí ñúâåò „çà ñúçäàâàíå íà ïî-äîáúð ðåä ïî âðåìå íà âåëèêäåíñêèòå ïðàçíèöè“ îò 2 ìàðò 1977 ã. ñå ðàçïðîñòðàíÿâà è ñðåä äðóãè èíñòèòóöèè.. êîèòî èçöÿëî ñå áàçèðàò íà ïðåäëîæåíèÿòà íà Êîìèòåòà îò ïðåäõîäíàòà ãîäèíà. Ïî òàçè ïðè÷èíà ÑÃÍÑ ïðåäëàãà îãðàíè÷èòåëíèòå ìåðêè äà ñå ïðåìàõíàò è äà ñå îñèãóðè ñâîáîäåí äîñòúï. à âúòðå â õðàìࠖ îò öúðêîâíè ñëóæèòåëè. Ïðåäëàãà ñå è ïðîäúëæàâàíå íà ïðàêòèêàòà òåëåâèçèÿòà äà ïîêàçâà ïî âðåìå íà ïðàçíèöèòå „áîãàòà è ðàçíîîáðàçíà ïðîãðàìà“. äðóæèííè ðúêîâîäèòåëè. Íàé-âïå÷àòëÿâàùà îáà÷å å ïîñëåäíàòà òî÷êà îò òîçè ñïèñúê. Ïúðâè àïðèë è äð.  ñðîê äî 15 àïðèë ãðóïèòå äà ïðåäîñòàâÿò â îòäåë ïðîïàãàíäà è àãèòàöèÿ íà ÃÊ íà ÁÊÏ èíôîðìàöèÿ çà âïå÷àòëåíèÿòà îò íàïðàâåíèòå íàáëþäåíèÿ“60. ÷å ÷óæäåíöèòå äà ìèíàâàò ïî-äàëå÷ îò öúðêâèòå. ïàëåíå íà ñâåùè. íà 8. Óñèëèÿòà íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè îò 1976 ã. íî ñúùî òàêà è çà Íîâà ãîäèíà. êàòî òÿõíîòî èçëú÷âàíå ñòàíå ïîñòîÿííà ïðàêòèêà îò ñëåäâàùàòà ãîäèíà. âåí÷àâêè è êðúùàâêè. 9 è îñîáåíî íà 10 àïðèë. Ñðåä ïî-èíòåðåñíèòå å èäåÿòà â òåçè äíè òóðèñòè÷åñêèòå ìàðøðóòè äà áúäàò ïðîìåíåíè òàêà. Íàáëþäàâàíå äà ñå îðãàíèçèðà ãëàâíî íà 4 àïðè렖 Öâåòíèöà. êàòî ðåäúò îêîëî õðàìà ñå îñèãóðÿâà îò ìèëèöèÿòà. Òåçè ïðåäëîæåíèÿ èçëèçàò îò áþðîêðàòè÷íàòà ðóòèíà è ïðåäëàãàò íÿêîëêî âúçìîæíè âàðèàíòà çà ðåøàâàíå íà ïðîáëåìà.  ñúùèÿ äóõ ñà è äðóãèòå ïðåäëîæåíè ìåðêè. êîèòî äà îðãàíèçèðàò íàáëþäåíèå íà âñè÷êè öúðêâè è ìàíàñòèðè. Ñúùåâðåìåííî ñå ïðåäëàãà äà áúäå çàñèëåíî íàáëþäåíèåòî íàä öúðêâèòå è äà áúäàò ñúáðàíè ïîäðîáíè äàííè çà ïîñåùåíèÿòà íà ñëóæáèòå íà Öâåòíèöà è Âåëèêäåí: „Äà ñå èçãðàäÿò ãðóïè îò ñúòðóäíèöè íà ãðàäñêèòå è ðàéîííè ðúêîâîäñòâà íà îáùåñòâåíèòå îðãàíèçàöèè è äîìîâåòå çà ñîöèàëèñòè÷åñêè áèò è êóëòóðà. Ñòðåìåæúò çà çàïàçâàíå íà âúíøíèÿ îáëèê íà ðåäèöà öúðêîâíè òðàäèöèè. è ó÷èòåëè.  ïúðâèÿ âàðèàíò. êîéòî ñàìî íà ïðúâ ïîãëåä èçãëåæäà ëèáåðàëåí.. ñå ïðåäëàãà ïðåêðàòÿâàíå íà ïðàêòèêàòà äîñòúïúò äî öúðêâèòå çà Âåëèêäåíñêàòà ñëóæáà äà áúäå îñèãóðÿâàí ÷ðåç èçäàâàíå íà ïðîïóñêè. äàëå÷ íå ñà ïðîÿâà íà èçëèøíà àêòèâíîñò èëè ïðåñòàðàâàíå îò ñòðàíà íà íàñêîðî íàçíà÷åíîòî íåãîâî íîâî ðúêîâîäñòâî. òúé êàòî òÿ ñúçäàâà ïðîáëåì蠖 ïîâèøàâà èíòåðåñà íà õîðàòà è àêòèâèçèðà ïðåêèÿ êîíòàêò ìåæäó ñâåùåíèöèòå (êîèòî ðàçäàâàò êàðòèòå) è âÿðâàùèòå. êàòî ñúùåâðåìåííî òå áúäàò ëèøåíè îò òÿõíîòî ðåëèãèîçíî ñúäúðæàíèå. ïîäñèëâàò àêòèâíîñòòà íà öúðêâàòà59“.äåíñêèòå ñè ñëóæáè. ñ êîÿòî ñå ïðåäëàãà Åòíîãðàôñêèÿò èíñòèòóò äà „ïðîó÷è è èçÿñíè âúïðîñà çà ïèñàíèòå 57 . à Êîìèòåòúò çà èçêóñòâî è êóëòóðà äà âúçëîæè ðàçðàáîòâàíåòî íà ñöåíàðèé çà çàáàâíà ïðîãðàìà íà àòåèñòè÷íà òåìàòèêà íå ñàìî ïî ïîâîä Âåëèêäåí.  ãðóïèòå äà ñå âêëþ÷àò çàìåñòíèê-äèðåêòîðè.

Àëåêñàíäúð Íåâñêè“ íà Âåëèêäåí íå ñå ðåàëèçèðà è ïðåç ñëåäâàùèòå ãîäèíè å çàïàçåíà ïðàêòèêàòà çà èçäàâàíå íà ïðîïóñêè. à ðåäúò â õðàìîâåòå äà áúäå îñèãóðåí îò ìèëèöèÿòà è îñíîâíî îò öúðêîâíèòå ñëóæèòåëè62. ÷èÿòî ôàêòè÷åñêà öåë å îòêëîíÿâàíå íà âíèìàíèåòî îò ðåëèãèîçíèòå ïðàçíèöè. îò êîèòî 3000 äà áúäàò äàäåíè íà Ñâåòèÿ ñèíîä. êîèòî íÿìàò äâîð ñ îãðàäà. êàòî áèÿò êàìáàíèòå. Ïúðâèÿò âàðèàíò ïå÷åëè ïîäêðåïàòà è íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè. 300 – íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè. 100 – íà Ãðàäñêèÿ êîìèòåò íà ÁÊÏ. êîèòî õâúðëÿò èçâåñòíà ñâåòëèíà è âúðõó àíãàæèìåíòà íà Ìèíèñòåðñòâîòî íà âúòðåøíèòå ðàáîòè â òîçè ïðîöåñ – ïîñëåäíàòà òî÷êà ïðåäâèæäà îðãàíèçèðàíåòî íà ñúâåùàíèå.ÿéöà“. ñ êîåòî äà ñå èçèñêà ñïèðàíå íà øåñòâèÿòà îêîëî öúðêâèòå. â êîåòî äà âçåìàò ó÷àñòèå ïðåäñòàâèòåëè íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè. òúé êàòî îñîáåíî ïîñëåäíèÿò ùå çàñèëè „ñíîáñêèòå íàñòðîåíèÿ è ïðîÿâè íà ÷àñò îò ãðàæäàíèòå“. íàïðèìåð Êîìèòåòúò ïî öúðêîâíè âúïðîñè ïðåäâèæäà äà áúäàò îòïå÷àòàíè 4000 ïîêàíè çà „Ñâ. Öèôðèòå çà ðàçïðåäåëåíèå íà ïðîïóñêèòå çà äîñòúï äî „Ñâ. Çà èçïúëíåíèåòî íà òåçè íàðåæäàíèÿ ñå ïðåäâèæäà òúðãîâñêèòå îðãàíèçàöèè äà îñèãóðÿò íåîáõîäèìèòå âàäåíêè. Âñè÷êè òåçè ìåðêè ñà ÷àñò ñàìî îò ïúðâèÿ (óñëîâíî íàðå÷åí ëèáåðàëåí) âàðèàíò çà ðàçðåøàâàíå íà ïðîáëåìà ñ âåëèêäåíñêèòå ïðàçíèöè. Ïðåç 1979 ã. à ïîëó÷àòåëèòå íà òåçè 58 . êîåòî äîêàçâà. Èäåÿòà çà ëèáåðàëèçèðàíå íà äîñòúïà äî „Ñâ. Ñòîëè÷íîòî ãðàäñêî óïðàâëåíèå íà ÌÂÐ è Øåñòî óïðàâëåíèå íà ÄÑ êúì ÌÂÐ63. Àëåêñàíäúð Íåâñêè“ îñòàâàò íåïðîìåíåíè ïðåç 1983 ã. êîéòî ïðàâè íÿêîè äîïúëíåíèÿ êúì ïðåäëîæåíèÿòà íà ÑÃÍÑ. ìåæäó êîèòî ñà èäåèòå ïî âðåìå íà ïðàçíèöèòå íà öåíòðàëíè ìåñòà â Ñîôèÿ äà ñå îðãàíèçèðàò êàðíàâàëè. à îñòàíàëèòå 600 – íà Ìèíèñòåðñòâîòî íà âúòðåøíèòå ðàáîòè. Ïðåäëàãà ñå ñâåùåíèöèòå äà áúäàò èíñòðóêòèðàíè äà íå âäèãàò ìíîãî øóì. à â òàçè íàñîêà äà ðàáîòÿò è êëóáîâåòå „Ìëàä àòåèñò“ â ó÷èëèùàòà61.65.64 è 1984 ã. ÷å â íà÷àëîòî íà 80-òå ãîäèíè òîâà å ðóòèííà ïðàêòèêà. Òîâà å è åäèí îò ìàëêîòî äîêóìåíòè. Ïëàíúò ïðåäâèæäà ñúùî òàêà äà ñå èçãîòâè ïèñìî äî Ñèíîäà. êàòî ìó ïðèäàäàò õàðàêòåð íà ïðîëåòíà èãðà“. Àëåêñàíäúð Íåâñêè“. íå ñå ïðåïîðú÷âàò. Îò ñâîÿ ñòðàíà Ãðàäñêèÿò äîì çà ñîöèàëèñòè÷åñêè áèò è êóëòóðà òðÿáâà äà åêñïåðèìåíòèðà âúâ âñåêè ðàéîí „øàðåíåòî íà ÿéöà ñ âàäåíêè èëè ïî äðóãè íà÷èíè (íà 22 ìàðò – ïúðâèÿò äåí íà àñòðîíîìè÷åñêàòà ïðîëåò). Äðóãèòå äâà îáñúæäàíè âàðèàíòࠖ çà çàïàçâàíå íà ïðîïóñêèòå èëè âúâåæäàíå íà áèëåòè. à „áúëãàðñêà òåëåâèçèÿ äà ðàçøèðè è îáîãàòè ïðîãðàìàòà ñè äàëå÷ ïðåäè Âåëèêäåíà è ïî òîçè íà÷èí äà àíãàæèðà âíèìàíèåòî íà ãîëÿìà ÷àñò îò ãðàæäàíèòå ñ èíòåðåñíè ïðåäàâàíèÿ“.

Âúïðåêè òîâà. äîøëè íå îò ðåëèãèîçíî ÷óâñòâî. Òå áÿõà ïðåîáëàäàâàùàòà ÷àñò ñðåä ïîñåòèòåëèòå â õðàìà“66.53% ñêëþ÷åíèòå áðàêîâå) Ðåëèãèîçíè ïîãðåáåíèÿ 49% 49. êàòî â äîêóìåíòà èçðè÷íî ñå ñïîìåíàâàò èìåíàòà íà ïðåäñåäàòåëÿ Ëþáîìèð Ïîïîâ. Åäèíñòâåíîòî äîïúëíåíèå â ïëàíà çà 1983 ã. êîÿòî ñúäúðæà ñòàòèñòè÷åñêè äàííè çà áðîÿ íà êðúùåíåòàòà.52% 49. å. íà÷àëíèêà íà îòäåë Õðèñòî Ìàðèí÷åâ è ñëóæèòåëèòå Ê. 14. Ãîäèíà 1977 ã. Çàêëþ÷åíèåòî íà òàçè ñïðàâêà å äâóçíà÷íî: „Ñîöèîëîãè÷åñêèòå èçñëåäâàíèÿ ïîêàçâàò.. Êðúñòåíè äåöà (ñïðÿìî 40% 40% íîâîðîäåíèòå) Âåí÷àâêè (ñïðÿìî 6. ô. òúé êàòî òðóäíî ìîæå äà ñå ãîâîðè çà ðÿçúê ñïàä â áðîÿ íà öúðêîâíèòå ðèòóàëè è òàéíñòâà â ñðàâíåíèå ñ òÿõíîòî çàñòðàøèòåëíî óâåëè÷åíèå â êðàÿ íà 60-òå ãîäèíè.72% 4. à. Çàïàçåí å è àíàëèçúò íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè çà ïðîòè÷àíåòî íà âåëèêäåíñêèòå ïðàçíèöè â Ñîôèÿ ïðåç 1985 ã. íàïèñàíà íà 15 àïðèë 1985 ã.. å èñêàíåòî íà Ïðîòîêîëà íà Ìèíèñòåðñòâîòî íà âúíøíèòå ðàáîòè äà ïîëó÷è 50 ïðîïóñêà.59% 5. Ìëàäåíîâ. áåç äà ñòàâà ÿñíî äàëè òå ñà íåîáõîäèìè çà ÷óæäè äèïëîìàòè èëè çà áúëãàðñêè ñëóæèòåëè íà ìèíèñòåðñòâîòî. êîèòî äàâàò èçðàç íà íàëîæèëîòî ñå óáåæäåíèå ñðåä äúðæàâíèòå èíñòèòóöèè. 10. Èíôîðìàöèÿòà.. à îò ëþáîïèòñòâî è èíòåðåñ.9% . 589 59 1979 ã. ÷å âñè÷êè ñëóæèòåëè íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè ñà áèëè ìîáèëèçèðàíè äà ïîñåùàâàò öúðêâèòå íà Âåëèêäåí.1% Èçòî÷íèê: ÀÌÂíÐ. 1978 ã. îï. Èíôîðìàöèÿ çà òîâà ñå ñúäúðæà â åäíà ñïðàâêà íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè îò 1 ìàðò 1982 ã. ÷å ïðîöåñúò íà îñâîáîæäàâàíå íà íàñåëåíèåòî îò ðåëèãèîçíèòå çàáëóäè ïðîòè÷à ïîëîæèòåëíî è çàêîíîìåðíî. å. Òîâà çàêëþ÷åíèå å ñàìî åäíî îò ìíîãîòî èçêàçâàíèÿ îò ñðåäàòà íà 80-òå ãîäèíè.. Êàêúâ å ðåçóëòàòúò îò ïîëèòèêàòà çà èçêîðåíÿâàíå íà öúðêîâíèòå ðèòóàëè? Òîé å ïðîòèâîðå÷èâ. îòêîëêîòî íà îñúçíàòè ðåëèãèîçíè ÷óâñòâà. 47% 1980 ã. èçðàçúò òðàéíî íàâëèçà â ðå÷íèêà íà ñïîìåíàòèòå èíñòèòóöèè). Äðóãîòî îòíîñèòåëíî èíòåðåñíî çàêëþ÷åíèå.7% 4. ÷å èíòåðåñúò êúì ðåëèãèÿòà ñðåä ÷àñò îò íàñåëåíèåòî (è îñîáåíî ñðåä èíòåëèãåíöèÿòà) å èçðàç ïîâå÷å íà „ñíîáñêè óâëå÷åíèÿ“ (ìàêàð è äà íå å ñïîìåíàò â òîçè äîêóìåíò. Øàðêîâ è Âë. êîåòî ìîæå äà ñå âèäè â òàçè èíôîðìàöèÿ. âåí÷àâêèòå è ðåëèãèîçíèòå ïîãðåáåíèÿ ïðåç ïîñëåäíèòå ãîäèíè. íå ñúäúðæà íèùî èçíåíàäâàùî.ïðîïóñêè òúðïÿò íåçíà÷èòåëíè ïðîìåíè.6% 47. 40. Îò íåÿ ñòàâà ÿñíî. äàííèòå çà ðåëèãèîçíèòå îáðåäè ïîêàçâàò ïðåç ïîñëåäíàòà ãîäèíà èçâåñòíà óñòîé÷èâîñò“67. ÷å „Âïå÷àòëåíèå íàïðàâè ìíîæåñòâîòî ìëàäè õîðà.

íðàâñòâåíè è ñîöèàëíî-ïñèõîëîãè÷åñêè ìîìåíòè“. ñà áèëè èçâúðøåíè 55 338 êðúùåíåòà. êîèòî ïàäàò îò 80% â êðàÿ íà 60-òå ãîäèíè äî îêîëî 50% â íà÷àëîòî íà 80-òå. âèäîâå è ôîðìè íà ïðàçíè÷íî-îáðåäíàòà ñèñòåìà“ è „Ìàòåðèàëíî-òåõíè÷åñêà áàçà“. êàòî íàïðèìåð: „Íåîáõîäèìî å äà ñå îñèãóðè ìíîãîïîñî÷íî âúçäåéñòâèå íà ïðàçíèöèòå è îáðåäèòå. äîêîëêîòî äúðæàâàòà ñúçíàòåëíî è öåëåíàñî÷åíî ìîáèëèçèðà ãîëÿì ðåñóðñ çà ïðîìÿíàòà íà ïðàçíè÷íàòà ñèñòåìà. à áðîÿò íà âåí÷àâêèòå îñòàâà òðàäèöèîííî íèñúê. Íà 12 àïðèë 1978 ã. ÷èÿòî öåë å ñúçäàâàíå íà íî⠄ñîöèàëèñòè÷åñêè ïðàçíè÷åí êàëåíäàð“. â êðàÿ íà 70-òå è íà÷àëîòî íà 80-òå ãîäèíè øèðîê ðàçìàõ äîáèâà äðóãàòà òåíäåíöèÿ â äúðæàâíàòà ïîëèòèêà. Íåçíà÷èòåëíà îáà÷å å ïðîìÿíàòà â ïðîöåíòà íà êðúùåíåòàòà. ÷å âúçïèòàòåëíàòà ðàáîòà ñðåä ÷ëåíîâåòå íà ÁÊÏ è íà ÄÊÌÑ äàâà ðåçóëòàòè. „Ñúäúðæàíèå. åñòåòè÷åñêè. Ïî-êîíêðåòíî. òúé êàòî ïðîöåíòúò íà ïîãðåáåíèÿòà ïðîäúëæàâà äà áúäå íàé-âèñîê â ñðàâíåíèå ñ äðóãèòå äâà ðèòóàëà. êîÿòî ïðåäñòàâëÿâà îïèñàíèå íà öåëèòå è çàäà÷èòå íà ïðàçíèöèòå è îáðåäèòå. Êîñâåíî òîâà ñúùî îãðàíè÷àâà Öúðêâàòà. â ïðèñúùîòî èì ñúäúðæàíèå è ôîðìà äà ñå çàëàãàò êîìïëåêñíî ïîëèòè÷åñêè. Ïðàâè âïå÷àòëåíèå çíà÷èòåëíèÿò ñïàä â ïðîöåíòà íà ðåëèãèîçíèòå ïîãðåáåíèÿ. äîêóìåíòúò óòî÷íÿâà. íî ìåðêèòå íà äúðæàâàòà ïðîäúëæàâàò ìàëêî äà çàñÿãàò íàé-âúçðàñòíèòå õîðà. âèäîâå è ôîðìè íà ïðàçíè÷íî-îáðåäíàòà ñèñòåìà“. Ïàðàëåëíî íà îãðàíè÷àâàíåòî íà Öúðêâàòà è íà íåéíèòå âúçìîæíîñòè äà èçâúðøâà ðåëèãèîçíè ðèòóàëè.Ñïîðåä äðóãà ñïðàâêà ïðåç 1977 ã. Îò ïîñî÷åíèòå äàííè ìîæå äà ñå çàêëþ÷è. Òîâà å ïðîñòðàíåí è ïî ñúùåñòâî òåîðåòè÷åí äîêóìåíò. ÷å ïðîöåñúò íà íàëàãàíå íà ãðàæäàíñêèòå ðèòóàëè äàâà èçâåñòåí ðåçóëòàò. Íàé-âåðîÿòíî ïîääúðæàíåòî íà îòíîñèòåëíî âèñîê ïðîöåíò íà êðúñòåíè äåöà è â êðàÿ íà 70-òå ãîäèíè ïðîäúëæàâà äà ñå äúëæè è íà äîáèëèÿ ñðàâíèòåëíî øèðîêî ðàçïðîñòðàíåíèå ôåíîìåí ìàëêèòå äåöà äà áúäàò êðúùàâàíè îò ñâîèòå áàáè áåç çíàíèåòî (èëè ñ ìúë÷àëèâîòî ñúãëàñèå) íà òåõíèòå ðîäèòåëè. ÷å íîâàòà ïðàçíè÷íà ñèñòåìà èìà çà öåë: 60 . Âñè÷êî òîâà äàâà îñíîâàíèå çà çàêëþ÷åíèåòî. ÷å ïî îòíîøåíèå íà ñâîÿòà ðåëèãèîçíîñò áúëãàðñêîòî îáùåñòâî òàêà è íå èçëèçà îò „ëèöåìåðíîòî“ ñè ñúñòîÿíèå. Âúç îñíîâà íà öèòèðàíèòå äàííè ìîæå äà ñå íàïðàâè çàêëþ÷åíèåòî. „Ñúäúðæàíèå. Íî òîé å ìíîãî ïîêàçàòåëåí çà ñòðåìåæà íà äúðæàâàòà äà ðåãëàìåíòèðà â äåòàéëè öåëèÿ ãîäèøåí êàëåíäàð. Äúðæàâíèÿò ñúâåò ïðèåìà „Îñíîâíè íàñîêè çà ðàçâèòèå è óñúâúðøåíñòâàíå íà ïðàçíè÷íî-îáðåäíàòà ñèñòåìà â Íàðîäíà ðåïóáëèêà Áúëãàðèÿ“69. Íàéèíòåðåñíà å âòîðàòà ÷àñò. Äîêóìåíòúò ñå ñúñòîè îò íÿêîëêî ðàçäåëࠖ „Îáùè ïîëîæåíèÿ“. 3320 âåí÷àâêè è 38 169 ðåëèãèîçíè ïîãðåáåíèÿ68. êîéòî èçîáèëñòâà îò îáùè ôðàçè.

Íîâà ãîäèíà. äà âäúõâà óâåðåíîñò â íàñòîÿùåòî è áúäåùåòî íà ðîäèíàòà.  ñúîòâåòñòâèå ñ òåçè öåëè ïðàçíèöèòå ñà ðàçäåëåíè íà òàêèâà ñ íàöèîíàëíî çíà÷åíèå (9 ñåïòåìâðè. êîëåêòèâèòå è ñåìåéñòâîòî. êîèòî òðÿáâà äà „äà ðàçâèâàò è óñúâúðøåíñòâàò ãëàâíî ïàòðèîòè÷íîòî âúçïèòàíèå íà íàðîäà“). äà îòäàâàò ïî÷èò êúì ÷îâåêà. ñòðîãî äà ñå ñïàçâàò òÿõíàòà èíòèìíîñò è òîïëîòà. ïðàçíèöè ñ ìåæäóíàðîäíî çíà÷åíèå (7 íîåìâðè. à äðóã蠖 äà îñèãóðÿò ôèíàíñîâè ñðåäñòâà çà ïðîâåæäàíåòî íà ïðàçíè÷íàòà ðåôîðìà. Îñîáåíî âíèìàíèå òðÿáâà äà ñå ïðîÿâÿâà êúì ñêðúáíèòå ñúáèòèÿ. äà ïðîñëàâÿ âåëèêèòå ñúáèòèÿ è ëè÷íîñòè â íåéíàòà èñòîðèÿ. 61 . Ùî ñå îòíàñÿ äî îáðåäèòå.. íðàâñòâåíà è åñòåòè÷åñêà ñúùíîñò íà ïðàçíèöèòå è íà äðóãè ñúáèòèÿ â æèâîòà íà îáùåñòâîòî. òðóäîâè è ïðîôåñèîíàëíè ïðàçíèöè. ñåìåéñòâîòî è ëè÷íîñòòà. òúðæåñòâà è ÷åñòâàíèÿ. íàòðóïàíî ïðåç âåêîâåòå“72. íðàâñòâåíî è åñòåòè÷åñêî âúçïèòàíèå. âèñîêà êóëòóðà íà ïîâåäåíèå. 24 ìàé. òå òðÿáâà „äà ðàçêðèâàò âúòðåøíèÿ ñìèñúë. êîèòî ñå ñëó÷âàò â æèâîòà íà íàðîäà è íà ñåìåéñòâîòî. Ïîãðåáåíèÿòà è ïîìåíèòå èçèñêâàò ñäúðæàíà è ïåñòåëèâà îáñòàíîâêà. êîèòî ñå áîðÿò ïðîòèâ åêñïëîàòàöèÿòà è ïîòèñíè÷åñòâîòî. êîéòî ñè å îòèøúë çàâèíàãè. èäåéíî-ïîëèòè÷åñêàòà. Îáðåäèòå ïî ïîâîä íà òåçè ñúáèòèÿ òðÿáâà äà ñòîïëÿò è óñïîêîÿâàò áëèçêèòå è ðîäíèíèòå. Òàêà íàïðèìåð Áúëãàðñêàòà àêàäåìèÿ íà íàóêèòå å íàòîâàðåíà „äà ðàçðàáîòè åäèíåí êëàñèôèêàòîð çà ïî-âàæíèòå ñúáèòèÿ â æèâîòà íà îáùåñòâîòî. êîéòî çàäúëæàâà êîíêðåòíè èíñòèòóöèè äà ðàçðàáîòÿò â äåòàéëè îïðåäåëåíè ìîìåíòè îò íîâàòà ïðàçíè÷íà ñèñòåìà.. ïîñâåòåíè íà âåëèêè áúëãàðñêè ëè÷íîñòè. êàòî ñå „ðàçâèâà òÿõíîòî íåïðèíóäåíî ôèëîñîôñêî. äà óòâúðæäàâà êîìóíèñòè÷åñêèòå èäåàëè è ïîëèòèêàòà íà ÁÊÏ êàòî æèçíåíà íåîáõîäèìîñò çà íàðîäà è ñòðàíàòà. ìóçèêà è óêðàñà“71. Çíà÷èòåëíî ïî-ãîëÿìà ïðàêòè÷åñêà ñòîéíîñò èìà ïîñëåäíàòà ÷àñò íà òîçè äîêóìåíò.„äà óêðåïâà ñîöèàëèñòè÷åñêèòå îáùåñòâåíè îòíîøåíèÿ. Äîêóìåíòúò ïðåïîðú÷âà äà ñå àêöåíòèðà âúðõó ñåìåéíî-áèòîâèòå ïðàçíèöè.“. ïîäõîäÿùè äåéñòâèÿ. ñëîâà. 3 ìàðò. 2 þíè. „â êîéòî äà ñå âêëþ÷è öÿëîòî èìåííî áîãàòñòâî íà áúëãàðñêèÿ íàðîä. äà ïîääúðæà êëàñîâàòà ñîëèäàðíîñò ñ òðóäåùèòå ñå îò öÿë ñâÿò.. 9 ìàé è 8 ìàðò. äà âúçïèòàâà ÷óâñòâà íà áðàòñêà äðóæáà êúì Ñúâåòñêèÿ ñúþç è ÊÏÑÑ. äà ñúñòàâè íàöèîíàëåí ïðàçíè÷åí êàëåíäàð è åäèíåí èìåííèê. ÷èÿòî öåë å „âúçïèòàíèå íà íàðîäà â äóõ íà ïðîëåòàðñêè èíòåðíàöèîíàëèçúì“). êúì ñúâåòñêèÿ íàðîä è äðóãèòå íàðîäè îò ñîöèàëèñòè÷åñêàòà îáùíîñò.. äà ðàçãàðÿ ëþáîâ è ïðåäàíîñò êúì ñîöèàëèñòè÷åñêà Áúëãàðèÿ. 1 ìàé. êîéòî ïåðèîäè÷íî äà ñå ïðåãëåæäà è îñúâðåìåíÿâà“. çà ñîöèàëåí ïðîãðåñ“70.

÷å íèêîãà íÿìà äà áúäàò ïðàêòè÷åñêè èçïúëíåíè. òðÿáâà äà ñå îðãàíèçèðàò îò îáðåäíè äîìîâå êúì îáùèíñêèòå íàðîäíè ñúâåòè73. îêðúæíè è îáùèíñêè êîìèñèè ïî ñîöèàëèñòè÷åñêèòå ïðàçíèöè è îáðåäè“. äà ïîèñêà ðàçðàáîòâàíåòî íà îáðàçöè íà îáðåäíèòå îáëåêëà è äà ñúçäàäå ñïåöèàëèçèðàíè ïðåäïðèÿòèÿ çà ïðîèçâîäñòâîòî íà íåîáõîäèìèòå çà òîâà ïðåäìåòè. êîèòî îò ñúâðåìåííà ãëåäíà òî÷êà èçãëåæäàò åêñòðàâàãàíòíè. áëàãîóñòðîÿâàíå íà ãðîáèùà. Îñîáåíî èíòåðåñåí â òîâà îòíîøåíèå å àíàëèçúò.Ìèíèñòåðñêèÿò ñúâåò å çàäúëæåí äà óòâúðäè íàöèîíàëíà ïðîãðàìà çà ðàçâèòèåòî íà ìàòåðèàëíî-òåõíè÷åñêàòà áàçà è ïðàçíè÷íî-îáðåäíèòå óñëóãè äî 1990 ã. 62 . Ñðåä ïîëó÷åíèòå ïðåäëîæåíèÿ ôèãóðèðàò è òàêèâà. çàùîòî å „çà÷åñòèëà ïðåäàâàíèÿòà çà ðîëÿòà è ìÿñòîòî íà öúðêâàòà è äóõîâåíñòâîòî â áúëãàðñêàòà èñòîðèÿ è çà èíòåðâþòî ñ Òîí÷î Æå÷åâ çà êíèãàòà ìó „Âåëèêäåíúò Áúëãàðñêè“. Ïðàâèòåëñòâîòî òðÿáâà äà óòâúðäè è íîðìàòèâè çà îáçàâåæäàíå íà îáðåäíèòå çàëè è ïîìåùåíèÿ â ÷èòàëèùàòà è êóëòóðíèòå äîìîâå. Ðàáîòàòà ïî ìåñòà òðÿáâà äà ñå êîîðäèíèðà îò „íàöèîíàëíè. Ëúæîâíî å óñåùàíåòî.. èìåíóâàíèÿ. à „îñíîâíèòå ñåìåéíè ïðàçíèöè è îáðåä蠖 ñâàòáè. âêëþ÷èòåëíî êàòî çàäåëè íåîáõîäèìèòå ñðåäñòâà çà èçãðàæäàíå íà ìðåæè îò îáðåäíè ïîìåùåíèÿ. îò îòäåë „Ïðîïàãàíäà è àãèòàöèÿ“ íà ÖÊ íà ÁÊÏ. ïîãðåáåíèÿ è ïîìåíè“. ìîæå äà áúäå îïðåäåëåíà êàòî áåçñìèñëåíî íîðìîòâîð÷åñòâî. â êîÿòî âåëè÷àå òóðêîôèëèòå è äóõîâåíñòâîòî è ïî òàêúâ íà÷èí ñëÿãà ñÿíêà âúðõó ðåâîëþöèîííèòå äåéöè“74. Ñ êîîðäèíàöèÿòà ïî èçïúëíåíèåòî íà òàçè ìàùàáíà ïðîãðàìà å íàòîâàðåíà íàöèîíàëíà êîìèñèÿ êúì Êîìèòåòà çà êóëòóðà. íî â òîçè ìîìåíò î÷åâèäíî ñà öèðêóëèðàëè êàòî ñúâñåì ñåðèîçíè. Íàé-ðàäèêàëíî èçãëåæäà ïðåäëîæåíèåòî íà Ãðàäñêèÿ êîìèòåò â Ñîôèÿ. ïîëèòèöè è êóëòóðíè äåéöè. â êîéòî ñå îáîáùàâàò ïðåäëîæåíèÿòà íà êîìóíèñòèòå çà ïîäîáðÿâàíå íà àòåèñòè÷íàòà ðàáîòà. ÷å ôðàçèòå â òîçè äîêóìåíò ñà òîëêîâà îáùè.“75. ìåìîðèàëíè êîìïëåêñè è ïàìåòíèöè. ÷å Äóõîâíàòà àêàäåìèÿ å èçëèøíà îáðàçîâàòåëíà èíñòèòóöèÿ. Äîðè è òîâà îáà÷å íå èç÷åðïâà àðñåíàëà îò íîâàòîðñêè ïðåäëîæåíèÿ. áÿëà õàëâà è äð. íåîáõîäèìàòà ïðîèçâîäñòâåíà áàçà. Ìåæäó òÿõ å êîíñòàòàöèÿòà. ðàçïðîñòðàíåí ïðåç 1980 ã. êàòî áåçñïîðíî íàé-åêñòðàâàãàíòíà å ïðåïîðúêàòà „â òúðãîâñêàòà ìðåæà ïðåç öÿëàòà ãîäèíà äà ñå ïðîäàâàò êîçóíàöè. â êîÿòî ñå ïðåäâèæäà äà âëÿçàò èçòúêíàòè îáùåñòâåíèöè. èçäàâàíè â ñëåäâàùèòå ãîäèíè. áîÿ çà ÿéöà. îäîáðåí îò íàé-âèñøèÿ äúðæàâåí îðãàí. êîéòî íàñòîÿâà òåëåâèçèÿòà äà ïðåñòàíå äà èçëú÷âà ìàòåðèàëè ñ ïîòåíöèàëíî ðåëèãèîçíè òåíäåíöèè è îòïðàâÿ êðèòèêè êúì òåëåâèçèÿòà. Ñàìî íà ïðúâ ïîãëåä öÿëàòà òàçè ñëîâåñíà ðàçòî÷èòåëíîñò â îôèöèàëåí äîêóìåíò. ïîðàäè êîåòî ñå ïðåäëàãà îãðàíè÷àâàíå íà äîñòúïà íà ìëàäåæè äî äóõîâíèòå ó÷åáíè çàâåäåíèÿ (ïðåäëîæåíèåòî å îò ãðàäñêèòå êîìèòåòè íà ÁÊÏ â Òîëáóõèí è Ñèëèñòðà). Òåçè „Îñíîâíè íàñîêè“ ïðåäèçâèêâàò ëàâèíà îò äðóãè äîêóìåíòè.

Ïðîåêòúò çà Åäèíåí êëàñèôèêàòîð å ðåçóëòàò îò äâåãîäèøíè óñèëèÿ íà ñïåöèàëíî ñúçäàäåíà çà öåëòà ðàáîòíà ãðóïà êúì ÁÀÍ. Íà òîçè åòàï îò ïîäãîòîâêàòà âå÷å áèëî âçåòî è ìíåíèåòî íà îòäåë „Ïðîïàãàíäà è àãèòàöèÿ“ íà ÖÊ íà ÁÊÏ. ñâúðçàíè ñ îáùåñòâåíî-ïîëèòè÷åñêèÿ æèâîò (êîèòî âêëþ÷âàò èíòåðíàöèîíàëíè.  óâîäà ñå ìîòèâèðà âúçïðèåòàòà êëàñèôèêàöèÿ íà ïðàçíèöèòå. òàêà è íà ïîä÷èíåíàòà êëàñà. êîëåêòèâèòå è ñåìåéñòâîòî è Íàöèîíàëíèÿ ïðàçíè÷åí êàëåíäàð“76.  êëàñèôèêàöèÿòà íà ïðàçíèöèòå çàëÿãà êîíöåïöèÿòà. Ñúáèòèÿ â ñôåðàòà íà áèòà (ðàçäåëåíè íà ñåìååí áèò è îáùåñòâåí áèò)  ðåçóëòàò íà òîçè ïðèíöèï â ãðóïàòà íà „ïðàçíèöèòå. Ñúáèòèÿ. ÷å „÷îâåøêàòà æèçíåíà äåéíîñò ñå äåëè íà äâå îñíîâíè ñôåðè: ñôåðà íà ïðîèçâîäñòâîòî (ìàòåðèàëíî è äóõîâíî) è ñôåðà íà ïîòðåáëåíèåòî (áèòà). „Åäèíåí íàöèîíàëåí êëàñèôèêàòîð íà ïî-âàæíèòå ñúáèòèÿ â æèâîòà íà îáùåñòâîòî. ñâúðçàíè ñ ïðîèçâîäñòâåíàòà ñôåðà (ìàòåðèàëåí è äóõîâåí æèâîò) 2. êîíòåêñòà íà òàçè ìèñëîâíà íàãëàñà íà äúðæàâíîòî è ïàðòèéíî ðúêîâîäñòâî åäâà ëè ìîæå äà áúäå îöåíåí êàòî èçíåíàäà óòâúðäåíèÿò íà 8 íîåìâðè 1982 ã. Êëàñèôèêàòîðúò è ïðèëåæàùèòå êúì íåãî îáÿñíèòåëíè áåëåæêè ïðåäñòàâëÿâàò ïðåäúëúã (ïîâå÷å îò 60 ñòðàíèöè) äîêóìåíò. à íàêðàÿ ñà èçáðîåíè âñè÷êè ïðàçíèöè ñ êðàòêà àíîòàöèÿ êúì âñåêè îò òÿõ. Ìåæäó òÿõ ñå íàìèðà ñôåðàòà íà îáùåñòâåíî-ïîëèòè÷åñêàòà äåéíîñò. Âúç îñíîâà íà âñè÷êè òåçè áåëåæêè å èçðàáîòåí è îêîí÷àòåëíèÿò âàðèàíò. Ñúáèòèÿ. Êëàñèôèêàòîðúò å èçðàáîòåí îò Áúëãàðñêàòà àêàäåìèÿ íà íàóêèòå â èçïúëíåíèå íà óêàçàíèÿòà íà Äúðæàâíèÿ ñúâåò è óòâúðäåí îò Íàöèîíàëíàòà êîìèñèÿ ïî ñîöèàëèñòè÷åñêèòå ïðàçíèöè è îáðåäè. Îáÿñíèòåëíèòå áåëåæêè ñúäúðæàò è çàêëþ÷åíèåòî. íàñî÷åíà ñïåöèàëíî êúì ôîðìèðàíå íà îáùåñòâåíî ñúçíàíèå è îòðàçÿâàùà â êëàñîâèòå ôîðìàöèè èíòåðåñèòå êàêòî íà ãîñïîäñòâàùàòà. íàöèîíàëíè è ðåãèîíàëíè ïðàçíèöè) 3. ÷å êëàñèôèêàòîðúò å „èíñòðóìåíò çà óïðàâëåíèå è ðåãóëèðàíå íà ñúâðåìåííàòà ïðàçíè÷íî-îáðåäíà ïðàêòèêà“. à â íåàíòàãîíèñòè÷íîòî ñîöèàëèñòè÷åñêî îáùåñòâ íåãîâèòå èíòåðåñè êàòî öÿëî“77. êîÿòî å ñúáðàëà ìíåíèåòî è ïðåïîðúêèòå ïî òîçè âúïðîñ íà ðåäèöà ìèíèñòåðñòâà è âåäîìñòâà. ñâúðçàíè ñ ïðîèçâîäñòâåíàòà ñôåðà“ ñå îêàçâàò åäíîâðåìåííî Äåíÿò íà ìåõàíèçàòîðà (ñâúðçàí 63 .  ðåçóëòàò ðàáîòíàòà ãðóïà å ïîäãîòâèëà äâà ïðîåêòà. Âúç îñíîâà íà òàçè êëàñèôèêàöèîííà ñõåìà ïðàçíèöèòå ñà ðàçäåëåíè â òðè ãîëåìè äÿëà: 1. êîèòî áèëè „îáñúäåíè êðèòè÷íî“ â Êîìèñèÿòà çà ðàçâèòèå è óñúâúðøåíñòâàíå íà ïðàçíè÷íî-îáðåäíàòà ñèñòåìà êúì Íàó÷íèÿ ñåêðåòàðèàò íà ÁÀÍ è îò ñåêöèÿòà „Íàó÷íà îáîñíîâêà“ êúì Íàöèîíàëíàòà êîìèñèÿ ïî ñîöèàëèñòè÷åñêèòå ïðàçíèöè è îáðåäè.

ïîðàäè êîèòî ðàáîòíàòà ãðóïà ïðåäëàãà äà ñå âúçïðèåìàò íÿêîè „ïðàçíèöè îò òðàäèöèîííèÿ íàðîäåí êàëåíäàð“. „ïîãðåáåíèå“. â çàâèñèìîñò îò õàðàêòåðà èì òå ùå áúäàò â ðàçëè÷íà ñòåïåí ïðåîñìèñëåíè è ìîäèôèöèðàíè. ñâúðçàíè ñ äóõîâíîòî ïðîèçâîäñòâî). Ñ òàçè àðãóìåíòàöèÿ äîêóìåíòúò âñúùíîñò íåäâóñìèñëåíî ïîêàçâà. „èçïðàùàíå íà âîéíèê“. „ïîñðåùàíå îò äúëúã ïúò èëè ðàáîòà â ÷óæáèíà“ è „âëèçàíå â íîâî æèëèùå“. ÷å åäíà îò öåëèòå íà Åäèííèÿ êëàñèôèêàòîð å èçïðàçâàíåòî íà ñúùåñòâóâàùèòå ïðàçíèöè îò òÿõíîòî ðåëèãèîçíî ñúäúðæàíèå. Çàðåçàí.  òàçè ãðóïà ïðèñúñòâàò êàêòî „ñúáèòèÿ“ êàòî „íàèìåíîâàíèå íà äåòåòî“. à áëàãîäàðåíèå íà åòíè÷åñêè óñòîé÷èâà òðàäèöèÿ. ôóíêöèè è ñèìâîëèêà ñà òÿñíî ñâúðçàíè ñ âúæäåëåíèÿòà è ìå÷òèòå íà íàðîäà çà áëàãîïîëó÷èå. îáåäèíåíè â ãðóïàòà íà „Ñúáèòèÿ â ñôåðàòà íà áèòà“. Ñúùåñòâåíîòî å. Âðúáíèöà è Âåëèêäåí). Íà ñåãàøíèÿ åòàï îáà÷å. ìèðîãëåäíàòà èì âðúçêà ñ õðèñòèÿíñêàòà ðåëèãèÿ å ñèëíî íàêúðíåíà. Êîìèñèÿòà äîðè ïðåäëàãà äà áúäàò îäîáðåíè ïîâå÷å òàêèâà ïðàçíèöè. Öâåòíèöà (ãîëÿì ïðîëåòåí ïðàçíèê. êîèòî äíåñ âñå îùå ñå ñïàçâàò ìàñîâî.  îáÿñíèòåëíèòå áåëåæêè ñå ïîñî÷âàò è ïðè÷èíèòå. çäðàâå. âêëþ÷âàù â ñåáå ñè ïðàçíè÷íî-îáðåäíè ìîìåíòè îò Ëàçàðîâäåí..ñ ìàòåðèàëíîòî ïðîèçâîäñòâî). „ñâàòáà“. ïðåäëàãàìå â êàëåíäàðà äà ñå îòáåëÿçâàò ñ ãðàæäàíñêè âúçïîìèíàíèÿ ïðåç ì. à çà íÿêîè îò òÿõ – îòäàâíà ïðåêúñíàòà è îáåçñìèñëåíà. êîèòî ïî ñúäúðæàíèå. à è ïî äàòè ñà ïðèêðåïåíè êúì õðèñòèÿíñêèÿ êàëåíäàð. ôåâðóàðè (òðåòè ñúáîòåí äåí) è ïðåç ì. êàòî ñà ïîñî÷åíè Áàáèíäåí. „äåí íà âúçïîìèíàíèå íà ïîêîéíèöèòå“. Ðåëèãèîçíèòå çàäóøíèöè. Ïðîáëåìúò å â òîâà. Äåí íà êóêåðèòå è ìàñêèòå. Òîâà ñà ïðàçíèöè è îáðåäè. òàêà è òàêèâà êàòî „èçïðàùàíå íà çðåëîñòíèê“. Îò ãëåäíà òî÷êà íà ïîëèòèêàòà ïî îòíîøåíèå íà Öúðêâàòà íàé-ãîëÿì èíòåðåñ ïðåäñòàâëÿâà òðåòàòà ãîëÿìà ãðóïà ïðàçíèöè. Ãåðãüîâäåí.. ðîæäåíèòå è èìåíè äíè. ðîäíèíñòâîòî è ðîäà (Ïðîøêà). êîèòî âå÷å ñå áèëè óòâúðäèëè â ïðàçíè÷íàòà ñèñòåìà. ÷å ÷àñò îò òåçè ïðàçíèöè ñà áèëè ïðåîñìèñëåíè â ðåëèãèîçíîõðèñòèÿíñêè äóõ. Ïî òàçè ïðè÷èíà ðàáîòíàòà ãðóïà ïðåäëàãà âúâåæäàíåòî íà ñïåöèàëåí öèêúë îò „ïðåîñìèñëåíè òðàäèöèîííè ïðîëåòíè îáè÷àè è ïðàçíèöè. Ïðàçíèêúò íà ñëàâÿíñêàòà ïèñìåíîñò è Äåíÿò íà Êëèìåíò Îõðèäñêè (êàòî ïðàçíèöè. ÷å òå îòäàâíà áèòóâàò ñðåä òðóäîâîàêòèâíîòî íàñåëåíèå íå ïî ñèëàòà íà ðåëèãèîçíîòî ñúçíàíèå. Îñîáåíî ãîëÿìî âíèìàíèå å îáúð- 64 . êàòî ñïåöèàëíî çàðàäè òÿõ å âúâåäåí òåðìèíúò „ïðåîñìèñëåíè ïðàçíèöè“: „Åñòåñòâåíî. íî âå÷å ñ ïîñòîÿííè. íåïðîìåíëèâè äàòè â êàëåíäàðà“ – Äåíÿ íà ñåìåéñòâîòî. Ïî-ñèëíà å åòíè÷åñêàòà èì îñìèñëåíîñò è ñúçíàâàíåòî èì êàòî áúëãàðñêè íàðîäíè ïðàçíèöè“78. ñåìåéíî è ëè÷íî ùàñòèå. îêòîìâðè (÷åòâúðòè ñúáîòåí äåí) êàòî Äíè çà âúçïîìèíàíèå íà ïîêîéíèöèòå“79.

òúé êàòî öúðêîâíèòå ïðàçíèöè îò òîçè ïåðèîä íà ãîäèíàòà âå÷å òðàéíî ñà ñå íàëîæèëè êàòî íàé-ãîëåìèÿ ïðîáëåì çà ñîöèàëèñòè÷åñêàòà äúðæàâà. ðè) „Äåí çà âúçïîìèíàíèå íà ïîêîéíèöèòå. ñóðâàêàíåòî. íî ñ íÿêîè ñâîè åëåìåíòè (ñóðâàêàíåòî.íàòî íà ïðîëåòíèÿ öèêúë. çàùîòî áåç òÿõ „íå áè ìîãëî äà ñå ïîñòèãíå åäèíñòâî è îáîãàòÿâàíå íà çíà÷èòåëíà ÷àñò îò ïðàçíèöèòå. âúçðàñòíè ðîäíèíè óòâúðæäàâà ïîëîæèòåëíèòå íðàâñòâåíè íîðìè è äîáðîäåòåëè. Òîâà ñå îòíàñÿ îñîáåíî çà íîâèòå è ïðåîñìèñëåíè òðàäèöèîííè ïðàçíèöè è îáðåäè“80.) Îñíîâíàòà ìó íàñî÷åíîñò å äà óòâúðæäàâà ñ îáðåäíè äåéñòâèÿ è ñèìâîëè æèçíåðàäîñòíîòî íà÷àëî.  ñúâðåìåííîñòòà èìà è ïî-øèðîê ñîöèàëåí îáõâàò. ïîñâåòåí íà ìëàäèòå ñåìåéñòâà. Îáùîòî òðàóðíî âúçïîìèíàíèå íà ãðî- 65 . òðåòè ñúáîòåí äåí (íà ôåâðóà- Íîâà ãðàæäàíñêà ôîðìà çà âúçïîìèíàíèå. ëàäóâàíåòî. Ãåðãüîâäåí. „Äåí íà ìëàäîòî ñåìåéñòâ 20 ÿíóàðè Íîâ ñåìåéíî-ðîäîâ ïðàçíèê. êîëåäóâàíåòî) ðàçøèðÿâà è çàäúëáî÷àâà ñîöèàëíèòå êîíòàêòè ñ ðîäíèíñêî-ñúñåäñêàòà è ñåëèùíàòà ñðåäà. îïòèìèçìà è íàäåæäàòà çà ïî-äîáðî áúäåùå. Ðîäåå ñå ñ òðàäèöèîííèÿ ïðàçíèê Èâàíîâäåí (äî èçâåñòíà ñòåïåí ñ Éîðäàíîâäåí).. êîëåäóâàíåòî è äð. à â íÿêîè ðàéîíè íà ñòðàíàòà ñ åëåìåíòè íà Òîäîðîâäåí. ðîäèòåëèòå è ïðè äð. Îñíîâíàòà ìó íàñî÷åíîñò å äà óòâúðæäàâà îáùåñòâåíî ìëàäîòî ñåìåéñòâî è íåãîâèòå ðîäíèíñêî-ïðèÿòåëñêè âðúçêè. êîÿòî èìà çà öåë äà çàìåíè ïðîëåòíàòà ðåëèãèîçíà çàäóøíèöà. ñâîéñòâåíè çà áúëãàðñêàòà òðàäèöèÿ“. Ïðèåìàíåòî íà ãîñòè è îáðåäíîòî ãîñòóâàíå íà ìëàäîæåíöèòå ïðè êóìîâåòå. ÷åñòâà ñå è êàòî îáù ïðàçíèê íà òðóäîâèòå êîëåêòèâè“. ëàäóâàíåòî. Ñëåäâà ñàìèÿò Åäèíåí êëàñèôèêàòîð. Ïðåäèìíî ñåìåéíî-áèòîâ ïðàçíèê.. Îò ãëåäíà òî÷êà íà òåìàòà íà íàñòîÿùîòî èçñëåäâàíå òóê ùå áúäàò ïðèâåäåíè êàòî èëþñòðàöèÿ ñàìî àíîòàöèèòå êúì íÿêîè „ïðåîñìèñëåíè“ è ïðîëåòíè ïðàçíèöè: „Íîâà ãîäèíࠖ 1 ÿíóàðè Ñú÷åòàâà ïîëîæèòåëíèòå åëåìåíòè îò òðàäèöèîííèÿ ïðàçíèê Âàñèëîâäåí è Êîëåäà (îáðåäíàòà òðàïåçà. Òîâà íå å êðàÿò íà îáåìíîòî íîðìîòâîð÷åñòâ â çàêëþ÷åíèå Êîìèñèÿòà ïðåäëàãà ñëåä óòâúðæäàâàíåòî íà òîçè ïðàçíè÷åí êàëåíäàð âñåêè ïðàçíèê â íåãî äà áúäå ñíàáäåí ñ „ïîäðîáíè ñöåíàðíè óêàçàíèÿ“. ñúñ ñðàâíèòåëíî íîâè åëåìåíò蠖 åëõà è äð. â êîéòî ñà îòáåëÿçàíè âñè÷êè âúçìîæíè ïðàçíèöè è îáè÷àè â ñòðàíàòà.

Òîâà å è êîíòåêñòúò. ôîðìèðàíà â ïðîäúëæåíèå íà âåêîâå. èäåÿòà çà êîÿòî ñå çàðàæäà â êðàÿ íà 60-òå. Òðóäíî å äà ñå äîïóñíå. Òàêà êîíöåïöèÿòà çà íàëàãàíå íà íîâèòå ãðàæäàíñêè ðèòóàëè. Óòâúðæäàâà ïî÷èò êúì ïàìåòòà íà ÷îâåêà è íàïîìíÿ íåïðåõîäíèòå ñòîéíîñòè íà æèòåéñêèòå è íðàâñòâåíè äîáðîäåòåëè“. ñ êîåòî ìîæå äà ñå ïðåâúðíå â íàé-ãîëåìèÿ ïðîëåòåí ïðàçíèê íà áúëãàðñêèÿ íàðîä“81. ÷å äîðè â ðàìêèòå íà ñâðúõöåíòðàëèçèðàíà äúðæàâà êàòî êîìóíèñòè÷åñêà Áúëãàðèÿ å âúçìîæíî çà äåñåò èëè äâàäåñåò ãîäèíè äà áúäå çàëè÷åíà ïðàçíè÷íà òðàäèöèÿ. ùàñòèå. ñâúðçàí ñ íàñòúïâàíåòî íà ïðîëåòòࠖ ñèìâîë íà ìëàäîñòòà è æèçíåíîñòòà. â íà÷àëîòî íà 80-òå ãîäèíè êóëìèíèðà â ñúçäàâàíåòî íà îôèöèàëíî óòâúðäåí íà äúðæàâíî ðàâíèùå öÿëîñòåí ñîöèàëèñòè÷åñêè ïðàçíè÷åí êàëåíäàð. Öèòèðàíèòå äîêóìåíòè äîêàçâàò. íà åñòåòè÷åñêîòî îòíîøåíèå íà ÷îâåêà êúì íåÿ è íà ñòðåìåæà ìó êúì çäðàâå. Ïðàçíóâà ñå â ðàìêèòå íà òðóäîâèÿ êîëåêòèâ èëè íà ñåëèùåòî. ãëàâíî ñåìååí ïðàçíèê. „Öâåòíèöࠖ òðåòè íåäåëåí äåí íà àïðèë Íîâ. âúçíèêíàë íà áàçàòà íà êîìïëåêñà îò òðàäèöèîííèòå ïðîëåòíè ïðàçíèöè Ëàçàðîâäåí.áèùàòà ñå ñú÷åòàâà ñúñ ñåìåéíî-ðîäñòâåíî ïîñåùåíèå è ïîêëîíåíèå íà ãðîáîâåòå íà áëèçêè ïîêîéíèöè. 66 . ÷ðåç îðãàíèçèðàíåòî íà ìëàäåæêè âåñåëèÿ è èãðè“. „Ïúðâà ïðîëåò – 22 ìàðò Íîâ ìàñîâ ìëàäåæêè ïðàçíèê ñ ðàçâëåêàòåëåí õàðàêòåð. Ïðàçíèê íà ïðîáóæäàùàòà ñå ïðèðîäà. Òîçè ïðîöåñ îáà÷å å ñòèìóëèðàí îò ðàçïàäàíåòî íà òðàäèöèîííèòå îáùíîñòè è ìèãðàöèîííèòå ïðîöåñè íà íàñåëåíèåòî. ÷å óñèëèåòî íà äúðæàâàòà äà ïðîìåíè ïðàçíè÷íàòà ñèñòåìà â ñòðàíàòà íå òðÿáâà äà áúäå ïîäöåíÿâàíî. Öâåòíèöà è Âåëèêäåí. Èçïîëçóâà íÿêîè åëåìåíòè îò òðàäèöèîííèòå ïîãðåáàëíè îáè÷àè. â êîéòî ñå ðàçâèâà öúðêîâíèÿò æèâîò îò íà÷àëîòî íà 70-òå ãîäèíè äî êðàÿ íà êîìóíèñòè÷åñêèÿ ðåæèì. Ïðåäîñòàâÿ âúçìîæíîñò çà ðàçíîîáðàçíî èçïîëçâàíå íà áîãàòà òðàäèöèîííà è íîâà îáðåäíîñò è ñèìâîëèêà. áëàãîïîëó÷èå è õàðìîíèÿ.

Ìàðãèíàëèçàöèÿòà íà Öúðêâàòà. Òîâà å è ïðè÷èíàòà ïî÷òè âèíàãè. îïëàêâàíèÿ èëè çàáåëåæê蠖 îò åæåäíåâèåòî íà åíîðèéñêèòå ñâåùåíèöè äî ãîëåìèòå ïðîáëåìè íà öúðêîâíàòà ïîëèòèêà. ñèíîä.3. îòêîëêîòî íà ÿñíî çàÿâåíà ïîëèòè÷åñêà ëèíèÿ èçâúí îáùàòà íàñîêà çà îãðàíè÷àâàíå íà ðåëèãèÿòà. ÷èÿòî äåéíîñò â ðàçëè÷íè ïåðèîäè ñå íàáëþäàâà èëè îò ìèíèñòúðà íà âúíøíèòå ðàáîòè. êîÿòî ñòàâà ôàêò îùå â ðàííèòå ãîäèíè íà êîìóíèçìà. Çàòîâà è ãîëÿìà ÷àñò îò àðõèâíèÿ ìó ôîíä ñå ñúñòîè îò ïðåïèñêè ìåæäó íåãî è Ñâ. Íàëàãàíåòî íà ïðåöåäåíòèòå êàòî çíà÷èì ôàêòîð âîäè äî íàðàñòâàíå íà çíà÷èìîñòòà íà ëè÷íîñòòà. ñúáèðà è îáîáùàâà âñè÷êè ïîñòúïâàùè îò ìèòðîïîëèòèòå íà ñúîòâåòíèòå åïàðõèè èí- 67 . ñëåä êðàÿ íà 60-òå ãîäèíè òÿ çàïî÷âà äà èãðàå âñå ïî-çíà÷èìà ðîëÿ â öÿëîñòíèÿ æèâîò íà Öúðêâàòà. Îñíîâíàòà èíñòèòóöèÿ å Êîìèòåòúò ïî öúðêîâíè âúïðîñè. Òîé å è îñíîâíîòî ìÿñòî. ÎÒÃÎÂÎÐÍÈ ÇÀ ÖÚÐÊÎÂÍÀÒÀ ÏÎËÈÒÈÊÀ Îñíîâíèòå íàñîêè â ïîëèòèêàòà êúì Áúëãàðñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà ñå îïðåäåëÿò îò Áúëãàðñêàòà êîìóíèñòè÷åñêà ïàðòèÿ è ïî-êîíêðåòíî îò íåéíîòî âèñøå ðúêîâîäñòâ Ïîëèòáþðî è Ñåêðåòàðèàòà íà Öåíòðàëíèÿ êîìèòåò. êîèòî ïîñòåïåííî ðàçâèâàò ñîáñòâåí ïîäõîä. å ïðè÷èíà âñåêèäíåâíàòà ïîëèòèêà ïî òîçè âúïðîñ ïîñòåïåííî äà áúäå îãðàíè÷åíà â ðúöåòå íà íÿêîëêî äúðæàâíè èíñòèòóöèè. èëè ïðÿêî îò Ìèíèñòåðñêèÿ ñúâåò. ÄÚÐÆÀÂÍÈ ÈÍÑÒÈÒÓÖÈÈ. îò íåãîâîòî âëèÿíèå è êîíòàêòèòå ìó â ïàðòèéíàòà éåðàðõèÿ. îò êîíòàêòèòå ìó â öúðêîâíèòå ñðåäè è íå íà ïîñëåäíî ìÿñòî. êîãàòî âèñøåòî ïàðòèéíî ðúêîâîäñòâî ïðèñòúïâà êúì ïðîìÿíà íà ïîëèòèêàòà êúì Öúðêâàòà. Çàäà÷àòà íà Êîìèòåòà å äà ïîääúðæà âñåêèäíåâíà âðúçêà ñ Ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà è äðóãèòå èçïîâåäàíèÿ. êàòî ñå íàìåñâà âêëþ÷èòåëíî è â ìèòðîïîëèòñêèòå èçáîðè. Âñåêèäíåâíàòà ïîëèòèêà êúì Öúðêâàòà ñå íàìèðà â ðúöåòå íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè. Òàçè ïîëèòèêà ñå ïîä÷èíÿâà ìíîãî ïîâå÷å íà ñúçäàäåíèòå ñ âðåìåòî ïðåöåäåíòè. à îò êðàÿ íà 60-òå ãîäèíè ÷àñòè÷íî ñ ïîäîáíà äåéíîñò çàïî÷âàò äà ñå çàíèìàâàò è Äîìîâåòå íà àòåèñòà. Òîâà ïðàâè ïîëèòèêàòà êúì Öúðêâàòà çàâèñèìà è îò ëè÷íèòå ïîçíàíèÿ íà òîçè ÷îâåê. äî êîåòî Öúðêâàòà ìîæå è òðÿáâà äà àäðåñèðà âñè÷êèòå ñè èñêàíèÿ. ñâèäåòåëñòâî çà ïîñðåäíè÷åñêîòî ìÿñòî íà Êîìèòåòà ìåæäó Öúðêâàòà è äúðæàâàòà. Ñâåòèÿò ñèíîä êîîðäèíèðà äåéíîñòòà íà Öúðêâàòà.  òîçè ñìèñúë â éåðàðõèÿòà íà îòíîøåíèÿòà ìåæäó Öúðêâà è äúðæàâà ïðåç êîìóíèçìà ïîíå ôîðìàëíî ñúùåñòâóâàò äâå ðàâíîñòîéíè èíñòèòóöè蠖 Ñâåòèÿò ñèíîä íà ÁÏÖ è Êîìèòåòúò ïî öúðêîâíè âúïðîñè. êîÿòî îãëàâÿâà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè. òÿ äà çàïî÷âà ñúñ ñìÿíà íà ðúêîâîäñòâîòî íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè. Ñ íàïðåäâàíåòî íà ãîäèíèòå ñå çàáåëÿçâà âñå ïî-ãîëÿìà àêòèâèçàöèÿ ïî öúðêîâíèòå âúïðîñè íà Äúðæàâíà ñèãóðíîñò – äîêàòî â íà÷àëîòî íà ðåæèìà íåéíàòà öåë å îñíîâíî äà ðåïðåñèðà äóõîâåíñòâîòî.

Òàçè èíñòèòóöèÿ ñúùåñòâóâà îùå ïðåäè 1944 ã.ôîðìàöèè.  òîçè ìîìåíò âñè÷êè òåçè 68 . Êîìèòåòúò ñå âðúùà êúì Ìèíèñòåðñòâîòî íà âúíøíèòå ðàáîòè. Âñúùíîñò â ðàìêèòå íà ïîëèòèêàòà íà äúðæàâàòà êúì Öúðêâàòà Êîìèòåòúò ìîæå äà áúäå îïèñàí êàòî âúðõà íà ïèðàìèäàòà. Ïðè íàëè÷èå íà êîíôëèêò ìåæäó Öúðêâàòà è äúðæàâàòà íà ìåñòíî èëè öåíòðàëíî ðàâíèùå Êîìèòåòúò ïî öúðêîâíè âúïðîñè èìà ïðàâî äà íàïðàâè ïðîâåðêà è äà èçëåçå ñ íÿêàêâî ðåøåíèå. à ïðåç ìàðò 1952 ã. çà äà ñå ñòèãíå äî íàçíà÷àâàíåòî íà ñâåùåíèöè. ïðè ïðîâåæäàíå íà ôîðìàëíà ñðåùà íà ïàòðèàðõà ñ ïúðâèÿ ñåêðåòàð íà êîìóíèñòè÷åñêàòà ïàðòèÿ (íåùî èçêëþ÷èòåëíî ðÿäêî â èñòîðèÿòà íà êîìóíèñòè÷åñêàòà âëàñò â Áúëãàðèÿ) Êîìèòåòúò èìà çà çàäà÷à äà ïîäãîòâè ñðåùàòà. Ïðè íåîáõîäèìîñò èëè ïîèñêâàíå Êîìèòåòúò èçïðàùà òåçè äàííè íà äúðæàâíîòî èëè ïàðòèéíî ðúêîâîäñòâî. Êîìèòåòúò ñúùî òàêà ïîääúðæà áàçà äàííè çà ñúñòîÿíèåòî íà îòäåëíèòå ðåëèãèîçíè îáùíîñòè è îñíîâíî çà ÁÏÖ. êîãàòî ñ ïðàâèòåëñòâåíî Ïîñòàíîâëåíèå ¹ 2832 îò 4 äåêåìâðè Äèðåêöèÿòà ïðåìèíàâà íà ïðÿêî ïîä÷èíåíèå íà Ìèíèñòåðñêèÿ ñúâåò. ÷èÿòî îñíîâíà ôóíêöèÿ å äà ïðîêàðâà ïîëèòèêàòà íà äúðæàâàòà. Îòíîøåíèÿòà ìåæäó íåãî è Ñâ..  íà÷àëîòî íà êîìóíèñòè÷åñêèÿ ðåæèì Êîìèòåòúò ïî öúðêîâíè âúïðîñè ñå íàðè÷à Äèðåêöèÿ íà èçïîâåäàíèÿòà. äàâà ñðàâíèòåëíî äîáðà ïðåäñòàâà çà ñòðóêòóðàòà è äåéíîñòòà íà èíñòèòóöèÿòà82. Åêñïåðèìåíòúò ïðîäúëæàâà ñðàâíèòåëíî êðàòêî è ïðåç 1957 ã. áðîÿ íà ìàíàñòèðèòå. Ñïîðåä òîçè äîêóìåíò äèðåêòîðúò ïî èçïîâåäàíèÿòà ñå îò÷èòà íà ïðåäñåäàòåëÿ íà Ìèíèñòåðñêèÿ ñúâåò èëè íà óïúëíîìîùåí îò íåãî ïîäïðåäñåäàòåë. êàêòî è äà ïðåäëîæè îòãîâîðèòå íà âúçìîæíèòå âúïðîñè. à ïðàâåíèòå îò Êîìèòåòà ïðîâåðêè ïðè ñïîðíè ñèòóàöèè åäâà ëè ìîãàò äà áúäàò õàðàêòåðèçèðàíè êàòî áåçïðèñòðàñòíè. êîèòî ñå î÷àêâà äà áúäàò ïîñòàâåíè îò ïàòðèàðõà. íà ÷èåòî ïîä÷èíåíèå îñòàâà äî 1950 ã. Ñëåä òîâà ïðåäàâà äàííèòå íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè. ïàê ïîíå íà òåîðèÿ. Äèðåêöèÿòà å ðúêîâîäåíà îò äèðåêòîð. Ïðåäñåäàòåëÿò íà Êîìèòåòà ôàêòè÷åñêè èìà ïðàâî äà ñå íàìåñâà â æèâîòà íà Öúðêâàòà íà âñè÷êè âúçìîæíè ðàâíèùࠖ îò èçáîðà íà ïàòðèàðõ è ìèòðîïîëèòè ïðåç íà÷èíà íà îòáåëÿçâàíå íà ãîëåìèòå öúðêîâíè ïðàçíèöè. Åäèí äîêóìåíò îò 1952 ã. Âñè÷êî òîâà ïðåâðúùà ïðåäñåäàòåëÿ íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè â êëþ÷îâà èíñòèòóöèÿ. ñèíîä òðóäíî ìîãàò äà áúäàò îïèñàíè êàòî ðàâíîñòîéíè. Äàëå÷ íå íà ïîñëåäíî ìÿñòî. å ïðåîáðàçóâàíà íà Êîìèòåò ïî âúïðîñèòå íà ÁÏÖ è íà ðåëèãèîçíèòå êóëòîâå. ñ êîÿòî Ñèíîäúò äî ãîëÿìà ñòåïåí ñúîáðàçÿâà ñâîèòå ðåøåíèÿ. êàòî ïîäåëåíèå íà Ìèíèñòåðñòâîòî íà âúíøíèòå ðàáîòè è âåðîèçïîâåäàíèÿòà. Òîâà èäåàëíî ñúñòîÿíèå íà ïðàêòèêà íèêîãà íå ñå ðåàëèçèðà. âêëþ÷èòåëíî ñòàòèñòè÷åñêè äàííè çà áðîÿ íà õðàìîâåòå è ñâåùåíèöèòå. ìîíàñèòå è ìîíàõèíèòå. êîéòî îò ñâîÿ ñòðàíà. ñúáèðà è îáîáùàâà äàííèòå çà öúðêîâíèÿ æèâîò. ïîëó÷àâàíè ïî ñâåòñêè êàíàëè. à íåãîâèòå íàé-áëèçêè ñúòðóäíèöè ñà äâàìàòà ñúâåòíèö蠖 ðúêîâîäèòåëè íà îòäåëè. âêëþ÷èòåëíî îñíîâíèòå òåìè çà ðàçãîâîðà.

Òàçè ñëóæáà èìà çà çàäà÷à äà ïðàâè ïðîó÷âàíèÿ è ñúáèðà ñâåäåíèÿ çà ñâåùåíîñëóæèòåëè è ñëóæèòåëè íà ðàçëè÷íèòå èçïîâåäàíèÿ ñ îãëåä èçèñêâàíåòî íà Çàêîíà çà èçïîâåäàíèÿòà.  òîçè îòäåë ñïàäàò âñè÷êè âúïðîñè. èëè êîìèòåòúò. àðìåíîãðåãîðèàíöè è „èçðàèëòÿíè“). ïðîòåñòàíòè. êîÿòî ñå èçâúðøâà îò Íà÷àëíèê íà ôèíàíñîâî-ñ÷åòîâîäíàòà ñëóæáà. çà êà÷åñòâîòî íà êîèòî òðÿáâà äà îòãîâàðÿò ñúùèòå. „ Äèðåêöèÿòà èìà ñëåäíèòå ñëóæáè: 1. êîèòî ñå îòíàñÿò äî Áúëãàðñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà. êàêòî ÷åñòî íàêðàòêî å íàðè÷àí è â àðõèâíèòå äîêóìåíòè. Êàäðîâà ñëóæáà. ñå ñúñòîè îò äâà îñíîâíè ñïåöèàëèçèðàíè îòäåëà. Òóê ñïàäàò âñè÷êè âúïðîñè. êàòî îñâåí ïðåäñåäàòåëÿ â íåãî èìà äâà îòäåëࠖ åäèí çà ïðàâîñëàâíîòî äóõîâåíñòâî è åäèí çà äðóãèòå èçïîâåäàíèÿ (âêë. îôèöèàëíîòî èìå íà èíñòèòóöèÿòà âå÷å å Êîìèòåò ïðè Ìèíèñòåðñòâîòî íà âúíøíèòå ðàáîòè ïî âúïðîñèòå íà Áúëãàðñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà è íà ðåëèãèîçíèòå êóëòîâå. Äèðåêöèÿòà.  òîçè îòäåë ñïàäàò âñè÷êè âúïðîñè. èëè êàêòî ìîæå äà áúäå ñðåùíàò – ÊÁÏÖÐÊ. Òîâà å ïðè÷èíàòà â òîâà èçëîæåíèå äî ñðåäàòà íà 50-òå ãîäèíè èíñòèòóöèÿòà äà áúäå íàðè÷àíà Äèðåêöèÿ íà èçïîâåäàíèÿòà. êîÿòî ñå èçâúðøâà îò åäèí ðåôåðåíò. ùàòúò íà Êîìèòåòà å ïî÷òè èäåíòè÷åí. êàòîëèöè. Îáùèÿò ñúñòàâ íà ðàáîòåùèòå â íåãî å ïðèáëèçèòåëíî 10 äóøè. Ôèíàíñîâî-ñ÷åòîâîäíà è äîìàêèíñêà ñëóæáà. 4. êàòî âúâ âñåêè îò äâàòà îòäåëà èìà åäèí íà÷àëíèê è åäèí ñúòðóäíèê84. à ñëåä òîçè ïåðèî䠖 äà ñå èçïîëçâà îáîáùàâàùîòî èìå Êîìèòåò ïî öúðêîâíè âúïðîñè.  îáùè ëèíèè òàçè ñòðóêòóðà îñòàâà íåïðîìåíåíà äî êðàÿ íà êîìóíèñòè÷åñêèÿ ðåæèì. êîèòî ñå îòíàñÿò äî îñòàíàëèòå èçïîâåäàíèÿ ó íàñ (èçâúí Áúëãàðñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà). îãëàâÿâàíè îò åäèí ñúâåòíèê/íà÷àëíèê íà îòäåë. Îòäåë çà ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà. Ïðåç 1957 ã. à â ïî-êúñíèÿ ïåðèî䠖 îò Ìèíèñòúðà íà âúíøíèòå ðàáîòè. â êîéòî â ðàçëè÷íèòå ïåðèîäè ðàáîòÿò äî òðèìà äóøè. 2. Òàçè ïîä÷èíåíîñò íà Êîìèòåòà ñå çàïàçâà íåïðîìåíåíà äî 1985 ã. êîãàòî òîé îòíîâî ïðåìèíàâà êúì Ìèíèñòåðñêèÿ ñúâåò. 3. ðúêîâîäåí îò åäèí îò ñúâåòíèöèòå. ìþñþëìàíè. êúäåòî ñå íàìèðà è äî ìîìåíòà. ðúêîâîäåí îò äðóãèÿ ñúâåòíèê. îòíàñÿùè ñå äî âúòðåøíàòà ôèíàíñîâî-ñ÷åòîâîäíà äåéíîñò“83. Åäèí îò âúòðåøíèòå äîêóìåíòè íà Êîìèòåòà çà ðàçïðåäåëåíèåòî íà ðàáîòàòà â íåãî ãîâîðè çà èçâåñòíî íàðàñòâàíå íà ùàòà êúì ñðåäàòà íà 80-òå 69 . Ïðåç 1966 ã. Îòäåë çà èíîñëàâíè è èíîâåðíè èçïîâåäàíèÿ..ðúêîâîäíè äëúæíîñòè ñå íàçíà÷àâàò îò Ìèíèñòåðñêèÿ ñúâåò.  äîïúëíåíèå êúì Êîìèòåòà ñúùåñòâóâà ìàëúê àäìèíèñòðàòèâåí ïåðñîíàë.

 ðàííèÿ ïåðèîä íà êîìóíèçìà. âñå ïàê íåãîâèÿò ïðåäñåäàòåë å ïîä÷èíåí íà ìèíèñòúð-ïðåäñåäàòåëÿ èëè íà íÿêîè îò íåãîâèòå çàìåñòíèöè. ïðîòåñòàíòè è äðóãè öúðêâè“ 3. â ïúðâèÿ ïåðèîä îò 1944 äî îêîëî 1957 ã. Õðèñòî Êèðèëîâ Ìàðèí÷å⠖ ñúâåòíèê. Öâÿòêî Ñëàâ÷åâ Öâåòêî⠖ ñåêòîð „Êàòîëè÷åñêî èçïîâåäàíèå.ãîäèíè. êîÿòî å ðåàëèçèðàíà â ñàìîòî íà÷àëî 70 . ìàêàð è äà íÿìà ñòàòóò íà ìèíèñòåðñòâî. Íèêîëàé Ïåòðîâ Ãåîðãèå⠖ ñåêòîð „Ìþñþëìàíñêî èçïîâåäàíèå“ 4. òúé êàòî îò òàçè ïîçèöèÿ ïðîèçòè÷àò è íÿêîè ïðàêòè÷åñêè ïîñëåäèöè. çà äà ìîæå äà áúäàò îáÿñíåíè íÿêîè îò èñòèòóöèîíàëíèòå è ëè÷íè êîíôëèêòè. Âëàäèìèð Íèêîëàåâ Ìëàäåíî⠖ ïðàâíè âúïðîñè è ðàáîòà ñ ïúëíîìîùíèöèòå. çàìåñòâà ïðåäñåäàòåëÿ 2. Êîñòàäèí Âëàäèìèðîâ Øàðêî⠖ ñåêòîð „ÁÏÖ – âúòðåøíà äåéíîñò“ 5. Ïðåç 1984 ã. ïîä ïðåäñåäàòåëñòâîòî íà Ëþáîìèð Ïîïîâ â Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè ðàáîòÿò ñëåäíèòå ñëóæèòåëè: 1. Òÿõíàòà äåéíîñò å ïîäïîìàãàíà îò íÿêîëêî òåõíè÷åñêè ñëóæèòåëè85. çàâåæäàù ñåêòîð „Ïàìåòíèöè íà êóëòóðàòà îò ðåëèãèîçåí õàðàêòåð“.. êîèòî äà ïðåâúðíàò Êîìèòåòà âúâ âàæíà èíñòèòóöèÿ. Òîäîð Èâàíîâ Àáàäæèå⠖ ñåêòîðè „Ïå÷àòíà äåéíîñò è ó÷åáíè çàâåäåíèÿ“ è „Àðìåíñêà è èçðàèëòÿíñêà öúðêâè“ 6. Îáðàòíî.å. Íåïîñðåäñòâåíî ñëåä íåãîâîòî íàçíà÷àâàíå Êþ÷óêîâ å èçïðàòåí íà åäíîìåñå÷íà „ñïåöèàëèçàöèÿ“ â Ìîñêâà ñ öåë çàïîçíàâàíå ñ îðãàíèçàöèÿòà è ôóíêöèèòå íà Êîìèòåòà ïî âúïðîñèòå íà Ðóñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà ïðè Ñúâåòà íà ìèíèñòðèòå íà ÑÑÑÐ. â êîèòî Êîìèòåòúò âçèìà ó÷àñòèå. êîéòî îñòàâà ðúêîâîäèòåë íà òîâà âåäîìñòâî äî ñðåäàòà íà 70-òå ãîäèíè. ò. ÷å çà ðúêîâîäèòåëè íà Êîìèòåòà ïîíÿêîãà ñà íàçíà÷àâàíè êàðèåðíè äèïëîìàòè. Âúïðîñúò çà ïîä÷èíåíîñòòà íà Êîìèòåòà íå å ñàìî ôîðìàëåí. Ïðè÷èíàòà å. êîåòî çíà÷èòåëíî ïîâèøàâà è ðåàëíèÿ ìó ñòàòóò â äúðæàâíàòà éåðàðõèÿ. Ïðàêòèêàòà ïîêàçâà. Äèðåêöèÿòà íà èçïîâåäàíèÿòà ñå ñõâàùà è áåçñïîðíî èçïúëíÿâà äåéíîñòòà íà èíñòðóìåíò çà ïîëèòè÷åñêà ðåïðåñèÿ ïî îòíîøåíèå íà Áúëãàðñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà. ÷å â ñúñòàâà íà Ìèíèñòåðñòâîòî íà âúíøíèòå ðàáîòè òîé èìà ñòàòóò íà åäèí îò ìíîãîòî îòäåëè (íåçàâèñèìî ÷å íîñè òèòëàòà Êîìèòåò) è å ïîä íàáëþäåíèåòî íà çàìåñòíèê-ìèíèñòúð.  òîçè ïåðèîä èìåòî íà äèðåêòîðà ïî èçïîâåäàíèÿòà íÿìà îñîáåíî îòíîøåíèå êúì èçïúëíåíèåòî íà òàçè çàäà÷ࠖ âåäíàãà ñëåä 1944 ã. êîãàòî Êîìèòåòúò å íà ïîä÷èíåíèå íà Ìèíèñòåðñêèÿ ñúâåò. Äî ãîëÿìà ñòåïåí ðåïðåñèâíàòà ôóíêöèÿ íà Äèðåêöèÿòà ñå çàïàçâà è ñëåä êàòî â êðàÿ íà 1952 ã. âåðîÿòíî îïèòíè áþðîêðàòè. ñìåíåí â íà÷àëîòî íà 50-òå ãîäèíè îò Ïàâåë Òàãàðîâ. íî íå âèíàãè ïðèòåæàâàùè íåîáõîäèìèòå ïîëèòè÷åñêè èëè ïàðòèéíè êîíòàêòè. Òîâà îáÿñíåíèå å íåîáõîäèìî ïðåäèñëîâèå. çà íîâ äèðåêòîð å íàçíà÷åí íàé-äúëãî çàåìàëèÿò òîçè ïîñò Ìèõàèë Êþ÷óêîâ. òîâà å Äèìèòúð Èëèåâ.

ñå ïîÿâÿâà è âúïðîñúò çà âúçìîæíàòà ñìÿíà íà ðúêîâîäèòåëÿ íà òàçè èíñòèòóöèÿ. àêî íå äðóãî. ìó äàâà âúçìîæíîñò äà ñå óòâúðäè êàòî áåçñïîðåí àâòîðèòåò â åäíà îáëàñò íà äúðæàâíîòî óïðàâëåíèå. Ðàçõîäèòå ïî òîâà ïîñåùåíèå ñå ïîåìàò èçöÿëî îò ñúâåòñêàòà ñòðàíà. Òîâà ðåøåíèå å ÷àñò îò âå÷å ñïîìåíàòîòî ïî-ãîðå ðåøåíèå íà Ïîëèòáþðî çà çàñèëâàíå íà àòåèñòè÷íàòà ïðîïàãàíäà è å ïðÿê ðåçóëòàò îò çàêëþ÷åíèåòî.  òåçè îãðàíè÷åíè ðàìêè Öúðêâàòà ïîëó÷àâà ïðàâîòî äà èìà îáùåñòâåíî „íåâèäèì“. à è ñ ïðîìÿíàòà ïî âúðõîâåòå íà êîìóíèñòè÷åñêàòà ïàðòèÿ. ÷å Ìèõàèë Êþ÷óêîâ å íàé-ïðîòèâîðå÷èâèÿò ðúêîâîäèòåë íà èíñòèòóöèÿòà. à è çà ñâåòîãëåäà íà äóõîâåíñòâîòî. Ïúðâàòà òàêàâà êðèçà å îò 1957 ã. êîÿòî îòãîâîðÿ çà öúðêîâíàòà ïîëèòèêà íà êîìóíèñòè÷åñêàòà äúðæàâà.  òîçè ñìèñúë íàëîæåíèÿò îò Ì. êîãàòî çàåäíî ñ âðúùàíåòî íà Äèðåêöèÿòà êúì Ìèíèñòåðñòâîòî íà âúíøíèòå ðàáîòè. â àðõèâèòå èìà çàïàçåíè îïëàêâàíèÿ íà äúðæàâíè ñëóæèòåëè äî ìèíèñòúð-ïðåäñåäàòåëÿ Àíòîí Þãîâ. Ïîëèòáþðî âçèìà ðåøåíèå òîé äà áúäå îñâîáîäåí îò ïîñòà ïðåäñåäàòåë íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè è „äà áúäå èçïðàòåí íà ðåäàêöèîííà ðàáîòà“. îñòàâåí â ïåðèôåðèÿòà íà ïàðòèéíèÿ èíòåðåñ. â êîèòî ñå êðèòèêóâàò ìåòîäèòå íà ðàáîòà íà Êþ÷óêîâ87. êàêòî è äà ñå îòêàæå îò âèäèìà îáùåñòâåíà èëè ïîëèòè÷åñêà àêòèâíîñò âúòðå â ñòðàíàòà. à íà Êàðëî Ëóêàíîâ ñå âúçëàãà äà íàïðàâè ïðåäëîæåíèå çà íîâ ïðåäñåäàòåë88.. Ìàêàð äàííèòå çà òîâà äà íå ñà ìíîãî. ÷å 71 . Êþ÷óêîâ èçãðàæäà ñîáñòâåíè îòíîøåíèÿ ñúñ Ñâ. ãîâîðè çà íåãîâèòå ïîçíàíèÿ çà öúðêîâíèòå âúïðîñè. îòêîëêîòî íà äèðåêòíàòà ðåïðåñèÿ. òîé íåñúìíåíî óñïåøíî ïðîêàðâà ïàðòèéíàòà ëèíèÿ êúì Öúðêâàòà. ñèíîä. ñðåä êîèòî íà ïúðâî ìÿñòî å íåãîâîòî „ñðàáîòâàíå“ ñ ïàòðèàðõ Êèðèë. Êàòî ðúêîâîäèòåë íà Äèðåêöèÿòà íà èçïîâåäàíèÿòà. Ìîäåëúò âêëþ÷âà è îêàçâàíå íà âúíøíè ïðèçíàöè íà óâàæåíèå è ðåñïåêò êúì öúðêîâíîòî ðúêîâîäñòâî è îñîáåíî êúì ïàòðèàðõà. êîåòî. íî ðåàëåí æèâîò.íà 1953 ã. Êþ÷óêîâ îöåëÿâà â íÿêîëêî êðèçèñíè ñèòóàöèè. êîåòî ñàìî ïî ñåáå ñè âå÷å å ïîêàçàòåëíî çà íèâîòî íà êîîðäèíàöèÿ ìåæäó áúëãàðñêàòà è ñúâåòñêàòà èíñòèòóöèÿ â òîçè ìîìåíò86. êúì êîÿòî ìàëöèíà ïðîÿâÿâàò êàêúâòî è äà áèëî èíòåðåñ è çà êîÿòî åäèíèöè èìàò äîðè áàçèñíà ïîäãîòîâêà. Îò äðóãà.  ðåçóëòàò íà 27 äåêåìâðè 1957 ã. êîåòî ãî ïîêàçâà è êàòî îïèòåí áþðîêðàò. ÷å ñàìèÿò Êþ÷óêîâ å ó÷èë â ñåìèíàðèÿ. Íàëè÷íèòå àðõèâíè äîêóìåíòè äàâàò îñíîâàíèå çà îöåíêàòà. à ñëåä òîâà íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè. âúç îñíîâà íà êîåòî å ñúçäàäåí è ìîäåëúò íà îòíîøåíèÿòà ìåæäó Öúðêâà è äúðæàâà. Êàçàíî ñ äðóãè äóìè. Îò åäíà ñòðàíà. Âåðîÿòíî â íåìàëêà ñòåïåí ïðè÷èíà çà òîâà å è ôàêòúò. ìàðãèíàëèçàöèÿòà íà öúðêîâíèòå ïðîáëåìè ñëåä 1957 ã. Ñïîðåä òîçè ìîäåë Öúðêâàòà ñå àíãàæèðà äà ñúäåéñòâà çà ïðîêàðâàíåòî íà äúðæàâíàòà ïîëèòèêà èçâúí ñòðàíàòà (÷ðåç àêòèâíà èêóìåíè÷åñêà äåéíîñò ñëåä íà÷àëîòî íà 60-òå ãîäèíè) è äà êîîðäèíèðà âñÿêà ñâîÿ ìåæäóíàðîäíà ñòúïêà ñ Ìîñêîâñêàòà ïàòðèàðøèÿ. Êþ÷óêîâ ìîäåë ñå îñíîâàâà â ìíîãî ïî-ãîëÿìà ñòåïåí íà ïîñòåïåííèÿ íàòèñê.

Ñúùåñòâóâà è äðóãà ãëåäíà òî÷êà êúì òîçè åïèçîä. Áåçîáëà÷íàòà êàðèåðà íà Ìèõàèë Êþ÷óêîâ ïðèêëþ÷âà â íà÷àëîòî íà 70òå ãîäèíè.  ñúùîòî ïðåäëîæåíèå ñå ñúäúðæà è èäåÿòà Êîìèòåòúò äà ïðåìèíå ïîä êîíòðîëà íà îòäåë „Ïðîïàãàíäà è àãèòàöèÿ“ íà ÖÊ. êîåòî âîäè äî íåêîîðäèíèðàíè äåéñòâèÿ.  àðõèâèòå íÿìà äàííè êàê Ìèõàèë Êþ÷óêîâ å âúçñòàíîâèë ïîçèöèèòå ñè. Òîãàâà òîé è íåãîâàòà èíñòèòóöèÿ ñå âïóñêàò â áåçíàäåæäíà áþðîêðàòè÷íà áèòêà. Êàòî îñíîâåí àðãóìåíò â ïðåäëîæåíèåòî å ïîñî÷åíî èçèñêâàíåòî. Òîâà ñòàâà â êîíòåêñòà íà êàìïàíèÿòà çà íàëàãàíå íà ãðàæäàíñêèòå ðèòóàëè è íà âúëíàòà çà çàñèëâàíå íà àòåèñòè÷íàòà ïðîïàãàíäà. êúäåòî Êîìèòåòúò ïî ðåëèãèîçíèòå êóëòîâå å ïîä÷èíåí íà Ñúâåòà íà ìèíèñòðèòå íà ÑÑÑÐ. êàòî åäíî äîíåñåíèå äî Äúðæàâíà ñèãóðíîñò öèòèðà èçêàçâàíå íà ñàìèÿ Êþ÷óêîâ. êîåòî ãîâîðè è çà âúçìîæíîñòòà çà ïîâèøàâàíå íà íåãîâèÿ ñòàòóò. Íåãîâîòî ðúêîâîäñòâî íå ñå ïîñòàâÿ ïîä âúïðîñ äî êðàÿ íà 60-òå ãîäèíè. ïîñòàâÿ ïîä âúïðîñ îòíîñèòåëíî äîáðèòå îòíîøåíèÿ äî òîçè ìîìåíò ñúñ Ñâ. ÷å åäíà îò ïðè÷èíèòå çà êîíôëèêòà å àêòèâèçèðàíåòî íà Äúðæàâíà ñèãóðíîñò ïî îòíîøåíèå íà âèñøåòî äóõîâåíñòâî. íî òàêà èëè èíà÷å òîé å âúçñòàíîâåí è îñòàâà íà òîçè ïîñò îùå ïî÷òè äâå äåñåòèëåòèÿ. à è çàïëàøâà äà èççåìå ñúùèíñêàòà ðàáîòà ñ Öúðêâàòà îò ðúöåòå íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè. ñïîðåä êîåòî òîé ñàì ñè ïîäàë îñòàâêàòà. Çà ïðúâ ïúò òîâà ïðåäëîæåíèå ñå ïîÿâÿâà â Äîêëàäíà çàïèñêà íà îòäåë „Âúíøíà ïîëèòèêà è ìåæäóíàðîäíè âðúçêè“ íà ÖÊ äî Ñåêðåòàðèàòà íà ÖÊ îò 1968 ã. ïîíåæå ñ ðàçëè÷íè ñðåäñòâà è ìåòîäè ïðåñëåäâàò åäíà è ñúùà öå렖 ïî-ñêîðîøíîòî è ïúëíî ïðåîäîëÿâàíå íà ðåëèãèîçíèòå ïðåäðàçñúäúöè è ìîðàë è ïîñòåïåííî îãðàíè÷àâàíå ðîëÿòà íà ðåëèãèÿòà è äóõîâåíñòâîòî â íàøèÿ æèâîò“91. êúì ÷èÿòî äåéíîñò íÿìà íèêàêâî îòíîøåíèå. ÷èÿòî öåë å äà çàùèòè óñòàíîâåíèÿ äî òîçè ìîìåíò ìîäåë íà îòíîøåíèÿ ìåæäó Öúðêâà è äúðæàâà. êîãàòî çàïî÷âàò äà íàáèðàò ñèëè íîâè ïðåäëîæåíèÿ çà âðúùàíåòî íà Êîìèòåòà íà äèðåêòíî ïîä÷èíåíèå íà Ìèíèñòåðñêèÿ ñúâåò. Îò êîñâåíè äàííè ìîæå äà ñå çàêëþ÷è. Ñèëåí àðãóìåíò â ïîëçà íà òîâà ïðåäëîæåíèå å è èçèñêâàíåòî áúëãàðñêèÿò Êîìèòåò ïî öúðêîâíè âúïðîñè èçöÿëî äà ñå âïèøå â ñúâåòñêèÿ ìîäåë.„Êîìèòåòúò çà ðåëèãèîçíèòå êóëòîâå è âåðîèçïîâåäàíèÿòà ïðè Ìèíèñòåðñêèÿ ñúâåò íå å ñèãíàëèçèðàë çà çàñèëâàíåòî íà ðåëèãèîçíàòà ïðîïàãàíäà. çàùîòî íå áèë ñúãëàñåí ñ îöåíêàòà. ÷å „Äåÿòåëèòå íà àíòèðåëèãèîçíàòà ïðîïàãàíäà è íà Êîìèòåòà ïî âúïðîñèòå íà ÁÏÖ è ðåëèãèîçíèòå êóëòîâå áè òðÿáâàëî ïîñòîÿííî äà êîîðäèíèðàò ñâîÿòà äåéíîñò. Ñúùèíñêàòà ïðè÷èíà çà òîâà ïðåäëîæåíèå îáà÷å íàé-âåðîÿòíî ñå êðèå â íåæåëàíèåòî íà îòäåë „Âúíøíà ïîëèòèêà è ìåæäóíàðîäíè âðúçêè“ íà ÖÊ äà íàáëþäàâà ðàáîòàòà íà Êîìèòåòà. íèòî å ïðåäëàãàë ñâîåâðåìåííî åôèêàñíè ìåðêè çà îòñòðàíÿâàíå íà äîïóñêàíèòå ñëàáîñòè â äåéíîñòòà íà öúðêâàòà“89.  òàçè áèòêà Êþ÷óêîâ è ðúêîâîäåíàòà îò íåãî èíñòèòóöèÿ ïîëçâàò 72 . ñèíîä. ÷å „â öúðêâàòà ñå å îêîïàëà ðåàêöèÿòà“90.

. íî â íåãî ãëàâíî ñå îáðúùà âíèìàíèå íà îíàçè äåéíîñò.. êàêòî è ñ âúïðîñà çà íåîáõîäèìîñòòà îò ñúîáðàçÿâàíå íà öúðêîâíàòà äåéíîñò ñ óñòàíîâåíèòå îò ñïåöèàëíîòî çàêîíîäàòåëñòâî óñëîâèÿ è ðàìêè çà òàçè äåéíîñò. Ñ ïîÿâàòà íà íîâè ÿâëåíèÿ â íàøåòî îáùåñòâî. êîÿòî å ïîñâåòåíà íà ïîäãîòîâêàòà è èçäèãàíåòî íà ëîÿëíè êàäðè çà âèñøèòå è èçîáùî çà îòãîâîðíèòå äëúæíîñòè â öúðêâàòà (. íî è íà îòäåëíèòå èçïîâåäàíèÿ. ìåæäóíàðîäíèÿ òóðèçúì. Çíà÷èòåëíî ïî-ïîäðîáåí è èíòåðåñåí å åäèí äîêóìåíò ñ áåçëè÷íîòî çàãëàâèå „Äîêëàä çà ðàáîòàòà íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè“ îò 10 äåêåìâðè 1971 ã. êàòî äâèæåíèåòî çà âíåäðÿâàíå íà ãðàæäàíñêè ðèòóàëè. Äîêóìåíòúò ïî-íàòàòúê îñïîðâà âå÷å äîáèëîòî øèðîêî ðàçïðîñòðàíåíèå óáåæäåíèå çà àêòèâèçèðàíå íà Öúðêâàòà è ïîëåìèçèðà ñ „åäíî îôèöèàëíî èç- 73 . ïðèêðåïåíà êúì îáÿñíåíèå çà ñúùåñòâóâàùèòå ïðîáëåìè îò îáëàñòòà íà öúðêîâíàòà ïîëèòèêà. â êîéòî ñå ïðàâè öÿëîñòåí ïðåãëåä íà îòíîøåíèÿòà ìåæäó äúðæàâà è Öúðêâà îò ãëåäíà òî÷êà íà íåîáõîäèìîñòòà çà îñèãóðÿâàíå íà ëîÿëíîñòòà íà „öúðêîâíèòå êàäðè“.àðãóìåíòè. íÿêîè ìîìåíòè íà àòåñòè÷íàòà ïðîïàãàíäà.  îáøèðíàòà êîðåñïîíäåíöèÿ ïî òîçè âúïðîñ Êîìèòåòúò ñå ïðîòèâîïîñòàâÿ íà íîâèòå àäìèíèñòðàòèâíè îãðàíè÷åíèÿ. ìàêàð è íàêðàòêî. êàòî èçòúêâà îïàñíîñòòà òå äà äîâåäàò äî çàñèëâàíå íà íåäîâåðèåòî êúì êîìóíèñòè÷åñêàòà âëàñò. íÿêîè ñïåöèôè÷íè ìàëöèíñòâåíè è ðåãèîíàëíè ïðîáëåì蠖 ñ âñè÷êî òîâà èçíèêâàò ñëîæíè ïðîáëåìè îòíîñíî äåéíîñòòà íà öúðêâàòà. ÷å „Â íàñòîÿùèÿ äîêëàä ñå ïðàâè ïðåãëåä íà ðàçíîîáðàçíàòà äåéíîñò íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíèòå âúïðîñè.. ÷å ãëàâíàòà çàäà÷à íà Êîìèòåòà å äà ñúäåéñòâà çà îòìèðàíåòî íà öúðêîâíèÿ æèâîò èëè â íàé-ëîøèÿ ñëó÷àé äà áúäå ñàìî äåêîðàòèâåí ïðåäñòàâèòåëåí îðãàí. ÷èÿòî êðàéíà öåë å çàùèòàòà íå ñàìî íà ïîçèöèèòå íà Êîìèòåòà. íàé-òÿñíî ñ êîèòî å ñâúðçàí âúïðîñúò çà ñïàçâàíå íà çàêîííîñòòà“93. çàäúëæåíèÿ è îòãîâîðíîñò“92. Êúì òîçè ìîìåíò òîâà å ñàìî êðàòêà áåëåæêà. à ïî îòíîøåíèå íà ìþñþëìàíñêîòî íàñåëåíèå äîðè ïðàâè ïðîðî÷åñêè ïðåäóïðåæäåíèÿ. Ñïîðåä äîêóìåíòà â îñíîâàòà íà òàçè òåíäåíöèÿ ñòîè „Ïðåîáëàäàâàùîòî ðàçáèðàíå. â êîÿòî çà ïðúâ ïúò. Ïúðâèÿò „çàëï“ â òàçè áèòêà å åäíà Çàïèñêà çà ïîëîæåíèåòî íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè îò 1 íîåìâðè 1971 ã.) [Òîçè âúïðîñ] å ñâúðçàí ïðåäè âñè÷êî ñ âúïðîñà çà ïîëèòè÷åñêàòà ëîÿëíîñò. îñòàâåí áåç ïðàâà.. Îùå óâîäúò íà òîçè äîêóìåíò ïîñî÷âà. å ñïîìåíàòà òåíäåíöèÿòà çà îáåçëè÷àâàíå íà ôóíêöèèòå íà Êîìèòåòà è îòíîâî ñå ïîñòàâÿ âúïðîñúò çà óâåëè÷àâàíå íà íåãîâèÿ ùàò è âðúùàíåòî ìó êúì Ìèíèñòåðñêèÿ ñúâåò. ñúòðóäíè÷åñòâîòî çà ïîñòðîÿâàíå íà ñîöèàëèñòè÷åñêîòî îáùåñòâî. ÷å íîâàòà ïîëèòèêà ìîæå äà ïðåäèçâèêà åòíè÷åñêè êîíôëèêò.

êàêòî è îò ãðèæëèâàòà ïðîâåðêà íà èçíåñåíèòå â áþëåòèíà ñëó÷àè è ôàêòè ñìÿòàìå.  êîíêðåòíèÿ ñëó÷àé ïîä Ìèíèñòåðñòâî íà âúòðåøíèòå ðàáîòè ñëåäâà äà ñå ðàçáèðà Äúðæàâíà ñèãóðíîñò. èçáðàíè îùå ïðåäè 1944 ã.äàíèå íà Ìèíèñòåðñòâîòî íà âúòðåøíèòå ðàáîòè. ÷å åäèíñòâåíî Âåëèêîòúðíîâñêèÿò ìèòðîïîëèò Ñòåôàí ñè å ïîñòàâèë çà öåë äà äàäå „îòïîð íà àòåèñòè÷íàòà ïðîïàãàíäà è äà èçèñêâà îò ñâåùåíèöèòå ðåäîâíî äà ñëóæàò“. íî ñå ïðàâè ñëåäíîòî óòî÷íåíèå: „Õàðàêòåðúò è ñòåïåíòà íà çàñèëåíèÿ èíòåðåñ êúì ðåëèãèîçíèÿ æèâîò å â ðàìêè. Ïî ïðèíöèï ñå ïðèçíàâà íàëè÷èåòî íà èçâåñòíî àêòèâèçèðàíå íà öúðêîâíèÿ æèâîò.. ñòðåìåæ íà ìèòðîïîëèòèòå íèòî åäíî íàñåëåíî ìÿñòî äà íå îñòàíå áåç ñâåùåíèê è õðàì. À ïîñî÷âàíåòî íà êîíêðåòíè åïàðõèè ïðåäñòàâëÿâà ïåðñîíàëíà àòàêà ñðåùó „ðåàêöèîííèòå“ ìèòðîïîëèòè Ïàèñèé Âðà÷àíñêè è Éîñèô Âàðíåíñêè.. êîèòî Êîìèòåòúò èìà. èçâúðøåíà îò Êîìèòåòà ïî äàäåíèòå â íåãî êîíêðåòíè ïðèìåðè. ñïîðåä áþëåòèíà. Òàçè àêòèâíîñò. ÷å ïîñëåäíèÿò íå äàâà âÿðíà ïðåäñòàâà çà ñúñòîÿíèåòî íà öúðêîâíèÿ è ðåëèãèîçåí æèâîò ó íàñ. Ïîêðàé äðóãèòå ïðè÷èíè çà íàëè÷èåòî íà òîçè ïðèëèâ ñèãóðíî îêàçâàò âëèÿíèå è òàêèâà ôàêòè êàòî îòìÿíà íà ôàêòè÷åñêàòà çàáðàíà äà ñå ïðàçíóâàò èìåííè äíè. ïîä âëèÿíèå íà çàñèëåíàòà àíòèðåëèãèîçíà ïðîïàãàíäà è ãëàâíî àäìèíèñòðàòèâíè ìåðêè ñðåùó ðåëèãèîçíèòå ïðîÿâè. íàãðàæäàâàíåòî íà ïàòðèàðõ Êèðèë ñ âèñîêè îòëè÷èÿ. è 1962 ã.. Îñîáåíî èçïúêâàëà â òîâà îòíîøåíèå àêòèâíàòà öúðêîâíà äåéíîñò âúâ Âåëèêîòúðíîâñêà. êîèòî ãî õàðàêòåðèçèðàò êàòî îáèêíîâåí ïðèëèâ ñëåä çíà÷èòåëåí îòëèâ ñëåä 1957–1958 ã. Âðà÷àíñêà. Âåðîÿòíî íàé-òî÷íîòî îáîáùåíèå íà ïîëåìèêàòà ñ áþëåòèíà íà ÌÂÐ ìîæå äà ñå âèäè îò ïðîâåðêàòà. Êàòî öÿëî äîêóìåíòúò çàêëþ÷àâà.“. Òÿ íàìèðà èçðàç ÷ðåç ðàçïðîñòðàíÿâàíå íà ðåëèãèîçíà ëèòåðàòóðà è âúâåæäàíå íà íîâè ìåòîäè ïðè êðúùàâêè è äð. êàêòî è ñðåùó èçáðàíèòå ïðåç 1961 ã. å ðåçóëòàò îò îñîáåíàòà ïëàíîìåðíà äåéíîñò ïîä ðúêîâîäñòâîòî íà ìèòðîïîëèòèòå çà ïîïóëÿðèçèðàíå è ðàçøèðÿâàíå íà öúðêîâíîòî âëèÿíèå.. Òâúðäåíèåòî çà öúðêîâíî ðàçäâèæâàíå è àêòèâèçèðàíå áëàãîäàðåíèå íà çàñèëåíàòà îðãàíèçàòîðñêà äåéíîñò íà ìèòðîïîëèòèòå è òåõíèòå ïîìîùíèöè íå îòãîâîðÿ íà äåéñòâèòåëíîñòòà“. Öåíòúðúò íà òîçè äîêóìåíò îáà÷å ñå ñúñòîè â àòàêà ñðåùó ÌÂÐ è ïîêîíêðåòíî Äúðæàâíà ñèãóðíîñò: 74 . Êîìèòåòúò ïðèçíàâà. ÷å „âúç îñíîâà íà ïîñòîÿííèòå íàáëþäåíèÿ íàä öúðêîâíèÿ è ðåëèãèîçåí æèâîò. [â êîåòî] ñå îáðúùà âíèìàíèå âúðõó ñúæèâÿâàíåòî è àêòèâèçèðàíåòî íà ðåëèãèîçíàòà è öúðêîâíàòà äåéíîñò ïðåç ïîñëåäíèòå äâå ãîäèíè. Âåëèêîòúðíîâñêè ìèòðîïîëèò Ñòåôàí è Äîðîñòîëî-×åðâåíñêè ìèòðîïîëèò Ñîôðîíèé. íàòîâàðåíà îò èìåòî íà ìèíèñòåðñòâîòî äà ñå çàíèìàâà ñ ïðîòèâîäåéñòâèåòî íà öúðêîâíàòà ïðîïàãàíäà.. Ðóñåíñêà è Âàðíåíñêà åïàðõèÿ“.

ïðåóâåëè÷åíè èëè íåñúùåñòâóâàùè ÿâëåíèÿ è ôàêòè è êàòî âñÿêà íåâÿðíà èíôîðìàöèÿ íàñî÷âà êúì ïîãðåøíè èçâîäè è ìåðêè. Åäíà îò ðåàêöèèòå ñðåùó òåçè ïðîöåñè â Áúëãàðèÿ å ñúçäàâàíåòî ïðåç 1967 ã.. äîêóìåíòúò âúâåæäà òàçè êîíêóðåíöèÿ êàòî áåçñïîðåí ôàêò. ÷å äóõîâåíñòâîòî è öúðêîâíèòå ñëóæèòåëè ó íàñ äà íå ïðè÷èíèõà äîñåãà òåæêè íåäîðàçóìåíèÿ. òàêà è íà öÿëàòà áþðîêðàòè÷íà áèòêà. îñâåí ðåøàâàíå íà íåðåøåíèòå âúïðîñè. êàêâèòî ñëó÷àè èìàøå íåîòäàâíà äîðè â ÑÑÑÐ. Òî å ðåçóëòàò îò îáîáùåíèå íà èçîëèðàíè. çà äà ìîæå äà áúäå êîðåêòíî îïèñàíà ñèòóàöèÿòà. Âñúùíîñò òîâà å êëþ÷úò êúì ðàçáèðàíåòî êàêòî íà òîçè äîêóìåíò. íà êîéòî òðÿáâà äà ñå ïðîòèâîñòîè. íà Øåñòî óïðàâëåíèå íà Äúðæàâíà 75 .„Îñíîâíîòî òâúðäåíèå â áþëåòèíà çà àêòèâèçèðàíå íà öúðêâàòà ÷ðåç îðãàíèçèðàíà è öåëåíàñî÷åíà äåéíîñò íà ìèòðîïîëèòèòå è ñâåùåíèöèòå íå îòãîâàðÿ íà äåéñòâèòåëíîñòòà. â êîéòî ñå îáñúæäà êàäðîâàòà ïîëèòèêà ïî îòíîøåíèå íà âèñøåòî äóõîâåíñòâî. Êàòî ñå îïèòâà äà îìàëîâàæè „íåëîÿëíàòà ìåæäóâåäîìñòâåíà êîíêóðåíöèÿ“. Òîâà âå÷å ïîñòàâÿ îòíîøåíèÿòà ìåæäó Öúðêâà è äúðæàâà â Áúëãàðèÿ â äîñòà ïî-øèðîê êîíòåêñò. Ñ òîçè îáøèðåí äîêóìåíò Êîìèòåòúò è ëè÷íî Ìèõàèë Êþ÷óêîâ ñå îïèòâàò äà çàùèòÿò ñîáñòâåíàòà ñè äåéíîñò ïðåç ïîñëåäíèòå äâàäåñåò ãîäèíè. ñâúðçàí ñ îáùîòî çàòÿãàíå íà êîìóíèñòè÷åñêèòå ðåæèìè ñëåä 1968 ã. Ïîíåæå ñå ðàçãëàñÿâà åäíîñòðàííî è ïîíåæå å îò åñòåñòâî äà ïîäâåäå. ñìóùåíèÿ èëè äàæå îòêðèòè äåìîíñòðàöèè. Ïðè÷èíàòà çà íàìåñàòà íà Äúðæàâíà ñèãóðíîñò ñòàâà ÿñíà îò ïàñàæà. ïîÿâàòà íà äèñèäåíòèòå â Ñúâåòñêèÿ ñúþç ïðåç âòîðàòà ïîëîâèíà íà 60-òå ãîäèíè è îáùàòà çàãóáà íà èäåîëîãè÷åñêàòà áèòêà ñúñ Çàïàäà îò ñòðàíà íà ñîöèàëèñòè÷åñêèÿ áëîê. Òÿ ñå êðèå â ïîÿâàòà íà äèñèäåíòñêîòî äâèæåíèå â Ñúâåòñêèÿ ñúþç. Ñòàâà äóìà çà îïèò íà Äúðæàâíà ñèãóðíîñò äà îñïîðè ìîíîïîëà íà Êîìèòåòà ïî îòíîøåíèå íà öúðêîâíàòà ïîëèòèêà. ìàêàð äà íå ñå ïîääàäîõà äà ñíàáäÿâàò çàïàäíàòà ðåàêöèîííà ïðîïàãàíäà ñ ïèñìåíè èçëîæåíèÿ. êàäðîâèÿò âúïðîñ ñè îñòàâà ïîñòîÿííî îòêðèò è íàëàãà. ïîâåäåíà îò Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè. Ïîñî÷åíèòå öèòàòè ñå íóæäàÿò îò íÿêîëêî íèâà íà òúëêóâàíå. òîé ìîæå äà õâúðëè ñÿíêà âúðõó ïîâåäåíèåòî íà ìíîãî õîðà è íà öúðêâàòà êàòî èíñòèòóò äà ñå ëåïíå íåçàñëóæåíî åòèêåò íà ðåàêöèîíåí ïîëèòè÷åñêè èíñòèòóò“. ïðîÿâà íà êîåòî ñà è çà÷åñòèëèòå ïðîòåñòè ñðåùó îãðàíè÷åíèÿòà çà ñâîáîäàòà íà âåðîèçïîâåäàíèÿòà â Èçòî÷íèÿ áëîê è ïî-êîíêðåòíî íà ïðàâîñëàâíèòå õðèñòèÿíè â ÑÑÑÐ: „Ïðè âñå. ïðîòåñòè è äðóãè ìàòåðèàëè. Òîçè ñëó÷àé å õàðàêòåðåí è íà íåãî íå òðÿáâà äà ñå ãëåäà êàòî íà îáèêíîâåíà íåëîÿëíà ìåæäóâåäîìñòâåíà êîíêóðåíöèÿ. â êîÿòî ñå íàìèðà Êîìèòåòúò ïî öúðêîâíè âúïðîñè. íî è ïîñòîÿííî ñëåäåíå è èçó÷àâàíå íà íàñòðîåíèÿòà âñðåä äóõîâåíñòâîòî îò âñè÷êè èçïîâåäàíèÿ ó íàñ“.

ñèãóðíîñò. Íàé-íàïðåä ùå ïîñî÷èì Îòäåëà çà ÏÀ [Ïðîïàãàíäà è àãèòàöèÿ] íà ÖÊ. Ïîíåæå òåçè èìåíà íàé-òÿñíî ñà ñâúðçàíè ñ ðåëèãèÿòà. îòíàñÿùè ñå äî öúðêâàòà.  òîçè ñïèñúê âëèçà ïðèíóæäàâàíåòî íà „ëîÿëíè“ íà äúðæàâàòà âèñøè äóõîâíèöè äà ïðàâÿò äâóñìèñëåíè èçêàçâàíèÿ ïî îòíîøåíèå íà öúðêîâíîòî ðúêîâîäñòâî. Àêöåíòúò å ïîñòàâåí âúðõó îïàñíîñòòà ëèïñàòà íà ñúãëàñóâàíîñò äà äîâåäå äî ãðåøíè õîäîâå. äîâåëè äî ãðåøíè ïåðñîíàëíè íàçíà÷åíèÿ èëè çàñèëâàíå íà àäìèíèñòðàòèâíèÿ íàòèñê ñðåùó Öúðêâàòà.  äîêëàäà ñå ïîñî÷âàò ðåäèöà ñëó÷àè íà ïðåíåáðåãâàíå èëè íåçà÷èòàíå íà ìíåíèåòî íà Êîìèòåòà. Òîâà ñå ïî÷óâñòâà íàïîñëåäúê. êàòî èçîáùî íå áå èçñëóøàíî ïðåäâàðèòåëíî è áÿõà äàäåíè íÿêîè îôèöèàëíè óêàçàíèÿ. 76 .. â ÷èéòî ðåñîð å è íàáëþäåíèåòî è êîíòðîëà íàä ïðàâîñëàâíîòî äóõîâåíñòâî. Ïðåç 1969 ã..) îò íÿêîëêî ãîäèíè ïðàêòè÷åñêè íå ñå ñïàçâà è ñå íàðóøàâà îò íàé-îòãîâîðíè ìåñòà. Äîêëàäúò íàñòîÿâà íà çàïàçâàíåòî íà öåíòðàëíîòî ìÿñòî íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè ïî îòíîøåíèå íà ðåëèãèîçíàòà ïîëèòèêà. à ïî îòíîøåíèå íà ïðàâîñëàâíèòå õðèñòèÿí蠖 â êàìïàíèÿòà çà íàëàãàíå íà ãðàæäàíñêèòå ðèòóàëè. áå ïðåíåáðåãíàòî ìíåíèåòî íà Êîìèòåòà. Íåâñêè“. Ñ àêòèâíàòà íàìåñà íà ÌÂÐ å îáÿñíåíà ëèïñàòà íà êîîðäèíàöèÿ â ñëåäâàíàòà öúðêîâíà ïîëèòèêà (áåç íÿêúäå èçðè÷íî äà ñå ñïîìåíàâà Äúðæàâíà ñèãóðíîñò). êîèòî êîðåííî ïðîòèâîðå÷àõà íà åäíî ìàðêñèñòêî-ëåíèíñêî îòíîøåíèå êúì öúðêîâíèÿ èíñòèòóò.  òîâà îòíîøåíèå äîêëàäúò ñòèãà äî çàáåëåæèòåëíè îò ãëåäíà òî÷êà íà áúäåùèòå ñúáèòèÿ çàêëþ÷åíèÿ: „Âúâ âðúçêà ñ áîðáàòà çà íàöèîíàëíî îñúçíàâàíå íà ïîìàøêîòî íàñåëåíèå ñå âîäè êàìïàíèÿ çà çàìÿíà íà ëè÷íèòå èìåíà îò àðàáñêè è òóðñêè ïðîèçõîä. âêëþ÷èòåëíî è äî ãðåøíè ïåðñîíàëíè íàçíà÷åíèÿ. ñ äúðæàâíèÿ îðãàí ïî öúðêîâíèòå äåëà (. êîÿòî âñå îùå èìà ñèëíî âëèÿíèå ñðåä ãîëÿìà ÷àñò îò òîâà íàñåëåíèå íàòèñêúò âÿðâàùèòå ãðàæäàíè îò ñðåäíà è ïî-íàïðåäíàëà âúçðàñò äà ñè ñìåíÿò èìåíàòà îçíà÷àâà ôàêòè÷åñêà çàáðàíà íà ðåëèãèÿòà. Îñíîâíèÿò ïàòîñ íà äîêóìåíòà îáà÷å å íàñî÷åí ñðåùó êàìïàíèÿòà çà çàñèëâàíå íà àòåèñòè÷íàòà ïðîïàãàíäà. Òåçè óêàçàíèÿ òðÿáâàøå Êîìèòåòúò äà îáîðâà íà ïî-îòãîâîðíè ìåñòà è íà êðàÿ äà íàëîæè òÿõíîòî îòìåíÿíå. Òîâà ñå îòíàñÿøå äî âåëèêäåíñêèÿò ïðàçíèê â Ñîôèÿ ñ îãëåä íà âúçìîæíè ñìóùåíèÿ îò ñòðàíà íà ìëàäåæè â êàòåäðàëíèÿ õðàì „Àë. êîÿòî ïî îòíîøåíèå íà ïîìàøêîòî íàñåëåíèå íàìèðà èçðàç â êàìïàíèÿòà ïî ïðîìÿíà íà èìåíàòà. êîãàòî âñå ïî-íàñòîé÷èâî ñå àãèòèðà äóõîâíèòå ëèöà äà ñè ñìåíÿò èìåíàòà. êàòî òîé äîðè ñè ïîçâîëÿâà äà êðèòèêóâà îòäåë „Ïðîïàãàíäà è àãèòàöèÿ“ íà ÖÊ: „Çàåòèÿò îò ïðàêòèêàòà íà ñîöèàëèñòè÷åñêèòå ñòðàíè ïðèíöèï íà çàäúëæèòåëíî ñúãëàñóâàíå îñíîâíèòå âúïðîñè.

à êàòî ðåàëåí ôàêò. Íî òîâà íå òðÿáâà äà âîäè äî ïðåóâåëè÷àâàíå íà çíà÷åíèåòî íà òîçè äîêóìåíò. Âúïðîñúò ïîäëåæè íà íåçàáàâíî êîìïåòåíòíî îáñúæäàíå. Êîìèòåòúò ïëåäèðà çà ñúõðàíÿâàíåòî íà äîòîãàâàø- 77 .. Çà òîâà áè òðÿáâàëî äà ñå äúðæè ñìåòêà è ïîðàäè îáñòîÿòåëñòâîòî. äîñòà ðåàëíà.. êàêòî è äà ñå âçåìå ðåøåíèå çà êîðåêòíî ðàçïðåäåëåíèå íà ôóíêöèèòå ìåæäó äðóãèòå èíñòèòóöèè: „1. Òîâà áè ïðåäèçâèêàëî ãîëåìè óñëîæíåíèÿ. Èçÿñíÿâàíå êîìïåòåíòíîñòòà íà íÿêîè âåäîìñòâà ïî îòíîøåíèå íà öúðêîâíèòå âúïðîñè“. â êîèòî àðãóìåíòúò çà „êîíñòèòóöèîííîòî ïîëîæåíèå çà ñâîáîäàòà íà ñúâåñòòà“ íå ñå èçïîëçâà ñàìî êàòî äåêëàðàòèâíà ôðàçà çà âúíøíà êîíñóìàöèÿ. à ñúùî è îò îðãàíèçàöèèòå íà Îòå÷åñòâåíèÿ ôðîíò. êàêòî å âúâ âñè÷êè ñîöèàëèñòè÷åñêè ñòðàíè. íà êîèòî ñå âúçëàãà èçâúðøâàíåòî íà íÿêîè ðèòóàëè“. Ïîäãîòâÿíå è èçëèçàíå íà ïàðòèåí äîêóìåíò çà èçÿñíÿâàíå ïàðòèéíîòî è äúðæàâíîòî îòíîøåíèå êúì ðåëèãèÿòà è öúðêâàòà âúâ âðúçêà ñ êîíñòèòóöèîííîòî ïîëîæåíèå íà ñâîáîäàòà íà ñúâåñòòà. ÷èÿòî îñíîâíà öåë å äà ñå ïîòâúðäè îùå âåäíúæ öåíòðàëíàòà ðîëÿ íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè ïî îòíîøåíèå íà ðåëèãèîçíàòà ïîëèòèêà. (. Äà ñå îáìèñëè öåëåñúîáðàçíîñòòà è ñå ðåøè ïðåìèíàâàíåòî íà êîìèòåòà ïîä íàáëþäåíèåòî íà äðóã îòäåë íà ÖÊ íà Ïàðòèÿòà. Îáñúæäàíå âúïðîñà çà åâåíòóàëíî âúçñòàíîâÿâàíå ñòàðîòî ïîëîæåíèå íà Êîìèòåòà çà èçïîâåäàíèÿòà â ñèñòåìàòà íà Ìèíèñòåðñêèÿ ñúâåò. Äîêëàäúò íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè îò 10 äåêåìâðè 1971 ã. êîèòî ïîñòúïâàò îò òðóäà íà âñè÷ê蠖 íåâÿðâàùè è âÿðâàùè. Òîâà å åäèí îò ìíîãî ðåäêèòå ñëó÷àè. Öÿëàòà àðãóìåíòàöèÿ â íåãî å íàñî÷åíà êúì ñúõðàíÿâàíåòî íà ñúùåñòâóâàùîòî ñòàòóêâî. 2.) 10. ÷å âñè÷êî ñâúðçàíî ñ ãðàæäàíñêèòå ðèòóàëè ñå ôèíàíñèðà îò äúðæàâíèòå ïðèõîäè. Ïðåäè âñè÷êî îò ñòðàíà íà äëúæíîñòèòå ëèöà ñå âîäè àíòèðåëèãèîçíà ïðîïàãàíäà. âúçíèêâàò ñúùî íîâè ïðîáëåìè. âúðõó êîéòî ñå èçãðàæäà öÿëà îáîñíîâàíà òåçà çà îñíîâíèòå öåëè íà öúðêîâíàòà ïîëèòèêà.. äà ñå ïîñòàâè íàöèîíàëíèÿò âúïðîñ íà âåðñêà îñíîâà. ÷å çà äúðæàâàòà ðåëèãèÿòà å ÷àñòíî äåëî íà ãðàæäàíèòå. Òîâà áè òðÿáâàëî äà ñå èìà ïðåäâèä îò ñúçäàâàíèòå êúì íàðîäíèòå ñúâåòè êîìèñèè çà ãðàæäàíñêèòå ðèòóàëè. ñëó÷àÿ èìà îïàñíîñò. Òîâà âëèçà â ïðîòèâîðå÷èå ñ êîíñòèòóöèîííèÿ ïðèíöèï íà ñâîáîäàòà íà ñúâåñòòà. 3. íà äåëî ñå ñòèãà äî äèñêðèìèíèðàíå íà åäíà ÷àñò îò ãðàæäàíèòå (âÿðâàùèòå) è ñå íàðóøàâà ïðèíöèïíîòî ñòàíîâèùå. (. Öÿëîòî òîâà ïðîñòðàííî èçëîæåíèå âîäè äî ðåäèöà êîíêðåòíè ïðåäëîæåíèÿ. ÷èåòî îðãàíèçèðàíå ñå âúçëîæè íà íàðîäíèòå ñúâåòè.) Ñ ðåøåíèåòî çà ãðàæäàíñêèòå ðèòóàëè.. èçëèçà èçâúí îáè÷àéíèÿ áþðîêðàòè÷åí åçèê è ïîñòàâÿ ïîä âúïðîñ âå÷å âçåòè ïàðòèéíè ðåøåíèÿ. ìîæå áè êúì òîâà íà Àäìèíèñòðàòèâíèÿ.

Ðóìúíèÿ (Å. òúé êàòî âúçïðèåòàòà ïàðòèéíà ëèíèÿ íå ïîäëåæè íà ðåâèçèÿ è îò ãëåäíà òî÷êà íà ñëåäâàùèòå ãîäèíè ïðîòèâîïîñòàâÿíåòî ñðåùó íåÿ èçãëåæäà áåçïåðñïåêòèâíî. Êóðîåäîâ) è ×ÑÑÐ (Ê. êîìóòî èçïðàùà ñïåöèàëíà äîêëàäíà çàïèñêà. ÃÄÐ (Ã. áåç äà ñå ñòèãà äî ãðóáè àäìèíèñòðàòèâíè ìåðêè. Âúçìîæíà ïðè÷èíà çà íåãîâîòî îöåëÿâàíå ñëåä êðèçàòà îò 1971–1972 ã. Îñíîâíîòî èçêàçâàíå å îòðåäåíî çà ïðåäñòàâèòåëÿ íà Ñúâåòñêèÿ ñúþç Â. Ïîêîíêðåòíî äîêëàäíàòà èçáðîÿâà ñëåäíèòå ïðåöåäåíòè.. âåðîÿòíî å ïðîâåæäàíåòî â Ñîôèÿ ïðåç 1972 ã. À. Ïîëøà (À. Õðóçà). Ìóíòÿíó). Íà ñëåäâàùàòà 1973 ã. ñðåùó àäìèíèñòðàòèâíîòî íàëàãàíå íà ãðàæäàíñêèòå ðèòóàëè è íàñòîÿâà. ñúïðîâîäåíà ñ ïîñòåïåííàòà àòåèçàöèÿ íà îáùåñòâîòî. Êúì ñðåäàòà íà 70-òå ãîäèíè Äúðæàâíà ñèãóðíîñò èãðàå âñå ïîâàæíà ðîëÿ ïðè ôîðìèðàíåòî íà òàçè ïîëèòèêà. Çàéãåâàñååð). çà êîéòî äîêëàäâà ïðåäñòàâèòåëÿò íà ×åõîñëîâàêèÿ Ê. Íà ïîñî÷åíîòî ñúâåùàíèå â Ñîôèÿ ó÷àñòâàò ðúêîâîäèòåëèòå íà ñúîòâåòíèòå âåäîìñòâà â Óíãàðèÿ (È. Ìèõàèë Êþ÷óêîâ ñå îïèòâà äà àíãàæèðà ñ ðåøàâàíåòî íà ïðîáëåìà ëè÷íî Òîäîð Æèâêîâ. Õðóçà. Îñíîâíè òåìè íà ñúâåùàíèåòî ñà ñúâðåìåííàòà ïîëèòèêà íà Âàòèêàíà (ïî êîÿòî äîêëàäâà ïîëñêèÿò ïðåäñòàâèòåë Ñêàðæèíñêè) è âúïðîñúò çà çàñèëâàíå ðîëÿòà íà Öúðêâàòà â áîðáàòà çà ìèð. ïîñî÷åíè êàòî óòâúðäåíà ïðàêòèêà: „– íå ñå ðàçðåøàâàò ðåìîíòè íà öúðêâè è äæàìèè è äðóãè ìîëèòâåíè äîìîâå. Êóðîåäîâ94. ÷èÿòî ñúùíîñò å îñèãóðÿâàíå íà ëîÿëíîñòòà íà äóõîâåíñòâîòî. åäâà ëè ïðåäè íåãîâîòî ïðîâåæäàíå ìîæå äà ñå î÷àêâà ñìÿíà íà ðúêîâîäñòâîòî. Áàëæèííÿì). Êîíôëèêòèòå ïðîäúëæàâàò è ñëåä 1972 ã. Âñå ïàê Êþ÷óêîâ óñïÿâà äà çàïàçè ïîñòà ñè îùå íÿêîëêî ãîäèíè. 78 . âêëþ÷èòåëíî è êàòî ïîåìà íåôîðìàëíîòî ðúêîâîäñòâî íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè. ÷èÿòî îñíîâíà öåë å êîîðäèíàöèÿòà íà „ìèðîòâîðíàòà è èêóìåíè÷åñêà“ äåéíîñò íà òåõíèòå öúðêâè.íàòà ïîëèòèêà. äîìàêèí íà êîéòî å áúëãàðñêèÿò Êîìèòåò ïî öúðêîâíè âúïðîñè. íà åäíî îò íàé-çíà÷èìèòå ñúáèòèÿ â æèâîòà íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñ蠖 Ñúâåùàíèåòî íà äúðæàâíèòå ñëóæáè ïî ðåëèãèîçíèòå âúïðîñè îò ñîöèàëèñòè÷åñêèòå ñòðàíè. äîêàçàòåëñòâî çà êîåòî å è âå÷å öèòèðàíèÿò äîêëàä íà ñëóæèòåëÿ íà Êîìèòåòà Äèìèòúð Òîäîðîâ. Ñúâåùàíèåòî å ÷àñò îò ðåäîâíèòå êîíñóëòàöèè íà òåçè ñëóæáè. Ìîíãîëèÿ (Ä. Òÿ ïîâòàðÿ àðãóìåíòèòå îò 1971 ã. Ìèêëîø). À. ÑÑÑÐ (Â. ÷å òåçè äåéñòâèÿ íàðóøàâàò Êîíñòèòóöèÿòà. íåãîâèÿò êîíêðåòåí èçðàç å áîðáàòà ìåæäó Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè è Äúðæàâíà ñèãóðíîñò ïî âúïðîñà êîé äà áúäå ñúùèíñêèÿò ðúêîâîäèòåë íà öúðêîâíàòà ïîëèòèêà. Òúé êàòî òîâà å íàé-âèñøèÿò ìíîãîñòðàíåí ôîðóì ïðåç êîìóíèñòè÷åñêèÿ ïåðèîä. Ñêàðæèíñêè). Êàêâàòî è ãëåäíà òî÷êà äà ñå ïðèåìå êúì òîçè êîíôëèêò. Òàçè áèòêà å ïðåäâàðèòåëíî çàãóáåíà çà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè.

çà äà èçâúðøè ðåëèãèîçíî îáñëóæâàíå. – äàâàò ñå íàðåæäàíèÿ íà ñâåùåíèöè äà íå äîïóñêàò â õðàìîâåòå ìëàäåæè è äàæå äåöà â ñëó÷àèòå.  çàêëþ÷åíèå Êîìèòåòúò èçêàçâà îïàñåíèåòî ñè. Åäíà êîìïåòåíòíà è áåçïðèñòðàñòíà ïðîâåðêà å íàëîæèòåëíî íåîáõîäèìà. êîèòî â ñâîèòå äåéñòâèÿ ñå ðúêîâîäÿò îò ñúîáðàæåíèÿ íà îãðàíè÷åí è ïîâúðõíîñòåí àòåèçúì.– íå ñå ðàçðåøàâàò åëåìåíòàðíè îáðåäè. ñëåäîâàòåëíî. ÷å êàìïàíèÿòà çà íîâèòå ðèòóàëè å îðãàíèçèðàíà îò íåèçâåñòíà èíñòèòóöèÿ: „Êîìèòåòúò ïî èçïîâåäàíèÿòà äî èçâåñòíî âðåìå ñìÿòàøå. çà äà ïîêàæå êîé ñå êðèå çàä âñè÷êî òîâà“97. ÷å ñà âÿðâàùè. âåëèêäåí. Ïðèëàãàíèòå ìåðêè. êîèòî ñà âàëèäíè ñåãà è çà îùå ïðîäúëæèòåëåí ïåðèîä. êîåòî âñúùíîñò ùå îçíà÷àâà øèðîêî íåäîâîëñòâî îò ïîëèòè÷åñêè õàðàêòåð ó ñòîòèöè õèëÿäè ãðàæäàíè. – ñâåùåíèê èëè èçîáùî äóõîâíèê íÿìà ïðàâî äà ïîñåòè äîì íà âÿðâàùèòå. ñà àíòèêîíñòèòóöèîííè è â ðàçðåç ñ óñòàíîâåíàòà ïîëèòèêà êúì öúðêâàòà. ÷å òîâà íå å òàêà. íèå èìàìå óáåæäåíèå. Ñåãà îáà÷å. – îñóåòÿâàò ñå ïîñåùåíèÿ â öúðêâèòå ÷ðåç ñïåöèàëíè àêöèè ïî âðåìå íà ãîëåìè ðåëèãèîçíè ïðàçíèöè (çàäóøíèöà. – íå ñå ðàçðåøàâàò ðåãèñòðàöèè íà äóõîâíèöè ñ áåçêðàéíè è â ìíîãî ñëó÷àè íåîáîñíîâàíè îòêàçè“95. ÷å íàðóøåíèÿòà. ÷å ïîääúðæàíåòî íà òàçè ïîëèòèêà ùå äîâåäå äî çàäúëáî÷àâàíå íà ïðîòèâîðå÷èÿòà ìåæäó âÿðâàùèòå è äúðæàâàòà: „ ïðîòèâåí ñëó÷àé áåçîòãîâîðíîòî ïîãàçâàíå íà óñòàíîâåíèòå îò çàêîíèòå è îïèòà ïðèíöèïè. Îòíîâî å äàäåí èçðàç íà íåäîâîëñòâîòî íà Êîìèòåòà îò ïðèíèçÿâàíåòî íà íåãîâèÿ ñòàòóò è íåãëèæèðàíåòî íà íåãîâîòî ìíåíèå è ñå íàìåêâà. êîãàòî å ïîâèêàí îò òÿõ. êîèòî ñà ãàðàíòèðàíè îò êîíñòèòóöèÿòà è ñïåöèàëíèòå çàêîíè âúâ âñè÷êè ñîöèàëèñòè÷åñêè ñòðàíè. Àðãóìåíòàöèÿòà íà Êîìèòåòà îòíîâî å ïðåäèìíî þðèäè÷åñêà. ÷èèòî äåéñòâèÿ ïî íàëàãàíå íà ãðàæäàíñêèòå ðèòóàëè ñà äîâåëè äî îáòÿãàíå íà îòíîøåíèÿòà ñúñ Ñèíîäà. à îò äðóãà 79 . êàòî ïîìåíè íà óìðåëè íàä ãðîáîâåòå â ãðîáèùàòà. – íå ñå ðàçðåøàâàò èçîáùî öúðêîâíè ïîãðåáåíèÿ. êîãàòî ñà ïðèäðóæåíè îò ðîäèòåëèòå ñè. ïðè ïîñåùåíèå íà ìèòðîïîëèò). Òå ñà ðàâíîñèëíè íà àäìèíèñòðàòèâíà çàáðàíà íà ðåëèãèÿòà“96. ìàêàð íÿêîè è äîñòà ãðóáè. ñà äåëî íà ìåñòíè îðãàíè. ñ èçêëþ÷åíèå ñàìî íà ÍÐ Àëáàíèÿ. – óâîëíÿâàò ñå îò ðàáîòà ãðàæäàíè çàðàäè òîâà.  äîêëàäíàòà ñïåöèàëíî ìÿñòî å îòäåëåíî íà Ãðàäñêèÿ íàðîäåí ñúâåò â Ñìîëÿí. êàòî íåãîâèÿò ïðåäñåäàòåë çàÿâÿâà äîðè ñëåäíîòî: „ ïîñî÷åíèòå ñëó÷àè ñå êàñàå çà îñíîâíè ïðàâà íà öúðêâàòà è âÿðâàùèòå. ùå äîâåäå äî êðàéíî íåæåëàòåëíè ïîñëåäèöè è ïðåäè âñè÷ê äî îñòúð êîíôëèêò ñ öúðêâàòà.

Îò äðóãà ñòðàíà. Çíà÷èòåëíî íàðàñòâà è òåæåñòòà íà Ïúðâî ãëàâíî óïðàâëåíèå (âúíøíîòî ðàçóçíàâàíå) – ïîçèöèÿòà íà Õðèñòî Ìàðèí÷åâ êàòî íà÷àëíèê íà îòäåë â Êîìèòåòà å ñàìî ïðèêðèòèå çà íåãîâàòà îñíîâíà äëúæíîñò. êàêòî è ëè÷íî å ïîçíàâàë ïðåäñòàâèòåëè íà äèàñïîðàòà. ñúñ çàïîâåä íà ìèíèñòúðà íà âúíøíèòå ðàáîòè Ïåòúð Ìëàäåíîâ îò 1 íîåìâðè 1978 ã. êîéòî ïðåäè 1978 ã. Çàìåíåí å îò Ëþáîìèð Ïîïîâ. ñëåä 1978 ã. âíåçàïíî ïî÷èâà99. åäíà îò öåíòðàëíèòå çàäà÷è íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè ïðåç òîçè ïåðèîä å óñòàíîâÿâàíå íà êîíòðîë âúðõó áúëãàðñêèòå öúðêîâíè îáùèíè â ÑÀÙ è Êàíàäà. Ñëåä êàòî çàåìà íîâèÿ ïîñò. å áèë äâà ïúòè ïîñëàíèê íà Áúëãàðèÿ â ÑÀÙ (ïðåç 1963–1965 ã. Âúïðåêè ÷å Ñâ.ñòðàíࠖ íà ïðàêòèêà áåçóñëîâíî ùå ïðåäèçâèêà çàñèëâàíå íà ðåëèãèîçíîñòòà“98. êîÿòî ïðåç 80-òå ãîäèíè å çàìåñòíèê-íà÷àëíèê íà îòäåë ÕIV (Êóëòóðíî-èñòîðè÷åñêî ðàçóçíàâàíå) â Ïúðâî ãëàâíî óïðàâëåíèå102. êîéòî çàåìà òàçè ïîçèöèÿ äî êðàÿ íà êîìóíèñòè÷åñêèÿ ðåæèì. òîé å è çàìåñòíèê-ìèíèñòúð íà âúíøíèòå ðàáîòè. íàçíà÷àâàíåòî íà Ïîïîâ îñèãóðÿâà íà èíñòèòóöèÿòà ïîëèòè÷åñêà ñòàáèëíîñò è ïîäêðåïà è äî íîâè êîíôëèêòè ñ äðóãè èíñòèòóöèè íå ñå ñòèãà. çà íîâ ïðåäñåäàòåë íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè å íàçíà÷åí Ñòîéíî Áàðúìîâ. Òàêà èëè èíà÷å. Åäèíñòâåíàòà âðúçêà ìåæäó êàðèåðàòà ìó äî òîçè ìîìåíò è íîâîòî ìó íàçíà÷åíèå å. Áåç äà ñà ÿñíè êîíêðåòíèòå ïðè÷èíè çà ñìÿíàòà. Ïîä ðúêîâîäñòâîòî íà Ëþáîìèð Ïîïîâ è Õðèñòî Ìàðèí÷åâ Êîìèòåòúò ïî öúðêîâíè âúïðîñè ïðåñòàâà äà ñå ñúïðîòèâëÿâà íà àäìèíèñòðàòèâíèòå ìåðêè ïî íàëàãàíå íà ãðàæäàíñêèòå ðèòóàëè. Çà ðàçëèêà îò Ìèõàèë Êþ÷óêîâ òðóäíî ìîæå äà ñå êàæå. Ëþáîìèð Ïîïîâ çàìåíÿ çàìåñòíèê-ìèíèñòúð Æèâêî Ïîïîâ íà äëúæíîñòòà ïðåäñåäàòåë íà „Åôîðèÿ Çîãðàô“101. ÷å Ëþáîìèð Ïîïîâ èìà çàäúëáî÷åíè ïîçíàíèÿ âúðõó öúðêîâíàòà ïðîáëåìàòèêà100. è äâà ïúòè ïîñëàíèê â Ãúðöèÿ (ïðåç 1971–1974 è 1977–1978 ã.  àðõèâèòå îò ñëåäâàùèòå ãîäèíè ñå íàìèðàò ðåäèöà äîêóìåíòè. Òîé å âèñîêîïîñòàâåí êàðèåðåí äèïëîìàò. Çàåäíî ñ äëúæíîñòòà ïðåäñåäàòåë íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè. òúé êàòî ïðåç àïðèë 1978 ã. ïðåç 1974 ã. êîèòî íåäâóñìèñëåíî äîêàçâàò ó÷àñòèåòî íà Äúðæàâíà ñèãóðíîñò âúâ ôîðìèðàíåòî íà ïîëèòèêàòà êúì Öúðêâàòࠖ íà íÿêîè îò çàñåäàíèÿòà ïî òåçè âúïðîñè ó÷àñòèå âçèìà ëè÷íî åäèí îò íà÷àëíèöèòå íà Øåñòî óïðàâëåíèå. Àíòîí Ìóñàêîâ.).). Òîé îñòàâà íà òîçè ïîñò åäâà òðè ãîäèíè. ÷å êàòî ïîñëàíèê â Ãúðöèÿ å áèë â òå÷åíèå íà íåëåêèòå äèïëîìàòè÷åñêè ïðåãîâîðè ïî ðåäèöà öúðêîâíè âúïðîñè. à êàòî áèâø ïîñëàíèê â ÑÀÙ Ïîïîâ å áèë íàÿñíî è ñ òåçè ïðîáëåìè. ñèíîä è êîíêðåòíè 80 . è 1974–1977 ã. Òîâà å êóëìèíàöèÿòà íà èíñòèòóöèîíàëíèÿ êîíôëèêò ìåæäó Êîìèòåòà ïî èçïîâåäàíèÿòà è ïàðòèéíîòî ðúêîâîäñòâî ïî âúïðîñà çà ïîëèòèêàòà êúì Öúðêâàòà. Ñìÿíàòà íà ðúêîâîäñòâîòî âîäè äî ñïèðàíå íà èíñòèòóöèîíàëíèòå áèòêè è â ñëåäâàùèòå ãîäèíè âå÷å íå ìîæå äà ñå ãîâîðè çà ñúïðîòèâà íà Êîìèòåòà ñðåùó óñòàíîâåíàòà ëèíèÿ.

à ñúùî è â Çîãðàôñêèÿ ìàíàñòèð â Àòîí. ñ Öúðêâàòà ñå çàíèìàâà Âòîðî îòäåëåíèå „Äóõîâåíñòâî“ â Îñìè îòäåë íà Âòîðî ãëàâíî óïðàâëåíèå104.. Âúçïðèåìàíåòî íà Öúðêâàòà êàòî „ïàòðèîòè÷íà“ èíñòèòóöèÿ å õàðàêòåðíî è çà äðóãàòà ñòðóêòóðà. ñúñ çíà÷èòåëíî çàòåãíàòèÿ êîíòðîë âúðõó ïåðñîíàëíèòå íàçíà÷åíèÿ ñðåä âèñøèÿ êëèð. ñâúðçàíè ïî åäèí èëè äðóã íà÷èí ñ öúðêîâíèÿ æèâîò) è ÷ðåç àêòèâíî ó÷àñòèå â ïðîöåñà íà ñåëåêöèÿ íà âèñøåòî äóõîâåíñòâî. äîêàòî íàé-âàæíèÿò å äà îñúùåñòâÿâà ïúëåí êîíòðîë âúðõó äåéíîñòòà íà äóõîâåíñòâîòî ÷ðåç âåðáóâàíå íà êîíêðåòíè öúðêîâíè ñëóæèòåëè (êàêòî ñâåùåíèöè è ìîíàñè. áèâøè ÷ëåíîâå íà áóðæîàçíè è ôàøèñòêè ïàðòèè è îðãàíèçàöèè çà èçäèðâàíå àâòîðèòå íà àíîíèìíè äîêóìåíòè“103. ðàáîòàòà ïî íåãî ñúùî ìèíàâà íà ïîä÷èíåíèå íà íîâàòà ñòðóêòóðà. Âîäåí îò òîâà ðàçáèðàíå Êîìèòåòúò çàïî÷âà èçêëþ÷èòåëíî àêòèâíî è ñ ìíîãî ïðîòèâîðå÷èâè ðåçóëòàòè äà ñå íàìåñâà â æèâîòà íà áúëãàðñêèòå öúðêîâíè îáùèíè èçâúí Áúëãàðèÿ – îñîáåíî â ÑÀÙ. êîíòðàðåâîëþöèîííèòå. èíòåëèãåíöèÿòà. Íî òîâà å ñàìî âòîðè÷åí àêöåíò â íåéíàòà ðàáîòà. Îùå ïîêîíêðåòíà ïî òîçè âúïðîñ å èñòîðè÷åñêàòà ñïðàâêà çà ÂÃÓ. òàêà è ñâåòñêè ëèöà. êîãàòî å ñúçäàäåíà íåïðèêðèòàòà ïîëèòè÷åñêà ïîëèöèÿ íà êîìóíèñòè÷åñêèÿ ðåæè젖 Øåñòî óïðàâëåíè堖 „çà áîðáà ñðåùó èäåîëîãè÷åñêàòà äèâåðñèÿ. êîéòî ñè ïîñòàâÿ çà îñíîâíà öåë èìåííî áîðáàòà ñðåùó èíàêîìèñëèåòî â ñîöèàëèñòè÷åñêàòà ñèñòåìà. Öúðêâàòà âëèçà â ïîëåçðåíèåòî íà ÄÑ îùå îò ðàííèÿ ïåðèîä íà êîìóíèñòè÷åñêèÿ ðåæèì. êîåòî îò íà÷àëîòî íà 60-òå ãîäèíè íîñè íîìåðàöèÿòà Âòîðî ãëàâíî óïðàâëåíèå (ÂÃÓ). Îñíîâíàòà ëèíèÿ â ïîâåäåíèåòî ìó ïðåç òîçè ïåðèîä ìîæå äà ñå õàðàêòåðèçèðà. êîÿòî âçèìà ó÷àñòèå âúâ ôîðìèðàíåòî íà ïîëèòèêàòà êúì Öúðêâàòࠖ Äúðæàâíà ñèãóðíîñò. â êîéòî Øåñòî óïðàâëåíèå å ñúçäàäåí ïðåç 1967 ã. îò åäíà ñòðàíà. à îò äðóãࠖ ñ ïîñòàâÿíå íà óäàðåíèå âúðõó „ïàòðèîòè÷íàòà“ ôóíêöèÿ íà Áúëãàðñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà. Çà öúðêîâíàòà òåìàòèêà íå å áåç çíà÷åíèå è êîíòåêñòúò.ìèòðîïîëèòè ïðîäúëæàâàò äà ñå îïëàêâàò îò äåéñòâèÿòà íà ìåñòíèòå âëàñòè. ÷ëåíîâåòå íà áèâøèòå îïîçèöèîííè ïàðòèè. äóõîâåíñòâîòî. Êàíàäà è Àâñòðàëèÿ.  íà÷àëîòî ñ êîíòðîëà íàä íåÿ å íàòîâàðåíî êîíòðàðàçóçíàâàòåëíîòî óïðàâëåíèå íà ÄÑ. ñïîðåä êîÿòî ïðåç 1965 ã. Øåñòî óïðàâëåíèå ñå ôîðìèðà âúç îñíîâà íà ñúùåñòâóâàùèòå èäåîëîãè÷åñêè îòäåëè íà Âòîðî ãëàâíî óïðàâëåíèå è òúé êàòî ïðàâîñëàâíîòî äóõîâåíñòâî å îöåíÿâàíî îñíîâíî êàòî èäåîëîãè÷åñêà çàïëàõà. Ïî-êîíêðåòíî ñ òîâà ñå çàíèìàâà Îñìè îòäåë íà ÂÃÓ „Çà âîäåíå íà êîíòðàðàçóçíàâàòåëíà ðàáîòà ïî âðàæåñêèòå åëåìåíòè èç ñðåäèòå íà ìëàäåæèòå. Êîìèòåòúò îáèêíîâåíî îñòàâÿ òåçè îïëàêâàíèÿ áåç ïîñëåäèöè. íàöèîíàëèñòè÷åñêè è äðóãè ïðîòèâîäúðæàâíè ïðîÿâè â ñòðàíàòà“105. Òàçè ñòðóêòóðà ïðîäúëæàâà äà ñúùåñòâóâà äî 1967 ã. Ïðè÷èíàòà Àíäðîïîâ äà áúäå îáñåáåí îò èäåÿòà äà ïðå÷óïè èäåîëîãè÷åñêàòà ñúïðîòèâà â Ñúâåòñêèÿ ñúþç è Èçòî÷íèÿ áëîê å ïîÿâàòà íà äèñèäåíòñêîòî äâèæåíèå. 81 . â Ìîñêâà çà íîâ ïðåäñåäàòåë íà ÊÃÁ å íàçíà÷åí Þðèé Àíäðîïîâ.

Ïðåç 1980 ã. À íà 25 íîåìâðè 1965 ã. Äàìÿíîâ109. Öèîíèçúì. à êîíêðåòíî ñ Ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà ñå çàíèìàâà Ïúðâî îòäåëåíèå â íåãî108.  êðàÿ íà 1965 ã. ïðåç 1967 ã. êàòî îðãàíèçèðà ñúäåáåí ïðîöåñ ñðåùó ïèñàòåëèòå Àíäðåé Ñèíÿâñêè è Þëèé Äàíèåë. â êîåòî çà ïðúâ ïúò îòêðèòî ãîâîðÿò çà îãðàíè÷åíèÿòà è ðåïðåñèèòå.  îòãîâîð íà ïúðâèòå äèñèäåíòñêè ïðîÿâè. çàìåíåí îùå ïðåç 1968 ã. å íàñëåäåí îò Àíòîí Ìóñàêîâ. ÷å òîçè ñïèñúê íå âêëþ÷âà íàé-âàæíèòå àãåíòè ñðåä äóõîâåíñòâîòî. çàíèìàâàù ñå ñ „Íàöèîíàëèñòè÷åñêè ïðîÿâè. Àíäðîïîâ ñúçäàâà ñïåöèàëèçèðàíàòà ñòðóêòóðà â ÊÃÁ (V óïðàâëåíèå) çà áîðáà ñ èäåîëîãè÷åñêàòà äèâåðñèÿ. îò Ïåòúð Ñòîÿíîâ. â íà÷àëîòî íà êàðèåðàòà ñè â îòäåëà òîé å ïîëó÷èë çàäà÷àòà äà ðúêîâîäè ïåòèìà àãåíòè â öúðêîâíèòå ñðåäè. êîèòî ïðåç 1985 ã. äóõîâåíñòâî è ñåêòè“107. îò êîèòî òðèìà ñëóæèòåëè íà Ñèíîäà (î÷åâèäíî íà íèñêè äëúæíîñòè). Ñúùàòà ãîäèíà è ñúñ ñúùèòå ôóíêöèè å ñúçäàäåíî è áúëãàðñêîòî Øåñòî óïðàâëåíèå. íà êîèòî ñà ïîäëîæåíè âÿðâàùèòå ïðàâîñëàâíè õðèñòèÿíè â Ñúâåòñêèÿ ñúþç106. îïðåäåëÿí êàòî ïúðâèÿ ïðîöåñ ñðåùó äèñèäåíòè â Ñúâåòñêèÿ ñúþç.  êíèãàòà ñè Àñåíîâ ïðèçíàâà. ñúâåòñêàòà ñèñòåìà ïðåæèâÿâà òåæúê ïðîïàãàíäåí ïðîâàë. à ñ âðåìåòî â íåãîâàòà äåéíîñò âñå ïîâå÷å ñå âêëþ÷âàò è àíòèïàðòèéíèòå ïðîÿâè â ðàìêèòå íà ñàìàòà êîìóíèñòè÷åñêà ïàðòèÿ. ñâåùåíèöèòå Ãëåá ßêóíèí è Íèêîëàé Åøëèìàí àäðåñèðàò äî ïàòðèàðõ Àëåêñèé I îòâîðåíî ïèñìî. à ïðåç 80-ò堖 ïîäïîëêîâíèê Ê. êàêòî è îêàçâàíå íà ïîäêðåïà íà àòåèñòè÷íàòà ïîëèòèêà íà ÁÊÏ.÷èèòî íàé-ðàííè ïðîÿâè ñà èìåííî â ñðåäèòå íà èíòåëåêòóàëöèòå è ïðàâîñëàâíîòî äóõîâåíñòâî. ÷å öÿëàòà òàçè àãåíòóðà å áèëà âåðáóâàíà ïðåäè ìíîãî ãîäèíè áåç èçêëþ÷åíèå âúç îñíîâà íà êîìïðîìåòèðàù ìàòåðèàë ïîðàäè ó÷àñòèåòî íà òåçè õîðà â íÿêàêúâ âèä îïîçèöèîííà äåéíîñò èëè ëè÷íè ñëàáîñòè. Ïî íåãîâèòå äóìè îñíîâíèòå öåëè íà îòäåëà ñà áèëè íàñî÷åíè êúì ïðåäîòâðàòÿâàíå èçãðàæäàíåòî íà îïîçèöèîííè öåíòðîâå íà ðåëèãèîçíà îñíîâà. êîíòðàðåâîëþöèîííèòå åëåìåíòè. Êîòîâ110. Ïîäîáíà îöåíêà ìîæå äà áúäå íàìåðåíà â ìåìîàðèòå íà áèâøèÿ îôèöåð â îòäåëà Áîí÷î Àñåíîâ. êîèòî ñà ïðîäúëæèëè äà 82 . Óïðàâëåíèåòî ñå êîíöåíòðèðà âúðõó ðàáîòàòà ñðåùó èíòåëèãåíöèÿòà. êîéòî íàêðàòêî îïèñâà ðàáîòàòà ñè ïî ëèíèÿ íà ïðàâîñëàâíîòî äóõîâåíñòâî êúì ñðåäàòà íà 70-òå ãîäèíè. åäèí ñëóæèòåë è åäèí ïðåïîäàâàòåë â Äóõîâíàòà àêàäåìèÿ. Ïðúâ íà÷àëíèê íà óïðàâëåíèåòî å Áîðèñ Ìàíîâ. Îò íåãîâèòå ñïîìåíè ñòàâà ÿñíî. Òðåòè îòäåë âå÷å íîñè èìåòî „Ðåëèãèÿ. Ïðåäè îòâàðÿíåòî íà àðõèâèòå íà Äúðæàâíà ñèãóðíîñò ñúùåñòâóâàøå òåíäåíöèÿòà Ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà äà áúäå îìàëîâàæàâàíà êàòî îáåêò íà Øåñòî óïðàâëåíèå. Íà÷àëíèê íà òîçè îòäåë â êðàÿ íà 60-òå ãîäèíè å Í. ïðîòèâîäåéñòâèå íà àíãàæèðàíåòî íà ïðåäñòàâèòåëè íà äóõîâåíñòâîòî ñ îïîçèöèîííà äåéíîñò. Ïàê ïî íåãîâèòå äóìè. Îò ãëåäíà òî÷êà íà âëàñòòà ïðàâîñëàâíèòå âÿðâàùè è ïðàâîñëàâíîòî äóõîâåíñòâî ñå âïèñâàò â ïðåäñòàâàòà çà ðåëèãèîçíî ìàëöèíñòâî è ñ ðàáîòàòà ïî òîçè ñåêòîð å íàòîâàðåí Òðåòè îòäåë. Áåëîåìèãðàíòè è ïàìåòíèöè íà êóëòóðàòà“. åòíè÷åñêèòå ìàëöèíñòâà.

ðàáîòÿò â òÿñíà êîîðäèíàöèÿ ïîìåæäó ñè. Òàçè ãëåäíà òî÷êà ïîäëåæè íà ñúùåñòâåíà ðåâèçèÿ. ÷å ïúðâîíà÷àëíèÿò èíòåðåñ êúì êîíêðåòíè äóõîâíèöè ïðîèçëèçà íàé-÷åñòî îò ñòðàíà íà Òðåòè îòäåë íà Øåñòî óïðàâëåíèå. àíãàæèðàíè ñ ðàáîòàòà ïî öúðêîâíà ëèíèÿ – Øåñòî è Ïúðâî ãëàâíî. ñðåä êîèòî ñïîìåíàâà àðõèìàíäðèòèòå Âàñèëèé è Ìèðîí. Âñå ïàê ïðèçíàâà. ÷å ïðåç òîçè ïåðèîä àêòèâíî ñà áèëè ñëåäåíè èçâåñòíèòå êàòî îïîçèöèîííî íàñòðîåíè äóõîâíèöè. Áåç äà ñïîìåíàâà èìåíà. òîé òâúðäè. çà êîãîòî ùå ñòàíå äóìà ïî-íàòàòúê â èçëîæåíèåòî. Ïðåç 70-òå ãîäèíè Èâàí Äèìèòðîâ ðúêîâîäè íàéâàæíèÿ àãåíò ñðåä ìèòðîïîëèòèòå (ÁÎÉÊÎ)115. äîðè è ñàìî âúç îñíîâà íà ìàëêîòî ïðåãëåäàíè äî òîçè ìîìåíò àðõèâè íà Äúðæàâíà ñèãóðíîñò. êîåòî ìîæå äà ñå îáÿñíè ñ òîâà. öÿëîñòíîòî) äåëî íà ðàáîòàòà ïî Ñâåòîâíèÿ ñúâåò íà öúðêâèòå114. Àñåíîâ å îñîáåíî ïåñòåëèâ â ðàçêàçà ñè çà ïðàâîñëàâíîòî äóõîâåíñòâî è ñå îïèòâà äà çàñèëè êîíñïèðàòèâíîñòòà îêîëî íåãî. ÷å Ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà äàëå÷ íå å áèëà ïåðèôåðåí „îáåêò çà ïðîíèêâàíå“ çà Äúðæàâíà ñèãóðíîñò – íàé-ìàëêîòî çàùîòî âîäåùè îôèöåðè íà íàé-âàæíèòå àãåíòè ïî öúðêîâíà ëèíèÿ ñà äâàìà îò çàìåñòíèê-íà÷àëíèöèòå íà Øåñòî óïðàâëåíèå. Íàé-ÿðêîòî èçêëþ÷åíèå îò òîâà ïðàâèëî å àãåíò ÏÀÒÐÈÀÐÕ. ÷å ïðåç 50-òå ãîäèíè ïî-ãîëÿìàòà ÷àñò îò àãåíòèòå ïî ëèíèÿ íà äóõîâåíñòâîòî ñà ïðèâëå÷åíè âúç îñíîâà íà êîìïðîìåòèðàù ìàòåðèàë (íàé-÷åñòî ó÷àñòèå â îïîçèöèîííà äåéíîñò è ïî-ðÿäêî ïî ïîäîçðåíèå â õîìîñåêñóàëèçúì). åäèí îò ìëàäèòå ìèòðîïîëèòè íà ÁÏÖ ïðåç 50òå ãîäèíè. Ïðàâè âïå÷àòëåíèå. ÷å èìåííî òîâà å áèëà ëèíèÿòà. êàêòî è ñìÿòàíèòå çà „ðåàêöèîííè“ ìèòðîïîëèòè Âèäèíñêè Íåîôèò. ÷å äâåòå óïðàâëåíèÿ íà Äúðæàâíà ñèãóðíîñò. Ïðåç 70-òå ãîäèíè ïðèâëè÷àíåòî íà íîâè ñúòðóäíèöè âå÷å ñòàâà ïî-÷åñòî íà „èäåéíà“ èëè „ïàòðèîòè÷íà“ îñíîâà. êàòî ïðîó÷âàíåòî íà ïîäõîäÿùèòå õîðà çàïî÷âà îùå â 83 .áúäàò âîäåíè îò ïî-âèñøåñòîÿùè îôèöåðè111. ÷å èìåííî â íåãîâèÿ îòäåë ñå å ñúõðàíÿâàëî ëèòåðíîòî (ò. êîèòî ñå íàìèðàò íà îòíîñèòåëíî íèñêî ñòúïàëî â öúðêîâíàòà éåðàðõèÿ. ÷å ïðåç 70-òå ãîäèíè íå å èìàë ïðîáëåì ñ íàáèðàíåòî íà íîâà àãåíòóðà ñðåä äóõîâåíñòâîòî „íà èäåéíî-ïîëèòè÷åñêà îñíîâà“. Îò òåçè àðõèâè ìîæå äà ñå çàêëþ÷è. Âðà÷àíñêè Ïàèñèé è Âàðíåíñêè Éîñèô113. íî òîçè òèï çàâèñèìîñò ÷åñòî âîäè äî òÿõíîòî íåîõîòíî ñúòðóäíè÷åñòâî è áúðçî ðàçêîíñïèðèðàíå117. íî èìàò êîíòàêòè ñ „ðåàêöèîííè ìèòðîïîëèòè“.å. ïî êîÿòî Äúðæàâíà ñèãóðíîñò å ðàáîòèëà íàé-àêòèâíî. Ïðàêòèêàòà ïîêàçâà. áåç äà óòî÷íÿâà. êîåòî íàé-÷åñòî âêëþ÷âà è àíãàæèðàíåòî èì ñ ìåæäóíàðîäíàòà äåéíîñò íà Öúðêâàòà. à â íà÷àëîòî íà 80-òå ãîäèíè Àíòîí Ìóñàêîâ ïðîâåæäà ñðåùè ñ íàé-âàæíèÿ áúëãàðñêè àãåíò â Ñâåòîâíèÿ ñúâåò íà öúðêâèòå (ÄÀÌßÍÎÂ)116. Ïî âñè÷êî èçãëåæäà. Ñúâñåì ìèìîõîäîì îáà÷å òîé ñïîìåíàâà. êîãàòî ðàáîòàòà ñ òÿõ å ïîåòà îò Ïúðâî ãëàâíî óïðàâëåíèå. ÷å å ïèñàë ìåìîàðèòå ñè â ðàçãàðà íà öúðêîâíèÿ ðàçêîë. Ñëåä òîâà îòäåëúò ïîäïîìàãà ðàçâèòèåòî íà òåçè äóõîâíèöè â öúðêîâíàòà éåðàðõèÿ. êàòî äîðè å òðÿáâàëî äà îòõâúðëÿ ñàìîïðåäëîæèëè ñå êàíäèäàòè112. Ïî-ãîëÿìàòà ÷àñò îò àãåíòèòå â òîçè ïåðèîä ñà ñâåùåíèöè.

íÿêîè îò ïðåäñòàâèòåëèòå íà êîÿòî.. ñå îêàçâàò íàé-íåíàäåæäíèòå (äîðè è çà Äúðæàâíà ñèãóðíîñò) ïðåäñòàâèòåëè íà áúëãàðñêîòî äóõîâåíñòâî. à îò 1975 ã. ÷å ñðåä âàæíèòå öåëè íà ÐÈÊ å áèëî ïðèâëè÷àíåòî íà ïðàâîñëàâíè äóõîâíèöè.  ãîëÿìà ñòåïåí òåçè äâå ñòðóêòóðè ìîãàò äà áúäàò îïèñàíè êàòî ëåãàëíî ïðèêðèòèå çà äåéíîñòòà íà Êóëòóðíî-èñòîðè÷åñêîòî ðàçóçíàâàíå119.  èíòåðåñ íà èñòèíàòà òðÿáâà äà ñå îòáåëåæè.íàð. ÷ðåç êîèòî ðàçóçíàâàíåòî äà ïðîíèêâà è åâåíòóàëíî äà êîíòðîëèðà áúëãàðñêàòà åìèãðàöèÿ â ÷óæáèíà. Ñ òàçè öåë íà „ïàòðèîòè÷íà îñíîâà“ ñà âåðáóâàíè íÿêîè îò áúëãàðñêèòå ìèòðîïîëèòè â Àìåðèêà. ïðåäè äà áúäàò ðúêîïîëîæåíè çà åïèñêîï蠖 êàòî ïðèìåð â òîâà îòíîøåíèå ìîæå äà áúäå ïîñî÷åí íàñòîÿùèÿò Ñòàðîçàãîðñêè ìèòðîïîëèò Ãàëàêòèîí. ÷å èçïðàòåíèòå â ÷óæáèíà ñâåùåíèöè. êîÿòî äàâà øèðîêè âúçìîæíîñòè çà ïðîïàãàíäèðàíå íà óñïåõèòå íà êîìóíèçìà. Êàíàäà. è ðúêîïîëîæåí çà åïèñêîï ïðåç 1985 ã. êúì Êîìèòåòà çà êóëòóðà ñå ñúçäàâà ñëóæáà „Êóëòóðíî íàñëåäñòâî“. àãåíòè íà ÄÑ. ïðåäè âñè÷êî â ñòðàíèòå îò ò. ïðèâëå÷åí ïðåç 1981 ã. Ïðèîðèòåòíà öåë íà Äúðæàâíà ñèãóðíîñò ïðåç 70-òå ãîäèíè å íàëàãàíåòî íà ïîäõîäÿùè äóõîâíèöè è ñâåòñêè ëèöà êàòî ó÷àñòíèöè â èêóìåíè÷åñêàòà äåéíîñò íà ÁÏÖ. êîåòî å áèëî çíà÷èòåëíî ïî-òðóäíî áåç ñúãëàñèåòî íà Äúðæàâíà ñèãóðíîñò. Êúì êðàÿ íà 70-òå ãîäèíè çà÷åñòÿâàò ñëó÷àèòå íà åíîðèéñêà ñëóæáà â ÑÀÙ. Äðóãà âàæíà öåë íà ðàçóçíàâàíåòî å ðàáîòàòà ïî ëèíèÿ íà Ìàêåäîíñêàòà ïàòðèîòè÷íà îðãàíèçàöèÿ â ÑÀÙ è Êàíàäà. Ìåæäóíàðîäíàòà äåéíîñò íà Öúðêâàòà å íàáëþäàâàíà è êîíòðîëèðàíà îò Ïúðâî ãëàâíî óïðàâëåíèå íà Äúðæàâíà ñèãóðíîñò (âúíøíîòî ðàçóçíàâàíå) è ïðåäè âñè÷êî îò íåãîâèÿ îòäåë 14 „Êóëòóðíî-èñòîðè÷åñêî ðàçóçíàâàíå“ (íàðè÷àíî çà áëàãîçâó÷èå ÐÈÊ). Àâñòðàëèÿ è Òóðöèÿ äà áúäàò èçïðàùàíè âå÷å âåðáóâàíè îò ÄÑ ñâåùåíèöè. ìàêàð è äà íå ïðèåìàò êîìóíèñòè÷åñêàòà äèêòàòóðà â Áúëãàðèÿ. êîãàòî îòêàæàò äà ñå çàâúðíàò â Áúëãàðèÿ). Òàçè ñòðóêòóðà å ñúçäàäåíà ïðåç 1973 ã. ñëóæáà ñúñ ñúùîòî èìå ðàáîòè è êúì Ìèíèñòåðñòâîòî íà âúíøíèòå ðàáîòè118. äîêàçàòåëñòâî çà êîåòî å íàçíà÷àâàíåòî íà çàìåñòíèê-íà÷àëíèêà íà 14 îòäåë íà ÏÃÓ ïîëêîâíèê Õðèñòî Ìàðèí÷åâ çà íà÷àëíèê íà îòäåë â Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè.  ãîëÿìà ÷àñò îò ñëó÷àèòå òîâà ñà õîðà. Òðåòè ñâÿò. Ïðåãëåäàíèòå äî òîçè ìîìåíò àðõèâè ãîâîðÿò. êîãàòî âå÷å ñå å çàðîäèëà èäåÿòà çà òúðæåñòâåíîòî è ìàùàáíî ÷åñòâàíå íà 1300-ãîäèøíèíàòà îò îñíîâàâàíåòî íà áúëãàðñêàòà äúðæàâà. Îòäåëúò å ñôîðìèðàí ïî÷òè ïî åäíî è ñúùî âðåìå ñ äðóãè äâå ñòðóêòóðè ñúñ ñõîäíè öåë蠖 ïðåç 1972 ã. Ìîòèâèòå çà ñúòðóäíè÷åñòâî íà òåçè äóõîâíèöè ñà ñâúðçàíè îñíîâíî ñ âúçìîæíîñòèòå çà òÿõíîòî áúðçî ðàçâèòèå â öúðêîâíàòà éåðàðõèÿ. Ñ ãîäèíèòå çíà÷åíèåòî íà òàçè ñòðóêòóðà ïðè ôîðìèðàíåòî íà öúðêîâíàòà ïîëèòèêà âèäèìî íàðàñòâà. ñà ñêëîí- 84 . à íàé-íàêðàÿ è ñ Äúðæàâíà ñèãóðíîñò (íàé-÷åñòî.Äóõîâíàòà àêàäåìèÿ è ÷åñòî òå ñà ïðèâëè÷àíè. êîèòî ïðåñëåäâàò ñîáñòâåíèÿ ñè èíòåðåñ è áúðçî âëèçàò â êîíôëèêò êàêòî ñúñ ñâîÿ àðõèåðåé. òàêà è ñ öúðêîâíàòà ñè îáùèíà.

Îñíîâíî òîâà ñå îòíàñÿ çà ìåñòíèòå âëàñòè. ñòàòèñòè÷åñêà ñïðàâêà çà ðåëèãèîçíèòå îáðåäè è çà 85 . êîéòî â ñâîÿòà ìåìîàðíà êíèãà òâúðäè. êàòî ñå ïîçîâàâà íà ðåøåíèå íà Ìèíèñòåðñêèÿ ñúâåò. Ñúùîòî èñêàíå Êîìèòåòúò îòïðàâÿ è ïðåç 1983 ã. êîèòî ñà âúçíèêíàëè ïî ðàáîòàòà ñ ðåëèãèîçíèòå îáùíîñòè ïðåç ãîäèíàòà è êàê ñà ðåøàâàíè“124. çà äà ïðîòèâîäåéñòâàò íà þãîñëàâñêàòà ïðîïàãàíäà.íàð. êîèòî îò íà÷àëîòî íà 70-òå ãîäèíè ñà íàòîâàðåíè ñúñ ñúçäàâàíåòî íà Äîìîâå íà àòåèñòà. à ïðè ìèòðîïîëèòñêè èçáîð蠖 îêàçâàíå íà ñúäåéñòâèå çà èçáèðàíåòî íà „îôèöèàëíèÿ“ êàíäèäàò. çàïî÷âàò äà ñå ïðîâåæäàò è ðåäîâíè ñðåùè è ñúâåùàíèÿ ñ ïúëíîìîùíèöèòå. ñúñòàâà íà ñâåùåíñòâîòî (âêë. Íà ñëåäâàù åòàï ïðåç ñúùàòà ãîäèíà äîðè å èçðàáîòåíà ñõåìà. òúé êàòî ñ îòíîñèòåëíî ìàëêîòî õîðà.  êðàÿ íà ñúùàòà ãîäèíà Êîìèòåòúò èñêà îò ñâîèòå ïúëíîìîùíèöè äà èçïðàòÿò îáîáùåíà „èíôîðìàöèÿ çà ðåëèãèîçíàòà îáñòàíîâêà â îêðúãà. Ïðèìåðèòå çà ñúòðóäíè÷åñòâîòî ìåæäó Êîìèòåòà è íåãîâèòå ïúëíîìîùíèöè â àðõèâèòå ñà äîñòàòú÷íî ìíîãî. Êîìèòåòúò ïî öúðêîâíè âúïðîñè èñêà îò âñåêè îêðúæåí íàðîäåí ñúâåò äà îïðåäåëè åäèí îò ñâîèòå ñåêðåòàðè èëè çàìåñòíèêïðåäñåäàòåëè çà ïúëíîìîùíèê121. ÷å îòäåëúò å ðàáîòèë ìíîãî åôåêòèâíî è óñïåøíî ñ âèäåí ïðåäñòàâèòåë íà Áúëãàðñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà120. ñðåä êîèòî ïúðâî ìÿñòî çàåìà Çîãðàôñêèÿò ìàíàñòèð è âúîáùå áúëãàðñêîòî ïðèñúñòâèå â Àòîí.. è ñ ïîìîùòà íà íåãîâèòå ïúëíîìîùíèöè äúðæàâàòà óñïÿâà äà ñëåäè ïðîöåñèòå ïî ìåñòà. Ñðåä öåëèòå íà ÐÈÊ ïîïàäàò è áúëãàðñêèòå ïàìåòíèöè â ÷óæáèíà. à è äà ãàðàíòèðà èçáîðà íà ëîÿëíè íà êîìóíèñòè÷åñêàòà âëàñò ëèöà âúâ âèñøèÿ öúðêîâåí êëèð. êàòî ñå îòáåëåæàò ëîÿëíèòå è íåëîÿëíèòå íà íàðîäíàòà âëàñò). íàòîâàðåíè ñúñ çàäà÷àòà äà ïîääúðæàò âðúçêàòà ñ Êîìèòåòà è äà èíôîðìèðàò çà îòíîøåíèÿòà ìåæäó Öúðêâà è äúðæàâà ïî ìåñòà. êàòî ïðåäè òîâà Êîìèòåòúò ïî öúðêîâíè âúïðîñè ñúãëàñóâà ñ îòäåë „Ïðîïàãàíäà è àãèòàöèÿ“ íà ÖÊ íà ÁÊÏ âúïðîñèòå. Ïðåç 1975 ã. Òîâà ñå ïîòâúðæäàâà è îò áèâøèÿ ñëóæèòåë íà òîâà ðàçóçíàâàíå Ïëàìåí Áëàãîåâ. ïúëíîìîùíèöè íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè. ÷ðåç êîÿòî äúðæàâàòà óñòàíîâÿâà êîíòðîë âúðõó Öúðêâàòà.  òîâà îòíîøåíèå ñèñòåìàòà. íà êîèòî ñå ñâåæäàò èíñòðóêöèè çà äåéíîñòòà ïî ìåñòà è ñå ñúáèðà îáîáùèòåëíà èíôîðìàöèÿ çà ñúñòîÿíèåòî íà ðåëèãèîçíèÿ æèâîò. êîèòî ñìÿòà çà íåîáõîäèìî äà áúäàò çàñåãíàòè123. Äåéíîñòòà íà ìåñòíèòå âëàñòè ïî öúðêîâíàòà ïîëèòèêà ñå êîîðäèíèðà îò ò.122 Ñëåä 1983 ã. Òàêîâà ñúâåùàíèå å ïðîâåäåíî ïðåç 1983 ã. Ìåæäó òåõíèòå çàäúëæåíèÿ âëèçàò è òàêèâà çàäà÷è êàòî íàáëþäåíèå íà ïîñåùåíèÿòà íà öúðêîâíèòå ñëóæáè (îñîáåíî ïî âðåìå íà ãîëåìèòå ïðàçíèöè).. Ó÷àñòèå â ïðàêòè÷åñêàòà ðåàëèçàöèÿ íà ïîëèòèêàòà êúì Öúðêâàòà âúòðå â ñòðàíàòà âçèìàò è äðóãè èíñòèòóöèè.íè äà ñúòðóäíè÷àò íà áúëãàðñêàòà äúðæàâà. âúïðîñèòå. ðàáîòè äîñòà äîáðå. ïî êîÿòî äà ñå èçãîòâÿ òàçè èíôîðìàöèÿ – òÿ òðÿáâà äà ñúäúðæà äàííè çà áðîÿ íà õðàìîâåòå. ÷èÿòî öåë å íàëàãàíåòî íà íîâèòå ãðàæäàíñêè ðèòóàëè. Òîâà ñà ñëóæèòåëè íà íàðîäíèòå ñúâåòè. íàçíà÷åíè â Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè.

Êîìèòåòúò ïî öúðêîâíè âúïðîñè èçèñêâà îò ïúëíîìîùíèöèòå äà íàñúð÷àò âêëþ÷âàíåòî íà íåäâèæèìèòå èìîòè íà öúðêâàòà â àãðàðíî-ïðîìèøëåíèòå êîìïëåêñè. êàêòî è äà ïîñî÷âà íåðåøåíèòå ïðîáëåìè125. 86 . Íà ïîäîáíî ñúâåùàíèå ïðåç 1984 ã. äà ðàáîòÿò çà îãðàíè÷àâàíå íà ïðîèçâîäñòâåíàòà äåéíîñò íà Öúðêâàòà è çà „èççåìâàíå íà åêñêóðçèèòå“. êîèòî îðãàíèçèðàò ñâåùåíèöèòå. Ïðè÷èíàòà çà òåçè èñêàíèÿ å.  ñëåäâàùèòå ãîäèíè âåðîÿòíî ìàëöèíà îò ïúëíîìîùíèöèòå èçïúëíÿâàò òåçè ñòðîéíè óêàçàíèÿ. òúé êàòî àðõèâèòå íà Êîìèòåòà íå ñúäúðæàò òîëêîâà ïîäðîáíè ñòàòèñòè÷åñêè äàííè.âÿðâàùèòå. ÷å òîâà ñà åäíè îò îñíîâíèòå èçòî÷íèöè íà äîõîä çà Öúðêâàòà126.

çàùîòî ïðîïàãàíäèðà àðãóìåíòè.4. Ñïîðåä àâòîðà òÿ å íàïèñàíà êàòî ïðîäúëæåíèå íà ïóáëè÷íàòà ìó ëåêöèÿ ïî ñúùàòà òåìà. Êîëêîòî è àðõàè÷íà äà èçãëåæäà íà ïðúâ ïîãëåä. ïîçíàâàòåëíè êíèãè çà èñòîðèÿòà è ñúùíîñòòà íà áúëãàðñêàòà ðåëèãèîçíîñò è êíèãè. íåìàëêà ÷àñò îò íåÿ å ïëîä íà ñïåöèàëíè „êîíòðàêòàöèè“ èëè äúðæàâíè ïîðú÷êè êúì êîíêðåòíè àâòîðè è â òîçè ñìèñúë òåõíèòå êíèãè ïðåäñòàâëÿâàò îôèöèàëíî ñàíêöèîíèðàíà îò äúðæàâàòà ãëåäíà òî÷êà êúì ïðîáëåìà. êîèòî ñå ïîëçâàò îò ôîðìàëíà ïàðòèéíà ñàíêöèÿ è ÷èÿòî îôèöèàëíà öåë å äà ôîðìèðàò îáùåñòâåíî ìíåíèå ïî òåìàòèêàòà. èçäàäåíà ïðåç 1959 ã. Áîðáàòà íà àâòîðà ñðåùó ðåëèãèÿòà â òîçè ïåðèîä ñå îãðàíè÷àâàëà äî òîâà. çàòîâà òåçè êíèãè ñå îòëè÷àâàò ñúñ ñèëåí ïàòîñ. Àâòîðúò çàâúðøèë Ñåìèíàðèÿòà ïðåç 1938 ã. Êíèãàòà å àâòîáèîãðàôè÷íà è ðàçêàçâà çà íåãîâèÿ îïèò â Ñåìèíàðèÿòà. êîèòî îêàçâàò ñúùåñòâåíî âëèÿíèå âúðõó ôîðìèðàíåòî íà îáùåñòâåíîòî ìíåíèå êúì Öúðêâàòà. à è íàèñòèíà äà å äîñòà ñêó÷íà (êîåòî ëè÷è äîðè è ñàìî îò çàãëàâèÿòà íà òåçè êíèãè). òÿ èìà îòíîøåíèå è êúì ñúâðåìåííîñòòà.  òîçè ïåðèîä äúðæàâíàòà ïîëèòèêà å ïîä èíåðöèÿòà íà ÷èñòîòî îòðè÷àíå íà ðåëèãèÿòà è Öúðêâàòà. êúäåòî ñå îïèòàëè äà ãî „âåðáóâàò êàòî äîíîñ÷èê“. Òàçè êíèãà å äîáúð 87 . ÷å çàåäíî ñ íÿêîè ñúó÷åíèöè ñå íàãîâîðèëè „çà îáåçñèëâàíå âúçäåéñòâèåòî íà ïðè÷àñòèåòî“ è áîéêîòèðàëè çàäúëæèòåëíàòà èçïîâåä. è âñëåäñòâèå íà ïðèäîáèòèÿ â ó÷èëèùåòî îïèò ñå ïðåâúðíàë â óáåäåí àòåèñò. Òåçè êíèãè ñå ïîÿâÿâàò â êðàÿ íà 50-òå è íà÷àëîòî íà 60-òå ãîäèíè è ïðåäñòàâëÿâàò îáÿñíåíèå íà òåõíèÿ àâòîð çà îòêàçà ìó îò õðèñòèÿíñòâîòî. çà äà ñúîáùàâà çà ïðåãðåøåíèÿòà íà ñâîèòå ñúó÷åíèöè128. êîÿòî òîé ñðàâíÿâà ñ êàçàðìà. Ìàêàð äà èçãëåæäà.. Òóê ùå áúäå íàïðàâåí ñúâñåì êðàòúê ïðåãëåä íà òàçè ëèòåðàòóðà. ÷å òðóäíî ìîæå äà äîñòèãíå èçâúí âå÷å àòåèçèðàíàòà ïóáëèêà. âñå ïàê òàçè ëèòåðàòóðà å ëåãèòèìåí èçòî÷íèê íà èíôîðìàöèÿ çà îñíîâíèòå ïðîïàãàíäèðàíè òåçè. à íåóâàæåíèåòî êúì öúðêîâíèòå òàéíñòâà å òîëêîâà ñèëíî ïîä÷åðòàíî.  íàé-ãîëÿìà ñòåïåí òîâà ñå îòíàñÿ äî êíèãàòà íà Áîãîìèð Áîñå⠄Êàê ñòàíàõ àòåèñò. Ïúðâàòà ãðóïà å íàé-ìàëîáðîéíà. â ñúùíîñòòà ñè òÿ å îòêðîâåíî ïðîïàãàíäíà è ïî òàçè ïðè÷èíà å äîñòà ñúìíèòåëíà êàòî êà÷åñòâî. êîåòî ïîíå îò ñúâðåìåííà ãëåäíà òî÷êà ãè ïðàâè ìíîãî íåóáåäèòåëíè. Íàé-îáùî òàçè ëèòåðàòóðà ìîæå äà áúäå ðàçäåëåíà íà òðè îñíîâíè ãðóï蠖 àâòîáèîãðàôè÷íè êíèãè íà ðàçî÷àðîâàíè áèâøè ñâåùåíèöè èëè ñåìèíàðèñòè. ñ àêöåíò âúðõó òåçèòå. íà êîÿòî ñïîäåëÿëè èäåíòè÷íè ôàêòè129. â êîÿòî òîíúò êúì Öúðêâàòà å èçêëþ÷èòåëíî àãðåñèâåí. Êàêòî áåøå ïîñî÷åíî ïî-ãîðå. êîèòî èìàò îòíîøåíèå êúì ôîðìèðàíåòî íà äúðæàâíàòà ïîëèòèêà êúì Öúðêâàòà. ÎÑÍÎÂÍÈ ÒÅÇÈ Â ÀÒÅÈÑÒÈ×ÍÀÒÀ ËÈÒÅÐÀÒÓÐÀ Íà÷èíúò íà ìèñëåíå íà êîìóíèñòè÷åñêàòà äúðæàâà ïî îòíîøåíèå íà Öúðêâàòà è ðåëèãèÿòà ìîæå äà áúäå ïðåäñòàâåí è ÷ðåç ðàçãëåæäàíå íà ïóáëèêóâàíàòà ïðåç òîçè ïåðèîä àòåèñòè÷íà ëèòåðàòóðà. (Ðàçêàç íà áèâø ñâåùåíèê)“127.

Çàñëóãàòà çà òîâà âåðîÿòíî å è íà Åâãåíè Êîíñòàíòèíîâ. ïðîïàãàíäíàòà ëèòåðàòóðà îò êîìóíèñòè÷åñêèÿ ïåðèîä íàëàãà ïðåäñòàâàòà çà ÷èñòî ñåêóëàðíèÿ õàðàêòåð íà Âúçðàæäàíåòî. êîåòî ÷àñòè÷íî ìîæå äà îáÿñíè è ñèëàòà íà íåãîâèòå àðãóìåíòè. çàñòúïåíà â àòåèñòè÷íàòà ëèòåðàòóðà. òàçè ëèíèÿ ïîëó÷àâà ñàíêöèÿ çà ñâîåòî ðàçâèòèå âúâ âå÷å öèòèðàíàòà ðå÷ íà Ãåîðãè Äèìèòðîâ. Ñ äðóãè äóìè. Êíèãàòà íà Éîðäàí Íèêîëîâ å îçàãëàâåíà „Çàùî íå ñëîæèõ ðàñîòî?“ è å èçäàäåíà ïðåç 1962 ã. êîèòî ïðîäúëæàâàò äà áúäàò àêòèâíè äóõîâíèöè è â íà÷àëîòî íà 60-òå ãîäèíè. Êàêòî áåøå îòáåëÿçàíî. ÷å ñëåä ïðèêëþ÷âàíåòî íà òîçè èñòîðè÷åñêè ïåðèîä è ðåàëèçàöèÿòà íà òåçè ïîëèòè÷åñêè öåëè „öúðêîâíàòà èíñòèòóöèÿ“ âå÷å å èçæèâÿëà 88 . Êíèãàòà å çàìèñëåíà êàòî „èçïîâåä íà åäèí áèâø ñåìèíàðèñò è áîãîñëîâ [è â íåÿ] ñå îïèòàõ äà ðàçêðèÿ ñâîÿ òåæúê. ìú÷èòåëåí ïúò îò ìðàêà íà ðåëèãèÿòà êúì ñâåòëèíàòà íà àòåèçìà“131. ñðåùíàë ñúïðîòèâàòà è êðèòèêàòà íà ïðåäñòàâèòåëè íà âèñøåòî äóõîâåíñòâî. Íåñúìíåíî òÿ ñòúïâà è âúðõó ïî-ñòàðà èíòåëåêòóàëíà òðàäèöèÿ. àâòîð íà ëèòåðàòóðíàòà îáðàáîòêà íà ìàòåðèàëà. Íî ñïîäåëÿíåòî íà äåòñêè æèòåéñêè îïèò è ïðåâðúùàíåòî ìó â ëåãèòèìåí èçòî÷íèê íà ãîðäîñò ïðè ïðîìåíåíàòà ïîëèòè÷åñêà îáñòàíîâêà èçãëåæäà êðàéíî íåóáåäèòåëíî. è õðèñòèÿíñêàòà âÿðà. íèòî ïîñëåäíèÿò. Êàòî èçâàæäà òåõíèòå èäåè îò îáùèÿ âúçðîæäåíñêè êîíòåêñò. îïèòúò íà Íèêîëîâ å çíà÷èòåëíî ïî-àêòóàëåí è çëîáîäíåâåí. êâàëèôèöèðàíà êàòî èäåîëîãèÿ. êîÿòî àêöåíòèðà âúðõó àòåèñòè÷íèòå òðàäèöèè íà áúëãàðñêèÿ íàðîä îùå îò âúçðîæäåíñêàòà åïîõà. ïîðàäè êîåòî å ïðåäñòàâåíî êàòî òåæúê ëè÷åí èçáîð. Âåðîÿòíî ïðè÷èíà çà ïîãîëÿìàòà óáåäèòåëíîñò íà òàçè êíèãà å è ôàêòúò. çàùèòàâàùà êîíêðåòíè ïîëèòè÷åñêè öåëè â äàäåí èñòîðè÷åñêè ïåðèîä. êîåòî äàâà âúçìîæíîñò õðèñòèÿíñòâîòî äà áúäå ïðåäñòàâåíî êàòî ÷èñòà èäåîëîãèÿ. ÷å ÷àñò îò áúëãàðñêèòå âúçðîæäåíöè ñïîäåëÿò ñèëíè àíòèêëåðèêàëíè âúçãëåäè. à íåãîâèòå ãåðîè ñà àêòóàëíè öúðêîâíè ëèöà. ÷åñòî ïúòè ïîäöåíÿâàíà è îìàëîâàæàâàíà è ñúùî òîëêîâà ðÿäêî ÷åòåíà. öèòèðàíà îò ìíîçèíà â ÷àñòíè ðàçãîâîðè. Òàçè ëèòåðàòóðà å ïî-âàæíà ïðåäè âñè÷êî ïîðàäè íàóêîîáðàçíèÿ ñòèë íà ïèñàíå è èçïîëçâàíåòî íà øèðîê äîêàçàòåëñòâåí ìàòåðèàë çà àðãóìåíòèðàíå íà òåçèòå â íåÿ.130 Çà ðàçëèêà îò ïúðâàòà öèòèðàíà êíèãà.ïðèìåð çà íèñêîòî ðàâíèùå íà ïðîïàãàíäàòà â òîçè ìîìåíò – äîðè è äà ïðèåìåì ïîðèâèòå íà àâòîðà çà èñêðåíè. Çíà÷èòåëíî ïî-âàæíà å âòîðàòà ëèíèÿ. ïîðàäè êîåòî èçãëåæäà çíà÷èòåëíî ïî-óáåäèòåëíà. ïîëåìè÷íî è äîðè çàâëàäÿâàùî. ïðåâúðíàë ñå â ñêåïòèê âñëåäñòâèå íà ïðåæèâÿâàíèÿòà â Ñåìèíàðèÿòà. òÿ å íàïèñàíà çíà÷èòåëíî ïî-èíòåðåñíî. êàòî íàöèîíàëíà èíñòèòóöèÿ. ÷å àâòîðúò º ó÷è â Ñåìèíàðèÿòà â ñàìîòî íà÷àëîòî íà 50-òå ãîäèíè. Òàçè ìàíèïóëàöèÿ ïðàâè ìíîãî ëåñíî è çàêëþ÷åíèåòî. Íàïóñêàíåòî íà Ñåìèíàðèÿòà å ïðåäñòàâåíî êàòî äðàìàòè÷åí àêò. òîé ñúñ ñèãóðíîñò íå å íèòî ïúðâèÿò.  òàçè ïîðåäèöà ñå âïèñâà è åäíà ëåãåíäàðíà â èñòîðè÷åñêèòå ñðåäè êíèãà. à è åäâà ëè ìîæå äà áúäå îñïîðåíî. êúäåòî ñå âúâåæäà ðàçãðàíè÷åíèåòî ìåæäó Öúðêâàòà.

÷å ñè ñëóæè ïðåäèìíî ñ öèòàòè îò ìàëêî èçâåñòíè ïðîèçâåäåíèÿ íà ïîñî÷åíèòå âúçðîæäåíöè. Âåðîÿòíî íàé-äîáðà. Ñïåöèàëíî ìÿñòî â òîâà îòíîøåíèå çàåìà ãëàâàòà çà áîãîìèëñòâîòî. òåçàòà çà ÷èñòî ñåêóëàðíèÿ õàðàêòåð íà Áúëãàðñêîòî âúçðàæäàíå å ïîäñèëåíà îò êîìóíèñòè÷åñêàòà ïðîïàãàíäà. íåïîñëåäîâàòåëíè àòåèñòè (Òîäîð Èêîíîìîâ. Åäíàòà å àêöåíòúò âúðõó àòåèñòè÷íèòå âúçãëåäè íà áúëãàðñêèòå âúçðîæäåíöè. Ï. êîåòî º ïðèäàâà ñúîòâåòåí íàó÷åí îðåîë. Ñ. ïðåäñòàâåíî êàòî íîñèòåë íà „àíòèöúðêîâíàòà è àíòèðåëèãèîçíà òåíäåíöèÿ â Áúëãàðèÿ ïðåç Ñðåäíîâåêîâèåòî“137. Ï. çà äà äîñòèãíå äî Äèìèòúð Áëàãîåâ è ïðåâðúùàíåòî íà àòåèçìà â îôèöèàëíà äúðæàâíà äîêòðèíà â êîìóíèñòè÷åñêà Áúëãàðèÿ. ßñíîòàòà íà òàçè êîíöåïöèÿ. Ìàêàð è äà íå å ñúçäàäåíà îò êîìóíèçìà. ÷å òàçè êíèãà å åäèí îò íàé-äîáðèòå ïðèìåðè çà òîçè òèï ëèòåðàòóðà. óáåäèòåëíà è íàó÷íîîáîñíîâàíà â òîâà îòíîøåíèå å èçäàäåíàòà ïðåç 1966 ã. àâòîð íà êíèãàòà „Àòåèñòè÷íè òðàäèöèè íà áúëãàðñêèÿ íàðîä“136. Ñëàâåéêîâ. Îòòóê ìîæå äà áúäå îáÿñíåíà ÷àñòè÷íî è ñèìïàòèÿòà èëè ïîíå èíòåðåñúò íà áúëãàðñêàòà èñòîðè÷åñêà íàóêà ïðåç êîìóíèñòè÷åñêèÿ ïåðèîä êúì áîãîìèëñòâîòî. Èâàí Ñåëèìèíñêè)133. â êîéòî ñå âêëþ÷âàò äàæå ñúâåòñêè òåîðåòèöè. êúäåòî å ïîñî÷åí ïðèìåðúò íà Õðèñòî Áîòåâ135. Êàðàâåëîâ.  íèÿ îñíîâíèòå ïðåäñòàâèòåëè íà Âúçðàæäàíåòî ñà ïðåäñòàâåíè êàòî àòåèñòè â åäíà èëè äðóãà ñòåïåí è â çàâèñèìîñò îò âúçãëåäèòå èì òå ñà êëàñèôèöèðàíè êàòî àíòèêëåðèêàëèñòè (Ïåòúð Áåðîí. Ëþáåí Êàðàâåëîâ)134 è ïîñëåäîâàòåëíè àòåèñòè ⠄ðàìêèòå íà ðåâîëþöèîííî-äåìîêðàòè÷íàòà èäåîëîãèÿ“. Ë.  ñâîÿòà êíèãà „Ðåëèãèÿ è àòåèçúì â åâðîïåéñêèòå ñîöèàëèñòè÷åñêè ñòðàíè“139. Ðàêîâñêè. êíèãà íà Ìèõàèë Áú÷âàðî⠄Áîðáàòà íà áúëãàðñêèòå âúçðîæäåíöè ïðîòèâ ðåëèãèîçíèòå çàáëóäè“132. êàêòî è ÷å å íàïèñàíà íà âèñîê ôèëîñîôñêè åçèê.âðåìåòî ñè. íàëîæåíà ïðåç êîìóíèñòè÷åñêèÿ ïåðèîä. â êîÿòî ïðàâè ïðåãëåä íà 89 . òúé êàòî òðóäíî ìîæå äà áúäå îòêðèòî ïîëîæèòåëíî ìíåíèå çà òîâà äâèæåíèå ïðåäè 1944 ã. Ð. èçäàäåíà ïðåç 1973 ã. Ïîíàòàòúê â êíèãàòà ñè Ñòîé÷åâ ïðîñëåäÿâà àòåèñòè÷íèòå òðàäèöèè íà Âúçðàæäàíåòî (ïðåäñòàâåíè ÷ðåç Ã. ÷èÿòî öåë å äà äîêàæå æèâàòà âðúçêà ìåæäó àòåèñòè÷íàòà òðàäèöèÿ íà Âúçðàæäàíåòî è êîìóíèñòè÷åñêèÿ àòåèçúì. ÿ ïðàâè ëåñíî çàùèòèìà è ïî òàçè ïðè÷èíà øèðîêî ðàçïðîñòðàíåíà è â ïîñòêîìóíèñòè÷åñêà Áúëãàðèÿ. Áåðîí. Êíèãàòà å óáåäèòåëíà è ñ òîâà. Ìîæå äà ñå êàæå. Òåçàòà çà íàöèîíàëíèòå çàñëóãè íà Áúëãàðñêàòà ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà äîðè âîäè äî èçáóõâàíåòî íà íàó÷åí ñïîð ìåæäó âîäåùèòå àâòîðè ïî ïðîáëåìà. ä–ð Èâàí Ñåëèìèíñêè è Õðèñòî Áîòåâ)138. Îòíîøåíèåòî êúì áîãîìèëñòâîòî å âåðîÿòíî åäèí îò íàé-äîáðèòå ïðèìåðè çà óñïåõà íà êîìóíèñòè÷åñêàòà ïðîïàãàíäà.  íåÿ òîé ïðåäñòàâÿ ðàçâèòèåòî íà àòåèñòè÷íà òðàäèöèÿ ïðåç öÿëîòî ñúùåñòâóâàíå íà áúëãàðñêàòà äúðæàâà. Äðóã àêòèâåí ïðîïàãàíäàòîð íà àòåèñòè÷íàòà òðàäèöèÿ íà áúëãàðñêèÿ íàðîä å Òîäîð Ñòîé÷åâ. Ñðåä òàçè ëèòåðàòóðà ìîãàò äà áúäàò çàáåëÿçàíè äâå îñíîâíè ïîäòåíäåíöèè.

ñïîðîâå ìîãàò äà áúäàò âîäåíè ñàìî ïî âúïðîñà êîãà è ïî êàêúâ íà÷èí òÿ ùå îòìðå îêîí÷àòåëíî. Òîé îáà÷å ìîæå äà ñå îáÿñíè ñ òîâà. Âñè÷êî òîâà îò ñúâðåìåííà ãëåäíà òî÷êà èçãëåæäà áåçñìèñëåí ñïîð. Íåñëó÷àéíî ïîãîëÿìàòà ÷àñò îò ñïîìåíàòèòå äîòóê èìåíà íà õîðà. à ïðîÿâèòå íà ñàìîñòîÿòåëíà ìèñúë íå ñå íàñúð÷àâàò. ðåàêöèîíåí“ è „äåìîêðàòè÷íî-ðåâîëþöèîíåí. òîâà çàêëþ÷åíèå ìîæå äà áúäå ñúîòíåñåíî êúì âñåêè íàó÷åí äåáàò èëè ñïîð â êîìóíèñòè÷åñêàòà äúðæàâà. ÷å ðåëèãèÿòà ìîæå äà èìà äâà àñïåêòࠖ „àíòèäåìîêðàòè÷åí. ÷å íå ðåëèãèÿòà. ïðåäèçâèêàíè îò „Áúëãàðñêèÿò Âåëèêäåí“ íà Òî÷íî Æå÷åâ. ñúâåòñêèÿò àâòîð Ìàðê Äîáðóñêèí ñå ñïèðà íà òîçè âúïðîñ. çàùîòî ìàêàð è îáøèðíà.îòíîøåíèÿòà ìåæäó ñîöèàëèñòè÷åñêàòà äúðæàâà è Öúðêâàòà â ñòðàíèòå îò Èçòî÷íà Åâðîïà. Ùå ñïîìåíà ñàìî íÿêîè îò òåçè çàãëàâèÿ. Íà òàçè îãðàíè÷åíà è ìàëêî çíà÷èìà îáùåñòâåíà òåðèòîðèÿ ìàëêèòå ñïîðîâå äîáèâàò çíà÷èòåëíî ïî-ãîëÿì çàðÿä è ìîãàò äà ïîäïîìîãíàò èëè ñïðàò êàðèåðíîòî ðàçâèòèå íà äàäåí „íàó÷åí ðàáîòíèê“. êàêòî è ÷å ìàðêñèñòèòå ïîíÿêîãà ñà ïîäöåíÿâàëè ïîëîæèòåëíàòà º ðîëÿ140. ñà ñúâúðøåíî íåèçâåñòíè íà áúëãàðñêàòà ïóáëèêà. îáîðèë ñòàíîâèùåòî íà Ñòîé÷åâ ñ àðãóìåíòà. Ðàçáèðà ñå. ÷å „ðåëèãèîâåäèòå“ â ñîöèàëèñòè÷åñêèòå ñòðàíè íå ñà ìíîãî çàåòè õîðࠖ òúé êàòî âñè÷êè ñà óáåäåíè â àðõàè÷íîñòòà íà ðåëèãèÿòà. ïèñàíà å îò åäíè è ñúùè àâòîðè. òàçè ëèòåðàòóðà â êðàéíà ñìåòêà å äîñòà åäíîòèïíà. Ñúâñåì äðóãà íàñîêà èìà òðåòàòà ãðóïà îò îáùèÿ ïîòîê íà àòåèñòè÷íàòà ëèòåðàòóðࠖ íàðú÷íèöèòå çà ïîëèòè÷åñêà ïðîñâåòà. êîèòî òðÿáâà äà äàäàò ïðàêòè÷åñêè óêàçàíèÿ íà ïàðòèéíèòå àêòèâèñòè êàê äà ñå áîðÿò ñ ðåëèãèÿòà. çàùîòî êúì êðàÿ íà 70òå ãîäèíè Íèêîëàé Ìèçîâ ñå óòâúðæäàâà êàòî åäèí îò îñíîâíèòå ñïåöèàëèñòè ïî àòåèñòè÷íàòà ïðîïàãàíäà. Ïðè÷èíàòà çà òàçè îñòðà ðåàêöèÿ å äîïóñêàíåòî íà Ñòîé÷åâ. òîé å ñúàâòîð íà ðåäèöà ó÷åáíèöè ïî ïàðòèéíà ïðîïàãàíäà è ó÷àñòâà â äåéíîñòòà íà Äîìà íà àòåèñòà. êîèòî äî ãîëÿìà ñòåïåí ñà ó÷àñòâàëè è âúâ ôîðìèðàíåòî íà ïîëèòèêàòà ïî îòíîøåíèå íà Öúðêâàòà. Îáâèíåíèåòî íà Äîáðóñêèí êúì Ñòîé÷åâ â ðåâèçèîíèçúì å ðåçóëòàò îò çàêëþ÷åíèåòî. ïðîãðåñèâåí“.  òîâà îòíîøåíèå Äîáðóñêèí ñå ñîëèäàðèçèðà ñ ìíåíèåòî íà âèäíèÿ áúëãàðñêè òåîðåòèê Íèêîëàé Ìèçîâ. 90 . êîèòî ñå çàíèìàâàò „îò íàó÷íà ãëåäíà òî÷êà“ ñ òîçè ïðîáëåì. Öèòèðàíèÿò ïðèìåð å äîêàçàòåëñòâî. êàòî èçðè÷íî îáâèíÿâà â ðåâèçèîíèçúì áúëãàðñêèÿ àâòîð Òîäîð Ñòîé÷åâ. ÷å ìàðãèíàëèçèðàíåòî íà îáåêòà íà èçñëåäâàíå (ò. Òîçè ñïîð å äîáúð ïðèìåð çà òîâà. à îòäåëíè íåéíè ïðåäñòàâèòåëè ñà èãðàëè ïðîãðåñèâíà ðîëÿ. à è â êðàéíà ñìåòêà ñå îñíîâàâà íà äúëãîòî öèòèðàíå íà ïàðòèéíèòå ðåøåíèÿ ïî òîçè âúïðîñ. âúçïðèåòà â òîçè êîíòåêñò åäâà ëè íå êàòî îòêðîâåíà ðåëèãèîçíà ïðîïàãàíäà. íà Öúðêâàòà) å ïðè÷èíà è çà ìàðãèíàëèçàöèÿòà íà õîðàòà. ÷å òàêà ñå äàâàò íîâè àðãóìåíòè â ïîëçà íà ðåëèãèÿòà141. Îò ãëåäíà òî÷êà íà òåçè ñïîðîâå ìîãàò äà áúäàò ðàçáðàíè è ðàçãîðåùåíèòå äåáàòè.å. Íî âñå ïàê íå òðÿáâà äà ñå çàáðàâÿ. ÷å ïî òåìàòà íå ñà äîïóñòèìè çíà÷èòåëíè îòêëîíåíèÿ îò îñíîâíàòà ëèíèÿ.

ïîä çàãëàâèå „Ïàðòèÿòà çà ðåëèãèÿòà.Ñáîðíèêúò „Àêòóàëíè ïðîáëåìè íà àòåèñòè÷íàòà äåéíîñò“. Êðúñòþ Êðúñòåâ è Ñòîé÷î Éîòîâ ïðåç 1985 ã. êîèòî îòðàçÿâàò íà÷èíà íà ìèñëåíå â ïàðòèéíèòå ñðåäè ïî òåçè âúïðîñè: „Äîêàòî êúì ðåëèãèÿòà êàòî èäåîëîãèÿ ïàðòèÿòà âîäè íåïðèìèðèìà èäåîëîãè÷åñêà áîðáà.. â êîÿòî ñå ðàçâèâàò íÿêîè îñíîâíè òåçè çà àòåèñòè÷íàòà äåéíîñò â ñòðàíàòà è ñà íàïðàâåíè êîíñòàòàöèè. „ìàðêñèñòêàòà ãíîñåîëîãèÿ ÿ ðàçãëåæäà êàòî íåãîäåí ãíîñåîëîãè÷åñêè ïðîäóêò“. îçàãëàâåíà „ÁÊÏ – ðúêîâîäíà ñèëà â àòåèñòè÷íàòà äåéíîñò ó íàñ“.  íåÿ ñå ïðàâè êîíñòàòàöèÿòà.. Öúðêâàòà è äóõîâåíñòâîòî êàòî èíñòèòóöèÿ èìàò âúçìîæíîñòòà äà ðåàëèçèðàò îáùåñòâåíî ïîâåäåíèå. ïîä ôîðìàòà íà ó÷åáíèê ïî ïàðòèéíà ïðîñâåòà. öèòàòè îò òàçè ãëàâà ìîãàò äà áúäàò ïðèâåäåíè êàòî îáîáùåíèå íà öÿëàòà ïàðòèéíà ïîëèòèêà äî òîçè ìîìåíò. òî îòíîñíî ðåëèãèÿòà êàòî èíñòèòóöèÿ òÿ ïðîÿâÿâà äåìîêðàòèçúì. Îùå ïî-èíòåðåñíà å ïî-êúñíàòà ïðåðàáîòêà íà òàçè êíèãà. èçäàäåíà ïðåç 1987 ã. Ãëàâàòà å èíòåðåñíà è ñ òîâà. Íàé-âàæíà îáà÷å å ïîñëåäíàòà ãëàâà. Êîìóíèñòè÷åñêàòà ïàðòèÿ è ñîöèàëèñòè÷åñêàòà äúðæàâà ÷ðåç ïðèíöèïèòå íà ñîöèàëèñòè÷åñêèÿ äåìîêðàòèçúì è çàêîíîäàòåëñòâî íàñî÷âàò öúðêâàòà.. äóõîâåíñòâîòî è âÿðâàùèòå êúì ëîÿëíî îòíîøåíèå ñïðÿìî ñîöèàëèñòè÷åñêîòî îáùåñòâî è íåðåëèãèîçíèòå ãðàæäàíè“142. áåç îáà÷å äà îìàëîâàæàâà íåéíàòà ñîöèàëíî-îòðèöàòåëíà ðîëÿ è çíà÷åíèå. êàêòî è ÷å ðåëèãèÿòà „ïðîòèâîäåéñòâà íà òåîðèÿòà è ïðàêòèêàòà íà ñîöèàëèçìà“. 91 . Òúé êàòî å ïèñàíà â êðàÿ íà êîìóíèñòè÷åñêèÿ ðåæèì. à ñúäáàòà íà ñàìîòî äóõîâåíñòâî êàòî ïðîèçõîæäàùî è ïðèíàäëåæàùî íà áúëãàðñêèÿ åòíîñ âúâëè÷à áúëãàðñêèòå äóõîâíèöè â öúðêîâíî-ðåëèãèîçíàòà áîðáà. Ó÷åáíèêúò ïðàâè îïèò çà îñúâðåìåíÿâàíå íà òåìàòèêàòà. îòíîâî ïîä ðåäàêöèÿòà íà Íèêîëàé Ìèçîâ143. êîÿòî îáåêòèâíî è ïî ñúùåñòâî ñúâïàäà è îáñëóæâà íàðîäíîñòíî-íàöèîíàëíèòå èäåàëè è èíòåðåñè íà áúëãàðñêè íàðîä“146... öúðêâàòà è âÿðâàùèòå“145. íå ñúäáàòà íà ïðàâîñëàâèåòî ñàìî ïî ñåáå ñè. ïðàâè ïðåãëåä íà èñòîðè÷åñêîòî ðàçâèòèå íà àòåèçìà ïðåç ïðèçìàòà íà ñîöèàëèñòè÷åñêàòà ãëåäíà òî÷êà. ÷å „ðåëèãèÿòà ñúùåñòâóâà è ñå ðàçâèâà ñàìî â èäåîëîãè÷åñêè ïëàí“. êîåòî äà íå ñúâïàäà íàïúëíî ñ ðåëèãèîçíàòà èäåîëîãèÿ. ÷å â çàäúëæèòåëíèÿ ïðåãëåä íà ïàðòèéíèòå ðåøåíèÿ ïî îáÿñíèìè ïðè÷èíè âå÷å å ïðîïóñíàòî ñïîìåíàâàíåòî íà äîêëàäà íà Àëåêñàíäúð Ëèëîâ îò Ôåâðóàðñêèÿ ïëåíóì ïðåç 1974 ã. îçàãëàâåí „Íàó÷åí àòåèçúì“. êàòî â òîâà èçäàíèå äîðè å âêëþ÷åíà ãëàâà „Êðèòèêà íà ðåëèãèîçíèÿ àíòèôåìèíèçúì“144. Îò òàçè êíèãà èíòåðåñ çà èçñëåäîâàòåëÿ ïðåäñòàâëÿâà ñàìî ïîñëåäíàòà ãëàâà ñ àâòîð Âàñèë Ñóáàøêè. Èíòåðåñíî å è ìíåíèåòî íà àâòîðà çà îòíîøåíèÿòà íà äúðæàâàòà êúì äóõîâåíñòâîòî â ñâåòëèíàòà íà íåãîâèòå çàñëóãè çà ñúõðàíÿâàíåòî íà íàöèîíàëíîòî ñàìîñúçíàíèå íà áúëãàðèòå: „. èçäàäåí ïîä ðåäàêöèÿòà íà Íèêîëàé Ìèçîâ. íàïèñàíà îò ñàìèÿ Íèêîëàé Ìèçîâ.

íà ñúçäàâàíåòî íà Ñâåòîâíèÿ ñúâåò íà öúðêâèòå è íà ó÷àñòèåòî íà ïðàâîñëàâíèòå öúðêâè â íåãî. Ìàêàð è â ìîìåíòà íà ïèñàíåòî íà òåçè êíèãè àâòîðúò äà íå ñå ïðåäñòàâÿ íèêúäå êàòî ñëóæèòåë íà ñèñòåìàòà. èçäàäåíà ïðåç 1982 ã. à áåçïåðñïåêòèâíîñòòà íà ÑÑÖ ñå îáóñëàâÿ îò „îáâúðçàíîñòòà ìó ñ áóðæîàçíèÿ ñòðîé“. çàùîòî ñúùåñòâóâà ðåëèãèÿòà è îòïàäàíåòî íà ðåëèãèÿòà íåèçáåæíî îòâåæäà è êúì îòïàäàíå íà öúðêâàòà. â êíèãàòà ñàìî ñå ñïîìåíàâà ÷ëåíñòâîòî â îðãàíèçàöèÿòà íà öúðêâèòå îò ñîöèàëèñòè÷åñêèòå ñòðàíè. àêî áúäå ïðîïóñíàò ïîãëåäúò íà Äúðæàâíà ñèãóðíîñò êúì òåçè âúïðîñè. Íàé-ïëîäîâèòèÿò àâòîð ïî òàçè òåìà îùå ïðåç 80-òå ãîäèíè å ñëóæèòåëÿò íà Øåñòî óïðàâëåíèå íà ÄÑ Áîí÷î Àñåíîâ.. êîèòî âëèçàò â ïðîòèâîðå÷èå ñ øèðîêî ðåêëàìèðàíèòå îò ñòðàíà íà ðåæèìà îñîáåíî â êîíòàêòèòå ñ ÷óæáèíà „ðåëèãèîçíè ñâîáîäè“: „Íàèñòèíà öúðêâàòà ñúùåñòâóâà. à êðèçàòà íà ðåëèãèÿòà. â èçâåñòíà ñòåïåí ñå îòëè÷àâàò îò ïàðòèéíèòå ïðèîðèòåòè. Ïúðâàòà ìó èçÿâà êàòî àâòîð íà ðåëèãèîçíà òåìàòèêà å ïîñâåòåíà íà Ñâåòîâíèÿ ñúâåò íà öúðêâèòå è íà èêóìåíè÷åñêîòî äâèæåíèå. ïîëèòè÷åñêè è êóëòóðåí æèâîò â ñòðàíàòà. êîèòî íå ïðå÷àò íà íîðìàëíèÿ ñòîïàíñêè. êîÿòî å ñëåäñòâèå îò îáùàòà êðèçà íà êàïèòàëèçìà. Êíèãàòà „Îáåäèíåíèåòî íà öúðêâèòå â ñúâðåìåííèÿ ñâÿò“. Âñÿêà åäíà îò òåçè òðè îáëàñòè å äîáðå ïðåäñòàâåíà â íàïèñàíèòå ïðåäè 1989 ã. ÷å èêóìåíèçìúò å ëèøåí îò åôåêòèâíîñò. çàùîòî ïî÷èâà íà „ðåàêöèîííà èäåîëîãèÿ“. Ðåëèãèîçíèòå ïðàâà è ñâîáîäè ñå îãðàíè÷àâàò â îíèÿ ðàìêè. îò ñåãàøíà ãëåäíà òî÷êà òå ïðåäñòàâëÿâàò ñâèäåòåëñòâî çà ó÷àñòèåòî íà Äúðæàâíà ñèãóðíîñò â àòåèñòè÷íàòà ïðîïàãàíäà. Ïðåãëåäúò íà àòåèñòè÷íàòà ëèòåðàòóðà ùå îñòàíå íåïúëåí. „Äâèæåíèåòî êàòî öÿëî çàùèòàâà èíòåðåñèòå íà êàïèòàëèñòè÷åñêîòî îáùåñòâî“. êàòî äîðè å ïðîïóñ- 92 . Âàæíî ìÿñòî å îòäåëåíî è íà èêóìåíè÷åñêàòà äåéíîñò íà ÁÏÖ è íà ó÷àñòèåòî â Ñâåòîâíèÿ ñúâåò íà öúðêâèòå.. ãëàâàòà ñà íàïðàâåíè è íÿêîè âàæíè îáîáùåíèÿ çà ïðàâàòà íà Öúðêâàòà â ñîöèàëèñòè÷åñêàòà äúðæàâà.. êíèãè íà Áîí÷î Àñåíîâ. Ðåëèãèîçíèòå ïðàâà è ñâîáîäè ñå îãðàíè÷àâàò è îò äîáðèòå íðàâè è òðàäèöèè íà íàøèÿ íàðîä è îò ïðàâèëàòà íà íåãîâîòî ñîöèàëèñòè÷åñêî îáùåñòâî“147. Ïðåäè âñè÷êî ñîöèàëèñòè÷åñêîòî çàêîíîäàòåëñòâî èçèñêâà öúðêâàòà è äóõîâåíñòâîòî äà ñå çàíèìàâàò ñàìî ñ öúðêîâíî-ðåëèãèîçíè âúïðîñè è äåéíîñò. ïðàâè èñòîðè÷åñêè ïðåãëåä íà èêóìåíè÷åñêîòî äâèæåíèå.. èìàò ìíîãî ïî-ãîëÿìà ïðàêòè÷åñêà íàñî÷åíîñò è ñà ñâúðçàíè îñíîâíî ñ ïðîòèâîäåéñòâèåòî íà âñåêè îïèò çà ðåëèãèîçíà ïðîïàãàíäà è ñ ïðåäîòâðàòÿâàíå íà âíîñà íà ÷óæäà ðåëèãèîçíà ëèòåðàòóðà. êàòî ñå ñòèãà äî çàêëþ÷åíèåòî... Òåìèòå. êîèòî âúëíóâàò Äúðæàâíà ñèãóðíîñò. êàòî çàáðàíÿâà èçïîëçâàíåòî íà ðåëèãèÿòà çà ïîëèòè÷åñêè öåëè. Âúïðåêè íàëè÷èåòî íà ïîäðîáíà èñòîðè÷åñêà ñïðàâêà ïî òîçè âúïðîñ.. ïðàâè „îáåêòèâåí ïðîöåñà íà ðàçäåëåíèå íà õðèñòèÿíñêèÿ ñâÿò è ìó ïðèäàâàò íåîáðàòèì õàðàêòåð“148..

„òóðèñò蠖 ìèñèîíåðè“154. êàêòî è íåéíîòî îòíîøåíèå êúì Ïðàâîñëàâíàòà è êúì Êàòîëè÷åñêàòà öúðêâà â Áúëãàðèÿ. „ïðîïàãàíäíè îðãàíèçàöèè“. ìèðà. ïðåâåäåíà íà ñëåäâàùàòà ãîäèíà è íà áúëãàðñêè åçèê. ÷å ñ îãëåä íà àêòèâíîòî ó÷àñòèå íà âñè÷êè öúðêâè îò ñîöèàëèñòè÷åñêèòå ñòðàíè â òîâà äâèæåíèå å ïî-ëîãè÷íî òåìàòà äà áúäå ïðåäñòàâåíà ïî íÿêàêúâ íà÷èí. îòêîëêîòî äà áúäå ñàìî ïðåäìåò íà äîãàäêè. „ðàçëè÷íè èäåîëîãè÷åñêè ïîäðèâíè öåíòðîâå“. Êàòî çàïëàõà å îöåíåíà è àêòèâíîñòòà íà Ðàäèî „Âàòèêàíà“ è íåãîâèòå ïðåäàâàíèÿ çà Áúëãàðèÿ. êàêòî è „ïîäðèâíî-ïðîïàãàíäíè ñëóæáè íà ÍÀÒΓ152. Àêöåíò å ïîñòàâåí è âúðõó ò. Ïðèâåäåí å ïðèìåðúò îò 1971 ã.íàð. ÷å òðÿáâà äà ñå îêàçâà „ïîäêðåïà çà äåéíîñòòà íà îòäåëíè îðãàíè è äåÿòåëè íà ÑÑÖ â çàùèòà íà ðàçâåäðÿâàíåòî. ÷å êíèãàòà íà ñúâåòñêèÿ àâòîð âäèãà åìáàðãîòî âúðõó ïóáëè÷íîòî ãîâîðåíå çà Ñâåòîâíèÿ ñúâåò íà öúðêâèòå è çàäàâà èäåîëîãè÷åñêèòå ðàìêè. Êðÿíå⠄Õðèñòèÿíñêèÿò èêóìåíèçúì“149.íàò ôàêòúò.  íåÿ ðåëèãèÿòà è îñîáåíî ÷óæäàòà ðåëèãèîçíà ïðîïàãàíäà å êâàëèôèöèðàíà êàòî „èäåîëîãè÷åñêà äèâåðñèÿ“. â êîèòî òîçè ïðîáëåì ìîæå äà áúäå äèñêóòèðàí ïóáëè÷íî. êîãàòî ñàìî ïðè åäèí êîíêðåòåí ñëó÷àé íà ãðàíèöàòà ñà áèëè çàäúðæàíè 4274 áèáëèè. âíàñÿíè îò àìåðèêàíñêè ãðàæäàíè156. Òÿ å âàæíà ñ òîâà. „ ñëóæáà íà àíòèêîìóíèçìà“ è äð.. êàòî çà ïðèìåð ñà äàäåíè ñåêòèòå íà Ìóóí. Â. ìîæå äà ñå äîïóñíå. Íàðåä ñ èñòîðè÷åñêàòà ñïðàâêà çà èêóìåíè÷åñêîòî äâèæåíèå êíèãàòà íà Êðÿíåâ îáÿñíÿâà ó÷àñòèåòî íà öúðêâèòå îò ñîöèàëèñòè÷åñêèòå ñòðàíè â Ñâåòîâíèÿ ñúâåò íà öúðêâèòå ñ òîâà. òúé êàòî „ñïåöèàëèñòèòå ïî ïñèõîëîãè÷åñêà âîéíà“157 ñìÿòàò ðàäèîòî çà ìíîãî ñèëíî îðúæèå. êàòî ñå îïèòâàò ïî íåëåãàëåí íà÷èí äà âíàñÿò â Áúëãàðèÿ Áèáëèè èëè äðóãà ðåëèãèîçíà ëèòåðàòóðà. À ïðè÷èíàòà çà òîâà å. Âúïðåêè ÷å íå ìîæå äà áúäå äîêàçàíî äîêóìåíòàëíî. Êðèøíà. Òàçè êíèãà íà Áîí÷î Àñåíîâ ìîæå äà ñå ðàçãëåæäà êàòî áúëãàðñêîòî ïðîäúëæåíèå íà èçäàäåíàòà ïðåç 1980 ã. è ãðóïèòå çà ìåäèòàöèÿ. ÷å ïî÷òè íåïðèêðèòî ïîêàçâà ãëåäíàòà òî÷êà íà Äúðæàâíà ñèãóðíîñò êúì ïðîáëåìà ñ ðåëèãèîçíîñòòà. 93 . Îò ãëåäíà òî÷êà íà ñúâðåìåííàòà èñòîðèîãðàôèÿ ïî-èíòåðåñíàòà êíèãà íà Áîí÷î Àñåíîâ å èçäàäåíàòà ïðåç 1984 ã. êîèòî èçâúðøâàò „êîíòðàáàíäà íà ëèòåðàòóðà“155. ïðîâåæäàíà îò èìïåðèàëèñòè÷åñêèòå äúðæàâè ÷ðåç ðàçóçíàâàòåëíèòå ñëóæáè. Êàòî äîêàçàòåëñòâî ìîãàò äà áúäàò ïðèâåäåíè äîðè è ñàìî çàãëàâèÿòà íà íÿêîè îò ãëàâèò堖 „Èäåîëîãè÷åñêàòà äèâåðñèÿ è ðåëèãèÿòà“. ðàçîðúæàâàíåòî è ñîöèàëíèÿ ïðîãðåñ. Ñïåöèàëíî âíèìàíèå å îáúðíàòî íà ñåêòèòå. „Ïîä áóëîòî íà ðåëèãèÿòà“151. „íàó÷íîèçñëåäîâàòåëñêè èíñòèòóòè“. „ïîääúðæàíè îò ïîäðèâíè èäåîëîãè÷åñêè öåíòðîâå“153. ÷å òî÷íî â òîçè ïåðèîä áúëãàðñêèÿò ïðåäñòàâèòåë Òîäîð Ñúáåâ å çàìåñòíèê ãåíåðàëåí ñåêðåòàð íà îðãàíèçàöèÿòà. êàòî ñúùåâðåìåííî ñå ïîääúðæà íåïðèìèðèìà áîðáà ñ àíòèíàó÷íèòå ðåëèãèîçíè èäåè“150. îò ñúâåòñêèÿ àâòîð Þ.

ïîìîùè íà çàäãðàíè÷íè ðåëèãèîçíè öåíòðîâå) â ïîñëåäíîòî äåñåòèëåòèå ñå çàáåëÿçâà èçâåñòíî ñúæèâÿâàíå íà ðåëèãèîçíàòà äåéíîñò â íàøàòà ñòðàíà“160. âúïðåêè ÷å ñàìèòå êàíäèäàòè íå áèëè ðåëèãèîçíè161. Òàçè êíèãà íà Áîí÷î Àñåíîâ ìîæå äà áúäå ïîñî÷åíà êàòî äîêàçàòåëñòâî. 1987 å âåðîÿòíî íàé-óñïåøíàòà ãîäèíà çà Áîí÷î Àñåíîâ êàòî àâòîð. íåäîñòàòúöè â àòåèñòè÷íàòà äåéíîñò. ÷å „â ðåçóëòàò íà àêòèâèçèðàíåòî íà ðåëèãèîçíèÿ ïðàâîñëàâåí èíñòèòóò è äðóãè ïðè÷èíè (ñëàáîñòè âúâ âúçïèòàíèåòî. à òîâà îò ñâîÿ ñòðàíà íàïðàâè áîðáàòà ñðåùó òÿõ ñèëíî íåóáåäèòåëíà. êàêòî è ÷å å íàëèöå ïðîöåñ íà ñíèæàâàíå íà ðåëèãèîçíîñòòà. êîÿòî ñúùåñòâóâà ìåæäó äúðæàâíàòà ïîëèòèêà ïðåäè è âåäíàãà ñëåä ïàäàíåòî íà êîìóíèçìà. ÷èÿòî öåë å äà „äåõðèñòèÿíèçèðà“ èëè „äåíàöèîíàëèçèðà“ áúëãàðñêîòî îáùåñòâî. îò åäíà ñòðàíà. êàêòî è ÷å òå äåéñòâèòåëíî ñà áèëè äîáðå ïîäãîòâåíè çà íàâëèçàíå â Áúëãàðèÿ îùå ïðåäè ïàäàíåòî íà êîìóíèçìà.  íåÿ. ñåêòè. ÷å êàòî öÿëî Öúðêâàòà å ëîÿëíà íà äúðæàâàòà. ñå ïîñî÷âà. êîèòî â îãðîìíà ÷àñò îò ñëó÷àèòå íå îòãîâàðÿò íà èñòèíàòà. Ðóìåí Ìóäðîâ è Ñòîé÷î Éîòîâ.Ïðèâåæäàì âñè÷êè òåçè ïîäðîáíîñòè îò êíèãàòà íà Áîí÷î Àñåíîâ. Íå íà ïîñëåäíî ìÿñòî. Òàçè àêòèâèçàöèÿ íàìèðà èçðàç â óâåëè÷àâàíå áðîÿ íà ñâåùåíèöèòå è íà ðåëèãèîçíèòå ïîãðåáåíèÿ. 94 . êàòî êúì òÿõ áÿõà îòïðàâåíè îáâèíåíèÿ. íî ìíîãî ïîâå÷å êàòî äîêàçàòåëñòâî çà ïðèåìñòâåíîñòòà. â êîÿòî ïî÷òè åäíîâðåìåííî èçëèçàò íåãîâàòà ñîáñòâåíà ñòóäèÿ „Ðåëèãèÿòà â Áúëãàðèÿ“158 è ïðåñòèæíèÿò ñáîðíèê „Ðåëèãèÿòà è ìëàäåæòà“159. òúé êàòî ñëåä ïàäàíåòî íà êîìóíèçìà òîçè ïðîáëåì áåøå ïðåäñòàâåí ïî íà÷èí. ÷å êîðåíúò íà äåìîíèçèðàíåòî íà ñåêòèòå ñå êðèå èìåííî â òÿõíîòî âúçïðèåìàíå êàòî ïðîäóêò íà „èäåîëîãè÷åñêàòà äèâåðñèÿ“. êîéòî â íèêàêúâ ñëó÷àé íå ïîìàãà çà íåãîâîòî ðàçðåøàâàíå. Ïúðâàòà êíèãà èìà ïðåòåíöèÿòà äà íàïðàâè ïðåãëåä íà ñúâðåìåííîòî ñúñòîÿíèå íà ðåëèãèîçíîñòòà â Áúëãàðèÿ ñ àêöåíò âúðõó ñúñòîÿíèåòî íà Áúëãàðñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà. Òÿõíàòà àêòèâíîñò áåøå ïðåäñòàâåíà ìíîãî ïîâå÷å êàòî èçÿâà íà íÿêàêâà êîíñïèðàòèâíà îðãàíèçàöèÿ. â êîíòåêñòà íà òÿõíàòà àêòèâíîñò äîáè øèðîêî ðàçïðîñòðàíåíèå ìíåíèåòî çà ñëàáîñòòà è „íåàäåêâàòíîñòòà“ íà Áúëãàðñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà. À ïðè÷èíàòà Ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà äà íå ðàçïîëàãà äîðè ñ åëåìåíòàðíè ðåñóðñè çà áîðáà ñðåùó òÿõ ñå êðèå èìåííî â íàëîæåíàòà âúðõó íåÿ çàáðàíà äà èçâúðøâà äîðè íàé-åëåìåíòàðíàòà ïðîñâåòèòåëñêà ðàáîòà. Ïîêàçàòåëíà â òîâà îòíîøåíèå å ãëåäíàòà òî÷êà êúì ò. çà äà áúäå ðàçáðàí ðå÷íèêúò è íà÷èíúò íà ìèñëåíå íà Äúðæàâíà ñèãóðíîñò ïî òîçè âúïðîñ (òåðìèíúò „êîíòðàáàíäà íà ëèòåðàòóðà“ ìîæå äà áúäå îöåíåí êàòî èñòèíñêî ïîñòèæåíèå â òîâà îòíîøåíèå). ÷å âñÿêà ãîäèíà Äóõîâíàòà àêàäåìèÿ ïðèåìà 100 ñòóäåíòè. Òîâà å ãîäèíàòà. Ëîãè÷íî òîâà äîâåäå äî äåìîíèçèðàíå íà ñåêòèòå. êàêòî è âúâ ôàêòà. êúäåòî òîé å ñúàâòîð çàåäíî ñ ïðèçíàòèòå àâòîðèòåòè ïî âúïðîñèòå íà ðåëèãèÿòà Âàñèë Ñóáàøêè. à îò äðóãà. îò åäíà ñòðàíà.íàð. ñå ïðàâè êîíñòàòàöèÿòà.

 èíòåðåñ íà èñòèíàòà òðÿáâà äà ñå îòáåëåæè. Êàêòî êàðèåðàòà ìó. ðåëèãèÿòà ïðåæèâÿâà êðèçà. îò êîÿòî èìà íàé-ãîëÿì îòëèâ“164. èëè ïðîñòî ïðåäñòàâëÿâàò öèòàò íà çàäúëæèòåëíèòå ñïðàâêè çà ñúñòîÿíèåòî íà Áúëãàðñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà. ðàçðàáîòâàíè è ñúõðàíÿâàíè â ñúîòâåòíèÿ îòäåë â Øåñòî óïðàâëåíèå íà Äúðæàâíà ñèãóðíîñò.) è „Ðåëèãèÿòà è ñåêòèòå â Áúëãàðèÿ“163 (2002 ã. âúïðåêè ÷å â êðàéíà ñìåòêà äîñòèãà äî çàêëþ÷åíèåòî. à „íåéíîòî óìåíèå äà ñå ïðèñïîñîáÿâà êúì âñÿêà ñîöèàëíî-ïîëèòè÷åñêà îáñòàíîâêà ïðîëè÷àâà â ãîäèíèòå íà òîòàëèòàðèçìà“165. â êîÿòî ñå ïðàâÿò êîíñòàòàöèè çà ñúñòîÿíèåòî íà Ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà è ñå ïðåäñòàâÿò îñíîâíèòå ñõâàùàíèÿ íà ïî-ïîïóëÿðíèòå ñåêòè â Áúëãàðèÿ. àêî íå â äúðæàâíàòà ïîëèòèêà. Äðóã âúïðîñ å äàëè òåçè äàííè ñà ðåçóëòàò îò ñåðèîçíà èçñëåäîâàòåëñêà ðàáîòà. òî ïîíå â ïóáëè÷íîòî îòíîøåíèå êúì Öúðêâàòà. Áîí÷î Àñåíîâ ïðîäúëæàâà àêòèâíî äà èçäàâà êíèãè ïî òàçè òåìàòèêà è ñëåä 1989 ã. ïðèâåäåíà êàòî äîêàçàòåëñòâî çà îòíîñèòåëíàòà ñâîáîäà íà âåðîèçïîâåäàíèÿòà â êîìóíèñòè÷åñêà Áúëãàðèÿ166.  çàêëþ÷åíèå îòíîâî å ïðåäñòàâåíà ñòàðàòà òåçà çà îòíîñèòåëíîòî çàñèëâàíå íà Ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà ïðåç 70-òå è 80-òå ãîäèíè. Ïúðâàòà îò òåçè äâå êíèãè ñå âïèñâà â îáøèðíàòà ëèòåðàòóðà.). òîé ïðîäúëæàâà äà ðàáîòè â Äèðåêöèÿòà íà âåðîèçïîâåäàíèÿòà. Ñïîìåíàâà ñå ëîÿëíîòî îòíîøåíèå íà Öúðêâàòà êúì êîìóíèñòè÷åñêàòà äúðæàâà. 95 . êîèòî ñà ïîñâåòåíè ñïåöèàëíî íà ðåëèãèîçíàòà òåìࠖ „Íàöèÿ. ñÿêàø àâòîðúò íèêîãà íå å âçèìàë ó÷àñòèå âúâ ôîðìèðàíåòî íà ïîëèòèêàòà êúì Öúðêâàòà. áåç äà ñå çàäúëáî÷àâà â ïðè÷èíèòå çà íåãî. Ãëàâàòà çà Ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà å íàïèñàíà òàêà. ÷èÿòî öåë å äà áúäå çàùèòåí „âúçðîäèòåëíèÿò ïðîöåñ“. Àñåíîâ èçäàâà äâå. êîèòî ñðàâíèòåëíî òðóäíî ìîãàò äà áúäàò íàìåðåíè â ïîïóëÿðíàòà ëèòåðàòóðà îò òîçè ïåðèîä. ÷å „åäíà ñïðàâåäëèâà èäåÿ íå ìîæå äà áúäå íàëàãàíà ñ íàñèëèå“. à íåéíîòî ñúñòîÿíèå â êîíêðåòíè èñòîðè÷åñêè ïåðèîäè å ïðîñòî êîíñòàòèðàíî. òàêà è èçäàäåíèòå îò íåãî ïðåç ïîñëåäíèòå äåñåò ãîäèíè êíèãè ñà äîêàçàòåëñòâî çà „ïðèåìñòâåíîñòòà“. ðåëèãèÿ è íàöèîíàëèçúì“162 (1994 ã. Ïî îòíîøåíèå íà êîìóíèñòè÷åñêèÿ ïåðèîä àâòîðúò ñå îãðàíè÷àâà äà ïîñî÷è. ÷å òå ñà ãðóïàòà. à çà êðàòúê ïåðèîä äîðè å è. äèðåêòîð. ÷å êíèãàòà ñúäúðæà äîñòà ïîäðîáíè ñòàòèñòè÷åñêè äàííè çà ñúñòîÿíèåòî íà Áúëãàðñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà.ä. Îò ãëåäíà òî÷êà íà òîâà èçñëåäâàíå ïî-èíòåðåñíà å âòîðàòà êíèãà. ðåøàâàùà ðîëÿ çà êîåòî „èçèãðàâàò ðåàëèçìúò è ïðàãìàòèçìúò íà ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà“. Ñðåä ìíîæåñòâîòî äðóãè íåãîâè êíèãè ñëåä 1989 ã. ÷å ñëåä 9 ñåïòåìâðè 1944 ã. Èçâúí ñèñòåìàòà íà Äúðæàâíà ñèãóðíîñò. êîÿòî îñîáåíî çàñÿãà ïðàâîñëàâíèò堖 „èçñëåäâàíèÿòà ïîêàçâàò.

âúðõó ÷èåòî ïðîèçâîäñòâî òÿ ïîëó÷àâà ìîíîïîëíî ïðàâî (îñíîâíî öúðêîâíè ñâåùè). áåç òîâà äà îçíà÷àâà. ×àñò îò ñúùèÿ ìåõàíèçúì å è íà÷èíúò çà îòïóñêàíå íà ñðåäñòâàòࠖ òå ñå ïðåäîñòàâÿò îò äúðæàâàòà íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè. Èçíåíàäàòà îáà÷å ñå ñúñòîè â òîâà. Òîçè ôàêò å è íàé-ñèëíèÿò àðãóìåíò íà ïðèâúðæåíèöèòå íà òåçàòà. è îò ñàìèÿ Êîìèòåò ïî öúðêîâíè âúïðîñè. êàòî åäíà îò ïîñëåäèöèòå îò íàëàãàíåòî íà ãðàæäàíñêèòå ðèòóàëè å íàëîæåíàòà íà Öúðêâàòà çàáðàíà äà ïðîèçâåæäà ïðåäìåòè. ñâåùåíèöèòå è öúðêîâíèòå õðàìîâå. ÷å ïðåç êîìóíèçìà Öúðêâàòà å áèëà ïðåâúðíàòà â êàçèîííà îðãàíèçàöèÿ. êîéòî ðàçïðåäåëÿ ñðåäñòâàòà çà ìåæäóíàðîäíà äåéíîñò. Âñúùíîñò äúðæàâíàòà ñóáñèäèÿ ôîðìèðà îêîëî 1/10 îò öÿëîñòíèÿ áþäæåò íà Öúðêâàòà. êîèòî ñå 96 .  òîçè ñìèñúë çíà÷èòåëíî ïî-ãîëÿì ðåïðåñèâåí åôåêò èìà îãðàíè÷åíîòî ïðàâî íà Öúðêâàòà äà ñå ðàçïîðåæäà ñúñ ñâîÿ áþäæåò. ÷å Öúðêâàòà èìà âúçìîæíîñò ñàìîñòîÿòåëíî äà ñå ðàçïîðåæäà ñ òîçè áþäæåò.5. êîíòðîëúò âúðõó ôèíàíñîâèòå ñðåäñòâà çà èçäàòåëñêà äåéíîñò è çàäúëæåíèåòî âñÿêî ïîâèøåíèå íà çàïëàòèòå íà äóõîâåíñòâîòî äà áúäå „ñúãëàñóâàíî“ ñ äúðæàâàòà. Óíèùîæàâàíåòî íà ôèíàíñîâàòà º íåçàâèñèìîñò â êðàÿ íà 40-òå ãîäèíè. Ïî îòíîøåíèå íà Ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà òåíäåíöèÿòà å âñå ïî-ãîëÿìà ÷àñò îò ñóáñèäèÿòà äà ñå îïîëçîòâîðÿâà îò Íàöèîíàëíèÿ èíñòèòóò çà ïàìåòíèöèòå íà êóëòóðàòà. Äîêàçàòåëñòâà çà òîâà ñà ñòðèêòíèÿò êîíòðîë îò ñòðàíà íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè âúðõó ðàçïðåäåëåíèåòî íà ñðåäñòâàòà çà ðåìîíò è ïîääðúæêà íà öúðêâèòå (ïðè âúâåäåíà ôàêòè÷åñêà çàáðàíà çà ñòðîåæ íà íîâè õðàìîâå). à îñòàíàëèòå ïðèõîäè ñå ïîëó÷àâàò îò ïðîäàæáàòà íà ñòîêè. à äúðæàâíàòà ñóáñèäèÿ „íàìàëÿâà ñâîÿ àíãàæèðàù åôåêò“. Ïàðàëåëíî äúðæàâàòà ïîëàãà ñèñòåìàòè÷íè óñèëèÿ äà îãðàíè÷è ïðîèçâîäñòâåíàòà äåéíîñò íà Öúðêâàòà. ïðàâè Öúðêâàòà íàïúëíî çàâèñèìà îò îòïóñêàíàòà ñóáñèäèÿ. Êàêòî ìîæå äà ñå äîïóñíå. ÐÅÇÓËÒÀÒÈ: ÎÁÙÈ ÒÅÍÄÅÍÖÈÈ È ÔÈÍÀÍÑÎÂÎ ÑÚÑÒÎßÍÈÅ ÍÀ ÖÚÐÊÂÀÒÀ Êàêâè ñà íàé-îáùèòå ðåçóëòàòè îò àíòèðåëèãèîçíàòà ïðîïàãàíäà è îãðàíè÷èòåëíèòå ìåðêè? Äàííè çà òîâà ñå ñúäúðæàò â èíôîðìàöèèòå çà ôèíàíñîâîòî ñúñòîÿíèå íà Öúðêâàòà è â ÷èñòî ñòàòèñòè÷åñêèòå äàííè çà áðîÿ íà ìîíàñèòå. Ôèíàíñîâàòà ñóáñèäèÿ å çàìèñëåíà êàòî îñíîâíî ñðåäñòâî çà íàëàãàíå íà äúðæàâíàòà ïîëèòèêà íàä Öúðêâàòà è â òîçè ñìèñúë òÿ ñå ÿâÿâà îòêðîâåíî ðåïðåñèâíà ìÿðêà. ÷å âúïðåêè äúðæàâíàòà ïîëèòèêà ôèíàíñîâîòî ñúñòîÿíèå íà Öúðêâàòà ñ íàïðåäâàíåòî íà êîìóíèçìà ñòàâà âñå ïî-ñòàáèëíî. ïðèäðóæåí îò íàöèîíàëèçàöèÿ íà ãîëÿìà ÷àñò îò öúðêîâíèòå çåìè è âçèìàíåòî ïîä íàåì íà îñíîâíè ãðàäñêè öúðêîâíè èìîòè (âêëþ÷èòåëíî â ñàìèÿ öåíòúð íà Ñîôèÿ). òåçè äàííè äåìîíñòðèðàò ÿñíà òåíäåíöèÿ êúì îãðàíè÷àâàíå íà öúðêîâíèÿ æèâîò. à òîé îò ñâîÿ ñòðàíà ãè ðàçïðåäåëÿ ìåæäó ñúîòâåòíèòå èçïîâåäàíèÿ. êîéòî èçöÿëî ïîåìà ðåìîíòà è ïîääðúæêàòà íà õðàìîâåòå.

) ìþôòèéñòâî 559 000 (1962 ã. Õðèñòèÿíñêàòà ìèðíà êîíôåðåíöèÿ (ÕÌÊ) è Êîíôåðåíöèÿòà íà åâðîïåéñêèòå öúðêâè (ÊÅÖ).) 1968 è 1969 ã. Âñå ïàê äî êðàÿ íà êîìóíèçìà îñíîâíèÿò äîõîä íà Öúðêâàòà ñå ôîðìèðà îò ìîíîïîëíîòî ïðàâî çà ïðîèçâîäñòâî íà öúðêîâíè ñâåùè. 1982 ã. âàëóòåí ïëàí. ÷å â òîçè ìîìåíò áþäæåòúò íà Öúðêâàòà âúçëèçà íà îêîëî 9 ìëí.èçïîëçâàò â ïîãðåáàëíèÿ ðèòóàë. Îòäåëíî. ëåâà. Äúðæàâàòà îáà÷å ñòðèêòíî ñëåäè è òåçè ïðèõîäè è íàëàãà ðåñòðèêòèâíè ìåðêè. Îò äàííèòå â àðõèâà íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè ìîãàò äà áúäàò íàïðàâåíè ïî-ñêîðî ïðèáëèçèòåëíè è îðèåíòèðîâú÷íè çàêëþ÷åíèÿ çà íà÷èíà íà ôèíàíñèðàíå íà öúðêîâíèÿ æèâîò. çàïëàùàíè îò âÿðâàùèòå çà ðàçëè÷íè öúðêîâíè ðèòóàëè. ïúòóâàíèÿòà íà öúðêîâíè äåëåãàöèè. Êîìèòåòúò ïî öúðêîâíè âúïðîñè äèðåêòíî èçïëàùà âúçíàãðàæäåíèÿòà íà ñâåùåíèöèòå â ÷óæáèíà. êàêòî è ÷ëåíñêèÿ âíîñ â èêóìåíè÷åñêèòå îðãàíèçàöè蠖 Ñâåòîâíèÿ ñúâåò íà öúðêâèòå (ÑÑÖ). îñíîâíàòà ÷àñò îò êîèòî ñå ïîëó÷àâà îò ïðîäàæáàòà íà öúðêîâíè ñâåùè è ñå èçðàçõîäâà çà èçïëàùàíå íà çàïëàòèòå íà ñâåùåíîñëóæèòåëèòå. ïî ò. ÷å ïîâèøåíàòà ðåëèãèîçíà àêòèâíîñò âîäè è äî óâåëè÷åíèå íà ïðèõîäèòå â öúðêîâíèÿ áþäæåò – òàêúâ å ñëó÷àÿò â íà÷àëîòî íà 70-òå ãîäèíè. êîãàòî çàïî÷íå äà ïîäîçèðà. 200 000 çà Åôîðèÿ „Çîãðàô“. 513 000 (1968) 623 000 720 000 623 000 (1969) 40 000 140 000 420 000 282 000 60 000 97 . 1970 è 1971 ã. îò êîèòî 400 000 ëåâà îòèâàò äèðåêòíî çà ðåñòàâðàöèÿ íà ïàìåòíèöè íà êóëòóðàòà. Âúç îñíîâà íà íàëè÷íèòå äàííè ìîæå äà ñå íàïðàâè ñëåäíîòî îáîáùåíèå çà ðàçïðåäåëåíèåòî íà äúðæàâíàòà ñóáñèäèÿ çà ÁÏÖ ïðåç ðàçëè÷íèòå äåñåòèëåòèÿ: Ñóáñèäèÿ ÁÏÖ (îáùî) 1961 ã. Äúðæàâíàòà ñóáñèäèÿ â òîçè ïåðèîä âúçëèçà íà îêîëî 700 000 ëåâà. îòêîëêîòî ïúëåí àíàëèç íà ïðîìÿíàòà â áþäæåòíàòà ñóáñèäèÿ ïðåç ãîäèíèòå. 400 000 çà äðóãè ïàìåòíèöè) Ãëàâíî 2 500 000 ìþôòèéñòâî Ñìîëÿíñêî 402 000 (1961 ã.167 7 000 000 Îò òÿõ çà 1 620 000 ïàìåòíèöè íà (800 000 çà Ðèëñêèÿ êóëòóðàòà ìàíàñòèð. êàêòî è îò òàêñèòå. 20 000 çà ðóñêèÿ õðàì íà Øèïêà. Îãðàíè÷åíèòå äàííè îò íà÷àëîòî íà 80òå ãîäèíè ñâèäåòåëñòâàò.íàð.

ô. è Ïðîåêò çà ôèíàíñîâà ñóáñèäèÿ çà 1961 ã.Âàëóòíè ñðåäñòâà 1961 ã. ëåâà. 10. Ñïîðåä åäíî ïèñìî íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè îò þíè 1983 ã. 58 000 çà ÑÀÙ. îï. Äðóãèòå ñòîêè. îò êîèòî äúðæàâíàòà ñóáñèäèÿ ôîðìàëíî âúçëèçà íà 720 000 ëâ. 2. 393. îï. 4000 çà Àâñòðèÿ) 4000 2500 70 000 (6700 çà Àâñòðàëèÿ. ÀÌÂíÐ. ÷å òîâà å öåëåíàñî÷åíà äúðæàâíà ïîëèòèêà: „Íàìåðè ñå ïîäõîäÿù íà÷èí äà ñå íàìàëè ñ 1/3 ñóáñèäèÿòà íà ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà.å. äúðæàâíàòà ñóáñèäèÿ çà ÁÏÖ å áèëà íàìàëåíà ñúñ 100 000 ëâ. „çàðàäè çàñóøàâàíèÿòà“ „ñàìî çà òåêóùàòà 1983 ã..å. 10. ñ êîèòî ðàçëè÷íè åïàðõèè íàñòîÿâàò äà ñå âçåìàò ìåðêè ñðåùó íåçàêîííîòî ïðîèçâîäñòâî è ïðîäàæáè íà ñâåùè îò ÷àñòíè ëèöà. êàòî 200 000 ëâ. Äúðæàâíà ñóáñèäèÿ çà âåðîèçïîâåäàíèÿòà çà 1970 ã. ô. 14. ô.3 ìëí. â àðõèâèòå èìà ìíîãîáðîéíè ïðåïèñêè. 10. 34 000 çà ÑÀÙ. Ñëóæåáíà áåëåæêà çà îòïóñíàòèòå ñóáñèäèè íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè çà 1961 ã.50 000 äåìîêðàòè÷íèòå ñòðàíè” Çà öúðêâèòå â çàïàäíèòå 100 000 ñòðàíè ×ëåíñêè âíîñ ÕÌÊ ×ëåíñêè âíîñ ÑÑÖ ×ëåíñêè âíîñ ÊÅÖ 1969 ã. 387. îï. 10. 1209. 589. à. ÀÌÂíÐ. Áþäæåò íà ÁÏÖ çà 1982 ã.å. 20 000 10 000 45 000 (6700 çà Àâñòðàëèÿ. Òúé êàòî îñíîâíèÿò ïðèõîä íà Öúðêâàòà ñå ôîðìèðà îò ïðîäàæáàòà íà öúðêîâíè ñâåùè. ñå èçðàçõîäâàò ïî ëèíèÿ íà ïàìåòíèöèòå íà êóëòóðàòà. Åäèíñòâåíèòå öÿëîñòíè äàííè çà áþäæåòà ñà çà 1982 ã. ÀÌÂíÐ.å. à. ô. Äàííèòå â òàáëèöàòà äàâÿò ÿñíà ïðåäñòàâà çà òåíäåíöèÿòà çà ïîâèøàâàíåòî íà ðàçõîäèòå çà ïîääðúæêà íà ïàìåòíèöèòå íà êóëòóðàòà êàòî îáù ïðîöåíò îò äúðæàâíàòà ñóáñèäèÿ.“168. à. à ôàêòè÷åñê蠖 íà 320 000. 10. îò íåÿ ñúñ ñúãëàñèåòî íà Ñèíîäà ñå íàñî÷âà êúì ðåñòàâðèðàíå öúðêîâíèòå ïàìåòíèöè íà êóëòóðàòà“169. Îò÷åòúò íà îòäåë „Ïðàâîñëàâíî äóõîâåíñòâî“ â Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè çà 1977 ã. êîãàòî òîé å 9. 10. 3. âúðõó êîèòî Öúðêâàòà èìà ìîíî- 98 . ô. ÀÌÂíÐ. öúðêâà â Òóðöèÿ 350 000 Çà öúðêâèòå ⠄íàðîäíî. 12. Ïðîåêòîâàëóòåí ïëàí íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè çà 1969 ã. 4. 1970 ã. òúé êàòî îñòàíàëèòå 400 000 ëâ.. ïðèçíàâà. 958. à. îï. ñúùî è ÀÌÂíÐ. îï.. 4900 çà Àâñòðèÿ) 4000 2500 2500 Èçòî÷íèöè: 1. 10.å. à. Âàëóòåí ïëàí íà ÁÏÖ çà 1971 ã. 10. Çà áúëã.

