Türkiye'nin lk Ve Tek "Teorik Fizik Enstitüsü" Ve "Teorik Fizik Kürsüsü

"
176

Türkiye'nin !lk ve Tek
"Teorik Fizik Enstitüsü" ve
"Teorik Fizik Kürsüsü"

Prof.Dr. Ahmed Yüksel OZENRE

* * *

"Teorik Fizik Enstitüsü"nden Önce
Teorik Fizik le lgili Dersler
Türk bilim adamları arasında sistemli bir biçimde Teorik Fizik eitimi gören ilk
kii, sanırım Göttingen'de matematik doktorasını hazırlarken doktora dersleri
meyânında Prof.Dr. Becker'in yanında Teorik Fizik dersleri de almı olan (merhûm)
Ord.Prof.Dr. Câhit Arf (1910–1997) beydir. Kendisi yurda döndüünde daha çok
matematik ile ilgili dersler vermitir; ama bu arada Rasyonel Mekanik dersleri de
vermi ve hattâ bu konuda özgün aratırmalar dahi yapmıtır. Ayrıca stanbul Üni-
versitesi Fen Fakültesi'nde ciddî bir Teorik Fizik öretiminin balatılmasına vesile
olan merhûm Fezâ Gürsey bey (1921–1992) ile Fikret Kortel beyin (do. 1916) de bu
alanda uzmanlamaları için büyük destek olmutur.
Matematikçiler arasında Teorik Fizik ile ilgili ders veren ilkler arasında stanbul
Üniversitesi Fen Fakültesi Matematik Bölümü'nde kırklı yılların sonunda ve ellili yıl-
ların baında Tansör Hesabı ve Rölâtivite Teorileri derslerini okutmu olan (mer-
hûm) Ord.Prof.Dr. Kerim Erim bey (1894- 1952) ile aynı bölümde 1954-1956 ara-
sında Rasyonel Mekanik ve Rölâtivite Teorileri derslerini okutmu olan (merhûm)
Doç.Dr. Fezâ Gürsey beyi de anmak gerekir. Fezâ beyin bu hârikulâde derslerinde
benim bizzat tutmu olduum 3 cild ders notu ise hâlen stanbul Üniversitesi Fen Fa-
kültesi "Matematiksel Fizik Anabilim Dalı"nın kütüphânesinde demirbaa kayıtlıdır.
Türkiye'de ilk ve tek, ve ne yazık ki son Teorik Fizik Enstitüsü de stanbul Üni-
versitesi Fen Fakültesi Atom ve Çekirdek Fizii Kürsüsü'nün kurucusu ve bakanı
(merhûm) Prof.Dr. Fâhir Yeniçay beyin (1902 –1988) Fakülte Profesörler Kurulu'na
takdîm ettii teklif üzerine 1954 yılı sonbaharında kurulmutur.
Prof.Dr. Fâhir Yeniçay ise kendi kürsüsünde ihdâs etmi olduu Atom Fizii ve
Çekirdek Fizii derslerinin içerikleri dolayısıyla, 1954 yılından önce de Teorik Fizik
geleneine uygun ilk dersleri senelerce vermi olan ilk hoca olarak kabûl edilmelidir.
Prof. Yeniçay'ın stanbul Üniversitesi Fen Fakültesi yayınları arasında 1. cildi 1946
ve 2. cildi ise 1949 yılında yayınlanan Atom Fizii, 1. cildi 1951 ve 2. cildi de 1960
yılında yayınlanan Çekirdek Fizii isimli te'lif kitapları da Türkiye'de Teorik Fizik
alanında ve bu gelenee uygun olarak yayınlanmı olan ilk te'lif eserlerdir. Prof.
Yeniçay, daha sonra 1970 yılında ve gene aynı fakültenin yayınları arasında, gene
Teorik Fizik geleneine uygun olarak okuttuu ve te'lif etmi olduu Plâzma Fizii
ders kitabını da yayınlamıtır.
Türkiye'nin lk Ve Tek "Teorik Fizik Enstitüsü" Ve "Teorik Fizik Kürsüsü"
177

"Teorik Fizik Enstitüsü"
Ve "Teorik Fizik Kürsüsü"
1954 sonbaharında kurulmu olan stanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Teorik Fi-
zik Enstitüsü 1955–1956 ders yılı yaz sömestresi baında faaliyete geçmitir. Ensti-
tü'nün müdürlüü Ord.Prof.Dr. Câhit Arf bey tarafından vekâleten yürütülmekteydi.
Enstitü'nün balangıçtaki öretim kadrosunu doktorasını Londra'da Imperial
College'de Nobel Fizik Ödülü sâhibi Prof. P.A.M. Dirac'ın yanında "Spinörler" ko-
nusunda yapmı olan Doç.Dr. Fezâ Gürsey bey ile Nobel Fizik Ödülü sâhibi Prof. W.
Heisenberg'in yanında doktora sonrası çalımalar yapmı ve doçentliini hazırlamı
olan Doç.Dr. Fikret Kortel bey oluturmaktaydı. Bu satırların yazarı da 1 Kasım
1958'de Enstitü'nün kadrosuna asistan olarak katılmıtı.
Teorik Fizik Enstitüsü 1961 yılında 116 sayılı Üniversiteler Knûnu'nun yürürlü-
e girmesiyle, enstitülerin lâvedilmesi sonucu, Teorik Fizik Kürsüsü adını aldı ve
bakanlıına da Doç.Dr. Fikret Kortel bey getirildi. Daha sonra Boaziçi Üniversitesi
kadrosunda profesörlüe yükseltilecek olan Fikret bey bu görevi, benim Teorik Fizik
Kürsüsü profesörlüüne atanıp da görevi devir aldıım 3 Eylûl 1973 târihine kadar
büyük alman teorik fizikçisi Ord.Prof.Dr. Clemens Schaeffer'in devâsâ kitaplarındaki
sistem, metod ve gelenei izleyerek büyük bir özveri ve baarıyla sürdürdü. Daha
sonra Fikret beye, Teorik Fizik öretimine yapmı olduu katkılar dolayısıyla isâbetli
bir kadirinaslıkla, 1981 yılında Tübitak Hizmet Ödülü verildi.
Fakülte'nin izniyle 1957'den 1961 yılına kadar bilgi ve görgüsünü arttırmak üzere
A.B.D.ne gönderilen Doç.Dr. Fezâ Gürsey bu ülkedeki çeitli bilimsel kurumlarda
ses getiren aratırmalar yaptı. Yurda döndüünde ise Orta Dou Teknik Üniversitesi
Fen-Edebiyat Fakültesi Fizik Bölümüne Profesör olarak atandı ve Teorik Fizik Kür-
süsü'nü terketti. Teorik Fizik Kürsüsü'nün fiilî öretim kadrosu da böylece uzun yıl-
lar yalnızca iki kiiden ibâret oldu.
6 Kasım 1981 gün ve 2547 sayılı Yüksek Öretim Knûnu, dier bütün kürsüler
gibi Teorik Fizik Kürsüsü'nü de lâvetti. Bunun yerine Yüksek Öretim Kurulu'nun
kararıyla, her Fen ya da Fen-Edebiyat Fakültesi'nde kurulması öngörülmü olan, Ma-
tematiksel Fizik Anabilim Dalı ihdâs edildi.
Teorik Fizik Eitimi
Teorik Fizim Enstitüsü ilk defa 1955-1956 ders yılı yaz sömestresinde Doç.Dr.
Fikret Kortel beyin statistik Mekanie Giri adı altında verdii dersle öretime ba-
ladı. Kayıtlı ilk örencileri, soyadı sırasına göre: Cengiz Aydın (1933-2003), Özdem
Çelik
1
(do. 1934) ve Ahmed Yüksel Özemre (do.1935) idi.
Teorik Fizik Enstitüsü'nde Teorik Fizik öretiminin çekirdeini Doç.Dr. Fikret
Kortel beyin Ord.Prof.Dr. Clemens Schaeffer'in Walter de Gruyter Verlag'da yayın-
lanmı olan 6 cildlik Lehrbuch der theoretischen Physik balıklı Teorik Fizik külli-
yâtına göre tasarımlamı olduu "Teorik Fizik Siklusu" oluturmaktaydı. Bu, her biri
haftada 4 saat ders ve 1 saat de uygulama olmak üzere birer yarıyıl süren, sırasıyla:

1
Prof.Dr. Özdem Çelik stanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Matematik Bölümü eski Bölüm Bakanı'-
dır.
Türkiye'nin lk Ve Tek "Teorik Fizik Enstitüsü" Ve "Teorik Fizik Kürsüsü"
178
1) Teorik Mekanik, 2) Elektromagnetik Teori, 3) Isı Teorisi, ve 4) Kuvanta Teorisi
derslerinden oluan bir bütündü. Bütün bu dersler 5. ilâ 8. yarıyıllarda okutulmaktay-
dı.
1962 yılına kadar örencilerden isteyenler Teorik Fizik Siklusu'nun yanında:
Kontinuum Mekanii, statistik Mekanik, Rölâtivite Teorileri ve leri Kuvanta
Mekanii derslerini de almak imkânına sâhip oldular.
1971 yılında çıkartılan yönetmelikle, o zamana kadar seçimlik ders olarak oku-
tulmakta olan Fizikte Matematik Metotlar I dersi de Teorik Fizik Siklusu'na zorunlu
5. ders olarak eklendi. Bunların yanında o târihlerde 18 de seçimlik Teorik Fizik der-
si vardı. Bunların hepsi de 5. ilâ 8. yarıyıllarda okutulan birer yarıyıllık derslerdi; ve
genellikle haftada, uygulamalarıyla birlikte 5 ya da 6 saat okutulmakta olan konuları
içermekteydiler.
Fizikte Matematik Metotlar I ve II dersleri 1967-1968 ders yılında stanbul Tek-
nik Üniversitesi Senatosu tarafından doktora dersi olarak kabûl edildi ve TÜ Makine
ve Elektrik Fakülteleri'nden 15 doktora örencisi bu derslere devâm edip sınavların-
da baarılı oldular. Bu derslere katılan ve sınavlarında baarı olan stanbul Üniversi-
tesi ve stanbul Teknik Üniversitesi'nden örenciler arasında sonradan profe-sörlüe
yükseltilmi olan Altan Tapucu, merhûm Nezihi Özden, merhûm Hasbi Yavuz,
ehsuvar Zebitay, merhûm evket Erk ve Çetin Bolcal'ı hatırlıyorum. Bu derslere
Doç.Dr. Adnan Kıral, Doç. Dr. Süreyya Barkan, Dr. Kâmuran Özemre ve Dr. Fatma
Yılmaz'ın da itirâk ettiklerini hatırlıyorum.
Fen Fakültesi örenci yönetmeliinde 1977 yılında yapılan bir de-iiklikle
Önlisans ve Lisans ikier yıllık farklı kademeler olarak ayrıldı. Bu düzenleme çerçe-
vesi içinde Lisans'da Ders Kümeleri ihdas edildi. Buna göre Fizik'deki zorunlu 2
ders kümesinden birinin üç dersi ve seçimlik 3 ders kümesinden de birinin tümü Teo-
rik Fizik derslerinden olumaktaydı. Söz konusu A. Zorunlu ders kümesinde: 1) Ma-
tematik Fizikte Kısmî Türevli Diferansiyel Denklemler, 2) Klâsik Teorik Mekanik,
3) Fizikte Matematik Metotlar I; B. Seçimlik kümede ise: 1) Elektrodinamik, 2) Isı
Teorisi, 3) Fizikte Matematik Metotlar II, ve 4) Özel Rölâtivite Teorisi yer almak-
taydı. Ayrıca Önlisans'ın son yarıyılında okutulan Çada Fizie Giri dersi de Teo-
rik Fizik anlayı ve geleneine uygun bir tarzda ve gene Teorik Fizik Kürsüsü tara-
fından tedrîs edilmekteydi.
2547 sayılı Yüksek Öretim Knûnu'nun yayınlanmasını tâkîben ve Yüksek Ö-
retim Kurulu'nun vaz ettii yeni ilkeler çerçevesi içinde yapılan düzenlemeler sonun-
da: 1) Teorik Fizik Kürsüsü "Matematiksel Fizik Anabilim Dalı"na dönütürülmü;
ve 2) stanbul Üniversitesi Fen Fakültesi'nin 1983 yılında yürürlüe konan yeni yö-
netmeliine göre bu Anabilim Dalının Lisans düzeyinde okutabilecei dersler de: 1)
Matematiksel Fizikte Kısmî Türevli Diferansiyel Denklemler, 2) Klâsik Teorik Me-
kanik, 3) Fizikte Matematik Metotlara Giri, 4) Kuvantum Fizii I, ve 5)
Kuvantum Fizii II dersleriyle sınırlandırılmıtır.
Programında bir zamanlara Lisans düzeyinde 5 zorunlu ders ve 18 de seçimlik
ders bulunan; ayrıca, Lisansüstü düzeyinde ise 12 farklı konuda öretim yapabilen
bir Kürsü'nün bu zoraki duruma indirgenmesi hem üniversiter zihniyet açısından ve
Türkiye'nin lk Ve Tek "Teorik Fizik Enstitüsü" Ve "Teorik Fizik Kürsüsü"
179
hem de Teorik Fizik öretimi bakımından bir fakirlemenin ve gerilemenin açık ka-
nıtıdır.
Benim ve Teorik Fizik Kürsüsü'nün
Bilimsel Faaliyetlerimiz

Benim bizzât orijinal akademik aratırma yapma kapasitem 1958 yılından 1973
yılına kadar 15 yıl sürdü. Bu süre zarfında Fransızca, ngilizce ve talyanca olmak
üzere toplam 23 adet orijinal akademik makle yayınladım. 1969 yılından sonra sır-
tıma binen idârî sorumluluklardan baka:
1) Ders yüküm,
2) Doktora yönetme sorumluluum,
3) Kürsü'mdeki elemanları yetitirip yönlendirip olgunlatırma, yurt dıına gön-
derip bu süre boyunca derslerini de yüklenme zarûreti, ve
4) Örencilere anlaılabilir ders kitapları hazırlama sorumluluum
benim orijinal aratırma yapabilmek imkânımı, maalesef, önce azalttı ve sonra da e-
limden tamâmen aldı.
Hayâtımda ilmî öhreti âlemi sarmı çok verimli bir ilim adamı olmadım, olama-
dım. Zâten belki olmak da istemedim. "lim adamı olduunu zannedenlerin" çokça
bulunduu bir ortamda ben, çok küçük yalarımda olumu olan merâkımı tatmîn i-
çin, "lmin ne olduunu anlayan bir kimse" olmayı yeledim. Bununla beraber, ya-
lancı tevâzu bir yana, fena bir hoca olmamı olduumun da bilincindeyim. Rahle-i
tedrîsimden geçip de sonradan Profesör olmu olan eski örencilerim, tesbit edebil-
diim kadarıyla, 67 kiidir. Gene rahle-i tedrîsimden geçmi de doçent olmu ve bu
düzeyde kalmı olan doçentlerin ve doktoralarını bakalarının yanında yapmı olan
eski örencilerimin sayılarını ise tesbit edemedim. Tesbit edemediim bir baka hu-
sûs da rahle-i tedrîsimden geçerek Profesör olan eski talebelerimin rahle-i tedrîsle-
rinden geçerek Doktor, Doçent ve Profesör olmu olanlardır. Böylece birkaç ilim a-
damımızın "akademik açıdan dedesi" olduumu bilmek de, 15 kiinin doktoralarını
ikmâl ettirmi olmak da Teorik Fizik, Matematik ve Atom Mühendislii konularında
12 cild te'lif eser yazıp 6 da eser de tercüme etmi olmak da, ne yalan söyleyeyim,
insana farklı bir huzur vermektedir
Bir hocanın yetitirmi olduu örencilerin ilimde hocalarını geçmi olması bir
bilim adamının, kanaatimce, hayatta tadabilecei lezzetlerin ve tatmîn hissinin en
büyüklerinden biridir. Eski talebelerim arasında kendilerine öretmi olduklarım ko-
nusunda beni ilmen kat be kat geçmi olanların sayısı da bir hayli kabarıktır. Ören-
cilerime olan minnetimi ise 1. baskısı Yeni Asya Yayınları'nda, geniletilmi 2. bas-
kısı da Pınar Yayınları'nda çıkmı olan bir dizi deneme'den (essay'den) oluan lim-
de Demokrasi Olmaz! balıklı eserimi:
Bu kitabımı, aralarında, bir hocaya verilebilecek en güzel hediyeyi:
"Bir hocanın yetitirmi olduu örencilerin ilimde
kendisini fersah fersah geçtiklerini fehm, temyiz ve takdîr etme zevki"ni
baheden hayrü-l haleflerimin de bulunduu
bütün sevgili örencilerime ithâf ediyorum
Türkiye'nin lk Ve Tek "Teorik Fizik Enstitüsü" Ve "Teorik Fizik Kürsüsü"
180
diyerek örencilerime ithâf etmitim. Gerçekten de ne olurlarsa olsunlar örencileri-
nin hepsinin de bir hocanın ziyneti olduklarına inanıyorum.
Hizmete girdiinden bu yana 1955-1961 arasında önce 4936 knûna göre Teorik
Fizik Enstitüsü, 1961-1981 arasında 116 ve 1750 sayılı knûnlara göre Teorik Fizik
Kürsüsü ve en son olarak da 1981 yılından bu yana 2547 sayılı knûnun yol açtıı
düzenlemeye göre de Matematiksel Fizik Anabilim Dalı adları ile faaliyet göstermi
olan bu birimin bilimsel faaliyetlerini ise:
1) Özgün aratırmalar,
2) Yüksek Lisans ve Doktora tezleri,
3) Ders kitapları ve monografiler ile
4) Dier bilimsel kurulularla etkilemeler
olarak dört fasılda mütâlea etmek isâbetli olur.
Kurulduundan bu yana Teorik Fizik Enstitüsü'nde ve onu izleyen dier iki evre-
de öretim üye ve yardımcılarının yurt içi ve yurt dıı bilimsel dergilerde yayınlamı
oldukları özgün aratırmalar 60'ın üstündedir. kmâl edilen doktora adedi ise 17 ya
da 18 dir. Benim idârem altında ikmâl edilmi olan 15 doktora tezinin müellifleri a-
rasında sonradan profesör ve doçent olanlar: Prof.Dr ehsuvar Zebitay (do. 1943),
Prof.Dr. Emine Rızaolu (do. 1946), Prof.Dr. Ömer Ouz (do. 1952), merhûm
Prof. Dr. evket Erk (1944-2003), Prof.Dr. Yalçın Koç (do. 1950), Prof.Dr. afak
Ural (do. 1948), Prof.Dr. Ali Girgin (do.1942), Prof.Dr. Çetin Bolcal (do. 1945),
Prof.Dr. Dursun Koçer (do. 1945), Prof.Dr. Gediz Akdeniz (do. 1947), Prof. Dr.
Zehra Akdeniz (do. 1953) ve Doç.Dr. Ayten Sinman'dır (do. 1935).
Teorik Fizik Kürsü'nde Yüksek Lisans programı açılması da benim zamanımda
olmutur. 1975 ve 1976 yıllarında bütün Türkiye Üniversite Târihi'nde ilk defa Fizi-
in Epistemolojisi dersi tarafımdan ihdâs edilip (iki yıl üstüste) okutulmutur. O
târihden bu yana Türkiye üniversitelerinde bu konuda bir ders, maalesef, bir daha
okutulmu deildir. Bu dersi izleyenler arasında stanbul Üniversitesi Edebiyat Fa-
kültesi Felsefe Bölümü asistanlarından Teoman Duralı
2
ile nezdimde Bilimde Basit-
lik lkesi konulu bir doktora tezi hazırlamı olan afak Ural
3
imdi aynı bölümde
Profesör olarak görev yapmaktadırlar. Ayrıca bu dönemde Lisansüstü örencileri de
tezleri için Teorik Fizik'den 12 ayrı konuda ders seçme imkânına kavumu bulunu-
yorlardı.
Teorik Fizik Kürsüsü'nün yıllık eitim programında bir zamanlar Lisans düze-
yinde 5 zorunlu ders ve 18 de seçimlik ders; ayrıca da Lisansüstü düzeyinde 12 fark-
lı ders bulunmaktaydı.
Teorik Fizik Kürsüsü, en geni imkânlara sâhip olduu zaman, stanbul Üniversi-
tesi Fen Fakültesi Dekanlıı'nın hemen üstündeki katta, Matematik Bölümü ile ortak-
laa kullanılan dershâneler hâriç, irili ufaklı 10 oda ve salonda toplam 180 m
2
lik bir

2
Prof.Dr. Teoman Duralı (do. 1947), hâlen (Ekim 2003'de) stanbul Üniver-sitesi Edebiyat Fakültesi
"Felsefe Târihi Anabilimdalı" bakanı, Kutadgu-bilig/Felsefe-Bilim Aratırmaları dergisinin kuru-
cusu ve editörüdür.
3
Prof.Dr. afak Ural, hâlen (Ekim 2003'de) stanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi "Felsefe Bölü-
mü" ile "Mantık Anabilimdalı" bakanlıklarını yürütmek-tedir.
Türkiye'nin lk Ve Tek "Teorik Fizik Enstitüsü" Ve "Teorik Fizik Kürsüsü"
181
alanda faaliyet göstermekteydi. Kütüphânesi, benim ahsî kütüphânemden hediye et-
tiim bini akın kitapla, yaklaık 4500 cild kitap ihtivâ etmekte olup, emekli oldu-
umda, Türkiye'nin bu konudaki en zengin iki kütüphânesinden biri idi.
Kürsünün dier kürsülere göre bir yenilii de koridorumuzda önlerinde defter
koyacak yerleri olan geni camekânların içine uygulama derslerinde çözdüümüz ve
çözmediimiz problemlerin ayrıntılı çözümlerini asmaktı. Dersin final imtihânındaki
sorulardan en az ikisi bu çözülmü problemlerden geliyordu. Sömestre içinde iki kez
yapılan vize yoklamalarında elde edilen notlar ise final imtihânının notuna %50 ora-
nında katkıda bulunuyordu.
Bir süre sonra örencilerin baskısı ve Kürsümüzü örnek olarak göstermeleri so-
nucu olarak dier kürsülerin bâzıları da bizim ihdâs ettiimiz bu usûllere uymaya
baladılardı.
1976 yılında Teorik Fizik Dersleri (TFD) ve 1981 yılında da Teorik Fizik Mo-
nografileri (TFM) adı altında iki dizi ihdâs etmitim. Teorik Fizik Dersleri'ni 3 cildi
Lisans, 9 cildi de Üst Lisans ve Doktora düzeyinde olmak üzere 12 cild te'lif ders ki-
tabı ve 15 cildi de çözümlü problem kitabı olmak üzere toplam 27 cildlik bir dizi ola-
rak tasarlanmıtı.
Bugüne kadar bunlardan ancak 12 cildi yayınlanabilmitir. Teorik Fizik Monog-
rafileri'nden de imdiye kadar 3 adet yayınlanabilmitir.
Teorik Fizik Dersleri dizisi kapsamında ehsuvar Zebitay ve Hâim Mutu ile
birlikte hazırladıımız, Klâsik Teorik Mekanik Çözümlü Problem Kitabı (A.Y.
Özemre & . Zebitay) ile Klâsik Elektrodinamik Çözümlü Problem Kitabı (A.Y.
Özemre & H. Mutu) aradan 20 yıl geçmi olmasına ramen henüz baskıya verile-
memitir.
Kürsü elemanlarının te'lif etmi ve tümü de stanbul Üniversitesi Fen Fakültesi
Yayınları arasında yayınlanmı olan 17 kitap ayrıntılarıyla aaıda cetvel hâlinde
gösterilmitir.
Hepsi de, tercüme deil, te'lif eserler olan bu kitaplar yaklaık 3700 (üçbinyedi-
yüz) sayfalık bir Teorik Fizik külliyâtı oluturmakta olup kendi türünde bütün Türki-
ye Üniversiteleri'nde tektir.
Bu listede bulunan kitapların son baskılarının tümü Fen Fakültesi Dekanlıı tara-
fından bastırılmıtır. Bunların önemli bir bölümünün mevcûdu tükenmi ve örenci-
ler tarafından talebin çok olmasına ramen Fen Fakültesi Dekanlıı 20 senedenbe-
ridir tükenmi olan bu kitaplardan birinin bile yeni bir baskısını her ne hikmetse(!?)
yapmamaktadır.
Kürsünün Dı likileri
Üniversite bütçesinin kısıtlı imkânlarının elvermemesi dolayısıyla yurt dıından
ancak altı bilim adamını yedi kere konferans, seminer ve kısa süreli yüksek düzeyde
kurslar için Kürsü'ye dâvet etmek edilebilmitir. Bu zevât unlardır:
• Trieste Uluslararası Teorik Fizik Merkezi'nin kurucusu ve direktörü, 1979
Nobel Fizik Ödülü sâhibi Prof.Dr. Muhammed Abdüs-selâm,
• Yale Üniversitesi Willard Gibbs Profesörü Fezâ Gürsey,
Türkiye'nin lk Ve Tek "Teorik Fizik Enstitüsü" Ve "Teorik Fizik Kürsüsü"
182
• Sussex Üniversitesi eski öretim üyelerinden teorik astrofizikçi ve kozmolog
Sir Prof.Dr. William Hunter McCrea (1904 – 25.04.1999) (iki defa),
• Meudon Rasathânesi ve Sorbonne Üniversitesi'nden Prof.Dr. Sta-matia
Mavridès,
• Trieste Üniversitesi Teorik Fizik Enstitüsü direktörü Prof.Dr. Giuseppe
Furlan ve
• California Üniversitesi öretim üyelerinden deneysel astrofizikçi Prof.Dr.
Stephen White,
Kitabın smi Yazarı Dizi Baskı Sayfa
Fizikte Matematik Metotlar
A.Y. Özemre
TFD 2. 360
Klâsik Teorik Mekanik
A.Y. Özemre
TFD 2. 270
Kuvantum Mekanii
Ç. Cansoy
TFD 1. 380
Klâsik Elektrodinamie Giri
A.Y. Özemre
TFD 1. 135
Isı Torisi
A.Y. Özemre
TFD 2. 208
Gravitasyonun Rölâtivist Teorileri
A.Y. Özemre
TDF 1. 202
Kozmolojiye Giri
A.Y. Özemre
TFD 1. 142
Çekirdek Teorisi
Ç. Cansoy
TFD 1. 196
Fizikte Matematik Metotlar:
Çözümlü Problem Kitabı

E. Rızaolu

TFD
1. 159
Kuvantum Mekanii:
Çözümlü Problem Kitabı

E. Rızaolu

TFD

2. 368
Isı Teorisi: Çözümlü Problem Kitabı
E. Rızaolu
A.Y.Özemre

TFD
2. 301
Çekirdek Teorisi:
Çözümlü Problem Kitabı

Ç. Cansoy

TFD
1. 132
Doa'nın Kuvantum Mekaniksel
Betimlemesi ve Ölçme Sorunu

Y. Koç

TFM
1. 185
Galaksi Oluumunda Birikim
Modeli ve Verim Problemi

. Zebitay

TFM
1. 180
Birikim Modeline Göre Galaksi-
lerinOluumunda Basıncın Etki-
si veAçısal Momentum Problemi


E. Rızaolu


TFM
1. 102
Çada Fizie Giri
A.Y. Özemre
----- 3. 198
Çada Fizie Giri:
Çözümlü Problem Kitabı
A.Y. Özemre
. Zebitay

-----
3. 183
Türkiye'nin lk Ve Tek "Teorik Fizik Enstitüsü" Ve "Teorik Fizik Kürsüsü"
183

Dr. Emine Rızaolu ile Dr. ehsuvar Zebitay doçentlik tezlerinin konularını Sir
William Hunter McCrea'nın yapmı olduu seminerlerin bir sonucu olarak tesbit et-
milerdi. Prof.Dr. Stamatia Mavridès de lisansüstü tezini benim yanımda Mach lke-
si konusunda yapmı olan Asistan Hâim Mutu'a doktora konusunu ilhâm etmek
bakımından verimli olmutur. Daha sonra Hâim Mutu iki yıllıına Paris'e Prof. Dr.
Stamatia Mavridès'in yanına gönderilmi ve doktorasını da Doç.Dr. Çetin Cansoy'un
yanında tamamlamıtır.
Bunların dıında, Trieste'deki, eski ismiyle: Uluslararası Teorik Fizik Merkezi,
imdiki ismiyle: Abdus Salam Uluslararası Teorik Fizik Merkezi ile imzâladıımız
bir protokol ile Teorik Fizik Kürsüsü bu Merkez'e "Federe Kurum" statüsü kazanmı-
tı. Bu protokolun temin ettii mâlî destek sâyesinde her yıl birkaç elemanımız en az
15 gün ve en fazla da iki ay süreyle bu Merkez'e göndermek imkânını bulmutum.
Ayrıca Trieste'deki Uluslararası Teorik Fizik Merkezi'nde, Dr. Gediz Akdeniz'in
iki yılı akın süreyle doçentlik tezi ve Asistan Ömer Ouz'un da gene iki yıl süreyle
doktora tezi çalımaları yapması için gerekli mâlî imkânları da temin edilmiti. Yur-
da dönüünde Ömer Ouz doktora tezini benim nezdimde baarıyla ikmâl ederek
doktorasını aldıydı.

Gelip geçmi Enstitü, Kürsü ve Anabilim Dalı bakanları ise unlardır:

• Ord.Prof.Dr. Câhit Arf (1910-1997) (Enstitü Müdürü Vekili: 1955-1961)
• Doç.Dr. Fikret Kortel (do.1916) (Kürsü Bakanı: 1961-1973)
• Prof.Dr. Ahmed Yüksel Özemre (do.1935) (Kürsü Profesörü: 1973-1981;
Anabilim Dalı Bakanı: 1981-1984)
• Doç.Dr. Çetin Cansoy
4
(1931-2004) (Anabilim Dalı Bakanı: 1984-1989)
• Prof.Dr. ehsuvar Zebitay (do.1943) (Anabilim Dalı Bakanı: 1989'danberi)

"Teorik Fizik" Nedir?
Ve Ne Deildir?
Yüksek Öretim Kurulu (YÖK), 1981 yılında, Türkiye Üniversitelerinde Teorik
Fizik Anabilim Dalı diye bir birim bulunmasına müsaade etmeyerek bunun yerine
her Fen ya da Fen-Edebiyat Fakülteleri'nde bir Matematiksel Fizik Anabilim Dalı
ihdâs ettiydi. Bu tasarruf, YÖK'ün ve ona o zaman danımanlık edenlerin Teorik Fi-
zik ile Matematiksel Fizik arasındaki âlemümûl içerik ve yapı farkları hakkında en
ufak bir bilgi ve temyîze sâhip olmamalarından kaynaklanan: 1) isâbetsiz, 2) tâlih-
siz, 3) bilgisiz ve 4) zorâki bir uygulama olmutur.
Bir fizik teorisi âlemin yapısı'nı matematiksel bir model aracılııyla tasvîr ve id-
râk etmeyi hedef alır. Model ise içerdii fiziksel ve geometrik bir takım ögeler ara-
sındaki ilikileri matematik aracılııyla tasvîr eden bir ablon gibidir. Teorik fizikçi
bu ablonu âleme uygulayarak ablonunu temsil ettii tasvîr ile âlemin bize verdii
görüntü'nün biribirleriyle (çakımasalar dahî) uyumlu (yâni kbil-i te'lif) olup olma-

4
Rahmetli Çetin Cansoy 1989 yılı sonunda Profesörlüe yükseltilmitir.
Türkiye'nin lk Ve Tek "Teorik Fizik Enstitüsü" Ve "Teorik Fizik Kürsüsü"
184
dıını aratırır ve tartıır.
Hiçbir teorik model mükemmel deildir. Baka bir deyile, hiçbir model âlemin
bir bölümünü dahî bizlere eksiksiz yansıtamamakta, âlemi eksiksiz bir biçimde idrâk
etmemizi salayamamaktadır. Her modelin gerçee uygunluu gözlem ve deneyler-
le sürekli olarak denetlenir.
Modelin öngörmedii ya da (nitelik ve nicelik yönünden) kesin olarak açıklaya-
madıı yeni fiziksel olaylar ortaya çıkarsa bu teorik model, bunları da kapsayıp kendi
düzeni içinde tutarlı (yâni çelikiden arınmı) bir biçimde açıklayabilecek tarzda ge-
niletilip evrimletirilir. Teorik Fiziin evrimsel dinamizmi de ite: 1) dayandıı mo-
dellerin fiziksel âlemden elde edilen verilerle sürekli olarak denetlenmesinden, ve 2)
gerektiinde de bunlardan esinlenerek teorik modelin düzeltilip deitirilmesinden
kaynaklanır. Teorik Fizik'deki model evrimi kavramına en iyi örnek atom modeli'nin
evrimidir.
Ayrıca unu da belirtmekte yarar vardır ki, Fizik'de istisnâsız bütün olayları tek
bir düzen içinde derleyip toparlayabilmek kudretine sâhip, mevcûd dört farklı etki-
leme (ya da kuvvet) alanını
5
Birletirici Teori özelliinde geçerli bir teori henüz
yoktur. Ama Teorik Fiziin nihaî ideali olarak böyle bir Birletirici Teori'ye eri-
mek her teorik fizikçinin hülyâsı olmutur.
Kısacası, Teorik Fizik:
1) Fiziksel Realite'yi temyîz etmee çalıan
6
yâni fizik teorilerinin gözlem ve
deney sonuçlarına uygunluklarını inceleyip aratıran,
2) Bunun için gerekli olan matematik yol-yordam ve yöntemleri gelitiren, ve
her eyin ötesinde
3) Bütün fiziksel olayları da tek bir Birletirici Teori'nin çerçevesi içinde açık-
lamayı
nihaî bir ideal olarak hedef alan bir bilim dalıdır.
Bu çerçeve içinde Teorik Fizik asl bir kâhinlik öretisi deildir. Yâni Teorik Fi-
zik imdiki hâlinden (ve geçmiinden) hareketle, âlemin geleceinin ne ve nasıl ola-
caını bildirmez; ancak ve ancak mevcûd teorilerin oluturdukları fikir düzeni içinde
bâzı tahminlerde bulunur. Bu tahminlerin gerçee uygun olup olmadıklarına ise an-
cak, gözlem ve deneylerle denetime tâbi' tutulduklarında, bu tahminlerin söz konusu
gözlem ve deneylerle uyuum içinde göründükleri zaman, yâni a posteriori hükme-
dilir.
Eer mevcûd teorilerin bu tahminlerini gözlem ve deneyler yalan-lıyorsa, bu tak-
dirde bu teorileri bu gözlem ve deney sonuçlarını da gerçekleyecek ekilde tâdil ve
tekmil etmek gereklilii domu olur.
Teorik Fizik, fiziksel olayların "Niçin vuku buldukları biçimde vuku bulmu ol-
duklarını ya da vuku bulmaları gerektii" sorusuna cevap veren ya da olayların ar-

5
Söz konusu bu dört etkileme alanı: gravitasyon alanı, elektromagnetik alan, zayıf etkileme alanı
ve kuvvetli etkileme alanı'dır.
6
Fiziksel Realite'nin nasıl algılanması gerektii hakkında bu CD'de Bk. Ahmed Yüksel Özemre, Fi-
ziksel Realite Meselesine Giri.
Türkiye'nin lk Ve Tek "Teorik Fizik Enstitüsü" Ve "Teorik Fizik Kürsüsü"
185
dındaki güclerin(!) neler olduu veyâ neler olmadıı ile megûl olan ezoterik yâni
bâtınî bir doktrin de deildir.
Bir olayın niçin'i fizik yönünden her zaman açık seçik ve de fizik-sel olmayan,
bir gyecilik (teleoloji) eilimi gizleyen fizik-dıı (metafizik) bir sorudur. Bununla be-
raber, bir alıkanlık eseri olarak, bâzen niçin kelimesi kullanılsa bile bunun delâlet
etmekte olduu anlam tamâmen farklıdır. Meselâ "Halley kuyruklu yıldızı niçin bir e-
lips boyunca hareket eder?" sorusunun Teorik Fizik açısından delâlet etmesi gereken
anlamı (yâni semantik deeri): "Halley kuyruklu yıldızının bir elips boyunca hareket
etmesi acabâ hangi bir düzenleyici genel ilke ile irtibatlandırılabilir?" eklindedir.
Teorik Fizik âlemin, sebeb-sonuç ilikisi açısından, bir tahlîl aracı da deildir.
Sebeb-sonuç ilikisi gerek günlük hayâtımızda gerekse fizie ilk adımı atarken peda-
gojik amaçla kullanılabilir. Fakat bunun ça-da Teorik Fizik kavramları çerçevesin-
de derinlemesine bir epistemo-lojik tahlîli yapılacak olursa, bu kavram da her zaman
kesin, dakîk, açık, seçik yâni bilimsel bir tarzda tanımlanamamakta ve hele hele Rö-
lâtivite Teorisi, Kuvantum Teorisi, Alanlar Teorisi, ve Temel Tânecikler Teorisi gi-
bi teorilerde anlamını tümüyle yitirmektedir.
Teorik Fizik: sonuçlarının ve bu sonuçlara dayanarak yapılan araç-ların ve tesis-
lerin hangi amaçlara yönelik olarak kullanılmaları ya da kullanılmamaları gerektiine
iâret edecek bir ahlâk doktrini olmadıı gibi konularının dıında kalan ahlâkî, içti-
maî, metafizik ya da dinî kav-ramlar için hüküm verebilecek bir fetvâ kapısı da de-
ildir.

"Matematiksel Fizik" Nedir?
Ve Ne Deildir?
Filvâki 1930 yıllarına gelinceye kadar ngiltere, Fransa ve talya gibi birkaç
ülkede Matematiksel Fizik deyimi Teorik Fizik yerine kullanılmıtır ama bu târih-
lerden i'tibâren ve özellikle de Jean-Louis Des-touches (1909-1980) ve Paulette-
Février Destouches çiftinin özgün çalımaları sâyesinde
7
"Matematiksel Fizik" Teo-
rik Fizik'den tümüyle farklı bir anlam ve kapsam kazanmıtır. Böylece ortaya: 1)
kavram, 2) içerik, 3) amaç, 4) metodoloji bakımından Fiziksel Realite'nin kendisi ile
deil Teorik Fiziin matematiksel yapısı ile ilgili çok farklı bir disiplin çıkmıtır.
Fizik teorilerinin: 1) kurulması, ve bunların 2) sonuçlarının gözlemler ve deney-
lere uygunluunun tartıılması Teorik Fizik disiplinine aittir.
Fizik teorilerinin:
1) Matematiksel ve mantıksal yapılarını ortaya koymak, ve bunların
2) Teorilerin matematiksel yapıları aracılııyla biribirleriyle olan benzer-
liklerini ve ilikilerini en genel açıdan sistemletirmek
ise Matematiksel Fizik disiplinine aittir.
Bir baka dayile: Teorik Fizik, "Fizik teorilerinin âlem hakkında saladıı ma-

7
Bk., 1) Paulette-Février Destouches, La structure des Théories Physiques,: P.U.F., Paris 1951; 2)
Jean-Louis Destouches, La Physique Mathématique, P.U.F., Paris 1964; 3) Jean-Louis Destouches,
Qu'est-ce que la Physique Mathématique, P.U.F., Paris 1967
Türkiye'nin lk Ve Tek "Teorik Fizik Enstitüsü" Ve "Teorik Fizik Kürsüsü"
186
tematiksel tasvîrin fiziksel realiteye uygunluunun somut vecheleri" ile ilgilenirken,
Matematiksel Fizik bununla hiç ilgilenmez; buna karılık, "Fizik teorilerinin man-
tıksal ve matematiksel yapılarını ve bu yapıların ortak ve genel vechelerinin
anahatlarını" ortaya çıkarmaya çalıır. Teorik Fizik, âlem hakkında: 1) model'ler ge-
litirir, ve 2) bu modelleri irdeler. Modelin fiziksel gerçee uygunluu gözlemler ve
deneyler aracılııyla sürekli denetlenir. Modelin öngörmedii bir gözlem ya da bir
deney sonucu ortaya çıkarsa model kendi düzeni içinde bunu da kapsayacak biçimde
tâdil ve tekâmül ettirilir. Teorik olarak bu mümkün olmaz ise o zaman da daha geni
daha eksiksiz (yâni fiziksel gerçee daha uygun ve daha elverili) bir baka model
inâ etmee çalıılır.
Bütün fizik teorilerinin geçerlilikleri için gerekli olan bu süreç, aynı zamanda,
Teorik Fiziin doal olarak sâhip olduu evrimsel karakterinin ve dinamik nitelii-
nin de temelini oluturur.
Matematiksel Fizik ise Model'lere deil fizik teorileri hakkında gelitirilen e-
ma'lara dayanmaktadır. Bir ema: 1) fiziksel uzayda incelenen fiziksel bir sistemin
ya da bir olayın tasvîrinden, 2) incelenen olayın tâbi' olduu çeitli fizik yasalarının
bir denklem aracılııyla tasvîrinden, ve 3) fiziksel uzayda verilen fiziksel sistemin,
bâzı artlara uyarak, tek bir noktayla gösterilebilecei temsilî bir matematik uzayda-
ki evriminden ibâret bir kalıptır.
Söz konusu emalar:
1) Newton eması,
2) Lagrange eması,
3)Kanonik ema,
4) Fonksiyonel ema,
5) Öngörüsel (provizyonel) ema,
6) Evrimsel ema, ve
7) levsel (operasyonel) ema
diye birkaç kategoriye ayrılır. Modelin dinamik olmasına karı ema statik-
tir. Matematiksel Fizik de: 1) hangi fizik teorilerinin hangi emaya uygulandıklarını;
2) aynı bir emaya uyan fizik teorilerinin ortak özelliklerini yâni ortak mantıksal ve
matematiksel yapılarını ortaya çıkarmaya, ve 3) bu ortak özellikleri en geni görü
açısından (ve en soyut biçimde) incelemee çalıır.
Kısacası: Matematiksel Fizik, Teorik Fiziin mantıksal ve matema-tiksel çerçe-
vesinin soyut incelemesi demek olup bu yönüyle de Teorik Fiziin çok üstünde yer
alan, çok daha genel ve çok daha formel bir disiplindir. Ve bu nitelikleriyle de Ma-
tematiksel Fizik Dünyâ'da pek az üniversitede, o da ancak master ya da doktora
dersi düzeyinde okutulmaktadır.
Bugün Türkiye'nin hiçbir üniversitesinde, hiçbir Matematiksel Anabilim Dalı'n-
da ister lisans, ister lisansüstü, isterse doktora düzeyinde olsun Matematiksel Fizik fi-
ilen tedris edilmemektedir; tedris edilmesi de zâten mümkün deildir, çünkü bunun
gerçek mâhiyetinin ne olduunu bilen kimse de yoktur.
Türkiye'nin lk Ve Tek "Teorik Fizik Enstitüsü" Ve "Teorik Fizik Kürsüsü"
187
YÖK'ün bütün üniversitelerde Teorik Fizik Anabilim Dalları ihdâs edecek yerde
netice i'tibâriyle Türkiye'nin ilk ve tek Teorik Fizik Kürsüsü'nün lâvedilmesine
yol açan bir kavram kargaası içinde, Matematiksel Fizik Anabilim Dalları olutur-
mu olması, kanaatimce fevkalâde isâbetsiz bir icraat olmutur.

* * *

Özdem Çelik stanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Matematik Bölümü eski Bölüm Ba kanı'dır. Fezâ Gürsey bu ülkedeki çe itli bilimsel kurumlarda ses getiren ara tırmalar yaptı. W. P.Dr. her Fen ya da Fen-Edebiyat Fakültesi'nde kurulması öngörülmü olan.D.Dr. Teorik Fizik Enstitüsü 1961 yılında 116 sayılı Üniversiteler K nûnu'nun yürürlüe girmesiyle. Yurda döndü ünde ise Orta Do u Teknik Üniversitesi Fen-Edebiyat Fakültesi Fizik Bölümüne Profesör olarak atandı ve Teorik Fizik Kürsüsü'nü terketti.Dr.Prof. Fezâ Gürsey bey ile Nobel Fizik Ödülü sâhibi Prof. Clemens Schaeffer'in devâsâ kitaplarındaki sistem.Dr.1935) idi.B.Dr.Dr. Bu satırların yazarı da 1 Kasım 1958'de Enstitü'nün kadrosuna asistan olarak katılmı tı. Daha sonra Fikret beye. benim Teorik Fizik Kürsüsü profesörlü üne atanıp da görevi devir aldı ım 3 Eylûl 1973 târihine kadar büyük alman teorik fizikçisi Ord.Dr.M. Kayıtlı ilk ö rencileri. Teorik Fizik ö retimine yapmı oldu u katkılar dolayısıyla isâbetli bir kadir inaslıkla. Fikret Kortel bey olu turmaktaydı. enstitülerin lâ vedilmesi sonucu. 1981 yılında Tübitak Hizmet Ödülü verildi.Türkiye'nin lk Ve Tek "Teorik Fizik Enstitüsü" Ve "Teorik Fizik Kürsüsü" "Teorik Fizik Enstitüsü" Ve "Teorik Fizik Kürsüsü" 1954 sonbaharında kurulmu olan stanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Teorik Fizik Enstitüsü 1955–1956 ders yılı yaz sömestresi ba ında faaliyete geçmi tir. Fikret Kortel bey getirildi.Dr. Bunun yerine Yüksek Ö retim Kurulu'nun kararıyla. Özdem Çelik1 (do . Fakülte'nin izniyle 1957'den 1961 yılına kadar bilgi ve görgüsünü arttırmak üzere A. di er bütün kürsüler gibi Teorik Fizik Kürsüsü'nü de lâ vetti. 6 Kasım 1981 gün ve 2547 sayılı Yüksek Ö retim K nûnu. Bu. Dirac'ın yanında "Spinörler" konusunda yapmı olan Doç. metod ve gelene i izleyerek büyük bir özveri ve ba arıyla sürdürdü.Dr. Fikret Kortel beyin statistik Mekani e Giri adı altında verdi i dersle ö retime ba ladı.Dr. Teorik Fizik Kürsüsü'nün fiilî ö retim kadrosu da böylece uzun yıllar yalnızca iki ki iden ibâret oldu.ne gönderilen Doç. Enstitü'nün ba langıçtaki ö retim kadrosunu doktorasını Londra'da Imperial College'de Nobel Fizik Ödülü sâhibi Prof. Fikret Kortel beyin Ord. Clemens Schaeffer'in Walter de Gruyter Verlag'da yayınlanmı olan 6 cildlik Lehrbuch der theoretischen Physik ba lıklı Teorik Fizik külliyâtına göre tasarımlamı oldu u "Teorik Fizik Siklusu" olu turmaktaydı.A. Heisenberg'in yanında doktora sonrası çalı malar yapmı ve doçentli ini hazırlamı olan Doç. Teorik Fizik Kürsüsü adını aldı ve ba kanlı ına da Doç. 177 .Prof.Prof. Enstitü'nün müdürlü ü Ord. her biri haftada 4 saat ders ve 1 saat de uygulama olmak üzere birer yarıyıl süren. sırasıyla: 1 Prof. soyadı sırasına göre: Cengiz Aydın (1933-2003). Matematiksel Fizik Anabilim Dalı ihdâs edildi. 1934) ve Ahmed Yüksel Özemre (do . Câhit Arf bey tarafından vekâleten yürütülmekteydi. Daha sonra Bo aziçi Üniversitesi kadrosunda profesörlü e yükseltilecek olan Fikret bey bu görevi. Teorik Fizik Enstitüsü'nde Teorik Fizik ö retiminin çekirde ini Doç. Teorik Fizik E itimi Teorik Fizim Enstitüsü ilk defa 1955-1956 ders yılı yaz sömestresinde Doç.

Fizikte Matematik Metotlar I ve II dersleri 1967-1968 ders yılında stanbul Teknik Üniversitesi Senatosu tarafından doktora dersi olarak kabûl edildi ve TÜ Makine ve Elektrik Fakülteleri'nden 15 doktora ö rencisi bu derslere devâm edip sınavlarında ba arılı oldular. 1971 yılında çıkartılan yönetmelikle. 2) Klâsik Teorik Mekanik. Fen Fakültesi ö renci yönetmeli inde 1977 yılında yapılan bir de. yarıyıllarda okutulmaktaydı. Süreyya Barkan. ve genellikle haftada. ve 5) Kuvantum Fizi i II dersleriyle sınırlandırılmı tır. Programında bir zamanlara Lisans düzeyinde 5 zorunlu ders ve 18 de seçimlik ders bulunan. ve 4) Kuvanta Teorisi derslerinden olu an bir bütündü. Rölâtivite Teorileri ve leri Kuvanta Mekani i derslerini de almak imkânına sâhip oldular. Söz konusu A. Adnan Kıral. merhûm evket Erk ve Çetin Bolcal'ı hatırlıyorum. o zamana kadar seçimlik ders olarak okutulmakta olan Fizikte Matematik Metotlar I dersi de Teorik Fizik Siklusu'na zorunlu 5. Seçimlik kümede ise: 1) Elektrodinamik. 4) Kuvantum Fizi i I. ilâ 8. 2) Klâsik Teorik Mekanik. Bu düzenleme çerçevesi içinde Lisans'da Ders Kümeleri ihdas edildi. Kâmuran Özemre ve Dr. 2547 sayılı Yüksek Ö retim K nûnu'nun yayınlanmasını tâkîben ve Yüksek Ö retim Kurulu'nun vaz etti i yeni ilkeler çerçevesi içinde yapılan düzenlemeler sonunda: 1) Teorik Fizik Kürsüsü "Matematiksel Fizik Anabilim Dalı"na dönü türülmü . 2) Elektromagnetik Teori. merhûm Nezihi Özden. 3) Fizikte Matematik Metotlar I. 3) Isı Teorisi. yarıyıllarda okutulan birer yarıyıllık derslerdi. B. 3) Fizikte Matematik Metotlar II. Ayrıca Önlisans'ın son yarıyılında okutulan Ça da Fizi e Giri dersi de Teorik Fizik anlayı ve gelene ine uygun bir tarzda ve gene Teorik Fizik Kürsüsü tarafından tedrîs edilmekteydi. ders olarak eklendi. merhûm Hasbi Yavuz. Zorunlu ders kümesinde: 1) Matematik Fizikte Kısmî Türevli Diferansiyel Denklemler. 1962 yılına kadar ö rencilerden isteyenler Teorik Fizik Siklusu'nun yanında: Kontinuum Mekani i. Fatma Yılmaz'ın da i tirâk ettiklerini hatırlıyorum. ayrıca. Dr. Bunların hepsi de 5. Bütün bu dersler 5. Doç. statistik Mekanik. Dr. Bu derslere Doç.Türkiye'nin lk Ve Tek "Teorik Fizik Enstitüsü" Ve "Teorik Fizik Kürsüsü" 1) Teorik Mekanik. uygulamalarıyla birlikte 5 ya da 6 saat okutulmakta olan konuları içermekteydiler. Buna göre Fizik'deki zorunlu 2 ders kümesinden birinin üç dersi ve seçimlik 3 ders kümesinden de birinin tümü Teorik Fizik derslerinden olu maktaydı. ehsuvar Zebitay. ilâ 8.i iklikle Önlisans ve Lisans iki er yıllık farklı kademeler olarak ayrıldı. 2) Isı Teorisi. ve 2) stanbul Üniversitesi Fen Fakültesi'nin 1983 yılında yürürlü e konan yeni yönetmeli ine göre bu Anabilim Dalının Lisans düzeyinde okutabilece i dersler de: 1) Matematiksel Fizikte Kısmî Türevli Diferansiyel Denklemler.Dr. 3) Fizikte Matematik Metotlara Giri . Bu derslere katılan ve sınavlarında ba arı olan stanbul Üniversitesi ve stanbul Teknik Üniversitesi'nden ö renciler arasında sonradan profe-sörlü e yükseltilmi olan Altan Tapucu. Lisansüstü düzeyinde ise 12 farklı konuda ö retim yapabilen bir Kürsü'nün bu zoraki duruma indirgenmesi hem üniversiter zihniyet açısından ve 178 . Bunların yanında o târihlerde 18 de seçimlik Teorik Fizik dersi vardı. ve 4) Özel Rölâtivite Teorisi yer almaktaydı.

yurt dı ına gönderip bu süre boyunca derslerini de yüklenme zarûreti. 1969 yılından sonra sırtıma binen idârî sorumluluklardan ba ka: 1) Ders yüküm. insana farklı bir huzur vermektedir Bir hocanın yeti tirmi oldu u ö rencilerin ilimde hocalarını geçmi olması bir bilim adamının. Tesbit edemedi im bir ba ka husûs da rahle-i tedrîsimden geçerek Profesör olan eski talebelerimin rahle-i tedrîslerinden geçerek Doktor. baskısı Yeni Asya Yayınları'nda. Doçent ve Profesör olmu olanlardır. Eski talebelerim arasında kendilerine ö retmi olduklarım konusunda beni ilmen kat be kat geçmi olanların sayısı da bir hayli kabarıktır. Böylece birkaç ilim adamımızın "akademik açıdan dedesi" oldu umu bilmek de. ngilizce ve talyanca olmak üzere toplam 23 adet orijinal akademik mak le yayınladım. Rahle-i tedrîsimden geçip de sonradan Profesör olmu olan eski ö rencilerim. aralarında. temyiz ve takdîr etme zevki"ni bah eden hayrü-l haleflerimin de bulundu u bütün sevgili ö rencilerime ithâf ediyorum 179 . fena bir hoca olmamı oldu umun da bilincindeyim. baskısı da Pınar Yayınları'nda çıkmı olan bir dizi deneme'den (essay'den) olu an limde Demokrasi Olmaz! ba lıklı eserimi: Bu kitabımı. Bununla beraber. 67 ki idir. çok küçük ya larımda olu mu olan merâkımı tatmîn için. hayatta tadabilece i lezzetlerin ve tatmîn hissinin en büyüklerinden biridir. Zâten belki olmak da istemedim. bir hocaya verilebilecek en güzel hediyeyi: "Bir hocanın yeti tirmi oldu u ö rencilerin ilimde kendisini fersah fersah geçtiklerini fehm. geni letilmi 2.Türkiye'nin lk Ve Tek "Teorik Fizik Enstitüsü" Ve "Teorik Fizik Kürsüsü" hem de Teorik Fizik ö retimi bakımından bir fakirle menin ve gerilemenin açık kanıtıdır. Hayâtımda ilmî öhreti âlemi sarmı çok verimli bir ilim adamı olmadım. olamadım. tesbit edebildi im kadarıyla. Gene rahle-i tedrîsimden geçmi de doçent olmu ve bu düzeyde kalmı olan doçentlerin ve doktoralarını ba kalarının yanında yapmı olan eski ö rencilerimin sayılarını ise tesbit edemedim. Benim ve Teorik Fizik Kürsüsü'nün Bilimsel Faaliyetlerimiz Benim bizzât orijinal akademik ara tırma yapma kapasitem 1958 yılından 1973 yılına kadar 15 yıl sürdü. ne yalan söyleyeyim. Ö rencilerime olan minnetimi ise 1. 15 ki inin doktoralarını ikmâl ettirmi olmak da Teorik Fizik. kanaatimce. 3) Kürsü'mdeki elemanları yeti tirip yönlendirip olgunla tırma. yalancı tevâzu bir yana. Bu süre zarfında Fransızca. " lmin ne oldu unu anlayan bir kimse" olmayı ye ledim. 2) Doktora yönetme sorumlulu um. ve 4) Ö rencilere anla ılabilir ders kitapları hazırlama sorumlulu um benim orijinal ara tırma yapabilmek imkânımı. " lim adamı oldu unu zannedenlerin" çokça bulundu u bir ortamda ben. Matematik ve Atom Mühendisli i konularında 12 cild te'lif eser yazıp 6 da eser de tercüme etmi olmak da. maalesef. önce azalttı ve sonra da elimden tamâmen aldı.

Benim idârem altında ikmâl edilmi olan 15 doktora tezinin müellifleri arasında sonradan profesör ve doçent olanlar: Prof. Matematik Bölümü ile ortakla a kullanılan dershâneler hâriç. 1943). Prof. hâlen (Ekim 2003'de) stanbul Üniver-sitesi Edebiyat Fakültesi "Felsefe Târihi Anabilimdalı" ba kanı. Hizmete girdi inden bu yana 1955-1961 arasında önce 4936 k nûna göre Teorik Fizik Enstitüsü. Prof. 2) Yüksek Lisans ve Doktora tezleri. merhûm Prof. bir daha okutulmu de ildir. 3 Prof. 1948). maalesef. 1952). Teoman Duralı (do . 1945). Teorik Fizik Kürsüsü. 1947).Dr. 1950). Zehra Akdeniz (do .1942).Türkiye'nin lk Ve Tek "Teorik Fizik Enstitüsü" Ve "Teorik Fizik Kürsüsü" diyerek ö rencilerime ithâf etmi tim. 1935). ayrıca da Lisansüstü düzeyinde 12 farklı ders bulunmaktaydı. en geni imkânlara sâhip oldu u zaman. Prof. Gediz Akdeniz (do . Emine Rızao lu (do . Dr. stanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Dekanlı ı'nın hemen üstündeki katta. kmâl edilen doktora adedi ise 17 ya da 18 dir. Prof. Yalçın Koç (do . Ömer O uz (do . afak Ural (do . 180 . 1961-1981 arasında 116 ve 1750 sayılı k nûnlara göre Teorik Fizik Kürsüsü ve en son olarak da 1981 yılından bu yana 2547 sayılı k nûnun yol açtı ı düzenlemeye göre de Matematiksel Fizik Anabilim Dalı adları ile faaliyet göstermi olan bu birimin bilimsel faaliyetlerini ise: 1) Özgün ara tırmalar. evket Erk (1944-2003). 1975 ve 1976 yıllarında bütün Türkiye Üniversite Târihi'nde ilk defa Fiziin Epistemolojisi dersi tarafımdan ihdâs edilip (iki yıl üstüste) okutulmu tur.Dr. 1945). Prof. Prof. 3) Ders kitapları ve monografiler ile 4) Di er bilimsel kurulu larla etkile meler olarak dört fasılda mütâlea etmek isâbetli olur. Bu dersi izleyenler arasında stanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi Felsefe Bölümü asistanlarından Teoman Duralı2 ile nezdimde Bilimde Basitlik lkesi konulu bir doktora tezi hazırlamı olan afak Ural3 imdi aynı bölümde Profesör olarak görev yapmaktadırlar. Ayten Sinman'dır (do . irili ufaklı 10 oda ve salonda toplam 180 m2 lik bir 2 Prof. Kutadgu-bilig/Felsefe-Bilim Ara tırmaları dergisinin kurucusu ve editörüdür.Dr. 1946). Dr. Dursun Koçer (do . Çetin Bolcal (do . Prof. Teorik Fizik Kürsü'nde Yüksek Lisans programı açılması da benim zamanımda olmu tur.Dr. 1947).Dr. Ali Girgin (do .Dr.Dr. afak Ural. Prof. Prof. Gerçekten de ne olurlarsa olsunlar ö rencilerinin hepsinin de bir hocanın ziyneti olduklarına inanıyorum.Dr. O târihden bu yana Türkiye üniversitelerinde bu konuda bir ders. Ayrıca bu dönemde Lisansüstü ö rencileri de tezleri için Teorik Fizik'den 12 ayrı konuda ders seçme imkânına kavu mu bulunuyorlardı.Dr. Teorik Fizik Kürsüsü'nün yıllık e itim programında bir zamanlar Lisans düzeyinde 5 zorunlu ders ve 18 de seçimlik ders.Dr.Dr ehsuvar Zebitay (do . hâlen (Ekim 2003'de) stanbul Üniversitesi Edebiyat Fakültesi "Felsefe Bölümü" ile "Mantık Anabilimdalı" ba kanlıklarını yürütmek-tedir.Dr. Kuruldu undan bu yana Teorik Fizik Enstitüsü'nde ve onu izleyen di er iki evrede ö retim üye ve yardımcılarının yurt içi ve yurt dı ı bilimsel dergilerde yayınlamı oldukları özgün ara tırmalar 60'ın üstündedir. 1953) ve Doç.

Teorik Fizik Monografileri'nden de imdiye kadar 3 adet yayınlanabilmi tir. Bugüne kadar bunlardan ancak 12 cildi yayınlanabilmi tir. Kürsü elemanlarının te'lif etmi ve tümü de stanbul Üniversitesi Fen Fakültesi Yayınları arasında yayınlanmı olan 17 kitap ayrıntılarıyla a a ıda cetvel hâlinde gösterilmi tir. Hepsi de. yakla ık 4500 cild kitap ihtivâ etmekte olup. 1976 yılında Teorik Fizik Dersleri (TFD) ve 1981 yılında da Teorik Fizik Monografileri (TFM) adı altında iki dizi ihdâs etmi tim. benim ahsî kütüphânemden hediye etti im bini a kın kitapla. 9 cildi de Üst Lisans ve Doktora düzeyinde olmak üzere 12 cild te'lif ders kitabı ve 15 cildi de çözümlü problem kitabı olmak üzere toplam 27 cildlik bir dizi olarak tasarlanmı tı. Bunların önemli bir bölümünün mevcûdu tükenmi ve ö renciler tarafından talebin çok olmasına ra men Fen Fakültesi Dekanlı ı 20 senedenberidir tükenmi olan bu kitaplardan birinin bile yeni bir baskısını her ne hikmetse(!?) yapmamaktadır. Bu listede bulunan kitapların son baskılarının tümü Fen Fakültesi Dekanlı ı tarafından bastırılmı tır. Zebitay) ile Klâsik Elektrodinamik Çözümlü Problem Kitabı (A. Klâsik Teorik Mekanik Çözümlü Problem Kitabı (A.Dr.Y. Mutu ) aradan 20 yıl geçmi olmasına ra men henüz baskıya verilememi tir.Türkiye'nin lk Ve Tek "Teorik Fizik Enstitüsü" Ve "Teorik Fizik Kürsüsü" alanda faaliyet göstermekteydi. Dersin final imtihânındaki sorulardan en az ikisi bu çözülmü problemlerden geliyordu. Bu zevât unlardır: • • Trieste Uluslararası Teorik Fizik Merkezi'nin kurucusu ve direktörü. Kürsünün Dı li kileri Üniversite bütçesinin kısıtlı imkânlarının elvermemesi dolayısıyla yurt dı ından ancak altı bilim adamını yedi kere konferans. Bir süre sonra ö rencilerin baskısı ve Kürsümüzü örnek olarak göstermeleri sonucu olarak di er kürsülerin bâzıları da bizim ihdâs etti imiz bu usûllere uymaya ba ladılardı. emekli olduumda. Teorik Fizik Dersleri dizisi kapsamında ehsuvar Zebitay ve Hâ im Mutu ile birlikte hazırladı ımız. 1979 Nobel Fizik Ödülü sâhibi Prof. Muhammed Abdüs-selâm. tercüme de il. Kütüphânesi. Sömestre içinde iki kez yapılan vize yoklamalarında elde edilen notlar ise final imtihânının notuna %50 oranında katkıda bulunuyordu.Y. Yale Üniversitesi Willard Gibbs Profesörü Fezâ Gürsey. Teorik Fizik Dersleri'ni 3 cildi Lisans. Özemre & . Özemre & H. Türkiye'nin bu konudaki en zengin iki kütüphânesinden biri idi. 181 . Kürsünün di er kürsülere göre bir yenili i de koridorumuzda önlerinde defter koyacak yerleri olan geni camekânların içine uygulama derslerinde çözdü ümüz ve çözmedi imiz problemlerin ayrıntılı çözümlerini asmaktı. te'lif eserler olan bu kitaplar yakla ık 3700 (üçbinyediyüz) sayfalık bir Teorik Fizik külliyâtı olu turmakta olup kendi türünde bütün Türkiye Üniversiteleri'nde tektir. seminer ve kısa süreli yüksek düzeyde kurslar için Kürsü'ye dâvet etmek edilebilmi tir.

1. Rızao lu A. Özemre A. Cansoy Y.Y. 1.Y.Dr. 1. Sta-matia Mavridès. Özemre A. Rızao lu A. 2. 3. Meudon Rasathânesi ve Sorbonne Üniversitesi'nden Prof. 1.1999) (iki defa). Özemre Ç. 1.Y. Cansoy A. 1.04.Y.Y. Özemre A.Y. Rızao lu E. Özemre . Zebitay Dizi TFD TFD TFD TFD TFD TDF TFD TFD TFD TFD TFD TFD TFM TFM Baskı 2. 2. 1.Dr. Trieste Üniversitesi Teorik Fizik Enstitüsü direktörü Prof.Dr. Rızao lu E. Özemre A. Özemre Ç. 3. William Hunter McCrea (1904 – 25. Stephen White.Y. 1. Giuseppe Furlan ve California Üniversitesi ö retim üyelerinden deneysel astrofizikçi Prof.Y. Kitabın smi Yazarı A. Zebitay TFM --------- .Türkiye'nin lk Ve Tek "Teorik Fizik Enstitüsü" Ve "Teorik Fizik Kürsüsü" • • • • Sussex Üniversitesi eski ö retim üyelerinden teorik astrofizikçi ve kozmolog Sir Prof. Koç . Özemre A. Sayfa 360 270 380 135 208 202 142 196 159 368 301 132 185 180 102 198 183 182 Fizikte Matematik Metotlar Klâsik Teorik Mekanik Kuvantum Mekani i Klâsik Elektrodinami e Giri Isı Torisi Gravitasyonun Rölâtivist Teorileri Kozmolojiye Giri Çekirdek Teorisi Fizikte Matematik Metotlar: Çözümlü Problem Kitabı Kuvantum Mekani i: Çözümlü Problem Kitabı Isı Teorisi: Çözümlü Problem Kitabı Çekirdek Teorisi: Çözümlü Problem Kitabı Do a'nın Kuvantum Mekaniksel Betimlemesi ve Ölçme Sorunu Galaksi Olu umunda Birikim Modeli ve Verim Problemi Birikim Modeline Göre GalaksilerinOlu umunda Basıncın Etkisi veAçısal Momentum Problemi Ça da Fizi e Giri Ça da Fizi e Giri : Çözümlü Problem Kitabı E.Özemre Ç. 2. 1. 1. Cansoy E. 2.Dr.Y.

ehsuvar Zebitay (do . Bir fizik teorisi âlemin yapısı'nı matematiksel bir model aracılı ıyla tasvîr ve idrâk etmeyi hedef alır. Dr. Kürsü ve Anabilim Dalı ba kanları ise unlardır: • • • • • Ord. Prof. Türkiye Üniversitelerinde Teorik Fizik Anabilim Dalı diye bir birim bulunmasına müsaade etmeyerek bunun yerine her Fen ya da Fen-Edebiyat Fakülteleri'nde bir Matematiksel Fizik Anabilim Dalı ihdâs ettiydi.1916) (Kürsü Ba kanı: 1961-1973) Prof. Yurda dönü ünde Ömer O uz doktora tezini benim nezdimde ba arıyla ikmâl ederek doktorasını aldıydı. Daha sonra Hâ im Mutu iki yıllı ına Paris'e Prof. Dr.Dr.Dr.Prof. Bu protokolun temin etti i mâlî destek sâyesinde her yıl birkaç elemanımız en az 15 gün ve en fazla da iki ay süreyle bu Merkez'e göndermek imkânını bulmu tum. Fikret Kortel (do . Emine Rızao lu ile Dr.Dr.1943) (Anabilim Dalı Ba kanı: 1989'danberi) "Teorik Fizik" Nedir? Ve Ne De ildir? Yüksek Ö retim Kurulu (YÖK). Ayrıca Trieste'deki Uluslararası Teorik Fizik Merkezi'nde. Bunların dı ında. Bu tasarruf.Dr. Çetin Cansoy'un yanında tamamlamı tır. Çetin Cansoy4 (1931-2004) (Anabilim Dalı Ba kanı: 1984-1989) Prof. Gediz Akdeniz'in iki yılı a kın süreyle doçentlik tezi ve Asistan Ömer O uz'un da gene iki yıl süreyle doktora tezi çalı maları yapması için gerekli mâlî imkânları da temin edilmi ti. YÖK'ün ve ona o zaman danı manlık edenlerin Teorik Fizik ile Matematiksel Fizik arasındaki âlem ümûl içerik ve yapı farkları hakkında en ufak bir bilgi ve temyîze sâhip olmamalarından kaynaklanan: 1) isâbetsiz. ehsuvar Zebitay doçentlik tezlerinin konularını Sir William Hunter McCrea'nın yapmı oldu u seminerlerin bir sonucu olarak tesbit etmi lerdi. Stamatia Mavridès'in yanına gönderilmi ve doktorasını da Doç. Gelip geçmi Enstitü.Dr. Stamatia Mavridès de lisansüstü tezini benim yanımda Mach lkesi konusunda yapmı olan Asistan Hâ im Mutu 'a doktora konusunu ilhâm etmek bakımından verimli olmu tur. Trieste'deki. Anabilim Dalı Ba kanı: 1981-1984) Doç. 3) bilgisiz ve 4) zorâki bir uygulama olmu tur. eski ismiyle: Uluslararası Teorik Fizik Merkezi. imdiki ismiyle: Abdus Salam Uluslararası Teorik Fizik Merkezi ile imzâladı ımız bir protokol ile Teorik Fizik Kürsüsü bu Merkez'e "Federe Kurum" statüsü kazanmı tı.Türkiye'nin lk Ve Tek "Teorik Fizik Enstitüsü" Ve "Teorik Fizik Kürsüsü" Dr. Model ise içerdi i fiziksel ve geometrik bir takım ögeler arasındaki ili kileri matematik aracılı ıyla tasvîr eden bir ablon gibidir. Teorik fizikçi bu ablonu âleme uygulayarak ablonunu temsil etti i tasvîr ile âlemin bize verdi i görüntü'nün biribirleriyle (çakı masalar dahî) uyumlu (yâni k bil-i te'lif) olup olma4 Rahmetli Çetin Cansoy 1989 yılı sonunda Profesörlü e yükseltilmi tir.1935) (Kürsü Profesörü: 1973-1981. 2) tâlihsiz. Ahmed Yüksel Özemre (do . 1981 yılında. Câhit Arf (1910-1997) (Enstitü Müdürü Vekili: 1955-1961) Doç. 183 .Dr.Dr.

Fizik'de istisnâsız bütün olayları tek bir düzen içinde derleyip toparlayabilmek kudretine sâhip. hiçbir model âlemin bir bölümünü dahî bizlere eksiksiz yansıtamamakta. mevcûd dört farklı etkile me (ya da kuvvet) alanını5 Birle tirici Teori özelli inde geçerli bir teori henüz yoktur. Kısacası. Ayrıca unu da belirtmekte yarar vardır ki. Her modelin gerçe e uygunlu u gözlem ve deneylerle sürekli olarak denetlenir. ve 2) gerekti inde de bunlardan esinlenerek teorik modelin düzeltilip de i tirilmesinden kaynaklanır.Türkiye'nin lk Ve Tek "Teorik Fizik Enstitüsü" Ve "Teorik Fizik Kürsüsü" dı ını ara tırır ve tartı ır. zayıf etkile me alanı ve kuvvetli etkile me alanı'dır. ve her eyin ötesinde 3) Bütün fiziksel olayları da tek bir Birle tirici Teori'nin çerçevesi içinde açıklamayı nihaî bir ideal olarak hedef alan bir bilim dalıdır. yâni a posteriori hükmedilir. âlemi eksiksiz bir biçimde idrâk etmemizi sa layamamaktadır. Teorik Fizi in evrimsel dinamizmi de i te: 1) dayandı ı modellerin fiziksel âlemden elde edilen verilerle sürekli olarak denetlenmesinden. Hiçbir teorik model mükemmel de ildir. 184 . bu takdirde bu teorileri bu gözlem ve deney sonuçlarını da gerçekleyecek ekilde tâdil ve tekmil etmek gereklili i do mu olur. gözlem ve deneylerle denetime tâbi' tutulduklarında. E er mevcûd teorilerin bu tahminlerini gözlem ve deneyler yalan-lıyorsa. 6 Fiziksel Realite'nin nasıl algılanması gerekti i hakkında bu CD'de Bk. âlemin gelece inin ne ve nasıl olaca ını bildirmez. Fiziksel Realite Meselesine Giri . Teorik Fizik: 1) Fiziksel Realite'yi temyîz etme e çalı an6 yâni fizik teorilerinin gözlem ve deney sonuçlarına uygunluklarını inceleyip ara tıran. Teorik Fizik. fiziksel olayların "Niçin vuku buldukları biçimde vuku bulmu olduklarını ya da vuku bulmaları gerekti i" sorusuna cevap veren ya da olayların ar5 Söz konusu bu dört etkile me alanı: gravitasyon alanı. Ba ka bir deyi le. bu tahminlerin söz konusu gözlem ve deneylerle uyu um içinde göründükleri zaman. 2) Bunun için gerekli olan matematik yol-yordam ve yöntemleri geli tiren. Ama Teorik Fizi in nihaî ideali olarak böyle bir Birle tirici Teori'ye eri mek her teorik fizikçinin hülyâsı olmu tur. Modelin öngörmedi i ya da (nitelik ve nicelik yönünden) kesin olarak açıklayamadı ı yeni fiziksel olaylar ortaya çıkarsa bu teorik model. Teorik Fizik'deki model evrimi kavramına en iyi örnek atom modeli'nin evrimidir. elektromagnetik alan. Ahmed Yüksel Özemre. Bu çerçeve içinde Teorik Fizik asl bir kâhinlik ö retisi de ildir. bunları da kapsayıp kendi düzeni içinde tutarlı (yâni çeli kiden arınmı ) bir biçimde açıklayabilecek tarzda geni letilip evrimle tirilir. Yâni Teorik Fizik imdiki hâlinden (ve geçmi inden) hareketle. ancak ve ancak mevcûd teorilerin olu turdukları fikir düzeni içinde bâzı tahminlerde bulunur. Bu tahminlerin gerçe e uygun olup olmadıklarına ise ancak.

P. Qu'est-ce que la Physique Mathématique. Sebeb-sonuç ili kisi gerek günlük hayâtımızda gerekse fizi e ilk adımı atarken pedagojik amaçla kullanılabilir. bu kavram da her zaman kesin.F. La Physique Mathématique. Kuvantum Teorisi. metafizik ya da dinî kav-ramlar için hüküm verebilecek bir fetvâ kapısı da deildir.Türkiye'nin lk Ve Tek "Teorik Fizik Enstitüsü" Ve "Teorik Fizik Kürsüsü" dındaki güclerin(!) neler oldu u veyâ neler olmadı ı ile me gûl olan ezoterik yâni bâtınî bir doktrin de de ildir. "Matematiksel Fizik" Nedir? Ve Ne De ildir? Filvâki 1930 yıllarına gelinceye kadar ngiltere. dakîk. Bir ba ka dayi le: Teorik Fizik.U.F. 3) Jean-Louis Destouches. bir tahlîl aracı da de ildir. 4) metodoloji bakımından Fiziksel Realite'nin kendisi ile de il Teorik Fizi in matematiksel yapısı ile ilgili çok farklı bir disiplin çıkmı tır. Böylece ortaya: 1) kavram.. Fakat bunun ça -da Teorik Fizik kavramları çerçevesinde derinlemesine bir epistemo-lojik tahlîli yapılacak olursa. seçik yâni bilimsel bir tarzda tanımlanamamakta ve hele hele Rölâtivite Teorisi. La structure des Théories Physiques. 2) içerik.F. 3) amaç. Paris 1951. açık. Teorik Fizik: sonuçlarının ve bu sonuçlara dayanarak yapılan araç-ların ve tesislerin hangi amaçlara yönelik olarak kullanılmaları ya da kullanılmamaları gerekti ine i âret edecek bir ahlâk doktrini olmadı ı gibi konularının dı ında kalan ahlâkî. bâzen niçin kelimesi kullanılsa bile bunun delâlet etmekte oldu u anlam tamâmen farklıdır.. içtimaî. Bununla beraber. Meselâ "Halley kuyruklu yıldızı niçin bir elips boyunca hareket eder?" sorusunun Teorik Fizik açısından delâlet etmesi gereken anlamı (yâni semantik de eri): "Halley kuyruklu yıldızının bir elips boyunca hareket etmesi acabâ hangi bir düzenleyici genel ilke ile irtibatlandırılabilir?" eklindedir. Fizik teorilerinin: 1) kurulması. Paris 1964. Paris 1967 185 . Fransa ve talya gibi birkaç ülkede Matematiksel Fizik deyimi Teorik Fizik yerine kullanılmı tır ama bu târihlerden i'tibâren ve özellikle de Jean-Louis Des-touches (1909-1980) ve PauletteFévrier Destouches çiftinin özgün çalı maları sâyesinde7 "Matematiksel Fizik" Teorik Fizik'den tümüyle farklı bir anlam ve kapsam kazanmı tır. sebeb-sonuç ili kisi açısından. bir g yecilik (teleoloji) e ilimi gizleyen fizik-dı ı (metafizik) bir sorudur.U. ve bunların 2) sonuçlarının gözlemler ve deneylere uygunlu unun tartı ılması Teorik Fizik disiplinine aittir. bir alı kanlık eseri olarak. Alanlar Teorisi.. 2) Jean-Louis Destouches. Fizik teorilerinin: 1) Matematiksel ve mantıksal yapılarını ortaya koymak.U. 1) Paulette-Février Destouches.: P. ve bunların 2) Teorilerin matematiksel yapıları aracılı ıyla biribirleriyle olan benzerliklerini ve ili kilerini en genel açıdan sistemle tirmek ise Matematiksel Fizik disiplinine aittir. P. "Fizik teorilerinin âlem hakkında sa ladı ı ma7 Bk. Bir olayın niçin'i fizik yönünden her zaman açık seçik ve de fizik-sel olmayan.. ve Temel Tânecikler Teorisi gibi teorilerde anlamını tümüyle yitirmektedir. Teorik Fizik âlemin.

2) incelenen olayın tâbi' oldu u çe itli fizik yasalarının bir denklem aracılı ıyla tasvîrinden. Modelin dinamik olmasına kar ı ema statiktir. ve 2) bu modelleri irdeler. o da ancak master ya da doktora dersi düzeyinde okutulmaktadır. ve 3) bu ortak özellikleri en geni görü açısından (ve en soyut biçimde) inceleme e çalı ır. 4) Fonksiyonel ema. Teorik Fizik. tek bir noktayla gösterilebilece i temsilî bir matematik uzaydaki evriminden ibâret bir kalıptır. Bugün Türkiye'nin hiçbir üniversitesinde. Matematiksel Fizik bununla hiç ilgilenmez. "Fizik teorilerinin mantıksal ve matematiksel yapılarını ve bu yapıların ortak ve genel vechelerinin anahatlarını" ortaya çıkarmaya çalı ır. isterse doktora düzeyinde olsun Matematiksel Fizik fiilen tedris edilmemektedir. ister lisansüstü. Bütün fizik teorilerinin geçerlilikleri için gerekli olan bu süreç. Teorik Fizi in do al olarak sâhip oldu u evrimsel karakterinin ve dinamik niteli inin de temelini olu turur. Söz konusu emalar: 1) Newton eması. ve 3) fiziksel uzayda verilen fiziksel sistemin. 3)Kanonik ema. Teorik Fizi in mantıksal ve matema-tiksel çerçevesinin soyut incelemesi demek olup bu yönüyle de Teorik Fizi in çok üstünde yer alan. Modelin fiziksel gerçe e uygunlu u gözlemler ve deneyler aracılı ıyla sürekli denetlenir.Türkiye'nin lk Ve Tek "Teorik Fizik Enstitüsü" Ve "Teorik Fizik Kürsüsü" tematiksel tasvîrin fiziksel realiteye uygunlu unun somut vecheleri" ile ilgilenirken. Ve bu nitelikleriyle de Matematiksel Fizik Dünyâ'da pek az üniversitede. çünkü bunun gerçek mâhiyetinin ne oldu unu bilen kimse de yoktur. 2) Lagrange eması. hiçbir Matematiksel Anabilim Dalı'nda ister lisans. âlem hakkında: 1) model'ler geli tirir. Matematiksel Fizik ise Model'lere de il fizik teorileri hakkında geli tirilen ema'lara dayanmaktadır. buna kar ılık. 6) Evrimsel ema. Teorik olarak bu mümkün olmaz ise o zaman da daha geni daha eksiksiz (yâni fiziksel gerçe e daha uygun ve daha elveri li) bir ba ka model in â etme e çalı ılır. Matematiksel Fizik de: 1) hangi fizik teorilerinin hangi emaya uygulandıklarını. çok daha genel ve çok daha formel bir disiplindir. aynı zamanda. 5) Öngörüsel (provizyonel) ema. tedris edilmesi de zâten mümkün de ildir. Modelin öngörmedi i bir gözlem ya da bir deney sonucu ortaya çıkarsa model kendi düzeni içinde bunu da kapsayacak biçimde tâdil ve tekâmül ettirilir. Kısacası: Matematiksel Fizik. 186 . ve 7) levsel (operasyonel) ema diye birkaç kategoriye ayrılır. 2) aynı bir emaya uyan fizik teorilerinin ortak özelliklerini yâni ortak mantıksal ve matematiksel yapılarını ortaya çıkarmaya. bâzı artlara uyarak. Bir ema: 1) fiziksel uzayda incelenen fiziksel bir sistemin ya da bir olayın tasvîrinden.

Matematiksel Fizik Anabilim Dalları olu turmu olması. kanaatimce fevkalâde isâbetsiz bir icraat olmu tur. *** 187 .Türkiye'nin lk Ve Tek "Teorik Fizik Enstitüsü" Ve "Teorik Fizik Kürsüsü" YÖK'ün bütün üniversitelerde Teorik Fizik Anabilim Dalları ihdâs edecek yerde netice i'tibâriyle Türkiye'nin ilk ve tek Teorik Fizik Kürsüsü'nün lâ vedilmesine yol açan bir kavram karga ası içinde.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful