You are on page 1of 4

SAUL BASS (1920-1996)

Saul Bass sadece 20. Yüzyılın büyük grafik tasarımcılarından biri olmakla kalmayıp aynı
zamanda Alfred Hitchcock, Otto Preminger ve Martin Scorsese gibi yönetmenlerle ortak
çalıştığı film açılış başlıklarının tartışmasız üstadıdır.

Otto Preminger’in uyuşturucuyu anlatan tartışmalı filmi “ The Man with the Golden
Arm” 1955 yılında Amerika da gösterime girdiğinde projeksiyon görevlileri için film
kutularının üstünde şu not yer alıyordu.“Açılış başlıklarından önce perdeleri açın”

O zamana kadar açılış başlıklarında oyuncu ve ekip listeleri o kadar sıradan bir şekilde
akıyordu ki, projeksiyon görevlileri perdeleri bu başlıklar bittikten sonra açıyorlardı. Ama
Preminger seyircilerin “The Man with Golden Arm” filminin açılış başlıklarını filmin bir
parçası olarak görmesini istemişti.

Filmin konusu, Frank Sinatra tarafından oynanan bir caz müzisyeninin eroin
bağımlılığından kurtulma mücadelesiydi. Grafik tasarımcı Saul Bass tarafından
tasarlanan başlıklarda eroin bağımlısının kolunu temsilen siyah kesik kağıtlar
kullanılmıştı. Kol imgesinin uyuşturucu bağımlılığın güçlü bir göstergesi olduğunu bilen
Bass, Frank Sinatra’nın ünlü yüzü yerine, filmin başlıklarında ve tanıtım posterlerinde bu
imgeyi tercih etmişti.

Kağıttan kesme kol imgesi büyük bir ilgi uyandırdı ve Saul Bass film başlıklarını bir
sanat biçimi olarak yeniden keşfetmiş oldu. Hayatının sonuna kadar, Preminger, Alfred
Hitchcock, Stanley Kubrick, John Frankheimer ve Martin Scorsese gibi yönetmenler için
50’den fazla başlık serisi hazırladı. Buna rağmen daha sonraları “The Man with the
Golden Arm” başlığı hakkında “çok fazla taklit edildiği için biraz hayalkırıklığı
yaşadığını” söylemiştir.
Sinematik çıkış yapmadan önce bile Bass ünlü bir grafik tasarımcıydı. 1920 yılında New
York’un Bronx semtinde göçmen bir kürkçü ve karısının oğlu olarak dünyaya gelen Bass,
sürekli çizen yaratıcı bir çocuktu. Bass New York’ta Art Students League ve Gyorgy
Kepes’in gözetiminde Brooklyn College’den mezun oldu. Kepes, Laszio Moholy-Nagy
ile 1930 larda Berlin’de birlikte çalışan ve Amerika’ya birlikte uçan Macar asıllı bir
grafik tasarımcıydı ve Bass’ı Moholy’nin Bauhaus stili ve Rus Konstruktivzimi ile
tanıştırdı.

Manhattan’da tasarım firmalarında çıraklık yaptıktan sonra Bass “ticari sanatçı” yani
serbest grafik tasarımcı olarak çalışmaya başladı. New York’ta yaratıcı kısıtlamalar
konusunda yaşadığı baskılar üzerine 1946’da Los Angeles’a taşındı. 1950 yılında kendi
stüdyosunu açtktan sonra genellikle reklam ağırlıklı çalışan Bass, Preminger’in 1954
yılında yönettiği Carmen Jones filmi için bir poster hazırlaması teklifi ve sonrasında
tasarımlarının beğenilmesi üzerine aynı filmin jeneriklerini de tasarladı.

Bass, daha sonraları diğer projelerinin gölgesinde kalan ve Carmen Jones tarafından
sipariş edilen iki 1955 tarihli filmin, “Robert Aldrich’in The Big Knife ve Billy Wilder’in
The Seven Year Itch isimli filmlerinin jenerik tasarımlarına imza attı. Fakat sonraki
Preminger projesi “ The Man with the Goldent Arm” filmi Bass’ı film jeneriklerinin
duayeni yaptı.

Sonraki on yıl boyunca, Mike Todd’un 1956 tarihli Around The World In 80 Days için
hazırladığı canlandırma kısa filmi ve Preminger’in 1958 tarihli Bonjour Tristesse filmi
için ağlayan bir göz tasarlayarak yeteneğini pekiştirdi. Filmin bütününü sembolize eden
tek bir imge tanımlama yeteneğiyle kutsanmış olan Bass, bu imgeyi çarpıcı modern bir
stile dönüştürmekteydi. Martin Scorsese bir keresinde onun yaratıcı yaklaşımını “anında
hatırlanan ve anında filme bağlanan amblemvari bir imge” olarak tanımlamıştı.

1958’de Alfred Hitchcock ile olan ilk çalışması “Vertigo” da, Bass bir kadının yüzünün
aşırı yakın çekiminde, kadının gözleri tehditkar bir spirale dönüşürken zemine kan
kırmızısı yayılıyordu. Daha sonraki Hitchcock siparişinde, 1959 tarihli North by
Northwest filminde yazılar dikey ve yatay çizgiler üzerinde tıpkı asansördeki yolcular
gibi aşağı ve yukarı kayıyordu. Film başladıktan birkaç dakika sonra – Cary Grant’in
asansörden çıkmasıyla – bu çizgilerin aslında bir gökdelenin cam cephesi olduğu
anlaşılmaktadır.

Ekran üzerinde eşit aralıklarla kayan manik, yansımalı çizgi motifleri Hitchcock’un 1960
tarihli ünlü Psycho filminin açılışıydı. Artan ritmiyle açılış serisi Norman Bates
parçalanmış şizofren karakterini sembolize ediyordu.Hitchcock aynı zamanda özellikle
filmin dramatik zirvesi olan Janet Leigh’in ünlü duş sahnesinde, Bass la birlikte
çalışmışlardır.

İkinci eşi Elaine ile birlikte Bass, 1961 yapımı Walk on the Wild Side için bir sokak
kedisi canlandırması ve 1966 yapımı Grand Prix filmi için adrenalin yüklü bir yarış serisi
gibi projelerde diğer yönetmenler için çalışmıştır. Sonra 1968 yılında Akademi Ödülü ile
sonuçlanan Why Man Creates filmini yönetmiş ve sonunda 1974 yılında yönettiği bilim
kurgu filmi Phase IV ile gerçek tutkusunun farkına varmıştır.

Phase IV başarısız olunca, Bass ticari grafik tasarım işine geri dönmüştür. Kurumsal
kimlik çalışmaları arasında büyük başarıya ulaşan United Airlines, AT T, Minolta, Bell
Telephone Sistem ve Warner Communications yer almaktadır. Ayrıca 1984 Los Angeles
Olimpiyatları için poster tasarımı da yapmıştır.

Genç film yönetmenleri için, Saul Bass birlikte çalışmak için can attıkları bir sinema
efsanesi olmuştur. 1987 yılında, James Brooks Broadcast News için ve hemen ardından
Penny Marshall’ın 1988 yapımı Big filmi için çalışmaya ikna edilmiştir. Saul Bass
kendisine ait 1950 ve 60’ların film başlıklarıyla büyüyen ve bunları adeta idolleştiren
Martin Scorsese ile uzun süreli bir ortaklık kurmuştur. 1990 yapımı Goodfellas ve 1991
yapımı Cape Fera sonrasında Bass, Scorsese’nin 1993 yapımı The Age of Innocense
filminde açan gül yapraklarıyla, ve 1995 yapımı Casino filminde Robert De Niro’nun Las
Vegas neonları arasındaki düşüşünü karakterin cehenneme girişini sembolize edişiyle
başarılı çalışmalara imza atmıştır.

Ertesi sene hayata veda eden Saull Bass, New York Times’daki ölüm ilanında “sivri uçlu
bir kolu 1955 yılında hareketlendiren ve ve bütün bir film kuşağı yaratan..ve bunu sanata
dönüştüren minimalist bir yaratıcı” olarak tanımlanmıştır.

Kaynak: DesignMuseum.org
Çeviren: Barış Atiker

www.barisatiker.com