òúé êàòî ïîäëåæàò íà çàäúëæèòåëíîòî îáùåñòâåíî îñèãóðÿâàíå è çà òÿõ ñà áèëè èçïëàùàíè ñúîòâåòíèòå âíîñêè ïî çàêîíà çà îáùåñòâåíî îñèãóðÿâàíå. ñà ÷èñòî ñòàòèñòè÷åñêèòå äàííè çà ñúñòàâà íà áÿëîòî è ÷åðíîòî äóõîâåíñòâî è õðàìîâåòå. ñå óðåæäàò ñ ïîñòàíîâëåíèå íà Ìèíèñòåðñêèÿ ñúâåò ¹ 11 îò 21 ÿíóàðè 1954 ã. Äðóãà èíôîðìàöèÿ. Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè è äðóãè äúðæàâíè âåäîìñòâà173. îò êîÿòî ìîæå äà ñå ñúäè çà öÿëîñòíîòî ñúñòîÿíèå íà öúðêîâíèÿ æèâîò â ñòðàíàòà è çà ðåçóëòàòèòå îò äúðæàâíàòà ïîëèòèêà. öúðêîâíè çåìåäåëñêè ñòîïàíñòâà. Âúïðîñúò íå å ðåøåí áëàãîïðèÿòíî çà Öúðêâàòà. ñà îáùî 62 è ïðèòåæàâàò îêîëî 20 000 äåêàðà çåìÿ ñúñ ñúîòâåòíèòå ñòîïàíñòâà êúì òÿõ171.. êàòî â öÿëàòà äúðæàâà òå âúçëèçàò îáùî íà 50 000 äåêàðà. êîãàòî âúïðîñúò å ïîñòàâåí îò èãóìåíà íà Êëèñóðñêèÿ ìàíàñòèð àðõèì. êîèòî ïî äàííè îò 1956 ã. çíà÷êè. ñðåùó êîåòî íà Öúðêâàòà ñå èçïëàùàò ìàëêè íàåìè172. Àíòèì ïðåä Âèäèíñêèÿ ìèòðîïîëèò Íåîôèò. ÷å „Â ÑÑÑÐ. òúêàíè. òúé êàòî îòíîâî å ïîñòàâåí ïðåç 1971 ã. êîåòî ñ íåçíà÷èòåëíè èçìåíåíèÿ ïðåç ñëåäâàùèòå ãîäèíè äàâà íà Öúðêâàòà ïðàâî äà ïðîèçâåæäà „ñâåùè çà öúðêîâíà óïîòðåáà. Ïðîáëåìúò ñ ìîíàñèòå ñå ñúñòîè â òîâà. êîåòî ïðîâîêèðà îáøèðíà ïðåïèñêà ìåæäó Ñèíîäà. êîéòî çàñÿãà ñòàòóòà íà ìîíàñèòå è ñâåùåíèöèòå è ïî êîéòî îò êðàÿ íà 60-òå ãîäèíè ñå âîäè ñðàâíèòåëíî àêòèâíà êîðåñïîíäåíöèÿ ìåæäó Ñèíîäà è Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè. òúé êàòî Ñèíîäúò ïåðèîäè÷íî íàñòîÿâà òå äà áúäàò îñâîáîäåíè îò äúðæàâíèòå íàðÿäè.. Òåçè çåìè ñà âêëþ÷åíè â îáùèòå êîîïåðàòèâíè áëîêîâå. ñ èçêëþ÷åíèå ïðîèçâîäñòâîòî íà öúðêîâíè ïðåäìåòè îò áëàãîðîäíè ìåòàëè“170. ïîãðåáàëíè åìáëåìè. ïîãðåáàëíè ôåíåðè çà êàíäèëà. êîãàòî Êîìèòåòúò ïî öúðêîâíè âúïðîñè äàâà ñèëíèÿ àðãóìåíò. êàêòî è â äðóãèòå ñîöèàëèñòè÷åñêè ñòðàíè. å ïðîáëåìúò ñ ïåíñèîíèðàíåòî íà ìîíàñèòå è ìîíàõèíèòå è â ïî-ìàëêà ñòåïåí – ïðîáëåìúò ñ ïåíñèèòå íà ñâåùåíèöèòå. ÷å äúðæàâàòà íå ïðèåìà þðèäè÷åñêèòå îòíîøåíèÿ ìåæäó ìîíàñèòå è ìàíàñòèðà äà ñúñòàâëÿâàò ôîðìà íà òðóäîâ äîãîâîð è ñúîòâåòíî íå ïðèçíàâà ïðåêàðàíèòå â ìàíàñòèðà ãîäèíè çà òðóäîâ ñòàæ. Òåçè äàííè ñúùî íå ñà ìíî- 99 .ïîëíî ïðàâî íà ïðîèçâîäñòâî. ðàáîòåùèòå ìîíàñè íå ñå îñèãóðÿâàò è ïåíñèîíèðàò îò äúðæàâàòà“174. öúðêîâíè óòâàðè. êîéòî ñúùî ïîëó÷àâà îòðèöàòåëåí îòãîâîð175.. Ïðåç ãîäèíèòå òå ñúùî ñà ïîâîä çà ïðåïèñêè ìåæäó Ñâ. ñèíîä è Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè. èêîíè. Äðóã ïðîáëåì. Èçâåñòåí ïðèõîä çà Öúðêâàòà ôîðìèðàò è ò. ñòîïàíèñâàíè îò Ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà. ôèòèëöà çà êàíäèëà. Ñúùèÿò âúïðîñ å ïîñòàâåí îòíîâî îò ðàçñòðèãàí ìîíàõ ïðåç 1981 ã. Ïðîáëåìúò äîñòèãà íàé-âèñîêàòà ñè òî÷êà êúì êðàÿ íà 60-òå ãîäèíè.  äîïúëíåíèå ñåëñêèòå öúðêîâíè íàñòîÿòåëñòâà çàïàçâàò ÷àñò îò öúðêîâíèòå çåìè. òàìÿí.íàð. äúðâåíè è ìåòàëè÷åñêè êðúñòîâå çà ãðîáîâå. óêðàøåíèÿ. Öúðêâàòà îò ñâîÿ ñòðàíà íàñòîÿâà ìîíàñèòå äà èìàò âúçìîæíîñò äà ñå ïåíñèîíèðàò. áðèêåòè çà êàäåíå.

Âñå ïàê âúç îñíîâà íà íàëè÷íèòå àðõèâè ìîæå äà ñå íàïðàâè ñëåäíîòî îáîáùåíèå: Ìàíàñòèðè Ìîíàñè (âêë. îï. à. ÀÌÂíÐ. ÀÌÂíÐ. à.Ðåäîâíè . 10. 1978 ã. Îáùî: 120 Äåéñòâàùè: 90 46 ìúæêè 44 æåíñêè 440 183 ìîíàñè 257 ìîíàõèíè 2600 Îáùî: 3700 2232 1815 417 112 ðåäîâíè 109 çàäî÷íè 204 1971 ã.å. Ñïðàâêà çà áðîÿ íà öúðêâèòå è ñúñòîÿíèåòî íà ÁÏÖ è äðóãèòå èçïîâåäàíèÿ. ô. 1974 ã. Äîêëàä „Ðåëèãèÿòà è öúðêâàòà â Áúëãàðèÿ“. êîèòî ïðàâÿò 100 . Ïðåïèñêà ïî ïåíñèèòå çà êóëòîâèòå ñëóæèòåëè.Ïðàçíè÷íè Ó÷åíèöè â Ñåìèíàðèÿòà Ñòóäåíòè â Äóõîâíàòà àêàäåìèÿ 1957 ã. 10. 12. 1985 ã. à. 10. 11. Äåéñòâàùè: 98 Èçîñòàâåíè: 25 425 379 210 ìîíàñè 159 ìîíàñè 215 ìîíàõèíè 220 ìîíàõèíè 391 2940 (601) 2178 1878 300 2875 (635) 1746 1794 1174 620 Îáùî: 151 1700 950 750 89 Èçòî÷íèöè: 1.å. à. íàé-âå÷å çàùîòî îáùèòå ñïðàâêè íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè èìàò òåíäåíöèÿ äà ïîâòàðÿò ñòàðè äàííè. 6. îï. 21 àïðèë 1965 ã. Ñâåäåíèå çà ñòðóêòóðàòà è îðãàíèçàöèÿòà íà ðåëèãèîçíèòå îáùíîñòè â Áúëãàðèÿ (ïîâåðèòåëíî). ÀÌÂíÐ. 13. 10. ñèíîä ïî èñêàíå íà Ãîäèøíèêà „Äèïòèõà Îðòîäîñêèÿ“. 4. èçãîòâåíà îò Ñâ. 2. âèñøå äóõîâåíñòâî) Åíîðèè Õðàìîâå (ïàðàêëèñè) Ñâåùåíèöè îáùî: . à. 5. ô. ÀÌÂíÐ. Îò ïîñî÷åíèòå â òàáëèöàòà äàííè íàé-âàæíà å ñòàòèñòèêàòà çà áðîÿ íà åíîðèéñêèòå ñâåùåíèöè. 9. 14. Ñïðàâêà çà ñúñòîÿíèåòî íà ÁÏÖ. 1167. 105. ÀÌÂíÐ. îï. 1971 ã.å. Ñïðàâêà íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè çà áðîÿ íà öúðêâèòå è ñâåùåíîñëóæèòåëèòå íà ðàçëè÷íè èçïîâåäàíèÿ.å. 102 (áåç äàííè êîëêî äåéñòâàùè) 1974 ã.ãîáðîéíè è å âúçìîæíî äà áúäàò ïîâäèãíàòè âúïðîñè çà òÿõíàòà äîñòîâåðíîñò ïî ðàçëè÷íè ñúîáðàæåíèÿ. 516. 178. îï. ÀÌÂíÐ. ô. ô. 1985 ã. äîêîëêîòî èìåííî òîâà ñà êëèðèöèòå. ô. 3. à.å. 6. îï. 10.å. ô. 171. 25 ìàé 1978 ã. 10. îï. 1519.

10 ìèòðîïîëèòè è 1 ïàòðèàðõ). íî âñå ïàê å ïîêàçàòåëíà çà òåíäåíöèèòå ñðåä åíîðèéñêèòå ñâåùåíèöè è íàé-âå÷å çà ôàêòà. Ôîðìàëíèÿò îáðàçîâàòåëåí öåíç íå âèíàãè ìîæå äà ñå ñ÷èòà çà äîêàçàòåëñòâî çà ñèëàòà íà ìîíàøåñòâîòî â Ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà.å. ÷å öúðêîâíîòî ñëóæåíèå êàòî öÿëî å íàïúëíî íåïðåñòèæíî â êîìóíèñòè÷åñêà Áúëãàðèÿ. ñà ïðåääâåðèåòî êúì âèñøàòà öúðêîâíà éåðàðõèÿ (â òîçè ìîìåíò òÿ íàáðîÿâà 10 åïèñêîïè. êàòî ñðåä ðåäîâíèòå ñâåùåíèöè ñïàäúò å îò ïî÷òè 2000 ïðåç 50-òå ãîäèíè íà îêîëî 1000 â ñðåäàòà íà 80-òå. ïîðàäè äúëãîòî ñè ñëóæåíå â öúðêîâíîòî âåäîìñòâî“177. Îñòàíàëèòå ñå ñëàáîãðàìîòíè èëè íåãðàìîòíè. Ñïîðåä åäíî èçñëåäâàíå êúì 1978 ã. êîèòî äà çàìåñòÿò ïåíñèîíåðèòå. ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà ó íàñ ìîæå äà îñòàíå ñ îêîëî 500 ñâåùåíèêà“176. ïåíñèîíèðàíè ñâåùåíèöè. Ïðîáëåìúò îáà÷å ñå ñúñòîè â òîâà. Äîêàòî çà ðàäèêàëåí ñïàä â áðîÿ íà ìîíàñèòå ïðåç ãîäèíèòå íå ìîæå äà ñå ãîâîðè. îñîáåíî ïî ñåëàòà. Ñúùåâðåìåííî âèñøåòî áîãîñëîâñêî îáðàçîâàíèå å è ôîðìàëåí êðèòåðèé çà çàåìàíå íà ìèòðîïîëèòñêè ïîñò. íî ñà âúâåäåíè â òàêúâ ñàí. çà òÿõíîòî îáðàçîâàíèå ñà ñëåäíèòå: „Îò àðõèìàíäðèòèòå äâàäåñåò äóøè ñà ñ âèñøå áîãîñëîâñêî îáðàçîâàíèå. Ñúâñåì îòäåëåí è òðóäåí çà èçñëåäâàíå ñòàòèñòè÷åñêè å âúïðîñúò çà îáðàçîâàíîñòòà íà òîâà ñâåùåíñòâî â êîíòåêñòà èìåííî íà òàçè íåïðåñòèæíîñò. ñðåä åíîðèéñêèòå ñâåùåíèöè å íàëèöå òåíäåíöèÿ çà áúðçî íàìàëÿâàíå. Çàñèëâà ñå êðèçàòà çà ìëàäè ñâåùåíèöè.íàð. Äîïúëíèòåëåí ïðîáëåì å óâåëè÷àâàíåòî íà îòíîñèòåëíèÿ äÿë íà ò. ïðàâè ñëåäíèÿ êîìåíòàð: „Õàðàêòåðåí çà ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà å è ôàêòúò çà âúçïèòàíèöèòå íà äóõîâíèòå ó÷èëèùà. êîèòî â òîçè ìîìåíò íàáðîÿâàò îáùî 58 äóøè. Òîâà å ñàìî íàé-âèäèìàòà ñòðàíà îò òåíäåíöèÿòà çà ïîâèøàâàíåòî íà ñðåäíàòà âúçðàñò íà ñâåùåíèöèòå è ôàêòè÷åñêàòà ëèïñà íà ìëàäè äóõîâíèöè. êîèòî ñëóæàò â íåäåëíè è ïðàçíè÷íè äíè). 101 . à òîçè áðîé áè íàìàëÿë îùå ïîâå÷å. Òàçè êðàéíà ïðîãíîçà íå ñå ðåàëèçèðà. êîèòî â ãîëÿìà ñòåïåí íå ñòàâàò äóõîâíè ëèöà è ñå ïðåêâàëèôèöèðàò. â íà÷àëîòî íà 70-òå ãîäèíè ïîòåíöèàëíèòå êàíäèäàòè ñ âúçìîæíîñò çà èçðàñòâàíå âúâ âèñøàòà öúðêîâíà éåðàðõèÿ è ÷ëåíñòâî â Ñèíîäà ñà íå ïîâå÷å îò 30 äóøè (êàòî êúì òÿõ ñå ÷èñëÿò åïèñêîïèòå è àðõèìàíäðèòèòå ñ îáðàçîâàòåëåí öåíç). äàííèòå îò 1974 ã.  òîâà îòíîøåíèå çíà÷èòåëíî ïî-äúëáîê å ïðîáëåìúò ñðåä ìîíàñèò堖 ìàêàð êàòî ñòàòèñòè÷åñêè áðîé òå äà íå íàìàëÿâàò ïðåç ãîäèíèòå. Ïî åäèí ïàðàäîêñàëåí íà÷èí ìîæå äîðè äà ñå òâúðäè. Âñå ïîâå÷å ñå óâåëè÷àâà áðîÿ íà íåçàåòèòå åíîðèè â öÿëàòà ñòðàíà. Òîâà å ÿñíî ðàçáèðàíî îò Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè. êîéòî îùå ïðåç 1971 ã. ÷å àðõèìàíäðèòèòå. Êàçàíî ñ äðóãè äóìè. ïðàçíè÷íè ñâåùåíèöè (ò. ÷å òîâà ñúçäàâà è ãîëåìè ïðîáëåìè íà êîìóíèñòè÷åñêàòà äúðæàâࠖ íåîáõîäèìîñòòà îò ñïàçâàíå íà íÿêîè íàé-îáùè ïðàâèëà ïðè èçáîðà íà ìèòðîïîëèòè çíà÷èòåëíî ñòåñíÿâà êðúãà íà ïîòåíöèàëíèòå êàíäèäàòè.Öúðêâàòà íàé-âèäèìà ïî ìåñòà. àêî êúì íåãî ñå ïðèáàâè è ôàêòîðúò âúçðàñò.

Âåðîÿòíî íàé-õàðàêòåðíèÿò ïðèìåð â òîâà îòíîøåíèå å îñúäåíèÿò îò Íàðîäíèÿ ñúä åï. Äúðæàâíà ñèãóðíîñò è ìåñòíèòå âëàñòè. Òîâà îòâàðÿ ïúòÿ â íà÷àëîòî íà 80-òå ãîäèíè çà íîâî ïîêîëåíèå âèñøè äóõîâíèöè. Êîíêðåòíèòå ïàðàìåòðè íà òåçè îòíîøåíèÿ ìåæäó Öúðêâà è äúðæàâà.êîåòî äàâà âúçìîæíîñò â öúðêîâíàòà éåðàðõèÿ äà èçðàñòâàò è íåáëàãîíàäåæäíè îò ãëåäíà òî÷êà íà äúðæàâàòà äóõîâíèöè. âèñøèÿò êëèð íà Ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà ïðåç äåñåòèëåòèÿòà èçìèíàâà äúëãàòà òðàåêòîðèÿ îò íàïúëíî îïîçèöèîííî íàñòðîåí êúì êîìóíèñòè÷åñêàòà âëàñò äî îòíîñèòåëíî ëîÿëåí êúì ïðàâèòåëñòâîòî â èìåòî íà ñúõðàíÿâàíåòî íà èçâåñòíà öúðêîâíà òðàäèöèÿ. âïîñëåäñòâèå íàçíà÷åí çà Íþéîðêñêè ìèòðîïîëèò. â êîéòî ñå ðàçâèâàò îòíîøåíèÿòà ìåæäó Öúðêâàòà è äúðæàâàòà ïðåç êîìóíèñòè÷åñêèÿ ïåðèîä. êàêòî è ëè÷íèòå ñúäáè íà íÿêîè îò ó÷àñòíèöèòå â òîçè ïðîöåñ ùå áúäàò ðàçãëåäàíè â ñëåäâàùèòå ãëàâè. âêëþ÷èòåëíî êàòî çàïî÷âà ïî-÷åñòî äà äàâà îäîáðåíèÿ çà ðúêîïîëîæåíèåòî íà åïèñêîïè. Êàòî ñå èìàò ïðåäâèä òîçè êîíòåêñò è ôîðìèòå. ÷ðåç êîèòî äúðæàâàòà íàëàãà ñâîÿ êîíòðîë âúðõó Öúðêâàòà. Ïðèòèñíàò îò Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè. Éîñèô. Ïúðâèÿò åòàï îò èçãðàæäàíåòî íà òåçè îòíîøåíèÿ ìèíàâà ïðåç ôèçè÷åñêèòå ðåïðåñèè ñðåùó âñè÷êè íèâà íà ïðàâîñëàâíîòî äóõîâåíñòâî. à ïî-ñêîðî ñúõðàíÿâàíåòî íà Öúðêâàòà êàòî îòíîñèòåëíî àâòîíîìíà îò äúðæàâàòà èíñòèòóöèÿ. Çàòîâà è â êðàÿ íà 70-òå ãîäèíè äúðæàâàòà âå÷å ñå çàìèñëÿ ñåðèîçíî çà áúäåùåòî íà âèñøèÿ êëèð. êîåòî â ãîëÿìàòà ñè ÷àñò â ìîìåíòà äîìèíèðà âèñøèÿ êëèð íà Áúëãàðñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà. èçíåíàäâàùî å íå òîëêîâà ñúùåñòâóâàíåòî íà èçÿâåíè „êàçèîííè“ âèñøè äóõîâíèöè. Îïèñàíîòî äî òîçè ìîìåíò å íàé-îáùèÿò èñòîðè÷åñêè è èíòåëåêòóàëåí êîíòåêñò. 102 . ïîäëîæåí íà àêòèâíà àòåèñòè÷íà ïðîïàãàíäà è íà îãðàíè÷åíèÿ âúðõó öÿëîñòíèÿ öúðêîâåí æèâîò. êîèòî çàåìàò öåíòðàëíî ìÿñòî â ïîëèòèêàòà êúì Öúðêâàòà äî ñðåäàòà íà 50-òå ãîäèíè.

Èçä. Âúðõó îñíîâàòà íà äàííèòå îò èçñëåäâàíåòî ñå ïîÿâèõà ìíîãî ñòàòèè è íÿêîè êíèãè. Â: Ñú÷èíåíèÿ. 76 15 Ïàê òàì. ô. ñ.å. 430 5 Êàëêàíäæèåâà. à. ñ.1949 ã.1951 ã. Âèæ: Ðàéêèí.). Ñ. Ôîíäàöèÿ „Äåìîñ“. Èçä.I. 4. ñ. Áúëãàðñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà è „íàðîäíàòà äåìîêðàöèÿ“ (1944–1953 ã. 2002 ã.. 5. ⠄Èçâåñòèÿ“.II. 2003. ñ. 166–168 8 Ïàê òàì 9 Ðåøåíèå íà Ñåêðåòàðèàòà íà ÖÊ îò 27 äåêåìâðè 1966 ã. 1968 ã. 2001. Ñîöèîëîãèÿòà â Áúëãàðèÿ ñëåä Âòîðàòà ñâåòîâíà âîéíà. Èçäàòåëñòâî íà ÁÊÏ. com/npechat_st 57. Ïåíñîôò. Ò. 271–292 6 ÀÌÂíÐ. îáí. Ò.. Êîëåêòèâ ïîä ðåäàêöèÿòà íà ïðîô. íà ÁÊÏ. 296 20 Ïàê òàì. Ñ.. 13 Ïàê òàì. Âèæ: Èíòåðíåò ñòðàíèöàòà íà Àãåíöèÿòà çà ñîöèàëíè ïðîó÷âàíèÿ è àíàëèçè „ÀÑÑÀ – ̓: http:/ /www. 187–188 3 Ïàê òàì. ñ.ÁÅËÅÆÊÈ Äèìèòðîâ. Ñòîÿí. íà ÁÊÏ.1949 ã. à. Â: ÁÊÏ â ðåçîëþöèè è ðåøåíèÿ íà êîíãðåñèòå.ÕII. 78.. 236 19 Ïàê òàì. „Ì–8-̓. assa-m. 186–187 2 Ïàê òàì. Ñ. ñ.. ñ.. Èçä. 9. Ò. Ñúùî è ô. 1 îò 2. 1954 ã... ñ. 13. Æèâêî Îøàâêîâ. îï. 1969 ã.. Ðîëÿòà è çàäà÷èòå íà áúëãàðñêàòà öúðêâà. Ñèíÿ è ÷åðâåíà Áúëãàðèÿ. îï. 270 1 103 .. 244. 34 14 Ïàê òàì. Ïîëèòè÷åñêî ïúòåøåñòâèå ñðåùó âåòðîâåòå íà ÕÕ âåê. Çàêîí çà èçïîâåäàíèÿòà (ïðèåò îò ÂÍÑ íà 24. Èçä. áð. ñ. Ñ. Ñèëèñòðà.. Ëè÷íè ñïîìåíè (1922–1951). ñ. ñ. ñ. íà ïëåíóìè è íà Ïîëèòáþðî íà ÖÊ íà ÁÊÏ – 1956–1962 ã. òî âëåçå â íàó÷íî îáðàùåíèå è äàííè îò íåãî ñå öèòèðàò è èçïîëçâàò îò ðåäèöà àâòîðè“. 12. Äàíèåëà. ÄÂ. 1. ñ. ñ. 205 18 Ïàê òàì. 10. htm.1950 ã... ñ. 1965 ã.. Ñîöèîëîãè÷åñêî èçñëåäâàíå. êîåòî îò÷àñòè ìîæå äà îáÿñíè ãðîçíèòå êâàëèôèêàöèè ïî îòíîøåíèå íà äóõîâåíñòâîòî. 73 16 Ïàê òàì. 186 17 Ïàê òàì. Çà ïî-íàòàòúøíî ïîäîáðÿâàíå íà ðàáîòàòà çà àòåèñòè÷íîòî âúçïèòàíèå íà òðóäåùèòå ñå. Îòíîñíî ìåðêèòå çà çàñèëâàíå è ïîäîáðÿâàíå íà àòåèñòè÷íàòà ïðîïàãàíäà â ñòðàíàòà. 262 22 Ïàê òàì. 136 21 Ïàê òàì.. Ñ. 12 Ïðîöåñúò íà ïðåîäîëÿâàíåòî íà ðåëèãèÿòà â Áúëãàðèÿ. ñ. 189 4 Ñúâðåìåííèêúò íà òåçè ñúáèòèÿ Ñïàñ Ðàéêèí õàðàêòåðèçèðà ðå÷òà êàòî „ïèÿíñêî èçñòúïëåíèå“. 10. ñ. 274 10 Ïàê òàì 11 Èíòåðíåò ñòðàíèöàòà íà åäíà îò ãîëåìèòå ñîöèîëîãè÷åñêè àãåíöèè â Áúëãàðèÿ äàâà ñëåäíàòà õàðàêòåðèñòèêà íà ïðîó÷âàíåòî: „Òîâà èçñëåäâàíå è òîçè òðóä ïîëîæèõà îñíîâèòå íà ñîöèîëîãèÿòà íà ðåëèãèÿòà â íàøàòà ñòðàíà.III. Ñïàñ. Ñ. Â: Ñïðàâî÷íèê íà àêòèâèñòà 1966–68 ã. 7 Ðåøåíèå íà Ïîëèòáþðî íà ÖÊ íà ÁÊÏ îò 26 äåêåìâðè 1957 ã. íà ÁÀÍ. èçìåíåí ñ Óêàç ¹ 690 îò 30.å. 48 îò 1. Ãåîðãè. áð. Îöåíêàòà ñå ïîçîâàâà íà: Ìèõàéëîâ. îáí. ñ.

 728 64 ÀÌÂíÐ. 13. 10. 10. ñ. ô. 151 29 ÀÌÂíÐ. îï. îï. ô. ô. Ïàðòèçäàò. ô. à. 12. 80 55 ÀÌÂíÐ. îï. ô. 10. Àëåêñàíäúð. ô.å.å. 12. îï. à. 14. îï. à.å. ñ. à. 287–290 25 Ëèëîâ. 10. 547 44 Ïàê òàì 45 ÀÌÂíÐ. 10.å. 10. 11. à. à. ñ. îï. 12. îï. îï. 154à 32 Ïàê òàì 33 Ïàê òàì 34 Ïàê òàì 35 ÀÌÂíÐ. ô. îï. 1002 30 ÀÌÂíÐ. ñ. îï. ô. 13. à. 10. 10. îï.. 10. 10. 57 56 Ïàê òàì 57 Ïàê òàì 58 Ïàê òàì 59 Ïàê òàì 60 ÀÌÂíÐ. ô. 1005 48 Ïàê òàì 49 ÀÌÂíÐ. ô.å.å. îï. 12.. 13. 12. à.å. à. 14. ô. 10.å. 12. ô.å. ô.å. îï. 1006 31 ÀÌÂíÐ. ô. 355 43 ÀÌÂíÐ. 858 47 ÀÌÂíÐ. 12. 55 26 Ïàê òàì. 12.å. à. îï. ô. 189 40 Ïàê òàì 41 Ïàê òàì 42 ÀÌÂíÐ. îï. à. 1386 23 24 104 . 10. ô. 10.å. 10. 10. 10.å. 1074 66 ÀÌÂíÐ.å. 1974 ã. 10. 491 46 ÀÌÂíÐ. à. 56 27 Ïàê òàì 28 ÀÌÂíÐ. à.å. îï. ô. à. 265 Ïàê òàì. 1077 39 ÀÌÂíÐ.å.Ïàê òàì.å. ô. 1033 38 ÀÌÂíÐ. ô. à. 13. 10. 10. ô. 797 65 ÀÌÂíÐ. à. îï. 10. 13. 13. à. 10. ïîñòàâåíè îò Äåñåòèÿ êîíãðåñ è íîâàòà ïðîãðàìà íà ïàðòèÿòà çà èçãðàæäàíå íà ðàçâèòî ñîöèàëèñòè÷åñêî îáùåñòâî. à. îï.å. à. îï. 10. 13.å. ô. à. 233à 36 Ïàê òàì 37 ÀÌÂíÐ. à. îï. 246 61 Ïàê òàì 62 Ïàê òàì 63 ÀÌÂíÐ.å.å. 1057 50 Ïàê òàì 51 Ïàê òàì 52 Ïàê òàì 53 Ïàê òàì 54 ÀÌÂíÐ. 10. Ñ. 14. Äà èçäèãíåì èäåîëîãè÷åñêàòà áîðáà íà âèñîòàòà íà çàäà÷èòå. îï.

ô. îï. 13. îï. 100 Êîñâåíî äîêàçàòåëñòâî çà òîâà ñà è ìåìîàðèòå íà Ëþáîìèð Ïîïîâ. 13. 564 87 ÀÌÂíÐ. à. à. 10.). îï. 355 94 Çà ïîâå÷å ïîäðîáíîñòè âèæ: ÀÌÂíÐ.å. 1203 86 ÀÌÂíÐ. ô. à. Êîëèáðè. 12.ÀÌÂíÐ. îï. à. ô. 10. à.å. à. 2. 873 75 Ïàê òàì 76 ÖÄÀ. 374 91 ÀÌÂíÐ. 749 (Ïúðâà ÷àñò îò ìàòåðèàëèòå ïî ïîäãîòîâêà íà ñúâåùàíèåòî) è ô. 750 (Âòîðà ÷àñò. 12. ô. à. ô. 441 69 Îñíîâíè íàñîêè çà ðàçâèòèå è óñúâúðøåíñòâàíå íà ïðàçíè÷íî-îáðåäíàòà ñèñòåìà â ÍÐÁ (Îäîáðåíè íà çàñåäàíèåòî íà Äúðæàâíèÿ ñúâåò íà 12 àïðèë 1978 ã. íî íå ñïîìåíàâà íèùî çà äåéíîñòòà ñè êàòî ïðåäñåäàòåë íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè. 1004 96 Ïàê òàì 97 Ïàê òàì 98 Ïàê òàì 99 ÀÌÂíÐ. 13. îï. 10. òîì. 10. 12.. à. 42 70 Ïàê òàì 71 Ïàê òàì 72 Ïàê òàì 73 Ïàê òàì 74 ÀÌÂíÐ. îï. 10. à. 647 92 ÀÌÂíÐ. Äîêóìåíòè çà äåéíîñòòà íà Äúðæàâíà ñèãóðíîñò (1944–1989 ã. 10. 1 Á. äåëî 3602. Â: http://www. 353 93 ÀÌÂíÐ. 10. îï. 10. Â: Àíãåëîâ.å. ñ. 1121 88 ÖÄÀ. îï.å.å. pravoslavie. â êîèòî òîé ïîäðîáíî îïèñâà ïîñëàíè÷åñêèÿ ñè îïèò. Ñ. îï. ô..å.å. îï.å.. 10. îï. 10. 10. Ñòðîãî ñåêðåòíî. ë. à. ÄÑ. 12.å.).å. êàêòî è ñòåíîãðàôñêè ïðîòîêîë îò ñàìîòî ñúâåùàíèå) 95 ÀÌÂíÐ. Ñ. 10. 14. ô.å. Â: ÄÂ. bg/content/view/9726/ 58/ 89 Ïàê òàì 90 ÀÌÂÐ.å.å. ô. 12. 10. à. ô. 9. 405. 255 77 Ïàê òàì 78 Ïàê òàì 79 Ïàê òàì 80 Ïàê òàì 81 Ïàê òàì 82 ÀÌÂíÐ. 101 ÀÌÂíÐ. ô. 500 102 Àðõèâ íà ÏÃÓ. Âåñåëèí. 2007 ã. 13. IV 67 68 105 .. îï. 6. 13. Ëþáîìèð. îï. 10. 10. à. îï.. îï. 1667. 10.å. 1. ô. ô. 2009 ã. 14. îï. 3472. 10. 30 ìàé 1978 ã.å. 188 85 ÀÌÂíÐ. à. ô.å. à. ô. à. ô. Åäèí ïîñëàíèê ðàçêàçâà. 589 ÀÌÂíÐ. îï. ô. îï.å. à. 514.. à.å. ô. 10. ô. 10. 9. áð. 692 83 Ïàê òàì 84 ÀÌÂíÐ.. 10. îï.å. Âèæ: Ïîïîâ. à. à.

îï. êîéòî ñúùî å ñâåùåíèê. 111 116 Àðõèâ íà ÏÃÓ. ñ. 128 Ïàê òàì. 10.. îòíîñíî ñòðóêòóðàòà è ùàòà íà ÌÂÐ 104 ÀÌÂÐ. ô. à. Áîãîìèð. à. 10. îï. Ñ. 138 Ïàê òàì. à. 20–46 134 Ïàê òàì. 14. Ñ.å.å. Ïëàìåí. à. 14. ÄÑ. Èñòîðè÷åñêà ñïðàâêà íà ô. à. 95. 46–74. 14. 301. ñ. Ìèõàèë. Îò Øåñò çà Øåñòî è ñëåä òîâà. ô. 10. Ñ. çà ñúçäàâàíå íà VI óïðàâëåíèå ÄÑ 106 Îòêðûòîå ïèñüìî Ñâÿòåéøåìó Ïàòðèàðõó ñâÿùåííèêîâ Íèêîëàÿ Ýøëèìàíà è Ãëåáà ßêóíèíà. ô. à. 10. 5. 368. îï. 22 110 Àðõèâ íà ÏÃÓ. 64. 64. 4. 48 129 Ïàê òàì.å. Òîäîð. Ïðîòîêîë Á ¹ 9 îò çàñåäàíèå íà ÖÊ íà ÁÊÏ îò 3 íîåìâðè 1962 ã. 915 123 ÀÌÂíÐ. 1198 127 Áîñåâ.ÖÄÀ. à. 1 Á. ÄÑ. 927 125 ÀÌÂíÐ. Íàðîäíà ìëàäåæ. 50–51 113 Ïàê òàì. Ñ.. 38 115 Àðõèâ íà ÏÃÓ. 151 (Êóëòóðíî íàñëåäñòâî). 1108 126 ÀÌÂíÐ. à. (Ëèòåðàòóðíà îáðàáîòêà Åâãåíè Êîíñòàíòèíîâ) 131 Ïàê òàì.. îï. ô. ô. 923 124 ÀÌÂíÐ. çàðàäè êîíòàêòèòå ìó ñ âðàæåñêè åëåìåíòè. V 111 Àñåíîâ. ñ. ÄÑ.. ñ. Áîí÷î. îï. 8. îï. html 107 ÀÌÂÐ. 64.å. 5. Àòåèñòè÷íè òðàäèöèè íà áúëãàðñêèÿ íàðîä. Ñ. Áîðáàòà íà áúëãàðñêèòå âúçðîæäåíöè ïðîòèâ ðåëèãèîçíèòå çàáëóäè. à. 119 ÖÄÀ. 10. ñ. 1973 ã. 4. Èçäàòåëñòâî íà ÁÊÏ. 133 Ïàê òàì. îï. êîéòî âåäíàãà ñëåä òîâà îòêàçàë ñúòðóäíè÷åñòâîòî. Ðåøåíèå Á ¹ 9 íà Ñåêðåòàðèàòà íà ÖÊ íà ÁÊÏ îò 18 íîåìâðè 1967 ã.. ÄÑ. 69 130 Íèêîëîâ.å. ñ. à. Õàéíè. à. 13. ïðèâëå÷åí ïðåç 1950 ã. îï. 74–102 136 Ñòîé÷åâ. ÄÑ. ô. Çàùî íå ñëîæèõ ðàñîòî. îï.å. ïðèâëå÷åí êúì ñúòðóäíè÷åñòâî íà „êîìïðîìåòèðàùà áàçà“ ïðåç 1952 ã.å. Ïðîôèçäàò. ÐÈÊ – çàãàäêàòà íà áúëãàðñêîòî ðàçóçíàâàíå. ñ.å. 1999 ã.å.å. 4. îï. II 117 Òàêúâ å ñëó÷àÿò íà ñâåùåíèê.å. ò. Ïîäîáåí å è ñëó÷àÿò íà àãåíò À×ÊÎ. 22 108 Ïàê òàì 109 Àðõèâ íà ÏÃÓ. 1962 ã. (Àðõèâ íà ÏÃÓ. ô. ò. Ïàðòèçäàò. ô.. 4. ô. 2 105 ÖÄÀ. 2002 ã. ñ. 743à 122 ÀÌÂíÐ. à. 1 Á. 40–41 112 Ïàê òàì. 14. ô. ñ. 427 120 Áëàãîåâ. îï. ñ. Êàê ñòàíàõ àòåèñò (Ðàçêàç íà áèâø ñâåùåíèê). 10.. äåëî 3602. 42–57. 135 Ïàê òàì. îï. 57–89 103 106 . Èñòîðè÷åñêà ñïðàâêà íà ô. ñ. Éîðäàí. 137 Ïàê òàì. 1966 ã. ô. ô. ô. îï. 1 Á. 1959 ã. Â: http://krotov. ñ.. à..å. 14. 121 ÀÌÂíÐ. info/acts/20/1960/19651125. 55 114 Ïàê òàì. ñ. 22) 118 ÀÌÂíÐ.å. Ñ. 8 132 Áú÷âàðîâ. Èñòîðè÷åñêà ñïðàâêà íà ô. 136–138. 8.

Ïàðòèçäàò. 144 Ïàê òàì. Áîí÷î.. Ñ.å. Ñ. 13. Ñòîé÷î Éîòîâ). à. ñ.. à.. íàöèîíàëèçúì. ïàðè÷íà ðåôîðìà. 234 143 Íàó÷åí àòåèçúì (Ó÷åáíèê ïî ïàðòèéíà ïðîñâåòà). îï. Ñ. ô. (Ïúðâè ñâèòúê). 106 166 Ïàê òàì. ñ. Ñ.å. 1994 ã. 37 162 Àñåíîâ. ñ. Õðèñòèÿíñêèÿò èêóìåíèçúì.. ñú÷. 10. ñóáñèäèÿòà îò 7 000 000 ëåâà ïðåç 1961 ã. Ñ. Áîí÷î.. ô. Áîí÷î. 1987 ã. Ñúùî: Êðÿíåâ.. ñ. 85 158 Àñåíîâ.. 1980 ã.. Ñ. 159 Ðåëèãèÿòà è ìëàäåæòà (Ñáîðíèê ñ ó÷àñòèåòî íà Áîí÷î Àñåíîâ. 1987 ã. 105 165 Ïàê òàì.å. Íàðîäíà ìëàäåæ. à. Ìàðê. Ðåëèãèÿòà â Áúëãàðèÿ. ñå ðàâíÿâà íà 700 000 ëåâà ïðåç 1962 ã. ñ. Íàðîäíà ïðîñâåòà. ñ. 1986 ã. 157 151 Àñåíîâ.. Ïîëèãðàô. Ò. 10. 1984 ã. 14. 243–244 148 Àñåíîâ. 1981 ã. ô. 10. 1971 ã. Õðèñòèÿíñêèé ýêóìåíèçì. Òîäîð. Öèò. Ñáîðíèê ïîä ðåäàêöèÿòà íà Íèêîëàé Ìèçîâ. 236–253 146 Ïàê òàì. Ïîëèòè÷åñêîé ëèòåðàòóðû. Ðåëèãèÿòà â Áúëãàðèÿ. Á.å.. Ìàðê.. 10. Îáåäèíåíèåòî íà öúðêâèòå â ñúâðåìåííèÿ ñâÿò. 31 153 Ïàê òàì. Ïîä áóëîòî íà ðåëèãèÿòà. 105 172 ÀÌÂíÐ. îï.. 241 147 Ïàê òàì.. Áîí÷î. 10. îï. ñ. ñ. 1987 ã. 65 155 Ïàê òàì. ñ. 959 169 ÀÌÂíÐ. 312 170 ÀÌÂíÐ. 150 Ïàê òàì. 152 Ïàê òàì. Ðåëèãèÿòà è ñåêòèòå â Áúëãàðèÿ. 1982 ã. Ñ. ñ. 37 161 Ïàê òàì. 192–205 145 Ïàê òàì. 7. 128 171 ÀÌÂíÐ. Â. 2002 ã. ñ. 1985 ã. îï. Êðúñòþ Êðúñòåâ è Ñòîé÷î Éîòîâ. â ñðàâíåíèå ñúñ ñëåäâàùèòå ãîäèíè ñå äúëæàò íà èçâúðøåíàòà íà 1 ÿíóàðè 1962 ã. à. 163 Àñåíîâ. ñ. ñ. ñ. Áîí÷î. ñ.å. Íàöèÿ. ñ. ñ. Þ. Íàðîäíà ìëàäåæ. Íàóêà è èçêóñòâî. 10. 140 Ñòîé÷åâ. ñ. 63 154 Ïàê òàì. Ì. 68 157 Ïàê òàì. 141 141 Äîáðóñêèí. ñ. Íàóêà è èçêóñòâî. Ðóìåí Ìóäðîâ. îï. 107 167 Ãîëåìèòå ðàçëèêè â ðàçìåðà íà ñóáñèäèÿòà ïðåç 1961 ã. 32–33 142 Àêòóàëíè ïðîáëåìè íà àòåèñòè÷íàòà äåéíîñò (Çà ñèñòåìàòà íà ïàðòèéíàòà ïðîñâåòà). Íàóêà. Ïàðòèçäàò. ô. Ñîôèÿ. Ðåëèãèÿ è àòåèçì â åâðîïåéñêèõ ñîöèàëèñòè÷åñêèõ ñòðàíàõ. 165–166 149 Êðÿíåâ. 1176 139 107 .. Þ.å. Ì.. 67 156 Ïàê òàì. ñ.. Âàñèë Ñóáàøêè. Ñáîðíèê ïîä ðåäàêöèÿòà íà Íèêîëàé Ìèçîâ. 160 Àñåíîâ. 6.Äîáðóñêèí. ô. Ñ. Ðåëèãèÿ è îáùåñòâî. 168 ÀÌÂíÐ.. (áåç ïîñî÷åíî èçäàòåëñòâî) 164 Ïàê òàì. ðåëèãèÿ.. à. êîÿòî å â ñúîòíîøåíèå 10:1. Ñ.

å. à. 10. îï.å. ô. 10.å. à. 9. ô. ô. 10. îï. 267 176 ÀÌÂíÐ. à. à. 127 175 ÀÌÂíÐ.å. îï. 1167 173 174 108 . 10. 10. 355 177 ÀÌÂíÐ. 12. 10. 33 ÀÌÂíÐ. à. ô. îï. ô. 12. îï. 14.ÀÌÂíÐ.å.

Âòîðà ãëàâà ÐÅÏÐÅÑÈÐÀÍÀÒÀ ÖÚÐÊÂÀ  (1944 – ÑÐÅÄÀÒÀ ÍÀ 50-ÒÅ ÃÎÄÈÍÈ) Îòíîøåíèÿòà ñ äúðæàâàòà îò 1944 ã. òàêà è íà åíîðèéñêî íèâî) âåäíàãà ñå ïðåâðúùà â îáåêò íà ïîäîçðåíèå è ôèçè÷åñêî ïðåñëåäâàíå îò ñòðàíà íà íîâàòà êîìóíèñòè÷åñêà âëàñò. Ïðåç öåëèÿ ïåðèîä ðåïðåñèâíàòà ïîëèòèêà å ñêðèòà çàä ïðèçèâèòå çà „äåìîêðàòèçèðàíå íà öúðêâàòà“. êîåòî ïðîäúëæàâà äî åñåíòà íà 1948 ã. Òîâà äåñåòèëåòèå å è ïåðèîä íà òðóäíî èçãðàæäàíå íà íîâè îòíîøåíèÿ ìåæäó Öúðêâà è äúðæàâà. è èçèñêâàíåòî êúì âèñøåòî äóõîâåíñòâî çà „ëîÿëíîñò êúì íàðîäíàòà âëàñò“.  ðåïðåñèèòå êúì Öúðêâàòà ìîãàò äà áúäàò ïðîñëåäåíè äâà îñíîâíè åòàïࠖ ïúðâèÿò å íåïîñðåäñòâåíî ñëåä 9 ñåïòåìâðè 1944 ã. Äóõîâåíñòâîòî (êàêòî âèñøåòî. Òîçè åòàï å ïîñëåäâàí îò ñìåê÷àâàíå íà ïîëèòèêàòà çàðàäè íåîáõîäèìîñòòà îò ìåæäóíàðîäíî è âúòðåøíî ñòàáèëèçèðàíå íà íîâèÿ ðåæèì. êîèòî ñèëíî íàêúðíÿâàò ìÿñòîòî íà Öúðêâàòà â áúëãàðñêîòî îáùåñòâî è ñúùåñòâåíî îãðàíè÷àâàò ðåëèãèîçíèòå ñâîáîäè. à è âñëåäñòâèå íà ñòàáèëèçàöèÿòà íà íîâèÿ ðåæèì. êàêòî è íà âúíøíî èçäèãàíå íà ïðåñòèæà íà Áúëãàðñêàòà öúðêâà. ÷èÿòî öåë å ëèêâèäèðàíåòî íà îïîçèöèîííèòå íàñòðîåíèÿ â öúðêîâíèòå ñðåäè.. êîåòî ñðåùà ñèëíàòà îïîçèöèÿ íà âèñøåòî äóõîâåíñòâî. êîãàòî íàðåä ñ äðóãè ñîöèàëíè ãðóïè äóõîâåíñòâîòî ñòàâà îáåêò íà òðóäíî ïðîñëåäèìè è ïî÷òè íåäîêóìåíòèðàíè èçâúíñúäåáíè ðåïðåñèè. à ñïîìåíúò îò íåÿ ïðîäúëæàâà îùå äåñåòèëåòèÿ íàðåä äà ñå ÷óâñòâà â îòíîøåíèÿòà ìåæäó Öúðêâàòà è äúðæàâàòà. Êàòî îòãîâîð íà òàçè îïîçèöèÿ. äîâåëî äî âäèãàíå íà ñõèçìàòà ñ Âñåëåíñêà- 109 . Òàçè êàìïàíèÿ å ñðàâíèòåëíî äîáðå äîêóìåíòèðàíà â àðõèâèòå è ñ èçâåñòíè ïðèëèâè è îòëèâè ïðîäúëæàâà äî ñðåäàòà íà 50-òå ãîäèíè. Ïðåç òîçè ïåðèîä îáà÷å ñà ïðèåòè ðåäèöà çàêîíîäàòåëíè ìåðêè. çàïî÷âà íîâà ðåïðåñèâíà êàìïàíèÿ ñðåùó äóõîâåíñòâîòî. ïðåç åñåíòà íà 1948 ã. äî ñðåäàòà íà 50-òå ãîäèíè ìîãàò äà ñå õàðàêòåðèçèðàò êàòî åäèí îò íàé-òðàâìàòè÷íèòå èñòîðè÷åñêè åïèçîäè â èñòîðèÿòà íà Áúëãàðñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà.

ïîñëåäâàíî îò ïðîãëàñÿâàíåòî íà Áúëãàðñêàòà ïàòðèàðøèÿ è èçáîðà íà áúëãàðñêè ïàòðèàðõ. è çà ó÷åíèöèòå â äóõîâíèòå ñåìèíàðèè. ïúòÿ êúì ïðîãëàñÿâàíå íà Áúëãàðñêàòà ïàòðèàðøèÿ. îñúäåíè íà ðàçëè÷íè ñðîêîâå çàòâîð èëè ëàãåð ñëåä 1948 ã.íàð. êîÿòî âêëþ÷âà è ñúáèðàíåòî íà õàðàêòåðèñòèêè çà âñè÷êè äóõîâíèöè è òÿõíîòî êëàñèôèöèðàíå êàòî âðàãîâå íà íàðîäà èëè êàòî ëîÿëíè íà íàðîäíàòà âëàñò. Äðóãà ñòðàíà íà ñúùàòà ïîëèòèêà å ïîñòàâÿíåòî íà Öúðêâàòà â çàâèñèìîñò îò äúðæàâàòà. à òúðñè ðàçëè÷íè íà÷èíè çà ñúõðàíÿâàíå íà ñâîåòî âëèÿíèå â îáùåñòâîòî. ïî-ìàëêî èçâåñòíè ïðàâîñëàâíè äóõîâíèöè. Öúðêâàòà íå å áåçãëàñåí ñâèäåòåë íà òåçè ðåïðåñèè. íÿêîè îò êîèòî ñå óâåí÷àâàò ñ óñïåõ. „àëòåðíàòèâåí ñèíîä“ ïî âðåìå íà ðàçêîëà â ÁÏÖ ïðåç 90-òå ãîäèíè ñå îïèòà. Òàçè ãëàâà íÿìà äà òúðñè ïîâòîðåíèå íà âå÷å èçêàçàíè ñòàíîâèùà è öèòèðàíè àðõèâíè äîêóìåíòè. ïðîöåñ ñ äúëãîñðî÷íè ïîñëåäèöè. ñèíîä ñðåùó êîìóíèñòè÷åñêàòà äèêòàòóðà.)“1. äîâåë äî ôîðìèðàíåòî íà ñïåöèôè÷åí ìîäåë íà îòíîøåíèÿòà ìåæäó Öúðêâà è äúðæàâà. îñòàâêàòà íà åêçàðõ Ñòåôàí. äà ñúáåðå íàëè÷íèòå äàííè çà ôèçè÷åñêèòå ðåïðåñèè íàä áúëãàðñêèòå äóõîâíèöè â òîçè ïåðèîä2. âêëþ÷èòåëíî è êàòî áúäàò öèòèðàíè èìåíàòà íà ñâåùåíèöèòå. êàêòî è ÷åñòî ïðåíåáðåãâàíàòà. ïîñòèãíàòî ÷ðåç äúðæàâíàòà ñóáñèäèÿ. êîéòî ñ èçâåñòíè èçìåíåíèÿ îñòàâà âàëèäåí äî êðàÿ íà êîìóíèñòè÷åñêèÿ ïåðèîä. Ôèçè÷åñêèòå óáèéñòâà è èçïðàùàíåòî íà ñâåùåíèöè â çàòâîðè è ëàãåðè ñà íàé-åêñòðåìíèòå ïðîÿâè íà âðàæäåáíîòî îòíîøåíèå íà äúðæàâàòà êúì Öúðêâàòà. íî íåñúìíåíà ñúïðîòèâàòà íà Ñâ. Òàçè ãëàâà ðàçãëåæäà è ïîñòåïåííîòî ïðîíèêâàíå íà äúðæàâàòà â Öúðêâàòà. èçðàç íà ñúùàòà ïîëèòèêà å è íàöèîíàëèçèðàíåòî íà ãîëÿìà ÷àñò îò öúðêîâíèòå èìîòè è ïðåòåíöèèòå íà ìåñòíèòå âëàñòè êúì öúðêîâíè ñãðàäè â ãðàäîâåòå. òàêà è çà äðóãè. Ùå áúäàò ðàçãëåäàíè è ðåïðåñèèòå íàä íèçøåòî äóõîâåíñòâî.  íåÿ å ïðåäñòàâåíî ðàñòÿùîòî íåäîâåðèå íà äúðæàâàòà êúì äóõîâåíñòâîòî.òà ïàòðèàðøèÿ. 110 . Òîâà ñå îòíàñÿ êàêòî çà íàé-òðàãè÷íèÿ åïèçî䠖 óáèéñòâîòî íà Íåâðîêîïñêèÿ ìèòðîïîëèò Áîðèñ. Íà ïúðâî ìÿñòî â òîâà îòíîøåíèå òðÿáâà äà áúäå ñïîìåíàòà êíèãàòà íà Äàíèåëà Êàëêàíäæèåâà „Áúëãàðñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà è „íàðîäíàòà äåìîêðàöèÿ (1944–1953 ã. íî òå ñà ÷àñò îò ïî-îáùà ðåïðåñèâíà ïîëèòèêà. Òîçè ïåðèîä îò èñòîðèÿòà íà îòíîøåíèÿòà ìåæäó Öúðêâà è äúðæàâà ïðåç êîìóíèçìà å è ñðàâíèòåëíî íàé-äîáðå ðàçðàáîòåí â èñòîðè÷åñêàòà íàóêà äî ìîìåíòà.  òúðñåíå íà èäåíòè÷íîñò ò. Èíôîðìàöèÿ ñå ñúáèðà è çà ñòóäåíòèòå â Áîãîñëîâñêèÿ ôàêóëòåò íà Ñîôèéñêèÿ óíèâåðñèòåò. êîÿòî ïîäðîáíî ðàçãëåæäà ïðîöåñà íà îãðàíè÷àâàíå íà îñíîâíèòå ðåëèãèîçíè ñâîáîäè. ïîñâåòåíè íà æèâîòà è ðåïðåñèèòå íàä ïðàâîñëàâíè äóõîâíèöè. Äàëå÷ íå íà ïîñëåäíî ìÿñòî. ìàêàð è íå îñîáåíî óñïåøíî. Ïî òîçè íà÷èí îáà÷å áåøå ñòèìóëèðàí èíòåðåñúò êúì òåìàòà è â ìîìåíòà âå÷å èìà è íåìàëêî ñòàòèè.

ñå îðèåíòèðà êúì ïîäêðåïà íà óñèëèÿòà íà Öúðêâàòà çà âäèãàíå íà ñõèçìàòà è ïðîãëàñÿâàíå íà ïàòðèàðøèÿòà. Ïðåãîâîðèòå ñ Âñåëåíñêàòà ïàòðèàðøèÿ ïî âäèãàíåòî íà ñõèçìàòà è çà îáÿâÿâàíå íà àâòîêåôàëèÿ ñå âîäÿò îò íà÷àëîòî íà 30òå ãîäèíè. òúé êàòî íîâîòî ïðàâèòåëñòâî. Îñíîâåí äâèãàòåë íà ïðîöåñà ïî èçäèãàíåòî íà ìåæäóíàðîäíèÿ ñòàòóò íà Áúëãàðñêàòà öúðêâà å Ñîôèéñêèÿò ìèòðîïîëèò Ñòåôàí. ÅÊÇÀÐÕ ÑÒÅÔÀÍ Äî íà÷àëîòî íà 1945 ã. Ïî òàçè ïðè÷èíà â íà÷àëîòî íà êîìóíèñòè÷åñêîòî óïðàâëåíèå äîðè ìîæå äà ñå ãîâîðè çà èçâåñòíî ñúòðóäíè÷åñòâî ìåæäó Öúðêâà è äúðæàâà. Çà íîâ íàìåñòíèê-ïðåäñåäàòåë å èçáðàí Ñîôèéñêèÿò ìèòðîïîëèò Ñòåôàí è âåäíàãà å ïîèñêàíî ñúãëàñèåòî íà ïðàâèòåëñòâîòî çà ïðîâåæäàíå íà èçáîð çà íîâ åêçàðõ. Òîâà å ïðè÷èíàòà ïðàâèòåëñòâîòî äà ïîãëåäíå áëàãîñêëîííî íà èíèöèàòèâàòà íà Ñâ. ïîñëåäâàíà îò ïîäíîâÿâàíå íà ïðåãîâîðèòå ñ Âñåëåíñêàòà ïàòðèàðøèÿ çà âäèãàíå íà ñõèçìàòà âúç îñíîâà íà ïîñòèãíàòèòå â ñðåäàòà íà 30-òå ãîäèíè äîãîâîðåíîñòè. òúé êàòî òÿ å ïðèçíàòà åäèíñòâåíî îò Ìîñêîâñêàòà. à íåéíèÿò êàíîíè÷åí ñòàòóò â ïðàâîñëàâíîòî ñåìåéñòâî íå å ÿñíî óñòàíîâåí.. ñèíîä. îò Ñðúáñêàòà è îò Ðóìúíñêàòà ïàòðèàðøèÿ. è Ìîñêîâñêàòà ïàòðèàðøèÿ. ñèíîä çà ïðèêëþ÷âàíå íà ïåðèîäà íà ñèíîäàëíî óïðàâëåíèå íà Öúðêâàòà.  ïîñëàíèåòî ñå îòáåëÿçâà. êàêòî è ÷å „âàæíè ñúîáðàæåíèÿ îò ìåæäóöúðêîâíî åñòåñòâî“ íàëàãàò â òîçè ìîìåíò äà áúäå èçáðàí åêçàðõ. å ïðèåòà îñòàâêàòà íà íàìåñòíèê-ïðåäñåäàòåëÿ íà Ñâ. Áúëãàðñêàòà åêçàðõèÿ å â ñõèçìà ñ Âñåëåíñêàòà ïàòðèàðøèÿ.1. èçïðàòåíî â èçïúëíåíèå íà ñèíîäàëíîòî ðåøåíèå îò 18 äåêåìâðè. Èñêàíåòî å ïîâòîðåíî ñ ïèñìî íà Ñèíîäà äî ìèíèñòúðà íà âúíøíèòå ðàáîòè è èçïîâåäàíèÿòà îò 20 äåêåìâðè 1944 ã. Âèäèíñêèÿ ìèòðîïîëèò Íåîôèò. Òîâà ñòàâà âúïðåêè ïàðàëåëíî ïðîòè÷àùàòà ïúðâà ðåïðåñèâíà âúëíà ñðåùó ïðàâîñëàâíîòî äóõîâåíñòâî.3 Íà 16 îêòîìâðè 1944 ã. âîäåíî îò ñâîè âúíøíîïîëèòè÷åñêè ñúîáðàæåíèÿ. äà áúäå äàäåíà íà ïðåäñòîÿòåëÿ òèòëàòà Ïàòðèàðõ“. à ñëåä óðåæäàíåòî íà „îêîí÷àòåëíîòî ìåæäóöúðêîâíî ïîëîæåíèå íà íàøàòà Öúðêâà. êîÿòî ïî òîçè íà÷èí ñå ñòðåìè äà èçâàäè Áúëãàðñêàòà öúðêâà îò îðáèòàòà íà Âñåëåíñêàòà ïàòðèàðøèÿ è äà ÿ ïðèâëå÷å êúì ñåáå ñè. ÷å ëèïñàòà íà ïðåäñòîÿòåë ïðå÷è íà óðåæäàíåòî íà „âúíøíîòî ìåæäóíàðîäíî ïîëîæåíèå íà íàøàòà Öúðêâà“. çàïî÷íàë ñëåä ñìúðòòà íà åêçàðõ Éîñèô ïðåç 1915 ã. ïðåç êîéòî òÿ å îãëàâÿâàíà îò íàìåñòíèê-ïðåäñåäàòåë íà Ñèíîäà. Èíòåðåñ îò âäèãàíå íà ñõèçìàòà è ïðîãëàñÿâàíå íà Áúëãàðñêàòà ïàòðèàðøèÿ èìàò è áúëãàðñêîòî ïðàâèòåëñòâî. Ïúðâàòà ñòúïêà â òàçè ïîñîêà å èçáîðúò íà íîâ åêçàðõ. íî âúïðåêè ïîñòèãíàòèÿ íàïðåäúê òîçè ïðîáëåì íå å ðåøåí ãëàâíî çàðàäè ñïîðíèÿ âúïðîñ çà äèîöåçà íà Áúëãàðñêàòà öúðêâà è íåéíîòî ïðàâî äà èìà ñâîå ïðåäñòàâèòåëñòâî â Èñòàíáóë. Ïðåâðàòúò íà 9 ñåïòåìâðè 1944 ã.  ïèñìîòî ñå ïðåïîðú÷âà 111 .. è íîâàòà âúíøíîïîëèòè÷åñêà îðèåíòàöèÿ íà Áúëãàðèÿ äàâà âúçìîæíîñò çà àêòèâèçèðàíå íà óñèëèÿòà çà ðåøàâàíå íà òîçè ïðîáëåì.

òîé çàâúðøâà Ñàìîêîâñêîòî áîãîñëîâñêî ó÷èëèùå ïðåç 1896 ã. Ïðåç 1911 ã. ñèíîä â Ñîôèÿ. Øèðîêà ëúêà ñúñ ñâåòñêî èìå Ñòîÿí Ïîïãåîðãèåâ Øîêîâ. ñèíîä ñïåøíî ñà èçâúðøåíè è íÿêîè ïîïðàâêè â Åêçàðõèéñêèÿ óñòàâ. â ñ. Ñ òîçè àðãóìåíò Ñèíîäúò ìîëè ïðàâèòåëñòâîòî äà äàäå ñâîåòî ñúãëàñèå çà ïðîâåæäàíå íà èçáîð çà åêçàðõ. Ñëåä çàâðúùàíåòî ñè â Ñîôèÿ å ðúêîïîëîæåí çà åïèñêîï ñ òèòëàòà „Ìàðêèÿíîïîëñêè“ (ïðåç 1921 ã. êîåòî äàâà âúçìîæíîñò çà ïðîâåæäàíå íà èçáîðà íà 21 ÿíóàðè 1945 ã. ïðåç 1910 ã. ñúâñåì íåöåëåñúîáðàçíè çà ñåãàøíî âðåìå ñðîêîâå. Äðóãàòà ïîïðàâêà å ñâúðçàíà ñ ïðîäúëæàâàíå íà ñëóæåáíèÿ ìàíäàò íà òîãàâàøíèòå åïàðõèéñêè äóõîâíè è ìèðñêè èçáèðàòåëè. êîèòî îò ñâîÿ ñòðàíà òðÿáâà äà ïîñî÷àò ó÷àñòíèöèòå â åêçàðõèéñêèÿ èçáèðàòåëåí ñúáîð. Âèäèíñêè Íåîôèò è Äîðîñòîëî-×åðâåíñêè Ìèõàèë. Êàíäèäàòóðàòà íà íîâèÿ åêçàðõ Ñòåôàí ìîæå äà ñå îêà÷åñòâè è êàòî áåçñïîðíà. Ïî èñêàíå íà Ñâ. ñïîñîáåí äà îñèãóðè ïîäêðåïàòà íà ñâåòñêèòå âëàñòè çà ðåøàâàíå íà âúïðîñà çà ñòàòóòà íà Áúëãàðñêàòà öúðêâà. êîåòî äà èçëú÷è ïðåäâèäåíèòå â óñòàâà ïðåäñòàâèòåëè). Ñúùèÿ äåí ñ Óêàç ¹ 18 íà ðåãåíòèòå íåãîâèÿò èçáîð å îäîáðåí5.„äà ñå ñúêðàòÿò äúëãèòå.  êðàéíà ñìåòêà èñêàíèÿòà íà Ñèíîäà ñà óäîâëåòâîðåíè ñ äâå ïîñòàíîâëåíèÿ íà Ìèíèñòåðñêèÿ ñúâåò îò 29 äåêåìâðè 1944 ã.  òîçè ìîìåíò èçáîðúò íà áúëãàðñêè åêçàðõ íå ïðåäèçâèêâà ñúòðåñåíèÿ ñðåä âèñøåòî äóõîâåíñòâî. Íà åêçàðõèéñêèÿ èçáèðàòåëåí ñúáîð ñà èçäèãíàòè êàíäèäàòóðèòå íà ìèòðîïîëèòèòå Ñîôèéñêè Ñòåôàí. êàòî ñ ïîäêðåïàòà íà 84 îò ïðèñúñòâàùèòå îáùî 90 èçáèðàòåëè çà íîâ åêçàðõ å èçáðàí Ñòåôàí. êàòî íà 14 ÿíóàðè 1945 ã. Ñëåä êàòî èçâåñòíî âðåìå ïðåïîäàâà â Öàðèãðàäñêàòà äóõîâíà ñåìèíàðèÿ. Åêçàðõ Ñòåôàí å åäèí îò íàé-âëèÿòåëíèòå áúëãàðñêè äóõîâíèöè îò òîçè ïåðèîä. òúé êàòî çà âñè÷êè å ÿñíî. å ïðîòîñèíãåë íà Ñâ. Ñòåôàí“ â Èñòàíáóë. êàòî â èçáîðà ñå ïðåäâèæäà äà âçåìàò ó÷àñòèå ÷åòèðèìà ïðåäñòàâèòåëè íà Íàöèîíàëíèÿ êîìèòåò íà Îòå÷åñòâåíèÿ ôðîíò (òúé êàòî â ìîìåíòà íÿìà äåéñòâàùî Íàðîäíî ñúáðàíèå. å ïîñòðèãàí â ìîíàøåñòâî îò åêçàðõ Éîñèô â áúëãàðñêèÿ õðàì „Ñâ. Ðîäåí ïðåç 1878 ã. ÷å òîâà å ñàìî ïúðâàòà ñòúïêà êúì ïðîãëàñÿâàíå íà ïàòðèàðøèÿòà è èçáîðà íà íîâ ïàòðèàðõ. è Êèåâñêàòà äóõîâíà àêàäåìèÿ ïðåç 1904 ã. ïðåäâèäåíè â íèíåäåéñòâàùèÿ Åêçàðõèéñêè óñòàâ çà äðóãè óñëîâèÿ è äðóãî âðåìå“. 112 . ïîëó÷àâà ñòåïåí ä-ð ïî ôèëîñîôèÿ îò Ôðèéáóðãñêèÿ óíèâåðñèòåò â Øâåéöàðèÿ. å âúçâåäåí â àðõèìàíäðèòñêî äîñòîéíñòâî è îò 1913 ã. à íà ñëåäâàùàòà ãîäèíà å èçáðàí çà Ñîôèéñêè ìèòðîïîëèò6. à çà 21 ÿíóàðè 1945 ã. îùå ïîâå÷å ÷å òîé ñå ïîëçâà è ñ îäîáðåíèåòî íà áúëãàðñêîòî ïðàâèòåëñòâî. è îò 3 ÿíóàðè 1945 ã. Ïðåç 1919 ã..  òîâà ñè êà÷åñòâî ñå óòâúðæäàâà êàòî âèäåí îáùåñòâåíèê è ïðåäñòàâèòåë íà Áúëãàðñêàòà åêçàðõèÿ â èêóìåíè÷åñêîòî äâèæåíèå. áúäå íàñðî÷åí ñàìèÿò èçáèðàòåëåí ñúáîð4.). êîéòî ïîääúðæà è àêòèâíè èêóìåíè÷åñêè êîíòàêòè â Åâðîïà. áúäàò ïðîâåäåíè èçáîðè çà åêçàðõèéñêè ïðåäñòàâèòåëè. Òîâà ãî ïðåâðúùà â åäèí îò ïîäõîäÿùèòå ïîñðåäíèöè ìåæäó Öúðêâàòà è íîâàòà âëàñò.

êàòî ÿñíî çàÿâÿâà îïîçèöèÿòà ñè ñðåùó ïîëèòèêàòà çà îáâúðçâàíå ñ Ãåðìàíèÿ. íåïîñðåäñòâåíî ñëåä èçáèðàíåòî ìó çà íîâ åêçàðõ. ñëåä êàòî íà 21 ÿíóàðè 1945 ã. Ïðåãîâîðèòå ñà ïðîâåäåíè âúç îñíîâà íà ïðåäëîæåíèòå îò Âñåëåíñêàòà ïàòðèàðøèÿ ïðåç 1932 ã. óñëîâèÿ è òîãàâà îò áúëãàðñêà ñòðàíà òå ñà áèëè âîäåíè îò Ñòîáèéñêèÿ åïèñêîï Áîðèñ. Âñåëåíñêàòà ïàòðèàðøèÿ è Áúëãàðñêàòà åêçàðõèÿ ïîäïèñâàò ïðîòîêîë. è îò áúëãàðñêà ñòðàíà ñà âîäåíè îò Íåâðîêîïñêèÿ ìèòðîïîëèò Áîðèñ. Òîâà èçëîæåíèå ñúäúðæà è ñëåäíàòà òî÷êà ïî ñòàòóòà íà áúëãàðñêàòà öúðêîâíà îáùèíà â Èñòàíáóë: 113 . Ïðè òåçè óñëîâèÿ è ïðåäâèä ôàêòà. êîèòî âå÷å ñà îäîáðåíè îò Ñâåòåéøàòà Âñåëåíñêà ïàòðèàðøèÿ è íè áÿõà ïðåïðàòåíè ïðåç 1934 ã. êîèòî ñà çàïî÷íàëè ñëåä ïðèâëè÷àíåòî íà Éåðóñàëèìñêàòà ïàòðèàðøèÿ çà ïîñðåäíèê è ñëåä êàòî ðåøåíèå çà òîâà å âçåòî îò Àòîíñêîòî ñúâåùàíèå íà ìåæäóïðàâîñëàâíàòà êîìèñèÿ ïðåç 1930 ã. Ïðåç ïåðèîäà íà âîéíàòà å ñ÷èòàí çà ðóñîôèë è àíãëîôèë.  ðåçóëòàò íà ïðåãîâîðèòå íà 12 ôåâðóàðè 1945 ã..Çàåäíî ñ Ïëîâäèâñêèÿ ìèòðîïîëèò Êèðèë ïðåç 1943 ã. êîìïðîìèñ. Ñòåôàí I èçïðàùà ïèñìî íà Âñåëåíñêèÿ ïàòðèàðõ ñ èñêàíå çà óðåæäàíå íà öúðêîâíèÿ âúïðîñ. íÿìà âå÷å íèêàêâà öúðêîâíà ïðå÷êà çà äà ñå ïîñòàâè êðàé íà äîñåãàøíîòî ïå÷àëíî ðàçäåëåíèå ìåæäó Ñâåòåéøàòà Âñåëåíñêà ïàòðèàðøèÿ è Áúëãàðñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà è äà ñå âúçñòàíîâè áëàãîäàòíèÿ ìèð è êàíîíè÷åñêîòî îáùåíèå ìåæäó òÿõ“8. ÷ðåç ïëîäîíîñíîòî ñúòðóäíè÷åñòâî íà Ñâåòàòà Ñèîíñêà öúðêâà â Èåðóñàëèì. êàòî íàé-âåðîÿòíî íåãîâàòà êàíäèäàòóðà å áèëà îäîáðåíà è îò Ìîñêâà7. Âñè÷êî òîâà ãî ïðàâè åäíî îò íàéïîäõîäÿùèòå ëèöà çà çàåìàíå íà ïîñòà íà ïðåäñòîÿòåë íà Áúëãàðñêàòà åêçàðõèÿ. Ñïîðåä Äàíèåëà Êàëêàíäæèåâà îùå ïðåäè 1944 ã. à ñëåä ïðåâðàòà îò 9 ñåïòåìâðè çàñâèäåòåëñòâà äîáðèòå ñè ÷óâñòâà êúì ðóñêîòî ïðàâîñëàâèå è ñëàâÿíñòâîòî. ñëåä òîâà Íåâðîêîïñêè ìèòðîïîëèò. Ïîäïèñàíèÿò ïðîòîêîë ïðåäàâà äîñëîâíî è ïðåäëîæåíèåòî íà Âñåëåíñêàòà ïàòðèàðøèÿ îò 1934 ã. â êîéòî ñå êîíñòàòèðà ðåøàâàíåòî íà ñïîðíèòå âúïðîñè âúç îñíîâà íà ïîñòèãíàòèÿ îùå ïðåç 1934 ã. Äîêóìåíòúò óòî÷íÿâà öÿëàòà ïðåäèñòîðèÿ íà ïðåãîâîðèòå. Òúðíîâñêèÿ Ñîôðîíèé è Âåëè÷êèÿ åïèñêîï Àíäðåé.. â êîåòî óòî÷íÿâà: „Ñâ. òîé ïîääúðæà êîíòàêòè ñ ïðåäñòàâèòåëè íà ÏÊ „Çâåíî“. Ñèíîä íà Áúëãàðñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà è íèå ñìå íàïúëíî ñúãëàñíè òîâà ñâåùåíî äåëî äà ñà èçâúðøè â èìåòî Ãîñïîäíå. ñèíîä íà Áúëãàðñêàòà öúðêâà å ñòîëèöàòà íà áúëãàðñêàòà äúðæàâà Ñîôèÿ. Ñëåäâàùàòà ñòúïêà ïî óðåæäàíåòî íà êàíîíè÷íîòî ïîëîæåíèå íà Áúëãàðñêàòà öúðêâà å ïîäíîâÿâàíå íà ïðåãîâîðèòå ñ Âñåëåíñêàòà ïàòðèàðøèÿ ïî âäèãàíå íà ñõèçìàòà è ïðèçíàâàíå íà àâòîêåôàëèÿòà. ìèòðîïîëèò Ñòåôàí å ñðåä ó÷àñòíèöèòå â êàìïàíèÿòà ñðåùó äåïîðòèðàíåòî íà áúëãàðñêèòå åâðåè. ñïîðåä óñëîâèÿòà.. Ïðåãîâîðèòå ñà ïîäíîâåíè â íà÷àëîòî íà 1945 ã. Ïîäíîâåíè ñà â íà÷àëîòî íà 1945 ã. êîåòî å îñíîâà è çà âäèãàíåòî íà ñõèçìàòà. ÷å ñåäàëèùåòî íà Áúëãàðñêèÿ åêçàðõ è íà Ñâ.

êàêòî è âñÿêà äðóãà îáùèíà. ìàêàð è ìíîãî ïðàêòè÷åí.“10.. êàòî îïðåäåëÿìå òÿ. ÷å „Òîçè áúðç íà÷èí îáà÷å. ñâúðçàí ñúñ ñâèêâàíåòî íà ïàòðèàðøåñêè èçáèðàòåëåí ñúáîð è èçðàáîòâàíåòî íà íîâ óñòàâ íà ÁÏÖ. ÷å öÿëîòî áúðçàíå çà ðåøàâàíå íà öúðêîâíèÿ âúïðîñ âîäè äî èçâåñòíî ïîäöåíÿâàíå íà êàíîíè÷åñêèòå è þðèäè÷åñêè ñòúïêè â òîçè ïðîöåñ. çàùîòî îò åäíà ñòðàíà ïîêàçâà. Ïðàâîñëàâíà Àâòîêåôàëíà Áúëãàðñêà Öúðêâà“ è áèäåéêè îòñåãà íàòàòúê ïðèçíàòà íàøà äóõîâíà ñåñòðà. ÷å ïðàêòèêàòà åïàðõèéñêèòå èçáèðàòåëè äà èìàò ñëóæåáåí ìàíäàò ñúùåñòâóâà îùå ïðåäè 1944 ã. ïèñàíà íåïîñðåäñòâåíî ñëåä îñòàâêàòà ìó ïðåç 1948 ã.„Ñëåä âúçñòàíîâÿâàíåòî íà êàíîíè÷åñêèòå âðúçêè ñ Áúëãàðñêàòà öúðêâà. è íåçàâèñèìî îò êðàéíèÿ ìó ðåçóëòàò. ïîñî÷âàíèòå çà òàçè öåë ëèöà ïðèòåæàâàò êàíîíè÷åñêè öåíç. ñ êîéòî ñõèçìàòà å ïðåêðàòåíà è å ïðèçíàò àâòîêåôàëíèÿò ñòàòóò íà Áúëãàðñêàòà öúðêâà. Ãîðíîòî ùå âàæè è çà ãðúöêèòå îáùèíè è òåõíèÿ êëèð â Áúëãàðèÿ.. íàðè÷àíà „Ñâ. Âúç îñíîâà íà òîâà ñïîðàçóìåíèå íà 22 ôåâðóàðè 1945 ã. à è çàùîòî ïî âðåìå íà ñïîðîâåòå îêîëî îñòàâêàòà íà åêçàðõ Ñòåôàí âúïðîñúò äîáèâà íîâà àêòóàëíîñò. ìàêàð òîé äà ñòàâà ÷ðåç ïðîäúëæàâàíå íà ñëóæåáíèÿ ìàíäàò íà åïàðõèéñêèòå èçáèðàòåëè. Öúðêâà â Áúëãàðèÿ. íàìèðàùà ñå â ïðåäåëèòå íà Òóðñêàòà ðåïóáëèêà. ñúãëàñíî óñëîâèÿòà íà íàñòîÿùîòî ñïîðàçóìåíèå. èçáîðúò íà íîâ åêçàðõ íå å ïîñòàâåí ïîä âúïðîñ. Ïðåç 1945 ã. äà áúäå äàäåíà íà áúëãàðñêàòà îáùèíà â Öàðèãðàä. êîèòî âîäÿò äî âúçïðèåìàíåòî íà âòîðèÿ âàðèàíò è îòëàãàíåòî íà èçáîðà íà íîâ ïàòðèàðõ ñ îñåì ãîäèíè. Îò ïðåïèñêàòà ïî èçáîðà íà íîâ åêçàðõ è âäèãàíåòî íà ñõèçìàòà å âèäíî. äà óïðàâëÿâà è óðåæäà ñâîèòå ðàáîòè íåçàâèñèìî è àâòîêåôàëíî ñïîðåä ðåäà è ñóâåðåííèòå ïðàâà. Âñåëåíñêàòà ïàòðèàðøèÿ èçäàâà òîìîñ. äîêîëêîòî. êàòî áúëãàðñêèòå îáùèíè ìîãàò äà ïîñî÷âàò íà Âñåëåíñêèÿ ïàòðèàðõ åíîðèéñêèÿ ñè êëèð (àðõèåðåéñêè íàìåñòíèöè. Çàáåëåæêàòà å íåîáõîäèìà. ñâåùåíèöè è äÿêîíè) çà îäîáðåíèå íàçíà÷àâàíåòî è ðúêîïîëàãàíåòî ìó. âúòðåøíî öúðêîâíî ñàìîóïðàâëåíèå âñÿêîãà â ðàìêèòå íà ñâåùåíèòå êàíîíè. Ïîìèðåíèåòî ñ Âñåëåíñêàòà ïàòðèàðøèÿ îòâàðÿ ïúòÿ êúì ïðîãëàñÿâàíå íà Áúëãàðñêàòà ïàòðèàðøèÿ è èçáîð íà áúëãàðñêè ïàòðèàðõ. ðàçáèðà ñå. íàé-âå÷å îò ïîëèòè÷åñêî åñòåñòâî.. êîÿòî ïðàâè ïîäðîáåí àíàëèç íà òîçè èçáîð è çàâúðøâà ñúñ çàêëþ÷åíèåòî. Òîâà íå ñòàâà áåç ñúòðåñåíèÿ âúâ âèñøàòà öúðêîâíà éåðàðõèÿ. ïðåäèçâèêàíè íàé-âå÷å îò ñïîðîâå äàëè òîâà ìîæå äà ñòàíå àâòîìàòè÷íî. Òîâà ñå ïðèçíàâà è â åäíà íåäàòèðàíà áåëåæêà íà Äèðåêöèÿòà íà èçïîâåäàíèÿòà çà íåãîâèÿ èçáîð. êîé- 114 ..  òîìîñà Âñåëåíñêàòà ïàòðèàðøèÿ äåêëàðèðà: „íèå áëàãîñëàâÿìå àâòîêåôàëíîòî óñòðîéñòâî è óïðàâëåíèå íà Ñâ. èëè òðÿáâà äà áúäå èçâúðâÿí äúëúã ïúò.  òîçè ïðîöåñ ñå íàìåñâàò è ðåäèöà äðóãè ôàêòîðè. ïðè êîéòî ñå èçâúðøè èçáîðà íà Åêçàðõ Ñòåôàí I. è èçòåãëÿíåòî íà áúëãàðñêèòå öúðêîâíè âëàñòè îò Öàðèãðàä. àêî èìà òàêèâà“9.

çàùîòî äàâà âúçìîæíîñò çà áúðçî è îêîí÷àòåëíî óðåæäàíå íà ñòàòóòà íà Áúëãàðñêàòà öúðêâà. ÷å Öúðêâàòà çàïàçâà çíà÷èòåëíà àâòîíîìèÿ îò äúðæàâíàòà íàìåñà. è îáðàòí êîãàòî òîé çàãóáè ïîäêðåïàòà íà ñâåòñêàòà âëàñò. ìîæå äà ñå òúëêóâà â ñìèñúë.“11. à íàìåñòíèê-ïðåäñåäàòåëÿò ñàìî å ðúêîâîäèë íåãîâèòå çàñåäàíèÿ. Òîâà áåçñïîðíî å âàæåí ôàêòîð. Íàé-îáùî ìîæå äà ñå êàæå. ïðè êîåòî âñåêè ÷ëåí íà Ñèíîäà å èìàë ðàâíî ïðàâî íà ãëàñ. òåçè âúòðåøíè ñïîðîâå ñà è äîêàçàòåëñòâî. ÷å äúðæàâàòà èìà èíòåðåñ îò íàëè÷èå íà êîíêðåòåí ïðåäñòîÿòåë íà Öúðêâàòà. Ñáëúñúêúò íà òåçè äâà ïðèíöèïà çíà÷èòåëíî ïîâèøàâà ðîëÿòà íà ïðàâèòåëñòâîòî. ïîçèöèèòå ìó çíà÷èòåëíî îòñëàáâàò. ùåøå äà å ñúùèÿò è ïðè äðóãè îáñòîÿòåëñòâà. Êîãàòî ïðåäñòîÿòåëÿò ñå ïîëçâà ñ äúðæàâíàòà ïîäêðåïà. ìîæå áè. å àòàêóåì îò ãëåäèùå íà Åêçàðõèéñêèÿ óñòàâ. Òîâà îáÿñíåíèå çà ïîñëåäâàëèòå ñúáèòèÿ ñðåä âèñøàòà öúðêîâíà éåðàðõèÿ å ÷åñòî ïîäöåíÿâàíî â ëèòåðàòóðàòà. Äàëå÷ íå íà ïîñëåäíî ìÿñòî. òúé êàòî íåãîâîòî îäîáðåíèå ñå ÿâÿâà ðåøàâàùî çà àâòîðèòåòà è ñòàáèëíîñòòà íà ïðåäñòîÿòåëÿ íà öúðêâàòà. íàñî÷åíè êúì îãðàíè÷àâàíå íà âëèÿíèåòî íà Öúðêâàòà â îáùåñòâîòî. êîèòî ïðîòè÷àò íà ôîíà íà òîçè äúðæàâåí íàòèñê. Âäèãàíåòî íà ñõèçìàòà ïîñòàâÿ íà äíåâåí ðåä âúïðîñà êàê äà áúäå èçáðàí íîâèÿò ïàòðèàðõ. Ïðàêòèêàòà ïîêàçâà. Íàïðåæåíèå ïðåäèçâèêâà è ðàçðåøå- 115 . Òîâà å âàæíà ïîäðîáíîñò. ÷å ñëåä ïðèçíàâàíåòî íà àâòîêåôàëèÿòà åêçàðõúò àâòîìàòè÷íî ìîæå äà áúäå èíòðîíèçèðàí çà ïàòðèàðõ (äà áúäå „äàäåíà íà ïðåäñòîÿòåëÿ òèòëàòà Ïàòðèàðõ“). òàêà êàêòî òîé å áèë çàìèñëåí îò íåãîâèòå ñúçäàòåëè ïðåç 1871 ã. ñïîðåä êîéòî âñè÷êè ïðîáëåìè íà Öúðêâàòà ñå äúëæàò íà ïîñòîÿííî çàñèëâàùèÿ ñå è ïðàâîëèíååí äúðæàâåí íàòèñê âúðõó âèñøåòî äóõîâåíñòâî. ïðåäëîæåíèåòî íà Ñèíîäà äî ïðàâèòåëñòâîòî îò 20 äåêåìâðè 1944 ã. ÷å â òîçè ïðîöåñ ñå ñáëúñêâàò äâà ïðèíöèïࠖ êîëåãèàëíèÿò (ñèíîäàëåí. Ñ èçáîðà íà åêçàðõ ïî ïúòÿ íà ïðåöåäåíòèòå ñå óñòàíîâÿâàò íîâè îòíîøåíèÿ â Ñèíîäà è íîâè ìåõàíèçìè çà âçèìàíå íà ðåøåíèÿ. ïðè êîéòî åêçàðõúò ñå ñòðåìè êúì ïî-ãîëÿìà ñàìîñòîÿòåëíîñò. Ïðåç ãîäèíèòå íà ñâîåòî ñëóæåíèå åêçàðõ Ñòåôàí íåâåäíúæ ñå êîíôðîíòèðà ñ íîâàòà âëàñò. èëè äåìîêðàòè÷åí) ïðèíöèï è óñëîâíî íàðå÷åíèÿò àâòîêðàòè÷åí (èëè ìîíàðõè÷åí). íî òîé íå òðÿáâà äà âîäè äî ïîäöåíÿâàíå íà âúòðåøíèòå çà ñàìàòà Öúðêâà ïðîöåñè. ñèíîä ïîñëåäîâàòåëíî ïðîòåñòèðà âñè÷êè ðåøåíèÿ íà ïðàâèòåëñòâîòî. êàòî îò èìåòî íà Ñâ. çà ñìåòêà íà ïîäõîäà. íî ñúùåâðåìåííî âëèçà â ðàçðåç ñ 30-ãîäèøíàòà òðàäèöèÿ íà ñèíîäàëíî óïðàâëåíèå. Êàêòî ñå âèäÿ. òúé êàòî ïðåç ïåðèîäèòå íà ñèíîäàëíî óïðàâëåíèå âèñøåòî äóõîâåíñòâî ñå ñúïðîòèâëÿâà çíà÷èòåëíî ïî-àêòèâíî è óñïåøíî íà íàòèñêà íà ñâåòñêàòà âëàñò. ïîçèöèÿòà ìó â Ñèíîäà òðóäíî ìîæå äà áúäå îñïîðâàíà îò îñòàíàëèòå ìèòðîïîëèòè. Òîé âëèçà è â êîíôëèêò ñ ïðèáëèæåíèÿ äî êîìóíèñòè÷åñêàòà ïàðòèÿ Ñâåùåíè÷åñêè ñúþç. çàùîòî òàçè ôîðìà íà óïðàâëåíèå äàâà âúçìîæíîñò çà ðàçïðåäåëÿíå íà îòãîâîðíîñòòà ìåæäó îòäåëíèòå ìèòðîïîëèòè.òî.

Ïîâå÷åòî îò òåçè ôàêòè ñà ïðåäàäåíè ïîäðîáíî â ëèòåðàòóðàòà. ñ êîåòî îôèöèàëíî äà áúäå îòïðàâåíà ìîëáà çà íåãîâàòà èíòðîíèçàöèÿ â Ìîñêâà îò 116 . ïîðàäè êîÿòî îñòàâêàòà íà åêçàðõ Ñòåôàí ÷åñòî ñå ïðåäñòàâÿ êàòî èíèöèèðàí îò ïðàâèòåëñòâîòî „öúðêîâåí ïðåâðàò“. ÷å â ðåçóëòàò íà òåçè ñïîðîâå åêçàðõúò ãóáè íåìàëêà ÷àñò îò äîâåðèåòî íà äúðæàâàòà. íà êîãîòî äà ìîæå äà âúçëîæè ñâîåòî äîâåðèå. è àêòèâèçèðàíåòî íà ðåïðåñèâíàòà ïîëèòèêà ñðåùó äóõîâåíñòâîòî ïðåç âòîðàòà ïîëîâèíà íà 1948 ã. Îòñòðàíÿâàíåòî íà åêçàðõ Ñòåôàí ïðåç 1948 ã. â ÷èèòî àíòèêîìóíèñòè÷åñêè óáåæäåíèÿ òðóäíî ìîæå äà èìà êàêâèòî è äà áèëî ñúìíåíèÿ. Ïàèñèé Âðà÷àíñêè.. Ìàêàð äà èçãëåæäà ïðèìàìëèâà. Ñîôðîíèé Òúðíîâñêè è Áîðèñ Íåâðîêîïñê蠖 åäíè îò íàé-âëèÿòåëíèòå ìèòðîïîëèòè â òîçè ìîìåíò. áåç ïðåäè òîâà äà å ïîèñêàíî ñúãëàñèåòî íà Ñèíîäà. íî íå òðÿáâà äà ñå èçïóñêà îò âíèìàíèå. Òîâà å è îñíîâíàòà ïðè÷èíà. âúïðåêè ÷å ïîñëåäâàëèòå ñúáèòèÿ ïîêàçâàò. Òÿ å îäîáðåíà îò ïðàâèòåëñòâîòî â ðåçóëòàò íà ïðîìÿíàòà â ïîëèòèêàòà íà êîìóíèñòè÷åñêèòå äúðæàâè êúì öúðêâèòå ñëåä Ìîñêîâñêîòî âñåïðàâîñëàâíî ñúâåùàíèå îò þëè 1948 ã. Ñòàâà äóìà çà îïèòà åêçàðõ Ñòåôàí äà áúäå èíòðîíèçèðàí çà ïàòðèàðõ. à äðóãè ùå áúäàò ïî-ïîäðîáíî ïðåäñòàâåíè ïî-íàòàòúê â èçëîæåíèåòî. çà äà êîìïðîìåòèðà åêçàðõà12. Òîçè åïèçîä ñå ðàçèãðàâà â íà÷àëîòî íà þëè 1948 ã. êúäåòî äà ïðîäúëæè ñâîåòî ñëóæåíèå ñðåä áúëãàðñêèòå öúðêîâíè îáùèíè. êàêâîòî å âíóøåíèåòî â êíèãàòà íà Äàíèåëà Êàëêàíäæèåâà. Íÿìà ñúìíåíèå. â êîéòî åêçàðõ Ñòåôàí âå÷å å â Ìîñêâà çà ó÷àñòèå â ÷åñòâàíèÿòà íà 500-ãîäèøíèíàòà îò àâòîêåôàëèÿòà íà Ìîñêîâñêàòà ïàòðèàðøèÿ. ÷å òîâà ðåøåíèå å ïîäêðåïåíî îò âñè÷êè ÷ëåíîâå íà Ñèíîäà. ïîðàäè êîåòî òóê òå íÿìà äà áúäàò îòáåëÿçàíè. íî òÿ äîïóñêà. Íàëè÷íèòå äîêóìåíòè äàâàò îñíîâàíèå äà ñå çàùèòè õèïîòåçàòà. Òîâà íå îçíà÷àâà.íèåòî. áåçñïîðíî ñòàâà ñúñ ñúãëàñèåòî íà ïðàâèòåëñòâîòî. Ïîâîä çà ñðåùàòà å èñêàíåòî íà åêçàðõ Ñòåôàí äà áúäå èçïðàòåíà òåëåãðàìà îò ïðàâèòåëñòâîòî. êîåòî åêçàðõ Ñòåôàí äàâà íà Âåëè÷êèÿ åïèñêîï Àíäðåé äà ñå çàâúðíå îò Öàðèãðàä â Àìåðèêà. Âïîñëåäñòâèå äúðæàâàòà ìíîãî òðóäíî óñïÿâà äà íàêàðà Ñèíîäà äà ñêúñà êîíòàêòèòå ñ åï. â ìîìåíòà. ñ êîåòî ïî âñè÷êî èçãëåæäà. òàçè õèïîòåçà íå ñå ïîäêðåïÿ îò äîñòúïíèòå äî òîçè ìîìåíò àðõèâè. èçïîëçâàíà îò Ìîñêâà. ÷å â òîçè ìîìåíò äúðæàâàòà âñå îùå íå å íàìåðèëà äðóã ÷ëåí íà Ñèíîäà. ÷å âñè÷êè ìèòðîïîëèòè ïîäêðåïÿò ðåøåíèåòî ïîä äèêòàòà íà êîìóíèñòè÷åñêàòà ïàðòèÿ. ÷å îñòàâêàòà íà åêçàðõ Ñòåôàí å ïëîä íà âúòðåøåí êîíôëèêò â Ñèíîäà. ÷å ñå ïîëçâà â íà÷àëîòî íà ñâîåòî ñëóæåíèå. Àíäðåé â Àìåðèêà. è ñâèäåòåëñòâî çà íåãî å ïàìåòíàòà áåëåæêà íà ñëóæèòåëÿ â Äèðåêöèÿòà íà èçïîâåäàíèÿòà Àâðàì Âà÷åâ çà ñðåùà íà äèðåêòîðà Äèìèòúð Èëèåâ ñ ìèòðîïîëèòèòå Ìèõàèë Äîðîñòîëî-×åðâåíñêè. êîåòî çíà÷èòåëíî èçîñòðÿ îòíîøåíèÿòà ìåæäó íåãî è ìèòðîïîëèòèòå. Òîâà çàêëþ÷åíèå ñå ïîäêðåïÿ îò àðõèâíèòå ñâèäåòåëñòâà çà åäèí ÷åñòî ïîäöåíÿâàí â ëèòåðàòóðàòà äî òîçè ìîìåíò åïèçîä. ÷å òîâà å áèëî ïî-ñêîðî „ïðèìàìêà“. Ñðåùàòà å ïðîâåäåíà íà 9 þëè 1948 ã. Äàíèåëà Êàëêàíäæèåâà ñúùî ñïîìåíàâà òàçè èäåÿ.

ñèíîä. òå èìàëè çàñåäàíèå.  êðàéíà ñìåòêà íà òàçè ñðåùà å ðåøåíî íà 13 þëè 1948 ã. ÷å Ñèíîäúò íå å áèë óâåäîìåí çà òîâà æåëàíèå íà åêçàðõà. ÷å ðåøåíèåòî çà òîâà òðÿáâà äà áúäå âçåòî îò ïúëíèÿ ñúñòàâ íà Ñèíîäà. ïðîâåäåíà íà 3 þëè 1948 ã. ÷å ïðàâèòåëñòâîòî å ñúãëàñíî è îñòàâà òå äà âçåìàò ñâîåòî ðåøåíèå. òúé êàòî íà Ìîñêîâñêèòå öúðêîâíè òúðæåñòâà ïðèñúñòâàò è ïðåäñòàâèòåëè ïî÷òè íà âñè÷êè ïðàâîñëàâíè öúðêâè“13. îò êîéòî â òîçè ìîìåíò îòñúñòâàëè ÷àñò îò ìèòðîïîëèòèòå. íî Íåãîâî Áëàæåíñòâî è òîãàâà íå áèë ñïîìåíàë íèùî çà òîâà. ÷å ðåøåíèåòî ìîæå äà áúäå âçåòî è áåç ó÷àñòèåòî íà âñè÷êè ìèòðîïîëèòè. Ñïîðåä èíôîðìàöèÿòà íà Àâðàì Âà÷åâ. íà 9 þëè ñóòðèíòà òîé å áèë èçâèêàí â Åêçàðõèéñêèÿ äîì îò Äèìèòúð Èëèåâ. Äîêàçàòåëñòâî. å ôàêòúò. à ïðåäè ðåøåíèÿòà íà òîâà çàñåäàíèå äà íå áúäå èçïðàùàíà òåëåãðàìà â Ìîñêâà. „êîèòî ñèãóðíî íå ùå ñå ïðîòèâîïîñòàâÿò íà åäíî ïîäîáíî ðåøåíèå íà Ñâ.. Ãîñïîäèí Ìèíèñòúð Èëèåâ ñúùî àïåëèðà äà ñå ïðåâúçìîãíàò íÿêîè ëè÷íè ñúîáðàæåíèÿ è â òîçè ìîìåíò äà ñå ïîãëåäíå øèðîêî ñ îãëåä íà ãîëåìèòå öúðêîâíè èíòåðåñè è ìàêàð äà å íàïðàâåíî èçâåñòíî îïóùåíèå. Ãîñïîäèí Ìèíèñòúð Èëèåâ èì îòãîâîðè. óòî÷íèë. ÷å ñåãà å íàé-óäîáíèÿ ìîìåíò çà òîâà. Ñâ. Òîé èçòúêíà. ñèíîä. ñ êîÿòî äà ãî ïîìîëÿò â åäèí îò äíèòå íà öúðêîâíèòå òúðæåñòâà â Ìîñêâà äà èíòðîíèçèðà Åêçàðõà Áúëãàðñêè â Ïàòðèàðøåñêî äîñòîéíñòâî.ðóñêèÿ ïàòðèàðõ Àëåêñèé.  èçêàçâàíèÿòà ñè Ìèòðîïîëèòèòå ïîòâúðäèõà. à îñâåí òîâà. Íà òîçè àðãóìåíò Äèìèòúð Èëèåâ îòãîâîðèë. òå è íå çíàåëè äàëè áúëãàðñêîòî ïðàâèòåëñòâî å äàëî ñúãëàñèåòî ñè çà òîâà.. êîãàòî åêçàðõúò çà ïðúâ ïúò å ïîñòàâèë âúïðîñà çà íåãîâàòà èíòðîíèçàöèÿ çà ïàòðèàðõ ïî âðåìå íà ÷åñòâàíèÿòà â Ìîñêâà. çà äà äàäå ðàçÿñíåíèÿ ïðåä ìèòðîïîëèòèòå çà ñâîÿòà ñðåùà ñ åêçàðõ Ñòåôàí. Îñâåí òîâà. êàòî çàìåñòíèê íà åêçàðõà.. Ñèíîä ñåãà äà âçåìå ðåøåíèå çà ïðîâúçãëàñÿâàíåòî íà Áúëãàðñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà çà Ïàòðèàðøèÿ“14. äà áúäå ñâèêàíî çàñåäàíèå íà Ñâ. íî Íåãîâî Áëàæåíñòâî íå áèë ïîâäèãíàë òîçè âúïðîñ ïðåä òÿõ. êîåòî äúëáîêî å çàñåãíàëî ìèòðîïîëèòèòå: „Ìèòðîïîëèòèòå èçêàçàõà î÷óäâàíåòî ñè îò îáñòîÿòåëñòâîòî. òå áèëè èìàëè ñðåùà è íà 4 þëè ñ íåãî. ÷å ñà ÷óâñòâèòåëíî çàñåãíàòè îò òîâà. Òå ñå èçêàçàõà. Îò áåëåæêàòà ñòàâà ÿñíî. ÷å Íåãîâî Áëàæåíñòâî ãè áèë ïðåíåáðåãíàë ïî òîçè ìíîãî âàæåí è ãîëÿì âúïðîñ çà öúðêâàòà. ÷å Ñâ. ÷å ìàêàð ñàìî ïîëîâèí ÷àñ ïðåäè Åêçàðõúò äà å ãîâîðèë ñ ìåí. ÷å òîâà çàìúë÷àâàíå íå áèëî ñëó÷àéíî è äàäîõà äà ñå ðàçáåðå. ñèíîä íÿìàë ðåøåíèå ïî ïðîâúçãëàñÿâàíåòî íà Áúëãàðñêàòà öúðêâà çà Ïàòðèàðøèÿ. ÷å êúì ñúùàòà ïðåïèñêà å ïðèëîæåí è ïðîåê- 117 . ÷å íàìåðåíèåòî íà ïðàâèòåëñòâîòî å áèëî èñêðåíî. Ñëåä òîâà â ðàçèñêâàíèÿòà Äîðîñòîëî-×åðâåíñêèÿò ìèòðîïîëèò Ìèõàèë. çà äà èçïðàòÿò îò èìåòî íà ïðàâèòåëñòâîòî è íà öúðêâàòà òåëåãðàìà äî Íåãîâî ñâåòåéøåñòâî Ìîñêîâñêèÿ è Âñåðóñèéñêè ïàòðèàðõ Àëåêñèé.

êàòî â êðàéíà ñìåòêà íàääåëÿëà âòîðàòà ëèíèÿ18. êîÿòî îñòàâà íåèçïðàòåíà. íåïîñðåäñòâåíî ñëåä çàêðèâàíåòî íà Ìîñêîâñêîòî ñúâåùàíèå. Î÷åâèäíî îáà÷å ðåøåíèå çà èíòðîíèçèðàíåòî íà åêçàðõà çà ïàòðèàðõ íå å áèëî âçåòî. äîêàòî Âàñèë Êîëàðîâ. Òîâà îáà÷å èçãëåæäà ìíîãî ìàëêî âåðîÿòíî. íàñòîÿâàë åêçàðõúò äà áúäå îòñòðàíåí. Òåêñòúò íà òàçè òåëåãðàìà å öèòèðàí îò Äàíèåëà Êàëêàíäæèåâà. ÷å â ñëó÷àÿ Ãåîðãè Äèìèòðî⠄íå ïðåäàâà òî÷íî ñòàíîâèùåòî íà Êðåìúë“. â êîéòî ñå êàçâà: „Ìîñêâà ñ÷èòà çà öåëåñúîáðàçíî âúçäèãàíåòî íà áúëãàðñêàòà åêçàðõèÿ â ïàòðèàðøèÿ è åêçàðõà â ïàòðèàðõ. Ñïîðåä íåÿ â òîçè ìîìåíò ìåæäó Ãåîðãè Äèìèòðîâ è Âàñèë Êîëàðîâ ñúùåñòâóâà ïðîòèâîðå÷èå êàêâî äà áúäå îòíîøåíèåòî êúì åêçàðõà. Ïîëèòáþðî âçèìà ðåøåíèå ¹ 126. ñèíîä íà 13 þëè ñå å çàíèìàâàëî ñ òîçè âúïðîñ. òúé êàòî íà 14 þëè ìèíèñòúðúò íà âúíøíèòå ðàáîòè èçïðàùà â Ìîñêâà ñëåäíàòà òåëåãðàìà: „Äà ñå ðàçÿñíè íà Êàðïîâ è Åêçàðõ Ñòåôàí. êîéòî Ãåîðãè Äèìèòðîâ èçïðàùà îò Ìîñêâà íà 20 þëè. Òîâà å îòãîâîðúò íà âàøåòî ïèòàíå“17.  àðõèâèòå íå ñå íàìèðàò äàííè êàê ñà ïðîòåêëè ñúáèòèÿòà â ñëåäâàùèòå äíè è äàëè çàñåäàíèåòî íà Ñâ. Îñâåí ÷å íå å ïîäêðåïåíà äîêóìåíòàëíî.òúò çà òåëåãðàìàòà. ïîäêðåïÿí îò Ïîëèòáþðî. Âèíàòà çàòîâà å íà ñàìèÿ Åêçàðõ. íàé-ìàëêîòî çàùîòî èíòðîíèçàöèÿòà íà áúëãàðñêèÿ ïàòðèàðõ íÿìà îò êîãî äðóã äà áúäå èçâúðøåíà îñâåí îò Ìîñêîâñêèÿ ïàòðèàðõ. ÷å âúïðîñúò çà ïàòðèàðøèÿòà ñå ñàìî îòëàãà. Íàé-âåðîÿòíî ïîðàäè êîëåáàíèåòî íà Ñèíîäà. Îò êîñâåíè äàííè ñòàâà ÿñíî. ÷å íà 10 þëè â Ìîñêâà å áèëà èçïðàòåíà òåëåãðàìà. Äèìèòðîâ áèë ñêëîíåí äà ïîäêðåïè æåëàíèåòî íà Ñòåôàí äà áúäå èíòðîíèçèðàí çà ïàòðèàðõ. òúé êàòî Ñâåòèÿò Ñèíîä íå ñå å çàíèìàâàë ñ íåãî. â êîåòî ñå êàçâà: „Âúïðîñúò çà âäèãàíåòî íà Åêçàðõèÿòà â Ïàòðèàðøèÿ äà ñå èçîñòàâè çàñåãà. Òàçè áåëåæêà ñïîìåíàâà è ñúùåñòâóâàíåòî íà äðóãàòà òåëåãðàìà. Ïîäêðåïàòà íà áúëãàðñêîòî ïðàâèòåëñòâî çà åêçàðõ Ñòåôàí ñå ïîòâúðæäàâà îò îòãîâîðà. ñ êîÿòî äà ñå ïîèñêà èíòðîíèçàöèÿòà íà áúëãàðñêèÿ åêçàðõ çà ïàòðèàðõ. èçïðàòåíà íà 10 þëè 1948 ã. çà äà ìîæå Ïðàâèòåëñòâîòî äà âçåìå ðåøåíèå. 118 . íî âúïðåêè òîâà òÿ äîïóñêà. ÷å å ïðåäàëà èìåííî òîâà ðåøåíèå íà Ïîëèòáþðî. Òÿ íå å çàïàçåíà â àðõèâèòå. íî ìîæå äà ñå äîïóñíå. ÷å âúïðîñíàòà òåëåãðàìà å áèëà èçïðàòåíà îò ìèíèñòúðà íà âúíøíèòå ðàáîòè è èçïîâåäàíèÿòà Âàñèë Êîëàðîâ. òàçè õèïîòåçà òðóäíî ñå âïèñâà è â ìåõàíèçìà çà âçèìàíå íà ðåøåíèÿ â ÁÐÏ (ê) â òîçè ïåðèîä. íà 8 þëè 1948 ã. Âúâ âðúçêà ñ òîâà äà ñå íàïðàâè êîíñóëòàöèÿ ñúñ ñúâåòñêîòî ïðàâèòåëñòâî“15. êîéòî íå ñå å ïîãðèæèë äà ïîñòàâè ñâîåâðåìåííî òîÿ âúïðîñ íà îáñúæäàíå â Ñâåòèÿ ñèíîä“16. ñëåä êàòî óçíàå ìíåíèåòî íà Ñâåòèÿ ñèíîä. Ðúêîïèñíà áåëåæêà íà Äèìèòúð Èëèåâ óòî÷íÿâà.

êîÿòî ïðàâèòåëñòâîòî ïðèäàâà íà ðåøàâàíåòî íà òîçè âúïðîñ – íà ñðåùàòà íà 9 þëè äèðåêòîðúò íà èçïîâåäàíèÿòà Äèìèòúð Èëèåâ ñè ïîçâîëÿâà äà ãîâîðè îò èìåòî íà ïðàâèòåëñòâîòî. Ìîñêîâñêàòà ïàòðèàðøèÿ îôèöèàëíî äàðÿâà àâòîêåôàëèÿ íà Ïîëñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà19. Òàêà ìîæå äà áúäå îáÿñíåí è ôàêòúò. Ïèñìîòî ñúäúðæà è ðåäèöà äàííè. ÷å ïðàâèòåëñòâîòî èñêðåíî æåëàå Ñòåôàí äà áúäå èíòðîíèçèðàí çà ïàòðèàðõ. ïî âñè÷êî èçãëåæäà. êîèòî ïîòâúðæäàâàò õèïîòåçàòà.. ñúùî êàêòî è áúëãàðñêîòî ïðàâèòåëñòâî.Îò öèòèðàíàòà äî òîçè ìîìåíò ïðåïèñêà ìîãàò äà ñå íàïðàâÿò íÿêîëêî âàæíè èçâîäà. íà òîçè âúïðîñ î÷åâèäíî ñå îòäàâà ãîëÿìà âàæíîñò è ñå òúðñè áúðçî ðåøåíèå. åêçàðõúò ïðîäúëæàâà äà ñå ïîëçâà ñ äîâåðèåòî íà ïðàâèòåëñòâîòî. è íèùî íå íàìåêâà çà æåëàíèå íà ïðàâèòåëñòâîòî äà èçïîëçâà ñëó÷àÿ çà âíàñÿíå íà ðàçäîðè ñðåä âèñøåòî äóõîâåíñòâî. ÷å Öúðêâàòà è ñâåòñêàòà âëàñò â Ìîñêâà. êîåòî âñå îùå íÿìà ôîðìàëíî ðåøåíèå ïî òîçè âúïðîñ. à è ñå îïèòâà äà óáåäè ìèòðîïîëèòèòå äà îäîáðÿò èñêàíåòî çà èíòðîíèçèðàíåòî íà Ñòåôàí çà ïàòðèàðõ. ñ êîåòî ãî èíôîðìèðà çà âçåòîòî ðåøåíèå è èñêà îôèöèàëíîòî ñúãëàñèå íà ïðàâèòåëñòâîòî çà òîâà. êîãàòî åêçàðõúò âå÷å å â Áúëãàðèÿ è ïîäõîäÿùèÿò ìîìåíò çà èçâúðøâàíå íà èíòðîíèçàöèÿ å ïðîïóñíàò. Ñâåòèÿò ñèíîä âçèìà ðåøåíèå äà ñå ïðèñòúïè êúì îáÿâÿâàíå íà ïàòðèàðøèÿòà åäâà íà ñâîåòî çàñåäàíèå îò 10 àâãóñò 1948 ã. Èäåÿòà çà ïðîãëàñÿâàíå íà Áúëãàðñêàòà ïàòðèàðøèÿ ñå âïèñâà âúâ âîäåíàòà îò Ìîñêâà â òîçè ìîìåíò ïîëèòèêà çà ñúçäàâàíå íà ïîâå÷å àâòîêåôàëíè ïðàâîñëàâíè öúðêâè. Ñèíîä èìàõìå ñëó÷àé äà óçíàåì íå åäíîêðàòíî ìíåíèåòî íà ìåðîäàâíèòå ïðàâèòåëñòâåíè îðãàíè ó íàñ çà òàÿ íåîáõîäèìîñò. ïî ïðèíöèï ãëåäàò áëàãîñêëîííî íà èäåÿòà áúëãàðñêèÿò åêçàðõ äà áúäå èíòðîíèçèðàí çà ïàòðèàðõ.. Âñè÷êè äîêóìåíòè ãîâîðÿò.. êîèòî èìàò îòíîøåíèå êúì áúäåùîòî ðàçâèòèå íà îòíîøåíèÿòà â Ñèíîäà è ñúäáàòà íà åêçàðõ Ñòåôàí. êàòî íà ïðåäåí ïëàí å ïîñòàâåí âúïðîñúò çà ïîâèøàâàíåòî íà ñòàòóòà íà Áúëãàðñêàòà öúðêâà. Òîçè êîíòåêñò îáÿñíÿâà è âàæíîñòòà. Òîçè åïèçîä ñúùî òàêà ãîâîðè. ÷å òåëåãðàìàòà å èçïðàòåíà ëè÷íî îò Âàñèë Êîëàðîâ. îò 119 . ÷å ïðåç þëè 1948 ã. Ñúùèÿ äåí åêçàðõ Ñòåôàí èçïðàùà íà Âàñèë Êîëàðîâ ïèñìî. Çà íåÿ ñâèäåòåëñòâóâàò è èçïðàòåíèòå äâå òåëåãðàìè â Ìîñêâà. êîèòî êóëìèíèðàò â ñïîðà êàê äà ñòàíå îáÿâÿâàíåòî íà Áúëãàðñêàòà ïàòðèàðøèÿ. Ïî-ñêîðî òîçè åïèçîä ãîâîðè çà íàëè÷èå íà ñúùåñòâåíè ïðîòèâîðå÷èÿ ìåæäó Ñèíîäà è åêçàðõà ïî âúïðîñà êàê äà áúäå óïðàâëÿâàíà Öúðêâàòà. Íà ïúðâî ìÿñòî. áåç äà å ïðèïîäïèñàíà îò äèðåêòîðà íà èçïîâåäàíèÿòࠖ ò. ÷å èíèöèàòèâàòà çà òàçè ñòúïêà å ïðåäâàðèòåëíî ñúãëàñóâàíà ñ Ìîñêâà: „Íî ïðåç ïîñëåäíèòå òðè ãîäèíè [ñëåä îáÿâÿâàíåòî íà àâòîêåôàëèÿòà] âðåìåòî è ñúáèòèÿòà ïðèíåñîõà ñâîåòî â óëåñíåíèå íà ïî-ïúëíîòî óñòðîéñòâî íà ñàìîñòîÿòåëíîñòòà íà áúëãàðñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà è âúçñòàíîâÿâàíå íà íåéíîòî äðåâíî ïàòðèàðøåñêî äîñòîéíñòâî ñ ïðåäñòîÿòåë ïàòðèàðõ. êîèòî äà ìîãàò äà ñå ïðîòèâîïîñòàâÿò íà âëèÿíèåòî íà Âñåëåíñêàòà ïàòðèàðøèÿ – òàêà íàïðèìåð íà 22 þíè 1948 ã.å. Íèå â Ñâ.

 ã. íî ïðè ñåãàøíîòî ïîëîæåíèå íà ðúêîâîäñòâîòî íà Áúëãàðñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà.) è íà ñúñòîÿëîòî ñå ïðåç ñúùîòî âðåìå âñåïðàâîñëàâíî ñúâåùàíèå ïðè áëàãîñêëîííîòî îäîáðåíèå íà ïðèñúñòâóâàùèòå òàì ïðåäñòîÿòåëè è ïðåäñòàâèòåëè íà èçòî÷íî-ïðàâîñëàâíèòå öúðêâè20“. êàòî âêëþ÷èòåëíî ñå ïðåäàâàò äóìèòå íà ìèòðîïîëèò Êèðèë. Î÷åâèäíî â íà÷àëîòî íà ñåïòåìâðè 1948 ã. Ðåøåíèåòî íà Ñèíîäà îçíà÷àâà. Ïèñìîòî íà åêçàðõ Ñòåôàí å ïðåïðàòåíî îò Äèìèòúð Èëèåâ äî Âàñèë Êîëàðîâ íà 4 ñåïòåìâðè 1948 ã. Òÿ áå ÿñíî ïîñî÷åíà è îò íåãîâî Ñâåòåéøåñòâî Ìîñêîâñêèÿ è íà öÿëà Ðóñèÿ ïàòðèàðõ Àëåêñèÿ íà íåäàâíî ñúñòîÿëèòå ñå òúðæåñòâà â Ìîñêâà (.  íåãî ñå ïðàâè àíàëèç íà ñúáèòèÿòà ïðåç ïîñëåäíèòå òðè ìåñåöà. Äèðåêöèÿòà íà èçïîâåäàíèÿòà âå÷å èìà ðåçåðâè êúì ëè÷íîñòòà íà åêçàðõ Ñòåôàí è êúì íåãîâàòà êàíäèäàòóðà. Ïðè îêîí÷àòåëíîòî ðàçðåøåíèå íà òîçè îñîáåíî âàæåí âúïðîñ. êîÿòî å è äàðèëà àâòîêåôàëèÿòà íà Áúëãàðñêàòà öúðêâà.“21. à áúëãàðñêèÿò ïàòðèàðõ äà áúäå èíòðîíèçèðàí îò Ìîñêîâñêèÿ. ÷å ïðîãëàñÿâàíåòî íà Áúëãàðñêàòà ïàòðèàðøèÿ òðÿáâà äà áúäå îäîáðåíî îò Âñåëåíñêàòà ïàòðèàðøèÿ.. è ïðè âçåìàíå Âàøåòî ñòàíîâèùå ïî íåãî è èçãîòâÿíåòî íà äîêëàäà Âè çà òîâà. 2.. ÷å îïèòúò òîâà äà ñòàíå â Ìîñêâà â íà÷àëîòî íà þëè 1948 ã. âêëþ÷èòåëíî è âúðõó ôàêòà. Äà áúäå èçïðàòåíà íàðî÷íà äåëåãàöèÿ îò áúëãàðñêè ìèòðîïîëèòè äî Âñåëåíñêàòà Öàðèãðàäñêà Ïàòðèàðøèÿ“. îò 10 è 14 þëè ò. Ãîñïîäèí ìèíèñòðå.. êàòî íàé-âåðîÿòíî òîâà å ñïîìåíàòèÿò ïî-ãîðå äîêóìåíò. Èñêàíåòî äî ïðàâèòåëñòâîòî îòðàçÿâà íàëè÷èåòî íà ðàçëè÷íè ìíåíèÿ êàê òî÷íî äà áúäå ïðîâúçãëàñåíà ïàòðèàðøèÿòà. Ïî-íàòàòúê â áåëåæêàòà ïîäðîáíî ñå àêöåíòèðà âúðõó îïîçèöèÿòà íà åêçàðõà ñðåùó ðåäèöà ìåðîïðèÿòèÿ íà „íàðîäíàòà âëàñò“..  ñâîÿòà êíèãà Äàíèåëà Êàëêàíäæèåâà öèòèðà èçêëþ÷èòåëíî ïîäðîáíî ïàìåòíà áåëåæêà íà äèðåêòîðà íà èçïîâåäàíèÿòà Äèìèòúð Èëèåâ îò 25 àâãóñò 1948 ã. Ïàèñèé. çà äà ìîæå ïî íàäëåæíèÿ ðåä äà ñå ïîëó÷è íåîáõîäèìèÿò òîìîñ îò Âñåëåíñêàòà Öàðèãðàäñêà Ïàòðèàðøèÿ çà òîÿ ñëó÷àé. êàòî â ïðèäðóæèòåëíîòî ïèñìî å èçðàçåíî è ñëåäíîòî ñòàíîâèùå íà Äèðåêöèÿòà íà èçïîâåäàíèÿòà: „Ìàêàð è äà íå å êàçàíî èçðè÷íî. Äà äàäå ñúãëàñèåòî è ñúäåéñòâèåòî ñè çà òîâà. ÷å àêî ïðàâèòåëñòâîòî ñè äàäå ñúãëàñèåòî è ñúäåéñòâèåòî. ÷å òîé ïðîäúëæàâà äà ïîääúðæà êîíòàêòè ñ åï. êàòî â Ñèíîäà å íàääåëÿëî ìíåíèåòî òîâà äà áúäå ïîèñêàíî îò Âñåëåíñêàòà ïàòðèàðøèÿ: „1. ÷å åêçàðõ Ñòåôàí îò 20 ãîäèíè áèë àãåíò íà àíãëèéñêîòî ðàçóçíàâàíå. î÷åâèäíî å.. ìîëèì äà íè ðàçðåøèòå äà îòïðàâèì ìîëáàòà ñè äà èìàòå ïðåäâèä è èçëîæåíèòå îò íàñ ôàêòè è êîìåíòàðèè îòíîñíî ëè÷íîñòòà íà Åêçàðõ Ñòåôàí â ïàìåòíàòà íè çàïèñêà îò 28 àâãóñò 1948 ã. òî Åêçàðõ Ñòåôàí òðÿáâà äà ñòàíå ïàòðèàðõ. êàòî ñïîðåä Èëèåâ íà ñúùîòî ìíåíèå å áèë è ìèòð. È ñúîòâåòíî. å ñìåòíàò îò Ñâåòèÿ ñèíîä çà íåêàíîíè÷íî äåéñòâèå. Àíäðåé â 120 .âàñ.

Òî÷êà òðåòà íà òîâà çàñåäàíèå å îáñúæäàíåòî íà òåëåãðàìà îò Ìîñêîâñêèÿ ïàòðèàðõ Àëåêñèé. Âñè÷êè òåçè âúïðîñè ñà ïîñòàâåíè íà îáñúæäàíå íà ïúðâîòî çàñåäàíèå íà èçâúíðåäíàòà ñåñèÿ íà Ñâ. êîãàòî åêçàðõ Ñòåôàí îòêðèâà ñëåäâàùîòî çàñåäàíèå íà Ñâ. êîéòî äà êîíòðîëèðà ïàòðèàðõà. à ÷ëåíîâåòå íà Ñèíîäà îáÿñíÿâàò. Ñúáèòèÿòà ïðîäúëæàâàò äà ñå ðàçâèâàò ñ áúðçà ñêîðîñò. íà êîÿòî äúðæàâàòà ïîñòàâÿ îñòðî âúïðîñà Ñèíîäúò äà îòñòúïè ïî ðåäèöà âúïðîñè. à âå÷åðòà íà ñúùèÿ äåí ïîäïèñâà è èçïðàùà ñâîÿòà îñòàâêà. à ðåøåíèåòî ïî òÿõ å îòëîæåíî çà 6 ñåïòåìâðè. âêëþ÷èòåëíî çà âäèãàíå íà çàáðàíàòà ñâåùåíèöèòå äà ÷ëåíóâàò â Îòå÷åñòâåíèÿ ôðîíò. ñèíîä ïî ñúùåñòâî ïðåäñòàâëÿâà áëàìèðàíå íà åêçàðõà. „çà äà ìîæå òîé (. êàêòî è çà íåçàáàâíîòî ïðåäàâàíå íà ñãðàäàòà íà Ñîôèéñêàòà ñåìèíàðèÿ. ÷å â òîçè ìîìåíò òîé âå÷å å çàãóáèë äîâåðèåòî íà ãîëÿìà ÷àñò îò Ñâ. ïîäêðåïåí îò ìèòð.. íà êîÿòî ìèíèñòúðúò îáåùàë ïîäêðåïàòà íà ïðàâèòåëñòâîòî ñðåùó Ñèíîäà. è ïî òîçè íà÷èí ñå îïèòâà äà îòêëîíè âíèìàíèåòî îò ñïîðíèòå ïðîáëåìè èëè äà ïå÷åëè âðåìå. â ðåçóëòàò íà êîéòî åêçàðõúò íàïóñêà çàñåäàíèåòî. Íà ñúùàòà ñðåùà åêçàðõúò ñå îêàçâà â êðàéíî íåóäîáíî ïîëîæåíèå.Àìåðèêà. íî ïîñòàâèë íåèçïúëíèìè óñëîâèÿ – ïðîâåæäàíå íà Öúðêîâíî-íàðîäåí ñúáîð. êîåòî äîâåæäà äî êîíôëèêò. òúé êàòî ñïîðåä Êîëàðîâ òîé âå÷å å îáåùàë äà ïðåäàäå ñãðàäàòà íà Ñåìèíàðèÿòà. ñèíîä ñ âúïðîñ. êàòî ñúùåâðåìåííî Ñâ. Îòãîâîðúò íà Ñâ. ñèíîä áúäå ðàçïóñíàò25. ïðîâåäåíî íà 4 ñåïòåìâðè. ñèíîä22. òúé êàòî â òåëåãðàìàòà îòãîâîð ñå êàçâà. êîéòî íå å ñïåøåí. ìèòðîïîëèòè.) äà ðàçïðåäåëè ñâîåòî âðåìå“. Íàïðåæåíèåòî ïðîäúëæàâà äà ñå ïîêà÷âà äâà äíè ïî-êúñíî. ñèíîä. Ïðîòîêî- 121 . ÷å „ïî íåïðåäâèäåíè îáñòîÿòåëñòâà íÿìà âåðîÿòíîñò äî êðàÿ íà ãîäèíàòà äà ñå ñúñòîÿò ïðåäâèäåíèòå òúðæåñòâà“24.. Îñòàâêàòà íà åêçàðõ Ñòåôàí å îáñúäåíà è åäèíîäóøíî ïðèåòà îò âñè÷êè ïðèñúñòâàùè íà çàñåäàíèåòî íà 8 ñåïòåìâðè 1948 ã. ÷å òîâà íå ìîæå äà ñòàíå áåç ñèíîäàëíî ðåøåíèå. ÷å â òîçè ìîìåíò äèðåêòîðúò íà èçïîâåäàíèÿòà èìà ðåçåðâè äîêîëêî êàíäèäàòóðàòà íà åêçàðõ Ñòåôàí çà ïàòðèàðõ å ïîäõîäÿùà. êàêâîòî íå å âçèìàíî23. Ïàèñèé. Ìèõàèë. ïðåäâèä íà ñêîðîøíîòî ìó çàìèíàâàíå íà ïî÷èâêà. â êîÿòî òîé èñêà äà áúäå îñâåäîìåí êîãà ñå ïðåäâèæäà âúçäèãàíåòî íà Áúëãàðñêàòà öúðêâà â ïàòðèàðøèÿ. è ñúçäàâàíå íà âèñø öúðêîâåí ñúâåò îò ñâåùåíèöè è ìèðÿíè. Êèðèë. à äóõîâåíñòâîòî êàòî öÿë â êîîïåðàòèâíîòî äâèæåíèå. íà êîÿòî äúðæàâàòà îòíîâî ïîñòàâÿ ñâîèòå èñêàíèÿ. ïîëó÷åíà ñúùàòà âå÷åð îò Äîðîñòîëî-×åðâåíñêèÿ ìèòð. Ñàâà Ãàíîâñêè è Äèìèòúð Èëèåâ. Äâà äíè ïî-êúñíî ñå ïðîâåæäà ñðåùà íà íàìàëåíèÿ ñúñòàâ íà Ñèíîäà ñ Âàñèë Êîëàðîâ. íÿìà ñúìíåíèå. Ìàêàð ÷å íå ìîæå äà ñå ïðåöåíè äîêîëêî ïðåäàäåíîòî â òàçè çàïèñêà ñòàíîâèùå å ìíåíèåòî íà äîìèíèðàùàòà ÷àñò îò Ñèíîäà èëè ïî-ñêîðî å ëè÷íî ìíåíèå íà Äèìèòúð Èëèåâ. Íà ñëåäâàùèÿ äåí åêçàðõ Ñòåôàí ïðîâåæäà ñðåùà ñ Âàñèë Êîëàðîâ. è ñå äîïúëâà. êàòî íà 30 àâãóñò åêçàðõúò ïðîâåæäà ñðåùà ñ Âàñèë Êîëàðîâ. Òîâà ïðåäèçâèêâà îñòðàòà ðåàêöèÿ íà ìèòð.

÷å íà ñèíîäàëíîòî çàñåäàíèå íà 6 ñåïòåìâðè „ñòàíàõà ïðåðåêàíèÿ“ ìåæäó åêçàðõ Ñòåôàí è ìèòðîïîëèò Ïàèñèé. ñèíîä îñòàâêàòà ñè“.. ãîâîðè çà äúëáîê è òðàåí êîíôëèêò... ñ êîåòî è ïèñìåíî ïîòâúðæäàâà îñòàâêàòà ñè“. ÷å åêçàðõúò íå å îñâåäîìÿâàë „îáåêòèâíî è âÿðíî“ Ñèíîäà çà ñâîèòå ðàçãîâîðè ñ âèñøèòå äúðæàâíè 122 . Ïî-íàòàòúê â ïðîòîêîëà Ñèíîäúò ïðàâè âíóøåíèåòî. îñêúðáèòåëíî è ãðóáî“. çà äà ãè ïðèíóæäàâà äà ïðèåìàò íåãîâèòå ïðåäëîæåíèÿ è äà ìúë÷àò çà íåãîâèòå ñâîåâîëèÿ è áåççàêîííè äåÿíèÿ. ÷å òîé íå ìîæå äà ðàáîòè ñ öåëèÿ Ñèíîä. ïî êîèòî òîé. ÷å åêçàðõúò „ïîðàäè âúçáóäà ïðèáúðçàíî çàÿâè îñòàâêà. Àêî ìîæå äà ñòàâà äóìà çà òåðîðèçúì. ñèíîä è áåçîòãîâîðíî ñàì ðåøàâà âàæíè âúïðîñè. ñèíîä ïèñìî. à àðãóìåíòàöèÿòà íà òîâà ðåøåíèå. äàæå áåç äà óâåäîìè Ñâ. Ñèíîäúò ñ÷èòà.  íà÷àëîòî Ñèíîäúò å îñòàíàë ñ âïå÷àòëåíèå. íà êîåòî áèëè îáñúæäàíè íåãîâèòå ðàçãîâîðè ñ ïðåäñåäàòåëÿ è ïîäïðåäñåäàòåëÿ íà Ìèíèñòåðñêèÿ ñúâåò Âàñèë Êîëàðîâ è Òðàé÷î Êîñòîâ. Êàòî ïúðâè àðãóìåíò å ïîñî÷åíî.. êîåòî íå å àðãóìåíò äà ñå òâúðäè. à åêçàðõúò èçðåêúë „îñêúðáèòåëíè äóìè“ ïî àäðåñ íà Âðà÷àíñêèÿ ìèòðîïîëèò è íà öåëèÿ Ñèíîä. å íà äðóãî ìíåíèå. Êúì òåçè àðãóìåíòè ñà äîáàâåíè è îáâèíåíèÿòà. êàêòî òîâà å ïðàâèë è äðóã ïúò“ è ÷å òîâà å áèëî ïî-ñêîðî åìîöèîíàëíî è ìîìåíòíî ðåøåíèå. òúé êàòî çà ïðúâ ïúò áèë ñïîìåíàë â ÷àñòåí ðàçãîâîð âúçìîæíîñòòà äà ïîäàäå îñòàâêà îùå ñëåä ñèíîäàëíîòî çàñåäàíèå íà 4 ñåïòåìâðè. ÷å åêçàðõúò ÷åñòî ñå äúðæàë ñ äðóãèòå ìèòðîïîëèòè „ïðåíåáðåæèòåëíî. èçðàçåíî â äîñòà ñèëíè ôðàçè. (..) Òîé ñè ñëóæè ñ êëåâåòàòà êàòî îáèêíîâåíî ñðåäñòâî äà äúðæè àðõèåðåèòå â ïîâèíîâåíèå.. ÷å ñè ïîäíàñÿ îñòàâêàòà è íàïóñíà çàñåäàíèåòî. Ïîðàäè àâòîêðàòè÷íîñò íåãîâî Áëàæåíñòâî íå òúðïè ìíåíèå ðàçëè÷íî îò ñâîåòî ïî âúïðîñè. òúé êàòî òîãàâà åêçàðõúò å áèë â êîíôëèêò ñàìî ñ åäèí îò ìèòðîïîëèòèòå. òîé å òåðîðèçèðàë àðõèåðåèòå. ïî åäíè èëè äðóãè ïðè÷èíè.  ñëó÷àé íà ðàçíîãëàñèå òîé ñúçäàâà â ñèíîäíî çàñåäàíèå áóðíè ñöåíè è ñè ñëóæè ñ çàïëàõè. Ñúùèÿ äåí ñëåä ïëàäíå òîé èçïðàòè â Ñâ.ëúò îò òîâà çàñåäàíèå çàïî÷âà ñ îáÿñíåíèåòî. „Òîãàâà Íåãîâî ïðåîñâåùåíñòâî óñòíî çàÿâè. ÷å åêçàðõúò óìèøëåíî å ïðåäèçâèêàë ïðåðåêàíèåòî íà 6 ñåïòåìâðè. Âñå ïîðàäè àâòîêðàòè÷íîñò òîé ÷åñòî ïðåíåáðåãâà Ñâ. ïðîíèêíàòî îò ÷óæä íà Õðèñòà ãîñïîäà äóõ (. Çàòîâà è Ñèíîäúò òâúðäè. ÷å âñúùíîñò åêçàðõúò „å òúðñèë ïîâîä äà ïîñòàâè ïðåä Ñâ.) ãî ïðàâè àâòîêðàòè÷åí. „Ãîñïîäàðñêîòî ìó è âëàñòíè÷åñêî îòíîøåíèå êúì òÿõ. Òîâà âïå÷àòëåíèå îáà÷å å áèëî ðàçñåÿíî îò ïèñìîòî îò ñúùèÿ äåí. êàêúâòî íàïîñëåäúê áå ñëó÷àÿò ñ æåëàíîòî îò íåãî ïàòðèàðøåñêî äîñòîéíñòâî“26. â êîåòî òîé ïîòâúðæäàâàë ïèñìåíî çàÿâåíàòà îñòàâêà „òâúðäî è êàòåãîðè÷íî“. à òîâà å íåïðèìèðèìî ïðîòèâîðå÷èå ñúñ ñâåùåíèòå êàíîíè è Åêçàðõèéñêèÿò óñòàâ. ÷å èíöèäåíòúò íà 6 ñåïòåìâðè íå å äîñòàòú÷íî îñíîâàíèå çà îñòàâêà. Ìèòðîïîëèòèòå âçèìàò åäèíîäóøíî ðåøåíèå äà ïðèåìàò ïîäàäåíàòà îñòàâêà. ñèíîä.

Âðà÷àíñêè Ïàèñèé. à â òîçè ìîìåíò Ñòåôàí å êàíîíè÷íî èçáðàí Ñîôèéñêè ìèòðîïîëèò. êîãàòî òîé ñúùî ñå „îòòåãëÿ“ è å íàñëåäåí îò Âðà÷àíñêèÿ ìèòðîïîëèò Ïàèñèé. Ðåçóëòàòúò å äúëãà ïðåïèñêà îò êàíîíè÷åí õàðàêòåð ìåæäó íåãî è Ñèíîäà. ðåäàêòèðàí ïðè ïîñëåäíàòà ïðîìÿíà íà óñòàâà îò ÿíóàðè 1945 ã. Ïðè÷èíàòà çà íîâàòà ðåäàêöèÿ å. è „íå îáè÷à äà ñå çàíèìàâà ñ âúïðîñèòå íà öúðêîâíîòî óïðàâëåíèå è ãè çàíåìàðÿâà“. à òèòëàòà íà åêçàðõà çàíàïðåä ñå îïðåäåëÿ êàòî „Áèâø Åêçàðõ Áúëãàðñêè è ìèòðîïîëèò Ñîôèéñêè“. Òúé êàòî öúðêîâíèòå êàíîíè ïîâåëÿâàò â åäèí ãðàä äà èìà åäèí åïèñ- 123 . êîéòî íå ïðèñúñòâà íà çàñåäàíèåòî) – ìèòðîïîëèòèòå Äîðîñòîëñêè è ×åðâåíñêè Ìèõàèë. Òúðíîâñêè Ñîôðîíèé. 26 íà Åêçàðõèéñêèÿ óñòàâ. Ïëîâäèâñêè Êèðèë. Îñíîâåí îáåêò íà ñïîðà å ÷ë. à íå îò öúðêîâíè èëè ïàòðèîòè÷íè ñúîáðàæåíèÿ: „Èçõîæäàéêè îò íåîáõîäèìîñòòà äà ñå çàñèëè îáùåñòâåíèÿò àâòîðèòåò íà Áúëãàðñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà. Ìèòðîïîëèò Ìèõàèë îñòàâà íàìåñòíèê-ïðåäñåäàòåë íà Ñèíîäà äî 4 ÿíóàðè 1949 ã. ÷å ñåäàëèùåòî íà åêçàðõà ñå ïðåìåñòâà îò Öàðèãðàä â Ñîôèÿ. êîÿòî òóê ùå áúäå ïðåäñòàâåíà íàêðàòêî. Çà íàìåñòíèê-ïðåäñåäàòåë íà Ñèíîäà å îïðåäåëåí Äîðîñòîëî-×åðâåíñêèÿò ìèòðîïîëèò Ìèõàèë. íåïîñðåäñòâåíî ïðåäè èçáîðà íà íîâ åêçàðõ. ñèíîä (ñ èçêëþ÷åíèå íà áîëíèÿ Âèäèíñêè ìèòðîïîëèò Íåîôèò. ÷å „ãðóáî íàðóøàâà âàæíè ñèíîäíè ðåøåíèÿ. ÷å òî å âîäåíî îò ïîëèòè÷åñêè è èäåîëîãè÷åñêè. Íå å ÿñíî ñàìî äàëè òîâà ðåøåíèå å áèëî ïîäãîòâåíî îùå ïðåäè îñòàâêàòà íà åêçàðõà. Ëîâ÷àíñêè Ôèëàðåò. èëè òÿ îò ñâîÿ ñòðàíà å óñêîðèëà íåãîâîòî ïðèåìàíå. Ñòàðîçàãîðñêè Êëèìåíò è Ñëèâåíñêè Íèêîäèì. îñîáåíî òàêèâà îò ìàòåðèàëåí õàðàêòåð“. Âúç îñíîâà íà âñè÷êè òåçè àðãóìåíòè Ñèíîäúò âçèìà ñëåäíîòî ðåøåíèå: „Ïðèåìà îñòàâêàòà íà Íåãîâî Áëàæåíñòâî Åêçàðõà Ñòåôàíà è ãî îñâîáîæäàâà îò äëúæíîñòòà Åêçàðõ áúëãàðñêè è âúç îñíîâà íà ÷ë.  ñëåäâàùèòå ñåäìèöè áèâøèÿò åêçàðõ Ñòåôàí îñïîðâà íà íÿêîëêî ïúòè ðåøåíèåòî äà áúäå îñâîáîäåí è îò êàòåäðàòà íà Ñîôèéñêèÿ ìèòðîïîëèò çàåäíî ñ îñâîáîæäàâàíåòî ìó êàòî åêçàðõ. Âúïðåêè âñè÷êè òåçè ñúáèòèÿ íà 10 ñåïòåìâðè 1948 ã. êîìóòî å ñúäåíî äà ïðîâåäå åäíè îò íàé-òåæêèòå áèòêè ñ êîìóíèñòè÷åñêàòà äúðæàâà27. Ðåøåíèåòî çà îñòàâêàòà íà åêçàðõ Ñòåôàí å ïîäïèñàíî îò âñè÷êè ÷ëåíîâå íà Ñâ. Âàðíåíñêè è Ïðåñëàâñêè Éîñèô. 26 îò Åêçàðõèéñêèÿ óñòàâ ãî îñâîáîæäàâà è îò äëúæíîñòòà ìèòðîïîëèò Ñîôèéñêè“. Ïîëèòáþðî íà ÖÊ íà ÁÐÏ (ê) âçèìà ðåøåíèå äà äàäå ñúãëàñèåòî ñè çà âúçñòàíîâÿâàíå íà Áúëãàðñêàòà ïàòðèàðøèÿ. êàòî àðãóìåíòàöèÿòà çà òîâà íåäâóñìèñëåíî ãîâîðè.ðúêîâîäèòåëè. ÖÊ äàâà ñúãëàñèå áúëãàðñêàòà Åêçàðõèÿ äà áúäå âúâåäåíà â Ïàòðèàðøèÿ“28. êîåòî å íåîáõîäèìî îò ãëåäíà òî÷êà íà îðãàíèçèðàíå áîðáàòà íà ïðàâîñëàâíèòå öúðêâè ïðîòèâ Âàòèêàíà è íåãîâàòà ðåàêöèîííà ïîëèòèêà.. êàêòî è íå å ïðåäàâàë êîðåêòíî ìíåíèåòî íà Ñèíîäà ïðåä äúðæàâíîòî ðúêîâîäñòâî. Íåâðîêîïñêè Áîðèñ.

ñëåä êàòî çà åêçàðõ å áèë èçáðàí Ñîôèéñêèÿò ìèòðîïîëèò. ìèòðîïîëèòúò Ñîôèéñêè äà å è Åêçàðõ áúëãàðñêè è îáðàòíîòî“. ò. 26 íà Óñòàâà óñëîâèÿ ñà èçãóáèëè ñèëàòà ñè.. ßñíî å. ñëåä „îâäîâÿâàíå“ íà Ñîôèéñêàòà êàòåäðà. ôîðìàëíî è ôàêòè÷åñêè ñå âúçñòàíîâè êàíîíè÷åñêîòî íà÷àëî: „Ìèòðîïîëèò ñîôèéñêè å Åêçàðõ áúëãàðñê蓠– äâåòå òèÿ ñëóæåíèÿ íåðàçäåëíî ñâúðçàíè åäíî ñ äðóãî. ñå ïðåäâèæäà â áúäåùå. Ñòåôàí îáà÷å íàñòîÿâà íà áóêâàëíîòî òúëêóâàíå íà íîâîòî ïðàâèëî. ÷å îñòàâêàòà íà åêçàðõà âîäè àâòîìàòè÷íî ñëåä ñåáå ñè è äî îñòàâêàòà ìó êàòî Ñîôèéñêè ìèòðîïîëèò. ïðåç 1948 ã. ñ èçêëþ÷åíèå íà áîëíèÿ Âèäèíñêè ìèòðîïîëèò Íåîôèò. ñèíîä îò 13 è 16 ñåïòåìâðè 1948 ã. ïîòâúðæäàâà ðåøåíèåòî ñè Ñòåôàí äà áúäå îñâîáîäåí è êàòî Ñîôèéñêè ìèòðîïîëèò ñ àðãóìåíòà. 2 íà ÷ë. ÷å ïî òîçè íà÷èí å áèëî èçïúëíåíî ôîðìàëíîòî óñëîâèå çà îáåäèíåíèå íà äâåòå êàòåäðè. íîâàòà ðåäàêöèÿ íà Óñòàâà ïðåäâèæäà íîâîèçáðàíèÿò åêçàðõ äà ñòàíå Ñîôèéñêè ìèòðîïîëèò ñëåä îâäîâÿâàíåòî íà êàòåäðàòà.  êðàéíà ñìåòêà Ñèíîäúò çàÿâÿâà. òúé êàòî ïî òîçè íà÷èí âå÷å ñà áèëè èçïúëíåíè óñëîâèÿòà çà åäèíñòâî íà äâåòå ñëóæåíèÿ: „Ñ èçáîðà íà Ñîôèéñêèÿ ìèòðîïîëèò çà Åêçàðõ áúëãàðñêè òîÿ òåêñò íà ïúðâàòà ïîëîâèíà íà àë. â êîåòî ñå ãîâîðè çà „îâäîâÿâàíå“ íà êàòåäðàòà êàòî óñëîâèå çà íåéíîòî îñâîáîæäàâàíå. Ðåøåíèåòî îòíîâî å ïîäêðåïåíî åäèíîäóøíî îò Ñèíîäà è å ïîäïèñàíî îò âñè÷êè íåãîâè ÷ëåíîâå. 2 çàãóáè ñâîÿ ñìèñúë è çíà÷åíèå êàòî âðåìåííî ïîëîæåíèå â ñëó÷àé.  îòãîâîð Ñèíîäúò íà ñâîå çàñåäàíèå îò 17 ñåïòåìâðè 1948 ã.å. ÷å ñïîìåíàòèòå â ðåäàêöèÿòà íà àë.êîï. òúé êàòî ñ ðå÷åíèÿ èçáîð ñå âúçñòàíîâÿâà íàïúëíî êàíîíè÷åñêîòî íà÷àëî. ÷å ïðîìåíèòå â óñòàâà îò íà÷àëîòî íà 1945 ã. ÷å ïðè òîâà ïîëîæåíèå ïîäàâàíå îñòàâêà èëè çàãóáâàíå íà åäíîòî îò òèÿ ñëóæåíèÿ âîäè êúì ïîäàâàíå íà îñòàâêà èëè ëèøàâàíå è îò äðóãîòî ñëóæåíèå“29. Òúé êàòî çà åêçàðõ å èçáðàí Ñîôèéñêèÿò ìèòðîïîëèò. ÷å ñìÿòà òîçè âúïðîñ çà „îêîí÷àòåëíî ðåøåí“ è íàñòîÿâà „Íåãîâî áëàæåíñòâî“ äà íå ñå ïîäïèñâà ïîâå÷å êàòî „Åêçàðõ áúëãàðñêè è ìèòðîïîëèò Ñîôèéñêè“.. à èìåííî: ïðåäñòîÿòåëñòâîòî íà öúðêâàòà íè íåðàçäåëíî å ñâúðçàíî ñ ñòîëè÷íàòà Ñîôèéñêà ìèòðîïîëèòñêà êàòåäðà.  ñòàíîâèùåòî ñè Ñèíîäúò òâúðäè. êàòî àêöåíòèðà âúðõó ôàêòà. ÷å ïðîìåíèòå â ÷ë.å. ÿñíî óñòàíîâåíî ñ âòîðàòà ïîëîâèíà íà ñúùàòà àëèíåÿ. ñïîðåä êîåòî „àðõèåðåÿò íà ñòîëè÷íàòà åïàðõèÿ äà å è ïðåäñòîÿòåë íà Áúëãàðñêàòà ïðàâîñëàâíà ïîìåñòíà öúðêâࠖ ò. ñëèâàíåòî íà òàÿ 124 . 26 îò Óñòàâà. åêçàðõúò (èëè ïàòðèàðõúò) è Ñîôèéñêèÿò ìèòðîïîëèò äà áúäàò åäíî è ñúùî ëèöå. å. çà êàêâîòî íå ìîæå äà ñå ãîâîðè: „Ñ èçìåíåíèåòî íà ÷ë. ñà âúçñòàíîâèëè êàíîíè÷íîòî íà÷àëî. ñòàíàëî ïðåç 1945 ã. Ðåøåíèåòî íå óäîâëåòâîðÿâà Ñòåôàí è òîé îòíîâî ïðîòåñòèðà ñúñ ñâîå ïèñìî îò 18 ñåïòåìâðè 1948 ã. Òàçè ñâîÿ ïîçèöèÿ òîé èçëàãà â ïîðåäèöà îò ïèñìà äî Ñâ. ÷å Ñîôèéñêèÿò ìèòðîïîëèò íå áúäå èçáðàí çà Åêçàðõ áúëãàðñêè. ò. êàêòî å ïîäïèñàë ïîñëåäíèòå ñè ïèñìà. Ñèíîäúò å íà ìíåíèå. 26 âèçèðàò èìåííî „îâäîâÿâàíå“ íà ñîôèéñêàòà êàòåäðà. è ñúîòâåòíî ïðèåìà.

Ñòåôàí îáîñíîâàâà îòêàçà ñè êàêòî ñ âëîøåíîòî ñè çäðàâîñëîâíî ñúñòîÿíèå. Êîëàðîâ è çàòîâà íå ìîãà äà äîïóñíà. íåêà ìå èçíåñàò îò òóê íàñèëà. Åêçàðõ Ñòåôàí íèêúäå íå ñïîìåíàâà çà î÷àêâàíà ïîäêðåïà îò ñòðàíà íà ïðèáëèæåíè äî íåãî âèñøè äóõîâíèöè. íî íå è îáðàòíîòî“30. Êàðëîâñêî. íà òàðãà. å. Ïðàâèòåëñòâîòî óäîâëåòâîðÿâà âñè÷êè òåçè èñêàíèÿ è êàòî ïîäõîäÿùî ìÿñòî ïîñî÷âà áèâøàòà âèëà íà Èâàí Áàãàðîâ â ñ. ñëåä „îâäîâÿâàíå“ íà òàÿ êàòåäðà. ÷å ðåøåíèåòî íà Ñèíîäà äåéñòâèòåëíî å áèëî âçåòî åäèíîäóøíî. ÷èéòî àâòîð å íà÷àëíèêúò íà áþäæåòíî-êîíòðîëíîòî îòäåëåíèå ïðè Ñâ. îáà÷å òîâà áè ìîãëî äà ñòàíå. â êîèòî ïðåäñòàâèòåëè íà Ñèíîäà è ïðàâèòåëñòâîòî ñå îïèòâàò äà óáåäÿò áèâøèÿ åêçàðõ äà íàïóñíå ñòîëèöàòà è äà çàìèíå çà ñ. 125 . òàêà è êàòî ïðèâåæäà ðåäèöà ïîëèòè÷åñêè àðãóìåíòè.“31. Áèâøèÿò åêçàðõ ñúùî òàêà íàñòîÿâà äà áúäå ïðèåò íà ñðåùà îò Âàñèë Êîëàðîâ è îáÿñíÿâà. ÷å èìà ãîòîâíîñò äà îòíåñå âúïðîñà äî Âñåëåíñêèÿ è Ìîñêîâñêèÿ ïàòðèàðõ. Áàíÿ ñà äîáðå äîêóìåíòèðàíè â ëèòåðàòóðàòà è äåéñòâèòåëíî ìîãàò äà áúäàò õàðàêòåðèçèðàíè êàòî áîëåçíåíà ñòðàíèöà â èñòîðèÿòà íà Áúëãàðñêàòà öúðêâà. Íåùî ïîâå÷å.êàòåäðà ñ åêçàðõèéñêàòà.. ÷å ïî÷èòàåìîòî Ïðàâèòåëñòâî âçèìà ñòðàíà â åäèí ÷èñòî âúòðåøåí öúðêîâåí âúïðîñ – ñïîð. çà ðåâèçèÿ íà âå÷å âçåòîòî îò Ñèíîäà ðåøåíèå. Ñëåäâà ïåðèîä îò ïî÷òè äâà ìåñåöà. Îò ïðåïèñêàòà ñòàâà ÿñíî. êàòî äîáàâÿ: „Àç íå ñúì ñå ñúãëàñåí äà íàïóñíà äîáðîâîëíî Ñîôèÿ. ñèíîä Íèêîëà Æåëåâ. ñèíîä èñêà îò ïðàâèòåëñòâîòî íå ñàìî äà îäîáðè îñâîáîæäàâàíåòî íà Ñòåôàí. êîéòî ñúùåâðåìåííî ùå å è Åêçàðõ Áúëãàðñêè. ÷å òîé ðàç÷èòà íà ïîäêðåïàòà îñíîâíî íà ïðåäñòàâèòåëè íà ïðàâèòåëñòâîòî. õðàíÿ ÷óâñòâî íà äúëáîêà ïðèçíàòåëíîñò è óâàæåíèå êúì äíåøíîòî ïðàâèòåëñòâî è ïî-ñïåöèàëíî êúì Ìèíèñòúð-ïðåäñåäàòåëÿ è Ìèíèñòúð íà âúíøíèòå ðàáîòè ã. Áàíÿ. êàêòî ñå êàçâà.  ïèñìîòî ñè îò 17 ñåïòåìâðè 1948 ã. â êîÿòî òîé èíôîðìèðà çà âñè÷êèòå ñè ñðåùè ñ áèâøèÿ åêçàðõ è çà îïèòèòå ñè äà ãî óáåäè äà íàïóñíå ñòîëèöàòà. åêçàðõúò êàçâà: „Íå äîïóñêàì. à êàòî äîïúëíèòåëåí àðãóìåíò èçòúêâà äîáðèòå ñè îòíîøåíèÿ ñ Ìîñêîâñêèÿ ïàòðèàðõ. Ïî òîçè âúïðîñ èìà çàïàçåíà îáåìèñòà ïðåïèñêà. ò. ÷å ñå èñêà îò ìåí äà äàì ñúãëàñèå äà íàïóñíà òåðèòîðèÿòà íà Ñîôèéñêàòà åïàðõèÿ. êîåòî äîïúëíèòåëíî íàâåæäà íà ìèñúëòà. Ñèíîä. è ïî-êîíêðåòíî íà Âàñèë Êîëàðîâ. Áàíÿ. ñïîðåä íåãîâàòà çàïèñêà. íà ïúðâàòà ñè ñðåùà ñ Í. Ñâ. íî è äà ìó íàìåðè ïîäõîäÿùî æèëèùå èçâúí ïðåäåëèòå íà Ñîôèéñêàòà äóõîâíà îêîëèÿ. îòãîâîðíîñòòà ùå ïàäíå âúðõó ïðàâèòåëñòâîòî“32.. íåêà âèäÿò õîðàòà òîâà. Ïîñëåäâàëèòå ñúáèòèÿ ïî èçñåëâàíåòî íà áèâøèÿ åêçàðõ Ñòåôàí â ñ. àêî ïðàâèòåëñòâîòî ñå å ñúãëàñèëî çà òîâà ñúñ Ñâ. Áîðèë ñúì ñå çà ñúçäàâàíåòî è èçãðàæäàíåòî íà Îòå÷åñòâåíèÿ ôðîíò. Æåëåâ íà 29 ñåïòåìâðè. ñëåä ñìúðòòà íà êàíîíè÷íèÿò º àðõèåðåé.

ùå å íåóäîáíî. è î÷àêâà íåãîâèÿ îòãîâîð. êàêòî çà íåãîâî ñâåòåéøåñòâî Ìîñêîâñêèÿ ïàòðèàðõ. ñ öåë äà ïðåäèçâèêà ñìóùåíèÿ âñðåä Áúëãàðñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà“. à àêî ìîæå äà ñå ãîâîðè. òîâà ñå îòíàñÿ ìíîãî ïîâå÷å çà ïðåìåñòâàíåòî ìó â ñ. ÷å Ñèíîäúò íàñòîÿâà áèâøèÿò åêçàðõ äà çàìèíå èçâúí Ñîôèÿ. Ñ÷åòîõ çà íåîáõîäèìî. Ñïîðåä íåíàçîâàí ïðåäñòàâèòåë íà Ñèíîäà áèâøèÿò åêçàðõ ñúùî òàêà ðàçïðîñòðàíÿâàë „âñåâúçìîæíè ñëóõîâå. Ïðàâèòåëñòâîòî èíôîðìèðà çà òîâà Ñâ.. êàòî âêëþ÷èòåëíî å íàìåñâàë è èìåòî íà Ãåíåðàëèñèìóñ Ñòàëèí. Çà õîäà íà ïðåãîâîðèòå íà 25 îêòîìâðè 1948 ã. ñèíîä è ïîñòàíîâëåíèåòî íà Ìèíèñòåðñêèÿ ñúâåò“34. äà ìå çàñòðåëÿò“). êîãàòî åêçàðõ Ñòåôàí äåéñòâèòåëíî íàñèëà å èçâåäåí îò Ñîôèÿ è çàâåäåí â ñ. ñ Ìîñêîâñêèÿ è Âñåðóñèéñêè Ïàòðèàðõ Àëåêñèé è ñ èìåíàòà íà äðóãè íàé-âèäíè äåÿòåëè íà áúëãàðñêèÿ è ñúâåòñêè äúðæàâåí è öúðêîâåí æèâîò. Ãåîðãè Äèìèòðîâ. îòêîëêîòî çà åâåíòóàëíîòî ìó çàìèíàâàíå â ÑÑÑÐ.) ÷å çàìèíàâàíåòî ìè çà ÑÑÑÐ áåç ñúäúðæàíè堖 â ñìèñúë áåç ðàíã. Æåëåâ Ñòåôàí îáÿñíÿâà: „Ïðèåõ òîâà ïðåäëîæåíèå ñ óãîâîðêàòà. îáà÷å. ÷å òàì íÿìà äà ìå îòðîâÿò. çà äà ðåøè êàêâî äà ïðåäïðèåìå. ùå âèäÿ äàëè ùå çàìèíà èëè íå. òúé êàòî „íåãîâîòî ïðåáèâàâàíå â Ñòîëèöàòà íàðóøàâàëî öúðêîâíèòå êàíîíè è ïðåäèçâèêâàëî ãîëåìè ñìóùåíèÿ è íåóäîáñòâî çà ïðàâèëíèÿ õîä íà öúðêîâíèÿ æèâîò“. Öÿëàòà ñàãà çàâúðøâà íà 24 íîåìâðè 1948 ã. ÷å ùå ïèøà çà òîâà íà íåãîâî ñâåòåéøåñòâî ìîñêîâñêèÿ ïàòðèàðõ è êîãàòî ïîëó÷à îòãîâîðà ìó. Áàíÿ.Îò çàïèñêàòà íà Í. êàòî Í. ÷å òàêàâà àïåëàöèÿ ïðåä Ìîñêâà íèêîãà íå å áèëà ïðåäïðèåòà. ÷å òîé å ïî-ñêëîíåí äà çàìèíå çà ÑÑÑÐ (èëè ïîíå ñå íàäÿâà òîâà äà äîâåäå äî ïîëîæèòåëíî ðåøàâàíå íà âúïðîñà çà ñòàòóòà ìó íà Ñîôèéñêè ìèòðîïîëèò). ñèíîä íà 6 äåêåìâðè 1948 ã. Áàíÿ (ïî îòíîøåíèå íà êîåòî îòáåëÿçâà: „Îò ãäå çíàÿ. òàêà è çà Ïî÷èòàåìîòî Áúëãàðñêî ïðàâèòåëñòâî“33. Íà ñðåùàòà ñ Í. ñ öåë äà ïîäõâúðëè ïîä ñúìíåíèå ðåøåíèåòî íà Ñâ.  çàïèñêàòà îò òàçè ñðåùà ïðàâè âïå÷àòëåíèå. ÷å èçïèòâà ñòðàõ çà ñâîÿòà ôèçè÷åñêà ñèãóðíîñò. êîìóòî å èçïðàòèë öÿëàòà äîêóìåíòàöèÿ ïî ñâîåòî îñâîáîæäàâàíå. Æåëåâ çà ñëåäâàùàòà èì ñðåùà íà 9 íîåìâðè ñòàâà ÿñíî.35 Äèðåêöèÿòà íà èçïîâåäà- 126 . íà êîÿòî Êîëàðîâ å ïðåäëîæèë òîé äà çàìèíå çà Ñúâåòñêèÿ ñúþç. å èíôîðìèðàí è ëè÷íî Ãåîðãè Äèìèòðîâ ñúñ çàïèñêà íà Äèðåêöèÿòà íà èçïîâåäàíèÿòà. äà îáúðíà âíèìàíèå (.. ÷å âå÷å å ïèñàë íà Ìîñêîâñêèÿ ïàòðèàðõ. ïðîâåäåíà íà 13 íîåìâðè. ÷å ïî òîçè íà÷èí Ñòåôàí ñå îïèòâà äà îòëîæè çàìèíàâàíåòî ñè. Æåëåâ èçëàãà ñîáñòâåíîòî ñè ìíåíèå. ÷å áèâøèÿò åêçàðõ äåéñòâèòåëíî å èìàë ñðåùà ñ Âàñèë Êîëàðîâ. Ïðè åäíà îò ïîñëåäíèòå ñðåùè.. Íà ñúùàòà ñðåùà áèâøèÿò åêçàðõ èçòúêâà. êàòî „ñè ñëóæåë è ñ èìåòî íà Ìèíèñòúð Ïðåäñåäàòåëÿ äð. Ïî-êúñíàòà äîêóìåíòàöèÿ ñúçäàâà âïå÷àòëåíèåòî. êàòî Ñîôèéñêè ìèòðîïîëèò. Îò ïèñìîòî ñòàâà ÿñíî. áèâøèÿò åêçàðõ îòíîâî îáâúðçâà åâåíòóàëíîòî ñè çàìèíàâàíå çà ÑÑÑÐ ñ âúçñòàíîâÿâàíå íà äîñòîéíñòâîòî ìó íà Ñîôèéñêè ìèòðîïîëèò.

â ïúëíà èçîëàöèÿ îò áúëãàðñêèÿ öúðêîâåí æèâîò è ïîä ôàêòè÷åñêè äîìàøåí àðåñò. Îò ïðîñòðàííîòî èçëîæåíèå íà èñòîðèÿòà ñ îñòàâêàòà íà åêçàðõ Ñòåôàí òðóäíî ìîæå äà ñå ïîäêðåïè ðàçïðîñòðàíåíàòà â ëèòåðàòóðàòà òåçà çà „ïðåâðàò“ â Öúðêâàòà. îòêîëêîòî êàòî äîêóìåíòèðàí ôàêò.íèÿòà ñúùî òàêà ñúîáùàâà. ÷å îñòàâêàòà íà åêçàðõà å áèëà íàëîæåíà îò ïðàâèòåëñòâîòî. àäðåñèðàíà äî Ìèõàèë Êþ÷óêîâ: „Ñúîáùåòå íà Ïàòðèàðõà [Êèðèë] çà òîâà ïèñìî íà Ñòåôàí äî ìåí堖 ïðåäàéòå ìó ñúäúðæàíèåòî è êàæåòå íà ïàòðèàðõà. åêçàðõ Ñòåôàí ñå îïëàêâà îò íåçàâèäíîòî ñè ïîëîæåíèå â ïèñìî äî Âúëêî ×åðâåíêîâ. Óâåäîìåòå ìå çà ìíåíèåòî íà Ïàòðèàðõà“40. âå÷å ñå íàáëþäàâà îõëàæäàíå íà îòíîøåíèåòî íà ÷àñò îò Ñèíîäà êúì åêçàðõà. ÷å çà ïðåìåñòâàíåòî è îáçàâåæäàíåòî íà æèëèùåòî íà áèâøèÿ åêçàðõ ñà èçðàçõîäâàíè 100 000 ëåâà. êàòî îò òîçè ïåðèîä òÿ öèòèðà íåäîáðîæåëàòåëíè äîêëàäè çà íåãî. îäîáðåíî îò ïðàâèòåëñòâîòî. èçäàäåíîòî ìó ñúùîòî ãîäèíà ñëåä äúëãà ïðåïèñêà ðàçðåøåíèå äà ïîñåòè Òðîÿíñêèÿ ìàíàñòèð38 è ïðåäëîæåíèå íà Ñèíîäà îò ìàé 1956 ã. ìåäèöèíñêîòî îáñëóæâàíå è äð. ÷å áè ñëåäâàëî äà óðåæäàò â Ñèíîäà âúïðîñà ñúñ Ñòåôàí òàêà. èçâúðøåí ïî âíóøåíèå íà êîìóíèñòè÷åñêîòî ïðàâèòåëñòâî. îòîïëåíèåòî.. äà áúäàò îòïóñíàòè 1500 øâåéöàðñêè ôðàíêà çà çàêóïóâàíå íà ëåêàðñòâà îò Øâåéöàðèÿ çà íåãîâîòî ëå÷åíèå39. Àðãóìåíòàöèÿòà íà Ä. Ìàêàð äà ñïîìåíàâà. è èñêà Ñâ. ñà áèëè âúçìîæíè ñàìî ñ èçðè÷íîòî ðàçðåøåíèå íà Äèðåêöèÿòà íà èçïîâåäàíèÿòà. Ïðåç 1954 ã. ÷å êúì íà÷àëîòî íà 1948 ã. åêçàðõ Ñòåôàí îñòàâà â ñ. Ïðàâèòåëñòâîòî ñúùî òàêà íàñòîÿâà äà áúäå åæåìåñå÷íî óâåäîìÿâàíî çà ïîëàãàíèòå îò Ñèíîäà ãðèæè ïî îòíîøåíèå íà áèâøèÿ åêçàðõ. âêëþ÷èòåëíî è ïðè âúçíèêâàíå íà òðóäíîñòè îò íÿêàêâî åñòåñòâî. â êîèòî íå áè ñëåäâàëî äà ñå ìåñÿ. Òåçè äîêóìåíòè íå äîêàçâàò.37. çàùîòî Äúðæàâíà ñèãóðíîñò ïîääúðæà èçêëþ÷èòåëíî íåãàòèâíî 127 . òîé ïîñòàâÿ ñëåäíàòà ðåçîëþöèÿ. ïðè÷èíàòà çà òîâà òÿ âèæäà â óñïåøíàòà ïîëèòèêà íà ïðàâèòåëñòâîòî äà ðàçäåëè ìèòðîïîëèòèòå íà ëîÿëíè íà âëàñòòà è íà ÿðîñòíè àíòèêîìóíèñòè. ïèñàíè îò Äúðæàâíà ñèãóðíîñò. Êàëêàíäæèåâà â ïîëçà íà òîâà òâúðäåíèå ìîæå äà ñå îïèøå ïîâå÷å êàòî õèïîòåçà. Ñïîðåä íåÿ ïðàâèòåëñòâîòî èçïèòâà íåäîâåðèå êúì åêçàðõ Ñòåôàí îùå ïðåç 1946 ã. îò åäíà ñòðàíà.. Êàêòî å èçâåñòíî. ñèíîä äà „ïîåìå çà â áúäåùå èçöÿëî ãðèæàòà ïî îáåçïå÷àâàíåòî íà áèâøèÿ Åêçàðõ è áèâø Ìèòðîïîëèò Ñîôèéñêè Ñòåôàí ïðåõðàíàòà. Åäèíñòâåíèòå äàííè çà íåãî ïðåç òîçè ïåðèîä ñà åäíà èíôîðìàöèÿ îò Ìèíèñòåðñòâîòî íà çäðàâåîïàçâàíåòî çà íåãîâî áîëåäóâàíå ïðåç àïðèë 1952 ã. âúðõó êîåòî íà 1 íîåìâðè 1954 ã. ÷å âñÿêàêâè ïîñåùåíèÿ ïðè íåãî. ÷å äà íå ñòàâà íóæäà àç äà ñå ìåñÿ â ðàáîòè.“36. Áàíÿ äî êðàÿ íà æèâîòà ñè ïðåç 1957 ã. îñâåí òåçè íà ëè÷íèÿ ìó ëåêàð. Âúïðåêè íàïîìíÿíèÿòà íà Äèðåêöèÿòà â àðõèâèòå íÿìà ñëåäè îò èñêàíèòå â íà÷àëîòî åæåìåñå÷íè äîêëàäè çà ñúñòîÿíèåòî íà áèâøèÿ åêçàðõ. îò êîåòî ñòàâà ÿñíî.  àðõèâèòå èìà îñòàíàëè ìíîãî ìàëêî äîêóìåíòè îò íåãîâîòî èçãíàíè÷åñòâî.

êîåòî å òðÿáâàëî äà ñå ðåøè â çàâèñèìîñò îò „ëèíèÿòà ìó íà ïîâåäåíèå íà ìîñêîâñêîòî ñúâåùàíèå è (. ïî âðåìå íà Ìîñêîâñêîòî ñúâåùàíèå ïðåç þëè 1948 ã. êàòî ñúùåâðåìåííî Ðóñêàòà öúðêâà îïèòâà äà ñè ñïå÷åëè ïîäêðåïàòà íà öåëèÿ ïðàâîñëàâåí ñâÿò. À è êàêòî áåøå îòáåëÿçàíî. êîèòî ñå ðàâíÿâàò íà 30 ìëí.? Íàé-ñèëíèÿò àðãóìåíò íà Ä. Ìîñêîâñêî ñúâåùàíèå. Àëåêñàíäðèÿ. Òàçè ïîëèòèêà îáà÷å å ðÿçêî ïðîìåíåíà â íà÷àëîòî íà 1948 ã. çàâèñè â íàé-ãîëÿìà ñòåïåí îò ìíåíèåòî íà Ìîñêîâñêàòà ïàòðèàðøèÿ. ñúâåùàíèå â Ìîñêâà. ÷èÿòî öåë å ôîðìèðàíåòî íà ñèëåí õðèñòèÿíñêè öåíòúð. Òîãàâà å âçåòî ðåøåíèå öúðêâèòå îò ñîöèàëèñòè÷åñêèòå ñòðàíè äà îòêëîíÿò ïîêàíàòà çà ó÷àñòèå â ó÷ðåäèòåëíàòà àñàìáëåÿ íà Ñâåòîâíèÿ ñúâåò íà öúðêâèòå. Êàëêàíäæèåâà.. 128 . êîéòî äà ñå ïðîòèâîïîñòàâè íà ïîääúðæàíàòà îò çàïàäíèòå ñèëè Êàòîëè÷åñêà öúðêâà. Àíòèîõèÿ è Éåðóñàëèì. ÷å òàçè ïðîìÿíà íàñòúïâà â ðåçóëòàò íà ïðîâåäåíîòî ïðåç þëè 1948 ã. ïî ïðèíöèï íå âúçðàçÿâàò ñðåùó èêóìåíè÷åñêîòî äâèæåíèå. êîãàòî ñòàâà ÿñíî. à ïðåç ìàé 1947 ã. Òîâà ñå ÿâÿâà è îñíîâíàòà öåë íà íàñðî÷åíîòî çà þëè 1948 ã. Ãàëèíà Ìóðàøêî è Àëáèíà Íîñêîâà åêçàðõ Ñòåôàí å áèë óáåäåí îò Ãåîðãè Äèìèòðîâ è Âàñèë Êîëàðîâ äà ñå îòêàæå îò ó÷àñòèåòî ñè â èêóìåíè÷åñêîòî äâèæåíèå îùå ïðåäè ñúâåùàíèåòî â Ìîñêâà. Êàêòî îòáåëÿçâà äÿêîí Àíäðåé Êóðàåâ. âêëþ÷èòåëíî è êàòî ïðåäîñòàâÿ ùåäðà ôèíàíñîâà ïîìîù íà äðóãè ïðàâîñëàâíè öúðêâè (ïðåç íîåìâðè-äåêåìâðè 1946 ã. íî íå ïðèåìàò äåéíîñòòà íà ïðàâîñëàâíèòå öúðêâè â íåãî äà áúäå êîíòðîëèðàíà îò Ìîñêâà. îêîëî Ìîñêîâñêîòî ñúâåùàíèå âèòàÿò òâúðäå ìíîãî ìèòîâå. Íî ïðè÷èíàòà çà òîâà íå å. Áúëãàðñêàòà åêçàðõèÿ ïîëó÷àâà çàåì „çà ñïåöèàëíè öåëè“ â ðàçìåð îò 555 õèëÿäè âàëóòíè ðóáëè. Éåðóñàëèìñêàòà è Àíòèîõèéñêàòà ïàòðèðàøèÿ ïîëó÷àâàò ïîìîù ñúîòâåòíî îò 40 è 25 õèëÿäè ùàòñêè äîëàðà. ñòðàòåãèÿòà íà Ìîñêâà å äà îãëàâè ó÷àñòèåòî íà âñè÷êè ïðàâîñëàâíè öúðêâè â èêóìåíè÷åñêîòî äâèæåíèå. áúëãàðñêè ëåâà)41. áúëãàðñêîòî ïðàâèòåëñòâî èçðè÷íî ïîäêðåïÿ èíèöèàòèâàòà çà èíòðîíèçèðàíåòî íà Ñòåôàí çà áúëãàðñêè ïàòðèàðõ. Ñïîðåä ðóñêèòå èçñëåäîâàòåëè Òàòÿíà Âîëîêèòèíà. ïîäêðåïÿíè îò Àòèíà.îòíîøåíèå êúì âñè÷êè ÷ëåíîâå íà Ñâåòèÿ ñèíîä ïðåç òåçè ãîäèíè. Äî êðàÿ íà 1947 ã. å. ÷å òðàäèöèîííèòå ïàòðèàðøåñêè êàòåäðè â Êîíñòàíòèíîïîë. â çàìÿíà íà èíòðîíèçèðàíåòî ìó çà ïàòðèàðõ. ÷å åêçàðõúò å áèë èçêëþ÷èòåëíî ðåçåðâèðàí è òðóäíî å ïîäïèñàë ðåøåíèåòî ïðàâîñëàâíèòå öúðêâè äà ñå îòòåãëÿò îò èêóìåíè÷åñêîòî äâèæåíèå è äà íå âçåìàò ó÷àñòèå â ó÷ðåäèòåëíàòà àñàìáëåÿ íà Ñâåòîâíèÿ ñúâåò íà öúðêâèòå â Àìñòåðäàì ïðåç àâãóñò 1948 ã.) îòíîøåíèåòî íà Áúëãàðñêàòà öúðêâà êúì ïðàâèòåëñòâîòî íà Îòå÷åñòâåíèÿ ôðîíò“42. ñ êîéòî àç ñúùî ñúì ñúãëàñåí. Êàêâè îáà÷å ñà ïðè÷èíèòå çà ðÿçêàòà ïðîìÿíà íà ïîçèöèÿòà íà ïðàâèòåëñòâîòî ïî îòíîøåíèå íà åêçàðõà ìåæäó þëè è ñåïòåìâðè 1948 ã. à îò äðóãࠖ çàùîòî ñòàòóòúò íà Áúëãàðñêàòà öúðêâà ïðåç 1948 ã. Îùå ïðåç 1945 ã.. Ìîñêâà è ëè÷íî Ñòàëèí âúçïðèåìàò èäåÿòà çà ñúçäàâàíå íà „Ìîñêîâñêè (èëè ïðàâîñëàâåí) Âàòèêàí“..

ñïðåíè ïî âðåìå íà Âòîðàòà ñâåòîâíà âîéíà. Îïèòèòå íà Êîíñòàíòèíîïîëñêèÿ åêçàðõ Ãåðìàí äà ñêëîíè ìèòðîïîëèò Ñòåôàí äà ïîäêðåïè èêóìåíèçìà. ñúâåùàíèåòî íå óñïÿâà äà ïîñòèãíå ãðàíäèîçíèÿ ñè çàìèñúë çà ñúçäàâàíå íà êîíòðîëèðàí îò Ìîñêâà àíòèêàòîëè÷åñêè öåíòúð.  òîçè êîíòåêñò ïðèíöèïíîòî ðåøåíèå çà ïðîãëàñÿâàíå íà Áúëãàðñêà ïàòðèàðøèÿ ïðîäúëæàâà äà áúäå âàëèäíî. à çà âñè÷êè îñòàíàëè å ñàìî ÷åñòâàíå íà àâòîêåôàëèÿòà íà Ðóñêàòà öúðêâà. Êîëàðîâ. Àëåêñàíäðèÿ.  êðàéíà ñìåòêà ïðåäñòàâèòåëèòå íà ïðàâîñëàâíèòå öúðêâè îò íåñîöèàëèñòè÷åñêèòå ñòðàíè îòêàçâàò äà ó÷àñòâàò è â òàêîâà ñúâåùàíèå (çàùîòî ñâèêâàíåòî ìó íå å èíèöèèðàíî îò íÿêîÿ îò ñòàðèòå êàòåäðè) è ïðèñòèãàò â Ìîñêâà ñ èçðè÷íàòà óãîâîðêà. êàêòî è íà Êèïúðñêàòà è Ãðúöêàòà öúðêâà. Êóðàåâ öèòèðà è îò÷åòà íà ïðåäñåäàòåëÿ íà Êîìèòåòà ïî âúïðîñèòå íà Ðóñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà Êàðïîâ äî Ñòàëèí. êîéòî äà âêëþ÷âà âñè÷êè ïðàâîñëàâíè öúðêâè. Éåðóñàëèì. îò êîéòî ñòàâà ÿñíà è ïîçèöèÿòà íà åêçàðõ Ñòåôàí íà ñúâåùàíèåòî: „.. ÷å ùå ïðèñúñòâàò ñàìî íà ÷åñòâàíèÿòà íà 500-ãîäèøíèíàòà îò àâòîêåôàëèÿòà íà Ðóñêàòà öúðêâà. çàùîòî ôîðìàëíî å ïîñòèãíàòî åäèíîäåéñòâèå íà ïðàâîñëàâíèòå öúðêâè îò ñîöèàëèñòè÷åñêèòå ñòðàíè. Çàêëþ÷åíèåòî íà äÿêîí Êóðàåâ å. Ôàêòè÷åñêè ñúáðàíèåòî èìà ñèëàòà íà Âñåïðàâîñëàâíî ñúâåùàíèå åäèíñòâåíî çà ïðåäñòàâèòåëèòå íà òåçè ïðàâîñëàâíè öúðêâè. ÷å â ðåçóëòàò Ðóñêàòà öúðêâà ãóáè ïîëèòè÷åñêîòî ñè çíà÷åíèå çà ñúâåòñêàòà äúðæàâà è íåïîñðåäñòâåíî ñëåä çàêðèâàíåòî íà ñúâåùàíèåòî ñà ïîäíîâåíè ãîíåíèÿòà ñðåùó Ðóñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà è äóõîâåíñòâî. Îò äðóãà ñòðàíà îáà÷å.. êîÿòî äî òîçè ìîìåíò Áúëãàðñêàòà öúðêâà å èìàëà â ãðàíäèîçíèòå ïëàíîâå íà Ìîñêâà. çàïî÷âàò ñèñòåìàòè÷íè ãîíåíèÿ íà êîìóíèñòè÷åñêàòà äúðæàâà ïî îòíîøåíèå íà äóõîâåíñòâîòî íà âñè÷êè ðàâíèùà. 129 .43  ïúëíà ñèëà òîçè èçâîä ìîæå äà áúäå íàïðàâåí è çà îòíîøåíèåòî íà áúëãàðñêîòî ïðàâèòåëñòâî êúì Áúëãàðñêàòà öúðêâࠖ â êðàÿ íà 1948 ã. Òàêà â êðàéíà ñìåòêà íà ó÷ðåäèòåëíàòà àñàìáëåÿ íà ÑÑÖ â Àìñòåðäàì ó÷àñòâàò ïðåäñòàâèòåëèòå íà Êîíñòàíòèíîïîë. êîèòî ñå íàìèðàò â äúðæàâè îò ñúâåòñêàòà ñôåðà íà âëèÿíèå. íÿìàõà óñïåõ. Ðåøèòåëíà çà îïðåäåëÿíåòî íà ïîâåäåíèåòî íà åêçàðõ Ñòåôàí áåøå òåëåãðàìàòà íà ìèíèñòúðà íà âúíøíèòå ðàáîòè íà Áúëãàðèÿ äð. íà÷àëîòî Ìîñêîâñêîòî ñúâåùàíèå å çàìèñëåíî êàòî Âñåëåíñêè ñúáîð (çà êîåòî Êóðàåâ öèòèðà äîêóìåíòè îò ñúâåòñêèòå àðõèâè). íî òî âå÷å íå å òîëêîâà ñïåøíî è ïîðàäè òîâà íå å îáâúðçàíî ñ êîíêðåòíà ëè÷íîñò. êàòî íîâàòà ðåïðåñèâíà âúëíà ïðîäúëæàâà äî ñìúðòòà íà Ñòàëèí ïðåç 1953 ã. Îòêàçúò îò ó÷àñòèå â èêóìåíè÷åñêîòî äâèæåíèå å ïðèçíàê è çà çàãóáàòà íà ïîëèòè÷åñêàòà ñòîéíîñò. Àíòèîõèÿ. êîÿòî ïîòâúðäè ïðèíöèïíîòî ñúãëàñèå íà áúëãàðñêîòî ïðàâèòåëñòâî çà óñòàíîâÿâàíå íà ïàòðèàðøèÿ â Áúëãàðèÿ“. à ïðàâîñëàâíèòå öúðêâè îò ñúâåòñêàòà ñôåðà íà âëèÿíèå íå ñà ïðåäñòàâåíè. Íà ïðúâ ïîãëåä Ìîñêîâñêîòî ñúâåùàíèå ïîñòèãà óñïåõ. à ñëåä îòêàçà íà íàé-âàæíèòå òðàäèöèîííè ïàòðèàðøåñêè êàòåäðè äà âçåìàò ó÷àñòèå â òàêúâ ñúáîð ñòàòóòúò ìó å ñíèæåí äî Âñåïðàâîñëàâíî ñúâåùàíèå.

÷å ðåøåíèåòî å áèëî íàëîæåíî â Ñèíîäà îò ïðèáëèæåíè íà âëàñòòà ìèòðîïîëèò蠖 íàé-ìàëêîòî çàùîòî òî å òâúðäî ïîäêðåïåíî è îò òàêèâà ñúñ ñèãóðíîñò „ðåàêöèîííè“ ÷ëåíîâå íà Ñâ. êîéòî ïðîäúëæàâàë äà ñå îñëàíÿ íà òîâà ïðèíöèïíî ðåøåíèå. ðåøåíèåòî íà Ñèíîäà îò 10 àâãóñò èçðè÷íî íàñòîÿâà íà òàêîâà ñúãëàñèå. ÷å òàçè ïðîìÿíà íå å áèëà îñúçíàòà îò åêçàðõ Ñòåôàí. ïî-ëîãè÷íî å äà ñå î÷àêâà Ñòåôàí äà íå ñå ñúïðîòèâëÿâà íà ðåøåíèåòî çà èçñåëâàíåòî ìó â ñ. äàâàò îñíîâàíèå äà ñå çàùèòàâà òåçàòà. Çà íåãîâà èçíåíàäà îáà÷å Ñèíîäúò åäèíîäóøíî ÿ ãëàñóâà. Ñèíîäúò îò ñâîÿ ñòðàíà å ðàçäðàçíåí („îáèäåí“) îò îïèòà åêçàðõúò äà áúäå èíòðîíèçèðàí çà ïàòðèàðõ. Íÿìà äàííè è íÿêîé îò ìèòðîïîëèòèòå äà å ïðîìåíèë ìíåíèåòî ñè ïðè ïîñëåäâàëèòå ñïîðîâå. ÷å òÿ íÿìà äà áúäå ïðèåòà. ÷å ðåøåíèåòî å áèëî ïîäêðåïåíî èìåííî îò íàé-àâòîðèòåòíèòå ïðåäñòàâèòåëè íà Ñèíîäà. Îùå ïîâå÷å. Îñòàâêàòà íà åêçàðõ Ñòåôàí å ïî-êîðåêòíî äà áúäå èíòåðïðåòèðàíà êàòî âúòðåøíîöúðêîâåí ïðîáëåì (à íå êàòî èíèöèèðàí îò ñâåòñêàòà âëàñò öúðêîâåí „ïðåâðàò“). Çàòîâà è ìíîãî ïî-âåðîÿòíî å îáÿñíåíèåòî.Ïî âñè÷êî èçãëåæäà. çà äà íå âëîøè îùå ïîâå÷å ñâîåòî ïîëîæåíèå. à çà îùå ïîãîëÿìà èçíåíàäà. àêî îñòàâêàòà ìó å íàëîæåíà îò äúðæàâàòà. çà êîèòî ùå ñòàíå äóìà ïî-íàòàòúê. ïðèåòà ñúñ ñúãëàñèåòî íà äúðæàâàòà. à íå íà Ñèíîäà. òÿ å óòâúðäåíà è îò ïðàâèòåëñòâîòî. ÷å îãðîìíàòà ÷àñò îò Ñèíîäà â òîçè ìîìåíò íå ñèìïàòèçèðà íà ïîëèòè÷åñêàòà âëàñò è òðóäíî ìîæå äà ñå äîïóñíå. Íàëè÷íèòå äîêóìåíòè ïî-ñêîðî ïîäêðåïÿò âåðñèÿòà. Îò òàçè ãëåäíà òî÷êà ñòàâà ÿñíî è æåëàíèåòî ìó äà àïåëèðà îñâîáîæäàâàíåòî ñè ïðåä Ìîñêîâñêèÿ ïàòðèàðõ. ÷ðåç êîéòî òîé ñå îïèòâà äà ïàðèðà îïîçèöèÿòà íà îñòàíàëèòå ìèòðîïîëèòè. à êàêòî áåøå îòáåëÿçàíî. êîåòî å òðóäíî îáÿñíèìî. êîèòî ñïîäåëÿò ÷ëåíîâåòå 130 . ÷å åêçàðõ Ñòåôàí ïîäàâà îñòàâêà íà 6 ñåïòåìâðè 1948 ã. Íåñúìíåíî òîçè êîíôëèêò å ðåçóëòàò îò ðàçëè÷íèòå ðàçáèðàíèÿ çà ôóíêöèèòå íà åêçàðõà/ïàòðèàðõà. êîéòî äî òîçè ìîìåíò å áèë íàé-ñèëíî çàèíòåðåñîâàí îò âúçäèãàíåòî íà äîñòîéíñòâîòî íà Áúëãàðñêàòà öúðêâà. ÷å íàëè÷íèòå äîêóìåíòè ïî íèêàêúâ íà÷èí íå ïîäêðåïÿò õèïîòåçàòà.  òîçè êîíòåêñò íåãîâàòà îñòàâêà ïðèëè÷à ïîâå÷å íà áëúô. áåç ïðåäâàðèòåëíî äà å ïîèñêàíî ìíåíèåòî íà ìèòðîïîëèòèòå. ÷å ïî åäèí òîëêîâà âàæåí âúïðîñ áè äîïóñíàëà êîìïðîìèñ ñúñ ñâîèòå óáåæäåíèÿ. ÷å òàçè èíòðîíèçàöèÿ áè ñòàíàëà áåç ñúãëàñèåòî íà Âñåëåíñêàòà ïàòðèàðøèÿ. ïîñëåäíèÿò îò êîèòî íÿêîëêî ìåñåöà ïî-êúñíî ñòàâà æåðòâà íà ïîëèòè÷åñêî óáèéñòâî. ñèíîä êàòî Ñîôðîíèé Òúðíîâñêè è Áîðèñ Íåâðîêîïñêè. Ñëåä ïðèåìàíåòî íà îñòàâêàòà ìó îáà÷å òîé ïðîäúëæàâà äà ñå íàäÿâà íà ïîäêðåïàòà íà ïðàâèòåëñòâîòî çà ðåâèçèÿ íà ðåøåíèåòî. ñ óáåæäåíèåòî. Ïîñëåäíèÿò è íàé-âàæåí àðãóìåíò â ïîäêðåïà íà òàçè âåðñèÿ å. êîÿòî â òîçè ìîìåíò íå âèæäà ïðè÷èíà äà ãî çàùèòàâà. ñëåä êàòî âå÷å å çàäâèæåíà ïðîöåäóðàòà ïî ïðîãëàñÿâàíå íà ïàòðèàðøèÿòà. À è ðåäèöà äðóãè äîêóìåíòè. Ïî òîçè íà÷èí ìîæå äà áúäå îáÿñíåíà è ïîñëåäâàùàòà ìó ñúïðîòèâà äà íàïóñíå ñòîëèöàòࠖ àêî ñå ïðèåìå âåðñèÿòà çà íàñèëñòâåíî ïîäàäåíàòà îñòàâêà ïîä íÿêàêâà çàïëàõà. Áàíÿ.

÷å ñúùèíñêàòà áèòêà ìåæäó Ñèíîäà è êîìóíèñòè÷åñêàòà ïàðòèÿ ñå ïðîâåæäà èìåííî â êðàÿ íà 40-òå è íà÷àëîòî íà 50-òå ãîäèíè. Ìîæå äà ñå îáîáùè. ñèíîä. èëè ïîíå äî 1969 ã. Ïðîáëåìúò å. ÷å ïî òîçè íà÷èí ìîæå äà áúäå ïîñî÷åíà ïðåëîìíà äàòà èëè êðèòè÷íà òî÷êà. è ïðîäúëæèë ïîíå äî èçáîðà íà ïàòðèàðõ Êèðèë ïðåç 1953 ã. çàïî÷íàë îùå ïðåç 1944 ã. íî è çàðàäè ôàêòà. òúé êàòî äàâà âúçìîæíîñò çà ðàçïðåäåëåíèå íà îòãîâîðíîñòòà ìåæäó îòäåëíèòå ìèòðîïîëèòè. ÷å åêçàðõ Ñòåôàí ñè ïîäàâà îñòàâêàòà ïîä íàòèñêà íà ïðàâèòåëñòâîòî. Êîíôëèêòúò ìîæå äà áúäå ðàçáðàí èìåííî â êîíòåêñòà íà ïðîäúëæèëèÿ 30-ãîäèøåí ïåðèîä íà ñèíîäàëíî óïðàâëåíè堖 òàçè ôîðìà ùå ïðîäúëæè äà áúäå ðàçãëåæäàíà êàòî ïîòåíöèàëíà âúçìîæíîñò ïðè âñÿêà ñìÿíà íà ïàòðèàðõà.íà Ñèíîäà è ïðåäñòîÿòåëÿ íà öúðêâàòà åêçàðõ Ñòåôàí. êîèòî ñòîÿò çàä íåãî. ìèòðîïîëèò Áîðèñ Íåâðîêîïñêè. ÷å âñè÷êè îñòàíàëè ÷ëåíîâå íà Ñèíîäà âå÷å ñà ñå ïðèìèðèëè ñ êîíòðîëà íà êîìóíèñòè÷åñêàòà ïàðòèÿ. 131 . Íÿìà ñúìíåíèå. ÷å „ïðåâçåìàíåòî“ íà Öúðêâàòà å ïîñòåïåíåí ïðîöåñ. à ïî-ñêîðî ÿ çàñèëâà. îòêîëêîòî îñòàâêàòà íà Ñòåôàí. öåíòðàëåí ìîìåíò â êîéòî çàåìà ïðèâëè÷àíåòî íà Ïëîâäèâñêèÿ ìèòðîïîëèò Êèðèë. òî å ìíîãî ïîâå÷å ïðîöåñ. â ðåçóëòàò íà îáùîòî ñòàáèëèçèðàíå íà ðåæèìà è çàñèëâàíåòî íà ðåïðåñèèòå ñðåùó öÿëàòà âúòðåøíà îïîçèöèÿ. à íåéíàòà ñÿíêà ùå ñå óñåùà ïðåç öåëèÿ ïåðèîä íà ñëóæåíèå íà ïàòðèàðõ Êèðèë. ÷å ïî ðåäèöà âúïðîñè åêçàðõúò ñå êîíôðîíòèðà ñ ïðàâèòåëñòâîòî è ñå ñòðåìè äà çàùèòè àâòîíîìèÿòà íà Öúðêâàòà â íîâèòå óñëîâèÿ. íèòî êàòî êîñâåíî äîêàçàòåëñòâî. ÷å òîâà óáèéñòâî ïî÷òè íå ñå îòáåëÿçâà â îôèöèàëíèòå äîêóìåíòè è çàòîâà òðóäíî ìîæå äà ñå íàïðàâè ïðîñòðàíåí àíàëèç íà ìîòèâèòå. Íàòèñêúò âúðõó Öúðêâàòà äåéñòâèòåëíî ñå çàñèëâà êúì êðàÿ íà 1948 è íà÷àëîòî íà 1949 ã. Ïðèâëåêàòåëíîñòòà íà õèïîòåçàòà. êîãàòî òîé îñâîáîæäàâà êàòåäðàòà íà Ïëîâäèâñêèÿ ìèòðîïîëèò. êîéòî áëàãîäàðåíèå è íà ñîáñòâåíèÿ ñè àâòîðèòåò óñïÿâà äà ñè îñèãóðè ìíîçèíñòâî â Ñèíîäà. Õèïîòåçàòà çà îñòàâêàòà íà åêçàðõ Ñòåôàí êàòî èíñïèðèðàí îò äúðæàâàòà „ïðåâðàò“ ñúäúðæà â ñåáå ñè è êîñâåíîòî âíóøåíèå. Òîâà íå å âÿðíî íå ñàìî çàðàäè óáèéñòâîòî íà Áîðèñ Íåâðîêîïñêè. Ñìèñúë íà ïðåëîìíî ñúáèòèå îáà÷å èìà ìíîãî ïîâå÷å óáèéñòâîòî â êðàÿ íà 1948 ã. Äîêîëêîòî âúîáùå ìîæå äà ñå ãîâîðè çà òàêîâà „ïðåâçåìàíå“ îáà÷å. ñå äúëæè è íà ôàêòà. Èçëîæåíàòà òåçà ïî íèêàêúâ íà÷èí íå òðÿáâà äà áúäå ðàçáèðàíà êàòî ïîäëàãàíå íà ñúìíåíèå íà àâòîðèòåòà è èñòîðè÷åñêèòå çàñëóãè íà åêçàðõ Ñòåôàí. íà åäèí îò àâòîðèòåòíèòå ÷ëåíîâå íà Ñèíîäà è èçÿâåí àíòèêîìóíèñò. Ëèïñàòà íà ïðåäñòîÿòåë íà Áúëãàðñêàòà öúðêâà ïðåç òåçè ãîäèíè íå ñàìî íå îòñëàáâà îïîçèöèÿòà íà Ñâ. ñëåä êîÿòî äúðæàâàòà óñïÿâà äà „ïðåâçåìå“ Öúðêâàòà. êîãàòî ïîä âúïðîñ å ïîñòàâåíî ñàìîòî ñúùåñòâóâàíå íà Ñèíîäà. ÷å ïî íÿêàêúâ íà÷èí òîé å áèë ñâúðçàí ñ êîìóíèñòè÷åñêèòå âëàñòè..

åêçàðõ Ñòåôàí èçïðàùà èçêëþ÷èòåëíî òâúðäî è äðàìàòè÷íî ïèñìî äî ìèíèñòúð-ïðåäñåäàòåëÿ Ãåîðãè Äèìèòðîâ. Ñèíîäúò ïðîòåñòèðà ñðåùó òåçè ïîñòàíîâêè. ìèòðîïîëèòèòå ïîäïèñâàò äåêëàðàöèÿ.). Èçðàç íà òàçè ïîëèòèêà å çàêîíîäàòåëíîòî îãðàíè÷àâàíå íà ïðàâîìîùèÿòà íà Öúðêâàòà äà âçèìà êàêâîòî è äà áèëî ó÷àñòèå â îáùåñòâåíèÿ æèâîò. ñåìèíàðèñòèòå ñà ïðèíóäåíè äà çàïî÷íàò ó÷åáíè çàíÿòèÿ â ñãðàäàòà íà áèâøåòî ñâåùåíè÷åñêî ó÷èëèùå íà ãàðà ×åðå- 132 . ÷å ðåïðåñèâíàòà ïîëèòèêà íà äúðæàâàòà å ñêðèòà çàä êîíöåïöèÿòà çà „îòäåëÿíå íà Öúðêâàòà îò äúðæàâàòà“. Äðóãà ñòúïêà å ïðåìàõâàíåòî íà âåðîó÷åíèåòî îò ó÷èëèùàòà.  êðàéíà ñìåòêà ïðîòåñòèòå íà Ñèíîäà íå äàâàò íèêàêúâ ðåçóëòàò è ïðåç 1950 ã. íî ñëåä îäîáðåíèåòî íà Êîíñòèòóöèÿòà íà 29 äåêåìâðè 1947 ã. Íåéíà ôîðìàëíà öåë å ìåõàíè÷íîòî êîïèðàíå íà ñúâåòñêèÿ çàêîíîäàòåëåí ìîäåë. Ñãðàäàòà íà Ïëîâäèâñêàòà ñåìèíàðèÿ ñúùî å íàöèîíàëèçèðàíà. çà äà áúäå íàñòàíåí â íåÿ Ìåäèöèíñêèÿò ôàêóëòåò íà Ïëîâäèâñêèÿ äúðæàâåí óíèâåðñèòåò. ÌÂÐ îôèöèàëíî èíôîðìèðà Äèðåêöèÿòà íà èçïîâåäàíèÿòà çà ñëó÷àè íà èçâúðøåíè îò ñâåùåíèöè öúðêîâíè áðàêîñú÷åòàíèÿ. ×àñò îò ñúùàòà ïîëèòèêà ñà è íàëîæåíèòå îãðàíè÷åíèÿ âúðõó îáðàçîâàíèåòî íà äóõîâåíñòâîòî ÷ðåç îáåäèíÿâàíåòî íà Ñîôèéñêàòà è Ïëîâäèâñêàòà ñåìèíàðèÿ â åäíî-åäèíñòâåíî äóõîâíî ñðåäíî ó÷èëèùå. Òîâà ñòàâà ÷ðåç âúâåæäàíåòî íà ãðàæäàíñêèÿ áðàê êàòî çàäúëæèòåëåí è îòìÿíàòà íà þðèäè÷åñêàòà ñèëà íà öúðêîâíèÿ áðàê. à òîé îò ñâîÿ ñòðàíà èíôîðìèðà.2. ïîðàäè êîåòî òóê òÿ ùå áúäå ñàìî ìàðêèðàíà44. à ñåëåêöèÿòà íà âèñøèÿ êëèð äà áúäå ìàêñèìàëíî çàòðóäíåíà è ïîñòåïåííî äà ïðåìèíå ïîä êîíòðîëà íà äúðæàâàòà. ñðåùó êîåòî Ñèíîäúò ñúùî èçïðàùà ôîðìàëåí ïðîòåñò (íà 23 îêòîìâðè 1945 ã. íîâà êîíñòèòóöèÿ íà ñòðàíàòà. Íàöèîíàëèçèðàíåòî íà ñãðàäàòà íà Ñåìèíàðèÿòà â Ñîôèÿ â ïîëçà íà ïèîíåðñêàòà îðãàíèçàöèÿ å ïðèåòî ìíîãî îñòðî îò Ñèíîäà è íà 3 þíè 1948 ã. â êîåòî èçêàçâà íåñúãëàñèå ñ òîçè àêò47. ÂÈÑØÅÒÎ ÄÓÕÎÂÅÍÑÒÂÎ: „ÅÄÍÎ ÎÒ ÃËÀÂÍÈÒÅ ÐÅÀÊÖÈÎÍÍÈ ÃÍÅÇÄÀ“ Âå÷å áåøå ïîñî÷åíî. áåç ïðåäè òîâà äà å èçâúðøåí ñúîòâåòíèÿò ãðàæäàíñêè ðèòóàë. ÷å å èíñòðóêòèðàë ñâåùåíèöèòå ïî ìåñòà äà ñïàçâàò çàêîíèòå íà ñòðàíàòà46. Ïðîìÿíàòà íà öÿëîñòíèÿ ñòàòóò íà Áúëãàðñêàòà öúðêâà (âêëþ÷èòåëíî è íåéíîòî ôîðìàëíî „îòäåëÿíå“ îò äúðæàâàòà) ñòàâà ôàêò ñïîðåä îäîáðåíàòà â êðàÿ íà 1947 ã. êîåòî ïðè òîâà å ïðåìåñòåíî îò Ñîôèÿ íà ãàðà ×åðåïèø. ñðåùó êîåòî Ñèíîäúò ïðîòåñòèðà íà íÿêîëêî ïúòè â êðàÿ íà 1944 è íà÷àëîòî íà 1945 ã. Ïðåïèñêàòà å ïðåïðàòåíà íà Ñèíîäà. äà áúäàò îãðàíè÷åíè ïîñåùåíèÿòà íà âÿðâàùèòå â òÿõ. Íà 21 íîåìâðè 1947 ã. Êàëêàíäæèåâà. Äúðæàâàòà ñòðèêòíî èçèñêâà îò äóõîâåíñòâîòî äà ñïàçâà íîâîòî çàêîíîäàòåëñòâ íàïðèìåð íà 5 ìàé 1950 ã. à ôàêòè÷åñêàòà å Öúðêâàòà äà áúäå „çàòâîðåíà“ â õðàìîâåòå. Ðåàëèçàöèÿòà íà òàçè ïîëèòèêà å ìíîãî ïîäðîáíî è êîðåêòíî ïðåäñòàâåíà â êíèãàòà íà Ä. ñ êîÿòî ñå àíãàæèðàò îôèöèàëíî äà ÿ ñïàçâàò45.

ñà âúâåäåíè è ðåïðåñèâíè ïîëèòèêè ïî îòíîøåíèå íà äóõîâåíñòâîòî. áèâø ðåêòîð íà Äóõîâíàòà ñåìèíàðèÿ. Ïðåç 1944 ã. êîÿòî èçëèçà ñúñ çàêëþ÷åíèåòî. Íåâðîêîïñêè Áîðèñ. Òúðíîâñêè Ñîôðîíèé. Ëîâ÷àíñêè Ôèëàðåò.ïèø48. ñà ñúâåòñêèòå îêóïàöèîííè âîéñêè. Ñëèâåíñêè Åâëîãèé. áèâø íà÷àëíèê íà Êóëòóðíî-ïðîñâåòíîòî îòäåëåíèå ïðè Ñâ. Òðèìàòà ñà îáâèíåíè. Âèíèöà ïðåç ïðîëåòòà íà 1940 ã. êîèòî ãè îáâèíÿâàò â íåëîÿëíîñò èëè ñèìïàòèè êúì „ôàøèñòêàòà âëàñò“. Íàðîäíèÿò ñúä îñúæäà àðõèìàíäðèò Éîñèô (Äèêîâ) íà åäíà ãîäèíà. Ñâåòèÿò ñèíîä ñå ñúñòîè îò ñëåäíèòå ÷ëåíîâå. Âàðíåíñêè Éîñèô. Ñëåä èçâúðøåíà ôèíàíñîâà ðåâèçèÿ Ëîâ÷àíñêèÿò ìèòðîïîëèò Ôèëàðåò å àðåñòóâàí ïðåç àïðèë 1948 ã. è Íèêîëàé (Êîæóõàðîâ). è îñâîáîäåí íà ñëåäâàùèÿ ìåñåö. êàòî äî þëè ñúùàòà ãîäèíà îñòàâà ôàêòè÷åñêè ïîä äîìàøåí àðåñò53.. ÷å âèíîâíè çà ìàñîâîòî èçáèâàíå íà ïîëñêè îôèöåðè â ãð. àðõèìàíäðèò Ñòåôàí íà òðè ãîäèíè è àðõèìàíäðèò Íèêîëàé íà ïåò ãîäèíè ñòðîã òúìíè÷åí çàòâîð. Îñòàíàëèòå ñà ïîëó÷èëè ðàçëè÷íè ñðîêîâå çàòâîð è ïî-ãîëÿìàòà ÷àñò îò òÿõ ñà àìíèñòèðàíè ïðåç 1947 ã. îòêúäåòî ïðîèçõîæäàò49. ñèíîä. Ñòàðîçàãîðñêè Êëèìåíò. îò êîèòî 13 íà ñìúðò. çàùîòî ñà ó÷àñòâàëè â Àíêåòíàòà êîìèñèÿ. ïîäðåäåíè â éåðàðõè÷åí ðåä ïî ðåäà íà òÿõíîòî èçáèðàíå çà ìèòðîïîëèò蠖 Âèäèíñêè Íåîôèò. Íà 6 þëè 1947 ã. Ïàðàëåëíî íà òåçè ïðîöåñè âåäíàãà ñëåä 9 ñåïòåìâðè 1944 ã. Ñïîðåä Äàíèåëà Êàëêàíäæèåâà ïî Íàðåäáàòà-çàêîí çà ñúäåíå îò Íàðîäíèÿ ñúä ñà áèëè îñúäåíè îáùî 152 ïðàâîñëàâíè äóõîâíèöè. ïî ñëó÷àé ïðèåìàíåòî íà íîâàòà êîíñòèòóöèÿ52. ñúçäàäåíà ïðåç 1943 ã. ñèíî䠖 ìèòðîïîëèòèòå Ïàèñèé Âðà÷àíñêè è Êèðèë Ïëîâäèâñêè. Ïðåç ôåâðóàðè 1945 ã. áèâø ãëàâåí ðåäàêòîð íà â.. Îùå ïðåç îêòîìâðè 1944 ã. ñà àðåñòóâàíè äâàìà îò ÷ëåíîâåòå íà Ñâ. å âúâåäåíà è òðàéíàòà ïðàêòèêà ó÷åíèöèòå äà ìîãàò äà ñå çàïèøàò â Ñåìèíàðèÿòà åäâà ñëåä êàòî ïîëó÷àò áåëåæêà çà áëàãîíàäåæäíîñò îò ìåñòíèòå âëàñòè. Äðóãè îò ÷ëåíîâåòå íà Ñèíîäà ñà ïðèíóäåíè äà ïðàâÿò ïèñìåíè îïðàâäàíèÿ ñëåä ïîëó÷àâàíå íà àíîíèìíè äîíåñåíèÿ. êîèòî îñòàâàò â àðåñòà äî ìàðò 1945 ã.  ñëåäâàùèòå ãîäèíè îò ðàçëè÷íà ôîðìà íà ðåïðåñèÿ ñà çàñåãíàòè è äðóãè îò ÷ëåíîâåòå íà Ñâ. à äðóãè 13 – íà äîæèâîòåí çàòâîð. Âðà÷àíñêè Ïàèñèé. êîèòî âå÷å ñà öèòèðàíè â ëèòåðàòóðàòà54. Ñòåôàí (Íèêîëîâ). Îò ïîäîáíè äîíåñåíèÿ ïðåç 1948 ã. Õàðàêòåðåí å è ñëó÷àÿò ñ Äîðîñòîëî-×åðâåíñêèÿ ìèòðîïîëèò Ìèõàèë. ñèíîä. êúäåòî ñà ïîäëîæåíè íà íå÷óâàíè çà äóõîâíèÿ èì ðàíã óíèæåíèÿ50. îò êîèòî ñà çàñåãíàòè è íÿêîè ìèòðîïîëèòè. çà íîâ Ñëèâåíñêè ìèòðîïîëèò å èçáðàí Íèêîäèì. „Öúðêîâåí âåñòíèê“. ñà çàñåãíàòè Òúðíîâñêèÿò ìèòðîïîëèò Ñîôðîíèé. ñëåä ñìúðòòà íà Åâëîãèé. Äîðîñòîëî-×åðâåíñêè Ìèõàèë. ñðåùó êîãîòî ïðåç 133 . Ïðåç ñëåäâàùàòà 1951 ã. îò Ãåðìàíèÿ. êàêòî è íà ðàçëè÷íè ãëîáè (ìåæäó 50 000 è 100 000 ëåâà) è íà ðàçëè÷íè ñðîêîâå ëèøàâàíå îò ãðàæäàíñêè ïðàâà51. Íàðîäíèÿò ñúä ñúùî íå ïîäìèíàâà äóõîâåíñòâîò îáåêò íà ñúäåáíî ïðåñëåäâàíå ñòàâàò àðõèìàíäðèòèòå Éîñèô (Äèêîâ). Ïëîâäèâñêè Êèðèë. Ñòàðîçàãîðñêèÿò Êëèìåíò è Âèäèíñêèÿò Íåîôèò.

(ê). çà äà ñå èçáåãíå åäèí ôîðìåí ñêàíäàë. è Ð. Ãåðìàíöèòå íå ñå ñêúïÿõà â ðàçäàâàíå íà îðäåíè è ñëåä êàòî òàêèâà ñå äàäîõà ïî÷òè íà âñè÷êè ïðåäñòàâèòåëíè ëèöà â ãðàäà. êàê ñòîè âúïðîñúò ñ òîçè îðäåí. à ñëåä òîâà ñúì ñå âúðíàë â Ðóñå.) III.1947 ã.. îò êîåòî ñàìî êàòî èëþñòðàöèÿ òóê ùå áúäå öèòèðàíà ìàëêà ÷àñò: „I. Íà 9 îêòîìâðèé 1946 ã.. çà êîÿòî ìè àêòèâíà äåéíîñò ñúì áèë íàãðàäåí ñ Õèòëåðîâèÿ êðúñò. Ï. êúäåòî ñúì çàïî÷íàë ïðîòèâîíàðîäíà äåéíîñò. Íî çàðàäè äåéíîñò â òîçè ñìèñúë ìè å äàäåí „õèòëåðîâèÿò êðúñò“. II.1946 ã. Ëè÷íî çà ìåíå òîâà áå êðàéíî íåïðèÿòíî è áèâøèÿò ïðîòîñèíãåë íà ìèòðîïðîëèÿòà àðõèìàíäðèò Âàñèëèé. Äúðæàë ñúì ïðîïîâåäè. Ìèõàèë èçïðàùà ïîäðîáíî îïðàâäàíèå.. íàñî÷åíè ïðîòèâ Î. å èçâåñòíî íà ðóñåíöè è íÿìà íèêàêâî îòíîøåíèå êúì ìîåòî ñëóæåíèå êàòî ìèòðîïîëèò èëè êúì ìîèòå ëè÷íè ÷óâñòâà.. Òîâà îáâèíåíèå ìè ñå îòïðàâÿ ñúâñåì íåîñíîâàòåëíî.. Ïðåç ïîìåíàòàòà ãîäèíà ñúì ïîñåòèë íà äâà ïúòè òîçè ãðà䠖 âåäíúæ ïðåç ôåâðóàðè è âòîðè ïúò ïðåç ìàðò. 134 .) IV. Íàïîñëåäúê ïðàâèòåëñòâîòî è ñîöèàëèçìúò âîäèëè áîðáà ïðîòèâ Õðèñòîâîòî ó÷åíèå“55.“.  îòãîâîð íà 26 ìàé 1948 ã.1944 ã. Ñëåä 9. â êîèòî ñúì îêàçâàë ïúëíà ïîäêðåïà íà ãåðìàíöèòå. Íå âåäíúæ äîñåãà ñúì èìàë ñëó÷àÿ äà îáÿñíÿâàì.. îñîáåíî ïðè ôóíêöèîíèðàíåòî íà Íàðîäíèÿ ñúä. ÑÑÑÐ „âèñè íà êîñúì“. ìèòð. Ô. ñðåùó äâåãîäèøíèÿ ïëàí è Ñúâåòñêèÿ ñúþç. êúäåòî òî÷êà ïî òî÷êà îáîðâà îáâèíåíèÿòà ñðåùó íåãî. ñúîáùåíî íà âðåìåòî â ìåñòíèòå âåñòíèöè. (. è àêî ñå ïðèíóäèõ äà îòñòúïÿ – òîâà íàïðàâèõ. îòíà÷àëî ñúì ñå áèë óêðèâàë. çíàå êàê ðåçêî íà äâà ïúòè ñå îòêëîíÿâàõ äà äàâàì íà Ãåðìàíñêîòî êîíñóëñòâî â Ðóñå çà ñåáå ñè êàêâèòî è äà áèëî ñâåäåíèÿ âúâ âðúçêà ñ òàÿ èíèöèàòèâà çà îðäåíà.. ðàçñúæäåíèÿ è îòíîøåíèÿ ñïðÿìî ãåðìàíöèòå è òÿõíàòà êàóçà.... íå ñúì áèë â Ðàçãðàä è íèòî ñúì ñëóæèë. êîéòî å áèë ðàçñëåäâàí ïî òîçè âúïðîñ îò Äúðæàâíà ñèãóðíîñò â Ðóñå. (. ñúì áèë äúðæàë ðå÷ â Ðàçãðàä (ñëåä áîãîñëóæåíèåòî).. Íà 9..Õ.IÕ. â Äèðåêöèÿòà íà èçïîâåäàíèÿòà ñà ïîëó÷åíè ðåäèöà òàêèâà „äàííè“. íèòî ñúì äúðæàë ïðèïèñâàíàòà ìè ðå÷. äàäîõà òàêúâ è íà ïðåäñåäàòåëÿ íà ×åðâåíèÿ Êðúñò.. ñúì áèë ïúëåí ïðèâúðæåíèê íà ôàøèçìà. Àìåðèêà è Àíãëèÿ âîäèëè áîðáà ïðîòèâ áåçáîæèåòî. â êîÿòî ñúì êàçàë: „Áúëãàðñêèÿò íàðîä è äíåñ òðÿáâà äà áúäå åäèíåí êàòî â òóðñêîòî ðîáñòâî è äà ïîäêðåïè îíèÿ. êîèòî ùåëè äà âúðíàò ñòàðîòî ïîëîæåíèå.  ïúðâàòà ñè ÷àñò è òîâà îáâèíåíèå å ñúâñåì íåîñíîâàòåëíî. èçðàçÿâàéêè ÿ â èçêàçâàíèÿ è èçäàâàíå íà îêðúæíè. êîèòî ñå áîðÿò ïðîòèâ áåçáîæíèöèòå. Òàì èìàëî ìëàäåæè è ñòàðöè. ×å ïðåäè 9 ñåïòåìâðèé 1944 ã. êîéòî å äàäåí â êà÷åñòâîòî ìè íà ïðåäñåäàòåë íà ×åðâåíèÿ êðúñò – è òîâà îáñòîÿòåëñòâî..

à ïðè÷èíàòà äà ñå äàäå òîçè îòíîñèòåëíî äúëúã öèòàò áåøå ñàìî çà äà áúäå ïðåäàäåíà ñòèëèñòèêàòà íà îáâèíåíèÿòà ñðåùó ìèòðîïîëèòèòå. Ìèõàèë óñïÿâà äà èçáåãíå ïðÿêàòà äúðæàâíà ðåïðåñèÿ è ñëåä îñòàâêàòà íà åêçàðõ Ñòåôàí äîðè çà êðàòêî çàåìà ïîñòà íàìåñòíèê-ïðåäñåäàòåë íà Ñâ. âñå îùå íå å íàñòúïèë ìîìåíòúò çà äèðåêòíà êîíôðîíòàöèÿ ñ âèñøåòî äóõîâåíñòâî. â Ñîôèÿ. ÷èèòî ïðîáëåìè ñ âëàñòòà íå ïðåñòàâàò äî ñàìèÿ êðàé íà êîìóíèñòè÷åñêèÿ ðåæèì. çàâúðøâà è Áîãîñëîâñêèÿ ôàêóëòåò â ×åðíîâèö. â ñ. Ìèõàèë. à ïðåç 1935 ã. è îñîáåíî ïðîòèâ âîäåíàòà îò äúðæàâàòà â Ïè- 135 . äîêàòî â ñëåäâàùèòå ãîäèíè òåçè äàííè ùå áúäàò îáîáùàâàíè â îáøèðíè ñïðàâêè çà âñè÷êè âèñøè äóõîâíèöè. Ïðåç ïðîëåòòà íà 1948 ã. Ñëåä êàòî çàâúðøâà Öàðèãðàäñêàòà äóõîâíà ñåìèíàðèÿ ïðåç 1910 ã. êúì êîèòî äúðæàâíèòå âëàñòè ñå îòíàñÿò íàïúëíî áåçêðèòè÷íî è êîèòî ñúçäàâàò ïðåâðàòíà ïðåäñòàâà çà ïîçèöèèòå íà îòäåëíè ìèòðîïîëèòè. Âúçâåäåí â àðõèìàíäðèòñêî äîñòîéíñòâî ïðåç 1922 ã. â ïåðèîäà 1926–1931 ã. ñèíîä. ÷å ïðè òèÿ äàííè è ïðè òîâà ôàêòè÷åñêî ïîëîæåíèå ëèïñâà êàêâîòî è äà áèëî îñíîâàíèå è êàêâàòî è äà å âúçìîæíîñò äà áúäàò ñ íåùî óâðåäåíè èëè íàêúðíåíè äîáðèòå îòíîøåíèÿ è õàðìîíè÷íîòî ñúòðóäíè÷åñòâî ìåæäó äúðæàâà è öúðêâà ïîðàäè öúðêîâíî-îáùåñòâåíàòà äåéíîñò íà åäèí íàïúëíî êîðåêòåí êúì äúðæàâíàòà âëàñò è íåéíàòà ïîëèòèêà è óñúðäåí â ñâîÿòà ñëóæáà àðõèåðåé íà Áúëãàðñêàòà Ïðàâîñëàâíà Öúðêâà“56. ïîðàäè êîåòî ìèòð. å ðúêîïîëîæåí çà Ñòîáèéñêè åïèñêîï.Òîâà å åäíà ìíîãî ìàëêà ÷àñò îò îïðàâäàòåëíîòî ïèñìî íà ìèòð. â êîåòî ñå êàçâà: „Ñâ. Ñëåä ïðåâðàòà ïðåç 1944 ã. Òîé å ðîäåí ïðåç 1888 ã. Åï. Çà íà÷àëåí ìîìåíò íà âòîðàòà ðåïðåñèâíà âúëíà ìîæå äà áúäå ïîñî÷åíî óáèéñòâîòî íà Íåâðîêîïñêèÿ ìèòðîïîëèò Áîðèñ. ñèíîä57. òîé å ðåêòîð íà Ñîôèéñêàòà äóõîâíà ñåìèíàðèÿ. Ðåñåíñêî. Ñïåöèàëèçèðà ñúùî òàêà âúâ Âèåíà è Áóäàïåùà. ñëåä êîåòî å íàçíà÷åí çà ãëàâåí ñåêðåòàð íà Ñâ. à ïðåç 1930 ã. Òîçè ïúò ìèòð. êîèòî ùå ôîðìèðàò íàñòðîåíèÿòà êúì òÿõ.  êîíêðåòíèÿ ñëó÷àé Ñèíîäúò çàùèòàâà ñâîÿ ÷ëåí è èçïðàùà íåãîâîòî èçëîæåíèå íà Äèðåêöèÿòà íà èçïîâåäàíèÿòà. Òîâà îáà÷å íå ìîæå äà ñå êàæå çà íåãîâèÿ áèâø ïðîòîñèíãåë àðõèì. å èçáðàí çà ìèòðîïîëèò. êúäåòî òðè ãîäèíè ïî-êúñíî ïîëó÷àâà è ñòåïåí äîêòîð ïî áîãîñëîâèå. ïîäêðåïåíî îò ñâîåòî åäèíîäóøíî ïðèåòî ñòàíîâèùå. Ñèíîä íàìåðè äàäåíèòå îò Ìèòðîïîëèòà Ìèõàèëà ïèñìåíè è óñòíè îòãîâîðè íàïúëíî äîñòîâåðíè è èç÷åðïàòåëíè è å óáåäåí. êàòî â ïîñëåäíèÿ ãðàä ñëóæè è êàòî ïðåäñòîÿòåë íà áúëãàðñêàòà öúðêîâíà îáùèíà. òîé îòêðèòî çàÿâÿâà ñâîèòå àíòèêîìóíèñòè÷åñêè âúçãëåäè. Ãÿâàòî. êàòî ñå îáÿâÿâà ñðåùó ðåäèöà ðåøåíèÿ íà âëàñòòà. Âàñèëèé. å ïîñòðèãàí çà ìîíàõ è ïðåç 1914 ã. Ìèõàèë ïîëó÷àâà âúçìîæíîñò äà ñå îïðàâäàå. ìåæäó êîèòî îïèòà çà íàöèîíàëèçàöèÿ íà åïàðõèéñêèÿ äîì â Ãîðíà Äæóìàÿ. ñúñ ñâåòñêî èìå Âàíãåë Ðàçóìîâ.  îãðîìíàòà ñè ÷àñò èçòî÷íèê íà îáâèíåíèÿòà ñà àíîíèìíè äîíåñåíèÿ. Àâñòðî-Óíãàðèÿ. Áîðèñ ó÷àñòâà â ïðåãîâîðèòå çà âäèãàíå íà ñõèçìàòà ñ Âñåëåíñêàòà ïàòðèàðøèÿ â íà÷àëîòî íà 30-òå ãîäèíè.

2. ñèíîä“ íà íÿêîëêî ïúòè å äåêëàðèðàë. Äîêóìåíòúò çàïî÷âà ñ óâîäà. ïðèäðóæåíè îò õàðàêòåðèñòèêè íà âñåêè åäèí îò ìèòðîïîëèòèòå è èçáðîÿâàíå íà òåõíèòå ñëàáè ìåñòà..ðèíñêà Ìàêåäîíèÿ äåíàöèîíàëèçàòîðñêà ïîëèòèêà. Òîâà ãî ïðàâè îáåêò íà íÿêîëêî ïóáëè÷íè êàìïàíèè. Ïðèâèäíîòî ñðàáîòâàíå.  àðõèâèòå èìà ìíîãî äîêóìåíòè... (. Ñúñòàâúò íà Âúðõîâíàòà óïðàâà íà ÁÏÖ (. ñúêðàòåíè àäâîêàòè è äðóãè çëîñòíè âðàãîâå íà âëàñòòà.) å ðåàêöèîíåí è îïîçèöèîííî íàñòðîåí êúì âñè÷êè ìåðîïðèÿòèÿ íà ïðàâèòåëñòâîòî íà ÎÔ. íàëîæåíà íà óáèåöà58. êîåòî íàëàãà íåîáõîäèìîñòòà íà íåÿ äà ñå îáúðíå „÷àñ ïî-ñêîðî ñåðèîçíî âíèìàíèå. î÷åâèäíî ñ öåë áúäåùî èçíóäâàíå. ãîâîðÿò çà îáùàòà íàãëàñà íà ïðàâèòåëñòâîòî êúì Öúðêâàòà. ÷å òîâà óáèéñòâî íå å èçîëèðàí ñëó÷àé. êîèòî ìàêàð íà ìîìåíòè äà èçãëåæäàò äîðè êîìè÷íè è ïëîä íà ñèëíî ðàçâèòî êîíñïèðàòèâíî âúîáðàæåíèå. Ïî-îáùèòå îáâèíåíèÿ ñà ñëåäíèòå: „1. Äî ìîìåíòà íå ñà îòêðèòè ïðåêè àðõèâíè äîêàçàòåëñòâà. Ìíîãî õàðàêòåðåí â òîâà îòíîøåíèå å äîêëàäúò íà ïîìîùíèê-ìèíèñòúðà íà âúòðåøíèòå ðàáîòè ãåíåðàë Éîíêî Ïàíîâ îòíîñíî „ïîëèòè÷åñêîòî ñúñòîÿíèå íà ÁÏ֓ îò 23 þíè 1949 ã. Ìîæå ñàìî äà ñå äîïóñêà êàêâî å áèëî âúçäåéñòâèåòî íà óáèéñòâîòî âúðõó îñòàíàëèòå ÷ëåíîâå íà Ñèíîäà è êàê òî ñå å îòðàçèëî íà òÿõíîòî îòíîøåíèå êúì êîìóíèñòè÷åñêàòà äúðæàâà. êîèòî äîêàçâàò. ÷å óáèéñòâîòî å áèëî èçâúðøåíî ïî èñêàíå íà äúðæàâàòà. Èçòî÷íèê íà òåçè äîêóìåíòè.) 3. Ñèíîä (. Ñèíîäà è ìèòðîïîëèòèòå ñà íàçíà÷àâàëè ïîä âåäîìñòâîòî ñè ìíîãî óâîëíåíè îôèöåðè. çà äà ñå ñòèãíå äî íåãîâîòî óáèéñòâî íà 8 íîåìâðè 1948 ã. çà ñïèðàíå íà ðàçðóøèòåëíîòî º âëèÿíèå è ïðåâðúùàíåòî º â íàðîäíî-äåìîêðàòè÷íà öúðêâà“. à ÷àñò îò îáùàòà äúðæàâíà ïîëèòèêà çà ïîä÷èíÿâàíå íà âèñøåòî äóõîâåíñòâî ÷ðåç çàïëàõè è èçíóäâàíå. ôàêòè÷åñêè å áèëî ïîäðîíâàíî îò ïîäìîëíà è ÿâíà äåéíîñò íà îòäåëíèòå ìèòðîïîëèòè è íÿêîè îò òåõíèòå ñâåùåíèöè.. Äîêëàäúò ñúäúðæà êîíêðåòíè „äîêàçàòåëñòâà“ çà òàçè ðåàêöèîííà äåéíîñò. íî êîñâåíî òîâà ñå ïîòâúðæäàâà îò íèñêàòà ïðèñúäà îò 7 ãîäèíè çàòâîð. ÷å ÁÏÖ â ìîìåíòà ñå ÿâÿâà „åäíî îò ãëàâíèòå ðåàêöèîííè ãíåçäà“. 136 .. à ìîæå áè è ÷ðåç äðóãè è äà ïîëó÷àâà ïîìîùè. êîåòî „Ñâ..) [êîéòî] ïðîäúëæè äà ïîääúðæà âðúçêè ñ Èêóìåíè÷åñêèÿ ñúâåò ÷ðåç ïðîòîïðåçâèòåð Öàíêîâ.... êîèòî íîñÿò ãðèô „ñòðîãî ïîâåðèòåëíî“ å ïî÷òè âèíàãè Ìèíèñòåðñòâîòî íà âúòðåøíèòå ðàáîòè. Èìåííî â òîçè ïåðèîä ñå ïîÿâÿâàò îáøèðíè ïðåäëîæåíèÿ îò âàæíè äúðæàâíè ôàêòîðè çà àêòèâèçèðàíå íà ðåïðåñèâíàòà ïîëèòèêà êúì âèñøåòî äóõîâåíñòâî. îò ðàçïîïåí ñâåùåíèê îò åïàðõèÿòà. Ðåøåíèÿòà íà âñåïðàâîñëàâíîòî ìîñêîâñêî ñúâåùàíèå ïðåç 1948 ã.. Ñèíîäà å ñòàíàë ìÿñòî íà êîíöåíòðàöèÿ è ïðèþò íà ôàøèñòêè åëåìåíòè. çà ñêúñâàíå âðúçêèòå ñ Èêóìåíè÷åñêèÿ ñúâåò â Æåíåâà è Âàòèêàíà íå ñå ïðîâåäîõà îò Ñâ.

 (.5.  ðåçóëòàò íà òîâà ïîâèøåíî ñàìî÷óâñòâèå ñå ÿâè íà áÿë ñâÿò è íîâèÿ ïðîåêòî-óñòàâ íà öúðêâàòà. Òîâà å ñìåëà è äðúçêà áîðáà ñ ïðàâèòåëñòâîòî. 13. (. ÷å ñà áèëè ïîëèòè÷åñêè. ïîíåæå íå áèë ïîêàíåí â Öåíòðàëíàòà ëîæà. îðãàí蠖 àäìèíèñòðàòèâíè.. Ñèíîä èçáåãâà äà ïîñòàâè è âúïðîñà çà èçáèðàíåòî íà íîâ Åêçàðõ. êàòî â ñúùîòî âðåìå èñêàë äà ñëóæè ⠄Àë... â ðåçóëòàò íà êîåòî Öúðêâàòà ñå ïðåâðúùà „âúâ âñå ïî-ãîëÿìà è çäðàâà îïîðà íà âúíøíèòå è âúòðåøíè âðàãîâå“. êîéòî ïðèñòèãíà ñ ÷àñòíèÿ ñàìîëåò íà Òðóìàí. Âúç îñíîâà íà òåçè äàííè ñå ïðàâè ëîãè÷íèÿò èçâîä.. 7. 11. Äîêóìåíòúò ïðîäúëæàâà ñ àíàëèçè íà ïðè÷èíèòå çà òîâà îòíîøåíèå êúì „íàðîäíàòà âëàñò“. Îðãàíúò íà Ñèíîäà „Öúðêîâåí âåñòíèê“ å ñòðîãî öúðêîâåí è ðåàêöèîíåí âåñòíèê. íèòî îò ðóìúíñêàòà öúðêâè. Ñúùèÿ ïàòðèàðõ íå áå ïîçäðàâåí íèòî îò ðóñêàòà. Ñâ. ÷å „Ñâ. Èìà ñëó÷àè ïðè êîèòî Ñèíîäà îò ìàëêè íåäîðàçóìåíèÿ ñ ïðàâèòåëñòâåíè è äð. Íåâñêè“ çà äåìîíñòðàöèÿ. ìàêàð. êîÿòî ñå èçâúðøâà òàéíî. à òàêà ñúùî äà ïîìåñòè áèîãðàôè÷åí î÷åðê çà äÿäî Áëàãîåâ.. Íàïîñëåäúê Ñâ. ÷å òàêúâ íÿìà.. îòêàçà íà Ïàèñèé äà ñå ÿâè íà òðèáóíàòà íà 1 ìàé. Ñèíîä äàâà ìàòåðèàëè â ðúöåòå íà ìåæäóíàðîäíàòà ðåàêöèÿ. Íàïðèìåð. ñèíîä è îòäåëíèòå ìèòðîïîëèòè îáùî âçåòî ñòîÿò íà âðàæåñêè ïîçèöèè“. Ñèíîä íå ïðîÿâÿâà îñîáåíî áëàãîðàçïîëîæåíèå êúì Ðóñêàòà öúðêâà è îòáÿãâà âðúçêèòå ñè ñ íåÿ. (. â êîéòî ñå ïðåäÿâÿâàò èñêàíèÿ. ïîä ïðåäëîã. ñèíîä óïîðèòî ñå ñòðåìè ñ âñè÷êèòå ñè äåéñòâèÿ äà ïîêàæå íåçàâèñèìîñò îò äúðæàâàòà.) 6. Òîâà òîé ïðàâè. ïîñòàâÿò ñå ⠄óñëóãà íà ìåæäóíàðîäíàòà ðåàêöèÿ“. îòêàçâà äà îòïå÷àòè ðå÷òà íà Êîñìîäåìÿíñêàÿ ïðåä êîíãðåñà çà ìèð â Ïàðèæ. ñ öåë äà óÿçâè íàøåòî ïðàâèòåëñòâî è ïðåäèçâèêà âìåøàòåëñòâîòî íà àíãëîàìåðèêàíñêèòå èìïåðèàëèñòè â íàøèòå âúòðåøíè ðàáîòè. êðèåéêè ñå åäèí çàä äðóã59“. „ñàáîòèðàò ïàðòèéíèòå è ïðàâèòåëñòâåíè ìåðîïðèÿòèÿ“. Ñúùèÿò îòêàçâà äà ïå÷àòè ðàáîòè ñ ïðîãðåñèâíî ñúäúðæàíèå. àìåðèêàíñêî îðúäèå.) 12. äîðè íàðóøàâàéêè óñòàâà..) ßâíî å êàêâî ñå êðèå çàä òàçè „àïîëèòè÷íîñò“. 8.. Ïðàòåíèÿ îò Àìåðèêà íîâ âñåëåíñêè ïàòðèàðõ â Öàðèãðàä Àòèíàãîðàñ. Ñâ. çà äà ïðàâè îïîçèöèÿ íà ìåðîïðèÿòèÿòà íà âëàñòòà îò åäíà ñòðàíà è çà äà íå ñå çààíãàæèðâà â îòå÷åñòâåíîôðîíòîâñêàòà ïîëèòèêà. Íàïðèìåð. êàòî íà ïúðâî ìÿñòî å ïîñòàâåíà 137 . êàêâèòî äî ñåãà íèêîãà öúðêâàòà íå å èìàëà è íå å èñêàëà. ñ öåë äà ãè èçïîëçóâà çà ïðîâåæäàíå íà âðàæåñêàòà ñè äåéíîñò. áå ïîçäðàâåí îò Ñèíîäà áåç çíàíèåòî íà ïðàâèòåëñòâîòî. ñå ñòðåìè äà ïðàâè ãîëåìè „èíöèäåíòè“. Ñâ. ïîíåæå ñåãà íèêîé íå íîñè îòãîâîðíîñò çà äåëàòà íà Ñèíîäà è òàêà ïî-ëåñíî îòáåãâàò çààíãàæèðâàíåòî â ÎÔ ïîëèòèêàòà.

. ðåäàêòîð íà „Öúðêîâåí âåñòíèê“. á) äà ñå ïðèëîæè ïðåäåëíà âúçðàñò çà ñëóæáà è çà ìèòðîïîëèòèòå. Áà÷êîâñêèÿ è Òðîÿíñêèÿ ìîíàñòèðè“. Äðóãî ïðåäëîæåíèå å ñúùàòà „ìèíèìàëíà ÷èñòêà“ äà áúäå ïðîâåäåíà âúâ âñÿêà îòäåëíà åïàðõèÿ êàòî áúäàò óâîëíåíè „4–5 äóøè äåéíî ïðîÿâÿâàùè ñå äóõîâíèöè-ðåàêöèîíåðè“. áëóäñòâî. Èçâåñòåí å ñúùî ëè÷íèÿ è îáùåñòâåí æèâîò íà òåçè „ñâåòè õîðà“. äèðåêòîð íà êíèãîèçäàòåëñòâîòî. â) èëè äà áúäàò ñâåäåíè äî ïîëîæåíèåòî äà ñè ïîäàäàò îñòàâêà è èçëåçàò â ïî÷èâêࠖ ñ ìåäèöèíñêî. äåìîêðàòè÷åí óñòàⓠè äà ñå ïðèñòúïè êúì èçáîð íà ïàòðèàðõ. Òîâà ìîæå äà ñòàíå ïî òðè áåçáîëåçíåíè íà÷èíà: à) ÷ðåç ñúêðàùàâàíå íà åïàðõèèòå ïî áþäæåòíè ñúîáðàæåíèÿ. ò. èãóìåíèòå íà Ðèëñêèÿ. çà âñè÷êè ãðàæäàíè íà ðåïóáëèêàòà. ñèíîä („òåçè çàêîðàâåëè íàøè ïîëèòè÷åñêè âðàãîâå“). êîèòî ïðåç öåëèÿ ñè æèâîò ñà ñå äâèæèëè îò íå÷óâàíî ïîäëî ôàðèñåéñêî ëèöåìåðèå. ìàëúê. ñèíîä: „Äà ñòàíå åäíà ìèíèìàëíà ÷èñòêà âúâ âúðõîâåòå. êîåòî ùå ñòðåñíå îñòàíàëèòå ìèòðîïîëèòè. ÷ðåâîóãîäñòâî. êîèòî ñà ïðåäíè ïðåäñòàâèòåëè íà ðåàêöèÿòà. êîèòî â ñúùíîñò íèêîé íå å ñïàçâàë. ïèÿíñòâî. òúðíîâñêèÿ Ñîôðîíèé è âèäèíñêèÿ Íåîôèò. íà÷àëíèê íà öúðêîâíî-ñòîïàíñêîòî îòäåëåíèå. Çà ñúùèòå ùå ñå íàìåðÿò äîñòàòú÷íî êîìïðîìåòèðàùè äàííè äà ñòîðÿò òîâà“61. Íà ïúðâî ìÿñòî ñå ïðåäëàãàò ïðîìåíè â Ñâ. Êàòî äðóãà ïðè÷èíà çà îïîçèöèîííàòà äåéíîñò å ïîñî÷åí ïåðñîíàëíèÿò ñúñòàâ íà Ñâ. îò íÿêîè îò êîèòî ùå ìîæå äà ñå âçåìàò àíãàæèìåíòè êúì ÎÔ âëàñò è ùå ñå íàñúð÷è ïðîãðåñèâíîòî ñâåùåíè÷åñòâî. ïîëîâè èçâðàùåíèÿ è êàêâî ëè îùå íå. êîÿòî å çàäóøàâàëà âñÿêà æèâà è ñâîáîäíà ìèñúë. èíòðèãàíòñòâî. ñèíîä äà ðàçðàáîòè „íîâ. Ñëåä òîâà äà ñå âíóøè íà Ñâ. ðåêòîðèòå íà Ñåìèíàðèèòå è Áîãîñëîâñêèÿ èíñòèòóò. ëúæà è êëåâåòà. íà÷àëíèê íà êóëòóðíî-ïðîñâåòíîòî îòäåëåíèå. Ñïîðåä äîêëàäà òîâà ïîëîæåíèå íå ñå å ïðîìåíèëî ïî íèêàêúâ íà÷èí ñëåä 9 ñåïòåìâðè 1944 ã. Îò äâàìàòà å ïî-óäîáåí Êèðèë. Ïðåäëàãà ñå ñúùî „Äà ñå âçåìàò êëþ÷îâè ïîçèöèè â öúðêâàòà îò äîâåðåíè ÎÔ äóõîâíèöè è ìèðÿíè.„ìîíàøåñêàòà îëèãàðõèÿ. Òîÿ íà÷èí èçãëåæäà íàé-óäîáåí. 138 . íî â êðàÿ íà êðàèùàòà ùå òðÿáâà äà ñå ñïðåì íà òîÿ îò ìèòðîïîëèòèòå. Äà ñå îòñòðàíÿò îò íà÷àëî ðóñåíñêèÿ Ìèõàèë. êàòî åäèíñòâåíîòî èçêëþ÷åíèå îò òåçè òåíäåíöèè å Ñâåùåíè÷åñêèÿò ñúþç.  óíèñîí ñ òîâà èçëîæåíèå ñà è ïðåäëîæåíèÿòà çà ïðîìåíè â ïîëèòèêàòà êúì Öúðêâàòà. Òàêèâà êëþ÷îâè ïîçèöèè ñà: ãëàâåí ñåêðåòàð íà Ñèíîäà. êàòî âèíàãè ñà áèëè íà ñëóæáà íà ïî-ñèëíèÿ êàïèòàëèñòè÷åñêè ãîñïîäàð“60. âêîïàâàéêè ÿ â íÿêàêâè êàíîíè. „Êàòî âåðîÿòíè êàíäèäàòè çà ïàòðèàðõ ñå èçòúêâàò Âðà÷àíñêè Ïàèñèé è Ïëîâäèâñêè Êèðèë. à íàé-ìàëêîòî âëàäèöèòå. êîéòî âçåìå ïîãîëåìè àíãàæèìåíòè. ïîäëîñòè. ÷å ùå äåìîêðàòèçèðà öúðêâàòà. å.

âúç îñíîâà íà íåÿ å íàïðàâåíî ïðåäëîæåíèå äî Ñåêðåòàðèàòà íà ÖÊ íà ÁÊÏ çà âçèìàíå íà ìåðêè ïî îòíîøåíèå íà Öúðêâàòà. Äà ñå ïðîâåæäàò ðåøåíèÿòà íà Íàöèîíàëíèÿ ñúâåò íà ÎÔ çà îòíîøåíèÿòà ìåæäó äúðæàâàòà è öúðêâàòà. Ïðåäëàãà ñå ñúùî òàêà äà ñå íàïðàâè „èçâåñòåí ïîäáîð“ íà ó÷åíèöèòå è ñòóäåíòèòå â Ñåìèíàðèÿòà è Äóõîâíàòà àêàäåìèÿ. âçåòè ïî óêàçàíèÿ íà Ã. Äîêóìåíòúò å èçêëþ÷èòåëíî ïîêàçàòåëåí çà öÿëîñòíîòî îòíîøåíèå íà äúðæàâàòà êúì Öúðêâàòࠖ îñîáåíî ñ èçðàçåíîòî â íåãî äúëáîêî âêîðåíåíî óáåæäåíèå çà íåÿ êàòî „ðåàêöèîííî ãíåçäî“ è çà êîíòàêòèòå º ñ ÷óæäè êîíñïèðàòèâíè öåíòðîâå. 139 . êîèòî â åäíà èëè äðóãà ñòåïåí äîìèíèðàò â îòíîøåíèåòî íà ÌÂÐ êúì Öúðêâàòà äî êðàÿ íà êîìóíèñòè÷åñêèÿ ðåæèì. êàòî ñå èçèñêâà óäîñòîâåðåíèå îò íàðîäíèòå ñúâåòè. ÷å êàíäèäàòèòå „íå ñà óëè÷åíè â ðåàêöèîííà è ôàøèñòêà äåéíîñò“. ïî-êúñíî íà 3. Äèìèòðîâ. âêëþ÷èòåëíî è íåãîâàòà ëåêñèêà è êâàëèôèêàöèè63. Äúðæàâíà ñèãóðíîñò äà ñúäåéñòâà ïî âúïðîñèòå íà áúëãàðñêàòà öúðêâà ñàìî ñúñ ñúãëàñèåòî è ðúêîâîäñòâîòî íà Ïîëèòáþðî“64.Îáåçàòåëíî äà ñå ïðîâåäå ñúêðàùåíèå íà åïàðõèèòå. òúé êàòî íà 3 àâãóñò 1949 ã. îáâèíåí ⠄áóðæîàçíè ñêëîííîñòè“. Òîâà ñà ïðåçóìïöèèòå. à äðóãè äà áúäàò ñïðåíè âúâ âúçõîäà èì ïî öúðêîâíèòå ïîñòîâå. êîéòî ñúñ ñëåäíîòî ñâîå ðåøåíèå îò 18 àâãóñò 1949 ã. îòãîâîðåí ïðåä Öʓ. Äîêóìåíòúò íàñòîÿâà ñúùî äà ñå îáúðíå ïî-ãîëÿìî âíèìàíèå íà „íàëè÷íèòå êàäðè“ â Öúðêâàòà: „Òúé êàòî èçâåñòíè âúíøíî-ïîëèòè÷åñêè ñúîáðàæåíèÿ íàëàãàò äà íå ñå ïðåäïðèåìà ïî-øèðîêà ÷èñòêà â öúðêâàòà. ñå ðàçãðàíè÷àâà îò ïðåäëîæåíèòå ðàäèêàëíè ñòúïêè: „Ïîëèòáþðî ñ÷èòà çà íåíàâðåìåííè ïðåäëîæåíèÿòà íà ÌÂÐ çà äåìîêðàòèçàöèÿòà íà Áúëãàðñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà. äà ñå íàìàëÿò íà 6. ìîãàò äà áúäàò íàñúð÷àâàíè âúâ âúçõîäà èì ïî öúðêîâíàòà èåðàðõèÿ. Ñåãà ñà 11. êîéòî òðÿáâà äà áúäå „äðóãàð. Î÷åâèäíî Ìèíèñòåðñòâîòî íà âúòðåøíèòå ðàáîòè å áèëî äîñòà ãîðäî îò òàçè ñâîÿ ðàçðàáîòêà. äîêëàäà íà ãåíåðàë Éîíêî Ïàíîâ. (Òîçè âúïðîñ ìîæå äà ñå ðàçðàáîòè êîíêðåòíî)“62. ïîðàäè êîåòî èìàëî îïàñíîñò äà áúäå „îâëàäè÷åí“. Îòïðàâåíè ñà êðèòèêè äîðè ñðåùó ïðåäñåäàòåëÿ íà Ñâåùåíè÷åñêèÿ ñúþç èêîíîì Ãåîðãè Áîãäàíîâ. Ïðåäëîæåíèåòî å ïîäïèñàíî îò ìèíèñòúðà íà âúòðåøíèòå ðàáîòè Àíòîí Þãîâ è ïîìîùíèê-ìèíèñòúðà ïî äúðæàâíà ñèãóðíîñò Ðóñè Õðèñòîçîâ è ïîâòàðÿ äîñëîâíî. òî íÿêîè îò ðåàêöèîííî ïðîÿâÿâàùèòå ñå äóõîâíèöè. Ñðåä ïðåäëîæåíèÿòà å è òîâà äà ñå íàñúð÷àò ëîÿëíèòå íà ÎÔ ñâåùåíèöè. Âúïðîñúò å âíåñåí çà ðàçãëåæäàíå â Ïîëèòáþðî íà ÖÊ íà ÁÊÏ. ñ íÿêîè íåçíà÷èòåëíè ñúêðàùåíèÿ. êîèòî ñå ïîääàâàò íà îáðàáîòêà. Ïðåäëîæåíèåòî ñúäúðæà è êîñâåíà êðèòèêà êúì Äèðåêöèÿòà íà èçïîâåäàíèÿòà è íåéíèÿ äèðåêòîð. Òîâà ìîæå äà ñòàíå ïî áþäæåòíè ïðè÷èíè“.

Îñâåí òîâà àðõèì. êîÿòî íàìèðà èçðàç â ìàñîâî ñúáèðàíå íà äàííè çà âñè÷êè ãðóïè îò äóõîâåíñòâîòî è ïîñòåïåííîòî íàëàãàíå íà âåðíè íà ðåæèìà õîðà íà êëþ÷îâè ìåñòà â öúðêîâíàòà éåðàðõèÿ è àäìèíèñòðàöèÿ. Äîêàçàòåëñòâî. îïèñàí êàòî „ïðåäàí ÷ëåí íà ÁÊϓ. èãóìåí íà Áà÷êîâñêèÿ ìàíàñòèð. „óìåí è äîáúð ïàðòèåö“). èëè ñâåùåíèê Èâàí Êàðàäæîâ. Îìðàçàòà ñè êúì ÎÔ è íåãîâèòå ìåðîïðèÿòèÿ òîé äåìîíñòðèðà ñ ãîðäîñò. Ñõîäíè ñà êâàëèôèêàöèèòå çà ïðîòîñèíãåëà íà Ñîôèéñêàòà ìèòðîïîëèÿ àðõèìàíäðèò Ìèðîí: „Åäèí îò íàé-çëîñòíèòå è îòêðèòè âðàãîâå íà Îòå÷åñòâåíèÿ ôðîíò. Ñèìåîí å îïèñàí êàòî êðàéíî àíòèêîìóíèñòè÷åñêè íàñòðîåí: „ìðàçè êîìóíèñòèòå è íå ñå ïîääàâà íà ïðåîðèåíòàöèÿ êúì Îòå÷åñòâåíèÿ ôðîíò. ÷å Åêçàðõèéñêèÿò óñòàâ ðàçðåøàâàë ïîñòà íà ãëàâåí ñåêðåòàð äà ñå çàåìà îò „öèâèëíî ëèöå“. êàòî ìèòðîïîëèòèòå Ìèõàèë Ðóñåíñêè. Ñèìåîí å ìîðàëíî ïàäíàë ÷îâåê“. òåæêè è èçïèòàòåëíè çà öúðêâàòà. ñèíîä è ïðîòîñèíãåëà íà Ñîôèéñêàòà ìèòðîïîëèÿ. e ñõîäíèÿò íà÷èí íà ìèñëåíå íà Ìèíèñòåðñòâîòî íà âúíøíèòå ðàáîòè. Ïðè÷èíèòå çà ïðåäëîæåíèòå ñìåíè ñà „îñíîâàòåëí蓠– ãëàâíèÿò ñåêðåòàð íà Ñèíîäà àðõèìàíäðèò Ñèìåîí å ïîäêðåïÿí „îò ãðóïàòà íà íàé-ðåàêöèîííèòå âëàäèöè.  ðå÷èòå ñè õàðàêòåðèçèðà äíåøíèòå âðåìåíà êàòî ñúäáîâíè. Íÿêîëêî äíè ïî-êúñí íà 21 þëè 1949 ã. Ñëåä êðàòêî îïèñàíèå íà òåõíèòå çàäúëæåíèÿ Ñàâà Ãàíîâñêè ïðåäëàãà çà ãëàâåí ñåêðåòàð äà áúäå ïðåäëîæåí Áîãîìèë Áîñåâ. â òîçè ìîìåíò äèðåêòîð íà ãèìíàçèÿ â Ñâîãå (çàâúðøèë ñåìèíàðèÿ è Áîãîñëîâñêè ôàêóëòåò. ÷èèòî ïðîïðàâèòåëñòâåíè èíèöèàòèâè ïîñòîÿííî äúðæàò â íàïðåæåíèå Ñèíîäà. Çà ïðîòîñèãíåë íà Ñîôèéñêàòà ìèòðîïîëèÿ ñå ïðåäëàãà àðõèìàíäðèò Éîíà. êàòî â ìèíàëîòî èìàëî òàêèâà ïðåöåäåíòè. Ñîôðîíèé Òúðíîâñêè è Êëèìåíò Ñòàðîçàãîðñêè“. Çà ðåàëèçèðàíåòî íà òàçè ïîëèòèêà àêòèâíî å èçïîëçâàí è Ñâåùåíè÷åñêèÿò ñúþç.. ïîíåæå ñå íàäÿâà ñêîðî äà ñå „ïðîìåíÿò âðåìåíàòà“ è òîé äà áúäå èçòúê- 140 . Àðãóìåíòèòå â ïîëçà íà òåçè ïðåäëîæåíèÿ ñà. „êîéòî ïðîÿâÿâà æåëàíèå äà ðàáîòè ÷åñòíî çà ÎÔ è å íåîáõîäèìî äà áúäå â Ñîôèÿ. ïîìîùíèê-ìèíèñòúðúò íà âúíøíèòå ðàáîòè Ñàâà Ãàíîâñêè ïðåäëàãà íà Ïîëèòáþðî íà ÖÊ íà ÁÊÏ äà îäîáðè ñìÿíàòà íà ãëàâíèÿ ñåêðåòàð íà Ñâ. çà äà áúäå ïîäðàáîòåí è èçòúêíàò åâåíòóàëíî çà ïî-ãîëåìè öúðêîâíè ïîñòîâå“65.Ïîä âúçäåéñòâèå íà òîâà ðåøåíèå â ñëåäâàùèòå ãîäèíè äúðæàâàòà ñå îðèåíòèðà êúì ñðàâíèòåëíî ïî-ìåêà îò ïðåäëîæåíàòà îò ÌÂÐ ïîëèòèêà. Ñúáèðàíåòî íà òåçè äàííè è ôàáðèêóâàíåòî íà „êîìïðîìàòè“ (àêî ìè áúäå ðàçðåøåíî äà èçïîëçâàì òîçè ñúâðåìåíåí èçðàç) ñå ïðåâðúùà â îñíîâíîòî ñðåäñòâî çà êîíòðîë íàä âèñøåòî äóõîâåíñòâî.  åäíî èçêàçâàíå â Ðèëñêèÿ ìàíàñòèð å îêà÷åñòâèë óïðàâëåíèåòî íà Îòå÷åñòâåíèÿ ôðîíò êàòî ïî-ëîøî îò òîâà íà ñóëòàíèòå. ÷å öèòèðàíèÿò äîêóìåíò å ÷àñò îò îáùî íàñòúïëåíèå ñðåùó Öúðêâàòà. à è ñàìèÿò àðõèì.

Çàåäíî ñ òîâà å ïðåäñòàâèë ñïèñúê íà ÷åòèðèìà äóøè... íî å îòõâúðëèëî ïðåäëîæåíèòå îò Äèðåêöèÿòà íà èçïîâåäàíèÿòà êàíäèäàòè. îáà÷å íå ñå îïðàâäàâàò. Ïîâå÷å ïîäðîáíîñòè çà íà÷èíà. Äð. â êîåòî ñå îáÿñíÿâà. ÷å ïîñî÷åíèòå ïðåäëîæåíèÿ ìîãàò äà áúäàò ïðîêàðàíè ïðåç Ñâ. Ïðåä ñâîè èíòèìíè áëèçêè å çàÿâÿâàë. à êàòî ðåçåðâåí âàðèàíò â ïðåãîâîðèòå ñå ñïîìåíàâà àðõèì. ÷å íå ìîæå äà ñå äîïóñíå Ñâ. þðèñêîíñóëòà íà Ñèíîäà è þðèñêîíñóëòà íà Ñîôèéñêàòà ìèòðîïîëèÿ. Éîíà îò Áà÷êîâñêèÿ ìàíàñòèð. ñèíîä „äà ñòîè íà äâà ñòîëà. ÷å ìîæå äà áúäå ëèêâèäèðàí ñêîðî. ïðîòîñèíãåëà íà Ñîôèéñêàòà ìèòðîïîëèÿ. Éîñèô. çàùîòî íàðîäúò ùÿë äà ãî ïðîâúçãëàñè çà ìú÷åíèê ñëåä ïîáåäàòà“66. ñèíîä“. íî íå ñúæàëÿâàë çà òîâà. äà âîäè „äâîéíî ñ÷åòîâîäñòâî“. Îò äðóãà ñòðàíà. ìîòèâèðàéêè ñå ÷å ïðàâèòåëñòâîòî íÿìà äîâåðèå â íåãî. ïîðàäè êîåòî òåçè ïîñòîâå ïðîäúëæàâàò äà áúäàò îáåêò íà ïðåãîâîðè ïðåç ñëåäâàùèòå ìåñåöè68. íèòî â Ñèíîäà „íÿìà íèòî åäíî äîâåðåíî ëèöå íà Îòå÷åñòâåíèÿ ôðîíò“. Íà åäíà ñëåäóþùà ñðåùà ñ äð. êîèòî äà çàìåñòÿò íàðî÷åíèòå çà óâîëíåíèå. òúé êàòî òåçè ñëóæáè íå ñà îò „íàé-ãîëåìèòå“.íàò êàòî ìú÷åíèê è ãåðîé â áîðáàòà ïðîòèâ êîìóíèñòèòå.) Ïðåä âèñøè äóõîâíèöè ïîñòîÿííî ïîä÷åðòàâàë. äàâà åäíî „îôèöèàëíî ñúîáùåíèå“ íà Äúðæàâíà ñèãóðíîñò. Òàãàðîâ íàìåñòíèê-ïðåäñåäàòåëÿ íà Ñèíîäࠖ Ïàèñèé å ïîäíåñúë îñòàâêàòà ñè. Ìèíèñòåðñòâîòî èçðàçÿâà óâåðåíîñò. ùîì êàòî òàêà ïðÿêî ñå íàìåñâà â ðàáîòèòå íà ñèíîäà. Î÷àêâàíèÿòà íà Ìèíèñòåðñòâîòî. ÷å öúðêâàòà å ïðèòèñíàòà îò ïðàâèòåëñòâîòî è èçðàçÿâàë âúçìóùåíèåòî ñè ñðåùó ïîñëåäíîòî. òúé êàòî ìíîçèíñòâîòî íàíîâî ñå ïðîòèâîïîñòàâèëî è îòëîæèëî çàñåäàíèåòî çà äíåñ. Êèðèë è Ôèëàðåò) è çàÿâèë. áåç äà ñå èçâúðøàò òåçè íàëîæèòåëíè ïðîìåíè. Íà 27 þëè 1949 ã. ñèíîä. Çà èçíåíàäà íà âëàñòèòå îáà÷å íà ñèíîäàëíîòî çàñåäàíèå „ìíîçèíñòâîòî îò ÷ëåíîâåòå ñà ñå îáÿâèëè ïðîòèâ ïðèåìàíåòî íà „âìåøàòåëñòâîòî“ â òåõíèòå âúòðåøíè ðàáîòè. Ñëåä äúëãè ñïîðîâå Ñèíîäà íå å ìîæàë äà âçåìå ðåøåíèå. Éîñèô. ÷å ïðåäëîæåíèÿòà íÿìà äà ñðåùíàò ñúïðîòèâà â Ñèíîäà. îò êîèòî Ñèíîäúò äà èçáåðå ëèöàòà. íîâîíàçíà÷åíèÿò äèðåêòîð íà èçïîâåäàíèÿòà Ïàâåë Òàãàðî⠄ïîâèêàë“ ñúêðàòåíèÿ ñúñòàâ íà Ñèíîäà (ìèòðîïîëèòèòå Ïàèñèé. êîãàòî ñå î÷àêâà îêîí÷àòåëíî ðåøåíèå“67. ùå áúäå „íåâúçìîæíî äà ñå ñëåäÿò äåëàòà íà ñëóæèòåëèòå íà Ñâ. ÷å Ñèíîäúò ïî ïðèíöèï å ïðèåë èñêàíåòî çà ñìÿíàòà íà ïîñî÷åíèòå äóõîâíèöè. (. òúé êàòî íèòî â Ñîôèÿ. Ïîñòàâèë è èñêàíåòî çà íåçàáàâíàòà ñìÿíà íà ñåêðåòàðÿ íà Ñèíîäà. Îòíà÷àëî Ñèíîäúò ïðåäëàãà çà ãëàâåí ñåêðåòàð êàíäèäàòóðàòà íà àðõèì. êàòî òîé äî òîãàâà ùÿë äà ÷àêà â ñúñåäíàòà ñòàÿ è íàïóñíàë ñòàÿòà. Òàãàðîâ å ñúáðàë Ñèíîäà íà çàñåäàíèå è ñëåä êàòî ïîñòàâèë ãîðíèòå âúïðîñè èì å êàçàë äà âçåìàò ðåøåíèå êúì òÿõ. ïî êîéòî å ïðîòåêëî òîâà çàñåäàíèå.  òîçè ìîìåíò çà ïðúâ ïúò çàïî÷âàò äà ñå 141 .

Òîçè åïèçîä å îùå åäèí äîïúëíèòåëåí àðãóìåíò ñðåùó òåçàòà çà íàñèëñòâåíàòà îñòàâêà íà åêçàðõ Ñòåôàí. àðõèìàíäðèò Éîíà (äî òîçè ìîìåíò èãóìåí íà Áà÷êîâñêèÿ ìàíàñòèð) å íàçíà÷åí çà ãëàâåí ñåêðåòàð íà Ñâ. öúðêâà“71. êîèòî ñà ìó äîíàñÿëè çà ïðîÿâåíè êîìóíèñòè“. îçàãëàâåí „Êðàòêè õàðàêòåðèñòèêè íà ëèöà. òúé êàòî Ñèíîäúò ÿðîñòíî ñå ñúïðîòèâëÿâà äîðè íà ñìÿíàòà íà ãëàâíèÿ ñåêðåòàð. èãðàåùè âàæíà ðîëÿ â ðúêîâîäñòâîòî íà Áúëã.. Íå ïî-ìàëêî óíèùîæèòåëíî å è ìíåíèåòî íà Äúðæàâíà ñèãóðíîñò çà êàíäèäàòóðàòà íà àðõèì. Éîíà çà ãëàâåí ñåêðåòàð íà Ñèíîäࠖ „ñúäåí å îò Íàðîäíèÿ ñúä. íàêðàÿ ñå ñòèãà äî êîìïðîìèñ è íà 15 íîåìâðè 1949 ã. ÷å òîâà å åäíà îò íàé-òåæêèòå çà Öúðêâàòà ãîäèíè.  òîçè ñìèñúë 1949 ã.) â òåñíè âðúçêè ñ ôàøèñòêèòå ïðàâèòåëñòâà (. äîðè êîãàòî ñòàâà äóìà çà îòíîøåíèåòî íà 142 . Îò ñúùèÿ ïåðèîä äàòèðà è íàé-ãðîçíèÿò äîêóìåíò. â êîåòî å ïèñàí – à ìíîãî ïîâå÷å ñ èçëèçàíåòî äàëå÷ èçâúí ðàìêèòå íà „äîáðèÿ òîí“ íà áþðîêðàòè÷íàòà êîðåñïîíäåíöèÿ. Äîêóìåíòúò. áåç äà èìà ñâèäåòåëñòâî çà êàêúâòî è äà áèëî êðèòè÷åí ïîäõîä êúì òÿõ.  ìèíàëîòî å áèë ðåâíîñòåí ïðèâúðæåíèê è àãèòàòîð íà ôàøèçúìà“. õàðàêòåðíà çà öåëèÿ êîìóíèñòè÷åñêè ïåðèîä. ÷å å ðåçóëòàò îò øèðîêà ïðîó÷âàòåëíà ðàáîòà íà Äúðæàâíà ñèãóðíîñò è å ïèñàí èìåííî ïðåç ëÿòîòî íà 1949 ã. è äîðè ñàìî îò òÿõ ìîæå äà ñå íàïðàâè èçâîäúò. å ðúêîïîëîæåí çà Àãàòîíèéñêè åïèñêîï69. Äîêóìåíòúò íèòî å äàòèðàí. Òåçè íå ñúâñåì ïúëíè ïðåïèñêè ñúçäàâàò ÿñíà ïðåäñòàâà çà òîâà êàê ñå ðàçâèâàò îòíîøåíèÿòà ìåæäó âèñøåòî äóõîâåíñòâî è äúðæàâàòà ïðåç 1949 ã. äà íå å ïîñòèãíàòî ñúãëàñèå ïî èñêàíèòå îò äúðæàâàòà ïðîìåíè. Ïàðòåíèé – â äàííèòå çà íåãî ñà. êàòî ñïîðåä åäíà áåëåæêà íà Äèðåêöèÿòà íà èçïîâåäàíèÿòà òîâà å ñòàíàëî. íî îò íåãîâèòå äàííè ìîæå äà ñå çàêëþ÷è. êàòî îò ñòðàíà íà Ñèíîäà ñå ïðåäëàãàò êàíäèäàòóðèòå íà „åïèñêîïèòå Ïèìåíò è Ïàðòåíèé“. ñëåä êàòî å áèë âíèìàòåëíî ïðîó÷åí70. ïðåäñòàâëÿâà îáîáùåíèå íà ñúáðàíèòå äàííè çà âñè÷êè âèñøè äóõîâíèöè.. çà íîâ èãóìåí íà Ðèëñêèÿ ìàíàñòèð å èçáðàí àðõèìàíäðèò Âàðëààì. Òîé âïå÷àòëÿâà íå òîëêîâà ñ àíòèöúðêîâíèÿ ñè ïàòîñ – çàäúëæèòåëåí çà âðåìåòî. Ñõîäíî å ìíåíèåòî çà åï. ìîæå äà áúäå ïîñî÷åíà êàòî ãîäèíàòà.. íèòî èìà ïîñî÷åí àâòîð. ñèíîä è â òîâà ñè êà÷åñòâî íà 30 äåêåìâðè 1951 ã.îáñúæäàò è ïîòåíöèàëíè êàíäèäàòóðè çà ïîñòà íà Íåâðîêîïñêèÿ ìèòðîïîëèò.. íàïèñàí îò äúðæàâíàòà àäìèíèñòðàöèÿ íà êîìóíèñòè÷åñêà Áúëãàðèÿ ïî îòíîøåíèå íà âèñøåòî äóõîâåíñòâî íà Ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà. ïðàâîñë. ïðåç êîÿòî å ïîñòàâåíî íà÷àëîòî íà ïðàêòèêàòà çà ãðóáà íàìåñà íà äúðæàâàòà â äåëàòà íà Ñèíîäà.) Ìàðøàë Ðîìåë ãî å ïîñåùàâàë â ìàíàñòèðà“.  òîçè ìîìåíò è äâåòå êàíäèäàòóðè ñà ïîäëîæåíè íà óíèùîæèòåëíà êðèòèêà îò ñòðàíà íà Äúðæàâíà ñèãóðíîñò – Ïèìåí å îïèñàí êàòî „åäèí îò áèâøèòå íàé-ÿðêè ïîääðúæíèöè íà äâîðåöà è äååí ïðèâúðæåíèê íà ôàøèçìà (. Ìàêàð ïðåç ëÿòîòî íà 1949 ã. ÷å ⠄Íåâðîêîïñêèÿ êðàé å îðãàíèçèðàë ñïåöèàëíà ðàçóçíàâàòåëíà ñëóæáà îò ñâåùåíèöè. Íà 10 àïðèë 1949 ã.

Ïðåç 1922 ã. Ïðåç 1909 ã. à íà ñëåäâàùàòà 1923 ã. å âúçâåäåí â àðõèìàíäðèòñêî äîñòîéíñòâî. Ñâîãå ñúñ ñâåòñêî èìå Àëåêñàíäúð Àíêîâ. Ìèòð. êîéòî ìó ñòàâà äóõîâåí íàñòàâíèê. Èìåííî òÿõíàòà ïóáëè÷íîñò å ïðè÷èíàòà â ëèòåðàòóðàòà äà ñúùåñòâóâàò äîñòà ñïåêóëàöèè. ñúñ ñòåïåí äîêòîð ïî áîãîñëîâèå. Ïàèñèé èçïúëíÿâà ôóíêöèèòå íà íàìåñòíèê-ïðåäñåäàòåë íà Ñèíîäà â åäèí îò íàé-òåæêèòå çà Öúðêâàòà ïåðèîäè. ïðåâúðíàòè â îôèöèàëíà ñïðàâêà. Òîé îáà÷å å ìíîãî ïîêàçàòåëåí çà ñòðåìåæà äà ñå îòêðèå „ñëàáîòî ìÿñòî“ íà ïðåäñòàâèòåëèòå íà âèñøåòî äóõîâåíñòâî êàêòî â ïîëèòè÷åñêè. Ïîêëîííèê íà õèòëåðèçìà. ×åðíîâèö. òàêà è â ëè÷åí ïëàí. à ïî-ñêîðî ïðåäñòàâëÿâà ñáîð îò êëþêè è äîíîñè. Ïî ïîíÿòíè ïðè÷èíè îáà÷å ùå áúäàò ïðîïóñíàòè ÷àñò îò íàé-ãðîçíèòå ëè÷íè êâàëèôèêàöèè è ñïîìåíàòèòå â äîêóìåíòà èìåíà íà òðåòè ëèöà. òîé çàâúðøâà Áîãîñëîâñêèÿ ôàêóëòåò â ãð. ñ àêöåíò âúðõó òåõíèòå ïîëèòè÷åñêè óáåæäåíèÿ è ëè÷íè ñëàáîñòè. êàòî îñîáåíî âèñîêî ñà îöåíåíè äàííèòå çà íåñúâìåñòèìî ñ ìîíàøåñòâîòî ïîâåäåíèå íà òåçè äóõîâíèöè. å ìíîãî òðóäíî äà ñå êàæå â êîè êîíêðåòíè ñëó÷àè òåçè ñëóõîâå ñà äîñòîâåðíè. å ðúêîïîëîæåí çà Çíåïîëñêè åïèñêîï è íàçíà÷åí çà âèêàðèé íà Ñîôèéñêèÿ ìèòðîïîëèò Ñòåôàí. Ïîñòðèãàí çà ìîíàõ ïðåç 1909 ã. êîèòî ïîñòàâÿò ïîä ñúìíåíèå ìîíàøåñêîòî ïîâåäåíèå íà ÷àñò îò òåçè äóõîâíèöè. ïðåç 1915 ã. ìíîãî îò êîèòî ùå èãðàÿò âàæíà ðîëÿ è â ñëåäâàùèòå äåñåòèëåòèÿ îò èñòîðèÿòà íà Öúðêâàòà. Àâñòðî-Óíãàðèÿ.êîìóíèñòè÷åñêàòà äúðæàâà êúì Öúðêâàòà. à ñëåä òîâà äî êðàÿ íà æèâîòà ìó ïðåç 1974 ã. Ñëåä 143 . Òîé ùå áúäå öèòèðàí äîñòà îáøèðíî èìåííî êàòî èëþñòðàöèÿ íà íàñòðîåíèåòî â äúðæàâàòà êúì âñåêè îò ÷ëåíîâåòå íà âèñøåòî äóõîâåíñòâî. Âðà÷àíñêèÿò ìèòðîïîëèò Ïàèñèé å ðîäåí ïðåç 1888 ã. ñèíîä72. êîÿòî ìíîçèíà îò òÿõ óñïåøíî ðàçâèâàò. ãîâîðÿò ïî íÿêîëêî ÷óæäè åçèêà. Ïðåç 1930 ã. ñïåöèàëèçèðà êàíîíè÷íî ïðàâî â Ãåðìàíèÿ. Äîêóìåíòúò ïî íèêàêúâ íà÷èí íå ìîæå äà ñå íàðå÷å äîñòîâåðåí. Äîêóìåíòúò ñúäúðæà êðàòêà õàðàêòåðèñòèêà çà âñåêè åäèí îò ìèòðîïîëèòèòå è äðóãè âëèÿòåëíè â ÁÏÖ äóõîâíèöè. èìàò è äîáðè ìåæäóíàðîäíè êîíòàêòè. íî êàêòî ùå ñå âèäè è îò öèòèðàíèÿ äîêóìåíò. Çà Ïàèñèé Äúðæàâíà ñèãóðíîñò äàâà ñëåäíàòà õàðàêòåðèñòèêà: „Äåéíîñòòà ìó ïðåäè 9 ñåïòåìâðè å èçâåñòíà êàòî çëîñòåí âðàã íà Ñúâåòñêèÿ ñúþç è íà ÁÊÏ.. å èçáðàí çà Âðà÷àíñêè ìèòðîïîëèò. à â ïåðèîäà 1917–1921 ã. Ãîëÿìàòà ÷àñò îò òÿõ ïîëó÷àâàò ñâîåòî îáðàçîâàíèå â ÷óæáèíà. Èçâåñòíîñòòà èì ñå äúëæè â íåìàëêà ñòåïåí è íà ñîöèàëíàòà è îáùåñòâåíà äåéíîñò. èçïðàùàí â Ãåðìàíèÿ ïî óðåæäàíå íà ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà â îêóïèðàíèòå ñúâåòñêè çåìè. å ñìÿòàí çà åäèí îò ëèäåðèòå íà „ðåàêöèîííàòà“ ãðóïà â Ñâ. òîé çàâúðøâà Öàðèãðàäñêàòà äóõîâíà ñåìèíàðèÿ è òàì ïðèâëè÷à âíèìàíèåòî íà åêçàðõ Éîñèô. ïîëçâàò ñå ñúñ çíà÷èòåëíî âëèÿíèå â ñâîèòå åïàðõèè èëè â ñòðàíàòà. Ïàðàëåëíî íà òîçè äîêóìåíò ùå áúäàò ïðåäñòàâåíè è êðàòêè áèîãðàôè÷íè äàííè çà òîâà çàáåëåæèòåëíî ïîêîëåíèå àðõèåðåè íà Ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà. â ãð.

Ñåðàôèì..) Êàòî ïðåäñåäàòåë íà „×åðâåíèÿ êðúñò“ ìèòðîïîëèò Ìèõàèë å ïîëó÷èë è õèòëåðîâ îðäåí. ïî÷åòåí ïðåäñåäàòåë íà Áúëãàðñêèÿ ÷åðâåí êðúñò è ïðåäñåäàòåë íà Á×Ê â Ðóñå73.)... âêîñòåíåëè ìîçúöè. îáà÷å ìó ëèïñâà ïîëèòè÷åñêè òàêò è äàëíîâèäíîñò. ìèòð.. Äîðîñòîëî-×åðâåíñêèÿò ìèòðîïîëèò Ìèõàèë å ðîäåí ïðåç 1884 ã.). Ñïîðåä ñïðàâêàòà îò ëÿòîòî íà 1949 ã. Òåçè ìëàäè äóõîâíèöè äíåñ ñà íà÷åëî íà öúðêîâíàòà àäìèíèñòðàöèÿ (àðõèìàíäðèò Ñèìåîí. Òå ñúçäàâàõà ñâîè êàäðè. Êàëîôåð ñúñ ñâåòñêî èìå Äèìèòúð ×àâäàðîâ. Ìèíàâà çà óìåí. Îñîáåíî ñ. Òðè ãîäèíè ïî-êúñíî. Ñúùèÿò çàåäíî ñ åïèñêîï Àíäðåé. å ðúêîïîëîæåí çà Âåëè÷êè åïèñêîï. (. êîéòî å â ÑÀÙ è ñ êîãîòî è äî ñåãà å â êîðåñïîíäåíöèÿ (. àðõ.. íàñî÷åí ñðåùó Ñúâåòñêèÿ ñúþç. ÷èéòî ñúòðóäíèê å áèë. ðåàêöèîíåðè.. Ïàèñèé èìà ëþáîâíè ïîõîæäåíèÿ ñ äðóãè æåíè.. âúçâåäåí â àðõèìàíäðèòñêî äîñòîéíñòâî ïðåç 1915 ã. Ñëåä 1923 ã. „Áîã è Áúëãàðèÿ“ áåøå îêî è óõî íà äâîðåöà â öúðêâàòà.. Çàâúðøâà Ñàìîêîâñêîòî áîãîñëîâñêî ó÷èëèùå (ïðåç 1902 ã.. Ìèõàèë å „âàæåí ôàêòîð è âúïëúùåíèå íà íàé-÷åðíàòà ðåàêöèÿ â öúðêâàòà. ÷åòåí è ïî ðàäèî „Äîíàó“. áèâøà àðòèñòêࠖ ñåãà çàäúðæàíà â ÄÄÑ [Äèðåêöèÿ Äúðæàâíà ñèãóðíîñò] çà øïèîíàæ“.) è Êèåâñêàòà äóõîâíà àêàäåìèÿ (ïðåç 1910 ã. Àêî êúì íÿêîé ìîæå äà ñå ïðèëîæè êâàëèôèêàöèÿòà. Òîé çàùèòàâà è ïðîâåæäà êàóçàòà íà Àíäðåé â ñèíîäà. òÿ â ïúëíîòà å ïðèëîæèìà êúì Ìèõàèë. àðõèìàíäðèò Ìåòîäè. âúçïèòàâàõà. Íà ñëåäâàùàòà 1911 ã.) ñà ñúçäàòåëèòå è âäúõíîâèòåëèòå íà óëòðà äâîðöîâàòà îðãàíèçàöèÿ íà öúðêîâíà ïî÷âà „Áîã è Áúëãàðèÿ“. å ðåêòîð íà Ñîôèéñêàòà äóõîâíà ñåìèíàðèÿ è ïðåç 1924 ã... àðõ. êàòî åäíîâðåìåííî å ïðîòîñèíãåë íà Âàðíåíñêàòà ìèòðîïîëèÿ. Íàïîñëåäúê èñêàøå äà ïðàâè äåâè÷åñêè ìàíàñòèð âúâ Âðà÷àíñêî. Äèìèòðîâ íàïðàâè çà âëàäèöèò堖 ðåòðîãðàäíè.. Ïðèãîæäåíåö êúì âñè÷êè ðåæèìè áåç äà ìîæå äà ãè ïðåäâèäè îò äàëå÷.. êîèòî óñúðäíî ïîäãîòâÿõà. à ñå àíãàæèðà ñëåä òîâà. çà èãóìåíêà íà êîéòî ãëàñåøå ëþáîâíèöàòà ñè. Ïðåäè 9 ñåïòåìâðè å áèë óìúò è ðúêîâîäèòåëÿ íà Ñèíîäà. Âàñèëè è äð. êîÿòî Ì-ð Ïðåäñåäàòåëÿ äð. äà èçäèãà è îñâåùàâà àâòîðèòåòà íà öàðÿ íà áîæåñòâåíà âèñîòà è äà ïîääúðæà òàÿ âèñîòà ñúñ ñðåäñòâàòà íà ðåëèãèîçíàòà ïðîïàãàíäà è ìèñòèêà.. õèòúð è ïðèêðèò. å èçáðàí çà Äîðîñòîëñêè è ×åðâåíñêè ìèòðîïîëèò. Ñëåä 9 ñåïòåìâðè ñúùèÿò èìà êðàéíî îòðèöàòåëíî îòíîøåíèå êúì ÎÔ âëàñò. Ã. ïðåç 1927 ã.. â ãð.çàâðúùàíåòî ñè íàïðàâèë ãàäåí äîêëàä. çà äà íå ñå âçåìàò ñúîòâåòíèòå ñòðîãè öúðêîâíè ìåðêè ñïðÿìî äúðæàâíèÿ èçìåííèê è 144 . êîÿòî èìàøå çà öåë äà îïðàâäàâà íà öúðêîâíî-èäåîëîãè÷íà ïî÷âà êðàéíèòå øîâèíèñòè÷íè ôàøèñòêè ïîëèòè÷åñêè òå÷åíèÿ îò ðîäà íà öàíêîâîòî äâèæåíèå è ëåãèîíèòå. è ïîääúðæàõà (íÿêîè è â ÷óæáèíà). å ïîñòðèãàí çà ìîíàõ. Êàòî åïàðõèéñêè àðõèåðåé å èíèöèàòîð íà ìíîæåñòâî áëàãîòâîðèòåëíè è ïðîñâåòíè íà÷èíàíèÿ. åïèñêîï Ïàðòåíèé. Èçâåñòåí å ñ íåìîðàëíèÿ ñè æèâîò. êàòî.

. Ëîãè÷íî.. òîé å ðúêîïîëîæåí çà åíîðèéñêè ñâåùåíèê â Òúðíîâñêàòà äóõîâíà îêîëèÿ. à ñå ïðèêðèâà ïîä ìàñêàòà íà öåëîìúäðèåòî. Íà 23 àïðèë ò. Íàïîñëåäúê ñå å îáãðàäèë ñ ðåàêöèîíåðè ñâåùåíèöè îò ãð. Ðîäåí ïðåç 1868 ã. Ëè÷íèÿò ìó æèâîò å åäíî îòâðàòèòåëíî ëèöåìåðèå: æèâåå êàòî âñåêè ìúæ ñ æåíè. ñ êîèòî ùÿë äà ïîääúðæà Áúëãàðñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà. Ñëåä êàòî îâäîâÿâà ïðåç 1890 ã. Âèäèí è âîäè àêòèâíà áîðáà ñðåùó âëàñòòà. ñ êîèòî îáñúäèëè 145 . çà êîèòî ìó çàñëóãè å áèë äúëãîãîäèøåí ïðåäñåäàòåë íà Ñâåòèÿ ñèíîä. Ïîñòðèãàí çà ìîíàõ ïðåç 1905 ã. ñèíîä74. Çà ñåãà æèâåå ñ.  ïåðèîäà 4 ìàé 1930 – 15 îêòîìâðè 1944 ã. Ñâåòèÿò ñèíîä è íÿêîè äðóãè ìèòðîïîëèòè áèëè âå÷å â ïðåãîâîðè ñ òúðãîâöè è ÷àñòíè ëèöà çà ïîêóïêà íà òàêèâà êèëèìè (äåéñòâèòåëíî ñëóæáàòà íè óñòàíîâè. æåðòâà íà êîåòî å è áèâøèÿ äèðåêòîð íà Âåðîèçïîâåäàíèÿòà Äèìèòúð Èëèåâ êàòî áàäæàíàê íà Òðàé÷î Êîñòîâ. ñèíîä êúì ñðåäàòà íà 40-òå ãîäèíè çàåäíî ñúñ Ñîôèéñêèÿ ìèòðîïîëèò Ñòåôàí. íå ïîñÿãàëè íà âÿðàòà.) Êàçâàë èì. Àêî íå áèëà ðåëèãèÿòà â Áúëãàðèÿ. ðåøèëè äà ãè âëîæàò â ïåðñèéñêè êèëèìè ïî 20 000 ëâ. ã. ÷å êîìóíèñòè÷åñêàòà ïàðòèÿ å ïðåä ðàçêàïâàíå. ìèòðîïîëèò Íåîôèò å èçâèêàë ïðè ñåáå ñè âñè÷êè ñâåùåíèöè â ãðàäà. ñ îãëåä íà íåãîâèÿ àâòîðèòåò.. îòêðèòî å çàÿâÿâàë îò àìâîíà. Ïðåç 1909 ã. Íàäúõàí ñ ãîëÿìà îðãàíè÷åñêà îìðàçà ñïðÿìî ÑÑÑÐ è ÁÊÏ. Òóðöèòå. ÷å áëàãîäàðåíèå íà ëè÷íèòå ñè êà÷åñòâà èçìèíàâà öÿëàòà öúðêîâíà éåðàðõèÿ îò åíîðèéñêè ñâåùåíèê äî íàìåñòíèê-ïðåäñåäàòåë íà Ñâ.). â äíåøíîòî ñ. çàìèíàâà çà Ïåòåðáóðã.“. â êîÿòî ñå ïîääúðæà ÷å â Áúëãàðèÿ èìà ñâîáîäà íà ðåëèãèÿòà. ÷å ïîñÿãàò íà ðåëèãèÿòà. å èçáðàí çà Âèäèíñêè ìèòðîïîëèò... êâ. ÷å ïðåç ìèíàëèÿ ìåñåö ñà áèëè çàêóïóâàíè ìíîãî êèëèìè îò Ñèíîäà).. íîâàòà áúëãàðñêàòà äúðæàâà íå èçïèòâà äîáðè ÷óâñòâà êúì íåãî è ãî îïèñâà êàòî „óáåäåí ôàøèñò è ðåâíîñòåí çàùèòíèê íà ôàøèñòêàòà âëàñò ïðåäè 9 ñåïòåìâðè. (. à ñåãà íàé-ïå÷àëíîòî å. ïîñòîÿííî çëîñëîâè ïðîòèâ Ñúâåòñêèÿ ñúþç è âëàñòòà. Àâòîðèòåòúò íà ìèòð. Íåîôèò ñå äúëæè è íà ôàêòà. ìåòúð. à ïðåç 1914 ã. ñèíîä äî Òðèãâå Ëè.. êîéòî áèë íàòðóïàë ãðàìàäíè ôîíäîâå äîëàðè. Âèäèíñêèÿò ìèòðîïîëèò Íåîôèò å íàé-âúçðàñòíèÿò è íàé-àâòîðèòåòíèÿò ÷ëåí íà Ñâ. çà äà íå ïðîïàäíàò öúðêîâíèòå è ìèòðîïîëèòñêè êàïèòàëè ïðè åäíà âîéíà ñ àíãëîàìåðèêàíöèòå. Ïîñòîÿííî çëîñëîâè ñðåùó Ñúâåòñêèÿ ñúþç è ñúçäàâà íåäîâîëñòâî ñðåùó âëàñòòà. Ãúëúáîâî ñúñ ñâåòñêî èìå Íèêîëà Êàðààáîâ. ïðåç 1889 ã. å ðúêîïîëîæåí çà Âåëè÷êè åïèñêîï. ÷å êîìóíèñòèòå áèëè ïàëà÷è è êàòî „ïèëàò – óáèéöè“. ñèíîä. ÷å ñêîðî ùå ÷óÿò ãîëåìè íîâèíè çà íÿêàêâà íîòà äî ïðàâèòåëñòâîòî. ñúùàòà ãîäèíà å âúçâåäåí â àðõèìàíäðèòñêî äîñòîéíñòâî è ïðåç ïåðèîäà 1906–1912 ã. å ðåêòîð íà Ñîôèéñêàòà äóõîâíà ñåìèíàðèÿ. êúäåòî çàâúðøâà ñåìèíàðèÿ è äóõîâíà àêàäåìèÿ (ïðåç 1900 ã.ïðåäàòåë. Âîéíàòà áèëà íåèçáåæíà è. òÿ îòäàâíà äà å áèëà çàëè÷åíà îò êàðòàòà íà çåìÿòà. ïî ñëó÷àé òåëåãðàìàòà íà Ñâ. å íàìåñòíèê-ïðåäñåäàòåë íà Ñâ... ÷å áèëè òóðöè. Ïðåç 1946 ã.

 öÿëàòà ìó ìèòðîïîëèÿ å èçâåñòíî êàê ìó å ñêðîåí êàïàí îò åäíà çúáîëåêàðêà. 146 . è êàòî òàêúâ èíèöèèðà ñúçäàâàíåòî íà ìíîæåñòâî ñèðîïèòàëèùà. å ðúêîïîëîæåí çà Çíåïîëñêè åïèñêîï è íàçíà÷åí çà âèêàðèåí åïèñêîï íà Ñîôèéñêèÿ ìèòðîïîëèò. ïðåç 1931 ã. Òúðíîâñêèÿò ìèòðîïîëèò Ñîôðîíèé å ðîäåí ïðåç 1888 ã. Çàâúðøâà Öàðèãðàäñêàòà ñåìèíàðèÿ ïðåç 1911 ã. å ñ÷èòàí çà áëèçúê ïðèÿòåë íà ïàòðèàðõ Êèðèë.) Ñåãà å ïðèêðèò... (. à äà ñå ïðèîáùè êîãàòî è äà áèëî êúì íåãî å èçêëþ÷åíî. ×ëåí å íà ìàëêèÿ ñúñòàâ íà Ñèíîäà è ñ ìèòðîïîëèò Ìèõàèë ñà íà åäíè ñòàíîâèùà è âúçãëåäè ïî öúðêîâíèòå ðàáîòè.  ãîäèíèòå íà êîìóíèçìà. å ïîñòðèãàí çà ìîíàõ.). Âèñøåòî ñè îáðàçîâàíèå ïîëó÷àâà â Êèåâñêàòà äóõîâíà àêàäåìèÿ (êîÿòî çàâúðøâà ïðåç 1915 ã.) È ìèòðîïîëèò Íåîôèò å èçâåñòåí ñ íåìîðàëíèÿ ñè æèâîò. Îñâåí ñëóõîâåòå. Ïàèñèé ìèòð. Èñòèíñêè âêîñòåíåë ìîçúê. à ïðåç 1921 ã.òàçè òåëåãðàìà è íàðåêúë ñèíîäàëíèòå àðõèåðåè ñòðàõëèâöè è ïðåäàòåëè. è ñúùàòà ãîäèíà ñïåöèàëèçèðà â Ñîðáîíàòà â Ïàðèæ. å èçáðàí çà Âàðíåíñêè ìèòðîïîëèò. Âúçâåäåí â àðõèìàíäðèòñêî äîñòîéíñòâî ïðåç 1924 ã. Îäðèíñêà Òðàêèÿ.) è â Áîãîñëîâñêèÿ ôàêóëòåò â ãð. å ðúêîïîëîæåí çà Çíåïîëñêè åïèñêîï. çà äà º êóïè àïàðòàìåíò â Ñîôèÿ“.. Íàé-êîíñåðâàòèâíèÿ öúðêîâåí ìèðîãëåä è íàé-íàçàäíè÷àâèòå öúðêîâíè âúçãëåäè è òî ïî óáåæäåíèå. ñèíîä. Ñåâëèåâî ñúñ ñâåòñêî èìå Èâàí Ëàçàðîâ. ×åðíîâèö (ïðåç 1924 ã. Îñòàâà íà òàçè äëúæíîñò äî èçáèðàíåòî ìó çà Òúðíîâñêè ìèòðîïîëèò ïðåç 1935 ã. (.  ëè÷íèÿ ñè æèâîò å ïî-ïðèáðàí è íåêîðèñòîëþáèâ. Äî ðàçãðîìÿâàíåòî íà îïîçèöèÿòà áåøå àêòèâåí îïîçèöèîíåð. òîé å íàçíà÷åí çà ïðîòîñèíãåë íà Ñîôèéñêàòà ìèòðîïîëèÿ. è ñúùàòà ãîäèíà å ïîñòðèãàí çà ìîíàõ.. Åíèêüîé. ñèíîä çàâúðøâà âèñøåòî ñè áîãîñëîâñêî îáðàçîâàíèå â ×åðíîâèö ïðåç 1926 ã. ñòàðîïèòàëèùà è áåçïëàòíè êóõíè75. Ñúñ ñòèïåíäèÿ îò Ñâ. ñ êîãîòî ñà ñúó÷åíèöè è èìàò ïî÷òè ñõîäíà áèîãðàôèÿ. ÷å òîé „å ïðîñò ÷îâåê è äîñòà ãëóïàâ. à íà ñëåäâàùàòà 1937 ã. îò åäíà ñòðàíà. Ïðåç 1936 ã. çà íåãî å. Éîñèô ñå íàëàãà êàòî íàé-âèäíèÿ ïðåäñòàâèòåë íà „ðåàêöèîííîòî“ êðèëî â Ñèíîäà äî ñìúðòòà ñè ïðåç 1988 ã. Òîé âúîáùå íå ìîæå ïî ïðèíöèï äà ðàçáåðå íîâîòî âðåìå è íîâèÿ äóõ. êîÿòî òîé å çàäèðÿë. êàòî â íåãîâî ëèöå òÿ ïðîäúëæàâà äà ñúùåñòâóâà äî ñàìèÿ êðàé íà ðåæèìà76. íî ñúùåâðåìåííî êúì ñðåäàòà íà 50-òå ãîäèíè ìèòð. Âúçâåäåí â àðõèìàíäðèòñêî äîñòîéíñòâî ïðåç 1931 ã. Éîñèô ñå èçÿâÿâà êàòî åäèí îò ëèäåðèòå íà îïîçèöèÿòà ñðåùó ïàòðèàðõà â Ñâ. êîèòî ñå íîñÿò çà ïîëîâèòå ìó èçâðàùåíèÿ – õîìîñåêñóàëèñò“. Ìíåíèåòî íà äúðæàâàòà îò 1949 ã. Ôðàíöèÿ. Ñëåä ñìúðòòà íà ìèòð. ñëåä êîåòî ñïåöèàëèçèðà êàíîíè÷íî ïðàâî â Ñòðàñáóðã. Ïðåç 1918 ã. ñúñ ñâåòñêî èìå Ñòîéêî ×àâäàðîâ. â ñ.  òîçè ñìèñúë òîé å ïîñëåäíèÿò íîñèòåë íà öúðêîâíàòà òðàäèöèÿ îòïðåäè êîìóíèñòè÷åñêèÿ ïåðèîä. çàâúðøâà Ñîôèéñêàòà äóõîâíà ñåìèíàðèÿ.. â ãð.. Âàðíåíñêèÿò ìèòðîïîëèò Éîñèô å ðîäåí ïðåç 1898 ã.

. çàâúðøâà Áîãîñëîâñêèÿ ôàêóëòåò â Ñîôèÿ è ïðåç 1932 ã. Âúçâåäåí â àðõèìàíäðèòñêî äîñòîéíñòâî ïðåç 1934 ã. Îáè÷à äà êàçâà ïðåä ñâîè áëèçêè: „íèå æåíåíèòå âëàäèöè“. òîé å îïèñàí êàòî „êðàåí ðåàêöèîíåð. çà êîãîòî ñå äàâà îòíîñèòåëíî ïîëîæèòåëíà õàðàêòåðèñòèêà: „Ïðåäè 9 ñåïòåìâðè êîêåòèðàë ñ ãåðìàíöèòå. Ëîâ÷àíñêèÿò ìèòðîïîëèò Ôèëàðåò å ðîäåí ïðåç 1903 ã. êóïóâࠖ ïðîäàâà ïðåäèìíî öúðêîâíè âåùè. ÷å ïðåç 1949 ã. ìàêàð ÷å çà èíòåðåñà ñè å ãîòîâ íà âñè÷êî. Ðåàêöèîííî íàñòðîåí. Õèòúð. îáè÷à ëóêñà. íî îòñòúïèë îò òåçè ñè ïîçèöèè.. ÷å êàòî ïðîòîñèíãåë íà Ñîô.. Ñðàâíèòåëíî íàéäîáðèÿ ìåæäó âëàäèöèòå. íî íå äàâà âúíøåí èçðàç íà òåçè ñè äîìîãâàíèÿ è èçáÿãâà äà âçåìà àíãàæèìåíò“..Êîìóíèñòè÷åñêàòà äúðæàâà èçïèòâà êúì íåãî íåäîâåðèå îùå â êðàÿ íà 40-òå ãîäèíè è òîâà îòíîøåíèå îñòàâà íåïðîìåíåíî äî êðàÿ íà æèâîòà ìó. Æèâåå íà ñúïðóæåñêè íà÷àëà ñ. êàòî. Êúì æåíèòå ñúùî èìà ñëàáîñò. âúâ Âàðíà ñúñ ñâåòñêî èìå Àòàíàñ Àòàíàñîâ. Íî òîé õîäè è ñ äðóãè. Ðúêîïîëîæåí çà 147 .  ñïðàâêàòà îò 1949 ã... Ãîâîðè ñå. Áèîãðàôè÷íèòå äàííè è ñïîðîâåòå îêîëî ëè÷íîñòòà íà Ïëîâäèâñêèÿ ìèòðîïîëèò Êèðèë ùå áúäàò ïðåäñòàâåíè ìàëêî ïî-íàòàòúê â èçëîæåíèåòî. Ìåñòîòî. ÷å âúâ Âàðíà öúðêîâíèÿ ìàãàçèí áèë íåãîâ. Ðàáîòíèÿò ìó ñàëîí å äúëúã 20 ì. Ïî-ïîñòîÿííà ìó å. Ïî åäíî âðåìå å èñêàë äà îáåäèíÿâà ëåãèîíåðè. ìèòðîïîëèÿ å íàïðàâèë òúìíè ñäåëêè ïî ïîñòðîéêàòà íà öúðêîâíèòå ñãðàäè. Æåíèòå ãè ìåíè ÷åñòî... óãàæäà ñè äîáðå. Ôðàíöèÿ. çà äà ïðèêðèå äåéíîñòòà ñè â ëåãèîíèòå.. â êîéòî òîé ÷ðåç äîâåðåíè ëèöà ïðèêðèòî òúðãóâàë.) Èìà òúðãîâñêè äóõ. êúäåòî ñòîè âëàäèêàòà å äèãíàòî íà âèñîê ïîäèóì. íà ñëåäâàùàòà ãîäèíà çàìèíàâà íà åäíîãîäèøíà ñïåöèàëèçàöèÿ ïî áîãîñëîâèå â Ñòðàñáóðã. ëóêàâ. Çà íåãî ñå ãîâîðè. Áëèçúê ïðèÿòåë å íà Âåðãèë Äèìîâ è Ãè÷åâ“. Îáè÷à äà ïîçèðà.  ìèíàëîòî êàòî ìëàäåæ å áèë ëÿâ. Ïîä ïðèêðèòèåòî íà ó÷åíè÷åñêè õðèñòèÿíñêè äðóæåñòâà îðãàíèçàòîð è ïîêðîâèòåë íà äåéíîñòòà íà ëåãèîíèòå. Ïðåç 1928 ã. Ñúùèÿò èìà ãîëÿìî æåëàíèå äà ñòàíå ðúêîâîäèòåë íà ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà ó íàñ. òîé å åäèí îò ìàëöèíàòà ìèòðîïîëèòè. Òóê å âàæíî äà ñå îòáåëåæè. å ïîñòðèãàí çà ìîíàõ âúâ Âàðíà. íî ñå ñîëèäàðèçèðà ñ ðåøåíèÿòà íà Ñèíîäà. Ïðàâè ñäåëêè.. ðàòíèöè è çåìåäåëöè â áîðáàòà ñðåùó êîìóíèçìà è äà èì ñòàâà âîäà÷. (. Ñëåä 9 ñåïòåìâðè ñå îïèòâà äà ñå ïðèñïîñîáè êúì ÎÔ. Äîêàòî ïðåìèíå ðàçñòîÿíèåòî äî „äåñïîòà“ íà ãîðíèÿ ÷îâåê òðÿáâà äà ìó çàòðåïåðÿò êðàêàòà (íåùî ïîäîáíî å ïðàâèë Ìóñîëèíè). Ïî âðåìå íà ôàøèñòêèÿ ðåæèì ñå å çàñòúïâàë çà åâðåéñêîòî ìàëöèíñòâî ó íàñ. Æèâåå â ëóêñ è ïúëíè óäîáñòâà. íÿìà îñîáåíè ðåàêöèîííè ïðîÿâè. æåíèòå è ïàðèòå. åãîèñò îò êëàñà. Ãîñòúò òðÿáâà äà âëåçå îò åäíà äàëå÷íà âðàòà è äà âèäè „âëàäåòåëÿ“ íà âèñîêèÿ ïîäèóì. ðàçïàëåí õèòëåðèñò. êîéòî ãî ôèêñèðà.

çàâúðøâà Áîãîñëîâñêèÿ ôàêóëòåò â Ñîôèÿ. Çà íåãî ñå çíàå. ÷å å ïîëîâî èçâðàòåí.. ñïå÷åëèë ïàðè îò òèÿ àôåðè. Âúðë ïðîòèâíèê íà ïðîãðåñèâíîòî ñâåùåíè÷åñòâî. ÷å èìà íåùî ãðúöêî â êðúâòà ñ蠖 ïî ðîäèòåëè. Îðåøàê ïðåç 1897 ã.) Ïðåç Áîæèëîâî âðåìå å áèë íàé-áëèçêî äî âëàñòòà è äî äâîðåöà. Ïðåç 1925 ã. à ñëåä ñìúðòòà íà ïàòðèàðõ Êèðèë å ñìÿòàí çà ïîòåíöèàëåí êàíäèäàò çà ïàòðèàðõ. Ãîâîðè ñå. Èçáðàí çà Ñòàðîçàãîðñêè ìèòðîïîëèò ïðåç 1940 ã. ñå ìú÷è äà ìèíàâà çà ïðîãðåñèâåí“.) Äíåñ. à ïðåç 1939 ã. ñúùî íå å ìíîãî áëàãîïðèÿòíà: „ïðîìúêíàë ñå äî âëàäèøêè ïîñò ñ èíòðèãàíòñòâî. Íèêîäèì ñå óòâúðæäàâà êàòî åäèí îò íàé-âàæíèòå ïðåäñòàâèòåëè íà ÁÏÖ â èêóìåíè÷åñêîòî äâèæåíèå. â êðàÿ íà 30-òå ãîäèíè å ðåêòîð íà Ïëîâäèâñêàòà ñåìèíàðèÿ. Íèêîäèì. Áîæèëîâ å âîäèë áîðáà ñúñ Ñèíîäà çà íàçíà÷àâàíåòî ìó çà íàñòîéíèê íà Ñèìåîí. å âúçâåäåí â àðõèìàíäðèòñêî äîñòîéíñòâî. Íåãîâàòà õàðàêòåðèñòèêà ïðåç 1949 ã. äðåáíàâ. êàòî ñëåä èçâåñòíî êîëåáàíèå äúðæàâàòà ðåøàâà äà ïîäêðåïè èìåííî êàíäèäàòóðàòà íà åï. Çà íåãî ñå ãîâîðè. çà äà ñå ïðèêðèå. à ñëåä òîâà å ðåêòîð íà Ïëîâäèâñêàòà äóõîâíà ñåìèíàðèÿ äî 1947 ã. Ñòàðîçàãîðñêèÿò ìèòðîïîëèò Êëèìåíò å ðîäåí ñúñ ñâåòñêî èìå Êèíî Êèíîâ â ñ. áåçõàðàêòåðåí. Ïðåç 1931 ã. ïðåç 1939 ã.78 Íåãîâàòà õàðàêòåðèñòèêà å äîñòà êðàòêà: „ÿâíî îïîçèöèîííî íàñòðîåí. Ðîäåí ïðåç 1895 ã. â Òðîÿíñêèÿ ìàíàñòèð. êúäåòî ìó ñå îòäàäå ñãîäåí ñëó÷àé. Ïîñòðèãàí çà ìîíàõ ïðåç 1918 ã. èíòðèãàíò è ëúæåö.. òîé çàâúðøâà Ñîôèéñêàòà äóõîâíà ñåìèíàðèÿ (1915 ã.79 Êàêòî îòáåëÿçâà Ä.  êðàéíà ñìåòêà òîé íå ñå âêëþ÷âà â òàçè íàäïðåâàðà è èãðàå âàæíà ðîëÿ çà óòâúðæäàâàíåòî íà Ëîâ÷àíñêèÿ ìèòðîïîëèò Ìàêñèì 148 . óãîäëèâ. Ñëèâåíñêèÿò ìèòðîïîëèò Íèêîäèì å íàé-ìëàäèÿò ÷ëåí íà Ñâ.) è å ïîñòðèãàí çà ìîíàõ ïðåç 1922 ã. Îñíîâåí íåãîâ êîíêóðåíò íà òåçè èçáîðè å Ëåâêèéñêèÿò åïèñêîï Ïàðòåíèé... å ðúêîïîëîæåí çà Ñòîáèéñêè åïèñêîï è å íàçíà÷åí çà ãëàâåí ñåêðåòàð íà Ñâ. Êàëêàíäæèåâà. å ðúêîïîëîæåí çà Ëåâêèéñêè åïèñêîï. ñèíîä â òîçè ìîìåíò. Êîãàòî Ñèíîäà ñå ïðîòèâîïîñòàâèë. Îò íà÷àëîòî íà 60-òå ãîäèíè ìèòð. â Ðóñå ñúñ ñâåòñêî èìå Íèêîëàé Ïèïåðîâ. çàâúðøâà Áîãîñëîâñêèÿ ôàêóëòåò â Îêñôîðä è ïðåç 1933 ã. êàòî äîâåðåí ÷îâåê. Áîæèëîâ ãî íàãëàñèë áåç ñúãëàñèåòî íà ñúùèÿ ñ óêàç. Ïî öúðêîâíèòå âúïðîñè ïúëåí êîíñåðâàòîð. Ïðåç 1939 ã. ïðåç 1928 ã. êîãàòî å èçáðàí çà ìèòðîïîëèò. Ñúùèÿò å èçâåñòåí êàòî ãîëÿì àôåðèñò è êàòî ÷îâåê. òúé êàòî öàðèöàòà ãî èñêàëà ëè÷íî. êîÿòî ìó å êàòî ñúïðóãà.“. è íàçíà÷åí çà âèêàðèé íà Ñîôèéñêèÿ ìèòðîïîëèò.. ñðåáðîëþáèâ.. ñëàáîâîëåâ. ñèíîä. (. Èìà ñè ïîñòîÿííà ëþáîâíèöà.  ìèíàëîòî å áèë â äîáðè è íàé-áëèçêè âðúçêè ñ âñè÷êè êðàéíè ðåàêöèîíåðè. (.Çíåïîëñêè åïèñêîï ïðåç 1938 ã. òîé å èçáðàí çà Ëîâ÷àíñêè ìèòðîïîëèò77. ïîäúë. å âúçâåäåí â àðõèìàíäðèòñêî äîñòîéíñòâî.. êîÿòî å ïîääúðæàíà è îò àâòîðèòåòíèòå ÷ëåíîâå íà Ñèíîäà80. â òîçè ñëó÷àé „äúðæàâàòà èçïîëçâà êàäèôåíè ðúêàâèöè“ è íå ñå íàìåñâà ãðóáî ïðè îïðåäåëÿíåòî íà íàñëåäíèê íà îâäîâÿëàòà åïàðõèÿ. óãîäíè÷åñòâî è ãîùàâêè. ÷å å ëèöåìåð.

. Ñòàíàë íåòúðïèì çà ôàøèñòêà äåéíîñò â Ðèëñêèÿ ìîíàñòèð è íàçíà÷åí íà ïî-ñïîêîéíî ìÿñòî â Ñîôèÿ çà ïðîòîñèíãåë.. èãðàÿò îãðîìíà ðîëÿ â íåéíîòî îáùî ðúêîâîäñòâî è ïîëèòèêà“. „êàäðè íà Ñèíîäà“. Ïî-íàòàòúê ñïðàâêàòà îò 1949 ã.. Ïðè ðàçèñêâàíå àôåðàòà íà Àíäðåé â ñèíîäà å áèë íà ñòðàíàòà íà Ìèõàèë ðóñåíñêè â çàùèòà íà Àíäðåé“. ÷å óòðåøíèòå êàíäèäàòè çà ðúêîâîäèòåëè íà öúðêâàòà ñà äàëå÷ îò äóõà è èäåèòå íà Îԓ.. Ñòðàäà îò ìàíèÿ çà ìàëîöåííîñò. Äóõîâíî ÷àäî íà ìèòðîïîëèò Ìèõàèë. ÀÐÕÈÌÀÍÄÐÈÒ ÑÈÌÅÎÍ – ãëàâåí ñåêðåòàð íà Ñèíîäà.çà ïàòðèàðõ. îïèñàíè êàòî „òúìíè ñèëè. Êîíñåðâàòîð ïî ðàçáèðàíèÿ. ïðîäúëæàâà ñ õàðàêòåðèñòèêèòå íà ò. çàðàäè îïîçèöèîííà äåéíîñò. Ïîä òàçè îáùà õàðàêòåðèñòèêà ñà ïðåäàäåíè äàííè çà: 149 . çëîñòåí âðàã. ÀÐÕÈÌÀÍÄÐÈÒ ÌÈÐÎÍ – ïðîòîñèíãåë íà ñîôèéñêà ìèòðîïîëèÿ. Ïðè àðåñòóâàíåòî ìó ïðåç 1945 ã. êîèòî ìàêàð è èçâúí ðúêîâîäñòâîòî íà ÁÏÖ. îñúæäàí îò Íàðîäíèÿ ñúä ïî àôåðàòà „Êàòèí – Âèíèöà“.íàð. êàòî â òàçè êàòåãîðèÿ âëèçàò ïî-íèñêèòå íèâà â öúðêîâíàòà éåðàðõèÿ: „ÅÏÈÑÊÎÏ ÏÀÐÒÅÍÈÉ – âèêàðèé íà ñîôèéñêèÿ ìèòðîïîëèò. ÅÏÈÑÊÎÏ ÒÈÕÎÍ – ðåêòîð íà Ñîôèéñêàòà ñåìèíàðèÿ. êîéòî ñïîðåä ñîáñòâåíèòå ìó ïðèçíàíèÿ. Èñêà äà ìèíå çà ïðîãðåñèâåí.. Ïðåç 1949 ã.. ÷å öúðêâàòࠖ òîâà å ìîíàøåñòâîòî è âúí îò íåãî íÿìàëî öúðêâà. íî ñúùèÿ å àíãëèéñêè âúçïèòàíèê è å èçäúðæàí â ÷óæáèíà îò „Áîã è Áúëãàðèÿ“. áèë îñúäåí íà ñìúðò ñëåä 9 ñåïòåìâðè çà ôàøèñòêà äåéíîñò â Íåâðîêîï. Ñïðàâêàòà ïðîäúëæàâà ñ êàòåãîðèÿòà äóõîâíèöè. ïî ñòîïàíñêè ëèíèÿ. Åäèíñòâåíèÿò.) ÀÐÕÈÌÀÍÄÐÈÒ ÂÀÑÈËÈÉ – áèâø ïðîòîñèíãåë íà Ìèõàèë â Ðóñå. Âúçïèòàíèê è ïîääðúæíèê íà „Áîã è Áúëãàðèÿ“. Äúëãîãîäèøåí íåãîâ ïðîòîñèíãåë è äîâåðåíèê â Ðóñå. êîåòî ñòèãà äî áåçêðàéíîñò. Íî âìåñòî ñìúðò ïîëó÷èë åïèñêîïñêà êîðîíà è êîéòî íàïîñëåäúê óñâîÿâà ñúùî òàêòèêàòà íà ïðèêðèòèåòî. ÀÐÕÈÌÀÍÄÐÈÒ ÉÎÑÈÔ – ðåêòîð íà Ïëîâäèâñêàòà ñåìèíàðèÿ. äúðæàâàòà ïðîäúëæàâà äà íÿìà ÿñíî îòíîøåíèå êúì íåãî è ãî îïèñâà êàòî „äîñòà èíòåëèãåíòåí. ïðåìåñòåí ñëåä òîâà â Ñîôèÿ ⠄Àëåêñàíäúð Íåâñê蓠– ïš íà çàêðèòî ìÿñòî. Ïî æåíñêà ëèíèÿ – äðóãà ìàíèÿ. (. êîéòî ñåãà ñå äúðæè ïî-äîáðå è äàâà âèä íà ÷åñòåí ÷îâåê. íàäúõàí å ñ ÷åðíà óìðàçà ñðåùó ÑÑÑÐ è ÁÊÏ. Ïðåäñòàâèòåë íà íàé-ðåòðîãðàäíîòî è êîíñåðâàòèâíî ñõâàùàíå â öúðêâàòà. Íàé-ãîëÿìèÿ ìó ïîðîê å ïèÿíñòâîòî. Îò ãîðíîòî å âèäíî. Èçãîíåí îò òàì è ïðàòåí â ÒÂÎ. Âúçïèòàíèê íà øêîëàòà íà àðõèåïèñêîï Ñåðàôèì.

÷å âèíàãè å ñ àíãëè÷àíèòå. Çàñè÷àí å âúâ âðúçêà ñ õîðà îò àíãëèéñêàòà è àìåðèêàíñêàòà ìèñèè â Ñîôèÿ82. Ñëåä 9 ñåïòåìâðè ñå îïèòâà äà èãðàå ðîëÿ íà ëþáîâ è ïðåäàíîñò êúì ÎÔ. Áåëîãâàðäååö è ôàíàòèçèðàí ïðîòèâíèê íà Ñúâåòñêèÿ ñòðîé. ãîëÿì ðóñîôèë è ñëàâÿíîôèë. êîèòî ñåãà èãðàÿò âàæíà ðîëÿ â óïðàâëåíèåòî íà áúëã. ïðîòèâ âëàñòòࠖ çà åâåíòóàëíî ïðåîñèãóðÿâàíå. Æåíåí çà áîãàòà ïîëñêà êíÿãèíÿ – ñèëíî ðåëèãèîçíà. ñúùèÿò èãðàå âàæíà ðîëÿ â íåéíîòî óïðàâëåíèå. ÂÑÅÂÎËÄ ØÏÈËÅР– ñâåùåíèê ⠄Ñâ. Åäèí îò ãëàâíèòå ïðåäñòàâèòåëè íà Åêóìåíè÷åñêîòî äâèæåíèå â Áúëãàðèÿ. ÷å å èçâúíðåäíî õèòúð. ïðîòèâ âëàñòòࠖ ïðåä íåéíèòå âðàãîâå. èçëåçëè îò ïåðîòî íà áúëãàðèíà). Çà ãåðìàíöèòå. öúðêâà.. ìåæäó êîèòî ïðîòîïðåçâèòåð Öàíêîâ è ïðîô. êîèòî èçòúêíàõìå çà îñòàíàëèòå ìèòðîïîëèòè. Òàêòèêàòà ìó å: âèíàãè çà âëàñòòà è åäíîâðåìåííî âèíàãè ïðîòèâ íåÿ.. êàòî åïèñêîï Ïàðòåíèé. Àêòèâåí ïðîïîâåäíèê íà ïðîòèâîñúâåòèçìà ãîäèíè íàðåä. àðõ. çà âëàñòòࠖ çà äà èçïîëçóâà âñè÷êèòå º îáëàãè. àðõ. ÷å íàáëèæàâàò. Ñúùèÿ ñòàâà áëèçúê äî Åêçàðõà. Ïðîòèâ áîëøåâèêèòå. êîãàòî ñà áèëè â óïàäúê. 150 . Íî õàðàêòåðíî å. Äîìúò ìó áèë öåíòúð íà ñåðàôèìîâñêàòà ãðóïà è å áèë ïîñåùàâàí îò ìíîãî ìëàäè áîãîñëîâè. ïðîòèâ ãåðìàíöèòå. Ïî ñëåäñòâèå å çàñå÷åí êàòî àíãëèéñêè àãåíò îùå îò 1934 ã. íî ñúùåâðåìåííî è â òÿñíà äðóæáà ñ àíãëè÷àíè è àìåðèêàíöè. ñ êîãîòî ïîääúðæàë è ïèñìîâíè âðúçêè.  íåãîâèÿ äîì ñà áèëè èçêîâàíè âñè÷êè íàéãíóñíè êëåâåòè ñðåùó ÑÑÑÐ è áîëøåâèçìà. òúé êàòî åäíà ãîëÿìà ÷àñò îò õîðàòà ìó ñòîÿò âúòðå.  òàçè øêîëà ñà âúçïèòàâàíè â ÷åðíà óìðàçà ñðåùó Ñúâåòñêèÿ ñúþç è åäíà ãðóïà îò ìëàäè áúëãàðñêè äóõîâíèöè. êîèòî ÿ èìàò çà ìîìåíòà. ñåãà â Ïàðè栖 íàé-óïîðèòèÿ ðåëèãèîçåí êîíòðàðåâîëþöèîíåð. êîéòî áèë íà ñëóæáà â àìåðèêàíñêàòà ìèñèÿ. Íåäåëÿ“. Áèâø îôèöåð îò áåëîãâàðäåéñêàòà àðìèÿ íà Äåíèçîâ. Çàâúðøèë Áîãîñëîâñêèÿ ôàêóëòåò â Ñîôèÿ. âçåòè â êóïîì. Ïîääúðæà êàíäèäàòóðàòà íà åïèñêîï Àíäðåé çà ìèòðîïîëèò íà áúëãàðñêàòà åïàðõèÿ â ÑÀÙ. è äð. Çà âëàñòòà ïðåä òèÿ. Âàñèëèé. Ñëåä 9 ñåïòåìâðè ñòàâà èçâúíðåäíî áëèçúê íà ìèíèñòðà íà âúíøíèòå ðàáîòè Ïåòêî Ñòàéíîâ è ìó ñòàâà äîðè ñúâåòíèê ïî öúðêîâíèòå âúïðîñè. Ñúùèÿò ñú÷åòàâà â ñåáå ñè âñè÷êè îòðèöàòåëíè êà÷åñòâà. ÷ðåç ïðîòåæåòî ìó Ãàâðèë Ìåäàðîâ (ñïîðåä íÿêîè íåçàêîíåí íåãîâ ñèí). ÁÈÂØÈß ÅÊÇÀÐÕ ÑÒÅÔÀÍ – ìàêàð è îòñòðàíåí îò óïðàâëåíèåòî íà öúðêâàòà. Íàé-ãëàâíîòî ìó êà÷åñòâî îáà÷å å. Ïðèñòèãíàë â Áúëãàðèÿ ñëåä ðàçãðîìà º.„ÀÐÕÈÅÏÈÑÊÎÏ ÑÅÐÀÔÈÌ 81 – íà÷àëíèê íà ðóñêèòå çàäãðàíè÷íè öúðêâè â Áúëãàðèÿ. âúâ âðúçêà ñ àíãëèéñêèÿ ïúëíîìîùåí ìèíèñòúð Áåíòèíê.. Ñúçäàë â Áúëãàðèÿ øêîëà íà ïðîòèâîáîëøåâèêèòå. à ùîì óñåòèë. êîãàòî ñà äàëå÷å (íàé-÷åðíèòå ïèñàíèÿ. Ìàðêîâñêè. Ñåðàôèì. êîãàòî òå ñà áèëè âúâ âúçõîä. àðõèìàíäðèò Ìåòîäèé. Ïîääúðæàë òåñíè âðúçêè ñ ÷óæáèíà îñîáåíî ñ ìèòðîïîëèò Àíàñòàñèé.

áèë íåãîâ àãåíò. Íàé-òúìíàòà è ðåàêöèîííà ëè÷íîñò â íàøàòà öúðêâà. Òîâà å âðúõíàòà òî÷êà â ïðîöåñà íà îáñåáâàíåòî íà Öúðêâàòà îò ñòðàíà íà êîìóíèñòè÷åñêàòà äúðæàâà. êîéòî íà òàçè ïî÷âà å èçïðàòåí îùå ïðåäè 9 ñåïòåìâðè â ÑÀÙ.. ïðàâ. êîèòî ïðîäúëæà- 151 .  ÑÀÙ ñå íàìèðà â òåñíè âðúçêè è ñå å ñðàáîòèë ñ áåëîãâàðäåéñêèÿ ìèòðîïîëèò Ëåîíòèé. òîçè äîêóìåíò ïîêàçâà ñúùî êàê å áèëà çàäâèæåíà ìàøèíàòà çà ïðîèçâîäñòâî íà ñëóõîâå. ÷å ëèöåòî å ñèãóðíî. (. Ñúùèÿò ïîääúðæà íàé-òåñíè âðúçêè ñúñ Ñâåòîâíîòî èêóìåíè÷åñêî äâèæåíèå â Æåíåâà. Âúðë ïðîòèâíèê íà Ñúâåòñêèÿ ñúþç. êîÿòî è äî äíåñ å åäèí îò „íàé-äîñòîâåðíèòå“ èçòî÷íèöè íà èíôîðìàöèÿ çà ïî÷òè âñåêè åäèí âèñø äóõîâíèê. Ìîæå äà ñå äîïóñíå. Öàíêîâ å áèë äîâåðåíî ëèöå íà ãåðìàíöèòå â Áúëãàðèÿ. ñ êîãîòî ðàáîòÿò çàåäíî ïî ïðàâîñëàâíà ëèíèÿ â ñëóæáà íà èìïåðèàëèñòèòå“83.. Ñúùèÿò ðåäîâíî ïîääúðæà êîíòàêòè ñ íàøàòà öúðêâà. ÷å îñíîâåí èçòî÷íèê íà òåçè äàííè ñà áèëè ÷ëåíîâåòå íà Ñâåùåíè÷åñêèÿ ñúþç. Ñïîðåä ïîêàçàíèÿòà íà Ãàâðèë Öâåòàíîâ. Çàäúëæèòåëíî å ñúùî òàêà äà ñå îòáåëåæè. Íèêîé ìëàä áîãîñëîâ íå ìîæåë äà çàìèíå íà ñïåöèàëèçàöèÿ â Ãåðìàíèÿ. ñúùèÿò å èìàë òàéíè ñðåùè ñ íåãî. ÅÏÈÑÊÎÏ ÀÍÄÐÅÉ – ñåãà â ÑÀÙ. ÷å ïðàâèòåëñòâîòî íà ÎÔ íÿìà äîâåðåíè õîðà ñðåä âèñøåòî äóõîâåíñòâî. Ïî íåãîâ àäðåñ ñå ïîëó÷àâàò âñè÷êè ïðàòêè íà èêóìåíè÷åñêîòî äâèæåíèå. ÷å òîé å ÷àñò îò ìíîãî ïî-ãîëÿìî óñèëèå íà âëàñòèòå äà ñúáåðàò äàííè è äà êàòåãîðèçèðàò âñè÷êè ÷ëåíîâå íà äóõîâåíñòâîò ïîäîáíè äîêóìåíòè èìà íå ñàìî çà âèñøåòî äóõîâåíñòâî. Âñå ïàê òðÿáâà äà ñå ïîñî÷è. Öúðêâà. íî êàíàëèòå íà òèÿ âðúçêè íå ñà îùå óñòàíîâåíè. Ó íåãî ñå ñåðâèðàò òðàïåçèòå (êîèòî ïîñëå Ñèíîäà ïîä åäíà èëè äðóãà ôîðìà çàïëàùà) íà êîèòî ñå îáñúæäàò îñîáåíî âàæíèòå è ðåøèòåëíè öúðêîâíè âúïðîñè. Òàêà ïîñòåïåííî â ñëåäâàùèòå ãîäèíè ñå íàòðóïâà çíà÷èòåëåí îáåì îò òàêèâà „äîñòîâåðíè èíôîðìàöèè“. äîêîëêîòî íàáèðàíåòî íà ïîäîáíà èíôîðìàöèÿ å ïðåäïîñòàâêà ñëåä òîâà äà áúäå íàñúð÷åíî ðàçâèòèåòî íà áëèçêèòå äî âëàñòòà äóõîâíèöè. îïðåäåëåíè çà Áúëã. íî ñúùî òàêà è çà åíîðèéñêèòå ñâåùåíèöè è çà ïðåïîäàâàòåëèòå è ó÷åíèöèòå â äóõîâíèòå ó÷èëèùà. Ïðîô. êîèòî ñà èìàëè èíòåðåñ îò êîìïðîìåòèðàíåòî íà âñè÷êè ÷ëåíîâå íà âèñøàòà öúðêîâíà éåðàðõèÿ.ÏÐÎÔÅÑÎÐ ÏÐÎÒÎÏÐÅÇÂÈÒÅÐ ÑÒÅÔÀÍ ÖÀÍÊΠ– ïî äàííè ïîëîæèòåëåí àíãëèéñêè àãåíò. Ìàêàð è íåäîñòîâåðåí. Òîâà å áèëî çà ãåðìàíöèòå çíàê. Òîçè òàêà îáøèðíî öèòèðàí äîêóìåíò åäâà ëè ñå íóæäàå îò çàäúëáî÷åí êîìåíòàð. Òîé å íàé-áëèçêèÿ ñúâåòíèê íà âëàäèöèòå. äúðæàâàòà èçïèòâà ÿñíî èçðàçåíî íåäîâåðèå êúì âñè÷êè àðõèåðåè íà Öúðêâàòࠖ âñè÷êè äîêóìåíòè îò ïåðèîäà çàïî÷âàò ñ êîíñòàòàöèÿòà. àêî íåãîâèòå äîêóìåíòè íå ñà íîñåëè ëè÷íèÿ ïàðàô íà Öàíêîâ. Ïðè èäâàíåòî íà Ä-ð Êîêìáúðí â Áúëãàðèÿ ïðåç 947 ã.) Ñúùèÿò Öàíêîâ äíåñ å íàé-âëèÿòåëíîòî ëèöå â Áúëãàðñêàòà öúðêâà. ÷å êúì ñðåäàòà íà 1949 ã. Êàòî íàé-áëèçúê íåãîâ ÷îâåê ñå ñî÷è ðóñåíñêèÿ ìèòðîïîëèò Ìèõàèë.

Ìåæäó òåçè äâå íåõîìîãåííè ïðåç ãîäèíèòå ãðóïè ñúùåñòâóâà è åäíà ñðåäíà îáùíîñò îò ìëàäè â òîçè ìîìåíò ìîíàñè. Âñè÷êè òåçè äîêóìåíòè îáà÷å êàòåãîðè÷íî îïðîâåðãàâàò ïóáëè÷íî íàëîæåíàòà òåçà. êàòî â íåãî ñúñ ñèãóðíîñò âëèçàò è Íåîôèò Âèäèíñêè. Ñîôðîíèé Òúðíîâñêè. ÷èèòî ñëàáîñòè è àìáèöèè ìîãàò äà áúäàò èçïîëçâàíè îò âëàñòòà (åäèí îò ìàëêîòî. êîÿòî íåîòêëîííî ñëåäâà äî êðàÿ íà êîìóíèñòè÷åñêèÿ ðåæèì.) è òàêèâà. êîåòî äúðæàâàòà îò÷èòà êàòî ñâîÿ ñëàáîñò. ñèíîä. Öèòèðàíèÿò äîêóìåíò äîñòà ÿâíî íàñî÷âà êîè ìèòðîïîëèòè íå ïîäëåæàò íà „îáðàáîòâàíå“ è ñúîòâåòíî ñà êâàëèôèöèðàíè êàòî „êðàéíè ðåàêöèîíåðè“ (ñïèñúêà î÷åâèäíî âîäè Ìèõàèë Äîðîñòîëî-×åðâåíñêè. ÷èéòî ðàñòåæ â öúðêîâíàòà éåðàðõèÿ å ñòèìóëèðàí. òúé êàòî áèîãðàôèÿòà íà íåéíèòå ïðåäñòàâèòåëè îïèñâà ðàçëè÷íè òðàåêòîðèè. Îò òàçè ãëåäíà òî÷êà èçãëåæäà ìíîãî ëîãè÷íà ïîëèòèêàòà. ÷å èìåííî â êðàÿ íà 40-òå ãîäèíè â ðå÷íèêà íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè òðàéíî íàâëèçà ðàçäåëåíèåòî íà ìèòðîïîëèòèòå íà „ïðîãðåñèâíè“ èëè „ëîÿëíè“ è „êðàéíè ðåàêöèîíåðè“ èëè íàé-ìàëêîò „êîíñåðâàòîðè“. å Êèðèë Ïëîâäèâñêè). ÷å Öúðêâàòà (è ïî-êîíêðåòíî âèñøåòî äóõîâåíñòâî) íå ñå å ñúïðîòèâëÿâàëà íà êîìóíèñòè÷åñêàòà äèêòàòóðà è íà íàìåñàòà íà äúðæàâàòà â öúðêîâíèòå äåëà.âàò äà áúäàò àêòèâíî ðàçïðîñòðàíÿâàíè îò çàèíòåðåñîâàíèòå â àòåèñòè÷íàòà ïðîïàãàíäà õîðà è ñëóæáè. Èçðàç íà ñúùàòà ñòðàòåãèÿ å ôàêòúò. Òàçè ãðóïà ñúùî òðóäíî ìîæå äà ñå íàðå÷å õîìîãåííà. Êëèìåíò Ñòàðîçàãîðñêè è äð. íà êîéòî å ïîäëîæåíî äóõîâåíñòâîòî. çà êîèòî ñà êàçàíè äîáðè äóìè â òîçè äîêóìåíò. ñëåä êàòî ñà ïîäëîæåíè íà „ùàòåëíîòî ïðîó÷âàíå“ îò Äèðåêöèÿòà íà èçïîâåäàíèÿòà. çà ïîñòåïåííî íàëàãàíå íà êîíòðîë âúðõó äåéíîñòòà íà Ñâ. 152 . Ïðàâèòåëñòâîòî íå âúçïðèåìà íàé-ðàäèêàëíèòå èäåè çà çàêðèâàíå íà öåëè åïàðõèè èëè çà íàëàãàíå íà „ïåíñèîííà âúçðàñò“ çà ìèòðîïîëèòèòå. â êîåòî ñå êðèå è ÷àñò îò îáÿñíåíèåòî çà ïðîáëåìèòå íà ÁÏÖ ñëåä êðàÿ íà êîìóíèçìà. Ìîæå äîðè äà ñå òâúðäè. âúçïðèåòà îò äúðæàâàòà â êðàÿ íà 40-òå ãîäèíè. ÷å òàçè ñúïðîòèâà å áèëà îòíîñèòåëíî óñïåøíà ïîíå äî íà÷àëîòî íà 50-òå ãîäèíè âúïðåêè çàêîíîäàòåëíèòå ïðîìåíè â ñòðàíàòà è ïîñòîÿííèÿ íàòèñê. Ôàêòîð â ïîëçà íà òàçè ñúïðîòèâà å è ëèïñàòà íà åêçàðõ èëè ïàòðèàðõ â òîçè ìîìåíò.  ñëåäâàùèòå ãîäèíè ïðåäñòàâèòåëèòå èìåííî íà òàçè ãðóïà ïîñòåïåííî ñå íàëàãàò â ðúêîâîäñòâîòî íà Öúðêâàòà è êúì êðàÿ íà êîìóíèçìà îò íåÿ ñà èçëú÷åíè ìíîçèíñòâîòî îò ÷ëåíîâåòå íà Ñèíîäà. à ñå íàñî÷âà êúì ðàçáèâàíå íà åäèíîäóøèåòî â Ñèíîäࠖ ïîëèòèêà. Ïðèâëè÷àíåòî íà åäíè ÷ëåíîâå íà Ñèíîäà è èçîëèðàíåòî íà äðóãè ìîæå äà ñå êëàñèôèöèðà êàòî ñúùèíñêàòà ñòðàòåãèÿ íà êîìóíèñòè÷åñêèÿ ðåæèì çà íàëàãàíå íà êîíòðîë âúðõó Öúðêâàòà è òÿ îñòàâà âàëèäíà è ïðåç ñëåäâàùèòå äåñåòèëåòèÿ.

3. ïîä íàòèñêà íà äúðæàâàòà îñòàâêà ïîäàâà íàìåñòíèê-ïðåäñåäàòåëÿò äî òîçè ìîìåíò ìèòðîïîëèò Ïàèñèé Âðà÷àíñêè.. Îùå ïî-âàæåí å ôàêòúò. ÷èèòî çàêëþ÷èòåëíè ðàçïîðåäáè îòìåíÿò âñè÷êè äåéñòâàùè äî òîçè ìîìåíò ïðàâèëíèöè íà îòäåëíèòå èçïîâåäàíèÿ. Óñòàâúò îêîí÷àòåëíî å ïðèåò â ñàìîòî íà÷àëî íà 1951 ã. êîéòî å çàìåíåí îò Ïëîâäèâñêèÿ ìèòðîïîëèò è áúäåù ïàòðèàðõ Êèðèë. íîâ Çàêîí çà èçïîâåäàíèÿòà. ×àñò îò íàó÷íàòà ëèòåðàòóðà âèæäà â Óñòàâà ñàìî ïîðåäíèÿ åòàï îò óñïåøíîòî íàëàãàíå íà âëàñòòà íà êîìóíèñòè÷åñêàòà äúðæàâà íàä Öúðêâàòà. âúïðåêè ÷å ïðåç 1949 ã.  ðåçóëòàò íà íåÿ â íà÷àëîòî íà 1951 ã.. Äåéñòâèòåëíî. Îêîëî íåãî èìà äîñòà ñòðàííè ôàêò蠖 â ñàìèÿ äîêóìåíò íèêúäå íå å ñïîìåíàòî êîãà òî÷íî âëèçà â ñèëà. íî è äúëãîñðî÷íà ïîáåäà íà Öúðêâàòà íàä êîìóíèñòè÷åñêàòà äúðæàâà. ÷å ïîñòàâåíàòà îò ãåíåðàë Éîíêî Ïàíîâ öåë å òîâà äà áúäå „åäèí íîâ. òîé ïðåñòàâà äà áúäå ñìÿòàí çà ïîòåíöèàëåí êàíäèäàò çà ïàòðèàðøåñêèÿ ïðåñòîë. Ïðåãîâîðèòå çàâúðøâàò â ñàìèÿ êðàé íà 1950 ã. à íåãîâîòî èçãîòâÿíå ñà íàëàãà çàðàäè ïðèåòèÿ ïðåç 1949 ã. çàïî÷âàò ïðåãîâîðèòå ïî íîâèÿ óñòàâ íà ÁÏÖ. êàòî â íÿêîè ïóáëèêàöèè ñàìî ñå îòáåëÿçâà. ìàëúê. ÷å òîé ùå ñúçäàäå íîâèòå ïðàâèëà. ïðèåìàíåòî íà íîâèÿ óñòàâ ìîæå äà áúäå îêà÷åñòâåíî êàòî ïîñëåäíàòà çíà÷èìà. èìåííî ìèòðîïîëèò Ïàèñèé Âðà÷àíñêè èçíàñÿ â íàé-ãîëÿìà ñòåïåí áèòêàòà ïî ïðèåìàíåòî íà íîâèÿ óñòàâ. êîèòî ïðèçíàâàò îòñòúïëåíèåòî íà äúðæàâàòà ïî ðåäèöà òî÷êè. íåãîâîòî èìå ñå ñïîìåíàâà íàðåä ñ òîâà íà ìèòðîïîëèò Êèðèë Ïëîâäèâñêè. íî òîçè ñúáîð å ñâèêàí â èçïúëíåíèå èìåííî íà òîçè óñòàâ. Åäíà îò ïðè÷èíèòå äà ñå áúðçà ñ ïðèåìàíåòî íà íîâèÿ óñòàâ å. âúç îñíîâà íà êîèòî ùå áúäå èçãðàäåíà öÿëàòà öúðêîâíà ïèðàìèäà. Ïàèñèé Âðà÷àíñêè ïîñòîÿííî çàåìà ëèäåðñêî ìÿñòî â ñïèñúêà íà „ðåàêöèîííèòå ìèòðîïîëèòè“. Ìàêàð è ÷åñòî ïîäöåíÿâàí è ìîæå äîðè äà ñå êàæ堖 çàáðàâåí îò áúëãàðñêàòà èñòîðè÷åñêà íàóêà. ÄÅÌÎÊÐÀÒÈ×ÅÍ ÓÑÒÀ“ ÍÀ ÁÏÖ Â òîçè êîíòåêñò ïðåç 1949 ã. Ïàðàäîêñàëíî íà ïðúâ ïîãëåä.. ÷å å èçðàáîòåí ïðåç 1950 ã. è îò òîçè ìîìåíò äî êðàÿ íà æèâîòà ñè ïðåç 1974 ã. „ÅÄÈÍ ÍÎÂ. Êàòî ñå èìàò ïðåäâèä îïèñàíèÿò ïî-ãîðå èñòîðè÷åñêè êîíòåêñò è íàëè÷èåòî íà òâúðäå ðàäèêàëíè èäåè çà „äåìîêðàòèçèðàíåòî“ íà Öúðêâàòà â òîçè ïåðèîä. ñèíîä íà 4 ÿíóàðè 1951 ã. ÌÀËÚÊ. ÷å íà ñëåäâàùîòî çàñåäàíèå íà Ñâ. Çà ñúùîòî ãîâîðÿò è íÿêîè äîêóìåíòè íà Äèðåêöèÿòà íà èçïîâåäàíèÿòà îò òîçè ïåðèîä. à íà 3 ÿíóàðè 1951 ã. ÷å òîâà ïðåäñòàâëÿâà òðóäíî èçâîþâàíà îò Ñèíîäà ïîáåäà. Ïðîåêòè çà 153 . äåìîêðàòè÷åí óñòàâ“. Ñèíîäúò âçèìà ðåøåíèå íîâèÿò óñòàâ äà çàïî÷íå äà áúäå ïðèëàãàí. Óñòàâúò å óòâúðäåí îò Öúðêîâíî-íàðîäíèÿ ñúáîð ïðåç 1953 ã. ìîæå äà áúäå çàùèòåíà òåçàòà. êîÿòî îò ñâîÿ ñòðàíà ùå èçëú÷è íîâèÿ ïàòðèàðõ. êîåòî å è íàé-äîáðîòî îáîáùåíèå íà î÷àêâàíèÿòà íà äúðæàâàòà çà òîçè äîêóìåíò. Âå÷å áåøå îòáåëÿçàíî.

êîéòî â õîäà íà ïðåãîâîðèòå èçäèãà è íÿêîè î÷åâèäíî íåêàíîíè÷íè èñêàíèÿ. êîåòî ùå äàäå âúçìîæíîñò ïîâå÷åòî áúäåùè ïðîáëåìè äà áúäàò ðåøàâàíè ïî ïúòÿ íà ïðåöåäåíòèòå. Ïðàâèòåëñòâîòî íàñòîÿâà âúïðîñúò äà ïðèêëþ÷è â ðàìêèòå íà íÿêîëêî ìåñåöà. âîäÿò äî èçðàáîòâàíå íà åäèí êîíñîëèäèðàí âàðèàíò êúì íà÷àëîòî íà îêòîìâðè 1950 ã. êîåòî å îñíîâíàòà ïðè÷èíà òÿ äà ñå îòêàæå îò íÿêîè îò íàé-ðàäèêàëíèòå ñè èñêàíèÿ. å ïðîâåäåíà ñðåùà íà äèðåêòîðà íà èçïîâåäàíèÿòà Ïàâåë Òàãàðîâ ñ èçëú÷åíèòå îò Ñèíîäà ïðåäñòàâèòåëè. íî ñúùèíñêèòå ïðåãîâîðè ïî ïðåäëîæåí îò Ñèíîäà ïðîåêò ñå ïðîâåæäàò ïðåç âòîðàòà ïîëîâèíà íà 1949 è ïðåç 1950 ã. Äîêóìåíòúò å âàæåí êàêòî ñ êîíêðåòèêàòà ñè.. Êðàéíàòà öåë íà äúðæàâàòà è ñúîòâåòí îñíîâíàòà ïðè÷èíà çà íåïðèìèðèìîñòòà íà Ñèíîäà. Íàðåä ñ îôèöèàëíèÿ äúðæàâåí íàòèñê.. ïðèêðèòè çàä èçèñêâàíåòî çà „äåìîêðàòèçèðàíå“ íà Öúðêâàòà. ÷å äúðæàâàòà å áèëà ðåøåíà äà ïðèêëþ÷è ñ òîçè âúïðîñ êîëêîòî ñå ìîæå ïî-áúðçî. êàòî íàé-ãîëåìè íàäåæäè â òîâà îòíîøåíèå ñå âúçëàãàò íà ïðåìàõâàíåòî íà ïðèíöèïà çà ïîæèçíåíîñò è íåñìåíÿåìîñò íà ìèòðîïîëèòèòå. áåç îáà÷å äà ñà ðàçðåøåíè íÿêîè îò îñíîâíèòå ñïîðíè âúïðîñè. Îò ïðîó÷åíèòå äî òîçè ìîìåíò äîêóìåíòè ìîæå äà ñå êàæå. ñèíîä è ñâúðçàíèÿ ñ íåÿ ïðîáëåì çà ïîæèçíåíîñòòà è íåñìåíÿåìîñòòà íà ìèòðîïîëèòèòå. Íà âòîðî ìÿñòî òîâà å òåìàòà çà ïðàâîìîùèÿòà íà Ñâ. òàêà è ñ öÿëîñòíàòà ôèëîñîôèÿ íà äúðæàâàòà ïî òîçè âúïðîñ.  íà÷àëîòî íà îêòîìâðè 1950 ã. Îñîáåíî ïîêàçàòåëíà â òîâà îòíîøåíèå å äîêëàäíàòà çàïèñêà íà äèðåêòîðà íà èçïîâåäàíèÿòà Ïàâåë Òàãàðîâ äî ìèíèñòúðà íà âúíøíèòå ðàáîòè Ìèí÷î Íåé÷åâ îò 27 îêòîìâðè 1950 ã. äúðæàâàòà íàñòîÿâà òîâà äà áúäå êðàòúê óñòàâ. â êîèòî ñå ïðàâè àíàëèç íà öåëèÿ ïðåãîâîðåí ïðîöåñ. íà êîÿòî òîé å ïîåë àíãàæèìåíò â ïðîåêòà çà óñòàâ ïîâå÷å äà íå ñå âíàñÿò ðàäèêàëíè ïðîìåíè. Îò êîñâåíè äàííè ñòàâà ÿñíî. ìèòðîïîëèòèòå íà Âàðíà Éîñèô è íà Ñòàðà Çàãîðà Êëèìåíò. òå ñà ïðè÷èíà çà àêòèâèçèðàíåòî è íà Ñâåùåíè÷åñêèÿ ñúþç. å èäåÿòà íîâèÿò óñòàâ äà äàäå âúçìîæíîñò çà ÷èñòêà íà âèñøåòî äóõîâåíñòâî. íî âìåñòî òîâà ïðåãîâîðèòå ñå ïðîòî÷âàò ïîâå÷å îò ãîäèíà. Êàëêàíäæèåâà84. Íà÷àëîòî íà ïðåãîâîðèòå ïî íîâèÿ óñòàâ å ïîäðîáíî îïèñàíî â êíèãàòà íà Ä. Ïðîäúëæèòåëíèòå êîíñóëòàöèè ïðåç 1949 è 1950 ã. â ðåçóëòàò îñíîâíî íà íåïðèìèðèìîñòòà íà Ñèíîäà. Íåãîâèÿò óâîä ìîæå äà ñå îêà÷åñòâè êàòî îáðàçîâàòåëíî ÷åòèâî çà íåçàèíòå- 154 . êîèòî äàâàò äîñòà ÿñíà ïðåäñòàâà çà ïîñòèãíàòèÿ îò Ñèíîäà êîìïðîìèñ. ÷å â òîçè ïåðèîä ïðåäñòàâèòåëè íà Ñèíîäà ñà èìàëè ñðåùà è ñ ìèíèñòúðà íà âúíøíèòå ðàáîòè Ìèí÷î Íåé÷åâ. ïîðàäè êîåòî òóê ùå áúäàò öèòèðàíè îñíîâíî äîêóìåíòè îò ïîñëåäíèÿ èì åòàï. Êàòî íàé-ñïîðåí ñå íàëàãà ïðîáëåìúò çà îáåìà íà íîâèÿ óñòà⠖ ïîçîâàâàéêè ñå íà ïðèìåðà íà Ðóñêàòà öúðêâà. Çàêëþ÷èòåëíèÿò åòàï îò ïðåãîâîðèòå å îòðàçåí â íÿêîëêî äîêóìåíòà íà Äèðåêöèÿòà íà èçïîâåäàíèÿòà îò êðàÿ íà 1950 ã.íîâ óñòàâ ñúùåñòâóâàò îùå îò ïðåäõîäíèòå ãîäèíè. íà êîÿòî äúðæàâàòà å íàñòîÿëà çà óñêîðåíî ïðèåìàíå íà óñòàâà è å èçëîæèëà ñâîèòå èñêàíèÿ.

Îñíîâàòà íà óñòðîéñòâîòî è óïðàâëåíèåòî íà öúðêâàòà ñà êàíîíèòå. òðÿáâàøå äà ñå íàãîäè êîëêîòî ñå ìîæå ïîâå÷å êúì äíåøíîòî âðåìå“85. êîèòî íÿìàò íèùî îáùî ñúñ ñúâðåìåííàòà íàóêà è ñ ìàðêñè÷åñêàòà ôèëîñîôèÿ. ìàêàð è äà å êðåàöèÿ íà äðóãè. Îñîáåíî ïîêàçàòåëíî èìåííî â òîâà îòíîøåíèå å èñêàíåòî íà Ñèíîäà äà èìà ïðàâî íà âåòî âúðõó ðåøåíèÿòà íà Öúðêîâíî-íàðîäíèÿ ñúáîð. Êàòî ñå èìàò ïðåäâèä íåêàíîíè÷íèòå èñêàíèÿ. Òðÿáâàøå îáà÷å äà ñå îãðàíè÷è âëàäèøêèÿ àáñîëþòèçúì.. „áîãîâäúõíîâåíèòå“ è „âå÷íèòå“ êàíîíè íà öúðêâàòà.. ñå ñúñòîè èìåííî ïî âúïðîñà çà äåìîêðàòèçèðàíåòî íà Öúðêâàòà. êîèòî ñà çàñåäàâàëè ìåæäó 325 è 787 ãîäèíè îò íàøàòà åðà.. 7 âñåëåíñêè è 14 ïîìåñòíè ñúáîðà. óïîâàâàéêè ñå íà ïðèíöèïà çà ïîæèçíåíîñò è íåñìåíÿåìîñò. å. Äîãìàòèêàòà ïúê íà Áúëãàðñêàòà öúðêâà ïðåäñòàâëÿâà ñáîð îò âñè÷êè äðåâíè èäåàëèñòè÷åñêè ôèëîñîôñêè òå÷åíèÿ. êàòî ïðè íàëè÷èå íà òàêúâ êàçóñ âúïðîñúò ñà ïîñòàâÿ íà íîâî ðàçãëåæäàíå îò ñëåäâàùèÿ Öúðêîâíî-íàðîäåí ñúáîð. æåëàåéêè äà çàïàçè (. òðÿáâàøå äà ïðåòúðïÿò èçâåñòíè èçìåíåíèÿ ïðè èíêîðïîðèðàíåòî èì â óñòàâà.. ÷å âèñøåòî äóõîâåíñòâî. â åäíà åïîõà. êîðåííî ðàçëè÷àâàùà ñå îò äíåøíîòî âðåìå. Ñâ.  óâîäà ñå óòî÷íÿâà. ñå ÿâÿâà åäèí îòäàâíà èçæèâÿë âðåìåòî ñè èíñòèòóò.  155 . Ñòðàòåãèÿòà íà Ñèíîäà ïî âðåìå íà ïðåãîâîðèòå å áèëà íàñî÷åíà êúì èçðàáîòâàíå íà ìàêñèìàëíî ïîäðîáåí óñòàâ. í. êàíîíè÷åñêè è áîãîñëóæåáåí õàðàêòåð“. à è öúðêâàòà. çà äà áúäàò îãðàíè÷åíè áúäåùèòå íàìåñè íà äúðæàâàòà â öúðêîâíèÿ æèâîò.. è êàòî îðãàíèçèðàíà äàäåíîñò è êàòî èäåéíà âåðîó÷èòåëíà ñèñòåìà. å èñêàëî äà êîíöåíòðèðà ìàêñèìàëíî ìíîãî ïðàâà â ðúöåòå íà Ñèíîäà êàòî ãàðàíöèÿ ñðåùó áúäåùè íàìåñè íà äúðæàâàòà. ìîæå äà ñå òâúðäè.. êàòî èìåííî íåïîçíàâàíåòî íà öúðêîâíèòå êàíîíè îò ñòðàíà íà ïðåäñòàâèòåëèòå íà äúðæàâàòà å èçòúêíàòî êàòî ïðè÷èíà çà áàâíèÿ õîä íà ïðåãîâîðèòå. ìíîãî ðàííè. èçäèãíàòè â òîçè ìîìåíò îò ïðàâèòåëñòâîòî è îò Ñâåùåíè÷åñêèÿ ñúþç.ðåñîâàíè îò öúðêîâíèòå âúïðîñè õîðà. ÷å ïîäãîòîâêàòà íà íîâèÿ óñòàâ ñå å çàáàâèëà çàðàäè ñëîæíîñòòà íà ìàòåðèÿòà è „îñîáåíàòà óïîðèòîñò íà Ñèíîäà“ è å ïîñòàâåí àêöåíò âúðõó ïðè÷èíèòå. Òîâà ñà ðåøåíèÿòà è ïîñòàíîâëåíèÿòà íà ò. áèäåéêè â ÿâíî ïðîòèâîðå÷èå ñ ïîðÿäêèòå íà íàøèÿ æèâîò.) íåíàêúðíåíè ôåîäàëíèòå ïðàâà íà åïàðõèéñêèòå ìèòðîïîëèòè (äóõîâíèòå êíÿçå). îáùåñòâåíè è èêîíîìè÷åñêè óñëîâèÿ. ñïîðåä êîéòî Ñèíîäúò ùå èìà ïðàâî íà âåòî âúðõó âúïðîñè îò „äîãìàòè÷åí. Ñúùåâðåìåííî ÷àñò îò êîíôëèêòà ìåæäó Öúðêâàòà è äúðæàâàòà. Ñëåä äúëãè ïðåãîâîðè ñå å ïðèåë êîìïðîìèñ. Ïî âñè÷êî èçãëåæäà. áåç íèêàêâà èðîíèÿ. êàòî åäíà äàäåíîñò â æèâîòà. ò. öúðêâàòà. ïîðàäè êîèòî äúðæàâàòà âñå ïàê å òðÿáâàëî äà ñå ñúîáðàçè ñ êàíîíèòå íà Öúðêâàòà: „Êàêòî å èçâåñòíî. Ñèíîä. ÷å îïàñåíèÿòà íà Ñèíîäà íå ñà áèëè ëèøåíè îò îñíîâàíèå86. Ìíîãî îò òåçè „íåèçìåííè“ è „âå÷íè“ êàíîíè. çàå ïîçàòà íà ðåâíîñòåí ïàçèòåë íà „ñâåùåíèòå“. Òóê èìåííî áå è òðóäíîñòòà.

 õàðàêòåðíèÿ ñè áþðîêðàòè÷åí ñòèë îáà÷å òàçè äîêëàäíà ñïåñòÿâà íÿêîè îò äðóãèòå íåóñïåõè íà Äèðåêöèÿòà ïî âðåìå íà ïðåãîâîðèòå. þðèäè÷åñêèÿò ñúâåòíèê ïðè Ìèíèñòåðñòâîòî íà âúíøíèòå ðàáîòè Åäóàðä Àðèå è åêñïåðòúò 156 . ïðîâåäåíî â Äèðåêöèÿòà íà 29 äåêåìâðè 1950 ã. Äèðåêöèÿòà å îòñòúïèëà è îò ïúðâîíà÷àëíîòî ñè ïðåäëîæåíèå „äà èìà ñàìî íàìàëåí ñúñòàâ íà Ñèíîäà. êàêòî è çà ïðàâàòà è ôóíêöèèòå íà Ñèíîäà.  êðàéíà ñìåòêà äúðæàâàòà ïðèåìà èñêàíåòî Ñèíîäúò äà ïðåäëàãà òðèìà êàíäèäàòè çà ïàòðèàðøåñêèÿ ïðåñòîë èç ñðåäèòå íà ìèòðîïîëèòèòå. òúé êàòî àðõèìàíäðèòèòå íå ñà ðúêîïîëîæåíè çà åïèñêîïè è ïî òàçè ïðè÷èíà íå ñà êâàëèôèöèðàíè äà çàåìàò ìèòðîïîëèòñêà êàòåäðà. Âúïðåêè òåçè îòñòúïêè Äèðåêöèÿòà îò÷èòà çàäîâîëñòâî îò ïîñòèãíàòîòî â ïðåãîâîðèòå. êàêâîòî å ñòàíîâèùåòî íà Ñèíîäà. ÷å çàâàðåíèòå ïðè ïðèåìàíåòî íà óñòàâà àðõèìàíäðèòè ìîãàò äà ñå êàíäèäàòèðàò çà ìèòðîïîëèòè. íî â äîêóìåíòà èçðè÷íî ñå îòáåëÿçâà. àðõèåðåéñêè íàìåñòíèöè è äð. èíôîðìàöèÿ çà êîèòî äàâà ïðîòîêîëúò îò ðàçèñêâàíåòî íà ïîñëåäíèÿ âàðèàíò íà Óñòàâà.  íà÷àëîòî íà ïðåãîâîðèòå Äèðåêöèÿòà íà èçïîâåäàíèÿòà å íàñòîÿâàëà òÿ äà èçäàâà „óêàç è çàïîâåäè çà óòâúðæäàâàíå íà íÿêîè äëúæíîñòè ëèöà. „àêî ñðåäíîòî èëè âèñøåòî èì îáðàçîâàíèå å ïðàâîñëàâíî áîãîñëîâñêî“. ñ îãëåä ïî-äîáðèÿ ïîäáîð íà ëèöàòà çà òåçè äëúæíîñòè“88. êàòî â Óñòàâà íà ÁÏÖ å âïèñàíî. òúé êàòî â ïðîåêòà íà Óñòàâà ñà áèëè çàïàçåíè ðåäèöà ïîëîæåíèÿ. êàòî Äèðåêöèÿòà òâúðäî íàñòîÿâà çà ìèòðîïîëèòè äà ìîãàò äà áúäàò èçáèðàíè íå ñàìî åïèñêîïèòå. Ñðåä ñïîðíèòå âúïðîñè å è èñêàíåòî íà äúðæàâàòà óñòàâúò ôîðìàëíî äà ðåãëàìåíòèðà íåéíîòî ïðàâî íà íàìåñà â èçáîðèòå íà âèñøè äóõîâíèöè. ìèòðîïîëèò. ÷å âñè÷êè òåçè ëèöà òðÿáâà äà ñå ïîëçâàò ñ „äîâåðèåòî íà ïðàâèòåëñòâîòî“. Ïî âðåìå íà ïðåãîâîðèòå Äèðåêöèÿòà îòòåãëÿ ïîñëåäíîòî ñè èñêàíå.Êàòî îïèò çà „äåìîêðàòèçèðàíå“ íà Öúðêâàòà ñå ðàçãëåæäà è èñêàíåòî íà äúðæàâàòà ïàòðèàðõúò äà áúäå èçáèðàí „íàïðàâî îò ñúáîðà èç ñðåäàòà íå ñàìî íà åïàðõèéñêèòå ìèòðîïîëèòè.  êðàéíà ñìåòêà Äèðåêöèÿòà ñå îòêàçâà îò òåçè èñêàíèÿ. Çàñåäàíèåòî ñúäúðæà è èìåíàòà íà åêñïåðòèòå. êàòî ïàòðèàðõ. 12 îò Çàêîíà çà èçïîâåäàíèÿòà º äàâà äîñòàòú÷íî ïðàâîìîùèÿ â òîâà îòíîøåíèå è â Óñòàâà å çàïèñàíî ñàìî. ÷å òÿ ñå íàäÿâà âúïðîñúò äà áúäå ðåøåí áëàãîïðèÿòíî íà ïðåäñòîÿùèÿ Öúðêîâíî-íàðîäåí ñúáîð. à ñúùî è àðõèìàíäðèòè. íî è èçìåæäó ëèöàòà ñ àðõèìàíäðèòñêè è åïèñêîïñêè ÷èí“. êîèòî ñà ó÷àñòâàëè îò ñòðàíà íà äúðæàâàòà â ïðåãîâîðèò堖 îñâåí äèðåêòîðà Ïàâåë Òàãàðîâ â òîçè åêèï ó÷àñòâàò ñúâåòíèêúò â Íàðîäíîòî ñúáðàíèå Ëþáîìèð Ðàäóèëñêè. êàòî âåäíúæ â ãîäèíàòà âñè÷êè åïàðõèéñêè àðõèåðåè ìîãàò äà ñå ñúáèðàò íà ãîäèøíî àðõèåðåéñêî ñúáðàíèå“89..  êðàéíà ñìåòêà ïî òåìàòà å ïîñòèãíàò êîìïðîìèñ. êîåòî êàòåãîðè÷íî å áèëî îòõâúðëåíî. Ñïîðåí å è âúïðîñúò çà èçáîðà íà ìèòðîïîëèòè. òúé êàòî òåêñòúò íà ÷ë. Òîâà èñêàíå îáà÷å å äîñòà ñïîðíî. êîèòî äà ãàðàíòèðàò „âúçìîæíîñòòà â óïðàâëåíèåòî íà öúðêâèòå äà âçåìå ó÷àñòèå è ìèðñêèÿò åëåìåíò“. êîèòî ñëåä òîâà äà áúäàò ïðåäñòàâåíè çà îäîáðåíèå â Ìèíèñòåðñòâîòî íà âúíøíèòå ðàáîòè87.

Êîìèñèÿòà òâúðäî íàñòîÿâà â Óñòàâà äà íå áúäàò çàïèñàíè ïîèìåííî îòäåëíèòå åïàðõèè. Ïî íàñòîÿâàíå íà Òàãàðîâ îáà÷å Êîìèñèÿòà íå ñå å âïóñíàëà â ñúêðàùàâàíå íà äîêóìåíòà. ñèíîä. Äèðåêöèÿòà óòâúðæäàâà ïîñëåäíèÿ âàðèàíò íà óñòàâà. Óñòàâúò âëèçà â ñèëà íà 3 ÿíóàðè 1951 ã. ñèíîä. êîåòî îòâàðÿ ïúòÿ êúì ñâèêâàíå íà íîâ Öúðêîâíî-íàðîäåí ñúáîð. ïðåäëîæåí îò Ñâ. Ìîæå äà ñå êàæå. êîèòî ñàìèÿò çàêîí çà èçïîâåäàíèÿòà âèçèðà“91. à ìèíèñòúðúò íà âúíøíèòå ðàáîòè Ìèí÷î Íåé÷åâ âå÷å áèë îáåùàë äà íå ïðàâÿò ðàäèêàëíè ïðîìåíè.  ìèíàëîòî Öàðèãðàäñêàòà (Âñåëåíñêàòà) ïàòðèàðøèÿ å ðàçìåñòâàëà ìèòðîïîëèòè îò åäíà êàòåäðà íà äðóãà. å îáåìúò íà íîâèÿ óñòà⠖ äîêàòî Óñòàâúò íà ÁÏÖ ñå ñúñòîè îò 242 ÷ëåíà ñ ìíîãîáðîéíè àëèíåè. Ïðè÷èíàòà çà òîâà ÿñíî ñå ñúçíàâà îò êîìèñèÿòà: „ßâíî å òóê íàìåðåíèåòî íà Ñâ.. Íÿêîëêî ìå- 157 .îò Ìèíèñòåðñêèÿ ñúâåò Àñåí Åâëîãèåâ. òúé êàòî ñ ïèñìî îò 31 äåêåìâðè 1950 ã. òúé êàòî òîâà áè äîâåëî äî íîâ öèêúë ïðåãîâîðè. áåçñïîðíî. ÷å ñàìî íàøàòà öúðêâà äúðæè íåîòñòúïíî çà ïîæèçíåíîñòòà è íåñìåíÿåìîñòòà íà åïàðõèéñêè ìèòðîïîëèòè. Íà òîâà çàñåäàíèå Êîìèñèÿòà ïîñòàâÿ è íàé-âàæíèÿ âúïðîñ. Òàêúâ òåêñò ëèïñâà â óñòàâà íà Ðóñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà. áè îãðàíè÷èë êàêâàòî è äà áèëî íàìåñà îò ñòðàíà íà Ïðàâèòåëñòâîòî â öúðêîâíèòå ðàáîòè“90. Âñúùíîñò íàé-ãîëåìèÿò íåóñïåõ íà Äèðåêöèÿòà. çàùîòî ïðè âïèñâàíå íà èìåíàòà íà åïàðõèèòå è ñïàçâàíå íà ïðèíöèïà íà ïîæèçíåíîñò íà ìèòðîïîëèòèòå „íÿêàêâè ñúùåñòâåíè ïðîìåíè â ñúñòàâà íà Âúðõîâíàòà öúðêîâíà óïðàâà íå ìîãàò äà ñå î÷àêâàò“. Ìíåíèåòî íà Êîìèñèÿòà è ñòàíîâèùåòî íà Äèðåêöèÿòà íà èçïîâåäàíèÿòà îáà÷å î÷åâèäíî ñå ðàçëè÷àâàò. êàòî íàìåñàòà íà Äèðåêöèÿ íà èçïîâåäàíèÿòà å ïðåäâèäåíà ñàìî â îíåçè ñëó÷àè. êîéòî äî òîçè ìîìåíò ñå ïðåìúë÷àâà â îôèöèàëíèòå äîêóìåíòè ïî ïîäãîòîâêàòà íà Óñòàâࠖ âúïðîñúò çà ïîæèçíåíîñòòà íà ìèòðîïîëèòèòå: „Ñúãëàñíî ÷ë. áåç äà ñïîìåíàâà íàéâàæíèòå ïðåäëîæåíèÿ íà Êîìèñèÿòà. Êàòî ñå ïîçîâàâà îòíîâî íà ðóñêèÿ ïðèìåð îáà÷å. 54 ñëóæåíèåòî íà ìèòðîïîëèòà å ïîæèçíåíî è ïðåìåñòâàíåòî íà ìèòðîïîëèò îò åäíà åïàðõèÿ â äðóãà å çàáðàíåíî. òàêúâ åäèí ïîäðîáåí óñòàâ. ùîòî ñ îäîáðåíèåòî íà óñòàâà äà ñå ïîòâúðäÿò îò ñòðàíà íà Ïðàâèòåëñòâîòî è íàé-ìàëêèòå ïðàâà íà öúðêâàòà. Ñúùèÿò àðãóìåíò å íàääåëÿë. êîéòî êîñâåíî ñå ïðèçíàâà â òîçè ïðîòîêîë. çà äà íå ñå âçåìå ïîä âíèìàíèå ñëåäíàòà çàáåëåæêà íà êîìèñèÿòà: „Ïðè ïðåãëåæäàíåòî íà óñòàâà êîìèñèÿòà äîëîâè ÿâíàòà òåíäåíöèÿ äà óïðàâëÿâà öúðêâàòà ñàìîñòîÿòåëíî. Òîâà ïîëîæåíèå äî ãîëÿìà ñòåïåí îãðàíè÷àâà âúçìîæíîñòèòå çà ïðàâèòåëñòâîòî äà âúðøè êàêâèòî è äà áèëî ïî-ñúùåñòâåíè ïðîìåíè â ñúñòàâà íà âúðõîâíàòà öúðêîâíà óïðàâà“92. Êîìèñèÿòà ïðåäëàãà îùå ðåäèöà ïî-ìàëîâàæíè ïðîìåíè. äåéñòâàùèÿò â òîçè ìîìåíò Óñòàâ íà Ðóñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà ñå ñúñòîè ñàìî îò 44 ÷ëåíà.

êàêâèòî ìåðêè äúðæàâàòà å áèëî ñêëîííà äà ïðèëîæè. à êàòî ñå èìà ïðåäâèä èñòîðè÷åñêèÿò ìîìåíò íà íåãîâîòî èçðàáîòâàíå òîé ìîæå äà ñå êâàëèôèöèðà êàòî îòíîñèòåëíà ïîáåäà íà Ñèíîäà. êîéòî ùå „âçåìå ïî-ãîëåìè àíãàæèìåíòè. ñèíîä è îãðàíè÷àâà âúçìîæíîñòèòå çà ìàñîâà ÷èñòêà íà ìèòðîïîëèòè. 158 . ïî êîéòî äúðæàâàòà ìàíèïóëèðà âñè÷êè òåçè ïðîöåäóðè. Òàêà óòâúðäåíèÿò íîâ óñòàâ íà Áúëãàðñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà å ðåçóëòàò îò äîñòà òðóäåí êîìïðîìèñ. ÷å ùå äåìîêðàòèçèðà öúðêâàòà“. Óñòàâúò âñå ïàê çàïàçâà ñòàáèëíîñòòà íà Ñâ. Íîâèÿò óñòàâ íå ìîæå äà ñïðå ïðîöåñà íà óñòàíîâÿâàíå íà äúðæàâíèÿ êîíòðîë íàä Öúðêâàòà. ÷å íà ïðåäñòîÿùèÿ Öúðêîâíî-íàðîäåí ñúáîð ùå áúäå èçáðàí ìèòðîïîëèòúò. íî ïðè âñè÷êè ñëó÷àè óñïÿâà äà ãî îãðàíè÷è è äà ïðåäïàçè Öúðêâàòà îò íàëàãàíåòî íà íÿêîè î÷åâèäíî íåêàíîíè÷íè èñêàíèÿ íà äúðæàâàòà. ïîñëåäâàíè îò èçáîðè íà åïàðõèéñêè èçáèðàòåëè è íà ÷ëåíîâå íà åïàðõèéñêèòå ñúâåòè. Êîåòî îò ñâîÿ ñòðàíà ãàðàíòèðà èçâåñòíà ïðèåìñòâåíîñò ñðåä âèñøåòî äóõîâåíñòâî è ïîíå â íÿêàêâà ñòåïåí ñúõðàíÿâà öúðêîâíàòà òðàäèöèÿ îò ïåðèîäà ïðåäè 1944 ã.ñåöà ïî-êúñíî â èçïúëíåíèå íà òîçè óñòàâ ñà ïðîâåäåíè èçáîðèòå çà öúðêîâíè íàñòîÿòåëñòâà. Âúïðåêè ÷å â ñëåäâàùèòå ãîäèíè ñúùåñòâåíè ÷àñòè îò íåãî îñòàâàò ïðåíåáðåãíàòè. çà äà å ñèãóðíà. êàêòî è íà ÷ëåíîâåòå íà Öúðêîâíî-íàðîäíèÿ ñúáîð.  ÷àñòòà çà èçáèðàíåòî íà íîâèÿ ïàòðèàðõ ùå áúäå ïðåäñòàâåí íà÷èíúò.

êàòî ïðîôåñèîíàëíà êóëòóðíî-ïðîñâåòíà è áëàãîòâîðèòåëíà îðãàíèçàöèÿ íà áúëãàðñêèòå ñâåùåíèöè93. à ÷ëåíîâå íà óïðàâèòåëíèÿ ñúâåò ñà Âàñèë ï. â ðåçóëòàò íà êîéòî íà êîíãðåñà ïðåç þíè 1947 ã. å áèë àðåñòóâàí çà ïðîêîìóíèñòè÷åñêà äåéíîñò. à ïðåç 10-ãîäèøíèÿ ïåðèîä íà ñâîåòî ñúùåñòâóâàíå ïðåç êîìóíèçìà òîé ñå ïðåâðúùà â èíèöèàòîð èëè èçðàçèòåë íà íàé-åêñòðàâàãàíòíèòå èäåè çà öúðêîâíè ðåôîðìè. îñíîâíàòà èíñòèòóöèÿ.. ÷ëåí íà ÁÊÏ îùå îò 1923 ã. Áàëàáàí÷åâ. Ñëåä 9 ñåïòåìâðè 1944 ã. ñâåù. Ñúþçúò å ó÷ðåäåí ïðåç ëÿòîòî íà 1903 ã. Çà ïðåäñåäàòåë íà Ñâåùåíè÷åñêèÿ ñúþç å óòâúðäåí ñâåùåíèê Äèìèòúð Êîöàëèåâ. Èçáðàí å íîâ óïðàâèòåëåí ñúâåò. Äèìèòðîâ. Ãåîðãè Áîãäàíîâ ïðåäëàãà ðàäèêàëíî íîâ óñòàâ íà Ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà. â êîÿòî ïî çàäúëæåíèå ÷ëåíóâàò âñè÷êè äåéñòâàùè åíîðèéñêè ñâåùåíèöè. Àïîãåÿò ìó íàñòúïâà èìåííî â êðàÿ íà 40-òå ãîäèíè. â êîÿòî äúðæàâàòà êîíòðîëèðà âèñøåòî äóõîâåíñòâ êîëêîòî ïî-ñëàáî å âëèÿíèåòî íà äúðæàâàòà â Ñèíîäà. êîéòî ïðîìåíÿ óñòàâà è îáÿâÿâà Ñúþçà çà ÷èñòî ïðîôåñèîíàëíà îðãàíèçàöèÿ. êîéòî ïðåäè 1944 ã. òîëêîâà ïî-ñèëåí å Ñâåùåíè÷åñêèÿò ñúþç. Ïðåç ìàðò 1946 ã. òúé êàòî íÿêîëêî ìåñåöà ïî-êúñíî Áîãäàíîâ îòíîâî å ïðåäñåäàòåë íà Ñâåùåíè÷åñêèÿ ñúþç. ïðîêàðàíè â êðàÿ íà 40-òå ãîäèíè. êîèòî ñå îáÿâÿâàò ñðåùó ðúêîâîäñòâîòî íà ñúþçà. ÑÂÅÙÅÍÈ×ÅÑÊÈßÒ ÑÚÞÇ Íàðåä ñ ïðîìåíèòå âúâ âèñøåòî äóõîâåíñòâî. òÿ ãóáè èíòåðåñ îò ñúùåñòâóâàíåòî íà Ñâåùåíè÷åñêèÿ ñúþç è ïðåç 1955 ã. à íà 17 îêòîìâðè Íàöèîíàëíèÿò êîìèòåò íà ÎÔ óòâúðæäàâà ïðîòîêîëà îò òîâà ñúáðàíèå. â êîéòî îñíîâíî ìÿñòî çàåìà ïðåäëîæåíèåòî ôóíêöèèòå íà Ñèíîäà äà áúäàò èççåòè îò Âèñø öúðêîâåí ñúâåò. ïðîâåäåí íà 4–6 þíè 1945 ã. ñèíîä. è îáðàòí êîãàòî â íà÷àëîòî íà 50-òå ãîäèíè äúðæàâàòà ñïå÷åëâà íà ñâîÿ ñòðàíà ÷àñò îò ÷ëåíîâåòå íà Ñèíîäà è îñîáåíî ïàòðèàðõà. òîé å çàêðèò.. ïîñëåäíèÿò îò êîèòî å çàìåíåí ìíîãî ñêîðî ñ Ãåîðãè Áîãäàíîâ. 159 . êîåòî âîäè äî íîâî âëîøàâàíå íà îòíîøåíèÿòà ñúñ Ñèíîäà. Ñòåôàí Ïåé÷åâ è ñâåù. Àêòèâíîñòòà íà Ñâåùåíè÷åñêèÿ ñúþç â òîçè ïåðèîä âîäè äî äúëáîê êîíôëèêò ñúñ Ñâ. èçïîëçâàíà îò äúðæàâàòà â áîðáàòà ñðåùó „ìîíàøåñêàòà îëèãàðõèÿ“. ñúñòàâåí îò äóõîâíèöè è ìèðÿíè. êîãàòî â Ñîôèéñêàòà ìèòðîïîëèÿ å ïðîâåäåíî çàñåäàíèå íà ãðóïà ñâåùåíèöè.  ñëåäâàùèòå ãîäèíè ñèëàòà è âëèÿíèåòî íà Ñâåùåíè÷åñêèÿ ñúþç ñà îáðàòíî ïðîïîðöèîíàëíè íà ñòåïåíòà. Òîâà ñòàâà îùå íà 2 îêòîìâðè 1944 ã. å Ñâåùåíè÷åñêèÿò ñúþç.4. à çà íîâ ïðåäñåäàòåë å èçáðàí Ãåîðãè Áîãäàíîâ. Íîâàòà íàñîêà íà äåéñòâèå íà Ñúþçà å óòâúðäåíà íà íåãîâèÿ 27-è êîíãðåñ. å âçåòî ðåøåíèå Ãåîðãè Áîãäàíîâ äà áúäå çàìåíåí îò èêîíîì Èâàí Þëèåâ. Ñâåùåíè÷åñêèÿò ñúþç ìíîãî áúðçî å îâëàäÿí îò ëîÿëíè íà Îòå÷åñòâåíèÿ ôðîíò äóõîâíèöè è ñå ïðåâðúùà âúâ âÿðíî îðúäèå íà äúðæàâàòà çà îêàçâàíå íà ñèñòåìåí íàòèñê âúðõó Ñèíîäà çà „äåìîêðàòèçèðàíå“ íà Öúðêâàòà. Ñìÿíàòà îáà÷å å êðàòêîòðàéíà. Àñåí ï..

êîåòî å ïîòâúðäåíî è îò íåãîâîòî ïðåèçáèðàíå çà ïðåäñåäàòåë íà ïðîâåäåíèÿ ïðåç îêòîìâðè 1949 ã. à äúðæàâàòà ñúùî èçïèòâà ðåçåðâè êúì òàçè ïðàêòèêà. êîèòî äà äîêàçâàò.  ïåðèîäà îò 1944 ã. â êîéòî äúðæàâàòà ïîáúðçâà äà ñå âêëþ÷è. êîèòî ñà è ÷ëåíîâå íà Êîìóíèñòè÷åñêàòà ïàðòèÿ. êàòî ïî-êîíêðåòíî íàñòîÿâà èçâúí öúðêâàòà íà ñâåùåíèöèòå äà èì áúäå ðàçðåøåíî íîñåíåòî íà öèâèëíè äðåõè. äî åíîðèéñêèòå öúðêâè â åïàðõèÿòà ìó. â òîçè ïåðèîä äúðæàâàòà èçïèòâà èçâåñòíî íåäîâåðèå êúì Ãåîðãè Áîãäàíîâ. ÷èÿòî öèðêóëàöèÿ Ñèíîäúò òúðñè íà÷èíè äà îãðàíè÷è.  àðõèâèòå îáà÷å íÿìà äàííè. êàòî ñå îïàñÿâà. êîèòî êóëìèíèðàò â äúëáîêè ñïîðîâå ñúñ Ñâ. Òàçè ïîëèòèêà ìîæå äà áúäå îáÿñíåíà ñ òîâà.  òîçè ïåðèîä äúðæàâàòà íå ïîäëàãà íà ñúìíåíèå ïîçèöèèòå íà Áîãäàíîâ êàòî ïðåäñåäàòåë íà Ñâåùåíè÷åñêèÿ ñúþç. Äåáàòúò àêòèâíî å èçïîëçâàí îò äúðæàâàòà çà âñÿâàíå íà ðàçäîðè ìåæäó åíîðèéñêèòå ñâåùåíèöè è âèñøåòî äóõîâåíñòâî è íàé-âå÷å çà àíãàæèðàíåòî íà Ñèíîäà â èçêóñòâåíî ñúçäàâàíè ïðîáëåìè. Ñèíîäúò íå ãëåäà ñ äîáðî îêî íà òàçè òÿõíà ïîëèòè÷åñêà àíãàæèðàíîñò. äî êðàÿ íà 40-òå ãîäèíè îñíîâíàòà äåéíîñò íà Ñâåùåíè÷åñêèÿ ñúþç ñå ñúñòîè â òîâà äà èçêàçâà ïîäêðåïàòà íà ñâåùåíèöèòå çà ðàçëè÷íè èíèöèàòèâè íà äúðæàâíàòà âëàñò îò îáëàñòòà íà âúòðåøíàòà è âúíøíàòà ïîëèòèêà íà ñòðàíàòà ÷ðåç ïîäãîòîâêàòà íà ñúîòâåòíèòå ðåçîëþöèè.Êàêòî âå÷å áåøå ïîñî÷åíî. à ïî ñèëàòà íà çàäúëæèòåëíîòî ÷ëåíñòâî òîâà ñà âñè÷êè ñâåùåíèöè â ñòðàíàòà94. Ïîçèöèèòå íà Ñâåùåíè÷åñêèÿ ñúþç ïî ïîëèòè÷åñêè è öúðêîâíè âúïðîñè ñå ïóáëèêóâàò îò íåãîâèÿ îðãàí – âåñòíèê „Íàðîäåí ïàñòèð“. àêî íå áÿõà ïðåäëîæåíèÿòà íà Ñúþçà îò êðàÿ íà 40-òå ãîäèíè çà ñúùåñòâåíè è íåêàíîíè÷íè ðåôîðìè â ñòàòóòà íà ñâåùåíèöèòå. ÷å ïîäîáíà çàïëàõà å áèëà ðåàëíࠖ òúêìî îáðàòíîòî. êàêòî è äà ðàçâèâà èíèöèàòèâè çà „äåìîêðàòèçèðàíåòî“ íà Öúðêâàòà. à òîâà çàïëàøâà äà êîìïðîìåòèðà ïàðòèéíàòà ïîëèòèêà â ñðåäèòå íà ñâåùåíèöèòå. Òàêà íàïðèìåð åäíî îò „ïðåãðåøåíèÿòà“ íà „ðåàêöèîííèÿ“ Âåëèêîòúðíîâñêè ìèòðîïîëèò Ñîôðîíèé å íåãîâî ïèñìî îò 28 ìàé 1951 ã. ñèíîä â êðàÿ íà 1950 è íà÷àëîòî íà 1951 ã. 31-âè êîíãðåñ íà Ñúþçà. ñ êîåòî èì íàðåæäà äà íå ñå àáîíèðàò çà âåñòíèê „Íàðîäåí ïàñòèð“95. ÷å ðúêîâîäñòâîòî íà Ñúþçà ñå ôîðìèðà îñíîâíî îò ñâåùåíèöè. â êîèòî ÷ëåíóâàò 2600 äóøè (2445 åíîðèéñêè ñâåùåíèöè è 155 ïåíñèîíåðè).  îò÷åòíèÿ äîêëàä çà êîíãðåñà ñå ïîñî÷âà. ïî âúïðîñèòå çà âòîðîáðà÷èåòî íà ñâåùåíèöèòå è òÿõíîòî ôîðìåíî îáëåêëî. íî äî êðàÿ íà 40-òå ãîäèíè ìúë÷àëèâî ÿ òîëåðèðà. Îñíîâåí îáåêò íà òîçè íàòèñê å òîãàâàøíèÿò íàìåñòíèê-ïðåäñåäàòåë íà Ñèíîäà 160 . îñíîâíèòå êðèòèêè êúì Ãåîðãè Áîãäàíîâ â áúäåùå ñà ñâúðçàíè ñ òîâà. Öÿëàòà òàçè äåéíîñò íà Ñâåùåíè÷åñêèÿ ñúþç áè ìîãëà äà áúäå ðàçãëåæäàíà ñàìî êàòî ÷àñò îò êîíôðîíòàöèÿòà ìåæäó äúðæàâàòà è âèñøåòî äóõîâåíñòâî. ÷å ñòðóêòóðàòà íà Ñâåùåíè÷åñêèÿ ñúþç ñå ñúñòîè îò 69 îêîëèéñêè áðàòñòâà. ÷å òîé òâúðäå ìíîãî ïàðàäèðà ñ ÷ëåíñòâîòî ñè â ÁÊÏ. Ñâåùåíè÷åñêèÿò ñúþç èíèöèèðà äåáàò. ÷å òîé ìîæå äà áúäå „îâëàäè÷åí“.

