You are on page 1of 16

c 

V V
  V
  VV V
  V
ViÖt Nam lµ mét quèc gia n»m trong khu vùc §«ng Nam ¸, cã truyÒn thèng
v¨n ho¸ l©u ®êi, cã lÞch sö hµng ngµn n¨m dùng n-íc vµ gi÷ n-íc. ViÖt Nam
cã 54 d©n téc anh em cïng sinh sèng trªn mét l·nh thæ víi v¨n hãa, t«n gi¸o,
tÝn ng-ìng truyÒn thèng kh¸c nhau mang ®Ëm b¶n s¾c téc ng-êi. Mçi d©n
téc, mçi nÒn v¨n hãa trong céng ®ång d©n téc ViÖt Nam ®Òu cã nh÷ng
s¾c th¸i riªng, song l¹i gièng nhau ë mét ®iÓm lµ ®Òu cã tËp tôc thê ®a
thÇn.
Vµo buæi ®Çu C«ng nguyªn, khi PhËt gi¸o vµo ViÖt Nam dï b»ng
®-êng biÓn tõ Ên §é ®Õn hay b»ng ®-êng bé tõ Trung Quèc sang, ng-êi
ViÖt Nam kÕt hîp tiÒm thøc t«n gi¸o, tÝn ng-ìng b¶n ®Þa víi PhËt gi¸o ®Ó
t¹o nªn mét PhËt mÉu Man N-¬ng vµ HÖ thèng chïa Tø Ph¸p (Ph¸p V©n,
Ph¸p Vò, Ph¸p L«i vµ Ph¸p §iÖn). HÖ thèng thê Tø Ph¸p lµ mét t«n gi¸o b¶n
®Þa víi sù gãp mÆt cña ®¹o PhËt kÕt hîp víi c¸c yÕu tè tÝn ng-ìng nguyªn
thuû, thê cóng c¸c n÷ thÇn n«ng nghiÖp vµ sïng b¸i c¸c hiÖn t-îng tù nhiªn
nh- m©y, m-a, sÊm, chíp cña ng-êi ViÖt.
Tõ thÕ kû X, tÝn ng-ìng ®a thÇn cïng víi viÖc kÕt hîp nhuÇn nhuyÔn
gi÷a PhËt, Nho vµ L·o gi¸o vµo trong t«n gi¸o ®-îc gäi lµ ´   

 hay ´  
. HÖ thèng Tam gi¸o trë thµnh mét hÖ thèng
t©m linh mang ®Ëm s¾c th¸i d©n téc ViÖt Nam.
§Õn thÕ kû XV, sau khi lªn ng«i, nhµ Lª ®· kh«ng sö dông PhËt gi¸o
nh- mét chç dùa tinh thÇn cho x· héi mµ dïng hÖ t- t-ëng Nho gi¸o lµm
träng. Ng«i ®×nh lµng trë thµnh vþ trÝ trung t©m thay cho ng«i chïa. ë mçi
lµng, mçi khu vùc, ng-êi d©n chän ra cho m×nh mét vÞ thÇn Thµnh hoµng
®Ó thê trong ®×nh. ThÇn Thµnh hoµng kh«ng nhÊt thiÕt ph¶i lµ ng-êi cã
chøc cã quyÒn, cã c«ng lao to lín, cã h×nh d¸ng uy nghi ®¹o m¹o, mµ lµ vÞ
thÇn ®-îc ng-êi d©n t«n vinh vµ cã thÓ phï hé ®é tr× cho d©n lµng. Tôc thê
Thµnh hoµng lµng lµ sù chiÕt trung, sù pha trén gi÷a tÝn ng-ìng míi víi tôc
thê cóng tæ tiªn vèn cã trong t- duy ng-êi
ViÖt.
Vµo thÕ kû thø XVI, §¹o C«ng gi¸o th©m nhËp vµo l·nh thæ ViÖt
Nam vµ ng-êi ViÖt Nam b¾t ®Çu lµm quen víi mét t«n gi¸o mang s¾c th¸i
thê ®éc thÇn. Trong suèt mÊy thÕ kû, nh÷ng ng-êi C«ng gi¸o ViÖt Nam tin
theo Chóa Trêi ®· ph¶i bá hÕt c¸c tÝn ng-ìng thê cóng cò trong ®ã cã viÖc
thê cóng «ng cha, tæ tiªn cña m×nh. Cho ®Õn ®Çu nh÷ng n¨m 70 cña thÕ
kû XX, tÝn ng-ìng thê cóng tæ tiªn míi trë l¹i víi ng-êi C«ng gi¸o ViÖt Nam.
Nh- vËy, hÖ thèng cÊu tróc tÝn ng-ìng, t«n gi¸o cña ng-êi ViÖt Nam
®-îc t¹o ra tõ c¸c luång tÝn ng-ìng, t«n gi¸o kh¸c nhau. §ã lµ: tÝn ng-ìng b¶n
®Þa vµ tôc thê ®a thÇn; t«n gi¸o ngo¹i sinh (lµ nh÷ng t«n gi¸o ®-îc sinh ra
tõ n-íc ngoµi nh-: PhËt gi¸o, C«ng gi¸o, Tin lµnh, Håi gi¸o..., råi sau ®ã ®-îc
truyÒn b¸ vµo ViÖt Nam); t«n gi¸o néi sinh (lµ t«n gi¸o ®-îc h×nh thµnh
ngay ë ViÖt Nam nh-: ®¹o Cao ®µi, PhËt gi¸o Hoµ H¶o, ®¹o Tø ¢n HiÕu
NghÜa...) vµ c¸c hiÖn t-îng t«n gi¸o míi. Trong qu¸ tr×nh truyÒn b¸, c¸c t«n
gi¸o ngo¹i sinh lu«n ph¶i thÝch øng víi h×nh th¸i v¨n ho¸ tÝn ng-ìng cña
ng-êi ViÖt Nam, do vËy còng cã nhiÒu biÕn ®æi, kh«ng cßn nguyªn d¹ng
nh- tr-íc n÷a, hay nãi c¸ch kh¸c lµ c¸c t«n gi¸o
ngo¹i sinh khi vµo ViÖt Nam ®· ®-îc v¨n ho¸ ViÖt Nam ®ång ho¸.
Dï lµ t«n gi¸o ngo¹i sinh hay néi sinh th× tÝn ®å c¸c t«n gi¸o nµy vÉn
bÞ chi phèi bëi hÖ thøc ®a thÇn gi¸o, bëi tinh thÇn bao dung t«n gi¸o,
®øng vÒ phÝa d©n téc. Yªu n-íc lµ mét truyÒn thèng quý b¸u cña c¸c tÝn
®å vµ tuyÖt ®¹i ®a sè chøc s¾c t«n gi¸o ë ViÖt Nam. H¬n ai hÕt, ®ång
bµo c¸c t«n gi¸o hiÓu rÊt râ r»ng Tæ quèc cã ®éc lËp, t«n gi¸o míi tù do.
Lµ mét n-íc ®a t«n gi¸o nh-ng tÝn ®å c¸c t«n gi¸o ë ViÖt Nam nh×n
chung ®Òu g¾n bã víi d©n téc, ®ång thêi lµ mét nh©n tè x· héi vµ v¨n ho¸
tÝch cùc gãp phÇn lµm cho nÒn v¨n 12 ho¸ ViÖt Nam phong phó, ®a d¹ng
vµ ®Æc s¾c. ViÖt Nam cßn lµ mét ®Êt n-íc rÊt «n hßa trong quan hÖ gi÷a
c¸c t«n gi¸o; cã truyÒn thèng ®oµn kÕt t«n gi¸o, ®oµn kÕt toµn d©n trong
qu¸ tr×nh dùng n-íc vµ gi÷ n-íc. ViÖc chung sèng hoµ b×nh vµ bao dung
gi÷a c¸c t«n gi¸o cïng víi tÝnh nh©n ¸i, nh©n b¶n cña con ng-êi vµ x· héi
ViÖt Nam ®· t¹o ra mét bøc tranh sinh ®éng vÒ tÝn ng-ìng, t«n gi¸o ë ViÖt
Nam: thuÇn tuý nh-ng phong phó, ®an xen nh-ng kh«ng m©u thuÉn. §Æc
biÖt, ë ViÖt Nam ngµy nay, sù hoµ thuËn gi÷a c¸c t«n gi¸o vµ Nhµ n-íc ®·
thÓ hiÖn rÊt râ. V× thÕ, ë ViÖt Nam kh«ng x¶y ra xung ®ét t«n gi¸o. §¹i
®oµn kÕt toµn d©n téc trong ®ã cã ®oµn kÕt c¸c t«n gi¸o lµ nguån søc
m¹nh vµ lµ nh©n tè quyÕt ®Þnh b¶o ®¶m th¾ng lîi cña sù nghiÖp x©y
dùng vµ b¶o vÖ Tæ quèc.

«
V
  V
«   
§¹o PhËt truyÒn vµo ViÖt Nam tõ nh÷ng n¨m ®Çu C«ng nguyªn. Vµo thêi
kú ®ã ë Luy L©u (thuéc huyÖn ThuËn Thµnh, tØnh B¾c Ninh ngµy nay)
®· cã mét trung t©m PhËt gi¸o kh¸ phån thÞnh.
Thêi kú ®Çu, PhËt gi¸o ®-îc truyÒn b¸ vµo ViÖt Nam chñ yÕu trùc
tiÕp tõ Ên §é qua ®-êng biÓn cïng víi c¸c th-¬ng nh©n, mét sè t¨ng sü Ên
§é vµ Trung ¸ sang truyÒn gi¸o ë ViÖt Nam nh- Ma-ha-kú-vùc
(Mahajivaka), Kh-u-®a-la (K sudra), vµo cuèi thÕ kû thø II sau C«ng
nguyªn, sau ®ã lµ Kh-¬ng T¨ng Héi, Chi L-¬ng C-¬ng (Kalyana - Siva) vµo
gi÷a thÕ kû thø III sau C«ng nguyªn vµ ®Õn thÕ kû thø IV sau C«ng
nguyªn lµ §¹t-ma-®Ò-bµ
(Dharmadeva).
Tõ thÕ kû V ®Õn thÕ kû X, do hoµn c¶nh lÞch sö, PhËt gi¸o ViÖt
Nam dÇn dÇn chÞu ¶nh h-ëng cña PhËt gi¸o Trung Quèc. Tõ thÕ kû X
®Õn thÕ kû XV, PhËt gi¸o ViÖt Nam cã b-íc ph¸t triÓn míi cïng víi nÒn ®éc
lËp cña d©n téc. D-íi thêi §inh - Lª (tõ cuèi thÕ kû X ®Õn ®Çu thÕ kû XI),
thËm chÝ mét sè nhµ s- ®-îc tham dù viÖc triÒu chÝnh. Thêi Lý - TrÇn (tõ
®Çu thÕ kû XI ®Õn cuèi thÕ kû XIV) lµ thêi kú cùc thÞnh cña PhËt gi¸o ë
ViÖt Nam, nhiÒu nhµ s- ®· phß vua gióp n-íc. PhËt gi¸o ®-îc coi lµ quèc
®¹o, chïa chiÒn ®-îc x©y dùng vµ tu bæ; t- t-ëng PhËt gi¸o, tæ chøc còng
nh- hµnh ®¹o ®-îc ph¸t triÓn, ngay c¶ mét sè vÞ vua còng xuÊt gia tu hµnh.
Vua TrÇn Nh©n T«ng lµ ng-êi s¸ng lËp ra ThiÒn ph¸i Tróc L©m Yªn Tö
mang b¶n s¾c ViÖt Nam víi tinh thÇn s¸ng t¹o, dung hîp vµ nhËp thÕ. Tõ
thÕ kû XV, vÞ trÝ cña PhËt gi¸o dÇn dÇn nh-êng chç cho Nho gi¸o. Tuy
nhiªn, PhËt gi¸o vÉn lµ mét t«n gi¸o quan träng trong Tam gi¸o ®ång
nguyªn.
PhËt gi¸o Nam T«ng truyÒn vµo phÝa Nam cña ViÖt Nam tõ thÕ kû
thø IV sau C«ng nguyªn. TÝn ®å PhËt gi¸o Nam T«ng chñ yÕu lµ ®ång
bµo d©n téc Kh¬-me, tËp trung ë ®ång b»ng s«ng Cöu Long nªn gäi lµ
PhËt gi¸o Nam T«ng Kh¬-me. PhËt gi¸o Nam T«ng Kh¬-me cã nhiÒu ®ãng
gãp vµo c«ng cuéc x©y dùng vµ b¶o vÖ ®Êt n-íc. Trong thêi kú chèng x©m
l-îc, c¸c tÝn ®å, chøc s¾c PhËt gi¸o Nam T«ng Kh¬-me ®· tÝch cùc tham
gia c¸c phong trµo ®Êu tranh giµnh ®éc lËp cho Tæ quèc. Tõ n¨m 1981,
sau Héi nghÞ §¹i biÓu Thèng nhÊt PhËt gi¸o cïng víi c¸c tæ chøc, hÖ ph¸i
PhËt gi¸o kh¸c, PhËt gi¸o Nam T«ng Kh¬-me ®· tham gia vµo ng«i nhµ
chung Gi¸o héi PhËt gi¸o ViÖt Nam. HiÖn nay PhËt gi¸o Nam T«ng Kh¬-me
cã 452 ng«i chïa, h¬n 1 triÖu tÝn ®å vµ gÇn 9.000 chøc s¾c. Ngoµi ra, ë
ViÖt Nam cßn cã kho¶ng 500 chøc s¾c PhËt gi¸o Nam T«ng trong ®ång
bµo d©n téc Kinh ë mét sè tØnh miÒn Trung vµ §«ng Nam Bé.
Trong qu¸ tr×nh du nhËp vµ ph¸t triÓn, PhËt gi¸o ®· chøng tá lµ t«n
gi¸o hßa b×nh, dung hîp víi c¸c tÝn ng-ìng b¶n ®Þa, lu«n lu«n g¾n bã,
®ång hµnh cïng d©n téc trong qu¸ tr×nh dùng n-íc vµ gi÷ n-íc.
§Çu thÕ kû XX tr-íc sù biÕn ®æi lín vÒ kinh tÕ, v¨n ho¸, x· héi.,
phong trµo chÊn h-ng PhËt gi¸o ®· diÔn ra ë nhiÒu n-íc ch©u ¸ nh- Trung
Quèc, NhËt B¶n... trong ®ã cã ViÖt Nam. X  c  X  
ë ViÖt Nam ngoµi ý nghÜa t«n gi¸o cßn cã ý nghÜa chÝnh trÞ - x· héi tÝch
cùc, g¾n víi cuéc ®Êu tranh gi¶i phãng d©n téc.
Phong trµo ChÊn h-ng PhËt gi¸o diÔn ra ®Çu tiªn ë Sµi Gßn vµo n¨m
1920 g¾n víi tªn tuæi cña c¸c nhµ s- tiªn phong nh- Kh¸nh Hoµ, ThiÖn
ChiÕu..., sau ®ã lan ra miÒn Trung vµ miÒn B¾c víi sù tham gia cña c¸c
nhµ s-: Hoµ th-îng Gi¸c Tiªn, Th-îng to¹ Tè Liªn, Th-îng to¹ TrÝ H¶i... vµ c¸c
c- sÜ Lª §×nh Th¸m, NguyÔn N¨ng Quèc, Phan KÕ BÝnh, TrÇn
V¨n Gi¸p...
NhiÒu tæ chøc PhËt gi¸o ra ®êi trong thêi kú nµy ë ba miÒn, trong
®ã cã s¸u tæ chøc quan träng nhÊt. ë miÒn Nam cã: '    
 X  (thµnh lËp n¨m 1930), '  ´ (thµnh lËp n¨m
1951). ë miÒn Trung cã:  X   (thµnh lËp n¨m 1932), ' 
´ ´ (thµnh lËp n¨m 1949). ë miÒn B¾c cã: ' X   
(thµnh lËp n¨m 1934), ' c  !"´(thµnh lËp
n¨m 1949) vµ n¨m 1950 ®æi tªn thµnh ' ´.
N¨m 1951, c¸c tæ chøc PhËt gi¸o nãi trªn ®· häp t¹i HuÕ ®Ó thèng
nhÊt lËp ra ´ X   . §©y ®-îc coi lµ cuéc vËn ®éng
thèng nhÊt ®Çu tiªn vµ quan träng tronglÞch sö PhËt gi¸o ë ViÖt Nam vÒ
mÆt tæ chøc.
Phong trµo ChÊn h-ng PhËt gi¸o kÐo dµi ®Õn n¨m 1954. TuyÖt ®¹i
bé phËn t¨ng ni, PhËt tö vÉn gi÷ ®-îc truyÒn thèng yªu n-íc, g¾n bã víi d©n
téc, vÉn gi÷ nÕp tu hµnh theo s¬n m«n, t«ng ph¸i vµ tÝch cùc tham gia
®ãng gãp søc ng-êi, søc cña vµo th¾ng lîi cña cuéc C¸ch m¹ng Th¸ng T¸m
n¨m 1945 vµ cuéc kh¸ng chiÕn chèng thùc d©n x©m l-îc. §«ng ®¶o t¨ng
ni, PhËt tö tham gia MÆt trËn ViÖt Minh, MÆt trËn Liªn ViÖt. NhiÒu chïa
lµ c¬ së ho¹t ®éng hoÆc lµ n¬i nu«i giÊu c¸n bé c¸ch m¹ng. §Æc biÖt ë
Nam Bé, tæ chøc X   # $®· thu hót rÊt ®«ng t¨ng ni tham gia
c¸c ho¹t ®éng yªu n-íc.
Sau n¨m 1954, ®Êt n-íc bÞ chia c¾t, t×nh h×nh PhËt gi¸o ë hai miÒn
cã nhiÒu thay ®æi:
Ӣ miÒn B¾c, th¸ng 9-1957, c¸c t¨ng ni tiªu biÓu ®· tiÕn hµnh cuéc
vËn ®éng thµnh lËp mét tæ chøc míi. Th¸ng 3 n¨m 1958, §¹i héi §¹i biÓu
PhËt gi¸o miÒn B¾c ®· nhÊt trÝ thµnh lËp ' X  ´ $ 
  víi môc ®Ých "Hßa hîp t¨ng ni, c- sÜ, c¸c nhµ nghiªn cøu PhËt häc
®Ó: Ho»ng d-¬ng PhËt ph¸p, lîi l¹c quÇn sinh, phông sù Tæ quèc, b¶o vÖ
hoµ b×nh". Tõ khi ra ®êi, ngoµi ho¹t ®éng t«n gi¸o, Héi PhËt gi¸o Thèng
nhÊt ViÖt Nam ®· tÝch cùc tham gia ho¹t ®éng x· héi vµ c¸c phong trµo yªu
n-íc; ®ãng gãp tÝch cùc vµo sù nghiÖp x©y dùng vµ b¶o vÖ Tæ quèc ë
miÒn B¾c, ®Êu tranh chèng ngo¹i x©m, gi¶i phãng miÒn Nam, thèng nhÊt
®Êt n-íc. ViÖc ra ®êi vµ c¸c ho¹t ®éng tÝch cùc cña Héi lµ b-íc chuyÓn
quan träng trong lÞch sö g¾n bã víi d©n téc cña PhËt gi¸o ë miÒn B¾c.
Ӣ miÒn Nam, tõ n¨m 1954 ®Õn n¨m 1975, ®· ra ®êi hµng chôc tæ chøc
PhËt gi¸o nh-: T¨ng giµ Nguyªn thuû, KhÊt sÜ, Thiªn Thai gi¸o Qu¸n t«ng,
Héi PhËt häc Nam ViÖt... Sau khi chÕ ®é Ng« §×nh DiÖm sôp ®æ, Gi¸o
héi PhËt gi¸o ViÖt Nam Thèng nhÊt ®-îc thµnh lËp n¨m 1964 trªn c¬ së tËp
hîp mét sè tæ chøc, hÖ ph¸i PhËt gi¸o mµ nßng cèt lµ Tæng héi PhËt gi¸o
ViÖt Nam. Sau mét thêi gian ho¹t ®éng, Gi¸o héi PhËt gi¸o ViÖt Nam
Thèng nhÊt b¾t ®Çu cã sù ph©n rÏ, mét bé phËn nhá bÞ lîi dông phôc vô
môc ®Ých chÝnh trÞ cña ngo¹i bang ®· t¸ch ra ho¹t ®éng riªng, bÞ chi phèi
bëi nh÷ng khuynh h-íng tiªu cùc; nh-ng tuyÖt ®¹i ®a sè t¨ng ni vµ PhËt tö
g¾n bã víi d©n téc, tiÕp tôc duy tr× truyÒn thèng yªu n-íc, tham gia vµo sù
nghiÖp gi¶i phãng miÒn Nam, thèng nhÊt ®Êt n-íc.
Sau n¨m 1975, Gi¸o héi PhËt gi¸o ViÖt Nam Thèng nhÊt vÉn ho¹t
®éng ë ViÖt Nam, tiÕp tôc thùc hiÖn Phong trµo ChÊn h-ng PhËt gi¸o
trong ®iÒu kiÖn ®Êt n-íc hoµn toµn thèng nhÊt; ®«ng ®¶o t¨ng ni, PhËt tö
cã t©m nguyÖn thèng nhÊt c¸c tæ chøc hÖ ph¸i PhËt gi¸o thµnh mét gi¸o
héi chung vµ c¬ duyªn thuËn lîi cho viÖc thùc hiÖn t©m nguyÖn ®ã ®·
®Õn. Th¸ng 2-1980,   
 ´ $   X    ®-îc thµnh lËp
gåm 33 vÞ t¨ng ni, c- Sü ®¹i diÖn cho c¸c hÖ ph¸i PhËt gi¸o c¶ n-íc. Th¸ng
11-1981, Héi nghÞ §¹i biÓu Thèng nhÊt PhËt gi¸o ®· ®-îc tæ chøc t¹i Thñ
®« Hµ Néi víi sù tham dù cña 165 ®¹i biÓu t¨ng ni, c- sÜ ®¹i diÖn cho 9 tæ
chøc, hÖ ph¸i trong c¶ n-íc gåm: Gi¸o héi PhËt gi¸o ViÖt Nam Thèng nhÊt,
Héi PhËt gi¸o Thèng nhÊt ViÖt Nam, Gi¸o héi PhËt gi¸o Cæ truyÒn
ViÖt Nam, Ban Liªn l¹c PhËt gi¸o Thµnh phè Hå ChÝ Minh, Gi¸o héi T¨ng
giµ Nguyªn thuû ViÖt Nam, Héi §oµn kÕt S- s·i Yªu n-íc T©y Nam Bé, Gi¸o
héi T¨ng giµ KhÊt sÜ ViÖt Nam, Gi¸o héi Thiªn Thai gi¸o Qu¸n t«ng, Héi
PhËt häc Nam ViÖt.
Héi nghÞ ®· nhÊt trÝ thµnh lËp %   X      , th«ng
qua HiÕn ch-¬ng vµ ®-êng h-íng ho¹t ®éng   & &  '(    c )
 * +, ®ång thêi bÇu ra c¬ quan l·nh ®¹o cña Gi¸o héi lµ Héi ®ång
Chøng minh vµ Héi ®ång TrÞ sù. Trong lêi kªu gäi cña Héi nghÞ §¹i biÓu
Thèng nhÊt PhËt gi¸o ViÖt Nam do Hßa th-îng ThÝch TrÝ Thñ, thay mÆt
§oµn Chñ tÞch Héi nghÞ ®äc t¹i chïa Qu¸n Sø, Hµ Néi ngµy 7-11-1981, cã
®o¹n-´  . /!X 0) 1 1´ 
 1 /23/24   25    6 
   
1  ! X  0       7 )  %   X   
      8   
 8   X         9
:  
9

Sau sù kiÖn cã ý nghÜa träng ®¹i trong lÞch sö PhËt gi¸o ViÖt Nam,
t¨ng ni, PhËt tö trong c¶ n-íc tiÕp tôc ph¸t huy truyÒn thèng yªu n-íc ®Ó "hé
tr× Ho»ng d-¬ng PhËt ph¸p, phôc vô Tæ quèc ViÖt Nam, gãp phÇn ®em l¹i
hoµ b×nh, an l¹c cho thÕ giíi". TuyÖt ®¹i ®a sè t¨ng ni ®· tiÕp tôc tÝch cùc
gãp phÇn x©y dùng Gi¸o héi PhËt gi¸o ViÖt Nam ngµy mét tr-ëng thµnh,
kh¼ng ®Þnh vÞ trÝ cña m×nh trong lßng d©n téc. Gi¸o héi PhËt gi¸o ViÖt
Nam
®· tr¶i qua 5 kú §¹i héi. §¹i héi lÇn I n¨m 1981, §¹i héi lÇn II n¨m 1987, §¹i
héi lÇn III n¨m 1992, §¹i héi lÇn IV n¨m 1997 vµ §¹i héi lÇn V n¨m 2002. §¹i
lÔ PhËt ®¶n n¨m 2006 (PhËt lÞch 2550) t¹i chïa VÜnh Nghiªm, thµnh phè
Hå ChÝ Minh.
Tæ chøc cña Gi¸o héi PhËt gi¸o ViÖt Nam hiÖn nay ®-îc x©y dùng
theo c¬ cÊu: cÊp Trung -¬ng cã Héi ®ång Chøng minh vµ Héi ®ång TrÞ
sù, víi 11 ban chuyªn m«n nh-: Ban T¨ng sù, Ban Gi¸o dôc T¨ng ni, Ban
H-íng dÉn PhËt tö, Ban Ho»ng ph¸p, Ban Nghi lÔ, Ban V¨n ho¸, Ban Kinh
tÕ - Tµi chÝnh, Ban Tõ thiÖn X· héi, Ban PhËt gi¸o Quèc tÕ, ViÖn Nghiªn
cøu PhËt häc ViÖt Nam vµ V¨n phßng.
D-íi cÊp Trung -¬ng lµ c¸c Ban TrÞ sù tØnh, thµnh héi vµ Ban §¹i
diÖn huyÖn (quËn) vµ §¹i diÖn ë x· (ph-êng). §¬n vÞ c¬ së cña Gi¸o héi
PhËt gi¸o ViÖt Nam lµ c¸c chïa, tù viÖn, tÞnh x¸, tÞnh thÊt, niÖm PhËt
®-êng. PhËt gi¸o ViÖt Nam cã bÒ dÇy lÞch sö gÇn hai chôc thÕ kû. Ngµy
nay tÝn ®å, t¨ng ni PhËt gi¸o c¶ n-íc d-íi sù l·nh ®¹o cña Gi¸o héi PhËt gi¸o
ViÖt Nam ®· vµ ®ang cã nh÷ng ®ãng gãp quan träng vµo c«ng cuéc ®æi
míi cña ®Êt n-íc.
« « 
 
Tõ nh÷ng thËp niªn ®Çu cña thÕ kû XVI ë ViÖt Nam ®· cã c¸c gi¸o sÜ
ph-¬ng T©y ®Õn truyÒn gi¸o. S¸ch  (
3 ;0´ c
  chÐp r»ng:    
< 7  = ´  ´ > ?@@  ´( 
!3 A 4      ( ! B  >B  ;A
B
< 2C 7  D

 % 5 c<E F    c 7! ´


=:  % ´ G>
3 8         
3 A. NhiÒu nhµ nghiªn cøu sö häc C«ng gi¸o lÊy n¨m 1533 lµ thêi mèc
®¸nh dÊu viÖc truyÒn ®¹o C«ng gi¸o vµo ViÖt Nam. TiÕp theo ®ã, n¨m
1550, linh môc Gaspar da Santa Cruz ®Õn gi¶ng ®¹o t¹i Hµ Tiªn; n¨m
1558, c¸c linh môc kh¸c nh- LuÝs de Fonseca, GrÐgoire de la Motte truyÒn
gi¸o ë miÒn Trung; n¨m 1583, c¸c linh môc Diego Doropesa, Pedro Ortiz
®Õn truyÒn gi¸o ë vïng ven biÓn Qu¶ng Ninh... Thêi kú tõ n¨m 1533 ®Õn
n¨m 1614, chñ yÕu lµ c¸c gi¸o sÜ dßng Phan-xi-c« (Order of Friars Minor)
thuéc Bå §µo Nha vµ dßng §a Minh (Order of Preachers) thuéc T©y Ban
Nha ®i theo nh÷ng thuyÒn bu«n vµo ViÖt Nam, nh-ng do kh«ng quen
th«ng thæ, ch-a th¹o ng«n ng÷ nªn viÖc truyÒn gi¸o kh«ng mÊy kÕt qu¶.
Tõ n¨m 1615 ®Õn n¨m 1665, c¸c gi¸o sÜ dßng Tªn (Society of Jesus) thuéc
Bå §µo Nha tõ Macao (Macau, Trung Quèc) vµo ViÖt Nam ho¹t ®éng ë c¶
§µng Trong (nam s«ng Gianh), §µng Ngoµi (b¾c s«ng Gianh). ë §µng
Trong cã c¸c linh môc Francesco Buzomi, Diego Carvalho, Francisco de
Pina vµ Alexandre de Rhodes (quen gäi lµ cha §¾c Lé). ë §µng Ngoµi cã
linh môc Pedro Marques, Gaspar d Amaral, Antonio Barbosa,...
§Æc biÖt lµ linh môc Alexandre de Rhodes ®· dïng ký tù La-tinh ®Æt
hÖ ch÷ viÕt míi gãp phÇn h×nh thµnh ch÷ quèc ng÷ nh- ngµy nay, hç trî
rÊt tÝch cùc cho viÖc truyÒn ®¹o. Theo tµi liÖu cña Gi¸o héi C«ng gi¸o,
sau 37 n¨m truyÒn gi¸o ë §µng Ngoµi víi 25 linh môc, 5 trî sÜ vµ sau 50
n¨m truyÒn gi¸o ë §µng Trong víi 39 linh môc, 1 trî sÜ, c¸c gi¸o sÜ dßng Tªn
(Society of Jesus) ®· ph¸t triÓn ®-îc kho ng 100 ngµn tÝn ®å. N¨m 1850,
c n-íc cã 500.000 ng-êi theo ®¹o C«ng gi¸o vµ 227 linh môc (ë §µng Ngoµi
lµ 380.000 ng-êi vµ 147 linh môc, ë §µng Trong lµ 120.000 ng-êi vµ 80 linh
môc). VÒ mÆt tæ chøc, ®Õn nöa ®Çu thÕ kû XIX, ®¹o C«ng gi¸o ®· cã
nh÷ng biÕn ®æi quan träng: N¨m 1844, Gi¸o hoµng Gregory XVI chia gi¸o
phËn §µng Trong ra thµnh hai gi¸o phËn míi lµ T©y §µng Trong (Sµi Gßn)
gåm s¸u tØnh Nam Kú cña ViÖt Nam vµ n-íc Campuchia do gi¸m môc D.
LefÌbvre Ng·i cai qu n, gi¸o phËn §«ng §µng Trong (Qui Nh¬n) do gi¸m
môc E.T. CuÐnot ThÓ cai qu n. N¨m 1846, gi¸o phËn T©y §µng Ngoµi
còng ®-îc Gi¸o hoµng chia lµm hai gåm: T©y §µng Ngoµi (Hµ Néi) do gi¸m
môc P.A. Retord Liªu cai qu n vµ Nam §µng Ngoµi (Vinh) do gi¸m môc J.D.
Gauthier HËu cai qu n. N¨m 1848, Gi¸o hoµng l¹i chia gi¸o phËn §«ng §µng
Ngoµi thµnh hai gi¸o phËn gåm: §«ng §µng Ngoµi vµ Trung §µng Ngoµi
(Bïi Chu). N¨m 1850, Gi¸o hoµng l¹i chia gi¸o phËn §«ng §µng Trong thµnh
hai gi¸o phËn: B¾c §µng Trong (gåm mét phÇn cña tØnh Qu ng B×nh,
Qu ng TrÞ vµ Thõa Thiªn HuÕ) do gi¸m môc F.M. Pellerin Phan cai qu n
vµ gi¸o phËn §«ng §µng Trong (tõ §µ N½ng, Qui Nh¬n ®Õn Phan ThiÕt).
Gi¸o phËn T©y §µng Trong còng ®-îc chia hai: gi¸o phËn Nam Vang (gåm
n-íc Campuchia vµ c¸c tØnh Nam HËu Giang cña ViÖt Nam) do gi¸m môc
J.C. Miche MÞch cai qu n; gi¸o phËn T©y §µng Trong (tõ §ång Nai ®Õn
VÜnh Long) do gi¸m môc D. LefÌbvre Ng·i coi sãc.
Cïng víi viÖc t¨ng c-êng truyÒn gi¸o, kh«ng Ýt gi¸o sÜ Héi Thõa sai
Paris (SociÐtÐ des Missions ÐtrangÌres de Paris) cã nh÷ng ho¹t ®éng
kh«ng thuéc lÜnh vùc t«n gi¸o, l«i kÐo mét bé phËn gi¸o d©n, gi¸o sÜ tham
gia phôc vô cho ©m m-u ngo¹i x©m vµ thèng trÞ ViÖt Nam.
Sù ph¸t triÓn cña ®¹o C«ng gi¸o ë giai ®o¹n nµy ®-îc biÓu hiÖn qua
c¸c sè liÖu thèng kªsau ®©y:
N¨m 1890, ë 8 gi¸o phËn cã 648.435 tÝn ®å, 9 gi¸m môc, 575 linh
môc, tu sÜ (trong ®ã cã 356 linh môc ng-êi ViÖt Nam), 930 nhµ thê; n¨m
1910, t¨ng lªn 900.000 tÝn ®å; n¨m 1939, t¨ng lªn 1.544.765 tÝn ®å, 1.662
linh môc, tu sÜ, trong ®ã cã 1.343 linh môc lµ ng-êi ViÖt Nam, 979 gi¸o xø.
Nh- vËy, ®Õn n¨m 1913 ë ViÖt Nam cã 11 gi¸o phËn vµ 1 Phñ do·n
T«ng tßa. §Ó trî lùc cho c¸c ho¹t ®éng cña Gi¸o héi C«ng gi¸o ë ViÖt Nam,
n¨m 1925, Tßa th¸nh Vatican thiÕt lËp Tßa Kh©m sø ë §«ng D-¬ng vµ ®Æt
t¹i Phó Cam (HuÕ).
N¨m 1933, sau ®óng 400 n¨m ®¹o C«ng gi¸o truyÒn vµo ViÖt Nam,
lÇn ®Çu tiªn Tßa th¸nh Vatican phong chøc gi¸m môc cho linh môc
NguyÔn B¸ Tßng lµ ng-êi ViÖt Nam (®Õn n¨m 1975 cã 41 gi¸m môc ng-êi
ViÖt Nam ®· ®-îc tÊn phong; tõ sau 30-4-1975 ®Õn th¸ng 8-2006 cã 51
gi¸m môc lµ ng-êi ViÖt Nam ®-îc tÊn phong trong ®ã cã 4 Hång y). Sau khi
hoµ b×nh ®-îc lËp l¹i ë miÒn B¾c, ngµy 24-11-1960, Gi¸o hoµng Gioan
(John) XXIII ra S¾c chØ thiÕt lËp hµng gi¸o phÈm C«ng gi¸o ë ViÖt Nam
®ång thêi tÊt c¶ c¸c tßa gi¸m môc cña 20 gi¸o phËn ®Òu ®-îc chuyÓn tõ
"hiÖu tßa" lªn "chÝnh tßa". Tõ n¨m 1954 ®Õn n¨m 1975, ë miÒn Trung vµ
miÒn Nam mét sè gi¸o phËn míi ®-îc thµnh lËp hoÆc ®-îc chia nhá ®Ó phï
hîp cho viÖc coi sãc qu¶n lý tÝn ®å, n©ng tæng sè lªn 25 gi¸o phËn. Th¸ng
12-2005, gi¸o phËn Xu©n Léc (§ång Nai) ®-îc t¸ch thµnh 2 gi¸o phËn:
Xu©n Léc (tØnh §ång Nai) vµ Bµ Rþa (tØnh Bµ RÞa - Vòng Tµu). §Õn
nay, Gi¸o héi C«ng gi¸o ë ViÖt Nam cã 26 gi¸o phËn trong c¶ n-íc.
Cïng víi viÖc truyÒn ®¹o vµ ph¸t triÓn ®¹o ë ViÖt Nam, ®¹o C«ng gi¸o
®· gãp phÇn lµm phong phó nÒn v¨n ho¸ ViÖt Nam víi kiÓu kiÕn tróc ®éc
®¸o cña c¸c nhµ thê, tiªu biÓu lµ nhµ thê ®¸ Ph¸t DiÖm (Kim S¬n, Ninh
B×nh), nhµ thê lín Hµ Néi hay c¸c lÔ héi tiÕp thu nh÷ng nÐt ®Ñp v¨n hãa
d©n téc nh-: lÔ Thiªn Chóa gi¸ng sinh, lÔ héi La Vang (Qu¶ng TrÞ)...
N¨m 1980, Héi ®ång Gi¸m môc ViÖt Nam ®-îc thµnh lËp, bao gåm
tÊt c¶ c¸c gi¸m môc t¹i c¸c gi¸o phËn C«ng gi¸o ë ViÖt Nam. Héi ®ång Gi¸m
môc ViÖt Nam cã nhiÖm vô: 7: H !
9
C&   H 
 %   8( I   c .  2J  6    
 7 
&  & &  H  K&79 D )  <
    F24
79 8( 7
9(theo Gi¸o héi C«ng gi¸o ViÖt Nam - Niªn gi¸m n¨m
2004). Th- chung Héi ®ång Gi¸m môc ViÖt Nam 1980 ®· x¸c ®Þnh ®-êng
h-íng ho¹t ®éng cña Gi¸o héi C«ng gi¸o ViÖt Nam lµ  $X .(L 
!/8( 76  & .
2 

C¬ cÊu tæ chøc cña Héi ®ång Gi¸m môc ViÖt Nam gåm Ban Th-êng
vô víi c¸c chøc danh: Chñ tÞch, c¸c Phã Chñ tÞch, Tæng Th- ký, c¸c Phã
Tæng Th- ký vµ c¸c gi¸m môc Chñ tÞch nh÷ng ñy ban cña Héi ®ång Gi¸m
môc, nhiÖm kú IX (2004 - 2007) gåm 9 ñy ban: ñy ban Gi¸m môc vÒ Gi¸o
lý - §øc tin, ñy ban Gi¸m môc vÒ Phông tù vµ NghÖ thuËt Th¸nh, ñy ban
Gi¸m môc vÒ Th¸nh nh¹c, ñy ban Gi¸m môc vÒ Gi¸o sÜ vµ Chñng sinh, ñy
ban Gi¸m môc vÒ Tu sÜ, ñy ban Gi¸m môc vÒ Gi¸o d©n, ñy ban Gi¸m môc
vÒ Phóc ©m hãa, ñy ban Gi¸m môc vÒ V¨n hãa, ñy ban Gi¸m môc vÒ B¸c
¸i X· héi.
NhiÖm kú cña Héi ®ång Gi¸m môc lµ 3 n¨m. Tõ ngµy thµnh lËp ®Õn
nay ®· qua 9 nhiÖm kú: nhiÖm kú I (1980-1983), nhiÖm kú II (1983-1986),
nhiÖm kú III (1986-1989); nhiÖm kú IV (1989-1992), nhiÖm kú V (1992-
1995), nhiÖm kú VI (1995-1998), nhiÖm kú VII (1998-2001), nhiÖm kú VIII
(2001-2004), nhiÖm kú IX (2004-2007).
«  
Ӣ ViÖt Nam, tÝn ®å ®¹o Håi chñ yÕu lµ ng-êi Ch¨m, tËp trung ë c¸c
tØnh, thµnh phè: Hå ChÝ Minh, Ninh ThuËn, B×nh ThuËn, An Giang, T©y
Ninh, §ång Nai...
Theo t- liÖu lÞch sö, ng-êi Ch¨m ®· biÕt ®Õn ®¹o Håi tõ c¸c thÕ kû
thø X, XI. Sö nhµ Tèng (Trung Quèc) còng ghi nhËn vµo cuèi thÕ kû X,
®Çu thÕ kû XI ®· xuÊt hiÖn ®¹o Håi ë Chiªm Thµnh. Tuy nhiªn, ph¶i ®Õn
sau biÕn cè lÞch sö vµo gi÷a thÕ kû XV víi sù suy vong cña nhµ n-íc
Chiªm Thµnh, ®¹o Håi trong ng-êi Ch¨m míi biÓu hiÖn râ nÐt.
Do vÞ trÝ ®Þa lý, hoµn c¶nh truyÒn ®¹o, do ®iÒu kiÖn sèng vµ møc
®é giao l-u víi bªn ngoµi, nhÊt lµ víi thÕ giíi ®¹o Håi, ®· h×nh thµnh hai khèi
ng-êi Ch¨m theo ®¹o Håi ë ViÖt Nam:  !khèi ng-êi Ch¨m theo ®¹o Håi
ë Ninh ThuËn, B×nh ThuËn lµ khèi Håi gi¸o cò hay cßn gäi lµ c ;
 ! khèi ng-êi Ch¨m theo ®¹o Håi ë Ch©u §èc (An Giang), Thµnh phè
Hå ChÝ Minh, T©y Ninh, §ång Nai lµ khèi Håi gi¸o míi hay cßn gäi lµ c 
B;! .
Gi÷a hai khèi ng-êi Ch¨m theo ®¹o Håi cã sù kh¸c biÖt ®¸ng kÓ vÒ
mÆt t«n gi¸o, tõ kinh s¸ch ®Õn c¸c tÝn ®iÒu vµ nhÊt lµ luËt lÖ, lÔ nghi. Cã
thÓ kh¸i qu¸t mét sè ®iÓm chÝnh sau:
§¹o Håi ë Ninh ThuËn, B×nh ThuËn (Ch¨m Bµ-ni) chÞu nhiÒu ¶nh
h-ëng phong tôc tËp qu¸n, tÝn ng-ìng truyÒn thèng, nhÊt lµ sù pha trén víi
nh÷ng yÕu tè cña ®¹o Bµ-la-m«n vµ chÕ ®é mÉu hÖ.
§¹o Håi ë vïng Ch©u §èc (An Giang), Thµnh phè Hå ChÝ Minh, T©y
Ninh, §ång Nai (Ch¨m Islam) tu©n thñ ®Çy ®ñ c¸c luËt lÖ, lÔ nghi cña ®¹o
Håi. §Æc biÖt, ®¹o Håi ë ®©y cã mèi quan hÖ víi thÕ giíi Håi gi¸o qua viÖc
hµnh h-¬ng sang MÕc-ca (Mecca), cö ng-êi ®I häc ë Ma-lai-xi-a, In-®«-nª-
xi-a vµ A-rËp Xª-ót, thi x-íng Kinh C«-ran hµng n¨m...
Trong khèi Ch¨m Islam ph¶i kÓ ®Õn vai trß, ¶nh h-ëng cña ng-êi M·
Lai vµ Håi gi¸o Ma-lai-xi-a. Tuy sè ng-êi M· Lai sèng trong céng ®ång ng-êi
Håi gi¸o ë vïng Ch©u §èc kh«ng nhiÒu vµ th-êng bÞ Ch¨m ho¸, nh-ng xÐt
vÒ nhiÒu mÆt, tõ c¬ cÊu x· héi ®Õn c¸c sinh ho¹t t«n gi¸o tinh thÇn, ¶nh
h-ëng cña ng-êi M· Lai rÊt lín. Tr-íc ®©y, Kinh C«-ran (Qu¶ran) ë vïng nµy
®-îc ®äc b»ng tiÕng A-rËp nh-ng b×nh gi¶ng b»ng tiÕng M· Lai. Nh÷ng
chøc s¾c, thµy d¹y kinh C«-ran phÇn lín lµ ng-êi M· Lai. C¸c Ên phÈm t«n
gi¸o còng ®-îc ®-a tõ Ma-lai-xi-a sang.
N¨m 1991, nh÷ng ng-êi theo ®¹o Håi ë Thµnh phè Hå ChÝ Minh lËp
ra Ban §¹i diÖn Céng ®ång Håi gi¸o gåm 7 thµnh viªn víi nhiÖm kú lµ 4
n¨m
Tõ n¨m 1992 ®Õn nay, Ban §¹i diÖn Céng ®ång Håi gi¸o Thµnh phè
Hå ChÝ Minh ®· qua ba nhiÖm kú: nhiÖm kú I (1992-1996), nhiÖm kú II
(1996-2000), nhiÖm kú III (2000-2006). §Çu n¨m 2004, ®¹o Håi ë An Giang
còng lËp Ban VËn ®éng vµ ®· tæ chøc §¹i héi §¹i biÓu vµo cuèi n¨m 2004,
thµnh lËp Ban §¹i diÖn Céng ®ång Håi gi¸o tØnh An Giang.
Sè l-îng tÝn ®å ®¹o Håi ë ViÖt Nam kh«ng nhiÒu nh-ng ®¹o Håi l¹i
g¾n chÆt víi d©n téc Ch¨m, mét d©n téc cã nh÷ng ®Æc ®iÓm riªng vÒ
lÞch sö vµ v¨n ho¸. MÆc dï ®¹o Håi trong ng-êi Ch¨m cã sù kh¸c biÖt nh-ng
nã ®· gãp phÇn t¹o thªm nÐt ®Æc s¾c vÒ v¨n ho¸ vµ phong tôc tËp qu¸n
cña d©n téc Ch¨m, còng nh- gãp phÇn vµo sù ®a d¹ng cña nÒn v¨n ho¸ ®a
d©n téc ViÖt Nam.
«    
§¹o Tin lµnh cã mÆt ë ViÖt Nam muén h¬n so víi c¸c t«n gi¸o tõ bªn ngoµi
du nhËp vµo, kho¶ng cuèi thÕ kû XIX, ®Çu thÕ kû XX, do tæ chøc Liªn
hiÖp Phóc ©m TruyÒn gi¸o (The Christian and Missionary Alliance - CMA)
truyÒn vµo
N¨m 1887, môc s- tiÕn sÜ A.B. Simpson - ng-êi s¸ng lËp tæ chøc
CMA khi ®Õn truyÒn gi¸o ë Hoa Nam (Trung Quèc) ®· sang nghiªn cøu
t×nh h×nh ë ViÖt Nam.
N¨m 1911, môc s- R.A. Jaffray cïng víi hai céng sù lµ P.M. Hosler vµ
G.L. Hughes tíi §µ N½ng (Tourane), ®-îc sù gióp ®ì cña «ng Bornet thuéc
tæ chøc Th¸nh kinh Héi (®Õn §µ N½ng tõ n¨m 1902) ®· x©y dùng c¬ së
truyÒn gi¸o ®Çu tiªn ë ®©y.
N¨m 1911 ®-îc xem lµ thêi mèc x¸c nhËn viÖc truyÒn ®¹o Tin lµnh
vµo ViÖt Nam.
N¨m 1914, cã 9 gi¸o sÜ cña CMA vµo ViÖt Nam th× ®Õn n¨m 1921
®· t¨ng gÊp ®«i vµ ®Õn n¨m 1927 t¨ng lªn gÊp ba. Tõ §µ N½ng, c¸c gi¸o sÜ
CMA më réng viÖc truyÒn ®¹o sang nh÷ng vïng l©n cËn vµ cö ng-êi ®i
truyÒn ®¹o ra miÒn B¾c vµ miÒn Trung. Sau 7 n¨m, tæ chøc CMA ®· lËp
®-îc 5 chi héi ë B¾c Kú, 6 chi héi ë Trung Kú vµ 5 chi héi ë Nam Kú. TÊt
c¶ c¸c chi héi Tin lµnh lóc ®ã ®Òu ®-îc giÊy phÐp ho¹t ®éng cña Kh©m sø
Ph¸p vµ cña chÝnh phñ Nam TriÒu vµ ®Òu lÊy tªn lµ Héi th¸nh Tin lµnh
§«ng Ph¸p (Mission ÐvangÐlique de l¶Indochine francaise - MEI).
Trong nh÷ng n¨m 1914 - 1925, c¸c gi¸o sÜ CMA, ®-îc sù gióp ®ì cña
mét sè nhµ nho ViÖt Nam, ®· triÓn khai viÖc dÞch Kinh Th¸nh ra ch÷ quèc
ng÷ hç trî cho viÖc truyÒn gi¸o. N¨m 1921, nhµ thê Tin lµnh ®-îc x©y dùng
ë Hµ Néi vµ Tr-êng Kinh Th¸nh còng ®-îc më ë §µ N½ng. VÒ mÆt tæ
chøc, trong 3 n¨m liªn tiÕp: tõ 1924 ®Õn 1926, t¹i §µ N½ng, CMA tæ chøc
båi
linh hiÖp nguyÖn cã tÝnh chÊt nh- §¹i héi ®ång ®Ó gi¶i quyÕt c¸c c«ng
viÖc cña ®¹o. §Õn n¨m 1927, §¹i héi ®ång lÇn thø IV chÝnh thøc bÇu ra
Ban TrÞ sù Tæng Liªn héi vµ ®Æt tªn gäi lµ Héi Tin lµnh ViÖt Nam §«ng
Ph¸p, ®Õn n¨m 1945 ®æi thµnh Héi th¸nh Tin lµnh ViÖt Nam. Sau ®ã, §¹i
héi ®ång lÇn thø V (n¨m 1928) ®· th«ng qua b¶n §iÒu lÖ cña tæ chøc,
nh-ng ®Õn §¹i héi ®ång lÇn thø VIII (n¨m 1936) míi duyÖt l¹i vµ thi hµnh
(gäi lµ b¶n §iÒu lÖ 1936). §¹i héi ®ång lÇn thø V ®· quyÕt ®Þnh ph©n chia
Tin lµnh ë ViÖt Nam thµnh hai h¹t: B¾c ± Trung h¹t vµ Nam h¹t, ®Õn n¨m
1931 chia thµnh 3 h¹t: B¾c Kú - Trung Kú - Nam Kú tån t¹i cho ®Õn n¨m
1954.
N¨m 1926, tøc lµ 15 n¨m sau khi ®Æt ®-îc c¬ së ®Çu tiªn ë §µ N½ng
(n¨m 1911), môc s- A.H. Jackson ng-êi Ca-na-®a ®· lªn T©y Nguyªn th¨m
dß ®Þa bµn truyÒn gi¸o míi. N¨m 1929, C¬ ®èc Phôc l©m An ThÊt nhËt
(Seventh-Day Adventist) còng ®-îc truyÒn vµo miÒn Nam.
§Õn n¨m 1945, ®¹o Tin lµnh ë ViÖt Nam cã kho¶ng 15 ngµn tÝn ®å
víi trªn d-íi mét tr¨m chi héi, n¨m 1954 cã kho¶ng h¬n 60 ngµn tÝn ®å, 154
chi héi, gÇn 100 môc s-, truyÒn ®¹o, trong ®ã cã kho¶ng 6 ngµn tÝn ®å lµ
®ång bµo d©n téc thiÓu sè ë T©y Nguyªn.
Sau HiÖp ®Þnh Gi¬-ne-v¬ (n¨m 1954), ®¹o Tin lµnh ë hai miÒn cã sù
kh¸c nhau. ë miÒn B¾c, sè ®«ng tÝn ®å, gi¸o sÜ di c- vµo Nam, c¬ quan
Tæng Liªn héi còng chuyÓn vµo Sµi Gßn, chØ cßn l¹i gÇn mét ngµn tÝn
®å vµ h¬n mét chôc môc s-, gi¶ng s-,... Sau ba n¨m duy tr× c¬ cÊu tæ
chøc ®Þa h¹t, ®Õn n¨m 1955 nh÷ng tÝn ®å, gi¸o sÜ cßn l¹i ë miÒn B¾c ®·
lËp tæ
chøc gi¸o héi riªng, lÊy tªn gäi lµ Tæng héi Héi th¸nh Tin lµnh ViÖt Nam
(miÒn B¾c)(Confederation Evangelical Church of Vietnam - Northern), gäi
t¾t lµ Héi th¸nh Tin lµnh miÒn B¾c, víi c¬ cÊu tæ chøc gi¸o héi hai cÊp:
Tæng héi vµ chi héi ë c¬ së. §¹i héi ®ång n¨m 1958 quyÕt ®Þnh xóc tiÕn
so¹n th¶o §iÒu lÖ riªng. Qua thêi gian so¹n th¶o, tu chØnh, b¶n §iÒu lÖ
chÝnh thøc cña Héi th¸nh Tin lµnh miÒn B¾c ®-îc th«ng qua t¹i §¹i héi
®ång lÇn thø VIII tæ chøc t¹i Hµ Néi n¨m 1962. N¨m 1963, b¶n §iÒu lÖ cña
Héi th¸nh Tin lµnh ViÖt Nam (miÒn B¾c) ®-îc Nhµ n-íc chÊp thuËn (gäi lµ
b¶n §iÒu lÖ 1963). §iÒu lÖ ®· x¸c ®Þnh ®-êng h-íng ho¹t ®éng " H 
c . 7  9". Tõ n¨m 1962 ®Õn n¨m 2004, Tæng héi Héi
th¸nh Tin lµnh ViÖt Nam (miÒn B¾c) ®· tr¶i qua 25 lÇn §¹i héi ®ång. §¹i héi
®ång lÇn thø 32 cña Héi th¸nh Tin lµnh ViÖt Nam (miÒn B¾c) ®-îc tæ
chøc tõ ngµy 30-11 ®Õn 3-12-2004 vµ bÇu ra Ban TrÞ sù nhiÖm kú 2004 -
2008 gåm 13 thµnh viªn.
Ӣ miÒn Nam, trong nh÷ng n¨m 1954-1975, tranh thñ hoµn c¶nh
chÝnh trÞ lóc bÊy giê, CMA ®Èy m¹nh h¬n bao giê hÕt viÖc ®Çu t- tiÒn
cña, ph-¬ng tiÖn, ®éi ngò gi¸o sÜ... ®Ó gióp Tæng Liªn héi Héi th¸nh Tin
lµnh ViÖt Nam - miÒn Nam (General Confederation Evangelical Church of
Vietnam - Southern), gäi t¾t lµ Héi th¸nh Tin lµnh miÒn Nam, x©y dùng hÖ
thèng tæ chøc, më réng c¸c c¬ së t«n gi¸o, kinh tÕ, v¨n ho¸, x· héi. CMA vµ
Héi th¸nh Tin lµnh miÒn Nam ®Æc biÖt quan t©m truyÒn gi¸o ë khu vùc
®ång bµo d©n téc thiÓu sè T©y Nguyªn.
Trong thêi gian nµy, ë miÒn Nam ngoµi Héi th¸nh Tin lµnh miÒn Nam
®· cã tõ tr-íc, cßn cã nhiÒu tæ chøc hÖ ph¸i Tin lµnh kh¸c hoÆc t¸ch ra tõ
Héi th¸nh Tin lµnh miÒn Nam hoÆc tõ bªn ngoµi vµo, chñ yÕu tõ c¸c n-íc
B¾c Mü nh-: Men-n«-nai (Mennonite, n¨m 1954), Héi TruyÒn gi¸o C¬ ®èc
(United World Mission, n¨m 1956), B¸p-tÝt (Baptist, n¨m 1959), Hoµn cÇu
Kh¶i t-îng (World Vision, n¨m 1959), M«n ®Ö §Êng Christ (Disciples of
Christ, n¨m 1963), Chøng nh©n Giª-h«-va (Jehovah¶s Witnesses, n¨m
1965), Héi chóng cña Chóa (Assemblies of God) thuéc Tin lµnh Ngò tuÇn
(Pentecostal, n¨m 1970) vµ mét sè hÖ ph¸i kh¸c.
Sau ngµy miÒn Nam gi¶i phãng, c¸c c¬ së cña Héi th¸nh Tin lµnh
miÒn Nam, C¬ ®èc Phôc l©m, TruyÒn gi¸o C¬ ®èc, B¸p-tÝt vµ mét sè hÖ
ph¸i Tin lµnh kh¸c vÉn duy tr× sinh ho¹t t«n gi¸o b×nh th-êng. Tuy nhiªn, v×
nhiÒu lý do, trong ®ã cã viÖc mét bé phËn Tin lµnh, nhÊt lµ Tin lµnh ë T©y
Nguyªn cã quan hÖ víi tæ chøc ph¶n ®éng FULRO, nªn vÊn ®Ò t- c¸ch
ph¸p nh©n cña Tin lµnh ë miÒn Nam ch-a ®-îc Nhµ n-íc xem xÐt gi¶i
quyÕt.
Th¸ng 10-2000, Héi th¸nh Tin lµnh miÒn Nam thµnh lËp Ban vËn
®éng §¹i héi ®ång gåm 24 môc s-. Th¸ng 1-2001, §¹i héi ®ång Tæng Liªn
héi Héi th¸nh Tin lµnh ViÖt Nam (miÒn Nam) lÇn thø 43 theo lÞch sö Gi¸o
héi ®-îc tæ chøc t¹i Thµnh phè Hå ChÝ Minh víi sù tham gia cña 382 ®¹i
biÓu chÝnh thøc gåm c¸c môc s-, truyÒn ®¹o vµ c¸c ®¹i biÓu tÝn ®å ®-îc
chän cö tõ c¸c chi héi, trong ®ã cã 58 môc s-, truyÒn ®¹o, tÝn ®å ®¹i diÖn
cho Tin lµnh ë c¸c tØnh T©y Nguyªn. §¹i héi ®ång ®· th«ng qua b¶n HiÕn
ch-¬ng míi (gäi lµ HiÕn ch-¬ng n¨m 2001), x¸c ®Þnh tªn gäi chÝnh thøc lµ
Tæng Liªn héi Héi th¸nh Tin lµnh ViÖt Nam (miÒn Nam) vµ bÇu Ban TrÞ
sù Tæng Liªn héi gåm 23 môc s-, truyÒn ®¹o.
§¹i héi ®ång lÇn nµy ®· x¸c ®Þnh ®-êng h-íng ho¹t ®éng cña Héi
th¸nh Tin lµnh ViÖt Nam (miÒn Nam) lµ:  $X .(& ;M´ 
c . & 7 ´# $7'( 

'   ´!  >1 A 


 N 'I& &
7! & &) 9c  +,  ) *    &  
# 
3 ) #  9

% 8 H L !/  9 * 7 8(" 
& &! 
 IO 8(+( 8M´# $2D 7 26 

HiÕn ch-¬ng 2001 quy ®Þnh viÖc x©y dùng gi¸o héi hai cÊp: Tæng
Liªn héi vµ chi héi (Héi th¸nh c¬ së). ë c¸c tØnh, thµnh phè cã c¸c Ban §¹i
diÖn hoÆc §¹i diÖn, nhiÖm kú cña Ban TrÞ sù Tæng Liªn héi lµ 4 n¨m;
nhiÖm kú cña Ban §¹i diÖn, §¹i diÖn còng nh- nhiÖm kú cña Ban TrÞ sù
Chi héi lµ 2 n¨m. Cïng víi viÖc h×nh thµnh c¬ cÊu tæ chøc míi, HiÕn
ch-¬ng 2001 ®· h-íng ®Õn x©y dùng mét tæ chøc gi¸o héi kh«ng phô thuéc
vµo c¸c tæ chøc
Tin lµnh ë n-íc ngoµi.
§¹i héi ®ång Tæng Liªn héi Héi th¸nh Tin lµnh ViÖt Nam (miÒn Nam)
lÇn thø 44 ®· diÔn ra tõ ngµy 1 ®Õn ngµy 4-3-2005 t¹i Thµnh phè Hå ChÝ
Minh vµ bÇu ra Ban TrÞ sù gåm 23 thµnh viªn.
«  

Vµo ®Çu thÕ kû XX, chÝnh quyÒn thùc d©n t¨ng c-êng ¸p bøc bãc
lét thuéc ®Þa, chÕ ®é phong kiÕn nhµ NguyÔn còng ra søc ®µn ¸p nh©n
d©n ®Ó phôc vô lîi Ých cña chóng. Cuéc sèng cña nh©n d©n lao ®éng
ngµy cµng lÇm than cùc khæ, ®Æc biÖt ng-êi n«ng d©n ë Nam Bé bÞ t-íc
®o¹t ruéng ®Êt trë nªn bÇn cïng ho¸, mÊt t- liÖu s¶n xuÊt ph¶i ®i lµm thuª,
lµm m-ín. C¸c cuéc ®Êu tranh cña nh©n d©n ®Òu thÊt b¹i vµ sù bÊt lùc
trong cuéc sèng dÉn ®Õn t×nh tr¹ng khñng ho¶ng vÒ t- t-ëng, ®ång thêi sù
suy sôp cña c¸c t«n gi¸o vµ ®¹o lý ®-¬ng thêi ®· t¹o ra kho¶ng trèng vÒ
t©m linh, kÝch thÝch nhu cÇu tÝn ng-ìng, t«n gi¸o cña quÇn chóng nh©n
d©n. §ã lµ nh÷ng ®iÒu kiÖn thuËn lîi cho sù ra ®êi cña ®¹o Cao ®µi.
Cïng thêi gian nµy, phong trµo Th«ng linh häc ph-¬ng T©y rÊt ph¸t
triÓn t¹i Nam Bé víi nh÷ng h×nh thøc .x©y bµn. t-¬ng tù nh- tôc cÇu hån
cña ng-êi ViÖt vµ cÇu c¬ cña nhãm Ngò chi Minh ®¹o ®· t¹o thµnh phong
trµo cÇu c¬, chÊp bót gäi t¾t lµ .c¬ bót.. Trong c¸c ®µn c¬ nµy cã hai
nhãm chÝnh h×nh thµnh ®¹o Cao ®µi. Nhãm thø nhÊt do «ng Ng« Minh
Chiªu cÇu c¬ t¹i c¸c ®µn c¬ ë trong c¸c ®Òn, chïa theo truyÒn thèng c¬ bót
thuéc c¸c nhãm Ngò chi Minh ®¹o. Nhãm thø hai gåm c¸c «ng Cao Quúnh
C-, Cao Hoµi Sang, Ph¹m C«ng T¾c tæ chøc x©y bµn cÇu c¬ theo kiÓu
Th«ng linh häc ph-¬ng T©y nh»m môc ®Ých gi¶i trÝ, sau nµy míi sö dông
®¹i ngäc c¬ cña ®µn Minh ThiÖn (thuéc Ngò chi Minh ®¹o).
Ngµy 7-10-1926, 28 ng-êi ®¹i diÖn cho 247 tÝn ®å ®· thèng nhÊt kÝ
tªn vµo tê khai ®¹o göi chÝnh quyÒn Ph¸p. Gi÷a th¸ng 11-1926 (ngµy 15-10
n¨m BÝnh DÇn), nh÷ng chøc s¾c thiªn phong ®Çu tiªn cña ®¹o Cao ®µi tæ
chøc lÔ khai ®¹o t¹i chïa Gß KÐn - T©y Ninh chÝnh thøc cho ra m¾t ®¹o
Cao ®µi.
T«n chØ cña ®¹o Cao ®µi lµ: "´    #    :   &
 .. Gi¸o lý cña ®¹o Cao ®µi ®Ò cao tÝnh thiªng liªng, sù huyÒn diÖu
cña c¬ bót, coi ®ã lµ ph-¬ng tiÖn ®Ó con ng-êi liªn hÖ víi Th-îng ®Õ. LuËt
lÖ cña ®¹o Cao ®µi ®-îc thùc hiÖn theo T©n luËt, Ph¸p Ch¸nh truyÒn. LÔ
nghi cña ®¹o Cao ®µi kh¸ cÇu k×, phøc t¹p thÓ hiÖn tinh thÇn Tam gi¸o
®ång nguyªn. §¹o Cao ®µi thê Thiªn nh·n cã nghÜa lµ "m¾t trêi" - biÓu
t-îng §øc ChÝ T«n cña ®¹o Cao §µi. Nghi tiÕt thê phông cã ba cÊp thê tù:
cÊp Toµ th¸nh, cÊp th¸nh thÊt, th¸nh tÞnh vµ cÊp t¹i t- gia.
M« h×nh tæ chøc gi¸o héi ®¹o Cao ®µi thùc hiÖn theo 3 ®µi: B¸t Qu¸i
®µi lµ ®µi v« vi thê §øc ChÝ T«n (Thiªn nh·n) vµ PhËt, Tiªn, Th¸nh, ThÇn.
HiÖp Thiªn ®µi lµ c¬ quan b¶o ph¸p ®-îc quyÒn lËp ®µn c¬ vµ ®iÒu hµnh
c¬ bót, ®ång thêi gi¸m s¸t c¸c ho¹t ®éng cña c¬ quan Cöu Trïng ®µi, ®øng
®Çu HiÖp Thiªn ®µi lµ Hé ph¸p. Cöu Trïng ®µi lµ c¬ quan hµnh ph¸p, h×nh
thÓ cña ®¹o gåm 9 viÖn, ®øng ®Çu lµ Gi¸o t«ng.
% 
PQR
IP@S-Sau ngµy khai ®¹o, c¸c chøc
s¾c l·nh ®¹o Cao ®µi tiÕn hµnh c«ng viÖc truyÒn gi¸o t¹i khu vùc Nam Bé,
võa ®Ò cao ®¹o Cao ®µi lµ t«n gi¸o néi sinh, cã tinh thÇn yªu n-íc võa khai
th¸c triÖt ®Ó sù huyÒn bÝ cña c¬ bót ®Ó thu hót ng-êi theo ®¹o. C¸c chøc
s¾c Cao ®µi tiÕn hµnh x©y dùng Toµ th¸nh, ph¸t triÓn c¸c th¸nh thÊt, ®iÖn
thê, hoµn thiÖn gi¸o lý, gi¸o luËt, lÔ nghi vµ tæ chøc gi¸o héi nªn ho¹t ®éng
t¹i Toµ th¸nh dÇn dÇn ®-îc cñng cè vµ ®i vµo nÒn nÕp, c¸c c¬ së ®¹o ph¸t
triÓn, tæ chøc gi¸o héi h×nh thµnh tõ Trung -¬ng ®Õn c¬ së theo 5 cÊp
hµnh chÝnh ®¹o. Thêi gian nµy viÖc hµnh ®¹o chñ yÕu th«ng qua c¬ bót,
nªn nhiÒu chøc s¾c ®· lîi dông c¬ bót ®Ó tranh giµnh ¶nh h-ëng lµm n¶y
sinh m©u thuÉn gi÷a HiÖp Thiªn ®µi vµ Cöu Trïng ®µi. Do t×nh h×nh néi
bé Héi
th¸nh mÊt ®oµn kÕt, mét sè chøc s¾c cao cÊp bÊt ®ång víi Toµ th¸nh bá
vÒ c¸c ®Þa ph-¬ng thµnh lËp chi ph¸i Cao ®µi míi.
% 
P@S
IPT?-§©y lµ giai ®o¹n ®¹o Cao ®µi
ph¸t triÓn m¹nh mÏ nhÊt nh-ng còng x¶y ra t×nh tr¹ng ph©n chia thµnh
nhiÒu chi ph¸i ho¹t ®éng ®éc lËp, ®· cã lóc lªn ®Õn 30 chi ph¸i. Sè l-îng
tÝn ®å ®¹o Cao ®µi ph¸t triÓn lªn ®Õn h¬n 2 triÖu ng-êi tËp trung chñ yÕu
ë Nam Bé, r¶i r¸c ë mét sè tØnh miÒn Trung vµ miÒn B¾c.
% 
   PT?
I  - Sau n¨m 1975, c¸c ph¸i Cao ®µi
kh«ng ho¹t ®éng theo m« h×nh tæ chøc cò. C¸c Héi th¸nh Cao ®µi x©y
dùng tæ chøc hµnh chÝnh ®¹o theo hai cÊp: Trung -¬ng lµ Héi th¸nh, c¬ së
lµ hä ®¹o. Tõ n¨m 1995 ®Õn n¨m 2000, lÇn l-ît 9 hÖ ph¸i Cao ®µi tæ chøc
§¹i héi th«ng qua HiÕn ch-¬ng, tæ chøc gi¸o héi 2 cÊp, ho¹t ®éng theo 3
héi:
Th-îng héi, Héi th¸nh, Héi Nh¬n sanh vµ x¸c ®Þnh ®-êng h-íng hµnh ®¹ 
97  ;
HiÖn nay cã c¸c Héi th¸nh sau: Héi th¸nh Cao ®µi Tiªn
Thiªn, Héi th¸nh Cao ®µi Minh Ch¬n ®¹o, Héi th¸nh Cao ®µi ChiÕu Minh
Long Ch©u, Héi th¸nh TruyÒn gi¸o Cao ®µi, Héith¸nh Cao ®µi T©y Ninh,
Héi th¸nh Cao ®µi Ban ChØnh ®¹o, Héi th¸nh Cao ®µi B¹ch y, Héi th¸nh
Cao ®µi Ch¬n lý vµ Héi th¸nh Cao ®µi CÇu Kho Tam Quan.
Trong hai cuéc kh¸ng chiÕn chèng ngo¹i x©m, ®«ng ®¶o chøc s¾c,
tÝn ®å cña nhiÒu Hö ph¸i Cao ®µi ®· tÝch cùc ñng hé c¸ch m¹ng, h¨ng h¸i
tham gia ®ãng gãp søc ng-êi, søc cña vµo sù nghiÖp ®Êu tranh gi¶i phãng
d©n téc, thèng nhÊt ®Êt n-íc. Ngµy nay, trong sù nghiÖp x©y dùng vµ b¶o
vÖ Tæ quèc, ®ång bµo ®¹o Cao ®µi ®ang cïng toµn d©n tÝch cùc
gia vµo c«ng cuéc ®æi míi, gãp phÇn x©y dùng ®Êt n-íc.
«    
Theo c¸c tµi liÖu ®Ó l¹i th× tªn gäi PhËt gi¸o Hßa H¶o xuÊt hiÖn ngay
khi ChiÕn tranh thÕ giíi thø hai s¾p næ ra. Khi «ng Huúnh Phó Sæ lµm lÔ
khai ®¹o vµo ngµy 18-5 n¨m Kû M·o (ngµy 4-7-1939), sè ng-êi tin theo ch-a
nhiÒu, chØ xung quanh khu vùc lµng Hoµ H¶o thuéc tØnh An Giang. N¨m
1940, cuéc Khëi nghÜa Nam Kú næ ra vµ bÞ thÊt b¹i, Nam Bé bao trïm
kh«ng khÝ khñng bè. Trong tr¹ng th¸i hoang mang dao ®éng, nhiÒu ng-êi
®· theo PhËt gi¸o Hßa H¶o ®Ó t×m sù an ñi vµ cøu vít. §Õn cuèi n¨m 1940,
sè tÝn ®å PhËt gi¸o Hßa H¶o cã ®Õn vµi tr¨m ngµn ng-êi.
Ban TrÞ sù c¸c cÊp PhËt gi¸o Hoµ H¶o ®-îc «ng Huúnh Phó Sæ chñ
tr-¬ng thµnh lËp tõ
n¨m 1945. Tuy nhiªn, do bèi c¶nh lÞch sö nªn m·i ®Õn n¨m 1963 míi lËp
Ban §¹i diÖn Trung -¬ng Gi¸o héi PhËt gi¸o Hoµ H¶o l©m thêi vµ ngµy 5-2-
1964 chÝnh quyÒn Sµi Gßn cã NghÞ ®Þnh c«ng nhËn tæ chøc cña ®¹o,
hÖ thèng quyÒn lùc cña ®¹o (gäi lµ gi¸o quyÒn) ®an xen víi ho¹t ®éng cña
tæ chøc ®¶ng D©n X· vµ lùc l-îng vò trang PhËt gi¸o Hoµ H¶o.
PhËt gi¸o Hßa H¶o thê PhËt nh-ng kh«ng thê t-îng cèt, tranh ¶nh.
BiÓu t-îng cña PhËt gi¸o Hßa H¶o lµ tÊm v¶i mµu dµ (TrÇn Dµ) víi quan
niÖm X (( X .
Ngoµi t«n thê PhËt, «ng bµ tæ tiªn, PhËt gi¸o Hßa H¶o rÊt ®Ò cao vµ
t«n thê c¸c anh hïng d©n téc vµ nh÷ng ng-êi cã c«ng víi céng ®ång, coi ®ã
lµ ®èi t-îng thê cóng cña m×nh.
PhËt gi¸o Hßa H¶o kh«ng thê nh÷ng thÇn th¸nh nÕu kh«ng râ c¨n tÝch
(xuÊt xø). TÝn ®å PhËt gi¸o Hßa H¶o lµ nh÷ng c- sÜ t¹i gia nªn viÖc thê
phông vµ hµnh ®¹o cña PhËt gi¸o Hßa H¶o rÊt ®¬n gi¶n, chñ yÕu tiÕn
hµnh t¹i gia ®×nh. Trong mçi gia ®×nh tÝn ®å PhËt gi¸o Hßa H¶o cã ba
bµn thê: bµn thê PhËt ë cao nhÊt chØ treo TrÇn Dµ; bµn thê tæ tiªn d-íi
bµn thê PhËt; bµn thê th«ng thiªn thê ngoµi trêi ë tr-íc cöa nhµ. Sau nµy
tÝn ®å PhËt gi¸o Hßa H¶o cã thê ¶nh «ng Huúnh Phó Sæ, th-êng ®-îc
®Æt d-íi tÊm TrÇn Dµ.
Gi¸o héi PhËt gi¸o Hoµ H¶o ®· tæ chøc hai kú §¹i héi: §¹i héi lÇn I,
nhiÖm kú 1999 - 2004; §¹i héi lÇn II, nhiÖm kú 2004 - 2009. B¶n HiÕn
ch-¬ng 2004 ®· kh¼ng ®Þnh: ®-êng h-íng hµnh ®¹o cña PhËt gi¸o Hßa
H¶o lµ 6   & & 76 '(  , t«n chØ hµnh ®¹o cña PhËt gi¸o Hßa
H¶o lµ 'X   ( ;*gi¸o huÊn tÝn ®å vÒ Tø ¢n (¢n Tæ
tiªn Cha mÑ, ¢n §Êt n-íc, ¢n Tam b¶o, ¢n§ång bµo vµ Nh©n lo¹i), t¸m ®iÒu
r¨n cÊm vµ gi¸o lý ch©n truyÒn cña §øc Huúnh Gi¸o chñ, cøu gióp ng-êi
nguy khã, t-¬ng trî trong quan, h«n, tang, tÕ vµ thùc hiÖn h÷u Ých cho x·
héi, cho nh¬n sanh.
Theo b¶n HiÕn ch-¬ng 2004, c¬ cÊu tæ chøc Gi¸o héi PhËt gi¸o Hßa
H¶o ®-îc h×nh thµnh hai cÊp: Ban TrÞ sù Trung -¬ng vµ Ban TrÞ sù x·
(ph-êng), ë cÊp tØnh (thµnh) cã §¹i diÖn. Ban TrÞ sù Trung -¬ng gåm 21
thµnh viªn. Gióp viÖc cho Ban TrÞ sù Trung -¬ng cã c¸c bé phËn nh-: V¨n
phßng, Ban Tµi chÝnh, Ban Phæ truyÒn Gi¸o lý, Ban Tæ chøc vµ Nh©n
sù, Ban Tõ thiÖn - X· héi, Ban KiÓm so¸t. NhiÖm kú cña Ban TrÞ sù Trung
-¬ng lµ 5 n¨m. NhiÖm kú cña §¹i diÖn tØnh vµ nhiÖm kú Ban TrÞ sù x·
theo nhiÖm kú cña Ban TrÞ sù Trung -¬ng.

Ngoµi c¸c t«n gi¸o trªn, ë ViÖt Nam cßn cã c¸c t«n gi¸o kh¸c nh- TÞnh ®é C-
sÜ PhËt héi, Tø ¢n HiÕu NghÜa, Böu S¬n Kú H-¬ng, Baha¶i... vµ mét sè
hÖ ph¸i Tin lµnh ®ang ho¹t ®éng b×nh th-êng.