T h c s d ng Linux

Phan Vĩnh Th nh Phiên b n: 0.9.6 Ngày 14 tháng 2 năm 2007

Dành cho ngư i dùng m i và r t m i...

M cl c
L im đ u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i 1.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 1.1.1 Các h đi u hành d ng UNIX . . . . . . 1.1.2 M t chút v l ch s . . . . . . . . . . . . 1.1.3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux . . . . 1.2 B n phân ph i Linux . . . . . . . . . . . . . . . 1.3 Yêu c u đ i v i máy tính . . . . . . . . . . . . . 1.4 L y Linux đâu? . . . . . . . . . . . . . . . . . 1

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

3 . 3 . 3 . 4 . 7 . 9 . 12 . 13 14 14 16 17 17 18 20 22 23 23 24 26 27 27 27 30 31 34 34 34 36 36 39 39 40

2 Cài đ t h đi u hành Linux 2.1 Chu n b cài đ t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2 Phòng xa và nh ng l i khuyên . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng . . . . . . . . . 2.3.1 Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa” . . . . . . . . 2.3.2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa . . . . . . . . 2.3.3 Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft 2.3.4 V n đ v i các đĩa l n . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4 L a ch n trình kh i đ ng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.1 Trình kh i đ ng GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.2 Trình kh i đ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.3 Các trình kh i đ ng khác . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.4 Các phương án kh i đ ng . . . . . . . . . . . . . . . 2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa . . . . . . . . . . . . . . . 2.5.1 L i khuyên khi t o phân vùng . . . . . . . . . . . . . 2.5.2 Chương trình đ phân chia đĩa . . . . . . . . . . . 2.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader . . . 2.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7.1 Cài đ t GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7.2 C u hình GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.8 S d ng trình kh i đ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . 2.8.1 Cài đ t và c u hình LILO . . . . . . . . . . . . . . . 2.8.2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux . . . . . . 2.8.3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS . . . . . 2.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin.exe . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

iv 3 Kh 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 i đ ng Linux l n đ u Kh i đ ng HĐH Linux . . . . . . . . . Đăng nh p vào h th ng . . . . . . . . Console, terminal o và shell . . . . . So n th o dòng l nh. L ch s l nh . . Ng ng làm vi c v i Linux . . . . . . . Tr giúp khi dùng Linux . . . . . . . . 3.6.1 Các ngu n thông tin tr giúp . 3.6.2 Các trang tr giúp man . . . . . 3.6.3 Câu l nh info . . . . . . . . . . 3.6.4 Câu l nh help . . . . . . . . . . 3.6.5 Tài li u b n phân ph i và ng d 3.6.6 Câu l nh xman . . . . . . . . . . 3.6.7 Câu l nh helptool . . . . . . . 3.6.8 Sách và Internet . . . . . . . . .

M CL C 43 43 44 46 49 51 53 53 54 55 56 56 57 57 57 60 60 63 65 70 70 72 72 72 73 79 80 80 80 81 82 82 83 83 86 87 88 89 91 92 93 95

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ng . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

4 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4.1 T p tin và tên c a chúng . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2 Thư m c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.3 Công d ng c a các thư m c chính . . . . . . . . . . . 4.4 D ng t p tin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.1 Các t p tin thi t b . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.2 Các ng có tên (pipes) . . . . . . . . . . . . . . 4.4.3 Các socket . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.4 Liên k t m m . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c . . . . . . . . 4.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m 4.6.1 Câu l nh chown và chgrp . . . . . . . . . . . 4.6.2 Câu l nh mkdir . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.3 Câu l nh cat . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.4 Câu l nh cp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.5 Câu l nh mv . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.6 Câu l nh rm và rmdir . . . . . . . . . . . . . 4.6.7 Câu l nh more và less . . . . . . . . . . . . 4.6.8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin . 4.6.9 Câu l nh split . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.10 So sánh các t p tin và l nh patch . . . . . . 4.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin . . . . . . . . . . 4.7.1 Chương trình tar . . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.2 Chương trình gzip . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.3 Chương trình bzip2 . . . . . . . . . . . . . . 4.7.4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2 . . . 4.8 T o và g n các h th ng t p tin . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . 5. . 105 . . .8. . 5. . . . . . . . . . .10 Câu l nh sh . . . . . 5.8. 110 . . . . . . . . 116 . . . . . < và >> . . . . .4. 114 . . . . . . 5. . . . . . . .6. . . 104 . . . . . . . . . . .2 Thao tác & . . .3 Phép th các tham bi n và bi n s . . 125 . . . . 106 . . 101 .1 S d ng >. . . . .1 Các d ng tham bi n khác nhau . . . . . . . . 5.8. . . . 5. . 115 . . . . . . . . . . . . . . . . 5. 122 . . . . 5. . 104 . . . . . . . . . . . . . .4 Phép th các câu l nh . . . . . 5. . . . . . . . . . . . 5. . . 5. . . . . . . . . . 109 . . . . . . .1 Khai tri n d u ngo c . . . 102 .6. . . . . . . . . . . . . .5 Toán t for . . . . . . . .7. . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . .4 Bi n môi trư ng IFS . . . . . . . .2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c . 5. . . . . . . 5. 103 .2 Các ký t đ c bi t . . . . . 5. . 117 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .7. . . . . . . . . . . . . .4. .6 Toán t while và until . v 101 . . . . . . . . . . 5. . . . . .5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion) . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 Thao tác && và || . . .2 S d ng | . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . .5. . . . . . . . .6 Phân chia t (word splitting) . . . . 5. . . . Môi trư ng c a h v . . . . . 5. . . . . . .4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n . . .8 Shell — m t ngôn ng l p trình . . . .8. .2 L nh echo . . .6 Tham bi n và các bi n s . . . . . . . . 5. .3 Bi n môi trư ng PATH .1 Dòng d li u vào – ra . . . 5. . . . . . 5.3 B l c . . . . . . . . . 5.8. . . . 5. . . . . . . .7. . . . . . 5. . . . . . . . 5. . . . .2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion) . . . . . 125 . .3 Toán t case . . . . . . . . . . . . . . . . .5. . . . . . . .2 D u nh c c a h v . . . . 124 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 Thao tác . . . . . . . . . . . 114 . . . . . . . . . . . . . . . . 122 . . .6. .8.7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin . . . . . . .3 Th c thi các câu l nh . . . . .7 Các hàm s . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 123 . . . . . . . . . 118 . . . 5. . . . . . . . . . . . . . . . . .5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân . . . . 104 . . .4 Toán t select . 114 . 124 . 105 . . . . . . . .9 Script c a h v và l nh source . . . . . . . . . . . . .6 Câu l nh export . . . . . . . . . . . . . . .9 Bi n n i b (local) . . .8. 5. .7. . . . . . . . . . 103 . . . . .7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . 113 . . . . . .M CL C 5 Bash 5. . . . . . . . 5. . . . . .6. . . . . . 5. . . . . . . . . 115 . . . . . . 5. . . . . . . . . . 109 . . . . . . . 118 . . .3 L nh cat .8. . .5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. . . 119 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3. . . . .8 Xóa các ký t đ c bi t . . . . 108 . . . . . . . . . . . 117 . .6. . . . . . 118 . . 126 . . . . 5. . .7. . .7. . . . . 116 . . . . . 126 . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . .3. . . . . . . . .7. . . .6. . 5. . . . . . . . 5. . . . . . . . .1 Toán t if và test (ho c [ ]) . . 5. . . . . . . 104 . .8 Tham s . . . . đư ng ng và b l c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 106 . . .4. 5. . . . . . .8.7 Khai tri n bi u th c . . . . .1 H v là gì? . 5. . 112 . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . 116 . . . . .3. . . . . 5. . . . . 113 . . . . . . .5. . . . . . . . . . . .

8. . . . . . . 7. . .3. . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8. . . . . . . . . . . . . . .4. . . . . . . . . . . .2 K t n i Shell . . .8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin . . . . . . . . . . . .3. . . . . . . 6. .3 Trình đơn KMenu . . . . . . . . . . . . . . .2 Nh ng ch đ hi n th khác . . . . . .2 C u trúc c a t p tin c u hình X . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1. . . . . . .6 Đi u khi n phiên làm vi c . . . . . . . . . . . . .10 Trình đơn Câu l nh . . . . . .Org . . .11 C u hình Midnight Commander . . .1 X. . . .3 C u hình chương trình ch X . . . . . . . . . . . .2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander 6. . . . . . . . . . . . . . . . .4 Kh i đ ng h th ng X Window . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. .2 V ngoài c a KDE . . . . . . . . . 190 . . . . . 6. . . . . . .1 L a ch n trình qu n lý c a s .1. . . . .6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . 190 . . .vi 6 S d ng Midnight Commander 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198 . . . . . . . . . . . .1. . . . . . . . . . . . . . .12. . . . . . . . 201 . . .12. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 B t đ u làm vi c v i KDE . . . . . M CL C 128 128 129 131 132 133 133 136 137 139 141 143 145 147 153 159 159 160 162 162 167 169 170 171 178 182 185 187 188 188 . . . . . . .5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3. .5. . . . . . . 6. . . . 7 Giao di n đ ho 7. . 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . .5 Thay đ i v ngoài . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . .5. . . . . .conf . 6. . . . . . . . . . .1 D ng danh sách t p tin . . 8 Làm vi c trong môi trư ng KDE 8. . . .1. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 195 . . . . . . . . . . . . .9 Dòng l nh c a h v . . . . . 6.1 Đăng nh p vào KDE . 7. . . .1. .1 Cài đ t chương trình Midnight Commander . . . . . 194 . . . . . . . . . . .4 S d ng trình qu n lý màn hình . . . . .3 Môi trư ng làm vi c Xfce . . . . 6. . . .3 Tr giúp . .1 K t n i FTP . 191 . . . 6. . . . . 7. . . . . . . 7. .4 S d ng chu t . . . . . . . . . . .1. . . .12 K t n i t i máy xa . . . . . . . . . . . . . .4 Trung tâm đi u khi n KDE 8. . .1 Thu th p thông tin c n thi t . . .4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7. . . 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8. 6. . 6. .4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 Các t h p phím đi u khi n b ng . 7. . . . .3 Th c u hình /etc/X11/xorg. . . . . . . 8. .2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 7. . . . . . . . . .5 Đi u khi n các b ng . . . .7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên . . . . . . .4. . . . . . . . 8. . . . . . . . .2 Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME 7. . . . . . .

. . nh . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .Danh sách hình v 3. V ngoài c a KDE . . .5 8. . .22 7. . . . . . . . . . . . . .13 6. . . . C u hình Midnight Commander . . . H th ng đ ho X Window . . . . . . . B t đ u tìm ki m . . . . .org qua xorgcfg . . . . . . . . . . . . .3 7. . . . . . . . Đang tìm ki m . . . . . . . . . . . . . . . .2 8. .14 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .16 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .19 6. Màn hình Midnight Commander . . . . . . . . . . . . . . . . . . . H p tho i s p x p . . . . 43 6. . . . . . . . . . . . . .12 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 6. . . . . . . . . . . . . . . . Tìm ki m t t c các liên k t m m . Th và c u hình các phím . . . . . . . . . . .18 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng . . . . . . . . . . . . . . . . . C a s yêu c u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .7 Midnight Commander ti ng Vi t . . . . . . . . . .1 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . H p tho i ch y chương trình .1 6. . . . . . . . Đi u khi n công vi c n n sau . . . . . . . .1 Màn hình kh i đ ng c a GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 6. . . . 129 130 133 136 137 138 139 142 144 145 147 150 150 151 152 153 154 156 157 158 158 159 164 172 181 181 189 191 192 193 194 195 196 197 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tr giúp có ích tooltips . . . . . . . . Màn hình đăng nh p KDM . . . . . .21 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . C as h il i. . . . . . . . . .11 6. . . . . . . C u hình X. . . . . a KDE . . .3 6. .8 6. .6 6. . . . . . .17 6. . . . . . .3 8. . . . . . . . . . . Ch đ xem nhanh .5 8. . . . . . . . . . . . . Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng . . . . . . . . .2 7. . . . . Chương trình xvidtune . . . . . . .6 8. H p tho i ch n đ nh d ng hi n th . . . . . Thi t l p h th ng t p tin o . . . . . . . . . . . . . Tìm ki m trong trình đơn chính c Trình Thi t l p cá nhân c a KDE . . Trình đơn chính c a KDE . . . . H p tho i đ i tên t p tin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . u” ch nh hình . . . . . . . . .1 7. . .10 6. . . . . .20 6. . . . . . . . . . . . . . . .4 7. . . . Thay đ i v ngoài c a Midnight Commander . . . . . . Ch đ thông tin . . . . . . . . . . . . . . . . Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP . . . . . . . . . . . . . .7 6. . . . . .15 6. .5 6. . . . Ch đ cây thư m c . . . . . . .4 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .9 6. . . . Chương trình xvidtune “không ch Môi trư ng làm vi c Xfce . . . . . . . . . .

. . . . . Ch n phông ch . . . . . . . . . . . . . .9 8. . . . . . . . . trình đơn. . . . . . . . Thay đ i màn hình . . . . . . . . . .15 8. . . . . . . . . . . . . . Trình đơn b i c nh c a nút . . .viii 8. . . . . . . . . .8 8. . . . . . . . . . . . . . . . Trình đơn c a thanh panel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .14 8. . . . . . . . . . . . . . C u hình các thanh panel . . Ch n phông ch dùng cho text.12 8. . . . 198 198 199 199 200 200 201 201 202 . . . . So n th o trình đơn chính . C nh báo khi có thay đ i chưa áp d ng . . . .10 8.11 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .13 8.16 Cài đ t phông ch m i . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . DANH SÁCH HÌNH V . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . Phím s d ng đ xem trang man . . . . . . . . T h p phím đi u khi n l ch s l nh Các ph n chính c a tr giúp man . . .1 5. . . . . . .3 6. . .4 3. . . . . . . . . . . 12 2. . . . . . . . . 46 50 52 54 55 66 71 81 85 89 92 94 99 109 111 112 118 131 131 132 140 148 C u trúc thư m c c a Linux . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 6.1 Yêu c u đ i v i ph n c ng .5 Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux Nh ng phím so n th o dòng l nh . . . . . . . . . . . . . Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 2. . .2 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 5. . . . . . . .5 4. . . . . . . . . . . t . . . . . . . . . . . . . . . .4 4. . .1 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 4. . . . . . .3 3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 3. . . . . . . .2 4. . . . . . . . . . Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2 Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount . . . . . . . . . . . . . . . Các t h p phím di chuy n dùng chung Di chuy n trong trình xem t p tin . . Nh ng tùy ch n chính c a tar . .1 C u trúc c a sector kh i đ ng chính . . . . . . . .4 6. . . . .7 4. . . . . . . . . . . . .4 6. . . . . . . . . . . . . . . . .8 5. . Các l nh đi u khi n dòng nh p vào . Thay th các tham bi n đ c bi Ký t xác đ nh d ng d u nh c Các ký t t o m u . . . . . . . . Các phím ch c năng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 5. . . . . . . . . . . . Nh ng t p tin thi t b chính . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Các câu l nh b l c . . . . . .2 Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 3. .6 4. .5 4. . Di chuy n khi xem tr giúp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .Danh sách b ng 1. . . . . . . . .1 3. . . .

.

Đ i v i ngư i nuôi ong thì m c đích ong là thu th p m t ong. Nh ng nư c còn nghèo tìm th y Linux m t cách gi i quy t cho v n đ kinh t . các trang web cung c p tin t c. Đ i v i m t nhà thơ thì m c đích c a con ong là thu vào mình hương v c a nh ng bông hoa. Trên th trư ng máy ch hi n th i ch có m t vài tên tu i đáng chú ý. Nhân v t chính trong ví d minh ho này là con ong. luôn mong mu n có thêm máy tính ch y dư i Linux. L ch s hình thành và phát tri n Linux chúng ta s th y ngay chương đ u tiên c a cu n sách này. Đ i v i Linus Torvalds. . Microsoft nhìn th y Linux kh năng c nh tranh l n và nhi u khi coi Linux là k thù c a mình. C ng đ ng Linux không ch cung c p cho ngư i dùng máy tính m t h đi u hành thân thi n. Nh ng năm đ u th p k th chín c a th k XX Linux m i ch là đ a con tinh th n chưa bi t nói c a Torvalds. Ngư i dùng thì th y Linux m t h th ng m nh. Nhi u t ch c chính ph cũng như phi chính ph nhìn th y Linux m t h đi u hành nhi u h a h n và h tr cho Linux. có th đi u ch nh theo ý mu n c a mình v.v. d s d ng mà còn luôn luôn s n sàng giúp đ ngư i dùng m i. d a trên s c ng tác. . Linux cho máy đ bàn có ph n đa d ng hơn. b n s luôn tìm th y câu tr l i cho v n đ c a mình t s lư ng l n các di n đàn. Ngư i nuôi ong có cái nhìn sâu hơn thì cho r ng ong thu th p b i ph n hoa đ nuôi ong con và t o ong chúa. Nhà sinh h c khi quan sát th y ong th ph n cho hoa thì quy t đ nh đây chính là m c đích c a loài ong. M t s công ty đã th y đư c Linux m t ngu n l i l n và phát tri n công vi c kinh doanh c a mình t h đi u hành này. M i b n phân ph i thích h p cho m t nhóm ngư i dùng c th nào đó t ngư i dùng m i đ n ngư i dùng “cao c p” (advanced) hay nói đúng hơn là m i ngư i dùng có quy n l a ch n cho mình m t b n phân ph i thích h p và chuy n sang s d ng b n khác khi nào mong mu n. N u không . Hãy xem xét giá và n i dung cu n sách trư c khi mua. Ch trong vài năm g n đây đã có nhi u b n phân ph i Linux chi m lĩnh đư c môi trư ng máy ch cũng như máy đ bàn c a ngư i dùng. sách v Linux. Linux ngay t ban đ u đã đư c xây d ng d a trên c ng đ ng (ti ng Anh “community”).L im đ u Trong tác ph m n i ti ng th gi i c a nhà văn Nga Lev Tolstoi “Chi n tranh và hoà bình” có đưa ra m t ví d đ minh ho cho suy nghĩ c a tác gi v vai trò c a nh ng ngư i có ti ng (c th là Napoleon và Alecxandr đ nh t) và qu n chúng trong l ch s nói chung cũng như trong chi n tranh châu Âu nh ng năm đ u th k XIX. M t cu n sách tham kh o c m tay là không th thi u trong th i gian đ u tìm hi u Linux. và còn c ng thêm nh ng gì mà t m th i b óc quan sát h n ch c a con ngư i còn chưa tìm ra. . bài báo. Tuy nhiên n u b n m i b t đ u h c Linux thì hãy tìm cho mình m t cu n sách gi i thi u ng n g n v h đi u hành này. như v y m c đích c a nó là duy trì nòi gi ng. T t nhiên m c đích cu i cùng c a ong không ph i là nh ng cái trên n m riêng bi t mà là t t c chúng c ng l i. Linux là h đi u hành phát tri n m nh. V i k t n i m ng Internet. Linux là ni m đam mê và “Just for fun”. nhóm thư. Ngư i khác quan sát quá trình di cư c a th c v t thì cho r ng ong tham gia vào quá trình này và là m c đích c a nó. nhóm tin t c. Các nhà l p trình nhân (kernel) tìm th y Linux s quy n rũ và công vi c phát tri n c a h . . Đ i v i c u bé v a b ong c n thì m c đích c a con ong ch c n ngư i. thu n ti n.

Ngành chính c a tôi là Hoá h c. Như v y.chat. ”. Cũng như nh ng s n ph m khác c a c ng đ ng OSS. v i ngư i dùng không chuyên thì kh năng ch nh s a nh c a The GIMP còn trên c đ . thông báo l i chính t . và có khi không đư c c p nh t c năm. Xin c m ơn Kostromin A.org) và anh Nguy n Đ ng Hoàng Tuân (tuanndh@gmail.5 (http://creativecommons. (http://linux-ve.ru) đã vi t ra m t cu n sách s d ng Linux hay làm tài li u tham kh o chính cho cu n sách này.5/) . OpenSUSE. M i đ ngh s a đ i. Sách này đư c phân ph i mi n phí theo b n quy n Creative Commons Public License 2.V. . đó là Fedora. Thông thư ng ngư i dùng m i b t đ u gia nh p vào th gi i Linux b ng nh ng b n phân ph i này. so n th o tài li u. thêm và b t trong th i gian r nh r i c a tôi.0 kho ng 4 năm trư c đây. trong chương trình Kile và biên d ch mã L TEX qua nh ng chương trình có trong gói teTeX.org. . l i ki n th c cũng như đ ngh giúp đ (luôn luôn hoan nghêng) xin g i cho Phan Vĩnh Th nh theo đ a ch teppi@vnoss. cu n sách “T h c s d ng Linux” đư c t o ra v i hy v ng s giúp ngư i dùng m i làm quen v i h đi u hành tuy t v i có tên Linux và hình tư ng trưng là chú chim cánh c t (penguin) xinh đ p. s a đ i. Happy Using Linux! A Công c đ t o ra cu n sách b n đang đ c là h th ng s p ch L TEX. c th là lu n A văn t t nghi p và cu n sách này. . qu n lý hình k thu t s và l y chúng ra t máy hình b ng digiKam.có kh năng tìm đư c sách thích h p ho c b n thích cu n sách “T h c s d ng Linux” này thì có th in nó ra đ ti n đ c. nh ng tài li u khác có th so n th o trong Openoffice. .com) đã giúp đ tôi trong khi so n cu n sách này. Như trang th hai c a sách có ghi “Dành cho ngư i dùng m i và r t m i. Released under Creative Commons Public License 2. Tôi không ph i là m t nhà qu n lý m ng hay l p trình chuyên nghi p và nói chung không ph i ngư i h c theo chuyên ngành công ngh thông tin. Và hơn n a m i công vi c c n đ n máy tính c a tôi có th gi i quy t nhanh g n b ng nh ng chương trình đi kèm v i Linux.org.org/licenses/by/2. Nh ng thông tin b n đ c tìm th y trong cu n sách này có th áp d ng cho h u h t h t các b n phân ph i l n.5/).5 (http://creativecommons. bác Nguy n Đ i Quý (vnpenguin@vnoss. do đó đôi khi nó s đư c c p nh t thư ng xuyên.org/licenses/by/2. Nghe nh c b ng Amarok.v. Và bây gi Linux (c th là OpenSUSE Linux) là h th ng duy nh t làm vi c trên máy tính c a tôi. cu n sách này đư c t o ra. Tôi b t đ u h c Linux khi có trong tay 3 đĩa CD RedHat 7. đôi khi trong console (dòng l nh không có đ ho ). kh năng v đ ho vector c a Inkscape còn đ cho c nh ng nhà thi t k chuyên. B n có th tìm b n phân ph i teTeX ho c m t b n phân ph i khác c a h th ng này trên h u h t các b đĩa cài đ t h đi u hành Linux. Mandriva. Không ph i là tôi không mu n s d ng và ghét b h đi u hành Windows mà đơn gi n là tôi đã quen làm vi c trong môi trư ng KDE và Xfce. tuy nhiên m t s ph n đ c bi t ví d ph n nói v cài đ t chương trình t các gói rpm ch áp d ng t t cho các b n phân ph i “dòng RedHat”. v. do đó xin đ ng mong đ i nh ng ki n th c cao siêu trong sách này.

khái ni m b n phân ph i Linux. Nhưng bây gi khi nói đ n h đi u hành UNIX thư ng có ý không nói c th m t h đi u hành c th nào mà là m t nhóm các h đi u hành dòng UNIX (UNIX-liked OS). Ken Thompson và Brian Kernighan.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng Các h đi u hành d ng UNIX H đi u hành (HĐH) đó là m t b các chương trình h tr vi c đi u khi n ph n c ng c a máy tính. Không có ngo i l đ i v i Toán h c. 1. Không có h đi u hành thì máy tính không th c hi n đư c ch c năng c a mình. Hơn th n a b n đ c s hi u ít nhi u v OpenSource. và đ ng th i th c thi s giao ti p v i ngư i dùng. Windows b t ngu n t h đi u hành MS-DOS trư c đây làm vi c trên các máy tính c a hãng IBM. t ch c làm vi c v i các t p tin (trong đó có ch y và đi u khi n vi c th c hi n c a các chương trình). không hi u là đ làm gì. t c là d ch các câu l nh c a ngư i dùng và hi n th k t qu làm vi c c a nh ng l nh này. V t lý.1. k c Yoga mà b t ngu n t nĐ . GNU và FSF. H đi u hành UNIX do nhóm các nhà phát tri n Bell Labs vi t ra vào năm 1969 dư i s đi u khi n c a Dennis Ritchie. Đ ng th i nói đôi dòng v nh ng đi m đ c bi t c a Linux. yêu c u c a Linux đ i v i ph n c ng. Trong trư ng h p đó máy tính ch là m t t p h p các thi t b đi n t không làm vi c. 1 . Trong chương đ u tiên c a cu n sách “T h c s d ng Linux” này chúng ta s tr l i ng n g n cho câu h i “Linux là gì?”. L ch s luôn là đi m kh i đ u khi nghiên c u m t ngành khoa h c nào đó. Chính b n thân t UNIX (vi t hoa t t c các ch cái) tr thành nhãn hi u thương m i c a t ng công ty AT&T. Đ n th i đi m hi n nay thì các h đi u hành n i ti ng nh t cho máy tính là Microsoft Windows (C) và UNIX.1 1. và cách có đư c nh ng b n phân ph i này.1 Ngư i m “không ng i ng n” đăng ký nhãn hi u thương m i b t kỳ th gì.Chương 1 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i “Just for fun” – Linus Torvalds. môn chuyên ngành c a tôi – Hoá h c và t t nhiên c HĐH Linux.

and is starting to get ready.205708. H đi u hành dòng UNIX. It is NOT portable (uses 386 task switching etc).helsinki.FI> Date: 25 Aug 91 20:57:08 GMT Organization: University of Helsinki Hello everybody out there using minix I’m doing a (free) operating system (just a hobby. and it probably never will support anything other than AT-harddisks. and things seem to work.FI (Linus Benedict Torvalds) Newsgroups: comp. Đây là b c thư mà Linus g i vào nhóm tin t c comp.os. 1. Và và đ u nh ng năm 90 m t sinh viên c a trư ng đ i h c Helsinki (Ph n Lan).4 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i Vào cu i nh ng năm 70 c a th k trư c (th k XX) các nhà phát tri n c a trư ng đ i h c California Berkeley đã thêm vào mã ngu n c a UNIX r t nhi u s c i ti n trong đó có h tr giao th c2 TCP/IP (giao th c m ng chính hi n nay). Trong thư này Linus cho bi t anh đang phát tri n m t h đi u hành t do cho các máy tính đ i 386 (486) và yêu c u nh ng ai quan tâm cho bi t nh ng thành ph n nào c a h th ng cho ngư i dùng c n ph i có đ u tiên. won’t be big and professional like gnu) for 386(486) AT clones. but I won’t promise I’ll implement them :-) Linus (torvalds@kruuna. I’ve currently ported bash(1. Any suggestions are welcome.os. This implies that I’ll get something practical within a few months. and it has a multi-threaded fs. lúc đ u đư c phát tri n đ làm vi c v i các máy tính nhi u ngư i dùng – các mainframe.Helsinki.minix ngày 25 tháng 8 năm 1991 (đư c coi là ngày sinh nh t c a HĐH này): From: torvalds@klaava. Yes — it’s free of any minix code. I’d like any feedback on things people like/dislike in minix.2 M t chút v l ch s HĐH Linux v a k ni m sinh nh t l n th 15 c a mình.minix Subject: What would you like to see most in minix? Summary: small poll for my new operating system Message-ID: <1991Aug25.9541@klaava. This has been brewing since april. as that’s all I have :-(. and I’d like to know what features most people would want.08) and gcc(1. Linus Torvalds.Helsinki. Đi u đ c bi t ch b n quy n c a s n ph m cho phép ngư i khác phát tri n và c i ti n và chuy n k t qu thu đư c đ n ngư i th ba (cùng v i mã ngu n ho c không) v i đi u ki n là ph i ch ra ph n nào c a mã đư c phát tri n Berkeley. Nhưng d n d n c u hình trang thi t b c a máy tính cá nhân cũng m nh lên và hi n nay có kh năng cao hơn so v i nh ng mainframe c a nh ng năm 70 th k trư c.fi) PS. as my OS resembles it somewhat (same physical layout of the file-system (due to practical reasons) among other things).40).1. trong đó có BSD. S n ph m này n i ti ng dư i tên BSD ("Berkeley Systems Distribution"). Nh ng ngư i dùng trong nhóm tin t c này đã làm vi c dư i h đi u hành Minux do giáo sư Andy 2 protocol . đã b t đ u phát tri n m t HĐH ki u UNIX cho các máy tính cá nhân tương thích v i IBM (IBM-compatible PC).

php. V b n quy n này.”)3 Sau đó ngày 05 tháng 10 năm 1991 phiên b n 0.org/linuxhistory. Open Source và d án GNU c n ph i nói đ n m t cách đ c bi t. 4 Th t ra lúc đ u nhân Linux đư c phân ph i theo b n quy n mà FSF không không nh n là t do vì nghiêm c m phân ph i thương m i.12. N u b n đ c quan tâm đ n l ch s c a HĐH này thì hãy đ c trang web sau: http://www. đó b n s nh n đư c thông tin chi ti t v l ch s xu t hi n và phát tri n Linux.01.” (“Như tôi đã nói trư c đây. M c đích c a t ch c này là lo i tr t t c nh ng đi u c m đoán và h n ch phân ph i. vì th ch g i thông báo đ n t t c nh ng ai mu n th hi n s quan tâm.org. T i t nh t là làm ch m quá trình trao đ i ý tư ng trong ngành l p trình. Note the lack of announcement for 0. Vào năm 1984 nhà bác h c ngư i m Richard Stallman sáng l p ra T ch c ph n m m t do (FSF. m t cu n sách nói v đ i tư c a Linus Torvalds đ n th i đi m anh làm cho Transmeta và vi c phát tri n HĐH Linux. N u b n đ c quan tâm thì có th tìm đ c nh ng thư mà hai ngư i này g i cho nhau trong nhóm tin t c nói trên. 0. Stallman cho r ng vi c này r t có h i đ i v i phát tri n chương trình ng d ng.org. b o v nó b ng các b ng sáng ch . ví d ftp://ftp. gi bí m t nghiêm ng t mã ngu n c a chương trình vi t trên các ngôn ng b c cao (như C++). làm ch m quá trình t o ng d ng m i vì m i nhà l p trình s ph i vi t l i t đ u m t ng d ng thay vì dùng đo n mã ngu n đã có trong ng d ng khác. 3 .org) – d án t o chương trình ng dùng mi n phí.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 5 Tanenbaum vi t ra đ làm công c h c t p cho các sinh viên l p trình. Đây là phiên b n đã có th làm vi c trên máy.1. Linus Torvalds vi t: “As I already mentioned. 0.kernel.01) đư c công b trên Internet ngày 17 tháng 09 năm 1991.li. sao chép. d n đ n vi c gi m ch t lư ng chương trình và s có m t c a r t nhi u l i không xác đ nh đư c trong nh ng chương trình này. GNU là R t thú v là sau khi Linus Torvalds phát tri n HĐH c a mình thì gi a anh và giáo sư Andy Tanenbaum đã n ra m t cu c tranh cãi.kernel. Linus Torvalds không đăng ký b ng sáng ch cũng như không gi i h n vi c phân ph i HĐH m i này. hãy xem RELNOTES-0.12 theo đ a ch trên. ho c tìm đ c cu n “Linux: Just for fun”. Ngay t đ u Linux đã đư c phân ph i theo đi u ki n c a b n quy n General Public License (GPL)4 thư ng dùng cho các ph n m m ng d ng Open Source và d án GNU. B i vì tính đ n th i đi m b t đ u xây d ng t ch c thì các công ty thương m i gi r t c n th n các chương trình ng d ng c a mình. Minux làm vi c trên các máy tính v i b x lý 286 và đư c Linus dùng làm mô hình cho HĐH m i. T p tin phiên b n đ u tiên c a Linux (phiên b n 0. s a đ i.org/pub/linux/kernel/Historic/oldversions/RELNOTES-0.01: tôi không t hào l m v nó.gnu. Chú ý r ng không có thông báo cho b n 0. so I think I only sent a note to everybody who had shown interest. các d u hi u b o v quy n tác gi . Trong khuôn kh T ch c ph n m m t do đã b t đ u làm vi c d án GNU (http://www. B n quy n này có th tìm th y trong nh ng phiên b n đ u tiên c a nhân trên ftp.01 didn’t actually come with any binaries: it was just source code for people interested in what linux looked like.01: I wasn’t too proud of it. B n quy n đư c đ i sang GPL t phiên b n 0.fsf. nghiên c u chương trình ng d ng. Free Software Foundation) có trang ch n m t i đ a ch http://www.02 ra đ i.01 không đi kèm theo binary nào: nó ch là mã ngu n cho nh ng ai mu n bi t linux trông ra sao. Theo ti ng lóng c a Linux thì b n quy n này đôi khi đư c g i là Copyleft.

. Chương trình ng d ng phân ph i theo GPL đư c quy n phát tri n. đây c n ph i đưa ra ví d đ b n đ c hi u rõ hơn: ngu n thu nh p có th là các s n ph m đi kèm ho c d ch v cài đ t và c u hình cho nh ng máy tính m i ho c phát tri n cho nh ng đi u ki n làm vi c m i. Ý tư ng chính c a Stallman là ch không ph i bán chương trình ng d ng. Nh ng chương trình Open Source (Mã ngu n m ) đư c phân ph i theo đi u ki n c a b n quy n General Public License (GPL). thì b n quy n GPL “làm cho chương trình ng d ng t do và đ m b o là chương trình này s t do”5 . n i ti ng nh t trong s chúng đó là trình so n th o Emacs và trình biên d ch GCC (GNU C Compliler) – trình biên d ch ngôn ng C t t nh t hi n nay. Vi c m mã ngu n đ ng th i nâng cao r t nhi u ch t lư ng c a chương trình ng d ng: t t c nh ng gì t t nh t. do đó không còn t do). Hãy vi t thư cho h đ h c h i kinh nghi m! Trong khuôn kh c a ho t đ ng Open Source nói chung và d án GNU nói riêng.6 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i t vi t t t c a GNU’s Not Unix. unikey (http://unikey.org/gplv. Tham gia vào tranh cãi có c ngư i vi t ra nhân Linux đ u tiên – Linus Torvalds.org/ gnu/manifesto.gnu. DVD ho c k t n i Internet).tug. mà bán chính s c lao đ ng c a nhà l p trình.org). G n như t t c các chương trình ng d ng phân ph i theo đi u ki n GPL có th coi là mi n phí đ i v i ngư i dùng (trong ph n l n các trư ng h p đ nh n đư c nó b n ch ph i tr ti n đĩa CD.html. Nó b o đ m r ng k t qu lao đ ng c a các nhà phát tri n ph n m m t do s luôn luôn m và không tr thành m t ph n c a s n ph m nào đó dùng b n quy n bình thư ng (ý nói s n ph m đóng). đây chúng ta g p l i cơ ch đào th i (hay t t hơn là ch n l c) t nhiên như trong thuy t sinh h c c a Darwin. N u như nói m t cách th t ng n g n thì b n ch t c a GPL như sau. đã phát tri n m t lư ng đáng k các chương trình ng d ng. Đi u ki n cu i là quan tr ng và then ch t c a b n quy n này.sf. .org/copyleft/gpl. còn các l i s đư c nh n ra và s a nhanh chóng.org) và pdfLaTeX (http://www. B n có th đ c b n quy n này theo đ a ch http://www. Trong “Manifesto GNU” (http://www. nh ng ý tư ng và cách gi i quy t m i đư c phân ph i r ng rãi ngay l p t c.net).openoffice. Các nhà phát tri n xvnkb (http://xvnkb. d y cách s d ng. M t ph n thư ng t t n a đó là khi chương trình tr lên n i ti ng thì tác gi c a chương trình s có đi u ki n tìm m t công vi c có lương cao. t c là nh ng gì thu c v d án GNU không ph i là m t ph n c a Unix (vào th i gian đó th m chí t UNIX đã tr thành thương hi u. s a đ i.gnu. Đi u đó không có nghĩa là các nhà l p trình không còn nh n đư c ph n thư ng (ti n) cho công vi c c a mình.html) vào năm 1985 Stallman vi t r ng đ ng l c đ ông sáng l p ra FSF và d án GNU đó là s khó ch u trong quy n s h u c a m t s ngư i đ i v i chương trình ng d ng.html. Nh ng gì do d án GNU phát tri n đ là t do. B n d ch ti ng Vi t không chính th c n m t i http://vi. v.v. 5 . là nh ng ngư i hi u rõ nh t đi u này. Nói như các nhà sáng l p ra FSF. Cơ ch này b kìm nén trong th gi i chương trình ng d ng thương B n đ c cũng nên bi t là s p t i s có phiên b n th 3 c a GPL (GPLv3). chuy n ho c bán cho ngư i khác không h n ch v i m t đi u ki n là k t qu thu đư c cũng ph i phân ph i theo b n quy n copyleft. nhưng không có nghĩa là chúng đư c phân ph i không có b n quy n và không đư c lu t pháp b o v . Cùng v i s ra đ i c a phiên b n th 3 này đã n y ra r t nhi u tranh cãi xung quanh tính t do c a b n quy n. Đi u ki n này cũng phân bi t ph n m m t do v i ph n m m phân ph i mi n phí.

1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 7 m i. và chúng ta cũng làm như v y trong cu n sách này. u b nh đ y. 1. Nhi u ti n trình th t s T t c các ti n trình là đ c l p. thì Linux s ph c h i chúng t . Vì th s xu t hi n c a nhân Linux là r t đúng lúc. không m t ti n trình nào đư c c n tr công vi c c a ti n trình khác. 4. Nó đ ng nghĩa v i vi c ra đ i c a m t h đi u hành m i t do phân ph i cùng v i mã ngu n m . Cách này hoàn toàn khác v i ch đ “nhi u ti n trình đ y nha” đư c th c hi n trong Windows 95. nên ngay t đ u đã có r t nhi u nhà l p trình tham gia vào quá trình phát tri n h th ng. nhưng cho phép ch y các chương trình c n b nh dung lư ng l n mà th c t không có trên máy tính. Nhân này “đ u” đúng vào mi n “đ t lành”. nhưng vì lý do nào đó đã b ch m l i. khi m t ti n trình ph i như ng b x lý cho các ti n trình khác (và có th làm ch m tr r t lâu vi c th c hi n). 2.1. h tr các công ngh m i g n như ngay l p t c. Vùng đĩa c ng này đư c coi là b nh ph thêm vào. C n nói r ng Linus Torvalds ch phát tri n ph n nhân (kernel) c a h đi u hành.3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux Do mã ngu n Linux phân ph i t do và mi n phí. 1. Tuy nhiên bây gi xin quay l i v i l ch s c a Linux. Khi này Linux có th cung c p t t c các tài nguyên h th ng cho ngư i dùng làm vi c qua các terminal xa khác nhau. T H N d s ch c b nh theo trang th ng b nh Linux đư c t ch c d ng các trang v i dung lư ng 4K. Swap b nh lên đĩa Swap b nh cho phép làm vi c v i Linux khi dung lư ng b nh có h n. đ c trưng cho các h đi u hành đ y đ tính năng dòng UNIX. Truy c p nhi u ngư i dùng Linux không ch là HĐH nhi u ti n trình.1. Vi c này có làm gi m t c đ làm vi c. vì trong d án GNU đã phát tri n s lư ng l n các ti n ích khác nhau. l n lư t chia cho m i ti n trình m t kho ng th i gian th c hi n. Nhưng đã thành l ngư i dùng thư ng s d ng tên g i c a nhân làm tên g i c a h đi u hành. 3. Xin đưa ra đây danh sách ng n g n nh ng kh năng này. Đ làm đư c đi u này nhân th c hi n ch đ phân chia th i gian c a b x lý trung tâm. b n v ng và phát tri n nhanh nh t. thì HĐH s tìm nh ng trang b nh đã lâu không đư c s ng đ chuy n chúng t b nh lên đĩa c ng. Linux có t t c các kh năng. Stallman t t nhiên đã đúng khi đòi h i h đi u hành Linux ph i đư c g i là GNU/Linux. N i dung c a m t s ph n (trang) b nh đư c ghi lên vùng đĩa c ng xác đ nh t trư c. Nh đó đ n th i đi m hi n nay Linux là h đi u hành hi n đ i. Nhưng đ chuy n GNU thành m t HĐH hoàn ch nh thì ch còn thi u nhân. N u có trang nào đó trong nh ng trang này l i tr thành c n thi t. Linux h tr kh năng nhi u ngư i dùng làm vi c cùng lúc. D án GNU cũng đã b t đ u phát tri n nhân cho riêng mình (đư c g i là Hurd).

M t s h th ng Unix cũ và m t s h th ng hi n đ i (bao g m c Microsoft Windows) chuy n lên đĩa t t c n i dung c a b nh thu c v nh ng ng d ng không làm vi c t i th i đi m hi n th i (t c là T T C các trang b nh thu c v ng d ng s đư c lưu lên đĩa khi không đ b nh ) và như v y kém hi u qu hơn.1. 5. Thư vi n chung Thư vi n – b các quá trình (thao tác) đư c chương trình dùng đ làm vi c v i d li u. đó là m t b các th t c ngôn ng C. N p môđun th c hi n “theo yêu c u” Nhân Linux h tr vi c cung c p các trang b nh theo yêu c u. 6. và như v y cho phép gi m kích thư c b nh b ng d ng chi m. còn nh ng ph n mã không s d ng t i th i đi m hi n t i thì n m l i trên đĩa. 100% tương ng v i tiêu chu n POSIX 1003. Thêm vào đó Linux còn h tr các kh năng c a System V và BSD đ tăng tính tương thích. H tr m t ph n các kh năng c a System V và BSD POSIX 1003. Ngư i dùng MS-DOS s nh đ n chương trình SmartDrive. và th c hi n cùng lúc nh ng chương trình này d n đ n hao h t b nh không đáng có.1. và s gi m xu ng khi h th ng hay ti n trình c n nhi u b nh hơn. Trên các h th ng cũ nh ng thư vi n đó n m trong m i t p tin chương trình. chương trình này d tr m t ph n b nh có kích thư c xác đ nh đ làm b đ m cho đĩa.1 (Portable Operating System Interface – giao di n c a h đi u hành lưu đ ng) đưa ra giao di n tiêu chu n cho các h th ng Unix. 8. thì Linux ch n p vào b nh m t b n sao c a mã chương trình và t t c các ti n trình gi ng nhau cùng s d ng m t mã này. 9. nh đó nâng cao r t nhi u t c đ truy c p t i nh ng chương trình và ti n trình thư ng dùng. System V IPC Linux s d ng công ngh IPC (InterProcess Communication) đ trao đ i thông tin gi a các ti n trình. B đ m đ ng c a đĩa B đ m c a đĩa đó là m t ph n b nh c a h th ng dùng làm nơi lưu nh ng d li u thư ng dùng c a đĩa. Ngày nay giao di n này đư c t t c các h đi u hành m i h tr . Linux s d ng h th ng đ m linh đ ng hơn: b nh đư c d tr cho đ m đư c tăng lên khi b nh không đư c s d ng.8 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i đĩa c ng (vào b nh ). Có m t s thư vi n tiêu chu n đư c dùng cùng lúc cho vài ti n trình. ho c nhi u ngư i dùng ch y cùng m t chương trình 6 . đ s d ng tín hi u và b nh chung. 10. Cùng s d ng chương trình N u c n ch y m t lúc nhi u b n sao c a cùng m t ng d ng nào đó6 . Trên các h th ng m i (bao g m Linux) có h tr làm vi c v i các thư vi n đ ng (dynamic) và tĩnh (static) đư c chia ra. khi này ch ph n mã c n thi t c a chương trình m i n m trong b nh . Microsoft Windows NT cũng h tr POSIX 1003. Linux 100% tương ng v i tiêu chu n POSIX 1003. 7.1. ho c m t ngư i dùng ch y vài ti n trình gi ng nhau.

Đ ng th i Linux còn làm vi c trên r t nhi u b x lý tương thích v i Intel c a các nhà s n xu t khác. bao g m c các b x lý 64bit. Kh năng h tr m ng Linux có th g n vào b t kỳ m ng n i b nào. 12. . H tr các đ nh d ng h th ng t p tin khác nhau Linux h tr m t s lư ng l n các đ nh d ng h th ng t p tin. .2 B n phân ph i Linux 9 11. 1. Windows 95 và Wine. Kh năng ch y chương trình c a HĐH khác Trong l ch s Linux không ph i là h đi u hành đ u tiên. FreeBSD và OS/2. như AMD. cho các HĐH đã phát tri n trư c Linux.2 B n phân ph i Linux Trong b t kỳ h đi u hành nào cũng có th chia ra 4 ph n chính: nhân. và c các h th ng t p tin m i. bao g m DOS. HFS. làm vi c trong các m ng TCP/IP. Xin đư c nói luôn là trong cu n sách này chúng ta ch xem xét trư ng h p Linux cho các máy tính tương thích v i IBM. rlogin. Ngoài ra. . đư c g i là Second Extended File System (ext2fs) và Third Extended File System (ext3fs) cho phép s d ng không gian đĩa m t cách có hi u qu . bao g m Networked File System (NFS). Trong Internet còn có nh ng thông báo nói r ng trên các b x lý Athlon và Duron c a AMD Linux còn làm vi c t t hơn so v i trên Intel. bây gi nó có th làm vi c trên t t c các b vi x lý Intel b t đ u t 386 và k t thúc là các h th ng nhi u b x lý Pentium IV.v. Trong khi đó h th ng t p tin chính c a Linux.org) 8 7 . Ngư i ta đã vi t ra hàng lo t các chương trình ng d ng. DEC Alpha. c u trúc (h th ng) t p tin. MIPS. . bao g m các h th ng t p tin DOS và OS/2. trong đó có chia s (dùng chung. n u h th ng đáp ng tiêu chu n iBCS2 (intel Binary Compatibility).1. truy c p dial-up qua các giao th c SLIP và PPP. trình d ch l nh ngư i dùng và các ti n ích. vmware. H tr t t c các d ch v Unix. pearpc.v.1. 14. SUN Sparc. debian.. . ssh). trong đó có c nh ng chương trình có ích và không đ n n i t i. 13. Làm vi c trên các ph n c ng khác nhau M c dù đ u tiên HĐH Linux đư c phát tri n cho máy tính cá nhân (PC) trên n n t ng Intel 386/486. Nhân đó là cho phép s d ng nhi u h đi u hành trên m t máy B n phân ph i Linux h tr nhi u b x lý nh t c n ph i k đ n Debian (http://www. HĐH Linux còn có kh năng ch y chương trình dành cho b x lý Intel c a các h th ng Unix khác. M68000 (Atari và Amiga). như reiserfs. PowerPC và nh ng b x lý khác8 . sharing) các t p tin và in t xa trong các m ng Macintosh.. bochs. Windows. . Đ ch y nh ng chương trình như v y dư i Linux đã phát tri n các trình gi l p (emulator) cho DOS. k t n i t xa (telnet. Ngoài ra còn có phiên b n Linux cho các b x lý khác bao g m ARM. Đ ng th i có h tr dùng Linux là máy ch ho c máy khách cho m ng khác. NetWare và Windows. . còn có m t lo t các chương trình t o máy o7 mã ngu n m cũng như s n ph m thương m i: qemu. Windows 3.

M t vài tác gi đã th phân lo i các b n phân ph i d a trên nh ng tiêu chí khác nhau: • c u trúc h th ng t p tin • chương trình cài đ t • phương ti n dùng đ cài đ t các gói chương trình • thành ph n c a các ti n ích và chương trình ng d ng có trong b n phân ph i. Slackware và Debian. nó đi u khi n các thi t b ph n c ng và đi u khi n vi c th c hi n chương trình.10 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i thành ph n chính. Nhưng hi n nay có th chia ít nh t 3 nhóm b n phân ph i. c n tìm cách gi i quy t s ph thu c và mâu thu n gi a các gói (và gi a các phiên b n c a gói) chương trình. nói chung không khác so v i nh ng chương trình bình thư ng khác mà ngư i dùng có th ch y. Có th tìm th y danh sách tương đ i đ y đ cùng v i đ c đi m ng n g n c a m i b n phân ph i trên http://www. M t trong nh ng k t qu c a vi c phân ph i t do chương trình ng d ng cho Linux đó là có nhi u công ty cũng như nhóm các nhà phát tri n đ c l p đã phát hành ra các b n Linux khác nhau đư c g i là “b n phân ph i Linux”. M c dù h u h t các tác gi cho r ng s khác nhau gi a các b n phân ph i là không cơ b n. linuxhq. trên th gi i đang có hàng trăm (hàng nghìn?) b n phân ph i Linux và m i ngày l i xu t hi n các b n m i. trên trang đó cũng như nhi u trang web khác còn có liên k t đ n nh ng danh sách b n phân ph i khác. Và như chúng ta s th y sau đó không ph i là bài toán đơn gi n. Thông thư ng t t c nh ng chương trình n m trong b n phân ph i Linux đ u dùng b n quy n GPL. B n phân ph i – đó là m t b các chương trình ng d ng bao g m t t c b n ph n chính c a HĐH. Vì th khi nói v h đi u hành nói chính xác hơn s là “h đi u hành d a trên nhân Linux”. Ngoài ra. hay nói đúng hơn là b t kỳ ngư i nào không lư i sưu t p các chương trình t do. nhưng có ch c năng chính là th c hi n các công vi c d ch v (service). Tuy v y. Ngoài ra. t c là nhân. h v shell và các ti n ích. nòng c t c a HĐH. . Và cu i cùng các ti n ích – đó đơn gi n là các chương trình riêng l . R t có th xu t hi n trong b n đ c ý nghĩ r ng b t kỳ ai cũng có kh năng cho ra b n phân ph i Linux. mà đ i di n c a m i nhóm là Red Hat.com (còn có m t s b n phân ph i khác ti ng Anh). Nhân c a HĐH Linux hi n th i đang đư c phát tri n dư i s lãnh đ o c a Linus Torvalds và phân ph i m t cách t do (v i b n quy n GPL) gi ng như m t s lư ng kh ng l các chương trình ng d ng và ti n ích khác. n u chính xác thì t “Linux” ch có nghĩa là nhân. Như đã nói trên. Và suy nghĩ đó có ph n nào đúng. Tuy nhiên các nhà phát tri n c a m t b n phân ph i Linux c n t o ra ít nh t m t chương trình cài đ t đ đưa HĐH lên máy tính tr ng không chưa có HĐH nào. đ ng th i còn có thêm các chương trình cho công vi c hàng ngày c a ngư i dùng. h th ng t p tin. vì th n u mu n có th tìm th y t t c nh ng gì có trên th gi i (h u h t nh ng trang này dùng ti ng Anh và các b n phân ph i Vi t Nam ít đư c nói đ n). C u trúc t p tin (h th ng t p tin) – là h th ng lưu t p tin trên các thi t b lưu. Trình d ch l nh hay h v (shell) – là chương trình t ch c giao ti p gi a máy tính và ngư i dùng.

t đi n ti ng Vi t. ch không phân nhánh và nhân lên gi ng như trư ng h p b n phân ph i.6. Và t t nh t n u nhóm các nhà phát tri n này nh n đư c ngu n l i t s n ph m Linux c a mình. s d ng các s n ph m Linux ti ng Vi t do m t s ngư i t nguy n duy trì.1.opensuse.1 đư c d a trên nhân phiên b n 2. th hai.16. Đ i v i ngư i dùng Linux Vi t Nam hi n th i có hai l a ch n: th nh t. Phiên b n nhân Linux thư ng đư c ký hi u b ng ba s 9 . b n phân ph i openSuSE Linux 10.6. Phiên b n nhân v i s th hai Đi u này ch đúng v i các phiên b n nhân trư c 2. t c là Linux phiên b n 2. L a ch n th hai đó là s d ng các b n phân ph i h tr ti ng Vi t t t như Debian. T 2. Đ k t thúc câu chuy n v l a ch n b n phân ph i Linux c n nói thêm là g n đây bác Nguy n Đ i Quý (http://vnoss.org). Lý do chính là chưa đ t đư c tiêu chu n th hai nêu trên. Khi nói đ n phiên b n c a Linux thư ng có ý là phiên b n nhân (vì m t h đi u hành là Linux ch khi nó s d ng nhân Linux). nên phiên b n c a nhân tăng lên theo th t . L a ch n th nh t. theo ý ki n c a tôi không đư c ưu tiên đây. Ubuntu và Mandriva. . B n phân ph i này d a trên n n t ng c a FC c ng thêm giao di n ti ng Vi t và m t s ng d ng “mang tính Vi t Nam” như chương trình gõ ti ng Vi t. phân cách nhau b i d u ch m. Không s trư ng h p “đem con b ch ”.6 tr đi Linus và các nhà phát tri n khác th nghi m dùng b n s . 9 . Chúng ta s nói đ n hai s l a ch n này m t cách k càng hơn. s d ng các s n ph m Linux l n có h tr ti ng Vi t. .13. Ngoài ra còn đ m b o là b n s nh n đư c phiên b n m i c a nó trong tương lai. C n phân bi t s phiên b n c a b n phân ph i và s phiên b n c a nhân. Vì Linus Torvalds ti p t c đi u hành vi c phát tri n nhân. C n nói vài l i v đánh s phiên b n.13.16. L a ch n th hai này đư c ưu tiên vì: • chúng có h tr ti ng Vi t và càng ngày càng hoàn thi n • chúng có trình cài đ t t t. h tr nhi u ph n c ng khác nhau • có th cài đ t thêm các ph n m m khác m t cách d dàng ph n l n chương trình đã đư c biên d ch s n cho m i yêu c u c a ngư i dùng • nh ng b n phân ph i này đư c m t nhóm các nhà phát tri n duy trì. Ví d . m t Vi t ki u M duy trì. t c là làm vi c như m t công ty thương m i. openSuSE cũng đang d n d n h tr ti ng Vi t (http://vi. Hi n th i có m t b n phân ph i như v y: vnlinux-CD (cùng v i m t vài bi n th ) do anh Larry Nguy n. c p nh t thư ng xuyên thông thư ng là theo m t l ch đ nh s n.6.org) đã cho ra đ i m t b n phân ph i m i hư ng v ngư i dùng Vi t Nam – FCxVnOSS.2 B n phân ph i Linux 11 V y thì c n l a ch n b n phân ph i theo tiêu chu n nào? Theo ý ki n c a tác gi thì đ i v i ngư i dùng Vi t Nam có hai tiêu chu n: th nh t ph i có giao di n ngư i dùng ti ng Vi t và th hai ph i có m t nhóm các nhà phát tri n h tr b n phân ph i này. Th m chí ch trong kho ng th i gian không lâu mà tôi s d ng Linux (kho ng 5 năm) đã có nhi u b n phân ph i Vi t Nam cũng như nư c ngoài đã chào t m bi t th gi i Linux vì nhóm h tr c a chúng không thu đư c nhi u l i nhu n và sau đó m t th i gian ng ng h tr tác ph m c a mình..

DX v. vì đó là phiên b n th nghi m (ch dành cho phát tri n). Vì HĐH Linux s d ng ch đ b o v c a b vi x lý. B ng 1. nhưng không b n v ng. Phiên b n v i s th hai ch n (ví d 2.org). fluxbox.1: Yêu c u đ i v i ph n c ng Mong mu n c a ngư i dùng Yêu c u. . mà trư c đây ch có th dùng MS DOS (t t nhiên là trong trư ng h p này chúng ta ch thu đư c ch đ dòng l nh. MB B nh Đĩa c ng Yêu c u nh nh t: ch làm vi c trong giao di n văn 8 200 b n v i dòng l nh c a shell. OpenOffice. T t nhiên là b n có th cài đ t b t kỳ phiên b n nào.v.13) đư c coi là làm vi c n đ nh. . Vì th n u b n có m t cái máy tính cũ. trên đó không th ch y n i Windows.3 Yêu c u đ i v i máy tính Tôi đã đ c đâu đó nói r ng có nh ng phiên b n Linux đ c bi t. 1. Yêu c u đ i v i ph n c ng c a h th ng mu n cài đ t Linux còn đư c xác đ nh b i l a ch n ph n m m c a ngư i dùng (và t c là s ph thu c vào phiên b n c a các ph n m m và ít nhi u vào b n phân ph i).6. 2. nh ng con s này là không chính xác nhưng không khác bi t nhi u gi a các b n Linux khác nhau. windowmaker. nhưng c n bi t cách đánh s phiên b n n u khi nào đó b n mu n c p nh t nhân Linux c a mình. Như v y Linux có m t ưu đi m l n đó là kh năng làm vi c th m chí trên nh ng máy r t cũ.16. .12 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i l (ví d . T t nhiên phiên b n như v y có th làm vi c. N u cài đ t m t b n phân ph i đ y đ thì đương nhiên l a ch n nhân đã đư c các nhà phát tri n làm giùm b n đ c.. 256 1500 các ng d ng n m trong KOffice. . Theo các ngu n thông tin khác nhau thì t t c các bi n th đ u dùng t t: SX. Dùng đư c giao di n đ ho X Window cùng v i m t 32 400 s trình qu n lý c a s nh nh như icewm. B ng 1. 128 1000 Ch y các ng d ng c n nhi u b nh (như GIMP.0) thư ng không đư c s d ng đ t o các b n phân ph i. Nhưng trong cu n sách này chúng ta s không xem xét nh ng trư ng h p đ c bi t như v y.5. có đ m t s ng d ng ngư i dùng như vim. nh ng máy tính s n xu t g n đây đáp ng đư c toàn b nh ng yêu c u đã đưa ra và s đưa ra dư i đây. Chúng đư c dành cho nh ng ngư i tình nguy n có mong mu n th nghi m đ tìm ra các l i. nên đ cài đ t HĐH này c n ít nh t là m t máy tính có b x lý 386. nhưng đ i v i ngư i dùng m i thì nên ch n phiên b n nhân v i s th hai trong phiên b n là ch n. Dùng môi trư ng làm vi c đ ho KDE. emacs.1 dư i đây s đưa ra m t vài con s ch v i m c đích giúp b n đ c làm quen. Xin đ ng lo l ng. làm vi c th m chí trên b x lý 8086 v i 512Kbyte b nh . nhưng đi u này không . còn phiên b n đ c bi t có th ch y t m t ho c hai đĩa m m không c n đĩa c ng thì tôi đã g p. thì có th s d ng nó đ h c Linux và r t có th s ng c nhiên v kh năng c a HĐH này.

Theo tôi nghĩ đây là cách t t nh t n u b n không có đi u ki n đ mua đĩa. C n nói riêng v h th ng phát đĩa v i b n phân ph i Ubuntu m t cách mi n phí. . Có th làm vi c đ ng th i nhi u ng d ng yêu c u: OpenOffice. Và vi c gi u đ a ch không làm nh hư ng đ n nh ng ai có mong mu n mua Linux đ nghiên c u. Không có gì là th a thãi. t t nhiên có kèm theo đ a ch bưu đi n. N u máy tính c a b n có th làm vi c v i các h đi u hành Windows 2000 và Windows XP thì vi c ch y Linux trên nó s không có gì khó khăn. 10GB c ng dành cho cài đ t Linux. Hi n gi trên m ng Vi t Nam đã xu t hi n m t vài c a hàng bán đĩa Linux.com đăng ký s lư ng đĩa b n c n. thì có toàn quy n sao chép toàn b b n phân ph i Linux ho c m t ph n b t kỳ c a nó ch ngư i quen. càng nhi u b nh .4 L y Linux đâu? 13 ngăn c n vi c dùng các máy tính cũ làm vi c có l i ví d làm router10 ). 16MB b nh và c ng kho ng 300MB. Đ k t thúc xin đưa ra đây trư ng h p c u hình máy c a tôi: b x lý 686. c ng càng r ng thì càng t t. sau m t th i gian kho ng 1 tháng – 1 tháng rư i b n s nh n đư c chúng. Khi đó còn có kh năng l a ch n và có b o đ m là s đ i đư c đĩa x u. 10 máy giúp chuy n hư ng các gói m ng . T t hơn h t là nên mua đĩa c a m t công ty máy tính ho c qua m t c a hàng trên m ng.ubuntu.1. Ch c n vào đ a ch http://shipit. Có nghĩa là ngư i dùng không có ý đ nh thay đ i chương trình ho c mua bán nh ng chương trình này. b nh 256Mb (+256Mb swap). ). Novell Desktop. 1.org. StarDict (chương trình t đi n). GIMP. T t nhiên là chênh l nh giá thành đĩa ph i không quá cao.4 L y Linux đâu? Và trong ph n cu i c a chương th nh t chúng ta s tr l i ng n g n cho câu h i “L y Linux đâu?”. T t nhiên đ i v i dung lư ng b nh cũng như c u hình máy nói chung thì máy càng m nh.. Tôi hi n s d ng openSuSE Linux 10. Đ b t đ u h c Linux thì ch c n có m t máy tính v i b x lý 486. giá thành bán Linux bao nhiêu đó là quy n c a ngư i bán (ngoài ra giá thành cao còn có các b n phân ph i chuyên nghi p như Xandros. C n nói thêm là nh ng đĩa ghi v a hè thư ng có l i và có th gây m t d li u ho c làm h ng ph n c ng.1 v i môi trư ng làm vi c KDE. ph n còn l i dành cho d li u. Trong s ba phương án k trên thì đ i v i ngư i dùng Linux Vi t Nam phương án mua CD. DVD là t t nh t. Konqueror. ho c t i xu ng t Internet ho c mua đĩa CD (DVD) Linux ch nh ng ngư i bán hàng đâu đó trên hè ph mà không s b truy c u vì vi ph m b n quy n (các chương trình có b n quy n thương m i thư ng dùng t “s đ ng ý” gi a ngư i dùng và nhà phân ph i) c a các nhà (công ty) phát tri n. Như đã nói trên. KBabel. Linux cùng v i m t s lư ng kh ng l các chương trình ng d ng đư c phân ph i g n như mi n phí. Kile (dùng đ vi t nh ng dòng này). Đ a ch c th xin không đưa ra đây vì qu ng cáo trong th gi i hi n đ i đã không còn là mi n phí. .

. cùng v i nh ng gì đã t o ra và đã c u hình dư i dư i Windows. ph n l n ngư i dùng Vi t Nam trư c khi b t đ u h c Linux đã làm quen và r t có th đã có kinh nghi m s d ng các HĐH dòng Windows như Windows 98. B i vì trên m t máy tính có th cùng “chung s ng hòa bình” hai HĐH và th m chí nhi u hơn n a (n u có đ ch trên đĩa!).) đ u đã có cu n hư ng d n cài đ t r t chi ti t. R t may là không nh t thi t ph i đánh m t t t c nh ng th đó. đ ng th i. . Hãy ch đ i và hy v ng trong tương lai không xa s có b n d ch Ti ng Vi t c a nh ng cu n sách này. m t cách t nhiên. Mandrake. n u ngư i dùng đã làm vi c v i HĐH Windows và quy t đ nh th nghi m v i Linux. . tác gi s đi c th và chi ti t vào nh ng gì đ c bi t khi cài đ t Linux trên máy tính đã có m t trong các h đi u hành (HĐH) Windows cũng như vi c kh i đ ng nhi u h đi u hành. Ngoài ra.. Thông thư ng trên các đĩa c a b n phân ph i Linux đã có hư ng d n ng n g n cách cài đ t Linux.Chương 2 Cài đ t h đi u hành Linux “Software is like sex.1 • T Chu n b cài đ t đĩa CD-ROM đĩa c ng Có th cài đ t Linux b ng m t trong các cách sau: • T b n sao chép Linux trên • T máy ch t p tin c a m ng n i b qua NFS. • T máy tính khác trong m ng n i b qua SMB. Chính vì v y trong cu n sách này. Slackware. • T máy tính xa (ví d t Internet) qua giao th c FTP. cho m i tình hu ng s d ng. Fedora. 2. Thay vào đó là nh ng gì b n c n bi t và chu n b trư c khi cài đ t. Và trên th c t thì t m th i Linux khó có th là HĐH đ u tiên mà ngư i dùng làm quen. Chính vì th . trên Internet b n có th tìm th y r t nhi u cu n sách nó v v n đ này. V nđ ch . Như th . Windows 2000 và Windows XP. thì h không mu n m t đi môi trư ng làm vi c quen thu c c a mình. phía dư i s nói cách cài đ t HĐH Linux trên máy tính đã cài đ t m t trong các h đi u hành c a hãng Microsoft. tác gi s không đưa ra các bư c c th c a vi c cài đ t. it’s good when it’s free” — Linus Torvalds. Và t t c các b n phân ph i l n (Debian. mà xin b n đ c hãy tìm các cu n hư ng d n tương ng.

– đ i v i chu t c m vào c ng n i ti p thì c n s th t c a c ng đó. thì c n tìm ki m theo các cách khác. • BIOS: – nhà s n xu t. . • Controller đĩa c ng: lo i (IDE hay SCSI) và dung lư ng c a đĩa (n u như b n đ c dùng đĩa IDE.nhà s n xu t và s m u mã. cũng như SCSI . 15 Theo ý ki n cá nhân c a tác gi thì thu n ti n và có tính th c t nh t là cài đ t Linux t CD-ROM. – s hi u phiên b n. hay bus mouse). – s nút. Đ giúp b n đ c. • Dung lư ng c a b nh (tính b ng Kilobyte • CD-ROM: – Giao di n (IDE. hay giao di n khác). N u như b n không th y thông tin nào đó. – hdb (Slave trên controller s 1 hay Primary Slave). – đ i v i các đĩa CD-ROM không ph i IDE.2. MouseMan. – nhà s n xu t và s m u mã c a adapter SCSI (n u có). thì c n ki m tra xem BIOS có h tr vi c truy c p ch đ LBA hay không): – hda (Master trên controller s 1 hay Primary Master). Trư c khi b t đ u cài đ t. nh ng d li u này s c n đ n khi cài đ t và c u hình. PS/2. . hơn n a vi c mua các đĩa CD bây gi không gây khó khăn gì. đây b n có th tìm th y g n h t t t c thông tin c n thi t. k c vi c m v máy và đ c nh ng dòng ch trên thi t b . N u như máy tính c a b n t m th i v n còn làm vi c dư i HĐH Windows 95/98/2000/XP. – hdd (Slave trên controller s 2 hay Secondary Slave). – hdc (Master trên controller s 2 hay Secondary Master). thì b n s tìm th y r t nhi u thông tin n u nh n chu t ph i vào bi u tư ng My Computer. • Chu t: – lo i chu t (serial. – giao th c (Microsoft. v. ). ch n l nh Properties. Logitech. SCSI. xin đư c đưa ra đây danh sách nh ng thông tin c n thu th p.v. Xin đ ng lư i bi ng và hãy c g ng ghi càng nhi u d li u v m t thi t b càng t t (t t c nh ng thông tin có th tìm th y).1 Chu n b cài đ t • T m t máy ch WWW qua giao th c HTTP. hãy thu th p (hãy vi t lên m t t gi y) t t c nh ng thông tin c u hình c n thi t c a máy tính. khi mà vi c tìm ki m chúng s khó khăn hơn. • C c màn hình .

– tên mi n c a công ty b n đ c. Cài đ t h đi u hành Linux – các giá tr gi i h n (min.16 – nhà s n xu t. Xin chia s m t kinh nghi m bu n: khi l n đ u tiên tác gi cài Linux trên máy tính đã có Windows NT. Không hi u h t v n đ tác gi nghĩ là không còn cách gì khác ngoài đ nh d ng l i đĩa và cài đ t l i t đ u. Nhưng rơi vào tình hu ng như v y h t s c d dàng nh t là v i ngư i dùng l n đ u tiên cài đ t Linux. chu n b các t p tin (đĩa m m. Các thao tác này không ph i lúc nào cũng đem l i đem l i m t k t qu theo ý mu n. – s m u mã (hay chipset s d ng) – dung lư ng b nh . – đ a ch IP c a các máy ch tên mi n (DNS server). • N u như b n đ c mu n k t n i m ng (mà UNIX nói chung là HĐH dành cho m ng). r t nên th c hi n vài thao tác “phòng xa” (“phòng cháy hơn ch a cháy”).2 Phòng xa và nh ng l i khuyên Trư c khi cài đ t HĐH Linux sau Windows. – m t n m ng con (subnet mask). Vì r t có th b n đ c s ph i phân vùng l i đĩa. thì hãy ghi l i nh ng d li u sau: – nhà s n xu t và s m u mã c c m ng. Windows không hi n th nh ng giá tr này. – đ a ch IP c a máy ch WINS(Windows Internet Name Service). Và th ba. – đ a ch IP c a mình. và chúng r t quan tr ng trong khi c u hình giao di n đ h a). – tên c a máy tính trong m ng. • Màn hình – nhà s n xu t – s m u mã. Bây gi thì tác gi đã . thay đ i b n ghi kh i đ ng (Boot Record) và làm vi c v i các t p tin kh i đ ng cũng như các t p tin c u hình. và trong trư ng h p x u có th máy tính c a b n đ c s không kh i đ ng n a. CD) cài đ t cho h th ng cũ. đ u tiên. M t l i khuyên quan tr ng khác: n u có gì đó x y ra không theo ý mu n thì không nên hoang mang. • Lo i và nhà s n xu t c c âm thanh và game controller (n u như có) 2. – đ a ch IP c a gateway. c n t o m t đĩa m m kh i đ ng hay m t đĩa m m giúp ph c h i h th ng (n u b n đ c còn chưa t o). Có bi t cách thoát ra kh i tình hu ng này và ph c h i d li u c n thi t không đó còn là m t câu h i. và k t qu là máy tính không th kh i đ ng đư c. c n ghi l i nh ng d li u có giá tr (backup). Th hai. Chính vì v y. max) c a t n s làm m i theo chi u d c và theo chi u ngang (nh ng giá tr này b n đ c ch có th tìm th y trong tài li u đi kèm v i màn hình.

di chuy n t tâm đĩa ra rìa ngoài c a đĩa. Vì cu i cùng ngư i dùng không khó khăn gì khi gõ câu l nh startx.3 2. m c dù đã c u hình giao di n m ng cho máy. Đ m truy c p này. Xin thêm m t l i khuyên ph bi n sau: * Hãy xem các t p tin log. xin đư c nói qua m t chút v c u trúc c a đĩa và quá trình kh i đ ng HĐH.3. còn t p h p các rãnh n m ch ng lên nhau g i là cylinder.1. Sau khi làm xong các công vi c phòng xa. N u như có gì đó không làm vi c. NFS. và tư ng l a đóng h t các truy c p t m ng. khi h th ng làm nh ng gì b n đ c không mong đ i. Đ c/Ghi d li u đư c th c hi n b i các đ u đ c n m gi a các đĩa này.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng 17 hi u là có th ph c h i l i n u như không quy t đ nh quá v i vàng. Samba).2.1 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa” Như b n đ c bi t. Đ c bi t trong các trư ng h p. tác gi cũng mu n đưa ra vài l i khuyên đ giúp ngư i dùng đưa ra quy t đ nh trong khi cài đ t. hãy th m i cách đ tìm ra nguyên nhân. vì cho r ng phương án theo m c đ nh là đ . thì trong quá trình cài đ t c n ch rõ các d ch v đư c m . và có . Ngư i dùng c n tìm các cu n hư ng d n tương ng. • Hãy đ c tài li u. thì có th b qua chúng và chuy n th ng đ n v n đ ch n chương trình kh i đ ng. 2. t c là các t p tin ghi l i s ki n c a h th ng (c n tìm chúng trong thư m c /var/log). t c là c n chia đĩa thành s phân vùng c n thi t. khi trong hư ng d n s d ng LILO có đưa ra nh ng l i khuyên sau cho ngư i dùng khi rơi vào trư ng h p khó khăn như v y: • Không ho ng h t. đĩa c ng g m vài đĩa có ph l p t tính. Vòng tròn đ u đ c v ra trên các đĩa khi quay quanh chúng g i là rãnh (track). N u ai đó không đ kiên nh n đ đ c ph n lý thuy t này. Tuy nhiên. và hãy suy nghĩ k khi ch n câu tr l i. Đ minh ch ng cho l i khuyên này xin đư c k l i trư ng h p khi tác gi cài Red Hat 7. còn vi c c u hình giao di n đ h a (n u có gì đó làm vi c không đúng) v i ngư i dùng m i r t khó thành công. Vì v y có th nói r ng Werner Almesberger đúng. tác gi khuyên không nên đ ng ý v i vi c t đ ng kh i đ ng vào giao di n đ h a. đ ng v i vàng và hãy chú ý đ c nh ng thông báo s hi n th trên màn hình. ki m tra l i nhi u l n thao tác c a mình. M i rãnh l i chia thành các sector. ftp. Nhưng trư c khi chuy n sang các bư c c th đ chu n b đĩa. Như đã nói trên. c n quy t đ nh s t ch c kh i đ ng nhi u HĐH như th nào. Nhưng chúng ta quá v i vàng! Th hai. n m trên cùng m t tr c và quay v i v n t c l n. chu n b các đĩa (phân vùng) đ cài đ t. và t đ ng nh n lên nút Next. K t qu là tác gi không th truy c p đư c đ n máy này qua các giao th c m ng (telnet. Nguyên nhân là trong phương án theo m c đ nh thì tư ng l a đư c cài đ t. quá trình cài đ t HĐH Linux nói riêng không ph i là đ tài c a cu n sách. Th nh t. Ch sau khi đó m i th c hi n các bư c s a l i.

ví d . B ng phân vùng ch a 4 b n ghi 16 byte cho 4 phân vùng chính. t c là dung lư ng có th đ t 2 Tbyte . Chương trình cfdisk. vì th không th s d ng đĩa có dung lư ng l n hơn 8. còn phân vùng thì không th l n hơn 2. Ch khác bi t v i fdisk giao di n thu n ti n: ch d n s d ng l nh và h th ng trình đơn (th c đơn). Chương trình sfdisk có vài kh năng cao hơn. và kích thư c nh nh t c a kh i b ng m t sector (512 byte).4 Gbyte. t là đ c và ghi thông tin theo các kh i. 24 bit lo i phân vùng (ví d . 0: không kích ho t */ CHS sector đ u tiên. M i b n ghi có c u trúc như sau: struct partition { char active. Vì th đ c đi m c a m t đĩa thư ng là t p h p ba sô: s cylinder/s rãnh trong cylinder/s sector trên rãnh hay còn vi t t t là C/H/S (ba ch cái đ u tiên c a các thu t ng Ti ng Anh tương ng: Cyliner/Head/Sector). gi ng như fdisk ch dành đ làm vi c v i b ng phân vùng đĩa: nó không quan tâm chú ý đ n thông tin có trên đĩa. /* char end[3]. /* }. /* char begin[3].18 Cài đ t h đi u hành Linux th ghi vào m i sector 512 byte thông tin. ngay c v i các BIOS m i (v v n đ này s nói đ n sau). 2. M t trư ng h p nói riêng đó là trong các phân vùng khác nhau có th cài đ t các h đi u hành khác nhau. c n đ t đ u đĩa đúng v trí.2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa Trong các h th ng Intel đĩa thư ng đư c chia thành các phân vùng. 0x80: phân vùng kích ho t. trong sector s 0 c a đĩa (sector s 0 c a rãnh đ u tiên trong cylinder s 0) ghi nh b ng chia đĩa thành các phân vùng (partition table). Trên HĐH Linux ngoài chương trình fdisk “truy n th ng” (tuy v y r t khác so v i chương trình fdisk trong MS-DOS và Windows). Đĩa v i c u trúc hình h c C/H/S có dung lư ng C*H*S*512 byte.1 Gbyte (nhưng đây là do h n ch c a h th ng t p tin FAT16). tính t 0) */ s sector có trong phân vùng (32 bit) */ B ng phân vùng đĩa thư ng đư c t o b i chương trình fdisk.LINUX_NATIVE) */ CHS sector cu i cùng. M i phân vùng đư c dùng như m t đĩa v t lý riêng r . Đ có th ghi thông tin lên đĩa. 24 bit */ s c a sector đ u tiên (32-bit. Đĩa c ng là các thi t b kh i. cho phép thao tác trên các phân vùng đã có c a đĩa. mà dung lư ng đĩa l i phát tri n nhanh hơn kh năng c a DOS. DOS s d ng trư ng begin và end c a b ng phân vùng và Interrupt 13 c a BIOS (Int 13h) đ truy c p t i đĩa. Linux thì ch s d ng trư ng start và length c a b ng phân vùng đĩa và h tr các phân vùng ch a đ n 232 sector. /* int length. t c là ch cho controller bi t c n ghi thông tin này vào sector nào. còn có hai chương trình đ làm vi c v i phân vùng đĩa: cfdisk và sfdisk. Khi đó đã nghĩ ra vi c chia đĩa thành các phân vùng. /* int start. Đ làm đư c đi u này. R t có th nguyên nhân c a vi c phân vùng là nguyên nhân l ch s : các phiên b n MS-DOS đ u tiên không th s d ng đư c các đĩa l n. /* char type. s th t đ u đ c (hay rãnh) và s th t sector trên rãnh. Sector đư c đánh đ a ch theo s th t cylinder.3. Ba s này g i là c u trúc “hình h c c a đĩa”. 83 -.

2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng

19

Vì trong b ng chia đĩa ch có 4 dòng cho các phân vùng, s phân vùng chính trên đĩa ngay t đ u dã h n ch : không th l n hơn 4. Khi mà 4 phân vùng tr thành ít, thì ngư i ta sáng ch ra phân vùng lôgíc. M t trong s các phân vùng chính tr thành m r ng (lo i phân vùng - 5 hay F hay 85 trong h cơ s mư i sáu). Và trong phân vùng m r ng ngư i ta t o ra các phân vùng lôgíc. Phân vùng m r ng không đư c s d ng tr c ti p mà ch dùng đ ghi các phân vùng lôgíc. Sector đ u tiên c a phân vùng m r ng ghi nh b ng phân vùng v i b n đ u vào: m t dùng cho phân vùng lôgíc, m t cho phân vùng m r ng khác, còn hai cái còn l i không đư c s d ng. M i phân vùng m r ng có m t b ng chia c a mình, trong b ng này, cũng gi ng như trong phân vùng m r ng chính, ch s d ng có hai dòng đ đưa ra m t phân vùng lôgíc và m t phân vùng m r ng. Như v y, thu đư c m t chu i các m t xích t b ng phân vùng, m t xích đ u tiên mô t ba phân vùng chính, và m i m t xích ti p theo – m t phân vùng lôgíc và v trí c a b ng ti p theo. Chương trình sfdisk trên Linux cho th y toàn b chu i này:
[root]# sfdisk -l -x /dev/hda Disk /dev/hda: 784 cylinders, 255 heads, 63 sectors/track Units = cylinders of 8225280 bytes, blocks of 1024 bytes, counting from 0 Device /dev/hda1 /dev/hda2 /dev/hda3 /dev/hda4 /dev/hda5 — — — /dev/hda6 — — — Boot * Start 0+ 190 0 0 190+ 381 190 190 381+ 381 381 381 End 189 783 — — 380 783 189 189 783 380 380 380 #cyls 190594 0 0 191403 0 0 4030 0 0 #blocks 1526143+ 4771305 0 0 1534176 3237097+ 0 0 3237066 0 0 0 Id 6 5 0 0 6 5 0 0 7 0 0 0 System FAT16 Extended Empty Empty FAT16 Extended Empty Empty HPFS/NTFS Empty Empty Empty

S phân vùng lôgíc theo nguyên t c không h n ch , vì m i phân vùng lôgíc có th ch a b ng phân vùng và các phân vùng lôgíc c a mình. Tuy nhiên trên th c th v n có nh ng h n ch . Ví d , Linux không th làm vi c v i hơn 15 phân vùng trên các đĩa SCSI và hơn 63 phân vùng trên đĩa IDE. Phân vùng m r ng trên m t đĩa v t lý, hay trong m t phân vùng m r ng ch a nó (có th g i là “m ”) ch có th làm m t: không m t chương trình phân chia đĩa nào trong s đã có (fdisk và tương t ) có th t o thêm m t phân vùng m r ng th hai. đĩa trên Linux nói riêng ( đĩa v t lý) đư c truy c p qua tên c a thi t b : /dev/hda, /dev/hdb, /dev/sda, v.v. . . Các phân vùng chính có thêm s 14 trong tên thi t b : /dev/hda1, /dev/hda2, /dev/hda3, còn phân vùng lôgíc thì có các tên: /dev/hda5, /dev/hda6, /dev/hda7 . . . (b t đ u t s 5). T nh ng gì đ c p đ n trên có th suy ra t i sao l i có th b qua các tên như /dev/hda3 hay /dev/hda4 (đơn gi n là phân vùng chính th ba và th tư

20

Cài đ t h đi u hành Linux

không đư c t o ra) và ngay sau /dev/hda2 b n đ c th y /dev/hda5 (phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng /dev/hda2), và sau đó thì vi c đánh s l i theo th t thông thư ng. Trong Windows các phân vùng lôgíc nh n đư c tên (ch cái), b t đ u t ch cái cu i dùng dành cho phân vùng chính. Ví d n u m t đĩa c ng có hai phân vùng chính (C: và D:) và m t phân vùng m r ng, trong phân vùng m r ng t o ra hai phân vùng lôgíc, thì nh ng phân vùng lôgíc này s đư c đ t tên E: và F:. Xin nói thêm, trong Windows NT và 2000/XP có th thay đ i tên c a các phân vùng đĩa.

2.3.3

Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft

Dù h đi u hành có là gì, thì đ có th b t đ u đi u khi n máy tính, c n n p HĐH vào b nh . Vì th hãy xem xét qua quá trình kh i đ ng c a các HĐH khác nhau. Chúng ta ch quan tâm đ n vi c kh i đ ng t đĩa c ng, nên s không xem xét đ n vi c kh i đ ng t đĩa m m, CD-ROM và qua m ng. Hãy b t đ u t MS-DOS và MS Windows cũ (xin đ ng quên r ng, vi c phát tri n và hoàn thi n máy tính cá nhân song song v i s phát tri n c a HĐH c a Microsoft và nh ng quy t đ nh s d ng trong các HĐH này có nh hư ng m nh đ n quy t đ nh c a các nhà phát tri n thi t b ). Như b n đ c bi t, khi b t máy tính đ u tiên s ch y chương trình POST (Power On Self Test). Chương trình xác đ nh dung lư ng b nh , th nghi m b nh , và xác đ nh các thành ph n khác (bàn phím, c ng. . . ), kh i đ ng các th adaptor. Trên màn hình thư ng xu t hi n các thông báo v dung lư ng b nh , v vi c th nghi m b nh , danh sách các thi t b nh n ra ( đĩa c ng và m m, b x lý, c ng COM và v.v. . . ). Sau khi hoàn thành vi c th nghi m POST g i Int 19h. Công vi c c a Int 19h là tìm thi t b kh i đ ng. Vi c tìm ki m th c hi n theo th t xác đ nh trong Setup BIOS và theo cách thăm dò sector s 0 c a các thi t b tương ng. N u đĩa có th kh i đ ng, thì trong sector s 0 c a đĩa có b n ghi kh i đ ng chính – Master Boot Record (MBR). Hai byte cu i cùng c a MBR – “s màu nhi m”, là d u hi u cho bi t sector có MBR, và theo đó đĩa có th kh i đ ng. Ngoài “s màu nhi m” MBR còn ch a b ng phân vùng đĩa đã nói trên, và m t chương trình nh – trình kh i đ ng chính, kích thư c ch có 446 (0x1BE) byte. B ng 2.1 cho th y c u trúc c a sector kh i đ ng chính sau khi cài đ t Windows. B ng 2.1: C u trúc c a sector kh i đ ng chính D ch chuy n 0x000 0x1BE 0x1FE N i dung Mã c a trình kh i đ ng chính B ng phân vùng đĩa “S màu nhi m” (0xAA55)

MS-DOS, Windows95 và NT ghi nh DOS MBR trong khi cài đ t. Ngoài ra cũng có th t o MBR c a MS v i câu l nh DOS sau: fdisk /mbr.

2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng

21

Xin tr l i v i quá trình kh i đ ng. Int 19h c a BIOS n p trình kh i đ ng chính vào b nh máy tính và chuy n quy n đi u khi n cho chương trình này. Nhưng chương trình “bé nh ” này không đ kh năng kh i đ ng HĐH; t t c nh ng gì mà nó có th làm – đó là n p vào b nh chương trình m nh hơn – trình kh i đ ng th hai. Đ làm đư c đi u này, nó tìm trong b ng phân vùng kích ho t và đ c vào b nh trình kh i đ ng th hai, b t đ u t sector lôgíc đ u tiên c a phân vùng kích ho t. Hãy chú ý đ n c m t “b t đ u t ”. Vì trình kh i đ ng th hai trên các h th ng khác nhau có đ dài khác nhau. Trong phân vùng đư c đ nh d ng dư i h th ng t p tin FAT, trình kh i đ ng th hai chi m m t sector (512 byte). Trong phân vùng đ nh d ng dư i h th ng t p tin NTFS, trình kh i đ ng th hai chi m vài sector. Trình kh i đ ng th hai n p l p chương trình đ u tiên, c n thi t cho vi c kh i đ ng h đi u hành. Trong trư ng h p MS DOS chương trình kh i đ ng đ ng n p IO.SYS theo đ a ch 700h, sau đó MSDOS.SYS và chuy n quy n đi u khi n cho SYSINIT c a môđun IO.SYS. N u vì lý do nào đó không tìm th y trên đĩa phân vùng kích ho t, thì quá trình kh i đ ng s ti p t c v i vi c x lý Int 18h. Trư ng h p này trên th c t r t hi m khi s d ng, nhưng kh năng này có th có ích trong trư ng h p nào đó. Trong khi kh i đ ng t xa, khi h đi u hành kh i đ ng t máy ch , thì Int này đư c POST chuy n hư ng lên ROM c a c c m ng. Đ i v i các HĐH khác c a Microsoft thì quá trình kh i đ ng di n ra tương t . • Windows95 kh i đ ng gi ng như DOS nhưng thay th IO.SYS và MSDOS.SYS b i các t p tin c a mình. Các t p tin DOS đư c gi l i dư i các tên tương ng IO.DOS và MSDOS.DOS. Khi b n đ c ch n kh i đ ng DOS, Windows95 s đ i tên các t p tin c a mình v i ph n m r ng w40 và ph c h i tên ban đ u c a các t p tin h th ng c a DOS. Quá trình kh i đ ng ti p t c v i vi c n p IO.SYS. Như th , sector kh i đ ng c a DOS và Windows95 là như nhau. • Windows NT4 s d ng MBR DOS, nhưng thay th b n ghi kh i đ ng c a phân vùng kích ho t b ng cách thay th NTLDR vào ch IO.SYS. Đây là m t chương trình m ng và có th làm đư c nhi u th . Ví d , có th tìm t p tin boot.ini và n u như tham s timeout l n hơn 0, thì đưa ra trình đơn (th c đơn) kh i đ ng. M i dòng c a ph n [operating systems] trong t p tin boot.ini xác đ nh m t phương án (m t HĐH) kh i đ ng và đư c vi t theo m u sau: đ a_ch _trình_kh i_đ ng_th _hai=‘‘tên_g i_c a_phương_án’’ Đ a ch c a trình kh i đ ng th hai có th là m t phân vùng c th nào đó c a đĩa cũng như t p tin kh i đ ng. Dư i đây là m t ví d t p tin boot.ini:
[operating systems] multi(0)disk(0)rdisk(0)partition(3)\WINNT="Windows NT Workstation 4" C:\="Microsoft Windows" C:\BOOTSECT.LNX="Linux"

N u ngư i dùng ch n NT, thì s kh i đ ng theo đ a ch phân vùng đư c ch trên dòng đ u tiên. Trên dòng tương ng v i phương án Microsoft Windows, ch

22

Cài đ t h đi u hành Linux

đưa ra “C:\”, vì tên c a t p tin kh i đ ng đư c l y theo m c đ nh: bootsect.dos. T p tin đư c n p vào b nh và quá trình kh i đ ng đư c ti p t c gi ng như khi b n ghi kh i đ ng đư c n p b i mã chương trình t MBR. Đ i v i vi c kh i đ ng các h th ng khác, có th s d ng cách đó. Ch c n thêm vào boot.ini các dòng ch a liên k t đ n t p tin kh i đ ng khác. Khi ch n các dòng này s kh i đ ng HĐH tương ng. Trong ví d trên Linux cũng đư c kh i đ ng theo các này. Trong t p tin C:\BOOTSECT.LNX c n ghi n i dung c a b n ghi kh i đ ng, t o b i Linux (nói đúng hơn – LILO, trình kh i đ ng tiêu chu n c a Linux).

2.3.4

V n đ v i các đĩa l n

Trên MS-DOS và các phiên b n đ u tiên c a Windows truy c p t i đĩa (trong đó có c bư c kh i đ ng đ u tiên c a HĐH) đư c t ch c qua Int 13 (Int 13h) c a BIOS. Khi này s d ng s đánh đ a ch sector trên đĩa trên cơ s C/H/S (xem trên). Chính xác hơn: • AH — ch n thao tác; • CH — 8 bit nh hơn c a s cylinder; • CL — 7-6 bit tương ng bit l n c a s cylinder, 5-0 tương ng s sector; • DH — s c a đ u đ c; • DL — s c a đĩa(80h hay 81h). (C n lưu ý r ng vi c đánh s cylinder v t lý và rãnh thư ng b t đ u t 0, còn sector trên rãnh đánh s b t đ u t 1). Tuy nhiên trên th c t s đ u đ c không quá 16, còn s sector trên rãnh – không quá 63, và dù có dùng 10 bit đ ch ra cylinder, BIOS v n không th làm vi c v i đĩa dung lư ng l n hơn 1024*63*16*512 = 528 Mbyte. Đ vư t qua h n ch này, ngư i ta áp d ng nhi u cách “láu cá” khác nhau. Ví d , Extended CHS (ECHS) hay “Large disk support” (đôi khi còn g i là “Large”) s d ng ba bit chưa dùng đ n c a s th t đ u đ c đ tăng s cylinder. Cách này cho pehsp s d ng c u trúc “hình h c gi m o c a đĩa” v i 1024 cylinder, 128 đ u đ c và 63 sector/rãnh. Bi n đ i Extended CHS thành đ a ch CHS th c (có th ch a đ n 8192 cylinder) đư c BIOS th c hi n. Cách này cho phép làm vi c v i đĩa có dung lư ng đ n 8192*16*63*512 = 4 227 858 432 byte hay 4,2 Gbyte. Nhưng các nhà phát tri n càng ngày càng tăng m t đ ghi c a đĩa, s đĩa và s rãnh, và còn phát minh ra các phương pháp khác đ tăng dung lư ng đĩa. Ví d , s sector trên rãnh không còn c đ nh mà tr thành khác nhau trên các rãnh khác nhau (trên các rãnh n m g n rìa ngoài c a đĩa, dài hơn, s sector đư c tăng lên). K t qu là b ba s C/H/S không còn ph n ánh đúng c u trúc “hình h c c a đĩa”, và các phiên b n BIOS cũ không th h tr truy c p t i toàn b không gian đĩa. Khi đó ngư i ta nghĩ ra phương pháp khác đ làm vi c v i các đĩa lên qua Int 13h - đánh đ a ch các kh i theo đư ng th ng (“Linear Block Addressing” hay LBA). Không đi sâu vào chi ti t, có th nói r ng t t c sector trên đĩa đư c đánh

2.. trong các phiên b n BIOS m i thư ng có l a ch n v i ba phương án: “Large”. GRUB đư c Erich Boleyn vi t vào năm 1995 đ kh i đ ng h th ng GNU Mach. vì không th s d ng nh ng trình kh i đ ng khác. Đ có th hi u cách thoát kh i nh ng h n ch này.S). và “Normal” (phương án cu i cùng có nghĩa là không th c hi n bi n đ i đ a ch ). vì th b n có th n p HĐH theo cách ưa thích.4 L a ch n trình kh i đ ng 23 s m t cách tu n t . và sau đó t đĩa tìm ra v trí c n thi t. trong đó sector s 0 ch a b n ghi kh i đ ng chính (MBR).1 L a ch n trình kh i đ ng Trình kh i đ ng GRUB GRUB (GRand Unified Bootloader) – trình kh i đ ng h t s c m nh có kh năng kh i đ ng r t nhi u HĐH mi n phí cũng như HĐH thương m i. M t trong nh ng tính năng quan tr ng c a GRUB là tính m m d o. 2. t t c nh ng h n ch nói trên ch có ý nghĩa trong giai đo n kh i đ ng HĐH. s c a sector đư c chuy n vào các l nh SCSI. b t đ u t sector đ u tiên trên rãnh s 0 c a cylinder s 0.4 2. B i vì Linux và các phiên b n Windows m i nh t khi làm vi c v i đĩa đã không còn s d ng Int 13 c a BIOS. “LBA”. Okuji chuy n GRUB thành m t gói chương trình GNU. . chúng ta c n m t chút ki n th c v quá trình kh i đ ng c a HĐH Linux. Tuy nhiên trong ch đ LBA vi c s d ng đĩa v t lý v n đư c th c hi n qua Int 13h. MS-DOS và các phiên b n Windows đ u tiên không th đánh đ a ch các đĩa có dung lư ng l n hơn 8. mà s d ng driver riêng c a mình. Sau đó vào năm 1999 Gordon Matzigkeit và Yoshinori K. . SuSE. Vì th trong giai đo n kh i đ ng đ u tiên b t kỳ h th ng nào cũng c n s d ng BIOS. GRUB có th hi u các h th ng t p tin và đ nh d ng th c thi c a nhân. Vì nguyên nhân này xu t hi n h n ch lên dung lư ng c a đĩa: BIOS.4. N u không có nhu c u đ c bi t nào đó thì b n nên ch n trình kh i đ ng này. m c dù sau khi kh i đ ng thì có th làm vi c v i các đĩa có dung lư ng l n hơn nhi u. M t l n n a mu n nh c l i r ng. Trong Setup BIOS h tr bi n đ i s th t theo đư ng th ng thành đ a ch CHS có d ng “H tr LBA”. Ngoài ra. h th ng ph i đư c n p. Thay vào ch đ a ch CHS m i sector nh n đư c m t đ a ch lôgíc – s th t c a sector trong t ng s t t c sector. vì th h n ch lên dung lư ng đĩa không xu t hi n. M c dù m i ra đ i và s phiên b n còn r t nh 1 nhưng đây là s l a ch n t t đ i v i ph n l n ngư i dùng máy tính cá nhân. Các b n phân ph i Linux l n (Debian. và theo đó. mà Int 13h v n s d ng b 3D (C. ) cũng đã chuy n sang s d ng GRUB làm l a ch n theo m c đ nh. Nhưng trư c khi có th s d ng driver c a mình. C n chú ý r ng h n ch nói trên ch áp d ng v i các đĩa có giao di n IDE. Như v y. đưa chương trình này thành m t ph n m m mã ngu n m .H. Trong các controller c a đĩa SCSI. Vi c đánh s sector lôgíc b t đ u t 0. Fedora. Đi u này h n ch vi c đ t nhi u h th ng ra ngoài vùng 8 Gbyte đĩa đ u tiên: chúng không th kh i đ ng t đó. n u không mu n dùng giao di n 1 hãy so sánh s phiên b n c a GRUB và LILO .4 Gbyte.

LILO cho phép ch n đ n 16 h đi u hành khác nhau đ kh i đ ng. Windows 95/98. Bây gi chúng ta xem xét ng n g n v tên g i thi t b dùng trong GRUB. OS/2. đĩa c ng. Xin nh c l i m t l n n a là các s đ m đ u b t đ u t s không ‘0’. LILO có th kh i đ ng nhân Linux t đĩa m m. GRUB s d ng m t phân vùng c a đĩa ch không ph i toàn b đĩa. S nguyên th hai (‘1’) cho bi t s th t c a phân vùng (chúng ta không xem xét các HĐH khác Linux). Windows NT/2000/XP. DR DOS. Ph n fd có nghĩa là đĩa m m. Ví d m t cú pháp là: (fd0) Trư c tiên c n nói GRUB yêu c u t t c các tên thi t b ph i đ t trong ngo c ‘(’ và ‘)’. các chương trình s d ng đ cài đ t và c u hình trình kh i đ ng.1) đây ‘hd’ có nghĩa là c ng. B ng grub shell b n có th “gi l p” (emulate) trình kh i đ ng này và cài đ t GRUB. C n chú ý thêm là GRUB không phân bi t IDE và SCSI. Chú ý r ng các phân vùng m r ng đư c đ m b t đ u t ‘4’ không ph thu c vào s phân vùng chính (“primary partition”) th c t có trên đĩa. Ví d 2: (hd0.24 Cài đ t h đi u hành Linux dòng l nh.4. vì cú pháp thi t b trong trình kh i đ ng này có khác m t chút so v i nh ng gì mà b n đã th y trên nh ng h th ng c a mình. 2. Trong trư ng h p này đây là phân vùng th hai c a c ng th nh t. t c là c ng th nh t. M t đi m m nh khác c a GRUB đó là “grub shell” có th ch y khi b t đ u kh i đ ng ho c sau khi đã kh i đ ng xong h th ng.v. S nguyên ‘0’ đ u tiên cho bi t s th t c a . Unixware v. . Làm sao đ ch ra m t t p tin? Hãy xem ví d sau đây: (hd0. . đ m b t đ u t 0. LILO không ph i là chương trình đơn l mà là m t b g m nhi u chương trình: trình kh i đ ng. H t s c đơn gi n! Thông tin trong ph n này s giúp b n hi u đư c c u hình c a GRUB s nói đ n s p t i đây. SCO UNIX.0)/vmlinuz Dòng này ch ra t p tin ‘vmlinuz’ n m trên phân vùng đ u tiên c a c ng đ u tiên.2 Trình kh i đ ng LILO Trình kh i đ ng LILO đư c vi t b i Werner Almesberber. và cũng có th kh i đ ng các h đi u hành khác: PC/MS-DOS. S ‘0’ ch ra s th t c a . Nó đ m s th t b t đ u t ‘0’ không ph thu c vào d ng đĩa. B n c n hi u cú pháp này đ bi t cách ch ra m t đĩa hay phân vùng nào đó.4) Đây là phân vùng m r ng (“extended partition”) th nh t c a đĩa c ng th nh t. 386BSD. thì b n có th cài đ t và s d ng giao di n th c đơn và thay đ i giao di n th c đơn theo mong mu n c a mình. và các t p tin ph c v : . Ví d 3: (hd0.

2.4 L a ch n trình kh i đ ng

25

• chương trình /sbin/lilo, ch y dư i Linux, ph c v đ ghi t t c thông tin c n thi t trong giai đo n kh i đ ng vào các ch tương ng. C n ch y chương trình này sau m i l n có thay đ i trong nhân hay trong t p tin c u hình LILO; • các t p tin ph c v , c n cho LILO trong th i gian kh i đ ng. Nh ng t p tin này thư ng n m trong thư m c /boot. Quan tr ng nh t trong s chúng – đó là b n thân trình kh i đ ng (xem phía dư i) và t p tin map (/boot/map); trong t p tin này có ch ra v trí c a nhân. M t t p tin quan tr ng khác – t p tin c u hình LILO; thư ng có tên /etc/lilo.conf; • trình kh i đ ng – đây là ph n LILO đư c n p vào b nh đ u tiên qua Int c a BIOS; trình kh i đ ng n p nhân Linux hay sector kh i đ ng c a h đi u hành khác. Trình kh i đ ng g m có hai ph n. Ph n th nh t đư c ghi vào sector kh i đ ng và ph c v đ n p ph n th hai, có kích thư c l n hơn r t nhi u. C hai ph n thư ng đư c ghi trên đĩa trong t p tin /boot/boot.b. C n nh r ng, đ nh d ng c a sector kh i đ ng t o ra b i LILO khác v i đ nh d ng MBR c a DOS. Vì th n u ghi sector kh i đ ng LILO vào MBR, thì các h đi u hành đã cài c a Microsoft s ng ng kh i đ ng (n u như không có các bi n pháp b sung). Sector kh i đ ng c a LILO có th đư c thi t k đ s d ng như sector kh i đ ng c a phân vùng, trong đó có ch cho b ng phân vùng. Sector kh i đ ng c a LILO trong khi cài đ t có th đ t vào nh ng ch sau: • sector kh i đ ng c a đĩa m m trong đ nh d ng Linux (/dev/fd0, . . . ); • MBR c a đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda, /dev/sda, . . . ); • sector kh i đ ng c a phân vùng chính v i h th ng t p tin Linux trên đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda1, /dev/hda2, . . . ); • sector kh i đ ng c a phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda5, . . . ). S th t là ph n l n chương trình d ng fdisk không đ ra kh năng kh i đ ng kh i đ ng t phân vùng m r ng và t ch i vi c kích ho t phân vùng này. Vì v y trong thành ph n LILO có ch a m t chương trình đ c bi t (activate) cho phép vư t qua h n ch này. Tuy nhiên chương trình fdisk c a b n phân ph i Linux h tr kh năng kích ho t phân vùng m r ng. C n s d ng tùy ch n -b ho c bi n BOOT. Sector kh i đ ng c a LILO không th đ t vào các ch sau: • sector kh i đ ng c a đĩa m m hay phân vùng chính, v i đ nh d ng h th ng t p tin khác Linux; • trong phân vùng swap c a Linux; • trên đĩa c ng th hai. Ngoài ra, c n nh r ng, LILO trong th i gian kh i đ ng c n nh ng t p tin sau:

26 • /boot/boot.b; • /boot/map (t o ra b i l nh /sbin/lilo);

Cài đ t h đi u hành Linux

• t t c phiên b n nhân kh i đ ng (n u b n đ c ch n phiên b n nhân khi kh i đ ng); • sector kh i đ ng c a các h đi u hành khác mà b n đ c mu n kh i đ ng qua LILO; • t p tin ch a các thông báo đưa ra khi kh i đ ng (n u đư c xác đ nh). Như v y, sector kh i đ ng LILO cũng như nh ng t p tin đã li t kê (trong s đó có các t p tin b n đ c s cài đ t sau này) c n n m trong ph m vi 1024 cylinder đ u tiên c a đĩa c ng, b i vì chúng c n đư c truy c p qua BIOS. Xem ph n nói v h n ch c a BIOS trên. B t đ u t phiên b n 21, LILO đưa ra màn hình trình đơn (th c đơn) cho phép ch n h th ng đ kh i đ ng (trư c đây c n nh n phím Tab đ g i trình đơn này).

2.4.3

Các trình kh i đ ng khác

Ngoài GRUB và LILO đ kh i đ ng Linux có th kh i đ ng các trình kh i đ ng khác. • N u như trư c khi cài đ t Linux đã có HĐH Windows NT/2000/XP, thì trình kh i đ ng b n đ c có th s d ng là OS Loader c a NT. So sánh v i LILO thì trình kh i đ ng OS Loader có ít nh t hai ưu th . Th nh t, t t c c u hình cũ không b m t (chúng ta có th ch n kh i đ ng Windows hay Linux theo l a ch n), và th hai, có th cài đ t Linux lên đĩa mà LILO không th kh i đ ng, ví d , đĩa th hai trên controller th hai (Secondary Slave). • N u như trư c khi cài đ t Linux b n đ c ch có HĐH Windows 95 hay Windows 98 và không có Windows NT/2000 hay XP, thì OS Loader không đư c cài đ t. Và n u như vì m t lý do nào đó b n đ c không mu n cài đ t LILO, thì có th s đ ng chương trình kh i đ ng loadlin.exe (thư ng đi kèm v i b n phân ph i Linux); • Th i gian g n đây trong thành ph n b n phân ph i Linux thư ng có chương trình kh i đ ng GRUB. • Trong thành ph n OS/2 c a công ty IBM có chương trình kh i đ ng Boot Manager. Trong r t nhi u hư ng d n ngư i ta khuyên dùng chương trình này đ t i ch c kh i đ ng nhi u HĐH. • Trong các ngu n thông tin khác nhau còn nh c đ n chương trình System Commander; • Thêm m t trình kh i đ ng khác có trong thành ph n gói PartitionMagic c a công ty Power Quest. Chúng ta s nói v chương trình này trong ph n nh ti p theo.

2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa

27

Ngoài ra, tác gi còn th y nói đ n m t lo t trình kh i đ ng khác (m t s có th tìm th y trong thư m c public/ftp/pub/Linux/system/boot/loaders c a ftp://metalab.unc.edu/. Nhưng vì tôi không s d ng nh ng chương trình này, nên không th nói c th cách s d ng chúng. Và t t c nh ng l i khuyên dùng sau c a tác gi s d a trên vi c s d ng LILO, NT Loader và loadlin.exe. N u như có ý mu n cài đ t chương trình kh i đ ng khác, thì b n đ c c n đ c hư ng d n cài đ t và s d ng c a nó.

2.4.4

Các phương án kh i đ ng

Như v y, theo ý ki n c a tác gi có các phương án kh i đ ng sau: • N u trên máy ch có m t h đi u hành Linux duy nh t, hãy dùng GRUB. • N u đã cài đ t Windows NT hay Windows 2000/XP, thì hãy s d ng GRUB. • N u có Windows 95 hay Windows 98 trên FAT16, và b n đ c không mu n cài đ t chương trình kh i đ ng nào khác, thì có th s d ng GRUB ho c LILO, ho c đ u tiên ch y DOS và sau đó kh i đ ng Linux nh chương trình loadlin.exe (hay m t chương trình tương t , có vài chương trình như v y, nhưng chúng ta s không xét đ n). • N u đã cài đ t Windows 95 OSR2 hay Windows 98 trên FAT32, và b n đ c không mu n cài đ t thêm chương trình kh i đ ng, thì c n s d ng loadlin.exe. R t nhi u HOWTO kh ng đ nh r ng không c n s đ ng LILO, n u như phân vùng kích ho t có đ nh d ng FAT32, m c dù tác gi không rõ nguyên nhân. Tuy nhiên thí nghi m kh i đ ng Linux qua NT Loader, cài đ t trên phân vùng FAT32, c a tác gi đã k t thúc không thành công. Vì th , trong trư ng h p này tác gi đã ph i s d ng chương trình loadlin.exe. Chương trình này đã hoàn thành t t nhi m v , và t o cho tác gi m t n tư ng t t, vì th tác gi khuyên b n đ c s d ng loadlin.exe đ kh i đ ng Linux. Trong nh ng ph n ti p theo tác gi s cho bi t cách cài đ t Linux, s d ng t t c b n phương án kh i đ ng: qua trình kh i đ ng NT Loader, trình kh i đ ng GRUB, trình kh i đ ng LILO và trình kh i đ ng loadlin.exe. Tuy nhiên trư c khi cài đ t trình kh i đ ng c n chu n b các phân vùng trên đĩa, hay ít nh t là nghĩ cách t ch c chúng.

2.5
2.5.1

Chu n b các phân vùng trên đĩa
L i khuyên khi t o phân vùng

Đưa ra l i khuyên đây không ph i là vi c d dàng, vì phân vùng đĩa ph c thu c r t nhi u vào ý thích và nhu c u c a ch nhân đĩa. Nhưng cũng xin th đưa ra vài đ ngh sau. Tác gi s đ t tên đĩa và phân vùng theo “tiêu chu n” c a Linux, t c là /dev/hda, /dev/hdb, v.v. . . đ i v i đĩa và /dev/hda1, /dev/hda2, v.v. . . – đ i v i các phân vùng.

28

Cài đ t h đi u hành Linux

Vi c phân chia đĩa thành các phân vùng là c n thi t, b i vì Windows và Linux s d ng các cách lưu tr thông tin trên đĩa và sau đó đ c chúng t đĩa khác nhau. Chính vì th t t hơn h t là dành cho m i h đi u hành m t (ho c th m chí m t vài như chúng ta s th y dư i) phân vùng riêng. Đ u tiên chúng ta hãy xem xét m t trư ng h p đơn gi n – dung lư ng đĩa c a b n đ c không vư t quá 8,4 Gbyte (nói chính xác hơn – s cylinder không vư t quá 1024). Trong trư ng h p này m i th đ u đơn gi n: b n đ c ch vi c chia đĩa làm sao đ đ ch cho h đi u hành s cài đ t. Có th s d ng d li u cho bi t kích thư c đĩa nh nh t c n thi t đ cài đ t h đi u hành v i c u hình cơ b n trong b ng 2.2. B ng 2.2: Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH H đi u hành Windows 95 Windows 98 Windows NT Windows 2000 Linux Red Hat 6.2 (Workstation v i KDE) Yêu c u 100 Mbyte 200 Mbyte 200 Mbyte 700 Mbyte 700 Mbyte

Tuy nhiên xin hãy nh r ng, không nh ng ph i tính kích thư c các t p tin c a b n thân h đi u hành, mà còn ph i tính c kích thư c c a các chương trình b n đ c d tính ch y. Và còn ph i dành m t ph n d tr không nh cho các chương trình s cài đ t sau này (không th tránh kh i!). Hãy tính r ng, 700 Mbyte dành cho Linux trong b ng nói trên ch dành cho các chương trình cài đ t cùng v i Linux theo m c đ nh, trong s đó có, ví d , chương trình so n th o r t m nh Lyx. Đ i v i Windows cũng tương t như v y. Theo kinh nghi m c a tác gi thì đ làm vi c v i Windows 95/98, Windows NT và Linux các phân vùng v i kích thư c 800-1000 Mbyte là đ (t t nhiên, n u b n đ c không cài đ t các gói chương trình l n, như OpenOffice.Org), còn đ i v i Windows 200 thì c n phân vùng l n hơn. Bây gi chúng ta s xem xét v n đ chia các phân vùng cho Linux. đây không th ch chia m t phân vùng. Th nh t, c n chia m t phân vùng swap riêng bi t cho Linux. Khi xác đ nh dung lư ng c a phân vùng swap Linux c n tính đ n nh ng y u t sau: • Trong Linux, RAM và không gian swap h p l i t o thành b nh o chung. Ví d , n u b n đ c có 256 MByte RAM và 128 Mbyte không gian swap, thì s có 384 Mbyte b nh o. • Đ làm vi c v i Linux c n ít nh t 16 Mbyte b nh o, vì th n u b n đ c ch có 4 Mbyte RAM, thì c n phân vùng swap không nh hơn 12 Mbyte. • Kích thư c c a phân vùng swap có th l n bao nhiêu tùy thích, tuy nhiên không c n c u hình quá nhi u n u không c n thi t. Thông thư ng ch c n dùng swap khi máy ít b nh RAM ho c ch y máy ch v i nhi u ng d ng

Trong tiêu chu n v h th ng t p tin c a Linux FHS (c th xin xem chương ??) cũng có l i khuyên v vi c đ t thư m c /usr lên m t phân vùng riêng. s b m t c nh ng chương trình đã cài t mã ngu n. Trên máy tính v i 16 Mbyte RAM khi cài đ t Linux v i c u hình chu n và các chương trình ng d ng chu n thì 48 Mbyte không gian swapping là đ . Còn phân vùng th ba đư c g n vào thư m c /usr. Theo tác gi th y. thì phân vùng này có th không c n thi t. vi c đ t h th ng t p tin Linux lên vài phân vùng riêng r là có ý nghĩa. còn các thư m c khác – ch nào tùy thích. thì th nh tho ng cũng c n cài đ t l i. Vi c phân chia như v y d a trên nh ng lý l sau. Phân vùng th nh t (theo ý ki n cá nhân tác gi . trong trư ng h p ch có m t đĩa nh . Nhân ti n. Phân vùng th hai dành cho thư m c /home.2. Trong trư ng h p ngư c l i hãy phân chia đ t ng s dung lư ng c a b nh o (g m RAM và phân vùng swap) không nh hơn 128 Mbyte. đ i v i Linux có th đ t thư m c g c cùng v i thư m c con /boot vào các cylinder “th p” (trong vòng 1024 đ u tiên). Nói chung. Bây gi chúng ta xem xét trư ng h p đĩa v i s cylinder l n hơn 1024. cũng như không nh t thi t ph i đ t vào phân vùng ch a các t p tin khác c a HĐH. NT Loader không nh t thi t ph i đ t vào phân vùng NTFS. kích thư c chính xác c a không gian swap ph thu c l n vào chương trình s đư c cài đ t. Còn n u như b n đ c có 128 Mbyte RAM hay nhi u hơn. ho c vì ít kinh nghi m s d ng nên làm h ng t p tin h th ng quan tr ng. Ph n l n nh ng gói chương trình này đư c cài vào thư m c /usr. Dù HĐH Linux có n đ nh và đáng tin c y đ n đâu. thì khi cài đ t l i nh ng d li u đã làm ra và ghi nh trong thư m c cá nhân s b m t (n u không có b n sao chép). Trong t t c m i trư ng h p t t nh t tránh dùng swap vì nó ch m hơn RAM nhi u. Như đã nói trên. T t c các ph n còn l i c a Linux và các chương trình h tr theo nguyên t c có th đ t vào m t phân vùng. nh ng đ ngh c a tác gi cho ra b ng t ng k t sau: 2 Xin cám ơn bác Tony Lý v m c này . ch nên suy nghĩ v v n đ dung lư ng c a phân vùng swap khi có m t đĩa nh và ít b nh RAM.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa 29 n ng. nh ng ý ki n nói trên đã đ đ b n đ c t tìm ra phương án phân chia đĩa c a mình.2 • Khi tính kích thư c c a không gian swapping. Tuy nhiên. c n nh r ng kích thư c quá l n có th là vô ích. N u như t t c đư c cài đ t vào m t phân vùng. Ngoài ra. Như v y trong trư ng h p này. 1 Gbyte là đ ) s ch a h th ng t p tin g c (/). Còn n u cài đ t Linux v i c u hình nh nh t. hay cài b ng phương pháp khác. có nhà chuyên gia khuyên nên dành cho h th ng t p tin Linux ba phân vùng (n u tính c swap thì thành 4). thì không c n đ n không gian swap. N u dành cho thư m c này m t phân vùng riêng và khi cài đ t không đ nh d ng l i chúng. thì nh ng chương trình nói trên s đư c gi l i và có th s làm vi c (r t có th c n vài c u hình nh ) sau khi cài đ t l i h th ng. T t nhiên. b n đ c mu n c p nh t phiên b n m i c a b n phân ph i. Ví d . T nh ng gì đã nói đ n ph n trư c (h n ch dung lư ng đĩa c ng). Ví d . ho c đơn gi n là mu n cài đ t m t b n phân ph i khác. c n đ t chương trình kh i đ ng trong ph m vi 1024 cylinder đ u tiên.

Vì th l i khuyên c a tác gi v i b n đ c. thì có th đ Windows trên phân vùng đ u tiên. ph c v cho phân chia đĩa. k c trong trư ng h p h th ng có v n đ .5. vì FAT16 s d ng không gian đĩa r t không h p lý. và đ ng th i cho các h th ng t p tin /home và /usr c a HĐH Linux (trong /home s đ t các t p tin riêng c a ngư i dùng. • phân vùng chính th ba dành cho swap c a Linux (l i khuyên v kích thư c c a phân vùng này xem trên). Windows NT/2000/XP. h th ng t p tin FAT16 đư c h tr trên m i HĐH. trên m i h đi u hành đ u có phiên b n riêng c a chương trình này. • trong phân vùng m r ng t o các phân vùng lôgíc cho m i HĐH s cài đ t: Windows 98. N u như b n đ c có 2. Nhưng chúng ta đang xem xét trư ng h p đã có HĐH nào đó trên đĩa và c n phân chia đĩa mà không làm m t thông tin. b n đ c ch có m t đĩa c ng.com) và s d ng chương trình này. Nhưng không nên đ phân vùng này l n. c n l a ch n công c đ đưa k ho ch này thành hi n th c. b n đ c có th kh i đ ng t đĩa m m DOS (t m th i khi chưa làm quen v i Linux m t cách “tư ng t n”) và th y đư c r ng đĩa c ng làm vi c bình thư ng. Trong thành ph n các b n phân ph i Red Hat và BlackCat (r t có th trong các b n phân ph i khác) có chương trình fips. Ngư i ta nói r ng như v y tăng t c đ làm vi c trong Linux (cũng d hi u vì đ u đ c ít ph i ch y hơn). thì m t phân vùng FAT16 cũng không th a. Th nh t. n u như phân chia đĩa tr ng. • ph n còn l i c a đĩa đ t thành phân vùng m r ng. . 2. kích thư c kho ng 1 Gbyte.30 Cài đ t h đi u hành Linux • ph n kh i đ ng c a t t c các h th ng Microsoft đ t vào phân vùng chính đ u tiên c a đĩa.powerquest. thì hãy tìm chương trình Partition Magic c a công ty Power Quest (http://www. trong đó có Linux. vì th phân vùng này có th ph c v cho vi c trao đ i t p tin gi a các h th ng. Và không c n gì hơn ngoài chương trình này. fdisk không thích h p cho nh ng m c đích như v y. Nh ng l i khuyên này đưa ra v i gi thi t r ng. Chính vì v y hãy dành cho phân vùng này kho ng 256 ho c 512 Mbyte. N u như trên máy đã cài đ t Windows NT hay có FAT32.2 Chương trình đ phân chia đĩa Sau khi hoàn thành k t ho ch chia đĩa. theo ý ki n c a ngư i dùng thì không nên s d ng chương trình này. Th hai. n u như b n đ c ch có Windows 95 v i FAT16. còn trong /usr – chương trình s cài đ t). v i đ nh d ng FAT16 (DOS). không ch a b t ký d li u nào. ch có đi u phân vùng swap t t hơn đ t trên đĩa khác v i đĩa dành cho Linux. thì v n s d ng đư c nh ng l i khuyên này. • phân vùng chính ti p theo dành cho thư m c g c (/). Chương trình phân chia đĩa đư c bi t đ n nhi u nh t là fdisk. nh ng ngư i dùng Linux m i – n u như mu n phân chia l i đĩa mà không làm m t thông tin. Tuy nhiên. T t nhiên.

Cách tính kích thư c c a chúng đã nói trên. Tuy nhiên . Khi t o phân vùng c n đ ý không cho ranh gi i gi a các phân vùng c t l n nhau. Cài đ t Linux theo ch d n c a b n phân ph i. N u như b n đ c chưa cài đ t Linux bao gi . Đây cũng là m t phương án kh i đ ng. make a BOOT DISK” (hay tương t th . T c là c n tr l i “Yes. Tác gi cho r ng. Ngoài ra. ntdetect. /dev/hda1 s dành cho phân vùng FAT16). chương trình này cho phép phân chia l i đĩa mà không làm m t thông tin (t c là. chương trình này (th m chí trong phiên b n dành cho DOS) cung c p m t giao di n đ h a d s d ng có h tr chu t. tùy thu c vào b n phân ph i) khi đư c h i có t o đĩa m m kh i đ ng hay không.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader Trong ph n này. 2. Th hai. Các bư c cài đ t có th mô t như sau: 1. N u HĐH Windows NT đã đư c cài đ t. có th s d ng đĩa m m này đ kh i đ ng Linux. Đĩa m m này s đư c dùng đ n sau. thì trư c khi b t đ u c n chu n b đĩa m m kh i đ ng và ph c h i Windows NT. vì “quan h ” c a chúng đ i v i vi c cài đ t Linux hoàn toàn gi ng nhau. không ch t o đư c phân vùng m i t ch tr ng trên đĩa. s d ng đ đ c các đĩa m m khác. 2. 3. Vì th ti p theo chúng ta s xem xét các phương án cài đ t hai HĐH trên m t máy tính. trong quá trình cài đ t nh t đ nh ph i t o ra các đĩa m m kh i đ ng Linux. và hơn n a khác v i đĩa m m kh i đ ng DOS. nh ng thông tin đã đưa đ đ b n đ c l p k ho ch và th c hi n vi c phân chia đĩa thành các phân vùng. Khi này.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 31 Th nh t. r i sao chép lên đó các t p tin ntldr. Đ t o đĩa m m kh i đ ng ch c n đ nh d ng l i đĩa m m. Chương trình t o đĩa ph c h i Windows 2000/XP có th ch y t trình đơn h th ng (l nh Backup trong Start/Program/Accessories). Trong khi cài đ t c n chú ý đ n nh ng đi m sau: • th nh t. t t c nh ng cài đ t và c u hình trư c đó s đư c ghi l i). sau khi kh i đ ng h th ng không còn yêu c u đĩa m m n a. Tác gi hy v ng r ng b n đ c đã sao lưu nh ng thông tin có giá tr c a mình. mà còn có th di chuy n các phân vùng đã có theo ý mu n. Chúng ta gi thi t là Windows NT đã đư c cài vào phân vùng /dev/hda2 (n u như b n đ c nh . có th b nó ra kh i . Đi u này r t quan tr ng v i ngư i dùng m i.2. Dùng chương trình Partition Magic đ l y m t ph n đĩa tr ng và t đó t o ra phân vùng v i d ng ext2(3) (h th ng t p tin Linux) và phân vùng swap. Và như th có th s d ng chương trình này đ kh i đ ng Linux. khi nói v Windows NT xin ng m hi u c Windows 2000 và NT. nghĩa là trình kh i đ ng OS Loader cũng đã đư c cài đ t.com và boot. và m i thao tác cũng như thay đ i đ u th y rõ ràng.ini t thư m c g c c a đĩa kh i đ ng NT.

n u như b n đ c cài LILO vào MBR.32 Cài đ t h đi u hành Linux cách kh i đ ng này cũng có đi u ti n. 5. Tuy nhiên đây cũng không có v n đ gì. thì c u ph c h i l i MBR c a Windows. thì đây là kh năng duy nh t). nhưng t t hơn h t là b n đ c cài LILO ngay l p t c vào sector đ u tiên c a phân vùng đã cài Linux. [root]# mount -t vfat /dev/fd0 /mnt/floppy chuy n vào thư m c /mnt/floppy [root]# cd /mnt/floppy và th c hi n câu l nh [root]# dd if=/dev/hda3 of=/mnt/floppy/bootsect. Tác gi không bi t (chưa th ) có th kh i đ ng không c n đĩa m m không. kh i đ ng Linux b ng đĩa m m (n u như b n đ c cài LILO vào phân vùng c a Linux và không đ ng gì đ n MBR. Ti p theo c n kh i đ ng l i đ vào Windows NT.lnx bs=512 count=1 đ ghi n i dung sector kh i đ ng c a đĩa /dev/hda3 vào t p tin /mnt/floppy/bootsect. 4. T m th i nhân Linux còn chưa h tr t t vi c ghi lên phân vùng NTFS. ch c n sao chép sector kh i đ ng qua đĩa m m như đang trình bày. Đĩa m m này còn c n thi t cho c u hình đ kh i đ ng nhi u HĐH. Sao chép sector kh i đ ng c a Linux vào m t t p tin. khi cài đ t Linux c n cài LILO vào sector đ u tiên c a phân vùng dành cho thư m c g c (/) c a Linux. Tác gi cũng s nói cách ph c h i. thì có th t o t p tin bootsect.lnx trong thư m c g c c a đĩa C:. Sau khi cài đ t xong. Vì th n u b n đ c cài LILO vào MBR. b ng câu l nh: [root]# shutdown -h now Ghi chú: n u đĩa C: (/dev/hda1) có đ nh d ng FAT. t p tin này s c n đ trình kh i đ ng Windows NT/2000 có th kh i đ ng Linux. K t qu cu i cùng (kh i đ ng qua NT Loader) v n có th đ t đư c nhưng c n b ra m t chút công s c. • th hai. V n đ ch . vì th không nên s d ng thư ng xuyên. ch không ph i vào sector kh i đ ng chính c a đĩa (MBR). Ch s d ng trong trư ng h p “b t đ c dĩ”. Vi c sao chép th c hi n như sau: đ u tiên g n m t đĩa m m tr ng (m i mua thì càng t t). thì không ph i m i th đã h ng h t. đ nh d ng MBR t o b i LILO và Windows (DOS) khác nhau. Như v y LILO s đư c cài vào sector đ u tiên c a /dev/hda3 Theo nguyên t c. 3 .lnx3 6. n u phân vùng chính đ u tiên có đ nh d ng NTFS. Chúng ta gi thi t Linux đư c cài vào phân vùng /dev/hda3.

r i ch n ch đ Command mode. 1. và trong trình đơn ch n h đi u hành s có LINUX. 5. n u không có thì b n đ c c n tìm m t máy khác đang ch y Windows NT r i t o). và vi c kh i đ ng Windows NT (bư c th 6 trên) là không th . Trong trư ng h p này b n ghi kh i đ ng Windows NT (hay 2000) s b xóa. N u như b n đ c v n còn mu n s d ng trình kh i đ ng OS Loader c a NT. Tác gi dùng l nh này thành công. 3. thì nh ng bư c trên có thay đ i m t chút: thay cho bư c th 6 c n làm các thao tác sau. Đây có th là phân vùng FAT16 hay phân vùng NTFS. Kh i đ ng Windows NT t đĩa m m kh i đ ng (đã t o trư c khi cài đ t Linux. Nh p l nh cd /etc và m t p tin lilo. t c là thay th /dev/hda thành /dev/hda3. Đ c đi m đ nh n ra phân vùng này là hai t p tin ntldr và boot.ini và thêm vào dòng sau: C:\bootsect. N u ch n LINUX. Ph c h i l i b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa.conf. S d ng câu l nh fdisk /mbr. Ch y hai l nh này theo th t đã ch ra. Kh i đ ng l i máy tính t đĩa m m kh i đ ng Linux và đăng nh p vào h th ng v i quy n ngư i dùng root. Dùng b t kỳ trình so n th o nào. 7. 4.) 8. MBR). Trong NT c n sao chép t p tin bootsect. thì c n ghi cái đó. Sau đó đăng nh p vào tài kho n nhà qu n tr (administrator). T p tin bootsect.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 33 Vì MBR chưa có gì thay đ i. CoolEdit c a Midnight Commander. ví d . Sau đó Windows 2000 s kh i đ ng bình thư ng. Vi c còn l i là kh i đ ng l i máy tính m t l n n a. ch không mu n dùng LILO. thì hãy ch y câu l nh mount và tìm k t qu tương t như sau4 : 4 có nghĩa là tìm phân vùng đã g n vào thư m c g c /.lnx="LINUX" (t t nhiên. đ thay th giá tr này thành phân vùng đã cài Linux lên (chính xác hơn là thành phân vùng đư c g n như g c (/) c a Linux). Còn bây gi chúng ta s xem xét trư ng h p b n đ c (do vô tình hay c ý) cài đ t LILO vào b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa (Master Boot Record. N u Linux đư c cài vào phân vùng /dev/hda3. hay chính xác hơn là vào thư m c g c c a phân vùng mà t đó kh i đ ng Windows NT. nên Windows NT s kh i đ ng.lnx có th đ t thu c tính ch đ c (read-only). m c dù trong m t s bài báo nói cách ph c h i MBR như v y không ph i lúc nào cũng làm vi c.lnx vào thư m c g c c a đĩa C:.2. Trong trình đơn (th c đơn) c a trình kh i đ ng c n ch n l nh Recover. đ u t p tin này có liên k t đ n phân vùng kh i đ ng theo m c đ nh. /dev/hda. thì LILO s đư c ch y và sau đó nó (LILO) s n p Linux. trong ví d này là /dev/hda3 . Sau đó tìm t p tin boot. N u như b n đ c không nh đã cài Linux vào đâu.init ch a trong đó (nh ng t p tin này có th n!). ví d . Trong Windows 2000 có các l nh chuyên dùng fixboot và fixmbr (ch y t console ph c h i h th ng). trong d u ngo c kép b n đ c có th đ t tên b t kỳ. 2.

7. Ch y l nh /sbin/lilo đ ghi trình kh i đ ng vào phân vùng /dev/hda3 (c n ch y l nh lilo không có tham s ). 2. Thông thư ng t p tin này đư c t o ra khi cài đ t. M c dù vi c t đ ng c u hình này h t s c thu n ti n. 7.lst’ n m trong thư m c kh i đ ng /boot. nhưng s có ích n u b n bi t đư c cách c u hình Linux đ x lý nh ng l i có th x y ra và hơn th n a bi t cách c u hình đ kh i đ ng h đi u hành mong mu n khi không có t đ ng c u hình. Chúng ta s xem xét c u hình GRUB trong ph n ti p theo.7. n u trên máy đã cài Windows 98 v i h th ng t p tin FAT16. B n đ c đã có th ch n HĐH s kh i đ ng và đi u khi n máy tính c a mình. và ph c h i MBR c a Windows. ví d Xandros còn t đ ng tìm th y nh ng h đi u hành đã có này và thêm chúng vào t p tin c u hình c a GRUB. 2.1 Cài đ t GRUB Cách d nh t đ có th cài đ t trình kh i đ ng GRUB là ch n dùng trình kh i đ ng này trong quá trình cài đ t h th ng Linux c a b n.34 /dev/hda3 on / type reiserfs (rw) Cài đ t h đi u hành Linux 6. Quá trình cài đ t Linux k t thúc đây. Nh đó sau khi cài đ t b n có th ch n kh i đ ng Linux ho c h đi u hành (thư ng là Windows) đã có. Trong nh ng phiên b n m i c a các b n phân ph i Linux m i khi này có th ch n c u hình cho nh ng h đi u hành đã có trên máy. thì l a ch n t t hơn cho trình kh i đ ng là chương trình có trong thành ph n c a m i b n phân ph i HĐH Linux – GRUB (GRand Unified Bootloader). Th c hi n các bư c 6-8 như trên. Hãy xem ví d m t t p tin như v y dư i đây: # GRUB example configuration file on the teppi’s openSUSE system. # Modified by YaST2. Last modification on Sun Apr 2 22:22:11 MSD 2006 color white/blue black/light-gray . S có c nh báo v vi c phân vùng không ph i là đ u tiên trên đĩa. “quy trình” ph c t p v i hai l n kh i đ ng l i ch đ chuy n sector kh i đ ng Linux t MBR vào sector đ u tiên c a phân vùng dành cho Linux.2 C u hình GRUB GRUB có m t giao di n trình đơn đ t đó ngư i dùng có th ch n m t m c (m t h đi u hành) b ng các phím mũi tên r i nh n <Enter> đ kh i đ ng. 2. Đây chính là đi u chúng ta c n. b n ghi kh i đ ng c a Windows đư c gi nguyên v n. M t s b n phân ph i. D dàng đoán ra r ng.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB Như đã nói trong ph n l a ch n chương trình kh i đ ng. Đ dùng đư c trình đơn đó. b n c n m t t p tin c u hình ‘menu.

nh ng tùy ch n có liên quan đ n giao di n c a trình đơn. Tùy ch n default ch ra h đi u hành kh i đ ng theo m c đ nh (n u không đ ng vào bàn phím khi kh i đ ng). . v.gz dom0_mem=196608 module (hd0.0)/xen. M i ph n đ u b t đ u b ng l nh ‘title’ theo sau là tên s hi n th trong trình đơn. Đây là m t đi m m nh c a GRUB so v i LILO.0)/vmlinuz root=/dev/hda5 vga=0x31a selinux=0 splash=silent resume=/dev/hda7 showopts initrd (hd0.3 kernel (hd0. nên b n có th nh p b t kỳ th gì vào phía sau.0)/initrd ###Don’t change this comment . ph n đ u tiên là đ kh i đ ng “SUSE LINUX 9.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB default 0 timeout 8 ###Don’t change this comment . trong GRUB vi c đánh s đư c b t đ u t ‘0’ ch không ph i ‘1’. .YaST2 identifier: Original name: floppy### title Floppy root (fd0) chainloader +1 Tác gi nghĩ r ng c n gi i thích c th hơn m t chút v t p tin này.3”.0)/vmlinuz-xen root=/dev/hda5 vga=0x31a selinux=0 splash=silent resume=/dev/hda7 showopts module (hd0.0)/initrd-xen 35 ###Don’t change this comment . đ u t p tin là nh ng thi t l p chung (global options). Sau nh ng thi t l p chung là ph n thi t l p cho t ng h đi u hành c th . ph n th hai – “Windows”.2. Như b n th y trong t p tin c u hình trên. Trong trư ng h p này là sau 8 giây. Chúng đư c đ t trư c các m c b t đ u b ng ‘title’.3).YaST2 identifier: Original name: windows### title Windows map (hd0) (hd1) map (hd1) (hd0) rootnoverify (hd1. . Và vì l nh này hi n th tham s m t cách nguyên v n. Hãy nh l i. Khác v i trư ng h p LILO.v. B n có th ghi b t kỳ câu gì mong mu n vào dòng này và không nh hư ng gì đ n công vi c c a chương trình. Chúng s đư c c p nh t m t cách t đ ng trong l n kh i đ ng sau. Tùy ch n timeout cho bi t GRUB s kh i đ ng m t cách t đ ng sau kho ng th i gian ch ra (tính theo giây) n u không nh n phím nào. Có th b n đã đoán ra nh ng dòng b t đ u b ng ký t ‘#’ là nh ng dòng chú thích. S ‘0’ ch ra đó là h đi u hành th nh t trong danh sách (t c là SuSE Linux 9. Ngoài dòng chú thích GRUB cũng b qua nh ng dòng tr ng.0) makeactive chainloader +1 ###Don’t change this comment . Tùy ch n color dùng đ ch n màu cho trình đơn (hãy th nó!).YaST2 identifier: Original name:linux### title SUSE LINUX 9.YaST2 identifier: Original name: xen### title XEN kernel (hd0. sau khi thay đ i c u GRUB không c n ph i ch y b t kỳ l nh nào đ nh ng thay đ i này có hi u l c.

Chúng ta xem xét m t ví d nh c a t p tin c u hình LILO. Trình kh i đ ng LILO không b t bu c ph i cài đ t vào b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa.4 Gbyte thì hãy đ c k các ph n 2. 3.txt root = current image = /boot/vmlinuz-2.3 và 2. C n nh r ng.5. Trong ví d này chúng ta s coi như thi t b /dev/hda1 là phân vùng v i DOS/Windows. Cách chia đĩa đã nói trên.8 2. Tuy nhiên tác gi chưa nhìn th y s c n thi t c a ng d ng này (n u đã ch n LILO làm trình kh i đ ng chính thì hãy s d ng cho “tr n b ”). N u dung lư ng đĩa c ng vư t quá 8.8. vì th chúng ta s không xem xét đ n. chúng ta s đưa ra các bư c c n th c hi n đ có th kh i đ ng nhi u HĐH. LILO đư c c u hình b ng t p tin /etc/lilo. nhưng tác gi khuyên b n đ c nên làm.36 Cài đ t h đi u hành Linux T t nhiên đây không ph i là t t c nh ng kh năng s d ng c a GRUB.5 4. n u b n mu n s d ng trình kh i đ ng LILO. ví d khi MBR là trình kh i đ ng c a MS-DOS hay Windows. 1. Trư c khi cài đ t Linux hãy chu n b đĩa m m kh i đ ng Windows. 2. Câu l nh này dùng đ cài đ t (hay cài đ t l i) LILO.4. T o các đĩa m m kh i đ ng theo nguyên t c là không b t bu c.conf và câu l nh /sbin/lilo. LILO có th n m b n ghi kh i đ ng c a phân vùng chính đư c kích ho t và ch a thư m c g c c a Linux ho c th m chí trên phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng.1 S d ng trình kh i đ ng LILO Cài đ t và c u hình LILO Gi ng như trư ng h p Windows NT. Trong trư ng h p đó /etc/lilo. còn phân vùng /dev/hda2 ch a Linux. Bư c ti p theo c n c u hình LILO đ có th kh i đ ng các HĐH theo l a ch n. Trong trư ng h p đó MBR c n ph i có kh năng n p LILO. Sau m t th i gian làm vi c v i Linux và có đ kinh nghi m b n s bi t cách tìm thêm thông tin v trình kh i đ ng tuy t v i này.22 label = linux read-only other = /dev/hda1 Ghi chú.conf có d ng g n như sau: boot = /dev/hda2 compact delay = 50 # message = /boot/bootmesg. Cài đ t Linux theo ch d n đi kèm v i b n phân ph i. thì trong quá trình cài d t Linux c n ch n phương án cài LILO vào b n ghi kh i đ ng chính (Master Boot Record). 5 . Dùng chương trình Partition Magic đ l y ph n không gian đĩa còn tr ng và trên đó t o ra m t phân vùng ext2(3) (h th ng t p tin Linux) và m t phân vùng swap. nhưng đ i v i ngư i dùng m i thì như v y là đ . 2.

Ch c n đ t th i gian ch kh i đ ng trong t p tin boot. c n ch y câu l nh /sbin/lilo đ nh ng thay đ i có hi u l c.) Đ ng quên r ng. LILO s không đưa thông tin v phân chia đĩa cho h đi u hành đư c kh i đ ng n u bi n này không đư c đưa ra. thì s kh i đ ng HĐH theo m c đ nh. Trong ví d này. m i ph n tương ng v i m t h đi u hành s kh i đ ng theo l a ch n c a ngư i dùng. và LILO kh i đ ng thành công Windows NT.ini c n đ t khác không (th i gian ch đư c tính theo giây). t c là thay đ i bi n table. c n th c hi n câu l nh /sbin/lilo.conf.ini b ng không. Trong m i ph n như v y có m t dòng label. N u b n đ c mu n kh i đ ng Windows tr c ti p t ph n nh sau vào /etc/lilo.2. Có th ch ra h đi u hành đư c kh i đ ng theo m c đ nh khi thêm m t dòng có d ng default=dos. Tuy nhiên. n u vì m t lý do nào đó b n mu n th y trình đơn này thì giá tr timeout trong t p tin boot.8 S d ng trình kh i đ ng LILO table = /dev/hda label = dos Vài l i gi i thích cho ví d : Dòng boot cho bi t thi t b kh i đ ng. t c là s d ng tên đã đ t trên dòng label. Câu l nh message dùng đ đưa ra thông báo theo ý mu n khi kh i đ ng. sau khi thay đ i ch d n đ n b ng phân chia đĩa. Đi u này có th c n thi t khi mu n kh i đ ng c Windows 98 t trình đơn c a NT Loader (trong trư ng h p này s có 3 HĐH: Linux. 37 Dòng compact b t ch đ nén t p tin map – t p tin ch a đ c tính c a nhân đư c kh i đ ng. Sau khi s a xong t p tin /etc/lilo. B t đ u t dòng image là các ph n nh c a t p tin c u hình. tính năng (nén) này tăng t c đ c a kh i đ ng đ u.dos l y t thư m c g c c a đĩa ch a NT Loader. N u đ t dòng (g i là ph n nh thì t t hơn) other = /dev/hda1 trong t p tin /etc/lilo. Trên dòng này ghi tên c n nh p vào d u nh c LILO hay tên s hi n th trong trình đơn c a LILO đ có th ch n HĐH mu n kh i đ ng. trong trình đơn c a LILO n u ch n dos thì s hi n ra trình đơn c a NT Loader r i t đó ch n m t trong hai HĐH Windows đ kh i đ ng).1 giây).conf theo ý mu n. vì ph n c u hình tương ng v i Linux n m đ u tiên trong t p tin. (M t s h đi u hành có công c khác đ xác đ nh là đã đư c kh i đ ng t phân vùng nào. thì hãy thêm 5. Câu l nh này (trong tài li u .conf: other = /boot/bootsect. N u như tên không đư c nh p sau kho ng th i gian ch trên dòng delay (tính theo ph n mư i giây – c n nhân v i 0. s kh i đ ng Linux theo m c đ nh. thì trong thư m c g c c a đĩa /dev/hda1 (đĩa C: trong h th ng thu t ng Microsoft) c n có trình kh i đ ng ph (không ph i là chính). đ không th y trình đơn kh i đ ng c a NT Loader. Dòng table=<device> cho bi t tên thi t b ch a b ng phân chia đĩa. Windows NT và Windows 98.dos label = win trong đó bootsect. LILO. Trên m t máy c a tác gi đó n m trình kh i đ ng NT Loader (vì Windows NT đư c cài đ t trư c Linux).

không nh t thi t ph i dùng /boot/boot. Khi này m i ch cái bi u th s k t thúc m t hành đ ng nào đó hay k t thúc m t bư c n p LILO. Khi /sbin/lilo ghi đè n i dung m i lên sector kh i d ng. v. b n ghi sector kh i đ ng. và cách kh c ph c (n u có th ). 0800 – /dev/sda. Sau khi cài đ t l i trình kh i đ ng c n kh i đ ng l i máy tính và th các phương án kh i đ ng khác nhau đ ki m tra.0300 of=/dev/hda bs=446 count=1 hay [root:~#] dd if=/boot/boot. . n u không còn cách ph c h i nào khác đơn gi n hơn. • Không ch cái nào hi n ra – không có ph n nào c a LILO đư c n p.NNNN có th s d ng đ ph c h i n i dung cũ c a sector kh i đ ng. Câu l nh đ th c hi n có d ng: [root:~#] dd if=/boot/boot. Nhưng c n bi t r ng. tr vi c thay đ i t p tin map. Theo m c đ nh đó là t p tin /boot/boot. mà s đư c kích ho t trong l n kh i đ ng ti p theo. mà không thay đ i b ng phân chia đĩa.NNNN. thì nó không b ghi đè lên. thì b n đ c s đư c bi t thêm thông tin chi ti t v nh ng gì l nh /sbin/lilo s th c hi n.v. Ho c LILO không đư c cài đ t. . ví d . Trư c khi ch y /sbin/lilo đ thay đ i bư c kh i đ ng. 6.0800 of=/dev/hda bs=446 count=1 (bs=446 vì ch ph c h i chương trình kh i đ ng. Tuy nhiên có th đ t m t tên khác đ ghi sector kh i đ ng. trong đó NNNN tương ng v i s c a thi t b . N u cho thêm tùy ch n -v.38 Cài đ t h đi u hành Linux hư ng d n g i là map-installer) cài đ t trình kh i đ ng ph . 0300 – tương ng /dev/hda. t c là ch ch y th c u hình m i. thì n i dung cũ c a sector này s t đ ng đư c ghi nh vào m t t p tin. N u t p tin này đã có trên đĩa. Cũng có th ph c h i MBR cũ khi c n thi t b ng câu l nh /sbin/lilo v i tùy ch n -u. ho c phân vùng ch a LILO chưa đư c kích ho t. thì qua s ch cái đưa ra có th nh n đ nh v nguyên nhân xu t hi n v n đ . và b ng phân chia đĩa. L nh này ch thay đ i mã chương trình kh i đ ng n m trong MBR. . Đ k t thúc ph n nói v LILO này chúng ta s xem xét vài khó khăn có th xu t hi n khi s d ng LILO. Khi có tham s này s th c hi n t t c các th t c cài đ t trình kh i đ ng. và không đ ng gì đ n b ng phân chia đĩa). hãy th c hi n câu l nh này v i tham s -t.NNNN. câu l nh này ch làm vi c đúng v i đi u ki n là thư m c LILO (t c là /boot) không thay đ i k t khi cài đ t. T p tin /boot/boot. Khi LILO đư c n p. MBR c a MS-DOS có th đư c ph c h i b ng cách kh i đ ng vào DOS t đĩa m m (CD) r i ch y câu l nh fdisk /mbr (xem trên). nó đưa ra màn hình t “LILO”. N u kh i đ ng b b ngưng gi a ch ng.