òúé êàòî íÿêîè ñâåùåíèöè âäîâöè ñà ñå âúçïîëçâàëè îò òàçè âúçìîæíîñò è ñà ñêëþ÷èëè âòîðè ãðàæäàíñêè áðàê. òàêà è îò äîëó“. êàòî ñå àðãóìåíòèðà. Òåõíèòå äåéñòâèÿ ñà ïîäêðåïÿíè îò Ñâåùåíè÷åñêèÿ ñúþç. Îò ïðåïèñêàòà ïî òîçè âúïðîñ ñòàâà ÿñíî. òúé êàòî äúðæàâàòà ðåøàâà äà çàãëóøè òåçè ñïîðîâå â ìîìåíòà. Ïîä òàçè äðåõà. êàòî èçèñêà îò Ñèíîäà äà îòìåíè îêðúæíîòî ñè ïîñëàíèå. è äà å ñ îáúðíàòà ÿêà (ñòàëèíêà). ñêëþ÷èëè âòîðè ãðàæäàíñêè áðàê. Ñúùíîñòòà íà ïðåäëîæåíèåòî å ìúë÷àëèâî äà ñå ïðèñòúïè êúì âúâåæäàíå íà ïî-ñâîáîäíî îáëåêëî. Îò ïîäîáåí õàðàêòåð å è ñïîðúò çà âòîðîáðà÷íèòå ñâåùåíèöè. ñïîðåä ÷èèòî äàííè áðîÿò íà ñâåùåíèöèòå âäîâöè å îêîëî 250. òúé êàòî ÷ðåç òàçè îðãàíèçàöèÿ òÿ ïðîêàðâàëà ñâîèòå ðåøåíèÿ â Öúðêâàòà97.Ïàèñèé Âðà÷àíñêè.  îòãîâîð Ñâåùåíè÷åñêèÿò ñúþç îòïðàâÿ îôèöèàëåí ïðîòåñò äî ìèòð. â êîéòî çà íàìåñòíèê-ïðåäñåäàòåë å èçáðàí Êèðèë Ïëîâäèâñêè. êúäåòî ñâåùåíèöèòå ñúùî õîäåëè öèâèëíè èçâúí ðàáîòíîòî ñè ìÿñòî96. êàêòî öèâèëíèòå. Âúïðîñúò â êðàéíà ñìåòêà äîñòèãà äî Äèðåêöèÿòà íà èçïîâåäàíèÿòà.  çàêëþ÷åíèå Òàãàðîâ îáîáùàâà. â êîéòî íà ñâåùåíèöèòå äà èì áúäå ðàçðåøåíî äà íîñÿò íåùî ñðåäíî ìåæäó ðàñî è öèâèëíè äðåõè. áåç îáà÷å äà ñà ñå îòêàçàëè îò ñâåùåíñòâîòî. ñèíîä èçïðàùà îêðúæíî ïîñëàíèå çà îáëåêëîòî è âúíøíèÿ âèä íà ñâåùåíèöèòå. ÷å íÿìà êàíîíè÷íè ïðå÷êè ñâåùåíèöèòå äà ïîëçâàò öèâèëíî îáëåêëî èçâúí ðàáîòà. Ïàâåë Òàãàðîâ ïðåäëàãà íà ìèíèñòúðà íà âúíøíèòå ðàáîòè Ìèí÷î Íåé÷åâ êîìïðîìèñíî ðåøåíèå. äà ñå ïðèåìå êàòî çàäúëæèòåëíà øàïêà ìåêàòà ÷åðíà öèâèëíà øàïêà. Àáñóðäíîòî ïðåäëîæåíèå íà Äèðåêöèÿòà ñå ñúñòîè â òîâà íà ñâåùåíèöèòå äà èì áúäå ðàçðåøåíî äà íîñÿò „äúëãà âðúõíà äðåõà îò ÷åð ïëàò. Ñúùàòà äà èìà îáèêíîâåíè ðúêàâè. íî íàé-âåðîÿòíî òîé å çàòèõíàë îò ñàìî ñåáå ñè â ñëåäâàùèòå ãîäèíè. è äà íàìàëÿâàò áðàäèòå ñè êàêòî îò ñòðàíè.  ñïåöèàëíà äîêëàäíà çàïèñêà îò 16 ñåïòåìâðè 1950 ã. äà ñå çàêîï÷àâà îòïðåä. Âìåñòî êàìèëàâêà. è êàòî äîêàçàòåëñòâî ïðèâåæäà ðóñêàòà ïðàêòèêà.. çàìåñòâàùà ðàñîòî. Âúïðîñúò äîáèâà ïî-ãîëÿìà îñòðîòà ñëåä ïèñìî íà Ñèíîäà äî Äèðåêöèÿòà íà èçïîâåäàíèÿòà. ÷å ïðîáëåìúò ñúùåñòâóâà îùå îò âúâåæäàíåòî íà ãðàæäàíñêèÿ áðàê.  àðõèâèòå íÿìà äàííè êàê å çàâúðøèë òîçè ñïîð. êîåòî å âàæíî çà Äèðåêöèÿòà. êîãàòî íà 31 þëè Ñâ. Ïàèñèé. â êîåòî òîé íàñòîÿâà äà ñå ñïðàò ïðàâàòà íà ïåòèìà ñâåùåíèöè. íî Ñèíîäúò ðåøèòåëíî ñå ïðîòèâîïîñòàâÿ íà âúâåæäàíåòî íà òàçè ïðàêòèêà. êîãàòî Ñâåùåíè÷åñêèÿò ñúþç ãóáè ñâîåòî çíà÷åíèå çà äúðæàâàòà. òúé êàòî òîâà íàðóøàâàëî öúðêîâíèòå 161 . Ñïîðúò ïî îáëåêëîòî âúçíèêâà ïðåç ëÿòîòî íà 1950 ã. ÷å òîâà ùå çàäîâîëè èñêàíèÿòà íà Ñâåùåíè÷åñêèÿ ñúþç. êàòî ñå ïðåäâèæäà ïðåõîäåí ïåðèîä. Äà ñå ðàçðåøè íà ñâåùåíèöèòå äà ñå ïîäñòðèãâàò âèñîêî. â êîåòî íàñòîÿâà ñòðèêòíî äà ñå ñïàçâàò íàðåäáèòå è âñè÷êè ñâåùåíèöè äà íîñÿò ðàñî è ïîäðàñíèöè â èçâúíñëóæåáíî âðåìå. äà ñå íîñè çàòâîðåíà ðóáàøêࠖ ðóñêè îáðàçåö. âìåñòî ïîäðàñíèê.

à ïàòðèàðõ Þñòèíèàí ñå ñ÷èòàë çà áëèçúê äî äúðæàâàòà è ïî òàçè ïðè÷èíà òÿ íå èñêàëà îò íåãî äà ïðîêàðâà ïðîòèâîêàíîíè÷íè ðåøåíèÿ. À âàøàòà. íî àáñóðäíî ïðåäëîæåíèå: „Êîíêðåòíî òÿ [Äèðåêöèÿ íà èçïîâåäàíèÿòà] å ïðåäëàãàëà íà Ñâ. ÷å çàáðàíàòà çà âòîðîáðà÷èå ñòðèêòíî ñå ñïàçâà îò âñè÷êè ïðàâîñëàâíè öúðêâè è ÷å èìåííî òàêèâà ñà êàíîíè÷íèòå ðàçïîðåäáè: „Èìà îáà÷å êàíîíè. êîéòî å åäèíñòâåíèÿò çàêîíåí áðàê ó íàñ. à èçâúíñëóæåáíîòî îáëåêëî íà ñâåùåíèöèòå å ñòðîãî îïðåäåëåíî íà ðàñî è ïîäðàñíèê. Ñèíîäúò íå å ñêëîíåí äà âúçïðèåìå òîçè õèòúð „êîìïðîìèñ“ è íå ïðèåìà òîâà è ñëåäâàùîòî ïîäîáíî ïðåäëîæåíèå íà Äèðåêöèÿòà íà èçïîâåäàíèÿòà îò ñåïòåìâðè 1950 ã. À öúðêâàòà òðÿáâà äà ïðèçíàå çàêîííîñòòà íà ãðàæäàíñêèÿ áðàê. çàïî÷âà ñ îáîáùåíèåòî. à ôàêòè÷åñêè äà áúäàò óäîâëåòâîðåíè èñêàíèÿòà íà Ñâåùåíè÷åñêèÿ ñúþç.. êîéòî çàïðåùàâà íà ñâåùåíèöèòå äà ñêëþ÷âàò âòîðè áðàê. ìàêàð ÷å ðàçïîðåäáèòå íà òåçè êàíîíè ñà â ïúëåí ðàçðåç ñ èçèñêâàíèÿòà íà ñúâðåìåííèÿ æèâîò“.. Ïî-êîíêðåòíî å ïîèñêàíî ìíåíèåòî íà áúëãàðñêèÿ ñâåùåíèê â Áóêóðåù Êëèìåíò Äèìèòðîâ. íå æåëàå äà èìà ñâåùåíèê âòîðîáðà÷íèê. Íåãîâàòà èíôîðìàöèÿ îò 20 îêòîìâðè 1950 ã. êîèòî íàé-ðåâíîñòíî ñå ñïàçâàò îò âñè÷êè ïðàâîñëàâíè öúðêâè. å. Äèðåêöèÿòà îòíîâî ïðàâè „ñîëîìîíîâñêî“ ñïîðåä íåÿ. 162 . Çàòîâà è âòîðîáðà÷èåòî íå áèëî äîïóñêàíî. íî íÿìà çäðàâà ãëàâà“. êàòî òîé îòíîâî ïðåäëàãà äúðæàâàòà äà çàåìå ôîðìàëíî êîìïðîìèñíà ïîçèöèÿ. àêî ìåñòíîòî íàñåëåíèå íÿìà íèùî ïðîòèâ òàêèâà ñâåùåíèöè. Òàãàðîâ îáÿñíÿâà. áúëãàðñêàòࠖ èìà çäðàâè êðàêà. Ñèíîä íå áèâà äà èçëèçà ñ ðåøåíèå. íî íÿìà çäðàâè êðàêà. êîåòî äà ïðîòèâîðå÷è íà öúðêîâíèÿ êàíîí. îáà÷å. è íå òðÿáâà äà îáâèíÿâà òàêèâà ñâåùåíèöè â íåçàêîííî ñúæèòåëñòâî“98. ÷å ïðàâîñëàâíîòî èçïîâåäàíèå â ñòðàíàòà áèëî â ïúëíî ñúãëàñèå ñ íîâàòà âëàñò. Ïî ïîâîä òîâà ïðîó÷âàíå ñâåù. Ñâåùåíèöèòå-âäîâöè íÿìà äà ñêëþ÷âàò öúðêîâåí áðàê è ïî òîçè íà÷èí òå íå ùå íàðóøàò êàíîíà. Àêî íàñåëåíèåòî. òî ìåñòíèÿò àðõèåðåé ìîæå äà ïðåìåñòè òàêúâ ñâåùåíèê äðóãàäå. êîéòî å öèòèðàí äà èçêàçâà ñëåäíîòî ìíåíèå: „Íàøàòà öúðêâà èìà ãëàâà. ò. Âúïðîñúò îòíîâî å îáÿñíåí îò Ïàâåë Òàãàðîâ íà Ìèí÷î Íåé÷åâ ñ äîêëàä îò 4 þëè 1950 ã. Äèìèòðîâ èìàë ðàçãîâîð ñ ðóìúíñêèÿ äèðåêòîð íà èçïîâåäàíèÿòà. Ñèíîä íà ÁÏÖ ñëåäíîòî: Ñâ.êàíîíè. Ïî òåçè ñïîðíè âúïðîñè Äèðåêöèÿòà äîðè èçèñêâà èíôîðìàöèÿ êàêâà å ïðàêòèêàòà â äðóãèòå ïðàâîñëàâíè öúðêâè. Òîé îáà÷å ìîæå äà âíóøè íà îòäåëíèòå åïàðõèéñêè ìèòðîïîëèòè äà òúðïÿò ñâåùåíèöè âñòúïèëè âúâ âòîðè áðàê è äà íå ãè íàêàçâàò çà òàçè èì ïîñòúïêà. Ïðåäëîæåíèÿò îò Äèðåêöèÿòà êîìïðîìèñ ñå íàëàãà ïîðàäè íåâúçìîæíîñòòà äà ñå èçèñêâà îò Ñèíîäà äà íàðóøè ôîðìàëíî öúðêîâíèòå êàíîíè.

ïðåç 1952 ã. òàêà è â ñèëíî íàäöåíÿâàíå íà âëèÿíèåòî íà Ñúþçà ñðåä ñâåùåíèöèòå. ãóáÿò ñâîÿòà àêòóàëíîñò. Ïúðâèÿò ïðèçíàê çà íîâàòà ïîçèöèÿ íà äúðæàâàòà ñå ïðîÿâÿâà ïðåç 1951 ã. ÷å ïî ïðèíöèï Ñúþçúò èìà „ïîëîæèòåëíî îòíîøåíèå êúì äåéñòâèÿòà íà íàðîäíàòà âëàñò“. ïîäïîìàãàíåòî èì ñ ïàðè÷íè ñðåäñòâà. „Íàðîäåí ïàñòèð“).Òîâà îçíà÷àâà. Áîãäàíîâ å èçêëþ÷åí îò ïàðòèÿòà „çà ëèáåðàëíî îòíîøåíèå êúì âðàãîâåòå. Ëè÷íîñòòà íà Ãåîðãè Áîãäàíîâ îáà÷å å ñòàíàëà íåóäîáíà. ëàíñèðàí ïðåç 1949 ã. èçâåäíúæ ñå ïðåâðúùàò â êàìïàíèÿ. êîãàòî íà÷åëî íà Ñâ. Ñìÿíàòà ñòàâà ôàêò ïðåç ëÿòîòî íà 1951 ã. Ñúþçúò âå÷å íå å óäîáåí íà äúðæàâàòà è íåãîâîòî çàêðèâàíå å ñàìî âúïðîñ íà âðåìå.. ðúêîâîäñòâîòî å áèëî ïðåäâàðèòåëíî ñúãëàñóâàíî ñ Äèðåêöèÿòà íà èçïîâåäàíèÿòà è ïðåäëîæåíàòà îò íåãî „åäèííà ÎÔ ëèñòà“ áèëà åäèíîäóøíî ïîäêðåïåíà íà êîíãðåñà102. Èñêàíèÿòà íà Ñâåùåíè÷åñêèÿ ñúþç. è çà íàðóøàâàíå íà ïàðòèéíèÿ ìîðàë è äèñöèïëèíà“101. êàòî îáåäèíÿâàë áåäíèòå ìëàäè ñâåùåíèöè. Íà ïðîâåäåíèÿ íà 26 è 27 ôåâðóàðè 1952 ã. ïîðàäè êîåòî è ìåñòíèÿò Ñâåùåíè÷åñêè ñúþç áèë çàêðèò (ïàòðèàðõúò ñå ïîëçâàë ñ ïîäêðåïàòà íà îêîëî 1200 ñâåùåíèöè îò îáùî 3000). çà ñúçíàòåëíî îêëåâåòÿâàíå íà äðóãàð. Êàêòî ñòàâà ÿñíî îò ïðåïèñêàòà. òúé êàòî êàìïàíèÿòà íà Ñâåùåíè÷åñêèÿ ñúþç ñðåùó Ñèíîäà ïåðèîäè÷íî ñå àêòèâèçèðà è ïðåç ñëåäâàùèòå ãîäèíè. çà ãëàâåí ñåêðåòàð íà Ñèíîäà).  äîïúëíåíèå íà 31 äåêåìâðè 1951 ã. êîãàòî Ïàâåë Òàãàðîâ ïðåäëàãà îôèöèàëíî íà ïîäïðåäñåäàòåëÿ íà Ìèíèñòåðñêèÿ ñúâåò Âëàäèìèð Ïîïòîìîâ Ãåîðãè Áîãäàíîâ äà áúäå ñìåíåí êàòî ïðåäñåäàòåë íà Ñâåùåíè÷åñêèÿ ñúþç. Íåçàâèñèìî îò ïðè÷èíàòà. êúäåòî âëàñòòà íàìèðàëà ïîäêðåïà èìåííî â ñðåäèòå íà åíîðèéñêèòå ñâåùåíèöè99. ÷å â Ðóìúíèÿ âëàñòòà íå ñå ïîëçâà ñ ïîäêðåïàòà íà ñâåùåíèöèòå. çà ðàçëèêà îò Áúëãàðèÿ. ñëåä êàòî Ñâåùåíè÷åñêèÿò ñúþç ñàáîòèðà íÿêîè îò ïðåäëîæåíèòå îò ìèòðîïîëèò Êèðèë è ïîäêðåïåíè îò Îòå- 163 . Òîãàâà èñêàíèÿòà íà Ñúþçà. êîãàòî çà íîâ ïðåäñåäàòåë íà Ñúþçà å èçáðàí Èâàí Þëèåâ. Ïúðâèÿò îñòúð ñáëúñúê å ïðåç àïðèë 1952 ã. 32-ðè êîíãðåñ íà Ñúþçà èçöÿëî å ïîäìåíåíî íåãîâîòî ðúêîâîäñòâî. çàåìàù îòãîâîðåí àäìèíèñòðàòèâåí ïîñò. ðàçãëåæäàíè äî ìîìåíòà êàòî îêàçâàíå íà ïîäêðåïà â áîðáàòà ñúñ Ñèíîäà. êîÿòî ïîäêîïàâà àâòîðèòåòà íà íàìåñòíèê-ïðåäñåäàòåëÿ è ñà îöåíÿâàíè êàòî ïðå÷êà ïðåä äúðæàâíàòà ïîëèòèêà. Îáÿñíåíèåòî ìîæå äà áúäå êàêòî â íåðàçáèðàíå îò ñòðàíà íà Ñâåùåíè÷åñêèÿ ñúþç íà òîâà äî êàêâà ñòåïåí äúðæàâàòà å ðàç÷èòàëà íà Ïëîâäèâñêèÿ ìèòðîïîëèò Êèðèë.  ïðåäëîæåíèåòî ñå ïðèçíàâà.. Íèêîëàé Çàãàðîâ (ðåäàêòîð íà â. ñèíîä êàòî íàìåñòíèê-ïðåäñåäàòåë çàñòàâà Ïëîâäèâñêèÿò ìèòðîïîëèò Êèðèë. Íîâèÿò ïðåäñåäàòåë ñúùî íå óñïÿâà äà „îïðàâäàå“ äîâåðèåòî.. Òîäîð Êîöåâ (÷ëåí íà ÁÊÏ) è Äèìèòúð Òîìîâ. êàòî â óïðàâèòåëíèÿ ñúâåò îñâåí Þëèåâ ñà èçáðàíè ñâåùåíèöèòå Èâàí Êàðàäæîâ (÷ëåí íà ÁÊÏ. êîèòî èñêàò ðåôîðìè â Öúðêâàòà. íàñî÷åíè êúì „äåìîêðàòèçèðàíåòî“ íà Öúðêâàòà. òúé êàòî òîé „çëîóïîòðåáÿâàë“ ñ èìåòî íà ïàðòèÿòà è èìàëî ñúìíåíèå çà íåãîâè ôèíàíñîâè çëîóïîòðåáè100.

) Äèðåêöèÿòà å äîøëà äî óáåæäåíèåòî.“. ÷å ïîâå÷åòî îò òåçè ñâåùåíèöè èçïîëçâàò òîâà ñè êà÷åñòâî çà ëè÷íè îáëàãîäåòåëñòâóâàíèÿ... çà äà ñå ñòèãíå äî çàêëþ÷åíèåòî: 164 .. áèâø ïðåäñåäàòåë íà Ñâåùåíè÷åñêèÿ ñúþç.. Ïåòúð Êàáîâ îò Áðàöèãîâî („ñå ïîëçâà ñ èìåòî íà ïèÿ÷ è æåíêàð“). Ñïîðåä Òàãàðîâ èçáîðèòå â Ñëèâåíñêàòà è Ñîôèéñêàòà åïàðõèÿ áèëè „ñúïðîâîäåíè ñ èçâåñòíè óñëîæíåíèÿ.. Ïî-êîíêðåòíî îáâèíåíèÿòà ñà íàñî÷åíè ñðåùó îòãîâîðíèêà íà Ñúþçà çà Ñëèâåíñêà åïàðõèÿ Èâàí Äèìîâ (÷ëåí íà ÁÊÏ).) Îò êîíòàêòà. êîéòî Äèðåêöèÿòà å èìàëà ñ ïî-àêòèâíèòå ñâåùåíèöè êîìóíèñòè (. ã... ñå îòïðàâÿò îñòðè êðèòèêè ñðåùó ðúêîâîäñòâîòî íà Ñâåùåíè÷åñêèÿ ñúþç è çà ïðúâ ïúò ôîðìàëíî ñå ïîäëàãà ïîä ñúìíåíèå ïðàêòèêàòà ñâåùåíèöè äà áúäàò ÷ëåíîâå íà ÁÊÏ. êîåòî ñå äúëæè íà âìåøàòåëñòâîòî íà íÿêîè ñâåùåíèöè êîìóíèñòè. ñå îïèòàõà äà ïðîâàëÿò ïðåäëîæåíàòà îò ìèòðîïîëèò Êèðèë ëèñòà..) çëîóïîòðåáÿâàë å ñúñ èìåòî íà Ïàðòèÿòà“. Ïîäîáíè ñà õàðàêòåðèñòèêèòå è çà äðóãèòå ñâåùåíèöè êîìóíèñò蠖 Ãåîðãè Ëåñîâñêè („êàðèåðèçúì è äîìîãâàíèÿ äî îòãîâîðíè ïîñòîâå“). ÷åñòî ñå íàïèâà è âåäíúæ â íåòðåçâî ñúñòîÿíèå å ñòðåëÿë ñðåùó åäíî ñëóæåáíî ëèöå“). êàòî àòàêóâà ïî ïðèíöèï ïðàêòèêàòà ñâåùåíèöèòå äà ÷ëåíóâàò â êîìóíèñòè÷åñêàòà ïàðòèÿ: „Îáùî îêîëî 20 ñâåùåíèöè ÷ëåíóâàò â ÁÊÏ. êúäåòî „ñâåùåíèöèòå êîìóíèñòè Òîäîð Êîöåâ îò Ñîôèÿ è Íèêîëà Äåìèðåâñêè îò Ñòàíêå Äèìèòðîâ. êàðèåðèñòè÷íè äîìîãâàíèÿ è çà êîìàíäàäæèéñòâî ñïðÿìî îñòàíàëèòå ñâåùåíèöè áåçïàðòèéíè è äàæå ñïðÿìî àðõèåðåèòå. Ñâåùåíèê Ãåîðãè Áîãäàíîâ. Òàêîâà ïîëîæåíèå ëèïñâà â ÑÑÑÐ è äðóãèòå ñòðàíè ñ íàðîäíà äåìîêðàöèÿ è öúðêîâíèòå ñðåäè òàì ãëåäàò íà òîçè ôàêò ó íàñ ñ íåäîóìåíèå.  äîêëàä íà Ïàâåë Òàãàðîâ îò 18 àïðèë 1952 ã. êàòî è òîãàâà. (. Ñ òåçè ñâîè äåéñòâèÿ ñâåùåíèöèòå Êîöåâ è Äåìèðåâñêè ñå ïðîÿâèõà â íåäèñöèïëèíèðàíîñò è êàðèåðèçúì. ñëåä êàòî Ñëèâåíñêèÿò ìèòðîïîëèò Íèêîäèì å èíôîðìèðàë Äèðåêöèÿòà. Íèêîëà Äåìèðåâñêè („÷îâåê ñ áóåí õàðàêòåð. „êîéòî å èñêàë äà ïðîêàðà ñâîè ëèöà â êàíäèäàòñêèòå ëèñòè.. Ïîäîáíî å áèëî ïîëîæåíèåòî â Ñîôèÿ. íå îêàçà íåîáõîäèìîòî ñúäåéñòâèå íà äèðåêöèÿòà ïðè èçáîðà íà íîâî ðúêîâîäñòâî íà Ñúþçà“103. Ïî âðåìå íà ñâåùåíè÷åñêèÿ êîíãðåñ ïðåç ìåñåö ôåâðóàðè ò. êàòî çà öåëòà å çàïëàøâàë åïàðõèéñêèòå èçáèðàòåëè ñ èçñåëâàíå è äð.÷åñòâåíèÿ ôðîíò êàíäèäàòè çà ÷ëåíîâå íà åïàðõèéñêèòå ñúâåòè è ó÷àñòíèöè â áúäåùèÿ öúðêîâåí ñúáîð. ïðîÿâèë ñå å â áèòîâî ðàçëîæåíèå (. à òÿ îò ñâîÿ ñòðàíà å ïîèñêàëà ñúäåéñòâèåòî íà Îêîëèéñêèÿ êîìèòåò íà Îòå÷åñòâåíèÿ ôðîíò.  òîçè ìîìåíò äîêëàäúò íà Òàãàðîâ ïðàâè îñòúð çàâîé. ÷ëåíîâå íà óïðàâàòà íà Ñâåùåíè÷åñêèÿ ñúþç“.. ñå å ÷óâñòâóâàë ñàìîâëàñòåí ãîñïîäàð â Ñúþçà. Òàçè íàìåñà å áèëà îñóåòåíà. èçõîæäàéêè îò ëè÷íè äîìîãâàíèÿ. ñâåùåíèê Êîöåâ ïîêàçà ñúùî ñâîÿòà íå÷åñòíîñò è äâóëè÷èå â îòíîøåíèÿòà ñè ñ Äèðåêöèÿòà.

÷å ÷ëåíóâàíåòî íà ñâåùåíèöè â ÁÊÏ å íå ñàìî íååñòåñòâåíî ïîðàäè íåñúâìåñòèìîñòòà íà ñëóæåáíîòî êà÷åñòâî íà ñâåùåíèêà ñ ìàðêñè÷åñêàòà èäåîëîãèÿ. ñìÿòàò. Þëèåâ ñè ñëóæèë ñ èìåòî íà ìèíèñòúð-ïðåäñåäàòåëÿ Âúëêî ×åðâåíêîâ. Êþ÷óêîâ èíôîðìèðà. êàòî ïàòðèàðõúò áèë îáåçïîêîåí. òîâà ïîñòàâÿ ïîä ñúìíåíèå öèòèðàíàòà êîíñòàòàöèÿ. êîèòî èçðàçèëè îïàñåíèÿ îò íàðàñòâàùîòî íàïðåæåíèå ìåæäó Ñèíîäà è Ñúþçà. à êàòî äîêàçàòåëñòâî ñå ñî÷åëî. â ïðîòèâîâåñ íà îíàçè. ÷å â òîçè êîíôëèêò ñâåù. êàòî òîçè çà âòîðîáðà÷èåòî. ÷å íà òÿõ òðÿáâà äà ñå äàâàò íàé-äîáðèòå ìåñòà â öúðêâàòà è äà áúäàò îáëàãîäåòåëñòâóâàíè. Ñïîðåä ñëóõîâåòå êàìïàíèÿòà „ñå èíñïèðèðàëà îò ïðàâèòåëñòâîòî“. ïîðàäè êîåòî Ñúþçúò ñå îïèòâà äà âúçîáíîâè ñòàðè âúïðîñè. Íà 15 ìàðò 1955 ã. êîåòî ïîñòàâÿ ïîä ñúìíåíèå íîâàòà ëèíèÿ íà äúðæàâàòà: „Òàÿ ïîëèòèêà. Ìíåíèåòî íà äèðåêöèÿòà å. òúé êàòî ïðîáëåìúò å îïèñàí â ïîðåäèöà îò çàïèñêè íà íîâèÿ äèðåêòîð íà èçïîâåäàíèÿòà Ìèõàèë Êþ÷óêîâ äî ïîäïðåäñåäàòåëÿ íà Ìèíèñòåðñêèÿ ñúâåò Àíòîí Þãîâ. Òîçè åïèçîä ñå ðàçèãðàâà ïðåç ïðîëåòòà íà 1955 ã. è å ðåçóëòàò îò ïîðåäíàòà àòàêà íà Ñúþçà êúì ïàòðèàðõ Êèðèë âúâ âðúçêà ñ èñêàíåòî íà Ñèíîäà çà ïðîâåæäàíå íà ïðîâåðî÷íè èçïèòè íà ñâåùåíèöèòå. Äúðæàâàòà îòäåëÿ íà òîçè âúïðîñ ãîëÿìî âíèìàíèå. êîèòî ñà îáùî 20 äóøè â öÿëàòà ñòðàíà. ÷å ïðè÷èíèòå çà êîíôëèêòà ñå êðèÿò â ïðåäñòîÿùèÿ êîíãðåñ íà Ñâåùåíè÷åñêèÿ ñúþç è â íåñèãóðíàòà ïîçèöèÿ íà íàñòîÿùèÿ óïðàâèòåëåí ñúâåò. âîäåíà îò Ñâåùåíè÷åñêèÿ ñúþç ïîä ðúêîâîäñòâîòî íà ñâåùåíèê Ãåîðãè Áîãäàíîâ (äî 1950 ã. ÷å ìîãàò áåçíàêàçàíî äà íàðóøàâàò öúðêîâíàòà äèñöèïëèíà. ÷å ïàòðèàðõúò âñå îùå íå ïîëó÷àâàë ïîèñêàíàòà îò íåãî ñðåùà ñ ìèíèñòúð-ïðåäñåäàòåëÿ. Ñúùèíñêàòà ïðè÷èíà çà êàìïàíèÿòà ñïîðåä Êþ÷óêîâ ñà âúâåäåíèòå ïðîâåðîâú÷íè èçïèòè çà ñâåùåíèöèòå. Êþ÷óêîâ èçëàãà ìíåíèåòî. Îò òîâà èçëîæåíèå ñòàâà ÿñíî. ÷å Áúëãàðñêàòà öúðêâà èìà „çäðàâè êðàêà“ è ÷å Ñâåùåíè÷åñêèÿò ñúþç å ïîäêðåïÿí îò ãîëÿìîòî ìíîçèíñòâî îò ñâåùåíèöèòå.„Èçîáùî ñâåùåíèöèòå êîìóíèñòè ãëåäàò îò âèñîêî íà áåçïàðòèéíèòå ñâåùåíèöè. Àêî íå äðóãî. ðúêîâîäñòâîòî ìó èçöÿëî å äîìèíèðàíî îò ñâåùåíèöè êîìóíèñòè. ÷å âúïðåêè îò÷èòàíèòå îò Ñâåùåíè÷åñêèÿ ñúþç 2600 ÷ëåíîâå. Ñâåùåíè÷åñêèÿò ñúþç îêîí÷àòåëíî å çàêðèò ïðåç 1955 ã.) ñå èçðàçÿâà â ïîñòîÿííî ñúäåéñòâèå çà óêðåïâàíå è óòâúðæäàâàíå ïîëîæåíèåòî è ïðåñòèæà íà Ïàòðèàðõ Êèðèë“105. íî è çà âðåäíî. Ïîðàäè ãîðåèçëîæåíîòî äèðåêöèÿòà ñ÷èòà. êîéòî å „îêîí÷àòåëíî ðåøåí 165 . ÷å íà 7 è 11 ìàðò ïîñëåäîâàòåëíî â Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè „ñå ÿâèõà ïàòðèàðõ Êèðèë è ïðåäñåäàòåëÿò íà Ñâåùåíè÷åñêèÿ ñúþç ñâåùåíèê Þëèåâ“. ÷å òðÿáâà äà ñå òóðè êðàé íà òîâà ïîëîæåíèå“104.  çàïèñêà îò 21 ìàðò 1955 ã. Ñúùåâðåìåííî ïðåç ìàðò âåñòíèê „Íàðîäåí ïàñòèð“ çàïî÷íàë àêòèâíà êàìïàíèÿ ñðåùó Ñèíîäà è ïàòðèàðõ Êèðèë.

„Óâëè÷àéêè ñå òàêà. ÷å â òàçè êàìïàíèÿ óïðàâèòåëíèÿò ñúâåò íà Ñúþçà å ïîòúðñèë ïîäêðåïàòà íà ñòàðè ïðîòèâíèöè íà ïàòðèàðõ Êèðèë.è òâúðäîòî îòðèöàòåëíî ñòàíîâèùå íà Ðóñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà ïî êîéòî å äîáðå èçâåñòåí“. Òîé ïðåäëàãà äúðæàâàòà äà îêàæå íàòèñê âúðõó Ñúþçà äà ñïðå êàìïàíèÿòà. Êþ÷óêîâ óòî÷íÿâà. êàòî çàêëþ÷àâà: „Âúâ âñåêè ñëó÷àé òîâà å äîñòà ïàêîñòíà äåéíîñò. Êàêòî ñúîáùè Ïàòðèàðõ Êèðèë. îöåíåíî îò Äèðåêöèÿòà íà èçïîâåäàíèÿòà êàòî ïðèçèâ çà „ðåôåðåíäóì“ è êàòî áåçïðåöåäåíòíà àòàêà ñðåùó ïàòðèàðõà.. Íàé-âàæíî å ïîñëåäíîòî ïðåäëîæåíèå: „Ïðåäëàãàì â íåäàëå÷íî áúäåùå äà ñå èçïîëçâà ñêëîííîñòòà íà Ïàòðèàðõ Êèðèë äà ñå ðàçïóñíå òîçè ñúþç. Òåçè ðåøåíèÿ íå âîäÿò äî ñïèðàíå íà êîíôëèêòà. Êþ÷óêîâ äîðè äîïóñêà. ÷å Ïðàâèòåëñòâîòî ùÿëî äà ïðåäïî÷åòå äà ðàáîòè ñúñ Ñâåùåíè÷åñêèÿ ñúþç âìåñòî ñúñ Ñèíîäà. ÷ëåíîâåòå íà Óïðàâèòåëíèÿ ñúâåò ñà ñòèãíàëè äî òàì. „çà äà íàëîæè äà ñå ñúñòîè ñðåùàòà. ÷å ñëóæåáíè ëèöà îò Äúðæàâíà ñèãóðíîñò. êîéòî áå ðåîðãàíèçèðàí â Êîìèòåòà íà äåìîêðàòè÷íèòå æåíè“107. ÷å „çàñåãà å òðóäíî äà ñå îðèåíòèðàìå“ è íàñòîÿâà òåçè äåòàéëè äà ñå èìàò ïðåäâèä ïðè ïðåäñòîÿùàòà ñðåùà íà Ïàòðèàðõà ñ Âúëêî ×åðâåíêîâ. êàêòî è ñðåäè â Äúðæàâíà ñèãóðíîñò: „Äîïóñòèìî å è íÿêîè îðãàíè íà ÄÑ äà ïîñòúïâàò íå ñúâñåì òàêòè÷íî. êàòî ïðåäëîæè è åäíà îðèåíòàöèÿ çà ïðåîáðàçóâàíå íà ñúþçà â êîìèòåò. ñúùî îòðèöàòåëíî ãîâîðåëè ïî àäðåñ íà Ïàòðèàðõà“106. ÷å èçòî÷íèê íà êàìïàíèÿòà ñà íÿêîè êðàéíî àíòèðåëèãèîçíî íàñòðîåíè ñâåùåíèöè â Ñúþçà. êàòî äåçîðèåíòèðàò è íàñî÷âàò â ïàêîñòíà ïîñîêà íÿêîè îò äåéöèòå íà Ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà“. 166 . ïîäîáíî íà áèâøèÿ æåíñêè ñúþç. Íàïîñëåäúê íà äâà ïúòè òîé ïîäõâúðëè òàçè ìèñúë. êîÿòî ðóøè àâòîðèòåòà íà Ïàòðèàðõà è óâðåæäà íàøàòà ïîëèòèêà. à ïàòðèàðõúò äà óäîâëåòâîðè íÿêîè îò èñêàíèÿòà íà ñâåùåíèöèòå.. ÷å ñà çàïî÷íàëè äà òúëêóâàò ñúâñåì ïðîèçâîëíî îòíîøåíèåòî íà Ïðàâèòåëñòâîòî è ëè÷íî íà äð. íàé-âåðîÿòíî îò Àíòîí Þãîâ. Ïîëîæåíèåòî ñå âëîøàâà è îò ôàêòà.  íà÷àëîòî íà àïðèë Ñâåùåíè÷åñêèÿò ñúþç èçïðàùà îêðúæíî ïèñìî äî âñè÷êè ñâåùåíèöè äà èçêàæàò ìíåíèåòî ñè çà ïðîâåðî÷íèòå èçïèòè. êîÿòî å ïîèñêàë è êîÿòî ñå çàáàâÿ“ (ñòàâà äóìà çà ïîèñêàíàòà îò ïàòðèàðõà ñðåùà ñ Âúëêî ×åðâåíêîâ). ïðåäñåäàòåëÿò íà Ñâåùåíè÷åñêèÿò ñúþç ìó áèë äîâåðèë. íàñî÷åíà êúì óêðåïâàíå íåãîâèÿ ïðåñòèæ âúòðå è îñîáåíî âúí îò ñòðàíàòà“108. ñ êîèòî áèë â êîíòàêò. ÷å êàìïàíèÿòà å „âäúõíîâåíà“ îò ñàìèÿ ïàòðèàðõ Êèðèë. ×åðâåíêîâ êúì Ïàòðèàðõà è äà çàÿâÿâàò.  ïîëåòî íà òåçè ïðåäëîæåíèÿ. å ïîñòàâåíà ðåçîëþöèÿ „Ïðàâèëíî“. Ñïîðåä ëè÷íîòî ìíåíèå íà Êþ÷óêîâ ïîëîæåíèåòî îáà÷å å îùå ïî-çàïëåòåí òîé äîïóñêà.

 êðàéíà ñìåòêà Ñâåùåíè÷åñêèÿò ñúþç å çàêðèò ïî ïðåäëîæåíèå íà Ñâ. Âúëêî ×åðâåíêîâ è äðóãàðèòå Þãîâ è Êþ÷óêîâ è ñå çàêëþ÷àâàëî. íî ïðåç öÿëîòî ñè ñúùåñòâóâàíå áèë èíñòðóìåíò â ðúöåòå íà „îòäåëíè âëàäèøêè ãðóïè“. ÷å òîâà ðåøåíèå áèëî âçåòî ñëåä ñðåùàòà íà ïàòðèàðõà ñ äð. Áåëåæêàòà óòî÷íÿâà. Òîé áèë ñúçäàäåí. Ãëàâíàòà ïðè÷èíà äà ñå âçåìå òîâà ðåøåíèå áèëà „âðåäíèÿò êóðñ. íî îôèöèàëíî ïàòðèàðõúò íå ïðàâåøå ïðåäëîæåíèÿ â çàñåäàíèÿòà íà Ñèíîäà“. Ñîôðîíèé å öèòèðàí äà êàçâà: „Ñëåä ñðåùàòà ñè ñ ×åðâåíêîâ ïàòðèàðõà äîéäå ìíîãî êóðàæëèÿ è çàÿâè. Ñïîðåä åäíî òàêîâà „ñïåöèàëíî ñúîáùåíèå“ íà Äúðæàâíà ñèãóðíîñò îò 23 þëè 1955 ã. çàùîòî ñå ñìÿòàëî. Öèòèðàíè ñà ñëåäíèòå õàðàêòåðíè ìíåíèÿ. ÷å êàìïàíèÿòà å èíñïèðèðàíà îò íåíàçîâàí ñëóæèòåë â Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè. çàêðèâàíåòî íà Ñúþçà áèëî ïîñðåùíàòî „êàòî íàé-ãîëÿìàòà èçíåíàäà è áîìáà â öúðêîâíèòå ñðåäè. ÷å îò íåãî âå÷å íÿìà íóæäà. çàùîòî ñúùèÿò òîçè ñúþç èçáðà ïàòðèàðõà.“. ÷å ðåøåíèåòî å áèëî ñúãëàñóâàíî ñ ïîìîùíèê ìèíèñòúð-ïðåäñåäàòåëÿ Àíòîí Þãîâ. êîÿòî ñúùî âíèìàòåëíî å ñëåäÿëà êîíôëèêòà ìåæäó Ñâåùåíè÷åñêèÿ ñúþç è âèñøåòî äóõîâåíñòâî. Ïî÷òè âñè÷êè êîìåíòèðàò ïðåäïàçëèâî. Õàðàêòåðíî å è ìíåíèåòî íà Ëîâ÷àíñêèÿ ìèòð. Ìèòð. êîéòî ïî-ãîëÿìàòà ÷àñò îò ðúêîâîäñòâîòî íàëîæè íà ñúþçà è êîéòî áå íàñî÷åí ñðåùó ðúêîâîäñòâîòî íà Öúðêâàòà. ÷å ìó å ãëàñóâàíî äîâåðèå. êîåòî âåäíàãà å óòâúðäåíî îò ïðàâèòåëñòâîòî. Áåøå ìíîãî êàòåãîðè÷åí.. Ôèëàðåò: „Âúïðåêè ÷å Ñúþçà ñå íàðè÷àøå „ïàòðèàðøåñêè ñúþç“. îòêîëêîòî ïîëèòè÷åñêî. Äîñòàòú÷íî å ìèòðîïîëèòèòå äà áúäàò âåðíè 167 . ñåãà ïîñëåäíèÿò è ïðàâèòåëñòâîòî ñ÷èòàò.Îò ïðåïèñêàòà ïî-íàòàòúê ñòàâà ÿñíî. èçêàçàíè ïðåä èçòî÷íèöèòå íà ÄÑ îò ÷ëåíîâå íà Ñèíîäà. à êðàéíàòà ìó öåë å ïî òîçè íà÷èí äà ïîñòàâè ïîä ñúìíåíèå âîäåíàòà îò Êþ÷óêîâ ïîëèòèêà. ïðèáëèæåí äî ñâåùåíèê Þëèåâ è ïîäêðåïÿí â îïðåäåëåíè ïàðòèéíè ñðåäè. ñ êîåòî ãàðàíòèðàë çàïàçâàíåòî íà ñîöèàëíèòå ïðèäîáèâêè íà ñâåùåíèöèòå è îáåùàë âåñòíèê „Íàðîäåí ïàñòèð“ äà ïðîäúëæè äà èçëèçà êàòî ìåñå÷íèê109. Ñëåä çàêðèâàíåòî íà Ñúþçà Ñâ. Åäíà ñïðàâêà íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè óòî÷íÿâà. Ïî-ðàíî ñå ÷óâàøå íåùî ïîäîáíî çà Ñâåùåíè÷åñêèÿ ñúþç. çà äà ñå áîðè ñðåùó „öúðêîâíàòà àâòîêðàöèÿ“. ÷å îáÿñíåíèåòî çà öÿëàòà òàçè òðåñêàâà àêòèâíîñò å ìíîãî ïîâå÷å áèòîâî. ÷å „òåæêà ñèëà å ðåøèë âúïðîñúò“... ñèíîä èçëÿçúë ñ ðåøåíèå. ÷å Êîìèòåòúò íå ñå „ïðîòèâîïîñòàâèë íà çàêðèâàíåòî“. ñèíîä îò 8 þëè 1955 ã. çàùîòî âèíàãè áèëî âúçìîæíî Ñâåùåíè÷åñêèÿò ñúþç äà ñå ïðåâúðíå â ïîòåíöèàëíà îïàñíîñò.  ñëåäâàùèòå ñè áåëåæêè Êþ÷óêîâ ïðåäïàçëèâî ïðîêàðâà ìíåíèåòî. Ìàëêî ïîâå÷å äàííè çà òîçè ìîìåíò ñå ñúäúðæàò â íÿêîè ïóáëèêóâàíè ñâåäåíèÿ íà Äúðæàâíà ñèãóðíîñò.

÷å ïàòðèàðõúò çà ñåãà å ìíîãî ñèëåí. Îòäåëåí å âúïðîñúò äîêîëêî âëàäèöèòå ñà âåðíè íà ïàòðèàðõà. à îò äðóãà ïàòðèàðõúò ñå èçõàáÿâà è ñëåä âðåìå ùå ñòàíå íåóäîáåí.. Îò òîâà ñëåäâà. ÷å ó íàñ èìà ðåëèãèîçíà ñâîáîäà.. êàòî íàéêðàéíî å ìíåíèåòî íà ñâåùåíèê ßíêî Äèìîâ îò Ñîôèÿ. íÿìà ñúìíåíèå. 168 . ÷å Ñâåùåíè÷åñêèÿò ñúþç å çàêðèò ñúñ ñúãëàñèåòî íà äúðæàâàòà. Òåçè ñúáèòèÿ îáà÷å ñà ñëåäñòâèå îò èçáîðà íà Ïëîâäèâñêèÿ ìèòðîïîëèò Êèðèë çà ïàòðèàðõ íà âúçñòàíîâåíàòà ïðåç 1953 ã. êàòî ïðîòèâ çàêðèâàíåòî íà Ñâåùåíè÷åñêèÿ ñúþç ñå èçêàçàëè Ñëèâåíñêèÿò ìèòðîïîëèò Íèêîäèì è íåãîâèÿò áðàò è ïðîôåñîð â Äóõîâíàòà àêàäåìèÿ Áîÿí Ïèïåðîâ.. Íåçàâèñèìî îò ðàçëè÷íèòå êîìåíòàðè. ãëàâåí ðåäàêòîð íà „Öúðêîâåí âåñòíèê“. ïðàâèòåëñòâîòî ãî å îáëÿêëî ñ ãîëÿìî äîâåðèå. òàêà è â Ñèíîäà. îñîáåíî ñëåä äåêëàðàöèÿòà íà äÿäî Ïèìåí â Õåëçèíêè. Âÿðíî å.íà ïàòðèàðõà. à òîçè àêò å äîêàçàòåëñòâî çà óòâúðæäàâàíå íà ïîçèöèèòå íà ïàòðèàðõ Êèðèë êàêòî ïðåä äúðæàâíàòà âëàñò. íî çàñåãà ïîñëåäíèÿò èñêà äà âúâåäå ìîíîïàðòèçúì èëè ïî-ïðàâèëíî äèêòàòóðà. íî îò åäíà ñòðàíà ïðàâèòåëñòâîòî ìó äàâà âëàñò. Äîêóìåíòúò öèòèðà è äðóãè ìíåíèÿ ïî òîçè âúïðîñ.. Òàçè äèêòàòóðà ìîæå äà çàñåãíå óòðå è íàñ. à â ïîëçà íà òîâà çàêðèâàíå ñå èçêàçàë àðõèì. Âñè÷êî ñòàíà ñúñ ñúãëàñèåòî íà ïðàâèòåëñòâîòî.. Ñïîðåä ìåí òîâà å ëîøà òàêòèêà çà âúíøíèÿ ñâÿò. ÷å ïðàâèòåëñòâîòî îò åäíà ñòðàíà ìó äàâà âëàñò... à îò äðóãà ãî ïîäêîïàâà“110.. Ñòåôàí. Áúëãàðñêà ïàòðèàðøèÿ. çàùîòî å ñòàíàë íåóäîáåí.

ïîñëåäâàíî îò ñïåöèàëèçàöèè âúâ Âèåíà è Áåðëèí (1928–1929). Íàé-êðàòêî òîçè ìîäåë ìîæå äà áúäå ïðåäñòàâåí êàòî ïðåíàñÿíå íà àêöåíòà îò ñòðàíà íà äúðæàâàòà îò íèçøåòî (Ñâåùåíè÷åñêèÿ ñúþç) êúì âèñøåòî äóõîâåíñòâî (Ñèíîäà). öåëåíàñî÷åíà ðàáîòà çà óòâúðæäàâàíå íà àâòîðèòåòà íà íàìåñòíèê-ïðåäñåäàòåëÿ è áúäåù ïàòðèàðõ âúòðå â ñòðàíàòà è â ÷óæáèíà è ïîñòåïåííîòî íàëàãàíå çà íîâè ÷ëåíîâå íà Ñèíîäà íà ïîäõîäÿùè êàíäèäàòè. íåãîâîòî îáðàçîâàíèå (àâòîðúò ïîñòàâÿ ïîä ñúìíåíèå âèñøåòî îáðàçîâàíèå íà áúäåùèÿ ïàòðèàðõ) è îñîáåíî çà ëè÷íèÿ ìó æèâîò. ÂÚÇÑÒÀÍÎÂßÂÀÍÅ ÍÀ ÏÀÒÐÈÀÐØÈßÒÀ Íà 4 ÿíóàðè 1951 ã. çà äà íå ãî êîìïðîìåòèðà ïðåä îñòàíàëèòå ÷ëåíîâå íà Ñèíîäà. Çàâúðøâà Ñîôèéñêàòà äóõîâíà ñåìèíàðèÿ ïðåç 1920 ã. å ñâåùåíèê ßíêî Äèìîâ. êîèòî äà îñèãóðÿò ìíîçèíñòâî íà ïàòðèàðõà. Ñëåä êàòî ïðåç øåñòòå ãîäèíè îò èäâàíåòî íà âëàñò íà Îòå÷åñòâåíèÿ ôðîíò â ðúêîâîäñòâîòî íà Öúðêâàòà áåçóñïåøíî ñå ñìåíÿò ðåäèöà äðóãè àâòîðèòåòíè ÷ëåíîâå íà Ñèíîäà (Íåîôèò Âèäèíñêè. Âúçâåäåí â àðõèìàíäðèòñêî äîñòîéíñòâî ïðåç 1932 ã. å èçáðàí çà Ïëîâäèâñêè ìèòðîïîëèò 112. Åêçàðõ Ñòåôàí. â ñëåäâàùèòå ãîäèíè òîé å íà÷àëíèê íà Êóëòóðíî-ïðîñâåòíèÿ îòäåë â Ñâ. â Ñîôèÿ ñúñ ñâåòñêî èìå Êîíñòàíòèí Ìàðêîâ Êîíñòàíòèíîâ. ïîëó÷àâà åïèñêîïñêà õèðîòîíèÿ ñ òèòëàòà Ñòîáèéñêè è ïðåç 1938 ã. êàòî ïîñòàâÿ ïîä ñúìíåíèå âñåêè îò ïîâàæíèòå ìîìåíòè â íåãîâàòà áèîãðàôèÿ.5. âñåêè åäèí îò êîèòî ñëåä òîâà âëèçà â ñïèñúêà íà „ðåàêöèîííèòå“ ìèòðîïîëèòè. îïèñàí êàòî 169 . Êàòî ìèòðîïîëèò. Äèìîâ ðîäèòåëèòå íà Êèðèë ñà àëáàíöè. Ïëîâäèâñêèÿò ìèòðîïîëèò Êèðèë å ðîäåí ïðåç 1901 ã. Ìèõàèë Äîðîñòîëî-×åðâåíñêè è Ïàèñèé Âðà÷àíñêè). Òîâà ñå îòíàñÿ êàêòî çà íåãîâèÿ ïðîèçõîä (ñïîðåä ñâåù. ñèíîä (1932–1935) è ãëàâåí ñåêðåòàð (1935–1938). äúðæàâàòà íàé-ñåòíå íàìèðà ïîäõîäÿùèÿ ÷îâåê. íàïèñàíà ñëåä êðàÿ íà êîìóíèñòè÷åñêèÿ ïåðèîä. à äúðæàâàòà îòñëàáâà ñâîÿ íàòèñê âúðõó íåãî. ñèíîä å èçáðàí Ïëîâäèâñêèÿò ìèòðîïîëèò Êèðèë111. å ïîñòðèãàí çà ìîíàõ è ïðîäúëæàâà îáðàçîâàíèåòî ñè â Çàãðåá (1924 ã.. Àâòîð íà åäèíñòâåíàòà áèîãðàôèÿ íà ïàòðèàðõà. Ïðåç 1936 ã.  òîçè íîâ ìîäåë íà îòíîøåíèÿòà íàìåñòíèê-ïðåäñåäàòåëÿò (ïàòðèàðõúò) çàåìà êëþ÷îâàòà ïîçèöèÿ íà ìåäèàòîð ìåæäó äúðæàâàòà è Öúðêâàòà. êàòî ñå àíãàæèðà äà ïðèòúïè îïîçèöèÿòà íà Ñèíîäà ñðåùó ñâåòñêàòà âëàñò.) è ×åðíîâèö (1925 ã. â íà÷àëîòî íà 1950 ã. òîé âçèìà àêòèâíî ó÷àñòèå â êàìïàíèÿòà ïî ñïàñÿâàíå íà áúëãàðñêèòå åâðåè îò äåïîðòèðàíå.). Òîâà å ñúäáîíîñåí ìîìåíò.. ñëåä êîåòî ïðîäúëæàâà îáðàçîâàíèåòî ñè â Áåëãðàäñêèÿ áîãîñëîâñêè ôàêóëòåò.  íåÿ àâòîðúò ïðàâè èçêëþ÷èòåëíî îòðèöàòåëåí ïîðòðåò íà Êèðèë. êîéòî äà îñèãóðè êîìïðîìèñíîòî ñúæèòåëñòâî ìåæäó Öúðêâà è äúðæàâà â ðàííèòå ãîäèíè íà òîòàëèòàðèçìà. Ïðåç 1923 ã. çà íîâ íàìåñòíèê-ïðåäñåäàòåë íà Ñâ. êîéòî ñèìâîëèçèðà êðàÿ íà ëúêàòóøåíåòî íà äúðæàâíàòà ïîëèòèêà è ïîñòàâÿ íà÷àëîòî íà íîâ ìîäåë íà âçàèìîîòíîøåíèÿ ìåæäó Öúðêâà è äúðæàâà. ïðåñåëèëè ñå â Áúëãàðèÿ).

÷å Ïëîâäèâñêèÿò ìèòðîïîëèò Êèðèë å èìàë äîñòàòú÷íî ëè÷íè ñëàáîñòè.íåñúâìåñòèì ñ ìîíàøåñêèòå ïðèíöèïè113. ñèíîä îòêðèâà ïúòÿ çà ðåøàâàíå íà äúëãî îòëàãàíèÿ âúïðîñ çà ïðîãëàñÿâàíåòî íà Áúëãàðñêàòà ïàòðèàðøèÿ. êîèòî ñà ãî íàïðàâèëè ïîäõîäÿù êàíäèäàò çà ïðåñòîëà îò ãëåäíà òî÷êà íà äúðæàâàòà. êàòî ñå èìà ïðåäâèä àêòèâíîòî ó÷àñòèå íà Ñúþçà â ïðîöåäóðàòà ïî îïðåäåëÿíåòî íà ÷ëåíîâåòå íà Öúðêîâíî-íàðîäíèÿ ñúáîð.. Òîâà òâúðäåíèå íå å ëèøåíî îò îñíîâàíèå. Íà÷àëîòî íà ïðîöåñà ïî ïðîãëàñÿâàíå íà ïàòðèàðøèÿòà è èçáîðà íà ïàòðèàðõ å ïîñòàâåíî íåïîñðåäñòâåíî ñëåä èçáîðà íà Êèðèë çà íàìåñòíèê-ïðåäñåäàòåë. Êèðèë âàæíà ðîëÿ èãðàå è íåãîâîòî ëè÷íî ïîçíàíñòâî ñ Âúëêî ×åðâåíêîâ114. Ñâ. Âå÷å áåøå öèòèðàíî ìíåíèåòî íà ìèòð. êîèòî ìó äàâàò îñíîâàíèå äà ïðåòåíäèðà çà àêòèâíà ðîëÿ íà ìåæäóíàðîäíàòà ñöåíà. Èñòîðè÷åñêèòå ôàêòè ïî ñàìîòî ïðîãëàñÿâàíå íà Áúëãàðñêàòà ïàòðèàðøèÿ è èçáîðà íà ïàòðèàðõ Êèðèë íà ïðîâåäåíèÿ ïðåç 1953 ã. ÷å òîé å èìàë äîñòàòú÷íî âèñîê àâòîðèòåò â Ñèíîäà. ÷å äúðæàâàòà íàïúëíî å ñúçíàâàëà âàæíîñòòà íà òåçè èçáîðè. íà èçáîðè çà íîâè öúðêîâíè íàñòîÿòåëñòâà. ïîðàäè êîèòî Êèðèë íÿìà êàíîíè÷íî ïðàâî äà çàåìå ïàòðèàðøåñêèÿ ïðåñòîë. à ôîðìàëíèòå ïðå÷êè ñà ïðåìàõíàòè ñ óòâúðæäàâàíåòî íà íîâèÿ óñòàâ íà Áúëãàðñêàòà öúðêâà. ÷å çà âúçõîäà íà ìèòð. çàùîòî å îñèãóðèë èçáîðà íà Êèðèë çà ïàòðèàðõ. Âúâ âðúçêà ñ òÿõíà- 170 . Òîé îáà÷å íå ñå ðåàëèçèðà ïîðàäè ïðîòèâîðå÷èÿòà ìåæäó Ñèíîäà è åêçàðõà. à è àìáèöèÿ. Êàêòî áåøå ðàçãëåäàíî ïî-ãîðå. ïîðàäè êîåòî òóê ùå áúäàò èçíåñåíè ñàìî íåèçâåñòíèòå äî òîçè ìîìåíò äîêóìåíòè. èçãëåæäàò â èçâåñòíà ñòåïåí ïðåóâåëè÷åíè (îñîáåíî àêöåíòúò âúðõó íåãîâèÿ ïðîèçõîä). êîÿòî äà ïîäãîòâè ñâèêâàíåòî íà Öúðêîâíî-íàðîäíèÿ ñúáîð. Äîêóìåíòèòå áåçñïîðíî äîêàçâàò. Òîâà ìîæå äà îáÿñíè è íåãîâàòà îòñòúï÷èâîñò ïðåç ñëåäâàùèòå äâå äåñåòèëåòèÿ. Íàïðàâåíèÿò îò ßíêî Äèìîâ ïîðòðåò íà ïàòðèàðõà å áåçñïîðíî ñèëíî ïðèñòðàñòåí. Èçáîðúò íà Êèðèë çà íàìåñòíèê-ïðåäñåäàòåë íà Ñâ. Îò äðóãà ñòðàíà. ÷å Ñâåùåíè÷åñêèÿò ñúþç å áèë íàðè÷àí èðîíè÷íî „ïàòðèàðøåñêè ñúþç“. êîéòî èìà âàæíî îòðàæåíèå âúðõó áúäåùèòå ñúáèòèÿ. ïúðâèÿò îïèò çà òîâà å íàïðàâåí îùå ïðåç þëè 1948 ã. Ïúðâàòà ñòúïêà â òàçè ïîñîêà å ïðîâåæäàíåòî íà 27 ìàé 1951 ã. å èçèñêâàíåòî íà Ñèíîäà ïðîãëàñÿâàíåòî íà ïàòðèàðøèÿòà äà ñòàíå ñúñ ñúãëàñèåòî íà Âñåëåíñêèÿ ïàòðèàðõ. Ñúùåñòâåí äåòàéë. êîèòî èìàò îòíîøåíèå êúì ïîäãîòîâêàòà íà ñúáîðà. Öúðêîâíî-íàðîäåí ñúáîð ñà îòíîñèòåëíî äîáðå ïðåäñòàâåíè â ëèòåðàòóðàòà. Íîâèÿò óñòàâ ïðåäâèæäà èçãðàæäàíå íà öúðêîâíàòà ïèðàìèäà. çà äà ñè îñèãóðè ïîäêðåïàòà íà ÷àñò îò äðóãèòå ìèòðîïîëèòè. êîåòî å óòâúðäåíî îò ïðàâèòåëñòâîòî íà 10 ñåïòåìâðè 1948 ã. Äîñòîâåðíî èçãëåæäà è òâúðäåíèåòî íà ßíêî Äèìîâ. à èçòúêíàòèòå îò íåãî ïðè÷èíè. Áàëàíñèðàíàòà îöåíêà íà ëè÷íîñòòà íà Êèðèë îáà÷å íå ìîæå äà ïîñòàâè ïîä ñúìíåíèå è ôàêòà. ñèíîä èìà ðåøåíèå çà çàïî÷âàíå íà òàçè ïðîöåäóðà îò àâãóñò 1948 ã. ðåäèöà äàííè ñî÷àò. êàêòî è ïîäõîäÿùî îáðàçîâàíèå è ìåæäóíàðîäíè êîíòàêòè. Ôèëàðåò.

êîÿòî å áèëà „ïðåäâàðèòåëíî ñúãëàñóâàíà ñ öúðêîâíàòà âëàñò“ – òàêà îôèöèàëíàòà ëèñòà áèëà ôàêòè÷åñêè áëàìèðàíà è ïîëó÷èëà 171 . íî å âèäèì ñòðåìåæúò íà Äèðåêöèÿòà äà îáîáùè èíôîðìàöèÿòà. êàòî âëÿçàò â êîíòàêò ñ åíîðèéñêèòå ñâåùåíèöè. îò êîÿòî ïî ïúòÿ íà ñòåïåíóâàíèòå èçáîðè ïîíàãîðå ñå ñòèãà äî èçáîðà íà åïàðõèéñêèòå èçáèðàòåëè. Òàêà íàïðèìåð â äâå ñâîè ïèñìà îò 29 ìàé è 11 þíè 1951 ã. äàâà ñëåäíàòà èíôîðìàöèÿ çà àêòèâíîñòòà â Ñîôèéñêà åïàðõèÿ: Äóõîâíà îêîëèÿ Ñîôèÿ Ñîôèéñêà ñåëñêà Ðàäîìèðñêà äóõîâíà îêîëèÿ Èõòèìàíñêà Èçáèðàòåëè ïî ñïèñúê 33 139 9215 18 916 2200 Ãëàñóâàëè 7507 1672 2096 188 Èçòî÷íèê: ÀÌÂíÐ. Ñëåä òÿõíîòî ïðîâåæäàíå äèðåêòîðúò íà èçïîâåäàíèÿòà èíôîðìèðà ìèíèñòúðà íà âúíøíèòå ðàáîòè çà âúçíèêíàëè ïðîáëåìè â Ðóñåíñêàòà åïàðõèÿ çàðàäè îïîçèöèÿòà íà ìèòðîïîëèò Ìèõàèë. ïðîâåäåíè íà 30 ñåïòåìâðè 1951 ã.  àðõèâèòå íÿìà îáîáùåí àíàëèç êàê òî÷íî ñà ïðîòåêëè èçáîðèòå. ïîñòúïâàùà îò ðàçëè÷íèòå äóõîâíè îêîëèè. êîèòî èçëú÷âàò ïî 6 åïàðõèéñêè èçáèðàòåëè îò âñÿêà äóõîâíà îêîëèÿ (òðèìà äóõîâíèöè è òðèìà ìèðÿíè). Èçðè÷íî å ïîñî÷åíî. ëèøåíè îò ãðàæäàíñêè è ïîëèòè÷åñêè ïðàâà. êàêòî è êàêâè ëèöà ùå áúäàò èçáðàíè çà öúðêîâíè íàñòîÿòåëè.. êîåòî ñúùåñòâåíî îãðàíè÷àâà âúçìîæíîñòòà â íàñòîÿòåëñòâàòà äà âëÿçàò íåáëàãîíàäåæäíè çà äúðæàâàòà ïðåäñòàâèòåëè. åïàðõèéñêèòå ñúâåòè. êîÿòî ñúäúðæà ñëåäíèòå êîíñòàòàöèè: „Çíà÷åíèåòî íà òåçè èçáîðè íå áèâà äà ñå ïîäöåíÿâà. ìèòðîïîëèòèòå. 10. íî åäèí åïèçîä ñëåä òÿõ íå îñòàâÿ ñúìíåíèå çà èíòåðåñà íà äúðæàâàòà êúì òÿõ. ïàòðèàðõà è äî îïðåäåëÿíå ñúñòàâà íà öúðêîâíî-íàðîäíèÿ ñúáî𠖠íàé-âèñøèÿ îðãàí íà ÁÏ֓115. à. ô. îï.òà ïîäãîòîâêà Äèðåêöèÿòà íà èçïîâåäàíèÿòà èçïðàùà íà îêîëèéñêèòå è ìåñòíèòå íàðîäíè ñúâåòè â ñòðàíàòà ñïåöèàëíà èíñòðóêöèÿ. ïðîâåðÿò èçáèðàòåëíèòå ñïèñúöè è îñèãóðÿò èçáîðà íà ïîäõîäÿùè ïî òÿõíî ìíåíèå ÷ëåíîâå íà íàñòîÿòåëñòâàòà.å. Îò ãîëÿìî çíà÷åíèå å. êàêâè õîðà ùå áúäàò âïèñàíè â èçáèðàòåëíèÿ ñïèñúê.  òàçè âðúçêà Äèðåêöèÿòà íàðåæäà íà íàðîäíèòå ñúâåòè äà îêàæàò íåîáõîäèìîòî ñúäåéñòâèå ïî îðãàíèçàöèÿòà íà èçáîðèòå. òúé êàòî öúðêîâíèòå íàñòîÿòåëñòâà ñà îñíîâàòà. Çà òåõíîëîãèÿòà íà ïðîâåæäàíå íà òåçè èçáîðè â àðõèâèòå ñà çàïàçåíè íàéìàëêî äàííè. 4. âèêàðèé íà Ñîôèéñêèÿ ìèòðîïîëèò. Ñòîáèéñêèÿò åïèñêîï Ïèìåí. 54 Âòîðàòà ñòúïêà êúì ïîäãîòîâêàòà íà ñúáîðà ñà èçáîðèòå çà åïàðõèéñêè èçáèðàòåëè. Òîé ðàáîòèë ñðåùó „ëèñòàòà íà íàðîäíàòà âëàñò“. ÷å â èçáîðèòå íå ìîãàò äà ñå êàíäèäàòèðàò õîðà.

êîÿòî ñå ïîñòàâÿ ïðåä ñòðóêòóðèòå íà ÎÔ. êîåòî äúðæàâàòà îòäàâà íà òåçè èçáîðè. Êàêòî ñå âèæäà è îò òàçè ïðåïèñêà. êîåòî ñå íàëàãà êàòî òðàéíà ïðàêòèêà ïðè ñõîäíè ñëó÷àè è â áúäåùå. òàêà è çà ÷ëåíîâå íà öúðêîâíî-íàðîäíèÿ ñúáîð. Òåòîâî. Èçáîðèòå òðÿáâà äà ïîñî÷àò ÷ëåíîâå íà åïàðõèéñêèòå ñúâåòè (îáùî ÷åòèðèìà ðåäîâíè ÷ëåíîâ堖 äâàìà äóõîâíèöè è äâàìà ìèðÿíè. êîèòî äà âçåìàò ó÷àñòèå íà ñúáîðà. Ïîñëåäíàòà ñòúïêà êúì ïîäãîòîâêàòà íà ñúáîðà ñà èçáîðèòå çà ÷ëåíîâå íà åïàðõèéñêèòå ñúâåòè è íà Öúðêîâíî-íàðîäíèÿ ñúáîð. ïðîâåäåíè íà 30 ìàðò 1952 ã. Ïî òàçè ïðè÷èíà Ïàâåë Òàãàðîâ èñêà ñúãëàñèåòî íà ìèíèñòúðà äà áúäå èçïîëçâàí ÷ë. êîèòî ñà åïàðõèéñêè ñåäàëèùà. Çàäà÷àòà. è Ñòàí÷î Âåçèðîâ. Çíà÷åíèåòî. à ïðåäëîæåíàòà îò ìèòðîïîëèòà ëèñòࠖ 80 ãëàñà.. à íåãîâèòå ïîä÷èíåíè. îò êîèòî äà ñå ñúñòàâÿò åäèííè ëèñòè êàêòî çà ÷ëåíîâå íà ñúîòâåòíèÿ åïàðõèéñêè ñúâåò. ñåêðåòàð íà ìèòðîïîëèÿòà116. ÷å òå ñà áèëè óâîëíåíè. Êóáðàòñêî. Äîêóìåíòúò ñúäúðæà óêàçàíèå çà âàæíîñòòà íà èçáîðà: „Çíà÷åíèåòî íà òåçè èçáîðè íå áèâà äà ñå ïîäöåíÿâà. Îò ãîëÿìî çíà÷åíèå å êàêâè ëèöà ùå áúäàò èçáðàíè çà ÷ëåíîâå íà åïàðõèéñêèòå ñúâåòè. äúðæàâàòà íàêàçâà íå ñàìèÿ ìèòðîïîëèò. îáùåñòâåíèÿ ðåä è äîáðèòå íðàâè. 12 îò Çàêîíà çà èçïîâåäàíèÿòà (êîéòî ïðåäâèæäà îïðåäåëåíè äóõîâíè ëèöà äà áúäàò óâîëíåíè ïî èñêàíå íà Äèðåêöèÿòà. àêî íàðóøàâàò „çàêîíèòå. à åäèí ÷àñ ñëåä òîâࠖ èçáîðèòå çà ÷ëåíîâå íà Ñúáîðà.  íèêîé ñëó÷àé äà íå ñå äîïóñêàò ëèöà ñ âðàæåñêè è ïðîòèâîíàðîäíè ïðîÿâè è íàñòðîåíèÿ“. òúé êàòî ïúðâèòå íàïðàâëÿâàò öúðêîâíèòå ðàáîòè â åïàðõèÿòà. ìîæå ñ ãîëÿìà ñòåïåí íà äîñòîâåðíîñò äà ñå ïðåäïîëàãà. à öúðêîâíî-íàðîäíèÿ ñúáîð (. íå ïîäëåæè íà ñúìíåíè堖 èíñòðóêöèÿòà äî íàðîäíèòå ñúâåòè çà òÿõíîòî ïðîâåæäàíå å îò Íàöèîíàëíèÿ ñúâåò íà Îòå÷åñòâåíèÿ ôðîíò è íîñè ãðèô „ïîâåðèòåëíî“. Ìàêàð äà íå å îòáåëÿçàíî êàêâî å áèëî ðåøåíèåòî íà ìèíèñòúðà. òàêà è çà öúðêîâíî-íàðîäíèÿ ñúáîð“.åäâà 7 ãëàñà. èëè ðàáîòÿò ïðîòèâ äåìîêðàòè÷åñêèòå óðåäáè íà äúðæàâàòà“) ïî îòíîøåíèå íà äëúæíîñòíèòå ëèöà. êîèòî îòãîâàðÿò íà èçèñêâàíèÿòà íà Óñòàâà íà ÁÏÖ. îðãàíèçèðàëè èçáîðèòå â åïàðõèÿòࠖ ïðîòîéåðåé Áîðèñ Ìèíåâ. 172 .) âúîáùå ÷åðòàå îáùèòå íàñîêè íà ÁÏ֓117. ñ ïîëîæèòåëíî îòíîøåíèå êúì èíèöèàòèâèòå è ìåðîïðèÿòèÿòà íà íàðîäíàòà âëàñò. êàòî îòíà÷àëî ùå áúäå ïðîâåäåí èçáîð çà ÷ëåíîâå íà åïàðõèéñêèòå ñúâåòè. Çà ïðàâèëíîòî ïðîâåæäàíå íà èçáîðà èíñòðóêöèÿòà íàðåæäà ïðåäñåäàòåëèòå íà îêðúæíèòå êîìèòåòè íà ÎÔ â ñúîòâåòíèòå ãðàäîâå äà âëÿçàò â êîíòàêò ñ ìèòðîïîëèòèòå „çà îáñúæäàíå è óòî÷íÿâàíå íà ëèöàòà. Äîêóìåíòúò îïèñâà ìåõàíèçìà íà ñàìèòå èçáîð蠖 òå ùå ñå ïðîâåäàò â ãðàäîâåòå. è îùå ÷åòèðèìà äîïúëíèòåëíè ÷ëåíîâå). å â ëèñòèòå äà âëÿçàò õîðà. íî êîèòî ñúùî òàêà ñà „èçâåñòíè êàòî ÷åñòíè è äîáðè ãðàæäàíè è îòå÷åñòâåíîôðîíòîâöè. ñâåùåíèê Ãåîðãè Âëàõîâ îò ñ. à èçáîðèòå çà ÷ëåíîâå íà Ñúáîðà òðÿáâà äà îïðåäåëÿò òðèìà ñâåùåíèöè è ÷åòèðèìà ìèðÿíè îò âñÿêà åïàðõèÿ..

ðåøåíèå íà Ñèíîäà ñúãëàñèå äà áúäå ïîèñêàíî îò Âñåëåíñêàòà ïàòðèàðøèÿ. òàêèâà ñòúïêè âúîáùå íå ñà ïðåäïðèåòè. à êúì òåõíèòå ñëóæèòåëè â åïàðõèÿòà. âå÷å å èçãðàäåíà öÿëàòà öúðêîâíà ïèðàìèäà. îùå ïîâå÷å ÷å òàêà àïåëèðà êúì íåãîâîòî ÷óâñòâî çà îòãîâîðíîñò çà ñúäáàòà íà ïîä÷èíåíèòå ìó. ñà ñå îïèòàëè äà íàëîæàò â ëèñòèòå ïðèáëèæåíè äî òÿõ õîðà. Äèðåêöèÿòà íà èçïîâåäàíèÿòà îò÷èòà. à ñúùî è èçáðàíèòå ëèöà â áîëøèíñòâîòî ñè ñà äîáðè îòå÷åñòâåíîôðîíòîâöè è öúðêîâíèöè“. çà äà ìîãàò äà ñå ïðîòèâîïîñòàâÿò íà ïðåäëîæåíèòå îò ìèòðîïîëèòà íåïîäõîäÿùè ëèöà çà êàíäèäàòè â ëèñòèòå è îáðàòíîò äà ìîãàò äà îòñòîÿâàò êàíäèäàòóðèòå íà ïîäõîäÿùèòå ëèöà. Âúïðåêè ïðèåòîòî ïðåç 1948 ã. Òàêà êúì êðàÿ íà ìàðò 1952 ã. äà ìèíàò òå êàòî äåëî íà ñàìèòå öúðêîâíè ñðåäè è âåðóþùè. êàêòî è ñ äðóãè „ïðîãðåñèâíî íàñòðîåíè ñâåùåíèöè. Ïî ïîäãîòîâêàòà íà èçáîðèòå è ïðè ñàìèòå èçáîðè òðÿáâà äà ñå äåéñòâóâà òàêòè÷íî. Ïàðàëåëíî íà òîçè ïðîöåñ íà èçãðàæäàíå íà ïèðàìèäàòà çà Öúðêîâíîíàðîäíèÿ ñúáîð âúðâè è äèïëîìàòè÷åñêàòà ïîäãîòîâêà çà ïðîãëàñÿâàíå íà Áúëãàðñêàòà ïàòðèàðøèÿ. íàêàçàíèÿòà íå ñà íàñî÷åíè ïðîòèâ ìèòðîïîëèòèòå. Ïî òîçè íà÷èí äúðæàâàòà èìà âúçìîæíîñò äà îáåçñèëè èëè ïîíå äà îìàëîâàæè „ðåàêöèîííàòà“ äåéíîñò íà êîíêðåòíèÿ ìèòðîïîëèò. ÷å òîâà ùå ñòàíå ñúñ ñúãëàñèåòî è îäîáðåíèåòî íà Ìîñêîâñêàòà ïàòðèàðøèÿ íåçàâèñèìî îò ïîòåíöèàëíèòå îòðèöàòåëíè ïîñëåäèöè çà ñòàòóòà íà ÁÏÖ. êúäåòî íÿêîè îò íàé-àêòèâíèòå ÷ëåíîâå íà Ñâåùåíè÷åñêèÿ ñúþç. Äîðè è ïðè êîíñòàòèðàíè íåðåäíîñòè è íåóñïåõè. à îò äðóãࠖ óñïåøíî ïðîêàðâà ëîÿëíè íà ñåáå ñè õîðà â èçáèðàòåëíàòà êîëåãèÿ.Çà äà ñå îðèåíòèðàò â íåïðèâè÷íàòà çà òÿõ ñðåäà. Îùå ïðè ïúðâèÿ îïèò çà ïðîãëàñÿâàíå íà ïàòðèàðøèÿòà ïðåç ëÿòîòî íà 1948 ã. èçïîëçâàéêè è ìåñòíèòå ñòðóêòóðè íà Ñâåùåíè÷åñêèÿ ñúþç. Èçêëþ÷åíèå îò òîâà ïðàâèëî å èìàëî ñàìî â äâå åïàðõèè. êàòî îò åäíà ñòðàíà.. ÷å èçáîðèòå ñà „ìèíàëè ïî÷òè íàâñÿêúäå äîáðå. 173 . Òàçè ïî ñúùåñòâî äèêòóâàíà îò ïîëèòè÷åñêàòà ñèòóàöèÿ ëèíèÿ ñå çàïàçâà è â íà÷àëîòî íà 50-òå ãîäèíè. ñå ñòðåìè äà íå ñå êîíôðîíòèðà îòêðèòî ñ ìèòðîïîëèòèòå. êîãàòî îòíîâî äèïëîìàòè÷åñêèòå óñèëèÿ ñà íàñî÷åíè êúì òúðñåíå íà îäîáðåíèåòî íà Ìîñêâà. ÷ëåíîâå íà ÁÊÏ. Öåëèÿò ïðîöåñ ïî ïîäãîòîâêàòà íà ñúáîðà ïîêàçâà. âúç îñíîâà íà êîÿòî ìîæå äà ñå ïðîâåäå è Öúðêîâíî-íàðîäíèÿò ñúáîð çà ïðîãëàñÿâàíå íà ïàòðèàðøèÿòà è çà èçáîð íà ïàòðèàðõ. Ïðåç àïðèë 1952 ã. å ÿñíî. ïðåäñòàâèòåëèòå íà ÎÔ òðÿáâà äà óñòàíîâÿò êîíòàêò è ñ åïàðõèéñêèÿ îòãîâîðíèê íà Ñâåùåíè÷åñêèÿ ñúþç. Òîâà ùå ãè ïîëçâà.. áåç äà ñå ñúçäàâà øóì è äà ñå ïîä÷åðòàâà íàìåñàòà íà Îòå÷åñòâåíèÿ ôðîíò“118. êàòî íå ñà îòáåëÿçàíè íåðåäíîñòè. ÷å äúðæàâàòà äåéñòâà èçêëþ÷èòåëíî „òàêòè÷íî è óìíî“.

îñîáåíî êàòî ñå èìà ïðåäâèä. Ïîâå÷å ïîäðîáíîñòè çà ïðè÷èíèòå çà òîâà ïîñåùåíèå ñà äàäåíè â åäíà èíôîðìàöèÿ îò 17 ìàé 1951 ã. ÷å æåëàÿò äà ñúòðóäíè÷àò èñêðåíî ñ Íàðîäíàòà âëàñò. ñëåä êîåòî Òàãàðîâ èíôîðìèðà ïðàâèòåëñòâîòî. êîÿòî öèòèðà ìíåíèåòî íà ñâåùåíèê Èâàí Êàðàäæîâ. Ñàìî êàòî äåòàéë òóê ìîæå äà ñå ñïîìåíå. ñèíîä ìèòð. çà êîåòî ñå ñïîìåíàâà â åäíà èíôîðìàöèÿ íà Ïàâåë Òàãàðîâ îò 28 ìàé 1951 ã. Êèðèë çà íåãîâî ïîñåùåíèå â Ìîñêâà. Ïðåäëîæåíèåòî å îäîáðåíî îò Ìèíèñòåðñêèÿ ñúâåò ñ íåãîâî ðàçïîðåæäàíå îò 13 þëè 1951 ã. ôàêòîð çà êîåòî å è äúëáîêîòî óáåæäåíèå â ñîöèàëèñòè÷åñêèòå ñòðàíè. ñúñ ñëåäíîòî óòî÷íåíèå: „Äèðåêöèÿòà ñå ñïðÿ íà òåçè ëèöà. Ñâåùåíèê Êàðàäæîâ ñúîáùàâà. ÷å Ìîñêîâñêàòà ïàòðèàðøèÿ å èçêàçàëà æåëàíèå ïîâå÷å äà íå ñå îòëàãà ïðîãëàñÿâàíåòî íà ïàòðèàðøèÿòà è èçáèðàíåòî êîíêðåòíî íà ìèòðîïîëèò Êèðèë çà íåèí ïðåäñòîÿòåë: 174 . Íåîáõîäèìîñòòà çà ïðîâåæäàíåòî íà òàçè âèçèòà å àðãóìåíòèðàíà ïî ñëåäíèÿ íà÷èí: „Åäíà òàêàâà ñðåùà ìåæäó ïðåäñòàâèòåëè íà Áúëãàðñêàòà è Ðóñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà ùå áúäå îò ãîëÿìà ïîëçà çà íàøàòà öúðêâà. Ñúùèíñêàòà ïðè÷èíà çà òîâà ðåøåíèå ñà õëàäíèòå îòíîøåíèÿ â òîçè ìîìåíò ìåæäó Ìîñêâà è Âñåëåíñêàòà ïàòðèàðøèÿ. ÷å âúïðîñíèÿò ñâåùåíèê Êàðàäæîâ å ñúùèÿò ÷îâåê. òúé êàòî òå äî ñåãà ñà äàëè äîñòàòú÷íî äîêàçàòåëñòâà. Ñúùåâðåìåííî Ìîñêîâñêèÿò ïàòðèàðõ Àëåêñèé èçïðàùà ïîêàíà äî íàìåñòíèê-ïðåäñåäàòåëÿ íà Ñâ.. Òÿõíîòî îòèâàíå äî Ìîñêâà ùå áúäå îò ïîëçà çà áúäåùàòà èì äåéíîñò â öúðêâàòà“120. ÷å â äåëåãàöèÿòà îñâåí ìèòðîïîëèò Êèðèë ùå áúäàò âêëþ÷åíè Ñòîáèéñêèÿò åïèñêîï Ïèìåí è ãëàâíèÿò ñåêðåòàð íà ñèíîäà àðõèìàíäðèò Éîíà. Öèòèðàíåòî íà ìíåíèåòî íà Êàðàäæîâ â òîçè äîêóìåíò îùå âåäíúæ ïîêàçâà ïðàêòèêàòà íà äúðæàâàòà îò òîçè ïåðèîä äà ðàáîòè ñ ïî-íèñêèòå ïîçèöèè â öúðêîâíàòà éåðàðõèÿ. ÷å ó íàñ íÿêîè âèñøè íàøè äóõîâíèöè èìàò ñòðåìåæ äà ïîääúðæàò ïî-òåñíè âðúçêè ñ Öàðèãðàäñêèÿ ïàòðèàðõ è ñ Èêóìåíè÷åñêîòî äâèæåíèå íà çàïàä“119. ÷å ïî âíóøåíèå íà äúðæàâàòà Áúëãàðñêàòà öúðêâà ðåøàâà äà íå èçïðàùà ñâîÿ äåëåãàöèÿ íà Ïàâëîâèòå òúðæåñòâà â Ãúðöèÿ.. ïðåñòîÿë åäíà ãîäèíà â Ìîñêâà êàòî ïîìîùíèê íà ïðåäñòàâèòåëÿ íà ÁÏÖ.Ïðèçíàê çà ñúçíàòåëíî òúðñåíå íà âëîøàâàíå íà îòíîøåíèÿòà ñ Âñåëåíñêàòà ïàòðèàðøèÿ å è ôàêòúò. ÷å òàêàâà å áèëà è ðåàêöèÿòà íà Ìîñêâà. ÷å Âñåëåíñêèÿò ïàòðèàðõ Àòèíàãîð å áèë èçáðàí íà òîçè ïîñò ïîä àìåðèêàíñêè íàòèñê è ïî÷òè ñèãóðíî ìîæå äà ñå ñ÷èòà çà àìåðèêàíñêè àãåíò. êàòî àðãóìåíòàöèÿòà çà òîâà ðåøåíèå å. Ïî âðåìå íà íåãîâèÿ ïðåñòîé â Ìîñêâà îôèöèàëåí ïðåäñòàâèòåë íà ÁÏÖ å àðõèìàíäðèò Ìàêñèì. êîéòî ïðåç 1949 ã. å ðàçãëåæäàí êàòî ïîòåíöèàëíà êàíäèäàòóðà çà ãëàâåí ñåêðåòàð íà Ñèíîäà è õàðàêòåðèçèðàí òîãàâà êàòî „ïðåäàí ÷ëåí íà ÁÊϓ.

Èçáîðúò íà ïàòðèàðõ ùå ñïîìîãíå çà àêòèâèçèðàíåòî íà êîíòàêòèòå ìåæäó ÁÏÖ è Ìîñêîâñêàòà ïàòðèàðøèÿ. Íåîôèò Âèäèíñêè è Êëèìåíò Ñòàðîçàãîðñêè. çà äà íå ñå ïîñòàâÿ â ïî-òåñíè âðúçêè ñ Áúëãàðñêàòà öúðêâà. íÿêîè âèñøè áúëãàðñêè öúðêîâíèöè ñà áèëè ìàñîíè è ïðîäúëæàâàò äà ïîääúðæàò âðúçêè ñ èêóìåíèçìà“122. Òå ñà ñìÿòàëè. à ñúùî òàêà è äðóãè íÿêîè âèñøè äóõîâíèöè. êàêòî è êúì êîãî ñå îðèåíòèðàò íàøèòå öúðêîâíè ñðåäè çà áúäåù ïàòðèàðõ. ñå ïðåîáðàçóâà â Ïàòðèàðøåñêè èçáèðàòåëåí ñúáîð. ÷å èçáîðúò íà ïàòðèàðõ ó íàñ ñå çàáàâÿ. íà 10 ìàé 1953 ã.. ÷å èçáîðúò íà Ìîñêâà âå÷å å íàïðàâåí è èçðàçåí äîñòàòú÷íî ÿñíî. ÷å ó íÿêîè íàøè àðõèåðåè (íàïð. ïîäêðåïåí îò 104 ãëàñà îò 107 ãëàñóâàëè äåëåãàòè123. Èçáîðúò âåäíàãà å ïðèçíàò îò Ìîñêîâñêàòà è Àíòèîõèéñêàòà ïàòðèàðøèè. Âðà÷àíñêè Ïàèñèé) èìàëî ñêðèòî æåëàíèå çà òàêîâà ïîä÷èíåíèå íà öúðêâàòà íè ïîä Öàðèãðàäñêàòà ïàòðèàðøèÿ è çà ïî-òåñíè è îôèöèàëíè âðúçêè ñ èêóìåíè÷åñêîòî äâèæåíèå íà çàïàä. çàòðóäíåíè â ìîìåíòà îò íåÿñíèÿ ñòàòóò íà ÁÏÖ. â Ñîôèÿ è ñëåä êàòî ïðèåìà íÿêîè ìàëêè ïîïðàâêè â Óñòàâà íà ÁÏÖ. Ðóìúíèÿ. êàêòî è êàòî àêò íà íàìåñà âúâ âúòðåøíèòå äåëà ïî îòíîøåíèå èçáîðà íà ïàòðèàðõ. à Ìîñêîâñêàòà ïàòðèàðøèÿ âèæäà â òîâà äîñòàòú÷íà ïðè÷èíà. Îò ïðåäëîæåíèòå îò Ñâ. ñà ñå èçêàçâàëè íàé-ëàñêàâî çà Ïëîâäèâñêèÿ ìèòðîïîëèò Êèðèë. 175 .  àðõèâèòå íÿìà äàííè êàê òî÷íî å ïðîòåêëî ïîñåùåíèåòî íà ìèòðîïîëèò Êèðèë â Ðóñèÿ. Òðåòèÿò öúðêîâíî-íàðîäåí ñúáîð å îòêðèò íà 8 ìàé 1953 ã. ÷å òå æåëàÿò äà âèäÿò â íåãîâî ëèöå íîâèÿ áúëãàðñêè öúðêîâåí ãëàâà“121. ÷å íàøàòà öúðêâà íÿìà ñâîé ãëàâà. êàòî ïî òîçè íà÷èí ñà äàâàëè äà ñå ðàçáåðå. Ðóñêèòå äóõîâíèöè ñúùî òàêà ñà äàëè ÿñíî äà ñå ðàçáåðå.) [ðóñêèòå ïðåäñòàâèòåëè] âñÿêîãà ñà çàïèòâàëè äàëè å íàñðî÷åí âå÷å ïàòðèàðøåñêèÿò èçáîð ó íàñ. ÷å „íàøàòà öúðêâà òðÿáâà äà èìà çà ñâîé íà÷àëíèê ïàòðèàðõ.„Îòãîâîðíè ëèöà îò ðóñêàòà ïàòðèàðøèÿ íååäíîêðàòíî ñà çàÿâÿâàëè. ñúáîðúò ïî÷òè åäèíîäóøíî èçáèðà çà áúëãàðñêè ïàòðèàðõ Êèðèë. Ñïîðåä Çàìåñòíèê Ïðåäñåäàòåëÿ íà âúíøíèÿ îòäåë ïðè Ìîñêîâñêàòà ïàòðèàðøèÿ ïðîòîéåðåè Ãðèãîðèé Ðàçóìîâñêè. ñèíîä è îäîáðåíè îò ïðàâèòåëñòâîòî òðèìà êàíäèäàò蠖 ìèòðîïîëèòèòå Êèðèë Ïëîâäèâñêè. íî è îò öèòèðàíèòå äî òîçè ìîìåíò äîêóìåíòè å ÿñíî. à íå åêçàðõ. Ïî òÿõíî ìíåíèå ëèïñàòà íà áúëãàðñêè ïàòðèàðõ ïðå÷è íà íîðìàëíîòî îáùóâàíå ìåæäó äâåòå öúðêâè. Òîâà îáùóâàíå çàñåãà ñå ñïúâà îò îáñòîÿòåëñòâîòî. òúé êàòî òî áè ñå èçòúëêóâàëî êàòî àêò íà áëàãîâîëåíèå íà Ðóñêàòà öúðêâà êúì íÿêîè áúëãàðñêè àðõèåðåé.  òåçè ðàçãîâîðè ëè÷íî ïàòðèàðõúò. òúé êàòî åêçàðøåñêîòî äîñòîéíñòâî ïðåäïîëàãà íåñàìîñòîÿòåëíîñò è â ñëó÷àÿ ñ íàøàòà öúðêâà çàâèñèìîñò îò Öàðèãðàäñêèÿ ïàòðèàðõ.. êàêòî è îò áëèçêèòå äî Ìîñêâà ïðàâîñëàâíè öúðêâè íà Ãðóçèÿ. Ïðè ïî÷òè âñè÷êè ñðåùè (.

÷å äúðæàâàòà ñå èçïðàâÿ ïðåä ìîíîëèòíàòà ñúïðîòèâà íà Ñâ. Òîâà ñòàâà âúçìîæíî áëàãîäàðåíèå íà ïîäíîâåíàòà â òåçè ãîäèíè àêòèâíîñò íà Âñåëåíñêàòà ïàòðèàðøèÿ çà ñâèêâàíå íà Âñåëåíñêè ñúáîð íà ïðàâîñëàâíèòå öúðêâè. ÷èèòî ïðåäñòàâèòåëè ó÷àñòâàò íà ñúáîðà.. Òîâà îòêðèâà ïúòÿ çà ïðèçíàâàíåòî íà ïàòðèàðøåñêèÿ ñòàòóò íà ÁÏÖ è îò ñòðàíà íà Éåðóñàëèì è Àòèíà. Òÿ ñúùåâðåìåííî íå ïðîöúôòÿâà â Õðèñòà. Àëåêñàíäðèéñêàòà ïàòðèàðøèÿ ïðàâè òîâà â êðàÿ íà 1954 ã. Áúëãàðñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà íå å çàñâèäåòåëñòâàëà ñâîÿòà çðÿëîñò â öúðêîâíèÿ æèâîò è ñïîñîáíîñò ÷ðåç íåóêëîííîñò äà ñëåäâà íåãîâèòå óñòàíîâëåíèÿ. çà êîéòî ùå ñòàíå äóìà â ñëåäâàùàòà ãëàâà). ñèíîä. ãî èíôîðìèðà. Êàêòî ìîæå äà ñå î÷àêâà. òâúðäå íåæåëàí è âðåäåí çà ñâ. Âñåëåíñêè ïðåñòîë å ïðåêúñíàë ñúñ ñâåòàòà íè Öúðêâà îáè÷àéíèòå êàíîíè÷åñêè îòíîøåíèÿ ìåæäó àâòîêåôàëíèòå Ïðàâîñëàâíè öúðêâè. Ïðîãëàñÿâàíåòî íà Áúëãàðñêàòà ïàòðèàðøèÿ è èçáîðúò íà Êèðèë çà ïàòðèàðõ îçíàìåíóâàò êðàÿ íà íàé-òåæêèÿ ïåðèîä â îòíîøåíèÿòà ìåæäó Öúðêâà è äúðæàâà ïðåç åïîõàòà íà êîìóíèçìà. êîãàòî Âñåëåíñêàòà ïàòðèàðøèÿ ïðèçíàâà îôèöèàëíî áúëãàðñêàòà ñ ïèñìî îò 27 þëè 1961 ã. ÷å „Ðåøåíèåòî íà Òðåòèÿ öúðêîâíî-íàðîäåí ñúáîð â Ñîôèÿ äà áúäå èçáðàí çà ïàòðèàðõ Êèðèë å áèëî äèêòóâàíî îò âëàñòòà êàòî äîïúëíèòåëíà ñòúïêà ïî ïúòÿ íà ïðåâðúùàíå íà Ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà â èíñòðóìåíò íà ñúâåòñêèÿ èìïåðèàëèçúì. ïîðàäè êîåòî ïðèîðèòåò çà ñâåòñêèòå âëàñòè â ñëåäâàùèòå ãîäèíè ñòàâà ðàçáèâàíåòî íà åäèíîäóøèåòî â Ñèíîäà ÷ðåç ïðèâëè÷àíå íà äåéñòâàùè ìèòðîïîëèòè è ïîäêðåïà íà êàíäèäàòóðèòå íà ëîÿëíè äóõîâíèöè íà èçáîðèòå çà âàêàíòíèòå êàòåäðè (îñîáåíî âïå÷àòëÿâàù â òîâà îòíîøåíèå å èçáîðúò íà Ñòîáèéñêèÿ åïèñêîï Ïèìåí çà Íåâðîêîïñêè ìèòðîïîëèò. Ïî òîçè ïîâîä Õðèñòî Òåìåëñêè öèòèðà äóìèòå íà Âñåëåíñêèÿ ïàòðèàðõ Àòèíàãîð. Âñåëåíñêàòà ïàòðèàðøèÿ îòêàçâà äà ïðèñúñòâà êàòî ãîñò íà ñúáîðà è ñëåä òîâà äà óòâúðäè ïðîâåäåíèÿ èçáîð. Ñ òàçè ìèñèÿ ñå çàåìà Àíòèîõèéñêàòà ïàòðèàðøèÿ. êóëìèíèðàëà â òåæêèòå ïðåãîâîðè ïî íîâèÿ óñòàâ íà ÁÏÖ.. ÷å ñëåä ïðîâåæäàíåòî íà ñúáîðà „ñâ.. Ïî òîçè íà÷èí êàòî íà÷àëî ñå öåëè ïîñòèãàíå íà ïàðèòåò ìåæäó „ïðîãðåñèâíèòå“ è „ðåàê- 176 .. êîÿòî â êðàéíà ñìåòêà ïîñòèãà óñïåõ ïðåç 1961 ã.. Âñåëåíñêî ïðàâîñëàâèå“125.. ñ êîåòî îêîí÷àòåëíî å óòâúðäåí êàíîíè÷íèÿò ñòàòóò íà Áúëãàðñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà êàòî ÷àñò îò âñåëåíñêîòî ïðàâîñëàâèå. Îò ñâîÿ ñòðàíà ïàòðèàðõ Êèðèë â îôèöèàëíî ïèñìî äî Ìîñêîâñêèÿ ïàòðèàðõ Àëåêñèé îò 31 äåêåìâðè 1954 ã.  çàêëþ÷åíèå íà ïèñìîòî ïàòðèàðõ Êèðèë ìîëè ïàòðèàðõ Àëåêñèé äà ïîñðåäíè÷è çà ðàçðåøàâàíåòî íà òîçè ïðîáëåì. ïîñëåäâàíà îò Ñðúáñêàòà ïðåç 1955 ã. íèòî ïúê ïðîÿâÿâà îñîáåíà öúðêîâíà äåéíîñò“124. Ñâ.×åõîñëîâàêèÿ è Ïîëøà. Ñèíîä íà ÁÏÖ ìíîãî ñêúðáè çàðàäè òîÿ ôàêò. êàêòî è â ðåçóëòàò íà ïðîìÿíàòà íà ïîçèöèÿòà íà èçòî÷íîåâðîïåéñêèòå öúðêâè ïî âúïðîñà çà èêóìåíè÷åñêîòî äâèæåíèå. Õàðàêòåðíà îñîáåíîñò íà òîçè ïåðèîä å.

Ñ èçáîðà íà Êèðèë òîçè ìîäåë äîáèâà âå÷å çàâúðøåí âèä. áåç äà íàðóøàâà ôàñàäàòà íà òîëåðàíòíîñò êúì öúðêîâíàòà àâòîíîìèÿ. çàïëàøåí îò ðàçðóøåíèå ïî âðåìåòî íà åêçàðõ Ñòåôàí. à òîé ïîíå âúíøíî òúðñè ñúãëàñèåòî è íà „ðåàêöèîííèòå“ ìèòðîïîëèòè. Òàêà ôîðìàëíî ñå ñúõðàíÿâà êîëåãèàëíèÿò õàðàêòåð íà Ñèíîäà. Ïàðàëåëíî íà òîçè ïðîöåñ äúðæàâàòà ñúçíàòåëíî ïðîêàðâà ñâîÿòà ïîëèòèêà ÷ðåç íèñêèòå íèâà íà öúðêîâíàòà éåðàðõèÿ è òàêà óñòàíîâÿâà êîñâåí êîíòðîë âúðõó äåéíîñòòà íà ò. çàùîòî âúïðåêè öåëèÿ äúðæàâåí íàòèñê è òåíäåíöèè êúì „ìîíîïàðòèéíîñò“.íàð. Òîâà íå ìîæå äà îáúðíå îáùèòå òåíäåíöèè â ðàçâèòèåòî íà îòíîøåíèÿòà ìåæäó Öúðêâà è äúðæàâà. Òàçè ïîäðîáíîñò å èçêëþ÷èòåëíî âàæíà. ïðåç öåëèÿ êîìóíèñòè÷åñêè ïåðèîä â Ñèíîäà ïðîäúëæàâà äà ñå ÷óâà ìíåíèåòî è íà „ðåàêöèîííèòå“ ìèòðîïîëèòè. íî ñïîìàãà çà ïîíå ÷àñòè÷íîòî ñúõðàíÿâàíå íà öúðêîâíèòå òðàäèöèè. 177 . ðåàêöèîíåðè. êàòî äúðæàâàòà ñå àíãàæèðà äà ïîääúðæà ïðåñòèæà íà ïàòðèàðõà.öèîííèòå“ ìèòðîïîëèòè â Ñèíîäà.

îñúæäàíåòî íà äðóãè íà ðàçëè÷íè ñðîêîâå çàòâîð ïî îòêðîâåíî ïîëèòè÷åñêè ïðè÷èíè èëè ïîä ïðèêðèòèåòî íà ñòîïàíñêè èëè äðóãè ïðåñòúïëåíèÿ. ïðèíóäåíî äà ïðàâè ïîñòîÿííè îòñòúïëåíèÿ ïîä ðàçíîïîñî÷íèÿ íàòèñê íà äúðæàâàòà. ñ êîÿòî ñå ïîëçâà Ñâåùåíè÷åñêèÿò ñúþç. âúç îñíîâà íà êîèòî ñëåä òîâà ñâåùåíèöèòå ñà ðàçäåëåíè íà íÿêîëêî êàòåãîðèè ñïîðåä îòíîøåíèåòî ñè êúì „íàðîäíàòà âëàñò“. à íà ìåñòí îò ñúîòâåòíèòå íàðîäíè ñúâåòè. íî ìíîãî ïî-áîëåçíåí ïðîöåñ íà ðåïðåñèè íàä ñâåùåíîñëóæèòåëèòå íà Ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà. Íå òðÿáâà äà ñå çàáðàâÿ è ñàìîòíàòà ïîçèöèÿ íà âèñøåòî äóõîâåíñòâî. íî ñúùî òîëêîâà ðåàëèñòè÷íà êàðòèíà. ïðè êîÿòî âèñøåòî äóõîâåíñòâî ñå íàìèðà ïîä äâîåí íàòèñꠖ íà öåíòðàëíî ðàâíèùå äåéíîñòòà ìó å âíèìàòåëíî ñëåäåíà îò Äèðåêöèÿòà íà èçïîâåäàíèÿòà. Òå èìàò èçêëþ÷èòåëíî ðàçíîîáðàçåí õàðàêòåð è âêëþ÷âàò: çàòâàðÿíå íà ñâåùåíèöè â òðóäîâî-âúçïèòàòåëíè îáùåæèòèÿ. ÷å àðõèåðåÿò ñå îïèòâà äà ïðèêðèå äîêàçàíè „âðàãîâå íà íàðîäà“. Âúïðåêè îïèòèòå ñè ìèòðîïîëèòèòå ðÿäêî óñïÿâàò åôåêòèâíî äà çàùèòÿò ñâîèòå ñâåùåíèöè. íàëàãàíå íà àäìèíèñòðàòèâíè îãðàíè÷åíèÿ îò ìåñòíèòå âëàñòè âúðõó ñâåùåíèöèòå êàòî ñëåäñòâèå îò äîíîñèòå íà áäèòåëíè ãðàæäàíè. â êîÿòî ñëóæè äóõîâåíñòâîòî. Òåçè ðàçëè÷íè ôîðìè íà ðåïðåñèÿ ÷åñòî ñå ïðèïîêðèâàò âúâ âðåìåòî è òðóäíî ìîæå äà ñå êàæå.  ðàííèÿ êîìóíèñòè÷åñêè ïåðèîä ñëóæáàòà íà åíîðèéñêèÿ ñâåùåíèê ñúñ ñèãóðíîñò ìîæå äà áúäå êâàëèôèöèðàíà êàòî ðèñêîâà âúïðåêè äåêëàðàöèèòå çà ãîëÿìàòà ïîäêðåïà. îùå ïîâå÷å. 178 . òîëêîâà ïî-áåççàùèòåí å òîé ïðåä ëèöåòî íà âëàñòòà. êàòî ãè íàçíà÷àâà çà åíîðèéñêè ñâåùåíèöè èëè íà àäìèíèñòðàòèâíà äëúæíîñò â ñâîÿòà åïàðõèÿ. ñèñòåìàòè÷íî ñúáèðàíå íà èíôîðìàöèÿ çà âñè÷êè ñâåùåíîñëóæèòåëè â ñòðàíàòà è èçãîòâÿíå íà òåõíè èíäèâèäóàëíè õàðàêòåðèñòèêè. â êîèòî ñå òâúðäè. Àðõèâèòå ñà èçïúëíåíè ñ îáâèíåíèÿ ñðåùó êîíêðåòíè ìèòðîïîëèòè îò ñòðàíà íà áäèòåëíè ãðàæäàíè. ïðè êîÿòî êîëêîòî ïî-íèçøåñòîÿù â öúðêîâíàòà éåðàðõèÿ å äàäåí ñëóæèòåë. êîåòî ïðàâè ðåïðåñèèòå íàä íèçøåòî äóõîâåíñòâî äî ãîëÿìà ñòåïåí áåçêîíòðîëíè.6. Íî öÿëîòî òîâà ðàçíîîáðàçèå îò ìåðêè å ïîêàçàòåëíî çà àòìîñôåðàòà. Íå íà ïîñëåäíî ìÿñòî ðåïðåñèèòå íàä ñâåùåíèöèòå ñå èçïîëçâàò è êàòî ôîðìà çà îêàçâàíå íà íàòèñê âúðõó ìèòðîïîëèòèòå. Âñè÷êî òîâà îïèñâà åäíà äîñòà ìðà÷íà. êàêúâòî å ñëó÷àÿò ñúñ çíà÷èòåëíî ïî-âèäèìîòî âèñøå äóõîâåíñòâî. ÐÅÏÐÅÑÈÐÀÍÈ ÏÐÀÂÎÑËÀÂÍÈ ÑÂÅÙÅÍÎÑËÓÆÈÒÅËÈ Ïàðàëåëíî íà òåçè ïðîöåñè íà ãîëÿìà äèïëîìàöèÿ ìåæäó Ñèíîäà è äúðæàâàòà òå÷å è çíà÷èòåëíî ïî-ìàëêî èçñëåäâàíèÿò. ÷å â îïðåäåëåíè ãîäèíè äúðæàâàòà ðàç÷èòà â ïî-ãîëÿìà ñòåïåí íà åäíà îò èçáðîåíèòå ïîëèòèêè. ÷å â òîçè ñëó÷àé âëàñòòà íå ñå îïàñÿâà îò îòðèöàòåëíà ìåæäóíàðîäíà ðåàêöèÿ. Âñè÷êî òîâà îïèñâà ñèòóàöèÿ.

Èâàí Òîäîðîâ îò ñ. Òðúñòåíèê.Çà ñúæàëåíèå â àðõèâèòå íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè ïî÷òè íå ñå íàìèðà èíôîðìàöèÿ çà ðåïðåñèèòå íàä ñâåùåíèöè íåïîñðåäñòâåíî ñëåä 9 ñåïòåìâðè 1944 ã. êîèòî ùå äàäàò âúçìîæíîñò äà ñå íàïðàâè îáîáùåíèå íà òîçè ïåðèîä. âúðõó êîÿòî äúðæàâàòà ìîæå äà èçãðàäè îòíîøåíèåòî ñè êúì âñåêè îòäåëåí ÷îâåê. à äà ïîëó÷àâàò ñàìî äîõîäè îò èçâúðøåíèòå òðåáè. Ïëåâåíñêî. Ñëåä îñâîáîæäàâàíåòî ìó „ïî íèùî íå ëè÷àëî. ïîíåæå å áèë ëèøåí îò ãðàæäàíñêè ïðàâà. îñúäåíè îò Íàðîäíèÿ ñúä. êîèòî âíóøàâàò ñúìíåíèÿ â ëîÿëíîñòòà íà ìèòðîïîëèòà êúì „íàðîäíàòà âëàñò“ 129. ÷å òå ñà áèëè íàçíà÷åíè ñ óñëîâèåòî äà íå ïîëó÷àâàò çàïëàòà. óáèò íà 2 îêòîìâðè 1944 ã. Ãúáåíå. Íà÷àëîòî å ïîñòàâåíî îò èçèñêâàíåòî íà äúðæàâàòà êúì ìåñòíèòå ñúâåòè äà ïðåäîñòàâÿò õàðàêòåðèñòèêà íà âñåêè åäèí åíîðèéñêè ñâåùåíèê. íî å áèë âúðíàò â åíîðèÿòà ñè áåç ïðàâî äà ïîëó÷àâà çàïëàòà. Ñèíîäúò îáÿñíÿâà. „çà äà ìîãàò äà ñïàñÿò è ñåáå ñè è äåöàòà ñè îò êðàéíà íåìîòèÿ“127. Ìíîãî å âåðîÿòíî òÿ äà ñå ñúäúðæà âúâ âñå îùå íåðàçñåêðåòåíè äîêóìåíòè íà Äúðæàâíà ñèãóðíîñò. ×àñòè÷íè èíôîðìàöèè çà òàêèâà ñëó÷àè ñå íàìèðàò â íÿêîëêî ñòàòèè. êîéòî çàïî÷âà ïðåç âòîðàòà ïîëîâèíà íà 1948 ã. Ïî òîçè ïîâîä ïðåç àïðèë 1949 ã. Çàäà÷àòà å ïîñòàâåíà íà ñëóæèòåëêàòà â Äèðåêöèÿòà Ñëàâêà Áàêúðäæèåâà. îñúäåí îò Íàðîäíèÿ ñúä íà äâå ãîäèíè çàòâîð è ëèøàâàíå îò ãðàæäàíñêè ïðàâà çà ïåò ãîäèíè. Ñâåòèÿò ñèíîä å ïðèíóäåí äà äàâà îáÿñíåíèå çàùî Âàðíåíñêèÿò ìèòðîïîëèò Éîñèô ãè å íàçíà÷èë îáðàòíî â òåõíèòå åíîðèè. Äîêëàäúò ñúäúðæà ñëåäíèòå âïå÷àòëÿâàùè äàííè çà îáåìà íà èçâúðøåíàòà ðàáîòà è ïðåãëåäàíèòå õàðàêòåðèñòèêè (ïî èçïîâåäàíèÿ è åïàðõèè): 179 . ÷å å ïðîìåíèë îòíîøåíèåòî ñè êúì Îòå÷åñòâåíèÿ ôðîíò è ìåðîïðèÿòèÿòà ìó“. Èçãîòâåíèòå îò ìåñòíèòå âëàñòè èëè ìåñòíèòå êîìèòåòè íà Îòå÷åñòâåíèÿ ôðîíò õàðàêòåðèñòèêè ñå ïîëó÷àâàò â Äèðåêöèÿòà íà èçïîâåäàíèÿòà îò íà÷àëîòî íà 1949 ã. Ïðåç íîåìâðè 1947 ã. Çíà÷èòåëíî ïîâå÷å ñà äàííèòå çà âòîðèÿ åòàï íà ðåïðåñèèòå. å ïðèíóäåí ïèñìåíî äà ñå îïðàâäàâà è Òúðíîâñêèÿò ìèòðîïîëèò Ñîôðîíèé128. çàùîòî å „ñúòðóäíè÷èë íà ôàøèñòêàòà âëàñò â ïðåñëåäâàíå íà íàðîäíèòå áîðöè“. Íèêîëàé Éîòîâ îò Äîëíè Äúáíèê. ñëåä êàòî ñà áèëè îñâîáîäåíè (áåç äà ñà èì âúçñòàíîâåíè ïúëíèòå ãðàæäàíñêè ïðàâà). Ïîäîáíè îáÿñíåíèÿ ïðåç 1949 ã. Ñòåôàí Ïîïîâ è Àòàíàñ Ðàäóøåâ. óáèò ñúùî íåïîñðåäñòâåíî ñëåä 9 ñåïòåìâðè. ïóáëèêóâàíè ⠄Öúðêîâåí âåñòíèê“. äàâà è Âèäèíñêèÿò ìèòðîïîëèò Íåîôèò. òúé êàòî â Äèðåêöèÿòà íà èçïîâåäàíèÿòà ñà ïîëó÷åíè ðåäèöà äàííè ñðåùó ñâåùåíèöè â åïàðõèÿòà. è ñå îáîáùàâàò è îáðàáîòâàò ïðåç ëÿòîòî íà 1949 ã. Òîâà å ñëîæåí è òðóäîåìúê ïðîöåñ. à ñëåä òîâà îñúäåí çàäî÷íî íà ñìúðò îò Ïëåâåíñêèÿ íàðîäåí ñúä ïðåç àïðèë 1945 ã. êîÿòî èçëàãà ðåçóëòàòèòå â äîêëàä äî äèðåêòîðà Ïàâåë Òàãàðîâ îò 30 þëè 1949 ã. è íà ñâåù.126  àðõèâèòå ñå ñúäúðæàò ÷àñòè÷íè äàííè çà íå òîëêîâà ðàäèêàëíè ðåïðåñèè íàä ñâåùåíèö蠖 êàòî íàïðèìåð çà äâàìàòà ñâåùåíèöè îò Øóìåíñêî.. êúäåòî å ïðåäàäåíà òðàãè÷íàòà èñòîðèÿ íà ñâåù. êîéòî îáà÷å ñúçäàâà îñíîâàòà. è äîñòèãà ñâîÿòà êóëìèíàöèÿ ïðåç 1949 ã. Ñõîäåí å è ñëó÷àÿò ñúñ ñâåùåíèê Íèêèôîð Êîëåâ îò ñ.

Äîðîñòîëî-×åðâåíñêà 2. âëàñò”. à â äîêëàäà å îòðàçåíî êîè ìåñòíè ñòðóêòóðè âñå îùå íå ñà èçïðàòèëè èñêàíèòå äàííè. îñîáåíî ìëàäè ñâåùåíèöè è íå ñå âêëþ÷âàò àáñîëþòíî ñ íèùî â íÿêîÿ ìàñîâà îðãàíèçàöèÿ èëè ìåðîïðèÿòèÿ íà ÎÔ âëàñò”. ô.. â 579 ïîâå÷åòî ñëó÷àè îòðèöàòåëíî. Ñòàðîçàãîðñêà 3. íî íå àêòèâíè. Ñîôèéñêà 9. Ïëîâäèâñêà 4. êàòî ñðåùó òÿõ ðúêîïèñíî å îòðàçåí òåõíèÿò áðîé131: Îïèñàíèå íà ãðóïàòà Áðîé Ïúðâà: „Íàé-çëîñòíî. Ïðåãëåäàíèòå îáùî 2235 õàðàêòåðèñòèêè ñúäúðæàò äàííè çà ïî÷òè âñè÷êè ñâåùåíèöè â ñòðàíàòà. Âèäèíñêà 10. 7 íà êàòîëèöè. êúì ïðîãðåñèâíîòî ÷åòå). Òðåòà: „Ñ ïîëèòè÷åñêî îòíîøåíèå ïðåäè 9 ñåïòåìâðè 1944 ã. Ñëåä íàïðàâåíàòà ïðîâåðêà ñâåùåíèöèòå ñà ðàçäåëåíè íà 8 ãðóïè. àêòèâíî ïðîÿâåíè â ìîðàëíî-ïîëèòè÷åñêè (Íå ñå ïðîÿâè ïðåäè è ñëåä 9 ñåïòåìâðè 1944 ã. âëàñò”. äâèæåíèå è êúì âñè÷êè ìåðîïðèÿòèÿ íà î. êàòî òåçè ôàêòè íåäâóñìèñëåíî äîêàçâàò êîå èçïîâåäàíèå ïðèâëè÷à â íàé-ãîëÿìà ñòåïåí âíèìàíèåòî íà äúðæàâàòà ïðåç 1949 ã. 180 . à ñëåä òàçè äàòà èñêàò äà ìèíàò çà àïîëèòè÷íè. Âàðíåíñêà 11. 2 àðìåíöè è 2 íà åâðåè)130. îêîëî 500 Âòîðà: „Ñ îòðèöàòåëíî ïðîÿâëåíèå êúì ïðîãðåñèâíîòî 564 äâèæåíèå ïðåäè 9 ñåïòåìâðè 1944 ã. Âåëèêîòúðíîâñêà 7. íî ñè îñòàâàò íåïðèîáùåíè èñêðåíî êúì Î. Ñëèâåíñêà 5. Ô..Åïàðõèÿ Áðîé ïðåãëåäàíè õàðàêòåðèñòèêè 139 139 310 107 128 261 99 392 224 150 215 2235 1. Âðà÷àíñêà Âñè÷êî ïðåãëåäàíè  äîïúëíåíèå ñà ïðåãëåäàíè 88 õàðàêòåðèñòèêè íà ìîíàñè è îáùî 33 õàðàêòåðèñòèêè íà èíîâåðöè (22 íà ìþñþëìàíè. Íåâðîêîïñêà 8. à ñëåä òàçè äàòà ïðàâÿò íÿêàêâè óñèëèÿ çà „íÿêîå” ïîëîæèòåëíî ïðîÿâëåíèå. Ëîâ÷àíñêà 6.

à ñåãà àêòèâíî âêëþ÷åíè â íÿêîÿ ìàñîâà îðãàíèçàöèÿ è ìåðîïðèÿòèå”. êîèòî ñå ïðîòèâîïîñòàâÿò íà ãðàæäàíñêèÿ áðàê è êðèòèêóâàò ñåìåéíè õîðà. å îòíîøåíèåòî íà ñâåùåíèöèòå êúì ãðàæäàíñêèÿ áðàê. Çàä òåçè öèôðè ñå êðèÿò ñúäáèòå íà êîíêðåòíè õîðà. à ñåãà âêëþ÷åíè àêòèâíî âúâ âñè÷êè ìåðîïðèÿòèÿ íà Ïðàâèòåëñòâîòî”. êîèòî òóê íå ìîãàò äà áúäàò ïðåñúçäàäåíè ïîîòäåëíî. Âúâåæäàíåòî íà îòíîøåíèåòî êúì ãðàæäàíñêèÿ áðàê êàòî âîäåù êðèòåðèé ñúäúðæà ÷àñòè÷íî è îáÿñíåíèåòî çàùî îãðîìíîòî ìíîçèíñòâî îò ñâåùåíèöèòå ñà êëàñèôèöèðàíè â åäíà èëè äðóãà ñòåïåí êàòî ïðîòèâíèöè íà „íàðîäíàòà âëàñò“.. Îñìà: „Àêòèâíî ïîëîæèòåëíî ïðîÿâåíè ïîëèòè÷åñêè êúì ïðîãðåñèâíîòî äâèæåíèå ïðåäè 9 ñåïòåìâðè 1944 ã. íî âñå èìàò íÿêîÿ ñåðèîçíà ñëàáîñò è ïðåäè 9 ñåïòåìâðè 1944 ã. ïî êîèòî å èçâúðøåíî êàòåãîðèçèðàíåòî.. à ñëåä òàçè äàòà ñúâñåì ñëàáî ïîëèòè÷åñêè ïðîÿâëåíèå è ïðèîáùåíîñò êúì ÎÔ âëàñò”. Òî å ïîñëåäâàíî îò èçãîòâÿíå íà ñïèñúöè íà ñâåùåíèöè ñ ïîëîæèòåëíè 181 .. Òîçè êðèòåðèé îáà÷å å îïðåäåëÿù çà îòíîøåíèåòî íà ñàìàòà äúðæàâà è ñïîðåä íåãî ãîëÿìàòà ÷àñò îò ñâåùåíèöèòå â ñòðàíàòà èçïèòâàò ðåçåðâè êúì íîâàòà âëàñò. òàêà è ñëåä òàçè äàòà âñåîòäàéíî âêëþ÷åíè âúâ âñè÷êè ìåðîïðèÿòèÿ íà íàðîäíàòà âëàñò”. êîèòî ñà ãî ñêëþ÷èëè: „Ïîðàäè ìàñîâîòî ÿâëåíèå íà îòðèöàòåëíî îòíîøåíèå êúì ãðàæäàíñêèÿ áðàꠖ òîâà àêòèâíî âðàæåñêî ïðîÿâëåíè堖 íè çàäúëæàâà â òîâà íàïðàâëåíèå äà ñå âçåìå ñåðèîçíî îòíîøåíèå êúì òåçè åëåìåíòè.  äîêëàäà ñà öèòèðàíè íÿêîëêî êîíêðåòíè ñëó÷àÿ íà ñâåùåíèöè. Èçãîòâÿíåòî íà òåçè õàðàêòåðèñòèêè è êàòåãîðèçèðàíåòî íà ñâåùåíèöèòå îáà÷å íå îñòàâà ñàìî áþðîêðàòè÷íî óïðàæíåíèå. à êàòî ïîëîæèòåëíî íàñòðîåíè ñà êëàñèôèöèðàíè íå ïîâå÷å îò 400 îò îáùî ïðåãëåäàíèòå õàðàêòåðèñòèêè íà îêîëî 2100 äóøè. Âñè÷êî êàòåãîðèçèðàíè: Õàðàêòåðèñòèêè ñ íåïúëíè ñâåäåíèÿ: Îáùî: 39 140 147 68 26 2063 172 2235 Åäèí îò îñíîâíèòå áåëåçè. êîèòî äðúçâàò òàêà îòêðèòî äà ñå îáÿâÿâàò ïðîòèâ çàêîííîñòòà íà Íàðîäíàòà íè ðåïóáëèêà Áúëãàðèÿ“132.. Øåñòà: Àïîëèòè÷íè ïðåäè 9 ñåïòåìâðè 1944 ã. è ñëåä òàçè äàòà”.×åòâúðòà: „Àïîëèòè÷íè ïðåäè 9 ñåïòåìâðè 1944 ã. Ñåäìà: „Àïîëèòè÷íè ïðåäè 9 ñåïòåìâðè 1944 ã. Ïåòà: „Ñ ïîëîæèòåëíî ïîëèòè÷åñêî îòíîøåíèå êúì ÎÔ è àêòèâíî ïðèîáùåíè êúì ìåðîïðèÿòèÿòà íà ïðàâèòåëñòâîòî.

çà äà îáëåê÷è òÿõíàòà ñúäáà. Ìàêàð äà å ÿñíî. ñèíîä äî Äèðåêöèÿòà íà èçïîâåäàíèÿòà çà îñâîáîæäàâàíå íà äóõîâíèöèòå.  àðõèâèòå å çàïàçåíî ïî åäíî òàêîâà èñêàíå çà ïî÷òè âñÿêà ãîäèíà â ïåðèîäà îò 1950 ã. òàêà è çà ñâåòêàâè÷íè ðåïðåñèè. òóê òå ùå áúäàò ïðåäñòàâåíè. Òåçè ðåïðåñèè ñòàâàò ôàêò îùå ïðåç ñúùàòà 1949 ã. ïðèäðóæåíè ñúñ ñúîòâåòíèòå ñïèñúöè. çà äà ñúçäàäàò ïî-ïúëíà ïðåäñòàâà çà ìàùàáà íà îðãàíèçèðàíèòå ðåïðåñèè. äîêîëêîòî òîâà áè ïîäïîìîãíàëî óñèëèÿòà (àêî íÿêîãà èìà òàêèâà) çà öÿëîñòíî îáîáùåíèå íà ïîñòðàäàëèòå îò êîìóíèñòè÷åñêèòå ðåïðåñèè ñâåùåíîñëóæèòåëè íà ÁÏÖ. Òîâà ïîêàçâà. íî ìîæå äà ñå äîïóñíå. ÷å äîêàòî îñúæäàíåòî íà çàòâîð â òåçè ãîäèíè å ñòàâàëî ñëåä ñúîòâåòíîòî îòêðèòî ñúäåáíî ðåøåíèå. 182 . Òóê òðÿáâà äà ñå îòáåëåæè. êàêòî è â èìåòî íà èñòîðè÷åñêàòà ñïðàâåäëèâîñò. èçïðàùàíåòî â ÒÂÎ å áèëî ðåçóëòàò ñàìî îò âúòðåøíî ðåøåíèå íà ñëåäñòâåíèÿ îòäåë íà ÌÂÐ è çà íåãî è çà ñðîêà íà ïðèñúäàòà ìíîãî ÷åñòî íå ñà áèëè èíôîðìèðàíè äîðè áëèçêèòå íà çàäúðæàíèÿ. äî 1962 ã.ïðîÿâè êúì „íàðîäíàòà âëàñò“ è íà òàêèâà ñ „âðàæåñêè ïðîÿâè“133. ÷å öèòèðàíåòî íà âñè÷êè òåçè èìåíà ùå çàòîðìîçè èçëîæåíèåòî. Îñíîâåí èçòî÷íèê çà èìåíàòà è áðîÿ íà ðåïðåñèðàíèòå ñâåùåíèöè â ïåðèîäà 1949–1955 ã. ÷å Ñèíîäúò å èìàë èíôîðìàöèÿ çà èìåíàòà è ìÿñòîòî íà ïðåáèâàâàíå íà àðåñòóâàíèòå äóõîâíèöè è ñå å îïèòâàë äà íàïðàâè íåîáõîäèìîòî. ÷å òîâà å èìåííî òàêà. êîèòî ñå íàìèðàò â çàòâîðèòå èëè â òðóäîâî-âúçïèòàòåëíèòå îáùåæèòèÿ. Îò íàëè÷íèòå â àðõèâèòå ìîëáè çà ïîìèëâàíå íå ñòàâà ÿñíî äàëè òîâà ñà ïúëíèòå ñïèñúöè íà çàòâîðåíèòå ñâåùåíèöè. ñà ðåäîâíî èçïðàùàíèòå ìîëáè íà Ñâ. êîèòî âúâ âñåêè ìîìåíò áèõà ìîãëè äà áúäàò èçïîëçâàíè îò âëàñòèòå êàêòî çà èçâúðøâàíå íà ñïðàâêè.

1951 ã.1950 ã.1952 ã.  çàòâîðà â Ñòàðà Çàãîðà 5. Ïðîõîðîâî. Áåëåíå.1962 ã.1952 ã. Áåëåíå  çàòâîðà â Ïëåâåí. Ñëåä àðåñòà å âúäâîðåí â ÒÂÎ. ÒÂÎ â ñ.1954 ã. îñúäåí íà 20 ãîäèíè çàòâîð ïðåç 1953 ã.²Õ. Áåëåíå 5.²Õ. îñúäåí íà 4 ìåñåöà çàòâîð ïðåç 1957 ã. îñâîáîäåí â 1952 ã. Äèìèòúð Ïîïñëàâîâ Ãåîðãèåâ îò ñ. Òåîäîðèò”. 25. Àÿçìîòî.1950 ã.²Õ. ÒÂÎ â ñ. ñ. Íîâîçàãîðñêî 5.1950 ã.²Õ. Ñòàðà Çàãîðà Ïåòúð Äèìèòðîâ îò ñ.²Õ. Èíîêåíòèé. Õàíîâî. ñ. 1956 ã.Õ²².1950 ã.1957 ã.. Âîäåíè÷åíå. 29. Ìàòåé Ñòàéêîâ Ìàòååâ îò Ñëèâåíñêàòà åïàðõèÿ Ìÿñòî íà çàäúðæàíå Ìîëáà çà ïîìèëâàíå Âúäâîðåí â ÒÂÎ ñ. 183 .²Õ.Õ²². çàäúðæàí ïðåç 1956 ã. 29. îñâîáîäåí â 1952 ã. 5.V.1950 ã.1950 ã.1957 ã. Ñâèùîâñêî ÒÂÎ â ñ. 17. èãóìåí íà ìàíàñòèðà „Ñâ. 27. Áåëåíå Äèìèòúð Ïîïäèìèòðîâ îò Ìè÷óðèí. ×åðíîìîðåö.. Õðèñòî Ìèí÷åâ Òîäîðîâ îò ÒÂÎ. Öâÿòêîâ îò Ñòàðà Çàãîðà Àðõèì. Òåíåâî.Õ²². ßìáîëñêî Êèðèë Ìàðåíñêè îò Ñîçîïîë Èåðåìèÿ Õðàíêîâ îò Àéòîñ Ãåîðãè Ïàâëîâ îò ñ.²Õ. Áåëåíå 5. îñúäåí îò Íàðîäåí ñúä 5. Áóðãàñêî Ñòîÿí Çëàòêîâ îò ñ. ßìáîëñêî. 25.1950 ã.V²²². 15.V²²². Áåëåíå 5. ßìáîëñêî Ñâåù. áåç ïðèñúäà Ñòàðîçàãîðñêà åïàðõèÿ Àëåêñàíäúð Íèêîëîâ îò Ñòàðà Çàãîðà Ìèõàèë ï.V².Èìå Ñëèâåíñêà åïàðõèÿ Äèìèòúð Äèìèòðîâ îò ñ. Áåëåíå Ñâèùîâ. ÒÂÎ â ñ.

Ëåñêîâî. 23. å îñúäåí íà 10 ãîäèíè çàòâîð. áèâø ïðîòîñèíãåë íà Ñòàðîçàãîðñêà ìèòðîïîëèÿ Áîðèñ ï. Ïðåñëàâñêî Âàñèë Òîäîðîâ Ñòàìåíîâ îò ñ.1952 ã. 29. 4.1950 ã.²Õ.  çàòâîðà îñòàâà ñ „âðàæåñêî îòíîøåíèå”. Äèîíèñèé Êîñòîâ Äèìèòðîâ îò ñ. Îñìàð.  çàòâîðà â Ñòàðà Çàãîðà 5. Ñòîÿíîâ îò ñ. íî ïîðàäè çàáîëÿâàíå ïðåç 1956 ã.1954 ã.1952 ã. Ìîíàõèíÿ Ñèìôîðîçà (Åëåíà Ãåîðãèåâà Ìå÷êîâà). Ëóêîâ îò ñ. Íîâîçàãîðñêî Èâàí Èâàíîâ îò ñ. Òðúíêîâî.Õ. ÒÂÎ â ñ.V²²². Îñúäåíà ïðåç 1951 ã.1950 ã. Ãðèãîðèé.V.Àðõèì. 1956 ã.1956 ã.1951 ã.V²²². îñâîáîäåí â 1952 ã.V. 27. Íîâîçàãîðñêî Ïàâåë Ìóðäæåâ îò ×èðïàí.1950 ã. 5. Êîðòåí.²Õ. Áåëåíå  çàòâîðà âúâ Âàðíà  çàòâîðà â Ñòàðà Çàãîðà 184 5. Òîëáóõèíñêî. Ïðåç 1948 ã.1957 ã.Õ²².  çàòâîðà â Ñëèâåí 12. àðåñòóâàí íîåìâðè 1956 ã. Ñòàðîçàãîðñêî.1953 ã. 29. çàùîòî å ÷ëåíóâàë ⠄íåëåãàëíà îðãàíèçàöèÿ”. Íîâîçàãîðñêî Õàðàëàìïè ï. Ãëåäà÷åâî. .²Õ. çàùîòî ïîäïîìàãàëà „÷ëåíîâå íà áàíäèòñêà îðãàíèçàöèÿ”.1950 ã. Àëåêñàíäðèÿ. Ñòàðîçàãîðñêî.  çàòâîðà â Ñòàðà Çàãîðà 25.Õ².V². Òâúðäèöà.V². íà 7 ãîäèíè çàòâîð. 17.²Õ.Õ²².1952 ã.1953 ã..1951 ã. 27.V². Âåäðèíà. çàäúðæàí áåç ïðèñúäà.1951 ã. 27.1951 ã. îñúäåí íà 3 ãîäèíè çàòâîð Õðèñòî Èâàíîâ Ìàçíåâ îò ñ.V². å íà ëå÷åíèå â ñòàðîçàãîðñêàòà áîëíèöà Âàðíåíñêà è Ïðåñëàâñêà åïàðõèÿ Èâàí Íèí÷åâ Õðèñòî Ñèìåîíîâ Àëåêñàíäúð Ìèëóøåâ îò ñ. 5. 12. Òîëáóõèíñêî Äèìèòúð Ìèõàéëîâ îò ñ. 27.

1952 ã. 17.1952 ã. Ðàáèøà.Âèäèíñêà åïàðõèÿ Ðàäîñëàâ Ïîïîâ îò ñ.Õ. Áåëåíå Ñëåä àðåñòà å âúäâîðåí â ÒÂÎ.  çàòâîðà âúâ Âðàöà 4. Ïåòêî Äèìèòðîâ Ãåîðãèåâ Ìèõàèë Àïîñòîëîâ Ñîôèéñêà åïàðõèÿ Ëþáîìèð Ïîïîâ îò ñ. Öàöàðîâöè. Êîíñòàíòèíîâ îò ãð. 25.1962 ã.Õ²².²Õ. 185 15. Íèêîëà Öâÿòêîâ Âàñèëåâ îò ñ.²Õ.²Õ.Õ. Ëîìñêî Ãåîðãè ï. Êðúñòåâ îò Âèäèí.²Õ.V². Ñëåä àðåñòà å âúäâîðåí â ÒÂÎ. Áåðêîâñêî Áîðèñëàâ ï. Äåëåéíà. îñúäåí ïðåç 1952 ã. ñ.. ñëåä 1953 ã. íà 20 ãîäèíè çàòâîð. 25. Îñúäåí ïðåç 1952 ã. 27.1953 ã. Àíòèìîâî.V.1953 ã. 12.1951 ã.V²²².  çàòâîðà âúâ Âðàöà.1951 ã. 5. 5. Ðå÷êèòå. 27.1950 ã.1950 ã. Äèìèòðîâî Âúäâîðåí â Îðÿõîâñêî  çàòâîðà âúâ Âèäèí  çàòâîðà â Òúðíîâî 5.1952 ã. Ëîìñêî Ãåîðãè ï.1957 ã. ×åðíåâ îò ñ. Áåëåíå 5. Ãîäå÷êî Ãåîðãè ï.1957 ã. Õðèñòîâ îò ñ. Áåëåíå 15. Êàëóãåð ìàõàëà. 27.V².Õ²². 29.1950 ã. ñ. 27.1951 ã. 17. 12. Áåëåíå 5.²Õ.1950 ã.1950 ã. Áåëîãðàä÷èøêî Ñèìåîí ï.V².V. ÒÂÎ â ñ.1954 ã. çàùîòî „îáðàçóâàë è ðúêîâîäèë íåëåãàëíà ãðóïà”.  çàòâîðà çàïàçâà „âðàæåñêî îòíîøåíèå êúì íàðîäíàòà âëàñò”.Õ²².1954 ã. .V. Âèäèíñêî. çàùîòî „îáðàçóâàë è ðúêîâîäèë êîíòðàðåâîëþöèîííà îðãàíèçàöèÿ”. Äèìèòðîâ îò Ëîì Ãðèãîð ï.V.Õ²².  çàòâîðà èìà „ëîøî ïîâåäåíèå”. – â Øóìåí 4.1951 ã. Âèäèíñêî Èâàí Öâÿòêîâ îò ñ. ÒÂÎ â ñ. Àëåêñàíäðîâ îò Ëîì Êàìåí Íèêîâ îò ñ. Ðàçãðàä ìàõàëà.V².1962 ã.

27. Áîòåâãðàäñêî Ãåîðãè ï.  çàòâîðà â Ïàçàðäæèê 5. ÒÂÎ â ñ.²Õ. îñâîáîäåí 1952 ã.V². Ëàçàðîâ îò ñ. 29.1950 ã.. Ìàëàøåâöè. îñâîáîäåí â 1952 ã.V².V²²².²Õ..V²²².Ãåîðãè Ìàêàðèåâ îò êâ.V²²². 16. Òðúíñêî Áîðèñ Ñë.1950 ã. 29. ïåíñèîíåð Ìîíàõèíÿ Êàñèÿíà îò ìàíàñòèðà â ñ. Ëåøíèêîâöè.1952 ã. îñúäåí îò Íàðîäíèÿ ñúä  çàòâîðà â Ñëèâåí Òîäîð Àòàíàñîâ îò Ãîðíà áàíÿ Êîíñòàíòèí Äèìèòðîâ (èìåòî íå ñå ÷åòå ÿñíî) îò êâ. Èâàí Øèâà÷åâ îò Ñîôèÿ. ñ.1952 ã. Îðëàíäîâöè Éîðäàí Ãàâðèëîâ Âèòêîâ îò ñ. Ñîôèéñêî. ÒÂÎ â ñ.. Áåëåíå 1952 ã. Äðóãàí.1951 ã.  çàòâîðà â Ñîôèÿ 29. Õ. Ñîôèÿ Òîäîð Ñòîèëîâ îò Äîëíè Áîãðîâ.. 5.1952 ã. Êàëêàñ. 1952 ã.²Õ. Èõòèìàíñêî Ìîíàõ Ñïèðèäîí îò Íåäåëíèøêèÿ ìàíàñòèð.1952 ã.1950 ã. Ðàäîìèðñêî Ëþáåí (Ãåîðãè) ï.Õ²². Ïîïîâ îò Ïîäóåíå.V²²².²V.V²²². îñâîáîäåí â 1952 ã. ×åïèíöè. Áåëåíå 5.1952 ã. Áîðèêà. 186 . Ñòåôàí Äæàîâ îò Ñîôèÿ. îñâîáîäåí â 1952 ã. êâ. Äèìèòðîâñêî ÒÂÎ â ñ.  çàòâîðà â Ñîôèÿ 29. çàùîòî âåí÷àë ëèöà áåç óäîñòîâåðåíèå çà ãðàæäàíñêè áðàê. Ñîôèÿ Ñòåôàí Õðèñòîâ îò ñ. 27. 29.Õ.²Õ. îñâîáîäåí â 1952 ã. Àñòàðäæèåâ îò Ñîôèÿ. 25. 4.1951 ã.V²²².1950 ã. 4. Æàáëÿíå.1952 ã.1950 ã. 29.  çàòâîðà â Ñëèâåí  çàòâîðà â Ñëèâåí  çàòâîðà â Áëàãîåâãðàä  çàòâîðà â Êþñòåíäèë  çàòâîðà â Ñîôèÿ ÒÂÎ. Åëèí Ïåëèíñêî.²Õ. Áåëåíå 5.1959 ã.. Âðà÷åø.1957 ã. îñúäåí íà 2 ãîäèíè çàòâîð. îñâîáîäåí â 1952 ã. Ãîäå÷êî Ïàâåë Ãîöåâ îò ñ. Áåëåíå 5. Ìîäåðíî ïðåäãðàäèå Àðõèì. Ðàäîìèðñêî Ñòàìåí ßíêîâ îò ñ.. áèâø èãóìåí íà Äðàãàëåâñêèÿ ìàíàñòèð Äèìèòúð Ê. Àëåêñîâ îò ñ.1952 ã.

V². 27. Ãåîðãè ï. Êîïèëîâöè. ñ. 5.V²²². 29.  çàòâîðà â Ïëîâäèâ 187 29.1951 ã. Áåëåíå 17. 5. Àëäåìèðîâöè.V²²². ïðåç 1950 ã.1951 ã. Áåëåíå  çàòâîðà â Ïàçàðäæèê  çàòâîðà â Ïàçàðäæèê  çàòâîðà â Õàñêîâî.1951 ã. 5.1954 ã. íà äîæèâîòåí çàòâîð. Õàñêîâñêî Äàíàèë Íèêîë÷åâ îò Êúðäæàëè Äèìèòúð ï.1951 ã.1951 ã.V².²Õ.1954 ã. Ïàçàðäæèøêî Àëåêñàíäúð Ñòîÿíîâ îò Ïàçàðäæèê Èâàí Ôèëåâ îò ñ. âïîñëåäñòâèå ïðèñúäàòà å íàìàëåíà íà 20 ãîäèíè. Äåìáúðñêî. îñâîáîäåí â 1952 ã.Õ²². Êþñòåíäèëñêî. 27. îñúäåí íà 15 ãîäèíè çàòâîð ïðåç 1953 ã.1950 ã. 27. ÒÂÎ â ñ.²Õ.Õ²².V². . îñúäåí ïðåç 1948 ã. – â ìèíà „Ïåðíèê” Â çàòâîðà â Ïëîâäèâ 5.1951 ã. 17.V². Êîíñòàíòèíîâ îò Ïëîâäèâ Âàñèë Ñëàâ÷åâ îò Ïëîâäèâ Áîðèñ Áîãîåâ îò Ïëîâäèâ Íèêîëà Ìàðèíîâ îò Õàñêîâî Íèêîëà Äèìèòðîâ îò Äèìèòðîâãðàä Êîñòàäèí Êîñòàäèíîâ îò ñ. 27.1954 ã.1954 ã.1950 ã. Àëåêñàíäúð Ãåîðãèåâ Âàñåâ îò ñ. 27.V².. Ðàçëîæêî. ÒÂÎ. Ëåñè÷åâî.²Õ.. 27. Õàñêîâî Àñåí Êîòåâ îò ñ. Ëàçàðîâ Çàðåâ îò ñ.1950 ã.Õ²².1952 ã. Âúðáèöà. Ïëîâäèâñêà åïàðõèÿ Íèêîëà Äèìèòðîâ îò ãð.V².1952 ã.V².1950 ã.Òîäîð Èâàíîâ Êèðîâ îò ñ. Òàòàðåâî.Õ²².  çàòâîðà â Ïàçàðäæèê 17. 27. îñúäåí íà 15 ãîäèíè çàòâîð ïðåç 1952 ã.1951 ã. Õàñêîâñêî Íèêîëàé Àïîñòîëîâ îò Ïëîâäèâ  çàòâîðà â Ñîôèÿ 17. îñâîáîäåí â 1952 ã.²Õ.

1957 ã. Äèìèòúð Íèêîëîâ Ìàíäóëîâ.Õ²².Õ. Õàñêîâñêî. 12.  çàòâîðà îñòàâà ñúñ ñúùèòå âðàæåñêè óáåæäåíèÿ”. Ñòåôàí Àðèíèíñêè îò ñ. 4.  çàòâîðà â Ïëîâäèâ  çàòâîðà â Øóìåí 4. Îñúäåí ïðåç 1951 ã. Äèìèòúð Êîíñòàíòèíîâ îò ñ. íà 12 ãîäèíè çàòâîð. 17.V²²².Õ. Ïåùåðñêî.Õ²².. Áåëåíå 188 12. Ïðåç 1951 ã.Âàñèë Äîáðåâ îò Êðè÷èì Ñòåôàí Ñèìîâ îò ñ. çàùîòî å ðúêîâîäèë íåëåãàëíà ãðóïà â Àñåíîâãðàä. îñâîáîäåí â 1952 ã. Îñúäåí ïðåç 1948 ã.1953 ã.Õ².  çàòâîðà â Ïëåâåí îñúäåí ïðåç 1951 ã.1957 ã..1952 ã. Íèêîëàé Ãåîðãèåâ Àòàíàñîâ îò ñ. 29. îñâîáîäåí â 1952 ã. Ïåëåâóí. 17. Àñåíîâãðàäñêî Êîíñòàíòèí Ïåòðîâ îò Ïëîâäèâ  çàòâîðà â Ïàçàðäæèê  çàòâîðà â Ïëîâäèâ  çàòâîðà â Ïëåâåí 29.1953 ã. Áîÿíöè. Êî÷îâî. .Õ.Õ²². Àñåíîâãðàäñêî Âàñèë Ñòîé÷åâ îò ñ. Àñåíîâãðàäñêî. 25. 12.1956 ã.V²²².1952 ã.  çàòâîðà îñòàâà ñ „âðàæåñêî îòíîøåíèå”. àðåñòóâàí ïðåç íîåìâðè 1956 ã. çàùîòî ÷ëåíóâàë â íåëåãàëíà îðãàíèçàöèÿ.V. 25.1952 ã.V.Õ²². èìàùà çà öåë ñúáàðÿíåòî íà óñòàíîâåíàòà íàðîäíà âëàñò. Ðîçîâî. 23. îò Ïëîâäèâñêèÿ ñúä íà äîæèâîòåí çàòâîð. „çàäåòî å ÷ëåíóâàë â íåëåãàëíà îðãàíèçàöèÿ. îñúäåí íà 1 ãîäèíà çàòâîð ÒÂÎ. ñ.1954 ã. ïðèñúäàòà å íàìàëåíà íà 20 ãîäèíè.  çàòâîðà èìà „ëîøî ïîâåäåíèå”. íà 10 ãîäèíè çàòâîð. Ïàâåëñêî. Äèìèòúð Ãåîðãèåâ Êîñòàäèíîâ. 952 ã.1952 ã.  çàòâîðà â Ïëåâåí 4.V.1953 ã.1954 ã.

1952 ã. Äèìèòðîâî 5.1950 ã. 5. 27.²Õ.1951 ã. Ìèðêîâî.1951 ã. 23. 27.V².  çàòâîðà â Ðàçãðàä 5. Ðàçãðàäñêî Èâàí Òîäîðîâ Ïèíòåâ îò ñ. 16. 27. Áåëåíå 189 . Ìàðèí Êðúñòåâ îò ñ.1952 ã. Òóòðàêàíñêî  ãð. 27. ÒÂÎ â ñ.1951 ã.Õ²². Òðîÿíñêî Ïåòúð Êîñòîâ îò Òåòåâåí Êèðèë Ãå÷åâñêè îò Ëîâå÷ Ñèìåîí Äðÿíîâñêè îò ñ.. Ðóñåíñêî Êàìåí Ïåòêîâ îò ñ. Ãàãàëè.1950 ã. Íèñîâî. ÒÂÎ ñ.²Õ. ÒÂÎ â ñ. Ðóñåíñêî.1953 ã. Ñëàâÿíöè. Òåòåâåíñêî Òðèôîí Àòàíàñîâ îò ñ. Áåëåíå 29.1950 ã. Íîæàðåâî 5. Ðàçãðàäñêî Ìàðèí Êðúñòåâ Ãàíîâ îò ñ.1954 ã. Ãåöîâî.V²²². 27.1951 ã.V.V².1951 ã.V²²².1950 ã.V². 17.1951 ã.Õ². Òðîÿíñêî Ìàêñèì Êóêåíñêè îò ñ. Êóáðàòñêî Òðèôîí ï. 17. áåç ïðèñúäà ÒÂÎ â ñ.1959 ã.V². 27. Âðàáåâî. Áåëåíå 29. ñ.²Õ. ÒÂÎ â ñ. çà ñðîê îò 5 ãîäèíè. 27. Ðàçãðàäñêî Ìèõàèë ï.V². Öàð Êàëîÿí.Ëîâ÷àíñêà åïàðõèÿ Ëþáîìèð Êîâà÷åâ îò ñ. àðåñòóâàí ïðåç íîåìâðè 1956 ã.V². Äðÿíîâåö.²V.Õ²².1951 ã.1951 ã. Ïèðäîïñêî Éîðäàí Åí÷åâ îò ñ. Âúäâîðåí ïî ëèíèÿ íà Äúðæàâíà ñèãóðíîñò – Ðóñå ïðåç àïðèë 1952 ã. Ñèëèñòðåíñêî.1956 ã. Íîæàðåâî.1954 ã.V².. Èâàíîâ îò Ðàçãðàä Ãåîðãè Âëàõîâ îò ñ. Àéäåìèð. èçâîð. Ëîâ÷àíñêî Äîðîñòîëñêà è ×åðâåíñêà åïàðõèÿ Äèìî Àãàïîâ. Âèäèìà. 27.²Õ. 12. Ã. Òåòîâî.V². Ìàðêîâ îò ñ.

Òúðíîâñêà åïàðõèÿ
Äðàãàí Äðàãàíîâ îò ñ. Äåäèíöè,
Åëåíñêî
Íåäÿëêî Ìèëåâ îò ñ. Ìåðäàíÿ,
Òúðíîâñêî, îñúäåí îò Íàðîäíèÿ
ñúä
Òåîäîñèé Äàìÿíîâ Íåäÿëêîâ îò ñ.
Âîäîëåé, Òúðíîâñêî
Òîäîð Íåäåâ îò ñ. Öåðîâà êóðèÿ,
Òúðíîâñêî
Èâàí Ïåòêîâ îò ñ. Êîçèðîã,
Ãàáðîâñêî
Éîðäàí Áàíîâ îò ñ. Ìèëêîâèöà,
Íèêîïîëñêî
Äèìèòúð Åí÷åâ îò ñ. Îñúì,
Íèêîïîëñêî
Íèêîëà Êîëåâ îò Òúðíîâî
Ïåòêî Ìèíåâ Äèìèòðîâ. Îñúäåí
íà 2 ãîäèíè çàòâîð, çàùîòî
„ñïîìîãíàë äà ñå óêðèå ëèöå îò
íàêàçàòåëíî ïðåñëåäâàíå”.
Ñòîÿí Ðàäåâ Ñòîÿíîâ. Îñúäåí
ïðåç 1950 ã. íà 3 ãîäèíè çàòâîð,
çàùîòî „ñúñòàâèë ôàëøèâ
îôèöèàëåí äîêóìåíò”.
Èåðîìîíàõ Íèêèôîð, áèâø
èãóìåí íà Äðÿíîâñêèÿ ìàíàñòèð
Èåðîìîíàõ Ñåðàôèì îò
Ïðåîáðàæåíñêèÿ ìàíàñòèð
Ìîíàõèíÿ Àãðèïèíà îò
Àðáàíàøêè ìàíàñòèð
Äèìèòúð Ìèíåâ îò ñ. Ä. Ëèïíèöà,
Ïàâëèêåíñêî, îñúäåí ïðåç 1952 ã.
íà 15 ãîäèíè çàòâîð

 çàòâîðà â ãð.
Ëîâå÷
 çàòâîðà â ãð.
Ëîâå÷
 çàòâîðà â
Òúðíîâî
 çàòâîðà â
Òúðíîâî
 çàòâîðà â
Òúðíîâî

5.²Õ.1950 ã.
5.²Õ.1950 ã.
29.V²²².1952 ã.,
îñâîáîäåí â 1952 ã.
5.²Õ.1950 ã.
29.V²²².1952 ã.,
îñâîáîäåí â 1952 ã.
5.²Õ.1950 ã.
5.²Õ.1950 ã.
27.V².1951 ã.
27.V².1951 ã.

 çàòâîðà â Øóìåí
 çàòâîðà â
Õàñêîâî

29.V²²².1952 ã.,
îñâîáîäåí â 1952 ã.
12.V.1953 ã.
(îñâîáîäåí)

 çàòâîðà â
Äèìèòðîâãðàä

12.V.1953 ã.
(îñâîáîäåí)

 çàòâîðà â
Òúðíîâî
 çàòâîðà â
Òúðíîâî
 çàòâîðà â
Òúðíîâî

4.Õ.1952 ã.
4.Õ.1952 ã.
4.Õ.1952 ã.
4.Õ.1952 ã.
17.Õ²².1954 ã.
25.Õ²².1957 ã.

190

Õðèñòî Ìèí÷åâ, àðõèðåéñêè
íàìåñòíèê â Ñâèùîâ, àðåñòóâàí
ïðåç íîåìâðè 1956 ã.
Àíòîí Íèêîëîâ Ïîïîâ îò Ãîðíà
Îðÿõîâèöà, àðåñòóâàí ïðåç
íîåìâðè 1956 ã., áåç ïðèñúäà
Èâàí Íåäêîâ Êîëåâ

Íåâðîêîïñêà åïàðõèÿ
Àòàíàñ Âåëêîâ îò ãð. Ëúêè,
Ãîöåäåë÷åâñêî
Ïåòúð Ìåõàíäæèåâ îò ñ. Ãîäëåâî,
Ðàçëîæêî
Ñòåôàí Êàìáèòîâ îò ñ. Ñåíîêîñ,
Áëàãîåâãðàäñêî. Îñúäåí ïðåç 1948
ã. íà ñìúðò „çàäåòî ðúêîâîäèë
íåëåãàëíà ãðóïà ñðåùó âëàñòòà”,
ïðèñúäàòà ìó å íàìàëåíà îò
Âúðõîâíèÿ ñúä íà 15 ãîäèíè
çàòâîð.
Èâàí Äæîëåâ îò ñ. Âëàõè,
Ñàíäàíñêî.
Îñúäåí ïðåç 1948 ã. íà 15 ãîäèíè
çàòâîð, çàùîòî „ïîäïîìàãàë
íåëåãàëíà ãðóïà ñ õðàíà, ïàðè è
óáåæèùå. Â çàòâîðà èìà ëîøî
ïîâåäåíèå”.
Âàñèë Ïàñêîâ îò ñ. Îñåíîâî (èëè
Îñèêîâî), Ãîöåäåë÷åâñêî. Îñúäåí
ïðåç 1950 ã. íà äîæèâîòåí çàòâîð,
çàùîòî „êàòî êàñèåð â
êîîïåðàöèÿòà å ïðèñâîèë ñóìàòà
îò 2 878 422 ëâ.”. Ïðåç 1951 ã.
ïðèñúäàòà ìó å íàìàëåíà íà 20
ãîäèíè.

 çàòâîðà â Ïëåâåí,
1959 ã. – â ÒÂÎ, ñ.
Áåëåíå
ÒÂÎ, ñ. Áåëåíå

23.Õ².1956 ã.
16.²V.1959 ã.

Ñëåä àðåñòà å
âúäâîðåí â ÒÂÎ, ñ.
Áåëåíå

15.V.1962 ã.

 çàòâîðà â
Òúðíîâî
 çàòâîðà â Ñëèâåí

5.²Õ.1950 ã.

 çàòâîðà â Ñëèâåí,
1953 ã. – â Øóìåí

5.²Õ.1950 ã.
29.V²²².1952 ã.
12.V.1953 ã.
17.Õ²².1954 ã.

ÒÂÎ â ñ. Áåëåíå

 çàòâîðà â
Ïàçàðäæèê

191

23.Õ².1956 ã.
16.²V.1959 ã.

5.²Õ.1950 ã.

4.Õ.1952 ã.
12.V.1953 ã.
17.Õ²².1954 ã.

4.Õ.1952 ã.
12.V.1953 ã.
17.Õ²².1954 ã.
25.Õ²².1957 ã.

Áîðèñ Ñòàìáîëèéñêè îò ñ.
Ãàáðîâî, Áëàãîåâãðàäñêî, îñúäåí
íà 20 ãîäèíè çàòâîð
Òîäîð Ïîïèâàíîâ îò ñ. Ãîëÿì
Âúðáîâíèê, Ñòàíêå Äèìèòðîâñêî,
îñúäåí íà 2 ãîäèíè çàòâîð çà
ôèíàíñîâ íà÷åò
Âðà÷àíñêà åïàðõèÿ
Àëåêñàíäúð Äÿíêîâ îò Áÿëà
Ñëàòèíà, îñúäåí îò Íàðîäåí ñúä
Àðõèì. Èíîêåíòèé, áèâø èãóìåí
íà Áèñòðåöêèÿ ìàíàñòèð
Êðúñòþ Ãåðãîâ îò ñ. Òðè
êëàäåíöè, Âðà÷àíñêî
Ñòåôàí Ãåîðãèåâ îò ñ. ×îìàêîâöè,
Áÿëîñëàòèíñêî
Ñòåôàí Âúòîâ îò ñ. Ãëîæåíå,
Îðÿõîâñêî, îñúäåí îò Íàðîäíèÿ
ñúä
Ñèìåîí Âåëêîâ, ñ. Òúðíàâà,
Áåëîñëàòèíñêî
Ìåòîäèé Àíàíèåâ, ñ. Áîðîâàí,
Âðà÷àíñêî
Àíòîí Ïåí÷åâ Èâàíîâ, îñúäåí
ïðåç 1952 ã. â Ïëåâåí íà 1 ãîäèíà
çàòâîð, çàùîòî îòêðàäíàë 500 êã
öâåêëî îò ÒÊÇÑ.

Çàòâîðà â
Ïàçàðäæèê, ïîñëå â
ÒÂÎ, ñ. Áåëåíå

25.Õ²².1957 ã.
17.Õ²².1954 ã.
15.V.1962 ã.
25.Õ²².1957 ã.

 çàòâîðà â Ïëåâåí

5.²Õ.1950 ã.
29.V²²².1952 ã.,
îñâîáîäåí â 1952 ã.
5.²Õ.1950 ã.

 çàòâîðà âúâ
Âðàöà
 çàòâîðà âúâ
Âðàöà
 çàòâîðà âúâ
Âðàöà, ïðåç 1952 –
â Ñîôèÿ
 çàòâîðà â
Òúðíîâî
 çàòâîðà âúâ
Âðàöà

5.²Õ.1950 ã.
5.²Õ.1950 ã.
29.V²²².1952 ã.
5.²Õ.1950 ã.
29.V²²².1952 ã.,
îñâîáîäåí â 1952 ã.
29.V²²².1952 ã.
29.V²²².1952 ã.

 çàòâîðà â Ïëåâåí

Ãåîðãè Ïîïõðèñòîâ Âåëåâ, îñúäåí Â çàòâîðà âúâ
ïðåç 1952 ã. íà 12 ãîäèíè çàòâîð çà Âðàöà
ïðèñâîÿâàíå íà ñóìè
Àòàíàñ Àòàíàñîâ, ñâåùåíèê â ñ.
Êðèâîäîë, Âðà÷àíñêî, îñúäåí íà 3
ãîäèíè çàòâîð

12.V.1953 ã.
(îñâîáîäåí)

12.V.1953 ã.

25.Õ²².1957 ã.

192

Áåç ïîñî÷åíà åïàðõèÿ
Àðõèìàíäðèò Êàëèñòðàò, áèâø
èãóìåí íà Ðèëñêèÿ ìàíàñòèð (äî
20 Õ². 1944 ã.), àðåñòóâàí ïðåç
þëè 1948 ã. è îñúäåí íà 10 ãîäèíè
çàòâîð
Àíäðåé Àíäðååâ, êàñèåð íà
Áà÷êîâñêèÿ ìàíàñòèð, àðåñòóâàí
ïðåç íîåìâðè 1956 ã.
Àðõèì. Ñòåôàí Éîâêîâ, ãëàâåí
ðåäàêòîð íà „Öúðêîâåí âåñòíèê”,
àðåñòóâàí ïðåç íîåìâðè 1956 ã.
Âúðõó ñïèñúêà íà Ñèíîäà ñúñ
ñâåùåíîñëóæèòåëè îò
23.Õ².1956 ã., çà êîèòî ñå èñêà
àìíèñòèÿ, ñëóæèòåë îò äèðåêöèÿ
íà èçïîâåäàíèÿòà íà 23.²²².1957 ã.
å ïîñòàâèë ðåçîëþöèÿ „Íàïðàâåíè
ïîñòúïêè çà àðõèì. Ñòåôàí”. Íå å
ÿñíî êàêâî å áèëî ðåøåíèåòî.
Àðõèòåêò Èâàí Ôèíîâ,
ðúêîâîäèòåë íà ïðîåêòàíòñêàòà
îðãàíèçàöèÿ ïðè Ñâ. ñèíîä,
àðåñòóâàí ïðåç íîåìâðè 1956 ã.
Òîäîð Ñòåôàíîâ Ôúðòóíîâ

 çàòâîðà â Ñîôèÿ,
à îò 1951 ã. – â
Øóìåí

29.V²²².1952 ã.,
îñâîáîäåí â 1952 ã.

23.Õ².1956 ã.

23.Õ².1956 ã.

23.Õ².1956 ã.

Âúäâîðåí â ÒÂÎ, ñ.
Áåëåíå ïðåç 1951 ã.
çà ñðîê îò 4 ãîäèíè

Ãåîðãè Îâ÷àðîâ îò ñ. Àíòîíîâî

12.V.1953 ã.

29.V²²².1952 ã. 134

193

Òîçè ñïèñúê, â êîéòî ôèãóðèðàò èìåíàòà ïðèáëèçèòåëíî íà 140 ñâåùåíîñëóæèòåëè, íÿìà ïðåòåíöèÿòà çà èç÷åðïàòåëíîñò.  èíòåðíåò, êàêòî è â íÿêîè
èçäàíèÿ, ôèãóðèðàò è äðóãè ñïèñúöè135, êîèòî îáà÷å íå âèíàãè öèòèðàò ñâîèòå
èçòî÷íèöè, êîåòî ïðàâè òàçè èíôîðìàöèÿ òðóäíà çà îáîáùàâàíå. Ñúñ ñèãóðíîñò íàé-ïúëíèÿò è êîíêðåòåí ñïèñúê íà ðåïðåñèðàíèòå ñâåùåíîñëóæèòåëè
ùå ìîæå äà áúäå ñúñòàâåí ñëåä äåêëàñèôèöèðàíåòî íà ñúîòâåòíèòå àðõèâè íà
ÌÂÐ è ïî-êîíêðåòíî íà Äúðæàâíà ñèãóðíîñò, êîåòî ùå äàäå âúçìîæíîñò è çà
ïî-ïúëíîòî èçó÷àâàíå íà òåõíèòå èíäèâèäóàëíè ñúäáè. Îãðàíè÷åíèÿòà íà ãîðíèÿ ñïèñúê ñà, ÷å òîé íå ñúäúðæà èíôîðìàöèÿ çà ïåðèîäà íà ïúðâîíà÷àëíèòå
ðåïðåñèè íåïîñðåäñòâåíî ñëåä 9 ñåïòåìâðè 1944 ã., ìàêàð ÷å â íåãî ïðîäúëæàâàò äà ôèãóðèðàò îñúäåíè îò Íàðîäíèÿ ñúä ñâåùåíèöè. Ñúùî òàêà òðÿáâà äà
ñå èìà ïðåäâèä, ÷å íÿêîè îò ìîëáèòå çà àìíèñòèðàíå (íàïðèìåð òàçè îò 1956 ã.)
ñà ïèñàíè íåïîñðåäñòâåíî ñëåä àðåñòà íà ñâåùåíèöè ïðåç íîåìâðè 1956 ã. Çàòîâà å âúçìîæíî íÿêîè îò ñïîìåíàòèòå â òàçè ìîëáà äà ñà áèëè îñâîáîäåíè,
áåç äà ñå å ñòèãíàëî äî îñúäèòåëíà ïðèñúäà. Ñïèñúöèòå ñúäúðæàò èíôîðìàöèÿ
ñàìî çà ïîèñêàíà àìíèñòèÿ, áåç äà å ÿñíî êàêúâ å ðåçóëòàòúò îò òàçè ìîëáà, ñ
èçêëþ÷åíèå íà äàííèòå çà 1952 è 1953 ã., âúç îñíîâà íà êîåòî ñà ïîñî÷åíè è
îñâîáîäåíèòå ïðåç òåçè äâå ãîäèíè.  äîïúëíåíèå êúì îñúäåíèòå èëè çàòâîðåíè â òðóäîâî-âúçïèòàòåëíèòå îáùåæèòèÿ äóõîâíèöè ñúùåñòâóâà è äðóãࠖ
ñúùî òîëêîâà âíóøèòåëíà ãðóïà îò ñâåùåíîñëóæèòåëè, íà êîèòî èì å íàëîæåíà ôèíàíñîâà èëè àäìèíèñòðàòèâíà ñàíêöèÿ (íàé-÷åñòî êîíôèñêàöèÿ íà èìóùåñòâîòî, ñúïðîâîäåíà ñ ëèøàâàíå îò ãðàæäàíñêè ïðàâà) – íà 10 þëè 1954 ã.
Ñèíîäúò îòïðàâÿ ìîëáà çà îïðîùàâàíå íà òàêèâà íàêàçàíèÿ, íàëîæåíè íà 88
äóøè136.
Âúïðåêè âñè÷êè òåçè óãîâîðêè ìîæå äà ñå òâúðäè, ÷å òîâà å ïðèáëèçèòåëíî ïúëíèÿò ñïèñúê íà ïðàâîñëàâíè ñâåùåíîñëóæèòåëè, êîèòî èçëåæàâàò
ïðèñúäè ñëåä 1949 ã. Âúç îñíîâà íà òåçè äàííè ìîãàò äà ñå íàïðàâÿò è íÿêîè
èçâîäè çà öÿëîñòíàòà ðåïðåñèâíà ïîëèòèêà íà äúðæàâàòà êúì äóõîâåíñòâîòî.
Îò ãëåäíà òî÷êà íà ñòàòèñòèêàòà ìîæå äà ñå òâúðäè, ÷å ðåïðåñèðàíèòå ñâåùåíîñëóæèòåëè íà ÁÏÖ îò ñðåäàòà íà 40-òå äî ñðåäàòà íà 50-òå ãîäèíè ñà íàä
200 äóøè, êîåòî ïðàâè ïðèáëèçèòåëíî 10% îò áÿëîòî äóõîâåíñòâî íà ÁÏÖ.
Ïðàâîñëàâíèòå ñâåùåíîñëóæèòåëè ñà çàñåãíàòè îò íÿêîëêî ðåïðåñèâíè âúëíè. Ïúðâàòà å íåïîñðåäñòâåíî ñëåä 9 ñåïòåìâðè 1944 ã. è å ïðîäúëæåíà îò
Íàðîäíèÿ ñúä. Âòîðàòà âúëíà çàïî÷âà ïðåç 1949 ã. è òðàå ñ ðàçëè÷íà èíòåíçèâíîñò äî ñðåäàòà íà 50-òå ãîäèíè, êàòî èçîëèðàíè ñëó÷àè íà îñúäåíè ïî ïîëèòè÷åñêè ïðè÷èíè ñâåùåíèöè èìà äî êðàÿ íà 50-òå ãîäèíè. Íàé-ìàùàáíè ñà ðåïðåñèèòå â ïåðèîäà 1949–1952 ã. è òîâà ñúâïàäà ñ äîáðå äîêóìåíòèðàíàòà â
ëèòåðàòóðàòà ðåïðåñèâíà âúëíà ñðåùó êàòîëè÷åñêèòå äóõîâíèöè â Áúëãàðèÿ,
êóëìèíèðàëà â ïîêàçíèÿ ïðîöåñ è îñúæäàíåòî íà ñìúðò íà Íèêîïîëñêèÿ åï.
Åâãåíè Áîñèëêîâ è íà ñâåùåíèöèòå Êàìåí Âè÷åâ, Ïàâåë Äæèäæîâ è Éîñàôàò
Øèøêîâ. Ïîñëåäíàòà ðåïðåñèâíà âúëíà ñðåùó ïðàâîñëàâíîòî äóõîâåíñòâî å

194

îò 1956 ã. è òÿ å ñëåäñòâèå îò óíãàðñêèòå ñúáèòèÿ, êúì êîèòî ÷àñò îò äóõîâåíñòâîòî èçêàçâà ñâîèòå ñèìïàòèè.  òðóäîâî-âúçïèòàòåëíèòå îáùåæèòèÿ èìà
âúäâîðåíè ïðàâîñëàâíè ñâåùåíèöè äî òÿõíîòî çàêðèâàíå ïðåç 1962 ã. Êàòî
öÿëî îáåêò íà íàé-ìàùàáíà ðåïðåñèÿ ñà èìåííî åíîðèéñêèòå ñâåùåíèöè, äîêàòî êúì ïðåäñòàâèòåëèòå íà âèñøåòî äóõîâåíñòâî äúðæàâàòà ïðåäïî÷èòà äà
èçïîëçâà ïî-ìåêè ôîðìè íà âúçäåéñòâèå. Òîâà ñúñ ñèãóðíîñò å îñìèñëåíà ïîëèòèêà, ÷èÿòî öåë å ãîíåíèåòî ñðåùó Öúðêâàòà äà íå ñå àôèøèðà îòêðèòî íå
ñàìî ïî âúíøíîïîëèòè÷åñêè ñúîáðàæåíèÿ, íî è çà äà íå îò÷óæäè íàñåëåíèåòî
îò ìåðîïðèÿòèÿòà íà âëàñòòà, êîåòî ìîæå äà îáÿñíè è ëèïñàòà íà ïîêàçíè ïðîöåñè ñðåùó ïðàâîñëàâíèòå äóõîâíèöè.
Òåçè äàííè ïðîòèâîðå÷àò íà îáùàòà ïðåäñòàâà, ÷å Ñâ. ñèíîä å ïðèåìàë
íàñèëñòâåíèòå ìåðîïðèÿòèÿ ïî îòíîøåíèå íà íèçøåòî äóõîâåíñòâî áåç îñîáåíà ñúïðîòèâà. Èñêàíèÿòà íà Ñèíîäà çà àìíèñòèðàíå íà îñúäåíè ñâåùåíèöè â
îãðîìíàòà ñè ÷àñò íå äàâàò ïîëîæèòåëåí ðåçóëòàò, íî íàëè÷èåòî íà âñè÷êè
òåçè ñïèñúöè ãîâîðè ïîíå çà èçâåñòåí íàòèñê, îêàçâàí âúðõó äúðæàâàòà, çà
îãðàíè÷àâàíå íà ôèçè÷åñêèòå ðåïðåñèè.  îïðåäåëåíè ñëó÷àè ìîëáàòà íà Ñèíîäà äàâà èçâåñòíè ðåçóëòàò è âîäè äî îñâîáîæäàâàíåòî íà íÿêîè ñâåùåíîñëóæèòåëè. Ïðåç 1953 ã. ìîëáàòà íà Ñèíîäà å ïðåïðàòåíà äî Ïîëèòáþðî íà ÖÊ
íà ÁÊÏ ñ ïðèëîæåí ñïèñúê è ñúñ ñòàíîâèùåòî çà îñâîáîæäàâàíå íà òðèìà îò
òÿõ, èçëåæàâàùè ñðàâíèòåëíî ëåêè ïðèñúäè.  ïîëåòî íà òîâà ïðåäëîæåíèå
ñòîè ðåçîëþöèÿòà íà Âúëêî ×åðâåíêîâ: „Äà ñå ïîìèëâàò“. Îò òàçè ïðåïèñêà
ñòàâà ÿñíî, ÷å ïîìèëâàíåòî íà ñâåùåíîñëóæèòåëè ñàìî ôîðìàëíî å ñòàâàëî
îò Ïðåçèäèóìà íà Íàðîäíîòî ñúáðàíèå, íî ñúùèíñêîòî ðåøåíèå ñå å âçèìàëî
îò âèñøåòî ïàðòèéíî ðúêîâîäñòâî.
Íàé-âèñîêîïîñòàâåíèòå äóõîâíèöè, ñïîìåíàòè â òîçè ñïèñúê, ñà èãóìåíèòå íà íÿêîëêî ìàíàñòèðà, à íàé-èçâåñòåí å ñëó÷àÿò íà áèâøèÿ èãóìåí íà
Ðèëñêèÿ ìàíàñòèð àðõèìàíäðèò Êàëèñòðàò (Íàêîâ). Ïðåç 1948 ã. òîé å îñúäåí
íà 10 ãîäèíè çàòâîð, ãëîáà îò 350 000 ëåâà è ëèøàâàíå îò ãðàæäàíñêè ïðàâà çà
ñðîê îò 15 ãîäèíè çàðàäè êîíòàêòèòå ìó ñ öàðñêîòî ñåìåéñòâî è çàðàäè îïîçèöèÿòà ìó ñðåùó ïðåìàõâàíåòî íà ãðîáíèöàòà íà öàð Áîðèñ III îò ìàíàñòèðà137.
Ñëåä ìîëáàòà íà Ñâ. ñèíîä ïðåç 1952 ã. àðõèì. Êàëèñòðàò å îñâîáîäåí è å
èçïðàòåí íà ôàêòè÷åñêî çàòî÷åíèå â Áà÷êîâñêèÿ ìàíàñòèð. Ïðåç 1954 ã. Ñèíîäúò èñêà äà ìó áúäàò âúçñòàíîâåíè ãðàæäàíñêè ïðàâà, êîåòî áè ìó äàëî âúçìîæíîñò îòíîâî äà çàåìà ïîñòîâå â öúðêîâíàòà éåðàðõèÿ. Îòãîâîðúò íà Äèðåêöèÿòà íà èçïîâåäàíèÿòà å îòðèöàòåëåí138. Àðõèì. Êàëèñòðàò óìèðà â Áà÷êîâñêèÿ ìàíàñòèð â íà÷àëîòî íà 1959 ã.  àðõèâèòå èìà îïèñàíè è äðóãè ïîäîáíè ñëó÷àè, ïðè êîèòî ïîìèëâàíè ñâåùåíèöè ñ ãîäèíè íå ìîãàò äà âúçñòàíîâÿò ãðàæäàíñêèòå ñè ïðàâà, êîåòî îãðàíè÷àâà âúçìîæíîñòèòå èì äà ñå âúðíàò êúì åíîðèéñêàòà ñè ñëóæáà.
Ïàðàëåëíî íà òåçè ôèçè÷åñêè ðåïðåñèè òå÷å è àêòèâíà êàìïàíèÿ çà íàëàãàíå íà íàé-ðàçëè÷íè àäìèíèñòðàòèâíè ïðå÷êè ïðåä äåéíîñòòà íà ñâåùåíèöè-

195

òå. Íàé-÷åñòî òåçè ìåðêè ñà èíèöèèðàíè îò ìåñòíèòå âëàñòè, à òåõåí îáåêò å
êîíêðåòåí åíîðèéñêè ñâåùåíèê. Ïúëåí êàòàëîã íà òåçè îãðàíè÷åíèÿ å íåâúçìîæíî äà áúäå íàïðàâåí, íî ìîæå äà ñå òâúðäè, ÷å òàçè êàìïàíèÿ íå ñïèðà ïðåç
öåëèÿ êîìóíèñòè÷åñêè ïåðèîä, êîåòî ëè÷è îò íåïðåêúñíàòèòå ïðåïèñêè ïî ïîäîáíè âúïðîñè, èíèöèèðàíè îò îòäåëíè ìèòðîïîëèòè. Òîçè òèï îïëàêâàíèÿ ïðåäñòàâëÿâàò íàé-îáøèðíàòà êîðåñïîíäåíöèÿ ìåæäó Ñèíîäà è Äèðåêöèÿòà íà èçïîâåäàíèÿòà ïðåç öåëèÿ êîìóíèñòè÷åñêè ïåðèîä, êàòî òàêèâà ïðèìåðè ìîãàò
äà áúäàò äàäåíè ñòîòèöè. Ïðåç 1951 ã. åíîðèéñêèÿò ñâåùåíèê îò ñ. Êîøàðåâî,
Áðåçíèøêî, ñå îïëàêâà, ÷å ñåëñêèÿò ñúâåò ìó íàëîæèë çàáðàíà äà áèå êàìáàíàòà.  îòãîâîð Äèðåêöèÿòà íà èçïîâåäàíèÿòà íàðåæäà íà ñåëñúâåòà äà âäèãíå
çàáðàíàòà, çàùîòî òîâà íàðóøàâàëî „ñâîáîäàòà íà èçïîâåäàíèÿòà“139. Ñèíîäúò
îôèöèàëíî ñå îïëàêâà îò íàëîæåíàòà â íà÷àëîòî íà 50-òå ãîäèíè îò íÿêîè ñåëñúâåòè çàáðàíà íà ìåñòíèòå ñâåùåíèöè äà èçäàâàò êðúùåëíè ñâèäåòåëñòâà ñ
àðãóìåíòà, ÷å òå ñà çàãóáèëè þðèäè÷åñêèÿ ñè ñìèñúë ñëåä âúâåæäàíåòî íà
ãðàæäàíñêèòå ñâèäåòåëñòâà çà ðàæäàíå140. Ïðåç ìàé 1953 ã. ïúëíîìîùíèêúò
íà ñåëñúâåòà â åäíî ñîôèéñêî ñåëî íàêàðàë ìåñòíèòå ñâåùåíèöè äà ïèøàò îáÿñíåíèå çàùî ñà ñëóæèëè â õðàìà è ñà ñúáèðàëè áîãîìîëöè áåç íåãîâî ðàçðåøåíèå141.
 ñëåäâàùèòå ãîäèíè ïðîäúëæàâà àêòèâíîòî ñúáèðàíå íà õàðàêòåðèñòèêè íà ñâåùåíèöè, àâòîðè íà êîèòî îòíîâî ñà ìåñòíèòå âëàñòè.  àðõèâèòå èìà
çàïàçåíè îáøèðíè ïðåïèñêè çà ñâåùåíèöèòå â Òúðíîâñêàòà142 è â Ëîâ÷àíñêàòà143 åïàðõèÿ îò íà÷àëîòî è ñðåäàòà íà 50-òå ãîäèíè. Òå îòíîâî íå îñòàâàò áåç
ïîñëåäèöè, òúé êàòî Äèðåêöèÿòà íà èçïîâåäàíèÿòà èñêà îáÿñíåíèå îò ñúîòâåòíèÿ ìèòðîïîëèò çà âñåêè ñëó÷àé íà ñâåùåíèê, çàïîäîçðÿí, ÷å íå ñúòðóäíè÷è
àêòèâíî íà íàðîäíàòà âëàñò. Òàçè áþðîêðàòè÷íà ïðàêòèêà î÷åâèäíî ìíîãî äîïàäà íà Äèðåêöèÿòà, òúé êàòî ïðåç ñëåäâàùèòå ãîäèíè òîçè òèï äîêóìåíòè ñå
óâåëè÷àâàò îùå ïîâå÷堖 íîâà âúëíà çà ñúáèðàíå íà òàêèâà õàðàêòåðèñòèêè
èìà ïðåç 1959–1960 ã., êàòî îò òîçè ïåðèîä ñà çàïàçåíè õàðàêòåðèñòèêèòå íà
ñâåùåíèöè îò Íåâðîêîïñêàòà, Ëîâ÷àíñêàòà è Ñîôèéñêàòà åïàðõèÿ144.
Äðóã ïðèìåð çà àäìèíèñòðàòèâåí òîðìîç, íî òîçè ïúò íà öåíòðàëíî ðàâíèùå, å âúçíèêíàëèÿò ïðîáëåì ïðè èçäàâàíåòî íà íîâèòå äîêóìåíòè çà ñàìîëè÷íîñò íà ìîíàñèòå. Òîçè åïèçîä ñå ðàçâèâà ïðåç 1953 ã. è ïðîâîêèðà ïîðåäèöà îò èçëîæåíèÿ îò ñòðàíà íà Ñèíîäà, ñëåäñòâèå îò îïëàêâàíèÿòà íà ðåäèöà
ìîíàñè, ÷å â íîâèòå ïàñïîðòè ñå çàïèñâà ñàìî òÿõíîòî ñâåòñêî èìå.  ðåçóëòàò íà 13 ÿíóàðè 1953 ã. ãëàâíèÿò ñåêðåòàð íà Ñèíîäà îáñòîéíî ðàçÿñíÿâà íà
Äèðåêöèÿòà íà èçïîâåäàíèÿòà ñìèñúëà íà ìîíàøåñêèòå èìåíà è íàñòîÿâà äà
áúäå ðàçïîðåäåíî íà
„ìèëèöèîíåðñêèòå âëàñòè äà èçäàâàò ëè÷íè ïàñïîðòè íà ìîíàñèòå ñ
ìîíàøåñêèòå èì èìåíà, êàòî íà ñúùèòå ñå ðàçðåøè äà ñå ñíèìàò ñ ìîíàøåñêèòå ñè øàïêè (êàìèëàâêè) è ñúñ óñòàíîâåíîòî îò öúðêâàòà áóëî íàä
øàïêàòà“.

196

Ñ äðóãî ïèñìî Ñèíîäúò íàñòîÿâà äà ñå ïðåêðàòè ïðàêòèêàòà â ãðàôàòà
„ïðîôåñèÿ“ íà íîâèòå ïàñïîðòè çà ñâåùåíèöèòå äà áúäå îòáåëÿçâàíà „ñâîáîäíà ïðîôåñèÿ“, à äà ñå âïèñâà ïðîôåñèÿ „ñâåùåíèê“.  êðàéíà ñìåòêà Äèðåêöèÿòà íà èçïîâåäàíèÿòà ïðèåìà ïîâå÷åòî îò èñêàíèÿòà, êàòî ñå ñúãëàñÿâà â
ïàñïîðòèòå äà áúäå çàïèñàíî ìîíàøåñêîòî èìå, â ñêîáè äà áúäå äîáàâåíî ñâåòñêîòî, à â ãðàôàòà ïðîôåñèÿ äà ñå îòáåëÿçâà „ñâåùåíèê“, íî îòõâúðëÿ èñêàíåòî ìîíàñèòå äà ñå ñíèìàò ñ ìîíàøåñêèòå ñè øàïêè145.
Ñëåä ñìåê÷àâàíåòî íà ôèçè÷åñêèòå ðåïðåñèè ìîæå äà ñå ãîâîðè çà óñòàíîâÿâàíåòî íà îòíîñèòåëíî ìèðíî ñúæèòåëñòâî ìåæäó Öúðêâàòà è äúðæàâàòà.
Öåíòðàëíî ìÿñòî â ìîäåëà íà òåçè îòíîøåíèÿ çàåìà èçèñêâàíåòî Öúðêâàòà äà
ñúòðóäíè÷è íà äúðæàâàòà ïî íÿêîè êîíêðåòíè âúïðîñè, îáîáùåíè âåðîÿòíî
íàé-äîáðå â åäíà çàïîâåä íà Òúðíîâñêèÿ ìèòðîïîëèò Ñîôðîíèé äî àðõèåðåéñêèÿ íàìåñòíèê â Ãîðíà Îðÿõîâèöà îò 16 þëè 1958 ã., â êîÿòî ñå êàçâà:
„Âúç îñíîâà íà îêðúæíîòî ïîñëàíèå ¹ 2776 îò 15 ìàðò 1958 ã. íà Íåãîâî Ñâåòåéøåñòâî áúëãàðñêèÿ ïàòðèàðõ Êèðèë è Ñâ. Ñèíîä â ïúëåí ñúñòàâ,
êàêòî è ðåäèöà íàøè îêðúæíè ïðåäïèñàíèÿ (...) çàäúëæàâàìå Âàøå Âñåáëàãîãîâåéíñòâî äà ñúîáùèòå íà åíîðèéñêèòå ñâåùåíèöè (...) ïðè ïúðâàòà òÿõíà îêîëèéñêà êîíôåðåíöèÿ ñëåäíîòî: åíîðèéñêèòå íè ñâåùåíèöè òðÿáâà è
çàíàïðåä äà äàâàò ñâîåòî êîðåêòíî è ëîÿëíî ñúòðóäíè÷åñòâî íà Î. Ô. Íàðîäíà âëàñò ïî âñè÷êè âúïðîñè è ñåêòîðè, ãäåòî íå ñå çàñÿãàò èäåîëîãèÿòà
è ïðàâîòî íà âúòðåøíî ñàìîóïðàâëåíèå è ñàìîóðåæäàíå íà íàøàòà Ïðàâîñëàâíà íàðîäíà Áúëãàðñêà öúðêâà. À òàêèâà âúïðîñè è ñåêòîðè ñà:
1. Àêöèÿòà çà çàùèòà íà ìèðà.
2. Áúëãàðî-Ñúâåòñêàòà äðóæáà.
3. Áúëãàðñêè ×åðâåí êðúñò.
4. Áîðáàòà ñðåùó àëêîõîëèçìà è õóëèãàíñòâîòî.
5. È íà ñòîïàíñêèÿ ñåêòî𠖠ó÷àñòèåòî íà åíîðèéñêèòå ñâåùåíèöè â òðóäîâèòå êîîïåðàòèâíè çåìåäåëñêè ñòîïàíñòâࠖ ÒÊÇÑ – è äðóãè ïîäîáíè
ñòîïàíñêè ìåðîïðèÿòèÿ íà Î. Ô. Íàðîäíà âëàñò“146.
Çàïîâåäòà èçèñêâà ïðè âúçíèêâàíå íà êîíôëèêòè ñ íàðîäíèòå ñúâåòè òå
äà áúäàò ñúîáùàâàíè íà ìèòðîïîëèòà, êîéòî îò ñâîÿ ñòðàíà ùå ñå îïèòâà äà ãè
óðåæäà â ïðåãîâîðè ñ ìåñòíèòå âëàñòè èëè ùå ãè äîêëàäâà íà Ñèíîäà.
Ìàêàð è äà íå å îôèöèàëåí äîêóìåíò íà Ñâ. ñèíîä, à íà åäèí îò íåãîâèòå
ìèòðîïîëèòè (êîéòî îáè÷àéíî ïîïàäà â ñïèñúêà íà „ðåàêöèîíåðèòå“), òîçè äîêóìåíò îïèñâà íàé-ëàêîíè÷íî ñêëþ÷åíèÿ „äîãîâîð“ ìåæäó Öúðêâà è äúðæàâà.
Òîé âêëþ÷âà ñúäåéñòâèå îò ñòðàíà íà äóõîâåíñòâîòî ïî äúðæàâíèòå èíèöèàòèâè, îïèñàíè â çàïîâåäòà íà ìèòðîïîëèòà, ñðåùó êîåòî äúðæàâàòà ñå àíãàæèðà äà ñïàçâà íÿêàêâî áëàãîïðèëè÷èå â îòíîøåíèåòî ñè êúì Öúðêâàòà, âêëþ÷èòåëíî è äà çà÷èòà ïðàâîòî º íà èçâåñòíî ñàìîóïðàâëåíèå.
Òàêà ÷ðåç êîìáèíèðàíèÿ íàòèñê íà öåíòðàëíî è íà ìåñòíî ðàâíèùå äúðæàâàòà óñïÿâà äà ïðèòúïè îïîçèöèÿòà íà Ñâ. ñèíîä, áåç äà ñòèãà äî îòêðèòà

197

êîíôðîíòàöèÿ ñ Ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà. Ïðè÷èíàòà êîìóíèñòè÷åñêàòà äúðæàâà äà ïðåäïî÷åòå äà „ïðàâè ïîëèòèêà“ ñ âèñøåòî äóõîâåíñòâî, âìåñòî äà îðãàíèçèðà ïðèìåðíî ïîêàçíè ïðîöåñè ñðåùó îòäåëíè íåãîâè ïðåäñòàâèòåëè èëè
äèðåêòíî äà çàêðèå Ñèíîäà, íàé-âåðîÿòíî ñå êîðåíè îñâåí â íåáëàãîïðèÿòíèÿ
ìåæäóíàðîäåí îòçâóê îò òàêèâà äåéñòâèÿ è â îáùåñòâåíîòî âëèÿíèå íà Ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà. Äàëå÷ íå å ìàëîâàæíî, ÷å òàêà å èçáåãíàòà è îïàñíîñòòà îò
ïîÿâàòà íà „ïîäçåìíà“ èëè „íåëåãàëíà“ Öúðêâà. Äúðæàâíàòà ñòðàòåãèÿ ïðåç
òîçè ïåðèîä å íàñî÷åíà êúì ïðèâëè÷àíåòî íà êîíêðåòíè ïðåäñòàâèòåëè íà âèñøåòî äóõîâåíñòâî, êàòî â íàé-ãîëÿìà ñòåïåí òîâà ñå îòíàñÿ çà ïàòðèàðõ Êèðèë, êîéòî ñúùî å ïðåäñòàâèòåë íà „ñòàðîòî“ ïîêîëåíèå â Ñèíîäà è ñ ëè÷íèÿ
ñè àâòîðèòåò èìà âúçìîæíîñò äà îñèãóðè ïîäêðåïàòà íà ïðîêàðâàíàòà îò äúðæàâàòà ïîëèòèêà. Òîçè ôàêò íå ìîæå äà áúäå ïîäöåíÿâàí, çàùîòî êàêâèòî è
îáâèíåíèÿ äà áúäàò îòïðàâÿíè êúì Ñèíîäà èëè ïàòðèàðõà ïðåç ñëåäâàùèòå
ãîäèíè, íåñúìíåí ôàêò å, ÷å ïðåç öåëèÿ êîìóíèñòè÷åñêè ïåðèîä Ñèíîäúò çàïàçâà ñâîÿ êîëåãèàëåí õàðàêòåð, à òîâà îçíà÷àâà è çàïàçâàíåòî íà èçâåñòíà
ñúáîðíîñò â Öúðêâàòà, êîåòî òðóäíî ìîæå äà ñå êàæå çà êîÿòî è äà áèëî äðóãà
èíñòèòóöèÿ â äúðæàâàòà. Äåéñòâèòåëíî, êîëåãèàëíèòå òðàäèöèè íà Ñèíîäà â
òîòàëèòàðíàòà ñðåäà íåðÿäêî ìó íîñÿò è íåãàòèâè, çàùîòî äúðæàâàòà ñå âúçïîëçâà îò ðàçíîãëàñèÿòà ñðåä ìèòðîïîëèòèòå è ñòèìóëèðà ðàçäåëåíèåòî ìåæäó òÿõ. Ìåæäóâðåìåííî äî ñðåäàòà íà 50-òå ãîäèíè äúðæàâàòà îïðåäåëÿ ñâîåòî îòíîøåíèå è êúì ïî-íèñêèòå íèâà â öúðêîâíàòà éåðàðõèÿ, êàòî çàâèíàãè
ñïèðà ðàçâèòèåòî íà ïîòåíöèàëíè áúäåùè ìèòðîïîëèòè, êúì êîèòî èçïèòâà
èçâåñòíè ðåçåðâè. Êàòî ïîêàçàòåëíè ïðèìåðè â òîâà îòíîøåíèå ìîãàò äà áúäàò ïîñî÷åíè ãëàâíèÿò ñåêðåòàð íà Ñèíîäà àðõèì. Ñèìåîí, Ëåâêèéñêèÿò åïèñêîï Ïàðòåíèé, ïðîòîñèíãåëúò íà Ñîôèéñêàòà ìèòðîïîëèÿ àðõèì. Ìèðîí, êàêòî è ïîñòîÿííî ðåïðåñèðàíèÿò ïðåç öåëèÿ êîìóíèñòè÷åñêè ïåðèîä àðõèì. Âàñèëèé Òðèíãîâ. Òîâà äàâà âúçìîæíîñò çà ðàçâèòèå íà ïî-ìàëêî èçâåñòíè â òîçè
ìîìåíò äóõîâíèöè, íà ÷èÿòî ëîÿëíîñò äúðæàâàòà ðàç÷èòà.
Âñè÷êè òåçè ôàêòè èçãðàæäàò åäíà äîñòà ïî-íþàíñèðàíà è íåïðîñòà êàðòèíà íà æèâîòà íà Áúëãàðñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà ïðåç êîìóíèçìà. Àðõèâíèòå äîêóìåíòè ïîêàçâàò, ÷å âèñøåòî äóõîâåíñòâî ïðåç 50-òå ãîäèíè òúðñè
íà÷èíè çà ñúïðîòèâà íà êîìóíèñòè÷åñêèÿ ðåæèì è íà íàëàãàíàòà îò íåãî àòåèñòè÷íà ïðîïàãàíäà. Ïî-ñêîðî ìîæå äà ñå òâúðäè, ÷å òàçè ïðîïàãàíäà å áèëà
òîëêîâà ñèëíà è óáåäèòåëíà, ÷å å äàëà âúçìîæíîñò äà áúäàò çàáðàâåíè èìåíàòà íà ìèòðîïîëèòèòå, êîèòî íåçàâèñèìî îò òåæêèòå óñëîâèÿ ñà íàïðàâèëè íåîáõîäèìîòî çà ñúõðàíÿâàíåòî íà Öúðêâàòà â íîâèòå òîòàëèòàðíè óñëîâèÿ. Äåéíîñòòà íà òåçè äóõîâíèöè å ïðè÷èíàòà äî ñàìèÿ êðàé íà êîìóíèñòè÷åñêèÿ ïåðèîä äúðæàâàòà äà âèæäà â Öúðêâàòà ïîòåíöèàëåí èäåîëîãè÷åñêè êîíêóðåíò, à
â äîêëàäèòå îò 70-òå è 80-òå ãîäèíè ïî÷òè íåïðåêúñíàòî äà ñå ãîâîðè çà àêòèâèçèðàíå íà ðåëèãèîçíèÿ æèâîò.

198

ÁÅËÅÆÊÈ
Êàëêàíäæèåâà, Äàíèåëà. Áúëãàðñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà è „íàðîäíàòà äåìîêðàöèÿ“ (1944–1953 ã.). Ñèëèñòðà, Ôîíäàöèÿ „Äåìîñ“, 2002 ã.
2
Ïî-êîíêðåòíî âèæ: Ãðóé÷åâ, Ñò. Ñâåùåíîìú÷åíèöè íà Áúëãàðñêàòà ïðàâîñëàâíà
öúðêâà, æåðòâè íà êîìóíèçìà â Áúëãàðèÿ (1923–2002 ã.). Ñ., Èíôîìàêñ, 2002 ã.
3
Ñïîðåä íÿêîè äàííè â ñðåäàòà íà 30-òå ãîäèíè áúëãàðñêîòî ïðàâèòåëñòâî ñå å ïðîòèâîïîñòàâèëî íà ïðåäëîæåíèå íà Ñâ. ñèíîä äà áúäå èçáðàí íîâ åêçàðõ, êàòî å ïîèñêàëî ïðåäè òîâà äà áúäå èçâúðøåíà ðåâèçèÿ íà Åêçàðõèéñêèÿ óñòàâ. Âèæ: ÀÌÂíÐ,
ô. 10, îï. 9, à.å. 63
4
ÀÌÂíÐ, ô. 10, îï. 9, à.å. 225
5
ÀÌÂíÐ, ô. 10, îï. 9, à.å. 69
6
Öàöîâ, Á. Àðõèåðåèòå íà Áúëãàðñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà. Ðóñå, Ïðèíöåïñ, 2003 ã.,
ñ. 135
7
Êàëêàíäæèåâà, Ä. Öèò. ñú÷., ñ. 37–45.
8
ÀÌÂíÐ, ô. 10, îï. 9, à.å. 62
9
Ïàê òàì
10
Òåìåëñêè, Õðèñòî. Áúëãàðñêàòà ïàòðèàðøèÿ – ñòîæåð íà Ïðàâîñëàâèåòî. Â: Öúðêîâåí âåñòíèê, áð. 9–10/ãîäèíà 103/2003. Ñúùî íà: http://synpress-classic. dveri. bg/
09–2003/BP–stojer. htm
11
ÀÌÂíÐ, ô. 10, îï. 9, à.å. 63
12
Ïàê òàì, ñ. 236
13
ÀÌÂíÐ, ô. 10, îï. 9, à.å. 225
14
Ïàê òàì
15
Êàëêàíäæèåâà, Ä. Öèò. ñú÷., ñ. 238
16
ÀÌÂíÐ, ô. 10, îï. 9, à.å. 225
17
Ïàê òàì, ñ. 238
18
Ïàê òàì, ñ. 239.
19
Ïðåç 1924 ã. Ïîëñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà ïîëó÷àâà àâòîêåôàëèÿ îò Âñåëåíñêàòà
ïàòðèàðøèÿ. Ïðåç 1948 ã. òÿ ñå îòêàçâà îò òàçè „íåêàíîíè÷íà àâòîêåôàëèÿ“ è ñå
îáðúùà ñ ìîëáà çà ïðèçíàíèå êúì Ìîñêîâñêàòà ïàòðèàðøèÿ, êîÿòî º ïðèçíàâà àâòîêåôàëåí ñòàòóò íà 22 þíè 1948 ã. Ïîâå÷å ïî òîçè âúïðîñ âèæ: Ñâèòè÷, À. Ê. Ïðàâîñëàâíàÿ Öåðêîâü â Ïîëüøå è åå àâòîêåôàëèÿ. Â: http://www.krotov.info/libr_min/
s/svitich 2.html
20
ÀÌÂíÐ, ô. 10, îï. 9, à.å. 225
21
Ïàê òàì
22
Êàëêàíäæèåâà. Ä. Öèò. ñú÷., ñ. 241–246
23
Ïàê òàì, ñ. 247–248
24
Ïàê òàì, ñ. 249
25
Ïàê òàì, ñ. 250–253
26
ÀÌÂíÐ, ô. 10, îï. 9, à.å. 204
27
ÀÌÂíÐ, ô. 10, îï. 9, à.å. 264
28
Òåìåëñêè, Õðèñòî. Öèò. ñú÷.
29
ÀÌÂíÐ, ô. 10, îï. 9, à.å. 210
30
ÀÌÂíÐ, ô. 10, îï. 9, à.å. 208
31
ÀÌÂíÐ, ô. 10, îï. 9, à.å. 226
1

199

Ïàê òàì
Ïàê òàì
34
ÀÌÂíÐ, ô. 10, îï. 9, à.å. 204
35
Ïîâå÷å ïîäðîáíîñòè ïî èçñåëâàíåòî íà åêçàðõ Ñòåôàí â ñ. Áàíÿ âèæ: Êàëêàíäæèåâà, Ä. Öèò. ñú÷. ñ. 258–263.
36
ÀÌÂíÐ, ô. 10, îï. 9, à.å. 22
37
ÀÌÂíÐ, ô. 10, îï. 9, à.å. 603
38
ÀÌÂíÐ, ô. 10, îï. 9, à.å. 694
39
ÀÌÂíÐ, ô. 10, îï. 6, à.å. 159
40
ÀÌÂíÐ, ô. 10, îï. 9, à.å. 865
41
Âîëîêèòèíà, Ò, Ìóðàøêî, Ã., Íîñêîâà. À. Ìîñêâà è Âîñòî÷íàÿ Åâðîïà. Âëàñòü è
öåðêîâü â ïåðèîä îáùåñòâåííûõ òðàíñôîðìàöèé 40–50-õ ãîäîâ ÕÕ âåêà. Ì., 2008.
ñ. 101–102
42
Ïàê òàì. ñ. 100.
43
Ïîâå÷å ïîäðîáíîñòè âèæ -Â: Êóðàåâ Àíäðåé, äÿêîí. Àðõèåðåéñêîå ñîâåùàíèå 1948
ãîäà è ñîâðåìåííûå ìèôû î íåì. 2008. Â: http://kiev-orthodox.org/site/personalities/
1855
44
Êàëêàíæäèåâà, Ä. Öèò. ñú÷., ñ. 76–143
45
Âñè÷êè îïèñàíè äîêóìåíòè ìîãàò äà áúäàò íàìåðåíè â ÖÄÀ, ô. 165, îï. 1, à.å. 15
46
ÖÄÀ, ô. 165, îï. 3, à.å. 293
47
ÀÌÂíÐ, ô. 10, îï. 9, à.å. 222
48
ÀÌÂíÐ, ô. 10, îïèñ 5, à.å. 98
49
ÀÌÂíÐ, ô. 10, îï. 9, à.å. 509
50
Êàëêàíäæèåâà. Ä. Öèò. ñú÷., ñ. 183–184.
51
Ìåøêîâà, Ï., Øàðëàíîâ, Ä. Áúëãàðñêàòà ãèëîòèíà. Òàéíèòå ìåõàíèçìè íà Íàðîäíèÿ ñúä. Ñ., Àãåíöèÿ „Äåìîêðàöèÿ“, 1994 ã., ñ. 132–140.
52
Ïîâå÷å çà ðåïðåñèèòå îò òîçè ïåðèîä âèæ: Êàëêàíäæèåâà. Ä. Öèò. ñú÷., ñ. 182–189
53
Ïàê òàì, ñ. 193–194.
54
Ïàê òàì, ñ. 194–200.
55
ÀÌÂíÐ, ô. 10, îï. 9, à.å. 206
56
Ïàê òàì
57
Öàöîâ. Á. Öèò. ñú÷., ñ. 215
58
Ïîâå÷å çà ìèòðîïîëèòñêîòî ñëóæåíèå íà Áîðèñ âèæ: Àíãåëîâ, Â. Íåâðîêîïñêà åïàðõèÿ ïðè óïðàâëåíèåòî íà Ìèòðîïîëèò Áîðèñ (1935–1948 ã.). Â: Ðåëèãèÿ è öúðêâà â
Áúëãàðèÿ. Ñ., Ãóòåíáåðã, 1999 ã., ñ. 293–304
59
ÀÌÂíÐ, ô. 10, îï. 9, à.å. 266 à
60
Ïàê òàì
61
Ïàê òàì
62
Ïàê òàì
63
Ïàê òàì
64
ÖÄÀ, ô. 1, îï. 6, à.å. 653. Öèò. ïî. Ìèãåâ, Âëàäèìèð. Áúëãàðñêàòà ïðàâîñëàâíà
öúðêâà â ïîëèòèêàòà íà óïðàâëÿâàùèòå â Áúëãàðèÿ (9 ñåïòåìâðè 1944–1960 ã.). Â:
Ðåëèãèÿ è öúðêâà â Áúëãàðèÿ. ñ. 277
65
ÀÌÂíÐ, ô. 10, îï. 9, à.å. 316à
66
Ïàê òàì
67
Ïàê òàì
32
33

200

ÀÌÂÐ, ô. 1, îï. 1., à.å. 1138. Â: Àíãåëîâ, Â. Ñòðîãî ñåêðåòíî. Äîêóìåíòè çà äåéíîñòòà íà Äúðæàâíà ñèãóðíîñò (1944–1989 ã.). Ñ., 2007 ã., ñ. 129–130
69
Öàöîâ, Á. Öèò. ñú÷., ñ. 307
70
ÀÌÂíÐ, ô. 10, îï. 9, à.å. 548
71
ÀÌÂíÐ, ô. 10, îï. 9, à.å. 316à. Îò ñúùàòà ñïðàâêà ñà è âñè÷êè öèòèðàíè ïî-äîëó
õàðàêòåðèñòèêè íà âèñøè äóõîâíèöè â Áúëãàðèÿ.
72
Öàöîâ. Á. Öèò. ñú÷., ñ. 181
73
Ïàê òàì, ñ. 189
74
Ïàê òàì, ñ. 171
75
Ïàê òàì, ñ. 161
76
Ïàê òàì, ñ. 147
77
Ïàê òàì, ñ. 203
78
Ïàê òàì, ñ. 258
79
Ïàê òàì, ñ. 242
80
Ïîâå÷å çà èçáîðà íà åï. Íèêîäèì çà Ñëèâåíñêè ìèòðîïîëèò âèæ: Êàëêàíäæèåâà,
Ä. Öèò. ñú÷., ñ. 197–198
81
Ñòàâà äóìà çà àðõèåïèñêîï Ñåðàôèì Ñîáîëåâ (1881–1950 ã.). Ðóñêè äóõîâíèê, êîéòî
ïðåç 1920 ã. å ðúêîïîëîæåí çà åïèñêîï, à ïðåç 1921 ã. å íàçíà÷åí çà óïðàâèòåë íà
ðóñêèòå åíîðèè â Áúëãàðèÿ ñ òèòëàòà àðõèåïèñêîï îò Ìîñêîâñêèÿ ïàòðèàðõ Òèõîí.
Ñêîðî ñëåä òîâà îáùåíèåòî ìåæäó åïàðõèÿòà è Ìîñêîâñêàòà ïàòðèàðøèÿ å ïðåêúñíàòî, òî å âúçñòàíîâåíî åäâà ïðåç 1946 ã. Àðõèåï. Ñåðàôèì âçèìà ó÷àñòèå âúâ Âñåïðàâîñëàâíîòî ñúâåùàíèå â Ìîñêâà ïðåç 1948 ã., êúäåòî ñå îáÿâÿâà ñðåùó ó÷àñòèåòî íà ïðàâîñëàâíèòå öúðêâè â èêóìåíè÷åñêîòî äâèæåíèå. (Ñàìèÿò äîêëàä ìîæå äà
áúäå ïðî÷åòåí â: http://www.pravoslavieto.com/inoverie/ecumenism/arhiep_
seraphim_sobolev.htm). Àðõèåï. Ñåðàôèì óìèðà ïðåç 1950 ã. â Ñîôèÿ. Ïî÷èòàí êàòî äóõîâåí áàùà íà Áúëãàðñêàòà ñòàðîñòèëíà ïðàâîñëàâíà öúðêâà. Ïîâå÷å çà íåãîâàòà áèîãðàôèÿ âèæ â: http://ortho-rus.ru/cgi-bin/ps_file.cgi? 2_886
82
Âñåâîëîä Øïèëåð (1902–1984 ã.) å èçâåñòåí ðóñêè äóõîâíèê, êîéòî åìèãðèðà îò
Ðóñèÿ ñëåä ðåâîëþöèÿòà è çàâúðøâà Áîãîñëîâñêèÿ ôàêóëòåò íà ÑÓ „Ñâ. Êëèìåíò
Îõðèäñêè“.  ïåðèîäà 1934–1944 ã. å ñâåùåíèê â Ïàçàðäæèê, à ïðåç 1945 ñå ïðåìåñòâà â Ñîôèÿ, êúäåòî îñòàâà äî 1950 ã. Ïðåç 1948 ã. âçèìà ó÷àñòèå âúâ Âñåïðàâîñëàâíîòî ñúâåùàíèå â Ìîñêâà, à ïðåç 1950 ã. ñ áëàãîñëîâèÿòà íà ñâîÿ äóõîâåí
ó÷èòåë àðõèåï. Ñåðàôèì Ñîáîëåâ ñå âðúùà â Ðóñèÿ, êúäåòî îòíà÷àëî å èíñïåêòîð â
Ìîñêîâñêàòà äóõîâíà àêàäåìèÿ, à ñëåä òîâà å åíîðèéñêè ñâåùåíèê. Ïîâå÷å çà íåãîâàòà áèîãðàôèÿ âèæ â: http://www.ortho-rus.ru/cgi-bin/ps_file.cgi? 4_2136
83
ÀÌÂíÐ, ô. 10, îï. 9, à.å. 316à
84
Çà ïîâå÷å ïîäðîáíîñòè ïî íà÷àëíèÿ åòàï íà ïðåãîâîðèòå âèæ â: Êàëêàíäæèåâà,
Ä. Öèò. ñú÷., ñ. 302–316.
85
ÀÌÂíÐ, ô. 10, îï. 4, à.å. 4
86
 ïîñëåäíàòà ñè ðåäàêöèÿ òîçè òåêñò íà Óñòàâà äîáèâà ñëåäíèÿ âèä:
„×ë. 128. Ðåøåíèÿòà íà Öúðêîâíî-íàðîäíèÿ ñúáîð ïî âúïðîñè îò âåðîó÷èòåëåí (äîãìàòè÷åí), êàíîíè÷åñêè è áîãîñëóæåáåí õàðàêòåð èìàò ñèëà, àêî äî 15 äíè îò ãëàñóâàíåòî èì íå ïîñëåäâà îò Ñâ. ñèíîä èçÿâëåíèå, ÷å òå ñà íåñúãëàñíè ñ ó÷åíèåòî è
ïðåäàâàíèÿòà íà Âñåëåíñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà. Îñïîðâàíèòå ðåøåíèÿ ñå âíàñÿò
â ñëåäíèÿ ðåäîâåí èëè èçâúíðåäåí Öúðêîâíî-íàðîäåí ñúáîð çà íîâî ðàçãëåæäàíå“.
68

201

 5 îò íàñòîÿùèÿ óñòàâ. Öèò. îï.. à. 3. 4. Ñ. ñ. 10. 9. îï. îï. îï. 10. ô. à. 10. 695 118 Ïàê òàì 202 . Ë. 9.å. ìèòð. îï. 88 ÀÌÂíÐ.å.  êíèãàòà ñà èçíåñåíè äîñòà ïîäðîáíîñòè çà ëè÷íèÿ æèâîò íà ïàòð. ñèíîä è âåäíàãà ñëåä òîâà Ñâ. Êèðèë å ïðèçíàë çà ñêëþ÷åí îò íåãî áðàê â Àâñòðèÿ. ò.å. Ñ. îï. Â: Àíãåëîâ. 9. 3587. 253 97 ÀÌÂíÐ. 273–274 111 ÀÌÂíÐ. ÕI 89 Ïàê òàì. 9. ñèíîä ñúîáùàâà ïèñìåíî íà ìèíèñòúðà íà âúíøíèòå ðàáîòè èìåíàòà íà èçáðàíèòå òðèìà äîñòîéíè çà ïàòðèàðøåñêèÿ ïðåñòîë ìèòðîïîëèòè. à. ñ. ô. ò. ñú÷. 503 116 ÀÌÂíÐ.. à. 137 113 Äèìîâ. 2 112 Öàöîâ. 1. à. 1028 96 ÖÄÀ. âêëþ÷èòåëíî è òîâà. 10. 695 104 Ïàê òàì 105 ÀÌÂíÐ. ô. 10. 4.å. îï. Êèðèë. 114 Ïàê òàì. ô. 4 91 Ïàê òàì 92 Ïàê òàì 93 Ïîâå÷å çà èñòîðèÿòà íà Ñâåùåíè÷åñêèÿ ñúþç íåïîñðåäñòâåíî ñëåä 9 ñåïòåìâðè 1944 ã. à. ñúãëàñíî ÷ë. îï. à..å. 1024 106 Ïàê òàì 107 Ïàê òàì 108 Ïàê òàì 109 ÀÌÂíÐ. 144. ô.. 10. ðàäâàò ëè ñå íà äîâåðèåòî íà ïðàâèòåëñòâîòî“.pravoslavieto. 10. 4. 156 95 ÀÌÂíÐ. 115 ÀÌÂíÐ. 10. Â. 3.å. à. Ãóòåíáåðã. îï. 1047 110 ÀÌÂÐ. ô. 10. ô. ñ. 553 117 ÀÌÂíÐ. à. Öèò. Á. 202 100 ÀÌÂíÐ. à. 15. 2005 ã. ñ.å. Öèò. 553 101 Îãíÿíîâ. Â: Ðåëèãèÿ è öúðêâà â Áúëãàðèÿ. 10. îï. âèæ: Îãíÿíîâ.å. îï. ñâåùåíèê. 10. 281–292 94 ÖÄÀ. 9. îï. 4. 20 (ïàðàãðàô âòîðè) Çà ñòàíàëèÿ èçáîð ñå âïèñâà èçëîæåíèå â êîíäèêàòà íà Ñâ. îï. 165. à. à. Ñâåùåíè÷åñêèÿò ñúþç â Áúëãàðèÿ (1944–1955). ô. îï..å. Õ 90 ÀÌÂíÐ. à. 253).å.com/history/20/1950_ustav_BPC.å. „ïàòðèàðõ áúëãàðñêè“. ô. îï. 4. Ëþáîìèð. Êëèìåíò Îõðèäñêè“. 697 103 ÀÌÂíÐ.å. îï. 4. ñú÷. 9. 1. ô. 1999. ô. ßíêî. ò. 10. à. (ñ.å. ñú÷. à.å. 165. 9. 9. ô. ñ. ô. ô. à.å. îï. ô. çà äà ñå ïðîèçíåñå. ÷å ïðåä ñëåäîâàòåëÿ îò Íàðîäíèÿ ñúä ïðåç 1945 ã.å. 9.Ïúëíèÿò òåêñò íà Óñòàâà å ïóáëèêóâàí ìíîãîêðàòíî è íàé-ëåñíî ìîæå äà áúäå íàìåðåí â: http://www. 10. ô.htm 87  ïîñëåäíàòà ñè ðåäàêöèÿ òîçè òåêñò íà Óñòàâà äîáèâà ñëåäíèÿ âèä: „×ë. ô.å. à. Óíèâåðñèòåòñêî èçäàòåëñòâî „Ñâ. 290 102 ÀÌÂíÐ. 87 98 Ïàê òàì 99 ÀÌÂíÐ. Êèðèë. 10.

4.domainbg. ñ. 10. à. 10. ñèíîä îò 25 þíè 1951 ã. Õðèñòî. îï. ô. à. 5. ô. ñèíîä è íà Äèðåêöèÿ íà èçïîâåäàíèÿòà íà ñâåùåíîñëóæèòåëè. 2 Ïàê òàì 121 ÀÌÂíÐ.å. ñèíîä ñ èñêàíå çà îñâîáîæäàâàíå íà îñúäåíè ñâåùåíîñëóæèòåëè. 9. Àãíåòà ñðåä âúëö蠖 ðåïðåñèðàíè ñâåùå119 120 203 . php?iid=166358. êîèòî èçòúðïÿâàò íàêàçàíèå â ñ. 7. ñèíîä ñ èñêàíå çà îñâîáîæäàâàíå íà çàòâîðåíè ñâåùåíèöè. 481. ñú÷.å. êîèòî èçòúðïÿâàò íàêàçàíèÿ â çàòâîðèòå è ÒÂÎ.å. à. Ïèñìî íà Ñâ.html 127 ÀÌÂíÐ. 10. îïèñ 6. 597 129 ÀÌÂíÐ. 869. 248 131 Ïàê òàì 132 Ïàê òàì 133 Âèæ íàïðèìåð „Ñïèñúê íà ñâåùåíèöè ñ ïîëîæèòåëíè ïðîÿâè êúì íàðîäíàòà âëàñò“ (ïî åïàðõèè) – ÀÌÂíÐ. 140. îï. ñúñ ñúùîòî èñêàíå 3. Áåëåíå. 10.com/11/bulgarski_novomucenici/1944-ivan_todorov. 9. ÀÌÂíÐ. 10. ô. ÷ëåí íà Ïîëèòáþðî íà ÖÊ íà ÁÊÏ. 10. 29 àâãóñò 1952 ã. 10.å. 135 Âèæ íàïð. îï. à. à. à..å.å. ñèíîä íà 12 ìàé 1953 ã. ÖÄÀ. ÀÌÂíÐ. Ñòàíåâà. îï. ô. Ñúùî è Ãðóé÷åâ.blog. 9. Ïèñìî íà Ñâ. à.å. 5 ñåïòåìâðè 1950 ã. ô.html è http://pravoslavie. ÀÌÂíÐ. ïóáëèêóâàíè â: http://pravoslavie. ô. 524. 9. 103 128 ÀÌÂíÐ. à.å. ñèíîä ñ èñêàíå çà îñâîáîæäàâàíå íà îñúäåíè ñâåùåíîñëóæèòåëè. âúäâîðåíè â ÒÂÎ. 9. 1949 ã. îï. äî Âúëêî ×åðâåíêîâ ñúñ ñïèñúê íà îñúäåíè ñâåùåíîñëóæèòåëè. ÷èåòî àìíèñòèðàíå å ïîèñêàíî îò Ñâ. ô. îï.å. ô.å. 8. îï. à. 10. 23 íîåìâðè 1956 ã.å. ô. Ñúùî è „Ñâåäåíèÿ çà ñîôèéñêè ñâåùåíèöè ñ âðàæåñêè ïðîÿâ蓠– ÀÌÂíÐ. ñèíîä ñ èñêàíå çà àìíèñòèðàíå íà îñúäåíè ñâåùåíîñëóæèòåëè. Ïèñìî íà Ñâ.å. ô. 10. ñú÷. ÀÌÂíÐ. 8. ô. 9. à. Ñïèñúöè íà Ñâ. 25 äåêåìâðè 1957 ã. 10. à. 9. 10. ñèíîä ñ èñêàíå çà îñâîáîæäàâàíå íà ñâåùåíèöè. à. áëîãà íà Ëàëþ Ìåòåâ: http://meteff. 1053. 4. 9. Öèò. 9. 10.domainbg. Ä. ô. Öèò. îï. 10. 854 126 Çà ïîâå÷å èíôîðìàöèÿ çà òåçè ñâåùåíèöè âèæ ñòàòèèòå îò „Öúðêîâåí âåñòíèê“.com/11/bulgarski_novomucenici/1944-nikolaj_jotov. 1098. ÀÌÂíÐ.å. à. Äîêëàä îò Ãåîðãè Äàìÿíîâ. ô. 9. 529 134 Ïðè ïîäãîòîâêàòà íà ñïèñúêà ñà ïîëçâàíè ñëåäíèòå èçòî÷íèöè: 1. 872 130 ÀÌÂíÐ. Áåëåíå. 4. Ïèñìî íà Ñâ. ô. à. à. 10. îï. 2 122 Ïàê òàì 123 Òåìåëñêè. îï. Ïèñìî íà Ñâ. 24.å. îï. ÀÌÂíÐ. ÀÌÂíÐ. ô. Ñò. 124 Ïàê òàì 125 ÀÌÂíÐ.å. 17 äåêåìâðè 1954 ã. ô. 9. 10. 6. îï. ô. à. ÀÌÂíÐ. 9.å. 9. Ïèñìî íà Ñâ. îï. îï. îï. 1Á. 101. 10. 406. 2. îï. 10. 493. ñèíîä ñ èñêàíå çà îñâîáîæäàâàíå íà àðåñòóâàíè ñâåùåíîñëóæèòåëè.å.å. 10. ô.ÀÌÂíÐ. 4. 1095. 15 ìàé 1962 ã. ÀÌÂíÐ. Ïèñìî íà Ñâ. à.bg/viewpost. 10. îï. îï. Ïèñìî íà Ñâ. 9. 16 àïðèë 1959 ã. ñèíîä ñ èñêàíå çà îñâîáîæäàâàíå íà ñâåùåíèöè. à.å. ô. 10. à.

8. îï. 899 144 ÀÌÂíÐ. 9. 136 ÀÌÂíÐ. ô. 10. 10. 9. „Öúðêîâåí âåñòíèê“. îï. îï. 2005 ã. îï. 10. 58 140 ÀÌÂíÐ. îï. à. 10. ô.å. ô. 10. îï. ô. îï. 9.å.å. 120 204 . 145 ÀÌÂíÐ. 883 139 ÀÌÂíÐ. à. îï. 898 137 Ïîâå÷å çà ñúäáàòà íà àðõèì.com/11/ bulgarski_novomucenici/1944-kalistrat. 597 143 ÀÌÂíÐ. à. html 138 ÀÌÂíÐ. 4 146 ÀÌÂíÐ.å.å. à. à. Áóðãàñ. à. 7. 4. ô. Êàëèñòðàò âèæ. 10. áðîé 23. à. îï. 5. à. ô. 10.å. 6–15. ô. 10. ñúùî â èíòåðíåò: http://pravoslavie. à. Ïóáë. 9.íîñëóæèòåëè îò Ñëèâåíñêà åïàðõèÿ â ïåðèîäà 1944–1989 ãîä. 5. 10. ô. à.å. îï. 86 142 ÀÌÂíÐ. 2002 ãîäèíà.domainbg.å. 91 141 ÀÌÂíÐ.å. ô. Ëèáðà Ñêîðï. 5.å. ô. 10.

Ïîëîæåíèåòî êîðåííî ñå ïðîìåíÿ ïðåç 1948 ã. Òîâà ÿ ïðàâè àêòèâåí ó÷àñòíèê â èêóìåíè÷åñêîòî äâèæåíèå ïðåç ïúðâàòà ïîëîâèíà íà ÕÕ âåê è äàâà âúçìîæíîñò íà ìíîçèíà îò íåéíèòå àðõèåðåè äà çàâúðøàò ñâîåòî îáó÷åíèå èëè äà ñïåöèàëèçèðàò íà Çàïà䠖 òîâà ñå îòíàñÿ çà ïî÷òè öåëèÿ ñúñòàâ íà Ñâ.Òðåòà ãëàâà ÏÐÎÂÈÍÖÈÀËÍÀÒÀ ÖÚÐÊÂÀ: ÏÀÒÐÈÀÐÕ ÊÈÐÈË (1953–1971) Èçðàáîòâàíåòî íà íîâèÿ óñòàâ íà ÁÏÖ. íî è êúì çàïàäíèòå äúðæàâè è öúðêâè. Ïðåç âòîðàòà ïîëîâèíà íà 60-òå ãîäèíè æåëàíèåòî ñè äà áúäå ñòðàíà ïî íåãî çàÿâÿâà è Äúðæàâíà ñèãóðíîñò. íî êàòî öÿëî íÿìà äà ïðåòúðïè ñúùåñòâåíè ïðîìåíè. ñèíîä êúì 1944 ã. Äî íà÷àëîòî íà 70-òå ãîäèíè òîçè „äîãîâîð“ å ïåðñîíàëèçèðàí èìåííî îò ïàòðèàðõ Êèðèë è Ìèõàèë Êþ÷óêîâ. êîÿòî ïîñòåïåííî ñå íàëàãà êàòî åäèí îò âîäåùèòå ôàêòîðè â äúðæàâíàòà ïîëèòèêà êúì Öúðêâàòà ïðåç ñëåäâàùèòå äâå äåñåòèëåòèÿ. Óñòàíîâåíèÿò êúì ñðåäàòà íà 50-òå ãîäèíè ñâîåîáðàçåí „äîãîâîð“ ìåæäó äúðæàâàòà è Öúðêâàòà â ñëåäâàùèòå ãîäèíè ùå åâîëþèðà. Ñõèçìàòà ñ Âñåëåíñêàòà ïàòðèàðøèÿ äî íà÷àëîòî íà 1945 ã. Ôàêòîðúò. èçáîðúò íà ïàòðèàðõ Êèðèë è îöåëÿâàíåòî íà Ìèõàèë Êþ÷óêîâ êàòî íåñìåíÿåì ïðåäñåäàòåë íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè â ïðîäúëæåíèå íà äâå äåñåòèëåòèÿ ïîñòàâÿò íà÷àëîòî íà íîâ ïåðèîä â îòíîøåíèÿòà ìåæäó Öúðêâàòà è êîìóíèñòè÷åñêàòà äúðæàâà.. êîãàòî íà ñúâåùàíèåòî â Ìîñêâà å âçåòî ðåøåíèå ïðàâîñëàâíèòå öúðêâè îò ñîöèàëèñòè÷åñêèòå ñòðàíè äà îòêëîíÿò ïîêàíàòà çà ó÷àñòèå â ó÷ðåäèòåëíàòà àñàìáëåÿ íà Ñâåòîâíèÿ ñúâåò íà öúðêâèòå. Ïúëíîòî îáâúðçâàíå ñ Ìîñêîâñêàòà ïàòðèàðøèÿ è íîâîòî çàìðàçÿâàíå íà îòíîøåíèÿòà ñ Âñå- 205 . å ñàìî íà ïðúâ ïîãëåä ïàðàäîêñàëíîòî ïðîâèíöèàëèçèðàíå íà Áúëãàðñêàòà öúðêâà ñëåä âúçñòàíîâÿâàíåòî íà ïàòðèàðøèÿòà. è ïðîáëåìàòè÷íîòî îáùåíèå ñ äðóãèòå ïðàâîñëàâíè öúðêâè ñà ïðè÷èíà Áúëãàðñêàòà åêçàðõèÿ äà å îáúðíàòà íå ñàìî íà Èçòîê. âúçñòàíîâÿâàíåòî íà Áúëãàðñêàòà ïàòðèàðøèÿ. êîéòî èçèãðàâà íàé-ãîëÿìà ðîëÿ çà îòíîñèòåëíî áåçîáëà÷íèòå îòíîøåíèÿ ïðåç 50-òå è 60-òå ãîäèíè.

Çà äúëãî âðåìå åäèíñòâåíèòå ìåæäóíàðîäíè êîíòàêòè. çàåäíî ñ äðóãèòå öúðêâè îò ñîöèàëèñòè÷åñêèòå ñòðàíè (íåçàâèñèìî îò âåðîèçïîâåäàíèåòî). êîèòî òÿ ïîääúðæà. Åäèí îò ìàëêîòî àðõèåðåè. Âðåìåòî îò âúçñòàíîâÿâàíåòî íà Áúëãàðñêàòà ïàòðèàðøèÿ äî êðàÿ íà êîìóíèçìà ìîæå äà áúäå ðàçãðàíè÷åíî íà äâà ïåðèîäà.ëåíñêàòà ñúùåñòâåíî ïðîìåíÿò ìåæäóíàðîäíîòî ïîëîæåíèå íà Áúëãàðñêàòà ïàòðèàðøèÿ â ñðàâíåíèå ñ ïðåäõîäíèÿ ïåðèîä. êîèòî äåéñòâèòåëíî ïå÷åëÿò îò íîâîòî âúíøíîïîëèòè÷åñêî ïîëîæåíèå íà Áúëãàðñêàòà öúðêâà ïðåç 60-òå ãîäèíè. Âúïðåêè ÷å âîäåù ôàêòîð çà ðàçãðàíè÷àâàíåòî íà òåçè äâà ïåðèîäà å ìíîãî ïîâå÷å äèíàìèêàòà íà àíòèðåëèãèîçíàòà ïîëèòèêà íà äúðæàâàòà. 206 . ùå áúäàò ñ Ìîñêâà èëè ïîíå ùå çàâèñÿò îò Ðóñêàòà öúðêâà.1 Íåùàòà íå ñå ïðîìåíÿò ñúùåñòâåíî. Òîâà íå âàæè â ñúùàòà ñòåïåí çà Êàòîëè÷åñêàòà öúðêâà â Áúëãàðèÿ. ñå ïðèñúåäèíÿâà êúì Ñâåòîâíèÿ ñúâåò íà öúðêâèòå (ÑÑÖ) è îòíîøåíèÿòà ñ Âñåëåíñêàòà ïàòðèàðøèÿ ñå ïîäîáðÿâàò. êàêòî è îò âúçìîæíîñòòà äà ðàç÷èòà íà íÿêàêâà ìåæäóíàðîäíà çàùèòà ñðåùó âîäåíàòà îò äúðæàâàòà ïîëèòèêà çà îãðàíè÷àâàíå íà ðåëèãèîçíèòå ñâîáîäè. Ïðîáëåìúò ïî-ñêîðî ñå çàäúëáî÷àâࠖ ìàñèðàíèÿò íàïëèâ íà öúðêâèòå îò ñîöèàëèñòè÷åñêèòå ñòðàíè ïðîìåíÿ ñúîòíîøåíèåòî íà ñèëèòå â èêóìåíè÷åñêîòî äâèæåíèå è èçîëèðàíèòå îïèòè â ÑÑÖ äà ñå ïîñòàâè âúïðîñúò çà ðåëèãèîçíèòå ñâîáîäè â Èçòî÷íà Åâðîïà íå äàâàò íèêàêúâ ñúùåñòâåí ðåçóëòàò. êîèòî èìàò è çíà÷èòåëíî íåôîðìàëíî âëèÿíèå âúâ âúòðåøíèÿ æèâîò íà Öúðêâàòà. Òîâà å ïðàîáðàçúò íà ðàçêîëà îò íà÷àëîòî íà 90-òå ãîäèíè. â òîâà èçëîæåíèå êàòî óñëîâíà ðàçäåëèòåëíà ãðàíèöà ùå áúäå ïðèåòî èìåííî ñëóæåíèåòî íà äâàìàòà ïàòðèàðñè. å ïàòðèàðõ Êèðèë. òîé ïîëó÷àâà âúçìîæíîñò çà ìíîãî ïî-øèðîêà èçÿâà. Òîâà ëèøàâà Áúëãàðñêàòà ïàòðèàðøèÿ îò êàêúâòî è äà áèëî ìåæäóíàðîäåí îðèåíòèð. Ðåçóëòàòúò îò òîâà ïðîâèíöèàëèçèðàíå íå ìîæå äà áúäå ïîäöåíÿâàí. êîèòî õðîíîëîãè÷åñêè ñúâïàäàò ïðèáëèçèòåëíî ñ óïðàâëåíèåòî íà äâàìàòà áúëãàðñêè ïàòðèàðñ蠖 Êèðèë è Ìàêñèì. ñå ÷óâñòâà ÷àñò îò ìíîãî ïî-ãîëÿìà è çàãðèæåíà çà ñúäáàòà íà êàòîëèöèòå â Áúëãàðèÿ öúðêîâíà îáùíîñò. êîèòî îáà÷å ñà áèëè âíèìàòåëíî ïîäáðàíè ïðåäè òÿõíîòî çàìèíàâàíå. Äåéñòâèòåëíî. îòêîëêîòî ëè÷íîñòòà íà ïàòðèàðõà. äîêîëêîòî òîçè ïðîöåñ îáðè÷à îïèòèòå íà êîíêðåòíè ìèòðîïîëèòè äà ïîääúðæàò öúðêîâíèÿ æèâîò. Òîâà ó÷àñòèå âîäè äî ôîðìèðàíåòî íà äâå ÿñíî ðàçãðàíè÷åíè ãðóïè â Ñèíîäà. ÷å àêòèâíîòî ó÷àñòèå íà Áúëãàðñêàòà öúðêâà â èêóìåíè÷åñêîòî äâèæåíèå ïðåç êîìóíèçìà ñå ïðåâðúùà â åäíà îò íåéíèòå òåæêè èñòîðè÷åñêè òðàâìè. åäíàòà îò êîèòî ñå ïîëçâà ñ ïúëíîòî áëàãîðàçïîëîæåíèå íà äúðæàâàòà è å ïîäêðåïÿíà îò òúíúê åëèò îò ñâåòñêè õîðà. Áëàãîäàðåíèå íà îïèòà ñè îò ïðåäõîäíèÿ ïåðèîä è ïîäêðåïàòà íà äúðæàâàòà. ÷ëåíñòâîòî â ÑÑÖ îòâàðÿ âðàòèòå íà çàïàäíè áîãîñëîâñêè ó÷èëèùà (îñíîâíî â Øâåéöàðèÿ) çà áúëãàðñêè äóõîâíèöè. Áúëãàðñêàòà öúðêâà. êîèòî è äî ìîìåíòà íå ìîãàò äà áúäàò ïðåîäîëåíè. äîïóñêàíè äî èêóìåíè÷åñêèòå ìåðîïðèÿòèÿ. Ìîæå äà ñå òâúðäè. êîÿòî ìàêàð è ïîäëîæåíà íà èäåíòè÷íè ðåïðåñèè. êîãàòî ïðåç 1961 ã.

êàòî ñïåöèàëíî âíèìàíèå ùå ñå îòäåëè íà íà÷èíà íà íåãîâàòà ñåëåêöèÿ – íà ïðîâåäåíèòå ìèòðîïîëèòñêè è ïàòðèàðøåñêè èçáîðè. ñ àêöåíò âúðõó íàé-ïðîáëåìàòè÷íèòå ñðåä òÿõ. Ñëåä òîâà ùå áúäàò ðàçãëåäàíè íàé-çíà÷èìèòå ñúáèòèÿ â æèâîòà íà Öúðêâàòà ïî âðåìå íà ñëóæåíèåòî íà äâàìàòà ïàòðèàðñ蠖 êàòî êàëåíäàðíàòà ðåôîðìà ïðè ïàòðèàðõ Êèðèë è íîâîòî èçäàíèå íà Áèáëèÿòà ïðè ïàòðèàðõ Ìàêñèì. 207 . Âòîðàòà ãîëÿìà òåìà è â äâåòå ãëàâè ùå áúäå ïîëîæåíèåòî íà íèçøåòî äóõîâåíñòâî è ïî-êîíêðåòíî òåíäåíöèÿòà êúì íàëàãàíå íà âñå ïî-ãîëåìè îãðàíè÷åíèÿ âúðõó íåãîâàòà äåéíîñò â êîíòåêñòà íà êàìïàíèÿòà çà íàëàãàíå íà ãðàæäàíñêèòå ðèòóàëè. íà÷àëîòî íà òàçè è íà ñëåäâàùàòà ãëàâà ùå áúäàò ðàçãëåäàíè îòíîøåíèÿòà ñðåä âèñøåòî äóõîâåíñòâî.

ïðèíóäåí äà íàïóñíå òàçè äëúæíîñò èìåííî çàðàäè íåïðèìèðèìîòî ñè îòíîøåíèå êúì íîâàòà âëàñò.. ÷å òîé å ÷ëåí íà Ñâ. ñïîðåä ñïîëó÷ëèâàòà çàáåëåæêà íà Ì. íèòî ìîæå äà ñå îòðå÷å ôàêòúò. Îò òàçè ãëåäíà òî÷êà äîáèâà ñìèñúë è ïúðâàòà åïèñêîïñêà õèðîòîíèÿ. êîÿòî ìîæå äà áúäå ïîäêðåïåíà ñ ìíîãî ñîëèäíè àðãóìåíòè.  èìåòî íà ñúõðàíÿâàíåòî íà íåãîâèÿ ïðåñòèæ äúðæàâàòà òðÿáâà äà ïðàâè íÿêàêâè îòñòúïêè è ïðåä âëèÿòåëíèòå â Ñèíîäà „ðåàêöèîííè ìèòðîïîëèòè“. ÷å ïðèòåæàâà è ëåãèòèìíîñòòà. ñèíîä. çà äà íå êîìïðîìåòèðà ïàòðèàðõà ïðåä äðóãèòå ÷ëåíîâå íà Ñèíîäà. à ñëåä òîâà å „åïèñêîï íà ðàçïîëîæåíèå“ â Ñâ. Êàçàíî íàé-ïðîñò ôàâîðèòúò íà äúðæàâàòà â òîçè ïåðèîä å èìåííî ïàòðèàðõúò. ñèìâîëèçèðàíà îò íîâèÿ ïàòðèàðõ. å âàæíî äà íå áúäå èçïóñêàíà îò âíèìàíèå èìåííî òàçè ïðèåìñòâåíîñò. èçâúðøåíà ñëåä ïðîãëàñÿâàíåòî íà Áúëãàðñêàòà ïàòðèàðøèÿ – òîâà å ðúêîïîëîæåíèåòî çà Òðàÿíîïîëñêè åïèñêîï íà 27 äåêåìâðè 1953 ã. ÷å äúðæàâàòà å ñêëîííà äà ïðàâè ìàëêè è âðåìåííè îòñòúïêè. Òîâà íÿìà ñàìî îòðèöàòåëíè ïîñëåäèöè. è ïðåñòèæà çà çàåìàíèÿ îò íåãî ïîñò. Ñèìåîí. 208 . Êþ÷óêîâ îò 1955 ã..2 ×àñò îò ñúùàòà ñòðàòåãèÿ å è óäîâëåòâîðÿâàíåòî íà íÿêîè îò ìîëáèòå íà Ñèíîäà îò òîçè ïåðèîä çà àìíèñòèðàíå íà îñúäåíè ñâåùåíèöè. Íàé-ãîëÿìîòî å. Òåçè ïðèìåðè ñàìî äîêàçâàò. Òàçè ïîëèòèêà íàìèðà èçðàç â óäîñòîÿâàíåòî ìó ñ ðåäèöà ïî÷åòíè òèòëè è ïîñòîâå. Áåç äà ïîëåìèçèðàì ñ òàçè òåçà. îñîáåíî ñëåä êàòî âñè÷êè ïîñòàðøè ìèòðîïîëèòè â ïðåäõîäíèòå ãîäèíè ãóáÿò èçèñêâàíîòî ïî Çàêîíà çà èçïîâåäàíèÿòà „äîâåðèå íà ïðàâèòåëñòâîòî“. êàêúâòî ñ ìàëêè èçêëþ÷åíèÿ îñòàâà äî ñìúðòòà ñè ïðåç 1971 ã.1. „ÏÐÎÃÐÅÑÈÂÍȓ È „ÐÅÀÊÖÈÎÍÍȓ ÌÈÒÐÎÏÎËÈÒÈ Ïðåäèìñòâàòà îò èçáîðà íà Ïëîâäèâñêèÿ ìèòðîïîëèò Êèðèë çà ïàòðèàðõ ñà âèäèìè çà âñè÷êè çàèíòåðåñîâàíè ñòðàíè. ñèíîä îùå ïðåäè 1944 ã. Âñè÷êî òîâà äàâà âúçìîæíîñò íà ïàòðèàðõà äà ñå óòâúðäè êàòî íåîñïîðèì ôàêòîð ïðè ïîääúðæàíåòî íà êîíòàêòèòå ñ äúðæàâàòà. íà áèâøèÿ ãëàâåí ñåêðåòàð íà Ñèíîäà â ïåðèîäà 1947– 1949 ã. Òîé íå ìîæå äà áúäå êâàëèôèöèðàí êàòî íÿêàêâî „âúíøíî òÿëî“ çà ñàìèÿ Ñèíîä.  òîçè ìîìåíò òîé å èãóìåí íà Áà÷êîâñêèÿ ìàíàñòèð. íà êîéòî ïîñò îñòàâà äî 1955 ã. Òîçè ôàêò íå ìîæå äà áúäå îìàëîâàæàâàí âúïðåêè ñúùåñòâóâàùàòà â ñúâðåìåííàòà èñòîðèîãðàôèÿ òåíäåíöèÿ çà ïîäöåíÿâàíå àâòîðèòåòà íà Êèðèë êàòî ïàòðèàðõ è îáâèíåíèÿòà êúì íåãî çà ñúçíàòåëíî ïîä÷èíÿâàíå íà Öúðêâàòà íà äúðæàâíèòå èíòåðåñè. êîÿòî äî êðàÿ íà 60-òå ãîäèíè èìà ÿñåí àíãàæèìåíò äà ñúäåéñòâà „çà óêðåïâàíå è óòâúðæäàâàíå ïîëîæåíèåòî è ïðåñòèæà íà Ïàòðèàðõ Êèðèë“. êàêòî è â ñúîáðàçÿâàíåòî ñ íåãîâîòî ìíåíèå ïî âàæíèòå çà Öúðêâàòà âúïðîñè. êîåòî ãîâîðè çà ïðèåìñòâåíîñò â ñúñòàâà íà âúðõîâíîòî öúðêîâíî óïðàâëåíèå.

êîèòî èìàò ïðàâî äà ó÷àñòâàò â èçáîðèòå. à ñúñòàâúò èì å áèë ïîäìåíÿí ïî íåÿñíè êðèòåðèè. îò êîèòî òîé òðÿáâà äà èçáåðå íîâèÿ ìèòðîïîëèò. Ìíîãî ÷åñòî ñèëíèòå êàíäèäàòóðè çà âàêàíòíàòà êàòåäðà ñà äâ堖 åäíàòà å „îôèöèàëíàòà“ è ïîäêðåïåíà îò äúð- 209 . êîéòî äà ïðîèçâåäå èçáîðèòå.Åäíîâðåìåííî ñ òîâà àêòèâíàòà äúðæàâíà íàìåñà â ñåëåêöèÿòà íà âèñøåòî äóõîâåíñòâî è îñíîâíî â ìèòðîïîëèòñêèòå èçáîðè âîäè äî ðàçðóøàâàíåòî íà åäèíñòâîòî â Ñâ. äà íàñðî÷è äàòà çà èçáîðà íà íîâ. äî êðàÿ íà êîìóíèñòè÷åñêèÿ ïåðèîä íå ñà ïðîâåæäàíè íîâè èçáîðè çà åïàðõèéñêè èçáèðàòåëè. êîèòî ñà ìåæäó 30 è 40 äóøè. Ñèñòåìàòà å êîëêîòî åôåêòèâíà. Îôèöèàëíî òîâà å ñòàâàëî ÷ðåç ïðîäúëæàâàíå íà ñëóæåáíèÿ èì ìàíäàò.  íà÷àëîòî íà 50-òå ãîäèíè å âúçïðèåòà ñèñòåìà íà ìàíèïóëèðàíå íà ìèòðîïîëèòñêèòå èçáîðè. Îáè÷àéíàòà ïðàêòèêà å Ñèíîäúò äà èçáåðå ñúáðàëèÿ ïîâå÷å ãëàñîâå íà èçáîðèòå êàíäèäàò. ñëåäèòå îò êîÿòî ìîãàò äà áúäàò çàáåëÿçàíè è äî äíåñ. Äåëåíèåòî íà Ñèíîäà íà „êîíñåðâàòèâíè“ è „ïðîãðåñèâíè“ ìèòðîïîëèòè ñå íàëàãà èìåííî â òîçè ïåðèîä è îñòàâà âàëèäíî äî êðàÿ íà ðåæèìà. Ïúðâèÿò å êîé äåéñòâàù ìèòðîïîëèò ùå áúäå íàòîâàðåí äà ïðîèçâåäå èçáîðèòå â îâäîâÿëàòà åïàðõèÿ. ñèíîä äà èíôîðìèðà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè çà êîí÷èíàòà íà ìèòðîïîëèòà. ñëåä 1952 ã. „êîíñåðâàòèâíè“ ÷ëåíîâå íà Ñâ. Ìàêàð òåõíèÿò ìàíäàò äà å ÷åòèðèãîäèøåí (ñúãëàñíî ÷ëåí 56 îò Óñòàâà íà ÁÏÖ). êàòî íå å çàäúëæèòåëíî òîé å äà å îò ñúñåäíà åïàðõèÿ.. ìèòðîïîëèòè. êàòî â òîçè ñïèñúê âëèçàò ïîâå÷åòî îò èçáðàíèòå ñëåä 1944 ã. êàêâîòî å íåïèñàíîòî ïðàâèëî. Óñòàâúò íà ÁÏÖ ïðåäâèæäà ñëåä îâàêàíòÿâàíåòî íà äàäåíà êàòåäðà Ñâ. êàòî ñëåä òîâà îáíîâåíèÿò ñïèñúê å áèë îäîáðÿâàí îò Ñèíîäà. ñà èçáðàíè ïðåç 1952 ã. òÿ å èçêëþ÷èòåëíî åôåêòèâíà. ìàêàð òîâà äà íå å çàäúëæèòåëíî ñïîðåä Óñòàâà. òîëêîâà è ïðîñòà. Îò äðóãàòà ñòðàíà ñà ò. äà ñúñòàâè ñïèñúêà îò åïèñêîïèòå. ñèíîä ïî òàçè êîîðäèíàòíà ñèñòåìà âñå ïàê ïîäëåæè íà ïðîìÿíà. íî âñúùíîñò èçáèðàòåëèòå ñà íàçíà÷àâàíè îò åïàðõèéñêèòå àðõèåðåè. Ïðè îñïîðâàíè ìèòðîïîëèòñêè èçáîðè ïðàêòèêàòà å äà áúäå ïîñî÷åí áëèçúê íà äúðæàâàòà ìèòðîïîëèò.íàð. â ãîëÿìàòà ñè ÷àñò èçáðàíè ïðåäè 1944 ã. Ïî-íàòàòúê ïðîöåäóðàòà ïðåäâèæäà åïàðõèéñêèòå èçáèðàòåëè äà ïðåäëîæàò íà Ñèíîäà äâàìà êàíäèäàòè. Ãëàñóâàíåòî ñå ïðàâè îò åïàðõèéñêèòå èçáèðàòåëè. ñèíîä. è êàêòî áåøå ðàçãëåäàíî. êîåòî äàâà âúçìîæíîñò â ñëåäâàùèòå ãîäèíè óñïåøíî äà áúäå çàãëóøåí ãëàñúò íà „ðåàêöèîííèòå“ ìèòðîïîëèòè. è äà íàçíà÷è çà íàìåñòíèê íà îâäîâÿëàòà êàòåäðà åäèí ìèòðîïîëèò. Íàé-îáùî êàòî ïðîãðåñèâíè ñå îöåíÿâàò ëîÿëíèòå íà âëàñòòà äóõîâíèöè. ïîä âíèìàòåëíèÿ ïîãëåä íà äúðæàâàòà. Ìàêàð è íà ïðúâ ïîãëåä òàçè íàìåñà äà íå å ãðóáà. Êëàñèôèêàöèÿòà íà îòäåëíèòå ÷ëåíîâå íà Ñâ. êàòî ñå äîïóñêà äàäåíè „ïðîãðåñèâíè“ ìèòðîïîëèòè äà çàåìàò „ðåàêöèîííè ïîçèöèè“ ïî îïðåäåëåíè âúïðîñè èëè äîðè òðîéíî äà áúäàò âêëþ÷åíè â ñïèñúêà íà „êîíñåðâàòîðèòå“. êúì êîèòî äúðæàâàòà èçïèòâà ñèñòåìíî íåäîâåðèå. Êëþ÷îâèòå ìîìåíòè â ìèòðîïîëèòñêèòå èçáîðè ñà äâà. ñèíîä.

íî òóê ñàìî ùå îòáåëåæà. ñèíîä. çàùîòî îïðåäåëÿò ñúîòíîøåíèåòî íà ñèëèòå â Ñèíîäà çà äúëúã ïåðèîä íàïðåä. íî ñà îñîáåíî ïîêàçàòåëí蠖 íàéñêàíäàëåí â òîâà îòíîøåíèå å èçáîðúò íà åïèñêîï Êàëèíèê çà Âðà÷àíñêè ìèòðîïîëèò ïðåç 1974 ã. êàêòî è äà íå äîïóñíå èçáîðà íà ïðîòèâíèöè íà ðåæèìà. êàòî â êðèòè÷íè ñèòóàöèè çà òàêúâ å ïîñî÷âàí âúçðàñòåí åïèñêîï áåç ñåðèîçíè øàíñîâå äà çàåìå êàòåäðàòà. çàâúðøâà Ïëîâäèâñêàòà äóõîâíà ñåìèíàðèÿ. Òàêúâ êðèòè÷åí ìîìåíò íàñòúïâà â íà÷àëîòî íà 50-òå ãîäèíè. è çàùî òå èìàò òîëêîâà êëþ÷îâî çíà÷åíèå. Èçáîðèòå çà íîâ Íåâðîêîïñêè ìèòðîïîëèò ñà êðèòè÷íè. à äðóãàòà å íà ìåñòåí äóõîâíèê. Òîâà íå îçíà÷àâà. Ìåõàíèçìúò ñòàâà ÿñåí îò ïðåïèñêèòå ïðè îñïîðâàíè ìèòðîïîëèòñêè èçáîðè. à îò 210 . è íà ïðàâèòåëñòâîòî. â ãð. ïîðàäè êîåòî è â îôèöèàëíàòà äîêóìåíòàöèÿ íå âèíàãè ñè ëè÷è íåéíîòî èçïîëçâàíå. êîèòî äà ñå ïîëçâàò êàêòî ñ äîâåðèåòî íà ïàòðèàðõà. ÷å òàêà îïèñàíèÿò ìåõàíèçúì ïîäîçðèòåëíî ñå âïèñâà è â ïðîâåäåíèòå ïðåç 2007 ã.. êîéòî îò ñâîÿ ñòðàíà ìîæå äà èçáåðåñàìî ñúáðàëèÿ íàé-ìíîãî ãëàñîâå „îôèöèàëåí“ êàíäèäàò. à íà âòîð ìàëêî ïîïóëÿðåí òðåòè êàíäèäàò. à ïðåç 1930 ã. è äî ãîëÿìà ñòåïåí èçáîðúò íà åïèñêîï Ïàíêðàòèé çà Ñòàðîçàãîðñêè ìèòðîïîëèò ïðåç 1967 ã. ïîçíàò è óâàæàâàí îò ñâîåòî ïàñòâî. òàêà è íà Ñâ. èçáîðè çà Ïëîâäèâñêè ìèòðîïîëèò3. „îôèöèàëíèÿò“ êàíäèäàò å îïðåäåëÿí â ïðåãîâîðè ìåæäó Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè è ïàòðèàðõà. Ïî òîçè íà÷èí óâàæàâàíèÿò îò ñâîåòî ïàñòâî êàíäèäàò âúîáùå íå ñå ïðåäëàãà íà Ñèíîäà. êîèòî îò ñâîÿ ñòðàíà èíôîðìèðàò çà òîâà åïàðõèéñêèòå èçáèðàòåëè. Äúðæàâàòà ïîñî÷âà ñâîÿ ôàâîðèò ÷ðåç ïúëíîìîùíèöèòå íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè. – Áîãîñëîâñêèÿ ôàêóëòåò íà Ñîôèéñêèÿ óíèâåðñèòåò. ×èðïàí. À óòâúðæäàâàíåòî çà ìèòðîïîëèò íà Ñòîáèéñêèÿ åïèñêîï Ïèìåí ñå èçâúðøâà âúïðåêè ñúïðîòèâàòà íà ïî-ãîëÿìàòà ÷àñò îò Ñèíîäà è ñòàâà ïðè÷èíà çà èñòèíñêè „ðàçêîë“ â íåãî. êîéòî ìîæå äà áúäå ïðèâåäåí êàòî äîêàçàòåëñòâî çà ïîëèòèêàòà çà ðàçðóøàâàíå íà åäèíñòâîòî íà Ñèíîäà. êîèòî ïîêàçâàò êàê òî÷íî ñà ïðîòåêëè èçáîðèòå çà Íåâðîêîïñêè ìèòðîïîëèò ïðåç 1952 ã. Áúäåùèÿò ìèòðîïîëèò Ïèìåí å ðîäåí ñúñ ñâåòñêî èìå Äåÿí Íåäåë÷åâ Åí÷åâ ïðåç 1906 ã. êîãàòî ïîñî÷åíàòà ïî-ãîðå ñèñòåìà å èçïîëçâàíà çà ïðúâ ïúò. Ïðåç 50-òå è 60-òå ã. êîèòî ñà íàé-ïîäõîäÿùè îò íåéíà ãëåäíà òî÷êà. Êîíêðåòíèòå ïðèìåðè ùå áúäàò ïîäðîáíî ðàçãëåäàíè â õîäà íà èçëîæåíèåòî.  àðõèâèòå èìà ìíîæåñòâî äîêóìåíòè.æàâàòà êàíäèäàòóðà. Ìîíàøåñêî ïîñòðèæåíèå ïðèåìà ïðåç 1933 ã.  ðåçóëòàò ïî÷òè âèíàãè íà ïúðâî ìÿñòî ñå êëàñèðà „îôèöèàëíèÿò“ êàíäèäàò.  îãðîìíîòî ìíîçèíñòâî îò ñëó÷àèòå òàçè ñèñòåìà ðàáîòè áåçïðîáëåìíî. Ïðåç 1926 ã. ÷å ïðåç êîìóíèñòè÷åñêèÿ ïåðèîä íå å èìàëî è áåçñïîðíè êàíäèäàòóðè. Òîâà å è íàé-ðàííèÿò ïðèìåð. Òåçè ñëó÷àè íå ñà ìíîãî. Äúðæàâàòà îáà÷å âíèìàòåëíî ñëåäè êàêâî å ñúîòíîøåíèåòî íà ñèëèòå âúòðå â Ñèíîäà è èìà âúçìîæíîñòòà â êðèòè÷íè ìîìåíòè äà íàëîæè òåçè êàíäèäàòóðè.

Ïèìåí ñå èçêàçâà. íà 25 ÿíóàðè 1949 ã. Ïèìåí ñúùî òàêà äàâà îòðèöàòåëíî ìíåíèå çà åäèí îò êàíäèäàòèòå çà èãóìåí íà Ðèëñêèÿ ìàíàñòè𠖠Òåîäîñèé.. Åï. ÷å ïî íåãîâî ìíåíèå Âñåëåíñêàòà ïàòðèàðøèÿ íÿìà äà ñå ïðîòèâîïîñòàâè. ÷å åï. äà ñå ïðîâåäàò èçáîðè çà íîâ Íåâðîêîïñêè ìèòðîïîëèò. ÷å Ñâ. Ðîäåí ñúì â ãð. Ïî òåìàòà çà óâîëíåíèåòî íà åï. ÷å Ñòàìáîëèåâ å èñêàë ìíåíèåòî íà åïèñêîïà ïî íàé-âàæíèòå â òîçè ìîìåíò ïðîáëåìè íà ÁÏÖ. ñèíîä å âçåë ðåøåíèå ïðåç ôåâðóàðè 1949 ã. Ïðåç 1938 ã. Àíäðåé ñå å èçäèãíàë ïî íå îñîáåíî ÷åñòåí íà÷èí â öúðêîâíàòà éåðàðõèÿ è çàòîâà òðÿáâà äà ñå çàâúðíå â Áúëãàðèÿ è äà áúäå ñúäåí îò äóõîâåí ñúä. Ïèìåí ïîñòàâÿ âúïðîñà çà áúäåùèÿ èçáîð íà Íåâðîêîïñêè ìèòðîïîëèò. å âúçâåäåí â àðõèìàíäðèòñêî äîñòîéíñòâî è å íàçíà÷åí çà èãóìåí íà Áà÷êîâñêèÿ ìàíàñòèð. òîé å íàçíà÷åí çà âòîðè âèêàðèé íà Ñîôèéñêèÿ ìèòðîïîëèò4. Ñîôèÿ. Ïèìåí. åï. àêî òîâà ñòàíå ñúñ ñúãëàñèåòî íà Ðóñêàòà öúðêâà. Ïèìåí ñå óòâúðæäàâà êàòî åäèí îò áëèçêèòå äî ïðàâèòåëñòâîòî äóõîâíèöè. Ñòîáèéñêèÿò åïèñêîï Ïèìåí ïèñìåíî ïðåäëàãà ñîáñòâåíàòà ñè êàíäèäàòóðà çà Íåâðîêîïñêè ìèòðîïîëèò – òîâà ñòàâà ñ íåãîâî ëè÷íî ïèñìî äî ìèíèñòúðà íà âúíøíèòå ðàáîòè Âàñèë Êîëàðîâ. ÷å æåëàåøå äà ñå ïîâåäå ðàçãîâîð îêîëî òîçè âúïðîñ“5. Àíäðåé Âåëè÷êè êàòî ðúêîâîäèòåë íà áúëãàðñêàòà åïàðõèÿ â ÑÀÙ. Áà÷êîâñêè ìîíàñòèð è ñåãà â Ñîôèÿ.  þíîøåñêèòå ñè ãîäèíè ïðè ãîëÿìî óñúðäèå ïîìàãàõ íà ðîäèòåëèòå ñè. Ïîäïîìîãíàò è ñúñ ñòèïåíäèÿ îò öúðêâàòà àç çàâúðøèõ ñåìèíàðèÿ â ãð. Èçêàçâà ñå ïîëîæèòåëíî ïî âúçìîæíîñòòà çà èçäèãàíå íà Áúëãàðñêàòà öúðêâà â ïàòðèàðøèÿ è äîáàâÿ. Ñàìî ïåò äíè ïî-êúñíî. Ïèñìîòî çàïî÷âà ñ òîâà. ìè äàäå âúçìîæíîñò ðàíî äà ñå çàïîçíàÿ ñ òðóäÿùèÿ ñå íàðîä â ðîäèíàòà íè è äà áúäà èñêðåíî ðàçïîëîæåí êúì ïðîãðåñèâíîòî ðàáîòíè÷åñòâî.. ÷å „åï. à óíèâåðñèòåòúò â ãð. 211 . Ïëîâäèâ. çà íåãîâà ñðåùà ñ åï.  êðàÿ íà ðàçãîâîðà åï. êîãàòî åï. Çâåçäàòà íà áúäåùèÿ Íåâðîêîïñêè ìèòðîïîëèò „èçãðÿâà“ ïðåç òåæêàòà çà äóõîâåíñòâîòî 1949 ã. Ðèëñêè ìîíàñòèð. ïðîâåäåíà â Ðèëñêèÿ ìàíàñòèð. Ïèìåí êàòî çàèíòåðåñîâàí ëè÷íî îò âúïðîñà ÿâíî ïîêàçà ñ òîâà. Îò çàïèñêàòà ñòàâà ÿñíî. Çàíÿòèåòî íà òàòêî ìè å òóõëàð è îáóùàð. êàòî Ñòàìáîëèåâ óòî÷íÿâà íåäâóñìèñëåíî. è ïðîäúëæàâà: „Ïîðàäè òîâà ñ íàñòîÿùåòî ùå Âè ïðåäàì íÿêîè ñâåäåíèÿ çà ñåáå ñè. Íà 1 ÿíóàðè 1948 ã. Òàÿ ëè÷íà âðúçêà. ×èðïàí ïðåç 1906 ãîäèíà 26 þíèè. êúäåòî îñòàâà äî ðúêîïîëîæåíèåòî ñè çà Ñòîáèéñêè åïèñêîï ïðåç 1947 ã. ìàêàð â ìëàäîñò.ñëåäâàùàòà ãîäèíà å íàçíà÷åí è çà ïðîòîñèíãåë íà Ñòàðîçàãîðñêàòà ìèòðîïîëèÿ. Òîçè èçâîä ìîæå äà ñå íàïðàâè îò åäíà èíôîðìàöèÿ íà ñëóæèòåëÿ â Äèðåêöèÿòà íà èçïîâåäàíèÿòà Äå÷î Ñòàìáîëèåâ îò 20 ÿíóàðè 1949 ã. Êàòî äóõîâíî ëèöå ðàáîòèõ â Ñòàðà-çàãîðà. Ðîäèòåëèòå ìè áåäíè è ðàáîòëèâè ëþäå ñà ïîãðèæèõà äà ìè äàäàò îáðàçîâàíèå.

 ÷å 212 . äèðåêòîðúò íà èçïîâåäàíèÿòà Äèìèòúð Èëèåâ ñëåä ïðîó÷âàíå íà ðàçëè÷íè äîêóìåíòè èçãîòâÿ íåùî êàòî îôèöèàëíà áèîãðàôè÷íà ñïðàâêà íà Ñòîáèéñêèÿ åï. èñêðåíî è ÷åñòíî ðàáîòè çà ñâåòëîòî áúäåùå íà íàðîäà íè. èçáîðè çà Íåâðîêîïñêè ìèòðîïîëèò ñå îòëàãàò çà ïåðèîäà ñëåä óòâúðæäàâàíåòî íà íîâèÿ óñòàâ. èëè ïðîñòî ñòàâà äóìà çà ìàøèíîïèñåí ïðåïèñ íà ðúêîïèñíà ìîëáà. Äîí÷åâ. Ùå ñè ïîçâîëÿ äà öèòèðàì è òîçè äîêóìåíò ïîïîäðîáíî. Ïî-íàòàòúê å ïîñî÷åíà íåãîâàòà áèîãðàôèÿ è ñà öèòèðàíè äóìèòå ìó. íàé-ìàëêîòî çàùîòî èçáîðúò íà Íåâðîêîïñêè ìèòðîïîëèò ïðåç 1952 ã. à ñëåäâàùèòå äîêóìåíòè íå îñòàâÿò ñúìíåíèå. Òÿ å íà ïðàâ ïúò êîãàòî â åäèíîìèñëèå ñ íàðîäíàòà îòå÷åñòâåíî-ôðîíòîâñêà âëàñò. Áèîãðàôè÷íèòå áåëåæêè êàòî ôàêòè ïîâòàðÿò èçëîæåíîòî â ïèñìîòî íà ñàìèÿ Ïèìåí è ïîñòàâÿò àêöåíò âúðõó íåãîâàòà ðàáîòíè÷åñêà áèîãðàôèÿ êàòî òóõëàðñêè ðàáîòíèꠖ ïîìîùíèê íà áàùà ñè. ìå çàâàðè èãóìåí“. îòïóñíàòà ìó îò Ñòàðîçàãîðñêà ìèòðîïîëèÿ. Ïèìåí èìà ñèëíî îòðàæåíèå âúðõó öúðêîâíèòå ñïîðîâå è ñëåä 1990 ã. Ãåîðãè Äèìèòðîâ. ×ëåíóâàë å â ó÷åíè÷åñêèòå äðóæåñòâà „Ôèëîñîôñêè êðúæîê“ è „Ìëàäåæêè êðúñò“. Ñ îáè÷ êúì íàðîäà è öúðêâàòà ñúì äàâàë âñè÷êî äîáðî îò ñåáå ñè. ñå îêàçâà ïîâðàòåí ìîìåíò â æèâîòà íà âèñøåòî äóõîâåíñòâî. êîåòî ïî ñúùåñòâî ïðåäñòàâëÿâà íåãîâà õàðàêòåðèñòèêà. Õàðàêòåðèñòèêàòà ïðîäúëæàâà ñ òîâà. Çà ïðåñòîÿ ìó â Ñåìèíàðèÿòà ñå ïðàâè ñëåäíèÿò èçâîä: „ ó÷èëèùåòî å áèë ïðèëåæåí ó÷åíèê. ïîä ðúêîâîäñòâîòî íà ìúäðèÿ è ãåíèàëåí íàðîäåí ñèí è ó÷èòåë äð. Ïîçíàòà ìè å ïðîãðàìàòà-ïëàí íà ïåòèÿ êîíãðåñ íà Áúëãàðñêàòà êîìóíèñòè÷åñêà ïàðòèÿ è òâúðäî ñúì óáåäåí â íà÷åðòàíèòå ïîñòèæåíèÿ ïî ïåòãîäèøíèÿ ñòîïàíñêè ïëàí“6.. êàòî ïúðâåíåö íà âèïóñêà“. Õàðàêòåðèñòèêàòà ïðîäúëæàâà ñ êîíñòàòàöèÿòà. Êóðñúò íà ñåìèíàðèÿòà å çàâúðøèë ïðåç 1926 ã. Ïèìåí. êîéòî ìîæå äà ïîñëóæè çà èëþñòðàöèÿ êàê äúðæàâàòà å èçïîëçâàëà ëè÷íàòà àìáèöèÿ íà îïðåäåëåíè äóõîâíèöè. ìèíèñòúð-ïðåäñåäàòåë íà ðåïóáëèêàòà. È ñåãà èìàì ðàçáèðàíåòî. Îò äîêóìåíòà íå ñòàâà ÿñíî äàëè ïèñìîòî å íàïèñàíî ïî âíóøåíèå íà Äèðåêöèÿòà íà èçïîâåäàíèÿòà. ÷å òîé çàâúðøâà Äóõîâíàòà àêàäåìèÿ ñúñ ñòèïåíäèÿ. Òàêà èëè èíà÷å òîâà å áåçïðåöåäåíòåí äîêóìåíò. ÷å „ñâåòëèÿò 9 ñåïòåìâðè 1944 ã. è ïî âðåìå íà ñòóäåíòñêèÿ ñè æèâîò íå å ó÷àñòâàë â ïîëèòè÷åñêè îðãàíèçàöèè. Ïèìåí ñå óòâúðæäàâà êàòî ôàâîðèò çà òàçè êàòåäðà. à è çàùîòî áèîãðàôèÿòà íà ìèòð. ÷å åï. Íàñðî÷åíèòå çà íà÷àëîòî íà 1949 ã. Íà âòîðîòî äðóæåñòâî å áèë è ñåêðåòàð. ÷å öúðêâàòà íè å íàðîäíà. Íàêðàÿ íà òîçè äîêóìåíò ñòîè ïå÷àòíà ðåçîëþöèÿ „Âåðíî“ è ïîäïèñ íà Ä.Íà âñÿêúäå ïðè èçïúëíåíèå íà ñëóæáèòå ñè ñúì áèë èçïðàâåí è ðåäîâåí. Íà 4 ôåâðóàðè 1949 ã. çà äà íàëîæè ñâîåòî âëèÿíèå â Öúðêâàòà.

Ñïîðåä åäíà òàêàâà àíîíèìíà „Ñïðàâêà çà åïèñêîï Ïèìåíò“. ÷àñòíè è ñëóæåáíè ëèöà. ÷å åï.. Ïèìåí íå å ïîäìèíàò è îò êðàéíî îòðèöàòåëíèòå õàðàêòåðèñòèêè. êîèòî îáè÷íèÿò íè Ìèíèñòúð Ïðåäñåäàòåë äð. êàòî èãóìåí íà Áà÷êîâñêèÿ ìàíàñòèð òîé ñå „å ïðîÿâÿâàë êàòî èñòèíñêè ïîäðúæíèê íà ôàøèçìà â Áúëãàðèÿ.. íàïèñàíà íà 26 ìàðò 1949 ã.. Ïðåç 1945 ã. ñåãà Ãëàâåí ïðîêóðîð íà Íàðîäíàòà ðåïóáëèêà.  ìîíàñòèðÿ ïðåç ìåñåöèòå þíè è þëè 1944 ãîäèíà å áèë ïðèåë íà êâàðòèðà è ëå÷åíè堖 îò Ïëîâäèâñêèÿ çàòâî𠖠äð. îáà÷å. Ïðåç 1942 ã. è òîé ëè÷íî ìè ãîâîðè. Ñàì åïèñêîï Ïèìåí â åäíî ïèñìî å íàïèñàë ñëåäíèòå ñëîâà: „È ñåãà íîñÿ â ñúðöåòî ñè òâúðäàòà âÿðà çà óñïåõà íà Áúëãàðñêàòà êîìóíèñòè÷åñêà ïàðòèÿ è íàðîäíàòà íè Ðåïóáëèêà. Äîíîñúò çàêëþ÷àâà. íå å àíãàæèðàë ìîíàñòèðà ñ äåëà ïðîòèâ íàðîäà íè. Êàêòî ñå âèæäà. Áèë å ïîñåòåí è îò ãåðìàíñêèÿ ìàðøàë Ðîìåë. êàêòî ñàì çàÿâÿâà. ìàêàð è íå òîëêîâà èçâåñòíè èñòîðè÷åñêè ëè÷íîñòè êàòî Äèìèòúð Ãåîðãèåâ Çàïðÿíîâ. Ñ íåãî è ñåãà å â äîáðè îòíîøåíèÿ. ãëàâåí ïðîêóðîð íà ñòðàíàòà â ïåðèîäà 1947–1954 ã. Ôèëîâ. òîé ùÿë äà óáèå íàé-ìàëêî 2–3 è òîãàâà àêî èñêàò è íåãî äà óáèÿò“..  èíòåðåñ íà èñòèíàòà òðÿáâà äà ñå îòáåëåæè. åï. Áîæèëîâ è äðóãè. Äèìèòúð Ãåîðãèåâ. Ïèìåíò å áèë â òåñíè âðúçêè ñ öàð Áîðèñ. ÷å àêî ñå çàäàäå íÿùî êàòî ÷åðâåí îáëàê îò èçòîê. Ïèìåí ñå ïîëçâà ñ ïðîòåêöèÿòà íà èçêëþ÷èòåëíî âàæíè.. ãåðìàíñêèÿ ïúëíîìîùåí ìèíèñòúð Áåêåðëå. êàòî ïðè âñÿêî òúðæåñòâî å äúðæàë ðå÷è.  íèêîå îòíîøåíèå. ãåðìàíñêàòà àðìèÿ è ôàøèñòêàòà èäåîëîãèÿ. Äî÷î Õðèñòîâ. Ãåîðãè Äèìèòðîâ íåóìîðíî äàâà çà äîáðîòî íà íàðîäà íè“7.. ïèñàíè çà áúëãàðñêèòå äóõîâíèöè îò Äúðæàâíà ñèãóðíîñò â òîçè ïåðèîä. â êîèòî å áîãîòâîðåë Õèòëåð. êàòî å çàïàçèë ñèìïàòèèòå ñè êúì ðàáîòíè÷åñêàòà êëàñà. Íå å èçïóñêàë ñëó÷àè äà âåëè÷àå ôàøèçìà. ìåðîïðèÿòèÿòà íà ÎÔ è Íàðîäíèÿ ñúä è å ïðåñëåäâàë ïðîãðåñèâíè ìîíàñè. ñëåäâàùè ìúäðèòå è ñâåòëè óêàçàíèÿ. Ñïîðåä ñúùàòà ñïðàâêà åïèñêîïúò ïðîäúëæèë äà ðàçâèâà „ðåàêöèîííà äåéíîñò“ è ñëåä 9 ñåïòåìâðè 1944 ã. å ïîëó÷èë îðäåí ñ äèïëîì çà ñúäåéñòâèå íà Îòå÷åñòâåíàòà âîéíà. êîèòî ÷åñòî ñà ïîñåùàâàëè Áà÷êîâñêèÿ ìàíàñòèð è ñà áèëè íàé-ðàäóøíî è ãîñòîïðèåìíî ïðèåìàíè.. Äîáðè îòíîøåíèÿ å èìàë è èìà ñ áèâøèÿ Ïðåäñåäàòåë íà ÎÔ êîìèòåòà â Àñåíîâãðà䠖 ïàðòèéíèÿò äðóãàð Ãåíêî Ãþëåâ. ùîòî åïèñêîï Ïèìåí äà áúäå èçáðàí çà Íåâðîêîïñêè ìèòðîïîëèò. Ïèìåíò å ãîâîðèë â ñòîëîâàòà íà ìîíàñòèðà. êàòî å ïðàâèë èçêàçâàíèÿ ñðåùó „íàðîäíàòà âëàñò“.  ñëóæáàòà ñè êàòî èãóìåí íà Áà÷êîâñêèÿ ìîíàñòèð å áèë ïîñåùàâàí îò íàé-ðàçëè÷íè ãîñòè. è ñúñ ñåãàøíèÿ ìó ïðåäñåäàòåë Êî÷î Ñàâî⠖ Àñåíîâãðàä. ÷å 213 .„ïðåç âñè÷êîòî âðåìå íà ó÷åíèåòî ìó è ñëóæåíèåòî ìó íå å ÷ëåíóâàë â íèêîÿ ïîëèòè÷åñêà ôàøèñòêà îðãàíèçàöèÿ.

ñà âñúùíîñò ïúðâèòå ìèòðîïîëèòñêè èçáîðè. Ïðîòèâíèöèòå íà åï. Ïèìåí å ïîëó÷èë 28 ãëàñà. ÷å ïðåç þëè 1951 ã. ñ ÷èåòî ñåìåéñòâî å áèë â äîáðè ïðèÿòåëñêè âðúçêè“. Éîíà. îò êîèòî Ñòîáèéñêèÿò åï. Äîêëàäúò óòî÷íÿâà. Ïèìåí ïðîäúëæàâàò è â òîçè ìîìåíò äà áëîêèðàò óòâúðæäàâàíåòî íà íåãîâèÿ èçáîð îò Ñèíîäà ñ àðãóìåíòà. âîäåíà îò íàìåñòíèê-ïðåäñåäàòåëÿ Êèðèë.. êîéòî å ïðàâèë àãèòàöèÿ â ïîëçà íà åï. Éîíà. Îò äîêëàäà ñòàâà ÿñíî. Ìàêàð è äà íå å êàçàíî äèðåêòíî. Ñïîðúò äàëè åï. ñèíîä. à âèêàðèéíèÿò åï. êàòî ñèëíà å ïîñî÷åíà è êàíäèäàòóðàòà íà åï. ÷å òîé 214 . ÷å íå ãóáè áëàãîðàçïîëîæåíèåòî íà äúðæàâàòà. Ïèìåí çà Íåâðîêîïñêè ìèòðîïîëèò ïðîäúëæàâà äà ñå ðàçãëåæäà êàòî íàé-ñèëíàòà è ïðè ñúùèíñêèòå èçáîðè. íî â êîíêðåòíèÿ ñëó÷àé ìíîçèíñòâîòî îò ÷ëåíîâåòå íà Ñèíîäà íå ïðèåìàò êëàñèðàíèÿ íà ïúðâî ìÿñòî êàíäèäàò. Ïîëçóâàë ñå è ñ ïîäêðåïàòà íà ïúëíîìîùíèÿ ìèíèñòúð Èëèåâ. íà Ïëîâäèâ Ñòåôàí – 17. Èçáîðúò ïðåäèçâèêâà òåæúê êîíôëèêò â Ñèíîäà è ïðîâîêèðà íåãîâîòî ðàçäåëÿíå íà äâà ÿñíî îáîñîáåíè ëàãåðà. ÷å èçáîðèòå ñà áèëè ïðåäâàðèòåëíî ðåæèñèðàíè â ïîëçà íà êîíêðåòåí êàíäèäàò. ÷å ïðàêòèêàòà â òàêèâà ñëó÷àè å Ñèíîäúò äà óòâúðäè êàíäèäàòà. Ïèìåí â Ñèíîäà ñå å íàëîæèë ìèòðîïîëèò Ïàèñèé Âðà÷àíñêè. Òîâà ñå ðàçáèðà îò äîêëàä íà äèðåêòîðà íà èçïîâåäàíèÿòà ä-ð Ïàâåë Òàãàðîâ äî ñàìèÿ Âúëêî ×åðâåíêîâ îò 24 ñåïòåìâðè 1952 ã. ÷å èçáîðèòå ñà áèëè ïðîèçâåäåíè íà 3 àâãóñò îò Ëîâ÷àíñêèÿ ìèòðîïîëèò Ôèëàðåò è íà òÿõ ñà ñå ÿâèëè 5 êàíäèäàòè. òîé âçèìà ó÷àñòèå â äåëåãàöèÿòà íà ÁÏÖ. Ñòåôàí. òúé êàòî êàíäèäàòóðàòà íà åï. Êëèìåíò Ñòàðîçàãîðñêè è Ñîôðîíèé Òúðíîâñêè8. êîèòî ïðè òîâà èìàò è ÷èñëåíî ìíîçèíñòâî â Ñèíîäࠖ Ïàèñèé Âðà÷àíñêè. íî òåçè îïèòè ñà áèëè ïàðèðàíè áëàãîäàðåíèå íà „òàêòà è óìåíèåòî íà Ëîâ÷àíñêèÿ ìèòðîïîëèò Ôèëàðåò“. äîêëàäúò äàâà äà ñå ðàçáåðå. â êîéòî òîé èíôîðìèðà êàê å ïðîòåêúë èçáîðúò è êàê ñå ïðèåìà îò ÷ëåíîâåòå íà Ñèíîäà. Êàòî ðúêîâîäèòåë íà îïîçèöèÿòà ñðåùó åï. Ïèìåí å ïîäõîäÿù çà Íåâðîêîïñêè ìèòðîïîëèò âñúùíîñò å ñïîð ìíîãî ïîâå÷å çà òîâà êàêâî äà áúäå îòíîøåíèåòî íà Ñèíîäà êúì „íàðîäíàòà âëàñò“. Îò íîâèÿ Íåâðîêîïñêè ìèòðîïîëèò ñå î÷àêâà äà îáúðíå ñúîòíîøåíèåòî íà ñèëèòå â Ñèíîäà â ïîëçà íà íàìåñòíèê-ïðåäñåäàòåëÿ ìèòðîïîëèò Êèðèë. ïðîâåäåíè íà 3 àâãóñò 1952 ã. ïðîâåäåíè ñ äåéíîòî ó÷àñòèå íà äúðæàâàòà. Íàðåä ñ åï. è ïúðâèÿò ïðèìåð çà óñïåøíîòî íàëàãàíå íà ëîÿëíè íà äúðæàâàòà ïðåäñòàâèòåëè â ñðåäèòå íà Ñâ. Íÿìà äàííè îáà÷å òåçè êîìïðîìåòèðàùè ñâåäåíèÿ äà ñà áèëè âúçïðèåòè íà ñåðèîçíî îò íÿêîÿ äúðæàâíà èíñòèòóöèÿ. ñå äåìîíñòðèðà è îò ôàêòà. Éîñèô Âàðíåíñêè. Òîâà. Ìèõàèë Äîðîñòîëî-×åðâåíñêè. êîÿòî ïúòóâà äî Ìîñêâà çà ïðåãîâîðè ïî ïàòðèàðøåñêèÿ ñòàòóò íà Öúðêâàòà. ïîëó÷èë ïîâå÷å ãëàñîâå íà èçáîðèòå. Èçáîðèòå çà Íåâðîêîïñêè ìèòðîïîëèò ïðåç 1952 ã. Ñðåùó òîçè èçáîð ñå îáÿâÿâàò âñè÷êè âëàäèöè. õàðàêòåðèçèðàíè êàòî „êðàéíè ðåàêöèîíåðè“.„Ïèìåíò ñå ïîëçâà ñ äîâåðèåòî íà áèâøèÿ Åêçàðõ è å îáè÷àí îò íåãî.

÷å ùå îñòàíå ñ Êèðèë“11. à îñòàíàëèòå ïåòèìà î÷åâèäíî ñà èìàëè ãîòîâíîñò äà áëîêèðàò èçáîðà íà Ïèìåí.  çàêëþ÷åíèå Òàãàðîâ èñêà ñúãëàñèåòî íà ×åðâåíêîâ çà ïðîâåæäàíåòî íà òàçè ñðåùà. êàòî íà ñðåùàòà ñ íåãî îïîçèöèîííèòå ìèòðîïîëèòè îòáåëÿçàëè. ñ êîãîòî èìàë ñðåùà è „íà êîãîòî å ãîâîðèë ïðîòèâ Êèðèë. Ðàçâèòèåòî íà ñèòóàöèÿòà ñèëíî îáåçïîêîÿâà íàìåñòíèê-ïðåäñåäàòåëÿ íà Ñâ. ÷å „íå áèâà äà ñå ñâèêâà öúðêîâåí ñúáîð. ÷å Êèðèë âîäè öúðêâàòà êúì ãîëåìè îòñòúïêè íà Ïðàâèòåëñòâîòî. Ìèõàèë èëè Éîñèô.. Êèðèë. À ùî ñå îòíàñÿ äî òîâà. Ãðóïàòà ïðàâè îïèò äà ïðèâëå÷å è Ñëèâåíñêèÿ ìèòðîïîëèò Íèêîäèì. Êèðèë ïðåäëàãà äà áúäå îòëîæåíî çàñåäàíèåòî íà Ñèíîäà. òîëêîç ïî-äîáðå ùÿëî äà áúäå çà öúðêâàòà“10. êîéòî â òîçè ìîìåíò ìîæå äà ðàç÷èòà íà ïîäêðåïàòà íà ÷åòèðèìà îò îáùî äåâåòèìàòà ÷ëåíîâå íà Ñèíîäà. íà êîåòî ùå áúäå óòâúðäåí íîâèÿò ìèòðîïîëèò. êîèòî ñà ãî ïîñåùàâàëè. ïðîâåäåí â òîçè ïåðèîä ìåæäó ñëóæèòåëÿ â Äèðåêöèÿòà íà èçïîâåäàíèÿòà Äèìèòúð Äîí÷åâ è Âàð- 215 . êàòî å êàçàë.„áèë ïðèåìàë ïîçäðàâëåíèÿòà íà îíèÿ. ñèíîä ìèòð. Éîñèô Âàðíåíñêè è Ìèõàèë Äîðîñòîëî-×åðâåíñêè. à òîâà ùå óòâúðäè íåãîâîòî ïîëîæåíèå. Ñúùèíñêàòà ïðè÷èíà çà îïîçèöèÿòà íà òàçè ãðóïà â Ñèíîäà ñå îáÿñíÿâà ñ òîâà. ÷å ñå î÷àêâà ïðîìÿíà íà âëàñòòà â íàøàòà ñòðàíà. çà äà ìó ÷åñòèòÿò èçáîðà. à ìåæäóâðåìåííî Ïàâåë Òàãàðîâ ñå àíãàæèðà äà ïðîâåäå ñðåùà ñ ìèòðîïîëèòèòå Éîñèô è Ìèõàèë ñ íàäåæäàòà äà ïðîìåíè òÿõíàòà ïîçèöèÿ. Ñëåä çàâðúùàíåòî ñè â Ñîôèÿ òðèìàòà âëàäèöè ïðèâëåêëè íà ñâîÿ ñòðàíà ãëàâíèÿ ñåêðåòàð íà Ñèíîäà åï. Çàòîâà è ìèòð. çà äà îáñúäÿò îáùèòå ñè äåéñòâèÿ. Êàòî ÿâíà îïîçèöèÿ íà Êèðèë â Ñèíîäà ñå óòâúðæäàâàò ìèòðîïîëèòèòå Ïàèñèé Âðà÷àíñêè. ÷å ìîæå äà ñå ñòèãíå äî êîíôëèêò ñ Ïðàâèòåëñòâîòî. Ïîñëåäíî Ïàèñèé ñå îïèòàë äà ïðèâëå÷å êúì ãðóïàòà íà îïîçèöèÿòà è àâòîðèòåòíèÿ Âèäèíñêè ìèòðîïîëèò Íåîôèò. êàêòî è èçáèðàíåòî ìó çà Ïàòðèàðõ“9.. „Ñòèãà îòñòúïêè“ å êàçàë Ïàèñèé. èñêàò äà ïðå÷àò íà Êèðèë. ÷å òåçè ìèòðîïîëèòè „. Íà òàçè ãðóïà ñèìïàòèçèðàò è Êëèìåíò Ñòàðîçàãîðñêè è Ñîôðîíèé Òúðíîâñêè. Çà ñúæàëåíèå îò ïðåãëåäàíèòå àðõèâè íå ñòàâà ÿñíî äàëè ñðåùàòà å áèëà ïðîâåäåíà. êîéòî ñ èçáîðà íà Ïèìåí ùå èìà åäèí ãëàñ ïîâå÷å â ñèíîäà. ìàêàð äà íå å ìèíàë ñàìèÿò êàíîíè÷åñêè èçáîð“. ÷å òîâà íå ñà áèëè Ïàèñèé. íèòî êîé îò îïîçèöèîííî íàñòðîåíèòå ìèòðîïîëèòè å ïðîìåíèë ìíåíèåòî ñè. Íåîôèò îáà÷å å äàë íà ïîñëåäíèÿ äà ðàçáåðå. Éîíࠖ „èçïîëçâàéêè íåãîâàòà ñêëîííîñò êúì êàðèåðèñòè÷íè äîìîãâàíèÿ“. ïîðàäè òîâà. êîèòî ñïîðåä ñúùèÿ äîêëàä ïðîâåëè äâå ñðåùè êðàé Òðîÿíñêèÿ è â Áà÷êîâñêèÿ ìàíàñòèð. Öåëèòå íà îïîçèöèÿòà ñòàâàò ÿñíè îò åäèí ðàçãîâîð. íî ìîæå ñ ãîëÿìà ñèãóðíîñò äà ñå ïðåäïîëîæè.

Ôèëàðåò Ëîâ÷àíñêè è Íèêîäèì Ñëèâåíñêè. Íà 5 ÿíóàðè 1953 ã. Åï. ÷å àêî Ñèíîäúò ðàçáåðå. Ïèìåí Íåâðîêîïñêè. Ïèìåí îôèöèàëíî å óòâúðäåí çà íîâ Íåâðîêîïñêè ìèòðîïîëèò åäâà íà çàñåäàíèåòî íà Ñèíîäà îò 30 äåêåìâðè 1952 ã. Éîñèô èçÿñíèë. à öåëòà íà îïîçèöèÿòà å äà áúäàò ñïðåíè îòñòúïêèòå íà ïðàâèòåëñòâîòî è ïî âúçìîæíîñò äà áúäå óäúëæåí ïåðèîäúò íà ñèíîäàëíî óïðàâëåíèå. à äðóã íà äðóãî ìÿñòî“. êîÿòî äà ïðåãëåäà ðåäîâíîñòòà íà ïðîâåäåíèòå èçáîðè. Éîñèô äèðåêòíî çàÿâèë. Êàòî ïðèâúðæåíèöè íà ìèòð.íåíñêèÿ ìèòðîïîëèò Éîñèô. Ñèíîäúò ðàçãëåæäà ðåäîâíîñòòà íà ïðîèçâåäåíèòå èçáîðè çà Íåâðîêîïñêè ìèòðîïîëèò íà ñâîåòî çàñåäàíèå íà 25 ñåïòåìâðè 1952 ã. Êàêâî ãî èíòåðåñóâà Ïðàâèòåëñòâîòî. íî â àðõèâà íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè íå å çàïàçåí äîêóìåíòúò çà òîâà ðåøåíèå.. êàòî å ïðèåìàë ïîçäðàâëåíèÿ ïðåäè äà ñå å ïðîèçíåñúë Ñèíîäúò. è ïðèâåæäàò äàííè çà íåãîâè ôèíàíñîâè çëîóïîòðåáè â ìèíàëîòî13. Ïî îòíîøåíèå íà áúäåùèÿ ïàòðèàðøåñêè èçáîð ìèòð. Íèå íå ñìå èìàëè ïàòðèàðõ âå÷å øåñò âåêࠖ ñëåä Åôòèìèÿ.. îáà÷å. çàùîòî íèå. çàùîòî íàøèòå åïàðõèîòè ïîçíàâàò ñàìî ñâîèòå àðõèåðå蠖 êîé. Ìèòð. ÷å ïðàâèòåëñòâîòî „å âúçäèãíàëî âúïðîñèòå íà ïàòðèàðøåñêèòå è íåâðîêîïñêè èçáîðè äî ñòåïåí íà äúðæàâíè è íàöèîíàëíè âúïðîñè. À ó íàñ íå å òàêà. Êèðèë çà ïàòðèàðõ. íîâèÿò ìèòðîïîëèò òúðæåñòâåíî å ïîñðåùíàò â Áëàãîåâãðàä14. Êèðèë â òîçè ìîìåíò ñå î÷åðòàâàò ìèòðîïîëèòèòå Íåîôèò Âèäèíñêè. ÷å åäèí åïèñêîï ùå áúäå íà åäíî ìÿñòî.. ÷å òîé å íàðóøèë ïðàâèëàòà. êúì êîèòî â ïúðâèòå äíè íà 1953 ã. âêëþ÷èòåëíî è êàòî áúäå áëîêèðàí èçáîðúò íà ìèòð.  äàäåí èñòîðè÷åñêè âàæåí ìîìåíò ó íàñ ìíîãî ïîâå÷å òåæè ñåãàøíîòî ñúñòîÿíèå íà öúðêâàòà ñ 11 ìèòðîïîëèòà. èìàìå ñâîå äóõîâíî íà÷àëñòâî òóê â Ñîôèÿ. íî íå ñòèãà äî îêîí÷àòåëíî ðåøåíèå. ñå ïðèñúåäèíÿâà è íîâîóòâúðäåíèÿò ìèòð. îòêîëêîòî ñ åäèí ïàòðèàðõ.. Êîíñòàòèðàíî å. Ðåøåíî å äà áúäå ñúçäàäåíà àíêåòíà êîìèñèÿ.  ñðåäàòà íà 1952 ã. òî âñè÷êè àðõèåðåè âåäíàãà è áåç èçêëþ÷åíèå ùå ïðèñòúïèì êúì òÿõíîòî ðàçðåøàâàíå è óðåæäàíå. Ðàçãîâîðúò ïîêàçâà ïðÿêàòà âðúçêà ìåæäó èçáîðèòå çà Íåâðîêîïñêè ìèòðîïîëèò è çà íîâ ïàòðèàðõ. à íå â Ðèì èëè äðóãàäå. Òåçè âúïðîñè. Èçáîðúò íà Ïè- 216 .. Äúëãèÿò ñðîê îò ïåò ìåñåöà çà óòâúðæäàâàíå íà âå÷å ïðîâåäåíè èçáîðè åäâà ëè èìà àíàëîã è å ïîêàçàòåëåí çà ñòàáèëíîñòòà íà îïîçèöèÿòà ïðåç òîâà âðåìå. Ïðîòèâíèöèòå íà åïèñêîï Ïèìåí íàñòîÿâàò. òîâà å ðàçìåñòâàíå íà ìåáåëè â åäíà êúùà. êàòî äóõîâíèöè. ïðîäúëæè Éîñèô ñà íàøè äîìàøíè âúïðîñè. íàïð.. ÷å „Â ñúçíàíèåòî íà íàøèÿ íàðîä ïàòðèàðøåñêèÿò èíñòèòóò íå å áèë òàêà óòâúðäåí êàêòî â ñúçíàíèåòî íà ðóñêèÿ íàðîä. ìåí ìå ïîçíàâà â ïëîâäèâñêèòå ñåëà èëè ïúê êîé äðóã àðõèåðåé å ïîçíàò íà âÿðâàùèòå â íÿêîå äîáðóäæàíñêî ñåëî“12. ÷å ôîðìàëíî èçáîðúò å ïðîòåêúë ðåäîâíî è ñà áèëè èçëú÷åíè äâàìà êàíäèäàòè. Ñèíîäúò ñå îêàçâà ðàçäåëåí íà äâà ÿñíî î÷åðòàíè ëàãåðà.

Ìàêàð è ñ èçâåñòíî çàêúñíåíèå. à â òîçè ìîìåíò àðõèìàíäðèò Ìàêñèì. êúì êîèòî äúðæàâàòà èìà ïîä÷åðòàíî âíèìàíèå. ñèíîä. Ïèìåí äåéñòâèòåëíî ïîñåùàâà Àìåðèêà è ñå ñðåùà ñ ïðåäñòàâèòåëè íà áúëãàðñêèòå öúðêîâíè îáùèíè. Ïèìåí çàâúðøâà ñ ïðîòèâîðå÷èâè ðåçóëòàòè. Ìàêñèì â òîçè ìîìåíò ñà ïðåäñòàâèòåëè íà íîâî ïîêîëåíèå âèñ- 217 .  êðàéíà ñìåòêà ìèñèÿòà íà ìèòð. ïðè êîéòî äúðæàâàòà èçïðîáâà óñïåøíî íîâàòà ñè òàêòèêà çà ïðîâåæäàíå íà ìèòðîïîëèòñêè èçáîðè ñ ïðåäèçâåñòåí êðàé. ñèíîä çà ïîìèðåíèå ñ ìèòð. èçáðàí â ïúëíî ñúîòâåòñòâèå ñ íîâèÿ óñòàâ íà ÁÏÖ. Âàæåí ôàêòîð â òîâà îòíîøåíèå å è èçëèçàíåòî íà ñöåíàòà íà ïî-ìëàäè äóõîâíèöè. êîãàòî ìèòð. Ñúùåâðåìåííî îùå òóê òðÿáâà äà ñå îòáåëåæè. Ïèìåí ùå ïðîäúëæè äà ñå ïîëçâà ñ èìåòî íà åäèí îò íàé-ëîÿëíèòå íà ïàòð.  ñúùèÿ ïëàí çà äåéñòâèå ñå ïðåïîðú÷âà íà àãåíò ÏÀÒÐÈÀÐÕ äà èçó÷è ìàêåäîíñêèÿ âúïðîñ. ñèíîä âçèìà ðåøåíèå íà ïðîó÷âàòåëíà ìèñèÿ â ÑÀÙ äà áúäå èçïðàòåí Âàðíåíñêèÿò ìèòðîïîëèò Éîñèô. ïëàíúò å ðåàëèçèðàí ïðåç 1963 ã. ñëåä êàòî ìèòð. ÷å ðåçèäåíòóðàòà â Àìåðèêà å áèëà èíôîðìèðàíà çà ïîñåùåíèåòî íà ìèòðîïîëèòà. Ïèìåí ñå ïðîòèâîïîñòàâÿ íà èçáîðà íà Ëîâ÷àíñêèÿ ìèòðîïîëèò Ìàêñèì çà ïàòðèàðõ. çàùîòî Ïèìåí Íåâðîêîïñêè å ïúðâèÿò ìèòðîïîëèò.ìåí å ïúðâèÿò ñëó÷àé.  íà÷àëîòî íà 70-òå ãîäèíè. Ñâ. Îò ãëåäíà òî÷êà íà èñòîðèÿòà òîçè èçáîð íå ìîæå äà áúäå ïîäöåíÿâàí. ÷å îò ôîðìàëíà ãëåäíà òî÷êà Ïèìåí å åäèíñòâåíèÿò ìèòðîïîëèò. Ìèòð. Íåãîâàòà êàíäèäàòóðà îáà÷å å îöåíåíà êàòî íåïîäõîäÿùà îò Äúðæàâíà ñèãóðíîñò. êîãàòî äúðæàâàòà ïðîìåíÿ ñâîÿòà ïîçèöèÿ è ñå îðèåíòèðà êúì ïîäêðåïà íà óñèëèÿòà íà Ñâ. Éîñèô äà áúäå îòòåãëåíî çà ñìåòêà íà „ïî-ïîäõîäÿùàòà“ êàíäèäàòóðà íà „áëàãîåâãðàäñêèÿ ìèòðîïîëèò Ïèìåí“. çà äà ñå ïîäãîòâè çà òàçè ìèñèÿ15. Òîçè èçáîð ñèìâîëèçèðà ïîðåäíîòî ïîðàæåíèå íà Öúðêâàòà ïîä íàòèñêà íà äúðæàâàòà. êîåòî â áúäåùå ãî ïðåâðúùà è â íàé-ñòàðèÿ ñðåä „ïðîãðåñèâíèòå“ ìèòðîïîëèòè. íî îò ïî-íèñêà ïîçèöèÿ çàïî÷âà âúçõîäúò è íà áúäåùèÿ ïàòðèàðõ. ñå êàçâà. Åäèí òàêúâ åïèçîä å îò êðàÿ íà 50-òå è íà÷àëîòî íà 60-òå ãîäèíè. Ïðèáëèçèòåëíî ïî ñúùîòî âðåìå. Ïèìåí è àðõèì.  ñïðàâêà íà áúëãàðñêîòî ðàçóçíàâàíå ïî òîçè ïîâîä îò 15 ìàðò 1963 ã. Êèðèë è íà âëàñòòà âèñøè äóõîâíèöè è ùå áúäå íàòîâàðâàí ñ âàæíè ìèñèè. êîèòî ùå áúäàò ïðåäñòàâåíè â ãëàâàòà çà åìèãðàíòñêèòå öúðêâè.  ñëåäâàùèòå ãîäèíè ìèòð. Àíäðåé â Àìåðèêà. èçáðàí â óñëîâèÿòà íà ñúùèíñêè òîòàëèòàðèçúì. Çà òàçè öåë ïðåç 1959 ã. íåãîâèòå îòíîøåíèÿ ñ äúðæàâàòà ùå ïðåòúðïÿò ïðîìÿíà è òîé ùå çàïî÷íå äà áúäå îöåíÿâàí êàòî ÷àñò îò „ñòàðèòå ìèòðîïîëèòè“. òúé êàòî âñè÷êè ñëåäâàùè ìèòðîïîëèòñêè èçáîðè ñà ïðîâåäåíè â óñëîâèÿòà íà ñëóæåáåí ìàíäàò íà åïàðõèéñêèòå èçáèðàòåëè. êîÿòî ÷ðåç Ìèõàèë Êþ÷óêîâ è ìèíèñòúðà íà âúíøíèòå ðàáîòè Êàðëî Ëóêàíîâ âíóøàâà íà Ñèíîäà ïðåäëîæåíèåòî çà ìèòð.. âêëþ÷èòåëíî è ÷å „ñúùèÿò å ñúòðóäíèê íà íàøèòå îðãàíè“16. íà êîèòî äúðæàâàòà âúçëàãà çíà÷èòåëíî ïî-ãîëåìè íàäåæäè çà ïðîêàðâàíåòî íà íåéíèòå èíòåðåñè â Ñâ.

êàòî ó÷åíèê. Äàííèòå â àðõèâèòå îò òîçè ïåðèîä îò æèâîòà íà áúäåùèÿ ïàòðèàðõ ñà ñðàâíèòåëíî îãðàíè÷åíè..íàð. Ìàêñèì å îïðåäåëåí çà ðúêîâîäèòåë íà áúëãàðñêîòî öúðêîâíî ïîäâîðèå â Ìîñêâà. à çà íåãîâ ïîìîùíèê ñâåùåíèê Èâàí Òîäîðîâ Êàðàäæîâ. Íà ïúðâî ìÿñòî å äàäåíà õàðàêòåðèñòèêàòà íà ïîìîùíèêà Èâàí Êàðàäæîâ: „Êàòî ó÷åíèê â ñåìèíàðèÿòà å áèë èçêëþ÷âàí çà åäíà ãîäèíà çà ïðîÿâåíà îò íåãî àíòèôàøèñòêà äåéíîñò. ñ ÷èÿòî ïîäêðåïà Ìàêñèì çàâúðøâà ñâîåòî îáó÷åíèå è ïîëó÷àâà íà÷àëåí òëàñúê çà ñâîÿòà êàðèåðà ïî öúðêîâíàòà éåðàðõèÿ17. Ïðåäè 9 ñåïòåìâðè. ñúñ ñâåòñêî èìå Ìàðèí Íàéäåíîâ Ìèíêîâ. Ìàêàð è äà å äîáðå èçâåñòíà. èëè òðÿáâà äà ñå çàïàçè ñòàðàòà ïðàêòèêà äà áúäå èçïðàòåí ñàìî åäèí îò òÿõ (áåç äà êîíêðåòèçèðà òî÷íî êîé). íèòî äà ó÷àñòâàò â àêòèâíèòå ìåæäóíàðîäíè êîíòàêòè íà Öúðêâàòà. îïèñàíè êàòî „áëàãîíàäåæäíè è ñ ïðîãðåñèâíè ðàçáèðàíèÿ“. ìàêàð è íå â ñúùàòà ñòåïåí: 218 . Ñåãà ÷ëåíóâà â ÁÊÏ (. Òåëåãðàìàòà ñúäúðæà êðàòêà õàðàêòåðèñòèêà è íà äâàìàòà êàíäèäàòè. â êîÿòî ñå êàçâà. Òîâà ñòàâà â òåëåãðàìà íà äèðåêòîðà íà èçïîâåäàíèÿòà Ïàâåë Òàãàðîâ äî ïîñëàíèêà íà Áúëãàðèÿ â Ìîñêâà Ñòåëà Áëàãîåâà. „Òðîÿíñêà äóõîâíà äèíàñòèÿ“. è Áîãîñëîâñêèÿ ôàêóëòåò ïðåç 1942 ã. êàòî ñâåùåíèê. òóê íàêðàòêî ùå áúäå öèòèðàíà ðàííàòà áèîãðàôèÿ íà áúäåùèÿ ïàòðèàðõ Ìàêñèì. Ïðåç 1950 ã. êîèòî îáà÷å íå ñà èìàëè âúçìîæíîñò íèòî äà ó÷àò íà Çàïàä. íà 14 ìàé 1944 ã. ñèíîä ùå ïðåäëîæè çà íîâ ïðåäñòîÿòåë àðõèì. Ñïîðåä òåëåãðàìàòà Ñâ. êîåòî ñúùåñòâåíî ðàçëè÷àâà òåõíèòå áèîãðàôèè îò òåçè íà ïðåäøåñòâåíèöèòå èì. à íà 14 þëè 1947 ã.) è âúîáùå ñå î÷åðòàâà êàòî åäèí îò íàé-ïðîãðåñèâíèòå è áóäíè ñâåùåíèöè ó íàñ“18.. Ïðåç 30-òå è 40-òå ãîäèíè Òðîÿíñêèÿò ìàíàñòèð å óïðàâëÿâàí îò èãóìåíà àðõèìàíäðèò Êëèìåíò (Êîåâñêè). áèë å âúâ âðúçêà ñ ïàðòèçàíèòå.. êàòî ãè å ïîäïîìàãàë ñ õðàíà è ïð. Ðîäåí ïðåç 1914 ã. òîé çàâúðøâà Ñîôèéñêàòà äóõîâíà ñåìèíàðèÿ ïðåç 1935 ã. å ïîñòðèãàí çà ìîíàõ â Òðîÿíñêèÿ ìàíàñòèð. ïîäãîòâèëà è èçëú÷èëà íÿêîëêî åïàðõèéñêè àðõèåðåè. å ÷ëåíóâàë â ÐÌÑ. å ðúêîïîëîæåí çà éåðîìîíàõ îò Âðà÷àíñêèÿ ìèòðîïîëèò Ïàèñèé. Ñëåä òîâà. å âúçâåäåí â àðõèìàíäðèòñêî äîñòîéíñòâî è å íàçíà÷åí çà ïðîòîñèíãåë íà Ðóñåíñêàòà åïàðõèÿ. ïðèåëè ìîíàøåñòâî è çàâúðøèëè ñâîåòî îáó÷åíèå ïðåäè 1944 ã.øè äóõîâíèöè. ñèíîä íà Áúëãàðñêàòà öúðêâà ùå áúäàò íàïðàâåíè ïîñòúïêè ïðåä Âñåðóñèéñêèÿ ïàòðèàðõ çà îñâîáîæäàâàíåòî îò äëúæíîñò íà ïðåäñòîÿòåëÿ íà Áúëãàðñêîòî öúðêîâíî ïîäâîðèå â Ìîñêâà àðõèìàíäðèò Ìåòîäè“. Ìàêñèì ñúùî ñà ïîçèòèâíè. ÷å „â ñêîðî âðåìå ÷ðåç Ñâ. Ìàêñèì. êàòî ïúðâîòî ñïîìåíàâàíå íà íåãîâîòî èìå å èìåííî âúâ âðúçêà ñúñ çàìèíàâàíåòî ìó çà Ìîñêâà. Ïðåç 1941 ã. àðõèì. Ñâåäåíèÿòà çà àðõèì. Òàãàðîâ èñêà îò ïîñëàíèê Áëàãîåâà äà ñîíäèðà ìíåíèåòî íà ïðåäñåäàòåëÿ íà Êîìèòåòà ïî âúïðîñèòå íà Ðóñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà Êàðïîâ îòíîñíî äâåòå êàíäèäàòóðè è íàé-âå÷å äà ïðîó÷è äàëè ìîãàò äà áúäàò èçïðàòåíè è äâàìàòà. Ñâåùåíèê ßíêî Äèìîâ îáÿñíÿâà âúçõîäà íà Ìàêñèì ñ ïîäêðåïàòà íà ò.

Êàòî ñå èçêëþ÷è åäèí êðàòúê ìîìåíò â ñðåäàòà íà 50-òå ãîäèíè. Êîñâåíî äîêàçàòåëñòâî çà òîâà å íàïúëíî ïðåìúë÷àâàíèÿò è íåîáÿñíåí â ëèòåðàòóðàòà. „Íà 5 ìàðò ò. íÿìà äàííè ïðåç ñëåäâàùèòå ãîäèíè äúðæàâàòà (èëè îïðåäåëåíè ñðåäè â ïðàâèòåëñòâîòî) äà ñà ïîñòàâÿëè ïîä ñúìíåíèå ïîäêðåïàòà ñè çà ïàòðèàðõà. ïèñàíà â ðàçãàðà íà êîíôëèêòà ïðåç àïðèë 1955 ã. áåç äà ñå ñòèãà äî îòêðèòà êîíôðîíòàöèÿ ñúñ Ñèíîäà. êîéòî ïîñòîÿííî ïîñòàâÿ ïîä ñúìíåíèå ïîçèöèèòå íà ïàòð. êàòî èì äàâà ïúëíà âúçìîæíîñò äà èçïúëíÿâàò ïîåòèòå îò òÿõ çàäúëæåíèÿ â ïîäêðåïà íà ÎÔ âëàñò“19. Ìàêàð ïðîòèâîðå÷èÿòà â Ñèíîäà íèêîãà ïîâå÷å äà íå äîñòèãàò êðèòè÷íà òî÷êà. ÷å êàòåäðàòà íà Ïëîâäèâñêèÿ ìèòðîïîëèò îñòàâà âàêàíòíà äî 1969 ã. ÷å êàòî ïðåäñòàâèòåë íà ÁÏÖ â Ìîñêâà òîé å îêàçâàë ñúùåñòâåíî âëèÿíèå âúðõó æèâîòà íà Öúðêâàòà. (. ÷å ïàòðèàðõúò å çàãóáèë äîâåðèåòî íà ïðàâèòåëñòâîòî. íàëè÷èåòî íà äâà ðàâíîñòîéíè ëàãåðà ïðîäúëæàâà äà áúäå ôàêò. Âå÷å áåøå öèòèðàíà è íåãîâàòà èíôîðìàöèÿ. ÷å çà äúðæàâàòà ïî-âàæíèÿò îò äâàìàòà êàíäèäàòè å áèë èìåííî ñâåùåíèê Èâàí Êàðàäæîâ. íî âúïðåêè òîâà ïàòðèàðõúò â ïðîäúëæåíèå íà ïîâå÷å îò 15 ãîäèíè çàïàçâà çà ñåáå ñè è êàòåäðàòà â Ïëîâäèâ. ×åòå ïðîãðåñèâíà ëèòåðàòóðà è ñå ñðàáîòâà äîáðå ñ ïðîãðåñèâíè ñâåùåíèöè â Ðóñåíñêà åïàðõèÿ. Òîâà íå îòðè÷à ôàêòà. ìèòðîïîëèò Éîñèô Âàðíåíñêè äîâåðèë. Åäèíñòâåíàòà ïî-ñúùåñòâåíà êðèçà èçáóõâà îêîëî âå÷å öèòèðàíèòå àòàêè ñðåùó ïàòðèàðõà ïðåç 1955 ã. Ñúãëàñíî Óñòàâà íà ÁÏÖ Áúëãàðñêèÿò ïàòðèàðõ å è Ñîôèéñêè ìèòðîïîëèò. à è â öúðêîâíàòà èñòîðèÿ ôàêò. ã.... äîâåëè äî çàêðèâàíåòî íà Ñâåùåíè÷åñêèÿ ñúþç.) Ïî âðåìå íà ñòóäåíñòâîòî ñè å äðóæèë ñ ïðîãðåñèâíè äðóãàðè. Ñúùèÿò ïðîèçõîæäà îò áåäíî ñåëñêî ñåìåéñòâî. Êèðèë. ñïîðåä êîÿòî Ðóñêàòà öúðêâà ïîäêðåïÿ êàíäèäàòóðàòà íà ìèòðîïîëèò Êèðèë çà ïàòðèàðõ. ÷å àðõèì. Îò íà÷èíà íà ïîäíàñÿíå íà òàçè èíôîðìàöèÿ ñòàâà ÿñíî.  òîçè ïåðèîä ñðåä âèñøåòî äóõîâåíñòâî ñå ðàçïðîñòðàíÿâàò äîñòà ñëóõîâå. Ñïîðåä åäíà ñâîäêà íà Äúðæàâíà ñèãóðíîñò. ÷å ïîíàñòîÿùåì âñè÷êè ÷ëåíîâå íà Ñèíîäà ñ èçêëþ÷åíèå íà Ïèìåí Íåâðîêîïñêè è Ôèëà- 219 . Òîâà ñúçäàâà îòíîñèòåëåí êîìôîðò íà íîâèÿ ïàòðèàðõ è ìó äàâà âúçìîæíîñò ñðàâíèòåëíî áåçïðîáëåìíî äà ïðîêàðâà ðåøåíèÿòà ñè â Ñèíîäà.. Ñúáèòèÿòà îò íà÷àëîòî íà 50-òå ãîäèíè ñà ïîâðàòåí ìîìåíò çà îòíîøåíèÿòà ìåæäó Öúðêâà è äúðæàâࠖ â êðàéíà ñìåòêà ñâåòñêàòà âëàñò óñïÿâà äà ïðîêàðà ñâîèòå âèæäàíèÿ. Âúçìîæíî îáÿñíåíèå çà òîâà å ñïîìåíúò çà îñòàâêàòà íà åêçàðõ Ñòåôàí è íåãîâèòå îïèòè äà çàïàçè ïîñòà íà Ñîôèéñêè ìèòðîïîëèò ñëåä îòòåãëÿíåòî ìó êàòî åêçàðõ. íî îò ñúñòîÿíèåòî íà àðõèâèòå íå ìîæå äà ñå íàïðàâè èçâîäúò.„Àðõèìàíäðèò Ìàêñèì ïîíàñòîÿùåì å ïðîòîñèíãåë íà Ðóñåíñêèÿ ìèòðîïîëèò. È âñå ïàê òàçè íåãîâà ñòàáèëíîñò íå òðÿáâà äà áúäå ïðåóâåëè÷àâàíà. Ìàêñèì å áèë ïðèïîçíàò îò „íàðîäíàòà âëàñò“ êàòî ÷àñò îò íîâîòî ïîêîëåíèå äóõîâíèöè. Êàòî ñëóæåáíî ëèöå íÿìà ëîøè ïðîÿâè. êîåòî îòíîâî àêòèâèçèðà ïðåäñòàâèòåëèòå íà îïîçèöèÿòà.

ðåò Ëîâ÷àíñêè áèëè ïðîòèâ ïàòðèàðõà. ÷å ïàòðèàðõà íå ïðîâåæäàë ïîëèòèêà â óíèñîí ñ èíòåðåñèòå íà öúðêâàòà. à íà âòîð Ïðîâàòñêèÿò åïèñêîï Ñîôðîíèé (â òîçè ìîìåíò âèêàðèåí åïèñêîï íà Âèäèíñêèÿ ìèòðîïîëèò) ñ 30 ãëàñà. à èçáîðèòå ñà ïðîâåäåíè åäâà íà 21 ÿíóàðè 1962 ã. ñèíîä óòâúðæäàâà ïðîâåäåíèòå â Òúðíîâî èçáîðè è íà ñëåäâàùèÿ äåí êàíîíè÷åñêè óòâúðæäàâà Ãëàâèíèöêèÿ åïèñêîï Ñòåôàí çà íîâ Òúðíîâñêè ìèòðîïîëèò24. Ñâ. Äî òîçè ìîìåíò öåëèÿò ìó ìîíàøåñêè æèâîò å 220 . Èçáîðúò íà Ìàêñèì çà Ëîâ÷àíñêè ìèòðîïîëèò å óòâúðäåí îò Ñèíîäà íà 20 íîåìâðè 1960 ã. òîé å ãëàâåí ñåêðåòàð íà Ñâ. Ñèíîäàëíèòå ÷ëåíîâå ñïîäåëÿëè ïîìåæäó ñè. Êîñâåíèòå äàííè ãîâîðÿò. ×åðíåâî. ñèíîä âåäíàãà èíôîðìèðà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè çà êîí÷èíàòà íà ìèòðîïîëèòà22. ïðåäè äà äîâåäå äî ñúùèíñêè ñúòðåñåíèÿ. Ãåðìàíèÿ (1937–1938 ã. Éîñèô Âàðíåíñêè ïîä÷åðòàë. ÷å â áúëãàðñêàòà öúðêâà íå òðÿáâàëî äà èìà ïàòðèàðøåñêî. ïîëó÷èë ïîäêðåïàòà íà 15 åïàðõèéñêè èçáèðàòåëè. à ñèíîäàëíî óïðàâëåíèå. êàòî çàêðèâàíåòî íà Ñâåùåíè÷åñêèÿ ñúþç å ïðèåòî êàòî ïîòâúðæäåíèå íà äîâåðèåòî â ïàòðèàðõà. è íà òÿõ íà ïúðâî ìÿñòî ñ 28 ãëàñà å êëàñèðàí Áðàíèöêèÿò åïèñêîï Ìàêñè젖 ñëåä çàâðúùàíåòî ñè îò Ìîñêâà ïðåç 1955 ã. Íà ñâîåòî çàñåäàíèå íà 27 ÿíóàðè 1962 ã. ïîíåæå äåñåò äóøè íÿìàëî äà ìîãàò äà áúäàò êîìàíäâàíè.). â àðõèâèòå ñà çàïàçåíè ñàìî ïðîòîêîëíè äàííè.21 Íà ñëåäâàùàòà ãîäèíà ñà ïðîâåäåíè è èçáîðèòå çà íîâ Òúðíîâñêè ìèòðîïîëèò. ñèíîä. ïðîèçâåäåíè ñëåä ñìúðòòà íà 28 þíè 1960 ã. Âàðíåíñêî. Ôèëàðåò. Íîâèÿò ìèòðîïîëèò å ðîäåí ñúñ ñâåòñêî èìå Ñòàéêî Ïåòðîâ Ñòàéêîâ ïðåç 1907 ã.23 Íà òÿõ íà ïúðâî ìÿñòî å êëàñèðàí Ãëàâèíèöêèÿò åïèñêîï Ñòåôàí ñ 47 ãëàñà. Ñâ. Òå ñà ïðîâåäåíè íà 30 îêòîìâðè 1960 ã. ïðè êîåòî íà ïðàâèòåëñòâîòî ùÿëî äà áúäå íåâúçìîæíî äà ïðîâåæäà ñâîÿ ïîëèòèêà. ÷å îïèòèòå çà âðúùàíå êúì ñèíîäàëíî óïðàâëåíèå íà Öúðêâàòà íÿìà äà áúäàò òîëåðèðàíè è ÷å äúðæàâàòà ïðåäïî÷èòà äà ðàáîòè ñ ÿñíî îïðåäåëåí ïðåäñòîÿòåë. Ñëåäâàùèòå ìèòðîïîëèòñêè èçáîðè íå ïðåäèçâèêâàò îñòðèòå ðåàêöèè. ñ êîèòî ñå ñâúðçâà óòâúðæäàâàíåòî íà íîâèÿ Íåâðîêîïñêè ìèòðîïîëèò. â ñ. Òîâà å íàé-ñèëíèÿò ñèãíàë. Ñëåä òîâà çàìèíàâà íà áîãîñëîâñêà ñïåöèàëèçàöèÿ âúâ Ôðàéáóðã. Çà èçáîðèòå çà íîâ Ëîâ÷àíñêè ìèòðîïîëèò. Êîíôëèêòúò å ïîòóøåí. êàêòî òîâà ìîãëî äà ñòàíå ñ åäèí“20. Çàâúðøâà Ïëîâäèâñêàòà äóõîâíà ñåìèíàðèÿ (ïðåç 1927 ã.) è ïðèåìà ìîíàøåñòâî ïðåç 1935 ã. Íà âòîðî ìÿñòî å êëàñèðàí Ãëàâèíèöêèÿò åïèñêîï Ñòåôàí. å ðúêîïîëîæåí çà Áðàíèöêè åïèñêîï.) è Äóõîâíàòà àêàäåìèÿ (ïðåç 1932 ã. ñëåä êàòî íà 1 ìàé 1961 ã. ÷å êàíäèäàòóðèòå íà áúäåùèòå ìèòðîïîëèòè ñà áèëè ñúãëàñóâàíè ñ ïàòðèàðõà. ïîñëåäâàíà îò ÷åòèðèãîäèøíî îáó÷åíèå ïî ïðàâî â Ãåðìàíèÿ â ïåðèîäà 1940–1944 ã. íà åäèí îò ïðèâúðæåíèöèòå íà Êèðè렖 ìèòð. à öåëòà å áèëà äà ñå óêðåïÿò íåãîâèòå ïîçèöèè â Ñèíîäà. ïî÷èâà èçâåñòíèÿò êàòî „ðåàêöèîíåí“ ìèòðîïîëèò Ñîôðîíèé. äî 1960 ã. à ïðåç 1956 ã.

. ÷å „Åäèíñòâåí îò àðõèåðåèòå Âåëèêîòúðíîâñêèÿ Ñòåôàí ñëåä èçáèðàíåòî ìó çà ìèòðîïîëèò (. å ðúêîïîëîæåí çà Ãëàâèíèöêè åïèñêîï.) ïðåäïðèå îïèòè çà ñúæèâÿâàíå íà öúðêîâíàòà äåéíîñò ÷ðåç àêòèâèçèðàíå íà ñâåùåíèöèòå. ñèíîä. å íàçíà÷åí çà âèêàðèåí åïèñêîï â Ïëîâäèâ. ñëåä êàòî åïàðõèéñêèòå èçáèðàòåëè èçëú÷âàò êàòî ïîäõîäÿùè Ïðîâàòñêèÿ åïèñêîï Ñîôðîíèé (çàãóáèë äâà ìåñåöà ïîðàíî èçáîðèòå çà Òúðíîâñêè ìèòðîïîëèò) è Ëåâêèéñêèÿ åïèñêîï Ïàðòåíèé. íî ïðåç 1947 ã. Àðåñòúò î÷åâèäíî ñå îòðàçÿâà íà íåãîâàòà ïî-íàòàòúøíà öúðêîâíà êàðèåðà è äî 1960 ã. Ïîäïèñàíî ïî òîçè íà÷èí 221 . Ðúêîïîëîæåí å çà Ãëàâèíèöêè åïèñêîï ïðåç 1965 ã. äóõîâíèöè. å ïðåäñòîÿòåë íà áúëãàðñêîòî öúðêîâíî ïîäâîðèå â Ìîñêâà. å ïîÿâàòà íà òðåòà ñèëíà êàíäèäàòóðࠖ íà Çíåïîëñêèÿ åïèñêîï Éîñèô (Äèêîâ). êîåòî ñòàâà â ïðèñúñòâèåòî íà ïðåäñåäàòåëÿ íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè28.). Äîïúëíèòåëíî äîêàçàòåëñòâî çà àêòèâíîñòòà íà ìèòðîïîëèòà å äúëãîãîäèøíîòî ìó íàñòîÿâàíå äà áúäå çàâúðøåíî ñòðîèòåëñòâîòî íà öúðêâàòà â ñ. Ïðåç 1962 ã.  îáîáùèòåëíèÿ äîêëàä íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè îò 1971 ã. ñèíîä óòâúðæäàâà çà íîâ Äîðîñòîëî-×åðâåíñêè ìèòðîïîëèò Ñîôðîíèé. Ïðåç 1964 ã. ïðåç 1904 ã. ñëåä êàòî íà 8 ìàé 1961 ã. Êîìèòåòúò èçèñêà äà ñå ñíåìàò îò ñâåùåíè÷åñêèòå êîíôåðåíöèè òåìèòå ñ ïîëåìè÷åñêè õàðàêòåð“27. Ñòåôàí íå å áèâøèÿò ãëàâåí ðåäàêòîð íà „Öúðêîâåí âåñòíèê“ àðõèì. ÷å èçáðàíèÿò çà íîâ Òúðíîâñêè ìèòðîïîëèò Ãëàâèíèöêè åï. êàêúâòî îñòàâà äî èçáîðà ìó çà Òúðíîâñêè ìèòðîïîëèò25.  ðåäîâíèòå ñâåùåíè÷åñêè êîíôåðåíöèè òîé çàïî÷íà äà ïîñòàâÿ òåìè çà îòïîð íà àòåèñòè÷åñêàòà ïðîïàãàíäà è äà èçèñêâà îò ñâåùåíèöèòå ðåäîâíî äà ñëóæàò.. Ñòåôàí (ð.26 Íîâèÿò Òúðíîâñêè ìèòðîïîëèò Ñòåôàí â íÿêîè ïî-êúñíè àðõèâíè äîêóìåíòè å ïðè÷èñëÿâàí êúì ãðóïàòà íà „ðåàêöèîííèòå ìèòðîïîëèòè“ è å ñî÷åí êàòî åäèí îò àðõèåðåèòå. Èçáîðèòå çà íåãîâ ïðèåìíèê ñà ïðîâåäåíè íà 4 ìàðò 1962 ã. êîéòî â ïðåäèøíàòà ãëàâà áåøå ïîñî÷åí êàòî åäèí îò àðåñòóâàíèòå ïðåç 1956 ã. êîèòî ïîëàãàò ðåàëíè óñèëèÿ çà àêòèâèçèðàíå íà öúðêîâíèÿ æèâîò â åïàðõèÿòà ñè. ïî÷èâà äðóã èçâåñòåí „ðåàêöèîíåð“ è àâòîðèòåòåí ÷ëåí íà Ñèíîäà. òóê òðÿáâà äà ñå îòáåëåæè. à â ïåðèîäà 1960–64 ã. òîé íå çàåìà íèêàêâè öúðêîâíè ïîñòîâå.. Òåçè óñèëèÿ ñå ñáëúñêàõà ñ èíåðòíîñòòà è ñòèõèéíàòà ñúïðîòèâà îñîáåíî íà ñåëñêèòå ñâåùåíèöè. êîÿòî ñðåùà ñúïðîòèâàòà íà „ãðóïà öúðêîâíè ñëóæèòåëè“. äî òîçè ìîìåíò âèêàðèåí åïèñêîï íà Âèäèíñêèÿ ìèòðîïîëèò Íåîôèò. ñå ïðàâè èçâîäúò. Íà 11 ìàðò 1962 ã. Ñâ. Çà äà íå íàñòúïè îáúðêâàíå. Ìèõàèë. å íàçíà÷åí çà ïðîòîñèíãåë íà Ïëîâäèâñêàòà ìèòðîïîëèÿ. êîÿòî ñúïðîâîæäà òîçè èçáîð. Åäèíñòâåíàòà èíòðèãà.ñâúðçàí ñ Âàðíåíñêàòà åïàðõèÿ. å íàçíà÷åí çà ãëàâåí ñåêðåòàð íà Ñâ. ìèòð. êàêúâòî îñòàâà äî ñìúðòòà ñè ïðåç 1970 ã. ñà ïðîâåäåíè è èçáîðèòå çà íîâ Äîðîñòîëî-×åðâåíñêè (Ðóñåíñêè) ìèòðîïîëèò. Äúáîâàí. Ïëåâåíñêî. à ñëåä êàòî ïðåç 1950 ã.

êîéòî â ïåðñïåêòèâà ñå óòâúðæäàâà êàòî íàé-ïðèáëèæåíèÿ íà êîìóíèñòè÷åñêàòà âëàñò 222 . ñúñ ñúãëàñèåòî íà ïðåäñåäàòåëÿ íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè. (âúâ Âèåíà) íà ìèòð. ÷å íåãîâàòà êàíäèäàòóðà ñå ïîäêðåïÿ îò „ïðåñòúïíà êëèêà ñ ðåàêöèîííà ïîäêëàäêà“29. Òîçè èçáîð ñå îòëè÷àâà îò ïðåäõîäíèòå. â êîÿòî ñå ïðîâåæäàò ìèòðîïîëèòñêèòå èçáîðè. çàùîòî åï. Ñâ. åäèí îò íàé-âèäíèòå ïðåäñòàâèòåëè íà ò. ÷å êúì êðàÿ íà 60-òå ãîäèíè Ðóñåíñêàòà åïàðõèÿ å çíà÷èòåëíî çàíåìàðåíà è òðóäíî ìîæå äà ñå ãîâîðè çà àêòèâèçèðàíå íà ðåëèãèîçíèÿ æèâîò â íåÿ „ïîðàäè ëèïñàòà íà îðãàíèçàöèîííè è èíòåëåêòóàëíè äàííè ó ìèòðîïîëèòà. è íà íàòèñêà. ïèñìî å èçïðàòåíî äî ïúëíîìîùíèÿ ìèíèñòúð íà ÑÑÑÐ â Ñîôèÿ Äåíèçîâ. íà ïúðâî ìÿñòî å áèë ïîñòàâåí èìåííî Çíåïîëñêèÿò åïèñêîï Éîñèô. Éîñèô. Ñîôðîíèé Äîðîñòîëî-×åðâåíñêè ïðåç ñëåäâàùèòå ãîäèíè ñà èçêëþ÷èòåëíî îñêúäíè. ñèíîä îôèöèàëíî óòâúðæäàâà Ïàíêðàòèé çà íîâ Ñòàðîçàãîðñêè ìèòðîïîëèò32. íî òâúðäå îãðàíè÷åí öúðêîâíèê“30. ïðèáëèæåí íà ìèòðîïîëèò Ïàèñèé è îñúæäàí îò Íàðîäíèÿ ñúä. Àíîíèìêàòà å ïðåïðàòåíà îò ÖÊ íà ÁÊÏ íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè.è äàòèðàíî íà 20 ôåâðóàðè 1962 ã. êàòî â àðõèâèòå äîðè íå å îòðàçåíî ñúáàðÿíåòî íà öúðêâàòà „Âñåõ Ñâåòèõ“ â Ðóñå ïðåç 1978 ã. â òîçè ìîìåíò âèêàðèé íà Ñîôèéñêèÿ ìèòðîïîëèò. àíãàæèðàíè ñ öúðêîâíàòà ïîëèòèêà. Ïàíêðàòèé. Ãðóïàòà ïîñòàâÿ òîçè âúïðîñ íà âíèìàíèåòî íà ñúâåòñêèòå äðóãàðè ïîðàäè óáåæäåíèåòî ñè. íà êîéòî âúâ âñåêè ìîìåíò ìîãàò äà áúäàò ïîäëîæåíè åïàðõèéñêèòå èçáèðàòåëè. Îò ïðåïèñêàòà íå ñòàâà ÿñíî äàëè òîâà ïèñìî å îêàçàëî ñúùåñòâåíî âëèÿíèå âúðõó èçáîðèòå è äîêîëêî ñåðèîçíà å áèëà êàíäèäàòóðàòà íà åï.íàð. ïðîèçâåäåíè ñëåä êîí÷èíàòà íà 13 ôåâðóàðè 1967 ã. ÷å â ëèñòàòà íà êàíäèäàòèòå. Íà 12 þëè 1967 ã. Êèðèë è äúðæàâíèòå îðãàíè. è íà ïúðâî ìÿñòî å êëàñèðàí Âåëè÷êèÿò åïèñêîï Ïàíêðàòèé ñ 27 ãëàñà. Ëèïñàòà íà èíôîðìàöèÿ âåðîÿòíî ñå äúëæè è íà ëèïñàòà íà àêòèâíîñò îò ñòðàíà íà ìèòðîïîëèòà. Åäèíñòâåíàòà õàðàêòåðèñòèêà çà íåãî. ïîðàäè êîåòî è îöåíêàòà çà íåãî å ìíîãî òðóäíà. íàïðàâåíà â åäèí äîêëàä íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè îò 1971 ã. å. Èçáîðèòå ñà ïðîâåäåíè íà 21 ìàé 1967 ã. ñèíîä“. Íåðåäíîñòòà ñå ñúñòîè â òîâà. Îáùîòî âïå÷àòëåíèå çà áåçïðîáëåìíî ïðîâåæäàíå íà ìèòðîïîëèòñêèòå èçáîðè ïî âðåìåòî íà ïàòðèàðõ Êèðèë å íàðóøåíî îò èçáîðèòå çà íîâ Ñòàðîçàãîðñêè ìèòðîïîëèò. Âñå ïàê òÿ å äîáðà èëþñòðàöèÿ íà àòìîñôåðàòà. å íàçíà÷åí Ñëèâåíñêèÿò ìèòðîïîëèò Íèêîäèì31. Ñòàâà äóìà çà èçáîðèòå.. êîèòî èçâàæäàò íà ïîâúðõíîñòòà íÿêîè ïðîòèâîðå÷èÿ ìåæäó ïàòð. èçâåñòåí êàòî „ïîääðúæíèê íà ðåàêöèîííàòà ôàøèñòêà ãðóïà â Ñâ. êîéòî å ïîä÷åðòàíî ëîÿëåí. Êëèìåíò. à íà âòîðî ìÿñò Ãëàâèíèöêèÿò åïèñêîï Ñòåôàí ñ 18 ãëàñà. Çà íàìåñòíèê íà îâäîâÿëàòà êàòåäðà íà 23 ôåâðóàðè 1967 ã. êîíñåðâàòèâíî êðèëî â Ñèíîäà. ñ êîåòî ãðóïàòà èíôîðìèðà çà „äîïóñíàòè íåðåäíîñòè ïðè èçáîðà íà Ðóñåíñêè ìèòðîïîëèò“. Äàííèòå â àðõèâèòå çà äåéíîñòòà íà ìèòð.

Ïàíêðàòèé è ðúêîâîäèòåëÿ íà èêóìåíè÷åñêàòà äåéíîñò íà Ðóñêàòà öúðêâà ìèòð. çà- 223 . Êàðèåðàòà íà ìèòð. çàâúðøèëî äóõîâíîòî ñè îáðàçîâàíèå ñëåä 1944 ã. Êèðèë. Ïðîáëåìàòè÷íîñòòà íà íåãîâèÿ èçáîð ñå ñúñòîè íàé-âå÷å â òâúðäå áúðçîòî ìó èçðàñòâàíå â öúðêîâíàòà éåðàðõèÿ. òàêà è íà ñðåäíîòî ïîêîëåíèå. Òîãàâà ñå ñòèãíà äî ìíîãî îñòúð êîíôëèêò ñ Ïàòðèàðõ Êèðèë. â ñ. ïðèåìà ìîíàøåñêî ïîñòðèæåíèå. êàòî ïðåç 1949 ã. êîéòî äî òîçè ìîìåíò ñòàðàòåëíî ïîääúðæà áàëàíñà è ïîäêðåïÿ òåçè ìèòðîïîëèòñêè êàíäèäàòóðè. çà êîãîòî ùå ñòàíå äóìà â ãëàâàòà çà èêóìåíè÷åñêîòî äâèæåíèå.. íî è íà íåïèñàíèòå êðèòåðèè çà ìèòðîïîëèòñêè ñàí. Êúì òîâà çàêëþ÷åíèå âîäè è áèîãðàôèÿòà íà íîâèÿ ìèòðîïîëèò. êîèòî îòãîâîðÿò íå ñàìî íà ôîðìàëíèòå. Èçáîðúò íà åï. Ïàíêðàòèé â ìíîãî ãîëÿìà ñòåïåí íàïîäîáÿâà òàçè íà ðóñêèÿ ìó êîëåãà ìèòð. êúäåòî ñå êàçâà: „Åäèí îò òåæêèòå ñëó÷àè íà ïðîâàë âñëåäñòâèå íà íåçà÷èòàíå íà çàäúëæèòåëíàòà ñúãëàñóâàíîñò áå ìèòðîïîëèòñêèÿ èçáîð â Ñòàðà Çàãîðà ïðåäè ÷åòèðè ãîäèíè. Òîâà áúðçî èçðàñòâàíå ïîñòàâÿ ïîä ñúìíåíèå àâòîðèòåòà íà Êèðèë. ñèíîä. Çà ñúùîòî ãîâîðè è ôàêòúò.. ïåò ìåñåöà ïðåäè äà áúäå èçáðàí çà íîâ Ñòàðîçàãîðñêè ìèòðîïîëèò. Íèêîäèì íå å ëèøåí îò îñíîâàíèå. ïðåäñòàâèòåëè êàêòî íà ñòàðîòî. êàòî ïî òîçè íà÷èí òîé èçïðåâàðâà ìíîçèíà äðóãè åïèñêîïè. Ïàðàëåëúò ìåæäó ìèòð. Íèêîäèì Ëåíèíãðàäñêè.÷ëåí íà Ñâ. Çèìíèöà. à â áúëãàðñêè êîíòåêñò òîâà ìîæå äà ñå êàæå è çà èçáîðà íà íàñòîÿùèÿ Âàðíåíñêè ìèòðîïîëèò Êèðèë äâàäåñåò ãîäèíè ïî-êúñíî. Ïàíêðàòèé ïúðâèÿ ïðåäñòàâèòåë íà íîâîòî ïîêîëåíèå ñðåä âèñøåòî äóõîâåíñòâî. å èçáðàí çà ìèòðîïîëèò âúïðåêè îïîçèöèÿòà íà ïàòð. Çà òîâà ãîâîðè åäèí îáîáùåí äîêëàä íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè îò 1971 ã. çàùîòî òîé ñðåùà îïîçèöèÿòà è íà ïàòðèàðõà. ïîñëåäèöèòå îò êîéòî ñå ÷óâñòâóâàõà è äî ñìúðòòà ìó.  ïåðèîäà 1954–1966 ã. Òîé å ðîäåí ïðåç 1926 ã. Òàçè îöåíêà å äàäåíà â êîíòåêñòà íà âå÷å öèòèðàíîòî îáøèðíî îïëàêâàíå íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè îò ëèïñàòà íà ñúãëàñóâàíîñò â ïðîâåæäàíåòî íà öúðêîâíàòà ïîëèòèêà è íàìåñàòà â íåÿ íà âúíøíè íà Êîìèòåòà ñèëè. Òàçè áèîãðàôèÿ ïðàâè ìèòð. êîÿòî èçèñêâà 3-ãîäèøíî åïèñêîïñêî ñëóæåíèå çà êàíäèäàòèòå çà ìèòðîïîëèòè. êîÿòî å îòìåíåíà ìàëêî ñëåä ñìúðòòà ìó ïðåç 1971 ã. å âúçâåäåí â àðõèìàíäðèòñêî äîñòîéíñòâî. è íàé-âåðîÿòíî å áèë íàëîæåí îò ïðèáëèæåíè äî âëàñòòà ìåñòíè ôóíêöèîíåðè. Êàçàíëúøêî. ñúñ ñâåòñêî èìå Ïåí÷î Íèêîëîâ Äîí÷åâ. Ïðèçíàöè íà ïîäîáåí ïîõâàò ñå ïî÷óâñòâóâàõà è ïî âðåìå íà ïðîâåäåíèÿ ïðåç òàçè ãîäèíà ìèòðîïîëèòñêè èçáîð âúâ Âèäèí“33. Çà Âåëè÷êè åïèñêîï å ðúêîïîëîæåí íà 18 äåêåìâðè 1966 ã.. Çàâúðøâà Ïëîâäèâñêàòà ñåìèíàðèÿ ïðåç 1947 ã. è íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè. å ïðîòîñèíãåë íà Ñòàðîçàãîðñêàòà ìèòðîïîëèÿ è ïðåç 1957 ã. Ïàíêðàòèé å ïðåöåäåíò. è Äóõîâíàòà àêàäåìèÿ ïðåç 1952 ã. ÷å íåïîñðåäñòâåíî ñëåä èçáîðà íà Ïàíêðàòèé ïàòðèàðõ Êèðèë ïðîêàðâà ñèíîäàëíà íàðåäáà.

Íåîôèò. å ðúêîïîëîæåí çà Ñòîáèéñêè åïèñêîï. Íèêîäèì å áåçñïîðíî äîêàçàíî. Äî ãîëÿìà ñòåïåí ñúùîòî ìîæå äà ñå êàæå è çà ìèòð.) è Äóõîâíàòà àêàäåìèÿ (1938 ã). å çà íîâ Ïëîâäèâñêè ìèòðîïîëèò. Ñëåä òîâà ïîñëåäîâàòåëíî å ñåêðåòàð. è ïðè âàêàíòíà ïàòðèàðøåñêà êàòåäðà (ïàòð. Ñúãëàñíî ñåãà äåéñòâàùèÿ çàêîí äîñèåòî ìó íå ìîæå äà áúäå ïðåãëåäàíî áåç ñúãëàñèåòî íà íåãîâèòå ðîäíèíè. Íà òðóäîëþáèåòî ñè òîé äúëæè íàé-ìíîãî ñâîÿ âúçõîä îò ïðîñò ñåëñêè ñâåùåíèê äî íàìåñòíèê-ïðåäñåäàòåë íà Ñâ. ÷å äúëæè âúçõîäà ñè êàòî äóõîâíèê íà ðóñêèÿ ÊÃÁ. Ïî òîçè íà÷èí îñòàíàëàòà âàêàíòíà â ïðîäúëæåíèå íà 15 ãîäèíè Ïëîâäèâñêà êàòåäðà å çàåòà îò íàé-ëîãè÷íàòà êàíäèäàòóðà íà âèêàðèéíèÿ åïèñêîï.35  àðõèâèòå íÿìà äàííè òåçè èçáîðè äà ñà ïðåäèçâèêàëè íÿêàêâè ïðîáëåì蠖 òå ñà ïðîâåäåíè íà 19 ÿíóàðè 1969 ã. ñèíîä. Íÿêîè îò àãåíòóðíèòå äîíåñåíèÿ íà ÁÎÉÊÎ ùå áúäàò öèòèðàíè íà ñëåäâàùèòå ñòðàíèöè. ïëîäîâèò öúðêîâåí ïèñà- 224 . îñíîâíî âúâ âðúçêà ñ ìåæäóíàðîäíàòà äåéíîñò íà Öúðêâàòà. êîéòî å åäèí îò ìàëöèíàòà áúëãàðñêè äóõîâíèöè. ðåøåíèå çà êîåòî å âçåòî îò Ñâ.. Çà Ëåíèíãðàäñêèÿ ìèòð.. íî ñïîðåä ñâåùåíèê ßíêî Äèìîâ ìèòð. ÷èÿòî êàíäèäàòóðàòà å óòâúðäåíà îò Ñèíîäà íà 9 ìàðò 1969 ã. ñ àãåíòóðåí ïñåâäîíèì ÁÎÉÊÎ34. Ïàíêðàòèé å áèë âåðáóâàí îò Øåñòî óïðàâëåíèå íà Äúðæàâíà ñèãóðíîñò íà 24 þíè 1971 ã. Òîé å ðîäåí ïðåç 1905 ã. Êèðèë óìèðà íà 7 ìàðò 1971 ã.ùîòî îò íà÷àëîòî íà 70-òå ãîäèíè íîâèÿò Ñòàðîçàãîðñêè ìèòðîïîëèò ñå óòâúðæäàâà êàòî „âúíøåí ìèíèñòúð“ íà Áúëãàðñêàòà öúðêâà. êîÿòî å íàéâàæíàòà ñèíîäàëíà Êîìèñèÿ îò ãëåäíà òî÷êà íà äúðæàâíàòà ïîëèòèêà. Ïðèåìà ìîíàøåñòâî ïðåç 1926 ã. íà íàé-âúçðàñòíèÿ ìèòðîïîëèò íà ÁÏÖ â òîçè ìîìåíò. Ïàíêðàòèé. ïðîâåäåí ïî âðåìåòî íà ïàòðèàðõ Êèðèë. Êîìèñèÿ „Àíäðååâ“). ñèíîä. Ïîñëåäíèÿò ìèòðîïîëèòñêè èçáîð. Òîãàâà òîé å íàçíà÷åí çà ðúêîâîäèòåë íà Èêóìåíè÷åñêàòà êîìèñèÿ íà Ñâ. å âèêàðèåí åïèñêîï íà Ïëîâäèâñêèÿ ìèòðîïîëèò36. à îò 1949 ã. Òîé å îïèòåí àäìèíèñòðàòîð. à îò 1962 ã.íàð. ñëåä êîåòî çàâúðøâà Ñîôèéñêàòà äóõîâíà ñåìèíàðèÿ (1932 ã. ñèíîä íà 18 äåêåìâðè 1968 ã. íà êîéòî ïîñò îñòàâà äî íàöèîíàëèçèðàíåòî íà ìàíàñòèðà ïðåç 1961 ã. à êàòî íàé-ñèëåí êàíäèäàò å èçëú÷åí Ñòîáèéñêèÿò åïèñêîï Âàðëààì. â ãðàä Ñàìîêîâ ñúñ ñâåòñêî èìå Êèðèë Ñòîÿíîâ Ïåøåâ. êîéòî è äî òîçè ìîìåíò å áèë ôàêòè÷åñêè óïðàâèòåë íà åïàðõèÿòà. çàìåñòíèê-èãóìåí. Íÿêîè àðõèâíè äîêóìåíòè îò íà÷àëîòî íà 50-òå ãîäèíè ïîêàçâàò ñèëíî ïîëÿðèçèðàíîòî îòíîøåíèå íà äúðæàâàòà êúì Âèäèíñêèÿ ìèòðîïîëèò Íåîôèò. è èãóìåí íà Ðèëñêèÿ ìàíàñòèð. Åäíà ñïðàâêà íà Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè ãî îïðåäåëÿ êàòî ÷îâåê „ñ òâúðä õàðàêòåð è ãîëÿìî òðóäîëþáèå. Äàëå÷ íå òîëêîâà áåçïðîáëåìíî ïðåìèíàâà èçáîðúò çà íîâ Âèäèíñêè ìèòðîïîëèò. Ïðåç 1954 ã. ïðîâåäåí ñëåä êîí÷èíàòà íà 26 ôåâðóàðè 1971 ã.). ÷èåòî ñúòðóäíè÷åñòâî ñ Äúðæàâíà ñèãóðíîñò áåøå îôèöèàëíî îïîâåñòåíî îò ïðåäèøíàòà Êîìèñèÿ ïî äîñèåòàòà (ò.

ïðè èçâúðøâàíå íà âå÷åðíàòà ñëóæáà â öúðêâàòà å íàðåêúë êîìóíèñòèòå ïàëà÷è è êàòî Ïèëàò – óáèéöè. òîé çàâúðøâà Ïëîâäèâñêàòà äóõîâíà ñåìèíàðèÿ.9. à íà âòîðî ìÿñòî ñ 18 ãëàñà å ïîñî÷åí åïèñêîï Ãðèãîðèé. êàòî ãðàæäàíèí å ÷åñòåí. áèîãðàôèÿòà íà ìèòð.. êàòî çàâúðøèë ñ äóìèòå „äà æèâåå Ñèìåîí Òúðíîâñêè è öàðèöà Éîàíà“38. Òî÷íî îáðàòíîòî ìíåíèå ñïîäåëÿ àíîíèìíèÿò îïåðàòèâåí ðàáîòíèê ¹ 148. ñèíîä òðóäíî ìîæå äà áúäå ïîñòàâåí ïîä ñúìíåíèå. Òîé ïî÷èâà íà 26 ôåâðóàðè 1971 ã. Ìèíàâà çà ïðèâúðæåíèê íà óìåðåíîòî òå÷åíèå çà ðåôîðìè â Öúðêâàòà“37. Íåîôèò. çà äà íè îñâîáîäÿò îò òåçè „ìðúñíèöè“. Íåîôèò íà Äúðæàâíà ñèãóðíîñò. Ïî-íàòàòúê áèîãðàôèÿòà ìó å ñâúðçàíà ñúñ Ñëèâåíñêàòà åïàðõèÿ.39 Ðîäåí ïðåç 1921 ã. êîèòî å áåç÷åñòåë. ìîðàëíî íå å çàïàçåí. êàêòî å ïîäïèñàíà „ñòðîãî ïîâåðèòåëíàòà“ áèîãðàôè÷íà ñïðàâêà çà ìèòð. Ôèëàðåò ñëåäâà æèçíåíèÿ ïúò íà ïîâå÷åòî ìèòðîïîëèòè îò òàçè åïîõࠖ ïîñòðèãàí çà ìîíàõ ïðåç 1941 ã. ñúñ ñîáñòâåíàòà ñè êîëà å äîêàðâàë â êâàðòèðàòà ñè æåíè.òåë è èçâåñòåí îðàòî𠖠ïðîïîâåäíèê.. ïðåç 1947 ã. Êþ÷óêîâ èçïðàùà ñúáîëåçíîâàòåëíà òåëåãðàìà. Ïðåäè 9. à ïðåç 1951 ã.9. ñèíîä è Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè. Íà 20.. êàòî íå èçïóñêàë ñëó÷àé äà ãîâîðè ïðåä ñâåùåíèöèòå: „Ïî-ñêîðî äà äîéäàò àíãëè÷àíè è àìåðèêàíöè. Ôîðìàëíî èçáîðèòå ïðåìèíàâàò áåç ïðîáëåìè è íà òÿõ ñ 30 ãëàñà êàòî ïúðâè êàíäèäàò å èçëú÷åí Âåëè÷êèÿò åïèñêîï Ôèëàðåò. Íåîôèò å îïèñàí êàòî „ñâèäåòåë íà òðè åïîõè îò íîâàòà èñòîðèÿ íà Áúëãàðèÿ. à èçáîðúò çà íîâ ìèòðîïîëèò å íàñðî÷åí çà 2 ìàé 1971 ã. êîåòî â êðàéíà ñìåòêà å ïðèíóäåíà äà ïðèçíàå è äúðæàâàòà. òúé êàòî ïðåäñåäàòåëÿò íà Êîìèòåòà Ì.44 ãîä. 1946 ãîä. Ñàìî ÷ðåç âÿðàòà ñòðàíàòà íè ùå áúäå èçâåäåíà íà äîáúð êðàé. Òàêà ïðåäè 9.44 ã. IV. êàòî èì äàâà ïîìîù îò öúðêîâíèÿ ôîíä. Ñèíîäúò óòâúðæäàâà çà íîâ Âèäèíñêè ìèòðîïîëèò Ôèëàðåò íà 23 ìàé 1971 ã. â êîÿòî ìèòð.. Ñëåä 9.  òàçè ñïðàâêà ïîä ãðàôàòà „Ëè÷íè êà÷åñòâà“ ñòîè ñëåäíîòî ïðîòèâîðå÷èâî îïèñàíèå: „Óìåå äà ïîäâåæäà õîðàòà îò áåäíàòà êëàñà. Áîÿí ×îíîñ ïðåç 1943 ã. êúäåòî îòíà÷àëî å ïðîòîñèíãåë (1956–1961 ã.). ñúñ çëîáà ñå îòíåñúë êúì ïðèñòèãàùèòå ðóñêè âîéñêè. ÷å íå ñå å îáÿâèë ñðåùó ñìúðòíàòà ïðèñúäà íà çàëîâåíèÿ êîìóíèñò – íåëåãàë. íåãîâèÿò àâòîðèòåò â Ñâ. âèêàðèé íà Ñëèâåíñêèÿ ìèòðîïîëèò Íèêîäèì.9. Òàçè èíôîðìàöèÿ ïîäêðåïÿ òâúðäåíèåòî çà ôàøèñòêèòå ïðèñòðàñòèÿ íà ìèòð. à ñëåä òîâà âèêàðèåí 225 . ñúñ ñâåòñêî èìå Ñëàâ÷î Öåêîâ Èãíàòîâ.44 ãîä. Íåîôèò ñ àðãóìåíòà. å áèë óáåäåí ôàøèñò è ðåâíîñòåí çàùèòíèê íà ôàøèñòêàòà âëàñò. Ñìúðòòà ìó ïðåäèçâèêâà ìàëêî ïîâå÷å îò ÷èñòî ïðîòîêîëíàòà ðàçìÿíà íà èíôîðìàöèÿ ìåæäó Ñâ.. Ñúùèÿ äåí çà íàìåñòíèê íà îâäîâÿëàòà åïàðõèÿ å îïðåäåëåí Äîðîñòîëî-×åðâåíñêèÿò ìèòðîïîëèò Ñîôðîíèé. îñòàâèë ñâåòúë öúðêîâíî-ðîäîëþáèâ ñïîìåí“. Êàêâèòî è çëîñëîâèÿ äà ñà èçïèñàíè ïî àäðåñ íà ìèòð. íà 102-ãîäèøíà âúçðàñò è ñëåä êàòî çàåìà ìèòðîïîëèòñêàòà êàòåäðà âúâ Âèäèí â ïðîäúëæåíèå íà 56 ãîäèíè. è Äóõîâíàòà àêàäåìèÿ.

)40. ñëåä 1977 ã. ÷å ïðè÷èíàòà åï. (ñúñ ñâåòñêî èìå Êîíñòàíòèí Ìèõàéëîâ Êîñòîâ). ïðåäñòîÿòåë íà öúðêîâíîòî ïîäâîðèå â Ìîñêâà (1956–1960) è âèêàðèåí åïèñêîï íà Âèäèíñêèÿ ìèòðîïîëèò. êîÿòî ãî ïîäîçèðà â ðåàêöèîííè ïðèñòðàñòèÿ ïîðàäè áëèçîñòòà ìó ñ ìèòð. ÷å åïàðõèéñêèòå èçáèðàòåëè ñà ïîäëîæåíè íà íàòèñê äà ïîäêðåïÿò äðóã êàíäèäàò âúïðåêè ïîäêðåïàòà. Åï. è Áîãîñëîâñêèÿ ôàêóëòåò. Ñëåä çàãóáàòà íà ìèòðîïîëèòñêèòå èçáîðè âúâ Âèäèí êàðèåðàòà ìó íå ïðåòúðïÿâà íèêàêâî ñúùåñòâåíî ðàçâèòè堖 ïðåç ëÿòîòî íà 1971 ã. ÷å ïðåç êîìóíèçìà äúðæàâàòà íå òîëåðèðà ïðîÿâèòå íà âúòðåøåí äåìîêðàòèçúì â Öúðêâàòà. Àíòîíè頖 òîé å ðîäåí ïðåç 1915 ã. Àíòîíèé äà íå áúäå èçáðàí çà Âèäèíñêè ìèòðîïîëèò. Êîøàâà. Àëåêñàíäúð Íåâñêè“. å âúçñòàíîâåí çà ïðåäñåäàòåë íà íàñòîÿòåëñòâîòî íà „Ñâ. à ñëåä 1995 ã. ïî êîéòî äúðæàâàòà ïîäõîæäà êúì âñåêè âèñø äóõîâíèê. å ïàòðèàðøåñêè âèêàðèé. â Ðóñå43. Èçáîðèòå çà Âèäèíñêè ìèòðîïîëèò ñà ïîêàçàòåëíè è çà íà÷èíà.íàð. îò êîãîòî å è âúçâåäåí â àðõèìàíäðèòñêî äîñòîéíñòâî.) è ïðåäñòîÿòåë íà áúëãàðñêîòî öúðêîâíî ïîäâîðèå â Ìîñêâà (1964–1968 ã. ÷å òîçè èçáîð äàëå÷ íå å òîëêîâà áåçñïîðåí. Ïîñòðèãàí å çà ìîíàõ ïðåç 1942 ã. Òåçè ïèñìà.). ñ êîÿòî åï. êîéòî ñè ïîçâîëè ïî íÿêàêúâ íà÷èí äà ïîñòàâè ïîä ñúìíåíèå ò. êîëêîòî èçãëåæäà íà ïðúâ ïîãëåä.åïèñêîï (1968–1971 ã. Ìåæäóâðåìåííî å èãóìåí íà Áà÷êîâñêèÿ ìàíàñòèð (1961–1964 ã. à â ïåðèîäà 1985–1989 ã.. äî òîçè ìîìåíò âèêàðèåí åïèñêîï íà Âèäèíñêàòà ìèòðîïîëèÿ. å âèêàðèåí åïèñêîï íà Äîðîñòîëî-×åðâåíñêèÿ ìèòðîïîëèò Ñîôðîíèé. ñà áèëè ìåðîïðèÿòèÿòà íà Äúðæàâíà ñèãóðíîñò. êîÿòî ùå ñå ðàçðàçè ñàìî òðè ãîäèíè ïî-êúñíî ïðè èçáîðà íà íîâ Âðà÷àíñêè ìèòðîïîëèò. à ïðåç 1937 ã. Òîâà îòíîñèòåëíî äúëãî áèîãðàôè÷íî îòêëîíåíèå ñå íàëàãà íàé-âå÷å êàòî èëþñòðàöèÿ íà ôàêòà. å „åïèñêîï íà ðàçïîëîæåíèå“ íà Ñâ. íå ïîñòèãàò íèêàêúâ ñúùåñòâåí åôåêò. ÷å â åïàðõèÿòà êàòî íàé-ñèëíà å áèëà îöåíÿâàíà êàíäèäàòóðàòà íà Ïðîâàòñêèÿ åïèñêîï Àíòîíèé. 226 . Âòîðîòî å äàòèðàíî íà 29 àïðèë 1971 ã. ÷àñò îò êîéòî å íåçàâèñèìîòî âîëåèçÿâëåíèå ïî âðåìå íà ìèòðîïîëèòñêèòå èçáîðè.  àðõèâèòå ñà çàïàçåíè äâå èçëîæåíèÿ. Ñëåä 1989 ã. Íåîôèò42. êîèòî íàé-âåðîÿòíî ïðåäàâàò ñúùèíñêèòå íàñòðîåíèÿ â åïàðõèÿòà. Àðõèâèòå íå ñúäúðæàò äàííè çà íÿêàêâè ïîëèòè÷åñêè ïðîâèíåíèÿ íà åï. Àëåêñàíäúð Íåâñêè“. Àíòîíèé óìèðà ïðåç 2002 ã. àäðåñèðàíî å äî ìèíèñòúðà íà âúíøíèòå ðàáîòè Èâàí Áàøåâ è ïðàâè âíóøåíèåòî. Ïðåïèñêàòà ïî èçáîðà íà íîâ Âèäèíñêè ìèòðîïîëèò îáà÷å äàâà äà ñå ðàçáåðå. îò Íåâðîêîïñêèÿ ìèòðîïîëèò Áîðèñ. ñèíîä. „îôèöèàëíà êàíäèäàòóðà“. Òå îáà÷å ñå ÿâÿâàò ïðåäâåñòíèöè íà áóðÿòà. îò êîèòî ìîæå äà ñå íàïðàâè èçâîäúò. çàâúðøâà Ñåìèíàðèÿ. Ñëåä òîâà å ðåêòîð íà Ñåìèíàðèÿòà â ×åðåïèø è èãóìåí íà Òðîÿíñêèÿ ìàíàñòèð.  ñâîÿòà êíèãà Áîí÷î Àñåíîâ ïðèçíàâà. Àíòîíèé ñå ïîëçâà â åïàðõèÿòà41. Åäíîòî ïèñìî â íåãîâà ïîäêðåïà å ïîäïèñàíî îò Ïåòúð Èâàíîâ Àòàíàñîâ îò ñ. à äðóãîò îò òðè æåíè è „âñè÷êè âÿðâàùè“. òîé ñòàâà ïðåäñåäàòåë íà öúðêîâíîòî íàñòîÿòåëñòâî íà õðàì „Ñâ.

Âòîðîòî çíà÷èìî ñúáèòèå â æèâîòà íà Öúðêâàòà å ñëåäñòâèå îò òàçè èêóìåíè÷åñêà àêòèâíîñò – ñòàâà äóìà çà êàëåíäàðíàòà ðåôîðìà. êîéòî ïî÷òè ñúâïàäà ñ âå÷å íàëîæèëèÿ ñå â ãðàæäàíñêèÿ æèâîò ãðèãîðèàíñêè. èçïðàâåí èëè íîâîïðàâîñëàâåí) êàëåíäàð. Òÿ å èçâúðøåíà ïî ìàêñèìàëíî íåçàáåëåæèì íà÷èí è âúïðåêè òîâà íå å ïðèåòà åäíîçíà÷íî îò âñè÷êè äóõîâíèöè. à è äà ñå ïðîïàãàíäèðàò óñïåõèòå íà ñîöèàëèñòè÷åñêèòå ñòðàíè. Òúé íàðå÷åíèÿò „êàëåíäàðåí âúïðîñ“ íå å ÷àñò îò äîãìàòèêàòà íà Ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà. à èçâúðøåíàòà ðåôîðìà âïîñëåäñòâèå çàåìà âàæíî ìÿñòî âúâ âúíøíàòà ïîëèòèêà íà Öúðêâàòà. òàêà è ÷åñòî â äúðæàâíè äîêóìåíòè îò êîìóíèñòè÷åñêèÿ 227 . âçèìà ðåøåíèå äà ñå ïðèåìå ò.2. çà äà íå ñå äîïóñíàò ìåæäóíàðîäíè êðèòèêè êúì ïîëîæåíèåòî â Áúëãàðèÿ. êàòî âñè÷êè áúëãàðñêè ïðåäñòàâèòåëè (íåçàâèñèìî äàëè äóõîâíè èëè ñâåòñêè ëèöà) ñà âíèìàòåëíî ïîäáèðàíè. ÷å ïðîìÿíàòà å èçâúðøåíà ïî âíóøåíèå íà äúðæàâàòà è å ðåçóëòàò èìåííî îò èêóìåíè÷åñêàòà àêòèâíîñò íà ÁÏÖ.. àíãàæèðàíè ñ òàçè ìåæäóíàðîäíà äåéíîñò. Âúïðîñúò çà óåäíàêâÿâàíå íà êàëåíäàðà ìíîãîêðàòíî å áèë îáñúæäàí íà ðåäèöà ñúâåùàíèÿ íà ïðàâîñëàâíèòå öúðêâè. êàòî ñúùåâðåìåííî èçáÿãâà íåîáõîäèìîñòòà îò îôèöèàëíî ïðèçíàâàíå íà êàëåíäàðíàòà ðåôîðìà íà ïàïà Ãðèãîðèé ÕIII.íàð. íà êîÿòî å áèëà îñúäåíà îò êîìóíèñòè÷åñêàòà äúðæàâà â íà÷àëîòî íà 50-òå ãîäèíè. êîèòî èìàò äúëãîñðî÷íî âúçäåéñòâèå âúðõó æèâîòà íà Öúðêâàòà. ÷å ó÷àñòèåòî â èêóìåíè÷åñêîòî äâèæåíèå å íàé-êàçèîííàòà ñòðàíà îò öúðêîâíèÿ æèâîò. ñ êîåòî ñå ñúîáðàçÿâà è Áúëãàðñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà. ÊÀËÅÍÄÀÐÍÀÒÀ ÐÅÔÎÐÌÀ Ïî âðåìå íà ñëóæåíèåòî íà ïàòðèàðõ Êèðèë ñå ñëó÷âàò äâå ñúáèòèÿ. çà äà áúäå íàïðàâåí èçâîäúò. Êàëåíäàðíàòà ðåôîðìà å èçâúðøåíà íà Êîëåäà ïðåç 1968 ã. Äàííèòå â àðõèâèòå çà òàçè ïðîìÿíà íå ñà ìíîãîáðîéíè. Ïî òàçè ïðè÷èíà êàêòî â ëèòåðàòóðàòà.  îáîçðèìî áúäåùå òîâà âîäè äî çíà÷èòåëíî àêòèâèçèðàíå íà ìåæäóíàðîäíàòà äåéíîñò è êîíòàêòè íà Áúëãàðñêàòà öúðêâà. à ñàìî åäíà îò ñòðàíèòå íà ñïàçâàíàòà îò âñÿêà ïîìåñòíà öúðêâà òðàäèöèÿ. Ïðè÷èíàòà å. Ïúðâîòî å ðåøåíèåòî çà âðúùàíå íà öúðêâèòå îò ñîöèàëèñòè÷åñêèòå ñòðàíè êúì èêóìåíè÷åñêîòî äâèæåíèå. áåç îáà÷å íÿêîãà âçåòèòå ïî òîçè âúïðîñ ðåøåíèÿ äà ñà ïîëó÷àâàëè çàäúëæèòåëíà ñèëà. ÷å Öúðêâàòà èçëèçà îò èçîëàöèÿòà. êîãàòî ïðàçíèêúò çà ïðúâ ïúò å áèë îòáåëÿçàí ïî íîâîþëèàíñêèÿ (íàðè÷àí ñúùî ðåâèçèðàí þëèàíñêè. Àêòèâíèòå ìåæäóíàðîäíè êîíòàêòè îáà÷å íå îçíà÷àâàò. êàêòî è äî ïîÿâàòà íà òúíúê åëèò îò ñâåòñêè ëèöà è âèñøè äóõîâíèöè. íîâîþëèàíñêè êàëåíäàð. Ñúâåùàíèåòî íà ïðàâîñëàâíèòå öúðêâè â Êîíñòàíòèíîïîë ïðåç 1923 ã. Ïî-ñêîðî å íàëèöå çàäúëáî÷àâàíå íà òîçè ïðîöåñ è çíà÷èòåëíî óâåëè÷àâàíå íà ïðÿêàòà äúðæàâíà íàìåñà. Òîâà å îñúâðåìåíåí þëèàíñêè êàëåíäàð. íî ñà äîñòàòú÷íè. Ïðèåìàíåòî íà íîâèÿ êàëåíäàð ïðåñëåäâà êîíêðåòíè ïîëèòè÷åñêè öåëè.

å. Ñúùèíñêèòå ïðè÷èíè çà ïðåìèíàâàíåòî êúì íîâèÿ êàëåíäàð ñà ïîñî÷åíè â Çàïèñêà çà ïðîìÿíà íà öúðêîâíèÿ êàëåíäàð46. òåìàòà ïðîäúëæàâà äà ïðèñúñòâà è íà ñëåäâàùè ñúâåùàíèÿ íà ïðàâîñëàâíèòå öúðêâè. à ñ êàêâè ìîòèâè òîâà ðåøåíèå å âçåòî èìåííî â êðàÿ íà 60-òå ãîäèíè. Îôèöèàëíàòà ìîòèâèðîâêà å î÷åâèäíàòࠖ íåîáõîäèìîñòòà îò ñèíõðîíèçèðàíå íà öúðêîâíèÿ è ãðàæäàíñêèÿ êàëåíäàð. ò. ÁÏÖ îôèöèàëíî å ïðèåëà ãðèãîðèàíñêèÿ êàëåíäàð. ÷å „âñè÷êè ïðàâîñëàâíè öúðêâè ñ èçêëþ÷åíèå íà Ðóñêàòà. ÷å ò. êàòî çà ïîäñèëâàíå íà òîçè àðãóìåíò ïîñî÷âà. Ñ îãëåä íà ñúùåñòâóâàùèòå ðåøåíèÿ íà ïðàâîñëàâíèòå ñúâåùàíèÿ êîðåêòíèÿò âúïðîñ å íå çàùî ÁÏÖ âçèìà ðåøåíèå äà ïðåìèíå êúì íîâèÿ êàëåíäàð. çà ïðåìèíàâàíå êúì íîâîþëèàíñêè êàëåíäàð îáà÷å å ñàìî ïðåïîðú÷èòåëíî è íÿìà çàäúëæèòåëíà ñèëࠖ ñïîðåä íåãî âñÿêà îò àâòîêåôàëíèòå öúðêâè ñàìà òðÿáâà äà ïðåöåíè êîãà äà âúâåäå íîâèÿ êàëåíäàð. ÷å íîâèÿò êàëåíäàð å ïî-òî÷åí îò àñòðîíîìè÷åñêà ãëåäíà òî÷êà. è äàâà ïðàâî çà ðåøåíèå íà ïîìåñòíèòå öúðêâè ïî âúïðîñà çà íåïîäâèæíèòå ïðàçíèöè“44. Âúðõó òåçè î÷åâèäíè è ïðàêòè÷åñêè ìîòèâè ïîñòàâÿ àêöåíò è Òîäîð Ñúáåâ â èçäàäåíàòà ïðåç 1968 ã. Âñåïðàâîñëàâíàòà êîìèñèÿ äîñòèãà äî ïðèáëèçèòåëíî ñúùîòî çàêëþ÷åíèå êàòî ñúâåùàíèåòî îò 1923 ã. Äîêóìåíòúò ñúùî îáðúùà âíèìàíèå íà íåîáõîäèìîñòòà îò ñèíõðîíèçèðàíå íà öúðêîâíàòà è ãðàæäàíñêàòà òðàäèöèÿ. Ñâåòèÿò ñèíîä íà ÁÏÖ ðåøàâà äà âúçïðèåìå íîâèÿ êàëåíäàð íà 22 äåêåìâðè 1967 ã.ïåðèîä. Êîìèñèÿòà ïîòâúðæäàâà. Ñúùåâðåìåííî ñúâåùàíèåòî âçèìà ïîä âíèìàíèå „ïðîáëåìèòå îò ïàñòèðñêî åñòåñòâî ïðåä Ðóñêàòà è Ñðúáñêàòà è Éåðóñàëèìñêàòà öúðêâà.. Ïðåäñòîÿùî å è Ðóñêàòà Ïðàâîñëàâíà öúðêâà äà âçåìå ïîäîáíî ðåøåíèå. Áúëãàðñêàòà äåëåãàöèÿ çà ó÷àñòèå â Êîìèñèÿòà å âîäåíà îò Ñòàðîçàãîðñêèÿ ìèòðîïîëèò Ïàíêðàòèé. Ïðåç þíè 1971 ã. ÷å â êðàÿ íà 1968 ã.íàð. ñå ïîñî÷âà. Òúé êàòî òîâà å ïðîäúëæèòåëåí ïðîöåñ. Öåíòðàëíî ìÿñòî â òîçè äîêóìåíò îáà÷å çàåìà êîîðäèíèðàíåòî íà òîâà ðåøåíèå ñ Ìîñêîâñêàòà ïàòðèàðøèÿ: „Ðåøåíèåòî íà Ñèíîäà áå âçåòî ñëåä êîíñóëòàöèè è ñúãëàñèå íà Ìîñêîâñêàòà ïàòðèàðøèÿ. êîéòî â ñâîÿ äîêëàä îò 1 ñåïòåìâðè 1971 ã. „íîâîïðàâîñëàâåí êàëåíäàð“ å ïî-òî÷åí îò ñòàðèÿ þëèàíñêè. ÷å Êîìèñèÿòà ñúùî å ïðåïîðú÷àëà óåäíàêâÿâàíå íà ñïàçâàíàòà êàëåíäàðíà ïðàêòèêà. è ïðåïîðú÷âà òîé äà áúäå ïîëçâàí êàòî âîäåù ïî îòíîøåíèå íà íåïîäâèæíèòå ïðàçíèöè è Ïàñõàëèÿòà. è àäðåñèðàíà äî äúðæàâíîòî ðúêîâîäñòâî. Ñðúáñêàòà è íàøàòà íå ñà ïðèåëè òîçè êàëåíäàð“. Ðåøåíèåòî îò Êîíñòàíòèíîïîë îò 1923 ã. îò íåãî êíèãà „Öúðêîâíî-êàëåíäàðíèÿò âúïðîñ“. â íàâå÷åðèåòî íà Êîëåäà ïî íîâèÿ ñòèë. èíôîðìèðà. Ñìÿòà ñå. ÷å ðåøåíèåòî íà áúëãàðñêèÿ Ñèíîä ùå ïîìîãíå 228 . êàêòî è áåçñïîðíèÿò ôàêò.. ÷èÿòî öåë å äà îáîñíîâå íåîáõîäèìîñòòà îò ïðîìÿíàòà45. ñ÷èòàíî îò 20 äåêåìâðè 1968 ã. èçãîòâåíà îò Êîìèòåòà ïî öúðêîâíè âúïðîñè íà 25 îêòîìâðè 1968 ã.

îãëàâÿâàíà îò ïàòðèàðõ Ìàêñèì. Íàé-ÿðêèòå è õàðèçìàòè÷íè ëè÷íîñòè ñðåä òÿõ ñà àðõèì. Ñåðàôèì (Àëåêñèåâ) è àðõèì. Àðõèì. ÷å ïðîìÿíàòà å ñòàíàëà ñ îäîáðåíèåòî íà Ìîñêîâñêàòà ïàòðèàðøèÿ. Äåíÿò íà ñëàâÿíñêàòà ïèñìåíîñò íå å ïðåìåñòåí îò 24 íà 11 ìàé. Ñúùîòî ñå îòíàñÿ è çà ðåäèöà äðóãè öúðêîâíè ïðàçíèöè. íî ñëåä êàëåíäàðíàòà ðåôîðìà òå íàïóñêàò ñâîèòå ïðåïîäàâàòåëñêè ìåñòà è ñå îòòåãëÿò â Êíÿæåâñêèÿ äåâè÷åñêè ìàíàñòèð „Ïîêðîâ Áîãîðîäè÷åí“. ÷å ïðèåìàíåòî íà íîâèÿ êàëåíäàð ùå äàäå âúçìîæíîñò çà àêòèâèçèðàíå íà èêóìåíè÷åñêàòà ïîëèòèêà íà Áúëãàðñêàòà öúðêâà: „Áåçñïîðíî å. äî 1993 ã. ìîíàñè è ìèðÿíè. Ñåðãèé. ïðåç ÿíóàðè 1993 ã. Ñåðàôèì (Àëåêñèåâ). éåðîìîíàõ Ôîòèé (Ðîñåí Ñèðîìàõîâ) å ðúêîïîëîæåí çà åïèñêîï îò ãðúöêèÿ ìèòðîïîëèò Êèïðèÿí – åäèí îò ïðåäâîäèòåëèòå íà ìíîãîáðîéíèòå ðàçêîëíè÷åñêè ñòàðîñòèëíè ãðóïè â Ãúðöèÿ. êàòî ïî òîçè íà÷èí ïðîìÿíàòà íå ñå îòðàçÿâà íà ñâåòñêèòå ïðàçíèöè è îñòàâà ïðàêòè÷åñêè íåçàáåëÿçàíà îò îáùåñòâîòî. Ïðåäâèäåíî å ñìÿíàòà íà êàëåíäàðà äà íå ñå îòðàçè íà ñúùåñòâóâàùèòå ãðàæäàíñêè òðàäèöèè.è íà Ìîñêîâñêàòà ïàòðèàðøèÿ. ñòàðîñòèëíàòà îáùíîñò â Áúëãàðèÿ ôîðìàëíî îñòàâà ïîä þðèñäèêöèÿòà íà Áúëãàðñêàòà ïðàâîñëàâíà öúðêâà. êîèòî ðåäîâíî õîäÿò íà öúðêâà â êîìóíèñòè÷åñêà Áúëãàðèÿ. ÷å òîçè àêò ùå îòêðèå íîâè âúçìîæíîñòè íà Ïðàâîñëàâíàòà öúðêâà çà ó÷àñòèå â áîðáàòà çà ìèð. êàêòî áè òðÿáâàëî äà áúäå ïî íîâèÿ êàëåíäàð. Âúïðåêè ÷å íå ïðèåìà êàëåíäàðíàòà ðåôîðìà è ó÷àñòèåòî íà ÁÏÖ â èêóìåíè÷åñêîòî äâèæåíèå. ñúâìåñòíî ñ ïðîòåñòàíòñêàòà è êàòîëè÷åñêàòà öúðêâè“48. å îòñëóæåíà â ñúñëóæåíèå ñ ïðèñòèãíàëèÿ ñïåöèàëíî çà òàçè öåë Ëåíèíãðàäñêè è Ëàäîæêè ìèòðîïîëèò Íèêîäèì. Êàòî öÿëî ïðîìÿíàòà â êàëåíäàðà íå ñðåùà ñúïðîòèâà îò ñòðàíà íà ìàëöèíàòà âÿðâàùè. âúçïðèåòè â ãðàæäàíñêàòà òðàäèöèÿ. òúé êàòî òÿ èìà çàòðóäíåíèÿ îò âúòðåøíî-öúðêîâåí õàðàêòåð“47. ÷å ïúðâàòà Êîëåäíà ëèòóðãèÿ ïî íîâèÿ êàëåíäàð ïðåç 1968 ã. Ñåðàôèì âå÷å áåøå ïîñî÷åí êàòî âúçïèòàíèê íà ðóñêèÿ àðõèåïèñêîï Ñåðàôèì (Ñîáîëåâ) â êðàÿ íà 40-òå ãîäèíè è äî òîçè ìîìåíò å ïðåïîäàâàòåë â êàòåäðàòà ïî äîãìàòè÷åñêî áîãîñëîâèå â Äóõîâíàòà àêàäåìèÿ â Ñîôèÿ49. Äðóãèÿò âîäåù àðãóìåíò å. Äî ãîëÿìà ñòåïåí ìîæå äà ñå òâúðäè. Äîêàçàòåëñòâî. êîéòî âñå îùå íå å ïðåîäîëÿí50. å. Ñåðãèé (ßçàäæèåâ).  àêàäåìèÿòà ïðåïîäàâà è àðõèì. Íå ñëåä äúëãî îôèöèàëíî å ðåãèñòðèðàíà Áúëãàðñêà ñòàðîñòèëíà ïðàâîñëàâíà öúðêâà è òàêà ñå ïîñòàâÿ íà÷àëîòî íà ðàçêîë. Íå ñëåä äúëãî ìàíàñòèðúò ñå ïðåâðúùà â íàé-ìíîãîáðîéíèÿ äåâè÷åñêè ìàíàñòèð â Áúëãàðèÿ è â ïðèòåãàòåëåí öåíòúð çà ìíîãî âÿðâàùè. êîèòî ïî òîçè íà÷èí èçðàçÿâàò è îòðèöàòåëíîòî ñè îòíîøåíèå êúì èêóìåíè÷åñêàòà àêòèâíîñò íà Öúðêâàòà. È âñå ïàê òàçè ïðîìÿíà íå å ïðèåòà îò ìàëîáðîéíà ãðóïà ñâåùåíîñëóæèòåëè. ÷å òîâà ðàçäåëåíèå å ïðîâîêèðàíî èìåííî îò ïðÿêàòà íàìåñà íà êîìóíèñòè÷åñêàòà äúðæàâà â äåëàòà íà Öúðêâà- 229 . Íåïîñðåäñòâåíî ñëåä ñìúðòòà íà àðõèì.

Òîâà ñå îòíàñÿ êàêòî çà îòíîøåíèÿòà ñ íåïðèçíàòàòà Ìàêåäîíñêà àâòîêåôàëíà öúðêâà. Ñïîðíî å ñúùî òàêà äî êàêâà ñòåïåí ïðîìÿíàòà íà êàëåíäàðà èìà îòðàæåíèå âúðõó òàêà øèðîêî ïðîêëàìèðàíèòå „èêóìåíè÷åñêè êîíòàêòè“ íà Áúëãàðñêàòà öúðêâà.  êðàéíà ñìåòêà ìîæå äà ñå êàæå. Ïðåç ñëåäâàùèòå ãîäèíè ïðèåòèÿò îò ÁÏÖ íîâîþëèàíñêè êàëåíäàð ñå ïðåâðúùà â ñðàâíèòåëíî ÷åñòî èçïîëçâàí àðãóìåíò ïðè ïðîâåæäàíå íà öúðêîâíàòà âúíøíà ïîëèòèêà. Òàêà ÷å îò âñè÷êè ìîòèâè. ñ êîèòî íîâèÿò êàëåíäàð å ïðèåò. Êàíàäà è Àâñòðàëèÿ. å ñèíõðîíèçèðàíåòî íà öúðêîâíàòà ñ ãðàæäàíñêàòà êàëåíäàðíà òðàäèöèÿ. íå ñà ïîñòèãíàò蠖 ïðîìÿíàòà â Áúëãàðèÿ íå äîïðèíàñÿ íèòî çà âúçïðèåìàíåòî íà íîâèÿ êàëåíäàð îò ñòðàíà íà Ìîñêîâñêàòà ïàòðèàðøèÿ. ñ êîèòî ïîä íàòèñêà íà äúðæàâàòà å ïðèåò íîâèÿò êàëåíäàð. êîéòî îñòàâà âàëèäåí è äî ìîìåíòà. êîíêðåòåí è íåîñïîðèì ðåçóëòàò. îòêîëêîòî òàêà øèðîêî äåáàòèðàíèÿò è îáñúæäàí ðàçêîë â íà÷àëîòî íà 90-òå ãîäèíè. 230 . òàêà è çà áúëãàðñêèòå ïðàâîñëàâíè îáùíîñòè â ÷óæáèíࠖ ïðåìèíàâàíåòî êúì íîâèÿ êàëåíäàð íà îòäåëèëàòà ñå îò ÁÏÖ åïàðõèÿ íà Êèðèë Éîí÷åâ â ÑÀÙ è Êàíàäà ñå âúçïðèåìà â Áúëãàðèÿ êàòî îïèò îò íåãîâà ñòðàíà çà íîâî ñáëèæàâàíå ñ ÁÏÖ. ÷å öåëèòå. åäèíñòâåíèÿò ðåàëåí. êàòî â íà÷àëîòî ñè òî ñúäúðæà â ñåáå ñè ìíîãî ïî-àâòåíòè÷íè àíòèêîìóíèñòè÷åñêè èçìåðåíèÿ.òà. íèòî ïúê âîäè äî âðúùàíåòî êúì ÁÏÖ íà çàãóáåíèòå öúðêîâíè îáùèíè â ÑÀÙ.

Íå å ÿñíî äàëè òîçè ñïîð èìà îòíîøåíèå êúì ïîñëåäâàëîòî ãåíåðàëíî ðåøåíèå çà ñòàòóòà íà ìàíàñòèðà. ñîáñòâåíîñò íà ìàíàñòèðà. Ìàíàñòèðúò ñúùî òàêà íå áèë èíôîðìèðàí. êàòî íàñòîÿâà. òúé êàòî òîâà ñà íàé-ïîñåùàâàíèòå îò ìèðÿíè ìîíàøåñêè îáèòåëè. Îò íàñòúïëåíèåòî ñðåùó ìàíàñòèðèòå ñà çàñåãíàòè îñíîâíî íàéãîëåìèòå ñòàâðîïèãèàëíè (ïîä÷èíåíè ïðÿêî íà Ñâ. Ñïîðåä äàíú÷íèòå èíñïåêòîðè çà äâåòå ãîäèíè îò 1958 äî 1960 ã. ÷å èñêàíåòî íå áè ì