You are on page 1of 5

m 

 



14.Sistemi Monetare
Nderkombetare
Pas luftes se dyte botrore u ndie nevoja e krijimit te sistemit monetare nerkombetare
ne meyre qe te mos shkaktohet kaosi valuator, siq kishte ndodhur ne periudhen ne mes te
dy luftrave botrore.
Si baze per themelimin e SMN-se ishin dy plane, m
   (Anglez) dhe m
 
 (Amerikan! "
   # $%& 
'#     &# m m
$
 $%'( &( , pastaj per themelimin e nje  )& $   

 *%, kryesisht plani i kenjsit i mbronte interesat e Britanise se Madhe ndersa "

  # m $   +&  , 
(     -#$% , mjetet e
te cilit fond do te formoheshin prej pagesave te vendeve antare ne ari dhe ne deviza ne
forme te kuotes, ishte m $%  '$ &( , $%& $%'( &( , etj,
kryesisht plani i uajtit i mbronte interesat e SHBA-se. Pas bisedave ne mes te SHBA-se
dhe Britanise se Madhe eshte pranuar plani i Uajtit me disa ndryshime, i cili i siguroi
SHBA-se vend te privilegjuar ne SMN. Me kete rast ne vitin 1944 ne Breton Woods te
SHBA-se eshte mbajtur nje konference nderkombetare ku moren pjese 44 shtete dhe te
cilet nenshkruan marrveshjen per #
  +.)-se dhe -$ )& $  
m /#

 &# & .

Qellimet dhe detyrat e FMN-së


FMN paraqet nje institucion monetare nderkombetare i cila duhet te krijonte nje
bashkpunim nderkombetare per qeshtjet monetare. Qellimet kryesore te FMN-se jane:
.0 (#

 #$m%   & $   me ndihmen e ketij


institucioni i cili do te sherbente per konsultime per qeshtjet monetare nderkombetare.
1.0
# (*  &# (#

   *   .
.0 &#   
(  $%  &( , dhe te pengoj garat ne zbritjen e
kurseve devizore (dampingu valutor).
.0 m $ & &   m '   &'   m $##  
 
 m*, pra te ndikoj ne ekuilibirimin e bilancit te pagesave.

m 
 


m 
 



Parimet themelore te SMN-se te Bretton Woodsit


Te gjitha parimet ne te cilat bazohet SMN-ja mund te ndahen kryesisht ne tri, siq
jane:
"    
  m
   &# & $   
%  Vlera
stabile e valutes eshte mbeshtetur ne ari si baze e sistemit monetare, ne dollare si valute e
rezervave monetare dhe konvertibile ne ari, si dhe ne sistemin e kruseve devizore
fiksuara.
1"  
  
( &#  %

 
(   &# & $   

% &#  m* Per realizimin e ketoj parimi eshte i domosdoshem ekzistimi i
konvertibilitetit te plote te valutes nacionale, dhe duhet te permbushen disa parakushte si:
zhvillimi ekonomik pa iflacion, pajtueshmeria e ecurise se qmimeve me vleren e parase,
ecurite ekonomike nderkombetare te harmonizuara, etj.
"      (  m    *# &  .
Te gjitha parimet e theksuara nuk jane realizuar ne menyre te plote sepse shtetet
antare te FMN-se i kishin interesat e ndryshme nacionale, ekonomike dhe politike, dhe
sepse sistemi i Bretton Woodsit nuk ka funksionuar ne menyre te plote prej themelimit te
tij. %  &(   $%  '$  $# &% & #, $%  
m & % &# $%  '
$ 
, si dhe kishte vende te cilat %$  $#  $%
m   
%    2 #  $%& #  *%

  +.). Pastaj
m  
  
( %$ # 
(% m #% # $# &%
$%'( &(  dhe se %$  $ &% $  
  
%   
perveq disa shteteve te zhvilluara.

Sistemi i Kurseve Devizore


.   $  m   2& 
% te shteteve antare +.)  $ $ 
*%

  2 $%

  m* & $  , duke e caktuar paritetin ne baze


te marrveshjes se perbashket. Pra edhe $%  &(  # $% m 2& 
% 
(   
 #   2 $%

  m*    #    +.).


FMN-ja eshte percaktuar per funksionimin e sistemit te kurseve fikse. Devijimi i
lejueshem i kurseve devizore prej paritetit valutor te caktuar ishte ne fillim 1% nen dhe
mbi paritet, nderkaq kjo distance me vone u rrit ne 2.25%.

Formimi dhe shfrytezimi i mjeteve te FMN-së


Mjetet financiare te FMN-se krijohen * m* 2       
'    #%2%%   0. Kuota paraqet shumen e caktuar te parave, te cilin
qdo antare i FMN-se duhet ta paguaj. 3   $% $# m 2& & 2 
m 
 


m 
 


2  (  &  *% $ $$ p.sh:   &#%   
4 m 4
$m 4 (  &(  $  
, etj, dhe duhet potencuar se behet edhe
(  $% m 2& 5  sepse keta tregues makroekonomik ndryshojne gjate
periudhes per qdo vend.
Pra permes sistemit te kuotes formohen mjetet financiare te FMN-se ku 2& #
 m*% $%  $% 156    &# 56  
%  
. Dhe vendi
qe ka lartesi me te madhe te kuotes, ka edhe numer me te madh te votave me rastin e
marrjes se vendimeve te FMN-se.
Mjetet financiare te FMN-se shfrytezohen per dhenien e kredive vendeve antare, dhe
keto kredi mund ti marrin vendet antare per financimin e deficitit te perkohshem te
bilancit te pagesave prej 3 deri ne 5 vjet. Qdo vend antare ka te drejte per   
$ &  #% m  156  $%  m*% , dhe ate kredi mund ta marre nese
vendi ka aftesi kreditore ( te kete paguar kuoten ne ari dhe valute nacionale dhe ta ket te
caktuar paritetin e valutes se vet).

FMN dhe kufizimet devizore


Kufizimet devizore paraqesin dispozita ligjore me ane te cilave kontrollohet # 
&# &
  &(, m #$$  m 2  %*   &(   #.
Nje nder qellimet e FMN-se ishte edhe elementi i kufizimeve devizore qe pengonte
zhvillimin e tregtise botrore. Mirpo te gati te gjitha vendet antare kane aplikuar kufizimet
devizore per shkak te veshtiresive ekonomike dhe financiare.
Ne baze te statusit te FMN-se kufizimet devizore jane lejuar per keto raste te veqanta:
a)Kufizimet devizore mund  #' (##   m %&# $
  e
cila eshte e parapar edhe me nenin XIV.
b)Vendet antare mund ti aplikojne kufizimet devizore m  $   $m
.
c)Ne rastet nese FMN e #m

& 
%  

, &#  $ $ m 



% #  &# atehere vendet antare munden perkoesisht ti aplikojne kufizimet
devizore ndaj asaj devize.
d)vendet antare mund ti aplikojne kufizimet devizore & &  
 %$ 
   +.).
Kufizimet devizore i kane shfrytezuar si  %  &  m
$
$$ si vendet e zhvilluara ashtu edhe vendet ne zhvillim, e sidomos vendet e
shkatruara nga lufta.

Struktura e rezervave monetare (Likuiditeti Nder.)


Rezervat monetare ne fillim ishin  '   &#    &#   *&,
dhe mund te themi se ari # $m    (   . Mirpo me
vone me zhvillimin e tregtise boterore, & 
%  
  
 # $  


m 
 


m 
 


    $%   $% 4 $ '

%  m &   m* & $  , dhe


perveq arit si rezerva monetare nderkombetare llogariten edhe devizat konvertibile.
Likuiditeti nderkombetare varet prej rezervave te arit dhe te devizave (rezervat
monetare), pra prej ketyre dy komponenteve. 3$%& & $   m 2 
*#    
 &m  *     & &#  
 %&
 m &  m m* & $  4  & m  %
  &'  

   m*
Rezervat monetare perbehen nga ari monetar &# 
%  #%  '  
$ $, mirpo jo kerkesat ne qdo valute te huaj por vetem kerkesat ne valutat qe jane
konvertibile ne qdo valute tjeter dhe ne ari. ,m +.) m 2     
(   

*  &# &

   $.

Dobesite dhe veshtiresite e sistemit te bretton woodsit


Gjate viteve 1960-1971 SMN-ja eshte ballafaquar me veshtiresi te medha siq jane:
kriza valutore, deficitet ne bilancin e pagesave ne vendet e zhvilluara, jolikuiditeti
nderkombetare, etj. Dobesite e sistemit te bretton woodsit jane:
!   +.) %$ #  m(     4  2 # &   $
, pra disa shtete si dhe valutat e tyre ishin ne pozita te privilegjuara ne pagesat
nderkombetare, kjo ka te bej me shume me dollarin amerikan. Pastaj sistemi i votimit ne
FMN ishte ne anen e SHBA-se sepse SHBA-ja e kishte numrin me te madh te votes sepse
kishin edhe kuoten me te madhe ne FMN.
2)SMN i bretton woodsit nuk e kishte pershtatur mekanizmin dhe instrumentet e tij
kerkesave per zhvillimit me te shpejtur te shteteve ne zhvillim.
3)Problemi i likuiditetit nderkombetare ne vitet e 60-eta ishte mjaft aktuale, pra
vellimi i mjeteve ishte i pamjaftueshem per mbulimin e financimit te deficitit te bilancit
te pagesave te shteteve antare te FMN-se., ETJ.

Kriza e sistemit monetare nderkombetare


Kriza e SMN-se eshte paraqitur ne fillim te vitit 1960, kur u pa se SMN-ja eshte
joadektuate per ruajtjen e stabilitetit te qarkullimit te pagesave nderkombetare dhe se nuk
iu pergjigjte ecurive ekonomike nderkombetare. Shkaqet kryesore te krizes se SMN-se
ishin:
)& #  '  $$    #  (#

%  $m

± Me zhvillimin ekonomik te shteteve te Evropes Perendimore ndikimi i tyre u be me i
madh ne mardheniet ekonomike nderkombetare, dhe keshtu  (    
#  7 m " &  dhe ato zvoglohen ne SHBA. Dhe keto konflikte
monetare gjate viteve te 60-ta ne mes te SHVA dhe EP paraqesin luften per sundimin e
tregjeve te reja ne bote dhe per rritjen e rolit te tyre ne kembimin nderkombetare.

m 
 


m 
 


 (  8

  ± Dollari i SHBA-se sipas FMN-se ishte caktuar si komponente e


rezervave monetare i cili edhe sherbeu si emrues i perbashket per shprehjen e paritetit te
valutave te tjera dhe i cili mbahej nga vendet si mjet i likuiditetit nderkombetare. Ne
fillim te viteve 60-ta dollari i SHBA-ve seriozisht pesoi krize dhe keshtu ajo shkaktoi
jostabilitetin e SMN-se. Krizen e dollarit e shkaktuan keta faktore te brendshem:
!2  m& m    *& $$ e cila u shpreh me renien e
produktivitetit, ne ngritjen e qmimeve, ne rritjen e tatimeve dhe keshtu u shkaktua
inflacioni i dollarit.
!)&# %# $4
%'   &# &#    $$.
!8'   m # #  
   m*  ,-.
&!/*
  m # #  (       kurse ne anen tjeter rritja e
kerkesave te dollarit te SHBA-se nga vendet tjera.
Te gjthe keto faktore kane ndikuar ne humbjen e besimit ne stabilitetin e dollarit
amerikan. Periudha prej vitit 1960-1971 konsiderohet si periudhe e krizes se dollarit. Dhe
gjate kesaj periudhe deficiti i madh ne bilancin e pagesave te SHBA-ve eshte shkaku
kryesor i humbjes se besimit per dollarin amerikan.
 (    ± Ne vitin 1961 shtetet e zhvilluara kapitaliste me iniciativen e SHBA-
se #
  #%2%%  9m%
   :. Keto shtete ne fillim siguruan 270
milion dollare ne ari, me qellim qe te mbrojne qmimin zyrtar te arit prej 35 dollaresh per
nje unce ari, perkatesisht per te penguar qe qmimi te mos ngritet as te mos zbritet teper ne
krahasim me qmimin zyrtar. Pra krizen e arit e kane shkaktuar $m  $
  , 2  
  , (*
  (      , (*
 
m &#    m #$$  2  %
, si dhe   $ $    m
2

 m$%
.

Reforma e SMN-se

m