ΠΟΡΣΡΔΣΑ ΠΟΙΗΣΩΝ

Γ. ΢ΟΛΩΜΟ΢

145

146

Δηνλύζηνο Σνισκόο

«Φσο ην ρέξη, θσο ην πόδη
θη όια γύξσ ζνπ είλαη θσο»

147

148

Η ΔΠΟΥΗ ΣΟΤ
Ο Γ. ΢νισκόο γελλήζεθε θαη κεγάισζε ζε κηα επνρή επαλαζηαηηθώλ θηλεκάησλ,
πνιηηηθνθνηλσληθώλ αλαηξνπώλ θαη πλεπκαηηθώλ αλαδεηήζεσλ .
Ζ Γαιιηθή επαλάζηαζε έρεη αιιάμεη πνιιέο από ηηο θαζηεξσκέλεο αμίεο , ε αζηηθή ηάμε
έρεη κπεη ζην παηγλίδη ηεο εμνπζίαο , ηα εζληθναπειεπζεξσηηθά θηλήκαηα έθαλαλ αηζζεηή
ηελ παξνπζία ηνπο ζηηο πεξηζζόηεξεο επξσπατθέο ρώξεο , ζηέιλνληαο ηνλ απόερν ( θαη ην
κήλπκά ηνπο ) ζηε ζθιαβσκέλε Διιάδα .
Σα Δπηάλεζα πνπ πνηέ δελ γλώξηζαλ ηελ νζσκαληθή απηνθξαηνξία ( βξίζθνληαλ θπξίσο
θάησ από ελεηηθή θπξηαξρία ) , ήξζαλ επθνιόηεξα ζ΄επηθνηλσλία κε ηα κελύκαηα απηά ,
αλαπηύζζνληαο κηα ζεκαληηθή πλεπκαηηθή δξαζηεξηόηεηα πνπ εθδειώζεθε όρη κόλν ζηε
ινγνηερλία , αιιά θαη ζηε κνπζηθή θαη ηε δσγξαθηθή .
Οη ινγνηέρλεο πνπ έγηλαλ εθθξαζηέο ηεο δξαζηεξηόηεηαο απηήο παξνπζηάδνπλ θνηλά
ραξαθηεξηζηηθά θαη επηηξέπνπλ ηελ θαηάηαμή ηνπο, ζηελ ίδηα ζρνιή , ηε ιεγόκελε
Δπηαλεζηαθή ζρνιή . Γελάξρεο ηεο ζρνιήο απηήο ζεσξείηαη ν Γ. ΢νισκόο .
Ζ ζρνιή απηή παξνπζηάδεη θπξίσο πνηεηηθά έξγα . Γξάθεηαη απνθιεηζηηθά ζηε δεκνηηθή κε
ιίγα δάλεηα από ηα επηαλεζηαθά ηδηώκαηα θαη ηε ιόγηα παξάδνζε.
Θέκαηα είλαη ε παηξίδα ε θύζε ν έξσηαο . Ο ζηίρνο δέρεηαη κεγάιε επεμεξγαζία ώζηε ην
πνίεκα λα πάξεη άςνγε κνξθή . Ζ ζρνιή απηή αθνινύζεζε ην ξεύκα ηνπ ξνκαληηζκνύ .
Σν θίλεκα ηνπ Ρνκαληηζκνύ βξίζθεηαη ζηελ αθκή ηνπ αθξηβώο ηελ επνρή πνπ ν
΢νισκόο ζπνύδαδε ζηελ Ηηαιία .

ΡΟΜΑΝΣΙ΢ΜΟ΢ :
Δίλαη έλα κεγάιν πλεπκαηηθό θίλεκα πνπ έθαλε ηελ εκθάληζή ηνπ από ην ηέινο ηνπ 18νπ
αη. σο αληίδξαζε ζηνλ νξζνινγηζκό ηνπ Γηαθσηηζκνύ θαη αληηκαρόκελνο ην λενθιαζηθηζκό.
Οη ξνκαληηθνί : θεξύηηνπλ ηελ επηζηξνθή ζηηο ξίδεο- αμίεο ησλ ιατθώλ πνιηηηζκώλ
δηαθεξύζζνπλ ηελ ειεπζεξία ηνπ θαιιηηέρλε ( ειεύζεξε έθθξαζε
ζπλαηζζεκάησλ )
θαη αληηπαξαζέηνπλ ζηε ινγηθή, ηε θαληαζία.
Ζ επηθξάηεζε ηεο αζηηθήο ηάμεο είρε σο απνηέιεζκα νη ξνκαληηθνί λα ελαληησζνύλ ζηα
λέα ήζε πνπ επέβαιιε , επηζεκαίλνληαο ηελ θξίζε ησλ αμηώλ θαη ηελ αιαδνλεία ηεο εμνπζίαο
ηνπο.

Μνπζείν Δ. Σνιωκνπ
149

ΥΑΡΑΚΣΗΡΙ΢ΣΙΚΑ ΣΟΤ ΔΡΓΟΤ ΣΟΤ
Ο ΢νισκόο ζπνπδάδνληαο ζηελ Ηηαιία είρε πάξεη γεξή κόξθσζε πάλσ ζηελ θιαζηθή
θηινινγία ( θαη είρε γλσξίζεη ηνλ πξύηαλε ησλ Ηηαιώλ θιαζηθηζηώλ Vikenzo Monti) .
΢πγρξόλσο όκσο έδεζε θαη ηε ζξηακβεπηηθή είζνδν ηνπ θηλήκαηνο ηνπ ξνκαληηζκνύ .
Πηζηεύνληαο ινηπόλ ζηηο απεξηόξηζηεο δπλαηόηεηεο ηεο πνηεηηθήο δεκηνπξγίαο , αλαδεηνύζε έλα « λέν είδνο » . Σν « λέν είδνο » ην ζπιιακβάλεη σο ζπλδπαζκό ηνπ θιαζηθνύ θαη
ηνπ ξνκαληηθνύ . Σειηθά δελ θαηαθέξλεη λα δεκηνπξγήζεη ην κεηθηό απηό είδνο θαη ηα κεγάια
έξγα ηνπ ραξαθηεξίδνληαη ξνκαληηθά . ΢πλέζεζε όκσο πνηήκαηα όπνπ ζπλππάξρνπλ θαη ηα
ηξία ινγνηερληθά είδε : ην ιπξηθό , ην δξακαηηθό , θαη ην αθεγεκαηηθό
(π.ρ. Κξεηηθόο , Διεύζεξνη Πνιηνξθεκέλνη) .
Θέμαηα :
Ζ πνίεζε ηνπ ΢νισκνύ επηθεληξώζεθε ζηα κεγάια ζέκαηα όπσο ε ειεπζεξία ( ύκλεζε
ηνλ αγώλα γηα ειεπζεξία θαη ηηο ζπζίεο ησλ Διιήλσλ θαηά ηε δηάξθεηα ηνπ αγώλα ), ε θύζε ,
ε ζξεζθεία , ν ζάλαηνο θαη ν έξσηαο . ΢ηα πνηήκαηά ηνπ ε ειεπζεξία ζξηακβεύεη ελάληηα ζηε
θύζε θαη ε ζξεζθεία ελάληηα ζηνλ ζάλαην . ΢ηελ πνίεζε ηνπ ζπλδένληαη ν ζάλαηνο κε ηνλ
έξσηα ν νπνίνο είλαη πάληα αγλόο .
Δπίζεο ε ζύιιεςε ελόο θόζκνπ ηδεαηνύ ( επίδξαζε ηνπ γεξκαληθνύ Ηδαληζκνύ ) είλαη από
ηηο βαζηθέο αλαδεηήζεηο ηνπ .
Γλώζζα :
Ο ΢. ρξεζηκνπνηεί αξρηθά ηελ ηηαιηθή γιώζζα . Ύζηεξα όκσο από κηα ζπλάληεζή ηνπ κε
ηνλ ΢π. Σξηθνύπε, ν νπνίνο ηνπ είπε όηη απηό πνπ πεξηκέλεη ηώξα ε παηξίδα είλαη κηα πνίεζε
ειιεληθή ( « ε Διιάδα πεξηκέλεη ην Γάληε ηεο » ) αξρίδεη λα γξάθεη ζηε κεηξηθή ηνπ
γιώζζα. Ο ΢. ζαπκάδεη ην δεκνηηθό ηξαγνύδη ην νπνίν ηνλ πείζεη όηη ε δσληαλή γιώζζα ηνπ
ιανύ είλαη ε κόλε θαηάιιειε γηα λα εθθξάζεη ηηο ηδέεο θαη ηα ζπλαηζζήκαηά ηνπ . ¨Ήηαλ ν
πξώηνο πνπ αλέδεημε ηε δεκνηηθή γιώζζα σο κνλαδηθή γηα ηελ έκκεηξε δεκηνπξγία .
Ο πνηεηήο ρξεζηκνπνηεί δηάθνξα κεηξηθά ζπζηήκαηα αλάκεζα ζηα νπνία ζεκαληηθή
ζέζε θαηέρεη ν δεθαπεληαζύιιαβνο .Μειεηώληαο ηελ θξεηηθή πνίεζε ,εκπινπηίδεη ην
ιεμηιόγηό ηνπ θαη εκβαζύλεη ζηηο δπλαηόηεηεο ηνπ δεπγαξσηνύ δεθαπεληαζύιιαβνπ .
Γιώζζα θαη ειεπζεξία γηα ηνλ πνηεηή είλαη πξάγκαηα αδηαίξεηα .Έηζη θηάλεη ζε κηα
γιώζζα γεκάηε κνπζηθή εηθόλεο θαη λνήκαηα .
Σειεπηαίν γλώξηζκα ηνπ ζνισκηθνύ έξγνπ είλαη ε απνζπαζκαηηθόηεηά ηνπ . Απηό όκσο
είλαη δείγκα αλαδήηεζεο ηεο ηειεηόηεηαο θη όρη εκπόδην γηα απνδνρή ηεο κνλαδηθόηεηαο ηνπ .

150

ΓΙΟΝΤ΢ΙΟ΢ ΢ΩΛΟΜΟ΢
« Μήπωο έρω άιιν ζην λνπ κνπ πάξεμ ειεπζεξία θαη γιώζζα ; »
Γηνλύζηνο ΢νισκόο ! Ο δεκηνπξγόο πνπ « ζπλέζεζε γηα πξώηε θνξά ηελ ειιεληθή πνηεηηθή
παξάδνζε θαη έδσζε ζηελ παηξίδα ηνπ ηε θσλή πνπ ηεο άμηδε »( Κ.Θ. Γεκαξάο )
ΒΙΟΓΡΑΦΙΑ
Γελλήζεθε ζηε Εάθπλζν ηνλ Απξίιην ηνπ 1798 . Ο παηέξαο ηνπ είλαη έλαο πινύζηνο
άξρνληαο ηακπαθέξεο ελώ ε κεηέξα ηνπ ε Αγγειηθή Νίθιε είλαη γπλαίθα ηνπ ιανύ,
δνπιεύηξα ζην παηξηθό ζπίηη . Δθείλνο είλαη ζρεδόλ εμήληα θαη ε Αγγειηθή κόιηο δεθαέμη .
Λίγν πξηλ πεζάλεη λνκηκνπνηεί απηό ην δεζκό . « Σν ιατθό αίκα ηεο κάλαο ην δηαθξίλνπκε ζε
δηάθνξεο εθδειώζεηο ηεο δσήο ηνπ : ζηελ αγάπε ηνπ γηα ηελ ειεπζεξία θαη ηηο θηιειεύζεξεο
αξρέο , ζηελ εηιηθξίλεηα ηνπ , ζηε γελλαηνδσξία ηνπ – νινθάλεξε επίζεο βξίζθνπκε ηελ
αξρνληηθή θιεξνλνκηθόηεηα ζηνλ αλππόηαθην θαη νξκεηηθό ραξαθηήξα ηνπ …ζην πείζκα
ηνπ , ζηε ηζνπρηεξή εηξσλεία ηνπ ζηε θξνληηζκέλε απιή πεξηβνιή ηνπ , ζηε ιαηξεία ηεο
θύζεο …Μέζα ηνπ ήηαλ καδί ν άξρνληαο θη ν πνπνιάξνο » .
Σν 1808 ν ΢νισκόο ζπλνδεπόκελνο από ην δάζθαιό ηνπ ηνλ Don Santo Rossi
πεγαίλεη ζηελ Ηηαιία λα ζπνπδάζεη .Παίξλεη γεξή κόξθσζε ζηελ θιαζηθή θαη ζύγρξνλε
ινγνηερλία ελώ ηαπηόρξνλα δεη ηε ζξηακβεπηηθή είζνδν ηνπ ξνκαληηζκνύ .
Από ηελ επνρή ηεο Ηηαιίαο έρνπκε ηηο πξώηεο πνηεηηθέο απόπεηξεο , ζηα ηηαιηθά .
Σν 1818 Ο ΢νισκόο εηθνζάρξνλνο πηα , γπξίδεη ζηε Εάθπλζν όπνπ κπαίλεη ζηε
ζπληξνθηά αλζξώπσλ ( ζύγρξνλσλ ή κεγαιύηεξσλ ) πνπ είραλ θη΄απηνί ζπνπδέο ζην
εμσηεξηθό. Σε δσή ηνπ ζηε Εάθπλζν ηελ πεξλνύζε κε πεξηνδηθέο απνκνλώζεηο θαη θάπνηεο
δηαζθεδάζεηο ζηα ζαιόληα ηεο επνρήο ( θηινινγηθά θπξίσο ) .
Ζ ζπλάληεζε πνπ είρε ν ΢νισκόο κε ηνλ ΢π. Σξηθνύπε , θαηά ηελ νπνία ηνπ είπε όηη ε
Διιάδα πεξηκέλεη ην Γάληε ηεο , ζηάζεθε απνθαζηζηηθή ώζηε λ΄αξρίζεη ηηο πνηεηηθέο ηνπ
δνθηκέο ζηα ειιεληθά .Μαο καξηπξείηαη πσο κάδεπε ιέμεηο θαη ιατθέο εθθξάζεηο θαη πσο κε
αλαγάιηαζε άθνπγε ζηίρνπο ελόο ηπθινύ ιατθνύ ηξαγνπδηζηή , ζηίρνπο πνπ θξαηνύζαλ πνιύ
θη από ηελ παξάδνζε ηεο θξεηηθήο ινγνηερλίαο .
Σα λεαληθά ηνπ πνηήκαηα ( 1818-1823 ) είλαη απιά ,πξνζαξκνζκέλα ζάιεγε θαλείο ζην
πξώηκν ζηάδην ηεο λενειιεληθήο πνίεζεο .( π.ρ. Ο ζάλαηνο ηνπ βνζθνύ , Δύξπθόκε ,
Αγλώξηζηε , Ξαλζνύια )
Σν μέζπαζκα ηνπ 1821 ζπγθινλίδεη ηνλ πνηεηή . Σν Μάτν ηνπ1823 γξάθεη ηνλ ύκλν ζηελ
ειεπζεξία πνπ βξίζθεη κεγάιε απήρεζε , κεηαθξάδεηαη ζηηο πεξηζζόηεξεο μέλεο γιώζζεο ,
εληζρύεη ην θίλεκα ηνπ θηιειιεληζκνύ θαη θαζηεξώλεη ηνλ εηθνζηεπηάρξνλν ΢νισκό .
Ζ δεθαεηία 1823- 1833 είλαη ηδηαίηεξα γόληκε θαη δεκηνπξγηθή ( « ΢ην ζάλαην ηνπ
Λόξδνπ Μπάτξνλ », « Φαξκαθσκέλε », « Ωδή ησλ Ψαξώλ » θιπ.) ΢ηα ρξόληα απηά πξνζπαζεί λα ππνηάμεη ηελ έκθπηε επθνιία ηνπ ζην γξάςηκν ζε κηα απζηεξόηεξε πεηζαξρία .
΢ην ηέινο ηνπ 1828 θεύγεη από ηε Εάθπλζν θαη εγθαζίζηαηαη ζηελ Κέξθπξα δεηώληαο
απνκόλσζε θαη πεξηζπιινγή . « Γελ δεη θαλείο θαιά παξά κνλάρνο ηνπ. Δίλαη σξαίν ζηελ
εζπρία ηνπ κηθξνύ ζνπ δσκαηίνπ λα θαλεξώλεηο ό,ηη κέζα ιέεη ε θαξδηά ».

151

Σν 1833 είλαη κηα ρξνλνινγία θξίζηκε θαη ζεκαληηθή γηα ην ΢νισκό .
Μηα νηθνγελεηαθή δίθε έξρεηαη λα ηνλ ηαξάμεη θαη λα ζθξαγίζεη όιε ηελ θαηνπηλή δσή ηνπ .
Ο εηεξνζαιήο αδειθόο ηνπ , Ησάλλεο Λενληαξάθεο ( γηνο από ην δεύηεξν γάκν ηεο κεηέξαο
ηνπ, ήζειε λα απνδείμεη όηη είλαη γηνο ηνπ γέξνπ ΢νισκνύ θαη επνκέλσο λόκηκνο θιεξνλόκνο
ηνπ. ΢ην ςέκα απηό ζπκκεηέρεη θαη ε κεηέξα ηνπ ΢νισκνύ πξνο ηελ νπνία ν πνηεηήο είρε
ηδηαίηεξε αδπλακία. Έηζη παξόιε ηε δηθαίσζε ηνπ από ην δηθαζηήξην, βγαίλεη από ηελ ηζηνξία απηή ςπρηθά ηξαπκαηηζκέλνο.
Σν 1833 όκσο αξρίδεη ηαπηόρξνλα θαη ε πεξίνδνο ηεο κεγάιεο πνηεηηθήο σξηκόηεηαο .
Δίλαη ε πεξίνδνο πνπ γξάθεη ηνλ « Κξεηηθό » ηνπο « Διεύζεξνπο Πνιηνξθεκέλνπο » ηνλ «
Πόξθπξα » θιπ. Πνιιά από ηα έξγα απηήο ηεο πεξηόδνπ είλαη απνζπαζκαηηθά . Ο πνηεηήο
έκεηλε ζηελ θαζαξή ιπξηθή έθθξαζε αδηαθνξώληαο γηα ηε κε ιπξηθή ζπλδεηηθή νπζία .
Σα ηειεπηαία πνηήκαηα ηεο δσήο ηνπ ( ειιεληθά ή ηηαιηθά ) έρνπλ έλα θνηλό
ραξαθηεξηζηηθό .΢ηαζεξά μαλαγπξίδνπλ ζ΄ απηά νη ιέμεηο « κπζηήξην , απόθξπθν κπζηηθό».
Μνηάδεη λ΄αλαδεηά ηε ιύζε ζην κπζηήξην ηεο δσήο θαη ηνπ ζαλάηνπ .
Ο Γ. ΢νισκόο πεζαίλεη κόιηο 59 ρξνλώλ , ην 1857 .
« Όιε ε λήζνο αληηπξνζσπεύνπζα ηνπο απαληαρνύ Έιιελαο , πξνέπεκπε εηο ηνλ ηάθνλ ηνλ
Πνηεηήλ » .
΢ηα επηάλεζα νη άκεζνη καζεηέο ηνπ , ε Δπηαλεζηαθή ζρνιή , κνηξάζηεθαλ ηνλ πινύην
ηνπ: θξηηηθή , αξκνλία , ηδαληζκόο, γιπθύηεηα , ύςνο .

Μνπζείν Δ. Σνιωκνύ

152

Η ΔΠΟΥΗ ΣΟΤ
Ο Γ. ΢νισκόο γελλήζεθε θαη κεγάισζε ζε κηα επνρή επαλαζηαηηθώλ θηλεκάησλ,
πνιηηηθνθνηλσληθώλ αλαηξνπώλ θαη πλεπκαηηθώλ αλαδεηήζεσλ .
Ζ Γαιιηθή επαλάζηαζε έρεη αιιάμεη πνιιέο από ηηο θαζηεξσκέλεο αμίεο , ε αζηηθή ηάμε
έρεη κπεη ζην παηγλίδη ηεο εμνπζίαο , ηα εζληθναπειεπζεξσηηθά θηλήκαηα έθαλαλ αηζζεηή
ηελ παξνπζία ηνπο ζηηο πεξηζζόηεξεο επξσπατθέο ρώξεο , ζηέιλνληαο ηνλ απόερν ( θαη ην
κήλπκά ηνπο ) ζηε ζθιαβσκέλε Διιάδα .
Σα Δπηάλεζα πνπ πνηέ δελ γλώξηζαλ ηελ νζσκαληθή απηνθξαηνξία ( βξίζθνληαλ θπξίσο
θάησ από ελεηηθή θπξηαξρία ) , ήξζαλ επθνιόηεξα ζ΄επηθνηλσλία κε ηα κελύκαηα απηά ,
αλαπηύζζνληαο κηα ζεκαληηθή πλεπκαηηθή δξαζηεξηόηεηα πνπ εθδειώζεθε όρη κόλν ζηε
ινγνηερλία , αιιά θαη ζηε κνπζηθή θαη ηε δσγξαθηθή .
Οη ινγνηέρλεο πνπ έγηλαλ εθθξαζηέο ηεο δξαζηεξηόηεηαο απηήο παξνπζηάδνπλ θνηλά
ραξαθηεξηζηηθά θαη επηηξέπνπλ ηελ θαηάηαμή ηνπο, ζηελ ίδηα ζρνιή , ηε ιεγόκελε
Δπηαλεζηαθή ζρνιή . Γελάξρεο ηεο ζρνιήο απηήο ζεσξείηαη ν Γ. ΢νισκόο .
Ζ ζρνιή απηή παξνπζηάδεη θπξίσο πνηεηηθά έξγα . Γξάθεηαη απνθιεηζηηθά ζηε δεκνηηθή κε
ιίγα δάλεηα από ηα επηαλεζηαθά ηδηώκαηα θαη ηε ιόγηα παξάδνζε.
Θέκαηα είλαη ε παηξίδα ε θύζε ν έξσηαο . Ο ζηίρνο δέρεηαη κεγάιε επεμεξγαζία ώζηε ην
πνίεκα λα πάξεη άςνγε κνξθή . Ζ ζρνιή απηή αθνινύζεζε ην ξεύκα ηνπ ξνκαληηζκνύ .
Σν θίλεκα ηνπ Ρνκαληηζκνύ βξίζθεηαη ζηελ αθκή ηνπ αθξηβώο ηελ επνρή πνπ ν
΢νισκόο ζπνύδαδε ζηελ Ηηαιία .

ΡΟΜΑΝΣΙ΢ΜΟ΢ :
Δίλαη έλα κεγάιν πλεπκαηηθό θίλεκα πνπ έθαλε ηελ εκθάληζή ηνπ από ην ηέινο ηνπ 18νπ
αη. σο αληίδξαζε ζηνλ νξζνινγηζκό ηνπ Γηαθσηηζκνύ θαη αληηκαρόκελνο ην λενθιαζηθηζκό.
Οη ξνκαληηθνί : θεξύηηνπλ ηελ επηζηξνθή ζηηο ξίδεο- αμίεο ησλ ιατθώλ πνιηηηζκώλ
δηαθεξύζζνπλ ηελ ειεπζεξία ηνπ θαιιηηέρλε ( ειεύζεξε έθθξαζε
ζπλαηζζεκάησλ )
θαη αληηπαξαζέηνπλ ζηε ινγηθή, ηε θαληαζία.
Ζ επηθξάηεζε ηεο αζηηθήο ηάμεο είρε σο απνηέιεζκα νη ξνκαληηθνί λα ελαληησζνύλ ζηα
λέα ήζε πνπ επέβαιιε , επηζεκαίλνληαο ηελ θξίζε ησλ αμηώλ θαη ηελ αιαδνλεία ηεο εμνπζίαο
ηνπο.

153

ΥΑΡΑΚΣΗΡΙ΢ΣΙΚΑ ΣΟΤ ΔΡΓΟΤ ΣΟΤ
Ο ΢νισκόο ζπνπδάδνληαο ζηελ Ηηαιία είρε πάξεη γεξή κόξθσζε πάλσ ζηελ θιαζηθή
θηινινγία ( θαη είρε γλσξίζεη ηνλ πξύηαλε ησλ Ηηαιώλ θιαζηθηζηώλ Vikenzo Monti) .
΢πγρξόλσο όκσο έδεζε θαη ηε ζξηακβεπηηθή είζνδν ηνπ θηλήκαηνο ηνπ ξνκαληηζκνύ .
Πηζηεύνληαο ινηπόλ ζηηο απεξηόξηζηεο δπλαηόηεηεο ηεο πνηεηηθήο δεκηνπξγίαο , αλαδεηνύζε έλα « λέν είδνο » . Σν « λέν είδνο » ην ζπιιακβάλεη σο ζπλδπαζκό ηνπ θιαζηθνύ θαη
ηνπ ξνκαληηθνύ . Σειηθά δελ θαηαθέξλεη λα δεκηνπξγήζεη ην κεηθηό απηό είδνο θαη ηα κεγάια
έξγα ηνπ ραξαθηεξίδνληαη ξνκαληηθά . ΢πλέζεζε όκσο πνηήκαηα όπνπ ζπλππάξρνπλ θαη ηα
ηξία ινγνηερληθά είδε : ην ιπξηθό , ην δξακαηηθό , θαη ην αθεγεκαηηθό
(π.ρ. Κξεηηθόο , Διεύζεξνη Πνιηνξθεκέλνη) .
Θέμαηα :
Ζ πνίεζε ηνπ ΢νισκνύ επηθεληξώζεθε ζηα κεγάια ζέκαηα όπσο ε ειεπζεξία ( ύκλεζε
ηνλ αγώλα γηα ειεπζεξία θαη ηηο ζπζίεο ησλ Διιήλσλ θαηά ηε δηάξθεηα ηνπ αγώλα ), ε θύζε ,
ε ζξεζθεία , ν ζάλαηνο θαη ν έξσηαο . ΢ηα πνηήκαηά ηνπ ε ειεπζεξία ζξηακβεύεη ελάληηα ζηε
θύζε θαη ε ζξεζθεία ελάληηα ζηνλ ζάλαην . ΢ηελ πνίεζε ηνπ ζπλδένληαη ν ζάλαηνο κε ηνλ
έξσηα ν νπνίνο είλαη πάληα αγλόο .
Δπίζεο ε ζύιιεςε ελόο θόζκνπ ηδεαηνύ ( επίδξαζε ηνπ γεξκαληθνύ Ηδαληζκνύ ) είλαη από
ηηο βαζηθέο αλαδεηήζεηο ηνπ .
Γλώζζα :
Ο ΢. ρξεζηκνπνηεί αξρηθά ηελ ηηαιηθή γιώζζα . Ύζηεξα όκσο από κηα ζπλάληεζή ηνπ κε
ηνλ ΢π. Σξηθνύπε, ν νπνίνο ηνπ είπε όηη απηό πνπ πεξηκέλεη ηώξα ε παηξίδα είλαη κηα πνίεζε
ειιεληθή ( « ε Διιάδα πεξηκέλεη ην Γάληε ηεο » ) αξρίδεη λα γξάθεη ζηε κεηξηθή ηνπ
γιώζζα. Ο ΢. ζαπκάδεη ην δεκνηηθό ηξαγνύδη ην νπνίν ηνλ πείζεη όηη ε δσληαλή γιώζζα ηνπ
ιανύ είλαη ε κόλε θαηάιιειε γηα λα εθθξάζεη ηηο ηδέεο θαη ηα ζπλαηζζήκαηά ηνπ . ¨Ήηαλ ν
πξώηνο πνπ αλέδεημε ηε δεκνηηθή γιώζζα σο κνλαδηθή γηα ηελ έκκεηξε δεκηνπξγία .
Ο πνηεηήο ρξεζηκνπνηεί δηάθνξα κεηξηθά ζπζηήκαηα αλάκεζα ζηα νπνία ζεκαληηθή
ζέζε θαηέρεη ν δεθαπεληαζύιιαβνο .Μειεηώληαο ηελ θξεηηθή πνίεζε ,εκπινπηίδεη ην
ιεμηιόγηό ηνπ θαη εκβαζύλεη ζηηο δπλαηόηεηεο ηνπ δεπγαξσηνύ δεθαπεληαζύιιαβνπ .
Γιώζζα θαη ειεπζεξία γηα ηνλ πνηεηή είλαη πξάγκαηα αδηαίξεηα .Έηζη θηάλεη ζε κηα
γιώζζα γεκάηε κνπζηθή εηθόλεο θαη λνήκαηα .
Σειεπηαίν γλώξηζκα ηνπ ζνισκηθνύ έξγνπ είλαη ε απνζπαζκαηηθόηεηά ηνπ . Απηό όκσο
είλαη δείγκα αλαδήηεζεο ηεο ηειεηόηεηαο θη όρη εκπόδην γηα απνδνρή ηεο κνλαδηθόηεηαο ηνπ .

154

ΔΛΛΗΝΙΚΗ ΔΡΓΟΓΡΑΦΙΑ
Σα πρώηα έργα
Δηο θόξελ ε νπνία αλεζξέθεην κέζα εηο
κνλαζηήξη

΢ην ζάλαην ηεο κηθξήο αλεςηάο

Πόζνο (απόζπαζκα)

Ζ ζθηά ηνπ Οκήξνπ

Αλάκλεζηο

Ζ Δπξπθόκε

Δηο θίινλ ςπρνξξαγνύληα

O ζάλαηνο ηεο νξθαλήο

Σν όλεηξν

Ο ζάλαηνο ηνπ βνζθνύ

Πξνο ηνλ Κύξηνλ Λνδνβίθνλ ΢ηξάλε

Ζ Ψπρνύια

Πξνο ηνλ Κύξηνλ Γεώξγηνλ Γε Ρώζζε

Ζ Αγλώξηζηε

Κάθησκα

Ζ Αγλώξηζηε
1823-1833: Η περίοδος ηης διαμόρθωζης

Ύκλνο εηο ηελ Διεπζεξίαλ (1823)

Νεθξηθή Ωδή

Πνίεκα Λπξηθό εηο ην ζάλαην ηνπ Λνξδ
Μπάτξνλ (1824)

Δηο κνλαρήλ (1829)

Δηο Μάξθν Μπόηζαξε (1823)

Δηο ην ζάλαην θπξίαο Αγγιίδαο

Ζ θαηαζηξνθή ησλ Ψαξώλ (1824)

Ζ Φαξκαθσκέλε ζηνλ Άδε

Ζ Φαξκαθσκέλε (1826)

Ο Λάκπξνο (1829)
Σα μεγάλα έργα ηης ωριμόηηηας

Ο Κξεηηθόο (1833)
Διεύζεξνη Πνιηνξθεκέλνη (1826-1844)
Ο Πόξθπξαο (1849)
Σα ηελεσηαία ζτεδιάζμαηα
Νηθεθόξνο ν Βξπέλληνο

Πξνο ηνλ Βαζηιέα ηεο Διιάδαο

Δηο ην ζάλαην Αηκηιίαο Ρνδόζηακν (1848)

Ο Αλαηνιηθόο Πόιεκνο

Δηο Φξαγθίζθα Φξαίδεξ (1849)

Carmen Seculare

Δηο ην ζάλαην ηεο αλεςηάο ηνπ

Διιελίδα Μεηέξα
΢αηιρικά

Ζ Πξσηνρξνληά (1824)

Σν όλεηξν (1826)

Σν Ηαηξνζπκβνύιην (1825)

Ζ Σξίρα (΢αηηξηθό ηνπ 1833)

Ζ Βίδηηα

Μεηαθράζεις

Δλληνικά πεζά

Η άλνημε ηνπ Μεηαζηάζηνπ

O Γηάινγνο (1822-1825)

Τν θαινθαίξη ηνπ Μεηαζηάζηνπ

Ζ Γπλαίθα ηεο Εάθπλζνο (1826-1829)

Ωδή ηνπ Πεηξάξρε

155

156

ΥΔΙΡΟΓΡΑΦΑ

157

158

Αληηπξνζσπεπηηθά
πνηήκαηα

Τν πξώην από απηά
επηιέρζεθε από ηνπο καζεηέο
σο ην σξαηόηεξν

159

160

Τν όλεηξν
Άθνπ ελ' όλεηξν, ςπρή κνπ
Καη ηεο νκνξθηάο ζεά .
Μνπ εθαηλόηνπλ νπώο ήκνπλ
Μεη' εζέλα κία λπρηηά.

Τόηε άθνπζα ην ρείιη
Τν δηθό ζνπ λα κνπ πε:
Πώο ζνπ θαίλνληαη; Καη ζνύπα:
Είλαη άζρεκεο πνιύ.

Σ' έλα σξαίν πεξηβνιάθη
πεξπαηνύζακε καδί .
όια ειάκπαλε η' αζηέξηα
θαη ηα θνίηαδεο εζύ.

Εζύ έθακεο εηόηεο
γέιην ηόζν αγγειηθό,
πνπ κνπ θάλεθε πσο είδα
αλνηρηό ηνλ νπξαλό.

Εγώ ηζόιεα : Πέζηε, αζηέξηα,
Είλ' θαλέλα από η’ εζάο,
Πνπ λα ιάκπε από ‘θεη απάλνπ
Σαλ ηα κάηηα ηεο θπξάο;

Καη παξάκεξα ζ' επήξα
εηζέ κηα ηξηαληαθπιιηά
θη’ έπεζά ζνπ αγάιη αγάιη
ζηελ νιόιεπθε αγθαιηά.

Πέζηε αλ είδεηε πνηέ ζαο
Σ' άιιε ηέηνηα σξαία καιιηά
Τέηνην ρέξη, ηέηνην πόδη
Τέηνηα αγγειηθή ζσξηά;

Κάζε θίιεκα, ςπρή κνπ,
Οπνύ κόδηλεο γιπθά,
Εμεθύηξσλε άιιν ξόδν
Από ηελ ηξηαληαθπιιηά.

Τέηνηo ζώκα σξαίνλ όπ' όπνηνο
Τν θνηηάδεη επζύο ξσηά:
Αλ είλ' άγγεινο εθείλνο
Πώο δελ έρεη ηα θηεξά;

Όιε λύρηα, εμεθπηξώζαλ,
Ωο νπνύιακςελ ε απγή,
Πνπ καο εύξε θαη ηνπο δπν καο
Με ηελ όςε καο ρισκή.

Ό,ηη είπα απηά ηα ιόγηα,
Μνπ εθάλεθαλε νκπξόο
Άιιεο θόξεο ζηνιηζκέλεο
Με ηνπ θεγγαξηνύ ην θσο.

Τνύην είλ' η' όλεηξν, ςπρή κνπ.
Τώξα ζηέθεηαη εηο εζέ
Να ην θάκεο λ' αιεζέςε
Καη λα ζπκεζήο γηα 'κέ.

Ερνξεύαλε πηαζκέλεο
Απ’ ηα ρέξηα ηα ιεπθά,
Κη’ όιεο ηνπο επνιεκνύζαλ
Να κνπ πάξνπλ ηελ θαξδηά.
161

Ἡ Ἀγνώριστη

Ἡ Ξανθούλα

Ποιὰ εἶναι τούτη
Ποὺ κατεβαίνει
Ἀσπροντυμένη
Ὀχ τὸ βουνό;

Σὴν εἶδα τὴν Ξανθούλα,
τὴν εἶδα ψὲς ἀργά,
ποὺ μπῆκε στὴ βαρκούλα,
νὰ πάει στὴν ξενητιά.

Σώρα ποὺ τούτη
Ἡ κόρη φαίνεται,
Σὸ χόρτο, γένεται
Ἄνθι ἁπαλό·

Ἐφούσκωνε τ᾿ ἀέρι
λευκότατα πανιά,
ὡσὰν τὸ περιστέρι
ποὺ ἁπλώνει τὰ φτερά.

Κι᾿ εὐθὺς ἀνοίγει
Σὰ ὡραῖα του κάλλα,
Καὶ τὸ κεφάλι
΢υχνοκουνεῖ·

Ἐστέκονταν οἱ φίλοι
μὲ λύπη, μὲ χαρά,
καὶ αὐτὴ μὲ τὸ μαντήλι
τοὺς ἀποχαιρετᾶ.

Κι᾿ ἐρωτεμένο,
Νὰ μὴ τὸ ἀφήσῃ,
Νὰ τὸ πατήσῃ,
Παρακαλεῖ.

Καὶ τὸ χαιρετισμό της
ἐστάθηκα νὰ ἰδῶ,
ὥσπου ἡ πολλὴ μακρότης
μοῦ τὄκρυψε κι αὐτό.

Κόκκινα κι᾿ ὄμορφα
Ἔχει τὰ χεῖλα,
Ὡσὰν τὰ φύλλα
Σῆς ῥοδαριᾶς,

΢᾿ ὀλίγο σ᾿ ὀλιγάκι
δὲν ἤξερα νὰ πῶ,
ἂν ἔβλεπα πανάκι,
ἢ τοῦ πελάγου ἀφρό.

Ὅταν χαράζῃ,
Καὶ ἡ αὐγοῦλα
Λεπτὴ βροχοῦλα
΢τέρνει δροσιᾶς.

Καὶ ἀφοῦ πανί, μαντήλι,
ἐχάθη στὸ νερό,
ἐδάκρυσαν οἱ φίλοι,
ἐδάκρυσα κι ἐγώ.

162

Ἡ ψυχούλα

Ὁ θάνατος τῆς ὀρφανῆς

Ὡσὰν γλυκόπνοο,
δροσάτο ἀεράκι
μέσα σὲ ἀνθότοπο,
κειὸ τὸ παιδάκι
τὴν ὕστερη ἔβγαλε
ἀναπνοή.

Πές μου, θυμᾶσαι, ἀγάπη μου, ἐκείνη τὴν
παιδούλα,
Ὁποὖχε στὰ ξανθὰ μαλλιὰ νεοθέριστη
μυρτούλα;
Ὁποὖχε σὰν παρθενικὸ τραντάφυλλο τὸ
στόμα,
Ποὖχε τὰ μάτια γαλανὰ σὰν τ᾿ οὐρανοῦ τὸ
χρῶμα;
Ποὺ πρὸς τὸ βράδυ πάντοτε μονάχη
ἐπερπατοῦσε,
Κι᾿ εἶχε κοντὰ της ἕν᾿ ἀρνὶ ποὺ τὴν
ἀκολουθοῦσε;
Ποὺ καθισμένη ἐβρίσκαμε στὸ ἔρμο
περιγιάλι,
Καὶ λυπηρὰ ἐτραγούδαε τῆς ἄνοιξης τὰ
κάλλη;
Ἄχ! τὸ τραγούδι ἀκλούθαε, κοιτάζοντας τὸ
κύμα
Μὲ τόση λύπη, ποὺ ἔλεγες ὁπὼς ἐκοίταε
μνῆμα.
Σὴ μαύρη! τὴν ἀπάντησα τὸ χάραμα στὸ
δρόμο,
Ἀλλὰ τὴν κόρη τέσσεροι τὴν εἴχανε στὸν
ὦμο·
Χυμένα ἦταν σ᾿ ὅλο της τὸ λείψανο ποὺ
εὐώδα
Γιούλια, μοσκοῦλες καὶ γαντσιές,
τραντάφυλλα καὶ ρόδα.
΢βημένα ἦταν τὰ μάτια της ποὺ φέγγαν σὰν
ἀστέρια,
Καὶ μὲ κορδέλες κόκκινες δεμένα εἶχε τὰ
χέρια.
Ἄχ! κατεβάζοντάς τηνε οἱ τέσσεροι ἀπ᾿ τὸ
βράχο,
Κανεὶς δὲν τὴν ἀκλούθαε πάρεξ τὸ ἀρνὶ
μονάχο,
Καὶ μαραμένα ἤτανε τὰ ἀνθηρὰ στολίδια,
Ποὺ κάθε αὐγὴ τοῦ ἐμάζωνε καὶ τοῦ
ἔπλεκεν ἡ ἴδια.
Σ᾿ ἀρνὶ μόνον ἀκλούθαε, μπὲ μπέ, μπὲ μπὲ
φωνάζει,
Πάντα μπὲ μπέ, πάντα μπὲ μπέ, καὶ τὴν
παιδούλα κράζει.
Μὲ τὸ κουδούνι στὸ λαιμὸ εἰς τοὺς γκρεμοὺς
περπάτει·
Ν τ ὶ ν ντὶν κουδούνιζε κοντὰ εἰς τὸ στερνὸ
κρεβάτι.
Ἐτούτη εἶναι, κόρη μου, ἡ ὄμορφη παιδούλα,
Ὁποὖχε στὰ ξανθὰ μαλλιὰ νεοθέριστη
μυρτούλα.

Καὶ ἡ ψυχούλα του,
εἰς τὸν ἀέρα
γλήγορα ἀνέβαινε
πρὸς τὸν αἰθέρα,
σὰν λιανοτρέμουλη
σπίθα μικρή.
Ὅλα τὴν ἔκραξαν,
ὅλα τ᾿ ἀστέρια,
κι ἐκείνη ἐξάπλωνε
δειλὴ τὰ χέρια,
γιατὶ δὲν ἤξευρε
σὲ ποῖο νὰ μπεῖ.
Ἀλλά, νά, τοὔδωσε
ἕνα ἀγγελάκι
τὸ φιλὶ ἀθάνατο
στὸ μαγουλάκι
ποὺ ἔξαφνα
ἔλαμψε σὰν τὴν αὐγή.

ᾨδὴ στὴ σελήνη
Γλυκύτατη φωνὴ βγάν᾿ ἡ κιθάρα,
καὶ σὲ τούτη τὴν ἄφραστη ἁρμονία
τῆς καρδιᾶς μου ἀποκρίνεται ἡ λαχτάρα.
Γλυκὲ φίλε, εἶσαι σύ, ποὺ μὲ τὴ θεία
ἔκσταση τοῦ Ὀσσιάνου, εἰς τ᾿ ἀκρογιάλι,
τῆς νυχτὸς ἐμψυχεῖς τὴν ἡσυχία.
Κάθισε γιὰ νὰ ποῦμε ὕμνον στὰ κάλλη
τῆς ΢ελήνης. αὐτὴν ἐσυνηθοῦσε
ὁ τυφλὸς ποιητὴς συχνὰ νὰ ψάλλει.
Μοῦ φαίνεται τὸν βλέπω ποὺ ἀκουμβοῦσε
σὲ μίαν ἐτιά, καὶ τὸ φεγγάρι ὡστόσο
στὰ γένια τὰ ἱερὰ λαμποκοποῦσε.
Ἀπ᾿ τὸ ΢κοπό, νἄτο, προβαίνει. ὢ πόσο
σὺ τὴ νύχτα τερπνὰ παρηγορίζεις!
Ὕμνον παθητικὸ θὲ νὰ σοῦ ὑψώσω,
παθητικὸ σὰ ἐσένα, ὅταν λαμπίζεις
στρογγυλό, μεσουράνιο, καὶ τὸ φῶς σου
σὲ ταφόπετρα ὁλόασπρη ἀποκοιμίζεις.

163

Εἰς τὸν θάνατον τοῦ
Λόρδου Μπάϋρον

9.
Μὲ τὰ μάτια ἀκολουθώντας
τὸ νεογέννητο τὸ φῶς,
καὶ σὲ δαῦτο ἀναφτερώντας,
τῆς ἐξέβγαινε ὁ ψαλμὸς

1.
Λευτεριά, γιὰ λίγο πάψε
νὰ χτυπᾶς μὲ τὸ σπαθί.
Σώρα σίμωσε καὶ κλάψε
εἰς τοῦ Μπάιρον τὸ κορμί.

10.
ἀπ᾿ τ᾿ ἀθάνατο τὸ στόμα,
καὶ ἀπομάκραινε ἡ βροντή,
ποῦ τὸ Χάος ἔκανε ἀκόμα
στὴν ὀγλήγορη φυγή,

2.
Καὶ κατόπι ἂς ἀκλουθοῦνε
ὅσοι ἐπράξανε λαμπρά.
ἀποπάνου του ἂς χτυποῦνε
μόνο στήθια ἡρωικά.

11.
ἕως ποὺ ὁλόκληρον ἐχάθη
στοῦ Ἔρεβου τὴ φυλακή,
ὅπου ἁπλώθηκε καὶ ἐστάθη
σὰν στὴν πρώτη του πηγή.

3.
Πρῶτοι ἂς ἔλθουνε οἱ ΢ουλιῶτες,
καὶ ἀπ᾿ τὸ Λείψανον αὐτὸ
ἂς μακραίνουνε οἱ προδότες
καὶ ἀπ᾿ τὰ λόγια ὁποῦ θὰ πῶ.

12.
- Ψάλλε, Μπάιρον, τοῦ λαλοῦσε,
ὅσες βλέπεις ὀμορφιές.
καὶ κειός, ποὺ ἐκρυφαγροικοῦσε
ἀνταπόκριση μ᾿ αὐτές,

4.
Φλάμπουρα, ὄπλα τιμημένα,
ἂς γυρθοῦν κατὰ τὴ γῆ,
καθὼς ἤτανε γυρμένα
εἰς τοῦ Μάρκου τὴ θανή,

13.
βάνεται, τὲς τραγουδάει
μ᾿ ἕνα χεῖλο ἁρμονικό,
καὶ τὰ πάθη ἔτσι στοῦ ῾γγιάει,
ποὺ τραγούδι πλέον ψηλό,

5.
ποῦ βαστοῦσε τὸ μαχαίρι,
ὅταν τοῦ ῾λειψε ἡ ζωή,
μεσ᾿ στὸ ἀνδρόφονο τὸ χέρι,
καὶ δὲν τ᾿ ἄφηνε νὰ βγεῖ.

14.
δὲν ἀκούστηκεν, ἀπ᾿ ὦτα
ἔψαλ᾿ ὁ Ἄγγλος ὁ τυφλὸς
τ᾿ ἀγκαλιάσματα τὰ πρῶτα
ποὺ ἔδωσ᾿ ἄντρας γυναικός.

6.
Ἀναθράφηκε ὁ γενναῖος
στῶν ἁρμάτων τὴν κλαγγή.
Σοῦτον ἔμπνευσε, ὄντας νέος,
μία θεὰ μελωδική.

15.
΢υχνὰ ἐβράχνιασε ἡ μιλιά του
τραγουδώντας λυπηρά,
πῶς στὸν ἥλιον ἀποκάτου
εἶναι λίγη ἐλευθεριά.

7.
Μὲ τὲς θεῖες τὶς ἀδελφάδες
ἐστεκότουν σιωπηλή,
ἐνῶ αὐξαίνανε οἱ λαμπράδες
στοῦ Θεοῦ τὴν κεφαλή,

16.
«Κάθε γῆ» παραπονιέται
«ἐσκλαβώθηκε - εἶναι μία,
ὅπου ὁ ἄνθρωπος τιμιέται,
ἀπὸ δώθενε μακριά;

8.
ποῦ ἐμελέτουνε τὴ Χτίσι.
Καὶ ὅτι ἐβγῆκε ἡ προσταγή,
ὁποῦ ἐστένεψε τὴ Φύση
αἰφνιδίως νὰ φωτιστεῖ,

164

17.
Σὴν ὁποία χτυπάει τὸ νάμα
σύνορα τ᾿ Ἀτλαντικό.
μετανιώνει ἐν τῷ ἅμα
ὅποιος πάει μὲ στοχασμό,

Ἐπιγράμματα

Δὲ μ᾿ ἀγαπᾶς
Ὅσα λουλούδια εἶν᾿ τὸ Μάη
Μαδημένα ἐρωτηθῆκαν,
Κι ὅλα αὐτὰ μ᾿ ἀποκριθῆκαν
Πὼς ἐσὺ δὲ μ᾿ ἀγαπᾶς.

18.
τὴ γλυκειὰν Ἐλευθερία
νὰ τὴν βλάψει ἀπὸ κοντά.
τὸ δοκίμασεν ἡ Ἀγγλία!
κανεὶς πλέον ἂς μὴν κοτᾶ».

Σὸ κοιμητήρι

19.
Καὶ ὅτι βούλεται νὰ φύγει
ἐκεῖ πέρα ὁ Ποιητής,
ἀνεπόλπιστα ξανοίγει
ἐσὲ ἐδῶ νὰ πεταχτεῖς.

«Μάνα μου σκιάζομαι πολὺ
μὴ πεθαμένοι βγοῦνε».
«΢ώπα παιδάκι μου, οἱ νεκροὶ
τὴν πλάκα τους βαστοῦνε».

20.
Ἐπετάχτηκες: Μονάχη.
Χωρὶς ἄλλος νὰ σοῦ πεῖ.
Σώρα ἀρχίνησε τὴ μάχη,
κι ἐγὼ πλάκωσα μαζί.

Γαλήνη
Δὲν ἀκούεται οὔτ᾿ ἕνα κῦμα
εἰς τὴν ἔρμη ἀκρογιαλιά,
Λὲς καὶ ἡ θάλασσα κοιμᾶται
μὲς τῆς γῆς τὴν ἀγκαλιά.

21.
Νὰ σ᾿ τὸ πεῖ, καὶ νὰ σὲ ρίξει
στῶν Σουρκῶν τὲς τουφεκιὲς
ἀσυντρόφιαστη, ἂν ξανοίξει
τὲς περίστασες δεινές,

Αἴνιγμα
Σὸ πρῶτο μου εἶν᾿ ἀναίσθητο, τὸ δεύτερο δὲν
εἶναι·
Δίχως τὸ Πᾶν ἂν λειτουργᾷς, καλὲ παπά
μου, κρίνε.
(Πετρα-χείλι)

22.
κι ἂν τὲς εὕρει εὐτυχισμένες,
νά ῾λθει ἀντὶς γιὰ τὸν ἐχθρό,
μ᾿ ἄλλες ἅλυσες φτειασμένες
ἀποκάτου ἀπ᾿ τὸ ΢ταυρό,
23.
ποὖχε λάβει στὲς ἀγκάλες
ἀπὸ μᾶς, κι εἶχε θεούς,
ἀστραπές, ἀνεμοζάλες,
καὶ βροντὲς καὶ ποταμούς.

Ἡ καταστροφὴ τῶν Ψαρῶν
ΕΠΙΓΡΑΜΜΑ

24.
Μόνον τ᾿ ἀδικοσφαγμένα
τὰ παιδιά σου, στριμωχτά,
μὲ τὰ χέρια τσακισμένα
σὲ ἐσπρώξαε ὀμπροστά,

΢τῶν Ψαρῶν τὴν ὁλόμαυρη ράχη
περπατώντας ἡ Δόξα μονάχη,
μελετᾶ τὰ λαμπρὰ παλληκάρια,
καὶ στὴν κόμη στεφάνη φορεῖ,
καμωμένο ἀπὸ λίγα χορτάρια,
ποὺ εἶχαν μείνει στὴν ἔρημη γῆ.

25.
καὶ ΢ὺ ἐχύθηκες, πετώντας
μία ματιὰ στὸν Οὐρανό,
ποῦ τὰ δίκια σου θωρώντας,
ἀποκρίθηκε: Εἶμ᾿ ἐδῶ.

165

Ἡ φαρμακωμένη
Σὰ τραγούδια μοῦ τἄλεγες ὅλα
Σοῦτο μόνο δὲν θέλει τὸ πεῖς,
Σοῦτο μόνο δὲν θέλει τ᾿ ἀκούσεις,
Ἄχ! τὴν πλάκα τοῦ τάφου κρατεῖς.

Ὅμως κοίτα στὰ σπλάχνα μου μέσα,
Ποῦ τὸ κρίμα τοὺς κλαῖνε, καὶ πές,
Πὲς τοῦ κόσμου, ποὺ φώναξε τόσα,
Ἐδῶ μέσα ἂν εἶν᾿ ἄλλες πληγαίς».

Ὢ παρθένα! ἂν ἠμπόρειαν οἱ κλάψαις
Πεθαμένου νὰ δώσουν ζωή,
Σόσαις ἔκαμα κλάψαις γιὰ σένα,
Ποὺ θελ᾿ ἔχεις τὴν πρώτη πνοή.

Σέτοια ὀμπρὸς εἰς τὸν Πλάστη κινώντας
Σὰ λευκά της τὰ χέρια θὰ πεῖ.
«΢ώπα, κόσμε! κοιμᾶται στὸ μνῆμα,
καὶ κοιμᾶται παρθένα σεμνή».

΢υφορά! σὲ θυμοῦμ᾿ ἐκαθόσουν
΢᾿ τὸ πλευρό μου μὲ πρόσωπο ἀχνὸ
«Σί ἔχεις» σοῦ ῾πα καὶ σὺ μ᾿ ἀποκρίθης
«Θὰ πεθάνω, φαρμάκι θὰ πιῶ».

Η ΗΜΕΡΑ ΣΗ΢ ΛΑΜΠΡΗ΢

Μὲ σκληρότατο χέρι τὸ πῆρες,
Ὡραία κόρη, κι αὐτὸ τὸ κορμί,
Ποὺ τοῦ ἔπρεπε φόρεμα γάμου,
Πικρὸ σάβανο τώρα φορεῖ.

XXI.
1.
Καθαρώτατον ἥλιο ἐπρομηνοῦσε
τῆς αὐγῆς τὸ δροσᾶτο ἀστέρι,
σύγνεφο, καταχνιά, δὲν ἀπενοῦσε
τ᾿ οὐρανοῦ σὲ κανένα ἀπὸ τὰ μέρη·
καὶ ἀπὸ ῾κεῖ κινημένο ἀργοφυσοῦσε
τόσο γλυκὸ στὸ πρόσωπο τ᾿ ἀέρι,
ποὺ λὲς καὶ λέει μὲς τῆς καρδιᾶς τὰ φύλλα·
«γλυκειὰ ἡ ζωή κι᾿ ὁ θάνατος μαυρίλα».

Σὸ κορμί σου ἐκεῖ μέσα στὸν τάφο
Σὸ στολίζει σεμνὴ παρθενιά,
Σοῦ κακοῦ σὲ ἀδικοῦσεν ὁ κόσμος,
Καὶ σοῦ φώναζε λόγια κακά.
Σέτοια λόγια ἂν ἠμπόρειες ν᾿ ἀκούσεις,
Ὂχ τὸ στόμα σου τ᾿ ἤθελε βγεῖ;
«Σὸ φαρμάκι ποὺ ἐπῆρα, καὶ οἱ πόνοι,
Δὲν ἐστάθηκαν τόσο σκληροί.

2.

Κόσμε ψεύτη! ταὶς κόραις ταὶς μαύραις
κατατρέχεις ὅσο εἶν᾿ ζωνταναίς,
΢κληρὲ κόσμε! καὶ δὲν τοὺς λυπᾶσαι
Σὴν τιμήν, ὅταν εἶναι νεκραίς.

Χριστὸς ἀνέστη! Νέοι, γέροι, καὶ κόρες,
ὅλοι, μικροί, μεγάλοι, ἑτοιμαστῆτε·
μέσα στὲς ἐκκλησίες τὲς δαφνοφόρες
μὲ τὸ φῶς τῆς χαρᾶς συμμαζωχτῆτε·
ἀνοίξετε ἀγκαλιὲς εἰρηνοφόρες
ὀμπροστὰ στοὺς ἁγίους, καὶ φιληθῆτε·
φιληθῆτε γλυκὰ χείλη μὲ χείλη,
πέστε· Χριστὸς ἀνέστη, ἐχθροὶ καὶ φίλοι.

΢ώπα, σώπα! θυμήσου πὼς ἔχεις
Θυγατέρα, γυναίκα, ἀδελφή,
΢ώπα ἡ μαύρη κοιμᾶται στὸ μνῆμα
καὶ κοιμᾶται παρθένα σεμνή.

3.
Θὰ ξυπνήσει τὴν ὕστερη ἡμέρα,
Εἰς τὸν κόσμον ὀμπρὸς νὰ κριθεῖ,
Καὶ στὸν Πλάστη κινώντας μὲ σέβας
Σὰ λευκά της τὰ χέρια θὰ πεῖ:

Δάφνες εἰς κάθε πλάκα ἔχουν οἱ τάφοι,
καὶ βρέφη ὡραῖα στὴν ἀγκαλιὰ οἱ μανάδες·
γλυκόφωνα, κοιτώντας τὲς ζωγραφισμένες εἰκόνες, ψάλλουνε οἱ ψαλτάδες·
λάμπει τὸ ἀσήμι, λάμπει τὸ χρυσάφι,
ἀπὸ τὸ φῶς ποὺ χύνουνε οἱ λαμπάδες·
κάθε πρόσωπο λάμπει ἀπ᾿ τ᾿ ἁγιοκέρι,
ὁποῦ κρατοῦνε οἱ Χριστιανοὶ στὸ χέρι.

«Κοίτα μέσα στὰ σπλάχνα μου, Πλάστη!
τὰ φαρμάκωσα ἀλήθεια ἡ πικρή,
καὶ μοῦ βγῆκε ὂχ τὸ νοῦ μου, Πατέρα
Ποὺ πλασμένα μοῦ τἄχες Ἐσύ.

166

ΕΛΕΤΘΕΡΟΙ ΠΟΛΙΟΡΚΗΜΕΝΟΙ

΢ΧΕΔΙΑ΢ΜΑ Β´
2

Ι.

Ὁ Ἀπρίλης μὲ τὸν Ἔρωτα χορεύουν καὶ
γελοῦνε,
κι ὅσ᾿ ἄνθια βγαίνουν καὶ καρποὶ τόσ᾿
ἅρματα σὲ κλειοῦνε.

Ἄκρα τοῦ τάφου σιωπὴ στὸν κάμπο
βασιλεύει·
Λαλεῖ πουλί, παίρνει σπειρί, κ᾿ ἡ μάνα τὸ
ζηλεύει.
Σὰ μάτια ἡ πείνα ἐμαύρισε· στὰ μάτια ἡ
μάνα μνέει·
΢τέκει ὁ ΢ουλιώτης ὁ καλὸς παράμερα, καὶ
κλαίει:
«Ἔρμο τουφέκι σκοτεινό, τί σ᾿ ἔχω ῾γὼ στὸ
χέρι;
Ὁποῦ σὺ μοὔγινες βαρὺ κι ὁ Ἀγαρηνὸς τὸ
ξέρει.»

Λευκὸ βουνάκι πρόβατα κινούμενο βελάζει
Καὶ μὲς τὴ θάλασσα βαθειὰ ξαναπετειέται
πάλι,
Κι᾿ ὁλόλευκο ἐσύσμιξε μὲ τ᾿ οὐρανοῦ τὰ
κάλλη.
Καὶ μὲς τῆς λίμνης τὰ νερά, ὅπ᾿ ἔφθασε μ᾿
ἀσπούδα
Ἔπαιξε μὲ τὸν ἴσκιο τῆς γαλάζια πεταλούδα,
Ποὺ εὐωδίασε τὸν ὕπνο της μέσα στὸν ἄγριο
κρίνο·
Σὸ σκουληκάκι βρίσκεται σ᾿ ὥρα γλυκειὰ κ᾿
ἐκεῖνο.
Μάγεμα ἡ φύσις κι᾿ ὄνειρο στὴν ὀμορφιὰ καὶ
χάρη,
Ἡ μαύρη πέτρα ὁλόχρυση καὶ τὸ ξερὸ
χορτάρι·
Μὲ χίλιες βρύσες χύνεται, μὲ χίλιες γλῶσσες
κρένει:
Ὅποιος πεθάνῃ σήμερα χίλιες φορὲς
πεθαίνει.
Σρέμ᾿ ἡ ψυχὴ καὶ ξαστοχᾶ γλυκὰ τὸν ἑαυτό
της.

167

168

Ούηνο Εθείλνο . . .

169

170

Καηά ηε ζρνιηθή ρξνληά 2008-09 πξνζπαζήζακε λα πξνζεγγίζνπκε ηνπο αθόινπζνπο
πνηεηέο : Γ. ΢νισκό, Κ. Καβάθε, Γ. ΢εθέξε , Οδ. Διύηε, Ν. Καββαδία, Π. Νεξνύληα.
Πεγέο πιεξνθνξηώλ είλαη νη ηζηνξίεο ηεο Νενειιεληθήο ινγνηερλίαο ,κειέηεο ή
αθηεξώκαηα ζηνπο ζπγθεθξηκέλνπο πνηεηέο , εηζαγσγέο ζρνιηθώλ εγρεηξηδίσλ ,ζρόιηα
κεηαθξαζηώλ θαη ηζηνζειίδεο ηνπ δηαδηθηύνπ .

Σηην ομάδα ζςνεπγάζηηκαν οι μαθηηέρ :
Γεωξγία Κνιζνύδνγινπ,
Δήκεηξα Κνπκάλε,
Γξακκαηηθή Μαξαληίδνπ,
Σωηεξία Μάξηδηνπ ,
Πειαγία Μαπξίδνπ,
Γηώηα Μεξηδηώηε,
Εηξήλε Μνζρνύια,
Χξηζηίλα Μνπθηόγινπ ,
Επγέληνο Ταθκαηδίδεο
Αλαζηαζία Τζηιίθε
Τελ επζύλε είρε ε θαζεγήηξηα:
Ιόιε Πνιπδωξίδνπ
Σην αθηέξωκα γηα ηνλ Π. Νεξνύληα βνήζεζαλ νη θαζεγήηξηεο :
Μαξία Παπαπνζηόινπ θαη Χξηζηίλα Καξακνύια

Εξώθςλλο:
Εηξήλε Μνζρνύια

Βιβλιοδεζία:
Γεώξγηνο Λαδνπνπινο

Επεξεπγαζία ηων εικόνων – ποπηπέηων :
Νίθνο Σακαξίλαο

Βάψιμο αίθοςζαρ :
Παληειήο Μνζρνύηεο

171