IÇINDEKILER

BİRİNCİ BÖLÜM
AŞIRET VE SIYASET BİLİMSEL ETİK SAYFASI………………………………………………………...ii YÜKSEK LİSANS TEZ FORMU…………………………………………………..iii ÖN SÖZ………………………………………………………………….…………..iv ÖZET…………………………………………………………………….…………...v SUMMARY………………………………………………………………………....vi KISALTMALAR……..…………………………………………………………….vii GİRİŞ............................................................................................................................4 AŞİRET VE SİYASET...............................................................................................10 1.1) AŞIRETIN KELIME ANLAMI VE AŞIRETI OLUŞTURAN ÖĞELER.........10 1.1.1) MAL.................................................................................................................10 1.1.2) MALBAT.........................................................................................................11 1.1.3) KABILE...........................................................................................................11 1.2) AŞIRET NEDIR?................................................................................................14 1.3) SIYASET NEDIR?..............................................................................................18 FEODALİTE, DOĞU-GÜNEYDOĞU ANADOLU BÖLGESİ...............................22 2.1) Feodalite..............................................................................................................22 2.2) Feodalitenin Avrupa’da Ortaya Çıkışı................................................................22 2.3)Türkiye’de Feodal Yapı ve Bu Yapının Oluşum Sebepleri ve Tarihi Gelişimi ....................................................................................................................................23 3.4) Urfa’daki Aşiretler..............................................................................................31 3.4.1) Düğer Aşireti....................................................................................................31 3.4.2) Bucak Aşireti....................................................................................................31 3.4.3) Badıllı Aşireti...................................................................................................32 3.4.4) Karakeçili Aşireti.............................................................................................32 1

3.4.5) Karahanlı Aşireti..............................................................................................33 3.4.6) Şeyhanlı Aşireti................................................................................................33 3.5) Aşiretlerin Yerel Güç Olmasında Etkin Olan Faktörler......................................34 3.5.1) Yönetim Boşluğu .............................................................................................34 3.5.2) Hamidiye Alayları............................................................................................36 3.5.3) Koruculuk Sistemi............................................................................................39 3.5.4) Çok Partili Hayata Geçiş..................................................................................41 3.1) 1950-1961 Yılları Arasında Mecliste Görev Yapan Urfa Milletvekilleri...........43 3.1.1) Hacı Ömer Cevheri...........................................................................................45 3.1.2) Mehmet Celal Öncel.........................................................................................46 3.1.3) Abdurrahman Odabaşı......................................................................................46 3.1.4) Hasan Oral........................................................................................................47 3.1.5) Ömer Yüksel.....................................................................................................47 3.1.6) M. Yaşar Alhas.................................................................................................47 3.1.7) Osman Ağan.....................................................................................................47 3.2)1961-1983 Yılları Arasındaki Urfa Milletvekilleri..............................................48 3.2.1) Kemal Badıllı...................................................................................................49 3.2.2) Bekir Sami Karahanlı......................................................................................50 3.2.3) Celal Öncel.......................................................................................................50 3.2.4) Necmettin Cevheri............................................................................................50 3.2.5) Bahri Karakeçili...............................................................................................51 3.2.6) Vehbi Melik .....................................................................................................51 3.2.7) Abdülkadir Öncel.............................................................................................51 3.2.8) Mehmet Celal Bucak........................................................................................52 3.2.9) Celal Paydaş.....................................................................................................52 3.3) 1983-2003 Yılları Arasında Urfa Milletvekilleri................................................52 3.3.1) Eyüp Cenap Gülpınar.......................................................................................55 3.3.2) Seyit Eyyüpoğlu...............................................................................................56 3.3.3) Sedat Edip Bucak.............................................................................................56 3.3.4) Mehmet Fevzi Şıhanlıoğlu...............................................................................56 3.3.5) Ferit Aydın Mirkelam.......................................................................................57 3.3.6) Zülfükar İzol.....................................................................................................57 2

3.3.7) Mehmet Yalçınkaya.........................................................................................57 3.3.8) Ahmet Karvar...................................................................................................58 3.3.9) Turan Tüysüz....................................................................................................58 3.3.10) Sabahattin Cevheri.........................................................................................58 3.3.11) Vedat Melik....................................................................................................59 3.3.12) Muzaffer Çakmaklı.........................................................................................59 3.4) 1950-2003 Yılları Arasında Milletvekillerinin Çeşitli Yönlerden Analizi.........60 3.4.1) Yaş Profilleri....................................................................................................60 3.4.2) Meslek ve Eğitim Durumları............................................................................61 3.4.3) Urfa Parlamenterinin Genel Performans ve Portföyleri...................................63 3.4.3.1) 1950-1961 Dönemi........................................................................................63 3.4.3.2) 1961-1983 Dönemi........................................................................................65 3.4.3.3) 1983-2003 Dönemi........................................................................................67 SONUÇ.......................................................................................................................89 KAYNAKÇA.............................................................................................................93 EKLER.....................................................................................................................103

3

”1 Genelde tarih yapanın iktidar sahibi. 4 . Bu yüzden tarih yazıcılığı yapılırken. yazanın ise tarihçi olduğu düşünülürse. sosyal gerçekliği araştırırken. Tüm bunların yanında tarihin faydalı bir disiplin olabilmesi için diğer disiplinlere hem saygı göstermeli hem de onlardan yararlanma yoluna gitmelidir. 11. en yakın düşünsel içeriklere sahip olan ilimlerdendir. genelden özele tarih içerisinde Sosyal Tarih olarak ifade etmişlerdir. Fakat unutmamak gerekir ki tarihsel gerçeklik. toplumsal gerçekliğin dışında bir gerçeklik olarak değil. 1 Semih Yalçın.GİRİŞ Tarih. s. Tarih ile sosyoloji birbirlerinden çok farklı bilimler değillerdir. ancak toplumsal gerçekliğin bir kesimi olarak varlık kazanabilir. Ankara. Siyasal Kitabevi. yöntem farklılıklarıyla birlikte sosyal bilimler içerisinde birbirine en fazla yaklaşabilecek. hem de bu realite üzerindeki inceleme ve düşünceyi yani bilgiyle dolu olan tarihi ifade etmekte. bu döngü içerisinde yazan yapana sadık kalmazsa. Söz konusu iki bilim. İkisi de aynı konu ve sorunlar üzerinde kafa yormaktadırlar. bu iki tarih arasında dalgalanan ilim de tarih ilmi olmaktadır. Bu disiplinlerin başında da sosyoloji gelmektedir. Tarihle sosyoloji arasında bu derece önemli ilişkiyi tarihçiler. tarih adına gelecek kuşaklara kuşkulu bir senaryo bırakılacaktır. yani yaşanan tarihi. “hem bir realiteyi. Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Kaynaklar I. Sosyoloji. tarih ise tarihsel gerçekliğin peşindedir. birtakım hususlara dikkat etmek gereklidir. 2004.

3 III. 4 Lewis.” şeklinde değerlendirerek kitabının diğer kısımlarında Doğu’da oluşan bu feodal düzenin tüm ayrıntılarına değinmiştir. Ankara. 2007. Modern Türkiye’nin Doğuşu. s. genel itibariyle sosyal tarihin önemli konularından olmasının altında yatan sebeplerin başında bu sistemin uzun bir geçmişe sahip olması ve günümüzde hâlen varlığını devam ettirmesi bağlıdır. mahalli işlerin özellikle de taşra şehirlerinin. toprak mülkiyeti düzeninde değişim olmuştu. yönetimini bir mülk sahibi sınıfını andırmaya başlayan ayana gittikçe artan ölçüde devretmeyi uygun buldu. Osmanlı Devleti’nin son zamanlarında oluşmuş konveksiyonel bir sürecin grup ürünü olarak ortaya çıkmıştı. belli bir toplumda yaşayan insanların. 203. bazılarını da ona karşı durmak suretiyle.2 Anadolu’da derebeyler özerk irsi beylikler üzerinde hüküm süren tabi beyler hâline geldiler. (Çev: Metin Kıratlı).4 İsmail Cem. Ancak hepsinin ortak yanları vardı. 5 İsmail Cem. 1986. geçmişten günümüze incelenen konular arasında yer almaktadır. Türkiye’de Geri Kalmışlığın Tarihi. 5 . inanç sistemlerini. ya da askerî ve idarî yetkilerine dayanarak toprak edinmişlerdi. Aşiret sistemi. İstanbul. sosyal ahlâk yapılarını araştıran bir bilim dalı olduğuna göre değerlendirdiği terimler de tarih ve sosyolojiyle iç içe olmak zorundadır. medeniyetlerini. Aslına bakılırsa aşiret sisteminin oluşturmuş olduğu ekonomik. saray ve başkent işlerinde önemli bir rol oynamaya başladılar. sosyal. 441. Bir sosyolojik vakıa olan aşiretler. Cem Yayınevi. s. fakat XVII. örf ve âdetlerini. yüzyılın mali ve idarî sıkıntıları arasında merkezî hükümet. Tefecilik ve benzeri yollardan biriken servet toprak mülkiyetine dönüşebilince derebeyliğin ilk koşulu karşılanmış. TTK. Bu terimlerin başında da aşiret sistemi ve bunun siyasete olan etkisi gelmektedir. Lewis. Modern Türkiye’nin Doğuşu. bu düzenin oluşmasında etkili olan öğeleri5 “geleneksel sosyal düzeni değiştiren beyler ve ağalar çeşitli toplum katlarından türemişlerdi. 441. 2 3 Bernard Lewis. s. Modern Türkiye’nin Doğuşu. s. Genellikle. Selim’in saltanatı sırasında derebeyler güçlerinin zirvesine eriştiler ve hatta sultanın reform programını bazılarını desteklemek. siyasi ve dini yapı. ya servetlerini toprağa yönelterek mülkiyetin sağladığı kuvvet sayesinde bir takım askerî ve idarî yetkileri ellerine almışlar. Servet ve irili ufaklı toprak parçaları şeklinde beliren bu yeni gücün meydana çıkış nedeni ise.Sosyal tarih. 441. İlk başlarda bir gasp olarak bu gruba karşı durulmuştu.

İşte Osmanlı Devleti’nin yapmış olduğu bu manevralar feodalitenin yanında istemeyerek de olsa yer almasına neden olmuştur. s. ekonomik ve biraz da baba erkil toplumun oluşturmuş olduğu düzendir. s. Özellikle Osmanlı Devleti’nin Doğu ve Güneydoğu Anadolu bölgesinin İran nüfuzuna girmemesi için iç politikadaki manevrası bu çıkarın basamaklarını oluşturur. 75. 1961. Anlara.E.Feodalitenin oluşturmuş olduğu kaostan yararlanan önce ayanlar daha sonra bölgenin ileri gelenleri kendi akrabalarından gelenleri bir araya toparlayarak aşiret denen kavramının içinin doldurulmasına çalışmışlardır. Yavuz Sultan Selim bunları iyi bir yüzle karşılayarak ve onları İranilik ve Şiiliğe karşı kuvvet bulundurmak için bir takım derebeyliklerine geniş imtiyazlar verdi. M. 1515 yılını izleyen döneme rastlamaktadır.7 Yine Yavuz’dan sonra bölgenin Şia yanlısı devletlerin eline geçmemesi için Osmanlı devlet adamlarının aşiretlere yurtluk. Tüm bunların ötesinde bu güce temel dayanak sağlayan ve buna göz yuman temel etkenin bölgedeki devletlerin yerel güçleri yanlarına çekmek için aşiretlere verilen vesayete karşılık özerlik haklarıdır. Çaldıran Seferi sonrasına. M. ocaklık adı altında malikâneler verildiği görülmüştür. Türkiye’nin yapısal sorunları içerisinde Doğu bölgesinde merkez çevreye hapsolmuş durumda. Doğu İlleri ve Varto Tarihi. Bu malikâneler sayesinde aşiretler büyümeye başladılar. Aslında Doğu ve Güneydoğu iyice irdelendiği 6 7 Cem.6 Beyazıd Dönemi’nde Osmanlı idaresinin siyasetini Doğu politikası üzerine yoğunlaştırmışken İdris-i Bitlisî gibi bir şahsiyetten istifade etme yoluna gitmesi ve Bitlisi’nin mensup olduğu Suran Aşireti’nden yararlanması ve bundan sonra Yavuz Sultan Selim’in de İdris-i Bitlisî’nin ailesine devlet kademesinde yer vermesi aşiretlerin ne kadar önemli olduğu gösterir. 6 . Bu yüzden aşiret düzeninin siyasette yer alması ise bölgedeki devletlerin ve aşiretlerin kendi aralarındaki mücadeleden bir adım öne geçmek istemesinden doğduğu gerçeği vardır. Osmanlı’nın Doğu’ya tanıdığı ayrıcalık ve Doğu’nun Osmanlı’ya şartlı bağlanması. Çünkü aşiretler sosyolojik bir boyutta araştırıldığında dinsel.B. 491. Şerif Fırat. Türkiye’de Geri Kalmışlığın Tarihi. Fakat aşiretin sadece feodal düzenden oluştuğunu söylemek biraz hayali olabilir. bunun yanında tarım ekonomisinden Sanayi İnkılâbı’na geçiş süreci geciktiği için bir takım yerel güçler hem iktidarda hem de bölge nezdinde etkisini gösterebilmektedir.

Tanzimat Dönemi’nde merkezî otoritenin sağlanması amacıyla bazı adımların atıldığını görülür. 9 Cem. 1976.9 Türkiye Cumhuriyeti. İstanbul. Cumhuriyet’ten sonra da önemini ve etkisini korumuştur. askerleriyle padişah yanında savaşa katılmışlar. Doğu’nun bu tarihsel özellikleri (aşiret. Osmanlı’nın Birinci Cihan Harbi’ne girerken diğer bölgelerde olduğu gibi Doğu’da merkezî otorite yerlerde geziniyordu. beraberinde merkez idaresinin taşradaki otoritesinin azalmasına neden olduğu gibi feodalite ve derebeyliğin yükselişinin fotoğrafı hâline de gelmiştir. s. aşiretler arası balansı ayarlamak ve Kürtler’i milli devlete bağlılıklarını sağlamak amacıyla Hamidiye Alayları kurulmuştur.zaman kendi kaderine bırakıldığı gerçeğiyle karşılaşmak aldatıcı olmasa gerek. Milli Mesele ve Doğu’da Feodalite-Aşiret. bey) ve merkezle arasındaki sözsüz antlaşması. barınma ihtiyacı ve diğer sosyal sebeplerin ortaya çıkması beraberinde aşiret üyelerinin şehirlerde kenetlenmesini ortaya çıkardı. Osmanlı nüfuz ve himayesini tanımışlar. Bu birliktelik yeni bir oluşumun yani şehirli aşiret’in varlığın habercisiydi. Özgürlük Yolu Yayınları. Öyle ki siyasi partilerin bir topluluk olarak aşiretleri görmezden gelmesi mümkün değildi. bütün kurumlarıyla etkisini Batı’da gösterirken. Zaten bu yönde merkezî otorite anlamında kanunnameler de çıkarılmıştır. Türkiye’de sanayileşmeyle birlikte köyden kentte göç olgusu sonucu oluşan yeni konjonktürde yalnızlık. Türkiye’de Geri Kalmışlığın Tarihi. Rüstem Erkan’ın deyimiyle Tanzimat’tan önce feodal düzen II. Aladağ. 143. Mahmut Dönemi’nde ayanlara verilen haklar sonucu imzalanan Sened-i İttifak’la resmiyet kazanmıştır. Kürt aşiretleriyle Osmanlılar arasındaki münasebet işte böyle karşılıklı ilişki içerisinde devam etmiştir. 7 . sizin aşiret” kavramı kendisini lümpenleşme şeklinde gösteriyordu. Osmanlı idaresi de onların içişlerine pek karışmamıştır. Yani bir nevi bu bölgelerde “bizim aşiret. Doğu’da ise devletin şahsiyeti eskiden olduğu gibi buralarda geçmiyordu. İlk başlarda görevini layıkıyla yerine getiren bu jandarma gücü daha sonra aşiretlere hizmet ve ağaların gücüne güç katmaya başlamıştır. Ağalar.8 Merkez çevre ilişkisi. Bölgede isyan çıkaran ve merkezî otoriteyi dinlemeyen aşiretleri mecburi göçe tabii tutarak en azından feodalitenin etkisi önlenmeye çalışıldığı bilinmektedir. Abdülhamid Dönemi’nde milliyetçilik akımının da etkisiyle ve Ruslar tarafından da kışkırtılan Ermenileri kontrol altına almak. ağa. II. 492. s. Bu 8 C.

1954 ve 1957 milletvekili genel seçimlerinde Cumhuriyet Halk Partisi’nin(CHP) katılımıyla daha da kökleşti. Bu döngü. 27 Mayıs Darbesi’nden sonra aşiret liderlerinin yardımıyla Ekrem Alican başkanlığında kurulan Yeni Türkiye Partisi(YTP) feodal yapı için bir dönüm noktasıdır. YTP’nin kurulduktan sonra katıldığı 1961 milletvekili genel seçimlerinde Doğu ve Güneydoğu’daki oyların büyük kısmını alması doğuruyordu. Her ne kadar 1973 ve 1977 milletvekili genel seçimlerinde Necmettin Erbakan’ın Milli Selamet Partisi(MSP) ve Bülent Ecevit’in CHP’si aday listelerinde aşiret üyelerine yer vermek istemese de mevcut konjonktürde aşiretsiz siyasetin başarılı olamayacağı bölgede aldıkları oy oranlarıyla görüldü. Bunun yanında aşiret üyelerinin birçoğu da hapisteydi. 27 mayıs darbesi sonrası Milli Birl Komitesi özellikle doğu halkın geri kalmasından DP ile iş birliği yapan köy ağları ile aşiret reislerini sorumlu tuttu ve yüzlerce feodal lider Sivas’a sürüldü. Bu dönüm noktasını ortaya çıkaran. yine aşiret ağalarının sayesinde bölgede birinci parti olmaya devam etti. Artık bölgede aşiretsiz siyaset yapılamaz hâle gelmişti. 12 Eylül Darbesi’nden sonra demokrasiye geçiş sürecinde Turgut Özal’ın Anavatan Partisi(ANAP). bölgede aşiretsiz siyaset yapmasına rağmen birinci parti olmayı başarmıştı. aşiretlerin ayaklarına giderek onların oylarına talip olduklarını bu oy karşılığında devlet bürokrasisinde veya seçmen aday listelerinde kendilerine yer vereceklerini ifade ettiler. Nitekim de bu konuda başarılı olduğu gibi güçsüz olan aşiretlerin siyaset sayesinde güçlendikleri hususu dikkat çekmiştir. İlk defa siyasetçiler. Çünkü bu sefer 8 . Fakat bu daha çok askerî rejime olan tepki oylarıydı. 1987 milletvekili genel seçimlerinde Süleyman Demirel’in Doğru Yol Partisi(DYP) ve ANAP.sebeple 1945’den başlamak üzere çok partili hayata geçiş sürecinde Demokrat Partisi. 1965 ve 1969 genel seçimlerinde DP’nin mirasını alan Adalet Partisi. Bu seçimlerde Adalet Partisi(AP). aşiret liderlerine dayanmalarına rağmen bölgede istedikleri oranda oy alamadılar. Oluşan bu ikili dönüşüm sayesinde aşiretler var olan güçlerine bir de siyaset yelpazesini ekleyerek siyasileşmiş aşiret tanımını oluşturdular. Doğu ve Güneydoğu’daki oyları alabilmek için bu aşiretleri desteklemek zorunda kaldı. bu mirası Doğu’da sürdürebilmek için aşiretlere ve ağalara sarılmak zorunda kaldı.

9 . Aşiretler modernleşirken. Aslında bu onların 1957 genel seçimleri öncesi Siverek Milletvekili Hasan Oral’ın söylediği “Siverek’te kilise olsa zangoççu ben olurum”10 anlayışlarının ürünüdür. il meclis aday listelerinde görmek mümkündür. 1991 ve 1997 milletvekili genel seçimlerinde aşiret liderleri yerine bu sefer eğitimli çocuklarının siyasete soyunduğunu görüldü. Bunun yerine kimlik üzerinden siyaset eden milletvekilleri halkın teveccühünü kazandı. Zira artık aşiretler de çağdaşlaşmadan nasibini alıyordu. sola hitap eden bir partide siyaset yapan aşiret ağalarının sağcı zihniyetine sahip bir partiye geçmesinde hiçbir sakınca olmadığını gösteriyordu. 10 Aktaran Gazeteci Naci İpek. Çünkü 1999 ve 2002 milletvekili genel seçimlerinde aşiret liderlerini seçmen aday listelerinde. Ayrıca aşiretler için ideolojinin partinin önemli olmadığı bu seçimlerde adayların parti değiştirdiği. Şanlıurfa.ortaya çıkan terör örgütü aşiret üyelerine yeterince şans tanımadı. bölgedeki hegemonyalarından hiçbir şey kaybetmediklerini ifade etmek gerekir.

s. Bu öğeleri değerlendirirken hem Türkçe hem de Kürtçede kullanım şekliyle ifade etmek daha doğru olacaktır. 17. 1992. siyasi bazen de ekonomik temelleri olan aşiret kavramı dil bilimcileri tarafından aşira veya eşîr olarak da belirtilmektedir. Sosyal Yayınlar.I. Farsça veya Kürtçe’de kullanıldığı ve aşiretin meydana gelmesinde en küçük yapı taşı olan aile anlamına geldiği ifade edilir. 10 . BÖLÜM AŞİRET VE SİYASET 1.1) Aşiretin Kelime Anlamı ve Aşireti Oluşturan Öğeler Kabile.12 Aile 11 Cevdet Türkay. boy. İstanbul. 12 Ziya Gökalp. Literatürde bu kelimenin Arapçadaki aşire kelimesinden türediği ve topluluk anlamına geldiği kabul edilen bir gerçektir. Cevdet Türkay.1. Bu öğeler şöyle değerlendirilebilir. İstanbul.11 Aşiretin genel tanımını yapmadan önce aşiretleri meydana getiren öğelerin bilinmesi aşiret kavramını daha açık hâle getirecektir. Başbakanlık Arşivi Belgelerine Göre Osmanlı İmparatorluğu’nda Oymak. İşaret Yayınları. 2001. Bunun yanında aşireti.1) Mal Aşireti oluşturan Mal. Aşiret ve Cemaatler. boy veya klan kelimeleriyle anılan ve genellikle sosyal. 1. Ziya Gökalp ise bu kavramın Türk sosyolojisindeki yerini Akev olarak değerlendirir. Kürt Aşiretleri Hakkında Sosyolojik Tetkikler. 18. oymak ve cemaatle de ilişkilendirmektedir. s.

Güneydoğu Kimliği (Aşiret-Kültür ve İnsan). Bu aşiret. 11 .1. 134. Lebentçiler. Lale Yalçın-Heckmann. Alfa Yayınları. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. 7. 1998. klan Hakkâri’deki aşiret ve akrabalık ilişkileri üzerine yapmış olduğu alan araştırmasında vardır. Billiyle. Cemaat ve Akrabalık Örüntülerinin Modernleşme ve Kırsal Çözülme Sürecindeki Siyasal ve Toplumsal Sonuçları. (Çev: Gülhen Erkaya). Malbat düzeyine yükselmesi için ortalama 100 yılın geçmesi gerekir. çocuklar. Sergevri. s. tanım itibariyle Malbat’ların birleşmesiyle daha geniş bir topluluk ismine verilir. İletişim Yayınları. 2006. Aşiretler hakkında araştırma yapan birçok araştırmacı farklı sınıflandırmalar da yapmışlardır. Bunlardan 13 Lale Yalçın Heckmann. Tabi bu sınıflandırmalar bölgedeki izlenimler sonucu elde edilmiştir.com/ansiklopedik-bilgiler/75199-asiret.03. Şanlıurfa yöresinde yaşayan Düğer Aşireti birçok kabilenin bir araya gelmesiyle oluşmuştur. 14 Ferhat Tekin. Kürtlerde Aşiret ve Akrabalık İlişkileri.html.kastedilirken bunun anne.16 1. Yayınlanmamış Yüksek Lisans Tezi. 2005. dede ve amcaları kapsayan geniş bir çerçevede olmasına dikkat mal edilmesi gerekir. 23. Nihai olarak kabileler de birleşerek aşireti meydana getirmiştir.2008. Zira her bir göbek aşiretlerin hesabı ile 20 yıla tekabül eder. 16 Orhan Türkdoğan. Hakkâri Örneğinde Aşiret. sülale anlamında da kullananlar 1.13 Malı. Malbat: Her biri beş göbek olan birden fazla malın birleşmesinden meydana gelen topluluğa denir. Habiye ve Karayiler gibi kabilelerin birleşmesi sonucu Düğer Aşireti ismini almıştır.1. Örneğin. Kabile. s. Konya.14 terimini antropoloji literatüründeki teriminin yerine kullanmıştır. s.2) Malbat Aşiret kavramında önemli olan ikinci kavram Malbat veya Kol’dur. 15 http://baybul. baba.3) Kabile Aşiret kavramı çerçevesinde kolların birleşmesiyle kabile meydana gelmektedir. İstanbul. 19.15 Bu kavramın sosyolojik olarak Türkçede kullanımı ise Orhan Türkdoğan’ın Güneydoğu Kimliği adlı eserinde Kol olarak yerini almaktadır. İstanbul. Bir Mal’ın.

19 Aşiretin Van bölgesinde. Oba Zom’a göre daha güçlü bir birliktir. Geravi ve Şerefhan gibi aşiretleriyle düşmanlıkları bulunmaktadır. Irak’ta bulunan Zibar Aşireti’yle akrabalıkları bulunmaktadır. Birkaç Zom’un bir araya gelmesi Oba’yı oluşturur. Çağlayan. 247-249. aşireti oluşturan öğeleri şöyle değerlendirir. Turan Kültür Vakfı. Çukurca. yüzyılda yaşamış Bitlisli. Akocak. küçük bir millet tabiatındadır) ortaya çıkar. 1996. 1993.22 17 18 Ahmet Özer. Elmacık. s. Kürt Aşiretleri Hakkında Sosyolojik Tetkikler. Obalar kabileyi. Ahmet Zeydan. İstanbul. Eser Farsça olup özellikle Orhan Türkdoğan Şerafettin Han’ı Kürt aşiretlerinin anlaşılmasında sosyolojik bir karakter olarak değerlendirir. Sosyal Yayınlar. 1604’de Bitlis’te vefat etti. Dostki.17 “Birçok ailenin bir araya. özellikle de aşiretin ağırlık noktasını klan olarak belirler. 20 Piyaniş Aşireti. s. Işık. 21 Şerefhan veya Şerafettin Han XVI. gelmesi Zom’u oluşturur. semiyevi aşiret. Kaval köylerinde çoğunlukta yaşamaktadırlar.Ahmet Özer. Şerafettin Han. 22 A. 8. Her Yönüyle Kürt Dosyası. aşiretin ileri gelenlerindendir. Ziya Gökalp. Ortaç. Armutdüzü.18 Semiyede (klan) ise. ağırlık noktası amarede (konfederasyon) ise amarevi aşiret. s. ağırlık noktası batında (soy ya da kuşak) ise Batıni Aşiret. daha sonra Celal Kabadayı tarafından Türkçe’ye çevrilmiştir. Cevizli gibi köylerde yaşarlar. 15. Kayalık. eğer ağırlık noktası şa’b’da ise il (aşiret mahiyetinde değil. 1987 yılındaki sayımlarına göre 19500 kişilik bir mensubiyeti vardır. ağırlık noktası kabilede ise. Kavuşak. Ankara. Türk illeri son tip kapsamındadır. Oramar. teşkilat Aşiret ile tamamen devlet-boy yapısı alakalıdır” diyerek konuyu Türkler’de devlet teşkilatında Doğu-Batı yapılanmasına ve Oğuz Han oğullarının 24 boya bölünmesine benzetir. İstanbul. Yine 1987 sayımına göre 16000 kişilik bir topluğa sahiptirler. Arap ve Kürt aşiretleri kabilevi tipe girerken. Elips Kitap. 2003. Narlıköy. 12 . Bitlis’ten Hakkâri bölgesine gelmişlerdir. Her Yönüyle Kürt Dosyası adlı eserinde aşiret yapılanmasına yapılanmasını farklı bir bakış “Türk açısı getirmektedir. Doğu’da Aşiret Düzeni ve Brukanlar. Yarı göçebe şeklinde yaşamlarını sürdürmektedirler. Van merkezde oturan Tayyar Ertuş ile Başkale’de oturan Mahmut Ağa söz sahibidir. Şerefname. Uzundere. Hakkâri’ye bağlı Başaltı. Diri. Büyükçiftlikköy. kabileler de aşireti oluşturur. Haluk Çay. Haluk Çay. Kurudere. Dilektaşı.” Ziya Gökalp ise bu yapıyı Kürt Aşiretleri Hakkında Sosyolojik Tetkikler adlı kitabında. Irak’ta Hakkâri merkezine bağlı Geçitli. aşiretleri oluşturan unsurları. Ertuşi Aşireti’nin. Şerefname adlı eseri yazan ve bunu dönemin padişahına sunan kişidir. Eser şimdi Oxford Üniversitesinde bulunmaktadır. Bu benzetmeyi Hakkâri bölgesinde yerleşmiş olan Ertuşi19 ve Pinyaniş20 Aşiretleri’ndeki örgütlenmeye ve Kürtler’in tarihinin aydınlatılmasında ana kaynak olarak değerlendirilen Şerefhan’ın21 eserinde kendisinin de üye olduğu Rojeki Aşireti’nin 24 alt birimden oluşmasına dayandırır. kabilevi aşiret olur.

211. Bruinessen. Toplumsal ve İktisadi Örgütlenme. Kabile Soy.24 Irak’ta yaşayan Kürtler hakkında sosyolojik bir araştırma yapan Edmund R. Selda Somuncuoğlu. 25 Edmund R. İstanbul. s. (Çev: Nevzat Kıraç. Çünkü sülale. 34. sülale. aşireti oluşturan öğeyi değerlendirirken kavram kargaşasına maruz kalmıştır. İletişim Yayınları. Yarım. Leach. Devlet. Taifa. 1992. 24 Martin van Bruinessen. Çadı Zom. Kabile Zom.25 Her yazarın kendisine göre aşireti oluşturan temel öğeleri somut hâle getirilirse: Mal Ahmet Özer Ziya Gökalp İsmail Beşikçi Aile Malbat Çadır. İstanbul. malbat adı verilen birkaç ailenin birleşmesinden meydana gelmektedir. 2003.23 Martin van Bruinessen. Leach’e göre aşiret. s. Hişyar Özsoy. Serap Rûken Şengül). alt sülale. 82-83. Sülale r Edmund Leach Tira Bruinessen Han e 23 Martin van Bruinessen. 13 . Taifa ve Tira terimleri genel antropolojik sınıflandırmada kabile. diğer eserinde aşireti. hane. aşireti bir ya da iki soydan oluşan aşiret bölümleri için de kullanır. Yine Bruinessen. Kürdistan Üzerine Yazılar. İletişim Yayınları.Aşiretleri oluşturan öğeleri değerlendirirken bu tartışmaya Ağa. Leach’e göre aşireti oluşturan öğeler. klan ve aşiret olarak ayırmıştır. Ağa. (Çev: Sinan Birwan. Rewanduz Kürtleri. Leyla Keskiner. s. her biri bir klan olan Taifa’dan oluşur. (Çev: Banu Yalkut). İstanbul. klan ve soy terimlerine denk düşerler. Bölük Kabile Aşir et Aşir et Boy Aşir et Aşir Klan et Aşir et Oba Ayal Ocak. Şeyh Devlet adlı eserin yazarı Martin van Bruinessen de katılmıştır. 2001. Aram Yayınları. Taifa da kendi içinde Tira denilen alt bölümlere ayrılır. Halil Turanser). Şeyh. Taifa.

İslam Ansiklopedi’sindeki anlamına bakılacak olursa aşiret. Sülalelere ve aşiretin bölümlerine mensup olan insanların toplamına aşiret28 adını vermiştir. Selahattin Çetiner. s. aşireti tanımlarken. küçük aşiretler gibi toplulukların birleşmesinden de oluşur. ağıl. Lale Yalçın. sistemindeki hiyerarşinin bir sonraki basamağı. 14 . Sorunlarıyla Doğu ve Güneydoğu Anadolu Gerçeği.26 Aşiretin anlamı konusunda İsmail Beşikçi:27 “Aşiret daha ziyade evlenme yoluyla ile meydana getirilen akrabalıkların yani hısımlıkların bütünüdür. aynı soydan gelen ailelerin ve kabilelerin bir reisin başkanlığında ve ortak bir sosyal düzen içinde. Doğu’da Değişim ve Yapısal Sorunlar (Göçebe Alikan Aşireti). dam. 1969. çiftlik diye isimlendirdikleri köy altı mekânlarda ya da köy ve şehirlerde yaşarlar ve tayfa. Özbek. Lale Yalçın ise önce aşireti oluşturan ana öğeleri açıkladıktan sonra aşirete şöyle yaklaşmaktadır. aynı bölgede toplu olarak yaşamlarını sürdürmelerine dikkat çekmektedir. Kürtlerde Aşiret ve Akrabalık İlişkileri. Bölgedeki edinilen 26 Selahattin Çetiner. Ankara. aşiret. 99. aile. Tahtacı vesaire isimler altında birçok aşiretler olmuştur. Abdal. Genelde yapılan tanımlarda aşiretin ortak paydalarının ön plana çıktığı görülür. kabilelerin birleşmesinden meydan gelir” diyerek aşiretin tanımlanmasında akrabalık ile kabileye değinmiştir. Arapça bir kelime olup kabile karşılığı kullanıldığı gibi kabilenin altında daha küçük bir topluluk olarak belirtilmektedir. zom. 28 Heckmann. 27 İsmail Beşikçi. aşiret tanımında yanlışa düştüğü bir nokta sülale kelimesinin bölgede sahip olduğu anlamını idrak edememesidir. Kıpçak. Aşiret deyince sadece Doğu’da yer alan Kürt aşiretleri akla gelmemelidir. Aşiret. Türkler’de de Kayı. mezra. s. Çünkü sülalenin anlamı bir nevi aşirettir.1. 68-69. çadır. Aşiretin. TSK Mehmetçik Yayını. 2003. Doğan Kitapevi. kabile. s. Aşiretler oba.2) Aşiret Nedir? Aşireti oluşturan öğeleri değerlendirdikten sonra aşiretin ne olduğu konusunu belirtmek aşiretin anlaşılmasına yardımcı olacaktır. Ankara. 135. Kürtçede eşiret denilen aşiretlerdir.

2001. boy (kabile. Osmanlı kanunname ve belgelerinde genel olarak konar-göçer veya yörük olarak kaydedilen teşekküller. mahalle. 15. Aslında bu yakıştırma Yusuf Halaçoğlu’nda da görülmektedir. Türkmen. Doğu Anadolu’nun Sosyal Yapısı. 19. Osmanlı Devleti’nde Aşiret Mektebi.29 Orhan Türkdoğan. yukarıdan aşağıya bir sıraya göre. özellikle Osmanlılar döneminde boyun altında. Aramtoplum Yayınları. oba(aile) şeklinde bölümlere ayrılmıştır. Aşireti meydana getiren etken. aşiret şeklinde isimlendirilmiştir. cemaatin üstünde bir topluluğa ad olmuştur. Yani aşireti. Rogan. oymak. aşireti genel ifadeyle30 “kabile ve aşiret kavramları.izlenimlere göre sülale şehirli halkın aşiret için kullandığı eş anlamlı sözcüklerinden biridir. yörük. aşireti. Timaş Yayınları. Arapça bir kelime olup kabilenin karşılığı olarak kullanıldığı gibi kabilenin altında daha küçük bir topluluk olarak tanımlamaktadır. Bu göçebe nüfus Osmanlı Devleti tarafından konar-göçer. 15 . Aşiret Devlet. Halaçoğlu. s. konargöçer gibi bir takım kavramlarıyla içinin doldurulmasına çalışılmıştır. İstanbul. aşiret. Osmanlı yönetimi aşiretlere kuşkuyla baktığı için merkezde ve vilayetlerde görev yapan devlet yetkilileri aşireti tanımlarken “cehâlet içinde yüzen ve vahşi. Osmanlı Devleti kuruluşundan itibaren Türk nüfusuna dayanan ve yavaş yavaş devam eden göçler ve Anadolu’daki Türk devlet ya da beyliklerinin fethi ile artan Türkmen nüfusa dayandırılır. Aşiretin büyüklüğünü belirleyen 29 Alişan Akpınar-Eugene L. Ona göre aşiret. Türkçe’de ise yaygın olarak göçebe unsurlar için kullanılmış olan bu kelime. İstanbul. Boyun idarî işlerinin boy beyi (Arap kabilelerinde şeyh) tarafından yürütülmesine karşılık aşiretlerde bu görev aşiret beyi ya da kethüda tarafından yerine getirilir. cemaat. Aşireti sadece bir topluluk ya da bir soyun yürümesi şeklinde değerlendirmeyenler vardır. s. henüz sosyolojik anlamda açıklığa kavuşmuş değildir. taife). daha ziyade evlenme yoluyla sağlanan akrabalık olgusudur. kabilelerin birleşmesinden meydana gelmektedir. yörük. 1987. 30 Orhan Türkdoğan. Bazı durumlarda boy beyinin yetkisi dâhilinde olan aşiret beyinin tespiti genellikle irsi bir hüviyet göstermektedir” şeklinde değerlendirerek aşiretin tanımlanmasında mahalli öğeleri de başvurarak aşireti daha geniş bir konsepte koymuştur. uygarlaşmamış davranışlara sahip” insanlardan oluştuğunu düşündükleri aşiretler için aşağılayıcı tanımlamalar kullanmakta hemfikirdiler. Böyle ifadelerde aşireti.

Genelde evlenmeler de aşiret içinde meydana gelir.kabile sayısıdır. gerektiğinde başka aşiretleri de nüfuz sahası içine katabilir. Eşitlikçi ve kaynak dağıtıcı. Teşhisler ve Tesbitler. Çağrı Yayınları. T. 1996. Doğu Ergil’in 1994 yılında TOBB için yaptığı Doğu Sorunu adlı araştırmasında aşireti34 “Aşiret bir güç kaynağıdır. üyelerinin dış saldırılara karşı korunması. 939. Doğu Sorunu. s. 1995. Aşiretler konfederasyonu bu şekilde teşekkül etmiş olur. 34 Doğu Ergil. Ama aşiret dayanışmacı olduğu kadar bölüşümcü değildir. İstanbul. 16 . 1997. Kabile reislerinin üzerinde de bir aşiret reisi(ulu kişi) vardır. s. (Çev: Kamuran Fıratlı). birlikte yasayan ve birlikte konup göçen topluluk veya oymak biçiminde tanımlanmıştır. diğer aşiretlere karşı soy-sopun devamının sağlanması ve üstünlüğünün korunmasından bu ulu kişi (reis) sorumludur. aşiret teşkilatının en üst kısmında yer almaktadır. 110. 33 Thomas Bois. Kâmus-i Türkî. Ankara. Büyük ve ulu bir ata olarak bilinen bu kişi. Özel Araştırma Raporu. Bu nedenle. s. bir asıldan çıkmış. belli bir alan üzerine kendilerine has bir yaşama tarzı ile hayvancılık yaparak yaşayan göçebe insan topluluğudur. aşireti. aşiret aynı zamanda bir idarî ve siyasi birliktir” şeklinde değerlendirerek aşireti konfederasyon mahiyetinde düşünmüştür. Bois’in bu iddiası aşiret temelinde en azından aşiretin tanımlanmasında ortak paydaya yöneliktir. 135. Bunlardan Ahmet Özer. eski töre ve yaşam tarzının devam ettirilmesi amacıyla oluşmuş bir topluluk veya topluluklar bütünüdür33 diyerek aşirete. Doğu’da Aşiret Düzeni ve Brukanlar. Doz Yayınları. bireye fiziksel güvenlik yanında arazi ve mera gibi alansal güvenlik sunar. 7. Ancak daha sonra bazı aşiretlerin kısmen yerleşik hayata geçmesi. yani bir sosyal adalet aracı değildir. TOBB Genel Yayını. Stratejik Araştırmalar Dizisi I. Eldekini (sürüler ve diğer hayvanlar ile sahip olunan araziyi) korur. yukarıdaki tanımlama içine yarı göçebe ve tarıma bağlı toplulukları da katmamızı gerektiriyor”31 şeklinde belirtmektedir. Kamus-i Türkî’de ise aşiret. Aşiret. Bois’in aşiretteki tanımında dikkat çektiği bir diğer özellik aşiretlerin göçebe ve dağlarda yaşayan kimseler olduğunu iddia etmesidir. Şemseddin Sami.32 Thomas Bois’e göre Kürt aşireti. “çeşitli kan bağları ile birbirine bağlı. Kürt Milliyetçiliği. genel bir ifadede bir korunma amacına yönelik topluluk olarak bakar. Aşiretin idaresinden. Aşiret üzerinde tam olarak konsensüs sağlanamadığından tanımları artırmak ve farklı tanımları kullanmak mümkündür. Üretim 31 32 Özer. s. Bu ulu kişi. İstanbul.

Kürt Tarihi. Bu 35 36 Hekimoğlu Süleyman Özcan. gerçek ya da gerçek olduğu varsayılan ortak bir ataya dayanan ve akrabalık temelinde örgütlenmiş. Aşiretler. 397. “Aşiretleri Atatürk Görecekti”. 8. 27. örf adet ve kuraları lideri olan akrabalık ilişkilerin geliştiği. (akrabalar) yakın ve uzak akrabaların tümü. genellikle toprak bütünlüğü de olan (dolayısıyla ekonomik) kendine özgü bir içyapıya sahip sosyo-politik bir birimdir 37 şeklinde tanımlamıştır. aynı soydan gelen insan topluluğu. 1. siyasi. Hekimoğlu Süleyman Özcan. aşireti. Kısaca aşiret. Mensuplarını dışarıdan gelecek tehlike ve tehditlere karşı korur” diye ifade etmektedir. Siyaset terimi köken itibariyle Arapça kökenli bir kelime olup atın eğitimi anlamında kullanılmıştır. Şeyh ve Devlet. 17 .için işbirliğine ve işbölümünü düzenlemez. kan bağını içeren ve uzun bir zaman sürecinde çoğalan bir hanenin genişleyip yayılmasıyla meydana gelir. aşiret mensuplarının sosyal statü bakımından aşireti olmayan insanlara göre üst mertebede yer aldığını ve bunun aşiretin oluşmasına yardımcı olduğu ve yaşamını devam ettirdiği gerçeğini ortaya koymaktadır. Kürtler. İstanbul. aynı soydan gelen kişilerin en az iki yüz yıl bu soyun sürmesi koşuluyla kendi içerisinde hiyerarşisi. Bu fikrin ortaya çıkmasındaki esas nokta aşiret bir bütün olarak değerlendirildiğinde haklı veya haksız oldukları tartışılabilir.2002. Doğu Ergil.3) Siyaset Nedir? Siyaset kavramı hemen hemen her gün karşılaştığımız ancak anlamı konusunda mutabakata varılamayan kavramların başında gelir. 178. s. Hürriyet. göçebe ya da yarı göçebe yaşam tarzına sahip. Ağa. ekonomi bir topluluk adına verilmektedir. İstanbul. feodal rejimlerin yönetim biçimi etkenidir. S. 74. Can Yayınları. koruyucu bir şemsiyedir. 37 Bruinessen. Aşiretler ve İsyanlar. s.38 Sonuç olarak toparlamak gerekirse aşiret. baba tarafından olan aile bireyleri ve bunları oluşturan nüfusun tamamına aşiret demiştir.35 Burhan Kocadağ’a göre ise aşiret. Kürdoloji hakkında araştırmalarıyla tanınan Bruinessen’e göre aşiret. 19663. Aleviler. 1997. 2007. burada aşiretin koruyuculuğu.36 Son zamanlarda aşiretin belirtilmesinde onun bir ideoloji olduğu hakkında bir takım fikirlerin de öne plana çıktığı görülür. 38 Yalçın Bayer. Burhan Kocadağ. erkek erkin güçlü olduğu ve birlikte yaşama amacı güden sosyal. Doğu’da Aşiretler. s. s. Akis Kitap.09.

2001. Ancak terimin bilimsel değer taşıyan anlamlarda da kullanıldığı bir gerçektir. 14. insanlar yaratılışları. günlük dilde çok çeşitli anlamlarda kullanılmaktadır. Ankara. 18 . Ankara. Çatışmanın sebebi olarak görülen bu karmaşık yapı siyaseti zorunlu bir öğe olarak ortaya çıkarmıştır. C. Siyaset Bilimine Giriş. Birey ve Toplum Yayınları.40 Özellikle Plato’nun Devlet adlı eserinde bu kelimenin kullanıldığı bilinmektedir. Siyasal Kitabevi. Siyaset(politika). Bu açıklamaları ışığı altında siyaseti toplumun tümünü ilgilendiren veya 39 40 Bülent Daver. sözcük anlamı itibari ile Yunanca polis(kent-şehir) kavramından türemiş olup. Politika ile siyaset arasında hiçbir fark yoktur. Farabi’ye göre siyaset. Günümüzde siyaset veya politikaya farklı tanımlar yapılmakla beraber en genel şekli ile politika söyle açıklanabilir. XXI. 3. Bu iki kavram birbirinin yerine de kullanılabilir. özellikle “siyasetten katl” bazen de doğrudan doğruya siyaset denilmekte olup ölüm cezası hatırlatılmaktadır. s.41 Osmanlı Devleti’nde siyaset tabiri daha çok hükümdarın ülke idaresi ve politika zaruretleri ile verdiği cezaları. siyaseti. Siyaset Bilimine Giriş.39 Bu terimin politika ile eş anlamlı olarak kullanıldığı görülmektedir. Bunlardan Esat Çam. kültürleri ve düşünsel-ideolojik durumları gereği farklı çıkarlara sahiptir. 1976.42 Siyaset bilimi uzmanlarının siyaset ile ilgili tanımları siyaseti daha çok günümüze yakışan ve onu yaşamın odak noktası haline getiren tutumları belirlemektedir. Ankara. site-devlet yönetimi karşılığı olarak kullanıla gelmiştir. Bu kelimenin İslam âlemindeki manasına bakılacak olursa bilhassa Farabi’nin bu kavramı kullandığı ve ona açıklık getirdiği görülür. s. Bu anlamda siyaset. 42 Ahmet Mumcu.kavram eski Atina’da politika anlamına gelmektedir. Siyasal Kitabevi. 305. Ankara Üniversitesi Dergisi.1993. 41 Mehmet Aydın. Farabi’nin Siyasi Düşüncesinde Saadet Kavramı. Ali Öztekin. sosyo-ekonomik yapıları. 1985. erdemli siyasal toplumda uygulanan en yüksek sanat olarak saadetin elde edilme yollarına denir. Bu farklı çıkar durumu toplumun diğer toplumlara karsı sahip olma ya da korunma durumlarını meydana getirmiştir. 236. Ankara. s. Osmanlı Devletinde Siyaseten Katl. Yoldaki insanın yüzünü buruşturup “ben siyasetle ilgilenmem” diyerek siyasetin arzu edilmeyen bir şey olduğunu vurgulanmasına çok sık tanık olmuşuzdur. bir bütün olarak toplumun hakiki mutluluğa götürecek tarzda düzenlenmesinde kendini gösterir. s.

Siyaset. 1995. Siyaset Bilimine Giriş. Beta Basım Dağıtım. Demokratikleşme Sürecinde Devlet ve Yurttaşlar. palavra atmak. siyaset sadece ampirik bir zorunluluk değil. Fakat bu tanımda genelde yerel ve genel siyasilerin dilindeki anlayışının ürünü sergilenmektedir. bir güvesizlik alanı olarak tanımlanmaktadır. 2002. İstanbul. s. Siyaset Bilimi. 16. İstanbul.46 Davut Dursun’un siyasetle ilgili tanımı biraz daha ilgi çekici görülüyor. Bu açıklamalardan da anlaşıldığı gibi Türkiye’de siyaseti. aynı zamanda amaçlı bir etkinliktir. Liberal Toplum Liberal Siyasal. Ankara. herkesin anlaşabileceği bir tanımın yapılmasında karşılaşılan güçlükler göz önünde tutularak birçok düşünür ve siyasal bilimcinin tanımlamalarındaki ortak öğeleri belirlemek kavramda 43 44 Esat Çam. 2004. Bu yönüyle siyaset. Ankara. Siyasal Kitapevi. Siyaset Bilimi. 94. insanın kendini gerçekleştirmesiyle ilgili bir etkinliktir ve benzer amaçlı etkinliklerle aynı düzlem içinde yer alır. 19 . Siyaset ve siyasal olgu üzerinde kapsamlı. s. Yani siyaset demek yalan söylemek. yönetici sınıfın egemenliğini devem ettirmek için kullandığı araç48 olarak da bakılmaktadır. s. Siyaset. 47 Davut Dursun.45 Siyaset.toplumu oluşturan birimler arasındaki ilişkileri son aşamada meşru zora dayanarak düzenleyen eylemler bütünü biçiminde tanımlayabiliriz. otorite ile ilgili kurumların ve bu kurumların oluşmasında ve işlenmesinde rol oynayan davranışların bilimidir. ortada. Amacımız Devletin Bekası. İstanbul. toplumun tümünü ilgilendiren ilişkileri son aşamada meşru zora dayanarak düzenleyen eylemler bütünüdür. Siyasete Mustafa Erdoğan’ın yaklaşımı. 58. 45 Mustafa Erdoğan. 2005. 1994. s. s. 46 Ahmet Taner Kışlalı. İmge Kitabevi. Siyasetin günümüzde çok defa kullanılması terimi ilgi çekici hâle getirmektedir.47 Siyasete. Bunun yanında bu açıklamaların belirli güçlükleri de bünyesinde barındırdığı unutulmamalıdır. Siyasal Kitabevi. Suavi Aydın. 3.43 Türkiye Ekonomik ve Sosyal Etüdler Vakfı’nın yapmış olduğu anket yoklamasında siyaset nedir soruna ordu mensuplarından verdiği cevap anlamlı olsa gerek: 44 SORU: Efendim siyaset nedir? CEVAP: Şimdi siyaset deyince her şey meydanda. 33. 48 Meral Sağır-Serkan Akıllı. TESEV Yayınları. Aynı aşirette olduğu gibi siyasetle ilgili tanımları çoğaltmak mümkündür. Ankara. s. Der Yayınları. 1993. 21-25. bir otorite olarak da değerlendirilir. Siyaset Sosyolojisi Yazıları. söylediğini yapmamak.

Lotus Kitabevi. mücadele ve kavgadır. ekonomik. Çatışmanın hedefi. çıkar ve psikolojik eğilim farklılıklarından doğan çatışma politikanın temelini oluşturur. bir anlamda bağlayıcı anlamına gelmektedir.50 Siyaset. Ankara. Siyaset. sosyal ve ekonomik durumları bakımından değişik fikirlere ve değişik çıkarlara sahiptirler. Bu. bir devletin politik. s. İlter Turan. uzlaşma ve uyum ve gücün ve kaynakların dağıtımı olarak da tanımlanabilir. İstanbul. toplumun yararını güden. sizin adınız “diktatör”den başka bir şey olmaz. 51 Profesör Münci Kapani'ye göre ise siyaset. Siyasal Sistem ve Siyasal Davranış. ezber bozan düşüncelere saygılı olan ve içerdiği kavrama uygun iktidarı ele almak amacıyla söz sanatlarının ustaca kullanılması bunun yanında bir arada bir toplum olarak yaşayabilmemiz için ileri sürülen fikirlerin girişilen eylemlerin toplamıdır.49 Siyaset konusunda çeşitli tecrübeleri olan İlter Turan siyasete. 7. dünyanın neresinde olursanız olun bu evrensel gerçekliği dışlayarak siyaset yaparsanız.belirginlik sağlanabilir. hükümet etme sanatı. 2003. siyaset. Der Yayınları. Ayrıca bunların birbiri arasındaki geçişleri sağlayan siyaset. bunların nizam içinde yürütülmesinde aktif rolü üstlenmek anlamına gelmektedir. Siyaset Bilimine Giriş. genel bir çerçevede ifade edilirse. Siyaseti bir diktatör olarak girdi biçiminde de belirtilir. Siyaset. İnsanlar yaradılışları. Siyaset. çok yuvarlak ve genel bir yaklaşım gibi görünse de. 49 50 Çam. toplumu yönetme sanatı olarak bakmaktadır. toplumda yaşayan insanlar arasında bir çatışma. kamusal hayat olarak. Siyaseti. s. askerî ve hukuki özelliklerinin aynı çatı altında toplandığı yer olup. 7. iktidarın ele geçirilmesi ve onun sağladığı nimetlerin paylaşılmasıdır. 51 Mümtaz’er Türköne. Aralarındaki düşünce. s. insanların huzuru ve mutluluğudur. 1986. 23. 20 .

İstanbul. 1983. 291.1) Feodalite Feodalite sözcüğünün kökü olan Latince feodalis sıfatının izinin Orta Çağa kadar uzanmasına karşılık. küçük toprak parçaları üzerinde. BÖLÜM FEODALİTE. s. Maurice Duverger. 3. (Çev: Mehmet Ali Kılıçbay). 1995. Ankara. Varlık Yayınları. s. Siyaset Sosyolojisi. Savaş Yayınları. çoğu aynı soydan gelen senyörler arasındaki kişisel bağlılıklarla birlikte hem siyasi iktidarın hem de ekonomik varlılığını oluşturduğu düzene denir. 21 . feodalite kelimesinin kendisi en çok XVII. Feodal Toplum. (Çev: Şirin Tekeli).52 Feodalite. yüzyıla kadar geriye gidebilmektedir. DOĞU-GÜNEYDOĞU ANADOLU BÖLGESİ 2.II. 53 52 53 Marc Bloch.

2) Feodalitenin Avrupa’da Ortaya Çıkışı Feodalitenin ortaya çıkışı eski Avrupa kıtasındadır. 202-203. Feodal Toplum. s. kırlarda gittikçe artan sayıda yükselen şatoların etrafında. Karolenj İmparatorluğunun yıkılması. Bloch. 144.56 Özellikle İskandinav ve Macar saldırılarından beri. s. Duverger. kamu görevlilerinin hiç değilse bazılarını yapabilecek kadar donanımlı ve güçlü son iktidarın da ortadan kalkması anlamına geliyordu. Toplum Bilim Sözlüğü. 57 Bloch. Feodal Toplum. Savaş şefleri malikânelerde 54 55 Orhan Hançerlioğlu.57 Bu amaçla gerçekleştirilen faaliyetler feodalizmin doğması bir yana bir bebek misali büyümeye başlamıştır. s. Bu toprakları savaş şefleri arasında bölüştürerek feodal toplumun önünü açtılar. senyörler ya kendi adlarına ya da kendilerinden daha güçlü birinin adına. 86. hem polis hem de askerdir. 22 . Fransa’dan sonra İngiltere ve İtalya’da feodalitenin yayılması kolay oldu. s. hem büyük toprak sahibi. Remiz Kitapevi. Feodal Toplum. Feodalitenin kurumsal olarak meydana geldiği yer Frank Karolenj İmparatorluğu’nun yıkılmasından sonraki sürece rastlar.54 Feodal düzende beyler. 58 Bloch. hem yargıç. 292. Siyaset Sosyolojisi. 235. bu bölgedeki feodalite yapısını İthal Feodalite olarak tanımlamaktadır. bu müstahkem mevkilere komuta etmekte ve kaleyi korumakla görevli vassalleri toplamaya uğraşmaktaydı.Feodalite. feodalizmin anavatanı sayılır. Roma İmparatorluğu’nun yıkılmasıyla beraber büyük topraklara sahip Cermen aşiretleri bu toprakları yönetecek bilince sahip değillerdi. İstanbul.58 Feodal toplum düzenine Batı Roma İmparatorluğu’nun yıkılışı ve Cermenlerin büyük etkisi vardır. hem yönetici. s.55 2. 56 Bloch. her ne kadar dilimize derebeylik deyimiyle çevrilmekteyse de derebeylikle ilgisi bulunmayan tarihsel gelişme içerisinde köleci toplumun yerine geçip daha sonra anamalcı toplum tarafından ortadan kaldırılan bir toplumsal ekonomik sınıflı toplumsal yapıdır. Bu etki Roma’nın yıkılmasından sonra Cermenlerin yer yer kurdukları birkaç beylik ve bu beyliklerin oluşturmuş oldukları tarım ve ekonomik düzenidir. 1986. Bu nedenle Fransa.

Bu döngü özellikle ulus devletlerin ortaya çıkışına kadar devam etmiştir.oturur ve bir takım askerî gruplarla işbirliği yaparak şövalye unvanını aldılar. s.59 Osmanlı’da feodalite adlı bir yapının var olup olmadığı konusunda çeşitli tartışmalar yaşanmaktadır.60 Marksistlerin tımar sistemini. vergi veren. 59 Sina Akşin.3)Türkiye’de Feodal Yapı ve Bu Yapının Oluşum Sebepleri ve Tarihi Gelişimi Klasik dönemde. Tarih ve Toplum. 292. tımar sistemiyle anılmaktadır. Geniş toprakları işleyecek bir mekanizma olan köylülerin yarı köle biçiminde toprak üzerinde çalıştırılarak feodalizmin ikinci ayağı oluştu. 2. “Osmanlı ve Türk Toplumundaki Sınıf Yapısı Üzerine Bir Deneme”. s. Ankara. Toplum ve Bilim. siyasi. köylüler ve göçebelerin oluşturduğu alt tabakadan ibaretti. 60 Mehmet Doğan. 61 Duverger. Kentlerde. Bu burjuvazi kesim. geçimlerini el emeği ile sağlamayan ve iktidarların karar mekanizmalarını etkileme gücüne sahip olan sermayedarları içine alan sosyo-ekonomik sınıf olarak da değerlendirilebilir. İstanbul. yönetenler sınıfı olan askerler ve ulemadan oluşan üst tabaka ile yönetilenler (reaya) sınıfı olan kentliler. ekonomisi tarıma dayalı olan Osmanlı İmparatorluğu’nda sınıfsal yapı da üretim tarzının etkisiyle. 2. Osmanlı Devleti’nin sosyal. S. 1989. ekonomik yapısını ayakta tutan yapının adı olan tımar. genelde ticaretle ilgilenen. üretim araçlarının mülkiyetini elinde bulunduran. 1977.61 Klasik çağın Osmanlı ekonomisi. 34. siyasal ve askerî iktidarın doğrudan doğruya ve mülkiyetin bir öğesi olarak üretim araçlarının mülkiyetine sahip olan sınıf kullanılmasına bağlamaktadırlar. 23 . Rehber Yayıncılık. Böylece ilkel toplumdan feodal topluma giden süreç tamamlanmış oldu. 184-185. feodaliteyle bir tutmasının nedeni. Osmanlı toplum yapısını feodal toplum şemasına uyduğu son yıllara kadar bütün Marksistlerin ortak kanaatidir. lonca esnafı ve tüccarlar ile sarraflar yoğunluktaydı. Feodal düzenin üçüncü ayağı ise nüfusun artması ve ticaret işiyle uğraşan bir grup olan burjuvazinin oluşmasıyla tamamlandı. s. Siyaset Sosyolojisi.

zaptı ü raptı güç yerlerde merkezî yönetimin yerleşmesi yerine yöresel güçlerin yarı bağımsız devamına göz yummasıdır. 66 Murat Özyüksel. Salim Koca. edi: Hasan Celal Güzel. Bursa. ise yerel toprak aristokratlarının yeniden ortaya çıkış sürecine hız kazandırdı. devlet merkezine karşı itaatsiz yoluna saptırılan bir nevi istiklal kazanmaya uğraşmalarıdır. “Klasik Dönemde Osmanlı Ekonomisi”. sarp.62 Tımar sistemi. Yayın Yönetmeni: Sina Akşin. Ankara. Osmanlı’nın duraklama döneminden itibaren başlayarak bozulmaya başlaması bilhassa gerileme döneminde doruk noktasına ulaşması asayiş bozukluğuna ve bir takım ekonomik külfetleri de beraberinde getirmiştir. 24 . 2003. Sistemin bozulması halk ile devlet arasında yeni iktidar sahiplerini ortaya çıkardığı gibi feodal düzenin oluşmasına neden olmuştur. X. 24.63 Marksistlerin deyimiyle Tımar daha çok Asya üretim biçiminin Anadolu’daki yansımasıydı. asrın sonlarında henüz zikredilmiş inhilal vakıalardan başka Osmanlı Devleti’nin tehallülne hizmet eden diğer bir nevi vakıalar daha vardır. Kemal Çiçek. Malikâne sistemi. Osmanlı Devleti(1600-1908). C. Cem Yayınevi.65 Bunun yanında II. s. Yeni Türkiye Araştırma ve Yayın Merkezi. Ankara. XVIII. 1998. s. 657. o da mahalli derebeylerin veya derebeyleşme uğraşan bazı kimselerin Türk ve gayri Türk ahaliye dayanarak. Osmanlı Nüfusu (1830-1914). kullanım hakkına sahip köylüler tarafından işletilmesidir. Tarih Vakfı Yurt Yayınları. XVIII ve XIX asırlarda Osmanlı Devletinin Dağılma Devri. Karpat. s. 140. 1993. 1997. Tımar sisteminin. 63 Kemal H.64 Feodal düzende toprağa dayalı yerel aristokrasinin oluşumuna katkıda bulunan etmenlerden biri de özellikle dağlık. İstanbul. s. s. İstanbul. Demografik ve Sosyal Özellikleri. hem arazi mülkiyetinin devlet kontrolünde olmasını sağlayan hem de vergilerin toplanmasını kolaylaştıran ve bu arada arazinin birkaç toprak sahibinin elinde olmasını engelleyen bir silahtı.66 62 Ahmet Tabakçıoğlu. Feodalite ve Osmanlı Toplumu. “Siyasal Tarih”. Ahmet tarafından oluşturulan malikâne sistemi de feodal düzene zemin hazırlayan sebepler arasında sayılabilir. 20. 64 Yusuf Akçura. 2001. 65 Metin Kunt.devlet mülkiyeti altındaki toprakların yine birer devlet memuru olan ve maaşlarını tımarların gelirlerinden bizzat alan sipahilerin gözetiminde. TTK. Türkler. Uludağ Üniversitesi Basımevi. 34.

69 Hamidiye Alayları. Feodal yapı ve padişah fermanlarıyla kendilerine dirlik verilen beylerin egemenliği Tanzimat Dönemi’ne kadar devam etmiş. AAM. tarla bağ ve bahçeler tahrip ediliyordu. Rus. XVIII ve XIX asırlarda Osmanlı Devletinin Dağılma Devri. 1841-1842 yıllarında Doğu’da bulunan aşiretlerin batıya göç ettirilmesi ilk tedbir olarak değerlendirilebilir. 1979.68 Fakat daha sonra devlet içerisindeki çatlaklar feodalitenin yeniden ortaya çıkmasına zemin hazırlamıştır. Dünya Harbi’ne girilirken Doğu’da artık devlet otoritesinden bahsetmek mümkün değildi. bu durumu67 “Ağa. 69 Bayram Kodaman “Hamidiye Hafif Süvari Alayları”. Bey ve Paşalar ahaliyi soymaktan ve ezmekten çekinmiyorlardı. Avrupa müverrihlerinin dediği gibi bu devrede Osmanlı Devleti bir başsızlık(anarşi) içinde yüzüyordu” şeklinde özetlemiştir. Sait Aşgın. bu dönemde yapılan düzenlemelerle aşiretlerin Doğu Anadolu’daki geleneksel statüleri devam etmesi mümkün olmamıştı. aşiretleri ve ağaları durduracağına daha fazla yerel güç elde etmelerine neden olmuştur. İstanbul. Doğu’daki hem asayişsizliği hem de yeni doğmakta olan feodaliteyi engellemek için bazı sert tedbirler de almıştır. I. toplumsal ve ekonomik açısından var olan olumsuzlukları artırmış ve birçok felaketi de beraberinde getirmiştir. s. Kasaba ve karyeler. 37. bu mütemadi kavgalar yüzünden birçok ahali ölüyor. Öyle ki bu yapının damarları aşiret reisleri bölgede merkezi otoriteyi dinlememeye başlamıştı. 2004. Ankara. Kendi aralarında da niza ve kavga eksik olmuyor. Yusuf Akçura. Örneğin Rışvan Aşireti’ne mensup bazı grupların Bozok bölgesine yerleştirilmesi gibi. Cumhuriyet Döneminde Doğu Anadolu’ya Yapılan Kamu Harcamaları(1946-1960). Güneydoğu’daki feodalitenin ürünü olan aşiret reisi. ağa ve şeyhlerin otorite dinlemez tutumları üzerine Osmanlı Devleti. Kürt ve Arap aşiretlerinde oluşan Hamidiye Alayları’nı kurmak zorunda kaldı. Ermeni. 427-428. İngiliz saldırılarından kurtulmak için özellikle kırsalda askerî bir güç oluşturmak amacıyla 1891 yılında Türk. Tarih Dergisi. XXXII. s. Bu dönemde 67 68 Akçura. 9. Devlet. 25 . C. Birinci Dünya Savaşı. s.Tüm bu veriler ele alındığında yukarıda belirtilen durumlar Doğu ve Güneydoğu Bölgesi’ndeki yerel güçlerin nasıl güçlendiğini ortaya koymaktadır.

26 . Özellikle Züğürt Ağa. Urfa bölgesinde o dönem müftülük yapan Hasan Açıkalın hatıralarında Urfa’nın asayişinin aşiretler tarafından sağlandığını ifade etmektedir. Toprağa yerleşik olanların sayısı savaş öncesi ile kıyaslandığında fazla değildi.72 1925 yılında meydana gelen Şeyh Said Ayaklanması’nın dışında. Peri Yayınları. Urfa Kurtuluş Mücadelesi Hatıratı.71 Fakat bu süreçten sonra yeni kurulan Cumhuriyet’e rağmen feodalite düzeni devem etmekteydi.73 Bu isyanların büyük bir bölümünün ağa ve aşiret liderlerinin. Ankara. Cumhuriyet Dönemi’nde meydana gelen en önemli isyan şüphesiz Şeyh Said İsyanı’dır. Siyasal Kitabevi. 1994. Urfa Müftüsü Hasan Açıkalın. Birinci ve İkinci Ağrı Ayaklanması 1926-1927.70 Bu nedenlerden dolayı devlet Doğu ile bağlantısı zayıflamış bölgenin ileri gelen aşiretleri. Üçüncü Ağrı Ayaklanması 1930. isyanları hem askerî hem de ekonomik yönden desteklemeleri bu 70 71 Naci Kutluay. topraksız ve az topraklı köylüler çoğunluktaydı. Koçuşağı Ayaklanması 1926. ağa ve beylerin elindeydi. 258. 71. Yüzyıla Girerken Kürtler. s. Tatar Ramazan filmleri Türkiye’nin Cumhuriyet Dönemi’nden sonraki yıllara ait Doğu’daki gerçekliği tüm çıplaklığıyla yansıtmaktaydı. İstanbul. Zeylan Ayaklanması 1930. Bicar Tenkil Hareketi 1927. 1924 ile 1938 yılları arasında birçok Kürt kaynaklı isyan hareketleri de meydana gelmiştir. düzenli bir yol ağının bulunmaması yüzünden yok denecek kadar azdır. Bilhassa Urfa yöresindeki aşiretlerin birlik ve beraberliği büyük mazhara layıktır. Sanayi yok denecek kadar azdı. Mutki Ayaklanması 1927. Pülümür Ayaklanması 1930. Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi. 2001. Tendürek Ayaklanması 1929. Asi Resul Ayaklanması 1929. bölgede önemli rol oynamıştır. s. 259. (Sason Ayaklanması 1925. hayvan ve hayvan ürünleri ticareti söz konusudur. ekonomik açıdan oldukça zor bir durumdaydı. Savur Tenkil Hareketi 1930. Yine ulaşım yetersizliğinden kaynaklanan kapalı bir ekonomi egemen olup.Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgeleri’nde ilkel ve bitme noktasına gelmiş bir tarım hâkimdi. daha çok belirli ellerde toplanmış. Cumhuriyet’in ilk yıllarında Anadolu’nun bu feodal yapısında egemenlik. Milli Mücadele’ye girilirken aşiretlerin vatan savunmasında oynadığı rol takdire şayandır. ağaları. Dersim Ayaklanması 1937-1938). tamamen şeyh. 72 Refik Turan-Mustafa Safran-Muhammed Şahin-Semih Yalçın. Çevre illerle ve dış dünya ile ilişkiler. 21. Şurkav Yayınları. Öyle ki bu durum sonradan filmlere bile konu olmuştu. Ankara. 2002. Toprak. Halk. s.

arkasından da bunlardan birçoğunun aileleriyle veya tek başlarına Batı bölgelerine naklettirerek sürgüne göndermiştir. umumiyetle normale yaklaşmıştır denilebilir. Bu kooperatifleri memleketin her tarafına teşmil etmeği ziyade iltizam ediyoruz. 1934.74 M. Çalışan Türk köylüsüne işleyebileceği kadar toprak temin etmek memleketin istihsalatını zenginleştirecek başlıca çarelerdir”75 diyerek aşiret ve köylülere mesaj vermişti.düzenin yıkılması gerektiği düşüncesini Mustafa Kemal’de oluşturmuştu.76 1934’deki İskân Kanunun amacına uygun harekete edilerek Meclis’teki görüşmeler sırasında şu görüşlere yer verilmiştir:77 “Sağlık şartları uygunsuz olan yerlerden elverişli yerlere kaldırılarak nüfus kütleleri arasında ölümlerin azalmasıyla ve topraksız halkın toprak edinmesiyle inkişaflandırmaya (geliştirmeye) ihtiyaç 73 Semih Yalçın-Ali Güler. Dönem IV. 27 . 76 Fatih Öznur. s. Atatürk’ün TBMM Açık ve Gizli Oturumlarındaki Konuşmaları. Toprağın köylüye kazandırılması feodal düzenin yok edilmesine yönelik kıymeti harbiyedir. İstanbul. 462. M. Hayatı. 1993. isyan bastırıldıktan sonraki TBMM’in III. 2000. şeyh. 1932 yılında kanun teklifi haline getirilen ve 27 Mayıs 1934 tarihinde yasalaşan İskân Kanunu. Ankara. Bu sene zirai kooperatif teşkilatına başlanmış olması bilhassa memnuniyetimizi mucip oluyor. TBMM Matbaası. Atatürk. s. 1070. Kemal sözlerinin satır aralarında özetle şunlara değinmiştir: “Zîraatta geçen sene istihsal senesi. Ankara. 1992. C. Zîrai enstitülerin bir an evvel vücuda getirilmesine ehemmiyet veriyoruz. Ankara. 77 TBMM Zabıt Ceridesi. Düşünceleri ve Kişiliği. Berikan Elektronik Basım Yayın. açılış toplantısındaki konuşmasında bilhassa feodal düzenin ana yapısını oluşturan toprak sisteminde reform yaparak köylülere toprak dağıtılacağını ifade etmiş. gerek gerekçesi gerekse uygulanması açısından son derece önemli bir belgedir. C. C. Kültür Bakanlığı Yayınları. 3-4. Kezalik çiftçiye arazi vermekle hükümetin mütemadiyen takip edilmesi gereken lazım gelen bir keyfiyettir. Kemal. s. Özge Yayıncılık. Ankara. Karakutu Yayınları. bazı mıntıkalarda tabi tesirattan ziyade zarar oldu. II. 74 Mehmet Bayrak. s. III. Hükümet. Atatürk’ün Kürtleri. aşiret reisi gibi önderlerin isim listeleri istenmiş. ağa. XXIII. 2009. Kürtler ve Ulusal-Demokratik Mücadeleleri. Bununla beraber vaziyet evvelki senelerin darlığına nispetle. Vaat Edilmiş Toprakların Hikayesi. 132-133. bu amaçla ilk etapta sıkıyönetim ve askerî hareketin daha devam ettiği isyan bölgesindeki silahların toplanması ve bu bölgede toplumda bulundukları konum açısından asayişi bozabilme potansiyeline sahip bey. s. 75 Kazım Öztürk. 98-99.

s. Ancak yine de bu olaylara maruz kalan aşiretler bir süre politik güçlerini büyük oranda yitirdiği söylenebilir. Dolayısıyla sürgünler aşiretleri ilk etapta güçsüz düşürmesine rağmen. s. 28 .vardır. aşiret liderlerine gözdağı verilmiştir. aşiret reislerini sürmekle onları idaresiz bırakmış. Üçüncüsü dâhildeki seyyar aşiretlerle alâkadardır. 1946. Yörüklerin ve aşiretlerin seyyar halden meskûn hâle getirilmeleriyle zirai ve sınaî üretimi artırmaya ve meskûn hayatta ihtiyacı tekemmül eden kütleler arasında revaçlandırıp kıymetlendirilmiş olacaktır. ikincisi muhaceretle alâkadardır. yörük ve aşiretlerin iskân şartları belirlenmiş. demin lâyihada mevzuu bahs olan topraksız ve başkalarının toprağında çalışan topraksızlarla alâkadardır” diye belirterek asıl amaçlarının feodal düzenin temsilcisi olan aşiret düzenini yıkmaya yönelik olduğunu belirtmiştir. medenilik). şöyle aktarmıştır: 80 78 79 TBMM Zabıt Ceridesi. Aşiretleri dağıtma kanunu olan 2510 sayılı İskân Kanunu görüşmeleri yapılırken söz alan İçişleri Bakanı Şükrü Kaya konuşmasında 2510 sayılı kanunu savunarak:78 “Bu kanunun ismi her ne olursa olsun kanunun ihtiva ettiği (içine aldığı) ve istihdaf ettiği (hedeflediği) gaye bir umran-ı dahilîdir (bayındırlaşmak. reislere ve reislik kurumuna ise aşiret mensuplarının gözünde itibar kazandırmaya yaramıştır. Memleketin içinin istimarıdır ve vahdetinin (birlik) teminidir. İstanbul. aşiretlerin hükmi şahsiyetleri ve şimdiye kadar muhtelif şekil ve namlar altında hak sahibi olan aşiret teşkilatı lağvedilerek hükümete salahiyet verilmesi istenmiştir. Aşiret reislerinin sürülmesiyle meydana gelen otorite boşluğu ise idare tarafından doldurulamamıştı. 140. Dâhili iskân safahatı cümlesinden olarak göçebe. Yapılan tüm bu faaliyetler aşiretlerin sadece bir kısmını dağıtılabilmiştir. 80 Cemal Bardakçı. Dördüncüsü de.” 1934 yılında çıkarılan 2510 sayılı İskân Kanunu ile Doğu bölgesi ağa. s. Bu evvelemirde (ilk önce) nüfus ile alâkadardır. ancak bu uygulama aşiretleri zaman zaman güçsüz düşürmekle birlikte sosyo-ekonomik yapıdan ve yapılan uygulamaların başarıya ulaşamamasından ötürü aşiretçiliği daha da güçlendirmiştir. Toprak Davasında Siyasi Partiler. 35. Zira iskân ve sürgünler. Yayınevi Yok. Özer. 12-14.79 Cumhuriyet’in ilk döneminde oluşan bu konsensüsün oluşturmuş olduğu yapı ile merkezi hükümet arasındaki mücadeleyi ve bu mücadelenin halka yansımasını Diyarbakır’a vali olarak atanan Cemal Bardakçı. Doğu’da Aşiret Düzeni ve Brukanlar.

Cemal Bardakçı’nın da izlenimlerinden anlaşılacağı gibi Doğu’daki aşiret düzeni devlet düzeninden daha itibarlı hâle gelmişti. Köylerimizden kovulup aç kaldığımız zaman ağzımıza bir lokma ekmek mi sokmuştu. Hükümet. 81 Bunun yanında büyük medeni kanun gereği sınıf farkını gösteren unvanlar Meclis’in aldığı kararla ortadan kaldırılması feodaliteye büyük darbe vurmasına zemin hazırladı. 1. aletlerini zapt edip bizi kapı dışarı atan. 83 Taner Timur. canımızı korumak için ne vakit ne gibi tedbirler almıştı. Bizden vergi alan. S. yalancı şahitler dinletmek suretiyle mahkemelere istedikleri şekilde karar verdiren.— Köylüye aşiret mensuplarına. Milliyet gazetesinin 27. 27.11.1934 tarihinde yayınlanan “Meclis’te Büyük Gün Sınıf Farkını Gösteren Unvanlar Yıkıldı”82 adlı manşeti bu darbenin yankısını göstermekteydi. Bunca zulme. cefaya niçin katlandınız. Feodalizme karşı atılan bu dönemdeki en büyük adım ve en son adım 1945 yılında çıkarılan Çiftçiyi Topraklandırma Kanunu olarak lanse edilebilir. Aslında birçok kez 81 82 Hâkimiyeti Milliye. Bu arada Hâkimiyeti Milliye’de topraksız çiftçilere toprak dağıtılacağıyla ilgili haberler yer alması ilginçtir. arzu ettiklerinde yok eden. istedikleri zaman elimizdeki geçim vasıtalarını. Ankara. 29 . 02. ağalar şeyhlerdir. s. 1953. Bu dönütü isteyen hem siyasiler hem de bölgenin gücünü elinde tutan aşiretler. İmge Yayınevi.1930. s. bize ne verdi? Bir karış toprak mı vermişti.83 Çok partili hayata geçişle birlikte Demokrat Parti’nin bölgenin oyunu almak için aşiretlerle işbirliğine gitmesi ve bu aşiretlerin parlamenter olarak Meclis’e girmesi feodalitenin güçlenmesine neden olmuştur. hükümet edenlerin hanümanlarını söndüren. 4. tapu nüfus kayıtlarını keyflerine gör değiştiren onlardı.07. S. Türk Devrimi ve Sonrası. 3468.11. çift hayvanlarını. malımızı. 3162. Neden hükümetin himayesine sığınmadınız dediğimiz zaman hemen şu cevabı alıyordum. 195.1934. ikincisi ise toprak mülkiyetini üretim artıracak şekilde yeniden düzenlemekti. Milliyet. — Efendim hangi hükümet? Bizim jandarma kumandanımız da kaymakamız da valimiz de beylerimiz de reislerimizdir. Her an tecavüze uğrayan namusumuzu. Bunlardan birincisi büyük toprak sahiplerinin siyasi gücünü kırmak. Bu kanunun iki amacı vardı. s.

tüm bu insanların oylarını elinde bulunduran ağa veya aşiret reisleriyle görüşmenin en azından realite ve pragramatik düşünce boyutunda partilerine büyük kazanç sağlayacaklarını bilmektedirler. Başbakanlık Arşivi Belgelerine Göre Osmanlı İmparatorluğu’nda Oymak. Hâlen siyasiler aday belirlerken direk aşiret reislerinin yanına koşmaktadır. 74-75. Kurmanclar ve Zazaların Kimliği. s. Sivas. ancak Halep valisi Rağıp Paşa’nın yardımları ile fazla kayıp vermedikleri ve güçlerini korudukları bilinmektedir. 30 .1) Düğer Aşireti Bölgenin en büyük aşiretleri arasında yer alan Düğer Aşireti. Saklanan Gerçek. Çünkü hâlen yerel düzeyde etkinlik kazanmış olan aşiretler reisleri siyasetteki patronaj avantajını kendi lehine çevirebilmektedir. Adana. Diyarbakır. Siverek. 86 Rışvanlıoğlu.86 Aşiretin Urfa.4) Urfa’daki Aşiretler 3. Netice itibariyle jandarmanın. 2009. valinin. Politikadan Kimlik Siyasetine Kürt Raporu.85 Düğer Aşireti’nin 1747 yılında Milli Aşireti’nin saldırısına uğradıkları.bu yapı sallantıya da uğratılmış olsa da arz talep ilişkisi içerisinde yapının bozulmamasını lehine kullanan taraflar bulunmaktadır. Her ne kadar bu yapıyı bozmak için bir takım adımlar atılsa da (tarım reformunun kurulması. Kerkük. s. maalesef bugün dâhi Doğu’da varlığını tüm olanaklarıyla devam ettirmektedir.84 3. insan haklarından en önemlisi çağdaşlaşmadan bahsetmek biraz gülünç olacaktır. Aşiret ve Cemaatler. 134. 84 85 Doğu Ergil. Örneğin aşiret reisi olan bir parti ilçe başkanı. İstanbul. ilçe kaymakamının önünde “Ben uyuşamadığım kaymakamın buradan tayinini çıkartırım” diyebilecek kadar kendini güçlü hissediyor. Şam. s. Feodalite. sanayileşme gibi) ne yazık ki bu yapı bozulamadı. Timaş Yayınları. Osmanlı’dan beri Kerkük. Türkay. emniyetin bazen bu güçler karşısında otoritelerini yeterince kullanamadığı dönemler olmuştur.4. Bu düzen yıkılmadıkça demokrasiden. 535. Rakka ve Urfa bölgesinde varlıklarını sürdürmektedirler. Onlar binlerce kişiyle konuşmaktansa.

Özellikle aşiret reisi Hakkı Bucak. Aşiretler Raporu. 89 Perinçek.88 3. Aşiretin 7000 kişililik bir mensubiyeti bulunmaktadır. Özellikle topluluk Milli Mücadele Dönemi’nde vatanın savunulması için büyük mücadele vermiştir. Cumhuriyet’in kuruluşundan sonra Şeyh Said İsyanı sırasında. Türkiye Cumhuriyeti’nin kuruluşundan bu yana TBMM’de temsilcileri vardır. bölgede özellikle siyaset konusunda pasifliğiyle tanınmaktadır.4. Tileyli köyleri ve Adıyaman’ın Tokris köylerinde yoğun olarak yaşadıkları anlaşılıyor.90 Aşiretin Milli Mücadele’de önemli destekleri 87 88 Ahmet Özer.89 3. s. 90 Rışvanlıoğlu. 31 . Şanlıurfa Belediyesi Kültür ve Sosyal İşler Müdürlüğü Yayınları. s. 129. Çemişgezek. Zaza olup.Kabahaydar. yöre ağızlarına göre isimlendirilen Beğdilli. Bekdili Aşireti’dir.3) Badıllı Aşireti Osmanlılar zamanında iskân edilmiş olan Oğuz Türk boylarının en güçlü topluluklarından biri de. 314. 200 yıl kadar önce Diyarbakır’dan Siverek’e yerleşmişlerdir. 42. 2007. s.2) Bucak Aşireti Köken olarak Diyarbakırlı olan Bucak Aşireti. Milli Mücadele’de Urfa. Bucak Aşireti. Müslüm Akalın.4.87 Yerleşik bir yaşam tarzı benimseyen Düğer Aşireti. Yassıada’da bir süre tutuklu kalmasına rağmen Siverek’deki iktidarlarını muhafaza etmişlerdir. Modernleşme ve Güneydoğu. Aşiretin 25000 kişilik bir nüfusa sahip olmasına rağmen. Cumhuriyet’ten yana tavır almış ve isyancılara karşı mücadele ettiler. 521. Badıllı. 1998. Mağarcık. Şanlıurfa’nın Siverek ilçesine bağlı bölgelerinde yaşamlarını sürdürmektedirler. İmge Yayınevi. Ankara. s. Saklanan Gerçek. Kurmanclar ve Zazaların Kimliği. Beydilli. çeşitli kabileler halinde yaşadıklarından kendi aralarında birlik olduğu söylenemez. Aşiretin kökeninin seyitliğe dayanması nedeniyle Urfa bölgesinde sevilen sayılan bir aşiret olarak göze çarpmaktadır. Şanlıurfa.

96 91 92 Akalın. s. Kanatlı. Karakeçililerin Türkmen yörükanı taifesinden yani Türkmen topluluğundan olduklarını kaydetmektedir. Alaşehir gibi yerlde aşiretin izlerine rastlamak mümkündür. Pınarbaşı köyleriyle Hilvan ilçesine bağlı Yedikuyu. Aşiret ve Cemaatler. sözünü edilen vesikalara dayanarak. Başören. Türkmen taifesinden olup sonradan Kürt’leşen topluluklardandır. 54. Siirt. 32 . diğer Türkmen (Oğuz) kuvvetleri olan İzoli. Aşiretler Raporu. Beğdili (Badıllı). s. Osmanlı kaynaklarında konar göçer Türkmen taifesi içerisinde gösterilmektedir. Bunun yanında Badıllı Aşireti. Kumrulu. Türkay. Eskişehir. s. Kırşehir. 309. s. Milli Mücadele’de Urfa. 93. 325. Karahanlı Aşiretleri gibi üzerlerine düşeni yapmışlardır. Birecik. 93 Perinçek. Siverek kuvvetleri içinde yer alan Karakeçililer. 96 Perinçek.94 Cumhuriyet Dönemi’nde de Karakeçililer devlete sadakatle bağlı kalmışlardır.91 Badıllıların. Ruha (Urfa). Türkay. 1993. Kula. Karapınar köylerinde ağırlıklı olarak yaşamlarını sürdürüyorlar. AAM. Adana. 94 Türkay. Ağızhan. Diyarbakır. Aydın. Millî Mücadele’de Güney Cephesi Urfa. Manisa. s. 40-62. 117.olmuştur. Rakka. Akkoyunlu Devleti’nin kuruluşunda da bulundukları belirtilmektedir. Hamurkesen. Kütahya. Bursa.92 Aşiretin Külaflı. Milli Mücadele’de Urfa ve havalisindeki millî faaliyetlerde ve özellikle yörenin Fransız işgalinden kurtarılması ile bazı iç isyanların bastırılmasında. C.93 3. Ankara. s. Aşiret ve Cemaatler. Haymana.4) Karakeçili Aşireti Karakeçili Aşireti. Eşme (Kütahya). 95 İsmail Özçelik. Siverek.4. Trablus-Şam. Başbakanlık Arşivi Belgelerine Göre Osmanlı İmparatorluğu’nda Oymak.95 Aşiretin 8400 kişilik bir kitlesi bulunmaktadır. Aşiretler Raporu. Ankara. Balıkesir. Başbakanlık Arşivi Belgelerine Göre Osmanlı İmparatorluğu’nda Oymak.

257. Şeddadi gibi büyük aşiretler de bulunmaktadır. Mirdis.99 Şanlıurfa yöresinde bu aşiretlerin yanında hakkında bilgi konusunda yetersizlik bulunan diğer aşiretler şunlardır: Acem. Aşiretler Raporu. Übeyyan. Bınilset. 739.3. Seyit Eyyüpoğlu. Arap. Dindar. Barazlı. Siyale. s. Meşhur. Kuri. Kuran.100 97 Türkay. Cümeyle.10. Mersavi. Şarkiyan. Milli. Cenap Gülpınar ve Sabahattin Cevheri. Binimuhammed. s. Sarsap. 99 Aksiyon.98 Ünlü edebiyatçı Abdülkadir Karahan da bu aşirettendir. 34.4. Pijanlı. İzollular. İzol. 327. Çakallı. Suruç.4. Canbeyli. Übeda. 100 Perinçek. Çuvan. Allahverdi. Hamamviran. S. Bu aşiret Osmanlı kaynaklarında İçel. s. 168-171. Didanlı. Divan. Delikanlı. Baziki(Bezki). Başbakanlık Arşivi Belgelerine Göre Osmanlı İmparatorluğu’nda Oymak. 5. 8000 kişilik bir mensubiyete sahiptir. Hindiba köylerinde yoğun halde yaşarlar.6) Şeyhanlı Aşireti Urfa’nın Hilvan. Doğan. Kepit Kuyu. Aşiret ve Cemaatler. Konaklı. Siverek ilçesine bağlı köyler ile Karahan. Kofbinik. Siverek ilçesinde yoğun olarak yaşamaktadırlar. Tamah.97 Aşiret. 3. Behiman. Kurkanlı. Hoya. Ağovat. Aşiretin reisi Ömer Cevheri ilk olarak 1950’de Parlamento’ya girerek aileyi temsil etmiştir. Güvercin. Önceler. Silan. Atmanlı. Advan. Hartavi. kentin ünlü aşiretlerini Meclis’te temsil eden isimlerdir. Maraş sancaklarıyla Antalya ve Siverek sancaklarında iskân edildikleri ifade edilmektedir. Dinar. 33 . Adana.5) Karahanlı Aşireti Karanlılar. Şeyhanlıların en önemli özelliği siyasette kendilerini belirgin halde göstermekte olmalarıdır. s.2007. Derdere. Turkan. Aşiretler Raporu. Alaaddin. Urfa’nın en büyük aşiretlerinden biri olan Şeyhanlılar Meclis’e bugüne kadar dört milletvekili göndermiştir. 98 Perinçek.

merkezî yönetimi taşrada gücünü kaybetmeye başlamasından ve tımar sisteminin bozulmasından yararlanıp bir gelişme göstererek. Osmanlı. 34 . s. Türkiye’de Geri Kalmışlığın Tarihi. XVII. Bu dönemde çıkan Celali İsyanları. aşiretin nasıl bir güç olduğu realitesini gözler önünde somutlaştırmaya yarayacaktır. yüzyıl başlarında. bu yüzyılın sonunda bir kurum hâline geldiler.102 Bu. Osmanlı İmparatorluğunu zor durumda bırakarak halkın merkezî yönetime olan bağlarını da koparıyordu. Editör: Güler Eren. birer kuvvet olarak değerlendirilirse bu gücün oluşmasında bir takım nedenlerin etkili olduğu gerçeğini de belirtmek gerekir. Ankara. artık gittikçe güçlenen bey ve ağaların egemenliğine girmiş. yüzyılın ikinci yarısından itibaren Osmanlı Devleti’nde çıkan ayaklanmalardan. Bu dönüşümden yararlanan ülke içerisindeki varlıklı kişiler bazı haklar elde ederek yönetimde söz sahibi olmaya başladılar.3. s. Bu faktörleri değerlendirilirken aşiret oluşumunu bir bütün şeklinde düşünmek. Osmanlı İmparatorluğunun kendi yetkisini taşrada başka kişilerle paylaşma yoluna gittiğinin kanıtıydı. 193. Özcan Mert.1) Yönetim Boşluğu XVII. Topluluk olarak aşireti bu denli güçlü tutan bazı faktörler vardır ki. Aşiret kavramının ve onun vazgeçilmez olmazsa olmazları bu gücü resmileştiren ve bu kavrama anlam yükleyen faktörlerdir.5) Aşiretlerin Yerel Güç Olmasında Etkin Olan Faktörler Aşiretler.5. “Osmanlı Devlet Tarihinde Ayanlık Dönemi”. bunlar aslında aşiretin toprağa sarılan damarları şeklinde düşünülebilir. C. Osmanlı Devleti’nde üst üste gelen başarısızlıktan sonra özellikle yönetim anlayışında bir dönüşüm yaşandı. köylü çağımıza dek sürecek yalnızlığa ve yoksulluğuna terk edilmiştir. XVIII. yüzyıla kadar Osmanlı yönetiminde en azından taşrada bir otorite sağlanmıştı. Tüm bunların yanında Osmanlı ülkesinin artık bir isyanlar ülkesi olduğu gerçeği artık kavranmaya başlanmıştı. VI. Yeni Türkiye Yayınları. Osmanlı toplumu.101 Bu kişiler. 1996. 179. 3. XVII. Bu amiller şöyle değerlendirilebilir. yüzyılda 101 102 Cem.

Devlet nezdinde görülen bu neticeyi Yusuf Akçura. Kürt Tarihi. Yusuf Akçura’nın ifade ettiği gibi her yönden zaafa uğrayan bir devlet profili çiziyordu. İsyanların altında kesinlikle haksızlık veya bazı vergi gibi angaryalar bulunmamaktadır. Devlette görülen gevşeme içinde merkeziyetçi yapı giderek zayıfladı ve III.103 Osmanlı devlet yönetiminde meydana gelen bu değişim ve dönüşüm beraberinde merkezden uzak ve sarp yerlerde otoritesizliği oluşturdu. Türkiye Tarihi. C. Mahmut Dönemi’nde had safhaya ulaştı. s. XVIII ve XIX asırlarda Osmanlı Devletinin Dağılma Devri. Aşiretler ve İsyanlar.104 “Devlet böyle zaf(kuvvetsizlik). İsyan eden aşiretlerin amacı bağımsızlıklarını kazanmaktı. Yönetmeni: Sina Akşin. 83-84. yani saltanat makamı gittikçe zaafa uğramıştır.105 Bunun gibi Abdülhamid Dönemi’nin ilk dönemki anarşisinden faydalanan Şeyh Ubeydullah. hususu ile uzak vilayetlerin merkezle rabıtalarla büsbütün gevşemiş ve Osmanlı imparatorluğu. Osmanlı devlet yönetiminde meydana gelen değişimlerin derebeyliğin oluşumda büyük katkısı olduğu gibi ağaların ve aşiretlerin de güçlenmesine yol açtığı iddia edilebilir. 1997. Cem Yayınevi. 175.” Osmanlı Devleti. 103 Metin Kunt. Selim ve II. s. Yay.merkezin siyaset gücü. şöyle değerlendirir. zaten kendi içerisinde bağımsız yaşayan feodal toplumun temeli olan aşiretler ve ağaların da daha da güçlenmesine zemin hazırladığı söylenebilir. Yukarıdaki izlenimlerden yola çıkılarak bu durumdan sadece faydalanan ayanlar olmadı. Ankara. Osmanlı merkez teşkilatındaki otoritesizliğin bir sonucu olarak isyana kalkışmıştır. 5. s. Sonuç olarak ifade edilebilir ki. 35 . Mahmut’a karşı merkezî otoritenin güçsüzlüğünden faydalanan Botan Emiri Bedirhan Bey isyan etmiştir. III. iğtişaş ve inhilal(dağılma) içinde bulunurken zaten pek sağlam rabıtalarla bağlanmamış olan vilayetlerin. çözülüp dağılmağa müsait bir hâle gelmişti. 104 Akçura. 105 Süleyman Özcan. Bu amaçla II. “Siyasal Tarih 1600-1789”.

151. yani bir tür jandarma kuvveti oluşturuldu. II. Devlet.3. s. Abdülhamid bölgeden habersiz olduğu için ilk zamanlarda bu aşiretlere destek veriyordu. Abdülhamid’i bu fikrinden vazgeçirdi.” Lazerev’in Hamidiye Alayları kuruluş gerekçesine Ahmet Akgündüz de katılmıştır. Özge Yayınları. İran’a karşı saldırı aracı durumuna getirme amacı yanında önemli amaçlarından biri de. 2003. s. 107 Bruinessen. Kazaklar model alınarak kuruldu. Kürtleri Türk idarî makamlarının sıkı gözetimi altında durmaya alıştırmaktı. s. Kürdistan ve Kürt Sorunu isimli eserinde alayların kuruluş gerekçesini şöyle açıklamaktadır: 109 “Hamidiye Alayları ile Kürtleri Rusya karşısında güçlü bir askerî siper.108 Bu alaylarının kuruluş gerekçeleri müelliflerin bakış açılarına göre farklılık arz etmektedir. Akgündüz. Abdülhamid.107 Hamidiye. Bu milislere. Çağlayan Yayınları. Hıristiyan ulusal azınlıkların. bu genel yönelime ters düşer gibi görünen önlemlere başvurdu. 1997. Lazarev. Bu müelliflerden M. s. Abdülhamid. Aslında önceleri II. Abdülhamid’in Doğu Politikası ve Hamidiye Alayları. Emperyalizm ve Kürt Sorunu. göçerlerin yerleşikliğe geçmesini ve aşiret yapılarının çözülmesini amaçlamışken. 35. beraberlik ve huzurun tesisi için seleflerinden farklı metotlar denedi.106 Fakat daha sonraki gelişmeler II.S. 286. Şeyh. (Çev: Mehmet Demir Özge). özellikle de Ermenilerin yükselen özgürlük hareketlerine karşı kullanmak amacıyla kuruldu. İstanbul.2) Hamidiye Alayları II. Ruslara karşı bir savunma hattını oluşturma fikri amacını güden.5. 285. Ankara.S Lazarev. 109 M. Abdülhamid’in selefleri. sultanın adı verildi: Hamidiye. 108 Bruinessen. 1876 yılında tahta geçmesi akabinde ülkede birlik. 36 . Ağa. Kürdistan Üzerine Yazılar. Kürt başıbozuklarının önünü almak. Bu amaçla 1891 yılında İmparatorluğun Doğu eyaletlerini denetlemek üzere aşiret reislerinin yönetiminde bir aşiret milisi. Bununla birlikte. II. İslam kardeşliğini ön plana çıkaran Korucu Sistemi’n temelini oluşturduğunu 106 Cevdet Ergül.

Mesela bir Kazak teşkilatları var ki. olası bir Rus-Osmanlı savaşında aşiretlerin Ruslara karşı kullanılması. Medya Güneşi Yayınları.113 “Sultan Abdülhamid’in fikir ve düşüncelerine önem verdiği. İstanbul. 35.ifade etmektedir. s. Erzurum ve Bitlis taraflarına yaptığı bir seyahat dönüşünde Padişahın Anadolu’yu nasıl buldun sorusuna şu cevabı verir: Padişahım. telim ve terbiyeye tabi tutuyorlar ve sonra hepsini yine serbest bırakıp evlerine gidiyorlar. Anadolu her bakımdan tamamen ihmal edilmiştir. 54. 1994. Bağ. 111 Bayram Kodaman. s. İstanbul. 37 . 113 Osman Aytar. Şeyh Şamil'in torunlarından Müşir Mehmet Zeki Paşa.” Hayderani. Köprü Dergisi. 1987. Osmanlı Araştırma Vakfı. sürülerinin başında çalışma imkânı veriyorlar. 2007. Bu alayların teşkilatlandırılmasında IV. Van. “Güneydoğu Sorunu ve Hamidiye Alaylarına Dair Birkaç Belgede Anlatılanlar”. 36. Zeki Paşa’nın bu raporundan sonra padişahın emri ile İbrahim ve Kerim Paşaların öncülüğünde Hamidiye Alayları’nın kurulduğunu ifade eder. 112 Nazmi Eroğlu. Anadolu Islahat-ı Umumî Müfettişi Mehmet Şakir Paşa. 98. Hamidiye(Aşiret) Alayları’nın kurulması 1890 yılı içerisinde tasarlanmış ve o yıl içinde teşebbüse geçilmiştir. 110 Ahmet Akgündüz. TKAE Yayınları. s. S. İstanbul. asayişin bozulmasına neden olan aşiretlerin denetime alınması. Teftiş-i Askerî Komisyonu üyesi Miralay İbrahim Bey görev almıştır. hakikaten örnek alınmağa değer.112 Hamidiye Alayları’nın kuruluş nedenine aşiret mektebinden mezun olan Hasan Sıdık Hayderani’nin yaklaşım tarzını kaleme alan Osman Aytar. Güneydoğu Meselesi ve Çözüm Yolları. Hamidiye Alaylarından Köy Koruculuğuna. hudutları içindeki aşiretlerden çok istifade ediyorlar. Ermenilerin hareketlerine karşı durulması. Hududumuzun öbür tarafındaki Moskoflarsa. bize örnek teşkil edecek derecede gayret göstermektedirler. bahçe ve tarlalarında. Ordu kumandanı Müşir Zeki Paşa. Sultan Abdülhamid Devri Doğu Anadolu Politikası. yabancı devletlerin aşiretleri kışkırtmalarının denetlenmesi amaçlanıyordu” şeklindeydi. 68. s. Bunları silâhaltına almıyorlar ama yılda bir buçuk ay belli bir yerde topluyorlar. Ruslar.110 Hamiye Alayları ile ilgili bir çalışma yapan Bayram Kodaman ise Alayları’nın kuruluşuna yaklaşımı: 111 “Hamidiye Alaylarıyla. Ankara. 1992.

müelliflerin de ifade ettiği gibi Doğu’da düzenin sağlanması.114 Alayların kurulmasının akabinde özellikle yöneticilerin etkisiyle bu alay komutanlarına çeşitli hediyelerle bağlılıkları pekiştirildi. Ankara. Bu süreçte Hamidiye Alayları ile İttihatçılar arasında isyan ve çatışmalara varan olaylar yaşanmıştır. Bu bölgelerde yüz civarında aşiret alaylarının kurulduğu görülmektedir. 1993. 127. s. Örneğin Ağrı Bölgesi’nde çok önemli bir yere sahip Tutak arazileri Öztürk ailesine. Ankara. 98. ilerleyen zamanlarda meydana gelen gelişmeler mukabilince bir takım bozuklukları da beraberinde getirdi. yine Cizre yöresi İbrahim Paşa’ya armağan edilmiştir. Hamidiye Alayları kurulduktan sonra özellikle Abdülhamid’in istediği bir biçimde görevini yerine getirirken. Ancak daha sonraki yıllarda gerek Avrupalı devletlerin baskısı. Ruslara ve Ermeni karşı bir müdafaa hattı oluşturulması için kurulmuştur. s. daha sonra bir kısmı düzenli ordu saflarına kaydedilirken kalanlarda zaman içerisinde tasfiye edilmiş oldu. dışarıya karşıda özellikle Ruslarla yapılan savaşlarda büyük yararlıklar göstermiştir. Doğu Anadolu’da Göçebe Kürt Aşiretleri. İsmail Beşikçi. İsmail Beşikçi’nin belirttiği gibi 1891 yılında kurulan 36 adet alayın kuruluşu derebeyliğin geniş çapta kökleşmesine sebep olmuştur. Yurt Kitap Yayın.Hamidiye Alayları’nın kurulması iki bölgede gerçekleştirildi. gerekse de İttihat Terakki Partisi’nin alayları ortadan kaldırma isteği nedeniyle 1909 yılından sonra alaylar önce silahsızlandırılmış. Hamidiye Alayları içerisinde önemli bir yere sahip olan aşiret ileri gelenleri ve ağalar bu alaylar sayesinde güçlerine güç kattılar. Kürt Toplumu Üzerine(1971’den Önceki Yazılar). Zaten bu işin sonu kurucuları Abdülhamid’in İttihatçılar tarafından devrilmesinden sonra görülmüştü. İlki Erzurum diğeri ise Urfa bölgesidir. 38 .115 Geniş yetkilerle donatılan bu birlikler içte amaçlanan disiplin ve düzeni kurmaya çalışmış. Hamidiye Alayları. Alayların merkezî ise Erzincan oldu. 114 115 İsmail Beşikçi. 1992. Bunların içerisinde en güçlü aşiret birliği Doğu’da Hasenali Aşireti reisi Mustafa Bey ile Urfa bölgesinde Milli Aşireti reisi İbrahim Paşa’dır. Yurt Kitap Yayın.

362. ilk defa Turgut Özal’ın başbakanlığı döneminde teröre karşı bölgeyi iyi tanıyan insanlardan oluşturuldu. 1996. 17. 241. S. 14. s. Mehmet Ali Kışlalı. Bu unvanlar sayesinde güçlerine güç kattılar ve gün gelince bağımsızlıkları ilan etme cüretini bile kendilerinden aldılar. devlete muhalif olanlara karşı devletin yanında yer alan yöre halkının isyancılara karşı oluşturmuş olduğu milis kuvvetlerdir.116 Güneydoğu’da halkın büyük çoğunluğu devlet yanlısı olduğundan sistemin oluşturulması hiçte güç olmamıştır.3) Koruculuk Sistemi Koruculuk sistemi. alaylara seçildikten sonra diplomalı birer paşa unvanı aldılar. Genel olarak değerlendirilirse Hamidiye Alayları.117 Koruculuk uygulamasına ilk olarak aşiretlerin etkisinin tam anlamıyla sürdüğü illerden Hakkâri’de başlandı. 199. Güneydoğu. onlara verilen haklar neticesinde güçlü birer derebeyi yetiştirdi denilebilir. Koruculuk sistemi.118 1985 yılında Beytüşşebap’ta Jirki’lere ve Jirki Aşireti’nin reisi Tahir Adıyaman’a ilk koruculuk teklifi yapıldı. Özellikle alaylara güçsüz aşiretler seçilirken. kuruluş amacı nedeniyle önceleri görevini yerine getirirken daha sonra dağ fare doğurdu misali feodalitenin kökleşmesine etkileri oldu. Bunun yanında 116 117 Aksiyon. Politikadan Kimlik Siyasetine Kürt Raporu.II. Abdülhamid’in tahttan indirilmesinden sonra teşkilatın mahiyeti ve adı değişmiştir. Devlet. s. 3.5. 39 . Nitekim de Tahir Ağa bu teklifi kabul ettiği görülmüştür.1999. korucubaşı olmayı kabul eden aşiret reisleri ile ittifak kurup silahlı adamlarına maaş ödeyerek üretici olan bu insanları memurlaştırdı. 118 Ergil. Milanlı İbrahim. Ümit Yayıncılık. Düşük Yoğunlukta Çatışma. Hamidiye ismi 1910 yılında İttihat ve Terakki Partisi tarafından son yapılan düzenleme ile Aşiret Hafif Süvari Alayları ismini almış daha sonra çıkarılan nizamname ile 1910 yılında ortadan kaldırılmıştır. Sistemin ana damarı halkın devletin yanında yer almasıdır. Ankara. Örneğin önceleri bölgede tanınmayan Miranlı Mustafa.07. s.

s. 123 Aytar. 120 Aytar. Koruculuk sisteminin amacı teröre karşı olduysa da korucu olan aşiretlerin işsiz gençleri Örneğin zamanla Şanlıurfa’nın aşiretlerini Siverek güçlendirdikleri ilçesinde Bucak görülmüştür. 1992. s. 40 . s. devletin başvurduğu yeni yol ve yöntemler de çok geçmeden etkisiz kalmaya başladı. Hamidiye Alaylarından Köy Koruculuğuna. İstanbul. Özellikle 1988-1989 yıllarında koruculuk sisteminde meydana gelen önemli orandaki çözülme üzerine.gerçekleştirilen faaliyetler sonucu. 180. Yani koruculuk aynı zaman da siyasi bir gücü elde edilmesinde de yardımcı olmuştur. 225. 122 Aytar. koruculuk sayesinde ve siyasetle ilgilenmeleri sonucu ilçede büyük güç elde etmişlerdir. boşaltılan köylere yerleşmeleri bir yana bu sistemin en büyük zararı Hamidiye Alayları’nda olduğu gibi. 119 Osman Aytar. aşiret kültürünün yaygınlaşmasına katkıda bulunduğunu söylenebilir. Ezdinan Aşireti lideri kendisi Çatak ve civarındaki en büyük korucubaşlarından biridir. Hamidiye Alaylarından Köy Koruculuğuna. s.120 Devlet. 1990’ların başında korucuların bazı yasa dışı işlerle ilgilenmeleri ve günümüzde ortaya çıkan faili meçhul cinayetlerle isimlerinin lanse edilmesi sonucu bugün aşiretlerin güç dayanağı olan koruculuğun sorgulanmasını ortaya çıkarmıştır. 182. Hamidiye Alaylarından Köy Koruculuğuna.121 Koruculuk sisteminin kurulması Hamidiye Alayları’nın kuruluşu kadar aşiret sistemini güçlü kılmadıysa da. korucuların yararlanacağı maddi teşvik ve avantalar da her geçen gün çoğaldı. kan davası olan aşiretlerin korucu olmasının özendirilmesi. Hamidiye Alaylarından Köy Koruculuğuna. Hamidiye Alaylarından Köy Koruculuğuna. s. 121 Aytar. Koruculaşan aşiretlerin işlediği suçların görmezlikten gelinmesi.122 Aşireti. 181. koruculuğun yaygınlaşmasını sağlamak için elindeki her türlü olanağı ve aracı kullandı. zorunlu göçteki etkileri.123 Sonuç olarak korucuların işledikleri suçlar. çeşitli dönemlerde Kulp’ta 500’den fazla119 Van’da ise 150’ye yakın kişi korucu yapılmıştır. Doğu ve Güneydoğu’daki aşiretlerin yapısını güçlendirmesine sebep oldu. Medya Güneşi Yayınları. Kardeşi de CHP Van il başkanlığını yapmıştır. Yine Hacı Özbek. 179.

3.5.4) Çok Partili Hayata Geçiş Tek partili dönemde Doğu illerini temsil eden milletvekilleri, genellikle hükümetin hoşuna giden, merkezle sürtüşmeyen bu bölgedeki feodal beylerden olurdu ve seçim diye nitelenmesine rağmen tepeden tayin edilirdi.124 Bu yüzden bu güç odaklarının en azından siyasi anlamda kendi güçlerine dayanarak oluşturmak istedikleri ortam olanaksızdı. Geniş halk tabakalarının katılımına ve dolayısı ile halkın gücüne dayanan çok partili hayata geçiş, her alanda olduğu gibi aşiret sistemini de güçlü kılmıştır. 194050’li yıllarda aşiret liderlerinin aşiret fertleri üzerinde belli bir ağırlıkları olduğu için şeyhler, ağalar, kendi aşiretlerine kabilelerine bağlı kişileri oy verme konusunda rahatlıkla yönlendirebiliyorlardı. Bu durumu fark eden siyasi partiler, şeyhler ve aşiret ağaları ile yakın ilişki içine girip, onları sistemin imkânlarından yararlandırarak milletvekili adayı, belediye başkanı adayı, yerel parti temsilcisi, parti il, ilçe başkanı yapmak, ihale vermek, yakınlarını işe alarak, seçimde desteklerini almaya çalıştılar. Özellikle aşiretleri kullanarak siyasi manada oy toplama yöntemini başarılı bulan siyasi partiler sonraki seçimlerde de aynı metoda başvurdular. Artık aşiret reislerini farklı düşüncede siyaset yapan siyasi partilerde görmek mümkün oldu. 1950 genel seçimleriyle beraber tıpkı İttihat ve Terakki’deki gibi bu Kürt ağaları bu sefer siyasi partilere ayrılıyorlardı.125 1991 milletvekili genel seçimlerine kadar Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nden seçilen milletvekillerinin %90’ının ağa, bey, şeyh ve aşiret kökenli oldukları düşünülürse, çok partili hayatın aşiret sistemine verdiği güç daha iyi anlaşılır. Daha önce de değinildiği gibi 1999 milletvekili genel seçimi sürecinde Urfa’da, destekledikleri siyasal partinin parti binası önünde duran çok sayıdaki arabanın üzerinde mensubu oldukları aşiretin ismi yazılıydı. Bu, aşiretin kendi gücünü siyasi alanda pazarlamanın bir biçimi olarak da görülebilir. Bu ilişki sayesinde, aşiret fertleri hem bürokratik, hem de ekonomik yönden şeyhlere ve aşiret liderlerine bağımlı kaldılar. Ancak paradoksal bir biçimde, çok partili hayatla birlikte serbest piyasa koşullarının oluşması, hem teknik alanda meydana gelen gelişmeler tarımda makineleşme, kitle iletişim araçlarının artması,
124 125

Aladağ, Milli Mesele ve Doğu’da Feodalite, s. 164. Güneydoğu Sorunu ve Çözüm Arayışları, Ekonomik ve Sosyal Etüdler Konferans Heyeti, İstanbul, 1992, s. 42.

41

hem de göreceli bir biçimde açık toplum olma yönünde gelişen süreç demokratikleşme açısından düşüncelerin ifade edilebilmesi aşiret sistemini çözme yönünde dinamikler ortaya çıkardı.

III. BÖLÜM
SİYASET ve AŞİRET LİDERLERİ
42

3.1) 1950-1961 Yılları Arasında Mecliste Görev Yapan Urfa Milletvekilleri Bu dönem milletvekilliği yapan kişiler IX, X, XI. Dönem Urfa’yı Meclis’te temsil eden parlamenterlerdir. 1946 milletvekili genel seçimlerinden sonra Demokrat Parti(DP)’nin halkın ayağına gitmeye başlaması halkın teveccühünü kazanmaya yetiyordu. 1950 milletvekili genel seçimlerinde Türkiye geneline göre Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde Demokrat Parti, Cumhuriyet Halk Partisine karşı büyük üstünlüğe sahip olmuş, bilhassa 1954 genel seçimlerinde bölgede tek parti konumuna gelmişti.126 DP’nin bölgede birinci parti olmasında dört temel faktörün ön planda olduğunu ifade etmek daha doğru olacaktır. Bunlardan ilki din faktörüdür. Tarikatların ve onların dini liderleri olan şeyhlerin Kürtler içerisindeki etkinlikleri öteden beri mevcuttur. Ancak şeyhlerin dini otorite olmalarının ötesinde siyasi etkinlik sağlamaları ve Kürt toplum hayatında siyasi önderler hâline gelmeleri daha yakın zamanlarda olmuştur.127 Bölgede söz sahibi olan şeyhler ve dervişler halk üzerinde tam denetim sağlayabiliyorlardı. Bu kapsamda Doğu’da iki tarikatın güçlü olduğu söylenebilir. Bunlardan biri Nakşibendî diğeri Kadiri tarikatıdır. Önceleri bu iki tarikat dini yayılmada birtakım zorluklarla karşı karşıyaydılar. 1950’lerin DP hükümetleri, yavaş yavaş dini duyguların açıkça dile getirilmesine izin vermeleri bu tarikatları güçlendirdi. Bazı şeyhler bu partiye oy toplama işlevini üstlendi ve parti de onların üstü örtülü ve göze batmayacak bir üslupla Kürt milliyetçiliğine seslenerek oy toplamalarına izin verdi.128 Yine bunun yanında DP döneminde diğer gruplara verilen özgürlüğün Nurculuk hareketine de verilmesi ve bu grubun DP’ye sempatiyle yaklaşmaları, DP’nin oyunun artmasında temel etkenlerdir. Tüm bu etkenlerin yanında Şeyh Said’in torunu Abdülmelik Fırat’ın DP taraflarından milletvekili seçilmesi DP için artı puan kazandırmıştır.

126

Rüstem Erkan, Güneydoğu Anadolu Bölgesinin Sosyal Yapısı ve Değişme Eğilimleri, Kalan Basım, Ankara, 2005, s. 177. 127 Altan Tan, Kürt Sorunu, Ya Tam Kardeşlik Ya Hep Birlikte Ölmek, Timaş Yayınevi, İstanbul, 2009, s. 54. 128 Bruinessen, Ağa, Şeyh, Devlet, s. 376.

43

Güneydoğu Anadolu Bölgesinin Sosyal Yapısı ve Değişme Eğilimleri.DP’nin bölgede güçlü olmasının bir diğer nedeni liderlerin aşiret reislerine ve ağalara parlamenterlikte yer vermesidir.132 1950 genel seçimlerinde Güneydoğu Anadolu Bölgesi’ndeki 32 milletvekilinin.2008 Tarihinde Akalın Hukuk Bürosunda Yapılan Görüşme. 1990. 178-179. 1’ini de bağımsız aday kazanması DP’nin başarısını göstermektedir. s. Hacettepe Üniversitesi. İstanbul. Fakat 1950 milletvekili genel seçimlerin öncesi DP’liler halkın ayağına gittiler ve seçimlerde kullandıkları “Yeter Artık Söz Milletindir!” sloganı başarılı oldu şeklinde ifade etmiştir.129 Aşiretler. CHP ise bölgeden 30 milletvekili çıkarmıştır. 1950’den sonra bölgedeki oyları kontrol eden aşiret reislerinin önemi artmış.11. 100. şöyle yaklaşmaktadır:131 “1950’lere kadar meclise sokulan milletvekilleri genelde uzaktan kumanda misali seçilmekteydi. 1’ini de bağımsız aday kazanmıştır. sağlanan destek sayesinde güçlenmeye başladıkları gibi. 17’sini de CHP. destekçisi olan aşiretlere kaynak akışı sağlamaya başlamıştır. 132 Mustafa Sönmez. Millet Partisi(MP) ise buralardan milletvekili çıkaramamıştır. Yayınlanmamış Doktora Tezi. 130 Erkan. 141. Kürtler: Ekonomik ve Sosyal Tarih. Kürtler: Ekonomik ve Sosyal Tarih. 1950 129 Nezahat Altuntaş. 3’ünü Cumhuriyet Halk Partisi(CHP). 131 Müslüm Akalın’la 18. tek parti iktidarına duyulan tepki ile ilgiliydi. s. Demokrat Parti’nin en önemli özelliklerinden biri olan halkla bütünleşmesi de bölgedeki oy oranının yüksek olmasına neden olan faktörlerden biridir. DP’nin ilk dönemde gerçekleştirdi ekonomideki başarılı performansı kendisini 1954 milletvekili genel seçimlerinde bölgeden büyük oranda oy almasını sağlamıştır. 133 Sönmez. 28’ini DP. 1950’lere kadar Doğu’da feodaliteyi ortadan kaldırmak için çeşitli yollara başvurulmuştu. oy deposu olarak bu feodalitenin parçası. 2002. Türkiye’de Etnik Kimlik Farklılaşmasında Din-Mezhep Etkisi ve Siyasete Yansıması. 44 .130 Bu gerçeğe Urfa’da tarafımızca yapılan görüşmede Şanlıurfa eski Barolar Birliği Başkanı Müslüm Akalın. Doğu Anadolu’nun Hikâyesi. Arkadaş Yayınevi. s. DP Doğu ve Güneydoğu’daki 90 milletvekilinin 60’ına sahip olmuş. 141. DP’ye büyük miktarda oy kazandırmışlardır.133 1957’deki genel seçimlerde ise 41 milletvekilinin 28’ini DP. Sosyal Bilimler Enstitüsü. iktidar partileri. Doğu Anadolu’nun Hikâyesi. s. DP’nin Doğu’da dikkat çekici bir ağırlığa sahip olmasının bir diğer nedeni de. Ankara.

45 .2007. Ankara. 05. Bu soyadını daha sonra Necmettin Cevheri ile ağabeyi Şeref Cevheri kullanmıştır. 1954’de 9 milletvekilinin 8’i DP.mehmetfarac. Urfa’dan 9 milletvekili elde etmiştir. http://www.genel seçimlerinde Urfa’dan aşiret liderlerini aday gösteren DP. 60 50 40 30 20 10 0 1950 1954 1957 DP CHP BAĞIMSIZ TKP CMP Parlemento Dönemleri 3. TBMM Sekreterliği. babasının “Şeyh Cevher” olan adını kendine soyadı olarak almıştır. Bu sürgünle birlikte aşiret üyelerinin zarar görmesinden endişe duyan Ömer Cevheri.com/belge. Aşağıda üç dönemin yıllara göre partilerin aldıkları oy oranları gösterilmiştir. 6 milletvekili çıkarırken CHP. 1994. Cumhuriyet’in kuruluşundan sonra bölge dışına gönderilen Kürt aşiret liderlerindendir. 1’ini CHP elde etmiştir. buradan herhangi bir vekil çıkaramamıştır. s.1. 1957 genel seçimlerde ise listeyi beğenmeyen aşiret reisleri CHP’ye toplu halde geçmişler ve CHP. 1952 yılında vefat etmiştir.06. 1892 yılında Urfa’da doğmuş.asp?select=22. 214.135 134 135 TBMM Albümü 1920-1991.134 Cevheri ve yakınları önce Amasya sonra da Adana’da zorunlu olarak ikamet ettirilmişlerdir.1) Hacı Ömer Cevheri Şeyhanlı Aşireti’nin önde gelen isimlerinde olan Ömer Cevheri.

30.2009. Urfa’da milletvekili olduğu dönem Öncel ailesinin reisi durumundaydı.137 Celal Öncel.3) Abdurrahman Odabaşı Abdurrahman Odabaşı. Hizmet Gazetesi. 1940’ların başında Urfa’ya dönmüş önce CHP il başkanlığını daha sonra 1946 seçimleriyle beraber DP’ye geçmiş ve 1950 genel seçimlerinde IX. Ömer Cevheri’den sonra her dönem Meclis’e vekil göndermeyi âdet hâline getirmiştir. 2009 yılındaki yerel seçimlerinde CHP’nin Şanlıurfa belediye başkan adayı olan Nazan Odabaşı’nın babasıdır.Ömer Cevheri. Dönem CHP Urfa Milletvekili oldu. Şanlıurfa’da Kırvar Aşireti’nin 1957-1960 döneminde XI. Abdurrahman Odabaşı Kişisel Dosyası. Celal Öncel Kişisel Dosyası. M. 214. 1. 136 137 TBMM Arşivi. 3.139 Siverek’in en büyük aşireti olan Kırvar Aşireti.1. 1490. s. daha sonra DP’nin kapatılması sonrasında kurulan ve aşiretin siyasallaşması örneği olan Yeni Türkiye Partisinde kendisine yer bulmuştur. aşiretinin oylarıyla siyasete soyunurken aslında o. 138 TBMM Albümü. Öncel. Urfa’yı parlamentoda IXX. s.138 3. Ömer Cevheri. Dönem Milletvekili seçilerek136 aşiretin siyasallaşması denen kavramın oluşmasına yardımcı olmuştur. Celal Öncel. 1986 yılında vefat etmiştir.01. 139 TBMM Arşivi. milletvekili babası Mahmut Odabaşı’nın izinden gitmekteydi. TBMM Arşivi. Şeyhanlılar. Urfa bölgesinin ileri gelen aşiretlerinden Şeyhanlı Aşireti’nin reisi durumundadır. ilk defa DP sıralarından Meclis’e girmiş. 46 . 140 Seçim Aşiretleri Böldü. Abdurrahman Odabaşı. Dönem’lerinde temsil etmiştir. Kırvar Aşireti.140 Abdurrahman Odabaşı. Ömer Cevheri Kişisel Dosyası. 20 bin kişiden oluşuyor.2) Mehmet Celal Öncel 1919 Şanlıurfa doğumlu olan Mehmet Celal Öncel.1. özellikle genel seçimlerde partilerin gözdesi durumundadır. S.

1985 yılında hayatını kaybetmiştir. Hasan Oral Kişisel Dosyası. 170. 47 . Yaşar Alhas Kişisel Dosyası. s. 277.3. 146 TBMM Arşivi. 3. TBMM Arşivi. s.1.142 Kendisi Siverek bölgesinde Bucak Aşireti’nin lideridir. 144 TBMM Albümü. Dişçi Hasan olarak çevrede bilinmektedir. Dönem Şanlıurfa Milletvekili olan Oral. M. Yüksel.141 Özellikle büyük toprak sahibi olan Hasan Oral.146 3. Yaşar Alhas Kişisel Dosyası.144 Akrabası olan Vahdettin Yüksel. hem büyük toprak sahibi olması hem de Şanlıurfa Ticaret Odası Başkanı olması sebebiyle aday listesine alınarak 1954 genel 141 142 TBMM Albümü.6) M. 1906’da Siverek’te doğmuş.1. Dönem DP Milletvekili olarak Meclis’e girmiştir.7) Osman Ağan 1905 Şanlıurfa doğumlu olan Ağan. bir dönem Suruç Belediye Başkanlığı görevini yürütmüştür.145 Hukukçuluğun yanı sıra aşiret liderliğini de beraberinde yürüten Alhas.4) Hasan Oral IX ve X. 1957 genel seçimlerinde siyasette aktif görev almıştır. 143 TBMM Arşivi. M.143 1922 Suruç doğumlu olan Ö.1. 3. Dönem Şanlıurfa Milletvekili olan Ömer Yüksel merkeze bağlı Suruç ilçesindeki Yüksel Aşireti’nin reisi konumundadır.1. Yaşar Alhas Şanlıurfa’nın Siverek ilçesine bağlı Barazi aşiretinin lideri olan Yaşar Alhas XI. ağalık fonksiyonun yanı sıra eğitimli biri olarak DP sıralarında kendisine yer bulmuştur. 1987 yılında vefat etmiştir. 145 TBMM Arşivi. Ömer Yüksel Kişisel Dosyası.5) Ömer Yüksel XI.

149 1961’de yapılan milletvekili genel seçimlerinde YTP. 169.2)1961-1983 Yılları Arasındaki Urfa Milletvekilleri 27 Mayıs 1960’daki Askerî Darbe’yle siyasi kanada bir balans verilmek istendi. 1961 seçimlerinden sonra 1965. 1965’deki genel seçimlerde durum değişmeye başlamıştır.seçimlerinde CHP’den milletvekili seçilmiştir. TBMM Albümü. Bu seçimlerin ilginç bir sonucu da ülkenin siyasal hayatına hızlı bir giriş yapan aşiret beylerinden bazıları. DP Dönemi. 2’si YTP. Şanlıurfa’daki mevcut duruma bakıldığı zaman 1961’de 7 milletvekilinin 4’ü CHP. 1973. 147 148 TBMM Arşivi. Güneydoğu Anadolu Bölgesinin Sosyal Yapısı ve Değişme Eğilimleri. 27 Mayıs 1960 askerî müdahalesiyle son bulduktan sonra yapılan genel seçimlerde Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde ilk kez CHP’nin aday gösterdiği 32 adayın 16’sı aşiret reisi veya ağa konumundaki kişilerdir. Çünkü CHP kuruluşundan bu yana genelde feodaliteyi ortadan kaldırmak için mücadele etmiştir. DP’nin mirasçısı olan AP. Osman Ağan Kişisel Dosyası. s.147 Bir dönem de CHP’nin il başkanlığını yürüten Osman Ağan. 149 Erkan. 12 Şubat 1961 tarihinde kurulan ve DP’nin mirasını paylaşmak isteyen büyük toprak sahipleri ve toprak ağalarının kurduğu Yeni Türkiye Partisi’nde(YTP) etkin olmayı tercih etmeleridir. 1’ini de AP almıştır. Şanlıurfa’da var olan 7 milletvekilinin 3’ünü. Gerçekleştirilen bu darbe sonucunda halka geniş özgürlükler tanındığı gibi feodaliteye de gözdağı verilmişti. 48 .7 alırken Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde ise yüzde 30’un üzerinde bir oy almıştır. 1977 milletvekili genel seçimlerinde partilerin genelde Doğu ve Güneydoğu Anadolu Bölgesi’ndeki oyları almak için bu bölgedeki listelerine aşiret reislerini ve ağaları koydukları gözlenebilmektedir. 181. s. Türkiye genelinde yüzde 13. bir nevi halk tarafından askerî kesime mesaj niteliğindeydi. Bu durum ilginç olarak karşılanabilir. Fakat bu darbe demokrasiyi sindirmek yolunda yapıldığı için 1961’de yapılan genel seçimlerde alınan sonuçlar. 1985 yılında vefat etmiştir. Bu tablo bize aşiretlerin ne denli önemli olduğunu göstermektedir. 1969.148 3.

AP 3 ve MSP 1 milletvekiline sahip olmuştur. 1973 genel seçimlerinde tablo yine AP’den yanaydı. Urfa’da Kürtleşmiş Türk aşiretinin reisi olarak dikkat çekerek YTP’nin kuruluş aşamasında önemli rol oynamıştır. ilk Kürtçe lügat hazırlayan kişi olarak da tanınmaktadır.152 150 151 TBMM Albümü. Kemal Badıllı Kişisel Dosyası. 1’ini de YTP alırken Behice Boran ise bağımsız olarak milletvekili seçilmiştir. 1923 Şanlıurfa doğumludur. 152 Kemal Badıllı.150 Badıllı. bu seçimde 3. 1977’deki mevcut konjonktürden yararlanan CHP Urfa’dan 3. İstanbul. 1969’daki genel seçimlerde 6 milletvekilinin 4’ü AP. Aşağıdaki tabloda ise dönem dönem partilerin Urfa’da aldıkları oy oranları gösterilmektedir. aşiret reisliğinin yanı sıra hukukçu kişiliğiyle de ön plandadır. TBMM Arşivi. CHP 2. Necmettin Erbakan’ın partisi MSP ise 1 milletvekili çıkarmıştır. Türkçe İzahlı Kürtçe Grameri(Kürmançça Lehçesi).2’si CHP. Med Yayıncılık. AP. 45 40 35 30 25 20 15 10 5 0 1961 1965 1969 1973 1977 AP CHP CKMP YTP BAĞIMSIZ TİP DP MSP MHP 3. 49 . Dönem Şanlıurfa YTP Milletvekili olan Kemal Badıllı.2. 1975 yılında vefat etmiştir. Badıllı. 2’si ise CHP’nin olmuştur. 1992. milletvekili olduktan sonra kısa bir süre sonra istifa etmiştir.151 Badıllı. Kemal Badıllı. Kemal Badıllı. 318.1) Kemal Badıllı Parlamento Dönemleri XII. s.

155 TBMM Arşivi. Celal Öncel Kişisel Dosyası. Öncel 1961’de yapılan genel seçimlerde milletvekili olarak Meclis’e girmiştir.2. Necmettin Cevher Kişisel Dosyası.2.2) Bekir Sami Karahanlı Yukarıda da ifade edildiği gibi DP’nin başlatmış olduğu feodaliteye sarılarak Doğu ve Güneydoğu’nun oyunu alma girişimine CHP de katılmıştır.156 Şanlıurfa’dan 1963-1980 arasında milletvekili seçilen 1980’de siyasi yasaklı olan 1987’de ve 1991’de tekrar milletvekili seçilen birkaç kez bakanlık yapan DYP’li Necmettin Cevheri. s. TBMM Arşivi. 314. Bekir Sami.2.3. B. Dönem CHP Milletvekilliği yapmıştır. Dönem Milletvekili olan Mehmet Celal Öncel’in oğludur.4) Necmettin Cevheri TBMM’de yedi dönem parlamenter olarak bulunan AP Şanlıurfa Milletvekili Necmettin Cevheri 1950 yılında ilk kez Şeyhanlı Aşireti’nin lideri olarak Meclis’e girmiş olan Hacı Ömer Cevheri’nin oğludur.157 Cevheri. 157 Özer.154 Babası öldükten sonra aşiretin başına geçen C.3) Celal Öncel XII. Siverek bölgesinde önemli bir güç olan Karahanlı Aşireti’nin lideri olan Bekir Sami Karahanlı’yı aday göstererek Urfa bölgesinde büyük miktarda oy almalarını sağladı. İşte CHP. hem ağa kökenli hem de şeyhtir. 50 .153 3. Sami Karahanlı. Celal Öncel Kişisel Dosyası. AP döneminde Saadettin Bilgiç ile Süleyman 153 154 TBMM Arşivi. Modernleşme ve Güneydoğu. 1921 Siverek doğumlu olup XII. Dönem YTP Şanlıurfa Milletvekili olan Celal Öncel IX ve X.155 3. 156 TBMM Arşivi.

28-63. DİE.5) Bahri Karakeçili Karakeçili Aşireti’nin reisi olan Bahri Karakeçili. Dönem Adalet Partisi’nden Şanlıurfa Milletvekili seçildi. 1973.163 158 159 Özer.160 Melik. TBMM Arşivi.2. Bahri Karakeçili Kişisel Dosyası.7) Abdülkadir Öncel XV. 161 TBMM Albümü.2.6) Vehbi Melik Şanlıurfa bölgesinde yine önemli bir güç olan Melik Aşiretinin lideri durumundaki Vehbi Melik. Öncel milletvekili olduğu dönem Öncel Aşireti’nin lideri durumundaydı. Modernleşme ve Güneydoğu.158 XIV. 51 .161 3. Dönem Şanlıurfa Milletvekili olan Abdülkadir Öncel.159 3. 162 14 Ekim 1973 Milletvekili Seçim Sonuçları. 160 TBMM Arşivi. s. 315. Abdülkadir Öncel Kişisel Dosyası. Vehbi Melik Kişisel Dosyası. Dönem CHP Milletvekili olarak meclise girmiştir. daha sonra yine CHP’den milletvekili olacak Vedat Melik’in babasıdır. 1973 yılında vefat etmiştir. XIV. Karakeçili daha sonra Anavatan Partisinde Ulaştırma Bakanlığı yapmıştır. aynı zamanda avukattır. Milli Selamet Partisi. 3. 1925 Şanlıurfa doğumlu olan V.2. Siverek ve Hilvan bölgesinde ağırlıklı olarak yaşayan Karakeçili Aşireti’nin reisi konumunda olan B.162 Öncel’lerin siyasete girme geleneğini davet etmiştir. 163 TBMM Arşivi. Melik. ikinci sıra adayı olan A. s.Demirel’in siyasi çekişmesinde Demirel’in yanında bulunarak Sayın Bilgiç’in diskalifiye edilmesinde önemli rol oynamıştır. s. 371. Ankara. 1941 Urfa doğumlu olan Abdülkadir Öncel.

52 . Dönem Adalet Partisi Şanlıurfa Milletvekili olan Celal Bucak. ölene kadar Bucak Aşireti’nin liderliğini yapmıştır.164 1936 Siverek doğumludur.2. 28-63.3.8) Mehmet Celal Bucak XV.9) Celal Paydaş XVI. TBMM Albümü. Modernleşme ve Güneydoğu.165 Celal Bucak.169 Paydaş Aşireti’nin reisi olarak CHP’den gelen teklifi reddetmeyerek hem aşiretinin itibar kazanmasına yardımcı olmuş hem de kendisinden sonra gelecek olan kuşakların önünü açmıştır. 166 Cudi Paşa. Mehmet Celal Bucak Kişisel Dosyası. Urfa’nın kurtuluşunda önemli rol oynamış Siverek Müdafa-i Hukuk Cemiyeti’nin başkanıdır. Dönem Şanlıurfa CHP Milletvekili olan Celal Paydaş. 399. özellikle 12 Eylül Darbesi sırasında hapis yatmıştır. aşiret reislerinin de siyasetteki yolları açılmış oldu. Urfa’nın Siverek ilçesinde ağırlıkta yaşamaktadırlar. 1983 yılında yapılan ilk milletvekili genel seçimlerine yeni kurulan üç partinin girmesine Milli Güvenlik Konseyi tarafından 164 165 14 Ekim 1973 Milletvekili Seçim Sonuçları.3) 1983-2003 Yılları Arasında Urfa Milletvekilleri 12 Eylül sonrası oluşan demokratikleşme rüzgârı sonucu kurulan siyasi partiler ve yasakların kalkması ile Süleyman Demirel ve Bülent Ecevit gibi siyasetçilerin siyasi arenaya girmesi demokrasi adına olumlu bir kazanç olurken. Celal Paydaş Kişisel Dosyası.166 Hasan Oral’ın başlatmış olduğu siyasetle ilgilenme fikrine AP’den gelen teklifi değerlendirerek milletvekili olma girişiminde bulunmuştur. s. 315. Cudi Paşa. 167 TBMM Arşivi. 169 TBMM Arşivi. s.167 Bucak Aşireti. 168 Özer. s. 3.2. Celal Bucak.168 3. Celal Paydaş. 2009 yılında Siverek Belediye Başkanı Ali Murat Bucak aynı aşirete mensup kişidir.

ANAP ise 2 vekil sahibi oldu. 1983 milletvekili genel seçimlerinde Anavatan Partisi Türkiye genelinde %45. Bu başarıyı sadece listelerinde gösterdiği aşiret reislerine bağlamak yanlış olur. 1987 milletvekili genel seçimlerindeki tablo siyasi yasakların kalkmasıyla kurulan Sosyal Demokrat Halk Partisi(SHP). 1991 milletvekili genel seçimleri artık aşiret liderlerinin yanında kimlik siyasetinin de ön plana çıktığı ve bu yönde hareket eden partilerin özellikle de Doğu ve Güneydoğu Bölgesi’nden önemli bir biçimde oy aldığı gerçeği ortaya çıkarmıştır. 53 . Listesindeki 5 aşiret reisi de milletvekili seçildi. ancak 1991’de % 20. Doğru Yol Partisi(DYP).izin verilmişti. Nitekim Şanlıurfa’da 7 milletvekili çıkarmıştır. Bu seçimde uyanan ANAP. AP’den kalan geleneği sürdürmek için Urfa’da aday listelerine aşiret reislerini koydu. Çünkü bölgedeki insanların askerî rejimden.1 oy alırken aşiret liderlerini listelerinde gösteren DYP ve yeni kurulan Refah Partisi(RP) ikinci ve üçüncü parti olmuşlardır. 183.1’lik oyla birinci parti olmuştu. Bu seçimde ANAP. yeni kurulan CHP ile birleşmiş. Urfa’da listesinde aşiret reislerine yer verdi. Şanlıurfa’dan 2 milletvekili çıkarırken. milletvekili genel seçimlerinde Güneydoğu ve Doğu Bölgesi’nde % 37. MSP’nin davamı olan RP ise 1 milletvekiliyle yetinmek zorunda kaldı. Kimlik siyasetini ön plana çıkaran SHP. asker partisi Milliyetçi Demokrasi Partisi de 2 milletvekili sahibi olmuştur.170 Anavatan Partisi. korku siyasetinden ve jandarma devletinden bıkması. seçimlere hızlı bir giriş yaparak Türkiye barajını aştıkları. s. 1991 milletvekili genel seçimlerine katılıp 1995 genel seçimlerinde yer almayan SHP. Güneydoğu ve Doğu bölgesinden gösterdikleri aşiret liderleri sayesinde oy oranlarını artırdıkları görülmektedir. Anavatan Partisine oy olarak döndüğünü hesaplamak daha doğru olur. Güneydoğu Anadolu Bölgesinin Sosyal Yapısı ve Değişme Eğilimleri. aynı başarıyı Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da da göstermeyi başarmıştı. 1991 milletvekili genel seçimlerinde AP’nin mirasçısı olan DYP.8 oy alan SHP’nin bu katılımı CHP’ye beklendiği 170 Erkan. 1995 yılında gerçekleşen milletvekili genel seçimlerde gerek ülke genelinde gerekse Doğu bölgelerinde RP birinci parti olmuştur.

DYP izlemiştir. CHP genel seçimlerinde barajın altında kalmıştır. 1950’lerden bu yana siyasette olan aşiret reisleri bu seferde oğullarını siyasete hediye olarak bırakmışlardır. 1’i de bağımsız milletvekili seçilmiştir. DYP 3. Türkiye genelinde birinci parti konumundaki AKP bu başarısını Güneydoğu’da da göstermiştir. DSP.171 RP. 54 . Türkiye iki kutuplu bir sistemin yuvası durumuna geldi. MHP 1 milletvekili çıkarmıştır. Yeni kurulan Adalet ve Kalkınma Partisi(AKP) Türkiye genelinde aldığı % 34’lük oranla tek başına iktidar olurken. 2002’deki Doğu ve Güneydoğuya bakıldığı zaman tablonun değişmediği gerçeği vardır. CHP 3. MHP ikinci olmuş. Türkiye genelinde birinci parti olurken Güneydoğu ve Doğu bölgesindeki aday profilleri genelde aşiret dışı olduğu için sadece Mardin ve Diyarbakır’da birer milletvekili çıkarabilmiştir. CHP’de ikinci parti olarak seçimde başarı elde etti. Urfa’da DYP 4. Şanlıurfa’da AKP 7. ANAP. DSP. bu partileri sırasıyla kapatılan RP’nin yerine kurulan Fazilet Partisi(FP). s. Güneydoğu Anadolu Bölgesinin Sosyal Yapısı ve Değişme Eğilimleri. Şanlıurfa’dan 4. Güneydoğu kentlerinde listelerine hem aşiret liderlerini hem de cemaat eksenli hareket eden kişileri koymuştur. Geri kalan milletvekillerini MHP. Partilerin 1983-2002 milletvekili genel seçimleri arasında aldıkları oy oranı aşağıdaki tabloda gösterilmiştir.kadar büyük oy kazandırmamış. ANAP 2. 188. Tüm bunların ötesinde kimlik siyasetinin yansıması olarak kurulan Halkın Demokrasi Partisi(HADEP) ise Urfa genelinde dördüncü parti olurken diğer şehirlerde birinci sırayı almıştır. Aynı şekilde DYP bu şehirlerde önceki seçimlerdeki adaylarını göstererek aşiret oylarına olan güvenini gösterdi. 1999 milletvekili genel seçimlerinde Abdullah Öcalan’ın yakalanması Demokratik Sol Partisi(DSP)’ye ve Milliyetçi Hareket Partisine(MHP)’ye büyük miktarda oy kazandırmıştır. RP. bu seçimden birinci parti çıkarken. Bu seçimden sonra bölgede aşiretlerin Urfa dışında etkisinin sınırlı olduğu bir gerçeği de ön plana çıkarmıştır. 171 Erkan. DYP kendi arasında paylaşmıştır. 2002 milletvekili genel seçimleri aslında bir gelenek olarak aşiretlerin siyasallaşmasının bir ürünüdür. FP. ANAP. ANAP 2 milletvekiline sahip oldu. FP 4.

174 172 173 Hekimoğlu.173 Gülpınar’ın sadece Siverek bölgesinde 10 bin oyu olduğu söylenmektedir. Kürt Tarihi Aşiretler ve İsyanlar. XX. Aksiyon.ANAP RP AKP 40 35 30 25 20 15 10 5 0 MDP BAĞIMSIZ MHP HP HADEP DİĞER DYP CHP SHP FP 1983 1987 1991 1995 1999 2002 Parlamento Dönemleri 3. XIX. 14. s. Cenap Gülpınar Kişisel Dosyası.1) Eyüp Cenap Gülpınar Cenap Gülpınar. 174 TBMM Arşivi. XXI ve XXIII. Kendisinin hem şeyhlik hem de aşiretin ileri gelenlerinden olduğu için siyasette yer alması şaşırtıcı değildir. s.3. 55 . Cenap Gülpınar. 664. dönem milletvekilliği yapmıştır.172 Devlet Bakanlığı da yapan Gülpınar’ın Meclis’te dördüncü dönemidir.2007. XVIII. 27. Gülpınar. S. Anavatan Partisi’yle başladığı siyasi hayatına bu dönem AK Parti’de devam etmektedir. 80. Siverek bölgesinde itibar gören Şeyh Halit Gülpınar’ın oğludur.08.

Hasan Oral. Dönem Milletvekilliği yapmıştır. muhtarlıkla girdiği siyaset arenasına. 179 Özer. 3. 2.07. 2007 milletvekili genel seçimlerine bağımsız milletvekili adayı olarak girmiş. AKP’den sonra en çok oy alan isim oldu.179 Viranşehir bölgesinde siyasetçilerin diliyle paket oylara sahip olan Şıhanlıoğlu.4) Mehmet Fevzi Şıhanlıoğlu Şıhanlı Aşireti’nin 1991 yılındaki iki adayından biri olan Fevzi Şıhanlıoğlu.2) Seyit Eyyüpoğlu Şeyhanlı Aşireti’nin reisi konumundaki Eyyüpoğlu.3. 522. Eyyüpoğlu. 1987’den beri DYP’den milletvekilliği yapmaktadır. S. Bucak Aşireti’nin reisidir. CHP. 24.3) Sedat Edip Bucak Bucak aşiretinin Cudi Paşa. 522.3.3. s. s. 637.2007. 56 . ikinci parti konumda yer aldı ve Türkiye genelinde sadece 4 bağımsız çıkabildi bunlardan biri de Seyit Eyyüpoğlu oldu. Sedat Bucak’ın Susurluk Olayı’yla bağlantısına basında sıkça değinilir. s. Olay Gazetesi. s. 178 TBMM Albümü. XXI. büyük bir zaferle bu seçimden galip ayrılmıştır.177 1960 Siverek doğumlu olan Sedat Bucak XIX. 315. Dönem ANAP Milletvekilliği yaparak devam etmiştir. s. 177 Özer.178 Şanlıurfa’da aşiret denince akla gelen ilk isim olması yönüyle de önem taşımaktadır. 1987’den beri DYP’den milletvekili olan Siverekli Sedat Bucak. Şanlıurfa’da siyaset denince de akla gelen ilk isim olmaktadır. XIX. Modernleşme ve Güneydoğu. Modernleşme ve Güneydoğu. Mehmet Celal Bucak’tan sonra siyaset sahnesine sürdüğü son isim Sedat Bucak’tır.175 Seyit Eyyüpoğlu. MHP ve DP’ye ciddi fark atarak aldığı 27910 oyla. 314-315.176 3.3. XX. Meclis’te çıkan kavga 175 176 TBMM Albümü.

s. 184 TBMM Arşivi. 185 Murat Menteş. s.3. 09. 522.6) Zülfükar İzol 1959 yılında Şanlıurfa’nın Siverek ilçesinde doğan İzol 1991 milletvekili genel seçimlerinde Refah Partisi’nden Şanlıurfa Milletvekili seçilmiştir.3. S. Zülfükar İzol Kişisel Dosyası. Zülfükar İzol Kişisel Dosyası. Star Gazetesi. 186 TBMM Arşivi. XX.182 XIX. 187 TBMM Arşivi.180 Şıhanlıoğlu. Dönem DYP’den Urfa Milletvekili seçildi. XIX. Dönem RP’den Milletvekili seçilerek siyasete giren İzol. Modernleşme ve Güneydoğu. Fevzi Şıhanlıoğlu Kişisel Dosyası. TBMM Albümü. Aydın Mirkelam. Mirkelam son yıllarda eğitim ve turizm alanında ön plana çıkan bir siyasetçidir. 3.5) Ferit Aydın Mirkelam Urfa’nın ünlü bir ailesi olan Mirkelamlar.3. 183 TBMM Arşivi. Mehmet Yalçınkaya Kişisel Dosyası. 2322. 57 . bir önceki seçime 180 181 TBMM Arşivi.183 Ünlü sanatçı Mirkelam’ın amcası olan F. “Meclis’te Bir Aşiret Reisi”. sırasıyla Fazilet Partisi ve Saadet Partisi’nde siyaset yapmıştır.2006.185 XX.sonucu MHP milletvekilleri ile yumruklaşan DYP Milletvekili Fevzi Şıhanlıoğlu. yüz binlerce mensubu olan İzol aşiretinin reisidir.181 3. Birecik bölgesinde sahip oldukları servet sayesinde tanınmaktadırlar. Dönem Şanlıurfa DYP Milletvekili olarak Meclis’e girmiştir. 315. Ferit Aydın Mirkelam Kişisel Dosyası.187 DYP Şanlıurfa Milletvekili M.186 3. kalp krizi geçirmiş ve 2001 yılında hayatını kaybetmiştir. 182 Özer. Dönem parlamenter olmuştur.184 AKP Şanlıurfa siyasetçisi olan Zülfükar İzol. s. 24.04. Yalçınkaya. aynı zamanda Birecikli bir toprak ağasıdır.7) Mehmet Yalçınkaya Şanlıurfa’nın Harran ilçesinde “Bin-i Muhammed” adıyla anılan Arap aşiretinin ileri gelenlerinden olan Mehmet Yalçınkaya XXI.

8) Ahmet Karvar Siverek bölgesinin en büyük aşiretlerinden Karvar Aşireti’nin lideri olan Ahmet Karvar. 17. 58 . CHP içerinde gelenekçilere karşı verdiği mücadeleden yenik ayrılınca partisinden istifa etmiştir. Aksiyon. A. Bu da aşiret faktörünün önemini göstermektedir. S. Dönem Şanlıurfa bağımsız Milletvekili olan Sabahattin Cevheri. 190 TBMM Arşivi. Turan Tüysüz Kişisel Dosyası.3. 188 Aşiret reisi Karvar.192 Şıhanlı Aşireti’nin siyasette barındırdığı kişilerden biri olan Cevheri. 3. S.191 Tüysüz. XXII. 2002 seçimlerinde bağımsız aday olarak aşireti olan Şıhanlılardan büyük miktarda oy alarak milletvekili seçildi. s. Cevheri. Ahmet Karvar Kişisel Dosyası. Karvar üç köyün sahibi ve tarlalarında binlerce insan çalıştıran bir ağadır.9) Turan Tüysüz Siverek bölgesinde bulunan Kalender Aşireti’nin reisi olan Turan Tüysüz.08.10) Sabahattin Cevheri XXII. 192 TBMM Arşivi. XXII.189 3.3. 191 TBMM Arşivi. Dönem Fazilet Partisi’nden Milletvekili seçilmiştir. 30. Sabahattin Cevheri Kişisel Dosyası. Turan Tüysüz Kişisel Dosyası. Tüysüz daha gençlik yıllarında siyasetle iç içe olduğunu kişisel dosyasındaki özgeçmişinde belirtmiştir.190 T. Necmettin Cevheri’nin yeğenidir. Üç dönem Şanlıurfa DYP il başkanlığını yürütmüştür.2004. Dönem Şanlıurfa CHP Milletvekili olarak o da aşiretin siyasette bulunma geleneğine katılmıştır. 3.bağımsız girmişti ve mensubu olduğu “Bin-i Muhammed” Aşireti’nin desteğiyle 22 bin oy almıştı. 580.3. 188 189 TBMM Arşivi. iki dönem milletvekilliği yapmış eski bir siyasetçidir.

2002 milletvekili seçimlerinde CHP saflarından meclise girmiştir.193 Vedat Melik. aşiretinin meclisteki son üyesidir. 3. Zira 2007 milletvekili genel seçimlerinde CHP Şanlıurfa’dan Milletvekili çıkaramamıştır. aşiretin siyasete girmesinde herhangi bir partinin önemli olmadığını göstermiştir. 3. Dönem Şanlıurfa Milliyetçi Hareket Partisi’nden milletvekili seçilmiştir.Aslında Cevheri’nin bağımsız seçilmesi. Bu da seçim yarışında aşiretlerin ne kadar önemli olduğunu göstermektedir. 2007 genel seçimlerinde kendisi aday olmamıştır. yani bir nevi “Bağımsız da girsek biz kazanırız” mesajını siyasilere gönderdi. TBMM Arşivi. XXII.3.194 Hacı Musa Aşireti’nin lideri olan Muzaffer Çakmaklı. Şanlıurfa bölgesinde ilk kez bir milletvekili çıkaran MHP bunu aday belirlerken aşiret unsurunu ön plana almasıyla elde etmiştir. kendisinden sonra 2007 milletvekili genel seçimlerine bağımsız aday olarak girecek Seyit Eyyüpoğlu’nun yolunu açmıştır. Melik. Vedat Melik Kişisel Dosyası.3.12) Muzaffer Çakmaklı 1952 yılında Şanlıurfa’nın Hilvan Çakmak köyünde doğan Çakmaklı. 59 . 193 194 TBMM Arşivi. Şanlıurfa içinde saygı duyulan bir siyasetçi olmasının sebebi dürüst ve kişilikli bir siyaset yaptığı profilinden anlaşılmaktadır. Muzaffer Çakmaklı Kişisel Dosyası. 2002 seçim sonucunda her ne kadar CHP Şanlıurfa’dan 3 milletvekili çıkarmış olsa da.11) Vedat Melik Melik Aşireti’nin ileri gelen Vedat Melik.

14. En yaşlı parlamenterin bulunduğu dönem ise XIX.1) Yaş Profilleri Parlamenterleri değerlendirirken yaş. 11. 13. 46 18.5 43. 1954 milletvekili genel seçimiyle birlikte milletvekillerinin yaş ortalamasının artmıştır. 15. 12.25 40.4 45 42. 1950 milletvekili genel seçimlerinde Urfa Milletvekili seçilen siyasilerinin yaş ortalaması diğer yıllarla karşılaştırıldığında yaşlarının daha küçük olduğu görülmektedir. 17. 19.71 35 30 25 20 15 10 5 0 9. en yaşlısı ise 62 yaşında vekil seçilen Saim Önhan’dır.4) 1950-2003 Yılları Arasında Milletvekillerinin Çeşitli Yönlerden Analizi 3. Bu dönemde vekillerin yaş ortalaması 49. eğitim. Dönem yani 1991’deki genel seçimlerinde alındı.5 41 41. aile yapısı gibi sosyal ve demografik faktörlerden hareketle yola çıkılmıştır. 22. 60 .14 40 37.5 40.77 46.66 46. mesleksel özgeçmiş. Çoğu aşiret reisi olan vekillerin yaşları 30 ile 62 arasında değişmektedir.5 47.5’dur. yaşları itibariyle değerlendirilirse ilginç verilerin ortaya çıktığı görülmektedir. 10. 21. 1950-2003 Yılları Arasındaki Mille tve killerinin Yaş Ortamaları 35-40 40-45 45-50 50-55 49. 16. cinsiyet. Bu dönemi kapsayan Urfalı siyasiler.046’dır.25 45. TBMM çatısı altında Urfa Milletvekili olarak görev yapan en genci 31 yaşında olan Turan Tüysüz.54 Yaş Ortalamaları 50 47. Parlamento Dönemleri Yukarıdaki grafikte de görüldüğü gibi genelde 40-45 yaş ortalaması arasında olan parlamenterlerin on dört parlamento dönemini kapsayan süreçte Urfa milletvekili olarak yasama ve yürütme sürecinde hayati roller üstlenmiş parlamenterlerin yaş ortalaması 44.4.3. 20.

İşte bu dönemler arasında parlamenterlik yapmış olan kişilerin % 85’i ya aşiret ağası ya da herhangi bir aşiretin üyesidir.3. Ancak tüm bunların yanında sadece meslek erbabına sahip olmak siyaset için yetmiyordu. Çünkü Urfa’nın kendine has sosyo-kültürel yapısı siyasetçi belirlerken aşiret kavramını göz önüne almak zorundadır.4.2) Meslek ve Eğitim Durumları Toplum yapılarında. zenginliğin ve gücün çok önemli birer sosyal unsur olduğundan yola çıkılarak. Yaşadığımız dünyada siyasi tercihleri belirlerken bazı meslek gruplarının o siyasal yaşamda etkili olduğu bilinmektedir. toplumsal statülerin belirlenmesinde meslek ve meslek seçimi de önem taşımaktadır. saygınlığın. Örneğin sosyal bilimlere yatkın insanların siyasete gönül verdikleri gerçeği vardır. 1950’den 2003’e kadar Urfa’nın milletvekilleri irdelendiği zaman genelde sosyal bilimlere yatkın meslek gruplarından kişilerin siyasette yer aldığı görülebilir. 61 .

Örneğin XIX ve XX. Dönemde ise bu ilgi taban yapmıştır. Milletvekili kişisel dosyalarından edinilen genel yansıma şöyle değerlendirilebilir: 62 .1950-2003 Yılları Arasında Parlamenterlerin Meslek Grupları 6 5 4 3 2 1 0 Huku Eğiti Tıp Müh Çifçi Sana 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 Parlamento Dönemleri Yukarıdaki tablodaki en ilginç nokta çiftçilik mesleğinde olanların yıllara göre dalgalanma gösterdiğidir. Çünkü 1950-2003 yıları arasında Urfa’yı mecliste temsil eden doktorların sayısı 4’dür. Siyasetin içinde olan en istikrarlı meslek erbabı hukuk olmuştur. Herhalde bir gelenek olsa gerek hukukçuların büyük bir bölümü siyasete girme gereği hissediyorlar. Bu paralellik parlamenter seçiminde eğitimin öncelikli olmadığına kanaatine varılabilir. Meslek gruplarından da anlaşılacağı üzere parlamenter olan Şanlıurfa milletvekillerinin eğitim durumları arasında dönem dönem bakıldığında paralellik bulunmaz. Dönem çiftçilikle uğraşanların siyasete ilgisi yüksekken. Bu tablodan çıkarılan bir diğer nokta doktor mesleğine mensup insanların siyasete bakış açısı en azından tabloya göre olumsuz olarak değerlendirilebilir. IX ve XXII.

3.3) Urfa Parlamenterinin Genel Performans ve Portföyleri 3. Dönem’ler arası parlamenter seçilen kişileri değerlendirildiğinde üniversite mezunlarının büyük ağırlıkta olduğu görülüyor. Ancak ilköğretimden mezun olanların da milletvekili olabileceği tablodan anlaşılmaktadır. parlamento dönemlerindeki zabıt ceridelerinden yola çıkılarak parlamenterlerin Urfa meselelerini gündeme getirdikleri görülmektedir. Burada onların parlamentodaki portföylerini belirlemede ölçek ise zabıt cerideleri olacaktır.4.1950-2003 Yılları Arasındaki Milletve kille rinin Eğitim Durumları 9 8 7 6 5 4 3 2 1 0 İlköğretim Lise Üniversite 9 10 11 12 13 14 15 16 17 18 19 20 21 22 Parlame nto Dönemleri IX ile XXII. XI. Meclis tutanakları. 1950-1961 yıllarını kapsayan yani IX.4.3. X. yasama yılları içerisinde parlamenterleri değerlendirmek için birinci elden kaynak niteliğindedir.1) 1950-1961 Dönemi Yasama dönemlerine göre milletvekillerinin genel performansını ölçmeye yarayacak ölçüt onların Şanlıurfa için ne yaptıklarıdır. Bu tablodan çıkarılabilecek en etkili sonuç bireylerin toplumsal konumunun ve mesleksel kimliğinin şekillenmesinde eğitim faktörü ve aşiretin belirleyici rol oynadığıdır. Bunlardan zabıt ceridelerine göre en başarılı parlamenteri Yaşar 63 .

Şimdi bu artezyenlerin faydası malum. 1960. 66. Ankara. IV. başka bir oturumda Urfa’daki okul eksikliğini parlamentodaki görüşmeler sırasında:196 “Pek muhterem arkadaşlar. 1960. Müsaade ederlerse ben. B. s. Ayrıca sulu ziraat ve pamuk ziraati yapılması mümkündür. Sayın Halil Turgut Bey bizim partimizin iktidarı devrinde Diyarbakır’ın durumunu söyledi. Bu sebeple bu ovanın küçük sulama yoluyla imkân nispetinde sulanması zaruridir. Alhas.197 Hukukçu olan Yaşar Alhas eğitime verdiği önemden olsa gerek Urfa’nın eğitimin seviyesinin yükseltilmesi için parlamentoda mücadele etmiştir. Hepiniz bilirsiniz ki. TBMM Matbaası. konuşmasında: 195 “Muhterem arkadaşlarım. 197 TBMM Zabıt Ceridesi. Artezyenlerin adedinin artırılması âcil bir ihtiyaç olmakla beraber 1516 kadar olan bu artezyenlerin üstüne bir motor konulmasının teminini vekilden rica ediyorum. Bunun yanında Fırat nehrinden baraj bakımından istifade etmek millî imkânlarımız dışındadır. Alhas. TBMM Matbaası. Yaşar Alhas. C. Şimdi. C. Harran Ovası. B. C. Bunlara millet parası olarak bir hayli masraf yapılmıştır. ağaç yetiştirme gibi faydaları görülmektedir. XII. 1971. Alhas. Ankara. TBMM Matbaası. başka bir birleşimde Urfa’da merkez ve ilçelerdeki öğretmen eksikliğinin giderilmesi için dönemin MEB’den yardım istemektedir. Ancak bu artezyenler yoluyla kurtarılabilir. 1959 yılındaki Ziraat Bakanlığı bütçe görüşmesinde. 46. Bunlardan beş tanesine motor konulmuştur.” Yine Y. Tutanaklara bakıldığında Alhas’ın. Bu köylerin hâlen 571 tanesinde okul yoktur. Halil Turgut Bey’e sizin iktidarınız zamanında Urfa’nın durumunu arz edeyim: Urfa’da 1400 küsur köy vardır. Bunun neticesi olarak da 1951 ve 1952’de Harran ovasında 16 tane artezyen açılmıştır. 195 196 TBMM Zabıt Ceridesi. bütçeden Harran Ovası’nın sulama kuyuları için kaynak aktarılmasını istemiştir. s. 588.Alhas’dır. Harran ovası tamamen çıplaktır. TBMM Zabıt Ceridesi. öbür tarafı tamamen faydasız beklemektedir. Sayın Halil Turgut’un bir cümlesi beni burada konuşmaya sevk etti. bu fasıl dolayısıyla mahallî ve mühim bir ihtiyaçtan bahsedeceğim. Halil Turgut Bey dediler ki: CHP devrinde okuma imkânı her yere aynı cömertlikle verilmiş değildir. 71-72. Artezyenlerin açıldığı köylerde ufak sulamalar olabildiği gibi bahçecilik. 996. B. büyük ovalarımızdan birisidir. 64 . s. Urfa’nın meseleleriyle daha bir alakalı olduğu görülecektir. Ankara.” diyerek gereğinin yapılmasını istemektedir. 47. VII.

Eğer bu söylentiler ve yayınlar varitse. Milletvekilleri de bu sorunları yasama meclisine taşımışlardır. s. 102. tercihli olarak yurt dışına gidecek işçilerin şevkinin durdurulduğu. Bunun yanında halkın aydınlanması problemlerini milletvekillerine iletmesi de tesirli olmuştur. XIII. ayrıca 1971 yılı içerisinde gerçekleştirilecek olan Urfa mensucat ve iplik fabrikasının işlemlerinin de durdurulmuş veya gerilere bırakılmış olmasının haberleridir. Tutanaklarda göre bu devrin önemli problemleri eğitim. 3. sıra dışı tercihli olarak bir miktar işçi duş ülkelerde çalışmak üzere bir hak tanıtılmış. Bunda yukarıda belirtildiği gibi eğitim seviyesinin yükselmesinin etkili oldu düşünülebilir. Bundan birkaç gün evvelki bazı gazetelerin verdiği haber ve Söylentiler. doğrusu üzülmek elde değildir. Dönem 102. Halkının % 90’ı geçimi ziraat üzerinedir. birleşimde halkın şikâyetlerini belirtmiştir. sağlık. Urfa ilidir. 518-519. Bilhassa 1965-1971 yılları arasında ziraattaki kuraklık nedeniyle zarar gören Urfa’daki çiftçilere yardım edilmesi hususunda bu iki parlamenterin çiftçilerin sıkıntısını meclis gündemine getirdiği tutanaklardan anlaşılmaktadır. işsizlik olarak göze çarpmaktadır. B. kuraklık nedeni ile senelerden beri mahsullerinin % 80 hasara uğrayan bölgelere. Zabıt ceridelerinden yola çıkılarak elde edilen neticelere göre bu dönemin en başarılı parlamenterleri Bahri Karakeçili ve Celal Paydaş’dır. 65 . Ankara. ziraat kesiminde 198 TBMM Zabıt Ceridesi.4.2) 1961-1983 Dönemi Bu periyotta parlamentoda yer alan milletvekillerinin diğer döneme nazaran Urfa’nın meselelerine daha bir ağırlık verildikleri anlaşılıyor. 1971. Bu parlamenterlerden Karakeçili XV.3. B. Zira eğitimli insanların daha bilinçli birer yurttaş olduğundan yola çıkılarak meselelere yoğunlaşması pek tabidir. Karakeçili:198 “Sayın Demirel Hükümeti zamanında. C. Tarafımızca incelenen tutanaklarda diğer parlamenterlere ait herhangi bir kayıta rastlanılamamıştır. tarım. TBMM Matbaası. Senelerden beridir kuraklık nedeni ile halk. ayrıca az gelişmiş illerimizin içerisinde bulunan Urfa iline dokuma ve iplik fabrikasının kurulması öngörülmüştü.Bu dönemdeki diğer milletvekillerinin en azından meclis zabıtlarına göre pasif olduğu anlaşılmaktadır. Çünkü senelerden beri en çok kuraklığa maruz kalan vilâyet muhakkak ki.

” diyerek Urfa’daki kuraklığının boyutunu dile getirmiştir. tüccarı çalışamaz haldedir. Tam mânasıyle Sina çölüne dönmüştür. 66 . 5. Karakeçili. VII. Onun içindir ki. TBMM Zabıt Ceridesi. Urfa için çok hayatî olan bu iki husus Sayın Erim Hükümeti tarafından gerçekleştirilirse. Celal Paydaş meclise verdiği önergelerden de anlaşılacağı üzere genelde Urfa’daki eğitim 199 200 TBMM Zabıt Ceridesi. genci batı illerimizde pamuk tarlalarında çalışmak üzere göç etmekte ve çok kez beraberinde götürdüğü birkaç kuruşu da oralarda harcayıp borçlu olarak köylerine dönmekte oldukları da gerçek bir vakıadır. Urfa iline bir iplik fabrikasının kurulması ve bin işçinin sıra dışı olarak dış ülkelerde çalışmak üzere gitmesi için bir karar almışlardı. Bahri Karakeçili’nin bir toprak ağası ve aşiret reisi olduğunu unutmamak gerekir. Kuyulardaki sular çekilmiş. Zira o da kuraklıktan ciddi bir şekilde etkilenmiştir. ekin denilen bir nesneye rastlanmıyor. Bu dönemin bir diğer başarılı milletvekili ise Celal Paydaş’tır. B. Temel ekonomi tarıma dayandığı için esnafı. Şanlıurfa’daki köylüsüne yol. Bizi temsil etmek üzere bulunduğunuz mevkilerden ses çıkarmayanlara yazıklar olsun. Urfa’daki vatandaşlarımızın sıkıntısı tahmin edilenin üstündedir. C. C. elektrik getiren 18’inci bölgenin dağılmasına ses çıkarmayanlara yazıklar olsun diyor vatandaş. 240. otlar yeşermemiş. bundan böyle gelecek bütün hükümetler bu adaletsizliği gidermek için az gelişmiş bölgelere ve illere birtakım öncelik hakları vermek mecburiyetindedirler. Urfa ili halkının yaşlısı.hemen hemen hiç mahsul almamaktadır. Ankara. Urfa’da halkın büyük tepkisini çeken yol su elektrik genel müdürlüğünün (YSE)’nin kaldırması üzerine halkın şikâyetlerini belirtirken: 200 “YSE Bölge Müdürlüğünün kaldırılması üzerine vatandaşlardan gelen mektubu okumak istiyorum. Bahri Karakeçili konuşmasında:199 “Muhterem milletvekilleri.” gereğinin yapılmasını istemektedir. Bu hususta Sayın Erim Hükümetine güvenimiz sonsuzdur. s. Ankara. TBMM Matbaası. XXXVII. 54. hem de vatanseverlik vasfını taşıyacaktır ve elbette ki. B. TBMM Matbaası. su. başka bir gündem maddesi görüşülürken söz alarak Urfa’daki kuraklığın pek vahim bir hal aldığını belirterek meseleyi meclisle paylaşmıştır. 1971.” Karakeçili. Zaten. Yazıklar olsun. 107. 1971. bu yapıcı ve olumlu iki hayırlı işin sevabında Sayın Erim Hükümetinin payı çok olacaktır. s. yine yukarıda ifade ettiğim espri içerisinde hem hakkaniyete riayet edilmiş olacak. Bunun içindir ki.

B. VIII. B.203 XVI. 67 . B. 585. Paydaş. Fevzi Şıhanlıoğlu 3. 1977 s. celsesinde Şanlıurfa’daki eğitim sorunlarına şöyle değinmiştir:201 “Bugünkü eğitimle ilgili yasalar sebebiyle az gelişmiş yörelere öğretmen göndermek imkânından yoksun bulunmaktayız.202 Bu periyodun parlamenterlerinden Ahmet Melik. Bu hazin tablo bu seneye mahsus değildir ve tarih boyunca hep böyle olmuştur. s. 1977 s. Viranşehir gibi geri kalmış birçok yerde liseler kapalı vaziyettedir. bu bölgelerdeki okulların çoğu öğretmen yokluğu nedeniyle kapalıdır. Ankara. C.3) 1983-2003 Dönemi Altı parlamento dönemini kapsayan yıllarda milletvekilliği yapan kişilerin genelde hep aynı kişiler olduğu mevcut kaynaklardan anlaşılmaktadır. XVI. Ankara.problemlerine değinmiştir.4. Örneğin Cenap Gülpınar 5. eğitim yanında Doğu’nun kalkındırılması için alınması gereken tedbirler üzerinde birçok önerge vermiştir.” Paydaş. Halil Çelik 2 dönem milletvekilliği yapmıştır. Yaptığımız araştırmalarda. 532. bazı okullarda olan öğretmenler de kendi branşlarının dışındaki derslere girmek zorunda kalmaktadırlar. TBMM Matbaası. Doğuda ve Güneydoğudaki okullarda. Özellikle Siverek. VI. TBMM Matbaası. Kapalı olmayan okulların ise derslerinin %90’ı boş geçmektedir. Necmettin Cevheri 5. Bu periyotta parlamenterlerin bazen 4 bazen de 5 dönem parlamentoda yer aldıkları biliniyor. B. 38. XXIII. TBMM Zabıt Ceridesi. Az gelişmiş yörelerde. Ahmet Karvar 2. 274. Çoğu okullarda 300-400 öğrenciye bir öğretmen düşmekte. C. Zülfükar İzol 3. TBMM Matbaası. Ankara. Dönem 43. 1964. Seyit Eyüppoğlu 3. Dönem Milletvekili Celal Öncel ise Meclis’e verdiği önergede Şeyh Said İsyanı sırasında Urfa’dan mecburi iskâna tabi tutulan kişilerin memleketlerine geri dönmeleri için istek de bulunmuştur. Yahya Akman 2. 1977 s. III. Sedat Bucak 3. C. liselerde öğretmen yok mesabesindedir. Tarım Bakanlığı bütçesi görüşülürken kuraklıktan etkilenen Urfa çiftçilerine yardım edilmesi hususunu Meclis’e taşımıştır. 396. 203 TBMM Zabıt Ceridesi. Ankara. 43. 204 TBMM Zabıt Ceridesi. C. 114.204 3. 111. TBMM Matbaası.3. İ. 1983-2003 yılları arasında milletvekilliği yapan parlamenterlerin Urfa ile ilgili meseleleri Meclis gündemine taşıdıkları 201 202 TBMM Zabıt Ceridesi.

bu Mecliste. 2002. özellikle son dört beş yıldır Urfa'da elektriğin kesilmediği 205 206 TBMM Zabıt Ceridesi. yaşam savaşı veren çiftçimize gerekli desteği vermez ve alacağı önlemler paketini uygulamaya acilen koymazsa. B. Vedat Melik’i. okul gibi bir şehir için olmazsa olmazlarıdır. B. elektrik.” Urfa kentinin önemli meselelerinden biri de elektrik meselesidir. B. Meclis gündem maddesi görüşülürken aldığı sözle Urfa’daki elektrik kesintisinin son bulması için meclise208 “Bugün Şanlıurfa. C. ne zaman bitirilecektir?” diye hükümete sorarken aynı probleme Vedat Melik de değinmiştir. 68 . gözleriniz toprakla doysun diyerek sorunlarını çözmeye çalıştığımız çiftçilerimizin tamamını diri diri mezara gömerek. s. hükümetimiz. Turan Tüysüz ve Zülfükar İzol takip etmektedir. TBMM Zabıt Ceridesi.sorunlar genelde yol yapımı. TBMM Matbaası. Ankara. Bu meseleyi parlamenterlerin yasama meclisine getirdiği tutanaklardan anlaşılmaktadır. 207 TBMM Zabıt Ceridesi.206 Su meselesine diğer milletvekilleri de ehemmiyet vermişlerdir. s. Ancak. 77. GAP. III. XIV. 29. Vedat Melik. Bu dönemin zabıt ceridelerine göre en başarılı parlamenteri Vedat Melik’tir. TBMM Matbaası. B. Bu sonuca tutanaklardan aldığımız rakamlara göre ulaştık. Nitekim V. Konuya değinen Mahmut Yıldız207 “Sayın Başkan. değerli milletvekillerini. Melik. s. bölgenin nüfusu en büyük illerinden biridir. Bu önergelerin büyük çoğunluğunu yukarıda belirtilen ana meseleler oluşturmaktadır. XXXXVIII. Şanlıurfa için çok önemli olan sulama problemi sık sık milletvekilleri tarafından gündeme taşınmıştır. 27. bir dönem milletvekilliği yapmış olmasına rağmen 216 önerge vermiştir. 21. sağlık. C. 2002. 1999. Bazı milletvekillerin birkaç dönem parlamenter olmasına rağmen hiç önerge vermedikleri zabıt ceridelerinden anlaşılmaktadır. 680-681. Ankara. 84. C. 208 TBMM Zabıt Ceridesi. Türkiye'deki bütün çiftçilerin ruhuna hep birlikte Fatiha okuruz. C. TBMM Matbaası. 361-362. su. TBMM Matbaası. Ankara. yatırım. 185. s. kuraklığa mahkûm edilmiş. 2002. Bunlar İzol verdiği önergede205 “1-Şanlıurfa Merkez içme suyu Projesi ne zaman bitirilecektir? 2-Suruç içme suyu Projesi hangi aşamadadır ve ne zaman bitirilecektir? Suruç halkı susuzluktan ne zaman kurtulacaktır açıklar mısınız? 3-Baziki Sulama Projesi hangi aşamadadır. Ankara. V.

Ankara.” diye serzenişte bulunmuştur. Bu problemin çözülmemesi üzerine Urfa milletvekilleri Meclis’e toplu önerge vermişlerdir. 85. s.209 Urfa’nın diğer problemlerinden sağlık. eğitim. 2001 yılında TEDAŞ Müessese Müdürlüğü kayıtlarına göre. 243. bütün il genelinde. 2002. işsizlik. 69 . GAP. son yıllarda kış aylarında. IV. kayıtlara girecek boyutta 2293 arıza meydana gelmiş ve arızaların meydana geldiği yerleşim birimlerine 4238 saat elektrik verilememiştir. çiftçinin destekleme ödenekleri gibi sorunlarına parlamenterlerin yaklaşımı genelde meselenin çözümü için büyük uğraş verdiğini zabıt ceridelerinden anlaşılmaktadır. B. Elektrikli ev aleti bozulmamış hiçbir aile yoktur. TBMM Matbaası. XV. BÖLÜM AŞİRETİN SİYASALLAŞMASI 209 TBMM Zabıt Ceridesi. C.tek bir gün yoktur. yani. 11 ilçe merkezî ve 2000’den fazla köyde bazen günlerce süren elektrik kesintileri olmaktadır. Yine.

fakat şimdi ticaretle uğraşan milletvekillerine ait iş yerlerini. Necmettin Cevheri. Seyit Eyyüpoğlu hem aşiret reisi hem de ticarette sağladıkları avantajları iyi kullandıklarını belirtmek gerekir. aşiretteki üyelerine iş bulmanın yanı sıra aşiret reislerine bazı 210 Vahap Uluç. himayelerinde bulunan kişilerin refah ve barınma ihtiyaçlarını karşılayarak. İstanbul Üniversitesi. Sedat Bucak. Mehmet Celal Bucak. bunun karşılığında oylarına talip olup.1. Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin Toplumsal ve Siyasal Yapısı: Mardin Örneğinde Siyasal Katılım. Aşiretler. Artık 1930’ların aşiretleri köylere hapsolmamış. Doğu ve Güneydoğu’yu feodaliteye hapsederken. zamanında milletvekilliği yapmış.4. Bunun yanında Kemal Badıllı.1)1950-2003 Yılları Arasında Mecliste Urfa’yı Temsil Eden Milletvekillerinin Siyasete Girme Sebepleri ve Etkileri 4. Yöresel kabile şefleri ve ağalar.210 1950’den bu yana yani çok partili hayata geçişin sağlandığı dönem olan 1946 genel seçimleriyle birlikte aşiretler siyasallaşmaya başlamıştır. 2007. Köy ağası da olan Ömer Cevheri siyasete girdikten sonra ticaretle uğraşmaya başlamıştır. Şanlıurfa’daki aşiretlerin siyasetle ilgilenmelerinin bir dönüm noktası olan Şeyhanlı Aşireti lideri Ömer Cevheri’nin DP’den milletvekili olmasının altında bu temel dayanak yatmaktadır. 46. İstanbul.1) Ekonomik Sebepler Türkiye’nin Güneydoğu Anadolu Bölgesi özellikle de Şanlıurfa’nın yaşam biçimi hâlâ büyük ölçüde geleneksel aşiret düzeni değerlerine dayanmaktadır. sağladığı siyasi ilişkileri de kullanarak ticarete girmiştir. siyasete adım atarken birtakım ekonomik ve şehirli aşiret öğesini de ortaya çıkarmışlardır. s. 70 . bu grupların siyasete girmeleriyle beraber aşiretin kökleri toprağa daha bir sağlam sarılmıştır. Ekonomik realiteyle birlikte aşiretler siyasete girdikten sonra bazı ekonomik faydalar sağladığı görülmektedir. Sosyal Bilimler Enstitüsü. plazalarını görmeniz mümkündür. Rüstem Erkan’ın ifadesiyle siyasal aşiret unsuru. Ömer Cevheri’den sonra Meclis’e giren Hasan Oral toprak ağası olarak Meclis’e girerken. tam tersi 1950’deki ekonomik ve sosyal gelişmelerle beraber şehirlere giderek oradaki ekonomik realiteyi görmeye başlamışlardır. onları istedikleri şekilde yönlendirebilmektedirler. Urfa’da dolaştığınız vakit. Aşiret liderlerinin siyasette yer almak istemesinin nedenlerinden biri olan ekonomik sebep. Yayınlanmamış Doktora Tezi.

Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin Toplumsal ve Siyasal Yapısı: Mardin Örneğinde Siyasal Katılım. aşiret lideri. Cumhuriyet'in kuruluşundan beri devam eden aşiretlerin etkisi kırılmamış. Türkiye'de ise Osmanlı'dan kalan miras günümüze kadar devam ediyor. S. yani feodalizmin kalesi.2002. Hürriyet. Daha önceleri aşiret liderleri oya karşılık kendi maddi imkânlarını köylüye sunuyor iken. “Aşiret Reisleri ve Şeyhler Meclise”. bugünün patronu şeklinde karşımıza çıkmaktadır.212 4. şimdi ağalar ve geleneksel liderler siyasal partiler aracılığı ile köylere yol. Çünkü bu kişilerden habersiz ihaleleri almak çok zordur. Aşiretler. Yine siyasete giren ağalar ve aşiret reisleri artık şehirdeki ihalelerden sorumlu birer yönetici durumuna geldiler.2) Sosyal Statü 211 212 Faruk Balıkçı.patronaj düzeyde katkı yaptığı söylenebilir. 71 . s.211 “Bölgede siyaseti aşiretler belirliyor.09. 19660. devletin ekonomik hayat ve sosyal alandaki nüfuzunun bölgede artması ve kırsal kesimi pazar piyasası ile bütünleştiren kapitalist ilişkilerin gelişmesi. su. Yani dünün ağası. seçmenle birebir ilişki kurmaktansa bir aşiret reisi ile ilişki kurup 20-30 bin oyu denetlemesi daha kolay olduğu için bu sistemi devam ettirmiştir. Eskinin aşiret reisleri. Batı’da Cumhuriyet ve demokrasi feodalizmi tasfiye ederek ortaya çıkarken. 26.1. konusunda uzman bir kişi olan Dicle Üniversitesi Sosyoloji bölüm başkanı Rüstem Erkan aşiretlerin siyasetle ilgilenmelerini şöyle açıklamıştır. 16. s. Uluç.” Erkan’ın da ifade gibi aşiret. Fakat çağdaşlaşmayla beraber geleneksel aşiret liderlerin meşruiyetinin erozyona uğramaya başlaması. bugünün gayri resmi birer despotik derebeyleri olan reisleri sayesinde varlıklarını sürdürmüşlerdir. çıkar ilişkilerinin biçimini değiştirmiştir. elektrik gibi alt yapı hizmetleri götürmekte ve bu hizmetlerin karşılığı olarak köylüden oy istemektedirler. bugünün işadamları veya siyasetçileri olarak ortaya çıkıyor. 50. Ya kendisi ya da akrabaları bu ekonomik pastadan yararlanırlar. Türkiye’deki siyasi partiler. Siyasi partiler bu aşiret yapısının değişmesi için ciddi bir çaba göstermemiştir.

Aşiretin veya mensuplarının devlet ile olan ilişkilerinde. 101. (eskiden) senatörlük. Bu nedenle aşiretin çıkarlarını korumak. 216 Özer. Siyasetin Sosyolojisi. prestijini sürekli yüksek tutmak. Doğu’da Aşiret Düzeni ve Brukanlar. 33. aşireti devlet katında temsil etmek ve olup bitecek işlerini halletmek. Bu savaş çoğu kez politik alanda tartışma ile yetinmez. Özer. birçok can alma pahasına sıcak bir süreç izleyip gider.214 Genel seçimlerde Doğu ve Güneydoğu’ya dağıtılan milletvekili kontenjanı az olduğundan milletvekili seçilecek aşiret reislerinin diğer aşiretlere karşı üstünlük sağlıyor olması. aşiretin de babası sayılır. il encümen üyeliği seçiminden ziyade aşiretler arası bir savaşa dönüşür. 102. aracılık yapmak. Bağlam Yayıncılık.213 Siyasi bir birlik olan aşiretler aynı zamanda bir kültür toplumsallaşması yönüyle önem taşımaktadır. Gerçekten de kabile toplumlarının siyasal işlevler ifa eden reisleri olduğunu ve reislerin fonksiyonlarının sadece kendi kabilelerini yönetmek değil. kabileler arasındaki güç dengesini de ince bir diplomasiyle hesaplamak olduğu biliniyor. aşiretin mülkünün manevi sahibi. 312. 215 Özer. Aşiretin diğer aşiretler arasında önemli olan yerini korumak hatta daha üst düzeylere çıkarmak. s. sosyal statüde aşiretlerin siyasetten haz duymasına neden olmuştur. Doğu’da Aşiret Düzeni ve Brukanlar. s. Kazanmanın bir şeref ve itibar sayıldığı bu seçimler.Kabile toplumlarında var olan kendi kendini eğitebilme. Yöredeki seçimler milletvekili. Bürokrasi ile kurulacak kontak yoluyla. Bu kültürün lideri olan aşiret reisi. Doğu’da Aşiret Düzeni ve Brukanlar. onun görevleri arasındadır. 216 Örneğin 213 214 Nur Vergin. İstanbul. Bu çıkarlar şunlardır. yahut belediye başkanlığı. Parlamento seçimleri kan bağı ile meydana gelmiş olan aşiretin gücünün en belirgin göstergesidir. s. düzen kurma ve kendi kendini yönetilme olgusu merkezi bir siyasal yönetimin var olması durumunda da bu merkezi siyasal yönetimin de çok zayıf ve gevşek bir yapıda olmasına yol açmaktadır.215 Kimi zaman sırf itibar kazanmak amacıyla aşiretlerin birbirleriyle ittifak ederek diğer aşiretlere karşı üstünlük kurdukları da görülmektedir. önceleri yalnız aşiret reisliği ile sınırlı olan siyasal katılımı bu durumda artırmakta ve halk böylece politize olmaktadır. s. 72 . 2003. aynı zamanda bazen rekabet ya da husumet ilişkileri güttükleri diğer kabilelerle de siyasal uzlaşmaya varmak. antlaşmalar yapmak.

aşiret yapısında kolektiflik sorumluluk ve kabile üyelerinin sıkı bir denetim altında bulundurulmaları. topladığı 22 bin oyla siyasilere mesaj göndermişti.Bin-i Muhammed aşiret reisi eski Şanlıurfa Milletvekili Mehmet Yalçınkaya. Dönem seçimlerine bağımsız aday olarak girmiş. s. 4. Ağa. Dönem Milletvekili listesine dâhil etmiştir. sulama sistemleri. Bruinessen. ya da parlamenterlerin saklandığı bir argüman olmuştur.3) Hizmet Hizmet. Aşiret üyesi veya reisinin niçin siyasete girdiniz sorusu sorulduğu zaman alabileceğiniz yegâne deyim olmuştur hizmet. Siyasete giren aşiret reisine sosyal statü kazandıran ve aşiretin itibarını artıran bir diğer neden aşiret ağalarının siyaset yoluyla yol.1. Tüm bunların ötesinde siyasette milletvekili seçilen aşiret ağalarının bazı kan davalarını çözerek büyük saygınlık sağladıkları da bilinmektedir. XX. hem de aşiretlerinin sosyal statülerini yükselterek diğer aşiretler arasında daha itibarlı. elektrik. Şeyh ve Devlet. birçok milletvekilinin belirtmeye çalıştığı “biz oraya hizmet için gittik” sözünün anatomisidir. Melik Aşireti’nin saygınlığının artmasına neden olmuştur. her bir kabilenin kendi insanları üzerinde asayiş sağlama çabası gütmesini zorunlu kılmaktadır.218 Yine ciddi bir sıkıntısı olan bir köylü kendi milletvekiline gidip yardım isteyebilir. Nitekim bu mesajı iyi okuyan DYP. 297. su boruları. daha güçlü bir konuma getiriyorlardı. 32-33. Çakmak aileleri arasındaki kan davasını Şanlıurfa CHP Milletvekili Vedat Melik’in araya girerek kan davasını bitirmesi. Sonuç olarak siyaset yoluyla aşiretler hem kendi güçlerini artırıyor. s. Siyasetin Sosyolojisi. 73 . Star gazetesi yazarı Murat Menteş’in 217 218 Vergin. Felhan.217 Örneğin Şanlıurfa’da Demir. Yalçınkaya’yı XXI. okul gibi herkesin istediği ama kolay elde edilemeyen bir takım hizmetlerin diğer köylere değil de kendi taraftarlarının köylerine ulaşmasını sağlayabilmesidir. Çünkü kan davası.

Star Gazetesi. zira Z.221 Sayın vekilim milletvekili olmanızda aşiretinizin katkısı olmuş olabilir mi? 219 220 Murat Menteş. s. Zülfükar İzol’un da saklandığı kavram olmuştur. 09. Belki Zülfükar İzol.220 Ancak listeye alınırken aşiretinin etkisini gizlemesi bu gerçeği yok sayması ilginçtir. Bu özellikler sizi aşirette ön plana çıkarıyor.2006 yılında Şanlıurfa milletvekili Zülfükar İzol’a sorduğu sorunun cevabına bakılırsa hizmet anlayışı gelenekselleşmiştir:219 Her dönem milletvekili seçilmenizin sırrı nedir? Aşiretinizin olmasının bunda etkisi var mı? Her şeyi aşirete bağlamak doğru değil. vatandaşlar. Elimizden geldiğince. 2322. Hizmet.010. Biz öyle değiliz. Sadece Zülfükar İzol mu? Bu sözü Seyit Eyyüpoğlu’ndan da duymak mümkündür. sorunun çözümü için çaba harcıyorum. İnsanların sıkıntılarının giderilmesine uğraşıyoruz. parti teşkilatlarını dolaşıyorum. Sivil toplum örgütleri. güzel hizmet vermemizin bunda etkisi var. Ayda en az 3-4 kez. mutlaka odamda görüşme yapıyorum. 24. bazen 5-6 kez Şanlıurfa’ya gidiyorum. Bana gelen her insanın mutlu ayrılmasını istiyorum. Genel Kurul’da değilsem. Ben her dönem birinci sıradan milletvekili seçiliyorum. S. En önemli temel özellik budur. seçmene iyi hizmet vermenin etkisi bulunuyor. Gerekirse müsteşarlara. s. Öyle milletvekilleri vardı ki. vatandaşın yanımızdan mutlu ayrılmasını sağlamaya çalışıyoruz. 221 14. “Meclis’te Bir Aşiret Reisi”. XI. hizmet adına Şanlıurfa’ya önemli katkıları olmuş olabilir. mezra mezra dolaşıyorum. 1999. kendi iline gidemiyor ya da ayda yılda bir gidiyor. İzol mecliste Şanlıurfa’nın meselelerini meclise taşıyan parlamenterlerin başında gelir.04. yükseltiyor. Köy köy.2008 Tarihinde TBMM’de Seyit Eyyüpoğlu’yla Yapılan Görüşme.2006. genel müdürlere gidip. 503-505. Sorunları gerektiğinde Meclis gündemine taşıyorum. Yazın 55 derece sıcaklıkta dahi Şanlıurfa’da oluyorum. Bu söz siyasileri hem cezp ediyor hem de iştahlarını bu yöne çeviriyor. 64. Çalışma biçimiyle örnek kişi olmalı. bürokratlar. 74 . B. Şanlıurfa’da vatandaşın sorunlarına eğilmemiz. Milletvekili seçilmemde aşiret reisliğim değil. Ankara. Şanlıurfa’da milletvekili seçilebilmek için en az 25 bin oya ihtiyaç var. sorunlarını çözmeye çalışmamızın. Aslında klişeleşmiş bir ifade Şanlıurfa’da yerini bulmuştur. C. TBMM Zabıt Ceridesi. Seçmeni dinliyorum. Arkamda 30 bin paket oy var. TBMM Matbaası.

Onların sıkıntılarına. Halkın ayağına bizatihi gittim. Ağa.2) Siyasilerin Aşiret Liderlerini Siyasette Görmek İstemelerinin Nedenleri XIX. 222 75 . 82.222 Bazı reisler bu yolla. daha önce hiçbir aşiret reisinin sahip olmadığı kadar güç elde ettiler.Seyit Eyyüpoğlu: Kesinlik hayır. Bunun sonucunda dolaylı yönetim(aşiretler) tümüyle yok olmadı. 4. Şeyh ve Devlet. Zaten Meclis’te olmamızın gereği budur. Cemaat ve Akrabalık Örüntülerinin Modernleşme ve Kırsal Çözülme Sürecindeki Siyasal ve Toplumsal Sonuçları. aşiretleri çatısı altında bir araya getiren emirliklerin ortadan kalkmasına neden oldu. yüzyılda Osmanlı’nın yönetim ağını sıklaştırması. 223 Bruinessen. Köylü yolunu. Bunun yanında halk sizden hizmet bekler. Bir kere ben milletvekili olurken aşiretimden hiç bahsetmedim. Genel bir ifade olan hizmet kavramı işte böyle milletvekillerinin siyasete girerken kullandıkları genel tekrar bir vecize olmuştur. Halk bunları bizden bekler. Bağımsız bir aday olarak seçilmiş olabilirim. Fakat bağımsız seçilmem yaptığım hizmetlerden ve halkın bana olan teveccühünden kaynaklanıyor. dertlerine derman olmaya çalıştım. s. 298. Şanlıurfa için konuşmak gerekirse yöre vekillerinin siyasi arenaya koşarken kendisine oy veren kimselere verdikleri sözün teminatı olmuştur. Hakkâri Örneğinde Aşiret. Bunun yanında aşiretçilik ve aşiret Urfa’da artık itibar edilmeyen birer sosyal öğelerdir Anavatan döneminde Şanlıurfa için yaptığım hizmeti tüm Urfalılar bilir.223 Cumhuriyet’e geçişle birlikte yeni Tekin. elektriğini suyunu getirmenizi bekler. Bu dönemde her reis kendine bağlı adamları arttırmak ve devletten ayrıcalık ve güç elde etmek için diğerleriyle rekabet etti. Bu yeni dönemin tipik politik birimleri büyük aşiretler ya da aşiret konfederasyonlarıydı. Ben şahsım olarak özellikle halkla iç içe halkın yanında olmaya gayret ettim. Biz de halka bunlara cevap vermek zorundayız. Bu söz. s. fakat daha düşük düzeylerde devam etti. Siz bunları yerine getiremezseniz bir dahaki seçimde bu kişilerden oy alamazsınız.

İstanbul. s. Örneğin 2009 Mart yerel seçimlerinde Erzurum’dan İstanbul’a Malbat’ıyla göçmüş Emin Atmaca adlı şahıs. Aşiret liderlerinin şehirdeki yaşayış tarzına ve sosyal öğelere alışma dönemi kısa sürmekle beraber aşiret üyelerinin de şehre göçmesi aşiret ağalarının yeni hegemonyasının başlamasına neden oldu. Fakat II. Dünya Savaşı’ndan sonra Türkiye’de başlayan sanayi hamleleriyle birlikte köy ağaları ve aşiret reisleri şehre giderek. Radikal. Aslında bu çok basit bir mantıktır. 76 . kırmak yeni merkeziyetçi ve milliyetçi toplumsal bütünleşme projesine direnç direncini çözülmelerini başlatmak için zorunlu bir İskân Kanunu çıkardı. 84. 1997. aile ve vatandaş kimlikleri geçirilmeye çabalanmıştır. Tarih Vakfı Yayınları. s. “İç Göçlerin Nesnel ve Toplumsal Tarihi Üzerine Gözlemler: Köy Tarafından Bir Bakış”. 11. “CHP’nin Çarşaf Açılımı”. s. S. Hazırlayan: Ahmet İçyudu ve diğerleri. Örneğin Şeyhanlı Aşireti lideri Ömer Cevheri’nin Adana’ya iskân edilmesi gibi. İstanbul’a yerleştikten sonra çevresindeki göç odaklarının da etkisiyle siyasete soyunmuş ve CHP’nin meşhur “Çarşaf Açılımı” denilen girişimde başrol oynamış daha sonra CHP’ye geçtikten sonra Eyüp Belediye Başkan Aday Adayı olmuştur. 32. 226 Nuray Mert. 1945’lere kadar devlet aşiret düzenini yıkmak için epey yol aldığı söylenebilir.225 Bu kanunla bazi önemli aşiretlerin güçlerini yitirdiği anlaşıyor. Hakkâri Örneğinde Aşiret. 225 Tekin. Türkiye’de İç Göç. Cemaat ve Akrabalık Örüntülerinin Modernleşme ve Kırsal Çözülme Sürecindeki Siyasal ve Toplumsal Sonuçları. tebaa kimliklerinin yerine. 1930’lu daha yıllardan da başlayarak Bu ve bölgede rejim politikalarını aşiretlerinin arttırdı. Bahattin Akşit’in belirttiği gibi bu dönemde224 “aşiret.226 224 Bahattin Akşit.2008. 14.” Cumhuriyet merkezîleşme gösteren Kürt rejimi. cemaat. 4437. oradaki lütuflardan yararlanma yoluna gitti.kurulan Türk Devleti’nin devlet içersinde gayri resmi böyle bir yapılanmaya tahammülü olamazdı. Nitekim bu dönemde yapılan bazı gelişmeler sayesinde aşiret unsuru büyük ölçüde yıkılmaya yüz tutmuştur.12.

aşiretlilerin kendileri ilişkilerinden memnun olduğu gibi bu ilişkiyi devam ettirdiler. Önce Siverek bölgesinde Hasan Ağan daha sonraki seçimlerde Bahri Karakeçili’yle beraber bu düzenin savunucusu ile olan olmaya yakın başladılar. Bizi burada asıl ilgilendiren siyasetçilerin neden bu göç gruplarına ihtiyaç duyduğudur. 1950 milletvekili genel seçimlerinde siyasi partiler. Devlet bürokrasisi. Siyasetçiler. 77 halkın seçme geçmek gücünü daha elinde doğru bulunduran ve faydacı aşiret sonuç irtibata . Aşiret düzenini yıkmaya çalışan statükocu CHP. İlk bu atağı yapan Demokrat Parti olmuştur.Bunun gibi döngüler daha 1950’lerin başında Şanlıurfa’da yaşanmaya başlamıştı. şeyh ve aşiret liderlerini yanlarına çekmeye başladılar. siyasetçiler seçim zamanı Şener Şen’i ziyaret etmekte ve köydeki oylara talip olduklarını ifade etmektedir. Menderes yönetimi de bu anlayışla 1950. Hasan Oral. Çok tabii bir durum olan bu anlayış yararcı esaslardan doğmuştur. Yani kendi söndürdükleri ateşi yeninden alevlendirdiler. bu bölgelere geldikleri zaman ilk başlarda aşiret reisinin evine gitmeye başladılar. Bu durum Yeşilçam’ın filmlerine dahi yansımıştır. Abdurrahman Odabaşı’nı listelerinde ilk sıralara yerleştirerek bölgede büyük oranda oy almayı sağladılar. Siyasiler halkın ayağına gitmektense reisleriyle vermektedir. Bu anlayışa göre Doğu ve Güneydoğu Bölgesi’nde siyasetçiler burada diğer partilerin önüne geçmek için bölgede güç unsuru olan ağa. Şanlıurfa bölgesinde Ömer Cevheri. 1954 ve 1957 milletvekili genel seçimlerinde aşiret ağalarının ayağına giderek hem onların güçlerinden yararlanmış hem de diğer partilerin bir adım önüne geçmişlerdir. 1957 genel seçimleriyle beraber o da aşiret modasına uymak zorunda kaldı. Çok partili hayata geçişle birlikte siyaset kulvarında yeni bir anlayış hâkim olmuştu. Ünlü Şener Şen’in Züğürt Ağa filminde.

Vedat Melik CHP 2. 206.Turan Tüysüz Bağımsız Sabahattin Cevheri İzol Aşireti lideri Şeyhanlı Aşireti Süleymanlar Aşireti Melik Aşiret reisi Kalendar Aşiret reisi Şeyhanlı Aşireti Tablo bu şekilde oluşurken aslında aşiret reisleri Anavatan ve DYP’de toplanmıştı. 2002’de yapılan milletvekili genel seçimlerinde partilerin milletvekili listelerine bakılacak olursa bu ilişkinin boyutunu kolay bir şekilde görülecektir. Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin Toplumsal ve Siyasal Yapısı: Mardin Örneğinde Siyasal Katılım.227 227 Uluç. siyasi partiler için bir oy deposu olma özelliğini kazanmış ve her ideolojiden parti. Politikacılar.Faruk Bayrak CHP 1. aşiret liderleri ve şeyhler ile yakın temasa geçerek blok halinde oyları partilerine kazandırmanın daha az maliyetli olduğunu ve daha az çalışma gerektirdiğini görmüşlerdir. AKP ve CHP yöneticileri aşiret lideriyle görüşerek milletvekili listesini hazırlamışlardır. tek tek seçmenleri ikna etmek yerine. Sonuç olarak siyasetçiler aşiret liderlerini neden partilerinde görmek istemesinin nedenleri şöyle değerlendirilir.Günümüze kadar devam eden bu ilişki en son 2002 genel seçimlerinde görülmüştür. s. 1945’ten sonra çok partili hayata geçilmesi ile birlikte aşiretler. özellikle de sağ partiler bundan yararlanmak istemişlerdir. AKP 1. 78 . Fakat bu iki partinin meclise girmemesinden dolayı birçok aşiret lideri parlamenter olma şansı elde edemedi.Mahmut Kaplan AKP 3.Zülfükarİzol AKP 2. Böylece çok partili hayata geçiş aşiretçiliğe işlerlik kazandırmıştır. Siyasetçilerin aşiretlerle olan yakın ilişkileri ise büyük ölçüde parti merkezli yararcı esaslara dayanmaktadır.

Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin Toplumsal ve Siyasal Yapısı: Mardin Örneğinde Siyasal Katılım. DP’nin Türkiye’nin diğer bölgelerine göre Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde daha yüksek oy almasının anlaşılabilir sosyal ve politik nedenleri var.229 Bölgesel sosyolojik veriler üzerine araştırma yapan Rüstem Erkan’ın siyasetin aşireti nasıl güçlendirdiği üzerine yaptığı tespit çok ilginçtir.01. Uluç. s. Kısaca. özellikle 1950 ve 1954 genel seçimlerinde bölgede tek parti konumuna geldi. Ekrem Alican liderliğinde bazı aşiret beylerinin desteğiyle kurulan Yeni Türkiye Partisi’nin (YTP) yüksek oy almasıdır. 206.Siyasi partilerin aşiretlerle ne kadar yakın ilişki içinde olduklarını bölgeden seçilen milletvekillerinin geldikleri sosyal tabaka ve sınıftan anlamak mümkündür. Doğu’da Aşiret Düzeni ve Brukanlar. parti sisteminin aşiret temelli yapıya yeni bir işlerlik kazandırdığı yönündeki iddiamızı destekler mahiyette bir kanıt olabilir. Urfa’da parti yandaşlarının arabalarının ön camına büyük puntolar biçiminde mensubu oldukları aşireti yazmış olmaları ve bu şekilde siyasal partilere güçlerini göstermeleri. 314. diğer bölgelere göre daha olumsuz etkilendi denilebilir. 230 24. 1954 milletvekili genel seçimlerinde 35 milletvekilinin tamamını. 228 229 Özer. Bu seçimlerin en ilginç sonucu. 1957 milletvekili genel seçimlerinde ise bölgedeki 41 milletvekilinin 24’ünü DP kazanmıştır.2009 Tarihinde Rüstem Erkan’la Dicle Üniversitesi Sosyoloji Bölüm Başkanlığı’nda Yapılan Görüşme. bey veya şeyhtir ya da aşiret kökenlidir.230 DP. s. 27 Mayıs 1960 Askerî Darbesi’nden sonra Güneydoğu Anadolu’da farklı bir siyasal yapının ortaya çıktığı görülüyor. Nitekim 1991 milletvekili genel seçimlerine kadar Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nden seçilen milletvekillerinin % 90’ı ağa. 79 .228 1999 milletvekili genel seçimlerinde. 1950 genel seçimlerinden itibaren Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nde CHP’ye karşı büyük bir üstünlüğe sahip oldu. tek parti döneminin uygulamalarından Güneydoğu Anadolu Bölgesi. 1950 genel seçimlerinde Güneydoğu Anadolu Bölgesi’ndeki 32 milletvekilinin 28’ini.

YTP. Halkın aşirete bağlılığının çeşitli nedenleri vardır. yalnızlaşma korkusu ve barınma ihtiyacından dolayı bölgedeki insanlar aşirete olan bağlılıkları devam etmektedir. duygusal bağlılık. 1950-1960 yılları arasında DP iktidarı döneminde Güneydoğu Anadolu’da egemen olan dinsel ve aşiret yapısının büyük oranda desteklendiğini ve bunun da 1960 sonrasında bir siyasal hareketi destekleyecek düzeye geldiği görülüyor. Bu sonuç. dinsel ve siyasal inançlar olarak belirlemektedir. Ahmet Taner Kışlalı. halkın oy verirken bazı hususlara dikkat ettiğini öne sürmektedir. 1965 seçimlerinde ülke genelinde yüzde 3. 231 Ahmet Taner Kışlalı.231 Aşağıda belirtilen anketin sonucu Kışlalı’nın fikirleriyle aynı doğrultuda olduğunu ortaya koymaktadır. Doğu Anadolu Bölgesi’nde ise yüzde 30. Siyasal Çatışma ve Uzlaşma. 190. Genel olarak yukarıda belirtilen hususlar bireyin siyasal katılımını da belirlemektedir. 1991. 80 . Bunlar halkın toplu halde yaşamak isteği. s. Siyasal Sistemler. Kürt nüfusunun yoğun olduğu illerde yüzde 58’in üzerinde oy almıştır. Bu yüzden aşiret siyaset ilişkisine yöredeki halkın bakış açısı ile aşiret liderlerinin bakış açısıyla paralellik gösterdiği öne sürülebilir. aşiret ve toprak ağalığının siyasette etkili olduğu görülmüştür. bölgedeki analizleri sonucu elde ettiği verilere dayanarak.3) Aşiret Siyaset İlişkisine Urfa Halkının Bakış Açısı Şanlıurfa bölgesinde yaşayan halkın büyük bir bölümü bir aşirete mensuptur. Bölgede. Başka bir deyişle bu yıllarda bölgede Kürt etnik kimliğinden öte.7 oranında oy alırken. 1969 milletvekili genel seçimlerinde ise. YTP. 4. Ankara. saygınlık isteği. 1961 seçimlerinde Türkiye genelinde yüzde 13. İmge Kitabevi. Kürt nüfusun yoğun olduğu illerde oyların yüzde 53’ünü aldı.2 oranında oy aldı.7 oranında oy alırken Güneydoğu Anadolu’da yüzde 40. YTP’nin ülke genelinde oyları yüzde 2’lere düşmüş olmasına rağmen. bu süreçten her iki tarafın yani aşiretle siyasetin birbirini tamamladığı ve birbirinden yararlanma yoluna gittikleri gözlemlenebilir. toprağa bağlı ekonomik yapısı. Bunları güvenlik isteği. 1950 ile başlayan süreç aşiretin siyasallaşması ve siyasilerin aşiretleri barındırması DP ile başladı ve günümüze kadar devam etmiştir.

22’si dinsel ağırlıklı partiye oy vereceğini. Bu tespitlerde 100 kişinin 20’si aşiretleri hangi partiye oy verirse o partiye oy vereceğini ifade ederken. 6’sı ise milli duygulara hitap edecek partiye oy vereceğini ifade etmiştir. Bunun yanında değerlendirilmesi gereken bir diğer nokta aşiretin önceliğini ön plana çıkaran kişilerin 3’ünün üniversite. 13’ünün ise ortaokul ve ilkokul mezunu olmasıdır. Burada aşiretin yok olmasını istemeyen kişilerin çoğunluğunun lise ve ortaokul mezunun olması ilginçtir.Partilere Oy Verirken Neye Dikkat Edersiniz? Aşiretimin Önceliği Ekonomi Politikaları Dinsel Konulara Demokrasi Alanındaki Açılımları Milli Duygulara Hitap Edecek Partiye Kiş % i 20 37 22 15 6 100 20 37 22 15 6 100 Toplam Eğitim durumunuz İlkokul mezunu Ortaokul mezunu Lise mezunu Üniversite mezunu Kişi 20 34 30 16 Toplam 100 % 20 34 30 16 100 Yüz yüze 100 kişiyle yapılan anket sonucunda halkın özellikle aşiretlerini ve ekonomik politikaları ön plana çıkardıkları görülmüştür. 1)Bir Aşiretin üyesi misiniz? 2)Üyesi iseniz siyasal tercihlerinizde aşiret ne 81 . 4’ünün lise. 15’i demokratik açılımlara oy vereceğini. Zira halkının bu yaklaşımı aşiret siyaset ilişkisinin bölgede ne kadar önemli olduğunu göstermektedir. 37’si ekonomik politikalara.

Aşiretim Yoktur. Halkın aşiret siyaset ilişkisine bakış açısı bu eksende devam etmiştir. Onlarla yaptığımız niçin soyadlarınızı değiştiriyorsunuz sorusuna verdikleri cevap genelde benim arkamda aşiretim yok. Belirtilen anketlerde gerçekten halkın belli bir aşirete üye olduğunu ortaya çıkarmıştır. 2) Çok önemlidir. Sadece bu örnek bile aşiretlerin bölgedeki önemini ortaya koymaktadır. Zaten Aşiretlerin bölgede önemi varken halkın bu önemi göz ardı etmesi beklenemezdi.kadar önemlidir? 1)Evet Üyesiyim. Bu sayede itibar göreceğini savunuyor. Tercihimi Kendim Belirlerim. Şanlıurfa halkının seçim zamanlarında genelde aşiretlerinin gölgesinden ayrılmadığı bilinen bir gerçektir. Toplam Aynı kişiler üzerinde yapılan Kişi 70 % 70 30 100 kişilerin siyasal 2)Kendi 30 100 ankette tercihlerinde aşiretin önemi % 70’i önemli bulurken. % 30’u ise önemsiz olarak değerlendirmiştir. Bu gerçeği 2007 milletvekili genel seçimlerinde AKP’nin Şanlıurfa mitinginde yüzlerce arabalarının arkasında aşiret liderlerinin 82 . ama soyadımı değiştirerek toplum içinde hem itibar hem de girişeceğim ekonomik işlerde bana fayda getireceğini bildiğim için değiştiriyorum. 2)Hayır. Bu cevap bana bölgede aşiretlerin aslında sosyal bir problem olduğunu ortaya koymuştur. Bazı insanların soyadlarını ya Bucak ya Şıhanlı ya da İzol yaptıklarını gördüm.” Veysel Nacar’ın da ifade ettiği gibi halk bir yerlere bağlanmak istiyor. Genelde aşiret liderleri arkamda şu kadar oy var. Anket yapılırken Veysel Nacar adlı kişi aşiretlerle ilgili olarak çok önemli bir tespitte bulunmuştur: “Ben adliye mübaşir olarak görev yapmaktayım. Şimdiye kadar girdiğim davalarda gözüme şu çarpmıştır. bana aday listesinde şu sırayı vereceksiniz derken haklılığını ortaya koymaktadır.

4) Aşiret Siyaset İlişkisine Urfa Milletvekillerinin Bakış Açısı Güneydoğunun ve özellikle Şanlıurfa’nın toplum yapısının dayanmış olduğu aşiret sistemi Osmanlı’dan Cumhuriyet yönetimine bırakılan bir mirastı. ayrı ayrı partilerden seçilerek. Doğu Ergil’in ifadesiyle233 “Yerel nüfuzlular. partiler aracılığıyla ile yapılıyor görünmekle birlikte siyaset bilimi deyimiyle partron-yanaşma ilişkisi bağlamında güçlü kişiler aracılığı ile yapılmıştır. Kısacası. Timaş Yayınları. Türk Toplumunda Zazalar ve Kürtler. çıkarları doğrultusunda şu veya bu partiden aday oldular. onu kapalı aşiret sistemi içinde kolay yönetilebilir ve yönlendirilebilir. Doğu’da siyaset. Tarafımızca yapılan görüşmelerde aşiret liderleri olan milletvekillerinin aşiret siyaset ilişkisini kabul etmediği gözlemlenmiştir. 574.resimlerini koymalarını ve mitingde başbakan konuşma yapmasına rağmen her aşiretin kendi liderinin isimlerini slogan şeklinde ifade etmesi anlamlı olsa gerek. böyle bir döngü ve çevre merkez ilişkisini kesinlikle reddetmektedirler. s. Ergil. dinsel önderliklerle desteklenerek geniş üretici kitleler üzerinde baskı kuruyor.2009 Tarihinde Vedat Melik’le Gapgaz’da Yapılan Görüşme. 83 . 2008. Doğu ve Güneydoğu Anadolu’da toprak ağalığına dayalı aşiret reisliği. Politikadan Kimlik Siyasetine Kürt Raporu. s. İstanbul. değişebilecek güç dengelerine karşı kendilerini ve konumlarını güvenceye aldılar. iki adayı seçtirebilecek durumda olan aileler-aşiretler veya aşiret ittifakları. Hatta kimi zaman.” İşte bu kültür toplum yapısını elinde bulunduran ve sosyal vakıa olarak göz önünde olan aşiret liderlerinin siyasete bakış açısı genelde onların aldıkları gücü doğru adreste kullanmalarına bağlıdır. 133. 234 07. Bunlardan Seyit Eyyüpoğlu ve Vedat Melik. özgürlükleri kısıtlanmış bir birey halinde tutuyordu.234 232 233 Orhan Türkdoğan.232 Bu yüzden Doğu’da siyaset hiçbir dönemde seçmenin özgür iradesinin siyasete yansıması biçiminde gerçekleşmedi. köylünün özgür iradesini kontrol altına alıyor. 1991’den beri aktif siyasetin içinde olan Vedat Melik aşiret siyaset ilişkisine şöyle değerlendirmiştir. 4.04. Sadece seçim zamanlarında dışarıdan Urfa’ya gelecek yabancı biri bile aşiretlerin bölgedeki ağırlığını kolayca görebilir.

Sayın Eyyüpoğlu. Ama diyeceksiniz aşiretler siyasette etkin değil mi? Bence bunlar kapalı kapılar ardında ve il yönetimine değil de merkez üzerinde baskı kurarak bir şekilde kendilerine siyasi arenada yer bulmayı başarıyorlar. Bu görüşmede V. Çünkü az önce değindiğim sosyal unsurlar sayesinde aşiretler kenetleniyor. Yani benim demek istediğim devlet bu yapının bozulmasını istemiyor. 2009 Mart yerel seçimlerinde sözde aşiretlerin desteklediği AKP adayı Mehmet Oymak’ın kazanması gerekirdi. Zira seçimi kazanan Ahmet Eşref Fakıbaba’nın arkasında sadece Seyit Eyyüpoğlu vardı. Eğer dediğiniz gibi etkili olsaydı. Valinin verdiği cevap sen bana hangi aşiretten olduklarını söyle ben onların aşiret liderlerine nasihatte bulunurum. siz aşiret siyaset ilişkisini nasıl değerlendiriyorsunuz? 84 . Aynı “Rüşvetin Belgesi Olmaz” diye söylemle paralellik kuruyor. Asıl benim burada beklediğim hak ve adalet varsa jandarma çavuşunu gönderirim ve sorunu adliyeye intikal ettiririm. Melik olayın başka bir boyutuna yıllardır değinilmeyen bir yaraya parmak basıyordu. Çok eskiden Urfa’nın deyimiyle kimsesi olmayan birinin toprağı arkası güçlü olan kişi tarafından alınmak istenmişti.Efendim aşiret siyaset ilişkisini sizin lideri ve ileri geleni olduğunuz Melik aşireti olarak değerlendirecek olursanız hangi noktalara değinmek istersiniz? Aşiretin siyasetle ilişkisinin asgari düzeyde olduğuna inanıyorum. Bu zavallı kişi de valiyle arası iyi olan benim amcaoğluyla görüşmeye gider. Devlet yönetimi derken: size bir örnek aktaracağım. aşiret ve siyaseti kesinlikle bir araya gelmeyecek birer kavram olarak değerlendiriyor. Melik. Ben genelde bu ilişkinin genel seçimlerde etkili olduğunu düşünüyorum. Böylece etkili mi değil mi siz karar verin. aşiret siyaset ilişkisini kabul etmekle beraber bu ilişkiyi açığa çıkaracak bir belgenin olmadığına inanıyor. Eyyüpoğlu. Aynı şekilde Seyit Eyyüpoğlu ile yapılan mülakatta da aşiret siyaset ilişkisine soğuk bakan vekiller safında yer almaktadır. Valiye durumu anlatılır. Aşiretleri bu kadar güçlü kılan mekanizmanın devlet yönetimi ve bölgeyi etkisi altına alan arazi kavgaları ve töre cinayetleridir.

S. mutlaka odamda görüşme yapıyorum. parti teşkilatlarını dolaşıyorum. Fakat şimdi aşiretin siyasette yerinin olmadığı kanısındayım. Star Gazetesi’ndeki demecinde Zülfükar İzol. 24. Halkın ayağına bizatihi gittim. Gerekirse müsteşarlara. yüzyılda aşiretlerin öneminin kaybettiğini ifade ediyor. aşiret siyaset ilişkisini reddedenler arasındadır. Elimizden geldiğince. Şanlıurfa’da vatandaşın sorunlarına eğilmemiz. Biz de halka bunlara cevap vermek zorundayız. 2322. Genel Kurul’da değilsem. vatandaşlar. elektriğini suyunu getirmenizi bekler. Ben şahsım olarak özellikle halkla iç içe halkın yanında olmaya gayret ettim. Çünkü eğer Eyyüpoğlu’nun dediği gibi olsaydı 2007 yılında yapılan genel seçimlerde S. Eyyüpoğlu gibi örnekleri çoğaltmak mümkündür. 85 . “Meclis’te Bir Aşiret Reisi”. Seçmeni dinliyorum.2006. Star Gazetesi.Öncelikle az önce de belirttiğim gibi aşiret siyaset artık yan yana durmayan kelimeler. bazen 5-6 kez Şanlıurfa’ya gidiyorum.04. genelde siyasetçilerin dilinden düşmeyen bir kavrama değiniyor. bürokratlar. Eyyüpoğlu’nun bağımsız seçilmesi zor olabilirdi. vatandaşın yanımızdan mutlu ayrılmasını sağlamaya çalışıyoruz. 235 Murat Menteş. Şimdi halk sizden hizmet bekler. mezra mezra dolaşıyorum. Biz öyle değiliz. Sivil toplum örgütleri. Eskiden belki aşiretler siyasette etkin olmuş olabilir. İnsanların sıkıntılarının giderilmesine uğraşıyoruz. Seyit Eyyüpoğlu. güzel hizmet vermemizin bunda etkisi var. s.235 Her dönem milletvekili seçilmenizin sırrı nedir? Aşiretinizin olmasının bunda etkisi var mı? Her şeyi aşirete bağlamak doğru değil. Siz bunları yerine getiremezseniz bir dahaki seçimde bu kişilerden oy alamazsınız. Köy köy. kendi iline gidemiyor ya da ayda yılda bir gidiyor. Onların sıkıntılarına. Öyle milletvekilleri vardı ki. Bana gelen her insanın mutlu ayrılmasını istiyorum. 09. Halk bunları bizden bekler. dertlerine derman olmaya çalıştım. Yazın 55 derece sıcaklıkta dahi Şanlıurfa’da oluyorum. Sorunları gerektiğinde Meclis gündemine taşıyorum. Köylü yolunu. Eyyüpoğlu’nun söylediklerine itiraz edilebilir. genel müdürlere gidip. sorunlarını çözmeye çalışmamızın. Ben hizmet etmezsem halk benim peşimden gelmez diyor. Zaten mecliste olmamızın gereği budur. sorunun çözümü için çaba harcıyorum. XXI. Ayda en az 3-4 kez.

Şanlıurfa. Kendisi 2007 milletvekili genel seçimlerinde aday listeleri düzenlenirken “Arkamda 30 bin oy var. köylünün köy yolu. Netice itibariyle aşiret siyaset ilişkisine milletvekilleri her ne kadar soğuk bakmışsalar da aday listelerinde aşiret liderlerinin sıralamayı kimseye bırakmaması düşündürücüdür.236 Yine 2007 milletvekili genel seçimlerinde AKP’den aday olan ve milletvekili seçilen aslen Karslı olan Çağla Özyavuz. 4. telgraftan tutunda. halkın artık sorunlara yönelik çözüm üretmelerinden. Bu özellikler sizi aşirette ön plana çıkarıyor. Çalışma biçimiyle örnek kişi olmalı. Milletvekili aday sıralaması yapılırken. yükseltiyor. Çünkü bu derebeyler. Milletvekili seçilmemde aşiret reisliğim değil. Hasan Oral aday listelerinde yer kapmak için arkamda şu kadar oy var bana şu aday sırasını bana vereceksiniz demiştir. fax. Ben her dönem birinci sıradan milletvekili seçiliyorum. Aşiret siyaset ilişkisini ilk defa arkamda şu kadar oy var diyen 1957 genel seçimlerinde milletvekili olan Hasan Oral’dır. su ve elektrik isteklerine çözüm bulmak için çaba harcadığı ifade ediyor. 86 . Cumeyli Aşireti’nin lideri ve Harran Belediye Başkanı İbrahim Özyavuz’un eşidir. il yönetiminde olmasa bile genel merkeze olan güçlerini bir şekilde göstermişlerdir. Zülfükar İzol. hizmetten bahsediyor. seçmene iyi hizmet vermenin etkisi bulunuyor. 2007 milletvekili genel seçimlerinde oyunu AKP’ye vermiştir. emaille genel merkeze şu adayı gösterirseniz oyumuzu size vereceğiz diyen somut gerçekler mevcuttur. Aslına bakılırsa önceleri milliyetçi partilere oy veren Cumeyli Aşireti. telefon. Bu söylemle bir yerlere mesaj mı veriyor yoksa aşiretinin büyüklüğünü ifade ediyor orası tartışılır. Beni listeye alırsanız oyları size yönlendiririm” dediğini ismini vermek istemeyen bir gazeteci dillendirdi. En önemli temel özellik budur. Fakat İzol Aşireti’nin Türkiye’nin en büyük aşireti olduğu ifade eden yine kendisidir.Şanlıurfa’da milletvekili seçilebilmek için en az 25 bin oya ihtiyaç var.5) Aşiret Siyaset İlişkisinin Urfa Basınına Yanması 236 Aktaran gazeteci Naci İpek.

şöyle yaklaşmıştır.02. bir de basın tarafından bakış açısını gözler önüne sermiştir. Aşiretlerin siyasette olan ilişkisine olan yaklaşımı ise daha çok pragmatik hedeflerden yola çıkan şehirli halkın söylemleri sonucunda aşiretler siyasete girdiğini belirtti. N. Naci İpek’le yapılan mülakatta onun aşiret siyaset ilişkisini.02. Yani şu aşiretin şu 237 238 21. 16. Gazeteci yazar Gül San’la yapılan röportajda G.2009’da Naci İpek’le Özlem Kitapevinde Yapılan Mülakat.“Yüzsüzler de maskelidir. Naci İpek.238 Aşiretleri güçlendiren temel etkenin köyden kentte olan göç sonrası köylü grubun köydeki geleneklerini şehre taşıması ve bunun sonucunda yalnızlaşma ve barınma ihtiyacından dolayı aşiret üyelerinin birbirini desteklediği ve bu sosyal hadisenin günümüze kadar varlığını devam ettiğini ifade etti. marifet görünür” Bu dizelerin sahibi Gapgündemi Gazetesi’nin köşe yazarı Naci İpek’dir. Urfa içerisinde arkası olmayan fakat eğitim açısından hiçbir kusuru olmayan kişinin siyasi partilerde milletvekili olarak görev yapamayacağı söylemidir. bunun yanında siyasi pastadan ekonomik boyutta nem aldıklarını belirtti. yaklaşık 85 yaşlarında Urfa siyasi arenasında 1950’lerden beri içinde olan bir gazetecidir.237 İpek’e göre aşiret liderlerinin siyasette yer alması ahlak açısından açıklanamayacak bir sosyal vakıa olarak değerlendirmek gerektiğini ifade etmektedir.2009 Tarihinde Gül San’la Şanlıurfa Belediyesi Kütüphanesinde Yapılan Görüşme. San. İpek. altında canavar görünür Seçimle uykudan uyanan nevzuhur halk sevdalılarına Ankara yollarında para sarf etmek. Zaten bu ilişkiyi ön plana çıkaran yukarıdaki dizeleri de gazetesindeki köşesinde kaleme almıştır. 87 . aşiret siyaset ilişkisine. aşiret reislerinin siyasete girerek var olan güçlerine güç kattığını. Naci İpek’in değindiği en önemli konu aşiretlerin siyasette kartelleştiğine.

halk sıralamasını kafasında oluşturmuştur ve genelde de bu sıralamayı dillendirdikleri için partilerin milletvekili sıralaması da bu yönde oluşur. Şu seçimlerde şu partiden eğer şu aşiret aday gösterirse yukarıdaki getirdiği milletvekili sıralamaya halk girer söylemleri şehir sonucu aşiret siyaset geleneği oluşmuştur. Zira bu değerlendirmeyi yapanlar aşiret üyeleri oldukları için aday olacak kişilerinde kendi aşiretlerinden olması pek tabidir. Bu yolda elde edilen kazanımları siyaset kulvarında kullanılması bu ilişkiyi doğurdu söylemi önemlidir.239 aşiret siyaset ilişkisine yaklaşımı daha çok aşiretlerin normlaştığını köyden kentte olan göçün bu normlaşma sonucunda aşiretlerin şehirde olan geleneklere entegre olarak siyasete soyundukları şeklindeydi. 239 88 . İkbal’e göre aşiretler. Belki Gül San’ın da değindiği gibi gerçekten söylemleri efsanesi kimliğini meydana partilerin kendi savunulabilir. Müslüm Akalın. Çünkü binlerin ayağına gitmektense bu binleri ayakta tutan unsur olan aşiret liderlerine listelerinde yer vererek binlerce oyu bir anda kendi partilere taşıması daha pragmatik olarak değerlendiriyor. avukat Müslüm Akalın’ın tespiti ise. kapitalizmden payına düşeni alamadığı için güçlü olduklarını bu güçlerini önce mahalle muhtarlığı sonra il meclis üyeliklerinde en 18. Bu vaziyeti demokrasiyle açıklamak zordur. Şanlıurfa basınının bir diğer duayeni olan Sabri Dişli ise tarafımızca yapılan mülakatta aşiretsiyaset eksenine sosyolojik bir boyutta cevap veriyor. düşünür. siyasilere bu konuda Sezar’ın hakkı Sezar’a misali hak vermek istiyor.kadar oyu var.2008 Tarihinde Müslüm Akalın’la Akalın Hukuk Bürosunda Yapılan Görüşme.11. Gazeteci. Dişli’ye göre bu ilişki daha çok birlik beraberliğin ve gruplaşmanın doğanın bir gereği olarak bütünleşmeye. sıralaması Çünkü seçim dönemlerinde aslında oluşturulurken. bütünleşmeden de siyaset arenasına sürüklenen bir yol olarak bakıyor. Avrupa Birliği Sürecinde Şanlıurfa adlı derneğin başkanı ve bir gazetede köşeyazarı olan Kadir İkbal olaya daha çok bu beraberliğin neden çıktığı konusundaki telkinleri önemlidir.

Osmanlı’nın Doğu ve Güneydoğu Anadolu’yu kendi topraklarına kattıktan sonra bu bölgeyi kendi içerisinde serbest yani özerk hâlde bırakmasıyla başlayan süreç. Çünkü hangi partiye oy verirlerse versinler aday listelerinde her partinin sıralamada illaki aşiret liderlerine yer verdiklerini. Selim ve II. basın aşiretlerin siyasette yer almasını istememektedir. SONUÇ Osmanlı Devleti’nin aşiretten devlete geçtiği düşünülürse. Mahmut dönemlerinde merkezî otoriteyi sağlamak için aşiretlerin üzerlerine gidildiyse de II. canlanmaya başladı. Her ne kadar III.sonda aşiret liderlerini milletvekili seçtirerek aşiretlerinin sosyal statü olarak diğer aşiretlerin önüne geçtiğini ifade etti. Abdülhamid Devri’nde padişaha bağlılığı ve bölgedeki asayişi sağlamak için kurulan Hamidiye Alayları sayesinde aşiretler. Genel olarak basının aşirete olan ilgisini değerlendirecek olursak. Bu dönemde bazı 89 . Fakat bu mekanizmayı durduracak bir gücün olmadığını bir nevi ellerinin mahkûm olduğunu söylediler. Osmanlı Devleti’nin duraklamaya başladığı dönemde bölgede yer alan aşiretlerin güçlenmesine ve bağımsız hareket etmeleriyle sonuçlanmıştır. aslında aşiretlerin bu bölgenin yani Ortadoğu’nun ortak kaderi olduğu konusunda basın camiası hemfikirlerdir.

hem de topraklarının önemli kısmına yeniden sahip olabiliyorlardı. Nitekim 1950 milletvekili genel seçimlerinde Şeyhanlı Aşiret lideri Hacı Ömer Cevheri’nin DP taraflarından siyasete girmesiyle aşiret siyaset ilişkisi başlamış oldu. Nitekim Cumhuriyet rejimi bölgedeki aşiret düzenini ortadan kaldırmak için bir dizi önlemler almıştır.aşiretlerin devlet kademesinde önemli görevlere geldiği gibi paşalık unvanları da aldıkları bilinir. Bu kararname işbirliğinin tescili oldu. Fakat çok partili hayata geçişle beraber aşiret liderlerinin siyasete soyunması ve aşiretlerin kendi yurtlarına dönmesi için kanun çıkartılması yani itibarlarının geri verilmesi aşiret düzeninin hortlamasına neden olmuştur. toprak reformu gibi uygulamalar aşiretlere karşı atılan bazı adımlardandır. Ekrem Alican öncülüğünde ve aşiret liderleri ile ağaların desteği sonucunda kurulan Yeni Türkiye Partisi(YTP) demokrasi açısından incelenmesi gereken bir 90 . Bilhassa toprak ağalarını da yanına alan DP iktidarı bir anlamda Kemalistlerin Kürt feodallerine yönelik sürdürdüğü politikalara son verdi. Bu özel af yasasıyla 1925 ve sonrasında Suriye'ye kaçanlar için geri dönüş başladı. Siyasetçiler arkalarında sağlam bir oy potansiyeli taşıyan aşiret ağalarını görmezden gelmesi mümkün değildi. Bölgelerinde etkin olduklarından orta ve batı Anadolu’ya sürgüne yollanan Kürt feodalleri için zaten 1945 sonrasında belirli yumuşamalar başlamıştı. Osmanlı Devleti yıkılıp yerine kurulan Türkiye Cumhuriyeti’nin Osmanlı’dan böyle bir mirası devralmaya tahammülü yoktu. 1947’de daha önceki ayaklanmalar sırasında sürgün edilen Kürt feodalleri için bir kararname çıkarıldı. aşiret liderleri şehirdeki meclis üyeliklerinden tutun da encümen. Bu gelişmelerden sonraki dönemde yani 1954 ve 1957 milletvekili genel seçimlerinde aşiretlerin hem aday listelerinde hem de yapılan il meclis seçiminde ön planda oldukları aşikârdır. 27 Mayıs Darbesi sonucunda oluşan yeni anayasanın vermiş olduğu rahatlıktan yararlanan aşiretler ilk parti düzeyinde güçlerinin zirvesine ulaştılar. Bu dönemde artık aşiretler şehirleştiği gibi köydeki muhtarlıklarla yetinmemiş. Bu kararname ile hem geri dönebiliyor. il başkanlığı ve milletvekilliğine aday olmuşturlar. Zira bu döneme kadar gerçekten aşiret olgusunun içi boşalmaya başlamıştı. Bu süreç 1945 yılına kadar devam etmiştir. Bunu DP’nin 1950’de çıkardığı özel af izledi. Aşiretleri bölmekten tutun da zaruri göç.

bazı yerlerde ise ikinciliği elde etmiştir. Artık aşiretlerin 91 . Çünkü Doğu bölgelerinde aşiret liderlerinin bir takım yerlerde açık oy kullanan yandaşlarına hangi partiye oy vereceğini belirtmesi ya da işaret etmesi. aşiretlerin güçlenmesine neden olduğu gibi bölgede daha önce başlayan feodal düzenin kökleşmesini de katkıda bulunmuştur. Demokrasiden bahsederken demokrasinin yalnızca Batı bölgelerinde uygulandığını düşünmek yanlış olmasa gerek. Fakat aşiretler bu durumdan hiç mutlu değildiler. 12 Eylül Darbesi’yle aşiretler büyük yara almıştır. 1983 milletvekili genel seçimlerinde çok fazla etkili olamamalarına rağmen. Ayrıca Bülent Ecevit’in arkasına aldığı rüzgârı da unutmamak gerekir. 1991 milletvekili genel seçimlerinde artık aşiretlerin yerini kimlik siyaseti yapan siyasetçiler almıştır. Zira bu dönemde parlamenter seçilen milletvekillerinin büyük çoğunluğu aşiret reisleridir. YTP. Nüfuzlu beyler tabloyu eskisine çevirmek ve kimlik siyasetinin önüne geçmek için koruculuktan tutun da her türlü devlet otoritesinin yanında yer alarak eski vaziyetlerini sağlamaya çalışmışlardır. 1977 milletvekili genel seçimlerinde aşiretlerin karşısında olan CHP.süreç olarak lanse edilebilir. yani seçmenin özgür iradesinin nüfuzlu beyler tarafından belirlenmesi kişileri Doğu’da demokrasinin olmadığı söylemeye itiyor. Çünkü kendilerine güç sağlayan siyaset ellerinden alınmıştı. sosyal ve siyasi ilişkiler bakımından bölgede hiçbir zaman ortadan kalkmadığını görülür. 1987 genel seçimlerinde aşiretler yine siyasette aktif rol oynamıştır. Aşiret siyaset döngüsünün örneklerini oluşturan genel seçimler. Bu dönemden sonra en ilginç olanı aşiretlerin siyasette kartelleşmesidir. Zira 1970’lerde başlayan işçi hareketlerine en büyük tepkinin aşiret ağalarından gelmesi bu ilişki boyutunun basamaklarını oluşturur. aşiret liderlerini Doğu bölgelerinde aday göstererek bölgede önemli bir güç elde etmiştir.2 oy almıştır. sosyolog ve siyasetçilerin deyimiyle aşiretlerin siyasallaşması ve dernekleşmesinin örneğini oluşturmuştur. Aslında bir vakıa problemi olarak öne çıkan feodalitenin. oy potansiyeli olan Doğu’da ise yüzde % 35’lere varan dilimlere uzanmıştır. Aynı seçimlerde Demokrat Parti’nin yerine kurulan Adalet Partisi listelerinde gösterdiği aşiret reisleri sayesinde bazı yerlerde birinci. Nitekim 1961’deki seçim sonucunda YTP’nin Doğu ve Güneydoğu’daki oyların % 40’ını alırken. 1965 genel seçimlerinde ise Türkiye genelinde % 3.

Yine bu seçimlerde aşiret reislerini listelerinde gösteren ANAP. 2002 milletvekili genel seçimleri ise aşiretlerin güçlerinin zirveye ulaştığı dönem olarak değerlendirilebilir. Zira Şanlıurfa’da. Zira bunda şehirde yaşayan yerli halkın büyük çoğunlukta olduğu realitesi yaygındır. FP. Sonuç olarak aşiret siyaset ilişkisine bakıldığında bu ilişkinin aslında Osmanlı’dan beri var olduğu günümüze kadar da devam ettiği bir realitedir. Yine çıkarılması gereken en önemli sonuçlardan biri kişilerin bir takım ayrıcalık elde etmek için aşiretlere tabii olduklarını ya da soyadlarını değiştirerek pastadan pay almaya çalıştıkları neticesidir. Aslında bu sistemin korunmasında sosyal 92 . 2002 milletvekili genel seçimlerinde bazı aşiret reislerin siyasetten ayrıldığı görülmektedir. milliyetçi oylarının az olduğu düşünülürse aşiretlerin önemi ortaya çıkar. Hacı Musa Aşireti’nin lideri Muzaffer Çakmaklı. milletvekilleri ya aşiret liderlerinden ya da aşiret üyelerinden seçiliyordu. Örneğin Bucak Aşireti’nin lideri Sedat Bucak. Milliyetçi Hareket Partisi ise Şanlıurfa’da Hacı Musa Aşireti’nin lideri Muzaffer Çakmaklı’yı aday gösterdiği için 35000 oy almış ve Muzaffer Çakmaklı milletvekili seçilmiştir. Mehmet Yalçınkaya 2002 milletvekili genel seçimlerinde parlamenter seçilememişlerdir. 2002 milletvekili genel seçimleri tarihsel açıdan incelenecek olursa bazı aşiretlerin siyasete girdiği ve bu ilişkiden yararlandığı görülmektedir. DYP. bugün tüm yönleriyle olmasa bile varlığını hâlen devam ettirmektedir. Zira bu seçimlerde Türkiye genelinde birinci parti olan Demokratik Sol Parti(DSP) Doğu ve Güneydoğu’da aşiret liderlerine yer vermediği için bu bölgede sadece iki milletvekili çıkarabilmiştir. Şanlıurfa’daki oyların % 63’ünü almıştır. Doğu ve Güneydoğu’da aşiretlerin sayesinde oyların % 23’ünü almıştır. Tüm bunların yanında bu ilişki bağlamında aşiretlerin yerel seçimlerde etkisinin sınırlı olduğu gerçeğini göz ardı etmemek gerekir. Şanlıurfa’da 518 bin seçmen olmasına rağmen DSP sadece 19000 oy almıştır. Parti il başkanlıkları. Bu seçimlerde her bölgede birinci parti olan Adalet ve Kalkınma Partisi. 1999 milletvekili genel seçimlerinde aşiretlere dayanmayan siyasetin etkin olamayacağı artık açığa çıkmıştı. Feodalitenin öncülüğünde kurulan bu düzen. encümenler. AKP bu bölgeden 7 milletvekili çıkarmıştır.izni olmadan partilerde yer almak güçleşmişti.

Birleşim 64. C. V. 93 . Devre 46. C. C. VI. III. TBMM Zabıt Ceridesi. C. XI. Birleşim 66. C. TBMM Zabıt Ceridesi. Birleşim 29. devlet faktörünün ve aşiretin en önemli unsuru olan insanların etkili olduğu apaçıktır. C. Birleşim 13. Birleşim 38. C. Birleşim 111. TBMM Zabıt Ceridesi. TBMM Zabıt Ceridesi. VII. III.faktörlerin. VIII. TBMM Zabıt Ceridesi. Birleşim 114. IV. TBMM Zabıt Ceridesi. KAYNAKÇA A) ARŞİV TBMM Zabıt Ceridesi. C. TBMM Zabıt Ceridesi.

Celal Öncel Kişisel Dosyası. TBMM Zabıt Ceridesi. Osman Ağan Kişisel Dosyası. Sabahattin Cevheri Kişisel Dosyası. Ferit Aydın Mirkelam Kişisel Dosyası.TBMM Zabıt Ceridesi. Kemal Badıllı Kişisel Dosyası. XXXXVIII. Cenap Gülpınar Kişisel Dosyası. Abdülkadir Öncel Kişisel Dosyası. Necmettin Cevheri Kişisel Dosyası. Birleşim 85. Abdurrahman Odabaşı Kişisel Dosyası. Devre 3. XV. Hasan Oral Kişisel Dosyası. Ahmet Karvar Kişisel Dosyası. Mehmet Celal Bucak Kişisel Dosyası. Birleşim 77. Ömer Cevheri Kişisel Dosyası. C. Birleşim 102. XIII. TBMM Zabıt Ceridesi. TBMM Zabıt Ceridesi. Bahri Karakeçili Kişisel Dosyası. C. Birleşim Devre 47. XII. Muzaffer Çakmaklı Kişisel Dosyası. Celal Paydaş Kişisel Dosyası. Birleşim 84. C. 94 . C. Mehmet Celal Öncel Kişisel Dosyası. Fevzi Şıhanlıoğlu Kişisel Dosyası. C. Mehmet Yalçınkaya Kişisel Dosyası. Bekir Sami Karahanlı Kişisel Dosyası. Ömer Yüksel Kişisel Dosyası. XXIII. XIV. TBMM Zabıt Ceridesi. TBMM Zabıt Ceridesi. C.

B) KİTAPLAR Açıkalın.. 2004. Med Yayıncılık. Osmanlı Devleti’nde Aşiret Mektebi. Güneydoğu Meselesi ve Çözüm Yolları. 1992. Türkçe İzahlı Kürtçe Grameri(Kürmançça Lehçesi). 2001. Aramtoplum Yayınları. Özgürlük Yolu Yayınları. 1998. 1994. 1992. 2007. XVIII ve XIX. Milli Mücadele’de Urfa. Şurkav Yayınları. Hasan. Akgündüz. Sait. İstanbul. İstanbul. Medya Güneşi Yayınları. Alişan Akpınar-Eugene L. Ahmet. İstanbul. Ankara. Aşgın. İstanbul. Aşiret Devlet. Seyit Eyyüpoğlu Kişisel Dosyası. Cumhuriyet Döneminde Doğu Anadolu’ya Yapılan Kamu Harcamaları(1946-1960). Asırlarda Osmanlı Devletinin Dağılma Devri. Badıllı. Zülfükar İzol Kişisel Dosyası. 1976. Ankara. Kemal.Sedat Bucak Kişisel Dosyası. AAM. 95 . İstanbul. Yusuf. Hamidiye Alaylarından Köy Koruculuğuna. Aytar. Müslüm. Osmanlı Araştırma Vakfı. Şanlıurfa Belediyesi Kültür ve Sosyal İşler Müdürlüğü Yayınları. Aladağ. Şanlıurfa. Turan Tüysüz Kişisel Dosyası. Urfa Kurtuluş Mücadelesi Hatıratı. Akçura. Vedat Melik Kişisel Dosyası. Milli Mesele ve Doğu’da Feodalite-Aşiret. C. 2001. Akalın. Ankara. Osman. Rogan. TTK.

Bardakçı, Cemal, Toprak Davasında Siyasi Partiler, Yayınevi Yok, İstanbul, 1946. Bayrak, Mehmet, Kürtler ve Ulusal-Demokratik Mücadeleleri, Özge Yayıncılık, Ankara, 1993. Beşikçi, İsmail, Doğu’da Değişim ve Yapısal Sorunlar (Göçebe Alikan Aşireti), Doğan Kitapevi, Ankara, 1969. Beşikçi, İsmail, Doğu Anadolu’da Göçebe Kürt Aşiretleri, Yurt Kitap Yayın, Ankara, 1992. Beşikçi, İsmail, Kürt Toplumu Üzerine(1971’den Önceki Yazılar), Yurt Kitap Yayın, Ankara, 1993. Bois, Thomas, Kürt Milliyetçiliği, (Çev: Kamuran Fıratlı), Doz Yayınları, İstanbul, 1997. Bloch, Marc, Feodal Toplum, (Çev: Mehmet Ali Kılıçbay), Savaş Yayınları, Ankara, 1983. Bruinessen, Martin van, Kürdistan Üzerine Yazılar, (Çev: Nevzat Kıraç, Selda Somuncuoğlu, Leyla Keskiner, Halil Turanser), İletişim Yayınları, İstanbul, 1992. Bruinessen, Martin van, Ağa, Şeyh, Devlet, (Çev: Banu Yalkut), İletişim Yayınları, İstanbul, 2003. Çam, Esat, Siyaset Bilimine Giriş, Der Yayınları, İstanbul, 1995. Çay, A. Haluk, Her Yönüyle Kürt Dosyası, Turan Kültür Vakfı, Ankara, 1996. Celil, Celile, Kürt Ayaklanması, Avesta Yayınları, İstanbul, 2001. Cem, İsmail, Türkiye’de Geri Kalmışlığın Tarihi, Cem Yayınevi, İstanbul, 1986. Çetiner, Selahattin, Sorunlarıyla Doğu ve Güneydoğu Anadolu Gerçeği, TSK Mehmetçik Yayını, Ankara, 2003.
96

Daver, Bülent, Siyaset Bilimine Giriş, Siyasal Kitabevi, Ankara, 1993. Doğan, Mehmet, Tarih ve Toplum, Rehber Yayıncılık, Ankara, 1989. Dursun, Davut, Siyaset Bilimi, Beta Basım Dağıtım, İstanbul, 2002. Duverger, Maurice, Siyaset Sosyolojisi, Varlık Yayınları, (Çev. Şirin Tekeli), İstanbul, 1995. Erdoğan, Mustafa, Liberal Toplum Liberal Siyasal, Siyasal Kitabevi, Ankara, 1993. Ergil, Doğu, Doğu Sorunu, Teşhisler ve Tesbitler, Özel Araştırma Raporu, Stratejik Araştırmalar Dizisi I, TOBB Genel Yayını, Ankara, 1995. Ergil, Doğu, Politikadan Kimlik Siyasetine Kürt Raporu, Timaş Yayınları, İstanbul, 2009. Ergül, Cevdet, II. Abdülhamid’in Doğu Politikası ve Hamidiye Alayları, Çağlayan Yayınları, İstanbul, 1997. Erkan, Rüstem, Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin Sosyal Yapısı ve Değişme Eğilimleri, Kalan Basım, Ankara, 2005. Fırat, M. Şerif, Doğu İlleri ve Varto Tarihi, M.E.B, Anlara, 1961. Ekonomik ve Sosyal Etüdler Konferans Heyeti, Güneydoğu Sorunu ve Çözüm Arayışları, Yayınevi Yok, İstanbul, 1992. Hançerlioğlu, Orhan, Toplum Bilim Sözlüğü, Remiz Kitapevi, İstanbul, 1986. Heckmann, Lale Yalçın, Kürtlerde Aşiret ve Akrabalık İlişkileri, (Çev: Gülhen Erkaya), İletişim Yayınları, İstanbul, 2006. İlhan, Suat, 8’inci Kolordu Bölgesindeki İsyanlar, Harp Akademileri Basımevi, İstanbul, 1971. Karpat, Kemal, Osmanlı Nüfusu (1830-1914), Demografik ve Sosyal Özellikleri, Tarih Vakfı Yurt Yayınları, İstanbul, 2003.
97

Kışlalı, Ahmet Taner, Siyaset Bilimi, İmge Kitabevi, Ankara, 1994. Kışlalı, Ahmet Taner, Siyasal Sistemler, Siyasal Çatışma ve Uzlaşma, İmge Kitabevi, Ankara, 1991. Kışlalı, Mehmet Ali, Güneydoğu, Düşük Yoğunlukta Çatışma, Ümit Yayıncılık, Ankara, 1996. Kocadağ, Burhan, Doğu’da Aşiretler, Kürtler, Aleviler, Can Yayınları, İstanbul, 1997. Kutluay, Naci, 21. Yüzyıla Girerken Kürtler, Peri Yayınları, İstanbul, 2002. Kodaman, Bayram, Sultan Abdülhamid Devri Doğu Anadolu Politikası, TKAE Yayınları, Ankara, 1987. Lazarev, M.S, Emperyalizm ve Kürt Sorunu, (Çev: Mehmet Demir Özge), Özge Yayınları, Ankara, 2003. Leach, Edmund R., Rewanduz Kürtleri; Toplumsal ve İktisadi Örgütlenme, (Çev: Sinan Birwan, Hişyar Özsoy, Serap Ruken Şengül), Aram Yayınları, İstanbul, 2001. Lewis, Bernard, Modern Türkiye’nin Doğuşu, (Çev: Metin Kıratlı), TTK, Ankara, 2007. Mumcu, Ahmet, Osmanlı Devletinde Siyaseten Katl, Birey ve Toplum Yayınları, Ankara, 1985. Özcan, Hekimoğlu Süleyman, Kürt Tarihi, Aşiretler ve İsyanlar, Akis Kitap, İstanbul, 2007. Özçelik, İsmail, Milli Mücadele’de Güney Cephesi Urfa, AAM, Ankara, 1993. Özer, Ahmet, Modernleşme ve Güneydoğu, İmge Yayınevi, Ankara, 1998.

98

Şemseddin. Kürtler: Ekonomik ve Sosyal Tarih. Timur. Tan. 1994. Kaynak Yayınları. Perinçek. Siyasal Kitabevi. III. Suavi. Feodalite ve Osmanlı Toplumu. Ankara. Aydın. Özyüksel. Göçerlerin Şehirleşmesi(Beritan Aşireti Örneği). Atatürk’ün TBMM Açık ve Gizli Oturumlarındaki Konuşmaları. Mustafa. Demokratikleşme Sürecinde Devlet ve Yurttaşlar. Ahmet. Atatürk’ün Kürtleri. Sağır. İmge Yayınevi. Kurmanclar ve Zazaların Kimliği. Akıllı. Öztekin.Özer. İstanbul. Ankara. Siyaset Bilimine Giriş. Doğu’da Aşiret Düzeni ve Brukanlar. Kültür Bakanlığı Yayınları. Ankara. 1992. Ya Tam Kardeşlik Ya Hep Birlikte Ölmek. Karakutu Yayınları. Musa. Çağrı Yayınları. Arkadaş Yayınevi. Elips Kitap. 1993. Altan. Taner. 2005. Fatih. Şahin. C. Amacımız Devletin Bekası. Sami. 2004. Turan. Mahmut. 2001. İstanbul. Kazım. Semih. Uludağ Üniversitesi Basımevi. Türk Devrimi ve Sonrası. Siyasal Kitabevi. 1953. 99 . Ali. Timaş Yayınevi. 2009. Bursa. Murat. Doğu Anadolu’nun Hikâyesi. Taşdelen. Meral. İstanbul. Siyaset Sosyolojisi Yazıları. 1994. 1990. Mustafa. İstanbul. Öztürk. Rışvanlıoğlu. İstanbul. Turan Yayıncılık. Vaat Edilmiş Toprakların Hikâyesi. 1998. Serkan. İstanbul. İstanbul. Kürt Sorunu. Saklanan Gerçek. Ankara. Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi. 1997. Doğu. 1996. Siyasal Kitabevi. Refik. 2003. Aşiretler Raporu. Tanmak Kitabevi. Ankara. Sönmez. İstanbul. Muhammed ve Yalçın. 2009. Kamus-i Türkî. Öznur. Ankara. Safran. TESEV Yayınları.

1973. Sina. Başbakanlık Arşivi Belgelerine Göre Osmanlı İmparatorluğu’nda Oymak Aşiret ve Cemaatler. Der Yayınları. 14 Ekim 1973 Milletvekili Seçim Sonuçları. Vergin. 2004. İstanbul. 2008. Orhan. Güneydoğu Kimliği (Aşiret-Kültür ve İnsan). Ankara. 1986. Ankara. Nur. Hayatı. Kürt Aşiretleri Hakkında Sosyolojik Tetkikler. 1992. 2000. II. TBMM Sekreterliği. 2003. İşaret Yayınları. İstanbul. “Osmanlı ve Türk Toplumundaki Sınıf Yapısı Üzerine Bir Deneme”. Siyasal Kitabevi. Siyasal Sistem ve Siyasal Davranış. İstanbul. Semih ve Güler. Düşünceleri ve Kişiliği. Yalçın. İstanbul. Türkdoğan. Ali. Atatürk. C. Ankara. Türkdoğan. 2001. Ziya Gökalp. Sosyal Yayınları. 34-62. Türköne. Orhan. İlter. Türkay. 1987. İstanbul. Ankara. Timaş Yayınları. Bağlam Yayıncılık. Timaş Yayınevi Ankara. Orhan. ss. Doğu Anadolu’nun Sosyal Yapısı. Cevdet. 1998. Türk Toplumunda Zazalar ve Kürtler. İstanbul. Ankara. Alfa Yayınları. Mümtaz’er. Türkdoğan. Siyasetin Sosyolojisi. 1977. İstanbul. Toplum ve Bilim. Semih.Turan. Siyaset. Lotus Kitabevi. TBMM Albümü 1920-1991. C) MAKALELER Akşin. 1994. Berikan Elektronik Basım Yayın. 2003. Yalçın. DİE. Türkiye Cumhuriyeti Tarihi Kaynaklar I. 100 .

Ahmet. Osmanlı. ss. Bayram. 20-36. 427-434. Ankara Üniversitesi Dergisi. ss. 1997. Osmanlı Devleti(1600-1908). C. 2001. Yeni Türkiye Yayınları. Mert. “Hamidiye Hafif Süvari Alayları”. ss. XXI. Yeni Türkiye Yayınları. Salim Koca.Akşit. 98. ss. S. 179196. ss. Bahattin. Aydın. “Klasik Dönemde Osmanlı Ekonomisi”. Haz: Ahmet İçyudu ve diğerleri. Kemal Çiçek. İstanbul. Ankara. 1997. edi: Güler Eren. Nazmi. “Farabi’nin Siyasi Düşüncesinde Saadet Kavramı”. Köprü Dergisi. “İç Göçlerin Nesnel ve Toplumsal Tarihi Üzerine Gözlemler: Köy Tarafından Bir Bakış”. Tarih Vakfı Yayınları. VI. Yayın Yönetmeni: Sina Akşin. Kodaman. Cem Yayınevi. Ankara. Ankara. 22-37. 2007. 68-86. “Güneydoğu Sorunu ve Hamidiye Alaylarına Dair Birkaç Belgede Anlatılanlar”. Türkler. C. 653-694. 1976. 1996. Tarih Dergisi. Metin “Siyasal Tarih”. “Osmanlı Devlet Tarihinde Ayanlık Dönemi”. İstanbul. C. Mehmet. Özcan. İstanbul. Türkiye’de İç Göç. Tabakçıoğlu. Eroğlu. ss. 1979. edi: Hasan Celal Güzel. 304-315. X. Kunt. ss. XXXII. D) GAZETELER Bugün Gap Gündemi Hakimiyeti Milliye Hizmet Gazetesi Hürriyet Milliyet 101 .

102 . Esra. İstanbul. Yayla. 2007. Vahap. Cemaat ve Akrabalık Örüntülerinin Modernleşme ve Kırsal Çözülme Sürecindeki Siyasal ve Toplumsal Sonuçları. Güneydoğu Anadolu Bölgesi’nin Toplumsal ve Siyasal Yapısı: Mardin Örneğinde Siyasal Katılım. Basılmamış Doktora Tezi. Selçuk Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü. Ferhat. Basılmamış Yüksek Lisans Tezi. Tekin. 2007. Hakkâri Örneğinde Aşiret. Sakarya Üniversitesi. Sosyal Bilimler Enstitüsü. Konya. Uluç. Aşiretlerde Sosyal Hayat(Ağrı İli Aşiretleri Örneği). Sakarya. Hacettepe Üniversitesi.Olay Gazetesi Ortadoğu Radikal Sabah Star E) YAYINLANMAMIŞ TEZLER Altuntaş. 2005. Basılmamış Doktora Tezi. Sosyal Bilimler Enstitüsü. İstanbul Üniversitesi. Türkiye’de Etnik Kimlik Farklılaşmasında DinMezhep Etkisi ve Siyasete Yansıması. Sosyal Bilimler Enstitüsü. Ankara. 2002. Nezahat. Basılmamış Yüksek Lisans Tezi.

Bir kere ben milletvekili olurken aşiretimden hiç bahsetmedim.EKLER EK-1 SEYİT EYYÜPOĞLU İLE YAPILAN GÖRÜŞME Sayın vekilim milletvekili olmanızda aşiretinizin katkısı olmuş olabilir mi? Seyit Eyyüpoğlu: Kesinlik hayır. Sayın Eyyüpoğlu. Fakat bağımsız seçilmem yaptığım hizmetlerden ve halkın bana olan teveccühünden kaynaklanıyor. siz aşiret siyaset ilişkisini nasıl değerlendiriyorsunuz? 103 . Bunun yanında aşiretçilik ve aşiret Urfa’da artık itibar edilmeyen birer sosyal öğelerdir Anavatan döneminde Şanlıurfa için yaptığım hizmeti tüm Urfalılar bilir. Bağımsız bir aday olarak seçilmiş olabilirim.

Onların sıkıntılarına. Ben şahsım olarak özellikle halkla iç içe halkın yanında olmaya gayret ettim. Aşiretleri bu kadar güçlü kılan mekanizmanın devlet yönetimi ve bölgeyi etkisi altına alan arazi kavgaları ve töre 104 . 2009 Mart seçimlerinde sözde aşiretlerin desteklediği AKP adayı Mehmet Oymak’ın kazanması gerekirdi. Ben genelde bu ilişkinin genel seçimlerde etkili olduğunu düşünüyorum. EK-2 VEDAT VELİK’LE YAPILAN GÖRÜŞME Efendim aşiret siyaset ilişkisini sizin lideri ve ileri geleni olduğunuz Melik aşireti olarak değerlendirecek olursanız hangi noktalara değinmek istersiniz? Aşiret siyasetle ilişkisinin ben asgari düzeyde olduğuna inanıyorum. Halk bunları bizden bekler. Zaten mecliste olmamızın gereği budur. elektriğini suyunu getirmenizi bekler. Şimdi halk sizden hizmet bekler. Siz bunları yerine getiremezseniz bir dahaki seçimde bu kişilerden oy alamazsınız.Öncelikle az önce de belirttiğim gibi aşiret siyaset artık yan yana durmayan kelimeler. Zira seçimi kazanan Ahmet Eşref Fakıbaba’nın arkasında sadece Seyit Eyyüpoğlu vardı. Fakat şimdi aşiretin siyasette yerinin olmadığını kanısındayım. Biz de halka bunlara cevap vermek zorundayız. dertlerine derman olmaya çalıştım. Köylü yolunu. Eğer dediğiniz gibi etkili olsaydı. Halkın ayağına bizatihi gittim. Eskiden belki aşiretler siyasette etkin olmuş olabilir.

Yani benim demek istediğim devlet bu yapının bozulmasını istemiyor. Aşiretin siyasette yer almasına gelince genelde 105 . Valinin verdiği cevap sen bana hangi aşiretten olduklarını söyle ben onların aşiret liderlerine nasihatte bulunurum. Asıl benim burada beklediğim hak ve adalet varsa jandarma çavuşunu gönderirim ve sorunu adliyeye intikal ettiririm.cinayetleridir. Aşiret sahipleri elinde bulundurdukları güç sayesinde siyasete soyunduklarına rastlamışım. Ama diyeceksiniz aşiretler siyasette etkin değil mi? Bence bunlar kapalı kapılar ardında ve il yönetimine değil de merkez üzerinde baskı kurarak bir şekilde kendilerine siyasi arenada yer bulmayı başarıyorlar. Çünkü az önce değindiğim sosyal unsurlar sayesinde aşiretler kenetleniyor. insanların aydınlandıkça bu yapının bozulacağına. Sayın Vekilim aşiret siyaset ilişkisini nasıl değerlendiriyorsunuz. Bana göre aşiret bu bölgenin en güzel kültürel yapısını oluşturuyor. Çok eskiden kimsesi olmayan birinin toprağı arkası güçlü olan kişi tarafından alınmak istenmişti. Devlet yönetimi derken: size bir örnek aktaracağım. Valiye durumu anlatılır. Vedat Bey bölgemizde bu çarkın ne zaman arasına çomak gireceğini düşünüyorsunuz? Tabi bu bir süreç işi. EK-3 YAHYA AKMAN’LA YAPILAN GÖRÜŞME Efendim siz aşiret kimliğinizi bir kenara bırakacak olursanız bir siyasetçi olarak aşirete nasıl bakıyorsunuz? Ben aşirete bir kan bağı. daha hür fikirlerini ortaya çıkacağını ve böylelikle aşiretin siyasetle ilişkisinin ise daha sonraki yıllarda sizin gibi araştırmacıların eserlerinde yer alan bir sosyolojik boyut olarak kalacağını düşünüyorum. Bu zavallı kişi de valiyle arası iyi olan benim amcaoğluyla görüşmeye gider. bölgeyi sosyal açıdan bir arada tutan bir olgu olarak bakıyorum. Böylece etkili mi değil mi siz karar verin. Size göre bu ilişkiyi ayakta tutan taraf kim? Aşiret siyaset ilişkisi resmen belgelenmese de bana göre bu ilişki çok önemli bir boyutta yer almaktadır. akrabalık.

Ama bu yapının bozulması demokrasi için faydalı olacaktır.taraflar arasında bir işbirliği olduğunu düşünüyorum. İkinci boyut ise ekonomik neden. Bu insanlar kent kültürüyle karşılaştığı zaman yabancılaşmaya başlar. siyasetçiler de aşiret sayesinde partilerine güç kattığına inanıyorum. siz bu ilişkiden başlayarak bölgemizde feodal yapının bozulacağına inanıyor musunuz? Yani ben sanayiyle beraber. Bu birinci boyut. halkın köyden kentte göç sayesinde bu yapının ve bu ilişkinin tamamen ortadan kalkacağına inanıyorum. Örneğin bir 106 . Yani aşiretler siyaset sayesinde güçlendiklerini. Ekonomik neden insanların aşireti arkasına alarak iş sahibi oldukları örnekleri çoktur. Daha sonra yalnızlık hissi ve köyden kentte getirdiği toplu halde yaşamak istemesi onu aşirete yanaştırıyor. Peki. Size göre neden bu insanlar kendilerini aşiretten veya aşiretin bir üyesi olduğunu ön plana çıkarırlar? Bölge insanına bakıldığı zaman genelde köyden kentte göç etmiş insanlardır. EK-4 RÜSTEM ERKAN’LA YAPILAN MÜLAKAT Benim de gözlerimde ikili ilişkiler kurduğum insanlarda aşiretin eşittir güç merkez odağı halinde düşünüldüğü gerçeğiyle karşı karşıya kaldım. Tabi her şey zamanla daha da iyi görülecektir.

Niçin diyeceksiniz? Aşiret bana göre bu bölgenin her şeyi durumundadır. Aşireti ayakta tutan faktörler nelerdir? 107 . Zira siyasetçiler on binlerin ayağına gitmektense aşireti yanına çekmesi demek oyların hepsini yanına alması demektir. EK-5 GÜL SAN’LA YAPILAN GÖRÜŞME Gül Hanım. sosyal yaşamı da katabilirsiniz. Partilerinin Aşiret Liderlerini Siyasette Görmek İstemelerinin Nedenlerini kısaca değerlendirebilir misiniz? Aslında çok basit. bu bölgeyi yakından tanıyan bir gazeteci olarak aşiret olgusunu nasıl değerlendiriyorsunuz? Öncelikle ben aşirete. Yani genel itibariyle çok pragmatik bir nedendir. Bu nedenlerden ötürü insanlar kendilerini aşiretin eteğinden tutmaktadırlar. Aşiret. 1. Sayın hocam sizinde sosyolojik tespitlerinize göre Aşiret’in Siyasette Rol Oynamasının Sosyolojik olarak ne gibi değerlendirme de bulunabilirsiniz? Bunun sosyolojik olarak değerlendirdiğimiz zaman karşımıza iki şeyin etkili olduğu ortaya çıkıyor. Bu konuya değinebilir misiniz? Düşünebiliyor musunuz? Bir siyasi parti aşiretlerin bir araya gelmesiyle kuruluyor ve bunlar girdikleri 1961 seçiminde Türkiye genelinde % 13. Bunda ekonomi.aşiret üyesi milletvekili olduğu zaman işe alacağı ilk önce kendi aşiretinden olacaktır.2 alırken Doğu ve Güneydoğu’da ise oyların yarısını almışlar.Ekonomik fayda Sayın hocam bir gazeteye verdiğiniz beyanatta 27 Mayıs darbesinden sonra Ekrem Alican liderliğinde bazı aşiret beylerinin desteğiyle kurulan YTP’nin aşiretlerin siyasallaşması demektir dediniz.Diğer aşiretler arasında itibar kazanmak. Zaten evlenirken de eşimin bir aşiret mensubiyeti olmasına dikkat ettim. Bu aşiretlerin siyasallaştığının göstergesi. belli kan bağına dayanan hısımların oluşturmuş olduğu birliktir. aşiret kavramına çok önem veren biriyim. kültürel. Siyasetçilerin aşiret liderlerini siyasette görmek istemesinin. 2.

Çünkü ben aşiret siyaset ilişkisini ta başından beri karşı çıkmışımdır. Bu yüzden aşireti ayakta tutan asıl unsur olarak insanların bir arada yaşamak istemesi. Sizin bunu hazırlamanız çok güzel oldu. Şu seçimlerde şu partiden eğer şu aşiret aday gösterirse sıralamaya girer söylemleri sonucu aşiret siyaset geleneği oluşmuştur. Yine bunun yanında milletvekillerinin arkalarında bulunan güç unsurunu siyasette de kullandığını çok kez şahit olmuşumdur. Yani şu aşiretin şu kadar oyu var. ekonomik problemler ve geçmişten günümüze aktarılan kültürel özellikler. Aşiret-Siyaset ilişkisine bir basın mensubu olarak nasıl bakıyorsunuz? Aslında bu soruyu sormasınız çok güzel oldu. Aşiretlerin siyasette olan ilişkisine olan yaklaşımı ise daha çok yararcı hedeflerden yola çıkan şehirli halkın söylemleri sonucunda aşiretler siyasete girdiğini belirtti. Tebrik ederim EK-6 NACİ İPEK’LE YAPILAN MÜLAKAT Naci Abi.Aşiret. az önce de dediğim gibi bir karmaşık olarak karşımıza çıkar. sen yıllardan beri Urfa basınında duayen biri olarak tanınmaktasın. Bu konuda muzdarip olduğumu herkes bilir. Ben demokrasiden. Bu ilişkinin tezlere konu olması gerekirdi. cumhuriyetten bahsederken bir 108 . Sana tek soru soracağım aşiret-siyaset ilişkisine nasıl bakıyorsun? Evladım! Gerçekten sorulması gereken soruyu bana sordun.

Aşiret liderlerinin siyasette yer alması ahlak açısından açıklanamayacak bir sosyal vakıa olarak değerlendirmek gerekir. Gazetemdeki köşemde de bunu sıkça dile getiriyorum. Aşiret reisi eski kavramında durmuyor. Aşiret reisleri siyasete girerek var olan güçlerine güç katmışlardır. Siyasete. Urfa içerisinde arkası olmayan fakat eğitim açısından hiçbir kusuru olmayan kişinin siyasi partilerde milletvekili olarak görev yapamazlar.de bakıyorum ki demokrasiyle ilgisi olmayan bu aşiret denen gruplar siyasete yeltenmiş. EK-7 MÜSLÜM AKALIN’LA YAPILAN RÖPORTAJ 109 . ticarete hatta mafyalaşmaya kadar varan cümlelerde yer alıyorlar. bunun yanında siyasi pastadan ekonomik boyutta nem aldılar. Aslında aşiret güzel bir sosyal olgudur. eli açık insanlardı. Fakat şimdi bakıyorum. Bunun reisleri de eskiden çok kibar. Ama aşiretler için söyleyeceğin en önemli cümle şu olsa gerek: Aşiretler siyasette kartelleştiler. Meclis aday listelerini kimseye artık bırakmıyorlar. Ben bu ilişkinin bozulması için elimden gelenini yapıyorum.

bir sosyal statü açısından da çok önemlidir.Efendim siz uzun bir süre baro başkanlığı yaptınız. Bunu özellikle aşiretler açısından değerlendirmenizi istiyorum. Gerisini siz düşünün. Tüm bunların ötesinde aşiret reislerinin formlaştığını belirtmek gerekir. Müslüm Bey. diğer taraftan bunları ele geçirmek isteyen siyasetçiler. Sanayileşmeyle beraber Urfa’da ne değişti. Özellikle de aşiret düzenlerini. Buna ek olarak eğitim diyorum. Bir taraftan büyük bir oy deposuna sahip olan aşiretler. Gidin sorun Urfalının birine önce adını soyadını sonra aşiretini belirtir. Bu bir nevi şehirde oluşturulan kast sistemine benzer. O zaman bu bağlamda aşiretler neden siyasete girme gereği hissetti? Evet artısı oldu. EK-8 ANKET-1 110 . Aşiret liderleri de şehirde oluşturdukları göç unsurunu siyasete girerek daha da güçlendirmek istediler. Aşiretler için siyasete girmek bir şeref. tüm bu söylediklerinizi aşiret siyaset ilişkisi açısından değerlendirebilir misiniz? Niçin böyle bir yapı belirdi? Tabii ki bu ilişkinin çift taraflı bir menfaat ilişkisi olduğunu unutmayalım. Ancak sanayi inkılâbıyla ortadan kalkmıştır. Bunun yanında bölgeyi en azından sosyo-kültürel açıdan da iyi tanımaktasınız. Bizde de esaslı bir sanayi inkılâbıyla ortadan kalkacağını düşünüyorum. Aşiretler açısından değerlendirecek olursak çok şey değişti diyemeyiz. Sizce bu yapı ne zaman bozulur? Avrupa’daki feodaliteye batkımız zaman uzun bir süre varlığı devam ettirmiştir. Ama bu yapının oluşmasını bence halkın kendisi istedi. İşte bu döngü yani köyden kentte göçler sonucu aşiret mensubu insanlar kentte gördükleri yalnızlaşma. Yani bir nevi sanayileşmenin aşiretlere artısı oldu diyorsunuz. ekonomik sebepler sonucu şehirde de birbirlerine sıkı sıkıya bağladılar. Zira köyden kentte göçler sonucu halk köydeki geleneklerini şehre taşıdı. Eskiden köylü şehre sadece işi dolayısıyla gelirdi. Fakat çok partili hayatla beraber köylü toplumu yavaş yavaş şehri ele geçirmeye başladı.

Kendi Tercihimi Kendim Belirlerim. Ek-9: Özgeçmiş 111 . Çok önemlidir Hayır.Partilere Oy Verirken Neye Dikkat Edersiniz? Aşiretimin Önceliği Ekonomi Politikaları Dinsel Konulardaki Hassasiyeti Demokrasi Alanındaki Açılımları Milli Duygulara Hitap Edecek Partiye ANKET-2 Eğitim durumunuz İlkokul mezunu Ortaokul mezunu Lise mezunu Üniversite mezunu ANKET-3 1)Bir Aşiretin üyesi misiniz? 2)Üyesi iseniz siyasal tercihlerinizde aşiret ne kadar önemlidir? Evet.

SİYASET. DR.C.1983 BEKAR Okulun Adı İSMET PAŞA ORHAN GAZİ ORHAN GAZİ KAFKAS ÜNV.T.03. SELÇUK ÜNV. almak için 112 . SELÇUK ÜNİVERSİTESİ Sosyal Bilimler Enstitüsü Müdürlüğü Özgeçmiş Adı Soyadı: Doğum Yeri: Doğum Tarihi: Medeni Durumu: Öğrenim Durumu Derece İlköğretim Ortaöğretim Lise Lisans Yüksek Lisans Becerileri: İlgi Alanları: İş Deneyimi: Aldığı Ödüller: AHMET İLYAS ŞANLIURFA 14. TOBB ETU. CİHAT GÖKTEPE. ULUSLAR ARASI İLİŞKİLER. Program Yer Yıl ŞANLIURFA 1994 ŞANLIURFA 1997 ŞANLIURFA 2000 KARS KONYA 2007 2009 TARİH. DIŞ POLİTİKA TARİH BÖLÜM İKİNCİLİĞİ Hakkımda bilgi PROF.

önerebileceğim şahıslar: YRD. KİLİS ÜNİVERSİTESİ DOÇ. NECMİ UYANIK. METİN AKİS. DİLAN APT. DOÇ. FEVZİ ÇAKMAK CAD.com YEŞİLDİREK MAH. LÜKS SOK. NO:5/ ŞANLIURFA 113 . SELÇUK ÜNİVERSİTESİ Tel: E-Posta: Adres 0544 522 24 81 0532 446 12 91 onlyruler@hotmail. DR.