8. • LI – trình kh i đ ng chính đã n p đư c trình kh i đ ng ph .b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo. ho c kích ho t phân vùng ch a LILO (n u LILO đư c cài vào phân vùng chính). Khi có v n đ sau khi cài đ t m t h đi u hành khác sau Linux. Thông thư ng do l i đưa ra c u trúc hình h c c a đĩa ho c t p tin /boot/boot.3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS Nh ng phiên b n nhân Linux m i nh t h tr kh năng đ t các t p tin c n thi t trên giai đo n kh i đ ng vào h th ng t p tin MS-DOS (hay UMSDOS).8 S d ng trình kh i đ ng LILO 39 • L [mã l i] – trình kh i đ ng chính đã đư c n p và đã ch y (t c là đã nh n đư c quy n đi u khi n). Thông thư ng do l i đưa ra c u trúc hình h c c a đĩa ho c t p tin /boot/boot. Vì trong ph n l n các trư ng h p phân vùng DOS chi m các vùng đĩa đ u (không có h n ch c a BIOS). 2. 2.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo. nhưng nó không th n p b ng mô t t t p tin map. mà ti p t c đưa ra m t chu i vô t n các mã l i. ho c t p tin boot/boot. • LILO – t t c các ph n c a LILO đư c n p thành công. Mà trình kh i đ ng MS-DOS và Windows 95/98 ch “bi t” chuy n quy n đi u khi n cho sector đ u tiên c a phân vùng kích ho t.8. N u LILO không d ng l i đây. khi mà thư m c /boot không th n m trên phân vùng dành cho Linux. • LIL? – trình kh i đ ng ph đã đư c n p vào đ a ch không đúng. và d u kích ho t trong b ng phân vùng s đư c chuy n sang phân vùng MS-DOS (Windows 95/98). Thông thư ng thì v n đ n y sinh do đĩa x u (có khuy t t t) hay không đ t đúng c u trúc hình h c c a đĩa.2. thư ng có th gi i quy t b ng cách kh i đ ng vào Linux b ng đĩa m m kh i đ ng. . • LIL — trình kh i đ ng ph đã đư c ch y. thì Linux s không th kh i đ ng. Có th ph c h i l i LILO b ng cách ch y l nh /sbin/lilo (n u LILO đư c cài vào MBR). Có th là l i đưa c u trúc hình h c c a đĩa. n u như b n đ c đ u tiên cài đ t Linux. trình kh i đ ng c a chúng (không ph thu c vào ý mu n c a b n đ c) đư c ghi vào Master Boot Record (MBR). và sau đó m i cài đ t Windows 95/98 hay MS-DOS. nên cho phép gi i quy t nhi u v n đ c a đĩa l n.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo. s a l i t p tin c u hình LILO (thêm ph n nh cho HĐH m i).2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux Khi cài đ t MS-DOS và Windows 95/98. nhưng nó không th n p trình kh i đ ng ph . thì v n đ thư ng d gi i quy t. Như th . r i ch y /sbin/lilo. • LIL. Nguyên nhân thư ng do khuy t t t c a đĩa ho c không đưa đúng c u trúc hình h c c a đĩa.– b ng mô t trong t p tin map b phá h y. Mã l i hai ký t cho bi t nguyên nhân c th c a v n đ (cách gi i mã c n tìm trong tài li u k thu t c a LILO). nhưng không ch y đư c nó.

exe đ kh i đ ng và b t đ u tìm hi u Linux. Chương trình loadlin. và k t qu là không th kh i đ ng đư c b t kỳ h đi u hành nào (tác gi cũng đã rơi vào trư ng h p như v y). N u như b n đ c mu n quay tr l i DOS. 2.exe làm vi c v i m i c u hình DOS và có r t ít h n ch .exe Không ch các t p tin kh i đ ng và nhân có th n m trong phân vùng DOS. thư m c /boot đư c chuy n thành liên k t tư ng trưng đ n thư m c /dos/linux. • Trên máy tính c a b n (t t nhiên v i b x lý 386 ho c cao hơn) c n cài đ t DOS hay WINDOWS 95.ffm.6 Loadlin.exe và nhân ( nh c a nhân) lên m t trong các đĩa mà DOS nh n ra.exe thành m t công c tuy t v i đ kh i đ ng Linux khi có v n đ v i LILO. “không vào hang c p sao b t đư c c p”. bzImage)7 . khi có phân vùng kích ho t là DOS hay Windows.exe.exe không có nghĩa là Linux làm vi c dư i DOS. v trí m i c a thư m c /boot c n ch ra trong t p tin /etc/lilo.de) vi t. và chuy n t t c các t p tin t thư m c /boot vào đó. • C n có nh nén c a nhân Linux (zImage. Phiên b n này có th s d ng b nh m r ng. Ti p theo chúng ta s ch nói v các t p tin zImage. có th n p các nhân l n (các bzImage) và các nh đĩa o (initrd) tr c ti p vào vùng b nh n m trên. Phương án kh i đ ng này đư c khuyên s d ng cho ngư i dùng Linux m i. m c dù b n đ c có th thay th zImage thành bzImage 6 . zImage là đ nh d ng nh phân cũ c a nhân. /dos/linux).73) có kích thư c lên t i 1 Mbyte. ví d . do Hans Lermen (lermen@elserv.6 c a loadlin. nhân khi gi i nén có kích thư c lên t i 2 Mbyte. Kh năng này th c hi n nh chương trình đ c bi t loadlin.conf. m t s b n phân ph i còn có gói cài đ t cho chương trình này.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin. và cu i cùng ch y l nh /sbin/lilo. ch c n đ t chương trình – t p tin loadlin. Như v y. Ph n l n ngư i dùng m i (và không ch h ) không đ kiên nh n đ đ c tài li u r t hay nhưng r t dài (và l i vi t trên ti ng Anh n a) c a LILO. Chương trình này thư ng có trên các đĩa c a b n phân ph i. thì ph i kh i đ ng l i máy tính. do đó.40 Cài đ t h đi u hành Linux Đ th c hi n phương án kh i đ ng này.exe không yêu c u ph i cài đ t. t o trong đó m t thư m c (ví d . Vì th h thư ng s d ng LILO không đúng cách.3. mà c ti n trình kh i đ ng Linux nói chung có th đư c t ch c t DOS. vì chương trình này h tr “kh i đ ng lôgíc” c a máy tính. Đ i v i nh ng ngư i dùng m i thì s thu n ti n hơn khi s d ng loadlin. Vi c s d ng loadlin. b ng câu l nh reboot.exe cung c p cách kh i đ ng Linux t c ng an toàn nh t. Có th dùng chương trình này đ kh i đ ng Linux t CD ho c t đĩa trong m ng mà không c n s d ng đĩa m m kh i đ ng. c n làm gì đ có th s d ng chương trình loadlin. bzImage là đ nh d ng m i hơn (s phiên b n nhân l n hơn 1.exe vào thư m c c a ngư i dùng root 7 Ghi chú. Kh năng này bi n loadlin.fgan. thông thư ng ghi t p tin loadlin.exe. Tuy nhiên. và sau đó DOS đư c thay th hoàn toàn b ng Linux. c n phân vùng DOS ch đ đ c/ghi. Phiên b n 1.

exe đ kh i đ ng.2. Sau khi vào DOS hãy chuy n sang thư m c C:\LOADLIN: CD \LOADLIN r i th c hi n l nh: .TGZ.22 /mnt/C/loadlin/vmlinuz 4.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin. Ví d tên c a t p tin này là vmlinuz-2. Có th tìm th y trên đĩa phân ph i d ng không nén hay trong gói LOADLIN16.4. 3.22 t /boot vào /mnt/C/loadlin và đ i tên thành vmlinuz (vi c đ i tên là không nh t thi t. còn phân vùng Linux là /dev/hda3): [root]# mount -t vfat /dev/hda1 /mnt/C T o thư m c /mnt/C/loadlin và gi i nén t p tin LOADLIN16. Bây gi i kh i đ ng l i máy tính vào DOS tr c ti p (n u b n đ c có Windows 95/98 thì c n nh n phím <F8> khi kh i đ ng đ hi n th trình đơn cho phép ch n DOS). Có th tìm t p tin ch a nh c a nhân c n thi t nh t p tin /etc/lilo.TXT. N u b n ch y loadlin..” và b n đ c s th y tên c n thi t phía bên ph i d u b ng.22.5) 2.exe không có tham s C:\LOADLIN> loadlin thì s nh n đư c hư ng d n s d ng ng n g n. Sau khi k t thúc ph n cài đ t hãy kh i đ ng Linux (n u không có cách nào khác. Cài đ t Linux vào phân vùng đã chia. Gói nén này còn ch a hư ng d n s d ng DOC\MANUAL. ho c qua h p tho i l a ch n khi nh n l nh t t máy (shutdown) Windows 95/98. Chia các phân vùng cho Linux (cách làm xem ph n 2.exe 41 • Chương trình loadlin. Thu n ti n hơn đ đ c hư ng d n này khi ch y chương trình v i tham s more (gi ng trong Linux): C:\LOADLIN> loadlin | more Bây gi chúng ta có th xem xét các bư c cài đ t Linux khi s d ng loadlin. 1.4. LILO c n cài đ t vào sector đ u tiên c a phân vùng Linux đ không ghi đè lên MBR và không b m t kh năng kh i đ ng vào Windows.DOC (đ ng quên r ng chúng là nh ng t p tin DOS). và ch có ý nghĩa thu n ti n cho s d ng): [root]# cp /boot/vmlinuz-2. hãy s d ng đĩa m m kh i đ ng).conf: tìm trong t p tin c u hình dòng “image=.TGZ vào đó.4.. Ngoài ra sao chép t thư m c /boot vào thư m c đó c t p tin ch a nh c a nhân Linux. t p tin tham s ví d DOC\TEST. và hư ng d n cách đưa các tham s DOC\PARAMS.PAR. G n phân vùng DOS (gi thi t là /dev/hda1. Sao chép t p tin vmlinuz-2.exe.

unc. Tác gi cho r ng nh ng thông tin đã đưa ra trên đ đ t o t p tin bat c n thi t. b ng cách thêm vào hai dòng sau (n u chưa có): BootGUI=0 Logo=0 Dòng đ u tiên t t giao di n đ h a. (Đ ch y giao di n đ h a. Dòng Logo=0 t t vi c hi n th bi u tư ng Windows (c a s ). C n nói thêm r ng.DOC ho c Internet trên trang http://sunsite. đ i v i m t s c c màn hình Linux s đưa ra m t màn hình tr ng r ng sau khi kh i đ ng. Bây gi b n đ c có th s d ng cách này đ kh i đ ng Linux.bat ho c t o m t t p tin l nh (ví d . n u b n đ c mu n n p nhân cùng v i đĩa RAM: C:\LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/ram rw initrd=diskimage Còn có th ghi t t c các tham s c a l nh loadlin.edu/mdw/HOWTO/BootPrompt-HOWTO. máy tính s chuy n vào ch đ DOS trư c. không đư c kh i đ ng Linux t giao di n đ h a DOS/Windows và c n t t m t vài tùy ch n trong t p tin n C:\MSDOS. Có th vi t thêm l nh g i loadlin vào t p tin autoexec. Công vi c duy nh t còn l i là làm sao đ không ph i gõ l nh loadlin v i t t c các tham s sau m i l n kh i đ ng l i.42 Cài đ t h đi u hành Linux C:\LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/hda3 ro vga=ask ho c.SYS (đây là t p tin văn b n thông thư ng). Mô t đ y đ t t c các tham s c a câu l nh loadlin.edu/~gpg109/BootPrompt-HOWTO. linux. . sau đó thì ch y Linux.exe vào t p tin (ví d v i tên params) và g i câu l nh đó d ng sau: C:\LOADLIN> LOADLIN @params Kh năng này đ c bi t có ích khi đưa nhi u tham s dòng l nh và khi dòng l nh dài hơn 127 ký t . và DOS s đư c kh i đ ng thay cho Windows 95/98. n u như có hi n th bi u tư ng Windows. V n đ ch .anu. c n nh p câu l nh C:\> win).exe có th tìm th y trong t p tin PARAMS.html và http://rsphy1.bat). và khi ch y t p tin này.html.

ng i nhìn. Ph i làm gì đ có th ti p t c làm vi c v i h th ng Linux? Sau khi làm vi c xong thì t t máy th nào? Có nh ng chương trình nào nên bi t? Trong khi làm vi c có v n đ n y sinh thì tìm câu tr l i đâu? Trong chương này chúng ta s tìm th y câu tr l i cho nh ng câu h i trên..Chương 3 Kh i đ ng Linux l n đ u V n s kh i đ u nan – Trung Qu c Sau khi cài đ t r t có th b n đ c s không bi t bư c ti p theo ph i làm gì. Hình 3. thì sau nh ng dòng ch BIOS thư ng đưa ra s xu t hi n màn hình d ng như trong hình 3..1 Kh i đ ng HĐH Linux Như v y là vi c cài đ t Linux đã hoàn thành. N u ngư i dùng đã cài đ t GRUB làm trình kh i đ ng.1. đ i h th ng kh i đ ng xong và . 3.1: Màn hình kh i đ ng c a GRUB . B t máy tính lên.

1 . xóa nh ng ngư i dùng khác. Vì th thư ng ch đăng nh p dư i tên ngư i dùng này khi th c hi n các công vi c qu n tr h th ng. Sau khi nh p m t kh u cũng nh n <Enter>.v. d ng h th ng v. N u đã ch n kh i đ ng Linux thì cu i cùng ngư i dùng ph i th y dòng login:.2 Đăng nh p vào h th ng Như b n đã bi t. và trong khi cài đ t b n quên t o thêm ngư i dùng. Do đó có th b n đ c s không th y nh ng thông báo này. T t nhiên màn hình đăng nh p c a b n đ c s khác. . ví d đưa ra nh ng câu chào d ng “Xin chào! Hôm nay là 02 tháng 09 năm 2006. thì hãy nh p vào tên ngư i dùng “root” (ngư i dùng cao c p). Tuy nhiên chúng ta đang trong trư ng h p này. Ngư i dùng này là ch s h u có toàn quy n đ i v i h th ng bây gi cũng như sau này. M t kh u này là m t kh u đã đưa ra cho ngư i dùng root trong quá trình cài đ t. thì b n s bi t cách thay đ i màn hình này. Có th ch n HĐH mu n kh i đ ng b ng các phím <↑> và <↓> r i nh n phím <Enter>. Hãy nh p vào tên ngư i dùng và m t kh u”. Tuy nhiên bây gi v n còn s m đ nói v v n đ này. có th thêm. vì th hãy nh p “root” vào dòng login: r i nh n phím <Enter> (<Return>). N u b n đã ch n t đ ng ch y ch đ đ ho thì hãy nh n <Ctrl>+<Alt>+<F1> đ th y màn hình đăng nh p như sau: ThinhQuyen login: Màn hình đăng nh p này xu t hi n trên máy c a tác gi khi kh i đ ng Debian Linux. sau đó nh p vào m t kh u khi có yêu c u đ vào h th ng. t c là dòng m i nh p vào tên đăng nh p. Cu i cùng xu t hi n màn hình cho phép ngư i dùng đăng nh p vào h th ng. N u đây là l n đăng nh p đ u tiên vào h th ng ngay sau khi cài đ t. Đây là ngư i dùng duy nh t luôn luôn có tài kho n đư c t o ra trong quá trình cài đ t. khi hi n ra dòng m i này thì đ u tiên c n nh p vào tên ngư i dùng. N u kh i đ ng b ng đĩa m m thì quá trình cũng tương t nhưng ch m hơn m t chút. hãy nh n phím tương ng đ chuy n v màn hình kh i đ ng bình thư ng. Sau khi nh p đúng m t kh u.44 Kh i đ ng Linux l n đ u N u không ch m vào bàn phím. thì h th ng s t đ ng quay tr l i dòng h i tên ngư i dùng login:. . t c là có quy n truy c p không gi i h n đ n các tài nguyên. Phím này thư ng là <Esc>. b n s th y dòng như sau: Trong nh ng b n phân ph i Linux m i. có s d ng màn hình flash. th m chí làm h ng h th ng. Nh ng thao tác không c n th n c a ngư i dùng này có th d dàng d n đ n nh ng h u qu khó lư ng. 3. H th ng s đưa ra câu h i m t kh u: Password: T t nhiên là b n c n nh p vào m t kh u tương ng v i ngư i dùng đã đưa ra. Trong trư ng h p đó. thì trên màn hình s xu t hi n r t nhi u thông báo mà t m th i chúng ta s không xem xét ý nghĩa c a chúng1 . đây là m t kh u c a root. thì trên màn hình kh i đ ng GRUB s xu t hi n danh sách các h đi u hành tìm th y. N u Linux không ph i là h đi u hành (HĐH) duy nh t trên máy tính. N u có đ kiên nh n đ đ c h t cu n sách này. N u sau khi nh p vào tên ngư i dùng r i r t lâu sau không vào m t kh u. ví d SuSE Linux.

c n nói r ng trên b t kỳ h th ng UNIX nào ki u ch cũng đ u đóng vai trò quan tr ng. cũng nh n phím <Enter>. t c là có phân bi t ch hoa và ch thư ng. ví d . Tuy nhiên v n chưa th vào h th ng (thư ng nói. Trong ví d đưa ra trên d u nh c g m tên ngư i dùng (root). thì s xu t hi n thông báo thành công d ng: Password changed. N u nh p vào m t kh u không t t (m t kh u quá ng n ho c quá đơn gi n). Xu t hi n d u nh c có nghĩa là h th ng đã s n sàng ti p nh n và th c hi n câu l nh c a ngư i dùng. Trong t t c các ví d ti p theo chúng ta s s d ng d u nh c ch g m có tên ngư i dùng. .2 Đăng nh p vào h th ng [root@ThinhQuyen /root]# 45 Dòng này đư c g i là d u nh c. nhimlui: [root]# useradd nhimlui Ngay sau khi nh n phím <Enter> đ ch y l nh này. k c ki u ch . Trong MS-DOS và Windows(TM) màn hình đen và d u nh c h th ng thư ng đư c g i là ch đ dòng l nh. trên h th ng s bi t r ng ngư i dùng nhimlui t n t i (chúng ta nói. Sau tên c a câu l nh c n kho ng tr ng và sau đó là tên ngư i dùng. Câu l nh đ u tiên chúng ta s nh p vào là useradd. nhưng h th ng v n ti p nh n m t kh u và cho phép ngư i dùng m i đăng nh p vào h th ng. Sau này b n có th thay đ i d ng c a d u nh c này. N u b n đã nh p đúng t t c . Đ h th ng cho phép ngư i dùng m i nhimlui làm vi c. h th ng s h i nh p m t kh u m t l n n a đ ki m tra. Trư c khi đ ngh b n đ c nh p vào câu l nh đ u tiên. th i đi m này nó có nghĩa là b n đã đăng nh p vào h th ng m t cách thành công. New Password: Hãy nh p vào m t kh u. tên h th ng (ThinhQuyen) và thư m c hi n th i (/root). c n ph i “t o” thêm cho ngư i dùng này m t kh u b ng câu l nh: [root]# passwd nhimlui S xu t hi n dòng: Changing password for nhimlui. Vì th c n nh p vào t t c các câu l nh cũng như tham s c a chúng như ch ra trong ví d . Sau khi nh p xong. “m tài kho n cho ngư i dùng nhimlui”). thì s xu t hi n dòng c nh báo (d ng Bad password: too short). b n s không nhìn th y m t kh u vào vì h th ng s không hi n th gì ra. Chúng ta s g i ch đ này là văn b n đ phân bi t v i ch đ đ ho c a h th ng X Window. “đăng nh p”) dư i tên ngư i dùng này. và s l i xu t hi n d u nh c c a h th ng. Reenter New Password: Đ ng ng c nhiên. k c d u sao ‘*’ như thư ng th y.3.

Bây gi xin b n đ c hãy th xem thông tin v hai câu l nh đã đ c p đ n trên – login và passwd. Th hai.1: Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux Câu l nh Mô t ng n g n whoami Thông báo tên đăng nh p c a b n w ho c who Cho bi t nh ng ngư i dùng nào hi n đang làm vi c trên h th ng pwd Cho bi t tên c a thư m c hi n th i ls -l Hi n th danh sách t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i cd tên_thư_m c Chuy n thư m c hi n th i đ n tên_thư_m c ps ax Hi n th danh sách các ti n trình đang ch y Hãy xem mô t v nh ng câu l nh này b ng man. hãy th nh ng câu l nh li t kê trong b ng 3. Chúng ta s không xem xét chi ti t danh sách t t c nh ng câu l nh có th g p. Vì th nh t. Ví d : [root]# man passwd K t qu là b n s nh n đư c m t văn b n mô t câu l nh tương ng ho c thông tin v đ tài mà t khoá đưa ra. C n ph i nh p vào câu l nh này v i m t tham s – tên c a câu l nh khác ho c t khóa.1 (hãy nh p chúng cùng v i nh ng tham s có trong b ng). B ng 3. Hãy nh n phím <Q> b t kỳ th i đi m nào đ thoát ra kh i màn hình xem man và quay l i dòng nh p l nh. Câu l nh ti p theo mà b t kỳ ngư i dùng Linux nào cũng c n ph i bi t đó là câu l nh man. có th đ c v nh ng câu l nh chính trong b t kỳ cu n sách nào nói v UNIX. Hãy ch y l nh: [root]# man man R t ti c theo như tác gi bi t thì hi n th i các trang thông tin man còn chưa đư c d ch sang ti ng Vi t.3 Console.46 Kh i đ ng Linux l n đ u Như v y là b n đ c đã làm quen v i hai câu l nh đ u tiên c a h th ng Linux: useradd và passwd. B n đ c còn có th th ch y thêm m t vài câu l nh n a và theo dõi xem h th ng làm gì. thì hay kiên nh n đ c cu n sách này ho c m t cu n sách khác cùng đ tài. terminal o và shell Như v y là b n đ c đã có kinh nghi m làm vi c đ u tiên ch đ văn b n (hay còn g i là kênh giao tác “console”) c a h th ng Linux. <PageDown>. ngư i dùng s d n d n làm quen v i chúng trong quá trình đ c cu n sách này và th c hành trên HĐH Linux c a mình. Vì thông tin thư ng không th n m g n trên m t màn hình nên khi xem c n s d ng các phím <PageUp>. N u như b n không có kh năng đ c ti ng Anh. Do đó b n s nh n đư c nh ng trang này b ng ti ng Anh. Chúng ta s còn g p . Chú ý là có th xem thông tin v chính b n thân câu l nh man. 3. Ví d . man là h th ng tr giúp luôn luôn đi kèm v i h th ng Linux. và phím tr ng.

C n nói thêm là khi làm vi c ch đ văn b n (không ph i đ ho ) thì cũng có th s d ng các t h p phím <Alt>+<F1> — <Alt>+<F6> và thu đư c k t qu tương t .. xin b n hãy th c hi n nh ng l i khuyên trên. Đ ng quên r ng Linux là HĐH nhi u ti n trình (multiproccess) và nhi u ngư i dùng (multiuser). Nhân ti n cũng c n nói luôn. Như v y r t thu n ti n cho s d ng. Tuy nhiên. t c là vào h th ng dư i tên ngư i . Hãy th vào h th ng b ng tên ngư i dùng v a m i t o ra (nhimlui). B n đ c s l i th y dòng m i đăng nh p login:. Console thư ng k t n i t i máy tính không qua giao di n k ti p nhau mà qua m t c m riêng (đôi khi thi t b đưa ra không ph i là màn hình mà là m t thi t b in). Xin nói ngay l p t c n u b n mu n thoát kh i m t trong các terminal thì có th th c hi n b ng t h p phím <Ctrl>+<D>. và h th ng s hi n th l i trên terminal này d u m i đăng nh p (login:) mà b n đ c đã th y. còn có nh ng ngư i dùng khác v n ti p t c làm vi c. . h u h t các b n phân ph i Linux l n (Red Hat. thư ng g m màn hình và bàn phím.3 Console. nhưng v n có bàn phím và màn hình th c hi n vai trò terminal đ i v i ngư i dùng. n u trong quá trình làm vi c b n đ c không nh đang n m trong terminal o nào thì hãy s d ng câu l nh tty. Khi h th ng UNIX đ u tiên m i đư c t o ra. Tuy nhiên n u làm vi c ch đ đ ho thì không th không dùng phím <Ctrl>. ngoài console Linux còn cho phép k t n i các terminal xa t i máy tính. Mainframe có m t terminal đ c bi t dành cho nhà qu n tr (system administrator) h th ng. Ngoài ra thêm vào thành ph n c a terminal bây gi còn có chu t. Do đó.3. T h p phím nói trên ch đơn gi n là d ng phiên làm vi c hi n th i c a m t ngư i dùng. Và hơn th n a còn cung c p kh năng làm vi c v i m t vài terminal o t m t console duy nh t. terminal o và shell 47 thư ng xuyên nh ng khái ni m trình l nh “terminal” và “console”. do đó tác gi gi i thích k hơn nh ng khái ni m này. Đi m m nh c a gi i pháp này ch t t c nh ng chương trình cũ đã dùng đ qu n tr h th ng UNIX có th làm vi c không có v n đ gì trên d ng console m i này. Terminal – thi t b dùng đ giao ti p gi a ngư i dùng và máy tính. . Nhưng đây không ph i là làm vi c l i t đ u v i h th ng mà b n đ c ch chuy n sang m t terminal o khác. L nh này s đưa ra tên c a terminal d ng: /dev/tty2. Máy tính cá nhân c a b n đ c là máy tính th h m i. B n s quay l i màn hình ban đ u. đây b n đ c có th đăng nh p dư i tên ngư i dùng khác. Cũng có th d ng phiên làm vi c b ng m t trong hai câu l nh logout ho c exit. Bây gi khi đã bi t cách b ng đ u và k t thúc phiên làm vi c trên h th ng. Theo m c đ nh. SuSE. do đó ch c s không có terminal xa nào k t n i t i. Đ chuy n gi a các terminal o chúng ta s d ng các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F1> — <Ctrl>+<Alt>+<F6>. Vì trên các h th ng UNIX ngư i ta thư ng tuân theo các truy n th ng. Thao tác này không t t máy và cũng không kh i đ ng l i h th ng. máy tính còn r t to (mainframe) và ngư i dùng làm vi c trên nh ng máy tính này qua m t h th ng nh ng giao di n k ti p nhau dùng đ k t n i các terminal xa. đư c g i là console. do đó bàn phím và màn hình máy tính cá nhân ngày nay làm vi c gi ng như console ngày xưa. Sau đó hãy nh n t h p phím <Ctrl >+< Alt>+<F1>. Debian. M t ngư i dùng nào đó d ng công vi c không có nghĩa là c n ph i t t máy. Hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>. ) m ra 6 phiên làm vi c song song (terminal o) như v y khi kh i đ ng. t t hơn h t là làm quen ngay t đ u v i t h p 3 phím.

Đ ng kh i đ ng l i máy tính m i l n như v y! Câu l nh su giúp đ gi i quy t nh ng trư ng h p như v y. vì th shell còn có th g i là b x lý l nh (thu t ng quen thu c đ i v i ngư i dùng DOS). Vì h v bash đóng m t vai trò h t s c quan tr ng trong Linux. Có th xem danh sách các câu l nh tích h p trong bash b ng l nh help. r i vào h th ng dư i tên ngư i dùng m i t o ra. N u b n đ c đăng nh p vào h th ng t terminal th hai dư i tên ngư i dùng nhimlui (ho c dư i tên ngư i dùng b n đã ch n). ít nh t b n đ c cũng không th xóa ho c làm h ng các t p tin h th ng (system files) do s không c n th n c a mình. thì hãy chú ý đ n s khác nhau trong d u nh c c a hai ngư i dùng root và nhimlui.48 Kh i đ ng Linux l n đ u dùng bình thư ng (không có quy n cao “c p” c a ngư i dùng root). nên tác gi s dành riêng m t chương c a cu n sách này đ nói v nó. Có nghĩa b n đ c cũng là ngư i dùng root c a h th ng. Hãy th l nh này! Xem thông tin chi ti t v m t l nh nào đó cũng b ng l nh help này v i tham s là tên c a l nh. câu l nh login s ch y cho ngư i dùng này m t b x lý l nh – shell. ví d g n h th ng t p tin. d u nh c c a t t c nh ng ngư i dùng còn l i – ký t $. có m t lo t các thao tác. Còn bây gi c n nói vài dòng v h v . Nhưng như đã nói trên. B n ch c n nh p vào l nh bash (đây cũng là tên c a chương trình h v trên ph n l n các h th ng Linux) và như v y là đã ch y m t shell m i. Bây gi chúng ta s xem xét thêm m t câu l nh n a mà b n đ c c n bi t. Khi thoát kh i h v m i này (b ng câu l nh exit ho c t h p phím <Ctrl>+<D>). Cũng có th s d ng nh ng h v này trên Linux. hãy thoát kh i h v và b n . M i l n ngư i dùng nào đó vào h th ng. Hãy đóng t t c nh ng phiên làm vi c mà root m ra. Sau khi th c hi n xong các công vi c qu n tr h th ng. Trong bash có đ y đ các câu l nh tích h p (n i b ) và các toán t . Khi đăng nh p dư i tên ngư i dùng thông thư ng. H v hay shell (t này thư ng không d ch mà đ nguyên ti ng Anh) là chương trình th c hi n vi c giao ti p c a h th ng v i ngư i dùng. vì m i thao tác không c n th n c a ngư i dùng này có th d n đ n nh ng h u qu không mong mu n. T t nhiên là đ có quy n này b n c n nh p m t kh u c a root vào dòng yêu c u hi n ra (Password:). Trong khi đó. nhưng theo m c đ nh s ch y bash. Máy tính c a ngư i dùng thông thư ng là máy cá nhân (personal computer hay nói g n là PC) dù nhà hay cơ quan. b n s quay l i h v ban đ u (h v mà t đó b n đã ch y l nh bash). H v bash không ch là b x lý l nh mà còn là m t ngôn ng l p trình m nh. Chính shell nh n t t c nh ng câu l nh mà ngư i dùng nh p vào t bàn phím và t ch c vi c th c hi n nh ng câu l nh này. ví d : help cd. đăng nh p dư i tên ngư i dùng cao c p này là không nên. D u nh c c a ngư i dùng root có ký t # cu i. Cũng c n lưu ý là đ i v i các h th ng UNIX các nhà phát tri n đã vi t ra nhi u h v khác thay th cho bash. Nói m t cách ch t ch thì câu “h th ng hi n th d u nh c” là không đúng. T t nhiên là b n có th tìm th y nh ng thông tin tương t trong b t kỳ cu n sách nào v UNIX. vì d u nh c này là do shell đưa ra đ đ i ngư i dùng nh p vào câu l nh ti p theo. Ch c n nh p câu l nh su và shell hi n th i (hay nói không đúng là “h th ng”) s ch y m t shell m i mà khi vào trong đó b n s ch y t t c các l nh v i quy n c a root. ch có ngư i dùng cao c p m i có th th c hi n. và ngoài ra còn có th s d ng các chương trình khác n m trên đĩa làm câu l nh. Không ch duy nh t l nh login có kh năng ch y shell.

còn trên terminal o th hai – dư i tên ngư i dùng bình thư ng. cũng như gây nh hư ng đ n cách làm vi c c a shell b ng bàn phím (b ng 3. vì chúng đư c Midnight Commander dùng đ di chuy n dòng chi u sáng trong b ng3 hi n th i. Nhưng trong HĐH Linux còn có thêm m t kh năng chuy n t m th i vào tài kho n c a ngư i dùng root đ th c hi n các ch c năng qu n tr . <Home>. <End>. Nh ng công vi c thư ng ngày (so n th o văn b n.2. Sau khi làm xong nh ng thao tác mà ch có ngư i dùng cao c p m i có th làm. 3.. Đ th c hi n l a ch n này b n ch c n nh n <Ctrl>+<Alt>+<F1> và s có ngay quy n c a nhà qu n tr . Đ có thêm thông tin hãy s d ng câu l nh man bash ho c info bash. hãy quay l i tài kho n c a ngư i dùng bình thư ng ngay l p t c b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>.2. nhưng chúng ta ch xem xét nh ng câu l nh đơn gi n và c n thi t trong l n làm quen đ u tiên v i Linux này. G i chương trình con này b ng m t ho c hai l n nh n phím <Tab> sau khi nh p m t vài ký t . ) b n có th th c hi n b ng tài kho n bình thư ng. Ghi chú: N u b n làm vi c trong chương trình Midnight Commander. còn khi c n th c hi n các công vi c qu n tr .3. Danh sách nh ng câu l nh (t h p phím) có th dùng không ch gi i h n trong ph m vi b ng 3. N u nh ng ký t này là ph n 2 3 Ngư i dùng root không c n ph i bi t m t kh u đ làm vi c này. Nhưng dù sao cũng có ích n u đưa ra danh sách ng n g n nh ng câu l nh (hay nói đúng hơn là phím và t h p phím) dùng đ so n th o dòng l nh.4 So n th o dòng l nh. Nhưng c n ch ra tên c a ngư i dùng này trên dòng l nh. Vì th có th làm vi c dư i tên ngư i dùng root trên terminal o th nh t.4 So n th o dòng l nh. B ng cách tương t như vào h th ng dư i tên root trên. . Xin lưu ý b n đ c trong h v bash có chương trình tích h p giúp d dành nh p câu l nh trên dòng l nh. ví d : [user]$ su nhimlui Câu l nh su trư c không kèm theo tên nào. . Hãy nh r ng Linux là h th ng nhi u ngư i dùng. panel . b n s dùng tài kho n ngư i dùng cao c p (root). <Del> đ làm các công vi c như b ng trên. <←>. L ch s l nh Trong nh ng ph n trư c tác gi đã đ ngh b n đ c th c hi n m t vài l nh c a HĐH Linux. thì có th s không th s d ng nh ng phím như <→>. L ch s l nh 49 s tr thành ngư i dùng bình thư ng v i nh ng quy n c a mình. còn có th vào h th ng dư i tên m t ngư i dùng b t kỳ mà b n bi t m t kh u2 (nói cách khác là “ch y m t h v shell m i dư i tên ngư i dùng khác”). theo m c đ nh s đ t tên ngư i dùng cao c p root vào. chúng ta s nói v chu t m t ph n riêng). Nhưng m t s t h p phím dùng v i <Ctrl> và <Esc> thì v n dùng đư c bình thư ng. Như v y b n đ c s không có nguy cơ làm h ng h th ng khi còn chưa có nhi u kinh nghi m s d ng Linux. trên h th ng có th làm vi c cùng lúc nhi u ngư i dùng. Tác gi cho r ng n u trong quá trình nh p l nh có x y ra l i thì b n có th đoán đư c cách s a chúng. đ c thư.

C t ph n dòng l nh b t đ u t ký t n m bên trái con tr đ n đ u dòng (ph n dòng l nh c t ra đư c lưu tron b đ m và có th đ t vào v trí khác). Xóa ký t n m bên trái con tr . Di chuy n v đ u dòng l nh. C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n cu i t (n u t i v trí con tr là d u cách thì c t toàn b t n m bên ph i nó). Nh ng t h p phím này cho phép xem các trang màn hình đã hi n th . Thoát ra kh i h v bash. ngư i dùng không k p th y chúng. D n màn hình và đưa dòng l nh hi n th i lên dòng đ u tiên. B t đ u th c hi n câu l nh. Di chuy n v cu i dòng l nh. <Ctrl>+<E> <Del>. C t ph n dòng l nh b t đ u t ký t n m t i v trí con tr đ n cu i dòng (ph n dòng l nh c t ra đư c lưu trong b đ m và có th đ t vào v trí khác).50 Kh i đ ng Linux l n đ u B ng 3. <Ctrl>+<F> <←>. Đ t (dán) đo n dòng l nh đã c t cu i cùng vào v trí con tr . C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n đ u t (n u t i v trí con tr là d u cách thì c t toàn b t n m bên trái nó). Đ i ch hai ký t : ký t n m t i v trí con tr và ký t n m bên trái con tr . C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n d u cách bên trái. Chuy n ký t t i v trí con tr thành vi t hoa r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i so v i t hi n th i. Di chuy n sang ph i m t t . <Shift>+<PgDown> <Ctrl>+<C> <Ctrl>+<D> . Chuy n t t c các ký t b t đ u t v trí con tr thành vi t HOA r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i. Di chuy n sang trái m t ký t . Chuy n t t c các ký t b t đ u t v trí con tr t i cu i t thành vi t thư ng r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i. <Esc>+<T> <Ctrl>+<K> <Ctrl>+<U> <Esc>+<D> <Esc>+<Del> <Ctrl>+<W> <Ctrl>+<Y> <Esc>+<C> <Esc>+<U> <Esc>+<L> <Shift>+<PgUp>. sau đó di chuy n con tr sang ph i m t ký t . <Ctrl>+<M> <Ctrl>+<L> <Ctrl>+<T> Ph n ng c a h th ng Di chuy n sang ph i m t ký t (trong khuôn kh nh ng ký t đã nh p c ng thêm m t ký t s nh p). <Ctrl>+<A> <End>.2: Nh ng phím so n th o dòng l nh Phím <→>. Có ích khi có câu l nh nào đó đưa ra màn hình r t nhi u thông tin ch y nhanh qua màn hình. Đ i ch hai t : t n m t i v trí con tr và t n m bên trái con tr . D ng th c hi n câu l nh v a ch y (mà v n đang ch y). <Ctrl>+<B> <Esc>+<F> <Esc>+<B> <Home>. <Ctrl>+<D> <Backspase> <Enter>. Xóa ký t n m t i v trí con tr . Di chuy n sang trái m t t . S lư ng nh ng trang này ph thu c vào b nh c a c c màn hình.

Nh đó ngư i dùng có kh năng nh p thêm m t vài ký t n a làm gi m s phương án ch n xu ng còn 1 r i là dùng phím <Tab> m t l n n a. 4 environment variable . thì h v bash s coi như b n đang tìm tên t p tin đ dùng làm tham s cho l nh này. đây b n c n s d ng các t h p phím <Shift>+<PgUp> và <Shift>+<PgDown> đ xem danh sách (có th ) r t dài này. B n có th th y đi u này b ng cách th c hi n l nh: [nhimlui]$ ps ax Th c hi n l i l nh này m t l n n a đ xem l i. thì có hai kh năng x y ra.bash_history). Trong khi làm vi c v i h v s có ích n u bi t r ng. ch c n s d ng t h p phím <Esc>+<$> thay cho <Tab>. Vì trong b t kỳ th i đi m nào trên h th ng cũng có r t nhi u quá trình đang làm vi c. Nhưng nguyên nhân quan tr ng hơn là ch m t s ti n trình này có th đang làm vi c v i các t p tin. thì s hi n th danh sách t t c nh ng phương án có th ch n.5 Ng ng làm vi c v i Linux M c dù máy tính làm vi c dư i s đi u khi n c a HĐH Linux có th đ ch y su t ngày đêm. t c là bash ch tìm th y có m t câu l nh này. Khi làm vi c v i HĐH Linux không th t t máy b ng cách ng t ngu n đi n như đ i v i MS-DOS. Cũng gi ng như trư ng h p câu l nh. Có th xem l ch s l nh b ng câu l nh history.3.5 Ng ng làm vi c v i Linux 51 đ u c a ít nh t m t trong nh ng câu l nh mà bash bi t. N u nh n hai l n phím <Tab> sau tên c a m t câu l nh và m t kho ng tr ng. Công vi c này do câu l nh (chương trình) shutdown đ m nhi m. n u đã nh p vào m t ph n tên t p tin thì ph n còn l i s đư c t đ ng thêm vào. Tương t như v y có th đoán ph n còn l i c a các bi n môi trư ng4 . giá tr này đư c đ t trong bi n HISTSIZE. N u bash tìm th y nhi u câu l nh có ph n đ u này. bash ghi nh m t s câu l nh (theo m c đ nh là 1000 l nh. Đ làm vi c v i l ch s câu l nh trong h v bash ngư i ta s d ng nh ng t h p phím trong b ng 3. và h th ng còn chưa ghi nh t t c các thay đ i v i nh ng t p tin lên đĩa mà ch lưu t m chúng trong b nh (cache). và bash s đưa ra danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. Đây đư c g i là l ch s l nh. N u ng t ngu n đi n thì nh ng thay đ i này s không đư c lưu và s b m t. 3. nhưng ph n l n ngư i dùng máy tính cá nhân đã quen v i vi c t t máy sau khi làm vi c xong. và sau l n nh n <Tab> th hai s xu t hi n m t dòng d ng Display all 2627 possibilities? (y or n) (Hi n th t t c 2627 kh năng? c n ch n y – có ho c n – không).3. thì h v s thêm ph n còn l i c a câu l nh này vào dòng l nh. N u chúng là ph n đ u c a duy nh t m t câu l nh. xem chương 5) và cho phép g i l i chúng b ng cách ch n t danh sách. Do đó c n bi t d ng h th ng m t cách đúng đ n trư c khi t t máy. N u s phương án ch n là r t nhi u (ví d nh n phím <Tab> hai l n khi dòng l nh tr ng r ng) thì b n đ c s nghe th y ti ng bíp sau l n nh n <Tab> đ u tiên. L ch s l nh đư c lưu trong t p tin xác đ nh b i bi n HISTFILE (thư ng là $HOME/. đôi khi có th d n đ n không kh i đ ng đư c máy trong l n sau. Đây là tính năng tr giúp c a bash trong trư ng h p ngư i dùng quên tên t p tin trong khi làm vi c căng th ng.

3: T h p phím đi u khi n l ch s l nh Phím Ph n ng c a h th ng <↑> ho c <Ctrl>+<P> Chuy n t i (g i vào dòng l nh) câu l nh trư c trong danh sách (di chuy n ngư c l i danh sách) <↓> ho c <Ctrl>+<N> Chuy n t i câu l nh ti p theo trong danh sách (di chuy n theo danh sách) <PgUp> Chuy n t i câu l nh đ u tiên trong danh sách l ch s l nh <!>. ví d qua sudo. Đi u đó có nghĩa là bash không bi t tìm chương trình đây. Vi c tìm dòng l nh c n thi t s đư c th c hi n t cu i t p tin l ch s và dòng l nh đ u tiên tìm th y s đư c th c hi n <Ctrl>+<O> Cũng gi ng như nh n phím <Enter>. đây là /sbin/shutdown. <->. s t t máy) • -r – kh i đ ng l i h th ng (reboot). n u b n mu n kh i đ ng l i sau 5 phút thì hãy nh p vào câu l nh: [root]# shutdown -r +5 5 Cũng có th c u hình đ nh ng ngư i dùng khác th c hi n đư c shutdown. sau đó hi n th câu l nh ti p theo trong l ch s l nh Ch có ngư i dùng root m i có th th c hi n câu l nh shutdown này5 . Trong trư ng h p đó b n c n nh p vào đư ng d n đ y đ đ n chương trình. có ph n đ u trùng v i dòng_ký_t . Ví d . Câu l nh shutdown có cú pháp như sau: [root]# shutdown <tùy_ch n> <th i_gian> <dòng_thông_báo> Ghi chú: R t có th khi ch y l nh. Tham s th i_gian dùng đ “h n gi ” th c hi n câu l nh (không nh t thi t ph i th c hi n câu l nh ngay l p t c). dòng_ký_t Th c hi n dòng l nh. Th i gian h n gi đư c tính t lúc nh n phím <Enter>. b n s nh n đư c câu tr l i “bash: shutdown: command not found”. <N> Th c hi n câu l nh th n tính t cu i danh sách <!>. do đó b n c n đăng nh p vào h th ng dư i tên ngư i dùng này. .52 Kh i đ ng Linux l n đ u B ng 3. vì t p tin chương trình c a shutdown n m t i /sbin. ho c dùng câu l nh su đ có đ quy n tương ng. Thư ng s d ng hai trong s các tùy ch n c a chương trình shutdown: • -h – d ng hoàn toàn h th ng (halt. <N> Th c hi n (không c n nh n <Enter> câu l nh th n trong danh sách <!>.

Nhưng tôi s ph i “đi trư c” k v cách nh n thông tin tr giúp trong giao di n đ ho (X Window).6. Các phiên b n Linux có hàng nghìn trang tài li u d ng t p tin. Tác gi coi cách gi i quy t này là đúng vì ngư i dùng c n bi t trư c cách thoát kh i nh ng trư ng h p khó khăn.3.1 Các ngu n thông tin tr giúp N u rơi vào tình hu ng mà b n không bi t ph i làm gì đ có đư c k t qu mong mu n. Tương đương v i câu l nh này là l nh halt. tldp. Tác gi cũng mong cu n sách này s th c hi n vai trò tr giúp trong th i gian đ u tiên này.org) • câu l nh locate C n nói ngay l p t c là ph n l n thông tin t nh ng ngu n này b ng ti ng Anh. Sau khi nh n t h p phím “n i ti ng” <Ctrl>+<Alt>+<Del> trên Linux s th c hi n các hành đ ng tương t v i l nh [root]# shutdown -r now B ng cách này cũng có th t t máy.6 Tr giúp khi dùng Linux 53 Câu l nh này có nghĩa là “d ng h th ng sau 5 phút và kh i đ ng l i sau khi hoàn thành công vi c”. thì t t nh t hãy tìm tr giúp ngay trong h th ng. 3. Vì th tác gi s đưa ra ngay l p t c nh ng ngu n thông tin khác. Do đó chúng ta s xem xét t ng ngu n thông tin này m t cách c th hơn. Đ i v i chúng ta thì t m th i câu l nh sau s thích h p hơn: [root]# shutdown -h now Câu l nh này s t t máy ngay l p t c. 3. nhưng c n ng t ngu n đi n trong khi h th ng b t đ u kh i đ ng l i. nhưng có th nó không gi i quy t đư c t t c nh ng v n đ c a b n. Các d án d ch chúng sang ti ng Vi t còn chưa đư c t ch c ho c còn chưa đư c hoàn ch nh. .6 Tr giúp khi dùng Linux Như v y là b n đ c đã k t thúc phiên làm vi c đ u tiên v i HĐH Linux và tôi mong r ng b n chưa c n tr giúp trong m t tình hu ng nào đó. Có m t vài ngu n đ c l p ch a thông tin v h u h t các m t c a h th ng Linux: • các trang tr giúp man • tr giúp siêu văn b n info • tài li u đi kèm v i ph n m m • HOWTO và FAQ c a d án The Linux Document Project (http://www. do đó câu tr l i cho câu h i c a b n đã n m trong lòng bàn tay.

thì nó s xem các thư m c con này theo th t đã ch ra trong b ng 3. thì có th in ra trang man tương ng b ng l nh [user]$ man tên_câu_l nh | lpr ho c n u máy in là postscript thì dùng: [user]$ man -t tên_câu_l nh | lpr . N u b n ch y l nh [user]$ man swapon thì s nh n đư c tr giúp v câu l nh swapon n m trong ph n 8. V n đ ch các t p tin ch a thông tin c a tr giúp man n m trong các thư m c con manx (x là tên c a ph n) c a thư m c /usr/share/man và khi câu l nh man tìm ki m thông tin c n thi t.4. ví d man(7). và v các g i h th ng (system call).2 Các trang tr giúp man Như đã nói ng n g n trên v câu l nh man. Vì th n u mu n xem tr giúp v g i h th ng swapon c n ch y l nh [user]$ man 2 swapon đ ch ra s th t c a ph n tr giúp c n tìm ki m thông tin. ví d /etc/passwd Trò chơi Khác (bao g m các gói macro và quy ư c. thư ng n m trong /dev) Đ nh d ng t p tin và quy ư c. Nh ng phím thư ng dùng nh t là: N u b n không thích đ c t màn hình mà c m tay đ c. Các trang tr giúp man chia thành các ph n như trong b ng 3.6.54 Kh i đ ng Linux l n đ u 3. Đây là cách nh n tr giúp chính trong t t c các h th ng UNIX. v đ nh d ng t p tin. hàm trong thư vi n c a ng d ng) Thi t b (t p tin đ c bi t.4: Các ph n chính c a tr giúp man Ph n 0 1 8 2 3 4 5 6 7 9 n N i dung Các t p tin header (thư ng n m trong /usr/include) Chương trình ho c câu l nh c a ngư i dùng Câu l nh dùng đ qu n tr h th ng G i h th ng6 (hàm do nhân cung c p) G i thư vi n7 (chương trình con. do đó có kh năng xem thông tin theo t ng màn hình và di chuy n màn hình này xu ng dư i và lên trên và đ di chuy n có th s d ng các phím như trong chương trình less.4. groff(7) Nhân (kernel routines) các l nh Tcl/Tk Th t li t kê đây không có s nh m l n nào. Các trang man đư c xem b ng chương trình less (ho c chương trình xác đ nh b i bi n PAGER). B ng 3. b ng câu l nh này ngư i dùng trong hình hu ng khó khăn luôn luôn có th tìm tr giúp v b t kỳ câu l nh nào c a h th ng.

Cu i cùng tác gi mu n nói r ng. <Enter> Tìm ki m dòng ký t ch ra <N> L p l i tìm ki m v a th c hi n.6. các trang tr giúp man không dành cho th i gian làm quen đ u tiên v i Linux.5: Phím s d ng đ xem trang man Phím Ch c năng <Q> Thoát kh i chương trình <Enter> Xem t ng dòng <Space> Hi n th màn hình thông tin ti p theo <B> Quay l i màn hình trư c </>. Câu l nh apropos th c hi n tìm ki m theo các ph n c a t khóa. Tương t như l nh apropos là câu l nh man v i tham s -k. thì đ u tiên c n t o ra cơ s d li u v các câu l nh có trên máy b ng cách ch y l nh makewhatis. Ch có ngư i dùng root m i có quy n ch y câu l nh makewhatis. Trong khi làm vi c ch đ văn b n. Đ nh n thông tin v m t câu l nh nào đó. Câu l nh whatis tìm ki m t khóa đưa ra trong cơ s d li u bao g m danh sách các câu l nh và mô t ng n g n c a chúng. c n nh p vào info cùng v i m t tham s là tên c a câu l nh quan tâm.3. tuỳ ch n và cú pháp c a l nh trong quá trình làm vi c đ không ph i nh m t s lư ng l n nh ng thông tin này trong đ u. Ví d : [user]$ info man Thông tin màn b n s th y trên màn hình trong ph n l n trư ng h p s khác v i nh ng gì mà câu l nh man đưa ra. L nh này ch đưa ra nh ng trùng l p chính xác v i t khóa tìm ki m.3 Câu l nh info Câu l nh info là d ng tr giúp thay th và tương đương v i man. Trong trư ng h p này có th dùng hai câu l nh whatis và apropos. b n có th 8 cron là chương trình đ ch y t đ ng các công vi c theo th i gian đã đ nh. whatis và apropos làm vi c. 3. Và theo ý ki n c a nhi u ngư i dùng là v chi u hư ng t t hơn. Nhưng s khác nhau cơ b n nh t ch info đưa ra thông tin d ng siêu văn b n (hypertext) gi ng như các trang web. . dòng ký t . Tuy nhiên đ có th nh n đư c thông tin mong mu n thì còn c n ph i bi t ch tìm thông tin đó.6 Tr giúp khi dùng Linux 55 B ng 3. Hãy th ch y l nh sau: [user]$ man -k net C n ph i nói luôn là đ cho các câu l nh man -k. Nh đó b n có kh năng xem các ph n khác nhau c a tr giúp mà không c n ph i thoát ra kh i chương trình xem này. N u b n đ c đ máy ch y c đêm thì t t nh t ch y câu l nh này d ng công vi c cho ti n trình cron8 . thì cũng gi ng như man. Chúng dành cho nh ng ngư i dùng có kinh nghi m c n có “s tay tra c u” v đ nh d ng. Trong trư ng h p ngư c l i khi tìm ki m b n s nh n đư c thông báo “nothing appropriate”.

56

Kh i đ ng Linux l n đ u

ch y câu l nh info trên m t trong các terminal o (hãy nh đ n các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>, <Ctrl>+<Alt>+<F3> v.v. . . ) đ có th chuy n sang terminal o đó tìm tr giúp khi c n thi t. Trong trư ng h p b n không bi t tìm thông tin c n thi t đâu thì có th chuy n sang các ph n khác nhau b ng các siêu liên k t (hyperlink) mà info t o ra. Nh ng liên k t này đư c đánh d u b ng ký t sao (*), khác v i cách đánh d u liên k t trên các trang Web nhưng v n gi nguyên đư c s thu n l i. Có th di chuy n qua các liên k t b ng phím <Tab>. Sau khi di chuy n đ n liên k t mong mu n, hãy nh n phím <Enter>. Phím <P> đưa ngư i dùng tr l i trang v a xem, phím <N> đưa đ n trang ti p theo, còn <U> chuy n lên trên m t b c trong c u trúc phân b c c a các trang tài li u này. Ngoài ra, còn có th chuy n theo liên k t b ng cách khác tương t như h th ng trình đơn. Đ u tiên c n nh n phím <M>, sau đó nh p vào dòng Menu item: cu i màn hình m t vài ký t đ u tiên c a tên c a ph n tr giúp c n thi t. Tên c a nh ng ph n tr giúp này đư c hi n th trên màn hình. S ký t ph i đ sao cho ch tương ng v i m t ph n tr giúp, n u không thì chương trình s yêu c u nh p thêm vào. Thoát ra kh i info b ng phím <Q>.

3.6.4

Câu l nh help

Như đã nh c đ n trên, h th ng tr giúp v các l nh tích h p c a h v bash là câu l nh help. N u ch y l nh help không có tham s thì s nh n đư c danh sách c a t t c các l nh tích h p c a bash. N u ch y help tên, trong đó tên là tên c a m t trong nh ng câu l nh nói trên, thì b n s nh n đư c gi i thi u ng n g n v cách s d ng câu l nh này.

3.6.5

Tài li u đi kèm v i b n phân ph i và chương trình ng d ng

N u trong quá trình cài đ t không b đi nh ng gói tài li u, thì sau khi k t thúc b n s tìm th y trong thư m c /usr/share/doc (ho c /usr/doc) các thư m c con HOWTO, FAQ,. . . Nh ng thư m c này ch a tài li u đ y đ v h th ng Linux nói chung cũng như nh ng ph n riêng r c a nó. Nh ng tài li u này có d ng văn b n ASCII và có th xem chúng b ng các câu l nh more tên ho c less tên ho c b ng chương trình xem có trong Midnight Commander. Ph n l n các chương trình ng d ng có kèm theo tài li u hư ng d n cài đ t và s d ng. N u cài đ t chương trình t gói (package) d ng rpm (Fedora Core, SuSE, Mandriva,. . . ) thì tài li u s n m trong thư m c con tương ng c a thư m c /usr/share/doc. Tên c a nh ng thư m c con này tương ng v i tên c a chương trình và phiên b n c a nó. Ví d , chương trình nh p ti ng Vi t mà tôi đang dùng đ gõ nh ng dòng này xvnkb phiên b n 0.2.9 có thư m c con tương ng xvnkb-0.2.9 n m trong /usr/share/doc sau khi cài đ t. Đôi khi đ tìm t p tin tr giúp mong mu n b n s c n đ n câu l nh locate. Câu l nh này trong m t ch ng m c nào đó tương t v i các l nh whatis và apropos. Khi ch y locate nó s tìm t t c nh ng t p tin có tên ch a t khóa đưa ra. Ví d locate net s tìm t t c nh ng tên t p tin có tên ch a “net”. Nh ng t p tin này có r t nhi u trên máy. Trong t khóa (m u) có th s d ng các ký t thay th *, ?, []. Tuy nhiên câu l nh locate không tìm ki m theo các

3.6 Tr giúp khi dùng Linux

57

thư m c c a h th ng t p tin, mà theo cơ s d li u đ c bi t ch a tên các t p tin đư c t o ra (và đôi khi c n c p nh t) b ng l nh updatedb. Trong m t s b n phân ph i locate đư c thay th b i slocate (secure locate). slocate t t o cho mình cơ s d li u nói trên sau khi ch y v i tham s tương ng.

3.6.6

Câu l nh xman

Đây là chương trình cho phép xem các trang tr giúp man khi làm vi c giao di n đ ho (GUI). Vi c tìm ki m và hi n th các trang tr giúp đư c th c hi n b ng cách nh n các nút và trình đơn. Còn l i (theo thông tin hi n th ) xman cũng gi ng như man.

3.6.7

Câu l nh helptool

Sau khi ch y l nh helptool s hi n ra m t c a s đ ho , có m t ô nh p vào đ ngư i dùng đưa ra thu t ng đang quan tâm. Chương trình s xem t t c các t p tin tài li u (b n có th c u hình đ ch n nh ng tài li u nào c n xem khi tìm ki m). Sau khi hoàn thành tìm ki m chương trình s hi n ra danh sách nh ng t p tin có ch a thu t ng này. N u nh n chu t vào m t t p tin trong danh sách thì s hi n ra m t c a s khác n i dung c a t p tin đã ch n. Khi này t p tin s đư c hi n th d ng lưu trên đĩa: trang info, trang man, v.v. . .

3.6.8

Sách và Internet

T t nhiên, h c Linux d dàng và đơn gi n nh t khi có m t cu n sách t t. Trư c tiên b n c n đ c tài li u hư ng d n đi kèm v i b n phân ph i c a mình. Các b n phân ph i l n như Debian, SuSE, Fedora,. . . đ u đã có nh ng tài li u này (r t có th đã đư c d ch sang ti ng Vi t). R t ti c ngư i d ch chưa đ c cu n sách ti ng Vi t nào v Linux do đó không th gi i thi u v i b n đ c. T t nhiên n u b n có k t n i Internet (bây gi không còn quá xa x ) và m t chút ti ng Anh thì có th tìm đư c câu tr l i cho m i câu h i c a mình. Tôi xin đưa ra m t s đ a ch sau làm bư c kh i đ u cho b n đ c trong bi n thông tin vô b b n này.

Các trang ti ng Vi t
1. http://vnoss.org – trang web dành cho ngư i dùng ng d ng mã ngu n m (MNM) Vi t Nam. Có nhi u thông tin v Linux, tài li u v Linux, di n đàn cho phép b n đ t câu h i c a mình. Trang web do bác Nguy n Đ i Quý đang s ng và làm vi c t i B qu n lý. 2. http://vnoss.net – tin t c v Linux và MNM. 3. http://vnlinux.org – đây là trang web dành cho nhóm ngư i dùng Linux Vi t Nam (vietlug). B n s tìm th y nhi u thông tin có ích đây và có th đăng ký tham gia nhóm thư vietlug đ đ t câu h i. Trang này do anh Larry Nguy n, m t Vi t Ki u M , qu n lý.

58

Kh i đ ng Linux l n đ u 4. http://vnoss.net/dokuwiki/doku.php?id=linux:tailieutiengviet – trên trang này có t ng h p t t c nh ng tài li u ti ng Vi t v Linux, r t có th b n s tìm th y tài li u v đ tài mình c n tìm hi u trên trang này. 5. http://kde-vi.org – trang web c a nhóm d ch giao di n KDE sang ti ng Vi t.

Các trang ti ng Anh
1. http://www.linux.com 2. http://www.linux.org 3. http://www.linux.org.uk – Trang web Linux c a Châu Âu. Do Allan Cox m t trong các nhà phát tri n Linux h tr . 4. http://www.tldp.org – Trang web chính ch a tài li u v Linux. R t nhi u tài li u bao g m HOWTO, FAQ, sách. . . 5. http://freshmeat.net/ – Thông báo hàng ngày v nh ng chương trình ng d ng m i ra dành cho Linux. Kho ph n m m kh ng l cho Linux. 6. http://www.li.org – T ch c Linux International. 7. http://www.linuxstart.com 8. http://oreilly.linux.co – 9. http://www.linuxplanet.com 10. http://www.kde.org – Trang ch c a môi trư ng làm vi c KDE. 11. http://www.gnu.org – Các ng d ng dành cho Linux, trong đó n i ti ng nh t là trình so n th o Emacs (GNU’s Not UNIX). 12. http://slashdot.org – Nh ng tin t c m i nh t v công ngh máy tính trong đó có Linux. Có các bài báo và l i bình c a ngư i đ c (không qua ki m duy t). 13. http://www.linuxtoday.com – Danh sách dài nh ng tin t c, thông báo qu ng cáo và các thông tin khác. Xem trang này b n s bi t ph n l n nh ng s ki n trong th gi i Linux. 14. http://www.lwn.net – Tin t c hàng tu n v Linux. Thông tin chia thành t ng h ng m c: thông tin chung, thương m i, thông tin v nhân Linux, công c phát tri n chương trình m i, chương trình cho Linux, v.v. . . N u b n mu n tin tư ng r ng Linux phát tri n r t nhanh và mu n nh n tr giúp c a các công ty thương m i l n thì nh t đ nh ph i thăm trang này. Tin t c trên tu n báo này đư c ban biên t p chú thích r t t t. 15. http://www.linuxnewbie.org – Trang web t t cho nh ng ngư i dùng m i. đây b n s tìm th y r t nhi u tài li u.

3.6 Tr giúp khi dùng Linux

59

16. http://www.linuxjournal.com – t p chí Linux. Thư ng đăng nh ng bài báo v nhi u đ tài. 17. http://www.linuxgazette.com – t báo Linux này s thú v đ i v i c ngư i dùng m i và ngư i dùng có kinh nghi m. 18. http://www.linuxfocus.org – T p chí phi thương m i toàn c u. 19. http://www.linuxworld.com – M t trang web t t có r t nhi u bài báo hay. 20. http://www.linux-mag.com – Linux Magazin, m t t t p chí r t thú v . 21. http://www.penguinmagazine.com. T t nhiên đây không ph i là danh sách đ y đ nh ng trang web nói v Linux. Nh ng trang nói trên ch là đi m kh i đ u đ t đó b n s tìm đư c nh ng trang web khác trong bi n thông tin Internet. Đi đ n đâu là ph thu c vào ý mu n c a b n. N u có v n đ trong lúc cài đ t, thì hãy h i d ch v khách hàng c a phân ph i đĩa. N u b n mua đĩa c a m t công ty chuyên môn thì s có đ a ch liên l c c a d ch v này. N u b n mua đĩa ghi l i ho c t ghi đĩa t t p tin ISO nh n đư c qua Internet thì r t có th l i cài đ t là do khi ghi đĩa gây ra. Hãy s d ng h p thư đi n t . B n nên đăng ký v i m t vài nhóm thư chung (mailing list) nào đó, ví d mailto:vietlug-users@userforge.net. Cách đăng ký còn ph thu c vào t ng nhóm thư (nói chính xác hơn là ph thu c vào máy ch đi u khi n nhóm thư này). Nhưng hi n nay thư ng có hai cách đăng ký: g i thư đ n m t đ a ch xác đ nh đ yêu c u, đăng ký qua giao di n web. Thông tin này b n có th tìm th y trên trang web gi i thi u v nhóm thư chung. Tuy nhiên b n c n bi t là đ đ c đư c t t c thư chung thì c n r t nhi u th i gian, và còn ph i đ c r t nhi u thư c a nh ng ngư i dùng m i khác (ví d “Console là gì?”), ho c th m chí có c nh ng lá thư “ng ng n” (ví d “Hôm nay dùng Debian th t vui”) và t t nhiên là ph i đ c c nh ng thư tr l i cho nh ng câu h i này c a nh ng ai bi t m t chút gì đó. Do đó n u mu n b n có th xem kho lưu tr nh ng lá thư này b ng trình duy t, r t có th đã có câu tr l i cho câu h i c a b n đó. Và như v y b n không c n ph i đăng ký cũng như vi t thư vào nhóm thư chung n a. T t nhiên n u không tìm th y thì đ ng ng i ng n đ t câu h i. Ngư i dùng Linux h t s c vui lòng tr l i thư c a b n. B o đ m là b n s nh n đư c câu tr l i, n u không hi u thì còn có th yêu c u gi i thích thêm. Khi đ t câu h i có liên quan đ n h th ng Linux c a b n, c n luôn luôn thêm vào thư c a mình càng nhi u chi ti t càng t t (nhưng đ ng thêm thông tin th a) bao g m: tên c a b n phân ph i (Debian, SuSE, Fedora, hay m t cái nào khác), phiên b n nhân, có v n đ v i ph n c ng nào (phiên b n, dòng ch ghi trên m ch đi n t ), thông báo nào hi n ra khi có v n đ . Đ ng đòi h i ngư i dùng khác g i câu tr l i th ng đ n đ a ch c a b n, “vi t thư vào nhóm thư chung là t th hi n, vi t thư đi n t cũng là s h tr k thu t. Vi t thư thì mi n phí, nhưng s h tr k thu t thì không”. Xin hãy luôn nh đi u đó!

gi ng như m t cái đĩa ăn. T phía c a HĐH thì t p tin là m t chu i liên t c các byte v i chi u dài xác đ nh. Làm sao đ ngư i dùng có th làm vi c v i t p tin đó là công vi c c a h th ng t p tin. Tuy nhiên còn có nhi u ký t n a có ý nghĩa đ c bi t trong h v shell và do đó không nên dùng đ đ t tên t p tin. chúng ta t m g i là m t sau. Trong chương hi n t i chúng ta s xem xét m t quay v phía ngư i dùng c a h th ng t p tin. Vì đây th c hi n các cơ ch ghi t p tin lên các đĩa lưu khác nhau. . H đi u hành không quan tâm đ n đ nh d ng bên trong c a t p tin. M t này c a h th ng t p tin có c u trúc không đơn gi n chút nào. Nhưng nó c n đ t cho t p tin m t cái tên nào đó đ ngư i dùng (hay nói đúng hơn là chương trình ng d ng) có th làm vi c v i t p tin. T phía m t trư c này ngư i dùng th y h th ng t p tin là m t c u trúc lôgíc c a các thư m c và t p tin. . Mà thông tin trên m i HĐH đư c lưu d ng t p tin trên các đĩa lưu. . mà ngư i dùng không th y. 1 M t s tác gi thích dùng thu t ng “v t ch a” đây. DVD. đĩa t . 4. có hai m t. CD. đ i v i ngư i dùng thì h th ng t p tin là m t c u trúc lôgíc c a các thư m c và t p tin. M i h th ng t p tin. v. H th ng t p tin – là c u trúc nh đó nhân c a h đi u hành có th cung c p cho ngư i dùng và các ti n trình tài nguyên c a h th ng d ng b nh lâu dài trên các đĩa lưu1 thông tin: đĩa c ng. th c hi n vi c truy c p (ch n thông tin c n thi t) và nhi u thao tác khác.Chương 4 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Bây gi b n đã bi t cách kh i đ ng và d ng h th ng Linux. quay v phía chính b n thân đĩa lưu t o thành m t vùng bên trong c a h th ng t p tin đ i v i ngư i dùng. ngư i dùng thư ng không c n quan tâm đ n.1 T p tin và tên c a chúng Máy tính ch là công c đ làm vi c v i thông tin không hơn không kém.v. M t m t c a nó luôn quay v phía ngư i dùng (hay nói chính xác hơn là quay v phía ng d ng). M t còn l i. C n nói thêm là chúng ta s xem xét m t h th ng t p tin c th ext3fs. đã đ n lúc làm quen v i m t trong nh ng thành ph n chính và quan tr ng c a Linux – đó là h th ng t p tin. Tên t p tin trong Linux có th dài 255 ký t bao g m b t kỳ ký t nào tr ký t có mã b ng 0 và ký t d u g ch chéo (/). h th ng t p tin cơ b n c a Linux đ n th i đi m hi n nay. M t còn l i s dành cho m t chương sách sau. Còn có nh ng h th ng t p tin khác nhưng chúng ta s đ c p đ n chúng mu n hơn. Vì th . chúng ta t m g i nó là m t trư c.

Trong Linux ngư i dùng thư ng đ t nhi u d u ch m trong tên c a t p tin. Khi này khái ni m ph n m r ng t p tin (thư ng dùng trong DOS) không còn có ý nghĩa gì.tar.tar.gz. qu bóng tar Nhưng l nh ls -a s hi n th . Đ i v i d u ch m thì không ph i như v y. D u ch m có ý nghĩa đ c bi t trong tên t p tin. Chúng ta đã quen v i vi c t p tin đư c xác đ nh hoàn toàn theo tên c a nó. m c dù v n dùng ph n cu i cùng c a tên t p tin sau d u ch m đ làm ký hi u v các d ng t p tin đ c bi t (. ví d xvnkb-0. Vì th l4u-0.2. .gz có th n m trong cùng m t thư m c và là tên c a các t p tin khác nhau.2. Đi u này cũng đúng đ i v i tên t p tin. Làm tương t như v y đ i v i nh ng ký t khác.gz dùng đ ký hi u các t p tin nén2 ).9.tar. “hai” và “ba”.gz và L4U-0.1 T p tin và tên c a chúng Đó là nh ng ký t sau: ! @ # $ & ~ % * ( ) [ ] { } ’ " \ : .4. Trên Linux các t p tin chương trình và t p tin bình thư ng không phân bi t theo ph n m r ng c a tên (trong DOS t p tin chương trình có ph n m r ng exe) mà theo các d u hi u khác. Tuy nhiên t t nh t là không s d ng nh ng ký t này k c d u cách trong tên t p tin và thư m c. b i vì có th gây ra v n đ cho m t s ng d ng khi c n s d ng nh ng t p tin như v y và c khi di chuy n nh ng t p tin đó lên h th ng t p tin khác.3 Như đã nói chương trư c trong Linux có phân bi t các ký t vi t hoa và vi t thư ng.9.tar. Ví d : [user]$ mkdir \\mot\&hai s t o thư m c \mot&hai. ví d . Còn có th đ t tên t p tin ho c thư m c v i nh ng ký t nói trên vào d u ng c kép. Tuy nhiên n u nhìn t phía h đi u hành và h th ng t p tin thì không ph i 2 3 thư ng g i theo ti ng lóng là tarball. t c là có th thêm chúng vào tên t p tin (thư m c) n u đưa tên vào trong d u ngo c kép ho c dùng d u g ch chéo ngư c đ b đi ý nghĩa đ c bi t c a chúng. thì t p tin này s là n (thu c tính hidden) đ i v i m t s câu l nh. Đ c thêm ls(1) đ bi t chi ti t. l nh ls không hi n th nh ng t p tin như v y. > < ‘ d u cách 61 N u tên t p tin ch a m t trong nh ng ký t này (không khuyên dùng nhưng v n có th ) thì trư c nó ph i đ t m t d u g ch chéo ngư c (\) (đi u này v n đúng trong trư ng h p có chính b n thân d u g ch chéo ngư c.2. Đi u này lúc đ u có th gây khó khăn cho ngư i dùng Windows nhưng sau khi quen thì b n s th y nó th t s có ích. t c là ph i l p l i d u này hai l n). N u nó là d u ch m đ u tiên trong tên. chúng ta s đ c p đ n sau. Ví d . đ t o thư m c có tên “mot hai ba” chúng ta c n dùng câu l nh sau: [user]$ mkdir "mot hai ba" vì câu l nh [user]$ mkdir mot hai ba s t o ba thư m c: “mot”.9.

tex users 4096 2006-09-06 02:16 images users 82686 2006-09-06 14:32 l4u-0. Các inode trong b ng đư c đánh s theo th t . Đ có th thêm tên khác cho t p tin ho c thư m c (t o liên k t c ng).2.pdf Ký t ∼ có ý nghĩa đ c bi t. bao g m thông tin v v trí c a các ph n c a t p tin trên đĩa lưu. Khi b n đ c xóa m t t p tin có nhi u tên (liên k t c ng) thì trên th c t ch xóa đi m t liên k t (mà b n ch ra trên dòng l nh xóa). thông tin v d ng t p tin và nhi u thông tin khác. Ngay phía sau quy n truy c p đ n t p tin là m t s cho bi t s lư ng nh ng liên k t c ng này: [user]$ ls t ng 1280 -rw-r--r-drwxr-xr-x -rw-r--r--rw-r--r-4 -l 1 2 2 1 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 users 81409 2006-09-06 03:43 bash.9.pdf đ thay cho đư ng d n dài hơn projects/l4u/l4u-0. Chính inode lưu t t c nh ng thông tin c n thi t cho h th ng t p tin v t p tin. Vì th m i t p tin có th có bao nhiêu tên tùy thích.2. Không ph i ai cũng có kh năng nh đã ghi gì trong t p tin v i s 12081982 (nói chính xác hơn là ch có m t s r t ít ngư i có kh năng này). B ng này đư c t o ra trên đĩa lưu cùng lúc v i h th ng t p tin. hay còn g i là “inode” (t m th i chưa có thu t ng ti ng Vi t chính xác nên xin đ nguyên t ti ng Anh).pdf.9. nhưng bây gi cũng c n đ c p đ n m t chút v ch s “inode”. Chi ti t v câu l nh ln b n có th đ c trong trang man c a nó. thì nó đư c lưu đ n lúc h th ng ( ng d ng) gi i phóng nó.pdf users 3069 2006-09-06 13:52 l4u. Nh ng tên này còn đư c g i là liên k t “c ng” (hard link) (chúng ta s làm quen k hơn v i khái ni m liên k t và cách t o nh ng liên k t này trong chương sau). chúng ta s nói k hơn v ký t này ngay sau đây.2. nó ch thư m c cá nhân (home directory) c a ngư i dùng. Có th tìm ra s lư ng liên k t c ng đ n t p tin (t c là s lư ng tên c a t p tin) b ng l nh ls v i tham s -l4 . Chúng ta s nói k v m t sau c a h th ng t p tin trong m t s chương sách s p t i.9. chúng ta s d ng câu l nh ln d ng sau: ln tên_đã_có tên_m i Ví d : [user]$ ln projects/l4u/l4u-0. Tác gi đưa ra nh ng thông tin trên ch đ nói r ng tên c a b t kỳ t p tin nào trong Linux không ph i gì khác mà chính là liên k t đ n ch s inode c a t p tin. . Th m chí c khi b n đ c đã xóa đi liên k t cu i cùng thì cũng không có nghĩa là đã xóa n i dung c a t p tin: n u t p tin đang đư c h th ng hay m t ng d ng nào đó s d ng. Bây gi có th dùng ~/l4u. Chúng ta s g i ch s này là ch s c a t p tin. Tuy nhiên đ i v i ngư i dùng thì nh ng tên như v y th t s không thu n ti n. M i đĩa lưu dù là th t s hay lôgíc thì đ u có m t b ng các ch s inode c a riêng mình.62 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs như v y.pdf ~/l4u. Các ch s inode n m trong m t b ng đ c bi t g i là inode table. V n đ ch m i t p tin trong Linux có m t “ch s ký hi u” (index descriptor) tương ng.tex N u b n dùng SuSE Linux thì có th nh p vào l nh ll. và chính ch s này m i là tên th c s c a t p tin trên h th ng. Vì th các t p tin còn đư c đ t thêm m t tên thân thi n v i ngư i dùng và hơn th n a còn đư c nhóm vào các thư m c.

Có m t câu l nh cho bi t tên c a thư m c hi n th i. Vì th mà các t p tin đư c t ch c vào các thư m c. Trên MS Windows ho c DOS c u trúc thư m c như v y có trên m i đĩa (t c là chúng ta có không ph i m t “cây” mà m t “r ng” thư m c) và thư m c g c c a m i c u trúc t p tin đư c đánh d u b ng m t ch cái Latinh (và do đó đã có m t s h n ch ). r t khó có th tìm đ n t p tin c n thi t. vì th đôi khi ch y m t chương trình nào đó trong shell có th d n đ n vi c thay đ i thư m c hi n th i sau khi chương trình đó hoàn thành công vi c. H v shell lưu giá tr c a “thư m c hi n th i”. t c là thư m c mà ngư i dùng đang làm vi c trong đó. 63 4.v. Ghi chú: n u nói m t cách chính xác. và thư m c g c duy nh t c a c u trúc này đư c ký hi u b ng d u g ch chéo “/”. ví d t p tin văn b n (text file). . Có th đưa vào thư m c g c này m t s lư ng không h n ch các thư m c n m trên các đĩa lưu khác nhau (thư ng nói là “g n h th ng t p tin” ho c “g n đĩa lưu”). thay đ i quy n truy c p đ n chúng. phương án d ch “thư m c cá nhân” đư c ưu tiên hơn. Tên đ y đ c a t p tin (ho c còn g i là “đư ng d n”5 đ n t p tin) là danh sách tên c a các thư m c bao g m thư m c ch a t p tin đó và các thư m c m .tex là tên đ y đ c a t p tin tôi đang nh p vào trên máy c a mình. . thì thư m c hi n th i luôn đi li n v i m i ti n trình đã ch y (trong đó có h v shell). m t h th ng Linux hoàn ch nh s có s lư ng t p tin còn l n hơn th . Ngoài thư m c hi n th i m i ngư i dùng còn có m t “thư m c nhà” (home directory. . Và nói chung ngoài c u trúc bên trong c a mình thì thư m c không khác gì so v i nh ng t p tin thông thư ng. K t qu là chúng ta thu đư c m t c u trúc thư m c có phân b c b t đ u t m t thư m c g c. Trên Linux và UNIX nói chung ch có m t c u trúc thư m c duy nh t cho t t c các đĩa lưu. trên đó m i thư m c đó là m t nút c a “cây”. b t đ u t thư m c g c “/” và k t thúc là b n thân tên c a t p tin. Trong c u trúc thư m c c a Linux nh ng thư m c cá nhân c a ngư i dùng thư ng n m trong thư m c /home và thư ng có tên trùng v i tên đăng nh p c a 5 6 đây là đư ng d n tuy t đ i Nói chính xác hơn là: có toàn quy n đ n khi nào root chưa thay đ i chúng :).2 Thư m c N u như c u trúc t p tin không cho phép s d ng gì khác ngoài tên t p tin (t c là t t c các t p tin n m trên m t danh sách chung gi ng như các h t cát trên bãi bi n) thì th m chí c khi không có gi i h n v đ dài c a tên. và chúng ta s dùng thu t ng này trong cu n sách l4u).4. C u trúc phân b c c a thư m c thư ng đư c minh ho b ng “cây thư m c”. đó là l nh pwd. . Ví d /home/teppi82/projects/l4u/ext3fs. . Hãy tư ng tư ng b n có m t danh sách kho ng vài nghìn t p tin! Xin đ ng nghi ng . v. Trong đư ng d n này tên c a các thư m c con cách nhau b i d u g ch chéo “/” dùng đ ký hi u thư m c g c như đã nói trên. còn t p tin – là các “lá”.2 Thư m c (Danh sách b c t b t vì không c n thi t). M i thư m c (con) có th ch a các t p tin riêng l và các thư m c con c a nó. Tên c a thư m c cũng đư c đ t theo nh ng quy đ nh như đ i v i tên t p tin. v.v. các thư m c có th n m trong các thư m c khác. Đó là thư m c trong đó ngư i dùng có toàn quy n6 : có th t o và xóa các t p tin.

Tham s c a l nh này là đư ng d n đ y đ ho c đư ng d n tương đ i đ n thư m c mà b n mu n dùng làm hi n th i. .. N u như thư m c đích n m cao hơn trong c u trúc thư m c. T t nhiên trong b t kỳ trư ng h p nào cũng có th s d ng đư ng d n tuy t đ i.. Đư ng d n tương đ i đó là danh sách các thư m c c n ph i đi qua trong cây thư m c đ có th chuy n t thư m c hi n th i đ n thư m c khác (chúng ta g i nó là thư m c đích). C n lưu ý là trên th c t n câu l nh ls ch đưa ra n i dung c a t p tin mô t thư m c này. bây gi chúng ta s nói rõ hơn v khái ni m đư ng d n tương đ i. m i thư m c ch là m t t p tin bình thư ng. T c là không có các h p đ c bi t ch a các t p tin. M t trong s chúng có ký hi u là d u ch m (‘. M i ngư i dùng có th làm vi c v i thư m c c a mình b ng ký hi u ~. r i t đó h xu ng thư m c vnoss/doc thì c n ch y l nh: [user]$ cd . Ví d : [user]$ ls projects BanTin drupal-vn bashscripts fluxbox chem-tex gnomevi debian HocTap KDE-vi l4u manvi mc mrtg others SuSE syslinux Xfce vim vnlinux vnoss . Như đã nói trên. thì ph c t p hơn m t chút. N u mu n xem n i dung c a m t thư m c khác./vnoss/doc Câu l nh ls dùng đ đưa ra màn hình danh sách các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. thì c n ph i đưa cho câu l nh ls đư ng d n tuy t đ i ho c tương đ i đ n thư m c đó. thư m c cá nhân s tr thành thư m c hi n th i c a ngư i dùng này. Khái ni m đư ng d n đ y đ (tuy t đ i) đã gi i thích trên. Khi ngư i dùng vào h th ng. Còn đ chuy n “leo” lên hai b c c a cây thư m c.. sau đó thư m c con c a thư m c con (thư m c “cháu”).. Chính nh ng d u hai ch m này đư c dùng đ ghi đư ng d n tương đ i. t c là n m trong m t thư m c con. Ví d : /home/nhimlui. trong đó có li t kê t t c nh ng t p tin và thư m c con c a thư m c này. ho c “cháu”. Trong m i thư m c có hai b n ghi đ c bi t. thì ch c n ch y l nh: [user]$ cd . . ho c n m hoàn toàn trên m t “cành” khác c a cây thư m c.. cho đ n khi nào t i đư c thư m c đích. N u thư m c đích n m phía dư i trong c u trúc thư m c. V n đ này đư c gi i quy t như sau: m i thư m c (tr thư m c g c) có duy nh t m t thư m c m trong cây thư m c. nó ch đ n thư m c m .64 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs ngư i dùng đó./. Câu l nh cd dùng đ thay đ i thư m c hi n th i. đ dùng thư m c m làm thư m c hi n th i. còn b n ghi th hai có ký hi u là hai d u ch m đơn (‘. N u ch y câu l nh ls không có tham s thì chúng ta ch th y tên c a các t p tin c a thư m c hi n th i. và không x y ra b t kỳ nào thao tác làm vi c v i t p tin c a thư m c. thì đơn gi n: ch c n ch ra thư m c con c a thư m c hi n th i. nhưng khi đó c n ph i nh p vào m t đư ng d n r t dài. ch có các danh sách t p tin thông thư ng xác đ nh t p tin hi n th i thu c v m t thư m c nào đó.’). “ch t” nào đó c a thư m c hi n th i. Ví d .’) và ch đ n chính b n thân thư m c này. t c là ngư i dùng nhimlui có th làm vi c v i thư m c /home/nhimlui/hinhanh b ng ~/hinhanh.

Đ th y đư c nh ng thông tin chi ti t đó.. tên nhóm s h u t p tin (xin đư c g i t t là “nhóm t p tin” m c dù t i nghĩa). thì c n dùng các tham s m r ng khác c a câu l nh ls. Tham s -u dùng đ hi n th th i gian truy c p cu i cùng thay vào ch th i gian s a đ i.r ho c g p l i như th này: [user]$ ls -lir Chúng ta d ng mô t ng n g n v câu l nh ls đây (chi ti t v l nh này có th xem trên các trang man ho c info tương ng) và chuy n sang xem xét các thư m c chính c a c u trúc t p tin trong Linux.4.tex ChangeLog ext3fs.tex N u đưa thêm tham s -i thì trong c t đ u tiên s hi n th ch s inode c a t p tin. Khi dùng tham s -t vi c s p x p đư c th c hi n không theo tên mà theo th i gian s a đ i t p tin. Tham s -r đ o ngư c l i tr t t c a s p x p (c n ph i s d ng cùng v i các tham s -l ho c -t). nhưng m t s truy n th ng v n đư c tuân theo. do đó s này b ng s thư m c con công thêm 2). Hơn n a có m t tiêu chu n xác đ nh c u trúc thư m c cho các HĐH dòng UNIX.tex gioithieu. . C n chú ý r ng có th li t kê các tham s m t cách riêng r như th này: [user]$ ls -l -i . kích thư c t p tin và th i gian s a đ i cu i cùng. N u có mong mu n b n có th đ c toàn b tiêu chu n này t i đ a ch . v. Tiêu chu n này đư c g i là Filesystem Hierarchy Standart (FHS). và . các chương trình thư ng đư c cài đ t vào C:\Program Files.v. N u ch y câu l nh ls v i tham s -l thì không ch có tên t p tin mà s hi n th c d li u v quy n truy c p đ n t p tin (chúng ta s nói đ n sau). 4.tex caidat. Ví d các t p tin h th ng thư ng n m trong thư m c C:\Windows. tên ch s h u t p tin.. M t ví d minh h a khác: [user]$ ls t ng 1316 -rw-r--r--rw-rw-r--rw-r--r--rw-r--r--rw-r--r-drwxr-xr-x -rw-r--r--l 1 1 1 1 1 2 1 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 users users users users users users users 81629 98135 783 20778 2013 4096 3267 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-09 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-08 22:11 13:54 21:58 02:48 21:34 14:25 23:13 bash.3 Công d ng c a các thư m c chính N u như b n đ c đã t ng dùng Windows (ví d 2000 hay XP).tex images l4u. Trong Linux cũng có m t c u trúc thư m c ki u như v y và th m chí còn nghiêm ng t hơn.3 Công d ng c a các thư m c chính 65 B n ghi v t p tin trong thư m c tương ng ngoài tên còn có r t nhi u thông tin v t p tin này. thì bi t r ng m c dù ngư i dùng có toàn quy n t ch c c u trúc thư m c. s lư ng liên k t c ng hay s lư ng tên (n u là thư m c thì ngay t đ u đã có hai liên k t như v y là . .

Thư m c /etc không đư c lưu các t p tin chương trình (c n đ t chúng trong /bin ho c /sbin. /etc/skel Khi t o ngư i dùng m i. trong đó có nhân (kernel). Các b n phân ph i Linux l n đ u tuân theo tiêu chu n này. còn c t th hai li t kê m t vài (không ph i t t c ) thư m c con. ph n l n trong s chúng c n cho h th ng trong th i gian kh i đ ng (ho c trong ch đ m t ngư i dùng khi b o trì h th ng).pathname. Mô t trong b ng này là h t s c ng n g n. Ví d . /dev Thư m c các t p tin đ c bi t ho c các t p tin thi t b ph n c ng. T p tin trong thư m c này ch c n trong th i gian kh i đ ng7 .1: C u trúc thư m c c a Linux Công d ng Thư m c này g m ch y u các chương trình. /etc/X11 Thư m c dành cho các t p tin c u hình c a h th ng X11 (ví d . /boot G m các t p tin c đ nh c n cho kh i đ ng h th ng. B ng 4. /etc/sysconfig Thư m c lưu m t vài (không ph i t t c ) t p tin c u hình h th ng.com/fhs/. /etc Thư m c này và các thư m c con c a nó lưu ph n l n nh ng d li u c n cho quá trình kh i đ ng ban đ u c a h th ng và lưu nh ng t p tin c u hình chính. B n đ c có th xem qua man mknod (mknode(1)). chi ti t hơn b n có th đ c trong tiêu chu n FHS có trên http://www.d Thư m c này lưu nh ng t p tin s d ng trong quá trình kh i đ ng h th ng.pathname. trong /etc có t p tin inittab xác đ nh c u hình kh i đ ng. thì nh ng t p tin trong thư m c này s đư c sao chép vào thư m c cá nhân c a ngư i dùng đó. và t p tin ngư i dùng passwd.conf).1 dư i đây đưa ra danh sách ng n g n nh ng thư m c chính đư c t o ra trong c u trúc t p tin theo tiêu chu n nói trên. B ng 4. Chúng ta s nói đ n nh ng t p tin này ngay sau trong m t ph n riêng. M t ph n các t p tin c u hình có th n m trong các thư m c con c a /usr. Thư m c /bin 7 do đó m t s nhà qu n tr không t đ ng g n phân vùng /boot vào trong quá trình kh i đ ng. . Chúng ta s đ c p chi ti t v nh ng t p tin này và quá trình kh i đ ng nói riêng trong m t vài chương s p t i. còn c t th ba cu i cùng đưa ra mô t ng n g n v công d ng c a nh ng thư m c này. xorg. c t bên trái li t kê các thư m c con c a thư m c g c. /etc/rc. /home Thông thư ng trong thư m c này là các thư m c cá nhân c a ngư i dùng (tr root). đây có lưu r t nhi u nh ng câu l nh thư ng dùng c a Linux. Dư i đây chúng ta s xem xét công d ng c a m t vài(!) thư m c con c a thư m c /etc.com/fhs/.66 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs http://www.

fdisk.4. mkfs. v các thi t b tính. vì chúng đư c nhi u chương trình s d ng. nên t p tin s nh n đư c tên trùng v i ch s inode c a nó. Đây là h th ng t p tin o. Trong tiêu chu n FHS có nói r ng c n đ c trong thư m c này nh ng t p tin th c thi s s d ng sau khi g n thành công h th ng t p tin /usr.v.v. Thư m c dành cho các t p tin t m th i. Chi ti t b n có th đ c trong man 5 proc. reboot.v. halt. Vì thư m c m b m t. Đây là đi m g n (mount) nh ng h th ng t p tin g n t m th i. vì th không nên lưu đây nh ng t p tin mà b n có th s c n đ n. Các t p tin đ c bi t c a thư m c này s d ng đ nh n và g i d li u đ n nhân. Vì thư m c /bin ch y u lưu các t p tin th c thi (chương trình và ti n ích c a HĐH) s d ng trong quá trình kh i đ ng và do nhà qu n tr ch y. Thư m c này s d ng đ ph c h i h th ng t p tin b ng l nh fsck. arp. N u trên máy tính có đ ng th i Linux và Windows (DOS) thì thư m c này thư ng dùng đ g n các h th ng t p tin FAT.3 Công d ng c a các thư m c chính Thư m c /lib 67 /lost+found /mnt /tmp /root /sbin /proc Công d ng Thư m c này lưu các thư vi n chia s c a các hàm mà trình biên d ch C và các môđun (các driver thi t b ) c n. CD. b t kỳ th i đi m này ngư i dùng root cũng có th xóa t p tin kh i thư m c này mà không làm nh hư ng l n đ n ngư i dùng khác. shutdown. N u b n thư ng g n m t vài đĩa lưu đ ng như đĩa m m. thì các thư vi n chia s v n c n thi t. Nh ng thư vi n này ch n p vào b nh khi có nhu c u th c hi n hàm nào đó. fsck. tr khi khi b n bi t r ng t p tin ho c nhóm t p tin nào đó đang gây nh hư ng đ n công vi c c a h th ng. swapoff.*. Tuy nhiên không nên xóa nh ng t p tin trong thư m c này. DVD. . như v y cho phép gi m kích thư c mã chương trình n m trong b nh . Th m chí n u trên h th ng không có trình biên d ch C nào. thì có th t o trong thư m c này các thư m c con cho t ng đĩa lưu.*. đĩa c ng ngoài. Đây là đi m g n h th ng t p tin proc cung c p thông tin v các ti n trình đang ch y. . mkswap. route. flash. H th ng s t đ ng d n d p thư m c này theo đ nh kỳ. N u fsck tìm ra t p tin mà không xác đ nh đư c thư m c m thì nó s đưa t p tin đó vào thư m c /lost+found. v nhân. . Ít nh t trong thư m c này ph i có init. . Đây là thư m c cá nhân c a ngư i dùng cao c p root. . swapon. ifconfig. v. Hãy chú ý là thư m c này không n m cùng ch v i thư m c cá nhân c a nh ng ngư i dùng khác (trong /home). Trong trư ng h p ngư c l i thì cùng m t mã l p l i nhi u l n trong các chương trình khác nhau.

Các chương trình (ti n ích và ng d ng) thư ng đư c ngư i dùng bình thư ng s d ng. Dù trong trư ng h p nào cũng đ ng s a nh ng t p tin trong thư m c này. /usr/bin/X11 là nơi thư ng dùng đ lưu các chương trình ch y trên X Window.68 Thư m c /usr Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Công d ng Thư m c này r t l n và c u trúc c a nó nhìn chung l p l i c u trúc c a thư m c g c. /usr/sbin /usr/lib Thư m c này g m các chương trình th c thi dành cho nhà qu n tr và không s d ng trong th i gian kh i đ ng. các ti n ích h th ng và c các t p tin thêm vào (t p tin d ng include). • /usr/local/src – mã ngu n c a các chương trình. Thư m c con này lưu mã ngu n c a các thư vi n tiêu chu n c a ngôn ng C. các thư vi n đ ng (dynamic library). Và đây cũng thư ng là liên k t đ n /usr/X11R6/bin. m t s chương trình không th g i tr c ti p. đây thư ng lưu nh ng chương trình /usr/bin /usr/include /usr/local • /usr/local/doc – các tài li u đi kèm v i chương trình ng d ng. Các h th ng ph c t p (ví d Debian Linux) có th có các thư m c con c a mình trong thư m c này. Trong thư m c này là các thư vi n object c a các chương trình con. Phân vùng ho c đĩa đó thư ng g n ch đ c và trên đĩa (phân vùng) là các t p tin c u hình cũng như t p tin th c thi dùng chung. đây thư ng đ t các chương trình và các thư m c con (n i b ) ch dành cho máy tính này. ng d ng. • /usr/local/man – các trang tr giúp man. Trong các thư m c con c a /usr là t t c các ng d ng chính. • /usr/local/sbin – các chương trình dành cho nhà qu n tr . Theo tiêu chu n FHS thì nên dành cho thư m c này m t phân vùng riêng ho c đ t hoàn toàn trên đĩa s d ng chung trong m ng. • /usr/local/lib – thư vi n và t p tin c a các chương trình và h th ng n i b . Ngư i dùng c n có ít nh t là quy n đ c đ i v i thư m c này. các t p tin tài li u. . bao g m: • /usr/local/bin. /usr/lib/X11 – nơi thư ng dùng đ đ t các t p tin có liên quan đ n X Window và các t p tin c u hình c a h th ng X Window. vì chúng đã đư c các nhà phát tri n h th ng ki m duy t k càng (không l b n bi t v h th ng t t hơn các nhà phát tri n). Trên Linux đó thư ng là liên k t m m đ n thư m c /usr/X11R6/lib/X11.

M t nơi n a đ lưu các t p tin t m th i. Nh ng thư m c sau ho c liên k t m m sau ph i có trong /usr/share: man (các trang tr giúp man). Các t p tin thu c v h th ng X Window. spool. misc (nh ng gi li u tùy theo ki n trúc khác nhau). và PPC có th dùng chung m t thư m c /usr/share n m trên m t phân vùng ho c đĩa chia s trên m ng.v. ví d i386. v. Dung lư ng thông tin trong thư m c này có th thay đ i trong m t kho ng l n. Tiêu chu n FHS khuyên dùng thư m c con cho m i chương trình. . Thông thư ng đây là liên k t m m đ n /var/tmp. /var/adm /var/lock /var/log . khóa locking.3 Công d ng c a các thư m c chính Thư m c /usr/share 69 Công d ng Thư m c này dùng cho t t c các t p tin d li u dùng chung và có quy n truy c p là ch đ c. /usr/src /usr/tmp /usr/X11R6 Mã ngu n c a các thành ph n khác nhau c a Linux: nhân. . . Lưu các thông tin v tài kho n và thông tin chu n đoán dành cho nhà qu n tr . /var Trong thư m c này là các t p tin lưu các d li u bi n đ i (variable). • /usr/X11R6/bin – các chương trình th ng này. Nh ng d li u này xác đ nh c u hình c a m t s chương trình trong l n ch y sau ho c là nh ng thông tin lưu t m th i s s d ng sau. • /usr/share/misc (đã nói trên). các t p tin t m th i. Chúng ta xem xét m t vài thư m c con c a thư m c này: • /usr/share/dict – các danh sách t (word list) c a ti ng Anh dùng cho các chương trình ki m tra chính t như ispell. M i ph n c a man n m trong m t thư m c con riêng trong thư m c này. Các t p tin b n ghi (log). Alpha.4. Các t p tin đi u khi n h th ng dùng đ d tr tài nguyên. ng d ng. vì thư m c gi các t p tin như b n ghi (log). ng d ng c a h • /usr/X11R6/lib – các t p tin và thư vi n có liên quan đ n X-Window. . Thư ng dùng đ chia s gi a các ki n trúc khác nhau c a HĐH. • /usr/share/man – các trang tr giúp man. C n chú ý là thư m c này không dùng đ chia s gi a các HĐH khác nhau ho c gi a các phiên b n khác nhau c a cùng m t HĐH.

Do đó ngoài các t p tin thông thư ng và thư m c. .4 D ng t p tin Trong các ph n trư c chúng ta đã xem xét hai d ng t p tin đó là t p tin thông thư ng và các thư m c. S khác nhau gi a hai d ng này n m cách đ c và ghi . vì có th th c hi n ghi d li u vào t p tin. đ i v i Linux thì t t c các thi t b k t n i vào máy tính ( c ng. ví d : • /var/spool/at – các công vi c mà at đã ch y. máy in.70 Thư m c /var/run Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Công d ng Các t p tin bi n đ i trong th i gian th c hi n các chương trình khác nhau. Chúng lưu thông tin v s ti n trình (PID) và ghi thông tin hi n gh i (utmp). Chúng ta s làm quen v i chúng trong ph n này. tháo r i. Như đã nói.v. bàn phím. terminal. • /var/spool/lpd — t p tin trong hàng đ i in. Nh v y có th dùng khái ni m t p tin cho các thi t b và các đ i tư ng khác. chu t. /var/tmp Các t p tin t m th i. nh ng thành ph n sau cũng đư c Linux coi là t p tin: • các t p tin thi t b • các ng (kênh) có tên (named pipe) • các socket (t v i nghĩa như t chim) • các liên k t m m (symlinks). môđem. Trong t t c các trư ng h p này s d ng cùng m t phương pháp d a trên ý tư ng chu i các byte. • /var/spool/cron – t p tin c a h th ng Verb+cron+. Ví d .4. /var/spool 4. máy scan. chuy n d li u lên các thi t b và trao đ i d li u gi a các ti n trình b ng cách tương t như nhau. v. T p tin trong thư m c này thư ng đư c d n s ch trong th i gian kh i đ ng Linux. n u c n đưa ra màn hình terminal th nh t thông tin nào đó. ) đ u là các t p tin. • /var/spool/mail – t p tin thùng thư c a ngư i dùng. Nh ng trên Linux còn có m t vài d ng t p tin n a. T p tin đư c đ t vào hàng đ t c a các chương trình khác nhau. . • /var/spool/uucp – t p tin c a h th ng uucp. đ i v i h đi u hành thì t p tin ch là m t chu i các byte liên t c. 4. thì h th ng th c hi n thao tác ghi vào t p tin /dev/tty1.1 Các t p tin thi t b Như đã nói. Có hai d ng thi t b : ký t (hay còn g i là các thi t b trao đ i theo byte) và kh i (trao đ i theo kh i). Đi u này đơn gi n hoá s t ch c và trao đ i các d li u.

/dev/ttS T p tin h tr làm vi c v i các c ng k t ti p nhau (các c ng COM). thì s thu đư c m t chu i các s 0. S d ng cho các k t n i t xa qua telnet. B ng 4. câu l nh ls -l cho bi l n và s nh đã nói thay vì kích thư c c a t p tin.2: Nh ng t p tin thi t b chính T p tin Ý nghĩa /dev/console Console h th ng t c là màn hình và bàn phím k t n i t i máy tính.4 D ng t p tin 71 thông tin vào các thi t b . /dev/ttS1 tương ng v i COM2. trao đ i thông tin v i đĩa ch có th theo t ng kh i. Trên Linux nh ng t p tin này h tr các terminal o (hãy nh l i chương trư c). Ph n l n nh ng t p tin như v y đã đư c t o s n t trư c và n m trong thư m c dev. Ví d thi t b d ng này là terminal. Đ i v i các t p tin thi t b . Các thi t b ký t trao đ i thông tin theo t ng ký t (theo t ng byte) trong ch đ chu i các byte. /dev/ttS0 tương ng v i COM1 trong DOS. T t c nh ng gì ghi vào /dev/null s m t vĩnh vi n. Còn thông tin đư c đ c và ghi vào các thi t b kh i theo các kh i. /dev/tty Các t p tin h tr terminal c a ngư i dùng. Nh ng driver này ho c n m trong nhân ho c n m riêng d ng môđun và có th g n vào nhân sau.4.2 cho bi t nh ng t p tin thư ng dùng nh t. Không th đ c t đĩa c ng và ghi lên đó t ng byte. /dev/fd Các t p tin đĩa m m. Thi t b /dev/hda1 tương ng v i phân vùng đ u tiên c a đĩa c ng đ u tiên. đĩa /dev/hda. N u s d ng /dev/null làm thi t b nh p vào. tb t là tb ts . N u nhìn vào thư m c /dev (t c là chuy n vào thư m c đó b ng l nh cd r i ch y ls). /dev/cua Các t p tin cho môđem. t c là đĩa Primary Master. /dev/null Thi t b này có th g i là “l đen”. Tên g i v n đư c lưu k t khi k t n i teletype vào các h th ng UNIX làm terminal. Vì th các t p tin thi thư ng có hai s : l n (major) và nh (minor). t c là trong trư ng h p này t p tin có c b ng 0. M i d ng thi t b có th có m t vài t p tin thi t b . /dev/pty Các t p tin h tr terminal gi . /dev/hd Các c ng v i giao di n IDE. th hai là /dev/fd1. Trao đ i d li u v i các thi t b trên Linux do các driver thi t b đ m nhi m. B ng 4. còn s nh cho bi t c n ph i làm vi c v i thi c th nào c a d ng này. /dev/sd c ng v i giao di n SCSI. Nh ng ngư i vi t script thư ng chuy n nh ng thông báo không c n thi t vào thi t b này. thì b n s th y m t lư ng kh ng l nh ng t p tin thi t b . Đ trao đ i v i các ph n khác c a h đi u hành m i driver t o ra m t giao di n liên l c có v ngoài gi ng như t p tin. Ví d các c ng. đ u tiên là /dev/fd0. S l n c a thi t b cho nhân bi t p tin này thu c v driver nào.

.4.3 Các socket Socket đó là k t n i gi a các ti n trình. Nó đư c ghi trong mô t inode c a t p tin đó. 8 thu t ng này v n chưa đư c th ng nh t. Đi m đ c bi t c a liên k t c ng là nó ch th ng đ n ch s inode. nhưng chúng là nh ng t p tin khác – nh ng t p tin liên k t m m. Trong trư ng h p ngư c l i c n t o ra m t ng có tên. Liên k t c ng ch là m t tên khác cho t p tin ban đ u. N u t p tin ban đ u b xóa. trong đó có Linux: socket là khái ni m then ch t c a TCP/IP và như v y là d a trên socket đã xây d ng toàn b Internet. M t ti n trình có th đ c t t c nh ng gì mà m t ti n trình khác đ t vào ng. M c dù nh ng ti n trình khác có th th y các t p tin socket. hay b đ m FIFO (First In – First Out). Nhưng trên Linux còn có m t d ng liên k t khác g i là (liên k t tư ng trưng8 ). Vì v y ch dùng liên k t c ng nh ng nơi không c n bi t s khác nhau. Khi này b n thân t p tin ng ch tham gia vào s kh i đ u trao đ i d li u. h th ng in và h th ng syslog. do đó đưa ra c hai trư ng h p có th g p. ho c th m chí trên m t máy tính khác. cho phép chúng giao ti p mà không ch u nh hư ng c a các ti n trình khác. ví d b ng chương trình mkfifo. M t trong nh ng ng d ng c a liên k t c ng đó là ngăn ch n kh năng xóa t p tin m t cách vô tình.4. ví d trên nh ng đĩa lưu đ ng. 4. thì trao đ i đư c th c hi n mà không c n đ n socket: d li u do nhân chuy n tr c ti p t chương trình này đ n chương trình khác. t c là trên cùng m t phân vùng (đĩa lưu). đư ng ng). Tuy nhiên t phía h th ng t p tin socket th c t không khác các ng có tên: đó ch là các đi m cho phép n i các chương trình v i nhau. N u b n đ c xóa m t trong s nh ng t p tin này (nói đúng hơn là m t trong s nh ng tên này). 4. và do đó liên k t c ng ch có th dùng cho t p tin c a cùng m t h th ng t p tin. N u có hai ti n trình đư c sinh ra t cùng m t ti n trình m trao đ i thông tin (thư ng x y ra).72 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. Khác v i liên k t c ng. Trong s nh ng h th ng s d ng socket c n k đ n X Window. nhưng nh ng ti n trình không tham gia vào k t n i hi n th i không th th c hi n b t kỳ thao tác đ c hay ghi nào lên t p tin socket. Nói chung socket và s trao đ i qua socket đóng vai trò h t s c quan tr ng trên t t c các h th ng UNIX.4. ng là phương ti n h t s c thu n ti n và s d ng r ng rãi đ trao đ i thông tin gi a các ti n trình.2 Các ng có tên (pipes) Còn có m t d ng t p tin thi t b n a đó là các ng có tên. T p tin d ng này ch y u dùng đ t ch c trao đ i d li u gi a các chương trình khác nhau (pipe d ch t ti ng Anh sang là ng. thì ng có th không có tên.4 Liên k t m m Trong ph n v tên t p tin chương trư c chúng ta đã nói r ng t p tin trong Linux có th có vài tên hay liên k t c ng. Sau khi t o liên k t c ng không th phân bi t đâu là tên t p tin còn đâu là liên k t. thì t p tin v n còn đư c lưu trên đĩa cho đ n khi v n còn ít nh t m t tên. Nh ng liên k t này cũng có th coi là tên ph cho t p tin. R t khó phân bi t tên đ u tiên c a t p tin và nh ng liên k t c ng đư c t o ra sau đó. Sau khi đã t o ra k t n i. liên k t m m có th ch đ n nh ng t p tin n m trong h th ng t p tin khác.

Thành viên c a các nhóm khác nhau có th có quy n truy c p khác nhau đ n t p tin.pdf. . Ngoài ra. thì s th y nh ng thay đ i này khi xem t p tin qua tên khác. Cơ ch quy đ nh truy c p đư c phát tri n cho h th ng UNIX vào nh ng năm 70 c a th k trư c r t đơn gi n nhưng có hi u qu đ n n i đã đư c s d ng hơn 30 năm. Vi c t o b t kỳ m t liên k t nào cũng gi ng như sao chép t p tin.” (liên k t đ n thư m c m ) trong tên t p tin ch đ n. T o và xóa các nhóm là công vi c c a ngư i dùng cao c p root. nó cho chúng ta bi t t p tin là m t liên k t m m. mà “.9. 4.pdf ~/l4u. liên k t m m khi đó v n làm vi c đúng. thì trong danh sách s có m t dòng như sau: lrwxrwxrwx 1 teppi82 users 20 2006-09-10 06:39 l4u. hãy h n ch s d ng “. và Linux cho phép m t ngư i dùng có th n m trong m t ho c nhi u nhóm..pdf Sau khi th c hi n câu l nh này trong thư m c cá nhân c a tôi xu t hi n t p tin l4u. Cơ s c a cơ ch quy đ nh quy n truy c p đó là tên ngư i dùng và tên nhóm c a ngư i dùng. và hi n th i v n còn đư c s d ng đ gi i quy t bài toán này. Nhưng khi t o liên k t m m.pdf Hãy chú ý đ n ký t đ u tiên c a dòng này. Và bây gi n u xem danh sách t p tin trong thư m c b ng câu l nh ls -l. ví d nhóm các nhà qu n tr có quy n nhi u hơn so v i nhóm các nhà l p trình. Đ t o liên k t m m c n s d ng câu l nh ln đã nói đ n và thêm vào tùy ch n -s: [user]$ ln -s tên_t p_tin tên_liên_k t Ví d : [user]$ ln -s projects/l4u/l4u-0.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c B i vì Linux là h đi u hành nhi u ngư i dùng. T t nhiên đi u này có th th y rõ trong ph n cu i (ph n tên t p tin). nên yêu c u quy đ nh truy c p đ n các t p tin và thư m c là m t trong nh ng yêu c u thi t y u nh t mà h đi u hành ph i gi i quy t. đó sau tên t p tin c a liên k t là m t mũi tên → ch đ n t p tin ban đ u.4.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c 73 thì liên k t m m tuy không b xóa nhưng tr thành vô giá tr . Cũng như v y đ i v i chính b n thân liên k t m m. thì có th di chuy n thư m c mot đi đâu tùy thích. trên h th ng còn có các nhóm ngư i dùng. và root có th thay đ i thành ph n c a m t nhóm nào đó. Vì th n u b n đ c thay đ i t p tin qua m t tên nào đó c a nó. nhưng khác ch là tên ban đ u c a t p tin cũng như liên k t cùng ch đ n m t t p tin th c s trên đĩa. Hãy s d ng liên k t m m trong nh ng trư ng h p b n mu n tránh s l m l n mà liên k t c ng có th gây ra. Như b n đã bi t trong Linux m i ngư i dùng có m t tên riêng không l p l i dùng đ đăng nh p vào h th ng. N u b n t o trong thư m c mot m t liên k t m m ch đ n m t thư m c khác.9. b i vì v trí c a liên k t m m có th thay đ i.2.2.” luôn luôn là thư m c m c a thư m c hi n th i..pdf -> projects/l4u/l4u-0. ho c khi t p tin n m trên m t h th ng t p tin khác.

nhưng có thêm m t tham s n a đó là tên c a m t t p tin c th nào đó. Nhưng bây gi trên dòng này chúng ta s quan tâm hơn đ n vùng đ u tiên. hãy chú ý kh năng này c a câu l nh ls -l – hi n th thông tin v m t t p tin c th nào đó ch không ph i t t c các t p tin trong thư m c m t lúc. Trong ví d c a chúng ta quy n truy c p c a ch s h u là rwx. Quy n truy c p và thông tin v d ng t p tin trên các h th ng UNIX đư c lưu trong mô t inode d ng c u trúc 2 byte (16 bit).74 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Trong mô t inode c a m i t p tin có ghi tên c a ch và nhóm s h u t p tin. Vùng này trong ví d trên là chu i các ký t t m th i chưa nói lên đi u gì “-rwxr-xr-x”. Nhóm th nh t ch g m m t ký t xác đ nh d ng t p tin (m t trong b n d ng đã nêu ph n trên). Bây gi hãy th c hi n m t l n n a câu l nh ls -l. có nghĩa là ch s h u root có quy n đ c (r). Có th thay đ i ch và nhóm s h u trong quá trình làm vi c sau này b ng hai câu l nh chown và chgrp (chúng ta s đ c p k hơn v hai l nh này ngay sau đây). [user]$ ls -l /bin/bash -rwxr-xr-x 1 root root 501804 2006-04-23 05:46 /bin/bash Như b n đ c th y. ghi vào t p tin (w) và ch y t p tin này (x). w. nhóm s h u – root. Nhân ti n. Sau ký t xác đ nh d ng t p tin là ba nhóm. Nó có th là m t trong s nh ng ký t sau: • – (g ch ngang) – t p tin thông thư ng • d – thư m c • b – t p tin thi t b kh i • c – t p tin thi t b ký t • s – socket • p – ng có tên (pipe) • l – liên k t m m (symbolic link). trong trư ng h p này ch s h u là ngư i dùng root. Ví d t p tin chương trình c a h v bash /bin/bash. nhóm s h u t p tin và cho nh ng ngư i dùng khác. Ngày t đ u khi t o t p tin ch c a nó là ngư i dùng đã t o ra nó. m i nhóm g m ba ký t xác đ nh quy n truy c p tương ng cho ch s h u. t t c nh ng ngư i dùng khác (k c nh ng ngư i dùng c a nhóm root) b tư c m t quy n ghi vào t p tin này. Nói chính xác hơn là ngư i dùng mà ti n trình t o t p tin đã ch y dư i tên h . Đi u này là t t nhiên vì máy tính ch làm vi c d a trên các bit ch không ph i d a trên các ký t r. Cũng trong ví d trên chúng ta th y. Thay b t kỳ ký t nào trong s nh ng ký t này b ng d u g ch ngang có nghĩa là ngư i dùng b tư c m t quy n tương ng. có nghĩa là h không th s a t p tin và nói chung là không th thay đ i t p tin b ng cách nào đó. vùng xác đ nh d ng t p tin và quy n truy c p đ n nó. Nh ng ký t này có th t m chia thành b n nhóm. . tên c a nhóm s h u cũng đư c ghi vào theo thông tin tên nhóm c a ti n trình t o t p tin. Cùng lúc v i ch s h u.

x nói trên đư c dùng đ xác đ nh quy n truy c p đ n thư m c. còn “0” th hi n d ng d u g ch ngang. . ho c b ng các trình so n th o văn b n. Quy n ghi cũng d hi u. Hơn n a còn c n ph i cho ngư i dùng “quy n g i” đ i v i t t c các thư m c n m trư c thư m c này trong cây thư . còn n u b ng “0” thì quy n đó b tư c m t. d ng ch cái thì “1” đư c thay th b ng các ch cái tương ng (r. B n bit trong s 16 bit này đư c dùng cho b n ghi v d ng t p tin. n u không có quy n ghi w vào t p tin này. B n th y không. Như v y là chúng ta đã bi t đư c trên Linux nh ng t p tin nào là có th th c thi. Ví d . và khác v i các HĐH c a Microsoft không ph i ai cũng có quy n g i t p tin. tr ch s h u và nhóm s h u t p tin). Cho nên n u ngư i dùng có quy n đ c thư m c. Quy n th c thi (tôi thích dùng thu t ng quy n g i) có nghĩa là b n đ c có th n p t p tin vào b nh và th ch y mã này gi ng như trư ng h p chương trình. . ba bit ti p theo – quy n c a nhóm s h u. perl. Ba bit đ u tiên xác đ nh quy n c a ch s h u. ) thì không th g i t p tin. thì t c là có th xem n i dung c a thư m c (có th nói khác là xem danh sách t p tin trong thư m c). m i nhóm 3 bit. Trong trư ng h p này quy n g i ch quy n chuy n vào thư m c này. Khi này n u bit tương ng có giá tr b ng “1”. T t nhiên n u trên th c t t p tin không ph i là chương trình (ho c các script shell. Khi có quy n này. Và cu i cùng 9 bit cu i cùng xác đ nh quy n truy c p đ n t p tin. t t c đ u do tính ch t “th c thi” đ t ra. ba bit cu i cùng – quy n c a nh ng ngư i dùng còn l i (t c là t t c nh ng ngư i dùng. Quy n đ c r t p tin có nghĩa là ngư i dùng có th xem n i dung t p tin b ng các chương trình xem khác nhau. N u b n đ c là ch s h u thư m c và mu n cho nh ng ngư i dùng khác quy n xem m t t p tin nào đó trong thư m c c a mình thì c n ph i cho h quy n truy c p (chuy n) vào thư m c này. Ba bit ti p theo xác đ nh các tính ch t đ c bi t c a t p tin th c thi (chúng ta s nói đ n m t chút sau). t c là thêm vào ho c xóa kh i thư m c dòng lưu thông tin v m t t p tin nào đó và các liên k t tương ng. N u v n th c hi n câu l nh ls -l nhưng tham s không ph i là tên t p tin mà là tên thư m c thì chúng ta s th y thư m c cũng có quy n truy c p và cũng v n nh ng ch cái r.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c 75 x. ph n m r ng c a t p tin đây không có liên quan gì. n u chúng ta nh r ng thư m c cũng ch là t p tin lưu danh sách các t p tin khác trong thư m c đó. 9 bit này chia thành ba nhóm. n u th c hi n câu l nh: [user]$ ls -l /usr thì s th y dòng tương ng v i thư m c share như sau: drwxr-xr-x 128 root root 4096 2006-09-07 02:20 share T t nhiên là đ i v i thư m c thì ý nghĩa c a các khái ni m “quy n đ c”. . w. ngư i dùng có th t o và xóa các t p tin trong thư m c. t c là cho nh ng ngư i dùng khác “quy n g i” (th c thi) thư m c. Quy n g i đ i v i thư m c có hơi khó hi u m t chút. w ho c x). thì có quy n đó. Quy n đ c đ i v i thư m c thì h t s c d hi u. ví d more.4. “quy n ghi” và “quy n g i” có thay đ i m t chút. nhưng ngư c l i n u t p tin là chương trình mà không có quy n g i thì cũng không th ch y chương trình đó. Nhưng khi so n th o b n s không th lưu nh ng thay đ i trong t p tin lên đĩa.

thì b n có th chuy n sang thư m c con b ng l nh cd. Như v y nhóm tính ch t th ba trong quy n truy c p là dành cho t t m i ngư i dùng. ghi và g i) không. N u ch đưa ra quy n g i. ch ký t w ph i đ t m t trong các ký t sau: • u – ch s h u • g – nhóm s h u g • o – nh ng ngư i dùng còn l i • a – t t c bao g m ch s h u.76 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs m c. Đ thay đ i quy n truy c p t i t p tin ngư i ta s d ng l nh chmod (change mode). Tuy nhiên v n có s khác nhau gi a hai quy n này. và không chú ý đ n các quy n c a ch s h u và nh ng ngư i dùng còn l i. nhưng c n ph i nh tên c a thư m c con này. thì quy n c a h đư c xác đ nh b ng nhóm tính ch t th ba (nhóm dành cho nh ng ngư i dùng còn l i). Đ ng tư c b quy n này c a chính b n thân mình. thì th m chí h th ng không ki m tra quy n có th có nhóm s h u và nh ng ngư i dùng khác mà đưa ra luôn thông báo l i không th th chieejn đư c hành đ ng yêu c u (d ng “Permission denied”). nhóm và nh ng ngư i dùng còn l i. thì ngư i dùng có th vào thư m c. N u tên ngư i dùng không trùng v i tên ch s h u thì h th ng ki m tra xem ngư i dùng này có n m trong nhóm s h u hay không. n u không s ph i ph c h i l i nó trư c khi có th đ c các t p tin. N u ch s h u không có quy n nào đó. Sau khi đ c đo n trên có th th y “quy n đ c” thư m c là th a thãi vì không cho ra tính năng gì m i so v i “quy n g i”. ngư i dùng root có th tư c b m t s quy n c a ch s h u t p tin. N u hai tên này trùng nhau (t c là ch s h u đang dùng t p tin c a mình). ch nh hư ng đi). N u có thì kh năng truy c p đ n t p tin đư c xác đ nh b ng quy n truy c p c a nhóm. N u có quy n truy c p đó. N u ngư i dùng không ph i là ch s h u và cũng không n m trong nhóm s h u. Cơ ch ki m tra quy n ngư i dùng khi s d ng t p tin như sau. Đ u tiên h th ng ki m tra xem tên ngư i dùng có trùng v i tên ch s h u t p tin hay không. Và t t nhiên n u mu n ngăn ch n truy c p vào thư m c thì ch c n b đi quy n chuy n vào thư m c (r) c a t t c ngư i dùng (k c nhóm s h u). Khi dùng cách th nh t b n ph i ch ra rõ ràng thêm quy n nào cho ai ho c tư c quy n nào và c a ai như sau: [user]$ chmod wXp tên_t p_tin Trong đó. thì ki m tra xem ch s h u có các quy n truy c p tương ng (đ c. N u có quy n truy c p t i m t thư m c con nào đó c a thư m c này. nhưng s không th y đó b t kỳ m t t p tin nào khi ch y l nh ls (có th th y rõ hơn n u b n s d ng chương trình Midnight Commander). thì s đư c cho phép th c hi n thao tác tương ng. Đ ng ng c nhiên khi ch s h u l i không có t t c m i quy n. ch X là m t trong các ký t sau: . vì s không th y b t kỳ danh sách và t p tin thư m c nào (trư ng h p này gi ng như khi chúng ta đi trong màn đêm không th y đư ng. Có hai cách s d ng l nh này. tr ch s h u và nh ng ngư i dùng n m trong nhóm s h u. Chính vì v y mà theo m c đ nh t t c các thư m c có đ t quy n g i cho ch s h u cũng như nhóm và nh ng ngư i dùng khác.

nh ng ngư i dùng còn l i ch có quy n g i (th c hi n). Sau đây là m t s ví d s d ng câu l nh chmod: [user]$ chmod a+x tên_t p_tin thêm quy n g i t p tin tên_t p_tin cho m i ngư i dùng c a h th ng. chúng ta đưa ba s này vào dùng làm tham s cho l nh chmod. ghi. Nó d a trên mã hóa quy n truy c p d ng s . nhưng l i thư ng xuyên đư c các nhà qu n tr cũng như ngư i dùng có kinh nghi m dùng. [user]$ chmod ugo+rwx tên_t p_tin [user]$ chmod a+rwx tên_t p_tin cho m i ngư i dùng quy n đ c. Chúng ta c n đ t ba s này phía sau tên l nh và phía trư c tham s th hai (tên t p tin). Đ xác đ nh quy n c a ngư i dùng c n c ng các s tương ng l i v i nhau. [user]$ chmod go-rw tên_t p_tin tư c b quy n đ c và ghi c a m i ngư i dùng tr ch s h u t p tin. N u không ch ra ai đư c thêm quy n truy c p. thì s áp d ng cho t t c m i ngư i dùng. ghi và g i (th c hi n). n u c n cho ch s h u m i quy n (4+2+1=7).5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c • + – thêm quy n • – – tư c b quy n • = – dùng quy n ch ra thay cho quy n đã có. w – s 2. Ví d . t c là có th dùng l nh: [user]$ chmod +x tên_t p_tin đ thay cho [user]$ chmod a+x tên_t p_tin Phương án s d ng th hai c a câu l nh chmod có khó hi u hơn m t chút trong th i gian đ u s d ng Linux. x – s 1. g i). thì dùng l nh sau: . ch p là m t trong nh ng ký t sau: • r – quy n đ c • w – quy n ghi • x – quy n g i (quy n th c hi n.go=x tên_t p_tin 77 cho ch s h u có t t c m i quy n (đ c. Ký t r đư c mã hóa b ng s 4.4. nhóm s h u và nh ng ngư i dùng còn l i). Sau khi thu đư c ba giá tr s (cho ch s h u. [user]$ chmod u=rwx. cho nhóm s h u quy n đ c và ghi (4+2=6) và nh ng ngư i dùng còn l i quy n g i (1=1).

N u s d ng phương án xác đ nh tính ch t d ng s c a l nh chmod. R t thu n ti n khi đ t bit này cho nh ng chương trình thư ng g i. Ngư i dùng cao c p root có th đ t “bit thay đ i ID ngư i dùng” b ng l nh: [root]# chmod +s tên_t p_tin Tương t như v y chúng ta có “bit thay đ i ID nhóm”. Ý nghĩa c a bit này như sau. Do đó chương trình thay đ i m t kh u passwd đư c ch y v i quy n root và nh n đư c quy n ghi vào t p tin /etc/passwd. và root là ch s h u t p tin chương trình này. khi ngư i dùng g i th c hi n m t chương trình nào đó. 9 .78 [user]$ chmod 761 tên_t p_tin Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs N u b n bi t v mã đôi c a h cơ s tám. Bit này ch h th ng bi t sau khi d ng chương trình c n lưu l i nó trong b nh . nhóm s h u và nh ng ngư i dùng còn l i. thì chương trình này nh n đư c nh ng quy n truy c p đ n t p tin và thư m c c a ngư i dùng đã ch y nó. Thông thư ng. Tính ch t đ u tiên đó là “bit thay đ i ID9 ngư i dùng”. T t c m t kh u đư c lưu trong t p tin /etc/passwd (ho c m t t p tin mã hóa nào khác. Chúng ta s dùng thu t ng “bit lưu chương trình” vì đúng v i ng c nh này hơn. thì giá tr c a ba tính ch t v a nói ph i n m trư c nh ng s xác đ nh quy n truy c p (t c là s đ u tiên trong dãy 4 s xác đ nh t t c các tính ch t c a t p tin). chúng chi m các v trí 5 – 7 ngay sau mã cho bi t d ng t p tin. vì trong trư ng h p này s ti t ki m đư c th i gian n p chương trình vào b nh m i l n ch y. m i ngư i dùng có m t ID d ng s như v y. không trùng l p. trong đa s trư ng h p là /etc/shadow) mà ch s h u là ngư i dùng cao c p root. Đó là nh ng tính ch t cho các t p tin th c thi. Ví d ID c a ngư i dùng cao c p root là 0. Ví d : Identificator. thì hi u r ng nh ng s đ ng sau tên l nh không ph i gì khác mà chính là b n ghi h cơ s tám c a 9 bit xác đ nh quy n truy c p cho ch s h u. Ý nghĩa c a bit này cũng gi ng như trên nhưng ch thay th “ngư i dùng” b ng “nhóm”. T t nhiên là trong chương trình passwd đã có mã đ ngư i dùng ch đư c phép thay đ i m t dòng trong t p tin này – dòng tài kho n c a ngư i dùng đó. Đi u này cho phép gi i quy t m t s v n đ khó th c hi n. Đ k t thúc bài h c v quy n truy c p đ n t p tin c n nói thêm v nh ng tính ch t khác có th g p c a t p tin mà cũng xác đ nh b ng l nh chmod. Vì th chương trình n u do ngư i dùng ch y s không th th c hi n l nh ghi vào t p tin này. Ch có ch s h u t p tin ho c ngư i dùng cao c p m i có kh năng thay đ i quy n truy c p b ng câu l nh chmod. N u như có đ t “bit thay đ i ID ngư i dùng”. Như v y bit này còn có th g i là “bit thay đ i ID ch s h u ti n trình”. Trên nh ng máy “top model” (high end) hi n đ i thì r t hi m khi s d ng. Nhưng t p tin /usr/bin/passwd có “bit thay đ i ID ngư i dùng”. ID c a ngư i dùng là duy nh t. M t tính ch t n a c a t p tin th c thi đó là “bit dính” (chính xác hơn là “bit lưu chương trình”) hay thu t ng ti ng Anh là “sticky bit”. thì chương trình nh n đư c quy n truy c p đ n t p tin và thư m c c a ch s h u t p tin chương trình. Trong mô t inode. Có nghĩa là ngư i dùng không th thay đ i m t kh u c a mình. thì ch s h u (không ph i root) ph i là thành viên c a nhóm đó. ph n c u trúc 2 byte xác đ nh tính ch t t p tin. Bit này ch c n thi t trên nh ng máy cũ. Ví d đi n hình nh t là câu l nh thay đ i m t kh u passwd. Đ có th thay đ i quy n c a nhóm s h u.

Trong ph n này chúng ta s xem xét m t cách ng n g n m t vài câu l nh thư ng dùng n a. ln. chúng ta v n có th th y đư c nh ng thông tin này. S thay th như v y cũng x y ra n u có đ t “bit thay đ i ID nhóm”. “bit thay đ i ID nhóm” và “bit lưu chương trình”). n u nh ng ngư i dùng còn l i có quy n th c hi n t p tin. m c dù trong k t qu c a l nh ls -l không có nh ng v trí riêng đ hi n th k t qu c a ba bit (“bit thay đ i ID ngư i dùng”. thì thay th x b ng ch cái S l n. N u có (nh ng) bit nào đó trong s ba bit này đư c đ t (nh n giá tr 1). Lúc này n u ch s h u có quy n g i t p tin thì ký t x đư c thay th b ng ch cái s nh .4. N u “bit lưu chương trình” (sticky bit) b ng 1. N u “bit thay đ i ID ngư i dùng” b ng 1. t c là dùng nhi u t p tin làm tham s cho l nh ls.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c [root]# chmod 4775 tên_t p_tin 79 Khi này cũng v n s d ng phép c ng như đ i v i trư ng h p quy n truy c p và các tính ch t có giá tr như sau: • 4 – “bit thay đ i ID ngư i dùng” • 2 – “bit thay đ i ID nhóm” • 1 – “bit lưu chương trình” (sticky bit). cd. thì s có thay đ i c a k t qu c a l nh ls -l trong ph n quy n truy c p (ph n đ u tiên). thì thay th ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a nh ng ngư i dùng còn l i b ng ký t t. . đó là pwd. ls. Như v y. t t nhiên là s thay th ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a nhóm s h u. M t vài ví d : [user]$ ls -l /usr/bin/passwd /usr/bin/write -rwsr-xr-x 1 root shadow 72836 2006-05-02 12:50 /usr/bin/passwd -rwxr-sr-x 1 root tty 8936 2006-05-02 10:50 /usr/bin/write ( đây chúng ta th y có th li t kê nhi u t p tin trên dòng l nh ls -l. b ng ký t T.) [user]$ touch vidu [user]$ chmod 7766 vidu [user]$ ls -l vidu -rwsrwSrwT 1 teppi82 users 0 2006-09-11 12:46 vidu 4. thì ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a ch s h u s đư c thay th b ng ký t s. chmod. n u ngư c l i.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c Trong nh ng ph n trư c chúng ta đã đ c p đ n m t vài câu l nh đ làm vi c v i t p tin và thư m c. còn ngư c l i (ví d t p tin không ph i là chương trình).

.6.2 Câu l nh mkdir Câu l nh mkdir cho phép t o thư m c con trong thư m c hi n th i. Tham s c a câu l nh này là tên c a thư m c mu n t o ra. thì ch s h u còn ph i là thành viên c a nhóm s s h u t p tin này. Vì nó đư c t o ra cho s móc n i (concatenate. Trong thư m c v a t o s t đ ng t o ra hai m c: . nhưng khi này c n ph i ch ra đư ng d n t i đó. N u chuy n k t qu làm vi c c a l nh cat vào m t t p tin nào đó thì có th t o ra b n sao c a t p tin như sau: [user]$ cat t p_tin1 > t p_tin2 Chính b n thân câu l nh cat lúc đ u đư c phát tri n đ dùng cho vi c chuy n hư ng k t qu làm vi c.3 Câu l nh cat Câu l nh cat thư ng dùng đ t o các t p tin. m c dù có th s d ng l nh touch. Ch có ngư i dùng cao c p root m i có quy n thay đ i ch s h u. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> mkdir mot/hai mkdir: cannot create directory ’mot/hai’: No such file or directory teppi82@ThinhQuyen:~> mkdir -p mot/hai teppi82@ThinhQuyen:~> ls -l mot t ng 4 drwxr-xr-x 2 teppi82 users 4096 2006-09-11 13:36 hai 4. n u dùng thu t ng c a Hoá h c là “s c ng” các t p tin). Có th dùng các tùy ch n sau c a câu l nh mkdir: • -m mode – xác đ nh quy n (ch đ ) truy c p cho thư m c m i (ví d : -m 700) • -p – t o ra các thư m c trung gian ch ra trong đư ng d n (n u chưa có chúng). t c là s k t h p các t p tin khác nhau vào m t: .6.80 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. Có th t o ra thư m c con trong m t thư m c khác thư m c hi n th i. Ví d : [user]$ mkdir ~/projects/l4u/images (hãy nh l i ký hi u ∼ dùng đ ch c a ngư i dùng). Cú pháp c a hai câu l nh này tương t nhau: [root]# chown tên_ngư i_dùng tên_t p_tin [root]# chgrp tên_nhóm tên_t p_tin 4. (liên k t đ n chính b n thân thư m c này) và . còn thay đ i nhóm s h u t p tin có th là root ho c ngư i dùng ch s h u. b n đ c c n ph i có quy n ghi vào thư m c hi n th i.1 Câu l nh chown và chgrp Nh ng câu l nh này dùng đ thay đ i ch s h u và nhóm s h u t p tin. L nh cat cũng đưa ra màn hình (đ u ra) n i dung c a (các) t p tin dùng làm tham s c a nó.6. Đ t o ra thư m c con. (liên k t đ n thư m c m ). Đ có quy n thay đ i nhóm.

do v y khi sao chép c n ph i c n th n.3. t p_tinN > t p_tin_m i 81 Và cũng chính kh năng chuy n hư ng k t qu c a câu l nh này đư c dùng đ t o các t p tin m i. còn đ u ra s là t p tin m i: [user]$ cat > t p_tin_m i Sau khi nh p vào nh ng gì mu n nh p. –f Ghi chèn t p tin khi sao chép mà không h i l i hay c nh báo.. Khi này đ u vào c a l nh cat đó là dòng d li u nh p t bàn phím (đ u vào tiêu chu n). hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<D> ho c <Ctrl>+<C>. Đ sao chép thì c n có quy n đ c t p tin mu n sao chép và quy n ghi vào thư m c s sao chép đ n (“thư m c đích”). V l i có th s d ng câu l nh cp v i tùy ch n -i.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c [user]$ cat t p_tin1 t p_tin2 . N u s d ng m t t p tin đã có vào ch c a t p tin đích thì n i dung c a nó s b xóa m t.3: Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp Tùy ch n Ý nghĩa –p Gi l i th i gian s a đ i t p tin và c gi l i nh ng quy n truy c p có th gi l i. R t nên dùng tùy ch n này. –R ho c –r N u ngu n là thư m c thì sao chép thư m c đó cùng v i t t c nh ng gì (t p tin. nhưng trong Linux có m t câu l nh chuyên dùng cho vi c này – l nh cp. Khi đó trư c khi ghi chèn lên t p tin đã có h th ng s h i l i ngư i dùng. N u không đưa ra tùy ch n này thì quy n truy c p c a t p tin s đư c thi t l p theo quy n c a ngư i dùng đã ch y l nh. thư m c con) n m trong nó.4 Câu l nh cp M c dù đôi khi có th dùng câu l nh cat đ sao chép các t p tin. Câu l nh cp còn có m t vài tùy ch n có ích khác li t kê trong b ng 4. . Có th áp d ng m t trong hai d ng c a l nh này: [user]$ cp [tùy_ch n] ngu n đích [user]$ cp [tùy_ch n] thư_m c_ngu n thư_m c_m i Trong trư ng h p th nh t sao chép t p tin (ho c thư m c) ngu n vào t p tin (ho c thư m c) đích. –d N u đưa ra tùy ch n này thì các liên k t m m s v n là các liên k t..6. 4. và t t c nh ng gì b n đã gõ s đư c lưu l i trong t p tin t p_tin_m i. B ng 4. Còn trong trư ng h p th hai thì t p tin có trong thư_m c_ngu n s đư c sao chép vào thư m c thư_m c_m i. T t nhiên là như v y ch y u dùng cat đ t o các t p tin văn b n ng n.4. n u không thì s sao chép t p tin (n i dung) mà liên k t này ch đ n. t c là gi l i đư c c u trúc c a thư m c b n đ u (recursive).

4. Khi s d ng l nh mv cũng gi ng như khi s d ng cp. Có m t s cách ph h i t p tin đã xóa trên h th ng t p tin cũ ext3fs. đây là thư m c). Khi này quy n thay đ i chính b n thân các t p tin và thư m c là không c n thi t. Theo tôi nghĩ b t kỳ ngư i dùng Linux nào cũng có th chia s v i b n c m giác b m t t p tin “ngay trư c m t”. n u s d ng câu l nh rm v i tùy ch n -r. mà c n di chuy n t p tin t m t thư m c này vào t thư m c khác. t c là di chuy n chúng trong ph m vi c a m t thư m c.5 N m t m gi Câu l nh mv u b n không c n sao chép.org này trong trư ng h p kh n c p. l nh này đ u tiên sao chép t p tin (hay thư c). thì s xóa t t c nh ng t p tin có trong thư m c hi n th i. Tuy nhiên có th xóa thư m c không r ng cùng v i t t c nh ng t p tin và thư m c có trong nó. thì có th s d ng câu l nh mv.odt s không làm vi c. b n đ c c n có quy n ghi vào thư m c lưu nh ng t p tin ho c thư m c mu n xóa. đ ng quy n thêm vào tùy ch n -i đ hi n ra c nh báo khi có t p tin s b ghi chèn. Tuy nhiên c n luôn luôn nh r ng. nhưng chúng ta là nh ng ngư i dùng m i.tldp. 10 . Đ s d ng nh ng câu l nh này.6 Câu l nh rm và rmdir Đ xóa nh ng t p tin và thư m c không c n thi t trên Linux có các câu l nh rm (xóa t p tin) và rmdir (xóa thư m c r ng). tùy ch n này có nh ng câu l nh cp. Các tùy ch n c a nó cũng ng như c a cp. Câu l nh mv không ch dùng đ di chuy n. thì hãy dùng tùy ch n -i (r t d nh .6. và sau đó m i xóa t p tin (thư m c) ban đ u. mà còn dùng đ thay đ i tên t p tin và thư m c. Đ xóa thư m c thì c n xóa t t c nh ng t p tin có trong nó. th m chí c khi v a xóa xong10 . T t nhiên b n có th tham kh o tài li u HOWTO có trên http://www. Vì th hãy khi hai l n trư c khi xóa gì đó và đ ng quên tùy ch n -i. do đó không xem xét chúng. N u mu n câu h i xác nh n s cho phép c a ngư i dùng xu t hi n trư c khi xóa t p tin. Ch c n đ t vào ch hai tham s tên cũ và tên m i c a t p tin như th này: [user]$ mv tên_cũ tên_m i Nhưng hãy chú ý là câu l nh mv không cho phép đ i tên m t vài t p tin cùng lúc b ng cách s d ng các m u tên. sau đó xóa b n th n thư m c b ng l nh rmdir. trên Linux không có câu l nh ph c h i t p tin sau khi xóa. Hơn n a.6. Cú pháp c a l nh này tương như cú pháp c a cp. mv đã k trên).doc *. Đ xóa c t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i c n dùng tùy ch n -r k trên. N u dùng câu l nh rm (không có tùy ch n) đ xóa thư m c thì s xu t hi n thông báo d ng “cannot remove ‘l4u’: Is a directory” (không th xóa b . Do đó câu l nh: [user]$ mv *.82 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. Các thư m c con không b đ ng t i. N u ch y l nh rm *.

còn đ xem n i dung c a các t p tin văn b n chúng ta dùng các l nh more và less ho c các trình so n th o khác. <PgDown>) đ di chuy n trong văn b n.6.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 83 4. Đ xem trang ti p theo c n nh n vào phím tr ng <Space> (phím dài nh t trên bàn phím hi n nay). trong đó có th có các thư m c m ng . Câu l nh find có th tìm ki m t p tin theo tên. ví d phím <B> đ quay l i màn hình trư c. Nh n phím <Enter> đ đ c m t dòng ti p theo. cho phép s d ng các phím đi u khi n con tr (<↑>. less có t t c các ch c năng và l nh đi u khi n c a more. và ch dùng đ hi n th nh ng t p tin có dung lư ng r t nh . sau đó nh p vào “string” vào dòng “/” cu i màn hình. <Home>. trong đó l nh less cho phép tìm ki m theo hai hư ng: t trên xu ng dư i và ngư c l i. chúng ta đã nói v đi u này khi nói v h th ng tr giúp man. N u mu n ti p t c tìm ki m hãy nh n phím <N>. th i gian t o ho c th i gian s a đ i t p tin và theo các tiêu chí khác. <PgUp>. và cũng không đưa ra danh sách các tùy ch n c a l nh more. <←>. Đơn gi n nh t là dùng thư m c g c “/” làm nơi kh i đ u tìm ki m.8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin Còn có m t câu l nh thư ng dùng đ làm vi c v i t p tin trong Linux đó là câu l nh tìm ki m t p tin find. tuy nhiên r t ít khi l nh cat đư c s d ng cho m c đích này. vì có m t dòng cu i cùng dành cho đ hi n th tr ng thái (status)). Ngoài <Space> và <Enter> còn có m t vài phím đi u khi n khác. Đ tìm ki m t khóa “string” (m t c m ký t nào đó) thì đ u tiên c n nh n “/” đ chuy n vào ch đ tìm ki m. Hãy nh l i. vì s “l c soát” t t các thư m c k c nh ng h th ng t p tin g n vào. <End>. n u không thì b n s ph i nh n phím <Space> cho đ n khi h t t p tin (ch ng may n u nó quá dài thì b n s m t r t nhi u th i gian). Ví d . Cú pháp chung c a câu l nh find có d ng sau: find [danh_sách_thư_m c] tiêu_chí_tìm_ki m Trong đó tham s “danh sách thư m c” xác đ nh nơi tìm ki m t p tin mong mu n. Các l nh more và less cho phép tìm ki m t khóa có trong t p tin đang xem. Tuy nhiên trong trư ng h p đó tìm ki m có th kéo dài r t lâu. 4. và có thêm m t vài s m r ng khác. Bây gi b n đ c ch c n nh phím <Q> dùng đ thoát ra kh i ch đ xem c a more. theo kích thư c. Nguyên nhân là n i dung c a t p tin l n s ngay l p t c ch y qua màn hình và ngư i dùng ch th y nh ng dòng cu i cùng c a t p tin. T t c các tuỳ ch n c a l nh more b n có th đ c trong trang hư ng d n man (more(1)) ho c info c a nó. <→>. t c là dùng đ “c ng” các t p tin. Vì th cat dùng ch y u theo ch c năng chính c a nó.6. Câu l nh (b l c) more đưa n i dung c a t p tin ra màn hình theo t ng trang có kích thư c b ng kích thư c màn hình (nói chính xác thì là g n b ng. Ti n ích less là m t trong nh ng chương trình đư c d án GNU phát tri n. <↓>.7 Câu l nh more và less Câu l nh cat cho phép đưa ra màn hình (đ u ra tiêu chu n) n i dung c a b t kỳ t p tin này. trong less có th dùng t h p phím <Shift>+<N> đ tìm ki m theo hư ng ngư c l i. nhưng chúng ta s không li t kê đ y đ nh ng phím này đây.4. N u tìm th y t khóa trong t p tin. thì s hi n th đo n văn b n tương ng sao cho dòng tìm th y n m trên cùng.

Ngoài “*” và “?” trong Linux còn s d ng các d u ngo c vuông ([]) đ t o “m u tên”. • “.”).txt s tương ng v i các tên sau (taptin1. “.84 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs (và chuy n gì x y ra n u t c đ đư ng truy n th p). • “*a*” tương ng v i May và march. cat. Ngư i dùng thư ng th c hi n tìm ki m theo tên t p tin như ví d trên.*” ch tương ng v i nh ng t p tin và thư m c có d u ch m (. đ thay th cho thư m c g c.” ho c “!”. -path ’ . Trong đa s trư ng h p m u tên t p tin đư c t o ra nh các ký t đ c bi t “*” và “?”. ch tên c a t p tin ho c thư m c chúng ta s d ng m t “m u tên”./l*es’ s tìm th y trong thư m c hi n th i thư m c con l4u/images.txt. ch tùy ch n -name có th s d ng tùy ch n -path.) ho c cu i cùng. I. vì th taptin?. Trong Linux: • “*” tương ng v i t t c các t p tin tr nh ng t p tin n.txt. N u không ch ra m t thư m c nào. Trong hai d u ngo c này đ t danh sách các ký t (có th d ng kho ng11 ) có th g p. b. Trong ví d này. Ví d . Còn *[G-K4-7] tương ng v i nh ng t p tin có tên k t thúc b ng G. câu l nh: [user]$ find . T t nhiên đây ch đưa ra nh ng thông tin th t ng n g n v “m u tên” t p tin và các ký t thay th . Hãy chú ý là không có kho ng tr ng trong c hai ví d k trên. • “*. n u dùng m t danh sách nh ng thư m c. B n đ c có th tìm th y thông tin chi ti t hơn v “m u 11 gi a tên interval . thì tìm ki m s b t đ u t thư m c hi n th i và đi sâu vào trong các thư m c con. cp. 6. “(”. Ký t “?” ch thay th m t ký t b t kỳ. K. • “a*p” tương ng v i anhchup và anhchep. khi đó câu l nh s tìm ki m s tương ng c a tên t p tin đ y đ bao g m c đư ng d n ch ra. taptin2. chgrp. Ký t “*” s d ng đ thay th cho b t kỳ dòng ký t nào. H. 5. Có th làm s kh i lư ng công vi c. Ví d : [user]$ find /usr/bin /sbin /bin /usr/local/bin -name cp Ph n đ u c a tiêu_chí_tìm_ki m xác đ nh xem chương trình find ph i tìm cái gì. Ví d [xyz]* tương ng v i t t c nh ng tên t p tin b t đ u b ng a. c. chown.” và thư m c m “. J. 7.*” tương ng v i t t c nh ng t p tin n (trong đó có thư m c hi n th i “.. mv). taptin9. Ph n đ u này là tham s b t đ u b ng “–”. “)”. Và b i vì m u tên t p tin không ch s d ng cho câu l nh find mà còn s d ng cùng v i nhi u câu l nh khác (bao g m c nh ng câu l nh đã nói đ n: chmod. T t c các tham s đ ng trư c tiêu_chí_tìm_ki m đư c coi là tên thư m c c n “l c soát”. rm. mà t p tin có th n m trong. 4. nên chúng ta c n chú ý và dành th i gian đ nghiên c u các quy đ nh s d ng và vi t “m u tên”.txt. đây tiêu_chí_tìm_ki m có d ng “–name tên_t p_tin”.

Trư c d u ngo c c n đ t m t d u g ch chéo ngư c (\). or ho c phép ph đ nh (ký hi u là d u ch m than “!”).tex -and -name *. –group tên Tìm t p tin thu c v nhóm ch ra. chúng ta quay tr l i v i câu l nh find và nói chi ti t hơn v nh ng kh năng có th c a tiêu chí tìm ki m. Có th s d ng k t h p như v y m t s lư ng b t kỳ các tiêu chí k c tiêu chí ph c t p.tex. còn sau d u ngo c c n đ t m t kho ng tr ng. n u b n mu n tìm t t c nh ng t p tin có “ph n m r ng”12 là .6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 85 B ng 4. Tùy ch n Giá tr –name m u_tên Tìm t p tin có tên tương ng v i m u_tên. n u b n đ c mu n tìm thư m c theo tên c a nó thì có th dùng l nh: [user]$ find /usr/share -name man1 -type d ho c dùng tiêu chí ph c t p: [user]$ find /usr/share \( -name man1 -and -type d \) Trong ví d sau chúng ta tìm t p tin theo tiêu chí như sau: ho c tên t p tin có “ph n m r ng” *.4.odt).org (trong đó có tôi) th c hi n có trên http://vnoss.tex -or -name *. C n nói r ng t nh ng tiêu chí đơn gi n có th t o ra nh ng tiêu chí ph c t p hơn nh các phép lôgíc and. thì có th b đi d u ngo c. D ng t p tin đư c xác đ nh b ng m t trong các ký t sau: b (thi t b kh i). Còn bây gi sau khi đã làm quen v i “m u tên” t p tin. charater). N u ch dùng m t phép lôgíc and ho c !. –size s [c] Tìm t p tin có c b ng s kh i 512 byte (t c là b ng 512B x s ). p ( ng có tên pipe). M t vài ví d đơn gi n c a tiêu chí tìm ki m có trong b ng 4. Ví d .4: Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. f (t p tin thư ng). –mtime s _ngày Tìm t p tin đư c thay đ i l n cu i cùng trư c s _ngày ch ra. ho c kích thư c t p tin nh hơn 200KB.odt) ho c (-name *. 12 đ trong d u ngo c vì chúng ta bi t r ng trong Linux không có khái ni m ph n m r ng t p tin.4. còn phép lôgíc or và các tiêu chí ph c t p hơn thì c n d u ngo c. c (thi t b ký t ). ch không ph i theo kh i.tex.tex -name *.org/pub. t c là có th dùng m t trong hai cách ghi: (-name *. Nh ng tiêu chí tìm ki m đơn gi n khác b n có th tìm th y trong trang man c a câu l nh find ho c trong tài li u LPI tutorial nói trên. thì coi như dùng and. N u sau s có ký t c thì có nghĩa là kích thư c đư c tính theo byte (ký t . d (thư m c). .odt). –newer m u Tìm t p tin đư c thay đ i sau khi thay đ i t p tin có trong m u. ho c l (liên k t m m). Ví d . tên” t p tin trong tài li u IBM LPI tutorial b n d ch ti ng Vi t do nhóm c ng tác c a vnoss. N u không ch ra phép lôgíc c th . –type d ng_t p_tin Tìm t p tin d ng ch ra. thì có th dùng tiêu chí tìm ki m như sau: (-name *.odt và .

t c là luôn luôn đư c dùng khi không ch ra thao tác nào như trong các ví d trư c đây. Hãy nh r ng s thay đ i thư ng là m t chi u. Và hãy c n th n khi s d ng nh ng kh năng c a câu l nh này như g i nh ng câu l nh khác đ th c hi n trên t t c nh ng t p tin tìm th y. Câu l nh split cho phép sao chép t p tin b ng cách chia chúng ra thành t ng ph n nh theo kích thư c đã đ nh. Tham s c a l nh này là tên c a t p tin .6. N u không có d u “+” và d u “–” thì tìm t p tin có giá tr c a tham s b ng s đưa ra. [user]$ find ~/projects -name *. Nhưng t p tin này không th n m g n trên m t CD (dung lư ng kho ng 700MB). 4.86 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs [user]$ find ~/projects \( \( -name *. có ích và là m t công c tìm ki m t t trong h th ng t p tin. c n nói thêm r ng sau tiêu chí tìm ki m có th đưa ra ngay thao tác x lý t t c nh ng t p tin tìm th y. Đ làm đư c vi c này chúng ta có th s d ng l nh split. Do đó có th chia t p tin này thành hai ph n m i ph n nh hơn 700MB sau đó s g p chúng l i. n u b n mu n xóa t t c nh ng t p tin trong thư m c hi n th i mà ngư i dùng không “đ ng” đ n trong vòng 365 ngày ho c lâu hơn. Trong đó cmd là m t câu l nh b t kỳ nào đó c a h v shell. Trong trư ng h p này s th c hi n câu l nh cmd đ i v i t t c nh ng t p tin tìm th y. -type f -atime +365 -exec rm {} \. Ví d . D u này có th s d ng v i b t kỳ tham s có giá tr s nào trong tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. Sau cmd {} là d u ch m ph y (. Nói chung câu l nh cmd là m t câu l nh r t m nh. L y ví d b n có m t t p tin phim d ng mpg l n. Thao tác này đư c dùng theo m c đ nh. Đ k t thúc ph n v câu l nh find này. thì hãy dùng câu l nh sau: [user]$ find . khi đó trư c khi th c hi n câu l nh cmd cho m i t p tin tìm th y h th ng s h i l i xem b n có mu n th c hi n th t không. kho ng 1.) có d u g ch chéo ngư c “\” trư c (chúng ta s hi u rõ hơn tác d ng c a d u g ch chéo ngư c trong chương ngay sau). Và b n mu n sao chép t p tin này qua m t máy khác nhưng l i không có m t k t n i m ng.9 Câu l nh split Đôi khi chúng ta c n chia m t t p tin l n thành t ng ph n nh . Có nghĩa r ng c n tìm t p tin có giá tr c a tham s nh hơn s đưa ra. Hãy tìm hi u trong trang tr giúp man ho c m t cu n sách dày c p nào đó v Linux.tex -print dùng đ đưa ra màn hình danh sách tên c a t t c nh ng t p tin tìm th y cùng v i đư ng d n đ y đ đ n t p tin.tex \) -or \( -size -200 \) \) Trong ví d cu i cùng này hãy chú ý r ng trư c giá tr kích thư c t p tin có d u “–”. Và cũng không có ghi DVD mà ch có ghi CD. ch -exec có th dùng -ok.2GB. Đương nhiên là chưa ph i t t c nh ng kh năng c a l nh này đư c li t kê ra đây. M t ví d khác là thao tác -exec cmd {}. Ví d đơn gi n nh t là thao tác –print. Tương t d u “+” có nghĩa là c n tìm t p tin có giá tr c a tham s l n hơn s đưa ra.

phiên b n 0.v. Chúng ta có th chuy n hư ng báo cáo này vào m t t p tin: . phimab. N u không đưa ra ph n đ u.6.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 87 ban đ u và ph n đ u (prefix) tên c a các t p tin s t o ra. ‘xab’. phiên b n 0. Ch c n cho câu l nh này bi t tên hai t p tin mà b n mu n so sánh. Cu i cùng ph c h i t p tin ban đ u b ng l nh: [user]$ cat phim* > phim. N u không đưa ra tùy ch n này thì theo m c đ nh kích thư c c a t p tin thu đư c b ng 1MB. . v. L nh này ch so sánh n i dung c a hai t p tin theo t ng byte: [user]$ cmp t p_tin1 t p_tin2 N u hai t p tin hoàn toàn trùng nhau.3 --> 18 tháng 09 năm 2006. Công c đơn gi n nh t trong s này là l nh cmp (compare). ‘xad’ v.v.4.mpg phim Sau đó dùng chương trình ghi đĩa sao chép hai t p tin thu đư c (phimaa. Sau -b là m t s và sau đó là m t ch cái: k (kích thư c tính theo KB) ho c m (tính theo MB). . ‘ac’. Đ gi i quy t bài toán đã đưa lúc đ u thì c n ch y l nh: [user]$ split -b 650m phim.10 So sánh các t p tin và l nh patch Có th b n không đ ý nhưng khi làm vi c v i máy tính công vi c so sánh n i dung c a hai t p tin khác nhau g p m t cách thư ng xuyên. Vì th còn có th s d ng câu l nh diff đ bi t đư c s khác nhau gi a hai t p tin đây là gì. ‘ab’. thì theo m c đ nh s d ng ‘x’. còn n u chúng khác nhau thì đưa ra s th t c a dòng và byte ch có s khác nhau. r i sau đó quên luôn là t p tin nào m i hơn ho c t t hơn.9. phimab) lên hai đĩa CD-R(W). Là vì có th sao chép t p tin m t cách d dàng. t c là s thu đư c các t p tin ‘xaa’. ‘ad’. . (không có kho ng tr ng và các d u ch m gi a ph n đ u và nh ng ch cái này).mpg Sau đó có th xóa đi các t p tin phimaa. 4. . Ngoài các tham s có th thêm vào tùy ch n -b đ xác đ nh kích thư c c a các t p tin t o ra (tính theo byte). thì l nh hoàn thành công vi c mà không đưa ra thông báo gì. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> diff ChangeLog ChangeLog2 1c1 < 11 tháng 09 năm 2006. t p tin nào quan tr ng hơn.3 Thông báo v s khác nhau s hi n th trên màn hình (đ u ra tiêu chu n). Các t p tin thu đư c s có tên g m ph n đ u (prefix) này và hai ch thêm vào đ chúng không trùng nhau: ‘aa’. T t nhiên thông tin mà l nh cmp đưa ra hơi ít đ có th quy t đ nh ch n t p tin nào trong s hai t p tin này. r i đưa chúng (có nghĩa là dùng l nh cp) lên máy th hai vào m t thư m c nào đó.9. ‘xac’. Vì th nh ng công c dùng đ so sánh t p tin là c n thi t và t t nhiên là có trong Linux.

phân cách nhau b i các kho ng tr ng. M i nhà phát tri n s đóng góp đo n mã c a mình b ng chính cách này. Nhưng thư ng s d ng nh t trên các h th ng UNIX và Linux v n là câu l nh diff.88 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs teppi@ThinhQuyen:~> diff ChangeLog ChangeLog2 > ChangeLog.c xvnkb.2.9.8. N u m t dòng nào đó ch có trong t p tin th nh t thì nó đư c đánh d u b ng m t ký t “<”. Đã có xvnkb-0. Chúng ta nh r ng m t ng d ng mã m đư c phát tri n b i c m t nhóm các nhà phát tri n và c ng đ ng.9.diff teppi@ThinhQuyen:~> more ChangeLog.8. có ch a mã ngu n c a chương trình này trên ngôn ng C.2.c.3 --> 18 tháng 09 năm 2006.c xvnkb-0.2. N u hai c t có cùng s th t khác nhau. vì đã có nh ng chương trình ti n ích như Midnight Commander và các . Bây gi c n đưa nh ng thay đ i đã làm đ n cho ngư i dùng.c.diff.c và xvnkb.c.diff 1c1 < 11 tháng 09 năm 2006. Có th d dàng hi u đi u này n u bi t r ng k t qu báo cáo c a diff v s khác nhau gi a hai t p tin có th s d ng cho câu l nh patch.2.8.c.9.2.2. Trong trư ng h p chương trình ng d ng l n thì s ti t ki m này là đánh k . Tuy nhiên ti t ki m cho ngư i dùng không ph i là ng d ng chính.c.c.diff thì c n ph i đưa nh ng s a đ i đã làm vào phiên b n hi n th i.9.3 Đ đánh giá phiên b n c a m t t p tin thì thu n ti n hơn n u s d ng câu l nh sdiff. L y ví d đơn gi n (“m t cách ngu ng c”).2. phiên b n 0.c. s ti t ki m đư c dung lư ng truy n t i qua m ng Internet n u ch g i xvnkb. Bài toán này là do patch gi i quy t.c. ch c n ch y l nh: [user]$ patch xvnkb-0. Còn có câu l nh diff3 cho phép so sánh 3 t p tin m t lúc.c s thu đư c t p tin xvnkb-0. Tuy nhiên sau khi nh n đư c t p tin *. t c là k t qu báo cáo t o ra b ng l nh: [chuoi]$ diff xvnkb-0.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin Khi s d ng Linux r t có th b n s ít làm vi c v i ph n l n các l nh h v shell. T t nhiên là ch c n g i cho ngư i dùng nh ng thay đ i.9.diff > xvnkb-0.c > xvnkb. Thông thư ng kh năng này đư c dùng khi phân ph i b n c p nh t c a chương trình ng d ng.diff s nh hơn nhi u so v i xvnkb-0. Sau đó nhà phát tri n s a các l i và c p nh t chương trình r i lưu mã ngu n trong m t t p tin khác xvnkb-0. K t qu so sánh khi này s hi n th d ng hai c t.2. phiên b n 0.diff.diff Như v y t t nhiên là kích thư c c a t p tin xvnkb.8. m t chương trình ng d ng nào đó đư c đưa cho ngư i dùng d ng t p tin xvnkb-0. 4. n u không có trong t p tin th hai – m t ký t “>”. Mà s phát tri n c a ng d ng mã m m i là đi m chính.2. thì chúng s cách nhau b i m t d u g ch th ng đ ng “|”.9.9.

Tám tùy ch n này xác đ nh các ch c năng chính c a chương trình (xem b ng 4. --update Ch thêm nh ng t p tin m i hơn b n sao trong kho (c p nh t kho). Chúng s giúp b n làm vi c nhanh hơn v i nh ng t p tin nén thư ng g p trong Internet. GNOME. Phương ti n chính đ làm vi c v i các t p tin nén trong UNIX và Linux là hai chương trình tar và gzip. sau đó ch ra tên t p tin. --concatenate Thêm t p tin vào kho đã có. -u. --create T o kho m i. -d.7. --extract. thì c n s d ng l nh tar v i tùy ch n f. . và s th y đây không ph i là m t y u đi m c a Linux mà còn là đi m m nh n u bi t cách k t h p “nh p nhàng” hai chương trình này. pkzip.5: Nh ng tùy ch n chính c a tar Tùy ch n Ý nghĩa -A.v. Vì th bi t cách làm vi c v i tar và gzip đó là danh d c a b t kỳ ngư i dùng Linux nào. --diff.4. --append Thêm t p tin vào cu i kho.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 89 môi trư ng giao di n đ ho như KDE. lha. --compare Tìm s khác nhau gi a các t p tin trong kho và trên h th ng t p tin (so sánh). Và các ti n ích và môi trư ng đó giúp b n làm vi c d dàng v i các t p tin nén s nói t i. -t. B ng 4. N u mu n t o t p tin này trên đĩa c ng. -x. Nhưng là ngư i dùng Linux th c s b n cũng nên bi t nh ng câu l nh nén và gi i nén làm vi c trong h v shell. -r. M c dù không ai c m b n s d ng các chương trình arj.1 Chương trình tar Nh ng ngư i dùng đã quen v i nh ng chương trình nén d ng winzip (đưa t t c t p tin vào m t “kho” r i sau đó nén chúng) thì có th s h i “T i sao l i c n hai chương trình?”. N u b n làm vi c v i các t p tin kho trên đĩa ch không ph i v i băng ghi (đây là đa s trư ng h p s d ng máy tính cá nhân). --catenate. --get L y t p tin ra kh i kho (“gi i phóng”). --list Đưa ra danh sách các t p tin trong kho. Chúng ta s tìm th y câu tr l i cho câu h i này sau khi đ c xong hai ph n t i đây. cũng gi ng như samurai ph i bi t s d ng ki m v y. t c là chương trình này không nén các d li u mà ch k t h p chúng vào m t t p tin chung sau đó ghi t p tin này lên cách băng nh (tape) thư ng dùng đ lưu tr thông tin. Nhưng truy n th ng c a Unix đó là tar và gzip và ph n l n mã ngu n (và không ch mã ngu n) c a các chương trình ng d ng đư c phân ph i d ng này. 4. Tên chương trình tar có nghĩa là tape archiver. .5). thì nh t đ nh ph i dùng . rar v. Chương trình tar có 8 tùy ch n khác v i nh ng tùy ch n còn l i ch khi ch y l nh tar thì c n ph i đưa ra m t trong s 8 tùy ch n này. -c. --delete Xóa t p tin kh i kho (không dùng cho băng ghi).

. Ví d . còn tuỳ ch n f cho bi t là kho này ph i đư c t o d ng t p tin có tên tên_kho phía sau tùy ch n. Cũng trong ví d này n u không ch ra tên thư m c thì s lưu t t c các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. Tôi s không đưa ra mô t t t c các tùy ch n c a l nh tar. Có th li t kê các tuỳ ch n m t ch cái (c./. gi s projects. bao g m c các ký t thay th đơn gi n như “*” và “?”. tùy ch n v b t bu c chương trình ph i đưa ra danh sách các t p tin đưa vào kho. Trong ph n tên t p tin mu n lưu vào kho có th s d ng các “m u tên”. Nh ng tùy ch n khác (tr 8 tùy ch n b t bu c k trên) là không c n thi t. Như v y s có ích hơn trong th i gian này. Ví d . Đ l y (gi i phóng) t t c t p tin ra kh i kho. chúng ch dùng đ thêm vào các ch c năng ph c th nào đó. Nh vào tính năng này có th lưu vào kho ngay l p t c nhi u t p tin b ng m t câu l nh r t ng n. c n dùng l nh: [user]$ tar xvf tên_kho Hi n th danh sách các t p tin trong kho b ng l nh: . mà còn lưu nh ng t p tin c a thư m c m . nh ng thư m c con còn l i c a projects s không đư c lưu. . Chúng ta s th y ví d t i đây. Trong t p tin kho c u trúc thư m c c a projects v n đư c gi nguyên. Đ t o m t kho t p tin tar t vài t p tin c n s d ng m t trong hai l nh sau: [user]$ tar -cf tên_kho t p_tin1 t p_tin2 [user]$ tar cf tên_kho t p_tin1 t p_tin2 trong đó tùy ch n c (t bây gi tôi s b đi d u g ch ngang “–” phía trư c tuỳ ch n) cho bi t chương trình c n t o ra (create) kho t p tin. đ t o ra kho ch a t t c các t p tin c a m t thư m c con c a thư m c hi n th i. Kho này không ch lưu t t c nh ng t p tin có trong thư m c projects mà còn lưu t t c nh ng thư m c con c a nó cùng v i t t c nh ng t p tin n m trong chúng (chúng ta dùng thu t ng “lưu đ quy”. mà ch cho bi t m t s dòng l nh c n thi t nh t đ làm vi c v i các kho t p tin.tar trong thư m c hi n th i.tar projects/* ho c th m chí còn đơn gi n hơn: [user]$ tar cf projects. C n chú ý là trong ví d trên n u ch “*” đ t “*. ) li n nhau và d u g ch ngang (–) phía trư c có th dùng nhưng không nh t thi t ph i có.90 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs tùy ch n f. ho c “lưu toàn b c u trúc thư m c”). f. Bây gi b n đ c đã bi t cách t o kho t p tin. thì ch c n g i l nh: [user]$ tar cf projects. N u ch y l nh sau: [user]$ tar cvf tên_kho .*” thì s ch lưu nh ng t p tin n m tr c ti p trong thư m c projects và nh ng thư m c con có d u ch m trong tên (ít g p).tar projects Câu l nh này s t o ra kho projects. .* thì không ch lưu t t c các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i.

). nhưng như đã nói trên.2 Chương trình gzip M c dù chương trình tar t o ra kho t p tin. flash. T t nhiên còn có nh ng ti n ích sao lưu chuyên dùng khác. Trư ng h p đơn gi n nh t c a l nh này trông như sau: [user]$ gzip tên_t p_tin Trên dòng l nh có th đưa ra cùng lúc vài tên ho c “m u tên” t p tin. .4. DVD.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 91 [user]$ tar tvf tên_kho | less Gi i phóng m t t p tin nào đó b ng: [user]$ tar xvf tên_kho tên_t p_tin Chương trình tar là phương ti n thu n l i đ t o các b n sao lưu tr (sao lưu) c a t p tin.. nhưng c khi b n đ c không bi t nh ng ti n ích này. Ph c h i l i b ng l nh: [user]$ tar xpvf tên_kho N u có khó khăn khi s d ng l nh tar. t o m t t p tin kho ch a: [user]$ tar cvf tên_kho thư_m c r i sao chép t p tin tên_kho lên m t thi t b lưu tháo r i ho c thư m c trên m ng nào đó (CD. Nhưng khi này m i t p tin s đư c nén riêng r .7. Đ nén t p tin này l i thư ng s d ng câu l nh gzip. hãy đ c tr giúp man c a nó ho c đ c nh ng thông tin hi n ra khi ch y tar v i tùy ch n --help 4. Đ gi i nén t p tin hãy dùng m t trong hai câu l nh sau: [user]$ gzip -d tên_t p_tin ho c [user]$ gunzip tên_t p_tin . thì v n có th sao lưu d li u quý báu c a mình lên đĩa m m b ng: [user]$ tar Mcvf /dev/fd0 thư_m c r i ph c h i thư m c b ng l nh: [user]$ tar Mxpvf /dev/fd0 Ho c đơn gi n hơn. ftp. . nó không nén kho này l i mà ch k t h p các t p tin riêng r vào m t t p tin chung. ch không t o m t t p tin chung.

--no-name Không lưu ho c không ph c h i tên ban đ u và th i gian t o t p tin. -1. Bây gi chúng ta s li t kê m t vài tùy ch n có ích c a chương trình gzip vào b ng 4. --verbose Đưa ra các thông báo ph trong khi làm vi c. ch còn l i t p tin đã nén. đưa vào” m t kho.3 Chương trình bzip2 Trong th i gian g n đây ngư i dùng Linux thư ng s d ng thêm m t chương trình nén n a đ thay th cho gzip – chương trình bzip2.6: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip Tùy ch n Ý nghĩa -h. kích thư c c a nó và m c đ nén (tính theo %). --help Hi n th tr giúp ng n g n v cách s d ng chương trình. -l. --license Hi n th s phiên b n và b n quy n c a chương trình.suf m c đ nh s d ng ph n sau là gz. t o ra các t p tin nh hơn) và làm vi c nhanh hơn. -L. Chú ý: n u s d ng ph n sau khác “gz” thì khi gi i nén chương trình s đưa ra thông báo l i d ng “unknown suffix – ignored” (ph n sau không bi t – l đi). Chúng ta có c m giác như t p tin đư c “đưa ra. nên thư ng dùng gzip đ nén nh ng kho t p tin do tar t o ra. Chúng ta s xem xét v n đ này ngay sau. Theo . Nhưng đó là nh ng t p tin hoàn toàn khác nhau! Hãy s d ng l nh ls -i đ ki m tra ch s inode c a chúng. --best M c đ nén m nh hơn. --quiet B đi nh ng c nh báo.6. 4. Kích thư c t p tin thu đư c nh hơn nhưng t t nhiên là s lâu hơn. -r. S d ng trong trư ng h p có đưa ra “m u tên” t p tin. -9. --test Th (ki m tra) tính nguyên v n c a t p tin nén. -q. --version Hi n th phiên b n c a chương trình. --fast Nén nhanh (m c đ nén th p). -t. T p tin ban đ u sau khi nén s b xóa. Còn khi gi i nén thì t p tin nén s b xóa. ch còn l i t p tin bình thư ng. .92 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs B ng 4.suf. Chương trình này nén m nh hơn (có m c đ nén cao hơn. -V. --list Đưa ra tên t p tin n m trong t p tin nén. -N. -n. –S .7. Hơn n a còn có th s d ng “k t h p” hai chương trình này. Các b n phân ph i Linux m i đã có cài đ t s n chương trình này. B i vì chương trình gzip không có kh năng lưu nhi u t p tin vào trong m t t p tin. --recursive Nén toàn b (đ quy) thư m c. -v. --name Lưu ho c ph c h i tên ban đ u và th i gian t o t p tin. —-suffix Thêm ph n sau (suffix) vào tên t p tin nén.

Đi u này có th x y ra đ i v i nh ng t p tin có kích thư c nh hơn 100 byte.4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2 T t nhiên không ai ngăn c n b n s d ng riêng r các câu l nh tar v i gzip và bzip2.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 93 Chương trình bzip2 làm vi c tương t như gzip. Câu l nh bunzip2 ho c bzip2 –d gi i nén t p tin ch ra. Do đó có kh năng ph c h i nh ng tính ch t này c a t p tin khi gi i nén.2. T p tin nén có th i gian s a đ i.sj.bz2 2.sj -. Đ gi i nén t p tin này thông thư ng b n c n dùng hai câu l nh sau ti p n i nhau: .4.tbz2 thay th b ng tên_t p_tin. Khi gi i nén bzip2 s đoán tên c a t p tin s t o ra theo quy lu t sau: • tên_t p_tin.9.bz2 thay th b ng tên_t p_tin • tên_t p_tin. Ví d : [user]$ bzip2 -. quy n truy c p và có th c ch s h u như t p tin ban đ u. vì cơ ch nén s d ng ph n đ u (head) có kích thư c 50 byte.bz thay th b ng tên_t p_tin • tên_t p_tin. Trong m t s trư ng h p t p tin nén có th còn l n hơn theo kích thư c so v i t p tin ban đ u.tar • tên_t p_tin. nhưng s nhanh hơn n u chúng ta ch c n s d ng m t câu l nh đ có th t o ra m t t p tin nén.using 2. Nh ng t p tin g m m t chu i ng u nhiên (random) c a các ký t .sj teppi82@ThinhQuyen:~> bunzip2 2.7.sj bunzip2: Can’t guess original name for 2.5%.7. t c là thay th m i t p tin đưa vào dòng l nh b ng phiên b n đã nén c a t p tin đó. dù tham s có m t d u g ch ngang đ u.out Các tuỳ ch n c a bzip2 r t gi ng v i tùy ch n c a gzip nhưng không ph i t t c . trong đó có các t p tin nén. hay gi i nén m t t p tin. Hãy tư ng tư ng b n nh n đư c m t t p tin. N u t p tin này không ph i do bzip2 t o ra thì chương trình s không gi i nén mà đưa ra l i c nh báo. ví d xvnkb-0.tar.-tên_t p_tin Bây gi đã đ n lúc chúng ta h c cách k t h p tar v i hai câu l nh gzip và bzip2 đ làm vi c nhanh và có hi u qu hơn. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> bzip2 2 teppi82@ThinhQuyen:~> mv 2. thì kích thư c c a t p tin tăng lên kho ng 0. nhưng thêm vào ph n cu i là .tbz thay th b ng tên_t p_tin. Tham s đ ng sau hai d u g ch ngang (--) và m t kho ng tr ng đư c coi là tên t p tin.out. Tôi s đưa ra m t danh sách ng n nh ng tùy ch n c n thi t nh t trong b ng 4.tar • tên_t p_tin khác thay th b ng tên_t p_tin. 4.bz2.gz.

-v. -s.94 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs B ng 4. --test Th (ki m tra) tính nguyên v n c a t p tin nén.7: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2 Tùy ch n Ý nghĩa -d.tar).tar Nhưng trong s nh ng tùy ch n c a chương trình tar còn có m t tuỳ ch n đ c bi t z cho phép gi i nén t p tin b ng chương trình gzip (th c hi n vai trò c a l nh th nh t trong hai l nh k trên). bunzip2 và bzcat ch là m t chương trình. --verbose Đưa ra các thông báo ph trong khi làm vi c (ch có ý nghĩa chu n đoán). -k. -q.gz [user]$ tar xvf xvnkb-0. Ch nên dùng tùy ch n này trên nh ng máy tính cũ có ít b nh (8MB ho c ít hơn). M i chương trình tuỳ theo “ph n m r ng” t p tin mà quy t đ nh xem s làm gì v i t p tin đó.9.2. -f. Theo m c đ nh bzip2 không ghi chèn lên t p tin đã có trên đĩa. Như v y cách th hai còn có m t ưu đi m n a là không gi l i các t p tin trung gian. -t. .gz vào tên c a t p tin thu đư c. —-license Hi n th s phiên b n và b n quy n c a chương trình. --quiet B đi nh ng c nh báo ít ý nghĩa.tar. –V.9.9. –L. -z. Vi c t o t p tin b ng cách s d ng k t h p tar và gz cũng đư c th c hi n b ng tùy ch n z: [user]$ tar czvf tên_t p_tin.9.gz. --keep Gi gìn (không xóa) t p tin ban đ u khi nén ho c gi i nén. [user]$ gzip -d xvnkb-0. —-version Gi ng như --L.2. --decompress B t bu c gi i nén t p tin. --small Gi m yêu c u đ i v i dung lư ng b nh c n s d ng b ng cách gi m t c đ nén.2. Do đó c n đ t tên rõ ràng cho nó cùng v i ph n đuôi . --force Ghi chèn lên t p tin đã có. Đ gi i nén t p tin k trên ch c n dùng m t câu l nh như sau: [user]$ tar xzvf xvnkb-0. N u mu n ghi chèn thì hãy dùng tùy ch n này. --compress B t bu c nén t p tin (xem trên).2. ngư i dùng không c n ph i gõ thêm m t l nh xoá t p tin. Tùy ch n -d b đi cơ ch này và b t bu c chương trình ph i gi i nén t p tin đã ch ra.gz thư_m c C n chú ý r ng trong trư ng h p này chương trình s không t đ ng thêm ph n đuôi . Có l chúng ta không bao gi c n đ n tùy ch n này ho c ít nh t là hy v ng như v y.tar.tar.tar. Tùy ch n này c n thi t vì trên th c t bzip2.gz K t qu thu đư c là hoàn toàn như trên tr m t đi m: trong trư ng h p dùng 2 câu l nh thì trên đĩa s gi l i t p tin trung gian (xvnkb-0.

Nói như v y vì trong UNIX (và Linux) không có khái ni m “đ nh d ng đĩa” mà s d ng khái ni m “t o h th ng t p tin”. nhưng c n dùng tùy ch n j c a tar đ thay cho tuỳ ch n z. tôi mu n nói thêm r ng.8 T o và g n các h th ng t p tin 95 S d ng k t h p tar và bzip2 là hoàn toàn tương t .8 T o và g n các h th ng t p tin Trong nh ng ph n trư c chúng ta đã đ c p ng n g n m t s câu l nh chính đ làm vi c v i nh ng h th ng t p tin đã đ nh d ng s n. Tôi ch c ch n là b n s t gi i quy t đư c v n đ . Thư ng nói là cây thư m c đư c t o thành t các h th ng t p tin riêng. Khi chúng ta có m t đĩa lưu m i. ch c n đưa vào dòng l nh tên c a t p tin. T c là. thì đ u tiên c n k t n i nó và cây thư m c chung (chúng ta s d ng thu t ng “g n”.tar. Bây gi chúng ta s d ng l i v n đ làm sao đ t o ra h th ng t p tin và cách thay đ i nó. nh ng đĩa không b chia có th coi là m t phân vùng. xác đ nh quy n truy c p. Nhưng h th ng t p tin g c c a nó là “h th ng t p tin m r ng” (extfs) phiên b n 2 và 3. Như v y là có th nói g n h th ng t p tin ho c g n đĩa lưu cùng v i các h th ng t p tin có trên nó.4. Đ có thêm thông tin hãy tìm hi u trang tr giúp man ho c các tài li u HOWTO tương ng. Đ có th s d ng h th ng t p tin này đ ghi các t p tin. N u có gì khó khăn hãy th “unzip –help” ho c “unrar –help”. mount). ví d đĩa c ng. nh t là đ i v i nh ng đĩa m i s n xu t g n đây có dung lư ng l n t vài ch c đ n vài trăm GB. đ ng th i tăng hi u su t làm vi c và làm gi m kh năng m t thông tin do chương trình gây ra. Vi c t o nh ng phân vùng như v y giúp th c hi n d dàng các thao tác như: sao lưu. Ngoài hai h th ng t p tin này Linux còn có th làm vi c v i các “phiên b n” khác nhau c a h th ng t p tin FAT (FAT16 và FAT32). gi i nén t p tin b ng l nh: [user]$ tar xjvf tên_t p_tin. Vì th ti p theo chúng ta s nói v t o h th ng t p tin trên m t phân vùng.zip hay *. Và đ ng quên ch t o ra các t p tin nén b ng tar. Cây thư m c c a Linux đư c t o ra t nh ng “cành” riêng r tương ng v i các đĩa khác nhau. Còn m t đi m n a cũng c n nói đ n là Linux có th làm vi c v i nhi u d ng h th ng t p tin khác nhau. gzip ho c bzip2 vì b n là ngư i dùng Linux! 4. Còn c n ph i nói thêm r ng thông thư ng đĩa c ng đư c chia thành các phân vùng. B n có th th các chương trình unzip và unrar có trên h th ng Linux c a mình. T c là m i đĩa đư c đ t tương ng v i h th ng t p tin riêng. n u “không may” b n nh n đư c m t t p tin d ng *. gzip và bzip2.bz2 thư_m c Tôi nghĩ r ng nh ng thông tin k trên đã đ đ làm vi c m t cách có hi u qu v i các chương trình nén tar. Đ k t thúc ph n v nh ng chương trình làm vi c v i t p tin nén này.bz2 và t o t p tin nén b ng: [user]$ tar cjvf tên_t p_tin.tar. h th ng t p tin ISO9660 s d ng đ ghi thông tin trên CD-ROM và . chúng ta c n t o trên đĩa này h th ng t p tin. Cách s d ng nh ng l nh này h t s c đơn gi n.rar thì cũng đ ng v i ch y sang nh m t máy s d ng Windows đ gi i nén.

Trong trư ng h p đơn gi n nh t ch c n ch y l nh sau: [root]# mkfs -t ext3 /dev/hda2 T t nhiên là c n thay th /dev/hda2 b ng tên c a phân vùng trên máy c a b n. đ u tiên c n k t n i (g n) nó vào cây thư m c chung b ng l nh mount. N i dung này s ch “quay tr l i” khi ngư i dùng b g n (unmount) h th ng t p tin ra kh i thư m c. Đi m g n là m t thư m c đã có trong cây thư m c. C n ph i có thư m c /mnt/diaC trong cây thư m c. s t o ra h th ng t p tin d ng ext3fs trong phân vùng ch ra. n u ghi nh m b n s b m t d li u. vì v y đ ng xóa nó. mkfs. Vì th t t nh t là dùng các thư m c r ng đã chu n b s n t trư c đ S h tr đ c đã t t. tuy nhiên s h tr ghi lên NTFS chưa th t hoàn h o.ext2. N u không đưa ra tùy ch n -t thì s dùng d ng h th ng t p tin m c đ nh (hi n nay là phiên b n cũ c a ext – ext2fs). và dùng làm “thư m c g c” đ i v i h th ng t p tin g n vào (gi ng như nút n i gi a thân cây và cành cây). Trên các b n phân ph i Linux m i còn có th s d ng các câu l nh mkfs. Sau khi th c hi n câu l nh mkfs. Đ u tiên chúng ta s xem xét trư ng h p c n t o h th ng t p tin trên m t phân vùng nào đó (đã có) c a đĩa. Ph i có ít nh t hai tham s cho câu l nh mount: thi t b (device. câu l nh: [root]# mount /dev/hda10 /mnt/diaC s g n h th ng t p tin c a phân vùng /dev/hda10 vào thư m c /mnt/diaC.ext3 và các câu l nh tương t .96 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs các h th ng t p tin khác (k c NTFS13 ). Hãy c n th n khi vi t tên phân vùng. N u chưa có hãy t o ra b ng l nh mkdir. mà ch t m th i b gi u đi. b xóa. và các kh i d li u. N u b n mu n t o h th ng t p tin trên đĩa m m thì c n ch y: [root]# mkfs -t ext3 /dev/fd0 Có th nói r ng chúng ta đã “đ nh d ng đĩa m m”. tên phân vùng) và đi m g n (mount point). N u dùng chúng thì ch c n b đi ph n -t ext3 ho c -t ext2. 14 13 . Đ t o ra nh ng đĩa m m có th đ c trên DOS và Windows c n dùng tùy ch n -t v i giá tr vfat ho c nh ng ti n ích đ c bi t khác. Ví d . T c là khi t o và g n các h th ng t p tin c n luôn luôn nh r ng d ng h th ng t p tin trên các đĩa lưu khác nhau có th không gi ng nhau. N i dung cũ c a thư m c không b hu . C n chú ý là sau khi g n h th ng t p tin vào thư m c /mnt/diaC. Trong h th ng t p tin m i s t đ ng t o ra m t thư m c v i tên lostfound+. Thư m c này đư c chương trình fsck dùng trong nh ng trư ng h p kh n c p. thì ngư i dùng không còn truy c p đư c t i n i dung (bao g m c thông tin v ch s h u cũ và quy n truy c p t i chính b n thân thư m c) c a thư m c này n a. T o h th ng t p tin d ng ext3fs có nghĩa là t o trên phân vùng này c a đĩa m t siêu kh i (superblock). Ví d h th ng t p tin có d ng ext3fs. m t b ng các mô t inode. nhưng c n bi t là v i h th ng t p tin ext3fs thì b n không đ c đư c đĩa m m này trên DOS ho c Windows (n u không dùng chương trình ho c driver đ c bi t). Đ b t đ u làm vi c v i h th ng t p tin m i. Th c hi n t t c nh ng vi c này b ng l nh mkfs14 .

umsdos. • M c đ dump. msdos. M i dòng c a t p tin này ch a thông tin v m t h th ng t p tin và g m 6 vùng phân cách nhau b i các kho ng tr ng15 : • Tên thi t b (phân vùng).). smb. ext3. . ext. • Các tuỳ ch n g n. ch d ng h th ng t p tin trong vùng “d ng h th ng t p tin” và sau tùy ch n -t c a l nh mount có th đ t giá tr auto. vfat. hãy xem trang man c a dump. Còn có th li t kê m t s d ng phân cách nhau b i d u ph y (. Hi n nay Linux h tr các h th ng t p tin sau: minix. • Đi m g n. Có th có các giá tr khác. n u không – s 0. Trong trư ng h p đó câu l nh mount th t xác đ nh d ng c a h th ng t p tin đang g n. N u b ng nhau thì s ki m tra song song (t t nhiên n u có th ). N u không có t p tin đó (ch khi nào b n c tình ho c vô tình xóa) ho c trong t p tin không có nh ng d li u c n thi t. câu l nh: 15 16 Đ ti n đ c các vùng thư ng s p cho th ng hàng. thì c n s d ng d ng đ y đ c a l nh mount. ext2. cũng như tên c a h th ng t p tin m ng NFS (ví d ThinhQuyen:/home/nhimlui – thư m c /home/nhimlui trên máy có tên ThinhQuyen).4. Theo m c đ nh là rw (đ c và ghi). • D ng h th ng t p tin. Tên đ y đ bao g m c đư ng d n c a thư m c s g n t p tin vào. nên t t hơn h t là ch ra d ng m t cách chính xác. Hãy xem trang man fs đ đ c mô t ng n g n v nh ng h th ng t p tin này. Có th s d ng tên thi t b có trên máy (ví d /dev/hda10). T p tin c u hình /etc/fstab ch y u dùng đ g n t đ ng các h th ng t p tin trong quá trình kh i đ ng Linux. proc. Ví d . Kh năng này có ích trong trư ng h p s d ng câu l nh mount v i tham s -a (câu l nh mount v i tham s -a s g n t t c các h th ng t p tin li t kê trong t p tin /etc/fstab).8 T o và g n các h th ng t p tin 97 làm “đi m g n” (vì th mà trong tiêu chu n FHS có đ c p đ n thư m c /mnt. ncpfs16 . nhưng đi u đó là không nh t thi t. còn đư ng_d n xác đ nh đi m g n. hãy xem b ng 4. Vùng này đư c chương trình sao lưu dump s d ng. N u h th ng t p tin c n đư c sao lưu thì đây ph i có s 1. như sau: [root]# mount -t d ng_httt thi t_b đư ng_d n trong đó d ng_httt xác đ nh d ng h th ng t p tin trên thi t_b (phân vùng). • Th t ưu tiên ki m tra h th ng t p tin b ng câu l nh fsck. Tuy nhiên trong m t s trư ng h p có th d n đ n l i. sysv. Trong câu l nh mount còn có th đưa ra danh sách các d ng h th ng t p tin không c n g n b ng c (flag) no. iso9660. H th ng t p tin v i giá tr nh hơn s đư c ki m tra trư c. D ng đơn gi n nh t trong ví d trên c a l nh mount ch làm vi c v i đi u ki n t t c nh ng tham s còn thi u có th tìm th y trong t p tin /etc/fstab. nfs. hpfs.1). xia.

ext Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs g n t t c các h th ng t p tin tr các d ng smb (Samba17 ) và ext Khi g n h th ng t p tin có trong /etc/fstab. Zip. thì t t c m i ngư i dùng s có kh năng g n (b g n) h th ng t p tin đó. . DVD.v. Đ b t kỳ ngư i dùng nào cũng có th b g n h th ng t p tin thì trong t p tin /etc/fstab c n thay th tùy ch n user b ng tùy ch n users (trong vùng các tùy ch n g n). ho c s d ng câu l nh mount v i tham s -r Câu l nh mount và umount h tr b ng các h th ng t p tin đã g n.sync 0 0 thì b t kỳ ngư i dùng nào cũng có quy n g n h th ng t p tin trên đĩa DVD c a mình b ng câu l nh: [user]$ mount /dev/hdd ho c: [user]$ mount /media/dvd Trong b ng 4. Ch có ngư i dùng đã g n h th ng t p tin và t t nhiên c ngư i dùng cao c p root m i có quy n b g n nó. B ng này n m trên đĩa d ng t p tin /etc/mtab. Ch có th b g n h th ng t p tin khi không có t p tin nào c a nó m ra. Ví d . Có th xem tr c ti p t p tin này b ng các chương trình xem t p tin (less. ) trên Linux có m t chút ph c t p hơn.8 có đưa ra thêm m t vài tùy ch n có th s d ng trong câu l nh mount và trong t p tin/etc/fstab (vùng các tùy ch n g n). N u mu n g n m t h th ng t p tin nào đó và ch cho phép đ c thì c n ch ra tùy ch n r (read only) trên dòng tương ng c a t p tin /etc/fstab (theo m c đ nh s d ng rw.98 [root]# mount -a -t nosmb. t c là đ c và ghi). . T c là h th ng t p tin không đư c b n. n u trong t p tin /etc/fstab có dòng: /dev/hdd /media/dvd auto noauto. Trư c khi b các đĩa tháo r i (đĩa m m. Tham s c a câu l nh umount là tên thi t b (phân vùng) ho c đi m g n. CD. không ti n trình nào đang ch y t t p tin chương trình n m trên h th ng t p tin này và trong h th ng không có ti n trình nào s d ng h th ng t p tin này. Vì đ u tiên b n c n g n các đĩa này (nói chính xác là h th ng t p tin có trên đĩa) vào cây thư m c chung. flash) ra kh i máy thì c n “tháo” (b g n) các h th ng t p tin có trên các đĩa tháo r i này.user. Thông thư ng ch có ngư i dùng cao c p root m i có kh năng g n các h th ng t p tin. nhưng n u trong vùng các tùy ch n g n có ch ra tùy ch n user. more ho c b ng câu l nh mount (không có tham s ). thì ch c n đưa ra m t tham s : ho c tên c a thi t b (phân vùng) ho c đi m g n. Thao tác này đư c th c hi n b ng câu l nh umount (không ph i unmount!). v. C n nói r ng n u so v i Windows thì làm vi c v i các đĩa r i (đĩa m m. T t c các tham s khác câu l nh mount s l y t t p tin /etc/fstab. Đ thay m t đĩa r i khác thì đ u tiên c n b g n (“tháo”) đĩa đã có ra r i m i g n 17 các chia s trong m ng c a Windows .

m t sau (c u trúc bên trong). suid. auto. và m i ch đ c p đ n “m t trư c”. Đ i v i nh ng ngư i dùng này luôn luôn g n v i các tùy ch n noexec. T t nh t hãy chu n b s n cho m i đĩa r i m t “đi m g n” riêng. dvd và flash trong /mnt đ làm đi m g n cho ba thi t b c a mình. nhưng b n cũng c n bi t cách làm vi c v i các đĩa r i n u có v n đ x y ra v i các d ch v đó. ti p đĩa th hai. m t dvd và m t flash thì hãy t o ba thư m c floppy. user Cho phép ngư i dùng bình thư ng g n h th ng t p tin. m t quay v phía ngư i dùng c a h th ng này (ch y u là c u trúc t p tin). nodev Không coi các thi t b kh i và thi t b ký t (byte) trong h th ng t p tin là nh ng t p tin đ c bi t. Ví d . openSUSE) s t o s n cho b n nh ng đi m g n này.4. Thư ng s d ng đ thay đ i các tùy ch n g n. suid Cho phép dùng “bit thay đ i ID ngư i dùng” và “bit thay đ i ID nhóm”.8: Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount Tùy ch n Ý nghĩa async Vào/ra (ghi/đ c) c a h th ng t p tin th c hi n không đ ng b (không t c th i). rw G n h th ng t p tin đ đ c và ghi. nouser C m ngư i dùng bình thư ng g n h th ng t p tin. nouser. Đây là t t c nh ng gì mà ngư i dùng Linux m i (và r t m i) c n bi t v h th ng t p tin ext3fs. n u b n có m t đĩa m m. M t s b n phân ph i (Debian. Xin nh c l i là nh ng gì đã nói đây ch dành cho h th ng t p tin ext3fs (m t s thông tin v n còn đúng cho phiên b n ext2fs). M t còn l i. Tùy ch n -a không t đ ng g n h th ng t p tin này. exec. nosuid Không cho phép dùng “bit thay đ i ID ngư i dùng” và “bit thay đ i ID nhóm”. dev Các thi t b kh i và thi t b ký t (byte) trong h th ng t p tin là nh ng t p tin đ c bi t. đ c bi t trong trư ng h p m r ng quy n truy c p (ví d thêm quy n ghi cho h th ng t p tin đã g n ch đ c). nodev. Chúng ta s xem xét k hơn m t sau này trong . Tuy trên các b n phân ph i m i đã có các d ch v cho phép t đ ng g n và t đ ng “tháo” các đĩa r i. async.8 T o và g n các h th ng t p tin 99 B ng 4. ro G n h th ng t p tin ch đ đ c. dev. nosuid. exec Cho phép th c hi n các t p tin chương trình n m trên h th ng t p tin này. remount Cho phép g n l i h th ng t p tin đã g n. noauto Ch có th t g n h th ng t p tin. defaults S d ng các tuỳ ch n theo m c đ nh: rw. auto Có th g n h th ng b ng câu l nh mount v i tùy ch n -a. sync Vào/ra (ghi/đ c) c a h th ng t p tin th c hi n đ ng b (t c th i). ch đư c nói đ n trong chương này khi c n thi t.

Còn bây gi b n đ c s chuy n sang nghiên c u thành ph n quan tr ng th 2 trong 4 thành ph n chính c a Linux – h v bash.100 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs m t vài chương s p t i. .

D . Ch y chương trình t dòng l nh c a h v tương đương v i vi c nháy (đúp) chu t lên bi u tư ng c a chương trình trong GUI. đ làm vi c trong ch đ text (giao di n dòng l nh) và giao di n đ h a GUI (Graphical User Interface). Và dù sao thì ch đ text c a HĐH Linux không ph i là ch đ text m t ti n trình c a MS-DOS. cũng như qua giao di n đ h a. Trên các h th ng UNIX đ u tiên có m t chương trình. trong đó có Bourne shell — phiên b n m r ng c a sh.Chương 5 Bash T t g hơn t t nư c sơn – ca dao t c ng Vi t Nam Trong ph n này chúng ta s đ c p đ n v n đ làm vi c v i Linux ch đ text. C n nói ngay r ng. Vì Linux là HĐH đa ti n trình. Nh ng ngư i dùng Linux m i (newbie) thư ng nghĩ s ch ng bao gi làm vi c ch đ này.1 H v là gì? Chúng ta thư ng nói “ngư i dùng làm vi c v i h đi u hành”. Tuy nhiên đây là m t ý ki n sai l m. Tuy nhiên. m t s chương trình không th ch y GUI và ch có th th c hi n t dòng l nh. vì trên th c t “liên h ” v i ngư i dùng đư c th c hi n b i m t chương trình đ c bi t. nên ngay trong ch đ text đã có kh năng làm vi c trong vài c a s . Theo ý ki n c a m t s chuyên gia ngôn ng cũng như chuyên gia Linux thì nên g i chương trình này m t cách đúng hơn là “trình x lý l nh” hay “trình biên d ch l nh”. Nhưng m t khác. Có hai d ng c a chương trình đã đ c p . vi t t t c a shell. vi t b i Steve Bourne. vài bi n th c a sh đư c phát tri n và làm t t hơn. hay shell. g i là sh. tên g i “h v ” (shell) đư c dùng cho các chương trình dùng đ biên d ch l nh trong ch đ text trên m i h th ng UNIX.h v . b t kỳ chương trình nào trong Linux có th kh i đ ng t dòng l nh c a h v (n u máy ch X đã ch y). Và đ so n th o m t t p tin văn b n không nh t thi t ph i ch y các trình so n th o l n và ch m ch p (đ c bi t trên các máy có c u hình ph n c ng th p) c a môi trư ng đ h a. b i vì r t nhi u công vi c có th th c hi n nhanh và thu n ti n trong ch đ này hơn là s d ng giao di n đ h a. vì đã có giao di n đ h a. Nói ngoài l m t chút. Đưa các tham s cho chương trình trên dòng l nh tương đương v i vi c chúng ta kéo và th cái gì đó lên bi u tư ng chương trình trong môi trư ng đ h a. hay còn đư c g i là console ho c terminal. tên g i “h v ” b ph n đ i r t nhi u. Sau đó. th c hi n “liên h ” v i ngư i dùng trong môi trư ng đ h a. Đi u này không hoàn toàn đúng. 5.

vì th dư i khi nói đ n h v . Trư c khi b t đ u ph n này. Đ ng th i cho phép đưa các tham s cũng như k t qu làm vi c c a m t chương trình t i các chương trình khác hay t i ngư i dùng. Trong toán h c t lâu đã đư c ch ng minh r ng. ký t hàng m i (t o ra khi nh n phím <Enter>) và ký t kho ng tr ng. Ti p theo chúng ta s ch xem xét bash. Nhưng nó h tr vi c th c thi m i chương trình khác. Trong tên t p tin ch d u ch m (. hay đư c cài đ t riêng) đ làm các thao tác cơ b n cho ngôn ng l p trình mà nó h tr . T m t mình bash không th c hi n m t công vi c ng d ng nào. Nên nh ít nh t cách s d ng c a các (t h p) phím <Ctrl>+<C>. Các ký t này bao g m: ‘ ~ ! @ # $ % ^ & * ( ) _ . Ngoài ra. còn d u ch m có giá tr đ c bi t khi nó là ký t đ u tiên trong tên t p tin (cho bi t t p tin là “ n”). ho c đ bi n đ i bi u th c. xin ng m hi u đó là bash. <Ctrl>+<D>. ho c đ bi u th các thao tác nào đó. đó là nó bao g m m t ngôn ng l p trình đơn gi n.org/) sau đó cho ra đ i h v bash. hoán đ i v trí) các tham s l nh. Nhưng trong đa s các trư ng h p không khuyên dùng các ký t v i giá tr th hai. g ch ngang và d u ch m) thư ng đư c s d ng trong tên t p tin. Nhưng tính ch t chính c a h v . t c là “l i là h v c a Bourne”. h v ch u trách nhi m v công vi c v i các bi n môi trư ng và th c hi n m t vài bi n đ i (th . H v cung c p các toán t đi u ki n và toán t vòng l p. K t qu thu đư c là m t ngôn ng l p trình m nh. xem http: //www. và đây là m t ví d cho th y không ph i lúc nào chúng cũng có giá tr đ c bi t. Nó s d ng các ti n ích và chương trình khác (có trong thành ph n h đi u hành. Chúng ta s xem xét chúng d n d n trong . Ký hi u g ch chéo dùng đ phân chia tên các thư m c trong đư ng d n. Trư c h t đó là vi c s d ng chúng trong tên t p tin và thư m c. Ph thu c vào tình hu ng các ký t đ c bi t này có th s d ng v i ý nghĩa đ c bi t c a nó hay s d ng như m t ký t thông thư ng. b n đ c nên bi t các t h p phím chính. t vi c tìm ki m chương trình đư c g i. Trên ti ng Anh đây là m t cách chơi ch .102 Bash án GNU (d án phát tri n chương trình ng d ng c a Stallman.) và g ch chéo (/) có giá tr đ c bi t. b t kỳ m t thu t toán nào cũng có th đư c xây d ng t hai (ba) thao tác cơ b n và m t toán t đi u ki n.gnu. và như th bash còn có th gi i mã là “shell đư c sinh ra l n hai”. 5. vì t Bourne đ c gi ng v i t borne (sinh ra. <Tab> và các phím có mũi tên. ’ " / \ > < và ký t v i mã 0. ch y chúng đ n vi c t ch c d li u đ u vào/đ u ra.2 Các ký t đ c bi t H v bash s d ng m t vài ký t t b 256 ký t ASCII cho các m c đính riêng. đ ra). Vi c đưa ngay t t c ý nghĩa đ c bi t c a nh ng ký t này và các tình hu ng s d ng chúng t m th i không có ích. tên g i c a nó đư c gi i mã ra là Bourne-again shell. – và . Đây cũng là s c m nh và là m t trong các ch c năng chính c a h v .[ ] { } : . nh đó đưa h v tr thành m t công c m nh c a ngư i dùng. s d ng đ đi u khi n vi c nh p d li u trên dòng l nh. Tuy nhiên các ký t _. (d u g ch dư i.

3 Th c thi các câu l nh 103 các ph n sau. m t trong các ch c năng chính c a h v là t ch c vi c th c hi n các câu l nh mà ngư i dùng đưa vào trên dòng l nh. ’ và \ (d u đô la. đ ng ngay sau \. cung c p cho ngư i dùng hai thao tác đ c bi t đ t ch c vi c đưa các câu l nh trên dòng l nh: . Tr l i v i ví d s d ng kho ng tr ng trong tên t p tin trên. thì câu l nh ti p theo s đư c coi như tham s c a l nh phía trư c. . ch cho l nh đó hoàn thành. M i ký t này luôn luôn đư c s d ng trong m t c p v i b n sao c a chính nó đ đóng khung m t bi u th c nào đó. câu l nh sau: teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine lennon\ imagine Các ký t ’ và " (ngo c đơn và ngo c kép) có th g i là “các ký t trích d n”. Như v y.3 Th c thi các câu l nh Như đã nói trên. N u như m t đo n văn b n nào đó đ t trong ngo c đơn. thông thư ng. Ví d . gi ng như trong các văn b n. sau đó l i đưa ra dòng nh p l nh và ch các hành đ ng ti p theo c a ngư i dùng. n u mu n s d ng kho ng tr ng trong tên t p tin. khi c n s d ng đ n. 3 ký hi u có ý nghĩa l n và c n đ c p đ n đ u tiên.1 Thao tác . còn trong ngo c kép – t t c chúng ngo i tr $. sau đó ch y command2. Đ làm đư c đi u này c n s d ng ký t đ c bi t .3. Ký hi u \ (g ch chéo ngư c) có th g i là “ký hi u xóa b ý nghĩa đ c bi t” cho b t kỳ ký t đ c bi t nào. thì chúng ta c n đ t trư c ký t kho ng tr ng đó m t ˙ d u Ví d .5. khôn m t ký t nào có ý nghĩa đ c bi t. M c dù ngư i dùng thư ng ch nh p trên dòng l nh t ng câu l nh m t. command2 thì h v đ u tiên s th c hi n câu l nh command1. ch l nh hoàn thành. trong ngo c đơn m t ý nghĩa đ c bi t t t c các ký t . có th nói. . N u dùng ký t này đ phân chia các câu l nh. . thì t t c các ký t n m trong ngo c đơn này có giá tr như các ký t thông thư ng. nhưng còn có th đưa vào dòng l nh đó ngay l p t c vài câu l nh. 5. 5.. sách báo. và &. n u mu n đ t t p tin cái tên “lennon imagine” c n đưa tên đó vào d u ngo c: teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine ’lennon imagine’ S khác nhau trong cách s d ng ký t ’ và " đó là. . ngo c đơn và d u g ch ngư c). H v . nói riêng. n u nh p vào dòng l nh cái gì đó gi ng như sau: teppi82@teppi:~$ command1 .. và chúng s th c hi n l n lư t t câu l nh này đ n câu l nh khác. Tuy nhiên.

104 Bash 5. Ví d . Tuy nhiên đ g “gánh n ng” cho ngư i dùng h v bi t cách tìm l nh ngo i trú trong các thư m c. 5.tìm ki m câu l nh.2 Thao tác & Thao tác & đư c dùng đ t ch c vi c th c hi n các câu l nh trong ch đ n n sau. theo nguyên t c. Qua kênh này chương trình đưa ra k t qu làm vi c c a mình. M t cách tương t . mà không đ i cho câu l nh đó hoàn thành. và sau khi th c hi n xong thì theo m t cách nào đó tr l i k t qu th c hi n l nh này cho ngư i dùng hay ti n trình khác. còn đ tìm các l nh ngo i trú ngư i dùng. Bư c đ u tiên .3. H v luôn luôn tìm th y l nh n i trú. n u dòng l nh có d ng command1 || command2. ph i ch cho h v đư ng d n đ y đ t i t p tin tương ng. Các câu l nh chia thành hai lo i: n i trú (mã c a chúng có trong mã c a chính h v ) và ngo i trú (mã c a chúng n m trong m t t p tin riêng l trên đĩa). ngay l p t c ch y l nh command2.1 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n Dòng d li u vào – ra Khi m t chương trình đư c th c hi n. Chúng ta s xem xét qua các bư c này. n u nh p vào dòng l nh “command1 & command2 &”. Qua kênh này d li u đư c đưa vào cho chương trình. • đ u ra tiêu chu n (standard output hay stdout). thì h v ch y câu l nh command1. thì command2 s th c hi n và ch th c hi n khi tr ng thái thoát c a l nh command1 khác không. h v ph i tìm mã (code) chương trình. N u trên dòng l nh là command1 && command2.4 5. mà đư c li t kê trong đư ng d n tìm ki m. N u đ t d u & ngay sau câu l nh. 5. n p mã đó vào b nh . nó m i quy t đ nh r ng ngư i dùng đã nh m khi nh p tên l nh. Chúng ta s không xem xét m t k thu t c a vi c th c hi n m t câu l nh nào đó.3 Thao tác && và || Các thao tác && và || là nh ng thao tác đi u khi n.4. . V cách thêm thư m c vào đư ng d n tìm ki m chúng ta s nói đ n dư i. thì command2 s th c hi n và ch th c hi n trong trư ng h p tr ng thái thoát ra c a l nh command1 b ng không (0). Ch khi (h v ) không th tìm th y t p tin c n thi t trong các thư m c đó. và sau đó không ch m tr tr l i dòng nh p l nh cho ngư i dùng. Ch có th nói ng n g n r ng. t c là l nh đó th c hi n thành công.3. chuy n các tham s đã nh p trên dòng l nh vào cho câu l nh. thì h v s tr l i quy n đi u khi n cho ngư i dùng ngay sau khi ch y câu l nh. còn bây gi chúng ta s xem xét cách h v t ch c vi c đưa d li u vào cho câu l nh đang th c hi n và vi c đưa k t qu t i cho ngư i dùng. nó đư c cung c p ba dòng d li u (hay còn g i là kênh): • đ u vào tiêu chu n (standard input hay stdin).

2 L nh echo Câu l nh echo dùng đ chuy n t i đ u ra tiêu chu n dòng ký t .4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n 105 • kênh thông báo l i tiêu chu n (standard error hay stderr). và l nh này s l i đưa d li u ra màn hình thông qua đ u ra tiêu chu n. Theo m c đ nh k t qu làm vi c c a l nh cat hư ng t i đ u ra tiêu chu n. Lúc này câu l nh ch các ký t đ n t đ u vào tiêu chu n. đư c đưa ra c a s terminal.3 L nh cat Chúng ta s xem xét l nh cat đây vì l nh này thư ng làm vi c v i đ u vào và đ u ra tiêu chu n. hãy ch y l nh cat không có tham s . b i vì chúng ta cũng th y thông báo l i đó trên c a s terminal. K t qu là con tr chuy n t i m t dòng m i. chúng ta s th y dư i. T đ u vào tiêu chu n chương trình ch có th đ c. có th chuy n hư ng thông báo đ u ra (ví d . Đ ch ng minh là l nh này theo m c đ nh ti p nh n dòng d li u nh p vào. n u không k t qu có th s khác. Đ cho th y kênh thông báo l i tiêu chu n làm vi c như th nào. Thông thư ng bàn phím đư c c u hình đ nh p vào theo t ng dòng. dòng ký t b n v a nh p s đư c đưa t i l nh cat. 5. Có th ti p t c nh p các ký t . Hãy th th c hi n câu l nh sau: [user]$ echo ’xin chao cac ban!’ Tôi nghĩ r ng l i gi i thích s là th a thãi (ch xin hãy s d ng d u ngo c đơn. ví d dùng tham s là m t tên t p tin không t n t i. vào t p tin). Tuy nhiên.4. 1 gi ng liên k t hóa h c .5. Trong trư ng h p này. và chúng cũng s xu t hi n trên màn hình. Theo m c đ nh đ u vào có liên k t1 v i bàn phím. N u b n đ c chú ý thì có th gi i thích t i sao l i khác). hãy th c hi n câu l nh ls v i m t tham s không đúng. và hơn n a có v như không có gì x y ra. Qua kênh này chương trình đưa ra thông tin v l i. toàn b thông tin c a l nh hay chương trình mà ngư i dùng đã ch y. còn hai đ u ra và kênh thông báo l i đư c chương trình s d ng ch đ ghi. và nó s xu t hi n ngay l p t c trên màn hình. đ i v i ngư i dùng thì trong trư ng h p này kênh thông báo l i tiêu chu n không khác gì v i đ u ra tiêu chu n. Tuy nhiên. 5. m i dòng ký t nh p vào s đư c hi n ra hay l n: m t l n khi gõ và l n th hai b i câu l nh cat. Hãy nh p b t kỳ ký t nào. t c là chương trình ngay l p t c đưa chúng t i đ u ra tiêu chu n. còn đ u ra và kênh báo l i hư ng đ n terminal c a ngư i dùng. vì th n u b n nh n phím <Enter>. ls đưa m t tin nh n báo l i ra kênh thông báo l i tiêu chu n. Như v y. Làm vi c v i đ u vào và đ u ra tiêu chu n đư c minh h a t t nh t qua ví d các l nh echo và cat. mà đư c đưa vào làm tham s cho nó. Sau đó l nh này đưa ra tín hi u chuy n dòng và hoàn t t công vi c.4. Nói cách khác. và t t c nh ng thông báo l i.

txt v a t o trên t i c a s terminal th hai3 có th s d ng l nh sau: maikhai@fpt:/sw$ cat /home/maikhai/ls.106 Bash N u nh n t h p phím <Ctrl>+<D> (dùng đ ng ng vi c nh p d li u) chúng ta s qua l i dòng nh p l nh.txt. N i dung t p tin --> Đ u vào tiêu chu n (stdin) --cat--> đ u ra tiêu chu n (stdout) Đây ch là m t trư ng h p riêng c a vi c chuy n hư ng d li u đ u vào. Dư i đây là m t ví d tương ng: maikhai@fpt:/some/where$ ls -l > /home/maikhai/ls. thì c n s d ng ký hi u >> thay cho >. Cũng có th s d ng t h p phím <Ctrl>+<C> (câu l nh trong h v dùng đ d ng chương trình đang ch y). N u đưa tên m t t p tin vào làm tham s cho l nh cat. thì n i dung c a nó s b xóa và ghi đè b i danh sách nói trên. n u t p tin đã có. Và t t nhiên chúng ta c n xem xét k hơn cơ ch này. < và >> Đ chuy n hư ng đ u vào/ra. 5. 5. Thư ng s d ng vi c chuy n hư ng đ li u ra c a câu l nh vào t p tin. thông thư ng đ u vào/đ u ra c a m t chương trình liên k t v i các đ u vào/đ u ra tiêu chu n. d nhìn. Ví d . thì n i dung c a l nh này s đư c đưa t i đ u vào tiêu chu n. trong h v còn có các môi trư ng đ c bi t cho phép chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. s d ng các ký hi u “>”. đư ng ng và b l c M c dù. “<” và “>>”.txt không t n t i.1 S d ng >. máy in). m t cơ ch r t có ích c a h v . đ đưa n i dung t p tin /home/maikhai/ls. mà còn t i đ u vào c a m t câu l nh khác hay t i m t thi t b nào đó (ví d .5. t đó l nh cat s đ c n i dung này và đưa t i đ u ra tiêu chu n (xem sơ đ ).txt Theo l nh này danh sách t p tin và thư m c con c a thư m c. B n có th chuy n hư ng không ch vào t p tin.5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. khi này n u t p tin ls. N u b n không mu n xóa n i dung cũ mà ghi thêm d li u đ u ra vào cu i t p tin.txt > /dev/tty2 thư m c hi n th i b n c n dùng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2> đ chuy n t i c a s terminal này và đăng nh p trư c 3 2 . như đã nói trên. thì nó s đư c t o ra. mà t đó ngư i dùng th c hi n l nh ls2 s đư c ghi vào t p tin /home/maikhai/ls. Khi này kho ng tr ng trư c và sau các ký hi u > hay >> không có ý nghĩa và ch dùng v i m c đích thu n ti n.

mà còn sao chép n i dung c a các kênh tiêu chu n đó. Ví d .s 2. 1 n u dùng >. Trong script dùng đ t đ ng hóa m t thao tác nào đó. đây ch là m t ví d minh h a. trên th c t thư ng s d ng câu l nh đơn gi n hơn): maikhai@fpt:/sw$ wc -w < /home/maikhai/ls. có th đưa các thông tin c n thi t cho câu l nh t t p tin: trong t p tin này ghi s n nh ng gì c n đ th c hi n l nh đó. và 2) ho c tên t p tin. > dùng đ chuy n hư ng d li u c a đ u ra.5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. t c là không có kênh tiêu chu n nào cho l nh) các ký t chuy n hư ng này không th đư c s d ng. các câu l nh sau là tương đương: [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ cat > file cat>file >file cat > file cat Tuy nhiên. > và >> làm vi c v i các kênh tiêu chu n (đ u vào ho c đ u ra). kênh thông báo l i stderr . mà còn các kênh khác. cho các câu l nh mà thư ng ti p nh n (hay ch ) d li u vào t bàn phím. như th không th . còn < s đư c biên d ch là 0 <. vì vào ch còn thi u s đ t. còn có kh năng không nh ng chuy n hư ng d li u vào kênh này hay kênh khác. t c là đ u vào tiêu chu n. t c là đ u ra tiêu chu n. c n đ t trư c ký hi u chuy n hư ng s c a kênh mu n chuy n. Trong m t vài trư ng h p có s d ng các ký hi u <.txt như sau (chú ý. Nhưng đi u này không làm gi m giá tr c a cơ ch này. Khi này. đ u ra tiêu chu n stdout .s 1. đư ng ng và b l c 107 Như b n th y. kho ng tr ng c nh > là không nh t thi t): command N > M Trong đó. theo m c đ nh. Ngoài vi c chuy n hư ng các kênh tiêu chu n đơn gi n như v y. “l m t” hơn. có th chuy n hư ng không ch đ u vào và đ u ra tiêu chu n. chúng không ch đư c dùng theo các cách quen thu c.txt Cách chuy n hư ng này thư ng đư c s d ng trong các script. nh p vào dòng l nh sau: [user]$ file1 > file2 mà thu đư c b n sao c a m t t p tin nào đó. ho c 0 n u dùng <. ví d . t chúng (không có m t l nh nào. Ch c năng tương t đ i v i đ u vào đư c th c hi n b i <. > và >> mà không ch ra s kênh hay tên t p tin. Ký hi u & dùng đ th c hi n đi u này. Đ u vào tiêu chu n stdin có s 0. Như th . Đ làm đư c đi u này. khi không có s nào ch ra. mà còn có th theo cách khác. T c là l nh chuy n hư ng có d ng đ y đ như sau (xin đư c nh c l i. 1. Ví d . có th đ m s t trong t p tin ls. > s đư c biên d ch là 1 >.5. B i vì các ký hi u <. thư ng dùng. khi đ t nó (&) trư c s c a kênh s chuy n d li u đ n: command N > &M .s c a kênh tiêu chu n (0. b i vì các kênh tiêu chu n có cho m i câu l nh. N và M .

Hai hay vài câu l nh. đ sao chép thông báo l i vào đ u ra tiêu chu n.108 Bash L nh này có nghĩa là. cũng như d u ch p ph y . trư c khi th c hi n l nh ti p theo. Vì th ngay khi chương trình th nh t b t đ u đưa k t qu đ u ra. Kh năng này đ c bi t có ích khi mu n ghi đ u ra vào t p tin. Đư ng ng s d ng đ k t h p vài chương trình nh l i v i nhau (m i chương trình th c hi n m t bi n đ i xác đ nh nào đó trên đ u vào) t o thành m t l nh t ng quát. Đ n lư t mình. C n chú ý r ng. gi ng như m t dây chuy n s n xu t. T c là n u tr ng thái thoát ra c a l nh cu i cùng b ng 0 thì tr ng thái thoát ra c a đư ng ng s b ng 1 và ngư c l i. mà đ u ra c a l nh trư c dùng làm đ u vào cho l nh sau.2 S d ng | M t trư ng h p đ c bi t c a chuy n hư ng đ u ra là s t ch c các đư ng ng (ha y còn có th g i là kênh gi a các chương trình. v a ghi chúng vào t p tin. k t q a c a l nh grep đư c chuy n t i đ u vào c a l nh wc -l. N u như mu n m t l nh nào đó k t thúc hoàn toàn. các l nh ti p theo th c hi n các công vi c c a mình: ch d li u t l nh trư c và đưa k t qu cho l nh ti p theo.txt | grep knoppix | wc -l Dòng này có nghĩa là k t qu c a l nh cat. ch y m i l nh đó trong m t b n sao h v riêng. vì khi đó chúng ta v a có th nhìn th y thông báo trên màn hình. n u mu n) b i ký hi u g ch th ng đ ng “|”. c n dùng l nh 2>&1. mà tính s nh ng dòng thu đư c. Tr ng thái thoát ra (giá tr lôgíc. H v ch cho t t c các câu l nh k t thúc r i m i xác đ nh và đưa ra giá tr này. Khi này đ u ra tiêu chu n c a l nh đ ng bên trái so v i | đư c chuy n đ n đ u vào tiêu chu n c a chương trình. mà đư c tr l i sau khi th c hi n xong chương trình) c a m t đư ng ng s trùng v i tr ng thái thoát ra c a câu l nh sau cùng trong đư ng ng. khi đó tr ng thái thoát ra c a đư ng ng s là ph đ nh lôgíc c a tr ng thát thoát ra c a l nh cu i cùng trong đư ng ng. chương trình ti p theo b t đ u x lý k t qu này.. Trư c m i d u ch m ph y. Cũng y như v y. trư ng h p sau thư ng đư c ng d ng trong các script ch y khi kh i đ ng Linux: teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null cat: hiho: No such file or directory teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null 2>&1 5. d ng bên ph i so v i |. Ví d : maikhai@fpt:/sw$ cat ls. và sao chép t i kênh có s M. s đư c chuy n đ n đ u vào c a l nh grep. liên k t v i nhau (có th nói phân cách nhau. t c là n i dung t p tin ls. còn 1>&2 sao chép stdout vào stderr. ho c băng chuy n). Ví d . b n có th sư d ng trên m t dòng c ký hi u dây chuy n |. . mà k t qu c a nó s là m t bi n đ i ph c t p. đ u ra c a kênh v i s N đư c g i đ n c đ u ra tiêu chu n. trư c câu l nh đ u tiên c a đư ng ng có th đ t ký hi u “!”. h v g i và th c hi n t t c các câu l nh có trong đư ng ng cùng m t lúc.txt. h v s d ng l i và ch cho đ n khi th c hi n xong t t c các câu l nh trư c c a đư ng ng.5. l nh này s phân chia n i dung nói trên và ch l y ra nh ng dòng nào có ch a t knoppix. Ví d .

tr Trong d li u đ u vào thay th các ký t ô th nh t b i các ký t tương ng ô th hai. Môi trư ng c a h v 109 5. Các câu l nh . cmp. M t b l c đ c bi t.6 Tham bi n và các bi n s . D th y r ng theo ch c năng c a mình l nh tee tương t như nhóm ký t chuy n hư ng 1>&file. m t khác ghi nó (d li u) vào t p tin (ngư i dùng c n đ t tên). ch s . câu l nh tee. cho phép. Môi trư ng c a h v Khái ni m tham bi n trong h v bash tương ng v i khái ni m bi n s trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. pr Đ nh d ng t p tin hay n i dung c a đ u tiêu chu n đ in n. Tìm trong t p tin hay d li u đ u vào các dòng có ch a m u egrep văn b n đư c ch ra và đưa các dòng này t i đ u ra tiêu chu n.1. th c hi n m t vài bi n đ i trên d li u này và đưa ra k t qu đ u ra tiêu chu n (t đây còn có th chuy n đ n nơi nào đó theo ý mu n c a ngư i dùng). s d ng đ th c hi n m t vài bi n đ i trên d li u đ u vào (l y t t p tin hay đ u vào tiêu chu n) . và ba — nh ng dòng có trong c hai t p tin. N u mu n. diff.b l c bao g m các l nh đã nói đ n trên cat. fgrep. d u g ch dư i (ch ký t đ u tiên c a . B l c – đó là l nh (hay chương trình).3 B l c Ví d cu i cùng trên (ví d v i câu l nh grep) có th dùng đ minh h a cho m t khái ni m qua tr ng khác. Vì v y. Hãy th gõ l nh tr abc ABC r i gõ vài dòng ch a các ký t abc! comm So sánh hai t p tin theo t ng dòng m t và đưa vào đ u ra tiêu chu n 3 c t : m t — nh ng dòng ch g p t p tin th nh t. 5. đư c g i là “môi trư ng và các bi n môi trư ng” t o b i h v . nhân đôi d li u đ u vào.5. B ng 5. ví d . đó là. less.1: Các câu l nh b l c L nh Mô t ng n g n grep. chúng ta có th nói r t nhi u v chuy n hư ng và b l c. và c nh ng câu l nh có trong b ng 5.5. chúng ta s d ng đây và chuy n sang m t ph n khác. wc. b l c chương trình. t ch c tìm ki m theo các m u tìm ki m t đơn gi n đ n ph c t p và r t ph c t p. Kh năng c a b l c có th m r ng v i vi c s d ng các bi u th c chính quy (đi u khi n). more.6 Tham bi n và các bi n s . Tên g i (hay ID) c a tham bi n có th là m t t bao g m các ký t b ng ch cái. mà ti p nh n d li u vào. Nhưng n i dung này có trong ph n l n các cu n sách v UNIX và Linux (xem ph n l i k t). sed Trình so n th o t p tin theo dòng. hai — nh ng dòng ch g p t p tin th hai. m t m t g i d li u này đ n đ u ra tiêu chu n.

tham bi n đư c xác đ nh hay đư c đ t ra.v. $. Tên (ID) c a tham bi n v trí g m m t hay vài ch s (nhưng không có tham bi n v trí 0). còn l nh maikhai@fpt:/sm$ echo $parameter hi n th giá tr c a tham bi n parameter (t t nhiên n u như tham bi n đó đư c xác đ nh). #. tham bi n đ c bi t (các ký t đ c bi t đã nói trên chính là tên c a nh ng tham bi n này) và các bi n s c a h v . Giá tr t t nhiên s không ch a các d u ngo c này. và c nh ng ký t sau: . đư c li t kê b ng trên. 0. thay vì dùng l nh set (khi này c n tìm trong k t qu c a nó bi n mu n xem). Giá tr c a tham bi n v trí là các tham s cho l nh. tham s th hai tham bi n 2. ch cái và không đư c b t đ u b i m t ch s . Bi n môi trư ng.6. Giá tr có th là m t dòng tr ng r ng. nhìn t phía h v . thì cũng có th b xóa b b ng l nh n i trú unset. đư c đưa ra khi ch y h v (tham s đ u tiên là giá tr c a tham bi n 1.tên c a bi n. T p h p t t c các bi n này cùng v i các giá tr đã gán cho chúng g i là môi trư ng (enviroment) c a h v . Đ nhìn th y giá tr c a tham bi n. N u giá tr có ch a nh ng ký t đ c bi t. name . n u ngư i dùng g n cho nó m t giá tr . Như v y. phép hoán đ i) chúng đư c th c hi n như trong b ng 5. có th s d ng l nh echo: .giá tr mu n gán cho bi n (có th là m t dòng tr ng). (Tin r ng sau khi đ c đo n vi t v tham bi n v trí thì các b n đã hi u t i sao m t bi n môi trư ng không th b t đ u b i m t ch s . 5.(g ch ngang). thì c n đ t nó (giá tr ) vào d u ngo c. Có th xem nó (môi trư ng) nh l nh set khi không có tham s (có th c n dùng đư ng ng “set | less”. Có th dùng câu l nh set đ thay đ i giá tr c a tham bi n v trí. . .2: Các tham bi n đ c bi t. có m t đi m khác bi t đó là ch có th “nh c” đ n chúng. Giá tr c a bi n môi trư ng đư c gán nh thao tác có d ng sau: [user]$ name=value Trong đó. còn value . ).110 Bash t này không đư c là ch s ). không th gán các giá tr cho các tham bi n này. Chúng ta nói r ng. . v.) Giá tr có th là b t kỳ m t dòng văn b n nào. . đó là các tham bi n đư c đ t tên. mà s thay th (phép th . n u môi trư ng l n.1 Các d ng tham bi n khác nhau Tham bi n chia thành ba d ng: tham bi n v trí. l nh: maikhai@fpt:/sm$ echo parameter hi n th t parameter. N u m t bi n môi trưòng đư c xác đ nh. _ (g ch dư i). . . có nhi u bi n). Giá tr c a các tham bi n này cũng thay đ i trong khi h v th c hi n m t trong các hàm s (chúng ta s xem xét v n đ này dư i). ngư i ta s d ng ký t $ trư c tên c a nó. Tên c a bi n môi trư ng ch có th bao g m các ch s . Các tham bi n đ c bi t không gì khác hơn là các m u. Đ xem giá tr c a m t bi n môi trư ng c th .

? Thay th b i tr ng thái thoát ra c a câu l nh cu i cùng trong đư ng ng. Trong s các bi n. T c là “$” tương đương v i “$1c$2c.process identificator) Thay th b i s c a ti n trình (PID) cu i cùng trong s các câu l nh th c hi n trong n n sau. . /bin/bash _ (g ch dư i) Thay th b i tham s cu i cùng c a câu l nh trư c trong s các câu l nh đã đư c th c hi n (n u đó l i là m t tham bi n hay bi n s . b t đ u t tham bi n th nh t. c n thay name b i tên bi n (như v y. “$@” tương đương v i “$1” “$2” . b t đ u t tham bi n th nh t.5. thì tham bi n này s đư c thay b i m t t duy nh t. ví d . @ Thay th b i tham bi n v trí. thì giá tr s không đư c thi t l p (tham bi n s b x # Thay th b i giá tr th p phân c a các tham bi n v trí. mà t o ra t t t c các tham bi n v trí. Trong trư ng h p ngư c l i giá tr này b ng đư ng d n đ u đ đ n h v (ví d . thì m i tham bi n s đư c thay th b i m t t riêng bi t.6 Tham bi n và các bi n s . Môi trư ng c a h v 111 B ng 5. 0 Thay th b i tên h v hay tên c a script đang ch y. Nguyên nhân là vì bi n này tr l i m t giá tr ng u nhiên4 trong kho ng 0 . . flag.2: Thay th các tham bi n đ c bi t Tham bi n Quy lu t thay th * Thay th b i các tham bi n v trí. mà b n s th y trong k t qu c a l nh set. đư c đ t b i l nh n i trú set hay trong khi ch y h v . có nh ng bi n r t thú v . phân cách nhau b i ký t đ u tiên c a bi n s IFS (s nói đ n sau). N u thay th th c hi n trong ngo c kép. mà đư c th c hi n trong ch đ n n trư c.ký t đ u tiên trong giá tr c a bi n s IFS. N u không có tham bi n v trí. $ Thay th b i s c a ti n trình (PID . N u bash ch y m t t p tin l nh nào đó. ho c không đư c xác đ nh giá tr . b n l i c n ph i bi t tên c a bi n mu n xem). Xin hãy chú ý đ n. . – (g ch ngang) Thay th b i giá tr các c . trong trư ng h p này. thì tham bi n phân cách nhau b i các kho ng tr ng. trong đó c . T c là. N u giá tr c a IFS tr ng. ”. 4 random là t ti ng Anh có nghĩa ng u nhiên . thì $0 có giá tr b ng tên c a t p tin này. N u th ch y vài l n liên ti p câu l nh sau: maikhai@fpt:/sw$ echo $RANDOM thì m i l n b n s nh n đư c m t giá tr m i. N u s thay th th c hi n trong d u ngo c kép. .32 768. thì s s d ng giá tr c a n [user]$ echo $name Trong đó. bi n RANDOM.

sau khi ch y l nh này d u nh c s có d ng như đã nói.l nh ftp. và ký t $. Bi n PS1 đưa ra d ng c a d u nh c khi h v ch nh p l nh. cũng như m t vài ký t chuyên dùng đ xác đ nh d ng d u nh c như trong b ng 5. D u nh c. Khi này có th s d ng b t kỳ ký t nào nh p t bàn phím. khi ch y l nh cat đ đưa d li u vào t bàn phím vào t p tin. s d ng trong l nh select. xác đ nh b i bi n PS4.6. C m ký t \a \d \h \H \t \T \@ \u \w \W \$ \nnn \n \s \# \\ \[ \] \! . D u nh c th hai. S th t c a l nh hi n th i trong l ch s các câu l nh đã dùng. ví d teppi Tên đ y đ c a thư m c làm vi c hi n th i (b t đ u t g c). ví d teppi. xu t hi n khi h v ch ngư i dùng nh p thêm m t vài d li u c n thi t nào đó đ có th ti p t c ch y câu l nh (chương trình) đã g i.3: Ký t xác đ nh d ng d u nh c Giá tr (k t qu thu đư c) Tín hi u âm thanh (mã ASCII 07) Th i gian d ng “Th . Ký t có mã h tám nnn Dòng m i (chuy n dòng) Tên h v S hi n th i c a câu l nh D u g ch ngư c (backslash) Sau ký t này t t c các ký t s không đư c in ra. trong lúc bash theo dõi quá trình th c hi n. D u nh c. đư c đưa ra trư c m i câu l nh. Bi n này cho bi t d ng c a d u nh c. Tên máy (hostname) đ n d u ch m đ u tiên. xác đ nh b i bi n PS2.phanthinh. Tên máy đ y đ . R t có th b n đã nhìn th y d u nh c này. Theo m c đ nh thì bi n này đư c gán giá tr “\s-\v\$ ”. mà bash đưa ra trong khi ch ngư i dùng nh p câu l nh ti p theo. Sun. tuy nhiên trên các b n phân ph i khác nhau thư ng có các script kh i đ ng (hay script đăng nh p) xác đ nh l i bi n này.com Th i gian hi n th i d ng 24 gi : HH:MM:SS (gi :phút:giây) Th i gian hi n th i d ng 12 gi : HH:MM:SS Th i gian hi n th i d ng 12 gi am/pm (sáng/chi u) Tên ngư i dùng đã ch y h v .3 (ch đưa ra m t vài trong s chúng làm ví d . ví d /home/teppi82/project/l4u Thư m c hi n th i (không có đư ng d n) Ký t #.gõ l nh “man bash”). ví d . tháng. Giá tr theo m c đ nh — “+”. K t thúc chu i các ký t không đư c in ra. đư c s d ng trong các trư ng h p khác nhau. b n có th thay đ i các bi n PS1 và PS2. Theo m c đ nh bi n PS2 có giá tr “>”. xác đ nh b i bi n PS3. n u h v đư c ch y b i ngư i dùng thư ng. n u h v đư c ch y b i ngư i dùng root. Nói chung thì trong bash có t t c b n d u nh c. B ng 5. N u có mong mu n.112 Bash 5. danh sách đ y đ xem trong trang man c a bash . 26. Dec. ngày”.2 D u nh c c a h v M t trong các bi n r t quan tr ng có tên PS1. M t ví d khác .

tên máy. /usr/X11R6/bin. nhưng th c hi n nh ng ch c năng khác hoàn toàn (đ c bi t nguy hi m n u thư m c hi n th i đ ng đ u danh sách tìm ki m). đây là đi u không khuyên làm v i lý do b o m t: ngư i có ác ý có th đ t vào thư m c dùng chung m t chương trình nào đó. 5. b n s nh n đư c m t ng c nhiên nh . kho ng tr ng. có th đưa vào danh sách này thư m c hi n th i. Các thư m c trong danh sách này phân cách nhau b i d u hai ch m (:). đư ng d n đ y đ đ n t p tin không đư c đưa ra. c n th c hi n câu l nh sau: [user]$ PATH=$PATH:new_path Khi tìm ki m.). sau khi th c hi n l nh (vì trong dòng văn b n có kho ng tr ng.6. Môi trư ng c a h v 113 S c a l nh (s th t c a l nh đang th c hi n trong bu i làm vi c hi n th i) có th khác v i s c a chính nó trong danh sách “l ch s các câu l nh”. Sau khi giá tr c a bi n đư c h v đ c xong.3 Bi n môi trư ng PATH Còn m t bi n cũng quan tr ng n a có tên PATH. mà h v th c hi n trư c khi ch y m t câu l nh nào đó (xem dư i). .4 Bi n môi trư ng IFS Bi n này xác đ nh ký t (c m ký t ) phân cách (Internal Field Separator). đ ng th i còn x y ra s thay th trong tên các câu l nh. Ví d . Tuy nhiên. mà bash s tìm ki m t p tin (trư ng h p riêng là các t p tin l nh) trong trư ng h p. d u đóng ngo c vuông. Đ thêm thư m c vào danh sách này. t c là bi n PATH trông như th này: /usr/local/bin:/bin:/usr/bin:/usr/X11R6/bin. khi thêm vào bi n PATH m t d u ch m (. Bi n này đưa ra danh sách đư ng d n đ n các thư m c. và ký hi u $ (n u trên h v đang làm vi c ngư i dùng bình thư ng) hay #(n u h v ch y dư i ngư i dùng root). và s chia t (word splitting). s d ng trong thao tác phân chia t ng khi bi n đ i dòng l nh. tên ngư i dùng. M t chú ý nh . b i vì danh sách còn ch a c nh ng câu l nh đã đư c ghi l i trong t p tin l ch s . có cùng tên v i m t trong s nh ng câu l nh thư ng dùng b i root. s x y ra s thay th theo các quy lu t m r ng trong b ng trên. /usr/bin. nên nh t thi t ph i có d u ngo c): [user/root]$ PS1="[\u@\h \W]\$" thì trong d u nh c s có d u m ngo c vuông. h v “l c l i” các thư m c theo đúng th t đã li t kê trong bi n PATH. 5. trong các bi u th c s h c. N u th gõ l nh “echo $IFS”. ký hi u .6 Tham bi n và các bi n s . Giá tr theo m c đ nh c a bi n này — “<Kho ng_tr ng><Tab><Ký_t _hàng_m i>”. Theo m c đ nh bi n môi trư ng PATH bao g m các thư m c “bin” sau: /usr/local/bin. tên c a thư m c hi n th i (không có đư ng d n). Chúng ta s nói đ n nh ng s thay th này dư i. /bin.6.5.

và giá tr c a bi n này thay đ i sau m i l n ch y chương trình cd (cũng như m i l n thay đ i thư m c hi n th i theo b t kỳ cách nào. . Chúng ta s xem xét chúng theo t t này. ch y ti n trình đã cho. • Phép th s h c (th c hi n t trái sang ph i).6. Khi h v nh n đư c m t dòng l nh này đó c n th c hi n. t t c các chương trình ch y t h v (k c b n sao th hai c a chính h v ) s có quy n truy c p t i các bi n đư c gán như v y. M t trong nh ng bư c c a s phân tích này là phép m hay khai tri n bi u th c (expansion). t c là thay vì [user]$ name=value c n gõ: [user]$ export name=value Trong trư ng h p này. • Phép th các tham bi n và bi n s . Đ có th cung c p bi n môi trư ng cho ti n trình ch y t h v . • Khai tri n các m u tên t p tin và thư m c (pathname expansion). • Phép th các câu l nh. 5. Tương t như v y tên đ y đ (g m c đư ng d n) c a thư m c cá nhân c a ngư i dùng.7 Khai tri n bi u th c Hay h v đ c các câu l nh như th nào?. 5. • Phép chia t (word splitting). nó (h v ) cung c p cho chúng m t ph n bi n môi trư ng.6. Các thao tác này đư c th c hi n theo đúng th t li t kê trên. v ng ). c n gán giá tr cho bi n này v i l nh export. t c là s d ng giá tr c a chúng qua tên. ghi trong bi n HOME. • Thay th d u ngã (tilde expansion). nó (h v ) trư c khi ch y câu l nh th c hi n vi c “phân tích ng pháp” dòng l nh này (gi ng trong ngôn ng . Trong bash có b y lo i khai tri n bi u th c: • Khai tri n d u ngo c (brace expansion). ví d . qua Midnight Commander).114 Bash 5.5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân Tên c a thư m c hi n th i ghi trong bi n môi trư ng v i tên PWD.6 Câu l nh export Khi h v ch y m t chương trình hay câu l nh nào đó. phân tích ch ng .

7 Khai tri n bi u th c 115 5.7. t t c các ký t đ ng trư c d u g ch chéo đ u tiên (hay t t c các ký t n u như không có d u g ch chéo) s đư c hi u là tên ngư i dùng (login name).7.edit}.dist. chúng ta c n t o thư m c con trong m t thư m c nào đó.lib/{ex?.how_ex} Trong trư ng h p đ u. N u như tên này là m t dòng r ng (t c là d u g ch chéo đ ng ngay phía sau d u ngã). hơn n a t t c các ký t đ c bi t có trong dòng l nh. và bugs. Khai tri n d u ngo c đư c th c hi n trư c các d ng khai tri n khác trong dòng l nh. Trong trư ng h p th hai. M t ví d khác: dòng a{d.new. s đư c gi không thay đ i (chúng s đư c biên d ch các bư c phía sau). ho c thay đ i ngư i dùng s h u c a vài t p tin cùng m t lúc.b}e khi khai tri n s thu đư c ba t “ade ace abe”. trong thư m c /usr/src/unikey/ s t o ra các thư m c con old. k c nh ng ký t n m trong d u ngo c. N u như ngay sau d u ngã (và trư c d u g ch chéo) là m t t trùng v i tên c a m t ngư i dùng h p pháp. thì d u ngã s đư c thay th b i giá tr c a bi n HOME. mà đã ch y h v . thì d u ngã c ng v i tên ngư i dùng đư c thay th b i đư ng d n đ y đ đ n thư m c cá nhân c a ngư i dùng này.1 Khai tri n d u ngo c Khai tri n d u ngo c t t nh t minh h a trên ví d . N u như t .new. 5. Gi thi t. Và n u giá tr c a bi n HOME không đư c gán thì d u ngã s đư c thay th b i đư ng d n đ u đ đ n thư m c cá nhân c a ngư i dùng. ngư i dùng s h u c a các t p tin sau s thay đ i (thành root): • /usr/ucb/ex • /usr/lib/ex?.?*. Có th th c hi n đi u này nh các câu l nh sau: [user]$ mkdir /usr/src/unikey/{old.c. và ghi thêm vào sau m i t này nh ng gì đ ng sau d u ngo c.dist.? • /usr/ucb/ex • /usr/lib/how_ex • /usr/ucb/edit • /usr/lib/how_ex T c là v i m i c p d u ngo c s t o ra vài dòng riêng r (s nh ng dòng này b ng s t n ng trong d u ngo c) b ng cách ghi thêm vào trư c m i t trong ngo c nh ng gì đ ng trư c d u ngo c.bugs} [root]# chown root /usr/{ucb/{ex.5.2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion) N u như t b t đ u v i ký t d u ngã (’∼’).? • /usr/ucb/edit • /usr/lib/ex?.

hay m t \. thì t t c các ký t đ ng trong ngo c t o thành m t câu l nh. ho c khi theo sau tên còn có các ký t khác. Trong t t c các giá tr c a bi n s x y ra phép th d u ngã (∼). N u như s d ng d ng $(command). c n đ t bi u th c d ng $parameter. phím cho nó thư ng n m trên phím Tab). thì trong k t qu c a phép th s không th c hi n phép phân chia t và s khai tri n m u tên t p tin và thư m c. N u như sau d u ngã là ‘+’. Như v y. 5. S phân chia t không x y ra. N u d ng sau d u ngã là ‘-’.5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion) Phép th s h c cho phép tính giá tr c a m t bi u th c s h c và thay th nó (bi u th c) b i k t qu thu đư c. thì thay th giá tr c a bi n OLDPWD (thư m c “cũ”). 5. vì d u ngo c phân cách bi u th c v i các t hay ký t đ ng sau. Bi u th c hay tên đ ng sau $ có th đư c đưa vào ngo c. không nh t thi t.7. cũng như xóa các ký t trích d n (xem dư i). Có hai d ng phép th s h c: $[expression] ((expression)) Trong đó expression đư c hi u (đư c bash đ c) như khi đ ng trong ngo c kép. s khai tri n tham bi n và bi n s . nhưng nh ng d u ngo c kép trong expression l i đư c đ c như m t ký t thư ng. đ g i giá tr c a tham bi n nói chung cũng như bi n môi trư ng nói riêng trong dòng l nh. ‘. N u phép th câu l nh x y ra phía trong ngo c kép. S khai tri n các m u tên t p tin và thư m c cũng không đư c th c hi n. mà chúng ta không mu n h v “hi u l m” chúng là m t ph n c a tên tham bi n. 5. Có hai d ng phép th l nh: $(command) và ‘command‘ N u ng d ng d ng th hai (chú ý đây s d ng d u “ngo c đơn ngư c”. Phía trong expression có th c hi n các phép th tham bi n và th câu l nh. Ý nghĩa c a nó n m ch thay th tên các câu l nh b i k t qu th c hi n c a chúng. n u tên c a tham bi n có ch a vài ch s .7. D u ngo c ch c n thi t. phép th các câu l nh. tr trư ng h p “$” (l i gi i thích xem b ng s 3). thì d u g ch ngư c (\) trong d u ngo c s có ch c năng như m t ký t thông thư ng. hay ký hi u này s đư c thay th b i tên đ u đ c a thư m c hi n th i (t c là giá tr c a bi n PWD).4 Phép th các câu l nh Phép th các câu l nh là m t công c r t m ng c a bash. nhưng r t ti n. th các câu l nh và th các bi u th c s h c. phép th các bi u th c s h c. thì t không b thay đ i.7.116 Bash đ ng sau d u ngã không ph i là tên c a m t ngư i dùng (và không r ng). tr trư ng h p. khi đ ng sau nó (d u g ch ngư c) là m t $. không có ký t nào có ý nghĩa đ c bi t.3 Phép th các tham bi n và bi n s Ký t $ đư c s d ng cho các thao tác th tham bi n. .

bash s đưa ra thông báo l i. N u tìm th y t v i m t hay vài ký t như v y. thì t s không thay đ i. ?.4. c th hơn v v n đ này có th đ c trong ph n ARITHMETIC EVALUATION c a trang man c a bash. và th các bi u th c s h c. thì l nh sau ch đưa ra danh sách các t p tin có s t 0500 đ n 0999: [user]$ ls -l 0[5-9]?? 5 Pathname Expansion . thì vi c phân chia t s không x y ra. M u tên t p tin r t thư ng xuyên s d ng trong dòng l nh có ch a ls. 5. và c n thay th b i các t trong danh sách đư ng d n.v. mà đư ng d n tương ng v i m u không tìm th y. N u như bi n này đư c xác đ nh. ví d . tương ng v i m u này. . tương ng v i m u này. N u bi u th c không chính xác. Đ thu đư c thông tin ch c a t p tin d ng jpeg. câu l nh [user]$ echo $((2 + 3 * 5)) cho k t qu b ng “17”. . trong đó có ch a m t s lư ng l n các t p tin đ các d ng. v. và n u như không đưa ra tùy ch n -f. có th dùng câu l nh [user]$ ls *. thì bash s tìm ki m trong t ng t c a dòng l nh các ký t *. Hãy tư ng tư ng là b n mu n xem thông tin c a m t thư m c. thì t này s đư c xem như m t m u. Ví d . và [. và bi n nullglob không đư c đưa ra.jpg N u trong thư m c có nhi u t p tin. h v l i phân tích dòng l nh m t l n n a (nhưng d ng thu đư c sau các phép th nói trên) và th c hi n vi c phân chia t (word splitting). t p tin hình nh. thì phân chia t cũng không x y ra. Thao tác này n m ch . N u giá tr c a IFS b ng m t dòng tr ng. N u trong dòng l nh không th c hi n phép th nào trong các phép th k trên.7. phim v i d ng gif.6 Phân chia t (word splitting) Sau khi th c hi n xong các phép th tham bi n. .7. Các ký t dùng đ t o m u có các giá tr trong b ng 5. thì t s b xóa kh i dòng l nh. N u như không tìm th y tên tương ng v i m u. th l nh. 5. xác đ nh b i bi n IFS (xem trên). mà tên c a chúng là các s g m b n ch s (thư m c /proc là m t ví d +). avi. t c là các ký t đ c bi t b m t giá tr và hi u như các ký t thư ng.5.7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin5 Phép th tên đư ng d n và t p tin (Pathname expansion) s d ng đ ch nh m t m u nh g n mà có th ch ra vài t p tin (hay thư m c). Sau khi phân chia t . và nh đó chia nh dòng l nh thành các t riêng r trong các ch tương ng. h v tìm trong dòng l nh t t c các ký t phân chia.7 Khai tri n bi u th c 117 Cú pháp c a bi u th c expression tương t như cú pháp c a bi u th c s h c c a ngôn ng C. jpeg.

N u giá tr này b ng 0.else và case. đ có th xây d ng b t kỳ gi i thu t nào cũng c n có toán t ki m tra đi u ki n.txt.8 Xóa các ký t đ c bi t Sau khi làm xong t t c các phép th . 5.txt s đư c thay th b i các tên t p sau file1. list1.4: Các ký t t o m u Quy lu t thay th Tương ng v i b t kỳ dòng ký t nào. thì m u ( v trí này) s tương ng t t c các ký t . các chu i này có th đư c đưa vào d u ngo c nh n: list.. Tương ng b t ký m t ký t đơn nào. phân cách nhau b i d u ph y và k t thúc b i m t d u ch m ph y hay ký t dòng m i. Ngoài ra.7. file2.txt (n u các t p tin này t n t i).txt thì không.. until. N u ký t đ u tiên trong ngo c vuông là ! hay ^. m u file?. thì ki m tra giá tr đư c tr l i b i câu l nh cu i cùng c a danh sách.. Giá tr . k c hai ký t t o ra dãy (c và f trong ví d ) cũng tương ng v i m u.] B ng 5.txt s đư c thay th b i vnoss. và list3 là các chu i câu l nh. vnlinux. ví d c-f.txt. các ký t \. k c dòng r ng.then.txt. H v bash h tr các toán t l a ch n if. phân cách nhau b i d u tr (-). ‘ và " còn l i trong dòng l nh (chúng đư c s d ng đ hu b giá tr đ c bi t c a các ký t khác) s b xóa h t. theo t đi n.8. while. Ví d . thì s th c hi n nh ng l nh t list3. Tương ng b t kỳ ký t nào trong s các ký t n m trong d u ngo c vuông này.png s tương ng t t c các t p tin có ph n m r ng png (t p tin đ h a hai chi u). v*. Ví d . n m gi a hai ký t này. nhưng file23. N u trong danh sách có vài câu l nh.txt (n u chúng t n t i). không đư c ch ra trong ngo c... 5. thì s th c hi n các l nh t list2.8 Shell — m t ngôn ng l p trình Như đã nói trên. C p ký t . và filea. Toán t if ki m tra giá tr đư c tr l i b i các câu l nh t list1.1 Toán t if và test (ho c [ ]) C u trúc c a toán t đi u ki n có d ng thu g n như sau: if list1 then list2 else list3 fi trong đó. còn n u giá tr này khác không.118 Bash Ký t * ? [. cũng như các toán t vòng l p for. bi u th m t dãy.txt và vntex.txt. 5. và *. file3. nh đó nó (bash) tr thành m t ngôn ng l p trình m nh.. b t ký ký t nào. list2.

test và [ đó là hai tên c a c a cùng m t chương trình. L nh test th c hi n phép tính m t bi u th c nào đó.5. Thay vì gõ test expression có th đưa bi u th c expression vào ngo c vuông: [ expression ] C n chú ý r ng. mà có th đư c bi u th b i d u ngo c vuông [ ]. • -c file Đúng n u file t n t i. • -b file Đúng n u file t n t i. chúng ta đưa ra ví d s d ng if: if [ -x /usr/bin/unicode_start ] . . đư c xây d ng trên cơ s ki m tra thu c tính t p tin. s d ng trong toán t test.8 Shell — m t ngôn ng l p trình 119 đư c tr l i b i toán t if như v y. so sánh các dòng và các so sánh s h c thông thư ng. Bi u th c đư c đưa t i chương trình test như m t tham s c a chương trình.8.. Bi u th c ph c t p hơn đư c t o ra t các thao tác đơn và kép sau (“nh ng viên g ch cơ s ”): • -a file Đúng n u t p tin có tên file t n t i. ch không ph i là m t phép bi n hóa th n thông nào đó c a h v bash (ch là cú pháp c a [ đòi h i ph i có d u đóng ngo c). ngo c vuông. trùng v i giá tr mà chu i l nh th c hi n (list2 ho c list3) đưa ra. và tr l i giá tr 0. then unicode_start else echo "hello world" fi V toán t test (hay [. và là m t t p tin thi t b kh i (block device) đ c bi t. nh ng gì n m trong nó. n u bi u th c là đúng. và 1 trong trư ng h p ngư c l i. 5.]) c n đi sâu hơn. Và cũng c n chú ý r ng ch c a test trong c u trúc if có th s d ng b t kỳ chương trình nào.. Đ k t thúc m c này.. Bi u th c đ ng sau if hay elif thư ng là câu l nh test.2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c Bi u th c đi u ki n. và là m t t p tin thi t b ký t (charater device) đ c bi t. [ else list ] fi ( đây d u ngo c vuông ch có nghĩa là. • -d file Đúng n u file t n t i và là m t thư m c. không nh t thi t ph i có).. D ng đ y đ c a l nh if: if list then list [ elif list then list ] .

• -S file Đúng. Bash • -h file hay -L file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là liên k t m m (liên k t tư ng trưng). • -0 file Đúng. • -r file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n đ c. • -u file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit thay đ i ngư i dùng. n u t p tin có tên file t n t i và thay đ i t l n đư c đ c cu i cùng. • -x file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n th c thi. n u t p tin có tên file và ch s h u c a nó là ngư i dùng mà ID có hi u l c ch đ n. • -G file Đúng.120 • -e file Đúng n u t p tin có tên file t n t i. • -w file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n ghi. • -p file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là tên c a m t ng (kênh FIFO). . • -t fd Đúng n u b mô t c a t p tin (fd) m và ch lên terminal. • -g file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit thay đ i nhóm. xác đ nh b i ID nhóm có hi u l c. • -s file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và kích thư c l n hơn không. • -N file Đúng. • -p file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là tên c a m t ng (kênh FIFO). • -f file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là m t t p tin thông thư ng. • -k file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit sticky. n u t p tin có tên file t n t i và thu c v nhóm. n u t p tin có tên file t n t i và là socket.

không b ng). đ ng trư c chu i string2 (đ i v i ngôn ng hi n th i). n u bi u th c sai. 121 • file1 -ot file2 Đúng. n u đ dài c a chu i string b ng không. • -n string Đúng. theo t đi n. • file1 -ef file2 Đúng. -ne (khác. • -o optname Đúng. • arg1 OP arg2 đây OP là m t trong các phép so sánh s h c: -eq (b ng). • string1 < string2 Đúng. theo t đi n. -lt (nh hơn). đ ng sau chu i string2 (đ i v i ngôn ng hi n th i). • -z string Đúng. -ge (l n hơn ho c b ng). Đúng n u m t trong hai bi u th c đúng. • string1 > string2 Đúng. Chi ti t xin xem trên trang man bash. n u t p tin file1 “già” hơn file1 (trư ng h p ngư c l i c a trư ng h p trên). n u đ dài c a chu i khác không. n u hai chu i không trùng nhau. n u chu i string1.5. • expression1 -o expression2 Phép lôgíc ho c OR. n u t p tin file1 và file2 có cùng m t s thi t b và ch s mô t inode. -le (nh hơn ho c b ng). • string1 == string2 Đúng. -gt (l n hơn). Đúng. VÀ (c ng) và HO C: • !(expression) Phép ph đ nh. Đúng n u c hai bi u th c đ u đúng. n u chu i string1. n u tùy ch n optname c a h v đư c kích ho t. • expression1 -a expression2 Phép c ng lôgic AND. T các bi u th c đi u ki n cơ b n này có th xây d ng các bi u th c ph c t p theo ý mu n nh các phép lôgíc thông thư ng PH Đ NH. n u hai chu i trùng nhau. • string1 !== string2 Đúng.8 Shell — m t ngôn ng l p trình • file1 -nt file2 Đúng. . ch các tham s arg1 và arg2 có th s d ng các s nguyên (âm ho c dương). n u t p tin file1 có th i gian s a đ i mu n hơn file2. Có th thay hai == b ng m t =.

CLOCKDEF="$CLOCKDEF (localtime)". và th c hi n danh sách list các câu l nh đ ng sau m u đã tìm th y. nh n giá tr no ho c false .. Sau đó. và so sánh nó (word) v i m i t trong m u pattern theo th t . b ng 0. ) list .. Giá tr tr l i b i toán t này. done Lúc đ u t m u word hình thành m t danh sách nh ng t tương ng v i m u này. Trong trư ng h p ngư c l i. N u nh p vào m t dòng r ng. và h v ch chu i nh p vào trên đ u vào tiêu chu n. Sau đây là m t script nh (xin hãy gõ không d u n u console c a b n chưa h tr vi c hi n th Ti ng Vi t): . thì bi n name s đư c gán giá tr b ng t đi kèm v i s này.8.sysinit (ki u t ch c kh i đ ng FreeBSD style): case "$UTC" in yes|true) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS -u". Nó có d ng sau: select name [ in word.. thì s đưa vào các tham bi n v trí (xem trên) theo m t cách tương t . 5. T p h p nh ng t này đư c đưa vào kênh thông báo l i tiêu chu n. tương ng v i m t trong các s đã hi n ra. esac Câu l nh case đ u tiên khai tri n t word.d/rc. tr l i giá tr mà câu l nh cu i cùng trong danh sách list đưa ra. đư c ghi l i trong bi n REPLY.4 Toán t select Toán t select cho phép t ch c h i tho i v i ngư i dùng. N u chu i nh p vào có ch a s .. thì s th c hi n c p l nh th nh t.c p th hai. Danh sách l nh list đư c th c hi n v i giá tr bi n name đã ch n. thì bi n name s nh n giá tr b ng không. Ví d s d ng toán t case sau l y t script /etc/rc.122 Bash 5. n u không tìm th y s trùng nhau nào. CLOCKDEF="$CLOCKDEF (utc)". hơn n a m i t đư c đi kèm v i m t s th t . esac N u bi n s (UTC) nh n giá tr yes ho c true. ] . d u nh c PS3 đư c đưa ra.. . N u m u word b b qua (không có trong toán t select).. no|false) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS --localtime".8. thì s và t s đư c hi n ra them m t l n n a. Sau khi tìm th y s trùng nhau đ u tiên thì d ng vi c so sánh l i. Chu i mà ngư i dùng nh p vào.3 Toán t case D ng c a toán t case như sau: case word in [ [(] pattern [ | pattern ] .. . ] do list. N u nh p vào b t kỳ m t giá tr nào khác.

Ví d . k t qu thu đư c tương t script.sh). thì nó gán giá tr ti p theo trong danh sách t đưa s n cho bi n đó trong m i vòng l p. Sau đó bi n name l n lư t đư c gán các giá tr thu đư c t s khai tri n này./select. Nói chung c u trúc có d ng sau: for name in words do list done Quy lu t xây d ng danh sách l nh (list) gi ng trong toán t if.5.sh). và ch y (. thì danh sách l nh list đư c th c hi n m t l n cho m i tham bi n v trí đã đưa ra. do touch fu$a done Có th gõ ba dòng này trên m t dòng l nh.8. D ng t ng quát c a toán t for như sau: for name [ in word. N u b n nh p 4 (nh n c 5. N u không có “in word”. chmod 755 select. thay đ i đ t p tin thành kh thi (ví d .8 Shell — m t ngôn ng l p trình #!/bin/sh echo "B n thích dùng OS nào?" select var in "Linux" "Gnu Hurd" "Free BSD" "MacOSX" "Solaris" "QNX" "Other". và fu3: for a in 1 2 3 . fu2. Script sau t o các t p tin fu1. ] do list . Thay vì tăng ho c gi m giá tr c a m t bi n s nào đó (lên ho c xu ng) m t đơn v sau m i vòng l p. done Đ u tiên cũng x y ra s khai tri n t word theo quy lu t khai tri n bi u th c (xem trên). do break done echo "B n đã ch n $var" 123 Ghi đo n trên vào m t t p tin (ví d .5 Toán t for Toán t for làm vi c có khác m t chút so v i for trong các ngôn ng l p trình thông thư ng.sh). và th c hi n danh sách l nh list trong m i l n như v y. Trên màn hình s hi n ra câu h i sau: B n thích dùng OS nào? 1) Linux 3) Free BSD 2) Gnu Hurd 4) MacOSX #? 5) Solaris 6) QNX 7) Other Hãy nh n m t trong 7 s đưa ra (t <Enter>). thì s th y thông báo sau: B n đã ch n MacOSX 1 đ n 7). select. v i .

124 Bash Trên Linux có chương trình seq..8. t c là list2 th c hi n. và đưa ra chu i t t c các s n m gi a hai s này (c ng thêm c chúng).SEPARATOR -. nhưng vòng l p các câu l nh trong list2 ch th c hi n khi đi u ki n còn đúng. ti p nh n hai s nguyên làm tham s . n u câu l nh cu i cùng trong danh sách list1 tr l i tr ng thái thoát ra khác không. Hàm s làm vi c và đư c s d ng gi ng như các câu l nh thông thư ng c a h v . do cat fu$a done Câu l nh (script) này đưa ra màn hình n i dung c a 10 t p tin (n u có): “fu1”. do ls -l directory >> logfile echo -.7 Các hàm s H v bash cho phép ngư i dùng t o các hàm s cho mình.8. Hàm s có c u trúc như sau: function name () { list } .6 Toán t while và until Toán t while làm vi c tương t như if. C u trúc có d ng như sau: while list1 do list2 done Ví d : while [ -d directory ] .>> logfile sleep 60 done Chương trình (script) trên s theo dõi và ghi l i n i dung c a thư m c có tên directory theo t ng phút n u thư m c còn t n t i. s d ng giá tr ph đ nh c a đi u ki n list1. . Toán t until tương t như toán t while: until list1 do list2 done Đi m khác bi t n m ch . t c là chúng ta có th t t o các câu l nh m i.. và s ng ng khi đi u ki n không th a mãn.. “fu10”. Đ làm đư c đi u này ch c n vi t vòng l p for như sau: for a in $( seq 1 6 ) . 5. Nh câu l nh này có th s d ng for c a bash làm vi c như toán t for trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. 5.

8.8 Tham s Khi hàm s đư c g i đ th c hi n. nhưng s r t có ích trong các hàm s v i m c đích khác. Hàm s tính giai th a fact M t ví d khác: fact() { . Trong khi th c hi n n u g p câu l nh n i trú return (trong ph n thân c a hàm). Các câu l nh này s đư c th c hi n m i khi tên name đư c g i (gi ng như m t l nh thông thư ng). và đưa ra s th t c a tham s nh $# Tham s v trí s 0 không thay đ i. t c là g i hàm s ngay trong ph n thân c a nó.8 Shell — m t ngôn ng l p trình 125 Hơn n a t function không nh t thi t ph i có. Chúng đư c đ t các tên như $n.8. trong đó n là s c a tham s mà chúng ta mu n s d ng. Khi th c hi n xong hàm s . th c hi n công vi c c a l nh seq đã nh c đ n trên: seq() { local I=$1. name xác đ nh tên c a hàm (dùng đ g i hàm). xem trên) trong th i gian th c hi n hàm này. Dư i đây là m t ví d hàm s .9 Bi n n i b (local) N u mu n t o m t tham bi n đ a phương. n m gi a { và }. các tham bi n v trí và tham bi n đ c bi t # s đư c tr l i các giá tr mà chúng có trư c khi ch y hàm. done. 5. C n chú ý r ng hàm có th là đ qui. 5. while [ $2 != $I ]. I=$(( $I + 1 )) }. có th s d ng t khóa local. Hàm s th c hi n trong ph m vi h v hi n th i: không có ti n trình m i nào đư c ch y khi biên d ch hàm s (khác v i vi c ch y script). echo $2 } C n chú ý đ n tùy ch n -n c a echo.5. thì hàm s s b d ng l i và quy n đi u khi n đư c trao cho câu l nh đ ng sau hàm. Cũng có th s d ng t t c các tham s m t lúc nh $*. ch có đi u c n đ ng sau t khóa local: “local name=value”. như v y $1 là tham s đ u tiên. các tham s c a hàm s tr thành các tham bi n v trí (positional parameters. nó (tùy ch n) h y b vi c t o dòng m i. còn ph n thâm c a hàm s t o b i danh sách các câu l nh list. Cú pháp đưa ra bi n đ a phương gi ng h t các tham bi n khác. M c dù tùy ch n này không có nhi u ý nghĩa v i m c đích chúng ta mu n đây. Vi c đánh s b t đ u t 1. do { echo -n "$I ".

và tr l i giá tr . s đư c s d ng đ tìm t p tin có tên filename. thì đư ng d n. thì s tìm nó (t p tin) trong thư m c hi n th i. Tương t hàm s script có th đư c th c hi n như m t câu l nh. đ th c hi n script myscript c n đưa câu l nh “sh myscript”. N u có các tham s (đưa ra arguments. thì trong th i gian th c hi n script chúng s thành các tham bi n v trí. thì tr ng thái thoát b ng 0.10 Câu l nh sh B n luôn luôn có th ch y m t b n sao c a h v bash nh câu l nh bash hay sh. xác đ nh b i câu l nh cu i cùng c a filename. else { echo $(( $1 * $( fact $(( $1 -. Đi u này có nghĩa là. Câu l nh s có d ng: source filename [arguments] Câu l nh này đ c và th c hi n các câu l nh có trong t p tin filename trong môi trư ng hi n th i. c n s d ng câu l nh source. và phép th các câu l nh. mà l nh source tr l i. fi } Bash Đây là hàm s giai th a. 5. không tìm th y t p tin c n.9 Script c a h v và l nh source Script c a h v ch là các t p tin có ch a chu i l nh. m t ví d c a hàm đ qui. Khi này có th b t b n sao này ch y m t script nào đó. Hãy chú ý đ n s khai tri n s h c. N u không có tham s . N u trong thư m c. Đ có th th c hi n script trong b n bash hi n th i. Cú pháp truy c p đ n các tham s cũng như hàm s . Trong các trư ng h p thông thư ng khi ch y script s có m t ti n trình m i đư c ch y. trùng v i giá tr . ho c không tìm th y t p tin filename.” (đ ng nghĩa c a source). T p tin này không nh t thi t ph i kh thi (không nh t thi t ph i có bit x). N u không câu l nh nào đư c th c hi n. N u filename không ch a d u g ch chéo. Trong trư ng h p này script ch đơn gi n là m t tham s c a l nh nói trên.1 )) ) )) }. b n s th y dòng đ u tiên có d ng sau: #!/bin/sh. n u đưa tên c a script như m t tham s cho l nh bash. N u xem n i dung c a m t t p tin script nào đó (nh ng t p tin như v y có r t nhi u trên h th ng). then echo 1. 5. khi chúng ta g i script đ th c hi n . li t kê trong PATH. tr l i b i câu l nh cu i cùng trong script. thì tham bi n v trí không thay đ i.126 if [ $1 = 0 ]. li t kê trong bi n s PATH. Như v y. Giá tr (tr ng thái). hay m t d u ch m “. xem đ nh d ng câu l nh trên).

mà s đ c t p tin và th c hi n các câu l nh tương ng. và đ t trư c nó (câu l nh) ký t #. v. thì /bin/sh s giúp chúng ta “thu x p” m i th . thì hãy nh p vào dòng l nh m t câu l nh b t kỳ. script trên ngôn ng Perl b t đ u b i dòng có d ng !/bin/perl. Các b n s tìm th y thông tin c n thi t trong các cu n hư ng d n khác ho c trên trang man bash. qu n lý ti n trình. còn r t nhi u v n đ quan tr ng c n xem xét nhưng n m ngoài ph m vi c a bài h c. b n s th y r ng h v b qua câu l nh này. T t nhiên. l ch s câu l nh. mô t v thư vi n readline. M t chú ý khác là ký t # dùng đ vi t l i chú thích trong script.v.10 Câu l nh sh 127 như m t l nh thông thư ng. . . Có th thay th dòng này b i liên k t đ n b t kỳ m t chương trình nào. tín hi u. Chúng ta s d ng bài h c ng n g n v bash t i đây. Ví d . ví d . T t c nh ng gì đ ng sau ký t này đ n cu i dòng s đư c coi là chú thích và b bash b qua (t c là h v s không xem dòng này là câu l nh).5. N u b n mu n ki m ch ng l i tác d ng c a ký t này. . ví d “# ls”.

nhưng s thu n ti n hơn khi s d ng chương trình Midnight Commander.1-pre3. Ghi chú: 1.6. cp. N u như b n đ c có kinh nghi m làm vi c v i Norton Commander (nc) trong MS-DOS hay v i FAR trong Windows. vì vi c nh n phím đã b v đ h a chi m l y. đây là trình qu n lý t p tin (File Manager). Trong trư ng h p này. . m t trình qu n lý t p tin m nh. cat.1 Cài đ t chương trình Midnight Commander M c dù đ đi u khi n h th ng t p tin nói chung và đ làm vi c v i các t p tin nói riêng có th s d ng các câu l nh c a h đi u hành.v. rxvt. Đ u tiên chúng ta hãy xem xét cách cài đ t chương trình này . B i vì th m chí nh ng t h p “phím nóng” chính c a chúng cũng trùng nhau. v. . . more v. rm. . Ki n th c đưa ra ch áp d ng đư c hoàn toàn trong trư ng h p chương trình ch y t kênh giao tác (console). cd. mkdir. như pwd. Khi làm vi c v i chương trình qua trình gi l p (emulator) c a terminal trong giao di n đ h a.Chương 6 S d ng Midnight Commander M i th đ u đã đư c vi t ra — các nhà l p trình Nga. . . 2. . Sau khi đ c xong chương này b n đ c s có th s d ng các t h p phím cũng như giao di n c a Midnight Commander đ th c hi n r t nhi u công vi c có liên quan đ n h th ng t p tin t nh bé đ n n ng nh c. vì Midnight Commander s giúp đ r t nhi u trong khi làm vi c v i h đi u hành.v . Ki n th c trong chương này đư c vi t đ s d ng cho phiên b n 4. Trong chương này chúng ta s h c cách s d ng chương trình Midnight Commander. m c dù có th áp d ng cho nh ng phiên b n khác. hay còn g i là giao di n text. mv. Tác gi xin có l i khuyên đ i v i nh ng ai còn xa l v i NC hay FAR (n u như có?): hãy chú ý đ c và th c hành chăm ch . đ có th làm vi c v i Midnight Commander b n đ c ch c n xem nhanh nh ng n i dung phía dư i. thì m t s mô t ho t đ ng c a chương trình s không còn chính xác n a. S không tương ng như v y thư ng g p nh ng ch nói v phím “nóng”. Nói cách khác. 6. rmdir. thì s làm vi c v i mc m t cách d dàng. ví d xterm. Midnight Commander (hay thư ng rút g n thành mc) là chương trình cho phép xem c u trúc cây thư m c và th c hi n nh ng thao tác đi u khi n h th ng t p tin. ls.

Và b i vì chương trình này s làm cho b n đ c “d th ” hơn. c n gõ vào dòng l nh shell câu l nh mc và nh n <Enter>.6. Vì th n u mu n b n có th s d ng giao di n ti ng m đ c a Midnight Commander. Sau khi ch y chương trình.2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander Đ kh i đ ng Midnight Commander. deb.2. tgz . tác gi r t mu n r ng chương trình s đư c cài đ t ngay sau khi cài xong h đi u hành. N u ng d ng không ch y. Có th chuy n đ n trình đơn đ ch n các l nh có trong đó b ng phím <F9> ho c nh phím chu t (n u như sau khi kh i Ngoài ra ngư i d ch cu n sách này cũng đã d ch giao di n c a Midnight Commander ra ti ng Vi t. phía trên hai b ng này là trình đơn (th c đơn). ) c a Midnight Commander s có trên đĩa. và vi c cài đ t t các gói này là không khó khăn gì. trên máy tác gi là /usr/bin/mc.2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander 129 Trong ph n l n các b n phân ph i chương trình Midnight Commander không đư c t đ ng cài đ t cùng v i h th ng. . Nhưng các gói (rpm.1 6. . thì c n tìm xem t p tin chương trình mc n m đâu (có th dùng câu l nh find / -name mc -type f). ví d . b n đ c s th y màn hình màu da tr i làm chúng ta nh đ n màn hình chương trình Norton Commander cho MS-DOS hay chương trình FAR cho Windows như trong hình 6. sau đó gõ vào dòng l nh đư ng d n đ y đ t i t p tin đó.1: Giao di n ti ng Vi t c a Midnight Commander G n như toàn b không gian màn hình khi làm vi c v i Midnight Commander b chi m b i hai “b ng”2 hi n th danh sách t p tin c a hai thư m c. 2 panel 1 . Hình 6.

ngo i tr <F1> và <F9>. Trong ph n đ u c a m i b ng là đư ng d n đ y đ đ n thư m c có n i dung đư c hi n th . Dòng th hai t dư i lên là dòng l nh c a chương trình Midnight Commander (hay chính xác hơn là dòng l nh c a shell hi n th i).130 S d ng Midnight Commander Hình 6. danh sách t p tin c a m t thư m c nào đó và dòng tr ng thái nh (mini-status. Dòng dư i cùng là dãy các nút. m i nút tương ng v i m t phím ch c năng <F1> – <F10>. đây có th nh p và th c hi n b t kỳ câu l nh nào c a h th ng. . M i b ng g m ph n đ u. Th hai. và đ ng th i còn có ba nút – “<”. thì cũng đ ng bu n. b n đ c s nhanh chóng nh đư c công d ng c a 10 phím này. Cũng có th b đi dòng l i khuyên này khi đi u ch nh c u hình c a chương trình. kích thư c t p tin và quy n truy c p). và l i mách nư c s tr thành không c n thi t (và vi c nh n chu t lên các nút không ph i lúc nào cũng thu n ti n).2: V ngoài c a màn hình Midnight Commander đ ng mc b n đ c không nhìn th y dòng trình đơn đâu. Có th coi dòng này là l i mách nư c v cách s d ng nh ng phím ch c năng đã nói. thì v n có th s d ng trình đơn File (T p tin) trong trình đơn chính c a chương trình (ch c n nh r ng. Qua trình đơn File (T p tin) có th th c hi n b t kỳ thao tác nào mà thông thư ng ph i nh các phím ch c năng. Vi c hi n th các nút có th t t đi. phía trên dòng này (nhưng phía dư i các b ng) có th hi n th “nh ng l i khuyên có ích” (hint4s). th m chí n u b n đ c không nh ph i dùng phím nào đ th c hi n công vi c mong mu n. phím đ chuy n vào trình đơn chính là <F9>). Trên dòng tr ng thái nh có hi n th m t vài d li u v t p tin hay thư m c đang đư c thanh chi u sáng ch đ n (ví d . có th không hi n th n u đ t trong c u hình chương trình). vì có hi n th trình đơn hay không đư c xác đ nh b i c u hình chương trình). n u như b n đ c mu n ti t ki m không gian màn hình (cách làm s có sau này khi chúng ta nói v c u hình chương trình). “v” và “>” s d ng đ đi u khi n chương trình b ng chu t (nh ng nút này không làm vi c n u như b n đ c ch y mc trong trình gi t o (emulator) terminal). S ti t ki m có hai lý do. và còn có th ch y tr c ti p các câu l nh tương ng b ng cách nh n chu t vào các nút này. Th nh t.

Liên k t đư c ch n hi n th i s có n n màu xanh đ m . B ng 6. B ng hi n th i có thanh chi u sáng tên thư m c ph n đ u và thanh chi u sáng m t trong nh ng dòng c a b ng đó. Chương trình xem t p tin n i trú. t c là trong văn b n có c nh ng liên k t đ n nh ng ph n khác. có th xem tr giúp vào b t kỳ lúc nào nh phím <F1>. Trong b ng ho t đ ng m t dòng đư c chi u sáng. Vì th vi c di chuy n s d ng m t b các t h p phím (nhưng trong m i chương trình con có các t h p phím ch áp d ng trong n i b mà thôi).2: Di chuy n trong trình xem t p tin Phím Di chuy n th c hi n <B> ho c <Ctrl>+<B> ho c <Ctrl>+<H> Lùi l i m t trang ho c <Backspace> ho c <Delete> <D u cách> Ti n t i m t trang <U> ( <D> ) Lùi l i (ti n t i) n a trang <G> (<Shift>+<G>) Đi t i đ u (cu i) danh sách . H u h t các thao tác đư c th c hi n trong thư m c này.3 Tr giúp 131 Ch m t trong hai b ng là hi n th i (ho t đ ng). Thanh chi u sáng có th di chuy n nh các phím đi u khi n vi c di chuy n. thư m c hi n th i là thư m c đư c hi n th trong b ng ho t đ ng. Đ di chuy n trong c a s xem tr giúp có th s d ng nh ng phím mũi tên ho c chu t. Ngoài nh ng t h p phím di chuy n nói chung trong b ng 6. Tương t . Xin đưa ra m t b ng ng n g n li t kê các t h p phím dùng chung đ đi u khi n vi c di chuy n.6.1. chương trình xem tr giúp còn ch p nh n nh ng t h p phím s d ng trong chương trình con dùng đ xem t p tin: B ng 6. Các thao tác như sao chép (<F5>) hay di chuy n (<F6>) t p tin s d ng thư m c đư c hi n th trong b ng th hai làm thư m c đích đ n (s sao chép hay di chuy n đ n thư m c này). trong shell đã ch y chương trình Midnight Commander. chương trình xem l i mách nư c và chương trình xem thư m c s d ng cùng m t mã chương trình đ đi u khi n vi c di chuy n.3 Tr giúp Khi làm vi c v i chương trình Midnight Commander.1: Các t h p phím di chuy n dùng chung Phím <↑> ho c <Ctrl>+<P> <↓> ho c <Ctrl>+<N> <Page Up> ho c <Alt>+<V> <Page Down> ho c <Ctrl>+<V> <Home> <End> Di chuy n th c hi n Di chuy n tr l i (lên trên) m t dòng Di chuy n v phía trư c (xu ng dư i) m t dòng Quay l i m t trang Ti n v trư c m t trang Quay v dòng đ u Chuy n đ n dòng cu i cùng 6. Nh ng liên k t đó đư c đánh d u b i n n màu xanh nh t . Tr giúp đư c t ch c dư i d ng siêu văn b n.

Đ đánh d u (ch n) t p tin nào đó. thì có th s d ng chu t đ di chuy n. rlogin hay ssh). ho c ch y chương trình có kh năng và đã đư c gán đ đ c t p tin này. Nh n chu t (b t kỳ nút nào) lên các nút ch c năng (các nút F1-F10 dư i cùng) cũng đ ng th i ch y chương trình tương ng v i nút đó. B ng 6. <Esc> B n có th s d ng phím tr ng (space) đ chuy n t i trang tr giúp ti p theo và phím <B> đ quay l i m t trang. Tính năng này đư c th c hi n n u có ch y driver gpm không ph thu c vào nơi ngư i dùng làm vi c là trên kênh giao tác Linux hay ch y Midnight Commander trên xterm (ho c th m chí s d ng k t n i t xa qua telnet. ch c n nh n nút chu t ph i lên tên c a t p tin đó. khi này tên t p tin s có màu khác (theo m c đ nh là màu vàng ).3: Di chuy n khi xem tr giúp Di chuy n th c hi n Đi t i liên k t ti p theo Quay l i liên k t trư c Đi t i liên k t ti p theo ho c kéo lên m t dòng Quay l i liên k t trư c ho c kéo xu ng m t dòng M trang mà liên k t hi n th i ch t i M trang tr giúp v a xem trư c trang hi n th i Tr giúp s d ng c a b n thân tr giúp Chuy n t i ph n ti p theo c a tr giúp Chuy n t i ph n n m trư c c a tr giúp Chuy n t i m c l c c a tr giúp Thoát kh i tr giúp Phím <Tab> <Alt>+<Tab> <↓> <↑> <→> ho c <Enter> <←> ho c <L> <F1> <N> <P> <C> <F10>.4 S d ng chu t Chương trình Midnight Commander có h tr chu t.jpg.jpg trông ra sao. Nh n .3). Đ b đánh d u thì cũng ch c n s d ng nút chu t ph i đó. Nh n chu t trái lên liên k t đ chuy n t i văn b n mà liên k t này ch t i. Ví d chương trình xv đư c gán đ m các t p tin hình n *. N u nh n chu t lên khung trên cùng c a b ng có m t danh sách các t p tin r t dài. thì khi nh n kép chu t trái lên t p tin screenshot.jpg. Chu t ph i s d ng đ quay l i ph n đã xem trư c đó.132 S d ng Midnight Commander Ngoài nh ng t h p phím đã ch ra còn có th s d ng nh ng t h p ch làm vi c khi xem tr giúp (chúng đư c li t kê trong b ng 6.4). Chương trình ghi nh th t di chuy n theo liên k t và cho phép tr l i ph n đã xem trư c đó b ng phím <L>. chương trình xv s cho chúng ta th y t p tin screenshot. Nh n chu t (b t kỳ nút nào) lên trình đơn trên cùng s m ra (nói đúng hơn là m xu ng dư i) trình đơn con c a nó. 6. Nh n kép chu t trái lên tên t p tin đ th c hi n t p tin (n u đây là m t chương trình). thì s th c hi n di chuy n dài 1 c t t p tin v phía đ u danh sách. B ng cách nh n nút chu t trái s có th di chuy n dòng chi u sáng lên b t kỳ t p tin nào trong các b ng. N u như có h tr chu t (xem ph n 6.

. b n c n nh n và gi phím <Shift>. Phương pháp di chuy n này cũng làm vi c khi xem tr giúp và xem danh sách Cây thư m c N u ch y mc v i h tr chu t thì ngư i dùng có th th c hi n các thao tác sao chép và dán văn b n khi gi phím <Shift>.1 D ng danh sách t p tin D ng b ng trên đó hi n th danh sách t p tin và thư m c con có th thay đ i qua các câu l nh c a th c đơn m ra khi ch n B ng trái (Left) và B ng ph i (Right). Có 4 kh năng đ ch n: Đ y đ (Full).5.) c a b ng (trái ho c ph i) tương ng. Tuy nhiên có th hi n th nh ng thông tin khác trên b ng. 6.. M r ng (Long) và Ngư i dùng t xác đ nh (User). N u b n đ c mu n thay đ i d ng hi n th danh sách t p tin. Thu g n (Brief). thì có th s d ng câu l nh D ng danh sách. Hình 6. (Listing mode. đưa con tr đ n nơi c n dán. C n chú ý r ng tính năng này không làm vi c trong các trình gi l p terminal như xterm.5 Đi u khi n các b ng Các b ng c a Midnight Commander thông thư ng hi n th nh ng gì có trong thư m c c a h th ng t p tin (vì th thư ng đư c g i là b ng thư m c). sau đó th phím <Shift> ra.3: H p tho i ch n đ nh d ng hi n th • Đ nh d ng Đ y đ (Full) hi n th tên t p tin. . r i l i nh n và gi phím <Shift> trong khi nh n chu t ph i. do đó trên m i b ng có hai c t và hi n th đư c s t p tin nhi u g p đôi.. Đ làm đư c đi u này. kích thư c c a nó và th i gian s a đ i g n nh t.. 6. Trong ph n này s nói đ n cách thay đ i d ng c a b ng hay cách hi n th thông tin trên b ng.5 Đi u khi n các b ng 133 chu t lên khung n m dư i c a b ng. ch n đo n văn b n c n thi t b ng cách kéo chu t.6. thì tương ng s th c hi n di chuy n dài 1 c t t p tin v phía cu i danh sách. • Đ nh d ng Thu g n (Brief) ch hi n th tên t p tin.

• owner – ch s h u t p tin. Có th s d ng nh ng tên vùng sau: • name – tên t p tin. còn đ i v i thư m c con thì ch đưa ra dòng ch “SUB-DIR” ho c “UP–DIR”. Khi t đưa ra đ nh d ng. • perm – dòng ch ra quy n truy c p đ n t p tin. • mtime – th i gian s a đ i t p tin cu i cùng. • ctime – th i gian t o t p tin. • N u ch n đ nh d ng Ngư i dùng t xác đ nh (User). = (gi u b ng) – cho các sockets. @ (at-sign) – cho liên k t (links). này có th là m t trong • nlink – s liên k t đ n t p tin. Ti p theo c n li t kê tên nh ng vùng hi n th cùng v i chi u r ng c a vùng. V i đ nh d ng này m t b ng chi m h t màn hình. Sau kích thư c b ng có th ch ra là trên b ng ph i có hai c t b ng cách thêm s 2 vào dòng đ nh d ng. ! (d u ch m than) – cho các liên k t tư ng trưng đã h ng (stalled) (liên k t ch đ n t p tin không còn n a).134 S d ng Midnight Commander • Đ nh d ng M r ng (Long) hi n th t p tin như khi th c hi n câu l nh ls -l. ng) – cho các t p tin d ng FIFO. + (d u c ng) – cho các thi t b trao đ i theo block. ∼ (d u sóng) – cho các liên k t tư ng trưng đ n thư m c. • ngid – ch s xác đ nh c a nhóm (GID). Ký t nh ng giá tr mà câu l nh ls -F đưa ra: * (asterisk) – cho t p tin chương trình. thì đ u tiên c n ch ra kích thư c c a b ng: “half” (m t n a màn hình) ho c “full” (toàn màn hình). • atime – th i gian truy c p đ n t p tin l n cu i. • nuid – ch s xác đ nh c a ngư i dùng (UID). . • size – kích thư c t p tin.(g ch ngang) – cho các thi t b trao đ i theo byte. khi đó ch đưa ra kích thư c t p tin. • mode – quy n truy c p d ng s 8bit. • type – hi n th d ng t p tin (m t ký t ). / (slash) – cho thư m c. • bsize – kích thư c d ng khác. . | (pipe. thì ngư i dùng c n đưa ra d ng hi n th t ch n c a mình.

name. và n u màn hình cho phép thì vùng s đư c m r ng.|.6. N u sau s v tr có đ t d u ‘+’. size. name Dư i đây là ví d d ng hi n th do ngư i dùng đưa ra: half name. space.|. .|.) trong trình đơn tương ng c a m i b ng.size:7. hay s p x p có tính đ n ki u ch thư ng ch hoa hay không (tùy ch n Tính đ n ki u ch (case sensitive)).4) ngoài vi c cho phép ch n cách s p x p còn cho phép ch n s p x p theo th t ngư c l i (đánh d u tuỳ ch n Ngư c l i (Reverse)). 135 Đ ng th i còn có th s d ng nh ng tên vùng sau đ t ch c vi c hi n th thông tin ra màn hình: • space – chèn kho ng tr ng.type. ho c kho ng tr ng – n u ngư c l i. group. c n thêm d u hai ch m ‘:’. đ nh d ng Đ y đ (Full) th c ch t đư c xác đ nh b i dòng: half type.mode:3 Hi n th danh sách t p tin trên m i b ng còn có th s p x p theo m t trong 8 cách: • Theo tên • Theo ph n m r ng • Theo kích thư c t p tin • Theo th i gian s a đ i • Theo th i gian truy c p l n cu i • Theo ch m c inode • Không s p x p.5 Đi u khi n các b ng • group – nhóm s h u t p tin.. Ví d . space. space. space. nlink.size. Khi đó s hi n ra m t h p tho i (hình 6. space. • | – chèn đư ng th ng đ ng. sau đó ch ra s v trí (ký t ) c n gi cho vùng này. Có th ch n cách s p x p b ng cách ch n câu l nh Th t s p x p (Sort order.|. Đ có th xác đ nh chính xác chi u r ng c a m t vùng. owner. space. mtime. thì s đó s đư c hi u là chi u r ng nh nh t c a vùng. • inode – ch m c inode c a t p tin..mtime còn đ nh d ng M r ng (Long) thì xác đ nh b i: full perm. • mark – chèn d u sao * (asterisk) n u t p tin đư c ch n.

gz” đ ch hi n th nh ng t p tin nén tar.. Ngư i dùng cũng có th ch n ch hi n th trên b ng nh ng t p tin tương ng v i m t m u nào đó.4: H p tho i s p x p Theo m c đ nh các thư m c con đư c hi n th đ u danh sách. còn có th đưa b t kỳ b ng nào vào m t trong nh ng ch đ sau: • Ch đ Thông tin (Info)..136 S d ng Midnight Commander Hình 6.) trong th c đơn c a m i b ng cho phép đưa ra nh ng m u mà tên t p tin s hi n th tương ng v i nó (ví d dùng m u “*.) th c đơn C u hình (Option)..2 Nh ng ch đ hi n th khác Ngoài vi c đưa ra đ nh d ng hi n th danh sách t p tin trên b ng. • Ch đ Cây thư m c (Tree).6). v h th ng t p tin hi n th i (d ng. Đi u này có ích khi nh ng ti n trình khác t o hay xóa các t p tin. Tên c a thư m c con và đư ng d n đ n thư m c con luôn luôn đư c hi n th không ph thu c vào m u đưa ra. như câu l nh sau hi n th cây thư m c m t c a s riêng... Ch đ này tương t như khi ngư i dùng ch n câu l nh Cây thư m c (Directory Tree) t th c đơn Câu l nh (Command)..tar. Câu l nh L c t p tin. Trong ch đ này b ng s hi n th n i dung c a t p tin đư c chi u sáng (đư c ch n) trên b ng bên c nh. . 6. (Filter.. (Configuration.gz). kích thư c ch tr ng và t ng s ch m c inode còn tr ng).5. Trong ch đ này (hình 6. • Ch đ Xem nhanh (Quick View). nhưng cũng có th thay đ i n u đánh d u tùy ch n Tr n l n t t c t p tin (“Mix all files”) c a câu l nh C u hình..5) trên b ng đưa ra thông tin v t p tin đư c chi u sáng (đư c ch n) trên b ng bên c nh. Câu l nh Quét l i (phím nóng <Ctrl>+<R>) c p nh t l i danh sách t p tin hi n th trên b ng.7 là khi dùng ch đ này đ xem nhanh n i dung t p tin HISTORY c a gói chương trình mediawiki. Trong th c đơn c a m i b ng còn có câu l nh Quét l i (Rescan) (tương đương v i câu l nh C p nh t (Refresh) trong các chương trình khác). Trong ch đ này trên m t b ng hi n th cây thư m c d ng đ ho (hình 6. Ví d trên hình 6.

.5. • Ch đ K t n i FTP. nh ng phím li t kê trong b ng 6. Hai ch đ này ch khác ch s d ng đ hi n th danh sách thư m c n m trên máy xa.1 và b ng 6.. S d ng đ di chuy n dòng chi u sáng tương ng lên t p tin trên đ u.. • <Alt>+<G> ho c <Alt>+<R> ho c <Alt>+<J>.6.) và K t n i Shell. nhưng s thu n ti n hơn n u s d ng các t h p phím đi u khi n. • <Alt>+<T>. (FTP link. (Shell link. vì th n u dùng phím <Tab> đ chuy n sang b ng xem nhanh. 6.3 Các t h p phím đi u khi n b ng Đ đi u khi n ch đ làm vi c c a b ng có th s d ng các câu l nh c a trình đơn đã nói t i trên.. ví d .2.). Chuy n đ i vòng quanh gi a các đ nh d ng hi n th danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. Nh t h p phím này có th chuy n đ i nhanh ..5 Đi u khi n các b ng 137 Hình 6. • <Tab> ho c <Ctrl>+<i>..5: Ch đ thông tin Đ ra b ng xem nhanh n i dung t p tin s d ng chương trình xem t p tin có s n trong mc. N u ngư i dùng mu n bi t thêm v cách s d ng nh ng ch đ này... thì ngư i dùng có th s d ng m i câu l nh đi u khi n vi c xem. xin hãy xem tr giúp c a mc. n m gi a ho c dư i cùng trong s nh ng t p tin đang hi n th (đang th y) trên b ng. Còn l i m i th k c đ nh d ng hi n th thông tin đ u tương t như nh ng gì s d ng cho các thư m c n i b . Dòng chi u sáng s chuy n t b ng đang là hi n th i sang b ng khác và như v y b ng sau s tr thành hiên th i. Thay đ i b ng hi n th i (ho t đ ng).

Ch khi mc đư c ch y dư i kênh giao tác (console) c a Linux: th c hi n tương ng vi c chuy n (chdir) t i thư m c m (. Chuy n t i thư m c ngay sau trong s nh ng thư m c đã xem. • <Alt>+<O>.138 S d ng Midnight Commander Hình 6. • <End> ho c <Alt>+<‘>’>. thì b ng th hai s chuy n vào ch đ hi n th các t p tin c a thư m c đư c chi u sáng. Hi n th danh sách thư m c thư ng dùng và chuy n t i thư m c l a ch n.6: Ch đ cây thư m c chóng t ch đ hi n th M r ng (long) sang Thu g n hay ch đ do ngư i dùng xác đ nh. <Ctrl>+<PageDown>. còn trên b ng còn l i hi n th danh sách t p tin. Chuy n dòng chi u sáng t i v trí cu i cùng c a danh sách t p tin. • <Alt>+<Y>. • <Ctrl>+<\>. N u trong b ng hi n th i dòng chi u sáng là tên t p tin. Tương đương v i vi c nh n chu t lên ký t >. • <Ctrl>+<PageUp>. Tương đương v i vi c nh n chu t lên ký t < góc trên c a b ng. .. N u trong b ng hi n th i tên thư m c đư c chi u sáng.) ho c t i thư m c đang đư c chi u sáng. • <Home> ho c <Alt>+<‘<’>. • <Alt>+<U>. Chuy n dòng chi u sáng t i v trí đ u tiên c a danh sách t p tin. Chuy n t i thư m c ngay trư c trong s nh ng thư m c đã xem. thì trên b ng th hai s hi n th n i dung c a thư m c m c a t p tin đó.

7: Ch đ xem nhanh 6.6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin T trư c đ n gi chúng ta m i xem xét đ n v ngoài c a màn hình Midnight Commander và cách thay đ i v ngoài này.4 hay l nh trong trình đơn.6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin 139 Hình 6. Đ b ch n t p tin thì cũng s d ng t h p phím như khi ch n. R t nhi u thao tác thư ng dùng trong Midnight Commander đư c th c hi n qua các phím ch c năng <F1> — <F10>. Khi ch y câu l nh Midnight Commander s đưa ra h p tho i dùng đ nh p bi u th c chính quy xác đ nh tên c a nhóm t p tin mu n đánh d u.4 t ng h p nh ng thao tác này. hãy dùng phím <Insert> ho c t h p phím <Ctrl>+<T>. thì c n đánh d u nhóm t p tin này. N u mu n th c hi n m t thao tác nào đó lên nhi u t p tin m t lúc.6. phím nóng cho câu l nh này là phím d u c ng <+>. Đ ch n m t t p tin thì ch c n đ t dòng chi u sáng trong b ng hi n th i lên nó (t t nhiên đ u tiên c n chuy n t i thư m c tương ng). Bây gi đã đ n lúc c n bi t cách làm vi c v i t p tin nh chương trình có ích này. Trư c khi th c hi n m t thao tác nào đó ch ra trong b ng 6. thì c n vi t bi u th c chính quy theo . Nh ng thao tác (l nh) li t kê trên không ch có th th c hi n b ng cách nh n phím ch c năng tương ng mà còn b ng cách nh n chu t lên các nút tương ng cùng c a màn hình hay b ng các l nh tương ng c a trình đơn T p tin (File). Khi này tên c a t p tin s có màu khác. Câu l nh này đư c dùng đ đánh d u nhóm t p tin theo m u tương ng đưa ra. Xin đưa ra m t b ng 6. c n ch n nh ng t p tin hay nhóm t p tin đ th c hi n thao tác đó lên. Còn có th ch n nhóm t p tin còn có th dùng câu l nh Ch n nhóm c a trình đơn T p tin (File). N u có b t tùy ch n M u d ng shell (xem trang 155. Đ đánh d u t p tin đ t dư i dòng chi u sáng.

thì nh ng ký t nh p vào s không hi n th trên dòng tr ng thái mini. Trong ch đ này nh ng ký t nh p vào s không hi n th dòng l nh mà hi n th dòng tìm ki m. N u bi u th c b t đ u ho c k t thúc b ng d u g ch chéo (/). Trong nh ng trư ng h p đó các t h p phím <Ctrl>+<S> và <Alt>+<S> s có ích.4: Các phím ch c năng Phím F# Hành đ ng th c hi n <F1> G i tr giúp tùy thu c vào tình hu ng <F2> G i th c đơn do ngư i dùng t o ra <F3> Xem t p tin đ t dư i dòng chi u sáng c a b ng hi n th i <F4> G i trình so n th o trong đ s a t p tin đ t dư i dòng chi u sáng c a b ng hi n th i <F5> Sao chép t p tin hay nhóm t p tin đã đư c đánh d u t thư m c c a b ng hi n th i sang thư m c c a b ng còn l i. thì s đánh d u t p tin đư c th c hi n theo quy lu t c a các bi u th c chính quy thông thư ng (hãy xem hư ng d n man ed). Còn n u t t tùy ch n này.140 S d ng Midnight Commander B ng 6. <F7> T o thư m c con trong thư m c hi n th trên b ng hi n th i <F8> Xóa t p tin (thư m c con) hay nhóm các t p tin đã đánh d u <F9> G i trình đơn chính (hi n th phía trên các b ng) <F10> Thoát kh i chương trình các quy lu t như trong shell (xem chương 5. C n chú ý là n u trong thư m c hi n th i không có t p tin v i tên tương ng. N u ch đ Hi n tr ng thái mini (Show mini-status) đư c b t. Thao tác “B ch n” (phím t t là phím d u tr <–> ho c g ch chéo ngư c — <\>) là thao tác ngư c l i đ i v i thao tác ch n nhóm t p tin và s d ng cùng các quy lu t vi t m u như khi ch n. Cũng gi ng như khi sao chép. Thao tác này dùng đ b đánh d u kh i nhóm t p tin đã ch n. t c là b n s . đ ng th i ch n nh ng t p tin còn l i c a thư m c hi n th i. N u thư m c hi n th i có nhi u t p tin (do đó không th y h t trên b ng). có th thay đ i tên c a t p tin hay thư m c di chuy n đ n. Còn thao tác “Ch n ngư c l i” (phím <*>) dùng đ b ch n nh ng t p tin đang ch n. thì s tìm ki m t p tin tương ng ti p theo. N u nh n <Ctrl>+<S> thêm m t l n n a. Đ ng th i trong h p tho i hi n ra còn có th ch ra tên c a thư m c mu n sao chép các t p tin đ n (đ khi c n có th sao chép đ n thư m c khác v i thư m c hi n ra trên b ng th hai). thì dòng tìm ki m này s hi n th trên ch c a dòng tr ng thái mini. thì s đánh d u các thư m c ch không ph i t p tin. thì trư c khi đánh d u t p tin c n tìm đ n t p tin đó. Khi sao chép m t t p tin thì còn có th đ i tên c a t p tin này3 . <F6> Di chuy n t p tin hay nhóm t p tin đã đư c đánh d u t thư m c c a b ng hi n th i sang thư m c c a b ng còn l i. Sau khi nh n m t trong nh ng t h p phím này thì mc s ch y ch đ tìm ki m tên t p tin trong thư m c hi n th i theo nh ng ký t đ u tiên c a tên. Có th dùng các phím <Backspace> ho c <Del> đ s a l i. dòng chi u sáng s di chuy n t i t p tin ti p theo có tên b t đ u b ng nh ng ký t đã nh p vào. Khi này trong quá trình nh p ký t .

sao chép. So v i dòng l nh thì các thao tác xem và so n th o t p tin trong Midnight Commander thu n ti n hơn. ví d . di chuy n hay xóa.7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên 141 không th tìm th y t p tin mu n tìm. thì trên dòng này s hi n lên tên c a t p tin mà liên k t ch đ n. B t kỳ câu l nh nào trong s này cũng có th th c hi n qua trình đơn T p tin (File). T t nhiên là nh ng thao tác thư ng dùng đư c g n v i các phím ch c năng. Sau khi ch n và đánh d u t p tin đ làm vi c ch c n nh n m t trong các phím ch c năng đ th c hi n thao tác c n thi t v i t p tin. Như đã nói t trư c. Đ th c . c n thi t cho ngư i dùng trong nh ng thao tác cơ b n v i t p tin c a thư m c hi n th i. do trong Midnight Commander có tích h p s n các chương trình cho nh ng vi c này. T o liên k t c ng đ n t p tin hi n th i. Ngoài các câu l nh g n v i các phím ch c năng.7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên Khi th c hi n các thao tác sao chép và di chuy n (hay đ i tên) t p tin ngư i dùng có kh năng thay đ i tên c a các t p tin đang sao chép hay di chuy n. K t qu th c hi n l nh s hi n ra trên màn hình trong xem có s n c a Midnight Commander. Cho phép thay đ i quy n truy c p đ n (các) t p tin đư c ch n. Chương trình Midnight Commander cho bi t liên k t m m b ng ký hi u “@” đ ng trư c tên c a liên k t đó (tr liên k t đ n thư m c con đư c đánh d u b i d u sóng “∼”). • Xem k t qu l nh (<Alt>+<!>).<L>). • chown nâng cao. trình đơn T p tin còn ch a các câu l nh sau (trong ngo c là các phím t t tương ng).6. Như b n đã th y. N u trên màn hình có đưa ra dòng tr ng thái mini (dùng tùy ch n Hi n tr ng thái mini). không nh t thi t ph i s d ng các phím ch c năng đ g i các câu l nh tương ng v i chúng.<C>). • Liên k t m m (<Ctrl>+<X>. • cd nhanh (<Alt>+<C>). Nhưng trong ph n này chúng ta s không xem đ n trình so n th o có s n. • chmod (<Ctrl>+<X>. trình đơn T p tin (File) có ch a nh ng câu l nh thư ng dùng nh t. Khi ch y câu l nh này trên màn hình s hi n ra dòng cho phép nh p b t kỳ câu l nh nào cùng v i tham s c a nó (theo m c đ nh tham s s là t p tin đang đư c chi u sáng). • Liên k t c ng (<Ctrl>+<X>. chúng ta s xem xét l i các câu l nh này đ hi u rõ hơn v chúng. • chown (<Ctrl>+<X>. Do đó. Thay đ i ch s h u b ng câu l nh chown. T o liên k t m m đ n t p tin hi n th i. mà đ dành đ n chương nói v làm vi c v i các t p tin văn b n.<S>). Hãy s d ng câu l nh này n u bi t đư ng d n đ y đ đ n thư m c b n c n (và mu n chuy n thành thư m c hi n th i). 6.<O>). Cho phép thay đ i quy n truy c p và s h u t p tin. Đ u tiên là câu l nh sao chép và đ i tên.

ho c có th thi t l p qua câu l nh c a trình đơn C u hình | C u hình. Chúng ta s xem xét m t ví d đ hi u hơn tình hu ng này. N u tùy ch n không đư c dùng thì các thu c tính s đư c đ t theo giá tr umask hi n th i.8). N u tùy ch n này đư c dùng thì s t o ra trong thư m c đích đ n m t thư m c con có cùng tên và các t p tin (thư m c) s đư c sao chép vào thư m c m i này. Tùy ch n Vào thư m c con. và n u ngư i dùng là root thì còn c thu c tính UID và GID. B n mu n sao chép n i dung c a thư m c one vào thư m c /two/one đã có t trư c. Tùy ch n Đi theo liên k t (Follow links) xác đ nh xem khi sao chép liên k t c ng hay m m vào thư m c đích đ n (ho c các thư m c con c a thư m c này) s t o các liên k t đó. Thông thư ng (khi tùy ch n b t t) mc s ch sao chép t t c các t p tin t one vào /two/one. g i là m u đích). N u có các t p tin đã đư c đánh d u. Theo m c đ nh tùy ch n này t t và t p tin (thư m c) ngu n s đư c sao chép vào thư m c đích đ n.. các đánh d u th i gian (truy c p và s a đ i). thì s ch sao chép (di chuy n) nh ng t p tin đư c đánh d u và tương ng v i m u g c. thì t t c các t p tin s đư c sao chép vào /two/one/one. Còn m t vài tuỳ ch n có nh hư ng đ n th c hi n thao tác sao chép và di chuy n t p tin mà có th thi t l p cùng ngay c a s đ đưa ra các m u tên t p tin. N u tùy ch n b t. . Thông thư ng m u tên th hai đó là m t vài ký t thay th (wildcards) cu i dùng xác đ nh ch đ n c a các t p tin t o ra.. n u có (Dive into subdirs) xác đ nh thao tác s làm n u trong thư m c đích đ n đã có thư m c có cùng tên v i tên t p tin (ho c thư m c) đang sao chép (ngu n).142 S d ng Midnight Commander hi n vi c này ngư i dùng c n đưa ra m u cho tên c a các t p tin g c (g i là m u g c) và m u cho tên c a các t p tin s đư c t o (t p tin đích đ n.8: H p tho i đ i tên t p tin T t c các t p tin tho mãn m u g c s đư c đ i tên (sao chép ho c di chuy n v i tên m i) tương ng v i m u đích. Tùy ch n Ghi nh thu c tính (Preserve attributes) xác đ nh xem khi sao chép ho c di chuy n có gi l i hay không các thu c tính c a t p tin ban đ u. hay sao chép t p tin (và thư m c con) mà nh ng liên k t này ch đ n. Hình 6. bao g m: quy n truy c p.. Vi c đưa ra m u đư c th c hi n trên dòng nh p vào hi n th trong c a s m ra khi ch y m t trong các l nh sao chép hay di chuy n (hình 6.

di chuy n hay xóa t p tin. Chúng ta xem xét m t vài ví d đ hi u rõ hơn. N u s d ng ‘\u’ ho c ‘\l’ trong m u đích. Cách này m m d o hơn. Khì tùy ch n này b t. còn m u đích s là “\2.tar.file”. . L y ví d b n c n đ i ch tên và ph n m r ng t p tin. và tên c a t p tin đang sao chép là “foo. ký t thay th ‘\1’ tương ng nhóm ký t thay th đ u tiên trong m u ngu n.tgz”.v. Trong m u đích ch cho phép s d ng ‘*’ và ‘\<ch s >’.gz”. b n c n s d ng các d u ngo c ‘\(.*’.tar.8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin 143 nh hư ng đ n quá trình sao chép và di chuy n t p tin còn có tùy ch n M u d ng shell trong trình đơn C u hình / C u hình. M u ngu n – ‘ˆ\(. Đ ch ra nhóm các ký t trong m u ngu n s tương ng v i các ký t thay th trong m u đích. Ví d . N u m u ngu n là “*.tar. Ví d 2. Ký t ‘\’ trong các m u dùng đ hu b tác d ng c a các ký t đ c bi t. Tương t .*\)$’.*\)\. thì k t qu s là “/two/foo.tgz” và đang sao chép t p tin “foo..*\)\. . ‘\ \’ có nghĩa là dùng ký t g ch chéo thông thư ng và ‘\*’ có nghĩa là s d ng m t ký t d u sao thông thư ng (asterisk). nhưng c n c n th n hơn và nhi u công s c khi nh p vào. . còn l i là ch thư ng. . Chúng s đư c dùng tương t như trong shell. S d ng ‘\u’ và ‘\l’ cung c p các kh năng r ng hơn so v i ‘\U’ và ‘\L’.*\)$’ (tùy ch n M u d ng shell t t).\1”. \)’. Thanh th nh t (file bar) cho bi t đã th c hi n (ví d sao chép) đư c bao nhiêu ph n c a t p tin hi n th i..\1”.gz”. .gz$”. còn m u đích có ‘\L\u*’. Ví d trong m u ngu n có ‘*’ (tùy ch n M u d ng shell b t) ho c ‘ˆ\(. . tên t p tin s đư c chuy n đ i sao cho các ch cái đ u tiên s là ch hoa. còn m u đích – “/two/*. đ “file.6. Đ hi n th quá trình làm vi c. 6. sao chép đư c th c hi n vào “/two/*. L y ví d b n c n đ i ch tên và ph n m r ng t p tin. thì mc s không th c hi n vi c nhóm t đ ng.tgz” và n m trong thư m c “/two”.. N u m u ngu n có d ng “ˆ\(.tar\. Thanh th hai (count bar) cho bi t đ n th i đi m hi n th i đã th c hi n đư c bao nhiêu ph n.\(. Ví d 3. Ví d 1. ký t ‘*’ th hai tương ng v i nhóm th hai v.gz”. N u s d ng trong m u đích ‘\U’ ho c ‘\L’. còn m u đích s là “\2. thì ngư i dùng có th s d ng các ký t thay th (wildcards) ‘*’ và ‘?’ trong m u ngu n.v. Khi th c hi n các thao tác sao chép và di chuy n ngư i dùng còn có th chuy n ki u ch hoa/thư ng trong tên t p tin.tgz”. Ký t ‘*’ đ u tiên trong m u đích tương ng v i nhóm ký t thay th đ u tiên trong m u ngu n. thì s chuy n đ i t t c các ký t phía sau đ n l n g p ‘\U’ ho c ‘\L’ ti p theo ho c đ n cu i tên t p tin. trên màn hình hi n ra t m t đ n ba thanh bi u đ (progress bars).c” tr thành “c. trong đó cho bi t trên (nh ng) t p tin nào s th c hi n thao tác và quá trình th c hi n di n ra như th nào. Ví d 4.c” tr thành “c.file”. ký t ‘\2’ – nhóm th hai v. M u ngu n s c n có d ng ‘*. Midnight Commander hi n th trên màn hình h p tho i. thì t p tin thu đư c s có tên “foo.8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin Khi ngư i dùng th c hi n các thao tác sao chép. tính theo . Ký t ‘\0’ tương ng v i toàn b tên c a t p tin ngu n. đ “file. Chúng ta l i xem xét ti p hai ví d . Khi tùy ch n M u d ng shell (“Use shell patterns”) b t. thì ký t ti p theo c a tên s đư c chuy n tương ng thành ch hoa ho c ch thư ng.

ph n dư i c a h p tho i này có hai nút.). t t c nh ng t p tin còn l i s b b qua. Hình 6. không ghi chèn (nút Không) • Ghi thêm n i dung c a t p tin đang sao chép vào cu i t p tin đã có (nút Thêm vào cu i) . Thanh th ba (bytes bar) cho bi t ph n trăm dung lư ng tính theo byte đã làm xong.. C a s h i l i xu t hi n khi ngư i dùng đang th c hi n thao tác d n đ n vi c ghi chèn lên t p tin đã có. N u t t đi tuỳ ch n Thao tác v i thông tin dài dòng (xem C u hình / C u hình. ho c D ng đ không th c hi n hoàn toàn thao tác đưa ra. 2. thì hai thanh bi u đ cu i s không đư c hi n th .9.144 S d ng Midnight Commander t ng cái. b ng trình l nh terminal khác). C a s l i đưa ra thông tin v l i và đ ngh ba cách gi i quy t. Câu h i th nh t “Ghi đè lên t p tin này” có ba cách tr l i: • Đ ng ý (nút Có) • T ch i.. Phương án th ba là Th l i. Ch n phương án này n u ngư i dùng đã s a đư c l i (ví d . Trong c a s h i l i s hi n ra th i gian t o ra và kích thư c c a t p tin ngu n (đang đư c sao chép hay di chuy n) và c a t p tin đích (s b hu b n u ghi chèn). t c là trong thư m c sao chép hay di chuy n đ n đã có t p tin cùng tên.9: C a s h i l i Dư i đây đưa ra hai câu h i l i 6. Thông thư ng ngư i dùng ch n B qua đ không th c hi n thao tác v i t p tin đang có v n đ . Nh n nút B qua s d n đ n vi c b qua thao tác v i t p tin này và ti p t c thao tác t p tin sau n u có. Trong quá trình th c hi n các thao tác v i t p tin ngư i dùng có th nhìn th y 3 d ng c a s n a. c a nh ng t p tin đã đánh d u. Nh n nút D ng s k t thúc thao tác. 1.

• Không – không ghi chèn các t p tin (n u không có t p tin đích. không h i l i. • N u kích thư c khác nhau – ch ghi chèn n u kích thư c các t p tin khác nhau. không xóa nh ng thư m c không r ng trong s đã ch n. thì s th c hi n sao chép). Hình 6. Cách gi i quy t đư c dùng s làm vi c v i t t c các t p tin đã ch n. ngư i dùng c n gõ vào dòng l nh tên c a chương . đo đó c a s h i l i s không hi n ra m i l n có t p tin trùng tên: • T t c – ghi chèn t t c các t p tin đã ch n. Không đ không xóa thư m c này. L a ch n nút mu n nh n b ng các phím mũi tên ho c phím <Tab>. đ có th ch y m t câu l nh nào đó c a h đi u hành.6.9 Dòng l nh c a h v Như đã nói khi mô t v ngoài c a màn hình Midnight Commander. D ng có nghĩa là không th c hi n thao tác xóa n a. ph n dư i c a màn hình luôn luôn có dòng l nh c a h v . Trong th i gian làm vi c v i Midnight Commander. ch n T t c n u b n đã đánh d u nhi u thư m c và tin tư ng là mình đúng.10) xu t hi n khi ngư i dùng đang th c hi n thao tác xóa m t thư m c không r ng. s v n đư c đánh d u như cũ. thì sau khi th c hi n s b đánh d u kh i nh ng t p tin đã thao tác thành công. C a s yêu c u xóa toàn b ( 6. Nh n nút Có đ xóa thư m c cùng v i t t c các t p tin c a nó. 3.10: C a s yêu c u N u đã đánh d u nhóm các t p tin đ thao tác. Nh ng t p tin b b qua. 6. Không đ b qua. Ch ch n Có ho c T t c khi b n th c s tin tư ng là mình mu n xóa thư m c cùng v i toàn b các thư m c con c a nó.9 Dòng l nh c a h v 145 Còn đ tr l i cho câu h i th hai “Ghi đè lên m i t p tin đích?” chúng ta có 4 cách. Ngư i dùng cũng có th d ng th c hi n thao tác n u nh n nút D ng cu i c a s h i l i. • C p nh t – ch ghi chèn (đ ng đ n) nh ng t p tin đư c t o ra trư c t p tin ngu n. t c là không thao tác.

v. do môi trư ng làm vi c đã dùng nó cho thao tác khác (trong trư ng h p KDE thì đó là chuy n gi a các c a s ). • <Ctrl>+<Q>. tên câu l nh. Thông thư ng vi c nh p các câu l nh đòi h i ph i gõ r t nhi u các ký t . N u ngư i dùng nh n phím <Enter> khi dòng chi u sáng n m trên tên t p tin không ph i là chương trình.<P>. t c là tên c a thư m c đang đư c hi n th trên b ng hi n th i.ext có m t ph n nh ch ra thao tác làm vi c v i nh ng t p tin có ph n m r ng như t p tin đã ch n.ext. danh sách câu l nh. Đ giúp nh p câu l nh d dàng hơn trong Midnight Commander có m t vài t h p phím cho phép gi m s l n gõ bàn phím trong th i gian nh p và s a đ i câu l nh trên dòng l nh. Sao chép vào dòng l nh tên c a các t p tin đã đư c đánh d u trong b ng hi n th i. Cũng như <Alt>+<Enter>. nhưng đó đã là m t câu chuy n khác. • <Alt>+<Tab>. • <Ctrl>+<X>. sau đó gõ phím <Enter>. <T>. • <Alt>+<P>. • <Ctrl>+<Enter>. ho c tên c a t p tin đang đư c chi u sáng n u không có t p tin nào đư c đánh d u. Sao chép vào dòng l nh tên c a các t p tin đư c đánh d u trong b ng không ph i hi n th i. ví d trong môi trư ng KDE thì r t có th s không dùng đư c t h p phím này. Sao chép tên c a t p tin hay thư m c đang đư c chi u sáng vào dòng l nh. thì s th c hi n nh ng câu l nh đ t trong ph n nh này. 4 autocompletion . t c là Midnight Commander s đoán nh ng ký t mà ngư i dùng còn chưa nh p vào d a trên danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. Sao chép vào dòng l nh tên c a thư m c hi n th i. • <Ctrl>+<X>. Trư c khi ch y các l nh có th c hi n nh ng s thay th macro đơn gi n. N u trong t p tin mc. Tuy nhiên n u b n làm vi c trong giao di n đ ho . trong s đó có đư ng d n đ y đ c ng v i tên c a t p tin c n làm vi c. <Ctrl>+<T>. Quay ngư c l i m t câu l nh theo danh sách nh ng l nh đã ch y (l ch s l nh). Chèn nh ng ký t đư c chương trình Midnight Commander biên d ch theo m t cách nào đó (ví d ký t ‘+’). Sao chép vào dòng l nh tên c a thư m c đang hi n th trên b ng không ph i hi n th i. • <Ctrl>+<X>. thì Midnight Commander s so sánh ph n m r ng c a t p tin này v i ph n m r ng có trong “t p tin các ph n m r ng” ~/mc.v.146 S d ng Midnight Commander trình tương ng ho c ch n chương trình đó trong b ng hi n th i (đưa dòng chi u sáng lên tên t p tin chương trình). . Th c hi n thao tác t đ ng đi n thêm4 tên t p tin. . T t nhiên b n có th thay đ i c u hình c a môi trư ng làm vi c. đ c bi t trong trư ng h p ph i ch ra các tham s c a câu l nh. tên ngư i dùng hay tên máy (tùy theo nh ng gì ngư i dùng đã gõ và ph n nào c a câu l nh đang đư c nh p vào). • <Alt>+<Enter>. <Ctrl>+<P>. • <Ctrl>+<X>.

10 Trình đơn Câu l nh • <Alt>+<N>.. còn phím <→> dùng đ chuy n t i các thư m c con c a thư m c hi n th i. Khi ch y câu l nh Cây thư m c c a trình đơn này thì s hi n ra c a s cho th y c u trúc thư m c c a h th ng t p tin.. thì ngư i dùng có th s d ng nh ng t h p phím đi u khi n li t kê trong b ng 6. N u thư m c ngư i dùng mu n xem không đư c hi n th thì hãy chuy n t i thư m c m c a nó r i nh n <Ctrl>+<R> ho c <F2>. n u đó là dòng l nh thì hi n th l ch s l nh. Có hai ch đ hi n th cây thư m c. Ví d dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP mà b n mu n k t n i t i như trong hình 6. Dòng nh p vào không ch là dòng l nh c a h v shell mà còn là nh ng dòng nh p vào c a các h p tho i c a các chương trình con khác nhau. đ ng th i th c hi n nh ng câu l nh thay đ i d ng c a các b ng Midnight Commander cũng như nh ng thông tin hi n th trên chúng. Hình 6. Đ tránh m t th i gian t o cây thư m c. Trong b t kỳ trư ng h p nào. D ng c a cây thư m c t đ ng thay đ i sau m i l n di chuy n qua cây này. Đ chuy n t i thư m c m s d ng phím <←>.6. Khi này ch hi n th nh ng thư m c n m trên (bao g m c thư m c m và cao hơn).5. Trong trư ng h p ngư c l i thì s m ra m t nhánh con c a cây thư m c. khi trên màn hình xu t hi n dòng nh p vào.11: Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP 6. Có th làm hi n ra cây thư m c b ng hai cách: qua câu l nh Cây thư m c c a trình đơn Câu l nh và qua câu l nh Cây thư m c c a trình đơn B ng ph i ho c b ng trái. 147 • <Alt>+<H>. c a trình đơn B ng ph i ho c B ng trái). cácthuw m c bên c nh có cùng c p b c và các thư m c con chính th c c a thư m c này. Trong ch đ tĩnh (static) đ di chuy n t i thư m c mu n xem (t c là di chuy n dòng chi u sáng t i tên c a thư m c đó) ch dùng các phím <↑> và <↓>.10 Trình đơn Câu l nh Trình đơn Câu l nh cho phép th c hi n thêm m t s thao tác đi u khi n h th ng t p tin. Đi t i câu l nh ti p theo trong danh sách l ch s l nh. “ch t”. Đ đi u khi n xem cây thư m c có th s d ng nh ng t h p phím sau: . N u thư m c không có ch a các thư m c con thì s không có gì x y ra. S hi n th t t c các thư m c con mà chương trình đ c đư c t i th i đi m này. t c là chuy n t i m t c p b c th p hơn. Trong ch đ đ ng (dynamic) các phím <↑> và <↓> đư c dùng đ chuy n t i thư m c bên c nh có cùng c p b c.11 (câu l nh K t n i FTP. Hi n th l ch s c a dòng nh p vào hi n th i. Midnight Commander ch t o m t ph n nh cây này ch không t o h t. không hi n th các thư m c “cháu”.

• <Ctrl>+<R> ho c <F2>. <Alt>+<P> di chuy n t i nh ng câu l nh n m trư c. Câu l nh này ch s d ng đ xóa nh ng nhánh cây hi n th không đúng. refresh). Di chuy n con tr sang ph i m t ký t . Sao chép văn b n n m gi a con tr và đánh d u vào b đ m mà không xóa văn b n đó kh i dòng nh p vào. Vì th khi xem cây thư m c thì dòng dư i cùng (cho bi t ch c năng c a các phím F) cho bi t phím <F3> có ch c năng Quên. Xóa b n b n t v trí con tr t i cu i dòng.1 • <Enter>. S d ng trong trư ng h p khi cây thư m c đư c hi n th không tương ng v i c u trúc th t s c a nó: m t s thư m c con không đư c hi n th ho c hi n th c nh ng thư m c con đã b xóa. còn <Alt>+<N> – t i nh ng câu l nh n m sau. Di chuy n con tr sang trái m t t . Xóa thư m c hi n th i ra kh i cây thư m c. <Alt>+<W> <Ctrl>+<Y> <Ctrl>+<K> <Alt>+<P> và <Alt>+<N> <Ctrl>+<Alt>+<H> (<Alt>+<Backspace>) <Alt>+<Tab> • Nh ng phím dùng đ di chuy n li t kê trong b ng 6. còn trên b ng hi n th i s là cây thư m c. Dán n i dung c a b đ m vào dòng nh p t i v trí n m trư c (bên trái) con tr . Th c hi n thao tác t đ ng đi n thêm (autocompletion) tên t p tin. Xóa ký t n m bên trái con tr . tên câu l nh. Nh n phím này trong c a s xem cây thư m c đ thoát kh i ch đ xem và hi n th danh sách t p tin c a thư m c đã ch n trong b ng hi n th i. Xóa ký t n m t i ch con tr . Di chuy n con tr sang trái m t ký t . Di chuy n con tr sang ph i m t t . Nh ng t h p phím này dùng đ di chuy n trong l ch s l nh. N u ngư i dùng xóa thư m c có trên đĩa thì s hi n ra m t thông báo l i. Đánh d u b t đ u ph n văn b n mu n c t (ghi vào b đ m). Di chuy n con tr t i cu i dòng. T đư c coi là m t c m ký t n m gi a hai kho ng tr ng. Đ c l i n i dung c a thư m c (c p nh t. Có th dùng m t trong hai t h p phím này đ xóa t n m trư c (bên trái) con tr .5: Các l nh đi u khi n dòng nh p vào T h p phím <Ctrl>+<A> <Ctrl>+<E> <Ctrl>+<B> (<←>) <Ctrl>+<F> (<→>) <Alt>+<F> <Alt>+<B> <Ctrl>+<H> (<Backspace>) <Ctrl>+<D> (<Delete>) <Ctrl>+<@> <Ctrl>+<W> Hành đ ng th c hi n Di chuy n con tr lên đ u dòng. tên ngư i dùng hay tên máy. Sao chép văn b n n m gi a con tr và đánh d u vào b đ m đ ng th i xóa đi văn b n đó kh i dòng nh p vào. . • <F3>. Khi hi n th cây thư m c trên m t b ng thì nh n phím <Enter> s hi n th thư m c tương ng lên b ng th hai.148 S d ng Midnight Commander B ng 6.

tên t p tin mu n tìm (xem hình 6.6. .v. Trong ô N i dung (Contents) có th đưa ra các bi u th c chính quy theo các quy lu t c a l nh egrep. Có th xem danh sách nh ng t p tin tìm th y b ng các phím <↑> và <↓>. thì ngư i dùng c n nh p vào ô N i dung dòng “strcmp \”. Nh n đúp chu t có tác d ng như khi nh n phím <Enter>. Trong th i gian tìm ki m có th t m d ng b ng nút Hoãn và ti p t c b ng nút Ti p t c (hình 6. thì s chuy n dòng chi u sáng xu ng dư i m t dòng. M u tìm ki m s đư c hi có). n u mu n tìm dòng “strcmp (”. sao chép. Ví d . Nút Thoát dùng đ thoát kh i ch đ tìm ki m. còn có kh năng đưa ra danh sách nh ng thư m c mà câu l nh Tìm t p tin s b qua trong khi tìm ki m (ví d . n u ngư i dùng bi t là t p tin đang tìm không có trên CD hay không mu n tìm ki m trong nh ng thư m c . • <F5>. Xóa ký t cu i cùng trong dòng (m u) tìm ki m.12).13). Di chuy n thư m c.<?>) c a trình đơn Câu l nh cho phép ngư i dùng tìm trên đĩa t p tin có tên đưa ra. Sau khi ch n câu l nh này s hi n ra m t h p tho i h i thư m c đ b t đ u tìm ki m. Trong n ch y ch đ tìm ki m b ng t h p n th trên dòng tr ng thái mini (n u Hành đ ng sau ch có th th c hi n trong c a s đang hi n th cây thư m c: <F1> (Help) – G i tr giúp và hi n th ph n tr giúp v c a s cây thư m c. Câu l nh Tìm t p tin (phím nóng <Meta>+<?> ho c <Esc>. Thêm ký t dòng chi u sáng đ n tên c a thư m c ch đ xem cây thư m c thì đ u tiên c <Ctrl>+<S>. • <B t kỳ ký t nào khác>. Nút Chuy n thư m c dùng đ chuy n t i thư m c có ch a t p tin đang đư c chi u sáng. Có nghĩa là đ ng trư c nh ng ký t có ý nghĩa đ c bi t đ i v i egrep c n đ t ký t “\”. Ngoài ra. . Đ b t đ u tìm ki m. này vào m u tìm ki m và di chuy n ti p theo tho mãn m u này.10 Trình đơn Câu l nh 149 • <F4> (Static/Dynamic). Nh n nút B ng s hi n th k t qu tìm ki m lên b ng hi n th i đ ngư i dùng có th th c hi n các thao tác khác v i nh ng t p tin đã ch n (xem. Tìm thư m c ti p theo tương ng v i m u đưa ra. Chuy n đ i gi a hai ch đ di chuy n trong cây thư m c tĩnh (dùng theo m c đ nh) và đ ng. • <F8>. • <Ctrl>+<H> ho c <Backspace>. xóa. di chuy n. N u không có thư m c đó. Xóa thư m c đ t dư i dòng chi u sáng ra kh i h th ng t p tin. Sau khi đưa ra b ng có th nh n <Ctrl>+<R> đ tr l i danh sách t p tin thông thư ng. T o thư m c con trong thư m c hi n th i. ). • <F7>. nh n vào nút Đ ng ý. Sao chép thư m c con (c n ch ra thư m c mu n sao chép t i trong dòng nh p vào hi n ra). • <F6>. Ngư i dùng có th ch n thư m c b t đ u tìm ki m trong cây thư m c hi n ra khi nh n nút Cây thư m c c a h p tho i. Có th s d ng chu t trong c a s xem cây thư m c. Nút L p l i dùng đ nh p vào các tham s cho tìm ki m m i. • <Ctrl>+<S> ho c <Alt>+<S>. v.

Có ba phương pháp so sánh.13: Đang tìm ki m k t n i qua NFS qua đư ng truy n r t ch m). Câu l nh So sánh thư m c (<Ctrl-X>. Câu l nh B t/t t b ng (<Ctrl>+<O>) n đi hai b ng c a mc và hi n th k t qu làm vi c c a các l nh shell. C n ph i ch ra nh ng thư m c mu n b qua này b ng bi n find_ignore_dirs trong ph n Misc c a t p tin ~/. Tên thư m c cách nhau b i d u hai ch m như sau: [Misc] find_ignore_dirs=/cdrom:/nfs/wuarchive:/afs B n có th s d ng vi c đưa k t qu l nh lên trên b ng (đ c thêm B ng ngoài dư i) đ th c hi n nh ng hành đ ng ti p n i nhau ph c t p hơn.12: B t đ u tìm ki m Hình 6.<D>) so sánh n i dung c a các thư m c đang đư c hi n th trên b ng trái và b ng ph i. L nh này làm vi c trên xterm và dư i console c a Linux. Đ m l i các b ng mc cũng dùng l nh (phím nóng) này.mc/ini. Câu l nh Đ i ch hai b ng (<Ctrl>+<U>) đ i ch n i dung c a b ng trái và b ng ph i.150 S d ng Midnight Commander Hình 6. N u dùng phương pháp nhanh thì ch so sánh kích thư c và th i gian t o các t p tin . còn Tìm ki m t p tin ch cho phép th c hi n nh ng yêu c u đơn gi n.

Có th sao chép l nh đang đư c chi u sáng (di chuy n dòng chi u sáng b ng các phím <↑> và <↓>) vào dòng l nh c a h v b ng phím <Enter>.14: Tìm ki m t t c các liên k t m m Sau khi th c hi n câu l nh này. Ví d . trên b ng hi n th i s không ph i là n i dung c a thư m c tương ng mà ch có các liên k t m m n m trong thư m c đã ch ra. di chuy n. Sau đó b n c n nh p vào tên c a l nh đó. n u b n mu n th c hi n m t hành đ ng nào đó (xóa. thì b n có th s d ng câu l nh B ng ngoài đ ch y câu l nh find . Câu l nh B ng ngoài (hay đúng hơn ph i g i là “Đưa k t qu làm vi c c a l nh lên trên b ng”) cho phép ngư i dùng th c hi n nh ng chương trình ngoài. N u mu n ngư i dùng có th lưu nh ng câu l nh b ng ngoài thư ng dùng b ng nh ng tên riêng có ý nghĩa đ có th g i nhanh nh ng câu l nh này theo tên c a chúng.6.10 Trình đơn Câu l nh 151 có cùng tên. 5 T t nhiên b n có th dùng l ch s câu l nh (xem trên ho c ngay dư i) . Phương pháp này không dùng đư c n u máy không h tr g i h th ng (system call) mmap(2).14. L n sau b n ch c n ch n tên tương ng trong danh sách mà không c n ph i nh p l i câu l nh t đ u5 . Khi so sánh theo kích thư c thì ch ki m tra kích thư c c a các t p tin tương ng và không ki m tra ngày t o ra. -type l -print như trong hình 6. r i đưa k t qu c a l nh này thành n i dung c a b ng hi n th i (ví d đi n hình là đưa k t qu c a l nh find). Phương pháp theo byte s so sánh n i dung c a các t p tin (theo t ng byte). ho c chi u sáng nh ng t p tin là phiên b n m i hơn. Đ th c hi n vi c này c n nh p câu l nh vào dòng nh p vào (dòng “Câu l nh”) r i nh n nút Thêm m i. sao chép. Sau đó ngư i dùng có th s d ng câu l nh sao chép (<F5>) đ làm cho n i dung c a hai thư m c gi ng nhau. Hình 6.. . Câu l nh L ch s câu l nh hi n ra c a s v i danh sách nh ng l nh đã th c hi n trư c đây. . ) v i t t c các liên k t m m c a thư m c hi n th i. K t qu là trong c hai thư m c s chi u sáng nh ng t p tin không có trong thư m c còn l i.

tuy nhiên trong trư ng h p này ngư i dùng s không th y danh sách các câu l nh. Chương trình s hi n ra yêu c u nh p tên đánh d u cho thư m c này. ph c h i (ti p t c ch y) ho c di t b t kỳ công vi c n n sau này (xem hình 6.152 S d ng Midnight Commander Còn có th truy c p vào danh sách l ch s câu l nh b ng các phím <Alt>+<P> ho c <Alt>+<N>. Thay vào đó trên dòng l nh s hi n th m t trong các l nh c a danh sách và phím <Alt>+<P> s chuy n nó thành l nh n m trên. Đ th c hi n vi c này. còn <Alt>+<N> s chuy n thành l nh n m dư i trong danh sách.15). Sau khi ch n câu l nh So n th o t p tin ph n m r ng ngư i dùng có th s a đ i t p tin mc.15: H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng Câu l nh Công vi c n n sau cho phép ngư i dùng đi u khi n nh ng công vi c đang làm vi c ch đ n n đã ch y t Midnight Commander (ví d thao tác sao chép và di chuy n t p tin). khi đó s thêm thư m c hi n th i vào danh sách thư m c thư ng dùng. Chương trình này s đư c ch y đ thao tác (xem. Cũng trong h p tho i thư m c thư ng dùng b n có th thêm đánh d u m i vào danh sách ho c xóa đánh d u đã có. S d ng câu l nh này ho c phím nóng <Ctrl>+ <X>. Câu l nh So n th o t p tin trình đơn dùng đ s a trình đơn c a ngư i dùng ~/.mc/menu (trình đơn hi n ra sau khi nh n phím <F2>) ho c trình đơn . Có th s d ng danh sách này đ chuy n nhanh đ n thư m c c n thi t.ext xác đ nh dùng chương trình nào đ m các t p tin v i ph n m r ng (ph n cu i c a tên sau d u ch m cu i cùng) nào. so n th o hay th c hi n) v i t p tin có ph n m r ng tương ng khi chuy n dòng chi u sáng lên tên t p tin r i nh n <Enter>. Đ thêm đánh d u m i còn có th s d ng t h p phím (<Ctrl>+<X>. Hình 6. <H>). Câu l nh Thư m c thư ng dùng (<Ctrl>+<\>) cho phép t o danh sách nh ng thư m c thư ng đư c dùng và cho phép chuy n nhanh đ n nh ng thư m c trong danh sách này (hình 6. mc t o ra danh sách các đánh d u (tên d nh ) cho các thư m c thư ng dùng này.<J> b n có th d ng.16).

có th là /usr/share/mc/mc.11 C u hình Midnight Commander Chương trình Midnight Commander có nhi u c u hình (tùy ch n). • Nhãn di chuy n xu ng.6.16: Đi u khi n công vi c n n sau c a h th ng. ngư i dùng có th đưa ra giá tr c a các tham s sau: • Hi n th t p tin sao lưu. Bây gi chúng ta xem xét t ng câu l nh c a trình đơn C u hình đ bi t có th dùng ho c không dùng nh ng tùy ch n nào. 6. Khi ngư i dùng đánh d u t p tin (b ng t h p phím <Ctrl>+<T> ho c <Insert>). T t nhiên trong trư ng h p cu i cùng b n c n có quy n ghi lên t p tin tương ng.11 C u hình Midnight Commander 153 Hình 6.. Nh ng tham s c u hình trong h p tho i này chia thành ba nhóm: “C u hình b ng”.17..menu. • Hi n th t p tin n. Câu l nh đ u tiên là C u hình. • Đ y xu ng trình đơn. trong đó có nh ng t p tin có tên b t đ u b ng đ u ch m (gi ng như ls-a). Vi c dùng hay không dùng tùy ch n đư c th c hi n qua các c a s h i tho i c a trình đơn C u hình. thì khi g i trình đơn chính b ng phím <F9> s hi n th ngay l p t c danh sách các câu l nh c a . “T m ng ng sau khi ch y. Trong vùng “C u hình b ng”. N u tùy ch n này đư c dùng. M i tùy ch n có th đư c dùng ho c không. Tùy ch n đư c dùng n u có d u “x” ho c d u sao “*” (đ t vào b ng phím tr ng) trong ngo c vuông đ ng trư c tên c a tùy ch n.” và “C u hình khác”. Theo m c đ nh Midnight Commander hi n th t t c các t p tin. Khi ch n câu l nh này s hi n ra m t h p tho i như trong hình 6. Theo m c đ nh chương trình Midnight Commander không hi n th nh ng t p tin có tên k t thúc b ng ‘∼’ (gi ng như tùy ch n -B c a l nh ls). thì theo m c đ nh dòng chi u sáng tên t p tin s di chuy n xu ng dư i m t dòng.

. Sau khi th c hi n các câu l nh Midnight Commander có th t m ng ng m t chút đ ngư i dùng có th xem và nghiên c u k t qu làm vi c c a nh ng l nh này. N u tùy ch n không đư c dùng thì thư m c (và đư ng d n đ n thư m c) s đư c hi n th đ u danh sách. Trong trư ng h p đó (n u tùy ch n này đư c dùng). thì s hi n th không phân bi t t p tin và thư m c. thì b n c n ph i t c p nh t l i danh sách t p tin b ng t h p phím <Ctrl>+<R>. b n mu n m trình đơn T p tin. Trên các kênh giao tác Linux ho c khi dùng xterm ngư i dùng còn có th xem k t qu này b ng t h p phím <Ctrl>+<O>. thì Midnight Commander s s d ng cách (m o) sau đ hi n th n i dung thư m c: ch đ c l i n i dung c a thư m c trong trư ng h p đã thay đ i b n ghi inode c a thư m c. Ví d . ho c nh n phím <F9> r i nh n phím <T>. đây có ba tùy ch n: • Không bao gi . phím <F9> ch đưa ngư i dùng vào trình đơn chính và ngư i dùng ph i t ch n trình đơn tương ng b ng các phím mũi tên và dùng phím <Enter> ho c ch cái đ u tiên c a trình đơn đ m (đ y xu ng) trình đơn đó.. Trong trư ng h p ngư c l i.v. N u dùng tùy ch n này. t c là n u trong thư m c đã t o ho c xoá đi t p tin (thư m c) nào đó.. • N p nhanh thư m c. quy n truy c p ho c ch s h u v.154 S d ng Midnight Commander Hình 6. . Có nghĩa là ngư i dùng không mu n xem k t qu làm vi c c a l nh. n u ch thay đ i b n ghi inode c a các t p tin c a thư m c này (đã thay đ i kích thư c t p tin. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. còn tên t p tin – sau tên c a t t c các thư m c.. ) thì s không c p nh t l i n i dung c a thư m c đó.17: C u hình Midnight Commander trình đơn (Trình đơn đ y xu ng). Vùng T m ng ng sau khi ch y. N u b n b t dùng tùy ch n này. . thì đ u tiên c n nh n phím <F9> r i dùng phím mũi tên sang ph i r i nh n phím <Enter>. • Tr n l n t t c t p tin.

N u không dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s g i trình so n th o đư c ch ra trong bi n môi trư ng EDITOR. Chương trình Midnight Commander luôn luôn t m ng ng sau khi th c hi n b t kỳ l nh nào. Tính năng này có ích khi trên máy làm vi c ngư i dùng có ít kinh nghi m (ngư i thao tác) và ch th c hi n nh ng thao tác đơn gi n.6. N u dùng tùy ch n này. N u tùy ch n này đư c dùng. • S d ng so n th o n i b . N u dùng tùy ch n này.11 C u hình Midnight Commander 155 • Trên nh ng terminal “ngu”. thì trư c khi th c hi n các thao tác sao chép. Đ có th đ t đư c k t qu như trong shell. thì c n dùng bi u th c chính quy theo các lu t vi t trong man 1 ed. thì khi thoát kh i chương trình Midnight Commander. S t m ng ng trên nh ng terminal không có kh năng hi n th k t qu làm vi c c a l nh th c hi n cu i cùng. thì đ so n th o các t p tin Midnight Commander s dùng trình so n th o c a mình (mcedit). .mc/ini. tính năng này s làm ch m quá trình m t chút). Theo m c đ nh các l nh ch n (select) và b ch n (unselect) nhóm t p tin và hi n th t p tin theo b l c (Filter) s d ng các bi u th c chính quy gi ng như trong h v shell. Tùy ch n này cũng t đ ng không đư c dùng n u t c đ làm vi c c a terminal nh hơn 9600 bps.’ b ng m t d u ch m thông thư ng (literal dot). N u tùy ch n này không đư c dùng. Tùy ch n này không làm vi c. • M u d ng shell (Shell Patterns). di chuy n. thì Midnight Commander s s d ng chương trình xem t p tin c a mình khi xem t p tin. • Trình đơn t đ ng. thì s g i chương trình ch ra trong bi n PAGER. Tùy ch n này xác đ nh có hi n th hay không các c a s ph khi th c hi n các thao tác sao chép. • Luôn luôn. thì trình đơn c a ngư i dùng s t đ ng hi n th lên màn hình m i khi ch y chương trình.*’ (không ho c vài ký t ). xóa Midnight Commander s tính t ng s t p tin và t ng kích thư c c a chúng đ ng th i hi n th quá trình thao tác v i nh ng t p tin này d ng các dòng bi u đ (tuy nhiên. n u không dùng tùy ch n Thao tác v i thông báo dài dòng trên. N u dùng tùy ch n này. N u không ch ra bi n này thì s dùng l nh view. • Tính t ng kích thư c (Compute totals). • T đ ng ghi nh c u hình. thay th ‘?’ b ng ‘. di chuy n và xóa. thì chương trình th c hi n nh ng bi n đ i sau: thay th ‘*’ b ng ‘. Trong vùng C u hình khác ngư i dùng có th đ t ra các tham s sau: • Thao tác v i thông báo dài dòng (Verbose operation). • Trình xem n i b . N u không dùng tùy ch n này. N u b n đang dùng m t terminal ch m thì không nên dùng tùy ch n này. N u dùng tùy ch n này. giá tr c a các tham s thi t l p s đư c lưu vào t p tin ~/.’ (chính xác m t ký t ) và thay th ‘. N u không đ t bi n này thì s dùng vi.

Ngoài ra còn có th ch ra tư th n m c a b ng là n m ngang hay d c. Câu l nh th hai là V ngoài. N u dùng tùy ch n. t c là th đoán ph n còn l i c a câu l nh đang nh p. thì trong ph n dư i . thì nh ng ô perm và mode cho bi t quy n truy c p c a ngư i dùng đã ch y chương trình Midnight Commander s có màu xác đ nh b ng t khóa selected trong ph n [Colors] c a t p tin kh i đ ng ~/. T c là n u ngư i dùng vào thư m c hi n th i theo liên k t đ n nó.. Theo m c đ nh t t c các thông tin đư c hi n th b ng m t màu. cho phép thay đ i m t s tham s hi n th c a s chính c a chương trình Midnight Commander trên màn hình (xem hình 6. và n u như có nhi u phương án thì chương trình s t o ra ti p bíp. . N u dùng tùy ch n Hi n tr ng thái mini. khi nh n phím <Alt>+<Tab>. N u không dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s chuy n thư m c theo c u trúc th t s c a các thư m c. thì l nh cd . Trên các kênh giao tác (console) Linux ho c SCO còn có th đ t s dòng dành đ hi n th k t qu làm vi c c a l nh. • Xóa m t cách an toàn. N u dùng phân bi t màu cho quy n truy c p. Theo m c đ nh bash cũng làm vi c như v y. • Di chuy n gi ng trong Lynx. N u dùng tùy ch n này. dòng giúp nh v công d ng c a các phím ch c năng cu i màn hình. thì trong h p tho i h i l i vi c xóa t p tin theo m c đ nh nút đư c ch n s chuy n t “Có” sang “Không”. Theo m c đ nh khi nh n <Alt>+<Tab> th nh t chương trình s tìm t t c nh ng phương án hoàn thành. N u dùng tùy ch n này. N u mu n th y các phương án hoàn thành ngay sau l n nh n <Alt>+<Tab> đ u tiên thì hãy b t dùng tùy ch n này. gi ng như khi dùng l nh cd. N u dùng phân bi t màu cho các d ng t p tin. và có th thay đ i kích thư c c a nh ng b ng này.156 S d ng Midnight Commander • T đ ng hoàn thành: hi n t t c .v. thì Midnight Commander hi n th góc trên bên ph i v ch quay dùng làm ch th cho bi t chương trình đang th c hi n công vi c (thao tác) nào đó. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. dòng g i ý (n m trên dòng l nh). Dùng tùy ch n này s ngăn ch n đư c ph n nào vi c xóa t p tin m t cách vô tình. ch không ph i vào thư m c ch a liên k t. các t p tin th c hi n v.mc/ini. • Cái ch quay. B n có th hi n th ho c không hi n th dòng trình đơn chính trên đ u màn hình. dòng l nh. • cd theo liên k t. ngư i dùng có kh năng dùng các phím <→> đ chuy n vào thư m c đang đư c chi u sáng và <←> đ chuy n lên thư m c m c a thư m c hi n th i (v i đi u ki n là dòng l nh tr ng). Trong quá trình nh p l nh Midnight Commander có th “t đ ng hoàn thành” câu l nh đó. Dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s tuân theo chu i các thư m c con lôgíc khi thay đ i thư m c theo liên k t. thì Midnight Commander s s d ng các màu khác nhau cho thư m c. Khi nh n t h p phím <Alt>+<Tab> l n th hai s hi n th t t c các kh năng hoàn thành. . Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng.18). s đưa ngư i dùng vào thư m c m c a thư m c hi n th i. nhưng b n có th thay đ i đ quy n truy c p và d ng t p tin có màu khác. các t p tin core (dump c a b nh ).

trong đó ngư i dùng có th th m t s phím (<F1> – <F20>. thông tin trong các t p tin. Dùng tùy ch n Đ u vào 8 bit đ y đ ch có ý nghĩa trên các terminal có kh năng hi n th t t c các ký t 8bit (ví d các ký t c a ti ng Vi t). Trong h p tho i Bít hi n th (hình 6.20). trong trư ng h p hình 6. Hình 6.19 thì bit đư c ch n là 8 bit khác. ngư i dùng ch ra đ nh d ng terminal s s d ng đ x lý (nh p vào và hi n th trên màn hình) thông tin d ng các byte.11 C u hình Midnight Commander 157 Hình 6. Dùng các phím mũi tên lên.18: Thay đ i v ngoài c a Midnight Commander c a m i b ng s có m t dòng cho bi t thông tin v t p tin đang đư c chi u sáng ho c thư m c hi n th i. ghi chèn và ch y chương trình.19).19: Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander Bit (b ng mã) đư c ch n s đư c hi n th trong h p tho i này. Câu l nh Th phím (Learn keys) g i h p tho i. Nh n vào nút L a ch n bên c nh s hi n th danh sách các b ng mã có. xu ng đ ch n b ng mã thích h p sau đó nh n <Enter>. Trong h p tho i hi n ra s xu t hi n m t . <End>). <Home>. vì nh ng phím này không ph i làm vi c trên m i d ng terminal.6. ví d . Không hi n th nh ng h p tho i này s gây ít nhi u nguy hi m đ n h th ng (hình 6. cũng như trư c khi thoát kh i chương trình mc. B ng câu l nh Xác nh n có th c u hình đ ch n có hi n th hay không h p tho i h i l i ngư i dùng trư c khi th c hi n các thao tác xóa.

Tương t đ i v i các phím mũi tên. Hình 6. N u nó làm vi c bình thư ng thì bên c nh s xu t hi n d u OK.21: Th và c u hình các phím Đ th m t phím c n nh n t ng phím trong b ng. thì cũng có th s d ng chúng đ đi u khi n dòng chi u sáng (hình 6. Sau đó s hi n ra m t h p tho i màu đ yêu c u ngư i dùng nh n phím s dùng thay cho phím không làm vi c. thì sau khi nh n lên phím đó không xu t hi n d u OK. còn nh ng l n nh n ti p theo s g i c a s tr giúp. Trong trư ng h p đó có th dùng phím khác thay th .21). Sau khi xu t hi n d u này thì phím s b t đ u làm vi c ch đ bình thư ng. l n nh n phím <F1> đ u tiên s làm xu t hi n d u OK (n u phím làm vi c bình thư ng). Đ thay th c n chuy n dòng chi u sáng đ n tên c a phím không làm vi c (b ng chu t. <k> – lên trên. các phím mũi tên ho c phím <Tab>) r i nh n <Enter> ho c phím tr ng. <l> – sang ph i). <j> – xu ng dư i. N u có phím nào đó không làm vi c. N u nh n vào các phím mũi tên và sau đó bên c nh tên c a chúng xu t hi n d u OK. Ví d . B n có th di chuy n dòng chi u sáng qua các phím này b ng <Tab> ho c các phím dùng trong trình so n th o vi (<h> – sang trái.20: Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng b ng v i tên c a các phím có th th . Phím <Tab> luôn luôn làm vi c.158 S d ng Midnight Commander Hình 6. N u không mu n thay th n a thì hãy nh n <Esc> r i đ i cho h p tho i màu đ bi n m t (ho c nh n phím <Enter>). Khi .

12 6. ngư i dùng có th ch n lưu nh ng c u hình này vào ph n [terminal:TERM] c a t p tin ~/.mc/ini c a mình (trong đó TERM là tên g i c a terminal đang dùng) ho c không lưu nh ng thay đ i này. n u không s dùng đăng nh p anonymous (đăng nh p chung) ho c dùng tên đăng nh p có trong t p tin ~/.22: Thi t l p h th ng t p tin o Câu l nh Ghi nh c u hình lưu t t c nh ng giá tr đã ch n vào t p tin ini c a chương trình. N u ngư i dùng đưa ra user. Không nên đưa th ng m t kh u vào đư ng d n t i thư m c c a ftpfs. thì Midnight Commander s đăng nh p vào máy xa v i tên ngư i dùng đó.6. và m t kh u s đư c lưu d ng văn b n thông . vì b t kỳ ai cũng có th th y m t kh u này trên màn hình. Đ s d ng đư c tính năng này b n có th dùng câu l nh K t n i FTP c a trình đơn B ng trái ho c B ng ph i tương ng ho c dùng câu l nh cd đ chuy n t i thư m c có đư ng d n d ng như sau: /#ftp:[!][user[:pass]@]machine[:port][remote-dir] Các thành ph n user.12. ch c n thi t n u có thành ph n user. 6. port và remote-dir là không b t bu c. Câu l nh FS o g i h p tho i cho phép ngư i dùng đ t các giá tr c a m t s tham s có liên quan đ n s d ng h th ng t p tin o (hình 6.12 K t n i t i máy xa 159 hoàn thành vi c th nghi m và c u hình t t c các phím.netrc.1 K t n i t i máy K t n i FTP xa Chương trình Midnight Commander s d ng H th ng t p tin FTP (ftpfs) đ cho phép ngư i dùng đi u khi n các t p tin xa qua giao th c FTP. Hình 6. Thành ph n pass là m t kh u dùng đ k t n i. T t nhiên n u t t c các phím làm vi c bình thư ng thì không c n ph i lưu gì h t.22).

Các tùy ch n options có th là ‘C’ – nén thông tin truy n t i và ‘rsh’ dùng rsh đ thay cho ssh. n u không s dùng tên ngư i dùng c a b n.org/public/wiki /#ftp:!people.org/public/wiki H p tho i c a câu l nh K t n i FTP có d ng như trong hình 6.vnoss.11.160 S d ng Midnight Commander thư ng trong l ch s các thư m c đã thăm. Ví d : .vnoss. N u có thành ph n remote-dir thì sau khi k t n i thư m c hi n th i trên máy xa s là thư m c này. Ví d : 192. nó cho phép ngư i dùng đi u khi n t p tin trên các máy xa gi ng như khi chúng n m trên máy c a mình. Đ k t n i t i máy xa. N u ngư i dùng đưa ra user.128/linux/SuSE people. b n có th dùng câu l nh K t n i Shell c a trình đơn B ng trái ho c B ng ph i tương ng ho c dùng câu l nh cd đ chuy n t i thư m c đ c bi t có tên d ng như sau: /#sh:[user@]machine[:options]/[remote-dir] Các thành ph n user.10.vnoss. oc a 6.vnoss. thì Midnight Commander s đăng nh p vào máy xa v i tên ngư i dùng đó.12.org:67/public/wiki teppi:abcdef@people.org/public/wiki teppi@people. Đ thay đ i các tùy ch n c a ftpfs chúng ta c n dùng câu l nh FS trình đơn C u hình (xem hình 6. Đ s d ng FTP proxy. options và remote-dir là không b t bu c. Chương trình Midnight Commander s t đ ng h i m t kh u trong trư ng h p không có thành ph n pass và có tên ngư i dùng (có user).org/public/wiki /#ftp:teppi@people.2 K t n i Shell Ngoài FTP trong các phiên b n m i c a mình chương trình Midnight Commander còn h tr giao th c SSH và truy n t i t p tin qua H th ng t p tin shell (file transfer over shell filesystem).org/public/wiki !people. Trong ô tên máy ngư i dùng c n nh p t t c các thành ph n c a đư ng d n t i ftpfs như trên tr ph n đ u (/#ftp:). Ví d : /#ftp:192.vnoss.vnoss.168.vnoss.168. H th ng t p tin fish là h th ng t p tin d a trên m ng máy tính.vnoss. Đ s d ng tính năng này. hãy thêm m t d u ch m than (!) vào phía trư c tên máy.22).org/public/wiki đây b n đ c cũng có th s d ng l ch s (phím <Alt>+<H>).org:67/public/wiki /#ftp:teppi:abcdef@people.10.128/linux/SuSE /#ftp:people. trên máy xa ph i có ch y máy ch fish ho c có m t h v shell tương thích v i bash.

org:C/public/wiki /#sh:teppi@people.org/viewcvs/*checkout*/mc/ mc/po/vi.pdf).12 K t n i t i máy xa 161 /#sh:192. Tuy nhiên kh năng c a chương trình này còn r ng hơn so v i nh ng gì đ c p đ n đây.10.org/projects Tác gi hy v ng r ng nh ng thông tin trong chương này có th giúp b n b t đ u làm vi c v i chương trình Midnight Commander.gnu.savannah. Ghi chú: • B n d ch ti ng Vi t cho giao di n c a Midnight Commander đi kèm v i chương trình có th không ph i là b n d ch m i nh t.vnoss.168. .vnoss.org (t p tin bantin-so3-092006.po.po trong thư m c po) ho c t http://cvs. B n luôn luôn có th l y b n d ch m i nh t v t kho CVS c a Midnight Commander (t p tin vi. Các b n có th đ c thêm tr giúp c a chương trình này m i khi c n b ng phím <F1>. Cách c p nh t m t b n d ch giao di n cho h th ng s đ c p đ n trong chương nói v ti ng Vi t trên Linux ho c n u mu n b n có th đ c trong b n tin s 3 VnOSS có trên http://vnoss.6.128:r/linux/SuSE /#sh:people.

h th ng các bi u tư ng trên màn hình.1 X. B t đ u t năm 1997 côngxoocxiom X chuy n thành X Open Group và sau đó là X. Hi n th i đã có phiên b n 11 b n phát hành 7 c a tiêu chu n X Window System cho h th ng đ ho c a UNIX.x. t c là X11R6. Chúng ta s xem xét m t trong hai môi trư ng làm vi c này.Chương 7 Giao di n đ ho M c dù Linux là h đi u hành m nh và phát tri n. 7. B t đ u t phiên b n th hai tiêu chu n này đư c côngxoocxiom X h tr . m t ph n m m ng d ng t do tuân theo tiêu chu n X11R6 cho các h th ng UNIX . trong m t chương sách riêng ngay sau chương này. Tiêu chu n này đ u tiên đư c vi t ra t i trư ng đ i h c công ngh Massachuset. Côngxoocxiom X đư c t ch c vào năm 1988 v i m c đích tiêu chu n hóa giao di n đ h a cho các h đi u hành UNIX.Org Foundation (http://www. không c n nh danh sách các câu l nh vì đã có kh năng ch y chúng b ng h th ng trình đơn (menu). đó là giao di n đ ho . nhưng n u ch làm vi c qua giao di n dòng l nh thì Linux tr thành khó s d ng và không th h p d n đư c nhi u ngư i dùng. Trong chương này chúng ta s xem xét cách làm vi c c a giao di n đ ho và cách c u hình nó. GNOME còn có s n nh ng ng d ng đi kèm giúp ngư i dùng không m t nhi u th i gian l a ch n. Ngư i dùng s ph i nh m t danh sách dài các câu l nh. Do đó ngay t nh ng ngày đ u phát tri n c a Linux đã có m t giao di n khác “thân thi n” v i ngư i dùng hơn.Org Giao di n đ ho trong Linux đư c xây d ng d a trên cơ s c a tiêu chu n X Window System (c n chú ý là Window ch không ph i Windows. Tuy nhiên trên các b n phân ph i Linux v n còn s d ng b n phát hành th 6. cu i chương s có mô t sơ lư c m t vài môi trư ng làm vi c và cách kh i đ ng vào chúng. Trong giao di n đ ho ngư i dùng có th ch y các chương trình trong các c a s khác nhau. ký hi u ng n g n là X11R7. xin đ ng nh m!) hay còn g i đơn gi n là “X” (ích-xì). M i th đã có s n. và ngoài ra còn có kh năng s d ng chu t đ s p x p không gian màn hình c a mình. Hi n nay các “môi trư ng làm vi c” l n như KDE. KDE.org). Cách đây không lâu các b n phân ph i Linux v n còn s d ng XFree86.

Ph n l n các nhà phát tri n. chu t. Do đó đôi khi chúng ta không th y có s khác nhau “v cơ b n”. v i các thi t b nh p vào (bàn phím. ). • Keith Packard (HP). . ) và âm thanh. • Kevin Martin (Red Hat). H th ng X Window đư c xây d ng trên cơ s mô hình “ch /khách” (thu t ng ti ng Anh hay đư c dùng hơn trong giao ti p: server/client) thư ng g p trong th gi i vi tính hi n nay.Org Foundation cung c p d ng ng d ng mã ngu n m c a X Window System. R t có th đ i v i m t s b n đ c s d hi u hơn n u coi chương trình này là m t driver c a h th ng hình nh.4. Còn bây gi chúng ta s nói đôi dòng v cách t ch c làm vi c giao di n ph n m m d a trên tiêu chu n X Window System. ngư i kh i đ u nhóm này là David Wexelblat.org. 386BSD. • Jim Gettys (HP). • Stuart Kreitman (SUN).org Foundation. các phiên b n Linux đã đ ng lo t chuy n sang m t “b n X” khác d a trên tiêu chu n X Window System (do có v n đ v i b n quy nc a XFree86 phiên b n 4.. m t nhánh phát tri n m i c a XFree86. FreeBSD và các phiên b n UNIX khác cho Intel x86. .Org Foudation là m t công ty khoa h c v i ban lãnh đ o bao g m nh ng guru1 hàng đ u trong th gi i mã ngu n m : • Stuart Anderson (Free Standards Group). . . N u mu n b n có th tìm hi u thêm v t ch c X. chuyên đi u khi n h th ng này. Tuy nhiên cách đây m t th i gian (cu i năm 2003 đ u năm 2004). Hi n th i X. XFree86 đư c m t nhóm các nhà l p trình t o ra. XFree86 đã đư c s d ng không ch trên Linux mà còn trên các h th ng System V/386.1 X.7. • Egbert Eich (SuSE).Org trên trang web chính c a t ch c t i đ a ch http://x. XOrg do t ch c cùng tên X.. • Jim McQuillan (Linux Terminal Server Project). Nói như v y là vì chương trình máy ch (xin đư c g i t t là chương trình ch ) X làm vi c trên máy tính c a ngư i dùng (và hi n th hình nh trên màn hình máy tính) ch không ph i trên m t máy (ch ) nào đó xa. Quá trình phát tri n XOrg hi n đang là m t ph n c a c ng đ ng freedesktop. • Leon Shiman (Shiman Associates).org.Org 163 v i b x lý 80386/80486/Pentium. Tuy nhiên mô hình này trong trư ng h p X Window đư c dùng d ng quay ngư c l i 180 đ .0) đó là XOrg. nhà phân ph i và nhà cung c p ph n c ng c a d án XFree86 trư c đây đã ng ng tham gia XFree86 và chuy n s n ph m c a mình gia nh p vào X. Chương trình ch X làm vi c tr c ti p v i ph n c ng: v i h th ng viđê-ô (c c hình. Chương trình ch X chi m lĩnh t t c các thi t b ph n c ng và cung c p các kh năng c a thi t b cho các chương trình khác d ng tài nguyên riêng2 theo m t giao th c (protocol) 1 2 nh ng ngư i có kinh nghi m làm vi c nhi u năm chính vì th mà chương trình X đư c coi là ch .

164 Giao di n đ ho đ c bi t. urxvt. N m gi a chương trình khách và chương trình ch X còn có hai thành ph n quan tr ng n a c a giao di n đ ho . Ngoài nó ra chúng ta c n ch y m t trình qu n lý c a s và ít nh t m t chương trình khách đ t o hình nh trên màn hình. Tuy nhiên ngay lúc này chương trình ch X đã s n sàng chuy n nh ng tín hi u (nh n phím. các chương trình gi l p terminal như xterm. trình đơn (menu). <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–> – chuy n nhanh gi a các ch đ hi n th . Đ đưa ra màn hình m t hình nh nào đó có ý nghĩa hơn thì ch m t mình chương trình ch X là không đ ..org Writer. bao g m: v khung ngoài. Trình qu n lý c a s cung c p các phương ti n đ th c hi n t t c các thao tác v i các c a s .1: Ki n trúc c a h th ng đ ho X Window System3 . chương trình đ ho GIMP. Nhưng b n thân chương trình ch X không t o ra (v ra) hình nh trên màn hình mà ch cung c p hình nh cho driver c c hình. Trình qu n lý c a s g i các hàm trong X–lib đ đi u khi n màn hình và th c hi n b t kỳ thao tác chuy n đ i hình nh nào trong các c a s . Hình 7. N u ch ch y chương trình ch X thì b n s ch th y m t màn hình màu xám v i m t d u X gi a. ví d chương trình so n th o văn b n OpenOffice. Có th di chuy n d u X này quanh màn hình chu t. đó là thư vi n các hàm đ ho X–lib và trình qu n lý c a s (xem hình 7. nhưng t m th i chưa có chương trình khách nào. . nh n chu t) đ n các chương trình khách. konsole. Chương trình khách c a “ch X” có th là các ng d ng làm vi c dư i X Window.1). c a s s chuy n quy n đi u khi n đ n trình qu n lý c a s . Và đó là t t c nh ng gì b n có th làm. Khi m t ng d ng X kh i đ ng. t c là đ phân gi i và t n s màn hình và các t h p phím quen thu c <Control>+<Alt>+<Fm> – chuy n v ch đ văn b n vào terminal o s m. g i là giao th c X hay giao th c k t n i m ng X (X Network Protocol). Đó là <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> dùng đ d ng làm vi c chương trình ch X (n u không b đi kh năng này trong c u hình). Thư vi n X–lib g m các hàm đ h a cho phép th c hi n các thao tác b c th p v i các hình m u đ ho . . các . Nh n các nút chu t và bàn phím không đem l i l i ích gì. Máy tính ch dùng đ ch y chương trình ch X đư c g i là máy X terminal. Lúc này v n có m t s t h p phím đư c X x lý.

Ngoài ra trên Linux và UNIX nói chung không có s phân bi t rõ ràng gi a các chương trình giao di n đ ho và giao di n văn b n (dòng l nh) như trong Windows. . CDE.1 ch là tương đ i. do đó có th ch y chương trình . Thông thư ng có m t liên k t đ n chương trình ch này v i tên X.v. thanh cu n lên. GNOME s d ng thư vi n GTK+ (bây gi là GTK2+).v. Ví d . N u c n chương trình s t tìm đ n chương trình ch X qua TCP/IP nói chung và qua socket n i b khi chương trình ch và khách làm vi c trên cùng m t máy. GNUStep. t chương trình Midnight Commander. Trình qu n lý c a s còn g i các hàm tương ng cho các chương trình khách trong trư ng h p ngư i dùng thao tác v i các ng d ng b ng bàn phím và chu t. Chương trình này đư c g i là xorg và n m trong thư m c /usr/X11R6/bin. Các môi trư ng làm vi c đ ho m r ng như KDE. Chính vì th khi c u hình X.1 X. Trình qu n lý màn hình c n bi t các tham s c a các thi t b này đ th c hi n công vi c c a mình. Xfce4. ho c có m t chương trình khác chuyên dùng cho vi c này (đư c g i là chương trình ch phông ch ).org có m t chương trình ch X cho ph n l n c c màn hình.org ngoài c c màn hình còn ph i đưa ra các tham s c a chu t và bàn phím. và cũng c n ph i thêm vào hình v trên. . Chương trình ch X có th thao tác v i phông ch m t cách tr c ti p. còn hình nh s hi n th trên màn hình máy tính cá nhân. Chương trình th c hi n vi c này b ng cách g i các hàm thư vi n trong X–lib. Ngoài ra còn có nh ng chương trình có th làm v i c chương trình ch X và v i c terminal thông thư ng. T t nhiên nh ng gì đưa ra trong hình 7. đ ng th i còn cung c p kh năng thay đ i d ng và v trí các c a s trong quá trình làm vi c tùy theo nhu c u c a ngư i dùng. Tìm ki m chương trình ch X đư c th c hi n qua bi n môi trư ng DISPLAY ho c qua tùy ch n trên dòng l nh. không thay th nh ng thành ph n k trên c a h th ng X Window. Chương trình cho ch đ đ ho cũng đư c ch y như các chương trình bình thư ng. X. Đ i v i h th ng thì không có s khác nhau gi a chương trình làm vi c trong ch đ đ ho và trong ch đ bình thư ng. xu ng và các thành ph n khác c a c a s . T t c nh ng gì chương trình c n bi t đ làm vi c đó là nơi tìm chương trình ch X. Ví d chương trình so n văn b n emacs t đ ng ch n ch đ làm vi c (đ ho hay văn b n) khi kh i đ ng. Đ c đi m r t m nh này c a h th ng X Window là m t trong nh ng khác bi t c a nó so v i giao di n đ ho c a các h đi u hành dòng Windows. mà ch m r ng và thêm vào.7. . v. Chính thư vi n này là n n t ng c a chương trình đ ho GIMP. Và còn m t tài nguyên quan tr ng khác c a h th ng đ ho đó là phông ch . KDE thêm vào thư vi n các hàm đ ho QT b sung cho X–lib. nên chúng có th ch y trên các máy tính khác nhau và trao đ i v i nhau qua m ng. GNOME. Ngoài ra trong GNOME còn có các thư vi n khác như Imlib cho phép m r ng các kh năng c a h th ng đ h a.Org 165 bi u tư ng. B i vì ch và khách là các ti n trình riêng. Ví d các chương trình ng d ng có th ch y trên m t máy ch m nh (mainframe). t c là t dòng l nh. Đi u ki n duy nh t c n ph i có là chương trình ch X ph i làm vi c. Ví d chúng ta đã nói r ng trao đ i gi a thư vi n X–lib v i chương trình ch X trong trư ng h p chung đư c th c hi n qua giao th c TCP/IP. . Như v y là trong hình v đã b qua nh ng chương trình ng d ng c a giao th c TCP/IP. v.

làm vi c tương đ i nhanh và cũng đư c ngư i dùng có kinh nghi m ưa chu ng. Nhưng đ i v i ngư i dùng m i (và r t m i) thì đây không ph i là cách d nh t.org) – trình qu n lý c a s đ p nh t hi n nay. và yêu c u công vi c.org) mà chúng ta s nghiên c u sâu hơn trong chương sách ti p theo và GNOME (http://www.icewm. • fvwm2 (Free Virtual Window Manager 2)– phiên b n nâng c p c a trình qu n lý c a s fvwm cho phép s d ng các s c thái (theme) khác nhau và trình đơn đ ng. • Fluxbox (http://www. Như b n th y giao di n đ ho trên Linux đư c t o ra theo nguyên t c môđun. đ ng h .org) – trình qu n lý c a s nh nh và làm vi c r t nhanh.166 ch X b ng câu l nh: [user]$ X Giao di n đ ho Trình qu n lý c a s thì có r t nhi u. Các trình qu n lý c a s khác nhau có th cho ra d ng c a s khác nhau b ng cách s d ng các khung và trình đơn c a s khác nhau.kde. vì đã có trên t t c các b n phân ph i l n các môi trư ng làm vi c đ ho . Chính trình qu n lý c a s này đư c dùng trên nhi u b n phân ph i Linux d ng LiveCD (Linux “s ng và làm vi c” trên CD) như: Damn Small Linux. theo dõi m ng. • WindowMaker (http://www. . N i ti ng nh t trong s các môi trư ng đ ho này c n k đ n KDE (http://www. Trang ch c a FVWM và FVWM2 n m t i đ a ch http: //fvwm. b n đ c có th ch n b t kỳ chương trình nào trong s chúng. Nhưng t t c chúng đ u s d ng cùng m t ti n ích đ ho cơ s c a X Window.org) – trình qu n lý c a s g n nh nhi u màu s c và m m d o trong c u hình k th a c a AfterStep. Ngoài ra cũng c n nói đ n môi trư ng làm vi c đ ho g n nh hơn và cũng chi m đư c s yêu m n c a r t nhi u ngư i dùng. • enlightment (http://www.org). và có th t xây d ng nhi u “ki u” giao di n đ ho t các thành ph n khác nhau. đó là Xfce4 (http://www.org/.xfce.gnome. N u mu n và có s h tr thì b n có th s d ng nh ng trình nh applet này trong các trình qu n lý c a s khác như Fluxbox.enlightment. c c màn hình có nhi u b nh hay không). M t đ c đi m thú v c a WindowMaker đó là các trình nh applet th c hi n nhi u ch c năng khác nhau: theo dõi h th ng. có r t nhi u tùy ch n c u hình đ b n có th thay đ i. R t may là không nh t thi t ph i ch n cách này. .fluxbox.org). Xin đưa ra đây m t vài ví d trình qu n lý c a s thư ng dùng: • IceWM (http://www. Như v y là b n đ c đã bi t đư c giao di n đ ho trên Linux đư c t o ra t nh ng thành ph n gì. Insert.org) – m t trình qu n lý c a s g n nh khác.windowmaker.v. v. T t c nh ng môi trư ng làm vi c đ ho này . L a ch n trình qu n lý c a s nào ph thu c nhi u vào c u hình máy tính c a b n (máy “m nh” hay “y u”. Trình qu n lý c a s này đang đư c r t nhi u ngư i dùng có kinh nghi m ưa chu ng. đó là chương trình ch X.

B ng thư vi n này các nhà phát tri n KDE đã vi t ra trình qu n lý c a s riêng – kwm. K t qu thu đư c đó là m t b đ y đ các chương trình ng d ng cho phép gi i quy t t t c các nhu c u đi u khi n máy tính và làm vi c c a ngư i dùng.2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính Như b n đ c đã hi u khi th y đ u đ c a ph n này. . kh năng duy t web cũng không thua kém các trình duy t khác như Internet Explorer. trong s đó c n k đ n trình qu n lý t p tin Thunar và các m r ng (plugin) c a nó. trình qu n lý t p tin kfm.2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 167 đ u đã có h tr ti ng Vi t t t (ho c còn chưa t t).org) có nhi u kh năng m nh trong vi c truy c p đ n các t p tin. openSUSE Linux. đây không ph i là hư ng d n chi ti t dành cho các nhà chuyên môn. Chương trình cài đ t c a Debian Linux. 7.com). Nhưng công ty Troll Tech đã đưa ra thông báo cho phép dùng thư vi n này vĩnh vi n mi n phí đ phát tri n các ng d ng mã ngu n m . 4 . trung tâm đi u khi n KDE và r t nhi u thành ph n khác bao g m c gói chương trình ng d ng cho văn phòng KOffice.4 c a Xfce4 h a h n nhi u thay đ i l n. phiên b n 2 c a thư vi n GTK). ví d chương trình cài đ t xác đ nh d ng màn hình không đúng và do đó dùng nh ng tham s không thích h p. GNOME đư c phát tri n trong khuôn kh c a d án GNU. mà nhi u nhà l p trình cùng s d ng m t cách m t ý tư ng phát tri n chung đ t o ra các ng d ng khác nhau. GNOME đư c xây d ng d a trên thư vi n các hàm đ ho GTK+ (bây gi là GTK2+. V n đ này x y ra trư c đây là do thư vi n Qt thu c v công ty thương m i. d ng màn hình và t đ ng ch n các tham s (đ phân gi i. Các b n phân ph i Linux m i hi n nay đã cho phép cài đ t và c u hình giao di n đ ho m t cách d dàng hơn r t nhi u so v i trư c đây.kde.7. Trong s chúng c n nói đ n Xfce4 (http://www. t n s c p nh t) thích h p.4 M t môi trư ng làm vi c đ ho có cùng đ ng c p v i KDE đó là GNOME (GNU Network Object Model Environment). Ngoài ra Konqueror còn cho phép xem tr c ti p các t p tin có đ nh d ng (“ph n m r ng”) đã bi t. mà ch là nh ng ki n th c cơ b n v h th ng hình nh c a máy tính đ giúp ngư i dùng m i và r t m i hi u đư c cách làm vi c c a h th ng hình nh. Đ u tiên chúng ta c n bi t m t chút v công vi c c a h th ng hình nh c a máy tính.qt. Fedora Core. th nào là t n s . Tuy nhiên tôi xin đưa ra đây m t vài l i khuyên khi c u hình X Window vì r t có th b n đ c s g p v n đ nào đó. Phiên b n 4. đã có kh năng t đ ng xác đ nh d ng c c hình. . v. Trong các phiên b n m i c a KDE còn có thêm trình qu n lý t p tin và cũng là trình duy t web Konqueror (http://konqueror. T t nhiên đi u này không có nghĩa là t t c các thành ph n c a môi trư ng KDE là do m t công ty nào đó vi t ra và phát tri n. Cách đây m t th i gian KDE đã đư c công nh n là ph n m m t do. N n t ng c a môi trư ng làm vi c đ ho KDE (K Desktop Enviroment) là thư vi n các hàm đ ho m r ng Qt c a công ty Troll Tech (http://www. do đó càng d dàng hơn (ho c khó khăn hơn cho ai đó?) cho b n đ c trong khi s d ng. Còn có nhi u môi trư ng làm vi c đ ho khác nhưng chưa đ t đư c m c đ phát tri n m nh như KDE và GNOME.v.org). có nghĩa là chương trình ng d ng t do. đ phân gi i màn hình.xfce.

Giá tr t n s đ ng b ngang và d c này nh t đ nh có trong tài li u đi kèm v i màn hình. Tiêu chu n VESA khuyên ch n giá tr này l n hơn ho c b ng 72Hz. Đi m đư c t o ra nh các chu i electron và các đi m n m d ng dòng n m ngang. vì khi đó s gi m m c đ nh p nháy c a màn hình. Nh ng màn hình m i thư ng là màn hình có nhi u t n s hay còn nói là có gi i t n s r ng. giá tr c a VSF n m trong kho ng 50 – 180 Hz. có đơn v là KHz (1kilôhéc = 1000 héc) và nh n giá tr trong kho ng t 31 đ n 135 KHz. M t s màn hình nh t là màn hình r ti n có th ch có m t vài giá tr t n s cho phép. tia electron còn di chuy n quá sang trái. T n s đ ng b ngang. C n nói thêm t n s c p nh t màn hình b ng t n . t cu i màn hình lên đ u màn hình. s dòng trên màn hình (đ phân gi i theo chi u d c) và cư ng đ (intensity) c a m i màu (trong s ba màu chính) trên t ng đi m. Trên th c t t n s c p nh t còn nh hơn n a vì còn m t th i gian di chuy n các tia electron t dòng này sang dòng khác. . Còn có m t t n s quan tr ng khác n a. HSF. Tia electron di chuy n qua màn hình theo m t v n t c có h n do b vi x lý c a c c hình xác đ nh. có nghĩa là b n có th ch n các t n s d c và ngang t m t vùng các giá tr cho phép nào đó. đó là s đi m có th hi n th trên màn hình trong m t giây. C n ph i bi t t n s t o ra hai tín hi u này. VS). nhưng hãy c n th n vì n u ch n giá tr cao quá m c thì có th làm h ng màn hình. Giá tr này càng cao bao nhiêu thì m t c a ngư i dùng càng ít m i m t b y nhiêu trong khi làm vi c v i máy tính. đ có th c u hình đúng chương trình ch X. sang ph i. Ngoài ra đ t o ra hình nh s c nét trên màn hình. lên cao. T n s đ ng b d c thư ng kí hi u là VSF và có đơn v là Hz (Héc). đ ng b dòng (HS) và đ ng b nh (c t. đ có th ch n các tham s thích h p trong khi c u hình. T t nhiên t t nh t là ch n giá tr l n nh t trong s có th dùng. Ch c năng đi u khi n màn hình là do c c hình th c hi n. . Như b n đ c bi t. Màn hình th c hi n hai công vi c riêng bi t: “tr i” các chu i (tia) electron và chi u sáng các đi m riêng bi t đ t o ra hình nh. T n s này đư c g i là DCF (“Dot Clock Frequency” – t n s làm vi c c a c c hình). Không nên ch n t n s c p nh t màn hình nh hơn 60Hz. chúng ta s ch xem xét trư ng h p màn hình ng đi n t (CRT) mà không xem xét màn hình tinh th l ng (LCD). xu ng th p hơn m t chút so v i hình nh (t o ra 4 dòng và c t t i xung quanh hình nh).v. M t tham s cũng quan tr ng n a đó là t n s c p nh t màn hình SRR (Screen Refresh Rate). khi đó đèn huỳnh quang s nh p nháy r t m nh.168 Giao di n đ ho v. H th ng hình nh c a máy tính bao g m c c hình (video card) và màn hình (monitor). C c hình chuy n t i màn hình 3 tín hi u: tín hi u hình (RGB). Khi có tín hi u đ ng b dòng (theo chi u ngang) tia electron s đư c chuy n t cu i m i dòng t i đ u dòng ti p theo. còn khi có tín hi u đ ng b nh (theo chi u d c) thì s chuy n tia electron t góc dư i bên ph i v góc trên bên trái. Nhưng cũng không th đưa ra m t t n s c p nh t màn hình quá l n. Đi u khi n màn hình có nghĩa là đưa ra s đi m trên m t dòng (đ phân gi i theo chi u ngang). hình nh trên màn hình đư c t o ra t các đi m riêng bi t. tính theo s tín hi u trong m t giây. vì t n s này không th l n hơn giá tr c a phân s : DCF (s đi m trên dòng) * (s c t trên màn hình) t c là có s ph thu c v i đ phân gi i (resolution) c a màn hình.

Như v y. Trên các màn hình màu. N u b n rơi vào tình hu ng th nh t trong quá trình kh i đ ng máy. đó là “b chuy n đ i s – tương t ”.7. N u có m t c c hình cũ v i dung lư ng b nh ít hơn thì c n ph i ch n đ phân gi i nh hơn ho c ch n s lư ng màu ít hơn. N u b n không hài lòng v i hình nh c a giao di n đ ho . B nh này n m trên c c hình nhưng thu c v không gian b nh chung c a c máy tính. ho c không hài lòng v i nh ng gì mình th y trên màn hình giao di n đ ho . do đó tham s quy t đ nh đây là dung lư ng b nh . Hình nh đư c lưu trong b nh d ng s và s chuy n đ i hình nh v d ng tín hi u “tương t ” (analog) RGB là m t trong nh ng công vi c chính c a c c hình. byte) ≥ (S * (s byte trên m t đi m) đi m trên dòng) * (s c t trên màn hình) Ví d . m i đi m đư c chi u sáng đ ng th i b i 3 tia electron. Cư ng đ c a m i màu này l i đư c xác đ nh b i m c đ c a tín hi u trong tia tương ng. thì c n có m t c c hình v i dung lư ng b nh ít nh t là 1280 ∗ 1024 ∗ 4 = 10485760 byte (10Mb). và t t c nh ng t p tin (chương trình) nói đ n phía sau đã có trên đĩa. Cách cài đ t chương trình s có trong chương khác dành riêng cho ph n cài đ t chương . Công th c xác đ nh gi i h n đ phân gi i và s lư ng màu trên hình nh r t đơn gi n: (Dung lư ng b nh . Công vi c này là do m t b ph n trên c c hình đ m nhi m. Còn bây gi chúng ta s xem xét ph n th c hành c a nh ng lý thuy t đã đưa ra. Màu c a đi m đó đư c xác đ nh b i s pha tr n c a ba màu cơ b n: đ (Red). thì hãy ch n kh i đ ng vào ch đ m t ngư i dùng đ có kh năng thay đ i c u hình X. t n s đ ng b d c VSF và t n s làm vi c c a c c hình DCF xác đ nh giá tr gi i h n (l n nh t) c a đ phân gi i. T t c nh ng c c hình m i đáp ng đư c (th m chí còn vư t quá) yêu c u này.org. Chúng ta s bi t đư c cách chuy n ch đ kh i đ ng trong m t vài chương t i. thì v n có th s d ng m t câu l nh và chương trình c a Linux đ c u hình l i chương trình ch X. xanh lá cây (Green) và xanh da tr i (Blue) – RGB. 7. Nhưng thông thư ng c c hình có th t o ra m t s lư ng m c đ tín hi u đ đ hi n th hình nh. Còn có m t gi i h n n a ph thu c vào dung lư ng b nh c a c c hình – s lư ng màu c a hình nh.3 C u hình chương trình ch X 169 s đ ng b d c (SRR = VSF). t c là c u hình giao di n c a Linux.org. Chương này coi như b n đã cài đ t X. Tôi nghĩ r ng b n có th t l a ch n m t đ phân gi i và s lư ng màu thích h p cho máy tính c a mình. N u không thì đ u tiên b n ph i cài đ t gói chương trình X. nhưng v n có th truy c p t i máy tính b ng ch đ văn b n (giao di n dòng l nh). S lư ng màu có th dùng cho m i đi m đư c gi i h n b i dung lư ng b nh c c hình cũng như s m c đ tín hi u mà c c hình có th t o ra cho m i tia electron. t c là 8 byte cho m i đi m. ho c không th vào ch đ đ ho .3 C u hình chương trình ch X Chúng ta s xem xét trư ng h p sau khi cài đ t Linux b n không th chuy n vào ch đ đ ho (r t hi m khi x y ra v i các b n phân ph i Linux m i). Hình nh s đưa ra màn hình đư c t o ra trong b nh c a c c hình. n u b n đ c mu n ch n đ phân gi i màn hình 1280 x 1024 và có 32 tri u màu cho m i đi m.

Vì th c n ph i c u hình chương trình ch X đ s d ng nh ng thi t b này. Có nhi u cách đ l y nh ng thông tin này.170 Giao di n đ ho trình. Sau khi kh i đ ng Knoppix thành công hãy sao chép t p tin c u hình chương trình ch X c a Knoppix (thư ng n m t i /etc/X11/xorg.conf lên đĩa m m ho c flash đ sau này có th đ c l i. Tác gi không ch u trách nhi m v nh ng gì s x y ra. n u không có tài li u thì b n c n tìm nh ng thông tin này trên Internet. • Kho ng t n s đ ng b ngang và d c cho phép dùng c a màn hình. Tuy nhiên tôi hy v ng là các b n s không ph i s d ng đ n nh ng ti n ích này cũng như nh ng phương án k trên (s d ng h đi u hành khác. ho c đơn gi n là giúp b n hi u hơn v giao di n này và cách c u hình nó n u b n đã có m t h th ng X Window làm vi c t t. V cách đ c thông tin t t p tin c u hình X.org (c u trúc c a t p tin này) chúng ta s xem xét ngay dư i đây. và n u không bàn phím thì càng không th làm vi c v i máy tính nói chung.3. B n có th tìm th y script này trên m ng Internet.org/licenses/by/2. Ví d . Nh ng thông tin b n c n có trong Trình qu n lý các thi t b . Hy v ng r ng nh ng thông tin dư i đây giúp b n c u hình thành công giao di n đ ho . Thư ng l y t tài li u đi kèm v i chúng. Cách ch y chương trình này không thu c vào ph m vi c a cu n sách này vì chúng ta đang nói v h đi u hành Linux.1 Thu th p thông tin c n thi t Đ có th c u hình b n c n m t vài d li u sau: • Tên c a hãng s n xu t c c hình và màn hình. chíp c a hãng Nvidia thư ng c n n p môđun nv. N u trên máy c a b n chưa có b t kỳ h đi u hành nào thì hãy s d ng m t h đi u hành Linux LiveCD (ch y th ng t CD) có kh năng nh n d ng ph n c ng t t như Knoppix. s d ng Knoppix): t t c nh ng thông tin b n c n đã có trong tài li u đi kèm v i máy tính. B n có th tìm th y thông tin trong b t kỳ cu n sách nào nói v h đi u hành Windows. Hãy c n th n trong khi làm vi c! 7. Ngoài ra có nh ng chương trình chuyên dùng cho vi c l y các d li u c n thi t k trên. ví d bash script mkxf86config do các nhà phát tri n Gentoo vi t ra. • D ng chu t và bàn phím. . C n xác đ nh d ng chíp đ ch n môđun đúng cho c c hình. n u không có thì cũng có th xem tr c ti p trên thi t b . Làm vi c trong giao di n đ ho mà không có chu t thì không thu n ti n chút nào. L y t tài li u đi kèm v i màn hình. Nhưng xin b n hãy luôn nh là cu n sách b n đang đ c s d ng b n quy n Creative Commons Public License 2. • Dung lư ng b nh c a c c hình. • D ng c a b x lý trên c c hình (chíp). Cách d dàng nh t cho ngư i dùng m i là khi trên máy đã có m t h đi u hành Windows. 5/). d dàng nh t là trên trang web c a nhà s n xu t. Hai tham s này là quan tr ng.5 (http://creativecommons.

conf t đ u. t c là t i ∼/xorg. ti n ích chuyên dùng cho vi c này. N u không mu n ti p t c thì hãy nh n <Ctrl>+<C> đ thoát ra. ch có đi u xorgconfig sau khi hoàn thành công vi c s t o ra xorg. t c là ch ch y trên n n m t máy ch X đã ch y nào đó (hình 7. N u vì nguyên nhân nào đó b n cài đ t X. do đó có th s d ng b t kỳ trình so n th o văn b n nào đ thay đ i nó.3 C u hình chương trình ch X 171 7. Trong XFree86 phiên b n th 4. đôi khi r t m nh.org riêng sau khi cài đ t Linux. Và đây cũng chính là cách các nhà qu n tr h th ng có kinh nghi m s d ng đ c u hình giao di n đ ho . Còn m t ti n ích khác có th dùng đ c u hình máy ch X.2 C u trúc c a t p tin c u hình X T p tin c u hình chương trình ch X thư ng n m t i /etc/X11/xorg. m i b n phân ph i hi n đ i có m t công c c u hình riêng c a mình.conf. Ch c n ch y câu l nh sau (hãy chú ý là c n có quy n ngư i dùng root: [root]# Xorg -configure Câu l nh này s làm vi c m t cách im l ng. Chúng s giúp b n ti t ki m đư c nhi u th i gian. và chúng ta s s d ng chúng trong th i gian đ u m i làm quen v i Linux. Nhưng chương trình là ng d ng đ ho . Ví d b n phân ph i OpenSUSE có sax2. sau khi hoàn thành nó s t o ra t p tin xorg.3. ho c đơn gi n là mu n ki m soát quá trình này. Tuy nhiên.2). Tuy nhiên r t có th b n s mu n t t o cho mình m t t p tin c u hình riêng.org chương trình này đã đư c thay th b ng xorgconfig. Hãy s d ng nh ng chương trình này. Ngoài ra. Hãy đ c các trang hư ng d n s d ng man tương ng xorgconfig(1) và xorgcfg(1) đ bi t thêm chi ti t. Trên dòng l nh hãy ch y: [root]# xorgconfig r i tr l i nh ng câu h i mà chương trình này đ t ra. Xin đ ng quên câu l nh Xorg khác v i câu l nh xorg! Như đã nói t trư c trên Linux ch thư ng và ch hoa có s khác nhau rõ ràng. N u trong khi cài đ t b n có ch n cài đ t giao di n đ ho X thì trên máy đã có t p tin ch a c u hình X đúng (và có th không). Trên th c t theo tôi th y thì hai chương trình này không có gì khác nhau. Cũng không c n ph i t o t p tin xorg. Khi kh i đ ng và n u không ch rõ t p tin c u hình trên dòng l nh thì chương trình ch X đ u tiên s tìm t p tin c u hình t i thư m c c a ngư i dùng.conf. N u không th y t p tin này thì chương trình ch X s dùng c u hình chung c a toàn b h th ng n m trong thư m c /etc như đã nói trên (n u có). đó là xorgcfg.7.conf và đ t t p tin này vào thư m c /etc/X11. có nh ng chương trình. thì hãy ch y m t trong nh ng chương trình cho phép b n t o ra t p tin này.conf ch không ph i XF86Config-4 như trư ng h p xf86config. . do đó không có ích trong trư ng h p b n chưa có m t c u hình X nào. ti n ích chính dùng đ t t o m t t p tin c u hình (XF86Config-4) là chương trình xf86config (đôi khi xf86cfg). T p tin c u hình X ch là m t t p tin văn b n (text file) bình thư ng. Trong X. Đ t o ra t p tin c u hình X m t cách t đ ng hãy s d ng chương trình Xorg v i tùy ch n -configure.

conf có trên máy c a tôi sau khi cài đ t openSUSE Linux 10.1 Contact: Marcus Schaefer <sax@suse.conf. 2005 Contact: SaX-User list <https://lists.org qua xorgcfg B ng m t trong nh ng công c trên b n đã t o ra đư c t p tin c u hình xorg. Dư i đây là ví d m t t p tin xorg.de>.de/mailman/listinfo/sax-users> Automatically generated by [ISaX] (7.1) Section "Files" InputDevices "/dev/gpmdata" InputDevices "/dev/input/mice" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/misc:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/local" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/75dpi:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/100dpi:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/Type1" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/URW" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/truetype" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/uni:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/CID" FontPath "/opt/kde3/share/fonts" FontPath "/usr/local/share/fonts" EndSection .172 Giao di n đ ho Hình 7.berlios.2: C u hình X. Chúng ta s xem t p tin này trông như th nào (có nghĩa là dùng câu l nh xem t p tin more ho c less ho c dùng m t chương trình so n th o văn b n như vim đ m nó).1: # # # # # Version: 7.

7.57 1024 1096 1208 1392 768 769 772 821 Modeline "1024x768" 131.29 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1077 Modeline "1280x1024" 163.43 1024 1096 1208 1392 768 769 772 821 Modeline "800x600" 97.59 800 856 944 1088 600 601 604 650 Modeline "800x600" 96.3 C u hình chương trình ch X Section "ServerFlags" Option "AllowMouseOpenFail" "on" EndSection Section "Module" Load "dbe" Load "type1" Load "freetype" Load "extmod" Load "glx" Load "v4l" EndSection Section "InputDevice" Driver "kbd" Identifier "Keyboard[0]" Option "Protocol" "Standard" Option "XkbLayout" "us" Option "XkbModel" "pc104" Option "XkbRules" "xfree86" EndSection Section "InputDevice" Driver "mouse" Identifier "Mouse[1]" Option "Buttons" "10" Option "Device" "/dev/input/mice" Option "Name" "Logitech USB Receiver" Option "Protocol" "explorerps/2" Option "Vendor" "Sysp" Option "ZAxisMapping" "4 5" EndSection Section "Monitor" DisplaySize 345 259 HorizSync 30-96 Identifier "Monitor[0]" ModelName "SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF" Option "DPMS" VendorName "SAMSUNG" VertRefresh 50-160 UseModes "Modes[0]" EndSection 173 Section "Modes" Identifier "Modes[0]" Modeline "1280x1024" 167.18 800 856 944 1088 600 601 604 650 EndSection .89 800 856 944 1088 600 601 604 650 Modeline "800x600" 96.41 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1077 Modeline "1024x768" 135.41 1024 1104 1216 1408 768 769 772 822 Modeline "1024x768" 132.32 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1078 Modeline "1280x1024" 165.

T p tin xorg.174 Section "Screen" DefaultDepth 24 SubSection "Display" Depth 15 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 16 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 24 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 8 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection Device "Device[0]" Identifier "Screen[0]" Monitor "Monitor[0]" EndSection Giao di n đ ho "800x600" "800x600" "800x600" "800x600" Section "Device" BoardName "GeForce4 MX 440 with AGP8X" BusID "1:0:0" Driver "nvidia" Identifier "Device[0]" VendorName "NVidia" EndSection Section "ServerLayout" Identifier "Layout[all]" InputDevice "Keyboard[0]" "CoreKeyboard" InputDevice "Mouse[1]" "CorePointer" Option "Clone" "off" Option "Xinerama" "off" Screen "Screen[0]" EndSection Section "DRI" Group Mode EndSection "video" 0660 Section "Extensions" EndSection C n ph i nói r ng nh ng thông tin mà chương trình cài đ t c a openSUSE dò tìm ra là chính xác. m i ph n có c u trúc như sau: . Nh ng dòng này có ký t đ u tiên là # và m t kho ng tr ng sau ký t này. Nh ng dòng đ u tiên thư ng là nh ng dòng chú thích không có nh hư ng gì đ n chương trình.conf bao g m m t vài ph n nh hơn. Có th b n đ c đã nh n th y là trên Linux nh ng t p tin c u hình có c u trúc tương t như nhau.

• Modes – mô t các ch đ hình nh. Trong t p tin c u hình có th có các ph n sau (không nh t thi t ph i có t t c chúng): • Files – đư ng d n đ n các t p tin. Cũng có th g p hai ph n ho c nhi u hơn có cùng m t d ng (Ví d Screen). Thi t b ra g m các thành ph n riêng bi t là c c hình và màn hình thư ng đư c nhóm l i v i nhau trong ph n Screen. • Screen – c u hình màn hình. tuy nhiên khi đó chúng ph i có tên riêng không trùng nhau. t c là chương trình ch X b t đ u đ c t p tin c u hình xorg. • Device – mô t c c hình (video card). Thi t b nh p vào thư ng là bàn phím và chu t. • Extensions – ph n c u hình m r ng. • InputDevice – mô t các thi t b nh p vào. • ServerFlags – tùy ch n c a chương trình ch . • Module – các môđun n p t đ ng.3 C u hình chương trình ch X Section "tên_c a_ph n_này" SectionEntry1 SectionEntry2 SectionEntry3 EndSection 175 Các ph n có th n m trong t p tin c u hình theo th t b t kỳ. • ServerLayout – c u hình chung. ph n ServerLayout ph i ch a ít nh t nh ng dòng sau: Section "ServerLayout" Identifier "Layout[all]" InputDevice "Keyboard[0]" "CoreKeyboard" InputDevice "Mouse[1]" "CorePointer" Screen "Screen[0]" EndSection . • Monitor – mô t màn hình. m i ph n cho m t thi t b . Ph n ServerLayout có ưu tiên cao nh t. • DRI – c u hình DRI. • Vendor – c u hình cho các thi t b c a các nhà s n xu t c th nào đó. Ph n này xác đ nh nh ng thi t b vào/ra (input/output) nào s đư c s d ng trong giao di n đ ho X.conf t đây. Trong ph n ServerLayout ph i có các dòng ch đ n các ph n c a thi t b v a nói đ n. Như v y. chúng đư c xác đ nh trong các ph n InputDevice.7.

Đ sâu màu m c đ nh n m trên dòng DefaultDepth. 6 5 . Tuy nhiên c c màn hình và b n thân màn hình ph i đ t t đ có th h tr nh ng giá tr đ sâu màu l n. Giá tr này càng cao thì s lư ng màu có th hi n th càng l n và hình nh càng đ p. 24. Ph n Monitor xác đ nh tham s c a màn hình cũng có hai tùy ch n (hai dòng) quan tr ng. "800x600". xác đ nh trong ph n Monitor. "1024x768". "1280x1024".6 Trong m i ph n con.176 Giao di n đ ho Ph n Screen xác đ nh màn hình và c c hình s d ng. Đ chuy n sang s d ng nh ng ch đ khác hãy th nh n các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–>. ph n này cho bi t c c màn hình đư c dùng là thi t b có tên Device[0]. ví d . Như v y. 16. 15. đ ng th i đưa ra các ch đ làm vi c c a màn hình (đ phân gi i và s lư ng màu). Ph n này có d ng như sau: Section "Screen" DefaultDepth 24 SubSection "Display" Depth 15 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 16 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 24 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 8 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection Device "Device[0]" Identifier "Screen[0]" Monitor "Monitor[0]" EndSection "800x600" "800x600" "800x600" "800x600" Như b n th y. trong đó phím <+> và phím <–> n m trên bàn phím s . Các ch đ đư c li t kê theo tên l y t ph n Modes. và màn hình đư c s d ng có tên Screen[0] (SAMSUNG SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF). Ph n Screen còn có th ch a m t vài ph n con (Subsection) Display tương ng v i m t giá tr “đ sâu màu”5 màn hình. t c là GeForce4 MX 440 with AGP8X đư c xác đ nh trong ph n Device. đ i v i ngư i dùng thì ý nghĩa c a ch đ hi n th trùng v i đ phân gi i c a màn hình. Máy ch X s s d ng ch đ đ u tiên n m trong danh sách theo m c đ nh. đó là: color depth Đ sâu màu màn hình thư ng tính theo bit và thư ng nh n các giá tr 8. ngư i dùng c n đ t nh ng ch đ hi n th mu n dùng v i đ sâu màu tương ng. tên này n m ngay sau t Modeline.

Trong ph n này quan tr ng nh t là dòng ch ra driver. N u chu t đư c k t n i vào m t c ng dành riêng cho nó. Trên máy c a tôi dòng này có d ng: Driver "nvidia" T c là tôi s d ng c c màn hình v i chip c a hãng NVIDIA và đã cài đ t driver l y v t trang Web c a hãng này. Driver g c c a X. N u mu n đ t m t s c th nào đó thay cho nh ng kho ng thì có th s a thành: HorizSync VertRefresh ho c: HorizSync VertRefresh 80. Hi n nay ph bi n các bàn phím có 104 phím và Linux h tr t t các bàn phím này. 50–160. thì chúng ta s không dùng đư c nút bánh xe c a chu t đ kéo lên kéo xu ng các trang Web. Trong ph n InputDevice tương ng v i chu t hãy chú ý đ n 3 dòng (tùy ch n) sau: Option Option Option "ZAxisMapping" "4 5" "Protocol" "PS/2" "Device" "/dev/input/mice" N u không có tuỳ ch n ZAxisMapping v i giá tr 4 5. Nh ng . đ t l i giá tr c a các phím. Xfce đ u có các công c đ l a ch n ki u bàn phím. T n s c p nh t màn hình theo chi u ngang HorizSync tính theo KHz còn t n s c p nh t d c VertRefresh tính theo Hz. Tùy ch n Protocol xác đ nh giao th c “liên l c” v i chu t. Chúng ta s quay tr l i v i ti ng Vi t trong m t chương sau. Hai ph n InputDevice xác đ nh chu t và bàn phím. do đó tùy ch n Option "XkbModel" "pc104" làm vi c trong đa s trư ng h p. do đó lúc này không c n thi t ph i tìm hi u sâu và c u hình k cho ph n này. GNOME. Cũng nói luôn.3 C u hình chương trình ch X HorizSync VertRefresh 30-96 50-160 177 xác đ nh t n s c p nh t ngang (HorizSync) và d c (VertRefresh). Ph n ti p theo là Device mô t c c màn hình c a b n. C n ph i xem xét tài li u c a màn hình đ đưa ra nh ng giá tr chính xác. N u không có tài li u này thì hãy tìm ki m trên CD đi kèm ho c trên trang Web c a nhà s n xu t.org cho các c c màn hình nvidia có tên ng n hơn — nv. Trong trư ng h p c a tôi là explorerps/2. đ gõ ti ng Vi t thì t t nh t là s d ng m t chương trình chuyên d ng như xvnkb. đây t n s c p nh t ngang và d c có th n m tương ng trong kho ng 30–96. thay đ i các thu c tính c a bàn phím như t c đ l p l i (repeat rate). thì tham s Protocol s có giá tr là PS/2 ho c m t t dài hơn k t thúc b ng PS/2. x-unikey ho c scim. 90 124. 138 80 100 n u mu n có thêm hai l a ch n ho c nhi u hơn. Các môi trư ng làm vi c như KDE.7.

do đó c n ph i có liên k t m m này ho c có th th ch y th ng: [user]$ Xorg N u thành công. Sau khi t o t p tin xorg. Bây gi hãy th ch y giao di n đ ho b ng câu l nh X (vi t hoa). Tuy nhiên trư c khi thêm m t thư m c phông ch m i c n ki m tra l i xem thư m c này có t n t i không và có ph i là thư m c phông ch không7 . vì r t có th c n m t chút th i gian đ chuy n vào giao di n đ ho . thì nó s đưa ra c nh báo. ho c màn hình nh p nháy. T h p phím này s giúp b n d ng ch y máy ch X trong nh ng trư ng h p có v n đ . hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ quay v ch đ văn b n. do đó hãy nh nó. có nhi u cách đ t o ra xorg.conf thông thư ng s n m trong thư m c /etc/X11. Đ th c hi n công vi c ki m tra ch c n dùng câu l nh: Thư m c phông ch ph i có t p tin fonts. ph n Files c a t p tin xorg.conf. t c là c u hình v a t o có v n đ . Có kh năng nh ng tham s không đúng s làm h ng màn hình c a b n ho c d n đ n nh ng h u qu không lư ng trư c. Đây không ph i là l i nghiêm tr ng đ ph i d ng làm vi c.conf trên. ví d khi máy ch X không tr l i (không làm vi c). b n s th y m t con tr chu t hình ch X gi a màn hình và có th b qua nh ng dòng dư i đây. Xin chú ý đây ch là liên k t m m đ n chương trình máy ch Xorg8 . Hãy dùng chương trình v a nh c t i đ làm vi c này 8 B n có th ki m tra l i đi u này b ng câu l nh ls -l 7 . Đây là thư m c tiêu chu n (chuyên dùng) cho nh ng c u hình có liên quan đ n máy ch X.3. Tuy nhiên đ ng v i vàng s d ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace>. 7. Không c n gi i thích ch c b n cũng đã nh n ra là tùy ch n Device xác đ nh tên t p tin thi t b c a chu t.dir thư ng do câu l nh mkfontdir tr c ti p ho c dán ti p t o ra.178 Giao di n đ ho giao th c còn l i s d ng cho chu t k t n i qua c ng ti p n i (c ng COM). nhưng ngư i dùng c n bi t đ gi i quy t nh ng trư ng h p như không tìm th y phông ch mong mu n.dir ch là m t t p tin văn b n thông thư ng nhưng không nên t s a đ i nó. b ng câu l nh: Như đã nói [root]# Xorg -configure đ t o m t cách t đ ng ho c [root]# xorgconfig đ có th ki m soát quá trình này. do đó không nên th c u hình X.3 Th c u hình /etc/X11/xorg. Cu i cùng. N u chu t m i đư c s n xu t thì còn có th dùng giá tr Auto (t đ ng xác đ nh) đây. Câu l nh file fonts.org b ng cách đã k trên tr khi b n ch c ch n là mình đúng.conf đã t o ra xem có nh ng l i nguy hi m nào không. Có m t vài cách đưa ra nh ng thư m c này. N u khi ch y máy ch X không tìm th y m t thư m c phông ch nào đó trong ph n Files.dir cho bi t fonts. N u th y m t màn hình màu đen. T t hơn h t là ki m tra t p tin c u hình xorg.conf thư ng n m đ u t p tin này và xác đ nh đư ng d n đ n các thư m c phông ch .

Như v y: • (––) có nghĩa là nh ng giá tr tương ng thu đư c khi th (probe).log 2>&1 179 Câu l nh này ch y máy ch X ch đ th và đưa k t qu th đó vào t p tin xprobe.log v a t o ra. • (WW) — sau d u hi u này là nh ng c nh báo. nhưng trong đa s trư ng h p. (NI) not implemented. chúng ta ch c n nh ng thông tin trong xprobe. (!!) notice.org. (++) from command line. • ?? — nh ng thông tin không rõ ngu n g c. C n nói r ng trong t p tin b n ghi /var/log/Xorg. ngày phát hành. • (!!) — sau d u hi u này là nh ng chú ý.conf. (WW) warning. Sau khi ch y câu l nh này màn hình s nh p nháy.7. Trong t p tin này có r t nhi u thông tin có ích v h th ng X Window.log còn có nhi u thông tin hơn. Dư i nh ng dòng này là thông tin v phiên b n c a X Window System.conf).3 C u hình chương trình ch X [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. (EE) error.0. • (==) có nghĩa là s d ng tham s theo m c đ nh.0. sau đó s l i th y dòng l nh c a h v và trong thư m c hi n th i s có thêm t p tin xprobe. (??) unknown.log thì k t qu th s hi n ra trên màn hình.org.log đ sau này có th đ c d dàng hơn.log chúng ta s s a b ng cách thay đ i tham s tương ng trong t p tin /etc/X11/xorg. L i và c nh báo tìm th y trong xprobe. Trong t p tin này còn có m t vài dòng thông tin hi n th m i quan h gi a các ph n trong t p tin c u hình: .conf" Trong t p tin xprobe.0.log. • (**) có nghĩa là tham s l y t trong t p tin c u hình (ví d xorg. tên c a h đi u hành. Time: Wed Jan 31 22:25:09 2007 (==) Using config file: "/etc/X11/xorg.log. (==) default setting.log này chúng ta còn th y l i gi i thích cho nh ng ký hi u s d ng dư i cũng như trong t p tin b n ghi Xorg. (**) from config file. • (EE) — sau d u hi u này là nh ng thông báo l i.log: Markers: (--) probed. phiên b n nhân Linux và m t vài thông tin khác. • (NI) — sau d u hi u này là thông báo v nh ng tham s còn chưa đư c phát tri n trong X. Sau đó là thông báo v nơi đ t t p tin b n ghi (thư ng là /var/log/Xorg. • (++) có nghĩa là tham s l y t dòng l nh ch y máy ch X. N u không ch ra t p tin xprobe. Nh ng dòng đ u tiên cho bi t m t vài d li u v X. Nhưng t m th i chúng ta s ti p t c xem xét xprobe.log) và tên c a t p tin c u hình đư c s d ng: (==) Log file: "/var/log/Xorg.0. (II) informational. • (II) — sau d u hi u này là nh ng thông tin khác nhau.log".

. S d ng ti n ích này b n s tìm đư c ch đ hi n th thích h p cho màn hình c a mình. có d ng sau: (WW) The directory "/usr/share/fonts/local" does not exist. do đó hãy ch y X b ng startx r i ch y xvidtune t m t trình l nh nào đó (ví d xterm).log chưa b o đ m vi c ch y thành công ch đ đ ho . (WW) The directory "/usr/share/fonts/kwintv" does not exist. Chúng ta s th y m t c a s hi n ra như trong hình 7. Nói v ch đ làm vi c c a màn hình không th không k đ n m t ti n ích nh nh ng có ích đó là xvidtune. ki m tra l i b ng: [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. T t nhiên. .180 (==) (**) (**) (**) (**) (**) ServerLayout "Layout[all]" |-->Screen "Screen[0]" (0) | |-->Monitor "Monitor[0]" | |-->Device "Device[0]" |-->Input Device "Keyboard[0]" |-->Input Device "Mouse[1]" Giao di n đ ho trong t p tin này r t có th chúng ta s g p nh ng c nh báo v thư m c ch a phông ch đã nói ph n trư c. không có l i tìm th y trong xprob. b n c n bi t r ng. (WW) The directory "/usr/share/fonts/japanese" does not exist.. Entry deleted from font path. T i th i đi m này. Hãy c g ng s a h t nh ng l i ((EE) tìm th y. báo. Nh ng c nh báo như v y b n s thư ng xuyên g p khi s d ng các s n ph m có liên quan đ n Linux như chương trình. Do đó n u v n th y m t màn hình đen.log 2>&1 Đôi khi có th th ch n m t đ phân gi i ho c đ sâu màu nh hơn. Ti n ích này ch y trong giao di n đ ho . thì hãy quay tr l i dòng l nh b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> r i ki m tra k càng k t qu c a câu l nh: [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe.3. và trên xterm s xu t hi n m t vài dòng thông tin: . (WW) The directory "/usr/share/fonts/PEX" does not exist. (WW) The directory "/usr/share/fonts/baekmuk" does not exist. Ví d ch n đ phân gi i “1024x768” và đ sâu màu “16” thay vì “1600x1200” và “24”. N u không còn n a thì có th m nh d n ch y ch đ đ ho b ng câu l nh X như đã nói đ u ph n này. Entry deleted from font path.log 2>&1 r i nhìn vào t p tin xprobe.log xem có còn l i nào không. Entry deleted from font path. Entry deleted from font path. nh ng c nh báo tương t như trên không nh hư ng nhi u đ n vi c s d ng X Window. hư ng d n. sách. sau khi đã đóng c a s c nh báo cho bi t các nhà phát tri n không ch u trách nhi m v vi c s d ng xvidtune gây ra. Entry deleted from font path.

conf.00 . Wider— tăng kích thư c hình nh theo chi u cao.96.00 vsync range 0: 50. Tương t như v y s d ng cách nút Left — di chuy n sang trái. Up — lên trên. ví d di chuy n sang ph i.7. và b ngang ho c gi m chúng xu ng b ng Narrower và Shorter.4: Chương trình xvidtune “không ch u” ch nh hình nh . hãy s d ng (nh n vào) nút Right (khi này các s tương ng phía trên s thay đ i). Trong l n ch y th xvidtune cu i cùng. tôi không s d ng đư c nh ng ch c năng ch nh s a k trên và nh n đư c thông báo không th th c thi (hình 7. Taller. r i nh n nút Apply.3: Chương trình xvidtune Vendor: SAMSUNG.32 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1078 Chính nh ng dòng thông tin d ng này đư c s d ng trên các dòng Modline c a ph n Modes t p tin c u hình xorg.00 .3 C u hình chương trình ch X 181 Hình 7.4). Đ ch nh hình nh trên màn hình. Model: SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF Num hsync: 1. Hình 7.160. Num vsync: 1 hsync range 0: 30. Down — xu ng dư i.00 Nút Show cho bi t ch đ hi n th đang đư c s d ng d ng: "1280x1024" 167.

v s d ng b nh và s d ng tài nguyên nói chung (trình qu n lý màn hình s “ăn” m t m t ph n b nh . Trong khi cài đ t h đi u hành Linux. T đ ng có nghĩa là ngư i dùng không c n nh n vào nút Apply đ có th th y nh ng thay đ i n a mà s th y chúng ngay l p t c khi có ch nh s a nào đó đư c th c hi n. Kh năng này có ích khi hình nh thu đư c sau khi ch nh s a không làm b n hài lòng b ng lúc đ u. và nhi u công vi c c a b n có th th c hi n trong ch đ văn b n mà b n l i ph i đ i trong khi kh i đ ng X).conf. Đi u này có th th c hi n b ng cách ch y th ng chương trình Xorg (ho c liên k t m m X) t thư m c /usr/bin/X11/. Nút Auto dùng đ chuy n gi a hai ch đ không t đ ng và t đ ng.4 Kh i đ ng h th ng X Window Có th kh i đ ng h th ng X Window b ng nhi u cách.conf. Xin hãy lưu ý là các phiên b n m i c a các b n phân ph i Linux có kh năng c u hình X r t t t ngay trong quá trình cài đ t.182 Giao di n đ ho Thi t l p ban đ u có th ph c h i b ng nút Restore. và đ ng quên thêm vào đó hai giá tr t n s c p nh t màn hình Horizontal Sync và Vertical Sync n m góc ph i phía dư i c a c a s xvidtune. đ u tiên chúng ta c n kh i đ ng máy ch X. thì ngay sau khi kh i đ ng h đi u hành. khi có v n đ x y ra có th b n s không bi t ph i gi i quy t như th nào ngoài vi c cài đ t l i. B n đã bi t k t qu thu đư c là m t màn hình tr ng v i con tr hình chéo n m gi a. Tuy nhiên nh ng thông tin trong ph n này s có ích khi có v n đ gì đó x y ra. Do đó m c dù nh ng b n phân ph i m i làm vi c r t t t phương di n ch đ đ h a. Nút Fetch dùng đ yêu c u nh ng giá tr thi t l p hi n th i c a màn hình. Nút Test dùng đ th t m th i nh ng giá tr đã đ t ra. do đó hy v ng là b n s không ph i t mình ch nh s a t p tin xorg. Vì th hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ d ng ch y máy ch X và quay v ch đ văn b n. Hai nút Next và Prev dùng đ chuy n các ch đ hi n th .org bình thư ng. Sau khi đã ch n xong các giá tr thích h p. Cu i cùng hãy m t p tin xorg. N u vi c cài đ t và c u hình X. ki m tra l i các dòng Modeline và ghi vào đó các giá tr tương ng. hãy nh n nút Show r i ghi lên gi y nh ng giá tr này. th hai. Còn bây gi chúng ta s xem xét quá trình kh i đ ng toàn b h th ng X Window và cách tác đ ng lên quá trình này. Cách kh i đ ng này có m t vài đi m b t l i: th nh t. Đó là b i vì chưa có m t trình qu n lý c a s nào và chưa có m t chương trình khách (client) nào đư c ch y. V i nh ng thông tin gi i thi u v ng d ng xvidtune chúng ta đã k t thúc ph n c u hình chương trình ch X. Làm th nào đ kh i đ ng đư c ch đ đ ho theo cách khác? Như b n đã bi t t nh ng ph n trư c. có th ngư i dùng đ ng ý v i đ ngh c a trình cài đ t t đ ng ch y h th ng này. gi ng như hai t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–>. Nhưng ngoài ra thì không còn có gì khác và b n không th th c hi n thêm m t thao tác nào tr di chuy n con tr b ng chu t. b n s chuy n vào ch đ đ ho . 7. ho c đơn gi n là khi b n mu n tìm hi u và t o cho mình m t c u hình chương trình ch X riêng. tôi v n ch n kh i đ ng vào ch đ văn b n (b ng cách đ t giá tr initdefault b ng 3 trong t p tin /etc/inittab) và ch ch y X Window khi c n thi t. Nút Show dùng đ đưa ra các giá tr như đã nói trên. .

nhưng có th dùng nó đ th c hi n nh ng chương trình khác k c trình qu n lý c a s . Theo m c đ nh xinit th c hi n script X :0 t c là ch y chương trình máy ch X trên màn hình s 0. N u không có t p tin .xinitrc đ t đ ng hóa nh ng công vi c l p l i đ n nhàm chán này. N u trên dòng l nh ch y xinit không ch ra chương trình khách c n ch y. t c là ch y nh ng câu l nh có trong . dùng đ ch y máy ch X và ít nh t m t chương trình khách. Do đó. Sau đó b n s th y c a s xterm có thay đ i và đã có th di chuy n b ng cách kéo thanh trên đ u c a nó. N u trên máy c a b n có cài các trình qu n lý c a s và môi trư ng làm vi c khác. thì theo m c đ nh xinit s th c hi n câu l nh sau: xterm -geometry +1+1 -n login -display :0 K t qu là ngư i dùng s th y m t màn hình tr ng không v i m t c a s trình l nh xterm duy nh t. thay đ i kích thư c. ngư i dùng c n s d ng kh năng t o ra t p tin script .Xresources xsetroot -solid gray & xclock -g 100x100-0+0 -bw 0 & xload -g 50x50-100+0 -bw 0 & xterm -g 80x24+0+0 & xterm -g 80x24+0-0 & exec twm . hãy th ch y câu l nh twm ho c fvwm (m t trong hai trình qu n lý c a s này thư ng đư c cài đ t theo m c đ nh). Xfce4.xinitrc dùng đ ch y đ ng h . tôi xin đưa ra dư i đây ví d m t script . V i m c đích h c t p. đó là chúng ta còn chưa k đ n nh ng m t y u khác c a cách này. v. icewm.xinitrc. Câu l nh xinit.4 Kh i đ ng h th ng X Window 183 Có m t cách t t hơn (nhưng không ph i là t t nh t) đ chuy n vào ch đ đ ho là ch y câu l nh xinit. ) đư c v i c a s này. #!/bin/sh xrdb -load $HOME/.xinitrc có trong thư m c c a ngư i dùng đ th c hi n t p tin này gi ng như các script khác. KDE và GNOME. Ví d . . thì hãy th ch y m t trong các câu l nh sau: [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ fluxbox icewm-session xfce4-session startkde gnome-session N u d ng l i cách kh i đ ng giao di n đ ho này. cũng n m trong thư m c /usr/bin/X11 như Xorg. Và b i vì chưa có trình qu n lý c a s nào đư c ch y nên b n s không th làm gì (di chuy n. . thì m i l n chúng ta s ph i l p đi l p l i m t s câu l nh. hai c a s xterm và cu i cùng ch y trình qu n lý c a s twm.v. thì chương trình xinit s tìm t p tin . ví d fluxbox.7.xinitrc đó.

• [user]$ xinit -e widgets -. Ví d m t trong nh ng script này đó là startx n m cùng ch v i Xorg (/usr/bin/X11/). n u không s ch ch y xterm.). đ cho vi c ch y script không b k t thúc. Script này có m t trang hư ng d n s d ng startx(1) riêng.184 Giao di n đ ho C n chú ý là nh ng chương trình ch y t .:2 Ch y máy ch X trên màn hình có s 2 và đưa t i chương trình khách xterm tham s –e widgets. Chương trình khách ph i là tham s đ u tiên c a dòng l nh g i xinit. Chương trình khách này có tên g i đ c bi t là “magic client”. nh ng chương trình này s ngăn c n không cho ch y nh ng chương trình n m phía sau. Có th dùng nh ng tham s dòng l nh c a xinit đ thay cho script . C u trúc c a startx có th r t ph c t p và không d dàng cho ngư i dùng m i chưa quen v i ngôn ng l p trình c a Bash.xinitrc ph i đư c th c hi n trong ch đ n n (background). n u không chương trình s coi chúng như là các tham s c n ph i thêm vào chương trình khách n m phía trư c.:1 Ch y máy ch X trên màn hình s 1. n u như chúng không k t thúc ngay l p t c. Vì ngư i dùng m i thư ng không có đ kh năng đ t o ra m t t p tin script . B ng cách này có th thêm tham s vào cho các chương trình (ví d màu n n và màu ch cho xterm) mà không c n ph i gõ l i dòng l nh t đ u. Tuy nhiên m t trong nh ng chương trình này (thư ng là trình qu n lý c a s ho c trình l nh d ng xterm) ph i đư c th c hi n ch đ bình thư ng (foreground).xinitrc s không đư c th c hi n. Script . Trong trư ng h p ngư c l i. Trong ví d trên. n u trình qu n lý c a s đư c c u hình đúng.xinitrc. Trên dòng l nh có th ch ra chương trình khách. T ng k t m t s ví d g i chương trình xinit: • [user]$ xinit Câu l nh này s ch y máy ch X. thì đ có th d ng phiên làm vi c (session) v i giao di n đ h a. chương trình xinit bi t là công vi c đã hoàn thành và nó s t t t. Khi ngư i dùng đóng “magic client”. • [user]$ xinit -geometry 80x25+0+0 -fg white -bg black Ch y máy ch X. nhưng n u nhìn k thì script này th c hi n 3 câu l nh chính sau: .xinitrc n u có trong thư m c c a ngư i dùng. • [user]$ xinit -. ngư i dùng ph i ch n m c Exit trong th c đơn c a twm. nên trên các b n phân ph i luôn có các script do các nhà phát tri n vi t s n đ th c hi n ch c năng này. th c hi n script . Ví d d u hai ch m và m t ch s nào đó (:n) dùng đ ch ra m t màn hình có s th t khác 0 (theo m c đ nh). và chương trình xterm ch y theo m c đ nh s nh n đư c các tham s li t kê trên dòng l nh.xinitrc đ t t. T t c nh ng gì n m sau d u g ch chéo đôi (––) s đư c thêm vào dòng l nh g i chương trình ch X. Có ích đ th c u hình m i khi đã có máy ch X ch y trên màn hình m c đ nh (s 0). Tên c a chương trình khách ph i b t đ u b ng d u g ch chéo (/) ho c d u ch m (.

7.4 Kh i đ ng h th ng X Window xauth add $display . $mcookie xauth add ‘hostname -f ‘$display .$mcookie xinit $client $clientargs -- $server $display $serverargs

185

T c là cu i cùng thì startx cũng g i câu l nh xinit mà chúng ta v a xem xét và ch có đ t trư c các giá tr c n thi t cho tham s dùng trên dòng l nh c a xinit mà thôi. Ví d , tham s tên t p tin script .xinitrc đư c xác đ nh b ng bi n clientargs. N u có t p tin .xinitrc trong thư m c c a ngư i dùng thì s s d ng nó, t c là “clientargs” = “$HOME/.xinitrc”, n u không s l y t p tin xinitrc c a h th ng, t c là “clientargs” = “/etc/X11/xinit/xinitrc”. Vi c đ t giá tr cho các tham s khác cũng x y ra tương t . Câu l nh xauth và tùy ch n –auth $HOME/.Xauthority dùng đ xác nh n ngư i dùng đang ch y ch đ đ h a. Như v y ngay sau khi cài đ t ngư i dùng đã có th dùng câu l nh startx đ kh i đ ng h th ng X Window thay cho l nh xinit v i các tham s khó nh . Nhưng làm th nào đ l a ch n trình qu n lý c a s (môi trư ng làm vi c) thích h p?

7.4.1

L a ch n trình qu n lý c a s

M t khi đã làm đư c cho h th ng X Window ch y thành công, thì b n có r t nhi u kh năng c u hình, tùy ch nh nó theo ý c a mình. Nh ng kh năng c u hình, tùy ch nh này l i ph thu c r t nhi u vào trình qu n lý c a s mà b n s d ng. Như đã nói ngay t đ u, có r t nhi u trình qu n lý c a s cũng như môi trư ng làm vi c d a trên nh ng trình qu n lý c a s này. Ngư i dùng có th l a ch n m t trong nh ng trình qu n lý c a s ngay t lúc b t đ u ch y ch đ đ h a. Ví d có th th c hi n đi u này b ng t p tin .xinitrc dư i đây: #!/bin/sh # $HOME/.xinitrc # dùng Xfce4 theo m c đ nh WMGR="xfce4-session" # t t xscreensaver xset s noblank # ch y screensaver sau 10 phút xset s 600 2 # ch y xterm xterm -bg black -fg white -fn 7x14 -geometry 80x24+57+0 & # n u đưa ra m t Window Manager khác # thì dùng nó thay cho Xfce4 if [ "$1" != "" ] ; then WMGR=$1 fi exec $WMGR M c dù không c n thi t, nhưng có th chuy n t p tin này thành có th th c thi b ng câu l nh chmod quen thu c: [user]$ chmod u+x .xinitrc

186

Giao di n đ ho

T p tin .xinitrc này cho phép ngư i dùng l a ch n trình qu n lý c a s (ho c môi trư ng làm vi c) khi kh i đ ng h th ng X Window b ng câu l nh startx. Ví d đ kh i đ ng KDE, đ u tiên chúng ta tìm xem startkde n m đâu r i đ t nó vào làm tham s cho startx như sau: [user]$ which startkde /opt/kde3/bin/startkde [user]$ startx /opt/kde3/bin/startkde Tương t như v y đ i v i GNOME: [user]$ which gnome-session /opt/gnome/bin/gnome-session [user]$ startx /opt/gnome/bin/gnome-session Chú ý là n u ch ch y startx không có tham s thì Xfce4 s đư c kh i đ ng theo m c đ nh. T t nhiên b n có th t o cho m i trình qu n lý c a s và môi trư ng làm vi c m t t p tin .xinitrc riêng, ví d cho KDE — t p tin .xinitrc-kde: #!/bin/sh #$HOME/.xinitrc-kde # Ch y m t s chương trình #xset b off & # Đ t m t s bi n, ví d thư vi n mà # xvnkb c n #export LD_PRELOAD=/usr/local/lib/xvnkb.so # Dùng export export export cách nh p SCIM làm m c đ nh XMODIFIERS=@im=SCIM GTK_IM_MODULE=scim QT_IM_MODULE=scim

# Ch y môi trư ng làm vi c exec /opt/kde3/bin/startkde Thêm thu c tính có th th c thi cho nó: [user]$ chmod u+x .xinitrc-kde Tương t như v y có th t o các t p tin .xinitrc-gnome, .xinitrc-xfce, .xinitrc-fluxbox, . . . b ng cách thay th dòng cu i cùng c a t p tin k trên tương ng b ng m t trong nh ng dòng dư i đây: exec /opt/gnome/bin/gnome-session exec /usr/bin/xfce4-session exec /usr/bin/fluxbox Và khi c n kh i đ ng m t trình qu n lý c a s nào đó, thì ch c n sao chép t p tin tương ng vào v trí c a .xinitrc, ví d đ kh i đ ng Xfce4: [user]$ cp .xinitrc-xfce .xinitrc

7.4 Kh i đ ng h th ng X Window

187

7.4.2

Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME

M i ngư i dùng máy tính dù có nhi u kinh nghi m hay ít đ u c g ng t o cho mình m t môi trư ng làm vi c quen thu c cho b n thân đ có th làm vi c nhanh hơn (có hi u su t hơn) b ng nh ng thao tác có th đơn gi n như t o đư ng d n đ n nh ng chương trình và thư m c thư ng dùng, thay đ i nh n n, hay ph c t p hơn như ch n phím nóng (k c b ng bàn phím và b ng chu t) đ m nhanh m t chương trình ho c th c hi n m t thao tác nào đó trong chương trình đang m , l a ch n các ng d ng thích h p cho công vi c. Trên h đi u hành Linux, ngư i dùng hơn bao gi h t có th t o cho mình m t môi trư ng làm vi c có m t không hai, ví d b ng cách ch n m t trình qu n lý c a s ưa thích nh t r i sau đó ch n các chương trình ng d ng riêng, c n cho công vi c c a mình. Tuy nhiên, cách k trên không ph i lúc nào cũng thu n ti n và quan tr ng hơn là không ph i lúc nào cũng d dàng. Ngư i dùng c n th qua nh ng trình qu n lý c a s chính r i sau đó m i đưa ra đư c l a ch n cho mình, chưa k đ n s lư ng các chương trình ng d ng cho Linux là không th đ m đư c. Do đó đ u tiên nên xem xét kh năng l a ch n m t trong nh ng môi trư ng làm vi c đang phát tri n trong nh ng năm g n đây. Trong thu t ng ti ng Anh thư ng dùng ký hi u vi t t t GUI — Graphical User Interface, t c là giao di n đ h a c a ngư i dùng. Chúng ta s s d ng c m ký t vi t t t này d ng g c c a nó GUI. GUI là m t b các chương trình ng d ng đã đư c ki m tra và nhóm l i v i nhau đ làm vi c trong ch đ đ ho , bao g m trình qu n lý c a s và các chương trình khác và có cùng m t giao di n chung. S d ng GUI thay cho m t môi trư ng làm vi c t t o ra có nhi u ưu đi m: đ u tiên đó là ti t ki m đư c nhi u th i gian; th hai là s d dàng, m i th đã có s n ch c n cài đ t và s d ng; th ba, chúng ta s thu đư c các chương trình v i m t giao di n chung, đi u này cũng h t s c quan tr ng n u không nói là đi m khác bi t quan tr ng nh t c a GUI. Có m t vài môi trư ng làm vi c đ h a mi n phí (t do), cũng như thương m i. Trong s các môi trư ng t do thì KDE và GNOME ph bi n r ng rãi nh t. Có th g i KDE và GNOME là hai “ông l n” trong th gi i GUI. Câu h i môi trư ng nào trong s hai môi trư ng này t t hơn ho c c n l a ch n KDE hay GNOME vư t quá khuôn kh c a cu n sách này, và trên m ng đã có r t nhi u cu c tranh cãi cũng như bài báo xung quanh v n đ này. Fan c a GNOME thì nói GNOME t t hơn, fan c a KDE thì nói ngư c l i. B n thân tôi thích dùng KDE hơn vì lý do s d ng GNOME trư c đây không đư c thành công l m, ng d ng c a GNOME đã liên t c b l i crash (v ). Theo như nhi u ngu n thông tin thì ng d ng GNOME bây gi đã ch y n đ nh hơn, nhưng tôi v n trung thành v i KDE. Tôi thích KDE vì giao di n đ p và có th (nói chính xác là c n thi t) ch nh s a đ đ p hơn. C n công b ng mà nói r ng nh ng phiên b n g n đây c a GNOME cũng đã có “v đ p” không kém KDE. Cách kh i đ ng vào môi trư ng làm vi c KDE (GNOME) qua câu l nh startx b n đã bi t t ph n n m ngay trư c. N u mu n s d ng KDE làm môi trư ng làm vi c m c đ nh cho toàn b h th ng thì hãy m t p tin c u hình h th ng, thư ng là /etc/sysconfig/windowmanager, và thay th giá tr đã có c a DEFAULT_WM thành kde (t c là thu đư c dòng DEFAULT_WM="kde" (t c là n u mu n s d ng GNOME, thì ch c n đ t vào giá tr gnome). Trong chương t i chúng ta s nghiên c u k hơn v môi trư ng làm vi c

188

Giao di n đ ho

KDE. Nhưng n u mu n ngay bây gi b n đã có th xem thông tin v môi trư ng này t trang ch c a nó http://www.kde.org ho c t trang ti ng Vi t http: //www.kde-vi.org (r t ti c là trang KDE-vi không đư c c p nh t k p th i vì nhi u lý do). Trang ch c a GNOME n m t i đ a ch http://www.gnome.org.

7.4.3

Môi trư ng làm vi c Xfce

Môi trư ng làm vi c Xfce, cũng gi ng như KDE và GNOME, thu c vào s môi trư ng t do, mã ngu n m . Đi m khác chính c a Xfce là s nh g n và làm vi c nhanh, và cũng vì v y mà có ít s lư ng chương trình ng d ng cũng như kh năng c u hình hơn so v i hai “ông l n” k trên. Tuy nhiên đ ng vì v y mà đánh giá th p kh năng c a Xfce. N u c n thi t b n có th ch y các ng d ng KDE và GNOME trong Xfce. Môi trư ng Xfce c n ít b nh hơn, đ dành b nh cho nh ng ng d ng khác. Môi trư ng Xfce không đòi h i ph i có m t b x lý m nh. Do đó, Xfce thích h p v i nh ng máy tính có c u hình bình thư ng, không có kh năng làm vi c v i KDE và GNOME ho c làm vi c r t ch m. T t c nh ng ưu đi m c a Xfce d n đ n s ph bi n c a nó trong s nh ng ngư i dùng có chút kinh nghi m làm vi c v i Linux. Phiên b n hi n th i c a Xfce là 4 và đã có m t trình qu n lý t p tin riêng (Thunar), m t trình gi i nén (Xarchiver), trình l nh (Terminal), trình xem phim, h tr panel, v.v. . . B n có th xem nh ch p Xfce sau khi đã s a chút ít trên hình 7.5 ho c làm quen g n hơn v i Xfce qua trang ch c a nó http://www. xfce.org.

7.4.4

S d ng trình qu n lý màn hình

Như b n đã bi t, có th t đ ng ch y h th ng X Window ngay khi kh i đ ng máy tính b ng cách s d ng chương trình có tên g i trình qu n lý màn hình (Display Manager), ví d X Display Manager — xdm. Trong trư ng h p này, ngư i dùng th y ngay giao di n đ h a GUI, mà không c n ph i kh i đ ng nó b ng l nh startx. Khi này v n có kh năng chuy n v giao di n console b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F#> (# đây b ng t 1 đ n 6), sau đó chuy n quay l i vào môi trư ng đ h a b ng t h p <Ctrl>+<Alt>+<F7>. Đ t đ ng ch y trình qu n lý màn hình (ví d xdm), c n s a t p tin c u hình kh i đ ng /etc/inittab. Tìm trong t p tin này dòng id:3:initdefault: xác đ nh c p đ kh i đ ng (runlevel) theo m c đ nh, và s a nó thành id:5:initdefault: S thay đ i này s khi n Linux chuy n sang qu n lý màn hình như xdm cũng có ô login nh p c a mình và ô password đ đưa vào m và password ngư i dùng c n nh n <Enter> đ c a h th ng. kh i đ ng c p đ 5. Trên trình đ ngư i dùng đưa vào tên đăng t kh u. Sau khi nh p xong login vào môi trư ng đ h a m c đ nh

T c là khi này có th dùng <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ c p nh t nh ng thay đ i đã t o ra trong c u hình máy ch X cũng như toàn b h th ng X Window. . . t c là thay đ i v ngoài theo ý mình. có th th c hi n các thao tác khác như t t máy.5: Môi trư ng làm vi c Xfce N u b n có ch n cài đ t KDE ho c GNOME thì r t có th h th ng s s d ng kdm (KDE Display Manager) ho c gdm (GNOME Display Manager) thay cho xdm.7. kdm và gdm th c hi n công vi c tương t như c a xdm — cho phép ngư i dùng đăng nh p vào h th ng. kh i đ ng l i.4 Kh i đ ng h th ng X Window 189 Hình 7. mà s th c hi n thao tác “kh i đ ng l i” máy ch X. . có th ch n môi trư ng làm vi c (trình qu n lý c a s ) và ngôn ng tr c ti p trư c khi vào. Chú ý là n u dùng m t trình qu n lý màn hình như kdm hay gdm thì t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> s không d ng máy ch X như bình thư ng. nhưng có m m d o hơn: có th ch n s c thái..

. s d ng thu n ti n và thi t k đ p m t. Phiên b n hi n th i c a KDE là 3. 8. 8. Trong chương này chúng ta s tìm hi u k hơn v môi trư ng GUI v i tên KDE.6. KDE. cho môi trư ng đ ho c a Linux. môi trư ng làm vi c KDE cùng v i GNOME hi n đang ph bi n trong th gi i ngư i dùng Linux.1.1 Đăng nh p vào KDE Trong chương trư c b n đã bi t cách kh i đ ng vào môi trư ng KDE. s d ng . và t t nhiên là làm quen v i m t thành ph n r t quan tr ng c a KDE.Chương 8 Làm vi c trong môi trư ng KDE “Conquer your Desktop!” — konqueror Như đã nói trong chương trư c.6. Nh ng hình ch p cũng như mô t dư i đây thu c v phiên b n 3. nghe nh c. cu i chương b n s tìm th y m t s ngu n thông tin khác giúp b n ti p t c tìm hi u KDE. nhưng cũng có th áp d ng cho nh ng phiên b n khác. xem phim. trên n n t ng X. Thông tin có trong chương này giúp b n làm quen v i KDE. GNOME và Xfce có th nói là đã hình thành m t cái “ki ng ba chân” b n v ng. Đi u này là c n thi t vì m t chương sách ng n không th nói h t v môi trư ng m nh này. KDE đư c phát tri n trong khuôn kh c a c ng đ ng mã ngu n m (Open Source Software hay vi t t t là OSS). KDE có các tính ch t c a m t môi trư ng làm vi c hi n đ i: đ y đ tính năng. cũng như các ng d ng c a nó.1 B t đ u làm vi c v i KDE KDE là vi t t t c a K Desktop Environment — m t môi trư ng đ h a cho Linux và nh ng phiên b n UNIX khác. và các nhà phát tri n KDE đang làm vi c ngày đêm đ cho ra đ i phiên b n 4. m t phiên b n mang đ y mong đ i v i nh ng tính năng m i c a b n thân môi trư ng KDE. t c là đư c phân ph i m t cách t do (mi n phí) cùng v i mã ngu n.5. làm đ h a . Nhưng thông thư ng khi cài đ t KDE.org. đó là nh ng ng d ng đi kèm giúp ngư i dùng th c hi n nh ng công vi c thư ng ngày như so n th o văn b n. ngư i dùng s cài đ t c trình qu n lý màn hình KDM.0.5. bi t cách c u hình nó theo ý mình. bao g m hàng trăm ng d ng và h tr trên 60 ngôn ng khác nhau. . Và n u ch n ch y vào ch đ đ ho ngay sau khi .xinitrc ho c t p tin c u hình /etc/sysconfig/windowmanager cùng v i script startx.

như kh i đ ng l i ho c t t máy.2 là màn hình KDE trên máy c a tôi . màn hình đăng nh p m c đ nh c a KDM có hai ô đ ngư i dùng gõ vào tên đăng nh p (username) và m t kh u (password) ho c ch n tên đăng nh p c a mình bên trái hai ô này.8. m t kh u r i gõ <Enter>. hình 8. ch c n nh p vào tên ngư i dùng. thì đã làm quen v i v ngoài c a màn hình sau khi ch y môi trư ng này. Như Hình 8. Đ kh i đ ng môi trư ng làm vi c m c đ nh KDE. Ví d . N u có nh ng môi trư ng làm vi c khác trên h th ng thì chúng s đư c li t kê trong m t danh sách hi n ra.1: Màn hình đăng nh p KDM v y. Remote Login (đăng nh p t xa) giúp b n đăng nh p vào môi trư ng làm vi c trên m t máy khác qua m ng.1.1 B t đ u làm vi c v i KDE 191 kh i đ ng h th ng thì b n s th y m t màn hình như trên hình 8.1 hi n ra. • System Th c hi n các công vi c có liên quan đ n h th ng. 8.2 V ngoài c a KDE N u b n đã t ng kh i đ ng vào KDE. ngoài ra có th ch n các m c sau: • Session Type Ch ra môi trư ng làm vi c (trình qu n lý c a s ) mu n dùng khi đăng nh p vào. Ch s d ng m c này khi b n mu n dùng m t môi trư ng làm vi c khác v i môi trư ng m c đ nh (thư ng là KDE).

nhưng m i b n phân ph i có th đ t vào v trí này m t bi u tư ng khác nhau. giúp ngư i dùng ch y nh ng ng d ng này bao g m c nh ng chương trình không có bi u tư ng trên thanh panel nào. Panel dùng đ ch y các ng d ng thư ng dùng. thư m c thư ng dùng. bên trái ho c bên ph i. • Màn hình (Desktop) Đây là toàn b ph n còn l i c a màn hình. dư i cùng. Như b n th y. Trên thanh panel chính còn có nút g i là KMenu — trình đơn chính c a h th ng KDE. digikam. bi u tư ng c a OpenSUSE Linux.2. ch nh s a m t chút. Nút này có bi u tư ng hình ch K theo m c đ nh. màn hình có th chia thành hai ph n: • Các thanh panel Các thanh panel thư ng n m ph n ngoài cùng (đư ng biên) c a màn hình. tuy nhiên đ minh h a tôi đã t o ra hai cái là l4u. Nút KMenu dùng đ m ra m t trình đơn các ng d ng mà KDE tìm th y trên h th ng. . chuy n qua l i gi a các không gian làm vi c. Trong trư ng h p c a mình.192 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. trên đó có th đ t các bi u tư ng khác nhau dùng đ ch y các ng d ng (shortcut) ho c đ t các t p tin. thư ng n m đ u bên trái c a thanh panel. bi u tư ng đó là hình con t c kè hoa. t c là trên cùng. Như trên hình 8. tôi đã b đi t t c nh ng bi u tư ng đó.2: V ngoài c a màn hình sau khi ch y KDE sau khi đã có c u hình.

bi u tư ng c a nh ng ng d ng đang ch y và chuy n qua l i gi a chúng. Sau m t th i gian làm vi c b n s tìm th y s lư ng c n thi t cho mình. theo kinh nghi m c a tôi thì ngư i dùng bình thư ng không c n quá 3 không gian. Nh có không gian làm vi c ngư i dùng có th đ t các ng d ng thu c v m t công vi c trên m t màn hình riêng. N u ch ng may có l i gì đó. và t t c phòng trong nhà này có ch c năng như nhau. và t p tin chương trình tương ng là kicker. và thanh panel c a b n t nhiên bi n m t. ph n không gian chính c a thanh panel là vùng thanh công c (taskbar). góc bên ph i c a thanh panel thư ng có đ ng h . Khi nh n vào nút này. Tuy nhiên.2. s lư ng RAM) không cho phép m quá nhi u ng d ng m t lúc đ c n ph i s d ng nhi u không gian làm vi c.1 B t đ u làm vi c v i KDE 193 đây c n nói thêm m t chút v khái ni m không gian làm vi c đã nh c đ n trên. Đ chuy n qua l i gi a các không gian làm vi c. Trên hình 8. Khi ngư i dùng nh n chu t vào th này. gi ng như b kéo v góc tương ng c a màn hình. ngư i ta nói ng d ng đư c đưa vào tr ng thái ho t đ ng hay (active). Thanh công c dùng đ hi n th tên g i. M t tính năng quan tr ng khác c a KDE đó là h th ng Hình 8. thì b n có th ph c h i đưa nó tr l i b ng cách ch y câu l nh (trên xterm ho c konsole ho c m t trình l nh khác): [user]$ kicker & ho c nh n <Alt>+<F2> đ m h p tho i ch y chương trình (hình 8. Thanh panel c a KDE còn có tên g i “Kicker”. thanh panel s b n đi. Và đôi khi c u hình máy tính (b x lý.8. M i ng d ng đang ch y có m t th riêng trên thanh công c . thì ng d ng đó s đư c hi n th trên màn hình. S lư ng cũng như tên g i và m t vài c u hình khác c a không gian làm vi c có th thay đ i theo ý mu n c a ngư i dùng. hai đ u có th có các nút có hình mũi tên tam giác. Nh n vào mũi tên này s đưa thanh panel quay tr l i. Thông thư ng. N u coi môi trư ng làm vi c KDE là m t ngôi nhà l n. có h tr m t s lư ng không gian làm vi c. Do đó không b r i khi có nhi u ng d ng cùng ch y.3) r i gõ vào đó kicker và <Enter>. cũng như h u h t các môi trư ng làm vi c và trình qu n lý c a s c a Linux. KDE. trang trí khác nhau. thì m i không gian làm vi c là m t căn phòng trong nhà đó. m c dù có th có màu sơn. b n s th y trình nh đó có hai không gian làm vi c là Làm vi c và Gi i trí.3: H p tho i ch y chương trình . Khi này trên màn hình ch còn l i mũi tên tam giác đó. thì c n nh n vào ô tương ng v i không gian đó trên trình nh (applet) KPager n m trên thanh panel.

c p nh t. . Hình 8. 8. Cách khác đ m KMenu là dùng t h p phím <Alt>+<F1>. Trình đơn này đã có s thay đ i l n so v i trình đơn “c đi n” c a KDE.3 Trình đơn KMenu Đ m ra trình đơn chính c a môi trư ng làm vi c KDE (KMenu). Trong ph n Applications b n s tìm th y r t nhi u ng d ng có ích. Trình đơn này s hi n ra khi nh n chu t ph i lên b t kỳ m t thành ph n nào đó c a màn hình. t c là mô t v nó. Multimedia. t p tin m i m g n đây). k c ph n màn hình tr ng (n n màn hình). có l đây là ph n quan tr ng nh t đ i v i b n) và Leave (dùng đ thoát ra kh i h th ng và th c hi n m t s hành đ ng khác). Ví d v tooltips có trên hình 8. chúng ta c n nh n vào bi u tư ng c a nó.5 s hi n ra. có th ch n các câu l nh đ c u hình nó: t o bi u tư ng m i. Nút chu t ph i trong KDE ph c v cho vi c m m t trình đơn có n i dung ph thu c vào “hoàn c nh” (context menu). Ví d . Mu n quay l i thì nh n chu t vào thanh có hình mũi tên tam giác n m bên trái. Office.0 s p t i. Graphics. thì s có m t c a s nh hi n ra cho bi t nút hay bi u tư ng đó có tên là gì và có công d ng gì. Đ m m t nhóm ng d ng chúng ta c n nh n chu t vào tên c a nó. m t nút nào đó trên màn hình ho c trên thanh panel. Bi u tư ng này theo m c đ nh có hình ch K như bi u tư ng đ u chương sách này. Trong trình đơn này ngư i dùng có th ch n m t trong nh ng hành đ ng có th áp d ng cho ph n t đó c a màn hình. Tuy nhiên các b n phân ph i Linux thư ng thay th nó b ng bi u tư ng logo c a mình.4. Các nhà phát tri n KDE s dùng s thay đ i này trong phiên b n 4. Trong KMenu m i các bi u tư ng có m t đi m gì đó chung đư c nhóm l i v i nhau và đ t vào t ng th (tab) riêng. Applications (nh ng ng d ng có trên h th ng. . Thu t ng ti ng Anh dùng cho tr giúp lo i này là tooltips. Nhóm ng d ng s có hình mũi tên tam giác cu i. N u mu n thêm m t chương trình nào đó vào danh sách c a th Favorites.194 Làm vi c trong môi trư ng KDE tr giúp tr c ti p trên màn hình. đĩa. khi nh n chu t ph i lên n n màn hình. N u b n đưa chu t lên m t bi u tư ng. đư c th nghi m l n đ u trên OpenSUSE.4: Tr giúp có ích tooltips Kh năng s d ng chu t c a các môi trư ng làm vi c hi n đ i là t i đa. Khi này s m ra nh ng ng d ng (và có th có nhóm ng d ng) thu c vào nhóm này. Nh ng ng d ng này l i đư c s p x p trong m t h th ng trình đơn có tr t t . Computer (nh ng thư m c. cho nên tôi s mô t v KMenu ki u m i này đây.1. đư ng d n chính c a máy tính). Sau khi nh n vào bi u tư ng c a KMenu m t trình đơn như trong hình 8. thì . m i ng d ng n m trong m t nhóm th c hi n m t ch c năng chung. Trên hình 8. . như Internet. History (nh ng ng d ng. c u hình nh n n.5 chúng ta th y có 5 th như v y: Favorites (nh ng ng d ng ưa thích).

K t qu tìm ki m s hi n th ngay trong trình đơn KMenu (hình 8.1.6). Tính năng tìm ki m này đư c xây d ng m t ph n d a trên h th ng Kerry/Beagle. 8.1 B t đ u làm vi c v i KDE 195 Hình 8. M t tính năng m i đ c bi t h u ích c a trình đơn KDE đó là tính năng tìm ki m. B n s luôn luôn bi t đư c “mình là ai” và “đang đâu”.5: Trình đơn chính c a KDE c n nh n chu t ph i vào tên (bi u tư ng c a chương trình tương ng r i ch n câu l nh Add to Favorites. Ví d b n mu n tìm ng d ng có tên amarok. thì ch c n nh n vào dòng tương ng. Thi t l p cá nhân (Personal Settings) có th ch y qua trình đơn chính. Ngoài ng d ng. r i nh n <Enter> ho c đ i m t chút. Ngoài ra trên trình đơn chính còn có hi n th tên đăng nh p và tên máy. Hãy nh p tên đó vào ô tìm ki m n m bên c nh ch Search. qua . S thay đ i này không có gì quan tr ng mà ch có ý nghĩa tên g i. trong k t qu hi n th còn có th có thêm m t vài t p tin có liên quan đ n t tìm ki m. Thông tin này có ích khi b n đăng nh p vào b ng tên c a ngư i dùng khác ho c đăng nh p vào máy xa.4 Trung tâm đi u khi n KDE Tên “Trung tâm đi u khi n” c a KDE trong nh ng phiên b n g n đây đã đư c thay th b ng tên m i “Thi t l p cá nhân” (Personal Settings). ng d ng tìm th y n m trong ph n Application c a k t qu . ch c năng c a chương trình là hoàn toàn như cũ: trong Thi t l p cá nhân ngư i dùng có th thay đ i h u h t các c u hình c a môi trư ng làm vi c KDE. Mu n ch y (m ) k t qu nào đó.8.

vì s lư ng c a chúng l n. Th nh t. .196 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. ki u dáng b ng Style.fonts) ô bên trái. (khi này b n c n nh p vào m t kh u c a root). N u mu n thêm m t phông nào đó thì c n nh n vào nút Add Fonts . Như v y môđun này li t kê nh ng phông đã có trong thư m c cá nhân c a b n (thư ng là ~/. . nh ng môđun còn l i b n s t t tìm hi u khi s d ng KDE. . Trong s nh ng môđun c a Personal Settings chúng ta s xem xét m t vài môđun làm ví d . và cu i cùng ch n nh ng phông ch cho thích h p (Fonts). sau đó thay đ i các bi u tư ng b ng Icons. . . M i môđun n m trong m t nhóm nào đó.9 cho th y ph n bên ph i c a Personal Settings khi nh n vào . đ “làm đ p” KDE thì thông thư ng tôi thay đ i các tùy ch n s c thái. trái là danh sách d ng cây c a nh ng môđun có trong Personal Settings. N u mu n thêm phông ch cho toàn b h th ng thì hãy chuy n vào ch đ qu n tr h th ng b ng nút Administrator Mode . ho c t dòng l nh b ng cách gõ tên chương trình bên là kcontrol.7 hi n ra. Ví d .8. môđun Panels n m trong nhóm Desktop. r i tìm đ n t p tin ch a nó. Chúng ta s th y m t c a s như trên hình 8. Phông ch cho các thành ph n khác nhau c a KDE đư c l a ch n trong môđun Fonts (hình 8. Trư c khi ch n phông ch c n s d ng đ n môđun Font Installer n u mu n thêm nh ng cái m i m i.6: Tìm ki m trong trình đơn chính c a KDE bi u tư ng trên thanh panel. còn bên ph i là nh ng th và nh ng tùy ch n thu c v môđun đang đư c ch n bên trái. . t c là thay đ i nh ng môđun c a nhóm Appearance & Themes: thay đ i tr c ti p s c thái b ng Theme Manager. . Có th nói đây là trình cài đ t phông ch v i giao di n đ h a c a KDE (xem hình 8. bên ph i là ô xem phông đư c ch n.

Trong môđun này b n có th th c hi n thêm m t s thao tác n a. . dùng anti-aliasing cho phông hi n th đ p hơn (đánh d u vào ô vuông c nh dòng Use anti-aliasing for fonts). c n nh n vào OK đ ch p nh n nó. Ví d . đây có th thay đ i.org Writer s ch y. đ m trình đơn chính. thêm các phím nóng đ ch y m t chương trình nào đó. . chúng s l p l i nh ng trư ng h p khác. Khi ngư i dùng th c hi n m t thay đ i nào đó trong m t môđun (ví d ch n phông ch khác). . Ý nghĩa c a các nút c a h p tho i xin đư c gi i thích m t l n đây. . Ho c trong chương trình Konqueror. ho c trên n n màn hình. t c là b n ch mu n th nghi m ch không mu n thay đ i gì.10.11. ví d hình ch nh t. và dùng đ phân gi i t ch n (Force fonts DPI). b n có th dùng nút chu t gi a (bánh xe) v lên màn hình m t hình gì đó. Nhưng như v y phông ch v n chưa đư c dùng trong KDE. Cancel — đóng h p tho i c nh báo này và quay v môđun đã có thay đ i đ xem xét l i. Quay l i v i môđun ch n phông ch . v. Đ thay đ i nh ng “phím nóng” dùng trong KDE. B n c n làm thêm m t thao tác n a đó là nh n vào nút Apply ho c OK c a môđun đ KDE bi t ch c ch n là b n mu n s d ng phông này. chưa áp d ng nó mà chuy n sang môđun khác thì s có m t h p tho i c nh báo hi n ra như trong hình 8. Đó là ch n t t c các phông ch cùng m t lúc b ng nút Adjust All Fonts . cũng b ng nút bánh xe v hình ch L và Konqueror s m m t thư m c xác đ nh (chúng ta s nói k hơn .1 B t đ u làm vi c v i KDE 197 Hình 8.v . . c n s d ng môđun Keyboard Shortcuts. . tương ng v i nó. Đ thay đ i m t phông ch nào đó c n nh n vào nút Choose . Thao tác cu i cùng này là c n thi t đ i v i c nh ng môđun khác. Apply — áp d ng nh ng thay đ i. Nói đ n phím nóng không th không k đ n m t tính năng m i c a KDE là kh năng s d ng chu t (bàn phím) đ th c hi n m t thao tác nh t đ nh nào đó trong m t chương trình. Khi đó s hi n ra c a s như trên hình 8. Discard — không áp d ng chúng. và khi đó chương trình OpenOffice.8.7: Trình Thi t l p cá nhân c a KDE môđun này). Sau khi ch n đư c phông ch thích h p cùng v i ki u dáng (Font style) và kích thư c (Size). .

5 Thay đ i v ngoài Hai thành ph n chính c a màn hình là n n và các thay panel có th thay đ i m t cách d dàng b ng cách nh n chu t ph i lên chúng và ch n các câu l nh tương ng trong trình đơn m ra (trong sách này chúng ta s t m g i nó là “trình đơn b i c nh”. • Add Application to Panel — Thêm bi u tư ng (nhóm) chương trình vào . như trình theo dõi m ng. . v Konqueror sau). Nh ng c u hình này đư c th c hi n trong môđun Input Actions n m cùng nhóm v i môđun v a k trên.9: Ch n phông ch dùng cho text. . .8: Cài đ t phông ch m i Hình 8. — Thêm các trình nh có ích. đ ng h . Bây gi chúng ta s nghiên c u c th hơn cách thay đ i v ngoài c a KDE. vào thanh panel. d ch t ti ng Anh “context menu”). bao g m các m c sau: • Add Applet to Panel . Khi nh n chu t ph i lên ph n tr ng c a thanh panel s m ra m t trình đơn c a panel này (hình 8. Ngư i dùng các h đi u hành có giao di n đ ho khác ch c ch n là s s d ng trình đơn b i c nh m t cách d dàng. 8. trình đơn.12). t c là thay đ i n n màn hình. . . trình đơn chính và các thanh panel.198 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8.1.

11: C nh báo khi có thay đ i chưa áp d ng thanh panel đ có th tìm (chúng) nó nhanh hơn. • Configure Panel . . • Help — Tr giúp v panel.1 B t đ u làm vi c v i KDE 199 Hình 8. s hi n ra c a s ch nh s a các thanh panel như trên hình 8. Trong danh sách hi n ra b n c n ch n chương trình ho c toàn b nhóm chương trình đó b ng Add this Menu. . Ý nghĩa c a các câu l nh tôi nghĩ không c n gi i thích. Có 4 th tab (Arrangement. Hiding. — C u hình thanh panel. s m ra m t c a s cho phép thay đ i các tùy ch n c u hình c a panel. b n có th thêm m t thanh panel đ “đ ng” bi u tư ng nh ng ng d ng thư ng ch y. câu l nh c a chương trình s ch y và m t vài c u hình khác.13. Như đã nói trên. . . khi ch n câu l nh Configure Panel . tính năng này cho phép t m th i “khóa” panel đ không thay đ i nó m t cách vô tình. Ngoài ra. — đ t tên cho nút c a chương trình XXX. Trong đó quan tr ng nh n có l là l nh Configure XXX Button . • Lock Panels — M t trong nh ng cái m i c a KDE.8. Menus và Appearance) .14. c a trình đơn b i c nh c a panel ho c ch n môđun Panels (nhóm Desktop) c a Personal Settings. .10: Ch n phông ch Hình 8. n u nh n chu t ph i vào m t bi u tư ng chương trình ho c applet có trên thanh panel thì s m ra m t trình đơn b i c nh có khác m t chút. Khi ch n câu l nh này. • Remove From Panel — G b chương trình ho c applet (đang có) kh i thanh panel. • Add New Panel — Thêm thanh panel m i. • Remove Panel — G b m t thanh panel nào đó cùng v i t t c nh ng gì có trên thanh panel này. Ví d . . như chúng ta có th th y trên hình 8.

đ thêm bi u tư ng lên màn hình. Trên th Appearance. là l nh chúng ta quan tâm. Trong trình đơn này cũng có nhi u câu l nh đ b n có th nghiên c u d n d n. N u mu n b n có th b đi các nút gi u thanh panel (hình mũi tên tam giác) b ng cách b đi các d u X trong các ô c a Panel-Hiding Buttons (th Hiding). Câu l nh Configure Desktop .12: Trình đơn c a thanh panel Hình 8. có th ch n đ thanh panel tr thành trong su i (đ p hơn?) b ng tùy ch n Enable transparency.15. ngư i dùng có th s d ng chương trình Menu Editor. Sau m i l n thay đ i đ ng quên áp d ng nó b ng nút Apply. Khi ch n l nh này s hi n ra c a s như trên hình 8. .200 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. b n c n s d ng câu l nh Create New (trong trình đơn b i c nh hi n ra khi nh n chu t ph i lên màn hình như đã nói trên) và ch n m c tương ng c a l nh này. Đ u tiên c n ch n thanh panel mu n c u hình b ng cách nh n vào ô n m sau dòng Settings for (th Arrangement) r i ch n panel tương ng. Ho c t dòng l nh ch y câu l nh kmenuedit.16). ho c t t máy hoàn toàn.13: Trình đơn b i c nh c a nút cùng nhi u tùy ch n nhưng chúng ta ch chú ý đ n m t s trong đó. K t qu thu đư c là như nhau (hình 8. Sau khi k t thúc công vi c b n c n bi t cách thoát kh i KDE cũng như giao di n đ ho . Nh n vào đó đ ch y chương trình so n th o trình đơn. Trong c a s này ngư i dùng có th ch n không dùng nh n n (ch dùng màu). Khi nh n chu t ph i lên bi u tư ng c a trình đơn chính b n s th y m t câu l nh có cùng tên v i chương trình này. . L nh này dùng đ c u hình không gian làm vi c cũng như n n màn hình (như thay đ i nh n n). m c dù theo tôi là không th c s c n thi t. chi u dài c a nó tính theo % so v i c nh c a màn hình (Length) và đ cao tính theo pixel (Size). ch n m t nh làm n n ho c ch n m t nhóm nh thay phiên nhau sau m t kho ng th i gian nh t đ nh (slide show). S lư ng và tên g i c a các không gian làm vi c có th th c hi n qua th Multiple Desktops. Đ thay đ i trình đơn chính c a KDE (KMenu). Cu i cùng. khi nh n chu t ph i lên ph n tr ng c a n n màn hình s m ra m t trình đơn b i c nh c a màn hình. . Sau đó dư i có th ch n v trí đ t thanh panel (Position). Tương t như các thanh panel.

• 1 ng d ng đang ch y.14: C u hình các thanh panel Hình 8. Chương trình này ch y ngay sau khi tên ngư i dùng và m t kh u đư c h th ng xác nh n là đúng. Trình qu n lý phiên làm vi c cho phép b n lưu l i các thi t l p hi n th i cho m i phiên làm vi c.1.6 Đi u khi n phiên làm vi c1 Phiên làm vi c (ti ng Anh là session) có th t m đ nh nghĩa là quá trình làm vi c c a ngư i dùng b t đ u t lúc vào môi trư ng làm vi c đ n lúc thoát ra. t đi n Stardict hay OpenOffice.15: Thay đ i màn hình 8.8. Trình qu n lý phiên làm vi c có th ph c h i các thi t l p sau: • Các thi t l p trang trí và tính năng.1 B t đ u làm vi c v i KDE 201 Hình 8. như Konsole. môi trư ng KDE có m t chương trình riêng — Session Manager (Trình qu n lý phiên làm vi c). như phông ch . Session . Đ đi u khi n phiên làm vi c. nh n n.org. và đ ng th i cho phép ph c h i tr ng thái c a phiên làm vi c cu i cùng trong l n đăng nh p sau. màu và thi t l p chu t.

c n chú ý là b n không th lưu và ph c h i nh ng ng d ng mà Session Manager không qu n lý. 2. chương trình b o v màn hình2 b t đ u ch y. n u b n ch y câu l nh trình so n th o vim t m t c a s terminal. Lock — khóa màn hình c a b n. 2 Screen Saver . Ví d . h p tho i này b n c n nh p vào m t kh u c a mình. Phím nóng theo m c đ nh đ thoát kh i KDE là <Ctrl>+<Alt>+<Del> (chương trình s h i l i b n có ch c ch n mu n thoát ra không) ho c <Ctrl>+<Alt>+<Shift>+<Del> (thoát th ng. Trên thanh panel nút đ thoát ra thư ng n m c nh nút Lock.202 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. Đ m khóa màn hình. N u đã s d ng KDM đ đăng nh p vào thì b n s có m t vài l a ch n khác: t t máy. Tr ng thái này s đư c ph c h i vào l n đăng nh p sau. thông thư ng là <Ctrl>+<Alt>+<Del> ho c dùng nút Lock trên thanh panel (n u có). 3. kh i đ ng l i. M i câu l nh đi u khi n tr c ti p phiên làm vi c n m trong th Leave c a trình đơn chính. B n có th s d ng phím nóng xác đ nh trong Personal Settings. Save Session — lưu tr ng thái c a phiên làm vi c hi n t i. thì Session Manager không th ph c h i trình so n th o này. Logout — thoát ra kh i KDE khi k t thúc công vi c ho c đ đăng nh p vào môi trư ng làm vi c khác.16: So n th o trình đơn chính Tuy nhiên. chương trình không h i l i). c n nh n chu t ho c nh n bàn phím đ hi n ra h p tho i m khóa. Khi khóa màn hình. 1.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful