You are on page 1of 61

1. Panevropski manifest 2. Memorandum o organizaciji re ima Federalne evropske unije ± projekat Brajan. 3.

Evropski pokreti poslije II svjetskog rata. 4. Nastanak evropskog pokreta ujedinjenja. 5. Formiranje savjeta Evrope. 6. Evropska konvencija o za titi ljudskih prava i osnovnih sloboda. 7. Vojnopoliti ko povezivanje i blokovska podjela. 8. umanova deklaracija. 9. Nastanak tzv. Montana unije 10. Rimski (osniva ki) ugovori.
1

‡ 1. Panevropski manifest. ‡ Dokument nazvan ³Panevropski manifest´ objavljen je 1924 godine, kao osniva ki dokument prvog savremenog pokreta ³Panevropa´ (evropska savezna dr ava ili savez dr ava), koji je zastupao ideju evropskog ujedinjenja, konstituisanjem ³Panevropske unije´, 1923 godine. Ovim dokumentom, osniva ovog pokreta, austrijski kosmopolita, grof Kudenov ± Kaljari razradio je ideju ³Panevrope´. Ovaj dokument je objavljen 1924. godine a usvojen je na I kongresu ovog pokreta odr anom u Be u 1926. godine, pred oko oko 2000 u esnika iz 24 zemlje. Inspirisan idejama Panevropskog pokreta,(u kojem su se zalagali za carinsku uniju, zajedni ku valutu, vojni savez i za titu nacionalnih manjina), po asni predsjednik Aristid Brijan ± ministar spoljnih poslova Francuske je 1929. godine pred skup tinom ÄDru tva naroda³ u enevi kao predstavnik Francuske, odr ao govor u kojem je apelovao na narode Evrope da oforme neku vrstu federalne veze a to je bio i prvi zvani ni prijedlog jedne vlade o povezivanju svih dr ava i naroda. Danas se na elu pokreta, koji jo uvijek postoji, nalazi nadvojvoda Oto von Habsburg.
2

‡ 2. Memorandum o organizaciji re ima Federalne evropske unije ± projekat Brajan. ‡ Ovaj memorandum objevljen je u maju 1930. od strane Francuske koja je bila zadu ena da precizira prijedlog iznesen u enevi. Predstavio ga je Aristid Brian - francuski me uratni ministar spoljnih poslova i lan ÄPanevropskog pokreta³, kojeg je 27 evropskih dr avnika ovlastilo da sastavi plan, odnosno, Ämemorandum za evropske vlade³. ÄBrianov plan³ predvi ao je Äelementarni ugovor o uspostavljanju osnovnih principa moralne unije Evrope³, i Äosnivanje Evropske konferencije i njenog stalnog politi kog odbora³, dok bi se Äposredstvom principijelnog ugovora o privrednoj solidarnosti ustanovio cilj, koji bi za idealan kona ni cilj njene carinske politike podrazumjevao i ostvarenje zajedni kog tr i ta. Ovo predstavlja i prvo zvani no pominjanje termina EU u nekom formalnom dr avnom dokumentu. Ovaj projekat, poznat kao ´Projekat Brijan´, nije realizovan iz vi e razloga, kao to su uspon Hitlera, irenje fa isti ke ideologije na Evropskom kontinentu, i velika ekonomska kriza u periodu od 1929. ± 1933. godine. Zanimljivo je da je jedina evropska vlada koja je bezrezervno podr ala memorandum bila vlada tada nje Jugoslavije, dok su Britanci i Italija bili protiv. ÄBrianov plan³ formalno je predat ÄStudijskoj komisiji za evropsku uniju³, kako se zvalo jedno tijelo Lige naroda, ali koje je nakon bezbroj besplodnih sjednica obustavilo rad ime je propao Brajanov plan.
3

3. Evropski pokreti poslije II svjetskog rata. ‡ U periodu poslije II svjetskog rata nastao je zna ajan broj evropskih pokreta, naro ito tokom 1946 i 1947 godine. Pored obnavljanja ÄPanevropske unije³ osnovane su Evropska parlamentarna unija i Evropska unija federalista. Ovi pokreti su nadahnuti nadnacionalnom ideologijom i pripadaju kategoriji tzv. istoevropskih integracija. 1947 godine na inicijativu Pola Van Zelanda osnovana je Evropska liga za ekonomsku saradnju.

4

4. Nastanak evropskog pokreta ujedinjenja. ‡ 1948. godine u periodu od 7 ± 10 maja u Hagu je odr an kongres na kojem je ustanovljen Evropski pokret ujedinjenja i usvojene tri rezolucije. Jedna je politi ka, druga ekonomsko socijalna i tre e kulturna, a postavljen je i zahtjev da se sazove Evropska skup tina koja bi se sastojala od lanova parlamenta pojedinih evropskih zemalja. Ove inicijative su odlu uju e uticale na formiranje Savjeta Evrope i dono enje evropske konvencije o za titi ljudskoh prava i osnovnih sloboda iz 1950. godine.

5

5. Formiranje savjeta Evrope. ‡ Statut o formiranju Savjeta Evrope potpisan je u Londonu 5.5. 1949. godine, a sjedi te ovog Savjeta je bilo u Strazburu. Savjet Evrope ne treba poistovje ivati sa Savjetom evropske unije, jer se radi o razli itim organima. Dr ave osniva i Savjeta Evrope su Belgija, Danska, Francuska, Velika Britanija, irska, Italija, Luksemburg, Norve ka, Holandija i vedska.

6

6. Evropska konvencija o za titi ljudskih prava i osnovnih sloboda. ‡ Donesena je 4.11.1950. godine u Rimu pa otuda i naziv ´Rimska konvencija´. Ova konvencija ide dalje u za titi ljudskih prava u odnosu na univerzalnu ili op tu deklaraciju UN o za titi osnovnih ljudskih prava i sloboda iz 1948 godine. Ono to je specifi no za ovu konvenciju je to da predvi a mogu nost da pojedinac, tj. Gra anin jedne dr ave mo e tu iti i sopstvenu dr avu.

7

7. Vojnopoliti ko povezivanje i blokovska podjela. 17. marta 1948. godine Velika Britanija, Francuska i zemlje Beneluksa zaklju ile su ´Briselski pakt´ koji je bio za etak nastajanja ugovora o sjevernoatlanskoj zajednici ili NATO paktu. Ovaj pakt je zaklju en na period od 50 godina i trebao je da osigura kolektivnu odbranu dr ava lanica i da pospje i njihovu ekonomsku, socijalnu i kulturnu saradnju. Nakon osnivanja NATO pakta, ovaj pakt je izgubio svoj zna aj i prestao da bude centralno mjesto za koordinaciju aktivnosti koje se odnose na bezbjedonosnu politiku. Oktobra 1954. godine u Briselski pakt je u la i SR Njema ka, a do lo je i do preimenovanja u Zapadnoevropsku Uniju. Mjesec nakon Briselskog pakta, tj. aprila 1948. osnovana je Evropska organizacija za ekonomsku saradnju u iji sastav ulazi 16 dr ava zapadne Evrope, a SAD i Kanada bili su pridru eni lanovi. To su bili prvi temelji okupljanja u zapadnoj Evropi za koje je podsticaj dolazio izvana tj. od strane SAD i njihovog eksponenta Velike Britanije. Sjevernoatlanski savez ili NATO savez je me unarodna bezbjednosno odbrambena organizacija, koja je formirana u Va ingtonu 4 aprila1949 godine. lanice ovog pakta se sla u da se oru ani napad protiv jedne ili vi e lanica u Evropi ili sjevernoj Americi smatraju napadom na sve lanice. ‡ Dr ave osniva i NATOa su: belgija, Kanada, Danska, Francuska, Island, Italija, Luksemburg, holandija, Norve ka, Portugalija, Velika Britanija i SAD. Tokom ´Hladnog rata´ NATO u su pristupili: Gr ka, Turska, Njema ka i panija. ‡ NATO paktu su pristupili i biv e lanice Var avskog pakta: e ka Poljska Ma arska, Bugarska Estonija, Letonija, Litvanija, Rumunija, Slova ka, Slovenija, Hrvatska i Albanija.
8

‡ Nova organizacija je Evroatlansi pakt. To je Partnerstvo za mir sastavljeno od 46 zemalja lanica i to 26 NATO i 20 zemalja, koje se nalaze van ove Alijanse: 5 vojno neutralnih zemalja, i to Austrija, Finska, Irska, vedska i vajcarska, 12 biv ih sovjetskih republika i 3 balkanske Zemlje.
‡ Var avski pakt ili Var avski sporazum, zvani no nazvan ± Sporazum o prijateljstvu, saradnji i uzjamnoj pomo i, je bio vojna organizacija Centralnoevropskih i isto noevropskih komunisti kih zemalja. Ovaj sporazum je uspostavljen 1955 godine, da bi odbio mogu i napad od strane NATO Saveza. Stvaranje ovog pakta je bilo izazvano uklju ivanjemponovo naoru ane zapadne njema ke u NATO pakt. Var avski pakt je postojao tokom ´Hladnog rata´ sve dok, nakon kolapsa komunisti kih zemalja u Evropi, i politi kih promjena u Sovjetskom savezu, lanice nisu po ele da se povla e iz ovog saveza. 1991. godine. Var avski pakt je zvani no raspu ten jula 1991. Sve zemlje sa komunisti kim dru tvenim ure enjem u centralnoj i isto noj Evropi, osim Jugoslavije, bile su potpisnice ovog pakta. lanice Var avskog pakta su se obavezale da e braniti jedna drugu ako jedna ili vi e lanica budu napadnute. Ugovor je tako e predvi ao da se odnosi izme u potpisnika zasnivaju na uzajamnom nemije anju u unutra nje probleme i po tovanje nacionalnih suvereniteta i nezavisnosti. Pravilo o nemije anju je kasnije prekr eno intervencijama u Ma arskoj1956 i ehoslova koj 1968. u oba ova slu aja interventne snage su tvrdile da su bile pozvane i da se pravilo o nemije anju nije prekr ilo. 3 oktobra 1990. godine danom ujedinjenja Njema ke zavr eno je lanstvo Isto ne Njema ke u ovom bloku.
9

8. umanova deklaracija. ‡ Francuski ministar spoljnih poslova Rober uman je na osnovu plana svog sunarodnika, ekonomiste ana Monea, predlo io ujedinjenje francuske i zapadnonjema ke industrije uglja i elika, i pozvao je i druge zemlje da se pridru e. Dokument ³ umanova deklaracija´ (tako e nazivana i umanovim planom) je predstavljena 9. maja 1950, i po eli su pregovori o osnivanju Evropske zajednice za ugalj i elik (EZU ), koji su uspe no zavr eni. Tog dana je Robert uman, na konferenciji za tampu predstavio prijedlog, upu en prije sve--ga njema koj vladi, za stvaranje nadnacionalne organizacije koja bi se starala o proizvodnji uglja i elika. Osnovna ideja umanove deklaracije, je objedinjavanje uprave nad resursima koji su u prvoj polovini XX vijeka bili glavni adut zara enih strana u dva svjetska rata. Ovaj prijedlog, smatra se kao po etak stvaranja onoga to danas poznajemo pod imenom Evropska zajednica.

10

9. Nastanak tzv. Montana unije ‡ Na osnovu umanove deklaracije izra en je Pariski ugovor, kako je Ugovor o Evropskoj zajednici za ugalj i elik nazivan u javnosti. Predstavljen je 18. aprila 1951, i njegovim stupanjem na snagu 24. jula sljede e godine, i to na vremenski period od 50 godina, do lo je do ujedinjenja industrija uglja i elika est zapadnoevropskih zemalja ² Francuske, Zapadne Njema ke, Italije, Belgije, Holandije i Luksemburga. Sve carine u trgovini gvo em, ugljem i elikom su ukinute, uvedena je zajedni ka tarifa prema zemljama van EZU , a po ela je da se sprovodi i stro a kontrola proizvodnje i prodaje ovih sirovina. Kao rukovode e tijelo EZU osnovana je Visoka vlast, za ijeg je prvog predsednika izabran an Mone, idejni tvorac EZU , a za privremeno sedi te je izabran Luksemburg. Zajedni ka skup tina, koja je imala samo savjetodavnu ulogu, osnovana je 10 septembra iste godine i za njenog predsjednika je izabran belgijski ministar spoljnih poslova Pol Anri Spak. Tako e, osnovan je i Savjet ministara, iji je cilj bio za tita interesa zemalja lanica. Sud pravde Evropske unije je etvrta institucija osnovana Pariskim ugovorom, i to sa ciljem da rje ava nesporazume koji bi mogli nastati unutar Zajednice.

11

10. Rimski (osniva ki) ugovori. ‡ Predsjednik Zajedni ke skup tine EZU Pol Anri Spak je 1955 predlo io ekonomsku integraciju zapadnoevropskih zemalja, po ugledu na tada nju Carinsku uniju Beneluksa. Povodom ovog prijedloga u Mesini je 15 juna iste godine po ela konferencija zemalja lanica Evropske zajednice za ugalj i elik. Cilj konferencije, bila je priprema nacrta sporazuma koji bi omogu io nastanak Evropske ekonomske zajednice (EEZ). Nacrt sporazuma je u maju 1956. predstavljen zemljama lanicama i poslije godinu dana pregovora, u Rimu su 1957. potpisani Rimski ugovori. Po to je pro ao potvr ivanje u parlamentima zemalja potpisnica, sporazum je 1 januara 1958. stupio na snagu. Njegovo sprovo enje je omogu ilo slobodno kretanje roba, a kretanje ljudi, finansijskih sredstava i usluga je olak ano. Visina trgovinskih carina izme u zemalja lanica je zna ajno smanjena, monopol je zabranjen i usvojene su odre ene odredbe vezane za transport, kao i komercijalne privilegije za kolonije zemalja lanica. Jedna od odredbi Ugovora onemogu ila je jednostrano prekidanje sporazuma, i njegov prekid bi, kao i svaka druga odluka unutar EEZ, mogao biti izdejstvovan jedino ve inskim izglasavanjem. Za predsednika komisije Zajednice izabran je zapadnonjema ki politi ar Valter Hal tajn. Ustanovljeni su i organi Zajednice, pa su kao glavne instance osnovani Evropski parlament, Savjet ministara, Evropska komisija, Evropski sud pravde i Evropska investiciona banka. ‡ Evropska zajednica za atomsku energiju (Evroatom) je nastala kao drugi produkt Rimskih ugovora. Njeno osnivanje je izvr eno na insistiranje Francuske, koja je eljela da se radi stvaranja jake nuklearne industrije, izvr i integracija nuklearnih 12 potencijala zemalja lanica EEZ. Francuski in enjer Luj Arman je izabran za njenog prvog predsednika.

‡ Jedinstveno tr i te za poljoprivredne proizvode stvoreno je usvajanjem Zajedni ke poljoprivredne politike. ‡ Rimskim ugovorima, osnovana je i prva finansijska institucija Evropskih zajednica, koja je javnom i privatnom sektoru unutar njih davala dugoro ne zajmove ² Evropska investiciona banka ‡ U periodu pred usvajanje Rimskih ugovora druge evropske dr ave su pozvane na bli u saradnju koja bi na kraju dovela do njihovog prijema u Zajednicu. Ujedinjeno Kraljevstvo je odbilo ovaj poziv i, pla e i se gubitka kontrole nad sopstvenom politikom, ono je zajedno sa Norve kom, vedskom, Danskom, vajcarskom, Austrijom i Portugalom osnovalo organizaciju EFTA ² Evropsku asocijaciju za slobodnu trgovinu.

13

11. ORGANI EVROPSKIH ZAJEDNICA I NJIHOVO UJEDINJENJE. 12. JEDINSTVENI EVROPSKI AKT 13. Mastrihtski ugovor. 14. Ugovor iz Amsterdama 15. Ugovor iz Nice 16. USTAV EU 17.ORGANI EU 18. Evropski parlament - sastav, ovla tenja. 19. Savjet EU ± sastav, ovla tenja. 20. Evropska komisija ± sastav, nadle nosti.

14

‡ 11.ORGANI EVROPSKIH ZAJEDNICA I NJIHOVO UJEDINJENJE ‡ Organi Evropskih zajednica su: Komisija, Savjet ministara, Evropskim parlament i Sud pravde. ‡ Lista odluka za ije su dono enje ovla eni organi Evropskih zajednica navedena je u osniva kim ugovorima,. Tu postoje razlike izme u Evropske zajednice i EVROATOM-a s jedne strane i biv e Evropske zajednice za ugalj i elik sa druge strane.U Rimskom ugovoru navedeno je pet vrsta odluka: uredbe , direktive , odluke, preporuke i mi ljenja. ‡ Izraz Evropska zajednica koristio se za cijelu integraciju do stupanja na snagu Ugovora o Europskoj uniji iz Maastrichta 1993g. Pod tim terminom podrazumjevale su se tri Zajednice utemeljene ugovorima u Parizu i Rimu.Europske zajednice je pravilno ime za ugljen i elik, Europsku ekonomsku zajednicu, i Europsku zajednicu za atomsku energiju. U slu benom govoru Europske unije nakon 1967, spomenute tri zajednice se skra eno nazivaju Zajednica. Tj. Stapaju se u jedinstvenu Ekonomsku Zajednicu sa zajedni kim tijelima. ‡ Evropska zajednica za ugljen i elik prestala je postojati 23.07.2002.g.jer je Ugovor o njenom osnivanju istekao nakon 50 godina.
15

‡ 12.JEDINSTVENI EVROPSKI AKT ‡ On je donesen 26.i27. februara1986.g. u Luksemburgu sa ciljemda se najkasnije do kraja 1992.g. formira unutra nje tr i te.Jedinstven evropski akt je stupio na snagu 01.jula1987.g., a rad se odvijao u sjenci dva prili no udaljena stanovi ta sa jedne strane, a sa druge pristalice dr avnog suvereniteta. Va nost unutra njeg tr i ta je nagla ena i navedeno je da do 1992.g. treba da budu otklonjene sve tehni ke, fizi ke i zakonske barijere u trgovini. ‡ Neophodno je obezbjediti slobodu kretanja lica, usluga , robe i kapitala.U institucijama EU su izvr ene reforme, tako da je Komisija dobila i ve a ovla tenje u izvr noj vlasti, a parlament u spoljnjoj politici. ‡ Jedinstvenim Evropskim aktom uveden je Sud prve instance.

16

‡ ‡

13. Mastrihtski ugovor. Ugovor o Europskoj uniji poznatiji kao Ugovor iz Mastrihta potpisan je 07.02.1992.g. a stupio je na snagu 1.11.1993.g. Dr ave lanice uspostavile su Evropsku uniju te time ujedno ozna ile novu etapu u integrisanju naroda Evrope u sve vr u uniju, u kojoj se odluke donose to je bli e mogu im gra anima . Ovim su Ugovorom postavljeni ciljevi ekonomske i monetarne unije, jedinstvene valute, zajedni ke vanjske i sigurnosne politike, zajedni ke obrambene politike, a zatim i odbrane, uvo enja gra anstva Unije, uske saradnje u pravosu u i unutarnjim poslovima. EU se opisuje kao entitet sastavljen od tri stuba: ‡ 1. Prvi: sastavljen od tri postoje e Evropske zajednice(EZU , EZ i EVROATOM) ‡ 2. Drugi stub: sa injen od sistema zajedni ke spoljne i bezbjednosne politike ‡ 3. Tre i stub: nova sfera, pravosu e i unutra nja politika. ‡ Ugovor je podijeljen na dva, uslovno re eno, strukturna dijela, gdje se prvi bavi ekonomskom i monetarnom unijom, a drugi politi kom unijom. Ugovor je sa injen od preambule, op tih i zavr nih odredbi, posjeduje naslove od broja I ± VII i ve i broj protokola i deklaracija. Odredbe su grupisane u 5 naslova. Jedan dio posve en je izmjeni postoje ih ugovora o EZ, EZU i EUROATOMu. Najva nija novina se odnosi na progla enje Unije dr ava lanica, nalo eno uspostavljanje zajedni ke valute, formiran Evropski savjet i komitet regija kao elementi jezgra komunitarnih politi kih institucija. Vo enje zajedni ke spoljne i bezbjednosne politike. ‡ Utvr ene i ostale mjere u skladu sa na elom Subsidijarnosti i unijskog gra anstva. 17

‡ 14. Ugovor iz Amsterdama Amandmanski ugovor, rezultat je rada me uvladine konferencije zapo ete u Torinu od marta 1996.g.a ministri spoljnih poslova zemalja lanica potpisali su ga u Amsterdamu 1997.g. Stupio je na snagu 1999.g. Najva nije izmjene uvedene Ugovorom iz Amsterdama su: ‡ Ja anje uloge Evropskog parlamenta ‡ Uvo enje fleksibilnosti ‡ Mogu nost suspenzije dr ave lanice iz postupka dono enja odluka ‡ Preno enje djela odredaba koje se odnose na saradnju u podru ju pravosu a i unutra njih poslova (tre i stub) u prvi stub EU (vizni re im, azil, sudska saradnja u civilnim pitanjima. ) ‡ uvr tavanje Schengenskog sporazuma u Ugovor, ‡ izmjene odredaba o Zajedni koj vanjskoj i sigurnosnoj politici, ‡ uklju ivanje socijalnog protokola u tekst Ugovora ‡ Isticanje borbe za ve om zaposleno u kao cilja Unije.

18

‡ 15. Ugovor iz Nice ‡ Amandmanski ugovor, usagla en na konferenciji efova vlada i dr ava u Nici 2000 godine, potpisan je 2001, a stupio na snagu 1. februara 2003., nakon ratifikacije u petnaest nacionalnih parlamenata dr ava lanica i u Europskom parlamentu. ‡ Sadr i izmjene Ugovora o EU i Ugovora o EZ, uz sedam aneksa koji se odnose na: Protokol o pro irenju EU; Deklaraciju o pro irenju EU; Deklaracije o kvalificiranoj ve ini i blokiraju oj manjini u kontekstu pro irenja, te Deklaraciju o mjestu odr avanja EV; Deklaraciju o budu nosti Unije; Protokol o statutu Europskog suda; izmjene Protokola o privilegijima i imunitetima, te Nacrt Protokola o finansijskim posljedicama isteka Ugovora o EZU te uspostavi i vo enju istra iva kog fonda za ugljen i elik. Najva nije odredbe Ugovora iz Nice odnose se na sastav institucija, polje zajedni ke odbrane (formirani novi organi odbrane, Politi kobezbjednosni, Vojni komitet EU i General tab EU), na in odlu ivanja u Vije u (neka pitanja iz podru ja za koje je ranije bilo predvi eno jednoglasno odlu ivanje sada zahtijevaju dono enje odluke kvalificiranom ve inom), uspostavu Eurojusta ± tijela za borbu protiv kriminala, razvoj poja ane saradnje(ranije bliska saradnja) koja mora uklju ivati najmanje osam dr ava, te biti otvorena svim dr avama lanicama. Poja ana saradnja ne smije stvarati prepreke ili diskriminaciju u trgovini me u lanicama ili ugroziti konkurenciju.
19

‡ 16. USTAV EU ‡ Ugovor koji je utemeljio ustav Europske Unije , esto je zvan Evropski Ustav,i on je internacionalni ugovor namjenjen stvaranju novog ustava za Evropsku uniju. ‡ Potpisan je 29.oktobra 2004.g. od predstavnika lanica Unije. Glavni cilj je bio pokriti djelimi no set postoje ih dogovora. Njegovim stupanjem na snagu ustanovljava se du nost predsjednika Vije a EU ime se zamjenjuje dosada nji sistem rotiraju eg predsjedni tva te ministara vanjskih poslova.Predsjednik, predstavlja dr ave lanice. Ministar vanjskih poslova predstavlja Uniju u svijetu, ali provodi politiku koju dogovore sve dr ave lanice.Odluke Vije a donosit e se dvostrukom ve inom glasova- ve ina dr ava lanica i ve ina stanovni tva koje te dr ave predstavljaju. Bitno je pove an broj podru ja o kojima se odlu uje kvalificiranom ve inom, dok e u nekim podru jima ostati pravilo koncezus, koje svakoj lanici daje pravo veta na dono enje odluka. Pravo veta izme u ostalog ostaje u vanjskoj politici, odbrani i oporezivanju. ‡ Evropski parlament dobija ve a ovla tenja i postaje ravnopravan Vije u u dono enju zakona. Ustav predvi a bitno smanjenje broja povjerenika Komisije od 2014g. U sljede a dva mandata u Komisiji e biti po jedan povjerenik iz svake zemlje lanice, a od 2014g. samo e dvije tre ine lanica imati svog predstavnika u izvr nom tijelu EU-a . Ustavom je regulisana i poja ana saradnja koja omogu ava onim lanicama koje to ele da u pojedinim podru jima ostvare me usobnu tje nju saradnju, a da pri tom ne iska u iz ustavnog okvira. U Ustavu je predvi ena i klauzula o izlasku, koja omogu ava nekoj lanici da pod utvr enim uvjetima napusti Uniju 20

‡ 17.ORGANI EU Evropska unija ima vrlo slo en sastav institucija, a najva nije su: ‡ *Evropski parlament (EP) koji zastupa gra ane EU-a koji ga izravno biraju; ‡ * Savjet Europske unije koje zastupa pojedina ne dr ave lanice; ‡ * Evropska komisija, kojoj je cilj zastupati interese Unije kao cjeline. Ovaj "institucionalni trokut" kreira politike i zakone koji se primjenjuju irom EU. U na elu, to je: Komisija predla e novo zakonodavstvo, a Parlament i Savjet ga donose. Komisija i zemlje lanice potom ih provode, a Komisija osigurava da se zakoni pravilno donose. Druge dvije institucije imaju odlu uju u ulogu: ‡ *Evropski sud pravde potvr uje vladavinu evropskoga prava, ‡ *Revizorski sud provjerava finansiranje aktivnosti Unije. Ovla tenja i odgovornosti ovih institucija propisani su Ugovorima koji su osnova za sve to EU radi. Oni tako er propisuju pravila i postupke koje institucije EU-a moraju po tivati. S ugovorima su se saglasili predsjednici i / ili predsjednici vlada svih dr ava EU, a ratificirali su ih njihovi parlamenti. Postoje jo i ostala tijela kao Konsultativna(EESC,Regionalni komitet), finansijska(ECB, Evropska investiciona banka..), interinstitucionalna, decentralizirana tijela (policija, agencije, EC i sli no) 21

‡ 18. Evropski parlament - sastav, ovla tenja. EP je institucija tj. organ EU koji zastupa gra ane EU. Zajedno s Savjetom EU ini zakonodavnu vlast Europske unije. ‡ Europski parlament (EP) biraju gra ani Europske unije kako bi zastupao njihove interese. Njegovi po eci datiraju iz 1950-ih i osniva kih ugovora, a od 1979 njegove lanove direktno biraju gra ani koje zastupaju. Izbori se odr avaju svakih pet godina, na osnovu op teg prava glasa a svaki gra anin EU ima pravo glasati, te se kandidovati, svugdje gdje ive u EU. Zadnji izbori su bili 2009.godine. Parlament na taj na in izra ava demokratsku volju gra ana Unije (vi e od 490 milijuna ljudi), te zastupa njihove interese u raspravama s drugim institucijama EU. Sjedi te Parlamenta je na tri mjesta: Brussels (Belgium), Luxembourg and Strasbourg (France). Sastav: Sada nji Parlament ima 736 lana iz svih 27 zemalja lanica EU. Dr avama lanicama EU Osniva kim je ugovorom dodijeljen broj zastupni kih mjesta u EP. Ustavnim ugovorom predvi eno da, bez obzira na to koliko mala bila dr ava, ona ima pravo na minimum est zastupnika u Parlamentu. Nacionalne kvote svake nove lanice odre uju se Ugovorima o pristupanjima. ‡ Ovla tenja:Tri su bitne funkcije Europskog parlamenta: zakonodavna-usvajanje evropskih zakona - zajedno s Vije em u brojnim podru jima politika, nadzor nad drugim institucijama EU, posebno Komisijom, te usvajanje prora una EU.
22

19. Savjet EU ± sastav, ovla tenja. glavno tijelo za dono enje odluka. Sjedi te mu je u Briselu. Osnovan osniva kim ugovorima 1950-ih godina. On zastupa dr ave lanice, a na njegovim sastancima u estvuje po jedan predstavnik uglavnom ministar iz svake nacionalne vlade EU. Sastav: Na osnovu dnevnog reda, Savjet se sastaje u razli itom sastavu: inostrani poslovi, finansije, obrazovanje, telekomunikacije, okolina, mladi, poljoprivreda i sli no, ministarski sastav mijenja se ovisno o temi o kojoj se raspravlja. Svaki ministar u Savjetu predstavlja i obavezuje svoju vladu.Svaki ministar u Savjetu odgovoran je svom nacionalnom parlamentu te gra anima koje Parlament zastupa. To osigurava demokratski legitimitet odluka Vije a. Do etiri puta godi nje Predsjednici dr ava i / ili predsjednici vlada dr ava lanica, zajedno s predsjednikom Evropske komisije sastaju se kao ³Evropski savjet". Ovim sastancima na vrhu utvr uje se cjelokupna politika Unije i rje avaju se pitanja koja se nisu mogla rije iti na ni em nivou (na primjer od strane ministara na redovnim sastancima Savjeta).Ovla tenja: On je zakonodavni organ Unije; za irok domen pitanja, praktikuje tu zakonodavnu mo zajedno sa Evropskim parlamentom. Ima est klju nih uloga: 1. Dono enja zakona - zajedno s Europskim parlamentom na mnogim podru jima politika. 2. Koordinira ire ekonomske politike dr ava lanica 3. Sklapa me unarodne sporazume izme u EU i drugih zemalja ili me unarodnih organizacija. 4. Odobrava prora un EU-a, zajedno s Evropskim parlamentom. 5.Razvija EU zajedni ku vanjsku i sigurnosnu politiku na osnovu smjernica koje je postavo Savjet evrope. 6. Koordinira saradnju izme u nacionalnih sudova i 23 policijskih snaga u pitanjima kriminala i pravosu a.

‡ 20. Evropska komisija ± sastav, nadle nosti. Evropska komisija osnovana je 1950-ih u okviru osniva kih ugovora EU. Djeluje nezavisno od nacionalnih vlada. Politi ko, te glavno izvr no tijelo Evropske unije, odgovorna za provedbu odluka Parlamenta i Savjeta. To zna i upravljanje dnevnim poslovima EU: provedba njenih politika, provo enje njenih programa i tro enje svojih sredstava. Tijelo koje djeluje tako da je odlu ivanje u njemu nezavisno od volje dr ave lanica (nadnacionalni karakter). Zajedno s Europskim parlamentom i Vije em Europske Unije, ini tri glavne institucije koje vode Europsku uniju. ‡ Sastav: Europska komisija se sastoji od povjerenika koji dolaze iz dr ava lanica a biraju ga Vlade lanica, te oni svi zajedno djeluju kao jedinstveno tijelo. Evropska komisija se sasatoji od : ‡ politi ke strukture(predsjednik, povjerioci te njihovi kabineti) ‡ upravne strukture( op te uprave, glavni sekretarijat na elu sa glavnim sekretarom Europske komisije, privremeni i stalni odbor stru njaka savjetnika i ostale zajedni ke slu be) Mandat povjerenika traje pet godina , i poklapa se sa mandatom Evropskog parlamenta.Nadle nosti: etiri glavne uloge:1. predla e zakonodavstvo Parlamentu i Savjetu, 2. upravlja i provodi politike i prora un; 3. provodi evropsko zakonodavstvo (zajedno sa Sudom Europskih zajednica), ima va nu nadzornu ovlast u odnosu na dr ave lanice time to ih mo e tu iti Europskom sudu pravde za povredu odredbi osniva kih ugovora.; 4. zastupa Europsku uniju na me unarodnoj razini, primjerice pregovaranjem o sporazumima izme u EU-a i drugih zemalja, 24 mada tu ima ograni ena ovla tenja.

‡ 21. SUD PRAVDE, SASTAV I NADLE NOST ‡ 22. PRVOSTEPENI SUD, SASTAV I NADLE NOST ‡ 23. SUD ZA SLU BENIKE EU ±SASTAV I NADLE NOST ‡ 24. FINANSIJSKI SUD, SASTAV I NADLE NOST ‡ 25. Evropski ekonomski i socijalni komitet ‡ 26. EVROPSKA INVESTICIONA BANKA ‡ 27. EVROPSKI OMBUDSMAN ‡ 28. REGIONALNI KOMITET ‡ 29. PRAVNI OKVIR EU (osnovni elementi pravna priroda) ‡ 30. IZVORI KOMUNITARNOG PRAVA

25

‡ 21. SUD PRAVDE, SASTAV I NADLE NOST Njegov zadatak jest osigurati da se zakonodavstvo Europske unije tuma i i primjenjuje na isti na in u svim dr avama lanicama EU, kako bi zakonodavstvo bilo jednako za sve. On osigurava da nacionalni sudovi ne donose razli ite presude o istome pitanju. Sud tako er osigurava da dr ave lanice i institucije Unije ine ono to zakonodavstvo od njih zahtijeva. Osnovan je u okviru Ugovora o ECSC-u iz 1952. Sjedi te mu je u Luksemburgu. ‡ Sastav: Sud se sastoji od po jednoga sudije iz svake dr ave lanice, Radi efikasnosti, me utim, Sud rijetko zasjeda u punome sudu. Obi no zasjeda kao "Velika komora" od samo 13 sudaca ili u komorama od pet ili tri suca. Sudu poma e 8 advokata. Njihova je uloga izlagati mi ljenja o predmetima koji su podneseni Sudu. Ovo moraju initi javno i nepristrano. Njih imenuje Sud Evropskih zajednica zajedni kim dogovorom izme u vlada dr ava lanica EU. Svaki se imenuje na mandat od est godina, koji se mo e obnoviti. Ima predsjednika kojeg biraju njegove kolege sudije na mandat od tri godine. Nadle nost: Postoje tri glavne nadle nosti suda a) kontrola u onim slu ajevima kada zemlja lanica kr i neke od zakona b) sudska revizija koja ispituje pravnu valjanost zakona, odnosno propust koji su u inile evropske institucije i c) preliminarne presude ‡ Pored ovih ima i savjetodavnu ulogu koja se sastoji u ocjeni saglasnosti ugovora koji treba zaklju iti sa osniva kim ugovorom. ‡ Poseban mehanizam kontrole izvr enja obaveza predstavlja isklju ivo ovla enje Suda da na zahtjev nacionalnih sudova utvrdi ta jeste komunitarno pravo. To je postupak pribavljanja odluke o prethodnom pitanju, koji zapo inje i zavr ava se pred nacionalnim sudom. Tuma enje Suda daje se u formi presude i obavezuje nacionalni sud.
26

‡ 22. PRVOSTEPENI SUD, SASTAV I NADLE NOST ‡ Kako bi pomogli Sudu Evropskih zajednica u rje avanju velikoga broja slu ajeva koji su im podneseni, a kako bi gra anima ponudili bolju pravnu za titu, "Prvostepeni sud" je osnovan 1988. Nadle nost: Ovaj Sud (koji je pridru en Sudu Europskih zajednica) odgovoran je za dono enje presuda o nekim vrstama predmeta, osobito u parnicama koje pokrenu pojedinci, poduze a i neke organizacije, te u predmetima koji se odnose na pravo tr i nog natjecanja. Sastav: sastavljen je od po jednog sudije iz svake dr ave EU. Ovaj sud nema advokate, ali mo e u svakom slu aju da ih imenuje. to se ti e preliminarnih presuda, postoji dvije njihove funkcije-o uvanje karaktera Zajednice, odnosno zakona koji je uspostavio Sporazum i jednaka primjena ovog zakona u svim zemljama lanicama. 27

‡ 23. SUD ZA SLU BENIKE EU ±SASTAV I NADLE NOST ‡ Sud za slu benike EU-a (Civil Service Tribunal ± CCT) Odlukom Savjeta od 2. decembra 2004. godine osnovan je Tribunal Evropske unije za slu benike unije. Uz Sud pravde i Prvostepeni suda sva tri suda ine jedinstveni dio institucije Evropskog suda. Evropski sud za dr avnu slu bu je osnovan kako bi presu ivao u sporovima izme u EU i njenih dr avnih slu benika. Sastav ovaj sud se sastoji od 7 sudija. nadle nost -po tu bama u radnim sporovima EU i njenih slu benika u okviru granica i u skladu sa uslovima predvi enim Uredbama o slu benicima i Uslovima zapo ljavanja, -postupci radi odre ivanja privremenih mjera i rje avanja incidentalnih pitanja vezanih za predmet spora u naprijed navedenim slu ajevima, Presude u radnim sporovima izme u EU i njenih slu benika sud donosi u aporovima pune jurisdikcije i mogu biti deklaratorne, konstitutivne i kondemnatorne, zavisno o za ti enom dobru i tra enju stranaka, pa te presude imaju u inak kakav presude u radnim sporovima ina e imaju u nacionalnim pravima zemalja lanica

24. FINANSIJSKI SUD, SASTAV I NADLE NOST Revizorski sud osnovan je 1975. Sjedi te mu je u Luksemburgu. Nadle nost: Zadatak Suda jest provjeravati da se sredstva EU-a, koja osiguravaju porezni obveznici, ispravno prikupljaju i da se tro e pravno, ekonomski i za predvi enu namjenu. Cilj mu je osigurati da porezni obveznici dobiti maksimalnu vrijednost za svoj novac, i to ima pravo napraviti reviziju bilo koje osobe ili organizacije koja upravlja EU fondovima. Sastav: Sud ima po jednoga lana iz svake dr ave EUa, imenuje Vije e za mandat od est godina. lanovi izabiru jednoga od svojih lanova kao predsjednika na mandat od tri godine.
29

25. Evropski ekonomski i socijalni komitet osnovan je Rimskim ugovorom 1957.godine kao savjetodavno tijelo koje predstavlja poslodavce, sindikate, poljoprivrednike, potro a e i druge interesne grupe koje zajedno ine organizovano civilno dru tvo EU. ESC predstavlja poglede ovih interesnih grupa i brani njihove interese u raspravama oko politika sa Evropskom Komisijom, Savjetom i Evropskim parlamentom. Ono stoga ima klju nu ulogu u Uniji u procesu dono enja odluka, i mora biti konsultovan prije dono enja odluka koje se ti u ekonomske i socijalne politike. Tako e na svoju inicijativu ESC mo e davati mi ljenje o pitanjima koja smatra va nim u ovoj oblasti. Jedinstvenim evropskim akt (1986), Ugovorom iz Maastrichta (1992), Ugovorom iz Amsterdama (1997) i Ugovorom iz Nice (2000) su oja ane uloge ESC. ‡ Ekonomski i socijalni komitet ima tri glavne uloge: Savjetuje Evropski Savjet, Komisiju i Evropski parlament na njihov zahtjev ili na sopstvenu inicijativu, podsti e civilno dru tvo na ve u u e e u politi kom odlu ivanju u EU i podr ava ulogu civilnog dru tva u zemljama koje nisu lanice EU i poma e pri uspostavljanju savjetodavnih struktura. Sastavljen je od 344 lana iz razli itih ekonomskih i socijalnih interesnih grupa u Evropi. lanove biraju vlade dr ava lanica i imenuje Vije e Evropske unije na 4-godine. Sljede i izbori e biti krajem 2010. Zadatak lanova je a) izdavanje mi ljenja o pitanjima od evropskog interesa za Savjet, Komisiju i Evropski parlament. b) Savjetodavna uloga. Svake dvije godine se bira Odbor ESC ured sastavljen od 37 lanova, a biraju se i predsjednik i dva potpredsjednika. Odbor ima est sekcija: 1. Poljoprivredu, ruralni razvitak i za tita okoli a (NAT) 2. Ekonomska i monetarna unija i Ekonomska i socijalna kohezija (ECO) 3. Zapo ljavanje, socijalna pitanja i gra anstvo (SOC) 4. Vanjske poslove (REX) 5. Jedinstvenog tr i ta, proizvodnje i potro nje (INT) 6. Promet, energetika, infrastruktura i informacijsko dru tvo (TEN) 30

‡ 26. EVROPSKA INVESTICIONA BANKA Evropska investiciona banka je finansijska institucija Evropske unije. Sjedi te joj je u Luksemburgu. Osnovana je u Rimu 1958. godine ugovorom o osinivanju Evropske zajednice. Glavni zadatak banke je doprino enje uravnote enom razvoju Zajednice osiguravanjem ekonomske i socijalne kohezije dr ava lanica. Ima pravnu sposobnost i ekonomski je nezavisna Finansira investicione projekte koji doprinose balansiranom razvoju Unije. Akcionari EIB su zemlje lanice Evropske unije. Zajmove odobrava uglavnom iz sredstva pozajmljenih na tr i tu kapitala kojima je pridodat i vlasni ki kapital njenih dioni ara-dr ava lanica Evropske Unije. Projekti koje banka finansira moraju da imaju ciljeve razvoja EU: ‡ - razvoj evropskih industrija ‡ - razvoj malih preduze a ‡ - stvaranje prekoevropskih mre a(transport, telekomunikacije, energija) ‡ -podr ka informacionim tehnologijama ‡ -za tita prirodne okoline ‡ -pobolj anje zdravlja i obrazovanja

31

‡ 27. EVROPSKI OMBUDSMAN ‡ uspostavljen je ugovorom iz Mastrihta 1992.godine, kao posrednik izme u gra ana i vlasti Evropske unije. On je ovla en da prima i istra uje pritu be svih gra ana Unije, fizi kih i pravnih lica koja imaju boraviste u nekoj od lanica Unije. Imenuje ga Evropski parlament na obnovljivi mandat od 5 godina, koliko traje jedan saziv Parlamenta. Zadatak Ombudsmana ogleda se u istra ivanju po pritu bama gra ana koji smatraju da su njihova prava povre ena odlukama Evropskih institucija ili drugih tela Evropske Unije, s izuzetkom Evropskog suda i Prvostepenog suda, i otkrivanju nepravilnosti u njihovom radu. Pod nepravilnosti se podrazumevaju slu ajevi kada je odre ena Evropska institucija propustila da u ini sta je trebala, ili kada je na pogre an na in to u inila ili je u inila ne to sto nije trebala u initi. ‡ Primjeri lo e uprave su nepravi nost, diskriminacija, zloupotreba mo i, nedostatak ili odbijanje da se daju informacije, nepotrebno odlaganje i nepropisne porcedure. Nakon istrage, u kojoj su evropske institucije du ne da ombudsmanu daju sve potrebne informacije, Evropski ombudsman mo e dati preporuke institucijama EU ili predlo iti Evropskom parlamenu koji ga i bira da poduzme politi ki akciju koju smatra potrebnom. Ombudsman deluje nezavisno i nepristrasno. Ne preuzima uputstva bilo koje Vlade ili organizacije. U toku trajanja mandata ne sme obavljati nikakvu profesionalnu delatnost. ‡ Prvi je ombudsman imenovan 1995.godine, a trenutni je Nikoforos Diamandouros.
32

28. REGIONALNI KOMITET je ustanovio Sporazum iz Mastrihta 1992. a osnovan je 1984. godine, kao tijelo koje ne evropskom nivou predstavlja interese lokalnih i regionalnih vlasti. Od samog po etka je pokrivao pet oblasti: ekonomske, i socijalne kohezije, transevropska mre a saobra aja, energetika i telekomunikacije, zdravstvena za tita, obrazovanje, pitanja omladine i kultura. Ugovor iz Nice predvi a da broj lanova ne mo e pre i 350. Ugovor iz Amsterdama dodao je jo pet funkcija ovom Komitetu, a to su: politika zapo ljavanja, socijalna politika, ivotna sredina, stru no obrazovanje i saobra aj. Dva puta imamo saobra aj kao oblast koju pokriva Komitet, me utim, razlikuju se zbog toga to u prvom slu aju imamo transevropsku mre u, koja se bavi samo evropskim problemima u pogledu saobra aja, a u drugom slu aju se bavi pitanjem saobra ajne problematike u okviru dr ava lanica. Komitet ima 317. lanova, broj je unaprijed odre en za svaku dr avu, imenuje ih Savjet na prijedlog dr ava lanica i mandat im je 4 godine. Sastanci se odr avaju u Briselu, i svi lanovi imaju politi ki mandat na regionalnom nivou u svojoj dr avi, tako da su stalno upoznati sa stanjem u svojoj regiji. Komitet regiona je svoj rad podijelio na 6 komisija, a one se bave razli itom problematikom.Uspostavljanje Komiteta trebalo je rije iti dva va na pitanja. Prvo, oko tri etvrtine evropske legislative implementira se na lokalnom ili regionalnom nivou, te je stoga logi no da lokalne i regionalne vlasti ele da imaju pravo glasa pri dono enju evropskih zakona. Drugo, postojala je bojazan da e s razvojem Unije javnost sve vi e biti isklju ena iz tog razvoja. Upravo je Regionalni komitet trebao premostiti taj jaz.
33

‡ ‡

‡

‡

29. PRAVNI OKVIR EU (osnovni elementi pravna priroda) Kako EZ nije dr ava, uglavnom se smatra da je osnov za njeno pravno funkcionisanje ugovorno preno enje odre enih suverenih prava na organe Zajednice. Nosioci suverenih ovla enja i dalje ostaju dr ave lanice, ali one odre ena ovla enja, svojom voljom, tj. ugovorom, prenose na organe Zajednice, odnosno Unije. Garancija sprovo enja pravnih normi je u neograni enoj nadle nosti Evropskog suda pravde (ESP) koji tuma i pravo EU i obezbe uje njegovu primenu, to je neophodno da bi se ove norme mogle smatrati pravnim normama. Iz celokupne regulative EZ mogu se izdvojiti odre eni principi na kojima po ivaju njen rad i postojanje. Rije je o principima koji izra avaju su tinu onoga to se naziva acquis communautaire (100.000 pravnih propisa). Ti principi su slede i : Princip ograni enih ovla enja, Ograni ena nadle nost i implicitna ovla enja (implied powers), Supsidijarnost i primerenost, Ravnopravnost organa, Za tita osnovnih prava. Pravna priroda prava Evropske zajednice Osnovna dilema koja postoji kod odre enja pravne prirode EZ jeste da li je re o pravnim normama koje su po svojoj prirodi me unarodnog (pre svega javnog) karaktera, ili je re o normama ustavnopravnog karaktera. Dilema se javlja zbog toga to su ove norme prvenstveno nastale iz me unarodnih ugovora (ugovora o osnivanju evropskih zajednica), ali se sa druge strane ove norme pojavljuju kao norme kojima se uskla uju nacionalni pravni sistemi. Po ovoj drugoj karakteristici, one se pojavljuju kao norme ustavnopravnog karaktera. Radi primene, obezbe ena je i sudska za tita od strane ESP. Osnovni elementi. Celokupno pravo Zajednice deli se na primarno i sekundarno. Pod primarnim, podrazumeva se pravo koje su kreirale same dr ave lanice neposredno, pre svega zaklju ivanjem odgovaraju ih ugovora, a nekada uz pomo organa Zajednice. Smatra se da primarno pravo ima prednost nad nacionalnim pravom odre ene dr ave lanice i kao takvo primenjuje neposredno. Sekundarno pravo kreirali su organi Zajednice. Ovo pravo nastaje prvenstveno kao rezultat normiranja tj. dono enja odgovaraju ih akata od strane organa Zajednice, pri emu se dr ave lanice ne pojavljuju kao subjekti koji donose odre eni akt. Sekundarno pravo mora biti u skladu s primarnim pravom. Nesaglasnost sekundarnog prava s primarnim predstavlja razlog za pokretanje postupka pred ESP i dovoljan je osnov za 34 ukidanje takvih normi.

‡ 30. IZVORI KOMUNITARNOG PRAVA dijele na primarne, sekundarne i sudsku praksu. U primarne izvore komunitarnog prava spadaju osnova ki ugovori, op ta pravna na ela, me unarodni sporazumi Evropskih zajednica i sporazumi izme u dr ava lanica EU. Osniva ki ugovori ure uju osnovna pitanja nastanka i rada EU i njenih institucija. Osniva ki ugovori su: ugovor o osnivanju Evropske zajednice za ugalj i elik iz 1951.godine a koji je istekao u julu 2002.godine. Rimski ugovor iz 1957.godine, jedinstveni evropski akt 1986.godine, Mastrihtski ugovor 1992.godine. Revizioni osniva ki ugovori su: ugovor iz Amsterdama iz 1997.godine, ugovor iz Nice iz 2000.godine, ugovor iz Lisabona iz 2009.godine. ‡ Sekundarni izvori komunitarnog prava su propisi op te primjene koje su razvile institucije EU u okviru ovla tenja koja su im povjerena osniva kim ugovorima. Sekundarni izvori komunitarnog prava su uredbe, uputstva, odluke, preporuke i mi ljenja. Op te karakteristike uredbi su: op ta primjenjljivost, obaveznost primjene u potpunosti i neposredna primjenjivost u svakoj dr avi lanici. ‡ Osnovne karakteristike uputstva su: da obavezuju dr ave lanice u pogledu cilja koji treba posti i ali se ne primjenjuju neposredno ve ostavljaju slobodu izbora vrste pravnog akta i na ina implementacije u nacionalno pravo. Dr ave lanice su obavezne da obavjeste komisiju o radnjama koje su preduzele radi primjene uputstava. ‡ Odluke predstavljaju pojedina ne administrativne akte koji obavezuju samo one kojima su upu eni. Preporuke i mi ljenja su neobavezuju i akti. Sudska praksa ine odluke Evropskog suda pravde. Sudska praksa je razvila najva nija na ela na kojima po iva komunitarno pravo, a to je na elo 35 direktnog efekta. Sudskom praksom se stvara tzv.precedentno pravo.

31. Objasniti pojam Komunitarnog prava 32. Implementacija komunitarnih propisa 33. Pravo EU i Evropsko pravo 34. Primjena prava EU u dr avama lanicama 35. Neposredna primjenjivost i neposredno dejstvo pravnih tekovina EU 36. Proces uskla ivanja u pravu EU i doma em pravu 37. Postupak prijema novih zemalja u EU 38. Pregovori o pristupu u EU 39. Ugovor o pristupu u EU 40. Proces stabilizacije i pridru ivanja u EU
36

‡ 31. Objasniti pojam Komunitarnog prava ‡ Komunitarno pravo je pravo europskih zajednica, specifi an pravni poredak koji jest me unarodni, jer je stvoren izme u vi e dr ava, ali nije univerzalnog karaktera, ve je s ograni enim djelovanjem. Pojam pravo EU predstavlja Evropsko ili Komunitarno pravo, a pojam izvedeno pravo obuhvata sekundarne izvore ili izvor slabije pravne snage od primarnih koje usvajaju institucije EU, osim hijerarhijski najvi eg izvora ± Ugovora o osnivanju. Primarne izvore ine konvencije izme u dr ava lanica i sporazumi sa tre im dr avama i me unarodnim organizacijama, sastavljeni iz: pravila, direktiva, odluka, preporuka I mi ljenja. Sekundarni izvori su akti razli ite pravne snage ali odre enog zna aja za dr ave lanice i budu e lanice EU. ‡ (Komunitarno pravo ine osniva ki akti organizacije i sve odluke koje organi donose. To je ono to se danas naziva Aquis Communautaire (komunitarna ba tina Zajednica), 100.000 strana pravnih propisa koje svaka dr ava koja eli lanstvo u Uniji mora da prevede, doma e pravo s tim usaglasi i implementira.)
37

‡ 32. Implementacija komunitarnih propisa ‡ Subjekti komunitarnog prava su fizi ka i pravna lica, dr ave lanice i organi zajednica. U teritorijalnom smislu doma aj primene propisa je ome en granicama Evropske unije, odnosno dr avam lanicama. Samo u posebnim situacijama pojedini komunitarni propisi se mogu primeniti i izvan zajednice, odnosno Evropske unije. ‡ Prema predmetu regulisanja norme komunitarnog prava imamo 2 grupe propisa: ‡ 1) propisi kojima se reguli u organizaciona i ustavnoprana pitanja: sastav, na in rada i nadle nost zajedni kih organa Zajednice i njihov me usobni odnos i dr ava lanica(Instituciono pravoEU). 2) reguli e se uspostavljanje i funkcionisanje zajedni kog i unutra njeg tr i ta (sloboda prometa robe, sloboda kretanja lica, sloboda pru anja usluga i osnivanja preduze a i sloboda kretanja kapitala (komunitarno privredno-polovno pravo)
38

‡ 33. Pravo EU i Evropsko pravo ‡ Izrazom Pravo EU ukazuje se na doma aj primene propisa koji ine ovo pravo. Pravo EU se primenjuje u dr avama lanicama EU . Me utim pravo EU nisu stvarali organi EU, niti su izrazi komunitarno pravo i pravo EU sinonimi. EU je osnovana Sporazumom iz Mastriha (1993). Unija ne raspola e pravnim subjektivitetom, kako u odnosu prema evroskim zajednicama i dr avama lanicama, tako ni u me unarodnim spoljnim odnosima. U institucionalnom smislu EU pozajmljuje organe EZ ali postoje e tri zajednice nisu spojene u jednu, niti su iscrpljene u Uniji. ‡ Izrazom Evropsko pravo se kao zbirnim pojmom mo e ozna iti ili zbir propisa nacionanih pravnih sistema evropskih dr ava ili ukupnost pravila koja su izvedena iz nacionalnih propisa, a koja su zajedni ka ili ista u svim evropskim dr avama. U prvom slu aju re je o pojedina nim konkretnim pravima koje objedinjuje samo geografsko podru je nastanka i primene. U drugom slu aju takvi propisi ne postoje kao pozitivno ili va e e pravo, niti imaju svoje izvore u formalnom smislu, ve se pod ovim izrazom podrazumevaju zajedni ke karakteristike koje postoe u nacionalnim pravima evropskih dr ava tj. Njihovo zajedni ko jezgro.
39

‡ 34. Primjena prava EU u dr avama lanicama ‡ to se ti e metode uno enja zakonodavstva, propise EU direktno usvaja Savjet ministara, a on se zatim primjenjuju u dr avama lanicama, putem nacionalnih propisa. Najva niji propisi kad se govori o zakonodavstvu EU su: uredbe, uputstva (ili direktive) i odluke. Propisi EU se primjenjuje tako to se na nacionalnom nivou usvajaju propisi koji su uskla eni sa, recimo, direktivama i odlukama EU. Osim toga, neki propisi EU se direktno primjenjuju u dr avama lanicama, bez posredovanja od strane nacionalnih propisa. To je slu aj s uredbama EU (regulations) koje su direktno primjenljive, im se usvoje na Savjetu EU i objave u Slu benom listu EU. ‡ Postoje odre ena na ela kako djeluju propisi EU u nacionalnim pravnim sistemima dr ava lanica. Najva niji su na elo direktnog djejstva i princip prven-stva propisa EU i Evropske zajednice nad nacionalnim zakonodavstvom. ‡ Treba napomenuti, kad se radi o pravu EU i Evropske zajednice, kada govorimo materijalnom pravu, o onom dijelu prava koje obuhvata razne privredne propise, gra ansko pravo i sli no, da taj sistem nije u svakom slu aju potpuno zaokru en. Drugim rije ima, pravo EU je esto samo dio nacionalnog prava, ono je esto komplementarno nacionalnim propisima kako bi se omogu ilo postojanje, na primjer, unutra njeg tr i ta (harmonizacija prava ne 40 zna i jedno, unikatno pravo).

‡ 35. Neposredna primjenjivost i neposredno dejstvo pravnih tekovina EU ‡ Bitna karakteristika prava Evropske Unije je u tome to ono proizvodi neposredna pravna dejstva u unutra njim pravima dr ava. Da bi se to postiglo, nije potrebno od strane dr ava donosti posebne pravne propise. Neposredni (direktni) efekat (dejstvo) ozna ava onu vrstu pravnog dejstva prava Evropske Unije, na osnovu koga se unijska norma direktno integri e u unutra nji pravni poredak dr ava lanica. Direktni efekat, odnosno dejstvo zna i da komunitarana (unijska) norma proizvodi direktna prava i obaveze na koje se pojedinac mo e pozvati u postupcima pred nacionalnim sudom. Zana aj ovog pitanja nagla ava se iz razloga mogu nosti nastajanja konflikta u situacijama kada je implementacija prava EU u nacionalano pravo pogre na, nepotpuna ili sadr i izvesne odlike nesaglasne duhu EU. O igledno je da se u ovim situacijama nacionalni sud mora rukovoditi faktom da pravo EU ima primat i slediti ga i, u skladu sa tim, menjati. ‡ Da bi neko pravilo moglo imati direktno dejstvo, mora da bude sasvim jasno i precizno i da ne ostavlja diskrecionu 41 mogu nost za razli ita tuma enja dr avama lanicama i

‡ 36. Proces uskla ivanja u pravu EU i doma em pravu Drzavama je ostavljna sloboda izbora najpogodnijeg metoda unosenja komunitarnog u nacionalno pravo. U praksi postoje dva: ‡ 1) Metod transformacije -pre uvodjenja u nacionalno pravo, komunitarno pravo se mora transformisati tj. doneti poseban akt kojim drzava izjavljuje da odobrava njegovu primenu na svojoj teritoriji. Ovim metodom se cuva suverenitet drzava I to je dualisticko shvatanje. ‡ 2) Metoda adopcije - predstavlja monoisti ko shva anje po kome postoji obveza domacih sudova da neposredno primenjuju komunitarno pravo i nije potrebna nikakva mera transformacije. Po njemu inkorporisanjem Ugovora o osnivanju u nacionalne pravne sustave drzave clanice su se obavezale na njegovo postovanje i sprovodjenje. Odnos komunitarnog prava prema nacionalnim pravima dr ava lanica odredjen jen acelom superiornosti i autonomije komunitarnog prava, gde ono odnosi prevagu . Hijerarhija komunitarnog prava prema normama nacionalnog prava je odredjena u korist komunitarnog prava jer ratifikacijom Ugovora o osnivanju drzave clanice su priznale prioritet komunitarnig prava . Europski sud pravde je i kasnije ostao dosledan svom shvatanju o autonomnoj prirodi komunitarnog prava koje je potpuno nezavisno od zakonodavnih akata drzava clanica. Nacionalni sudovi u dr avama lanicama su priznavali autonomiju i superiornost komunitarnog prava odobravanjem direktne primjene i direktnog dejstva njegovim odredbama.
42

‡ 37. Postupak prijema novih zemalja u EU zapo inje podno enjem zahtijeva Savjetu ministara za pristupanje EU. Ta dobrovoljna i jednostrana odluka neke zemlje mo e biti povu ena sve dok vlada te zemlje u Briselu ne deponuje Povelju o ratifikaciji svog zahtjeva. Iako osniva kim aktima EU nije tako predvi eno, u praksi je nametnuto pravilo po kojem zemlje Zapadnog Balkana mogu aplicirati tek nakon to nadle na tijela EU odobre Sporazum o stabilizaciji i pridru ivanju. inom potpisivanja tog Sporazuma, dr ava na koju se taj Sporazum odnosi sti e status potencijalnog kandidata, a u zemljama lanicama Unije otpo inje proces ratifikacije koji obi no traje dvije do tri godine. ‡ Nakon podno enja aplikacije, Evropska komisija zapo inje provjeru stanja u zemlji koja tra i odobrenje za po etak pregovora o pristupanju. Nakon pribavljanja svih relevantnih ocjena, Komisija daje svoje mi ljenje i preporuku i dostavlja ga Evropskom vije u. Ukoliko je preporuka pozitivna, Vije e donosi kona nu odluku o kandidatskom statusu a kasnije i o datumu za po etak pregovora o pristupanju. Za odluku o dobijanju statusa kandidata i o datumu po etka pregovora potreban je konsenzus svih zemalja lanica Unije. Vije e ministara EU u ime svih lanica vodi pregovore na svim nivoima sa dr avama kandidatima, dok Komisija kao glavno operativno tijelo, predla e zajedni ke pozicije za pregovore i izvje tava Vije e o rezultatima pregovora. Pregovori se vode na nivou konferencija o pristupanju. ‡ Savjet ministara, na osnovu pozitivnog mi ljenja Komisije i dobijene saglasnosti od Evropskog Parlamenta, donosi odluku o prijemu u lanstvo. Evropski Parlament daje saglasnost ve inom od ukupnog broja poslani kih glasova. Ugovor o prijemu u lanstvo i izmene u osniva kim ugovorima koje prouzrokuje prijem nove lanice mora se ratifikovati u svim dr avama lanicama, saglasno njihovim nacionalnim propisima (parlament ili referendum). 43

‡ 38. Pregovori o pristupu u EU Zemlja koja eli pristupiti EU podnosi zahtjev za lanstvo Vije u EU, koje e tra iti od Evropske komisije da procjeni sposobnost zemlje podnosioca zahtjeva da ispuni uslove lanstva. Ako Komisija da pozitivno mi ljenje (avis) i ako se Vije e jednoglasno slo i sa tim pregovori mogu formalno po eti izme u dr ave kandidata i svih dr ava lanica. EU provodi opse nu proceduru odobrenja pristupanja kojom se osigurava da nove lanice pristupe Uniji samo onda kada su ispunile sve zahtjeve, i samo uz pristanak institucija EU i vlada dr ava lanica EU i zemlje koje se prijem ti e. Zahtjevi su navedeni sa najve om precizno u, u skladu sa evolucijom same Unije, kako bi osigurali to je mogu e bolje smjernice zemljama koje ele pristupiti i da Unija mo e nastaviti svoju vlastitu dalju integraciju. Zemlje koje ele pristupiti EU mogu i i naprijed iz jedne u drugu fazu procesa samo onda kada su ispunjeni svi uslovi iz svake faze. Koriste i se instrumentom Pristupno partnerstvo tako e se utvr uju reforme i prilagodbe koje zemlja kandidat mora obaviti kako bi pristupila Evropskoj uniji. Pregovori se vode u sklopu bilateralne me uvladine konferencije na u estvuju predstavnici dr ava lanica Evropske unije, s jedne strane, i predstavnici dr ave kandidatkinje, s druge. Na konferenciji u estvuju i predstavnici Evropske komisije. Njihov fokus je usmjeren na uslove i vremenske rokove u okviru kojih se mora usvojiti, realizovati i primjeniti acquis communautaire (pravna te evina EU). Za kandidate je najva nije da se saglase kako i kada e usvojiti i realizovati pravila i procedure EU. Za EU je najva nije da dobije garancije o datumima i djelotvornosti uskla ivanja kandidata sa relevantnim dijelovima acquis-a. U svrhu 44 pregovora o pristupu acquis je podijeljen na 35 poglavlja.

‡ 39. Ugovor o pristupu u EU ‡ Kada su pregovori o svim poglavljima acquis-a zaklju eni na zadovoljstvo obje strane, detaljni uslovi se definiraju u Nacrt ugovora o pristupu u kome se navode svi prelazni aran mani i rokovi kao i detalji o finansijskim aran manima i sve jamstvene ta ke ugovora. Ako Ugovor dobije podr ku Vije a Evropske unije, Evropske komisije i Evropskog parlamenta njega potpisuje zemlja kandidat i predstavnici svih dr ava lanica a potom se proslije uje na ratifikaciju dr avama lanicama i zemlji kandidatu u skladu sa njihovim ustavnim odredbama. ‡ Kada je Ugovor o pristupu potpisan, zemlja kandidat postaje "pristupna dr ava" i ima pravo na privremene privilegije do pristupa kada postaje dr ava lanica. Pristupna dr ava mo e davati komentare o nacrtima prijedloga, saop tenja, preporuka i inicijativa EU i dobiva status ³aktivnog posmatra a´ tijela i agencija EU, koji joj daje pravo da u estvuje u raspravama ali ne i pravo glasa. Onda kada je proces ratifikacije zaklju en, ugovor stupa na snagu dogovorenog datuma i pristupna dr ava 45 postaje dr ava lanica.

‡ 40. Proces stabilizacije i pridru ivanja u EU ‡ U kontekstu doprinosa procesu stabilizacije zemalja Jugoisto ne Evrope, Evropska je komisija u maju 1999. godine predlo ila stvaranje Procesa stabilizacije i pridru ivanja (Stabilisation and Association Process - SAP) za Albaniju, Bosnu i Hercegovinu, Hrvatsku, Makedoniju i Saveznu Republiku Jugoslaviju (sada Srbiju i Crnu Goru), kojim je unaprije en do tada postoje i Regionalni pristup Evropske unije prema zemljama regije. U tada njim okolnostima, nova strategija EU je za prioritetni cilj imala stabilizaciju regije, dok je kao dugoro ni cilj istaknuto pridru ivanje Uniji. Politika EU putem SAP, kao vrhunac u institucionalnom pribli avanju Evropskoj uniji, predvi a zaklju ivanje sporazuma o stabilizaciji i pridru ivanju kojim dr ave dobijaju status pridru ene lanice Evropske unije. Uz mogu nost napredovanja prema lanstvu u EU, ova nova vrsta ugovornog odnosa s EU ima za cilj stabilizaciju dr ava Zapadnog Balkana putem: *njihovog pridru ivanja evropskoj integraciji, *razvoja postoje ih ekonomskih i trgova kih odnosa s EU i izme u dr ava regiona, *pove ane pomo i za demokratizaciju, razvoj civilnog dru tva, obrazovanje i izgradnju institucija,*kori tenja mogu nosti za saradnju u raznim podru jima, uklju uju i pravosu e i unutra nje poslove, te *razvoja politi kog dijaloga, uklju uju i politi ki dijalog na regionalnoj osnovi. ‡ Proces stabilizacije i pridru ivanja od samog po etka postoji radi pomo i dr avama iz regije u izgradnji i odr anju stabilnih demokratskih institucija, osiguranju vladavine prava i stvaranju odr ive, otvorene i napredne ekonomije. SAP je i bilateralni i regionalni proces, koji uspostavlja veze izme u svake pojedine dr ave i EU, te poti e regionalnu saradnju me u dr avama SAP-a, ali i njihovu saradnju sa susjedima.
46

‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡ ‡

41. Unutra nje tr i te EU, (spoljni i unutra nji elementi). 42. Eu i politika konkurencije. 43. Lisabonski ugovor. 44. Privredno pravo EU 45. Saradnja dr ava lanica EU u gra anskim predmetima. 46. Saradnja dr ava lanica u krivi nim predmetima. 47. Finansiranje EU. 48. Ekonomsko monetarna unija 49. Bud et EU. 50. Vojne snage i policijska misija EU u BiH. 51.Posmatra ka Misija EU u BIH. 59. Nabrojati zemlje lanice EU: 60. Simboli EU . Pristup EU(Uslovi za pristup)
47

‡ 41. Unutra nje tr i te EU, (spoljni i unutra nji elementi). ‡ Zajedni ko i unutra nje tr i te predstavljaju najva niji dio po etnih pa i su tinskih elementa integracionih procesa u Evropi. Smataralo se na po etku da e se stvaranjem zajedni kog tr i ta posti i najva niji cilj, a to je harmonizacija razvoja ekonomskih politika dr ava lanica, kontinuirana i balansirana ekspanzija, pove anje stabilnosti, ubrzani rast ivotnog standarda i sadr ajnija saradnja dr ava lanica uop te. Zajedni ko tr i te bilo je bazirano na etiri osnovne slobode. Popularno nazvane stubovi zajednice. To su: sloboda kretanja: roba, - lica,- kapitala i - usluga. ‡ Rimski ugovor je ozna io proces harmonizacije propisa dr ava lanica u ovoj sferi kao najva niji cilj. U tom pravcu Savjet na predlog Komisije donosi jednoglasno direktive o harmonizaciji zakonskih podzakonskih i administarativnih odredbi dr ava lanica koje imaju neposrednog uticaja na upostavljanje zajedni kog tr i ta. 48

‡ 42. Eu i politika konkurencije. Jedan od najva nijih segmenta izgradnje jedinstvenig tr i ta u EU je pravo konkurencije. Komisija EU u ovoj sferi je nezavisan organ. U su tini, politika konkurencije se zasniva na osna ivanju konkurencije me u firmama, borbu protiv monopolisti kog polo aja ili oligopolo aja pa i privilegija nacionalnih proizvo a a. Jedino je na takva na in mogu e posti i cilj da potro a po najpovoljnijim cenama dobije eljene proizvode, usluge i robu. Poslije II svjetskog rata u Evropi su egzistirala brojna ograni enja na slobodu kretanja roba i trgovine. Kako bi se to izbjeglo na po etku je bilo uspostavljanje zajedni kog, a kasnije unutra njeg tr i ta. Tako je bilo mogu e uspostaviti potreban nivo razvoja trgovine i kompetetivnosti. Razloga oje sna ivanja neophodne politi ke konkurencije. Ta politika ima nekoliko esencijalnih elemenata i to: 1) obezbe ivanje ostvarivanja etiri fundamentalne slobode ini se najva nijim elementom, 2) zabrana sklapanja antikonkurencijskih sporazuma, 3) zabrana zlouptrebe dominantnog polo aja, 4) obaveza dr ava da ne u estvuju u podr avanju mera koje bi bile uzrok stvaranja eksluzivnog polo aja doma ih firmi, 5) onemogu avanje sklapanja sporazuma o paralelnoj trgovini izme u dve dr ave lanice. Nadle nosti Komisije u oblasti konkurencije su zna ajne i iz razloga mogu nosti spre avanja kartelnih sporazuma, udru enja interesnog karaktera u raznim oblicima koji operativno deluju u Briselu i drugim centrima EU. Tu su i raznovrsna lobiranja koja ponekad dolaze i od najve ih nacionalnih autoriteta. Svi ovi fakti se predstavalaju i podnose generalnom direktoratu za konkurenciju, to Komisiji dodeljuje ulogu glavnog i najsna nijeg aktera u ovoj sfe ri. Isku enja u formiranju zajedni kog tr i ta su brojna i veoma kompleksna.
49

43. Lisabonski ugovor. e usvojen 3. novembra 2007 u e koj kao poslednjoj zemlji EU, omogu eno je da taj ugovor stupi na snagu 1. decembra 2009, odnosno "prvog dana narednog meseca po to poslednja zemlja-potpisnica deponuje ratifikacione instrumente". Najva nije novine koje Ugovor donosi su utvr ivanje kvalifikovane ve ine u Savetu EU, ve a uloga Evropskog parlamenta u zakonodavnom procesu, uvo enje funkcije predsednika Evropskog saveta i funkcije visokog predstavnika EU za spoljnu politiku. Lideri Unije su na vanrednom samitu 20. novembra izabrali prvog predsednika, Belgijanca Hermana van Rompeja, i prvog visokog predstavnika za spoljnu politiku baronesu Ketrin E ton. Prema Ugovoru iz Lisabona, predsednik Savjeta EU treba da "poma e u postizanju jednoglasja u Savetu", a Uniju e predstavljati i na me unarodnim skupovima na vrhu. Nezvani ni ef diplomatije koji je i potpredsednik Evropske komisije, zadu en je za "me unarodno delovanje" Unije, predsedava e sastancima ministara inostranih poslova, u estvova e u radu Evropskog saveta, a ima e i posebnu diplomatsku mre u u svetu i osoblje. Predsednik Evropskog saveta e, uz dogovor s liderima zemalja lanica, utvr ivati glavne pravce spoljne politike, a visoki predstavnik e ih sprovoditi u delo. Nova Evropska komisija na ijem je elu oze Manuel Barozo, sastavljena je, a komesari treba da svoj program izlo e Evropskom parlamentu koji mo e da odobri ili uskrati podr ku lanovima Komisije. Predvi a se da bi 27 lanova nove Evropske komisije tokom januara trebalo da zavr e ceo taj postupak u EP i da bi Komisija u novom sastavu po ela da radi krajem januara ili po etkom 50 februara

44. Privredno pravo EU.Pravila EU iz oblasti privrednog ili kompanijskog prava uklapaju se u nacionalni sistem, dio su pravnog sistema. Sistem EZ je takav da reguli e odre ena pravila unutar nacionalnih sistema, ali on ne reguli e kompletno nacionalno zakonodavstvo u jednoj oblasti. Dakle, nije dovoljno da znate samo Evropsko pravo - tzv. aquis communautaire, nego je potreban i onaj drugi dio koji reguli e isklju ivo nacionalno zakonodavstvo. Organi EU, pre svega Komisija, inili su napore da za podru je EU budu doneti odgovaraju i propisi kojima bi se izvr ilo uskla ivanje statusnih oblika pravnih lica i to, kako u odnosu na javna dru tva, tako i u odnosu na privatna. Tako su odre eni statusni oblici preduze a i drugih pravnih lica na teritoriji zemalja lanica EU: I Dru tvo kapitala (javna dru tva) * Evropsko akcionarsko dru tvo (evropska kompanija) *Dru tvo sa ograni enom odgovorno u II Dru tva lica (privatna dru tva, udru enja i fondacije) III Evropska ekonomska interesna grupacija ± EEIG - *oblik udru ivanja preduze a ili drugih oblika poslovanja (lica koja samostalno obavljaju odre ene delatnosti) *profesije kao to su npr. privredni savetnici, advokati, notari, lica koja se bave istra ivanjem tr i ta i sl. STE AJ - Savet EU doneo je naredbu o postupku ste aja koja je imala za cilj da, na potrebnom nivou, harmonizuje propise dr ava lanica EU, odnosno da re i otvorena pitanja koja nastaju zbog potencijalnog sukoba zakona, odnosno sukoba jurisdikcija. HARMONIZACIJA PROPISA O POSLOVANJU PRIVREDNIH SUBJEKATA Na organe EZ preneta je nadle nost vo enja ‡
ekonomske politike, formirano je jedinstveno tr i te i stvorena monetarna unija, ali su mnoge oblasti prava kojima se ure uje poslovanje subjekata na jedinstvenom tr i tu ostale u nadle nosti dr ava lanica. STANDARDI - danas postoje tri evropske organizacije za standardizaciju: CENELEC (Evropski komitet za elektrotehni ke standarde), ETSI (Evropski institut za telekomunikacione standarde) i CEN (Evropski komitet za standardizaciju). PRAVO INTELEKTUALNE SVOJINE Uskla ivanje pravnih normi po ovompitanju u EU vr i se na dva na ina. Prvo je injeno ujedna avanjem normi koje se primenjuju u dr avama lanicama EU, u skladu sa Ugovorom o osnivanju EZ. Drugi na in je dono enje propisa koji sadr e norme o intelektualnoj svojini koje va e na nivou EZ. PATENTI - Najzna ajniji

uobi ajeno odre uje kao pravo kojim se titi znak upotrebljen u prometu roba ili usluga. Po definiciji, pojam iga se na isti na in odre uje i u drugim zemljama, uklju uju i zemlje EU. Razlike postoje u 51 na inu sticanja prava, njegovog trajanja i njegove sadr ine.

akt za harmonizaciju evropskog prava o patentima je Konvencija o za titi evropskog patenta koja je stupila na snagu 7. oktobra 1977. TRGOVA KI IG - Pojam trgova kog iga se

‡ 45. Saradnja dr ava lanica EU u gra anskim predmetima. ‡ Konvencija o gra anskom postupku iz 1954., usvojena na Sedmom zasedanju Ha ke konferencije za me unarodno privatno pravo u Hagu 1.marta 1954. g,, u odnosima izme u dr ava koje su je ratifikovale zamenjuje Konvenciju o gra anskom sudskom postupku od 17. jula 1905. godine. Stupila je na snagu 12. aprila 1957.godine. Ova konvencija revidira i osavremenjuje postupak ukazivanja me unarodne pravne pomo i koji je ustanovila ha ka Konvencija o gra anskom sudskom postupku iz 1905. g. Konvencija iz 1954.g. , poput one iz 1905.g., predvi a konzularni put op tenja u postupku dostavljanja sudskih i vansudskih akata u gra anskim i trgova kim stvarima i u postupku izvr enja zamolnica, s tim to svaka dr ava ugovornica mo e posebnom izjavom saop titi da e priznati samo diplomatski put op tenja. Dr avljani jedne dr ave ugovornice imaju slobodan pristup sudovima druge dr ave ugovornice i pri tome su oslobo eni polaganja aktorske kaucije. Oni tako e u ivaju nacionalni tretman i u pogledu pru anja besplatne sudske pomo i, u skladu sa propisima dr ave u kojoj se tra i besplatna sudska pomo . To se odnosi i na li avanje slobode, bilo da se sprovodi kao sredstvo izvr enja, bilo kao preventivna mera, u gra anskim i trgova kim stvarima.
52

‡ 46. Saradnja dr ava lanica u krivi nim predmetima. ‡ U okviru Saveta Evrope ovu oblast ure uje Evropska konvencija o me usobnom pru anju pravne pomo i u krivi nim stvarima od 20. aprila 1959., sa Dodatnim Protokolima od 18. marta 1978. i od 8. novembra 2001. godine. Dr ave lanice ove Konvencije obavezale su se da jedna drugoj pru aju naj iru mogu u pravnu pomo u svim krivi nopravnim procedurama koje se, pre svega, ti u: dostavljanja procesnih akata i sudskih odluka i to, po pravilu, neposrednom dostavom primaocu, pozivanja pred sud svedoka, ve taka i lica protiv kojih se vodi krivi ni postupak, razmene podataka iz kaznene evidencije, dostavljanja i izvr enja zamolnica, razmene obave tenja o presudama itd. ‡ U dr avama lanicama Evropske unije pravnu pomo u krivi nim stvarima ure uje Konvencija o uzajamnoj pravnoj pomo i u krivi nim stvarima izme u dr ava lanica Evropske unije od 29. maja 2000., sa Protokolom od 16. oktobra 2001. godine. Cilj Konvencije je da pobolj a krivi nopravnu saradnju izme u dr ava lanica Evropske unije, a posebno implementaciju Evropske konvencije o me usobnom pru anju pravne pomo i u krivi nim stvarima od 20. aprila 1959. sa Protokolima i odredbe engenskog sporazuma koje se odnose na krivi nopravnu saradnju. Konvencija je dopunjena Protokolom 2001. godine koji ima za cilj preduzimanje dodatnih mera na polju uzajamne pomo i u krivi nim stvarima radi suprostavljanja, pre svega, organizovanom kriminalu, pranju novca i finansijskom kriminalu. 53

‡ 47. Finansiranje EU. 47. U prvim godinama nastanka EEZ je finansirana pomo u priloga zemalja lanica. Tokom prve polovine 70-tih godina do lo je do bitne promjene. Evropska unija je dobila sopstvene izvore finansiranja i to: dio carina od uvoza u EU iz tre ih zemalja, prihodi od nameta pri uvozu poljoprivrednih proizvoda i dio PDV-a u iznosu od 1% od ukupno prikupljenih prihoda. Zemlje lanice su zadr avale 10% od iznosa prikupljenih za dvije prvonavedene svrhe, usled tro kova ubiranja tih sredstava. Evropska unija od tada sa sopstvenim resursima finanasira svoje tro kove. Pravno, ovi resursi pripadaju Uniji. Zemlje lanice ih skupljaju u ime Evropske unije i zatim ta sredstva prebacuju u bud et Unije. Tokom prvih godina postojanja ovog sistema , finansiranje Unije, sredstva od uvoza su bila najzna ajniji izvor prihoda , ali se to brzo promijenilo usled preorijentacije trgovine na partnere unutar Unije. Do toga je do lo zbog ulaska u carinsku uniju , nema carina unutar Unije, ali ima prema ostatku svijeta. Tako je do lo do promjene trgovinskih tokova. Ubrzo je PDV postao najva niji izvor punjenja bud eta Unije sa 57,6%, nameti na poljoprivredni uvoz su doprinosili sa 31,8%, a iz carine prema tre im zemljama je prikupljeno oko 10,5%. To je stanje sa po etka 80-tih godina. ‡ Od tada pa do 1999. godine struktura bud etskih prihoda je znatno promijenjena: ‡ - Poljoprivreda - 2.5 % - Carine ± 15.5 % - PDV ± 35,5 % - Prilozi dr ava lanica na osnovu BDP-a ± 45,9 % - Razni sitni prihodi - 0.8% - Prenos iz predhodne godine - 1.6 % ‡ - Sopstveni resursi ± 0.8 % Prihod od PDV-a od 2002. godin je smanjen na 0.5 %, a dr avama lanicama je dopu teno da zadr e 50 % od prihoda za uvoznu carinu i od nameta na poljoprivredni uvoz. Porasla je uloga priloga zemalja lanica na osnovu visine BDP-a, to je uvedeno jo 1988. godine. Imaju i u vidu sve gore navedeno, od 1988. godine sredstva koja ine prihod bud eta mogu se podijeliti u etiri grupe: ‡ -tor -indirektni vat -Sredstva koja se baziraju na bruto nacionalnom dohodtku -sredstva iz drugih izvora

‡ ‡

‡

‡

‡ ‡ ‡

48. Ekonomsko monetarna unija Ugovor iz Mastrihta potpunije defini e ekonomskomonetarnu politiku i utvr uje dinamiku njenog uspostavljanja. Prakti no, to je zna ilo uvo enje pariteta valuta, posredstvom jedinstvene valute, a ono nije mogu e bez uspostavljanja Evropske centralne banke (ECB), koja deluje u okviru Evropskog sistema centralnih banaka (ESCB). Uspostavljanje ekonomskomonetarne unije sprovelo bi se posredstvom trostepenog pristupa koji je, u osnovi, predvi en u Delorovom izve taju. Prema dinamici utvr enoj u tom izve taju prva faza po inje 1. januara 1990. godine. U njoj bi se komletiralo unutra nje tr i te i uklonile kontrole kretanja kapitala. Druga faza je zapo ela 1. januara 1994. U njoj je trebalo obezbediti konvergenciju ekonomija dr ava clanica prema merilima utvr enim u Ugovoru.Odredbe koje ti u tih uslova popularno su se nazivale Äkriterijumi konvergencije´. Njihov zna aj bio je u tome to su samo one zemlje koje su ispunile te kriterijume mogle pristupiti sistemu jedinstvene valute. Dr ave lanice koje su ispunile te uslove identifikovane su u preporuci Komisije iz 1998. godine. Jedanaest zemalja je ispunilo te kriterijume i to: Belgija, Holandija, Nema ka, panija, Francuska, Irska, Italija, Luksemburg, Austrija, Portugalija i Finska. Gr ka se priklju ila euro zoni tek 2001. godine. vedska je priklju ena euro zoni 2003. godine. Tre a faza predstavlja kona no uspostavljanje monetarne unije, 1. januara 1999. godine. Euro moneta pojavila se u stvarnosti tek 2002. godine. Tako e, uveden je novi sistem mehanizma obra una kursa izme u eura i pojedina nih nov anih sistema u dr avama koje su ostale van euro re ima. Mastrihtski ugovor u drugoj fazi osniva Evropski monetarni institut (EMI). Dr ave lanice u ovoj fazi nisu elele da se odreknu svog monetarnog suvereniteta. Evropski monetarni institut je bio koncipiran kao koordinaciono telo. Neke dr ave lanice (V. Britanija i Danska) su jasno iskazale nespremnost da se odreknu svojih valuta, usled cega je sa njima bilo nu no uz Ugovor sa initi poseban protokol.

‡ 49. Bud et EU. ‡ Bud et je dokument vlade u kojem ona iznosi podatke o dr avnim prihodima i rashodima u odre enom budu em periodu, naj e e tokom jedne godine. Evropska unija nema klasi nu vladu poput dr ava- lanica, ali ima bud et sa strukturom prihoda i rashoda. Bud et je izbalansiran kada se prihodi i rashodi nalaze u ravnotezi. To je stanje bolje od deficita i suficita. Ako su rashodi ve i od prihoda onda je u pitanju bud etski deficit, a ako su rashodi manji od prihoda onda je u pitanju bud etski suficit. ‡ Osim bud eta, Evropska unija ima i Ävi egodi nji finansijski okvir³, koji predstavlja pribli ni ili okvirni pregled prihoda i rashoda tokom nekoliko narednih godina. ÄOkvir³ je od orijentacionog zna aja i predstavlja precizniji oblik bud eta. za narednu godinu. Vi egodi nji finansijski okvir se donosi za period od 6 godina. Zahvaljuju i postojanju dva finansijska okvira poznato je kako e globalno izgledati finansiranje Unije zaklju no sa 2013,a zahvaljuju i projekcijama mogu se ste i i neke predstave o o ekivanim potezima Unije do 2025 godine.

‡ 50. Vojne snage i policijska misija EU u BiH. ‡ Mandat Policijskoj misiji EU u BiH (EUPM) je Zajedni kom akcijom Vije a EU od 19.11.2007. godine produ en do 31.12.2009. godine (Misija je pokrenuta 2003. godinena poziv vlasti iz BiH) ). Policijska misija EU u BiH je usmjerena ka stvaranju odr ive, profesionalne i multietni ke policijske strukture, koja djeluje u skladu sa me unarodnim standardima. Misija djeluje u koordinaciji sa i pod politi kim vodstvom specijalnog predstavnika EU u BiH, kao dio pristupa ire vladavine zakona u BiH i u regiji. ‡ Vojna operacija Evropske unije u BiH (EUFOR/Althea) pokrenuta u decembru 2004. g. odlukom savjeta EU Ovo je uslijedilo nakon odluke NATO-a o okon anju misije SFOR-a.dio je koherentnog pristupa EU i ima zadatak kontinuiranog pra enja pridr avanja odredaba Okvirnog mirovnog sporazuma za BiH i doprinosi u vr ivanju sigurnosti u BiH. Misija Althea zna ajno doprinosi sveukupnom politi kom anga manu EU i njenim programima pomo i za BiH. Na osnovu plana tranzicije u 2007. godini, snage EU (EUFOR) e zadr ati oko 2.500 vojnika u BiH, sposobnih da reaguju ukoliko sigurnosna situacija to bude zahtijevala.

‡ 51.Posmatra ka Misija EU u BIH. ‡ Posmatra ka misija EU je nastavak Posmatra ke misije Evropske zajednice (ECMM) koja je na prostorima regije zapadnog Balkana uspostavljena jula mjeseca 1991. godine. ‡ Zajedni kom mjerom Vije a Evropske unije od 22. decembra 2000. godine odlu eno je da Posmatra ka misija Evropske zajednice nastavi svoje djelovanje pod nazivom ³Posmatra ka misija EU´. ‡ Osnovni cilj Posmatra ke misije jeste da kroz prikupljanje i analizu podataka, u skladu sa uputama Generalnog sekretara/Visokog predstavnika (GS/VP) EU i Vije a EU, doprinese efikasnom formulisanju politike EU naspram regije zapadnog Balkana, a time i Bosne i Hercegovine. Obaveze i zadatke misija pimarno prima od GS/VP EU, ali i Vije e EU u koordinaciji sa GS/VP i konsultacijama sa Komisijom EU mo e inicirati obavljanje posebnih zadataka. ‡ Misija se posebno fokusira na promatranje razvoja politi kog i sigurnosnog sektora kao i nadzor granice, me u-etni ka pitanja i povratak izbjeglica. EUMM svojim aktivnostima doprinosi i mjerama uspostave povjerenja. Misija koordinira svoje aktivnosti sa efom misije EU i relevantnim me unarodnim organizacijama koje djeluju u regiji Zapadnog Balkana. ‡ efa misije EUMM imenuje Evropsko Vije e na prijedlog GS/VP. Druge lanove misije delegiraju zemlje lanice EU i Norve ka budu i da i ona od ranije daje svoje osoblje za ovu Misiju. Finansiranje Misije preuzela je Evropska Komisija a odluke o visini bud eta donose se u Briselu. ‡ EUMM u svojoj strukturi ima oko me unarodno i lokalno osoblje. tab Misije je u Sarajevu a podru je aktivnosti obuhvata Bosnu i Hercegovinu, Hrvatsku, Srbiju, Crnu Goru, Albaniju i Makedoniju.

‡ 59. Nabrojati zemlje lanice EU: ‡ Zemlje lanice: ‡ - Belgija, Njema ka, Italija, Luksemburg, Francuska, Holandija ± osniva i ‡ - Danska, Irska, Ujedinjeno kraljevstvo 1973. ‡ - Gr ka 1981. ‡ - Portugalija, panija 1986. ‡ - Austrija, Finska, vedska, 1995. ‡ - Estonija, kipar, Letonija, Litvanija, Ma arska, Malta, Poljska, Slova ka, Slovenija, e ka, 2004. ‡ - Rumunija, Bugarska, 2007. ‡ Zvani ni kandidati: ‡ Turska, Hrvatska, Makedonija ‡ Potencijalni kandidati: ‡ Albanija, Crna Gora, Srbija i BiH

‡ 60. Simboli EU . ‡ Himna ± ÄOda radosti³, adaptirana 9 ta simfonija L.V.Betovena, usvojena od strane Savjeta Evrope 1972.g. i koristi se u EU od 1986. godine. izra ava: ideale slobode, mira i solidarnosti za koje se Europa zala e. Usvojili su je elnici dr ava i vlada EU-a, kao slu benu himnu EU. ‡ Zastava ± 12 zlatnih zvijezdica smje tenih na plavoj podlozi koje se ne dodiruju i dvanaest zlatnih zvijezdica na zastavi izabrano je kao broj koji nema politi kih konotacija te kao simbol savr enstva i potpunosti. Prvobitno je bila zastava Vije a Evrope. ‡ Dan Evrope ± 9. maj, iz razloga to je 1950., Robert Schuman izlo io prijedlog o stvaranju organizovane Evrope, Taj prijedlog, poznat kao "Schumanova deklaracija", smatra se po etkom stvaranja onoga to je danas poznato kao Evropska unija. ‡ Moto- Moto EU je ''Ujedinjeni u razli itostima'' ; Moto zna i da su, putem EU-a, Evropljani ujedinjeni u zajedni kome nastojanju za mir i napredak, te da su mnoge razli ite kulture, tradicije i jezici u Europi pozitivna prednost za kontinent. ‡ Moto je prvi put slu beno pomenut u Ugovoru o ustavu za Europu, koji je potpisan 2004.g. i koji navodi simbole EU-a.

‡ Pristup EU ‡ Od svake dr ave koja eli da pristupi Uniji zahteva se da u svojoj praksi po tuje principe na kojima se Unija zasniva: demokratija, po tovanje ljudskih prava i osnovnih sloboda i principa pravne dr ave koji su zajedni ki svim dr avama lanicama (acquis communautaire). Dr ava koja eli pristup, mora u praksi da poka e da je njena vlada u stanju da sprovede ove principe. ‡ Evropski savet na sednici od 21-22. juna 1993. godine utvrdio je uslove koje bi kandidati trebalo da ispune da bi bili primljeni u lanstvo: ‡ Geografski kriterijum - da je kandidat evropska dr ava ‡ Politi ko - pravni kriterijumi:
± ± ± ± vladavina prava demokrati nost poretka za tita ljudskih prava i osnovnih sloboda za tita manjina

‡ Privredni kriterijumi:
± funkcionisanje tr i ne privrede ± sposobnost da se izdr i pritisak tr i ta unutar Evropske Unije

‡ Ostali kriterijumi :
± prihvatanje ciljeva politi ke unije, kao i privredne i monetarne unije ± prihvatanje zajedni kih vrednosti (acquis communautaite)

‡ sposobnost upravnih i pravosudnih struktura za ostvarivanje zajedni kih vrednosti