ΟΔ.

ΕΛΥΤΗΣ

1ο Γσμνάζιο Δσκαρπίας 2008-2009

1

ΑΝΣΙ ΠΡΟΛΟΓΟΤ

Δίλαη απξνρώξεηε απηή ε αλσλπκία ησλ ηάμεσλ . Ενπλ κε ην πξόζρεκα κηαο
ηζαιαθσκέλεο αλακνλήο , κ΄ απηό ην δήζελ ησλ πηλάθσλ εξγαζηώλ κε ην εκηηειέο άδεην ,
κ΄ απηό ην δηαξθέο μεβαθηηθό Γ1, Β3, Α5, πνπ απαξηζκεί ακήραλα αξηζκνύο . Δίηε
κπαίλνπκε εδώ , είηε κπαίλνπκε εθεί , θνξάκε ηα ίδηα γπαιηά ελόο ςπρξακέλνπ ίδηνπ. .
Πνηνο όκσο ηειηθά δίλεη ην όλνκα θαη ηε θσλή ( δει. ην πεξηερόκελν ) ζηα πξόζσπα ,
ζηα πξάγκαηα , ζην ρξόλν θαη ζηνλ ηόπν ;
Μ΄ απηά θαη κ΄ απηά είπακε λα αληαγσληζηνύκε ηε « θαξκαθόγισζζα ελνρή καο ».
Μπνξνύκε λα δώζνπκε θσλή ζηελ αθσλία ; Μπνξνύκε λα θάλνπκε ηηο ηάμεηο ελόο ζρνιείνπ
λα κηινύλ ; Καη ίζσο όρη απιά λα κηινύλ, αιιά λα απεπζύλνληαη ;
Έηζη θηηάρηεθε ε « νκάδα ησλ πνηεηώλ » γηα λα θηηάμεη ηελ « ηάμε ησλ πνηεηώλ ».
… Ναη ηόζν ην βάζνο ηνπ Καβάθε… απηό ην πάζνο ηνπ Νεξνύληα…. απηό ην θσο ηνπ
Διύηε …ιέμεηο θαη εηθόλεο θαη ζθέςεηο ηεο πνηεηηθήο γξαθήο , έθεπγαλ από ηα απνκαθξπζκέλα ξάθηα ηεο βηβιηνζήθεο ή ηνπ δηαδηθηύνπ θαη θάζε Πέκπηε γίλνληαλ ν δξόκνο ηεο
δηθήο καο θπγήο θαη ζπγθίλεζεο .
Σν απνηέιεζκα απηήο ηεο δηαδξνκήο ζα είλαη κηα ηάμε γεκάηε κε πνξηξέηα θαη ιόγηα
πνηεηώλ . Απηά ζα θαίλνληαη . Θα είλαη όκσο γεκάηε θαη από ηνπο δηθνύο καο θξαδαζκνύο,
πνπ δελ ζα θαίλνληαη…αιιά ζα πνιιαπιαζηάδνπλ ηελ αληήρεζε !
( Η. Π. )

ΑΠΟΦΔΙ΢ ΣΧΝ ΜΑΘΗΣΧΝ ΠΟΤ ΢ΤΝΔΡΓΑ΢ΣΗΚΑΝ :

« Οκάδα ησλ πνηεηώλ »… ηη είλαη απηό ; ζθέθηνκαη . Αο κπσ θη αλ δελ κνπ αξέζεη
θεύγσ , είπα. Σειηθά πέξαζα ηέιεηα … Καη όηαλ δηαβάδακε ηα πνηήκαηα όπσο π.ρ. ηνπ
Καβάθε, κειαγρνινύζακε, δαθξύδακε θαη βιέπακε ηα θνηλά ζεκεία αλάκεζα ζε εκάο θαη ηα
πνηήκαηα …κέζα ζηνλ θόζκν ησλ νλείξσλ , ε πξαγκαηηθόηεηα .
Πειαγία Μαπξίδνπ
Μαδί κε ηνλ Καββαδία θαη ηνλ Διύηε κάζακε θη΄ εκείο λα εθθξαδόκαζηε θαη λα
γηλόκαζηε νκάδα . Από ηόηε πνπ άξρηζα λα αζρνινύκαη κε ηελ πνίεζε …κπνξώ θαη
νλεηξεύνκαη … κπνξώ θαη επηθνηλσλώ θαιύηεξα .
΢σηεξία Μάξηδηνπ
Σν θαιύηεξν πνπ κπνξώ λα ζθεθηώ από απηό πνπ πεξάζακε δνπιεύνληαο ζηελ « νκάδα
ησλ πνηεηώλ » είλαη όηη ζπλππήξρε κάζεκα θαη ηξέια καδί .Ούηε πνπ ζα ην πίζηεπα αλ κνπ
ην έιεγαλ πξηλ από δύν ρξόληα…όηη ζα θάζνκαη κε ηόζε θνύξαζε κεηά ην εθηάσξν λα
δηαβάδσ πνίεζε .
Θα κνπ κείλεη ραξαγκέλε ζην κπαιό εθείλε ε κέξα πνπ κηα νκάδα θίισλ (καζεηώλ -–
θαζεγεηώλ) κε γέιην θαη ραξά δσγξαθίδακε ζρεδηάδακε θαη θξεκνύζακε παπύξνπο κε
ζηίρνπο ηνπ Π. Νεξνύληα , γηα ηελ παγθόζκηα κέξα πνίεζεο .
Υξηζηίλα Μνπθηόγινπ
Ήηαλ ε πην σξαία κνπ εκπεηξία λα ζπκκεηέρσ ζ΄ απηή ηελ νκάδα πνίεζεο .Γηα κέλα ε
κηζή ώξα πνπ έραλα από ην ρξόλν κνπ (κεηά ην εθηάσξν ) κε έθαλε λα μεθεύγσ από ηελ
πξαγκαηηθόηεηα θαη λα βξίζθνκαη κέζα ζε έλα πνίεκα .Μηα ηδηαίηεξε ζηηγκή πνπ κε έθαλε λα
ζπγθηλεζώ ήηαλ ην « Μνλόγξακκα » ηνπ Οδ. Διύηε .Μνπ άξεζε ηόζν πνπ θάζε κέξα , ην
δηάβαδα ,ην δηάβαδα ,ην δηάβαδα . Γελ μεθνιινύζα .
Αλαζηαζία Σζηιίθε

2

Γηαζθέδαζα πνιύ ζηελ νκάδα ηεο πνίεζεο , αιιά ηδηαίηεξα ηξειάζεθα κε εξσηηθά
πνηήκαηα ηνπ Π. Νεξνύληα. Γελ πίζηεπα πνηέ όηη απηά πνπ γίλνληαη ζηε δσή κπνξεί έλαο
άλζξσπνο λα ηα κεηαθέξεη ζην ραξηί θαη λα κε αγγίμεη κέρξη ηελ ππεξβνιή .
Γεσξγία Κνιζνύδνγινπ
Θα ζπκάκαη γηα πάληα ηελ παγθόζκηα κέξα πνίεζεο πνπ ζηνιίδακε ην ζρνιείν κε
πνηήκαηα ηνπ Π. Νεξνύληα…θαη ηε Γεσξγία πνπ δηάβαδε ηνπο ζηίρνπο ηνπ θαη έθιαηγε !
Γήκεηξα Κνπκάλε
Γηαιέμακε εκείο ηνπο ζηίρνπο πνπ καο άξεζαλ από ηνλ Π. Νεξνύληα . Δίρακε αγσλία ,
άγρνο ηξέρακε πάλσ θάησ λα ηειεηώζνπκε ζηε ώξα καο . Ήηαλ ηέιεηα !
Γηώηα Μεξηδηώηε
Ζ επαθή κε ηελ πνίεζε ήηαλ κηα εκπεηξία πνπ δε ζα μεράζσ. Μνπ άξεζε απηό πνπ έθαλα.
Μνπ άξεζε πνπ όηαλ ηειείσλα ην εθηάσξν, θαζόκνπλ κε ηα ππόινηπα παηδηά. Αθόκα κνπ
άξεζε ην όηη όιε ε πξνζπάζεηά καο «αληακείθζεθε» κε ην λα θηηαρηεί κηα ηάμε κε
θσηνγξαθίεο θαη πνηήκαηα ηα νπνία έρνπκε δηαιέμεη εκείο .
Δπγέληνο Σαθκαηδίδεο
Ήηαλ γηα κέλα κηα απηνέθθξαζε. Μέζα ζηελ πνίεζε εύξηζθα θνκκάηηα πνπ έρσ θαη εγώ
κέζα κνπ. Έλα ζπλαίζζεκα πξσηόγλσξν. Η ραξά θαη ε ζπγθίλεζε θάησ απ’ ηε ζησπή.
Γξακκαηηθή Μαξαληηδνπ.
Καζ΄ όιε ηε δηάξθεηα απηήο ηεο δξαζηεξηόηεηαο – επεμεξγαζίαο πνηεκάησλ ην βαζηθό
ζπλαίζζεκα ήηαλ απηό ην πάζνο πνπ δελ έζβελε κε ηίπνηα . Δηδηθά όηαλ εηνηκάδακε ηελ
παγθόζκηα κέξα πνίεζεο έλησζα ππέξνρα , ε αγσλία λα πξνιάβνπκε λα ηα έρνπκε όια
έηνηκα, καδί κε ηελ θίλεζε θαη ηελ νκαδηθή δνπιεηά κε ηξέιαηλε , κε έθαλε λα μερλάσ ην
άγρνο θαη ην όξην ηνπ ρξόλνπ θαη παζηαδόκνπλ , πξνζπαζνύζα λα βάισ ηα δπλαηά κνπ γηα λα
ππάξμεη έλα όκνξθν απνηέιεζκα .
Δηξήλε Μνζρνύια
΢ηην ηελεσηαία ηης ζσνάνηηζη η ομάδα έγραυε ηο δικό ηης ποίημα με ηην ηετνική ηης
ιδεοθύελλας :
Ζ ΠΟΗΖ΢Ζ
Από όλεηξα , από δσή, από έξσηα , από ιέμεηο …
Πνηνο ;
Ζ πνίεζε !
Δκπεηξία λα δνύκε
΋,ηη λνκίδνπκε ,
΋,ηη πηζηεύνπκε ,
΋,ηη αγαπάκε ,
΋,ηη επηζπκνύκε .
Δκείο , εζείο , απηνί …
Να θιείζνπκε ην ηίπνηε
Ν΄αλνίμνπκε ην άιιν ,
Σν επόκελν ,
Σν κεζεπόκελν ,
Σελ θαξδηά καο , ηε ραξά ή ηε ιύπε καο
΢ηνλ αέξα ,
΢ην θσο !
Ζ πνίεζε !
3

ΠΟΡΣΡΔΣΑ ΠΟΙΗΣΧΝ

ΟΓ. ΔΛΤΣΗ΢

4

5

Οδπζζέαο Ειύηεο

« Όηη κπόξεζα λα απνθηήζω κηα δωή από πξάμεηο

νξαηέο γηα όινπο, επνκέλωο λα θεξδίζω ηελ ίδηα κνπ
δηαθάλεηα, ην ρξωζηώζ’ έλα είδνο εηδηθνύ ζάξξνπο
πνπ κνπ ‘δωθελ ε πνίεζε: λα γίλνκαη άλεκνο γηα
ηνλ ραξηαεηό θαη ραξηαεηόο γηα ηνλ άλεκν,
αθόκε θαη όηαλ ν νπξαλόο δελ ππάξρεη. »
6

7

ΟΓΤ΢΢ΔΑ΢ ΔΛΤΣΗ΢
« ΋ια κία ζηαγόλα
νκνξθηάο ηξεκάκελε ζηα ηζίλνξα
κία ιύπε δηάθαλε ζαλ Άζσο θξεκάκελνο από ηνλ νπξαλό
κε απέξαληε νξαηόηεηα
όπνπ ηα πάληα γίλνληαη μεγίλνληαη »
Ο Οδπζζέαο Διύηεο ν πνηεηήο ηνπ θσηόο ! Απηόο πνπ αλαδεηνύζε « κηα νινέλα
κεγαιύηεξε νξαηόηεηα , κηα ηειηθή δηαθάλεηα κέζα ζην πνίεκα , πνπ επηηξέπεη λα βιέπεηο
ηαπηνρξόλσο κέζα από ηελ ύιε θαη κέζα από ηελ ςπρή ».

ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ
Φηινινγηθό ςεπδώλπκν ηνπ Οδσζζέα Αλεποσδέλλη ποσ γελλήζεθε ζηηο 2 Ννεκβξίνπ
ηνπ 1911 ζην Ζξάθιεην ηεο Κξήηεο. Ήηαλ ην ηειεπηαίν από ηα έμη παηδηά ηνπ Παλαγηώηε
Αιεπνπδέιιε θαη ηεο Μαξίαο Βξαλά. Ο παηέξαο ηνπ θαηαγόηαλ από ηε Λεζβν θαη είρε
εγθαηαζηαζεί ζηελ πόιε ηνπ Ζξαθιείνπ από ην 1895, όηαλ ζε ζπλεξγαζία κε ηνλ αδειθό ηνπ
ίδξπζε έλα εξγνζηάζην ζαπσλνπνηίαο θαη ππξελειαηνπξγίαο.
Σν 1914, ν παηέξαο ηνπ κεηέθεξε ηα εξγνζηάζηά ηνπ ζηνλ Πεηξαηά θαη ε νηθνγέλεηα
εγθαηαζηάζεθε ζηελ Αζήλα. O Οδπζζέαο Διύηεο εγγξάθηεθε ην 1917 ζην ηδησηηθό ζρνιείν
Γ.Ν. Μαθξή, όπνπ θνίηεζε γηα επηά ρξόληα, έρνληαο κεηαμύ άιισλ δαζθάινπο ηνπ ηνλ Η.Μ.
Παλαγησηόπνπιν θαη ηνλ Η.Θ. Καθξηδή. Σα πξώηα θαινθαίξηα ηεο δσήο ηνπ πέξαζαλ ζηελ
Κξήηε, ζηε Λέζβν θαη ζηηο ΢πέηζεο.
« Ζ θαηαγσγή ηνπ (Λέζβνο), ε γέλλεζή ηνπ (Κξήηε) θαη ηα παηδηθά ηνπ ρξόληα (΢πέηζεο,
Κπθιάδεο) ζπληζηνύλ κηα βαζύηαηα λεζησηηθή ζπλείδεζε πνπ αξγόηεξα ζηε δηαζηαύξσζε
ηεο κε ηνλ ππεξξεαιηζκό , γίλεηαη ηθαλή λα δηακνξθώζεη κηα πνίεζε πξσηόηππε, γεκάηε από
παξζεληθέο δπλάκεηο » .
Σν Ννέκβξην ηνπ 1920, κεηά ηελ πηώζε ηνπ Βεληδέινπ, ε νηθνγέλεηά ηνπ αληηκεηώπηζε
δηώμεηο, κε απνθνξύθσκα ηε ζύιιεςε ηνπ παηέξα ηνπ, εμαηηίαο ηεο πξνζήισζήο ηεο ζηηο
βεληδειηθέο ηδέεο.. Σν 1923 ηαμίδεςε νηθνγελεηαθώο ζηελ Δπξώπε, επηζθεπηόκελνο ηελ
Ηηαιία, ηελ Διβεηία, ηε Γεξκαλία θαη ηε Γηνπγθνζιαβία..
Σν θζηλόπσξν ηνπ 1924 εγγξάθηεθε ζην Γ' Γπκλάζην Αξξέλσλ Αζελώλ θαη
ζπλεξγάζηεθε ζην πεξηνδηθό Η Γηάπιαζηο ησλ Παίδσλ, ρξεζηκνπνηώληαο δηάθνξα
ςεπδώλπκα. ΋πσο ν ίδηνο νκνινγεί πξσηνγλώξηζε ηε λενειιεληθή ινγνηερλία, απηόο ν
ζξεκκέλνο κε παγθόζκηα έξγα ηνπ πλεύκαηνο, πνπ μόδεπε όια ηνπ ηα ρξήκαηα αγνξάδνληαο
βηβιία θαη πεξηνδηθά. Δθηόο από ηελ ελαζρόιεζή ηνπ κε ηε ινγνηερλία, αζρνιήζεθε ελεξγά
κε νξεηβαηηθέο εθδξνκέο ζηα βνπλά ηεο Αηηηθήο θαη αληηδξώληαο ζηε δηάζεζή ηνπ γηα
δηάβαζκα ζηξάθεθε ζηνλ αζιεηηζκό. Αθόκε θαη ηα βηβιία πνπ αγόξαδε, έπξεπε λα έρνπλ
ζρέζε κε ηελ ειιεληθή θύζε. Σελ Άλνημε ηνπ 1927 κία ππεξθόπσζε θαη κία αδελνπάζεηα ηνλ
αλάγθαζε λα εγθαηαιείςεη ηηο θίιαζιεο ηάζεηο θαη πεξίπνπ ηελ ίδηα πεξίνδν ζηξάθεθε
8

νξηζηηθά πξνο ηε ινγνηερλία, γεγνλόο πνπ ζπλέπεζε κε ηελ εκθάληζε αξθεηώλ λέσλ
ινγνηερληθώλ πεξηνδηθώλ όπσο ε Νέα Δζηία θαη ηα Διιεληθά Γξάκκαηα.
Μεηά από πηέζεηο ησλ γνλέσλ ηνπ, απνθάζηζε λα ζπνπδάζεη ρεκηθόο,. Σελ ίδηα πεξίνδν
ήξζε ζε επαθή κε ην έξγν ηνπ Καβάθε θαη ηνπ Κάιβνπ αλαλεώλνληαο ηε γλσξηκία ηνπ κε ηε
ζειθηηθή αξραία ιπξηθή πνίεζε. Παξάιιεια αλαθάιπςε ην έξγν ηνπ Πσι Διπάξ θαη ησλ
Γάιισλ ππεξξεαιηζηώλ, πνπ επέδξαζαλ ζεκαληηθά ζηηο ηδέεο ηνπ γηα ηε ινγνηερλία .
Κάησ από ηελ επίδξαζε ηεο ινγνηερληθήο ηνπ ζηξνθήο, παξαηηήζεθε από ηελ πξόζεζε λα
αζρνιεζεί κε ηε ρεκεία θαη ην 1930 εγγξάθηεθε ζηε Ννκηθή ΢ρνιή ηεο Αζήλαο. Σελ ίδηα
επνρή κειέηεζε ηε ζύγρξνλε ειιεληθή πνίεζε ηνπ Καίζαξνο Δκκαλνπήι (ηνλ Παξάθσλν
απιό), ηελ ζπιινγή Σηνπ γιηησκνύ ην ράδη ηνπ Θενδώξνπ Νηόξνπ, ηε Σηξνθή (1931) ηνπ
Γηώξγνπ ΢εθέξε θαη ηα Πνηήκαηα (1933) ηνπ Νηθήηα Ράληνπ
Σελ ίδηα πεξίνδν ζπλδέζεθε ζηελόηεξα κε ηνλ Γηώξγν ΢αξαληάξε (1908-1941), ν νπνίνο
ηνλ ελζάξξπλε ζηηο πνηεηηθέο ηνπ πξνζπάζεηεο, όηαλ αθόκα ν Διύηεο ηαιαληεπόηαλ ζρεηηθά
κε ην αλ έπξεπε λα δεκνζηεύζεη ηα έξγα ηνπ, ελώ ηνλ έθεξε ζε επαθή θαη κε ηνλ θύθιν ησλ
Νέσλ Γξακκάησλ (1935-1940, 1944). Σν πεξηνδηθό απηό, κε δηεπζπληή ηνλ Αληξέα
Καξαληώλε θαη ζπλεξγάηεο παιηνύο θαη λεόηεξνπο αμηόινγνπο Έιιελεο ινγνηέρλεο (Γηώξγνο
΢εθέξεο, Γεώξγηνο Θενηνθάο, Άγγεινο Σεξδάθεο, Κνζκάο Πνιίηεο, Άγγεινο ΢ηθειηαλόο
θ.ά.), έθεξε ζηελ Διιάδα ηηο ζύγρξνλεο δπηηθέο θαιιηηερληθέο ηάζεηο θαη γλώξηζε ζην
αλαγλσζηηθό θνηλό θπξίσο ηνπο λεόηεξνπο πνηεηέο, κε ηε κεηάθξαζε αληηπξνζσπεπηηθώλ
έξγσλ ηνπο ή κε άξζξα θαηαηνπηζηηθά γηα ηελ πνίεζή ηνπο. Έγηλε ην πλεπκαηηθό όξγαλν ηεο
γεληάο ηνπ ’30 πνπ θηινμέλεζε ζηηο ζηήιεο ηνπ όια ηα λεoηεξηζηηθά ζηνηρεία, θξίλνληαο
επλντθά θαη πξνβάιινληαο ηηο δεκηνπξγίεο ησλ λέσλ Διιήλσλ πνηεηώλ.
΋πσο ν Διύηεο αλαγλσξίδεη, ην 1935 ζηάζεθε κηα ηδηαίηεξε ρξνληά ζηελ πλεπκαηηθή
πνξεία ηνπ. Σνλ Ηαλνπάξην θπθινθόξεζε ην πεξηνδηθό Νέα Γξάκκαηα. Σν Φεβξνπάξην
γλώξηζε ηνλ Αλδξέα Δκπεηξίθν,( ηνλ «..κεγάιεο αληνρήο αζιεηήο ηεο θαληαζίαο,») ν νπνίνο
ηνλ επεξέαζε πξνο ηελ θαηεύζπλζε ηνπ ππεξξεαιηζκνύ.. Σνλ ίδην κήλα ν Δκπεηξίθνο έδσζε
δηάιεμε κε ζέκα «Υπεξξεαιηζκόο, κηα λέα πνηεηηθή ζρνιή», πνπ απνηέιεζε θαη ηελ πξώηε
επίζεκε παξνπζίαζε ηνπ ππεξξεαιηζκνύ ζην ειιεληθό θνηλό. Οη δύν πνηεηέο ζπλδέζεθαλ κε
ζηελή θηιία, πνπ θξάηεζε πάλσ από 25 ρξόληα. Σν Μάξηην ηεο ίδηαο ρξνληάο, εθηόο από ην
Μπζηζηόξεκα ηνπ ΢εθέξε, θπθινθόξεζε ε πνηεηηθή ζπιινγή Υςηθάκηλνο ηνπ Δκπεηξίθνπ, κε
πνίεζε νξζόδνμα ππεξξεαιηζηηθή. Ο Διύηεο, δέθα ρξόληα λεόηεξνο, είδε λα αλνίγεηαη
κπξνζηά ηνπ δηάπιαηε κηα πόξηα ζε κηα λέα πνηεηηθή πξαγκαηηθόηεηα, όπνπ κπνξνύζε κε ηα
δηθά ηνπ εθόδηα λα ζεκειηώζεη ην πνηεηηθό ηνπ νηθνδόκεκα.
Δθηόο από ηελ πνίεζε αζρνιήζεθε θαη κε ηελ δσγξαθηθή .΢ηελ «Α' Γηεζλή
Τπεξξεαιηζηηθή Έθζεζε ησλ Αζελώλ», ν Διύηεο παξνπζίαζε δσγξαθηθνύο πίλαθεο κε ηελ
ηερληθή ηεο ραξηνθνιιεηηθήο (collage).
Σν 1939 εγθαηέιεηςε νξηζηηθά ηηο λνκηθέο ζπνπδέο θαη κεηά από αξθεηέο δεκνζηεύζεηο
πνηεκάησλ ηνπ ζε πεξηνδηθά, ηππώζεθε ε πξώηε ηνπ πνηεηηθή ζπιινγή, κε ηίηιν
Πξνζαλαηνιηζκνί.
΋ηαλ μέζπαζε ν πόιεκνο ν Διύηεο θαηαηάρζεθε σο αλζππνινραγόο ζηε Γηνίθεζε ηνπ
΢ηξαηεγείνπ Α' ΢ώκαηνο ΢ηξαηνύ. ΢ηηο 13 Γεθεκβξίνπ 1940 κεηαηέζεθε ζηε δώλε ππξόο θαη
ζηηο 26 Φεβξνπαξίνπ ηνπ επόκελνπ ρξόλνπ κεηαθέξζεθε κε ζνβαξό θξνύζκα θνηιηαθνύ
ηύθνπ ζην Ννζνθνκείν Ησαλλίλσλ.
9

Σν Ννέκβξην ηνπ 1943 εθδόζεθε ε ζπιινγή «Ο Ήιηνο ν Πξώηνο καδί κε ηηο Παξαιιαγέο
πάλσ ζε κηα αρηίδα», ζε 6.000 αξηζκεκέλα αληίηππα, έλαο ύκλνο ηνπ Διύηε ζηε ραξά ηεο
δσήο θαη ζηελ νκνξθηά ηεο θύζεο. Από ην 1945 μεθίλεζε ε ζπλεξγαζία ηνπ κε ην πεξηνδηθό
Τεηξάδην κεηαθξάδνληαο πνηήκαηα ηνπ Φεληεξίθν Γθαξζία Λόξθα θαη παξνπζηάδνληαο ζε
πξώηε δεκνζίεπζε ην πνηεηηθό ηνπ έξγν Άζκα Ηξσηθό θαη Πέλζηκν γηα ηνλ ρακέλν
Αλζππνινραγό ηεο Αιβαλίαο. Ο πόιεκνο ηνπ ’40 ηνπ έδσζε ηελ έκπλεπζε θαη γηα άιια έξγα,
ηελ Καισζύλε ζηηο Λπθνπνξηέο, ηελ Αιβαληάδα θαη ηελ αλνινθιήξσηε Βαξβαξία.
Σν 1948 επνρή ηνπ εκθπιίνπ, θεύγεη ζην εμσηεξηθό (Διβεηία ,Παξίζη , Ηζπαλία Λνλδίλν)
όπνπ παξακέλεη κέρξη ην 1951. ΢ην Παξίζη ζα παξαθνινπζήζεη καζήκαηα θηινζνθίαο ζηε
΢νξβόλε θαη ζα γλσξίζεη κεγάινπο πνηεηέο θαη δσξάθνπο .
Σν 1958, κεηά από κία δεθαπεληαεηή πεξίπνπ πεξίνδν πνηεηηθήο ζησπήο, δεκνζηεύηεθαλ
απνζπάζκαηα από ην Άμηνλ Δζηί, ζηελ Δπηζεώξεζε Τέρλεο. Σν έξγν εθδόζεθε ην Μάξηην ηνπ
1960 από ηηο εθδόζεηο Ίθαξνο, αλ θαη θέξεηαη ηππσκέλν ην Γεθέκβξην ηνπ 1959. Λίγνπο
κήλεο αξγόηεξα απέζπαζε γηα ην Άμηνλ Δζηί ην Α' Κξαηηθό Βξαβείν Πνίεζεο. Σελ ίδηα
πεξίνδν εθδόζεθαλ θαη νη «Έμε θαη Μία Τύςεηο γηα ηνλ Οπξαλό». Σν 1964 μεθίλεζε ε
ερνγξάθεζε ηνπ κεινπνηεκέλνπ Άμηνλ Δζηί από ηνλ Μίθε Θενδσξάθε.
Μεηά ην πξαμηθόπεκα ηεο 21εο Απξηιίνπ, απείρε από ηε δεκνζηόηεηα αζρνινύκελνο
θπξίσο κε ηε δσγξαθηθή θαη ηελ ηερληθή ηνπ θνιάδ[5], ελώ αξλήζεθε πξόηαζε λα απαγγείιεη
πνηήκαηά ηνπ ζην Παξίζη εμαηηίαο ηεο δηθηαηνξίαο πνπ επηθξαηνύζε. ΢ηηο 3 Μαΐνπ ηνπ 1969
εγθαηέιεηςε ηελ Διιάδα θαη εγθαηαζηάζεθε ζην Παξίζη, όπνπ μεθίλεζε ηε ζπγγξαθή ηεο
ζπιινγήο Φσηόδεληξν. Λίγνπο κήλεο αξγόηεξα επηζθέθηεθε γηα έλα δηάζηεκα ηελ Κύπξν,
ελώ ην 1971 επέζηξεςε ζηελ Διιάδα θαη ηνλ επόκελν ρξόλν αξλήζεθε λα παξαιάβεη ην
"Μεγάιν Βξαβείν Λνγνηερλίαο" πνπ είρε ζεζπίζεη ε δηθηαηνξία. Ο Διύηεο, παξέκεηλε πηζηόο
ζηελ αξρή ηνπ λα κελ αλακηγλύεηαη ελεξγά ζηελ πνιηηηθή πξαθηηθή. Σν 1977 αξλήζεθε
επίζεο ηελ αλαγόξεπζή ηνπ σο Αθαδεκατθό. « Πξνζπαζώ , απηό πνπ έρσ λα πσ λα ην πσ
όζν γίλεηαη θαιύηεξα .Μνπ αξθεί .Γελ πεξηκέλσ ηίπνηε θαη από θαλέλαλ ».
Καηά ηα ρξόληα πνπ αθνινύζεζαλ ζπλέρηζε ην πνιύπιεπξν πλεπκαηηθό ηνπ έξγν. Σν
1978 αλαγνξεύηεθε επίηηκνο δηδάθηνξαο ηεο Φηινζνθηθήο ΢ρνιήο ηνπ Παλεπηζηεκίνπ
Θεζζαινλίθεο ελώ ην 1979 ηηκήζεθε κε ην βξαβείν Νόκπει Λνγνηερλίαο.
Πέζαλε ζηηο 18 Μαξηίνπ ηνπ 1996 από αλαθνπή θαξδηάο, ζηελ Αζήλα.

10

Η ΔΠΟΥΗ ΣΟΤ
Ο Οδπζζέαο Διύηεο απνηέιεζε έλαλ από ηνπο ζεκαληηθόηεξνπο θαη ηειεπηαίνπο
εθπξνζώπνπο ηεο ινγνηερληθήο γεληάο ηνπ '30, πνπ άλνημε λένπο δξόκνπο ζηελ ειιεληθή
πνίεζε .
Έλα από ηα ραξαθηεξηζηηθά ηεο ππήξμε ην ηδενινγηθό δίιεκκα αλάκεζα ζηελ ειιεληθή
παξάδνζε θαη ηνλ επξσπατθό κνληεξληζκό. Ο ίδηνο ν Διύηεο ραξαθηήξηδε ηε δηθή ηνπ ζέζε
ζηε γεληά απηή σο παξάμελε ζεκεηώλνληαο ραξαθηεξηζηηθά: "από ην έλα κέξνο ήκνπλα ν
ζηεξλόο κηαο γεληάο, πνπ έζθπβε ζηηο πεγέο κηαο ειιεληθόηεηαο, θη απ' ηελ άιιε ήκνπλ ν πξώηνο
κηαο άιιεο πνπ δέρνληαλ ηηο επαλαζηαηηθέο ζεσξίεο ελόο κνληέξλνπ θηλήκαηνο". Σν έξγν ηνπ
έρεη επαλεηιεκκέλα ζπλδεζεί κε ην θίλεκα ηνπ ππεξξεαιηζκνύ, αλ θαη ν Διύηεο
δηαθνξνπνηήζεθε λσξίο από ηνλ "νξζόδνμν" ππεξξεαιηζκό πνπ αθνινύζεζαλ ζύγρξνλνί ηνπ
πνηεηέο όπσο ν Αλδξέαο Δκπεηξίθνο, ν Νίθνο Δγγνλόπνπινο ή ν Νηθόιανο Κάιαο.
Κύξηα ραξαθηεξηζηηθά ηνπ ππεξξεαιηζκνύ είλαη ε απηόκαηε γξαθή ε ππνρώξεζε ηεο
ινγηθήο , ε θπξηαξρία ηνπ νλείξνπ θαη ηεο θαληαζίαο , ε ζπλεηξκηθή ξνή ησλ ιέμεσλ , ε
αδηαθνξία γηα έλα θεληξηθό ζέκα νη ηνικεξνί ζπλδπαζκνί ησλ ιέμεσλ .
Ο ππεξξεαιηζκόο επεξέαζε ζεηηθά ηνλ Διύηε . Ωζηόζν ν πνηεηήο απνθεύγεη ηηο
αθξόηεηέο ηνπ δηαηεξώληαο απζηεξή δνκή θαη ζπγθεθξηκέλν ζέκα .

11

ΥΑΡΑΚΣΗΡΙ΢ΣΙΚΑ ΣΟΤ ΔΡΓΟΤ ΣΟΤ
1) Ζ πνίεζή ηνπ ζπλδέεηαη κε ηνλ ππεξξεαιηζκό , δηαθνξνπνηείηαη όκσο λσξίο από ηνλ
«νξζόδνμν» ππεξξεαιηζκό .
( « Δπεξεάζηεθε από ηνλ ππεξξεαιηζκό θαη δαλείζηεθε ζηνηρεία ηνπ, ηα νπνία σζηόζν
αλακόξθσζε ζύκθσλα κε ην πξνζσπηθό ηνπ πνηεηηθό όξακα, άξξεθηα ζπλδεδεκέλν κε ην
ιπξηθό ζηνηρείν θαη ηελ ειιεληθή ιατθή παξάδνζε. Οη επηξξνέο από ηνλ ππεξξεαιηζκό
δηαθξίλνληαη επθνιόηεξα ζηηο δύν πξώηεο πνηεηηθέο ζπιινγέο ηνπ Πξνζαλαηνιηζκνί θαη
Ήιηνο ν πξώηνο»)
2) Γιώζζα κε θιαζζηθή αθξίβεηα ζηε θξάζε ( ζαπκαζηή αμηνπνίεζε ησλ ηθαλνηήησλ ηεο
ειιεληθήο γιώζζαο - ρξήζε 8000 ιέμεσλ
« Οη θξαζηηθέο εθππξζνθξνηήζεηο πνπ αθνύγνληαη ζπρλά ζηα πάζεο θύζεσο θείκελά ηνπ
βξίζθνληαη άιινηε εληεύζελ θαη άιινηε εθείζελ ηεο ίδηαο γιώζζαο . Ο ιεθηηθόο ηνπ πινύηνο
δελ έρεη ηαίξη ζηα λεόηεξά καο ρξόληα »).
3) Ζ θσηεηλόηεηα
(Κεληξηθό ζύκβνιν ηεο πνίεζεο ηνπ ν ήιηνο. Ζ επίηεπμε κηαο νινέλα πην κεγάιεο
νξαηόηεηαο , κηαο ηειηθήο δηαθάλεηαο κέζα ζην πνίεκα , πνπ επηηξέπεη λα βιέπεηο
ηαπηνρξόλσο κέζα από ηελ ύιε θαη κέζα από ηελ ςπρή. / Διεπζεξία / επηπρία / ραξά)
4) Οκνξθηά , δξνζηά ,αζσόηεηα ,έξσηαο , θύζε , ζάιαζζα , αηζηνδνμία , δσεξή αίζζεζε ηεο
δσήο
( « Ζ πνίεζή ηνπ έθεξε έλα αέξα πγείαο , ηόικεο θαη θσηόο …σο θαηάθαζε ζηελ ίδηα ηε
δσή…ε θύζε ηνπ είλαη ηόζν λέα θαη γνεηεπηηθή ζαλ λα ηελ αληηθξίδνπλ πξώηε θνξά ηα
κάηηα ηνπ παηδηνύ ή ηνπ θνηκηζκέλνπ » )
5) Πνηεηηθή πξνζέγγηζε ηνπ θόζκνπ κέζα από ηηο αηζζήζεηο .
( Ζ ζρέζε κε ηε θύζε είλαη ζσκαηηθή, ηελ αληηιακβάλεηαη κε ηηο αηζζήζεηο θη όρη κε ηε
ινγηθή . « Διεπζεξία δελ είλαη λα θηλείζαη αλεκπόδηζηα ζην πεδίν πνπ ζνπ έρεη δνζεί αιιά λα
δηεπξύλεηο απηό ην πεδίν θαη δε θαηά ηε δηάζηαζε ηεο αλαινγίαο ησλ αηζζήζεσλ …Σόηε
αλαπηύζζεηο έλα πξίζκα δηάθαλν , ηθαλό λα ζε θάλεη λα βιέπεηο όπσο αθνύο ή λα αθνύο
όπσο βιέπεηο ….Έλα ξπάθη δελ είλαη απιώο ιίγν λεξό πνπ θαηξαθπιάεη ηνλ θαηήθνξν ,είλαη
ε ιαινύζα θη εύραξηο ππνδήισζε ηεο παηδηθήο ειηθίαο ησλ πξαγκάησλ »).

« Ζ πνίεζε γηα ηνλ Διύηε δελ είλαη παξά ε πξνζέγγηζε ζηνλ θεληξηθό θαη κνλαδηθό ππξήλα
ηνπ εαπηνύ καο όπνπ πέξα από ηηο πηζαλέο ηαιαληεύζεηο κεηαμύ ησλ αληηζέησλ, βξίζθεηαη ην
νινθιεξσκέλν « Δίλαη »…ην άηνκν ζηελ νιόηεηά ηνπ , πνπ ελώλεηαη ηειηθά κε ην άιιν
κέξνο ηνπ εαπηνύ ηνπ , ηελ αζπλείδεηε ςπρή ηνπ ».

12

ΔΡΓΟΓΡΑΦΙΑ
Ποιήμαηα
 «Πξνζαλαηνιηζκνί», (1940)
 «Ηιηνο ν πξώηνο, παξαιιαγέο πάλσ ζε κηαλ αρηίδα», (1943)
 ην πνιηηνπ αλζξνπνπ
 «Τα Δηεξνζαιή», (1974)
 «Σεκαηνιόγηνλ», (1977)
 «Μαξία Νεθέιε», (1978)
 «Τξία πνηήκαηα κε ζεκαία επθαηξίαο», (1982)
 «Ηκεξνιόγην ελόο αζέαηνπ Απξηιίνπ», (1984)
 «Ο Μηθξόο Ναπηίινο», (1988)
 «Τα Διεγεία ηεο Ομώπεηξαο», (1991)
 «Γπηηθά ηεο ιύπεο», (1995)
 «Δθ ηνπ πιεζίνλ»
 «Η πνδειάηηζζα»
 «Ήιηνο ν πξώηνο», (1943)
Πεζά, δοκίμια
 «Η Αιεζηλή θπζηνγλσκία θαη ε ιπξηθή ηόικε ηνπ Αλδξέα Κάιβνπ», (1942)
 «2ρ7 ε» (ζπιινγή κηθξώλ δνθηκίσλ)
 «Ο δσγξάθνο Θεόθηινο», (1973)
 «Αλνηρηά ραξηηά» (ζπιινγή θεηκέλσλ), (1973)
 «Αλαθνξά ζηνλ Αλδξέα Δκπεηξίθν», (1977)
 «Η καγεία ηνπ Παπαδηακάληε», (1975)
 «Τα Γεκόζηα θαη ηα Ιδησηηθά», (1990)
 «Ιδησηηθή Οδόο», (1990)
 «Δλ ιεπθώ» (ζπιινγή θεηκέλσλ), (1992)
 «Ο θήπνο κε ηηο απηαπάηεο», (1995)
Μεηαθράζεις
 «Γεύηεξε γξαθή»
 «Σαπθώ»
 «Η απνθάιπςε», (1985)
Μελοποιημένα έργα / ποιήμαηα ηοσ Δλύηη
΢εκαληηθόο αξηζκόο πνηεκάησλ ηνπ Οδπζζέα Διύηε έρεη κεινπνηεζεί θαη ηξαγνπδεζεί από
πνιινύο θαιιηηέρλεο. Μεξηθά έξγα αλαθέξνληαη παξαθάησ:
 «Άμηνλ Δζηί», Μίθεο Θενδσξάθεο (Σεο δηθαηνζύλεο Ήιηε λνεηέ, Έλα ην ρειηδόλη)
 Μηθξέο Κπθιάδεο Μίθεο Θενδσξάθεο (Σνπ κηθξνύ Βνξξηά, Ζ Μαγηα)
 Σα Ρσ ηνπ Έξσηα (Σν ζαιαζζηλό ηξηθύιιη, Λίλνο Κόθθνηνο)
 Ζ πεληάκνξθε ζηνλ θήπν, Γηώξγνο Κνπξνππόο
 Ζ λεξνζηαγόλα, Θόδσξνο Αλησλίνπ
 Με ηελ πξώηε ζηαγόλα ηεο βξνρήο, Μάλνο Υαηδηδάθηο
 «Πξνζαλαηνιηζκνί», Ζιίαο Αλδξηόπνπινο-Οδπζζέαο Διύηεο, δίζθνο (1984)
13

ΛΟΓΟ΢ ΚΑΣΑ ΣΗΝ ΣΔΛΔΣΗ ΑΠΟΝΟΜΗ΢ ΣΟΤ ΝΟΜΠΔΛ ΛΟΓΟΣΔΥΝΙΑ΢
(1979)
Κύξηνη Αθαδεκατθνί,
Κπξίεο θαη Κύξηνη,
Αο κνύ επηηξαπεί, παξαθαιώ, λα κηιήζσ ζην
όλνκα ηεο θσηεηλόηεηαο θαη ηεο δηαθάλεηαο. Δπεηδή νη
ηδηόηεηεο απηέο είλαη πνπ θαζνξίζαλε ηνλ ρώξν κέζα
ζηνλ νπνίν κνπ εηάρζε λα κεγαιώζσ θαη λα δήζσ.
Καη απηέο είλαη πνπ έλησζα, ζηγά-ζηγά, λα ηαπηίδνληαη
κέζα κνπ κε ηελ αλάγθε λα εθθξαζζώ. Δίλαη ζσζηό
λα πξνζθνκίδεη θαλείο ζηελ ηέρλε απηά πνπ ηνπ
ππαγνξεύνπλ ε πξνζσπηθή ηνπ εκπεηξία θαη νη αξεηέο ηεο γιώζζαο ηνπ. Πνιύ πεξηζζόηεξν
όηαλ νη θαηξνί είλαη ζθνηεηλνί θαη απηό πνπ ηνπ ππαγνξεύνπλ είλαη κηα όζν ην δπλαηόλ
κεγαιύηεξε νξαηόηεηα.
Γελ κηιώ γηα ηε θπζηθή ηθαλόηεηα λα ζπιιακβάλεη θαλείο η' αληηθείκελα ζ' όιεο ηνπο ηηο
ιεπηνκέξεηεο αιιά γηα ηε κεηαθνξηθή, λα θξαηά ηελ νπζία ηνπο θαη λα ηα νδεγεί ζε κηα
θαζαξόηεηα ηέηνηα πνπ λα ππνδειώλεη ζπλάκα ηελ κεηαθπζηθή ηνπο ζεκαζηνινγία. Ο
ηξόπνο κε ηνλ νπνίν κεηαρεηξίζηεθαλ ηελ ύιε νη γιύπηεο ηεο Κπθιαδηθήο πεξηόδνπ, πνπ
έθηαζαλ ίζηα-ίζηα λα μεπεξάζνπλ ηελ ύιε, ην δείρλεη θαζαξά. ΋πσο επίζεο, ν ηξόπνο πνπ νη
εηθνλνγξάθνη ηνπ Βπδαληίνπ επέηπραλ από ην θαζαξό ρξώκα λα ππνβάιινπλ ην «ζείν». Μηα
ηέηνηα, δηεηζδπηηθή θαη ζπλάκα κεηακνξθσηηθή, επέκβαζε, κέζα ζηελ πξαγκαηηθόηεηα
επερείξεζε πηζηεύσ αλέθαζελ θαη θάζε πςειή πνίεζε.
΋ρη λ' αξθεζηεί ζην «λπλ έρνλ» αιιά λα επεθηαζεί ζην «δπλαηόλ γελέζζαη».
Κάηη πνπ, είλαη ε αιήζεηα, δελ εθηηκήζεθε πάληνηε. Ίζσο γηαηί νη νκαδηθέο λεπξώζεηο δελ ην
επέηξεςαλ. Ίζσο γηαηί ν σθειηκηζκόο δελ άθεζε ηα κάηηα ησλ αλζξώπσλ αλνηρηά όζν
ρξεηάδεηαη. Ζ νκνξθηά θαη ην θσο ζπλέβε λα εθιεθζνύλ άθαηξα ή αλώδπλα. Καη όκσο. Ζ
δηεξγαζία πνπ απαηηείηαη γηα λα θηάζεη θαλείο ζην ζρήκα ηνπ Αγγέινπ είλαη, πηζηεύσ πνιύ
πην επώδπλε από ηελ άιιε πνπ εθκαηεύεη όισλ ησλ ινγηώλ ηνπο Γαηκόλνπο.
Βέβαηα ππάξρεη ην αίληγκα. Βέβαηα ππάξρεη ην κπζηήξην. Αιιά ην κπζηήξην δελ είλαη κηα
ζθελνζεζία πνπ επσθειείηαη από ηα παηρλίδηα ηεο ζθηάο θαη ηνπ ζθόηνπο γηα λα καο
εληππσζηάζεη απιώο. Δίλαη απηό πνπ εμαθνινπζεί λα παξακέλεη κπζηήξην θαη κέζα ζην
απόιπην θσο. Δίλαη ηόηε πνπ πξνζιακβάλεη ηελ αίγιε εθείλε πνπ ειθύεη θαη πνπ ηελ
νλνκάδνπκε νκνξθηά. Σελ νκνξθηά πνπ είλαη κηα νδόο -ε κόλε ίζσο νδόο- πξνο ην άγλσζην
κέξνο ηνπ εαπηνύ καο, πξνο απηό πνπ καο ππεξβαίλεη. Δπεηδή απηό είλαη ζην βάζνο ε πνίεζε:
ε ηέρλε λα νδεγείζαη θαη λα θηάλεηο πξνο απηό πνπ ζε ππεξβαίλεη.
Από ηα κπξηάδεο κπζηηθά ζήκαηα, πνπ κ' απηά είλαη δηάζπαξηνο ν θόζκνο θαη πνπ
απνηεινύλ άιιεο ηόζεο ζπιιαβέο κηαο άγλσζηεο γιώζζαο, λα ζπλζέζεηο ιέμεηο θαη από ηηο
ιέμεηο θξάζεηο πνπ ε απνθξππηνγξάθεζή ηνπο λα ζε θέξλεη πην θνληά ζηελ βαζύηεξε
αιήζεηα.
Πνύ ινηπόλ βξίζθεηαη ζε έζραηε αλάιπζε ε αιήζεηα; ΢ηελ θζνξά θαη ζηνλ ζάλαην πνπ
δηαπηζηώλνπκε θάζε κέξα γύξσ καο ή ζηε ξνπή πνπ καο σζεί λα πηζηεύνπκε όηη απηόο ν
θόζκνο είλαη αθαηάιπηνο θαη αηώληνο; Δίλαη θξόληκν λ' απνθεύγνπκε ηηο κεγαιεπήβνιεο
εθθξάζεηο, ην μέξσ. Οη θαηά θαηξνύο θνζκνινγηθέο ζεσξίεο ηηο ρξεζηκνπνίεζαλ, ήξζαλ ζε
ζύγθξνπζε, αθκάζαλε, πέξαζαλ. Ζ νπζία όκσο έκεηλε, κέλεη. Καη ε πνίεζε, πνπ εγείξεηαη
ζην ζεκείνλ όπνπ ν νξζνινγηζκόο θαηαζέηεη ηα όπια ηνπ γηα λα η' αλαιάβεη εθείλε θαη λα
πξνρσξήζεη κέζα ζηελ απαγνξεπκέλε δώλε, ειέγρεηαη λα είλαη ίζηα-ίζηα εθείλε πνπ
πξνζβάιιεηαη ιηγόηεξν από ηε θζνξά. Γηαζώδεη ζε θαζαξή κνξθή ηα κόληκα, ηα βηώζηκα
ζηνηρεία πνπ θαηαληνύλ δπζδηάθξηηα κέζα ζην ζθόηνο ηεο ζπλείδεζεο όπσο ηα θύθηα κέζα
ζηνπο βπζνύο ησλ ζαιαζζώλ.

14

Να γηαηί καο ρξεηάδεηαη ε δηαθάλεηα. Γηα λα δηαθξίλνπκε ηνπο θόκπνπο ζην λήκα πνπ κεο
από ηνπο αηώλεο ηεληώλεηαη θαη καο βνεζεί λα ζηαζνύκε όξζηνη πάλσ ζ' απηή ηε γε.
Από ηνλ Ζξάθιεηην έσο ηνλ Πιάησλα θαη από ηνλ Πιάησλα έσο ηνλ Ηεζνύ δηαθξίλνπκε απηό
ην «δέζηκν» πνπ θηάλεη θάησ από δηάθνξεο κνξθέο σο ηηο εκέξεο καο θαη πνπ καο ιέεη
πεξίπνπ ην ίδην: όηη εληόο ηνπ θόζκνπ ηνύηνπ εκπεξηέρεηαη θαη κε ηα ζηνηρεία ηνπ θόζκνπ
ηνύηνπ αλαζπληίζεηαη ν άιινο θόζκνο, ν «πέξαλ» ε δεύηεξε πξαγκαηηθόηεηα ε
ππεξηνπνζεηεκέλε επάλσ ζ' απηήλ όπνπ παξά θύζηλ δνύκε. Δίλαη κηα πξαγκαηηθόηεηα πνπ ηε
δηθαηνύκαζηε θαη πνπ από δηθή καο αληθαλόηεηα δελ αμησλόκαζηε.
Γελ είλαη δηόινπ ηπραίν όηη ζε επνρέο πγηείο ην θάιινο ηαπηίζζεθε κε ην αγαζόλ θαη ην
αγαζόλ κε ηνλ Ζιην. Καηά ην κέηξν πνπ ε ζπλείδεζε θαζαίξεηαη θαη πιεξνύηαη κε θσο, ηα
κειαλά ζεκεία ππνρσξνύλ θαη ζβήλνπλ αθήλνληαο θελά πνπ -όπσο αθξηβώο ζηνπο θπζηθνύο
λόκνπο- ηα αληίζεηά ηνπο έξρνληαη λα πιεξώζνπλ ηε ζέζε ηνπο.
Κη απηό, κε ηέηνηνλ ηξόπν πνπ ηειηθά ην δεκηνπξγεκέλν απνηέιεζκα λα ζηεξίδεηαη θαη
ζηηο δύν πιεπξέο, ζέισ λα πσ ζην «εδώ» θαη ζην «επέθεηλα». Ο Ζξάθιεηηνο δελ είρε ήδε
κηιήζεη γηα κηαλ «εθ ησλ δηαθεξόλησλ θαιιίζηελ αξκνλίελ»; Δάλ είλαη ν Απόιισλ ή ε
Αθξνδίηε, ν Υξηζηόο ή ε Παλαγία, πνπ ελζαξθώλνπλ θαη πξνζσπνπνηνύλ ηελ αλάγθε λα
δνύκε πινπνηεκέλν εθείλν πνπ ζε νξηζκέλεο ζηηγκέο δηαηζζαλόκαζηε, δελ έρεη ζεκαζία.
΢εκαζία έρεη ε αλαπλνή ηεο αζαλαζίαο πνπ καο επηηξέπνπλ. Ζ πνίεζε νθείιεη, θαηά ηελ
ηαπεηλή κνπ γλώκε, πέξαλ από ζπγθεθξηκέλα δόγκαηα, λα επηηξέπεη απηή ηελ αλαπλνή.
Πσο λα κελ αλαθεξζώ εδώ πέξα ζηνλ Φξεηδεξίθν Υαίιληεξιηλ, ηνλ κεγάιν πνηεηή πνπ κε ην
ίδην πλεύκα εζηξάθεθε πξνο ηνπο Θενύο ηνπ Οιύκπνπ θαη πξνο ηνλ Ηεζνύ; Ζ ζηαζεξόηεηα
πνπ έδσζε ζ' έλα είδνο νξάκαηνο είλαη αλεθηίκεηε. Καη ε έθηαζε πνπ καο απνθάιπςε
κεγάιε. Θα έιεγα ηξνκαθηηθή. Απηή άιισζηε είλαη πνπ ηνλ έθαλε, όηαλ κόιηο αθόκε άξρηδε
ην θαθό πνπ ζήκεξα καο πιήηηεη, λ' αλαθξάμεη:
Wozu Dichter in durftiger Zeit!
Οη θαηξνί θεπ εζηάζεθαλ αλέθαζελ γηα ηνλ άλζξσπν durftiger. Αιιά θαη ε πνίεζε
αλέθαζελ ιεηηνπξγνύζε. Γύν θαηλόκελα πξννξηζκέλα λα ζπλνδεύνπλ ηελ επίγεηα κνίξα καο
θαη πνπ ην έλα ηνπο αληηζηαζκίδεη ην άιιν. Πσο αιιηώο. Αθνύ θαη ε λύρηα θαη η' άζηξα εάλ
καο γίλνληαη αληηιεπηά είλαη ράξε ζηνλ ήιην. Με ηε δηαθνξά όηη ν ήιηνο, θαηά ηε ξήζε ηνπ
αξραίνπ ζνθνύ, εάλ ππεξβεί ηα κέηξα θαηαληά «ύβξηο». Υξεηάδεηαη λα βξηζθόκαζηε ζηε
ζσζηή απόζηαζε από ηνλ εζηθόλ ήιην, όπσο ν πιαλήηεο καο από ηνλ θπζηθόλ ήιην, γηα λα
γίλεηαη ε δσή επηηξεπηή. Μαο έθηαηγε άιινηε ε ακάζεηα. ΢ήκεξα καο θηαίεη ε κεγάιε γλώζε.
Γελ έξρνκαη κ' απηά πνπ ιέσ λα πξνζηεζώ ζηελ καθξά ζεηξά ησλ επηθξηηώλ ηνπ ηερληθνύ καο
πνιηηηζκνύ. Μηα ζνθία παιαηή όζν θαη ε ρώξα πνπ κ' εμέζξεςε, κ' εδίδαμε λα δέρνκαη ηελ
εμέιημε, λα ρσλεύσ ηελ πξόνδν καδί κε όια ηεο ηα παξεπόκελα, όζν δπζάξεζηα θαη αλ
κπνξεί λα είλαη απηά.
Σόηε όκσο ε Πνίεζε; Ση αληηπξνζσπεύεη κέζα ζε κηα ηέηνηα θνηλσλία; Απαληώ: ηνλ κόλν
ρώξν όπνπ ε δύλακε ηνπ αξηζκνύ δελ έρεη πέξαζε. Καη αθξηβώο, ε εθεηηλή απόθαζή ζαο λα
ηηκήζεηε ζην πξόζσπό κνπ ηελ πνίεζε κηαο κηθξήο ρώξαο δείρλεη ζε πόζν αξκνληθή
αληαπόθξηζε βξίζθεζηε κε ηελ ραξηζηηθή αληίιεςε ηεο ηέρλεο, ηελ αληίιεςε όηη ε ηέρλε
είλαη ε κόλε ελαπνκέλνπζα πνιέκηνο ηεο ηζρύνο πνπ θαηήληεζε λα έρεη ζηνπο θαηξνύο καο ε
πνζνηηθή απνηίκεζε ησλ αμηώλ.
Δίλαη, ην μέξσ, άηνπν λ' αλαθέξεηαη θαλείο ζε πξνζσπηθέο πεξηπηώζεηο. Καη αθόκε πην
άηνπν λα παηλά ην ζπίηη ηνπ. Δίλαη όκσο θάπνηε απαξαίηεην, ζην βαζκό πνπ απηά βνεζνύλ
λα δνύκε πην θαζαξά κηαλ νξηζκέλε θαηάζηαζε πξαγκάησλ. Καη είλαη ζήκεξα ε πεξίπησζε.
Μνπ εδόζεθε, αγαπεηνί θίινη, λα γξάθσ ζε κηα γιώζζα πνπ κηιηέηαη κόλνλ από κεξηθά
εθαηνκκύξηα αλζξώπσλ. Παξ' όι' απηά, κηα γιώζζα πνπ κηιηέηαη επί δπόκηζε ρηιηάδεο ρξόληα
ρσξίο δηαθνπή θαη κ' ειάρηζηεο δηαθνξέο. Ζ παξάινγε απηή, θαηλνκεληθά, δηάζηαζε,
αληηζηνηρεί θαη ζηελ πιηθν-πλεπκαηηθή νληόηεηα ηεο ρώξαο κνπ. Πνπ είλαη κηθξή ζε έθηαζε
ρώξνπ θαη απέξαληε ζε έθηαζε ρξόλνπ. Καη ην αλαθέξσ όρη δηόινπ γηα λα ππεξεθαλεπζώ
αιιά γηα λα δείμσ ηηο δπζθνιίεο πνπ αληηκεησπίδεη έλαο πνηεηήο όηαλ ρξεζηκνπνηεί γηα ηα πην
αγαπεκέλα πξάγκαηα ηηο ίδηεο ιέμεηο πνπ ρξεζηκνπνηνύζαλ κία ΢απθώ ή έλαο Πίλδαξνο π.ρ. 15

ρσξίο σζηόζν λα έρεη ην αληίθξηζκα πνπ είραλ εθείλνη επάλσ ζηελ έθηαζε ηεο πνιηηηζκέλεο
ηόηε αλζξσπόηεηαο. Δάλ ε γιώζζα απνηεινύζε απιώο έλα κέζνλ επηθνηλσλίαο, πξόβιεκα
δελ ζα ππήξρε. ΢πκβαίλεη όκσο λ' απνηειεί θαη εξγαιείν καγείαο θαη θνξέα εζηθώλ αμηώλ.
Πξνζθηάηαη ε γιώζζα ζην κάθξνο ησλ αηώλσλ έλα νξηζκέλν ήζνο. Καη ην ήζνο απηό γελλά
ππνρξεώζεηο. Υσξίο λα ιεζκνλεί θαλείο όηη ζην κάθξνο είθνζη πέληε αηώλσλ δελ ππήξμε νύηε
έλαο, επαλαιακβάλσ νύηε έλαο, πνπ λα κελ γξάθηεθε πνίεζε ζηελ ειιεληθή γιώζζα. Να ηη
είλαη ην κεγάιν βάξνο παξάδνζεο πνπ ην όξγαλν απηό ζεθώλεη. Σν παξνπζηάδεη αλάγιπθα ε
λέα ειιεληθή πνίεζε.
Ζ ζθαίξα πνπ ζρεκαηίδεη ε λέα ειιεληθή πνίεζε έρεη, ζα κπνξνύζε λα πεη θαλείο, όπσο
θάζε ζθαίξα δύν πόινπο: ηνλ βόξεην θαη ηνλ λόηην. ΢ηνλ έλα ηνπνζεηείηαη ν Γηνλύζηνο
΢νισκόο πνπ από ηελ άπνςε ηεο εθθξαζηηθήο επέηπρε -πξνηνύ ππάξμεη ν Mallarme ζηα
επξσπατθά γξάκκαηα- λα ραξάμεη κε άθξα ζπλέπεηα θαη απζηεξόηεηα ηελ αληίιεςε ηεο
θαζαξήο πνίεζεο κε όια ηεο ηα παξεπόκελα: λα ππνηάμεη ην αίζζεκα ζηε δηάλνηα, λα
εμεπγελίζεη ηελ έθθξαζε θαη λα δξαζηεξηνπνηήζεη όιεο ηηο δπλαηόηεηεο ηνπ γισζζηθνύ
νξγάλνπ πξνο ηελ θαηεύζπλζε ηνπ ζαύκαηνο. ΢ηνλ άιιν πόιν, ηνπνζεηείηαη ν Κ. Π.
Καβάθεο, απηόο πνπ παξάιιεια κε ηνλ T.S. Eliot έθηαζε ζηελ άθξα ιηηόηεηα, ζηε
κεγαιύηεξε δπλαηή εθθξαζηηθή αθξίβεηα, εμνπδεηεξώλνληαο ηνλ πιεζσξηζκό ζηε δηαηύπσζε
ησλ πξνζσπηθώλ ηνπ βησκάησλ.
Αλάκεζα ζηνπο δύν απηνύο πόινπο θηλήζεθαλ νη κεγάινη καο άιινη πνηεηέο, ν Αλδξέαο
Κάιβνο, ν Κσζηήο Παιακάο, ν Άγγεινο ΢ηθειηαλόο, ν Νίθνο Καδαληδάθεο, ν Γηώξγνο
΢εθέξεο, άιινο ιηγόηεξν άιινο πεξηζζόηεξν πξνο ην ελ ή ην άιιν από ηα δύν άθξα. Απηή
είλαη κηα πξόρεηξε θαη όζν γίλεηαη πην ζρεκαηηθή ραξηνγξάθεζε ηνπ λενειιεληθνύ πνηεηηθνύ
ιόγνπ. Σν πξόβιεκα γηα καο πνπ αθνινπζήζακε ήηαλ λα επσκηζηνύκε ηα πςειά δηδάγκαηα
πνπ καο θιεξνδόηεζαλ θαη, ν θαζέλαο κε ηνλ ηξόπν ηνπ, λα η' αξκόζνπκε πάλσ ζηε
ζύγρξνλε επαηζζεζία. Πέξαλ από ηα όξηα ηεο ηερληθήο, νθείιακε λα θηάζνπκε ζε κηα
ζύλζεζε πνπ από ην έλα κέξνο λ' αλαρσλεύεη ηα ζηνηρεία ηεο ειιεληθήο παξάδνζεο θαη από
ην άιιν λα εθθξάδεη ηα θνηλσληθά θαη ςπρνινγηθά αηηήκαηα ηεο επνρήο καο. Με άιια ιόγηα,
λα θηάζνπκε λα πξνβάιινπκε ηνλ ηύπν ηνπ «Δπξσπαίνπ-Έιιελα». Γελ κηιώ γηα επηηπρίεο
κηιώ γηα πξνζπάζεηεο. Οη θαηεπζύλζεηο είλαη πνπ έρνπλ ζεκαζία γηα ηνλ κειεηεηή ηεο
ινγνηερλίαο.
Πώο όκσο λ' αλαπηπρζνύλ νη θαηεπζύλζεηο απηέο ειεύζεξα όηαλ νη ζπλζήθεο ηεο δσήο
Δίλαη ζηηο εκέξεο καο εμνλησηηθέο γηα ηνλ δεκηνπξγό; Καη πσο λα δηακνξθσζεί ε πλεπκαηηθή
θνηλόηεηα όηαλ νη θξαγκνί ησλ γισζζώλ νξζώλνληαη αμεπέξαζηνη; ΢αο γλσξίδνπκε θαη καο
γλσξίδεηε από ην 20 ή έζησ ην 30% πνπ απνκέλεη ύζηεξα από ηελ κεηαγιώηηζζε. Δηδηθά
εκείο όινη, όζνη θξαηάκε από κηα ζπγθεθξηκέλε παξάδνζε θαη απνβιέπνπκε ζηα ζαύκαηα
ηνπ ιόγνπ, ζηνλ ζπηλζήξα πνπ ηηλάδνπλ εθάζηνηε δύν ιέμεηο θαηάιιεια ηνπνζεηεκέλεο,
παξακέλνπκε βνπβνί, ακεηάδνηνη. Πάζρνπκε από ηελ έιιεηςε κηαο θνηλήο γιώζζαο. Καη ν
αληίθηππνο απ' απηή ηελ έιιεηςε -αλ αλεβνύκε ηελ θιίκαθα- ζεκεηώλεηαη αθόκε θαη ζηελ
πνιηηηθή θαη θνηλσληθή πξαγκαηηθόηεηα ηεο θνηλήο καο παηξίδαο, ηεο Δπξώπεο.
Λέκε, θαη ην δηαπηζηώλνπκε θάζε κέξα, όηη δνύκε ζ' έλα ράνο εζηθό. Κη απηό, ηε ζηηγκή πνπ
πνηέ άιινηε ε θαηαλνκή ησλ ζηνηρείσλ ηεο πιηθήο καο ύπαξμεο δελ έγηλε κε ηόζν ζύζηεκα,
ηόζε ζηξαηησηηθή ζα έιεγα ηάμε, ηόζνλ αδπζώπεην έιεγρν. Ζ αληίθαζε είλαη δηδαθηηθή.
΋ηαλ ζε δύν ζθέιε ην έλα ππεξηξνθεί, ην άιιν αηξνθεί. Μηα αμηέπαηλε ξνπή λα ζπλελσζνύλ
ζε εληαία κνλάδα νη ιανί ηεο Δπξώπεο, πξνζθόπηεη ζήκεξα ζηελ αδπλακία λα ζπκπέζνπλ ηα
αηξνθηθά θαη ηα ππεξηξνθηθά ζθέιε ηνπ πνιηηηζκνύ καο. Οη αμίεο καο νύηε απηέο δελ
απνηεινύλ κηα γιώζζα θνηλή. Γηα ηνλ πνηεηή - κπνξεί λα θαίλεηαη παξάμελν αιιά είλαη
αιεζέο -ε κόλε θνηλή γιώζζα πνπ αηζζάλεηαη λα ηνπ απνκέλεη είλαη νη αηζζήζεηο. Δδώ θαη
ρηιηάδεο ρξόληα, ν ηξόπνο πνπ αγγίδνληαη δύν ζώκαηα δελ άιιαμε. Μήηε νδήγεζε ζε θακηά
ζύγθξνπζε όπσο νη εηθνζάδεο ησλ ηδενινγηώλ πνπ αηκαηνθύιηζαλ ηηο θνηλσλίεο καο θαη καο
άθεζαλ κε αδεηαλά ρέξηα.
΋κσο όηαλ κηιώ γηα αηζζήζεηο δελ ελλνώ ην πξνζηηό, πξώην ή δεύηεξν, επίπεδό ηνπο. Δλλνώ
ην απώηαην. Δλλνώ ηηο «αλαινγίεο ησλ αηζζήζεσλ» ζην πλεύκα. ΋ιεο νη ηέρλεο κηινύλ κε
16

αλάινγα. Μηα νζκή κπνξεί λα είλαη ν βνύξθνο ή ε αγλόηεηα. Ζ επζεία γξακκή ή ε θακπύιε,
ν νμύο ή ν βαζύο ήρνο, απνηεινύλ κεηαθξάζεηο θάπνηαο νπηηθήο ή αθνπζηηθήο επαθήο. ΋ινη
καο γξάθνπκε θαιά ή θαθά πνηήκαηα θαηά ην κέηξν πνπ δνύκε θαη δηαλννύκαζηε κε ηελ
θαιή ή ηελ θαθή ζεκαζία ηνπ όξνπ. Μηα εηθόλα πειάγνπο από ηνλ Οκεξν θηάλεη άζηθηε σο
ηηο εκέξεο καο. Ο Rimbaud ηελ αλαθέξεη ζαλ mer melee au soleil θαη ηελ ηαπηίδεη κε ηελ
αησληόηεηα. Έλα θνξίηζη πνπ θξαηάεη έλα θιώλν κπξηηάο από ηνλ Αξρίινρν επηβηεί ζ' έλαλ
πίλαθα ηνπ Matisse θαη καο θαζηζηά πην απηή ηελ αίζζεζε, ηε κεζνγεηαθή, ηεο θαζαξόηεηαο.
Δδώ αμίδεη λα ζθεθηεί θαλείο όηη αθόκε θαη κία παξζέλνο ηεο βπδαληηλήο εηθνλνγξαθίαο, δελ
δηαθέξεη πνιύ. Παξά έλα θάηη ειάρηζην, ζπρλά, ην εγθόζκην θσο γίλεηαη ππεξθόζκην θαη
ηαλάπαιηλ. Μηα αίζζεζε πνπ καο δόζεθε από ηνπο αξραίνπο θαη κηα άιιε από ηνπο
κεζαησληθνύο έξρνληαη λα γελλήζνπλ κηα ηξίηε πνπ ηνπο κνηάδεη όπσο ην παηδί ζηνπο
γελλήηνξέο ηνπ.
Μπνξεί ε πνίεζε λ' αθνινπζήζεη έλαλ ηέηνην δξόκν; Οη αηζζήζεηο κεο απ' ηνλ αδηάθνπν
θαζαξκό ηνπο λα θηάζνπλ ζηελ αγηόηεηα; Σόηε ε αλαινγία ηνπο ζα επαλαζηξαθεί επάλσ
ζηνλ πιηθό θόζκν θαη ζα ηνλ επεξεάζεη.Γελ αξθεί λα νλεηξνπνινύκε κε ηνπο ζηίρνπο. Δίλαη
ιίγν. Γελ αξθεί λα πνιηηηθνινγνύκε. Δίλαη πνιύ. Καηά βάζνο ν πιηθόο θόζκνο είλαη απιώο
έλαο ζσξόο από πιηθά. Θα εμαξηεζεί από ην αλ είκαζηε θαινί ή θαθνί αξρηηέθηνλεο ην ηειηθό
απνηέιεζκα. Ο Παξάδεηζνο ή ε Κόιαζε πνπ ζα ρηίζνπκε. Δάλ ε πνίεζε παξέρεη κηα
δηαβεβαίσζε θαη δε ζηνπο θαηξνύο ηνπο durftiger είλαη αθξηβώο απηή: όηη ε κνίξα καο παξ'
όι' απηά βξίζθεηαη ζηα ρέξηα καο.

17

ΥΔΙΡΟΓΡΑΦΑ

18

19

Αληηπξνζωπεπηηθά
πνηήκαηα

Τν πξώην από ηα πνηήκαηα
επηιέρζεθε από ηνπο καζεηέο
ωο ην ωξαηόηεξν

20

21

Μαξίλα

Δώζε κνπ δπόζκν λα κπξίζω
ινπίδα θαη βαζηιηθό
Μαδί κ’απηά λα ζε θηιήζω
θαη ηη λα πξωηνζπκεζώ
Τε βξύζε κε ηα πεξηζηέξηα
ηωλ αξραγγέιωλ ην ζπαζί
Τν πεξηβόιη κε η’ αζηέξηα
θαη ην πεγάδη ην βαζύ
Τηο λύρηεο πνπ ζε ζεξγηαλνύζα
ζηελ άιιε άθξε η’ νπξαλνύ
Καη λ’ αλεβαίλεηο ζε ζωξνύζα,
ζαλ αδειθή ηνπ Απγεξηλνύ
Μαξίλα πξάζηλν κνπ αζηέξη
Μαξίλα θωο ηνπ Απγεξηλνύ
Μαξίλα κνπ άγξην πεξηζηέξη
Καη θξίλν ηνπ θαινθαηξηνύ

22

Ο μικρός Ναυτίλος
ΧV
Τα παιδικά μου χρόνια είναι γεμάτα καλαμιές. Ξόδεψα πολύν άνεμο για να
μεγαλώσω. Μόνον έτσι όμως έμαθα να ξεχωρίζω τους πιο ανεπαίσθητους
συριγμούς, ν` ακριβολογώ μες στα μυστήρια.
Μια γλώσσα όπως η ελληνική όπου άλλο πράγμα είναι η αγάπη και άλλο πράγμα ο
έρωτας' άλλο η επιθυμία και άλλο η λαχτάρα' άλλο η πίκρα και άλλο το μαράζι'
άλλο τα σπλάχνα και άλλο τα σωθικά. Με καθαρούς τόνους, θέλω να πω, που αλίμονο- τους αντιλαμβάνονται ολοένα λιγότερο αυτοί που ολοένα
απομακρύνονται από το νόημα ενός ουράνιου σώματος που το φως του είναι ο
αφοσιωμένος μας μόχθος, έτσι καθώς δεν παύει να επαναστρέφεται κάθε μέρα όλο
θάμβος για να μας ανταμείψει.
Θέλουμε δε θέλουμε αποτελούμε το υλικό μαζί και το όργανο μιας αέναης
ανταλλαγής ανάμεσα σ` αυτό που μας συντηρεί και σ` αυτό που του δίνουμε για να
μας συντηρεί: το μαύρο που δίνουμε, για να μας αποδοθεί λευκό'
το θνησιμαίο, αείζωο.
Και χρωστάμε στη διάρκεια μιας λάμψης την πιθανή ευτυχία μας...
XVIII
Από μικρό παιδί μου γεμίσανε το κεφάλι με την εικόνα ενός θανάτου
κουκουλωμένου στα μαύρα, που κρατά τη ζωή σαν φάκα και μας την
προτείνει ανοιχτή, με το δόλωμα της ηδονής στη μέση. Αφήστε με
να γελάσω. Κάτι άλλο έλεγε κείνος που μασούσε τη δάφνη. Και δεν
είναι τυχαίο που γυρίζουμε όλοι μας γύρω απ' τον ήλιο.
Σο σώμα ξέρει.

23

Ημερολόγιο

Μ. ΢ΑΒΒΑΣΟ, 25 β
Πάλι μες στην κοιλιά της θάλασσας το μαύρο εκείνο σύννεφο
που ανεβάζει κάπνες
όπως φωνές επάνω από ναυάγιο
Φαμένοι αυτοί που πιάνονται από τ' Άπιαστα
Όπως εγώ προχθές του αγίου Γεωργίου ανήμερα
που πήγα να παραβγώ μ' αλόγατα όρθια και θωρακοφόρους
και μου χύθηκε όλη, όξω απ' τη γης, η ερωτοπαθής ψυχή μου.

ΚΤΡΙΑΚΗ (ΠΑ΢ΦΑ), 26
Καθαρή διάφανη μέρα. Υαίνεται ο άνεμος που ακινητεί με τη μορφή βουνού κει κατά τα δυτικά. Κι η θάλασσα με τα φτερά διπλωμένα, πολύ χαμηλά, κάτω από το παράθυρο.
΢ου 'ρχεται να πετάξεις ψηλά κι από κει να μοιράσεις δωρεάν την
ψυχή σου. Ύστερα να κατεβείς και, θαρραλέα, να καταλάβεις τη
θέση στον τάφο που σου ανήκει.

ΚΤΡΙΑΚΗ (ΠΑ΢ΦΑ), 26 β
Ασμάτιον
Ανεμόεσσα κόρη ενήλικη θάλασσα
πάρε το κίτρο που μου 'δωκε ο Κάλβος
δικιά σου η χρυσή μυρωδιά
Μεθαύριο θα 'ρθουν τ' άλλα πουλιά
θα 'ναι πάλι ελαφρές των βουνών οι γραμμές
μα βαριά η δική μου καρδία.

24

Σετάρτη, 29
Eίναι κάτι νύχτες τώρα τελευταία, που ακούω πέδιλα στις πλάκες, θροΐσματα υφασμάτων και λέξεις
άγνωστες που μοιάζουν πικρές και δυνατές σαν αγριόχορτα: "ύρφη" "σαραγάνδα" "τίντελο" "δελεάνα"...
Ώσπου πια "μου την έδωσε" χθες βράδυ και στάθηκα
γυμνός μπρος στον καθρέφτη.
Aλήθεια, δεν έμοιαζα καθόλου. Eίχα μαλλιά ριχμένα
προς τα εμπρός και τα χαρακτηριστικά του προσώπου,
σκληρά. ΢το μεσαίο μου δάχτυλο φορούσα δαχτυλίδι,
βαρύ, με βούλα. Kαι στο βάθος του δωματίου μου έστεκαν δύο άλλοι νέοι γενειοφόροι, σοβαροί.
Kατά τα άλλα το τοπίο θύμιζε Kέρκυρα.
Έτσι αργά βουλιάζαμε όλοι μας όπως η νεότης. Eνώ
από το ραδιόφωνο ακουγόταν, ανάμεσα σε άλλα παλιά
τραγούδια, στη διαπασών, η "Pαμόνα".
(από το Hμερολόγιο ενός αθέατου Aπριλίου, ύψιλον/βιβλία 1984)

ΕΠΣΑ ΝΤΧΣΕΡΙΝΑ ΕΠΣΑ΢ΣΙΧΑ
Ι
Όνειρα κι όνειρα ήρθανε
΢τα γενέθλια των γιασεμιών
Νύχτες και νύχτες στις λευκές
Αϋπνίες των κύκνων
Η δροσιά γεννιέται μες στα φύλλα
Όπως μες στον απέραντο ουρανό
Σο ξάστερο συναίσθημα.

25

Η Πορτοκαλένια
Σόσο πολύ τη μέθυσε ο χυμός του ήλιου
Που έγειρε το κεφάλι της και δέχτηκε να γίνει
΢ιγά σιγά: η μικρή Πορτοκαλένια!
Έτσι καθώς γλαυκόλαμψαν οι εφτά ουρανοί
Έτσι καθώς αγγίξαν μια φωτιά τα κρύσταλλα
Έτσι καθώς αστράψανε χελιδονοουρές
΢άστισαν πάνω οι πελαργοί και κάτω τα παγόνια
Κι όλα μαζί συνάχτηκαν κι όλα μαζί την είδαν
Κι όλα μαζί τη φώναξαν: Πορτοκαλένια!
Μεθάει το κλήμα κι ο σκορπιός μεθάει ο κόσμος όλος
Όμως της μέρας η κεντιά τον πόνο δεν αφήνει
Ση λέει ο νάνος ερωδιός μέσα στα σκουληκάκια
Ση λέει ο χτύπος του νερού μές στις χρυσοστιγμές
Ση λέει κι η δρόσο στου καλού βοριά το απανωχείλι:
΢ήκω μικρή μικρή Πορτοκαλένια
Όπως σε ξέρει το φιλί κανένας δε σε ξέρει
Μήτε σε ξέρει ο γελαστός Θεός
Που με το χέρι του ανοιχτό στη φλογερή αντηλιά
Γυμνή σε δείχνει στους τριανταδυό του ανέμους

26

ΗΛΙΟ΢ Ο ΠΡΩΣΟ΢ (1943)
III
Μέρα στιλπνή αχιβάδα της φωνής που μ' έπλασες
Γυμνόν να περπατώ στις καθημερινές μου Κυριακές
Ανάμεσ' από των γιαλών τα καλωσόρισες
Υύσα τον πρωτογνώριστο άνεμο
Άπλωσε μια πρασιά στοργής
Για να κυλήσει ο ήλιος το κεφάλι του
Ν' ανάψει με τα χείλια του τις παπαρούνες
Σις παπαρούνες που θα δρέψουν οι περήφανοι άνθρωποι
Για να μην είναι άλλο σημάδι στο γυμνό τους στήθος
Από το αίμα της αψηφισιάς που ξέγραψε τη θλίψη
Υτάνοντας ως τη μνήμη της ελευθερίας.
Είπα τον έρωτα την υγεία του ρόδου την αχτίδα
Που μονάχη ολόισα βρίσκει την καρδιά
Σην Ελλάδα που με σιγουριά πατάει στη θάλασσα
Σην Ελλάδα που με ταξιδεύει πάντοτε
΢ε γυμνά χιονόδοξα βουνά.
Δίνω το χέρι στη δικαιοσύνη
Διάφανη κρήνη κορυφαία πηγή
Ο ουρανός μου είναι βαθύς κι ανάλλαχτος
Ό,τι αγαπώ γεννιέται αδιάκοπα
Ό,τι αγαπώ βρίσκεται στην αρχή του πάντα.

27

ΣΟ ΑΞΙΟΝ Ε΢ΣΙ

Η ΓΕΝΕ΢Η (ΑΠΌ΢ΠΑ΢ΜΑ)
Σότε είπε και γεννήθηκεν η θάλασσα
Και είδα και θαύμασα
Και στη μέση της έσπειρε κόσμους μικρούς κατ' εικόνα
και ομοίωση μου:
Ίππιοι πέτρινοι με τη χαίτη ορθή
και γαλήνιοι αμφορείς
και λοξές δελφινιών ράχες
η Ίος η ΢ίκινος η ΢έριφος η Μήλος
" Κάθε λέξη κι από 'να χελιδόνι
για να σου φέρνει την άνοιξη
μέσα στο θέρος " είπε
" Και πολλά τα λιόδεντρα
που να κρησάρουν στα χέρια τους το φως
κι ελαφρό ν' απλώνεται στον ύπνο σου
και πολλά τα τζιτζίκια
που να μην τα νοιώθεις
όπως δε νοιώθεις
το σφυγμό στο χέρι σου
αλλά λίγο το νερό
για να το 'χεις Θεό και να κατέχεις τι σημαίνει ο λόγος του
και το δέντρο μονάχο του
χωρίς κοπάδι
για να το κάνεις φίλο σου
και να γνωρίζεις τ΄ ακριβό του τ' όνομα
φτενό στα πόδια σου το χώμα
για να μην έχεις πού ν' απλώσεις ρίζα
και να τραβάς του βάθους ολοένα
και πλατύς επάνου ο ουρανός
για να διαβάζεις μόνος σου την απεραντοσύνη "
ΑΤΣΟ΢
ο κόσμος ο μικρός ο μέγας

28

ΣΑ ΠΑΘΗ
Ε'
ΣΑ ΘΕΜΕΛΙΑ ΜΟΤ στα βουνα
και τα βουνα σηκωνουν οι λαοι στον ωμο τους
και πανω τους η μνημη καιει
ακαυτη βατος.
Μνημη του λαου μου σε λενε Πινδο και σε λενε Αθω.
Σαραζεται ο καιρος
κι απ' τα ποδια τις μερες κρεμαζει
αδειαζοντας με παταγο τα οστα των ταπεινωμενων.
Ποιοι, πως, ποτε ανεβηκαν την αβυσσο;
Ποιες, ποιων, ποσων οι στρατιες;
Σ' ουρανου το προσωπο γυριζει κι οι εχθροι μου εφυγαν μακρυα.
Μνημη του λαου μου σε λενε Πινδο και σε λενε Αθω.
Εσυ μονη απ' τη φτερνα τον αντρα γνωριζεις
Εσυ μονη απ' την κοψη της πετρας μιλας.
Εσυ την οψη των αγιων οξυνεις
κι εσυ στου νερου των αιωνων την ακρη συρεις
πασχαλιαν αναστασιμη !
Αγγιζεις το νου μου και πονει το βρεφος της Ανοιξης !
Σιμωρεις το χερι μου και στα σκοτη λευκαινεσαι !
Παντα παντα περνας τη φωτια για να φτασεις τη λαμψη.
Παντα παντα τη λαμψη περνας
για να φτασεις τη ψηλα τα βουνα τα χιονοδοξα.
Ομως τι τα βουνα; Ποιος και τι στα βουνα;
Σα θεμελεια μου στα βουνα
και τα βουνα σηκωνουν οι λαοι στον ωμο τους
και πανω τους η μνημη καιει
ακαυτη βατος !

29

Ούηνο Εθείλνο . . .

30

31