P. 1
Tu Hoc Su Dung Linux

Tu Hoc Su Dung Linux

|Views: 0|Likes:
Published by SkyOWin

More info:

Published by: SkyOWin on Dec 15, 2010
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

11/09/2011

pdf

text

original

Sections

  • L i m đ u
  • HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i
  • 1.1.1 Các h đi u hành d ng UNIX
  • 1.1.2 M t chút v l ch s
  • 1.1.3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux
  • 1.2 B n phân ph i Linux
  • 1.3 Yêu c u đ i v i máy tính
  • 1.4 L y Linux đâu?
  • Cài đ t h đi u hành Linux
  • 2.1 Chu n b cài đ t
  • 2.2 Phòng xa và nh ng l i khuyên
  • 2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng 17
  • 2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng
  • 2.3.1 Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa”
  • 2.3.2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa
  • 2.3.3 Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft
  • B ng 2.1: C u trúc c a sector kh i đ ng chính
  • 2.3.4 V n đ v i các đĩa l n
  • 2.4 L a ch n trình kh i đ ng
  • 2.4.1 Trình kh i đ ng GRUB
  • 2.4.2 Trình kh i đ ng LILO
  • 2.4.3 Các trình kh i đ ng khác
  • 2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa 27
  • 2.4.4 Các phương án kh i đ ng
  • 2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa
  • 2.5.1 L i khuyên khi t o phân vùng
  • B ng 2.2: Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH
  • 2.5.2 Chương trình đ phân chia đĩa
  • 2.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 31
  • 2.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader
  • 2.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB
  • 2.7.1 Cài đ t GRUB
  • 2.7.2 C u hình GRUB
  • 2.8 S d ng trình kh i đ ng LILO
  • 2.8.1 Cài đ t và c u hình LILO
  • 2.8.2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux
  • 2.8.3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS
  • Kh i đ ng Linux l n đ u
  • 3.1 Kh i đ ng HĐH Linux
  • 3.2 Đăng nh p vào h th ng
  • B ng 3.1: Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux
  • 3.3 Console, terminal o và shell
  • 3.4 So n th o dòng l nh. L ch s l nh
  • B ng 3.2: Nh ng phím so n th o dòng l nh
  • 3.5 Ng ng làm vi c v i Linux
  • B ng 3.3: T h p phím đi u khi n l ch s l nh
  • 3.6 Tr giúp khi dùng Linux
  • 3.6.1 Các ngu n thông tin tr giúp
  • 3.6.2 Các trang tr giúp man
  • B ng 3.4: Các ph n chính c a tr giúp man
  • B ng 3.5: Phím s d ng đ xem trang man
  • 3.6.3 Câu l nh info
  • 3.6.4 Câu l nh help
  • 3.6.6 Câu l nh xman
  • 3.6.7 Câu l nh helptool
  • 3.6.8 Sách và Internet
  • Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs
  • 4.1 T p tin và tên c a chúng
  • 4.2 Thư m c
  • 4.3 Công d ng c a các thư m c chính
  • B ng 4.1: C u trúc thư m c c a Linux
  • 4.4 D ng t p tin
  • • các t p tin thi t b
  • 4.4.1 Các t p tin thi t b
  • B ng 4.2: Nh ng t p tin thi t b chính
  • 4.4.2 Các ng có tên (pipes)
  • 4.4.3 Các socket
  • 4.4.4 Liên k t m m
  • 4.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c
  • 4.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 79
  • 4.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c
  • 4.6.1 Câu l nh chown và chgrp
  • 4.6.2 Câu l nh mkdir
  • 4.6.3 Câu l nh cat
  • 4.6.4 Câu l nh cp
  • B ng 4.3: Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp
  • 4.6.5 Câu l nh mv
  • 4.6.6 Câu l nh rm và rmdir
  • 4.6.7 Câu l nh more và less
  • 4.6.8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin
  • B ng 4.4: Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find
  • 4.6.9 Câu l nh split
  • 4.6.10 So sánh các t p tin và l nh patch
  • 4.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin
  • 4.7.1 Chương trình tar
  • B ng 4.5: Nh ng tùy ch n chính c a tar
  • 4.7.2 Chương trình gzip
  • B ng 4.6: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip
  • 4.7.3 Chương trình bzip2
  • 4.7.4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2
  • B ng 4.7: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2
  • 4.8 T o và g n các h th ng t p tin
  • B ng 4.8: Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount
  • 5.1 H v là gì?
  • 5.2 Các ký t đ c bi t
  • 5.3 Th c thi các câu l nh
  • 5.3.1 Thao tác ;
  • 5.3.2 Thao tác &
  • 5.3.3 Thao tác && và ||
  • 5.4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n
  • 5.4.1 Dòng d li u vào – ra
  • 5.4.2 L nh echo
  • 5.4.3 L nh cat
  • 5.5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra, đư ng ng và b l c
  • 5.5.1 S d ng >, < và >>
  • 5.5.2 S d ng |
  • 5.5.3 B l c
  • 5.6 Tham bi n và các bi n s . Môi trư ng c a h v
  • 5.6.1 Các d ng tham bi n khác nhau
  • B ng 5.2: Thay th các tham bi n đ c bi t
  • 5.6.2 D u nh c c a h v
  • B ng 5.3: Ký t xác đ nh d ng d u nh c
  • 5.6.3 Bi n môi trư ng PATH
  • 5.6.4 Bi n môi trư ng IFS
  • 5.6.5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân
  • 5.6.6 Câu l nh export
  • 5.7 Khai tri n bi u th c
  • 5.7.1 Khai tri n d u ngo c
  • 5.7.2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion)
  • 5.7.3 Phép th các tham bi n và bi n s
  • 5.7.4 Phép th các câu l nh
  • 5.7.5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion)
  • 5.7.6 Phân chia t (word splitting)
  • 5.7.7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin5
  • 5.7.8 Xóa các ký t đ c bi t
  • 5.8 Shell — m t ngôn ng l p trình
  • 5.8.1 Toán t if và test (ho c [ ])
  • 5.8.2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c
  • 5.8.3 Toán t case
  • 5.8.4 Toán t select
  • 5.8.5 Toán t for
  • 5.8.6 Toán t while và until
  • 5.8.7 Các hàm s
  • 5.8.8 Tham s
  • 5.8.9 Bi n n i b (local)
  • 5.9 Script c a h v và l nh source
  • 5.10 Câu l nh sh
  • S d ng Midnight Commander
  • 6.1 Cài đ t chương trình Midnight Commander
  • 6.2 V ngoài c a màn hình Midnight Comman- der
  • B ng 6.1: Các t h p phím di chuy n dùng chung
  • 6.3 Tr giúp
  • B ng 6.2: Di chuy n trong trình xem t p tin
  • B ng 6.3: Di chuy n khi xem tr giúp
  • 6.4 S d ng chu t
  • 6.5 Đi u khi n các b ng
  • 6.5.1 D ng danh sách t p tin
  • Hình 6.3: H p tho i ch n đ nh d ng hi n th
  • 6.5.2 Nh ng ch đ hi n th khác
  • 6.5.3 Các t h p phím đi u khi n b ng
  • 6.6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin
  • 6.7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên
  • 6.8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin
  • 6.9 Dòng l nh c a h v
  • Hình 6.11: Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP
  • 6.10 Trình đơn Câu l nh
  • B ng 6.5: Các l nh đi u khi n dòng nh p vào
  • Hình 6.14: Tìm ki m t t c các liên k t m m
  • Hình 6.15: H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng
  • Hình 6.16: Đi u khi n công vi c n n sau
  • 6.11 C u hình Midnight Commander
  • Hình 6.17: C u hình Midnight Commander
  • Hình 6.19: Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander
  • Hình 6.20: Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng
  • Hình 6.21: Th và c u hình các phím
  • 6.12 K t n i t i máy xa
  • 6.12.1 K t n i FTP
  • 6.12.2 K t n i Shell
  • Giao di n đ ho
  • 7.1 X.Org
  • 7.2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 167
  • 7.2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính
  • 7.3 C u hình chương trình ch X
  • 7.3.1 Thu th p thông tin c n thi t
  • 7.3.2 C u trúc c a t p tin c u hình X
  • Hình 7.2: C u hình X.org qua xorgcfg
  • 7.3.3 Th c u hình /etc/X11/xorg.conf
  • Hình 7.3: Chương trình xvidtune
  • 7.4 Kh i đ ng h th ng X Window
  • 7.4.1 L a ch n trình qu n lý c a s
  • 7.4.2 Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME
  • 7.4.3 Môi trư ng làm vi c Xfce
  • 7.4.4 S d ng trình qu n lý màn hình
  • Làm vi c trong môi trư ng KDE
  • 8.1 B t đ u làm vi c v i KDE
  • 8.1.1 Đăng nh p vào KDE
  • Hình 8.1: Màn hình đăng nh p KDM
  • 8.1.2 V ngoài c a KDE
  • 8.1.3 Trình đơn KMenu
  • Hình 8.5: Trình đơn chính c a KDE
  • 8.1.4 Trung tâm đi u khi n KDE
  • Hình 8.6: Tìm ki m trong trình đơn chính c a KDE
  • Hình 8.7: Trình Thi t l p cá nhân c a KDE
  • 8.1.5 Thay đ i v ngoài
  • Hình 8.12: Trình đơn c a thanh panel
  • 8.1.6 Đi u khi n phiên làm vi c1

T h c s d ng Linux

Phan Vĩnh Th nh Phiên b n: 0.9.6 Ngày 14 tháng 2 năm 2007

Dành cho ngư i dùng m i và r t m i...

M cl c
L im đ u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i 1.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 1.1.1 Các h đi u hành d ng UNIX . . . . . . 1.1.2 M t chút v l ch s . . . . . . . . . . . . 1.1.3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux . . . . 1.2 B n phân ph i Linux . . . . . . . . . . . . . . . 1.3 Yêu c u đ i v i máy tính . . . . . . . . . . . . . 1.4 L y Linux đâu? . . . . . . . . . . . . . . . . . 1

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

3 . 3 . 3 . 4 . 7 . 9 . 12 . 13 14 14 16 17 17 18 20 22 23 23 24 26 27 27 27 30 31 34 34 34 36 36 39 39 40

2 Cài đ t h đi u hành Linux 2.1 Chu n b cài đ t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2 Phòng xa và nh ng l i khuyên . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng . . . . . . . . . 2.3.1 Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa” . . . . . . . . 2.3.2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa . . . . . . . . 2.3.3 Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft 2.3.4 V n đ v i các đĩa l n . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4 L a ch n trình kh i đ ng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.1 Trình kh i đ ng GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.2 Trình kh i đ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.3 Các trình kh i đ ng khác . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.4 Các phương án kh i đ ng . . . . . . . . . . . . . . . 2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa . . . . . . . . . . . . . . . 2.5.1 L i khuyên khi t o phân vùng . . . . . . . . . . . . . 2.5.2 Chương trình đ phân chia đĩa . . . . . . . . . . . 2.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader . . . 2.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7.1 Cài đ t GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7.2 C u hình GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.8 S d ng trình kh i đ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . 2.8.1 Cài đ t và c u hình LILO . . . . . . . . . . . . . . . 2.8.2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux . . . . . . 2.8.3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS . . . . . 2.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin.exe . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

iv 3 Kh 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 i đ ng Linux l n đ u Kh i đ ng HĐH Linux . . . . . . . . . Đăng nh p vào h th ng . . . . . . . . Console, terminal o và shell . . . . . So n th o dòng l nh. L ch s l nh . . Ng ng làm vi c v i Linux . . . . . . . Tr giúp khi dùng Linux . . . . . . . . 3.6.1 Các ngu n thông tin tr giúp . 3.6.2 Các trang tr giúp man . . . . . 3.6.3 Câu l nh info . . . . . . . . . . 3.6.4 Câu l nh help . . . . . . . . . . 3.6.5 Tài li u b n phân ph i và ng d 3.6.6 Câu l nh xman . . . . . . . . . . 3.6.7 Câu l nh helptool . . . . . . . 3.6.8 Sách và Internet . . . . . . . . .

M CL C 43 43 44 46 49 51 53 53 54 55 56 56 57 57 57 60 60 63 65 70 70 72 72 72 73 79 80 80 80 81 82 82 83 83 86 87 88 89 91 92 93 95

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ng . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

4 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4.1 T p tin và tên c a chúng . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2 Thư m c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.3 Công d ng c a các thư m c chính . . . . . . . . . . . 4.4 D ng t p tin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.1 Các t p tin thi t b . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.2 Các ng có tên (pipes) . . . . . . . . . . . . . . 4.4.3 Các socket . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.4 Liên k t m m . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c . . . . . . . . 4.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m 4.6.1 Câu l nh chown và chgrp . . . . . . . . . . . 4.6.2 Câu l nh mkdir . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.3 Câu l nh cat . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.4 Câu l nh cp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.5 Câu l nh mv . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.6 Câu l nh rm và rmdir . . . . . . . . . . . . . 4.6.7 Câu l nh more và less . . . . . . . . . . . . 4.6.8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin . 4.6.9 Câu l nh split . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.10 So sánh các t p tin và l nh patch . . . . . . 4.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin . . . . . . . . . . 4.7.1 Chương trình tar . . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.2 Chương trình gzip . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.3 Chương trình bzip2 . . . . . . . . . . . . . . 4.7.4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2 . . . 4.8 T o và g n các h th ng t p tin . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 119 . . . . . . 104 .8.3 Bi n môi trư ng PATH . . . . .7 Các hàm s . . . . . . . . . . . . . . . . 109 . . . . . . .6. . . .2 D u nh c c a h v . . . 5. . . . . . . . . . .6. . . . . . . .4 Bi n môi trư ng IFS . .2 L nh echo . 5.7. . . . . . . . . . . . . . . 5. . . .8 Xóa các ký t đ c bi t . . . . . . . . . . .5. 104 . .4. . . . . . . . < và >> . . . . . . . . . . .5. . . . . . . . . . . . 105 . . . . . . . 126 . . . . . . . . . . . 104 . . .8. . . . . . . . . . . . . . . .9 Bi n n i b (local) .5. 5. .1 Dòng d li u vào – ra . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . 5. . . . . 5. . . .3. . . . . . .8. .8. . . . .6. . 5. . . . . . . . . 117 . . . . .7. . . . . . . . .6.7. . . 5. . . . . . . . .7. Môi trư ng c a h v . . . .4.7. . . . . . . . . . 124 . . . . . . . . . 114 . . . .3 Toán t case . 114 . . .4 Toán t select . . . . .3 Th c thi các câu l nh . 5. 5. . .1 H v là gì? . . . . đư ng ng và b l c .2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c . .3. 5. . .7. . . 5. . . . . . 5. . . . 110 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 Toán t if và test (ho c [ ]) . . . . . . . . . . . . . . .5 Toán t for . . . . . . . . . . . . . . . . . .8. . . . .1 Các d ng tham bi n khác nhau .5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion) . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. 113 . . . . . . 101 . 5. . . . . . . . . . . . . . . . 118 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114 . . . . . . . . . 103 . . . . . 5. 115 . 104 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118 . . . .5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 L nh cat . . . . . . . 125 . . . 102 . 5. . 125 . . . . . . . . 122 . . 118 . . . . . . . . 5. . .6. . . .9 Script c a h v và l nh source . . . . 5. . . . . . . .6 Tham bi n và các bi n s . . .1 Thao tác . . . . 5. . . . . . . . . . .6 Phân chia t (word splitting) . . . .3 B l c . . . . . 5. . . . 5. . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . 106 . . 108 . 116 . 5. .3 Phép th các tham bi n và bi n s . . 5. 115 . . . . . . . . 112 . . 5. . . . . 5.M CL C 5 Bash 5. . . . .8. . . . . . . . .4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n . . .10 Câu l nh sh . . . . . . .2 Thao tác & . . . . . . . .2 Các ký t đ c bi t . . . .3 Thao tác && và || . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . .6 Toán t while và until . .7. . . . . . . . . 5. .2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion) . . . . . . . . . . . . . . . v 101 . 103 . . . . . . . . . . . . .4. . . . . . . 116 . . . . .8 Tham s . . . . .2 S d ng | . . .7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . .8. . . . 5.3. 126 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.1 S d ng >. . . . . . . . . . 113 . . . . . . . .1 Khai tri n d u ngo c . . 122 . . . . . . .7 Khai tri n bi u th c . . . .8. . . 5. . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . 117 . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 Phép th các câu l nh . . 5. . . . 116 . . .6. 106 . . . 5.5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. . 105 . . . . . . . . 124 . . . . . . . . .6 Câu l nh export . . . . . .8 Shell — m t ngôn ng l p trình . . . . . . . . . .7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin . 109 . . . . 123 . . .8.

. . .12. . . . . . . M CL C 128 128 129 131 132 133 133 136 137 139 141 143 145 147 153 159 159 160 162 162 167 169 170 171 178 182 185 187 188 188 . 7 Giao di n đ ho 7. . .3 Các t h p phím đi u khi n b ng . . . .Org .5. . . . . . . . . .1 B t đ u làm vi c v i KDE . . . . . . . . . . 7. . . . . . . . . . . . . . .2 Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME 7. .7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên . . . . . 201 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 Thu th p thông tin c n thi t . . . . . . . . . . . . .10 Trình đơn Câu l nh . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1. . . . . . .6 Đi u khi n phiên làm vi c . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8 Làm vi c trong môi trư ng KDE 8. . . . . . . 6. . . . . . . . .5. . .3 C u hình chương trình ch X . . . . . .1 Đăng nh p vào KDE . 7. . . . 8. 8. . . . . . . . . .1.4 Trung tâm đi u khi n KDE 8. . . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4. . . .2 K t n i Shell . . . . . . . . . . . . . . .1. 7. . . 6. . . . . . .2 C u trúc c a t p tin c u hình X . . . 191 . . . . . . . . . . . . 198 . . . . 7. . . . . .11 C u hình Midnight Commander .1 Cài đ t chương trình Midnight Commander . . . . . . . . . . . . 6. . . . .9 Dòng l nh c a h v . . .vi 6 S d ng Midnight Commander 6. . . .8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin . . . . . . . . . . 6. . .1. .4 Kh i đ ng h th ng X Window . . . . . . . . . .3 Môi trư ng làm vi c Xfce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 K t n i FTP . . . . . . . . . . . . 7. .3 Tr giúp . . . . . . . . . . . . .5 Đi u khi n các b ng . . . . . . . . . . . . .1 D ng danh sách t p tin . . . . . 190 . . . 6. . . . . . . . . . 190 . . 6. 190 . . . . . . . . . . . .1 L a ch n trình qu n lý c a s . . . . . . . .6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin . . . .1. . . .3. . . . . .1 X. . . . . . . . . . . . 6. . . . .2 Nh ng ch đ hi n th khác . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4. . . . . . . . . . . . . . .12. . 6. . . . . .4 S d ng chu t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7. . .3 Trình đơn KMenu . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 V ngoài c a KDE . . . . . 194 . . . . . . . . . . . . . 7. . . . .3. . . . 6. . . . 6. . . . . . . . 6. . . . . . .5. . . . . 195 . .4. . . 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4.4 S d ng trình qu n lý màn hình . . . . . . . . 7. . . . . . . . .1. . . . . . . . . . . . . . . . . .2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 7. . . .3. . . . . . . . . . . . . . . 6. .5 Thay đ i v ngoài . . .12 K t n i t i máy xa .2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander 6.3 Th c u hình /etc/X11/xorg. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8. . . . . . . . .conf . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . H th ng đ ho X Window . . . .8 6.6 6. . . . . .9 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 8. . 43 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng . . . . .4 6. . . . . . . . . . . . .3 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .13 6. . . . a KDE . . . . . . . . Ch đ xem nhanh . . . . Tìm ki m trong trình đơn chính c Trình Thi t l p cá nhân c a KDE . Thi t l p h th ng t p tin o . . . .1 8. . . . . C u hình Midnight Commander . . . . . . . . . .1 Màn hình kh i đ ng c a GRUB . . .3 7. . . . . . . .11 6. . . . .5 6. .1 6. . . Tìm ki m t t c các liên k t m m . . . . . . . . . . . . . . . . Đang tìm ki m . . . . . . . . . . . . . .5 8. . . . . . . . . . . . . . . .12 6. .20 6. H p tho i ch n đ nh d ng hi n th . . . . . . . . . . . . . . . . . nh . . . Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP . . .2 8. . H p tho i s p x p . . .1 7. . . . .10 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 8. . . . . . .4 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ch đ thông tin . . . . . .Danh sách hình v 3. . . Chương trình xvidtune . . . .2 6. . . . . . .17 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . C as h il i. . . . . . . . . .15 6. . . . Đi u khi n công vi c n n sau . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .19 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . C a s yêu c u . . . . . .2 7. . . . . . . . Tr giúp có ích tooltips . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .6 8. . . Thay đ i v ngoài c a Midnight Commander . . . . . . . . . . B t đ u tìm ki m . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander . . . . .7 Midnight Commander ti ng Vi t . . . . . . . . . . . Ch đ cây thư m c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .16 6.org qua xorgcfg . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Màn hình đăng nh p KDM . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . H p tho i ch y chương trình . . . . 129 130 133 136 137 138 139 142 144 145 147 150 150 151 152 153 154 156 157 158 158 159 164 172 181 181 189 191 192 193 194 195 196 197 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .21 6. . . . . . . . . C u hình X. V ngoài c a KDE . . . . Th và c u hình các phím . H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng . . H p tho i đ i tên t p tin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .22 7.7 6. . . . . . . . . . . . . .18 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . u” ch nh hình .14 6. . . . . . . . Trình đơn chính c a KDE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5 8. . . . . . . . Màn hình Midnight Commander . . . . . . . . Chương trình xvidtune “không ch Môi trư ng làm vi c Xfce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . Thay đ i màn hình . . . . . . . . . . . . .viii 8. . . .12 8. Ch n phông ch . . . . . . . . . . . . . . . . . . . C nh báo khi có thay đ i chưa áp d ng . . . . . . . . . . .8 8. . . . . .9 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Trình đơn b i c nh c a nút . . . . . . . . . . . . . . . .10 8. . . . . . . . . . .16 Cài đ t phông ch m i . . . . . . . . . . . . So n th o trình đơn chính . DANH SÁCH HÌNH V . . . . . . .15 8. . . . .14 8. . . . Ch n phông ch dùng cho text. . . . . . . . . . . . C u hình các thanh panel . . . . . . . . . . . . . . . .13 8. . . . . . . . . . . . . trình đơn. . . . . . . . . . . . . 198 198 199 199 200 200 201 201 202 . . . . Trình đơn c a thanh panel . . . . . .11 8. . . . . .

. . . . . . . .3 4.7 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8 5. 46 50 52 54 55 66 71 81 85 89 92 94 99 109 111 112 118 131 131 132 140 148 C u trúc thư m c c a Linux . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Các câu l nh b l c . Nh ng t p tin thi t b chính . . . . . . . . Các t h p phím di chuy n dùng chung Di chuy n trong trình xem t p tin . . . . . . .1 Yêu c u đ i v i ph n c ng . . .2 5. . . . . . .Danh sách b ng 1.2 Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH . . . . . . . . . . . . .3 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .6 4. . . . . . . . . . .4 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 3. . . . . .5 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 C u trúc c a sector kh i đ ng chính . . . . . . . Phím s d ng đ xem trang man . . . . . . . . . . . . . . .1 6. . . . Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2 Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount . . . . . .2 6. . .4 3. . .1 4. . . . . . 20 2. . . . . . . .4 6. . . . . . T h p phím đi u khi n l ch s l nh Các ph n chính c a tr giúp man . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 6. . . . . . . . . . . . . . . . . Thay th các tham bi n đ c bi Ký t xác đ nh d ng d u nh c Các ký t t o m u . . . . . . . t . . . . . . .2 3. . .5 Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux Nh ng phím so n th o dòng l nh . . . . . Di chuy n khi xem tr giúp . . . .5 4. . . . . . . . Nh ng tùy ch n chính c a tar . . . . . . . . . . . . . .2 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 3. . . . . . . Các l nh đi u khi n dòng nh p vào . . . . . . . . . . . . . . . . .4 6. . . . . . . . . . . . . . Các phím ch c năng . . . 12 2. . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 5. . . . Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 3. . . .

.

và còn c ng thêm nh ng gì mà t m th i b óc quan sát h n ch c a con ngư i còn chưa tìm ra. Linux là h đi u hành phát tri n m nh. bài báo. luôn mong mu n có thêm máy tính ch y dư i Linux. Đ i v i c u bé v a b ong c n thì m c đích c a con ong ch c n ngư i. Các nhà l p trình nhân (kernel) tìm th y Linux s quy n rũ và công vi c phát tri n c a h . Linux là ni m đam mê và “Just for fun”. M t s công ty đã th y đư c Linux m t ngu n l i l n và phát tri n công vi c kinh doanh c a mình t h đi u hành này. Trên th trư ng máy ch hi n th i ch có m t vài tên tu i đáng chú ý. N u không .L im đ u Trong tác ph m n i ti ng th gi i c a nhà văn Nga Lev Tolstoi “Chi n tranh và hoà bình” có đưa ra m t ví d đ minh ho cho suy nghĩ c a tác gi v vai trò c a nh ng ngư i có ti ng (c th là Napoleon và Alecxandr đ nh t) và qu n chúng trong l ch s nói chung cũng như trong chi n tranh châu Âu nh ng năm đ u th k XIX. Nh ng nư c còn nghèo tìm th y Linux m t cách gi i quy t cho v n đ kinh t . Ngư i nuôi ong có cái nhìn sâu hơn thì cho r ng ong thu th p b i ph n hoa đ nuôi ong con và t o ong chúa. Đ i v i m t nhà thơ thì m c đích c a con ong là thu vào mình hương v c a nh ng bông hoa. Ngư i khác quan sát quá trình di cư c a th c v t thì cho r ng ong tham gia vào quá trình này và là m c đích c a nó. Microsoft nhìn th y Linux kh năng c nh tranh l n và nhi u khi coi Linux là k thù c a mình. . Nh ng năm đ u th p k th chín c a th k XX Linux m i ch là đ a con tinh th n chưa bi t nói c a Torvalds. C ng đ ng Linux không ch cung c p cho ngư i dùng máy tính m t h đi u hành thân thi n. M i b n phân ph i thích h p cho m t nhóm ngư i dùng c th nào đó t ngư i dùng m i đ n ngư i dùng “cao c p” (advanced) hay nói đúng hơn là m i ngư i dùng có quy n l a ch n cho mình m t b n phân ph i thích h p và chuy n sang s d ng b n khác khi nào mong mu n. Ch trong vài năm g n đây đã có nhi u b n phân ph i Linux chi m lĩnh đư c môi trư ng máy ch cũng như máy đ bàn c a ngư i dùng. thu n ti n. Linux ngay t ban đ u đã đư c xây d ng d a trên c ng đ ng (ti ng Anh “community”). nhóm tin t c. L ch s hình thành và phát tri n Linux chúng ta s th y ngay chương đ u tiên c a cu n sách này. M t cu n sách tham kh o c m tay là không th thi u trong th i gian đ u tìm hi u Linux.v. . Đ i v i ngư i nuôi ong thì m c đích ong là thu th p m t ong. Nhà sinh h c khi quan sát th y ong th ph n cho hoa thì quy t đ nh đây chính là m c đích c a loài ong. d a trên s c ng tác. Hãy xem xét giá và n i dung cu n sách trư c khi mua. Đ i v i Linus Torvalds. d s d ng mà còn luôn luôn s n sàng giúp đ ngư i dùng m i. như v y m c đích c a nó là duy trì nòi gi ng. các trang web cung c p tin t c. có th đi u ch nh theo ý mu n c a mình v. . nhóm thư. Nhân v t chính trong ví d minh ho này là con ong. V i k t n i m ng Internet. Linux cho máy đ bàn có ph n đa d ng hơn. Tuy nhiên n u b n m i b t đ u h c Linux thì hãy tìm cho mình m t cu n sách gi i thi u ng n g n v h đi u hành này. sách v Linux. Nhi u t ch c chính ph cũng như phi chính ph nhìn th y Linux m t h đi u hành nhi u h a h n và h tr cho Linux. T t nhiên m c đích cu i cùng c a ong không ph i là nh ng cái trên n m riêng bi t mà là t t c chúng c ng l i. . Ngư i dùng thì th y Linux m t h th ng m nh. b n s luôn tìm th y câu tr l i cho v n đ c a mình t s lư ng l n các di n đàn.

Mandriva. OpenSUSE.v. Và hơn n a m i công vi c c n đ n máy tính c a tôi có th gi i quy t nhanh g n b ng nh ng chương trình đi kèm v i Linux. Xin c m ơn Kostromin A. Cũng như nh ng s n ph m khác c a c ng đ ng OSS. Không ph i là tôi không mu n s d ng và ghét b h đi u hành Windows mà đơn gi n là tôi đã quen làm vi c trong môi trư ng KDE và Xfce. Sách này đư c phân ph i mi n phí theo b n quy n Creative Commons Public License 2.0 kho ng 4 năm trư c đây. và có khi không đư c c p nh t c năm. Như trang th hai c a sách có ghi “Dành cho ngư i dùng m i và r t m i. c th là lu n A văn t t nghi p và cu n sách này. . M i đ ngh s a đ i. v i ngư i dùng không chuyên thì kh năng ch nh s a nh c a The GIMP còn trên c đ .ru) đã vi t ra m t cu n sách s d ng Linux hay làm tài li u tham kh o chính cho cu n sách này. l i ki n th c cũng như đ ngh giúp đ (luôn luôn hoan nghêng) xin g i cho Phan Vĩnh Th nh theo đ a ch teppi@vnoss. ”. Released under Creative Commons Public License 2. thông báo l i chính t . bác Nguy n Đ i Quý (vnpenguin@vnoss.org/licenses/by/2. Ngành chính c a tôi là Hoá h c.org. đó là Fedora. Và bây gi Linux (c th là OpenSUSE Linux) là h th ng duy nh t làm vi c trên máy tính c a tôi.5/) .org) và anh Nguy n Đ ng Hoàng Tuân (tuanndh@gmail. s a đ i. thêm và b t trong th i gian r nh r i c a tôi. kh năng v đ ho vector c a Inkscape còn đ cho c nh ng nhà thi t k chuyên. B n có th tìm b n phân ph i teTeX ho c m t b n phân ph i khác c a h th ng này trên h u h t các b đĩa cài đ t h đi u hành Linux.5 (http://creativecommons. Nghe nh c b ng Amarok. (http://linux-ve. cu n sách “T h c s d ng Linux” đư c t o ra v i hy v ng s giúp ngư i dùng m i làm quen v i h đi u hành tuy t v i có tên Linux và hình tư ng trưng là chú chim cánh c t (penguin) xinh đ p. so n th o tài li u.org.org/licenses/by/2. nh ng tài li u khác có th so n th o trong Openoffice. đôi khi trong console (dòng l nh không có đ ho ). Happy Using Linux! A Công c đ t o ra cu n sách b n đang đ c là h th ng s p ch L TEX. tuy nhiên m t s ph n đ c bi t ví d ph n nói v cài đ t chương trình t các gói rpm ch áp d ng t t cho các b n phân ph i “dòng RedHat”. trong chương trình Kile và biên d ch mã L TEX qua nh ng chương trình có trong gói teTeX. .5 (http://creativecommons. Như v y. cu n sách này đư c t o ra.chat.com) đã giúp đ tôi trong khi so n cu n sách này. qu n lý hình k thu t s và l y chúng ra t máy hình b ng digiKam. Tôi không ph i là m t nhà qu n lý m ng hay l p trình chuyên nghi p và nói chung không ph i ngư i h c theo chuyên ngành công ngh thông tin. v. Thông thư ng ngư i dùng m i b t đ u gia nh p vào th gi i Linux b ng nh ng b n phân ph i này.có kh năng tìm đư c sách thích h p ho c b n thích cu n sách “T h c s d ng Linux” này thì có th in nó ra đ ti n đ c. . . do đó xin đ ng mong đ i nh ng ki n th c cao siêu trong sách này. do đó đôi khi nó s đư c c p nh t thư ng xuyên.5/). Tôi b t đ u h c Linux khi có trong tay 3 đĩa CD RedHat 7. Nh ng thông tin b n đ c tìm th y trong cu n sách này có th áp d ng cho h u h t h t các b n phân ph i l n.V.

V t lý. t ch c làm vi c v i các t p tin (trong đó có ch y và đi u khi n vi c th c hi n c a các chương trình). Đ n th i đi m hi n nay thì các h đi u hành n i ti ng nh t cho máy tính là Microsoft Windows (C) và UNIX.Chương 1 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i “Just for fun” – Linus Torvalds. và cách có đư c nh ng b n phân ph i này. Không có ngo i l đ i v i Toán h c. và đ ng th i th c thi s giao ti p v i ngư i dùng. Đ ng th i nói đôi dòng v nh ng đi m đ c bi t c a Linux. không hi u là đ làm gì. t c là d ch các câu l nh c a ngư i dùng và hi n th k t qu làm vi c c a nh ng l nh này. Nhưng bây gi khi nói đ n h đi u hành UNIX thư ng có ý không nói c th m t h đi u hành c th nào mà là m t nhóm các h đi u hành dòng UNIX (UNIX-liked OS).1. H đi u hành UNIX do nhóm các nhà phát tri n Bell Labs vi t ra vào năm 1969 dư i s đi u khi n c a Dennis Ritchie. Chính b n thân t UNIX (vi t hoa t t c các ch cái) tr thành nhãn hi u thương m i c a t ng công ty AT&T. Không có h đi u hành thì máy tính không th c hi n đư c ch c năng c a mình. GNU và FSF.1 Ngư i m “không ng i ng n” đăng ký nhãn hi u thương m i b t kỳ th gì.1 1. Hơn th n a b n đ c s hi u ít nhi u v OpenSource. khái ni m b n phân ph i Linux. 1 . Trong trư ng h p đó máy tính ch là m t t p h p các thi t b đi n t không làm vi c. Windows b t ngu n t h đi u hành MS-DOS trư c đây làm vi c trên các máy tính c a hãng IBM. Ken Thompson và Brian Kernighan. Trong chương đ u tiên c a cu n sách “T h c s d ng Linux” này chúng ta s tr l i ng n g n cho câu h i “Linux là gì?”.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng Các h đi u hành d ng UNIX H đi u hành (HĐH) đó là m t b các chương trình h tr vi c đi u khi n ph n c ng c a máy tính. L ch s luôn là đi m kh i đ u khi nghiên c u m t ngành khoa h c nào đó. yêu c u c a Linux đ i v i ph n c ng. môn chuyên ngành c a tôi – Hoá h c và t t nhiên c HĐH Linux. k c Yoga mà b t ngu n t nĐ . 1.

Đi u đ c bi t ch b n quy n c a s n ph m cho phép ngư i khác phát tri n và c i ti n và chuy n k t qu thu đư c đ n ngư i th ba (cùng v i mã ngu n ho c không) v i đi u ki n là ph i ch ra ph n nào c a mã đư c phát tri n Berkeley. as my OS resembles it somewhat (same physical layout of the file-system (due to practical reasons) among other things).08) and gcc(1.minix ngày 25 tháng 8 năm 1991 (đư c coi là ngày sinh nh t c a HĐH này): From: torvalds@klaava.FI> Date: 25 Aug 91 20:57:08 GMT Organization: University of Helsinki Hello everybody out there using minix I’m doing a (free) operating system (just a hobby. lúc đ u đư c phát tri n đ làm vi c v i các máy tính nhi u ngư i dùng – các mainframe. Và và đ u nh ng năm 90 m t sinh viên c a trư ng đ i h c Helsinki (Ph n Lan). Any suggestions are welcome. and is starting to get ready. Linus Torvalds.Helsinki. đã b t đ u phát tri n m t HĐH ki u UNIX cho các máy tính cá nhân tương thích v i IBM (IBM-compatible PC).minix Subject: What would you like to see most in minix? Summary: small poll for my new operating system Message-ID: <1991Aug25.Helsinki.FI (Linus Benedict Torvalds) Newsgroups: comp.1. This implies that I’ll get something practical within a few months. Nh ng ngư i dùng trong nhóm tin t c này đã làm vi c dư i h đi u hành Minux do giáo sư Andy 2 protocol .2 M t chút v l ch s HĐH Linux v a k ni m sinh nh t l n th 15 c a mình.4 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i Vào cu i nh ng năm 70 c a th k trư c (th k XX) các nhà phát tri n c a trư ng đ i h c California Berkeley đã thêm vào mã ngu n c a UNIX r t nhi u s c i ti n trong đó có h tr giao th c2 TCP/IP (giao th c m ng chính hi n nay). and it has a multi-threaded fs.40). trong đó có BSD. but I won’t promise I’ll implement them :-) Linus (torvalds@kruuna.os. Yes — it’s free of any minix code.9541@klaava.os. 1. Đây là b c thư mà Linus g i vào nhóm tin t c comp. and I’d like to know what features most people would want. It is NOT portable (uses 386 task switching etc). This has been brewing since april. I’ve currently ported bash(1.205708. Trong thư này Linus cho bi t anh đang phát tri n m t h đi u hành t do cho các máy tính đ i 386 (486) và yêu c u nh ng ai quan tâm cho bi t nh ng thành ph n nào c a h th ng cho ngư i dùng c n ph i có đ u tiên. as that’s all I have :-(. H đi u hành dòng UNIX. won’t be big and professional like gnu) for 386(486) AT clones.helsinki. S n ph m này n i ti ng dư i tên BSD ("Berkeley Systems Distribution"). I’d like any feedback on things people like/dislike in minix. and things seem to work. Nhưng d n d n c u hình trang thi t b c a máy tính cá nhân cũng m nh lên và hi n nay có kh năng cao hơn so v i nh ng mainframe c a nh ng năm 70 th k trư c. and it probably never will support anything other than AT-harddisks.fi) PS.

T p tin phiên b n đ u tiên c a Linux (phiên b n 0. làm ch m quá trình t o ng d ng m i vì m i nhà l p trình s ph i vi t l i t đ u m t ng d ng thay vì dùng đo n mã ngu n đã có trong ng d ng khác. T i t nh t là làm ch m quá trình trao đ i ý tư ng trong ngành l p trình.org/linuxhistory. 0.01 không đi kèm theo binary nào: nó ch là mã ngu n cho nh ng ai mu n bi t linux trông ra sao.01: I wasn’t too proud of it.01: tôi không t hào l m v nó.kernel.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 5 Tanenbaum vi t ra đ làm công c h c t p cho các sinh viên l p trình. vì th ch g i thông báo đ n t t c nh ng ai mu n th hi n s quan tâm. so I think I only sent a note to everybody who had shown interest.org/pub/linux/kernel/Historic/oldversions/RELNOTES-0. sao chép.li. Linus Torvalds không đăng ký b ng sáng ch cũng như không gi i h n vi c phân ph i HĐH m i này. hãy xem RELNOTES-0. B n quy n đư c đ i sang GPL t phiên b n 0.”)3 Sau đó ngày 05 tháng 10 năm 1991 phiên b n 0. 3 . N u b n đ c quan tâm thì có th tìm đ c nh ng thư mà hai ngư i này g i cho nhau trong nhóm tin t c nói trên. các d u hi u b o v quy n tác gi .php. s a đ i.01 didn’t actually come with any binaries: it was just source code for people interested in what linux looked like.02 ra đ i.12 theo đ a ch trên.org.kernel.01) đư c công b trên Internet ngày 17 tháng 09 năm 1991.01. B n quy n này có th tìm th y trong nh ng phiên b n đ u tiên c a nhân trên ftp. đó b n s nh n đư c thông tin chi ti t v l ch s xu t hi n và phát tri n Linux.org) – d án t o chương trình ng dùng mi n phí. Ngay t đ u Linux đã đư c phân ph i theo đi u ki n c a b n quy n General Public License (GPL)4 thư ng dùng cho các ph n m m ng d ng Open Source và d án GNU. Stallman cho r ng vi c này r t có h i đ i v i phát tri n chương trình ng d ng.12.gnu. Theo ti ng lóng c a Linux thì b n quy n này đôi khi đư c g i là Copyleft.1. Vào năm 1984 nhà bác h c ngư i m Richard Stallman sáng l p ra T ch c ph n m m t do (FSF.fsf. Minux làm vi c trên các máy tính v i b x lý 286 và đư c Linus dùng làm mô hình cho HĐH m i. M c đích c a t ch c này là lo i tr t t c nh ng đi u c m đoán và h n ch phân ph i. gi bí m t nghiêm ng t mã ngu n c a chương trình vi t trên các ngôn ng b c cao (như C++). Linus Torvalds vi t: “As I already mentioned. 0. B i vì tính đ n th i đi m b t đ u xây d ng t ch c thì các công ty thương m i gi r t c n th n các chương trình ng d ng c a mình. Free Software Foundation) có trang ch n m t i đ a ch http://www. d n đ n vi c gi m ch t lư ng chương trình và s có m t c a r t nhi u l i không xác đ nh đư c trong nh ng chương trình này. V b n quy n này. ví d ftp://ftp. GNU là R t thú v là sau khi Linus Torvalds phát tri n HĐH c a mình thì gi a anh và giáo sư Andy Tanenbaum đã n ra m t cu c tranh cãi. N u b n đ c quan tâm đ n l ch s c a HĐH này thì hãy đ c trang web sau: http://www. Đây là phiên b n đã có th làm vi c trên máy. Open Source và d án GNU c n ph i nói đ n m t cách đ c bi t. m t cu n sách nói v đ i tư c a Linus Torvalds đ n th i đi m anh làm cho Transmeta và vi c phát tri n HĐH Linux. nghiên c u chương trình ng d ng. Trong khuôn kh T ch c ph n m m t do đã b t đ u làm vi c d án GNU (http://www. ho c tìm đ c cu n “Linux: Just for fun”.org. 4 Th t ra lúc đ u nhân Linux đư c phân ph i theo b n quy n mà FSF không không nh n là t do vì nghiêm c m phân ph i thương m i. b o v nó b ng các b ng sáng ch . Note the lack of announcement for 0. Chú ý r ng không có thông báo cho b n 0.” (“Như tôi đã nói trư c đây.

Vi c m mã ngu n đ ng th i nâng cao r t nhi u ch t lư ng c a chương trình ng d ng: t t c nh ng gì t t nh t. Đi u ki n cu i là quan tr ng và then ch t c a b n quy n này. do đó không còn t do).html. s a đ i. n i ti ng nh t trong s chúng đó là trình so n th o Emacs và trình biên d ch GCC (GNU C Compliler) – trình biên d ch ngôn ng C t t nh t hi n nay.org/copyleft/gpl. v. đã phát tri n m t lư ng đáng k các chương trình ng d ng. d y cách s d ng. Nh ng gì do d án GNU phát tri n đ là t do.sf. DVD ho c k t n i Internet).6 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i t vi t t t c a GNU’s Not Unix.html.org). đây c n ph i đưa ra ví d đ b n đ c hi u rõ hơn: ngu n thu nh p có th là các s n ph m đi kèm ho c d ch v cài đ t và c u hình cho nh ng máy tính m i ho c phát tri n cho nh ng đi u ki n làm vi c m i.tug. nhưng không có nghĩa là chúng đư c phân ph i không có b n quy n và không đư c lu t pháp b o v .v. còn các l i s đư c nh n ra và s a nhanh chóng. Đi u đó không có nghĩa là các nhà l p trình không còn nh n đư c ph n thư ng (ti n) cho công vi c c a mình.html) vào năm 1985 Stallman vi t r ng đ ng l c đ ông sáng l p ra FSF và d án GNU đó là s khó ch u trong quy n s h u c a m t s ngư i đ i v i chương trình ng d ng. Nó b o đ m r ng k t qu lao đ ng c a các nhà phát tri n ph n m m t do s luôn luôn m và không tr thành m t ph n c a s n ph m nào đó dùng b n quy n bình thư ng (ý nói s n ph m đóng). t c là nh ng gì thu c v d án GNU không ph i là m t ph n c a Unix (vào th i gian đó th m chí t UNIX đã tr thành thương hi u.gnu.gnu. Cùng v i s ra đ i c a phiên b n th 3 này đã n y ra r t nhi u tranh cãi xung quanh tính t do c a b n quy n. Tham gia vào tranh cãi có c ngư i vi t ra nhân Linux đ u tiên – Linus Torvalds. Cơ ch này b kìm nén trong th gi i chương trình ng d ng thương B n đ c cũng nên bi t là s p t i s có phiên b n th 3 c a GPL (GPLv3). Các nhà phát tri n xvnkb (http://xvnkb. M t ph n thư ng t t n a đó là khi chương trình tr lên n i ti ng thì tác gi c a chương trình s có đi u ki n tìm m t công vi c có lương cao. Nói như các nhà sáng l p ra FSF.net). thì b n quy n GPL “làm cho chương trình ng d ng t do và đ m b o là chương trình này s t do”5 .org/ gnu/manifesto. Nh ng chương trình Open Source (Mã ngu n m ) đư c phân ph i theo đi u ki n c a b n quy n General Public License (GPL). đây chúng ta g p l i cơ ch đào th i (hay t t hơn là ch n l c) t nhiên như trong thuy t sinh h c c a Darwin. N u như nói m t cách th t ng n g n thì b n ch t c a GPL như sau. 5 . B n d ch ti ng Vi t không chính th c n m t i http://vi. unikey (http://unikey. B n có th đ c b n quy n này theo đ a ch http://www. G n như t t c các chương trình ng d ng phân ph i theo đi u ki n GPL có th coi là mi n phí đ i v i ngư i dùng (trong ph n l n các trư ng h p đ nh n đư c nó b n ch ph i tr ti n đĩa CD. . . Ý tư ng chính c a Stallman là ch không ph i bán chương trình ng d ng. Hãy vi t thư cho h đ h c h i kinh nghi m! Trong khuôn kh c a ho t đ ng Open Source nói chung và d án GNU nói riêng. Chương trình ng d ng phân ph i theo GPL đư c quy n phát tri n.org) và pdfLaTeX (http://www.org/gplv.openoffice. Đi u ki n này cũng phân bi t ph n m m t do v i ph n m m phân ph i mi n phí. mà bán chính s c lao đ ng c a nhà l p trình. là nh ng ngư i hi u rõ nh t đi u này. chuy n ho c bán cho ngư i khác không h n ch v i m t đi u ki n là k t qu thu đư c cũng ph i phân ph i theo b n quy n copyleft. nh ng ý tư ng và cách gi i quy t m i đư c phân ph i r ng rãi ngay l p t c. Trong “Manifesto GNU” (http://www.

b n v ng và phát tri n nhanh nh t. 1. nên ngay t đ u đã có r t nhi u nhà l p trình tham gia vào quá trình phát tri n h th ng. Linux có t t c các kh năng.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 7 m i. Truy c p nhi u ngư i dùng Linux không ch là HĐH nhi u ti n trình. khi m t ti n trình ph i như ng b x lý cho các ti n trình khác (và có th làm ch m tr r t lâu vi c th c hi n). Nhưng đ chuy n GNU thành m t HĐH hoàn ch nh thì ch còn thi u nhân. Vùng đĩa c ng này đư c coi là b nh ph thêm vào. D án GNU cũng đã b t đ u phát tri n nhân cho riêng mình (đư c g i là Hurd). thì HĐH s tìm nh ng trang b nh đã lâu không đư c s ng đ chuy n chúng t b nh lên đĩa c ng. thì Linux s ph c h i chúng t . Nhi u ti n trình th t s T t c các ti n trình là đ c l p. Xin đưa ra đây danh sách ng n g n nh ng kh năng này. N u có trang nào đó trong nh ng trang này l i tr thành c n thi t. và chúng ta cũng làm như v y trong cu n sách này. Nó đ ng nghĩa v i vi c ra đ i c a m t h đi u hành m i t do phân ph i cùng v i mã ngu n m .1. vì trong d án GNU đã phát tri n s lư ng l n các ti n ích khác nhau. Đ làm đư c đi u này nhân th c hi n ch đ phân chia th i gian c a b x lý trung tâm.3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux Do mã ngu n Linux phân ph i t do và mi n phí. h tr các công ngh m i g n như ngay l p t c. Khi này Linux có th cung c p t t c các tài nguyên h th ng cho ngư i dùng làm vi c qua các terminal xa khác nhau. l n lư t chia cho m i ti n trình m t kho ng th i gian th c hi n. N i dung c a m t s ph n (trang) b nh đư c ghi lên vùng đĩa c ng xác đ nh t trư c. 1. nhưng cho phép ch y các chương trình c n b nh dung lư ng l n mà th c t không có trên máy tính. u b nh đ y. Stallman t t nhiên đã đúng khi đòi h i h đi u hành Linux ph i đư c g i là GNU/Linux. 2. Cách này hoàn toàn khác v i ch đ “nhi u ti n trình đ y nha” đư c th c hi n trong Windows 95. 4. Nhưng đã thành l ngư i dùng thư ng s d ng tên g i c a nhân làm tên g i c a h đi u hành. Tuy nhiên bây gi xin quay l i v i l ch s c a Linux. Nh đó đ n th i đi m hi n nay Linux là h đi u hành hi n đ i.1. đ c trưng cho các h đi u hành đ y đ tính năng dòng UNIX. nhưng vì lý do nào đó đã b ch m l i. Vì th s xu t hi n c a nhân Linux là r t đúng lúc. Vi c này có làm gi m t c đ làm vi c. không m t ti n trình nào đư c c n tr công vi c c a ti n trình khác. Swap b nh lên đĩa Swap b nh cho phép làm vi c v i Linux khi dung lư ng b nh có h n. C n nói r ng Linus Torvalds ch phát tri n ph n nhân (kernel) c a h đi u hành. Linux h tr kh năng nhi u ngư i dùng làm vi c cùng lúc. 3. T H N d s ch c b nh theo trang th ng b nh Linux đư c t ch c d ng các trang v i dung lư ng 4K. Nhân này “đ u” đúng vào mi n “đ t lành”.

100% tương ng v i tiêu chu n POSIX 1003. 7.1. Trên các h th ng cũ nh ng thư vi n đó n m trong m i t p tin chương trình. B đ m đ ng c a đĩa B đ m c a đĩa đó là m t ph n b nh c a h th ng dùng làm nơi lưu nh ng d li u thư ng dùng c a đĩa. đ s d ng tín hi u và b nh chung. Cùng s d ng chương trình N u c n ch y m t lúc nhi u b n sao c a cùng m t ng d ng nào đó6 . Thư vi n chung Thư vi n – b các quá trình (thao tác) đư c chương trình dùng đ làm vi c v i d li u. N p môđun th c hi n “theo yêu c u” Nhân Linux h tr vi c cung c p các trang b nh theo yêu c u. Linux 100% tương ng v i tiêu chu n POSIX 1003. Thêm vào đó Linux còn h tr các kh năng c a System V và BSD đ tăng tính tương thích. và th c hi n cùng lúc nh ng chương trình này d n đ n hao h t b nh không đáng có. System V IPC Linux s d ng công ngh IPC (InterProcess Communication) đ trao đ i thông tin gi a các ti n trình. nh đó nâng cao r t nhi u t c đ truy c p t i nh ng chương trình và ti n trình thư ng dùng. đó là m t b các th t c ngôn ng C. Có m t s thư vi n tiêu chu n đư c dùng cùng lúc cho vài ti n trình. Microsoft Windows NT cũng h tr POSIX 1003. chương trình này d tr m t ph n b nh có kích thư c xác đ nh đ làm b đ m cho đĩa. Linux s d ng h th ng đ m linh đ ng hơn: b nh đư c d tr cho đ m đư c tăng lên khi b nh không đư c s d ng. Trên các h th ng m i (bao g m Linux) có h tr làm vi c v i các thư vi n đ ng (dynamic) và tĩnh (static) đư c chia ra. Ngày nay giao di n này đư c t t c các h đi u hành m i h tr . 9. 5. còn nh ng ph n mã không s d ng t i th i đi m hi n t i thì n m l i trên đĩa. Ngư i dùng MS-DOS s nh đ n chương trình SmartDrive. và như v y cho phép gi m kích thư c b nh b ng d ng chi m. 8.1.1 (Portable Operating System Interface – giao di n c a h đi u hành lưu đ ng) đưa ra giao di n tiêu chu n cho các h th ng Unix. khi này ch ph n mã c n thi t c a chương trình m i n m trong b nh . 10. thì Linux ch n p vào b nh m t b n sao c a mã chương trình và t t c các ti n trình gi ng nhau cùng s d ng m t mã này. H tr m t ph n các kh năng c a System V và BSD POSIX 1003. và s gi m xu ng khi h th ng hay ti n trình c n nhi u b nh hơn. 6.1. ho c m t ngư i dùng ch y vài ti n trình gi ng nhau. M t s h th ng Unix cũ và m t s h th ng hi n đ i (bao g m c Microsoft Windows) chuy n lên đĩa t t c n i dung c a b nh thu c v nh ng ng d ng không làm vi c t i th i đi m hi n th i (t c là T T C các trang b nh thu c v ng d ng s đư c lưu lên đĩa khi không đ b nh ) và như v y kém hi u qu hơn.8 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i đĩa c ng (vào b nh ). ho c nhi u ngư i dùng ch y cùng m t chương trình 6 .

org) 8 7 . . HĐH Linux còn có kh năng ch y chương trình dành cho b x lý Intel c a các h th ng Unix khác. Ngoài ra còn có phiên b n Linux cho các b x lý khác bao g m ARM.1. . còn có m t lo t các chương trình t o máy o7 mã ngu n m cũng như s n ph m thương m i: qemu. Ngư i ta đã vi t ra hàng lo t các chương trình ng d ng. . 1. Đ ng th i có h tr dùng Linux là máy ch ho c máy khách cho m ng khác. cho các HĐH đã phát tri n trư c Linux. Kh năng h tr m ng Linux có th g n vào b t kỳ m ng n i b nào. n u h th ng đáp ng tiêu chu n iBCS2 (intel Binary Compatibility). rlogin.v. Làm vi c trên các ph n c ng khác nhau M c dù đ u tiên HĐH Linux đư c phát tri n cho máy tính cá nhân (PC) trên n n t ng Intel 386/486. HFS. .2 B n phân ph i Linux 9 11. ssh). PowerPC và nh ng b x lý khác8 . bao g m Networked File System (NFS). k t n i t xa (telnet. trình d ch l nh ngư i dùng và các ti n ích. FreeBSD và OS/2. Windows 3. Đ ng th i Linux còn làm vi c trên r t nhi u b x lý tương thích v i Intel c a các nhà s n xu t khác. Nhân đó là cho phép s d ng nhi u h đi u hành trên m t máy B n phân ph i Linux h tr nhi u b x lý nh t c n ph i k đ n Debian (http://www. làm vi c trong các m ng TCP/IP. trong đó có c nh ng chương trình có ích và không đ n n i t i. H tr t t c các d ch v Unix.v. debian. Windows 95 và Wine. Ngoài ra. như AMD. Trong khi đó h th ng t p tin chính c a Linux. M68000 (Atari và Amiga). . Kh năng ch y chương trình c a HĐH khác Trong l ch s Linux không ph i là h đi u hành đ u tiên. đư c g i là Second Extended File System (ext2fs) và Third Extended File System (ext3fs) cho phép s d ng không gian đĩa m t cách có hi u qu . H tr các đ nh d ng h th ng t p tin khác nhau Linux h tr m t s lư ng l n các đ nh d ng h th ng t p tin. SUN Sparc. . và c các h th ng t p tin m i.1. c u trúc (h th ng) t p tin. trong đó có chia s (dùng chung. truy c p dial-up qua các giao th c SLIP và PPP. bao g m DOS. bochs. bao g m các h th ng t p tin DOS và OS/2. vmware. pearpc. MIPS. sharing) các t p tin và in t xa trong các m ng Macintosh. Xin đư c nói luôn là trong cu n sách này chúng ta ch xem xét trư ng h p Linux cho các máy tính tương thích v i IBM. DEC Alpha.. NetWare và Windows.. 12. . Đ ch y nh ng chương trình như v y dư i Linux đã phát tri n các trình gi l p (emulator) cho DOS. bao g m c các b x lý 64bit.2 B n phân ph i Linux Trong b t kỳ h đi u hành nào cũng có th chia ra 4 ph n chính: nhân. Windows. 14. bây gi nó có th làm vi c trên t t c các b vi x lý Intel b t đ u t 386 và k t thúc là các h th ng nhi u b x lý Pentium IV. như reiserfs. 13. Trong Internet còn có nh ng thông báo nói r ng trên các b x lý Athlon và Duron c a AMD Linux còn làm vi c t t hơn so v i trên Intel.

Thông thư ng t t c nh ng chương trình n m trong b n phân ph i Linux đ u dùng b n quy n GPL. Và như chúng ta s th y sau đó không ph i là bài toán đơn gi n. linuxhq. mà đ i di n c a m i nhóm là Red Hat. nó đi u khi n các thi t b ph n c ng và đi u khi n vi c th c hi n chương trình. vì th n u mu n có th tìm th y t t c nh ng gì có trên th gi i (h u h t nh ng trang này dùng ti ng Anh và các b n phân ph i Vi t Nam ít đư c nói đ n). B n phân ph i – đó là m t b các chương trình ng d ng bao g m t t c b n ph n chính c a HĐH. hay nói đúng hơn là b t kỳ ngư i nào không lư i sưu t p các chương trình t do. c n tìm cách gi i quy t s ph thu c và mâu thu n gi a các gói (và gi a các phiên b n c a gói) chương trình. M t trong nh ng k t qu c a vi c phân ph i t do chương trình ng d ng cho Linux đó là có nhi u công ty cũng như nhóm các nhà phát tri n đ c l p đã phát hành ra các b n Linux khác nhau đư c g i là “b n phân ph i Linux”. Nhưng hi n nay có th chia ít nh t 3 nhóm b n phân ph i. Có th tìm th y danh sách tương đ i đ y đ cùng v i đ c đi m ng n g n c a m i b n phân ph i trên http://www. nói chung không khác so v i nh ng chương trình bình thư ng khác mà ngư i dùng có th ch y. h th ng t p tin. trên trang đó cũng như nhi u trang web khác còn có liên k t đ n nh ng danh sách b n phân ph i khác. Nhân c a HĐH Linux hi n th i đang đư c phát tri n dư i s lãnh đ o c a Linus Torvalds và phân ph i m t cách t do (v i b n quy n GPL) gi ng như m t s lư ng kh ng l các chương trình ng d ng và ti n ích khác. Vì th khi nói v h đi u hành nói chính xác hơn s là “h đi u hành d a trên nhân Linux”. nhưng có ch c năng chính là th c hi n các công vi c d ch v (service). Ngoài ra. Tuy nhiên các nhà phát tri n c a m t b n phân ph i Linux c n t o ra ít nh t m t chương trình cài đ t đ đưa HĐH lên máy tính tr ng không chưa có HĐH nào. đ ng th i còn có thêm các chương trình cho công vi c hàng ngày c a ngư i dùng. Trình d ch l nh hay h v (shell) – là chương trình t ch c giao ti p gi a máy tính và ngư i dùng. C u trúc t p tin (h th ng t p tin) – là h th ng lưu t p tin trên các thi t b lưu. Và cu i cùng các ti n ích – đó đơn gi n là các chương trình riêng l . Như đã nói trên. trên th gi i đang có hàng trăm (hàng nghìn?) b n phân ph i Linux và m i ngày l i xu t hi n các b n m i. R t có th xu t hi n trong b n đ c ý nghĩ r ng b t kỳ ai cũng có kh năng cho ra b n phân ph i Linux. . nòng c t c a HĐH.10 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i thành ph n chính. Slackware và Debian. M t vài tác gi đã th phân lo i các b n phân ph i d a trên nh ng tiêu chí khác nhau: • c u trúc h th ng t p tin • chương trình cài đ t • phương ti n dùng đ cài đ t các gói chương trình • thành ph n c a các ti n ích và chương trình ng d ng có trong b n phân ph i. M c dù h u h t các tác gi cho r ng s khác nhau gi a các b n phân ph i là không cơ b n. t c là nhân. n u chính xác thì t “Linux” ch có nghĩa là nhân. Ngoài ra.com (còn có m t s b n phân ph i khác ti ng Anh). Tuy v y. h v shell và các ti n ích. Và suy nghĩ đó có ph n nào đúng.

9 .6. s d ng các s n ph m Linux l n có h tr ti ng Vi t.1. C n phân bi t s phiên b n c a b n phân ph i và s phiên b n c a nhân. Đ i v i ngư i dùng Linux Vi t Nam hi n th i có hai l a ch n: th nh t.2 B n phân ph i Linux 11 V y thì c n l a ch n b n phân ph i theo tiêu chu n nào? Theo ý ki n c a tác gi thì đ i v i ngư i dùng Vi t Nam có hai tiêu chu n: th nh t ph i có giao di n ngư i dùng ti ng Vi t và th hai ph i có m t nhóm các nhà phát tri n h tr b n phân ph i này.6 tr đi Linus và các nhà phát tri n khác th nghi m dùng b n s . T 2.6. Chúng ta s nói đ n hai s l a ch n này m t cách k càng hơn.org). s d ng các s n ph m Linux ti ng Vi t do m t s ngư i t nguy n duy trì. . Không s trư ng h p “đem con b ch ”. Phiên b n nhân v i s th hai Đi u này ch đúng v i các phiên b n nhân trư c 2. . Ngoài ra còn đ m b o là b n s nh n đư c phiên b n m i c a nó trong tương lai. Lý do chính là chưa đ t đư c tiêu chu n th hai nêu trên. L a ch n th hai này đư c ưu tiên vì: • chúng có h tr ti ng Vi t và càng ngày càng hoàn thi n • chúng có trình cài đ t t t. C n nói vài l i v đánh s phiên b n. Ubuntu và Mandriva.6. t c là Linux phiên b n 2. theo ý ki n c a tôi không đư c ưu tiên đây. Phiên b n nhân Linux thư ng đư c ký hi u b ng ba s 9 . Th m chí ch trong kho ng th i gian không lâu mà tôi s d ng Linux (kho ng 5 năm) đã có nhi u b n phân ph i Vi t Nam cũng như nư c ngoài đã chào t m bi t th gi i Linux vì nhóm h tr c a chúng không thu đư c nhi u l i nhu n và sau đó m t th i gian ng ng h tr tác ph m c a mình. Đ k t thúc câu chuy n v l a ch n b n phân ph i Linux c n nói thêm là g n đây bác Nguy n Đ i Quý (http://vnoss.16. openSuSE cũng đang d n d n h tr ti ng Vi t (http://vi. th hai. L a ch n th hai đó là s d ng các b n phân ph i h tr ti ng Vi t t t như Debian.13. m t Vi t ki u M duy trì. ch không phân nhánh và nhân lên gi ng như trư ng h p b n phân ph i. B n phân ph i này d a trên n n t ng c a FC c ng thêm giao di n ti ng Vi t và m t s ng d ng “mang tính Vi t Nam” như chương trình gõ ti ng Vi t. t c là làm vi c như m t công ty thương m i.org) đã cho ra đ i m t b n phân ph i m i hư ng v ngư i dùng Vi t Nam – FCxVnOSS.16. Khi nói đ n phiên b n c a Linux thư ng có ý là phiên b n nhân (vì m t h đi u hành là Linux ch khi nó s d ng nhân Linux). Và t t nh t n u nhóm các nhà phát tri n này nh n đư c ngu n l i t s n ph m Linux c a mình. Hi n th i có m t b n phân ph i như v y: vnlinux-CD (cùng v i m t vài bi n th ) do anh Larry Nguy n. phân cách nhau b i d u ch m. h tr nhi u ph n c ng khác nhau • có th cài đ t thêm các ph n m m khác m t cách d dàng ph n l n chương trình đã đư c biên d ch s n cho m i yêu c u c a ngư i dùng • nh ng b n phân ph i này đư c m t nhóm các nhà phát tri n duy trì.opensuse.13. Vì Linus Torvalds ti p t c đi u hành vi c phát tri n nhân. Ví d . t đi n ti ng Vi t. L a ch n th nh t. nên phiên b n c a nhân tăng lên theo th t ..1 đư c d a trên nhân phiên b n 2. b n phân ph i openSuSE Linux 10. c p nh t thư ng xuyên thông thư ng là theo m t l ch đ nh s n.

nhưng đi u này không . nh ng con s này là không chính xác nhưng không khác bi t nhi u gi a các b n Linux khác nhau. Phiên b n v i s th hai ch n (ví d 2.org). Như v y Linux có m t ưu đi m l n đó là kh năng làm vi c th m chí trên nh ng máy r t cũ. Xin đ ng lo l ng. . mà trư c đây ch có th dùng MS DOS (t t nhiên là trong trư ng h p này chúng ta ch thu đư c ch đ dòng l nh. B ng 1.5. Theo các ngu n thông tin khác nhau thì t t c các bi n th đ u dùng t t: SX. 128 1000 Ch y các ng d ng c n nhi u b nh (như GIMP. 2. . Yêu c u đ i v i ph n c ng c a h th ng mu n cài đ t Linux còn đư c xác đ nh b i l a ch n ph n m m c a ngư i dùng (và t c là s ph thu c vào phiên b n c a các ph n m m và ít nhi u vào b n phân ph i). Chúng đư c dành cho nh ng ngư i tình nguy n có mong mu n th nghi m đ tìm ra các l i.1: Yêu c u đ i v i ph n c ng Mong mu n c a ngư i dùng Yêu c u.3 Yêu c u đ i v i máy tính Tôi đã đ c đâu đó nói r ng có nh ng phiên b n Linux đ c bi t.12 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i l (ví d . 256 1500 các ng d ng n m trong KOffice. .13) đư c coi là làm vi c n đ nh. 1. Nhưng trong cu n sách này chúng ta s không xem xét nh ng trư ng h p đ c bi t như v y. emacs. còn phiên b n đ c bi t có th ch y t m t ho c hai đĩa m m không c n đĩa c ng thì tôi đã g p. windowmaker. . làm vi c th m chí trên b x lý 8086 v i 512Kbyte b nh . Vì th n u b n có m t cái máy tính cũ.v. nhưng c n bi t cách đánh s phiên b n n u khi nào đó b n mu n c p nh t nhân Linux c a mình. DX v. MB B nh Đĩa c ng Yêu c u nh nh t: ch làm vi c trong giao di n văn 8 200 b n v i dòng l nh c a shell.1 dư i đây s đưa ra m t vài con s ch v i m c đích giúp b n đ c làm quen. T t nhiên phiên b n như v y có th làm vi c. Dùng môi trư ng làm vi c đ ho KDE. Vì HĐH Linux s d ng ch đ b o v c a b vi x lý. nhưng đ i v i ngư i dùng m i thì nên ch n phiên b n nhân v i s th hai trong phiên b n là ch n. Dùng đư c giao di n đ ho X Window cùng v i m t 32 400 s trình qu n lý c a s nh nh như icewm.. vì đó là phiên b n th nghi m (ch dành cho phát tri n). OpenOffice. B ng 1. fluxbox. N u cài đ t m t b n phân ph i đ y đ thì đương nhiên l a ch n nhân đã đư c các nhà phát tri n làm giùm b n đ c. nh ng máy tính s n xu t g n đây đáp ng đư c toàn b nh ng yêu c u đã đưa ra và s đưa ra dư i đây. trên đó không th ch y n i Windows. có đ m t s ng d ng ngư i dùng như vim.6. T t nhiên là b n có th cài đ t b t kỳ phiên b n nào. thì có th s d ng nó đ h c Linux và r t có th s ng c nhiên v kh năng c a HĐH này.0) thư ng không đư c s d ng đ t o các b n phân ph i. nên đ cài đ t HĐH này c n ít nh t là m t máy tính có b x lý 386.16. nhưng không b n v ng.

Novell Desktop. Đ b t đ u h c Linux thì ch c n có m t máy tính v i b x lý 486. T t nhiên là chênh l nh giá thành đĩa ph i không quá cao. Linux cùng v i m t s lư ng kh ng l các chương trình ng d ng đư c phân ph i g n như mi n phí.com đăng ký s lư ng đĩa b n c n. b nh 256Mb (+256Mb swap). Tôi hi n s d ng openSuSE Linux 10. t t nhiên có kèm theo đ a ch bưu đi n. Konqueror. Và vi c gi u đ a ch không làm nh hư ng đ n nh ng ai có mong mu n mua Linux đ nghiên c u.org.4 L y Linux đâu? Và trong ph n cu i c a chương th nh t chúng ta s tr l i ng n g n cho câu h i “L y Linux đâu?”. Ch c n vào đ a ch http://shipit. C n nói thêm là nh ng đĩa ghi v a hè thư ng có l i và có th gây m t d li u ho c làm h ng ph n c ng. Kile (dùng đ vi t nh ng dòng này). c ng càng r ng thì càng t t. Có nghĩa là ngư i dùng không có ý đ nh thay đ i chương trình ho c mua bán nh ng chương trình này. Hi n gi trên m ng Vi t Nam đã xu t hi n m t vài c a hàng bán đĩa Linux. DVD là t t nh t.1 v i môi trư ng làm vi c KDE.1. N u máy tính c a b n có th làm vi c v i các h đi u hành Windows 2000 và Windows XP thì vi c ch y Linux trên nó s không có gì khó khăn. Có th làm vi c đ ng th i nhi u ng d ng yêu c u: OpenOffice. Khi đó còn có kh năng l a ch n và có b o đ m là s đ i đư c đĩa x u. T t nhiên đ i v i dung lư ng b nh cũng như c u hình máy nói chung thì máy càng m nh. Không có gì là th a thãi. . thì có toàn quy n sao chép toàn b b n phân ph i Linux ho c m t ph n b t kỳ c a nó ch ngư i quen. ).ubuntu. 1. 16MB b nh và c ng kho ng 300MB.. KBabel. StarDict (chương trình t đi n). T t hơn h t là nên mua đĩa c a m t công ty máy tính ho c qua m t c a hàng trên m ng. 10GB c ng dành cho cài đ t Linux. Theo tôi nghĩ đây là cách t t nh t n u b n không có đi u ki n đ mua đĩa.4 L y Linux đâu? 13 ngăn c n vi c dùng các máy tính cũ làm vi c có l i ví d làm router10 ). càng nhi u b nh . ph n còn l i dành cho d li u. giá thành bán Linux bao nhiêu đó là quy n c a ngư i bán (ngoài ra giá thành cao còn có các b n phân ph i chuyên nghi p như Xandros. Đ a ch c th xin không đưa ra đây vì qu ng cáo trong th gi i hi n đ i đã không còn là mi n phí. Như đã nói trên. GIMP. ho c t i xu ng t Internet ho c mua đĩa CD (DVD) Linux ch nh ng ngư i bán hàng đâu đó trên hè ph mà không s b truy c u vì vi ph m b n quy n (các chương trình có b n quy n thương m i thư ng dùng t “s đ ng ý” gi a ngư i dùng và nhà phân ph i) c a các nhà (công ty) phát tri n. 10 máy giúp chuy n hư ng các gói m ng . C n nói riêng v h th ng phát đĩa v i b n phân ph i Ubuntu m t cách mi n phí. Trong s ba phương án k trên thì đ i v i ngư i dùng Linux Vi t Nam phương án mua CD. . Đ k t thúc xin đưa ra đây trư ng h p c u hình máy c a tôi: b x lý 686. sau m t th i gian kho ng 1 tháng – 1 tháng rư i b n s nh n đư c chúng.

. ph n l n ngư i dùng Vi t Nam trư c khi b t đ u h c Linux đã làm quen và r t có th đã có kinh nghi m s d ng các HĐH dòng Windows như Windows 98. cho m i tình hu ng s d ng.Chương 2 Cài đ t h đi u hành Linux “Software is like sex. R t may là không nh t thi t ph i đánh m t t t c nh ng th đó. cùng v i nh ng gì đã t o ra và đã c u hình dư i dư i Windows. Hãy ch đ i và hy v ng trong tương lai không xa s có b n d ch Ti ng Vi t c a nh ng cu n sách này. trên Internet b n có th tìm th y r t nhi u cu n sách nó v v n đ này. Ngoài ra. mà xin b n đ c hãy tìm các cu n hư ng d n tương ng. thì h không mu n m t đi môi trư ng làm vi c quen thu c c a mình. Chính vì v y trong cu n sách này. phía dư i s nói cách cài đ t HĐH Linux trên máy tính đã cài đ t m t trong các h đi u hành c a hãng Microsoft. B i vì trên m t máy tính có th cùng “chung s ng hòa bình” hai HĐH và th m chí nhi u hơn n a (n u có đ ch trên đĩa!). tác gi s không đưa ra các bư c c th c a vi c cài đ t. tác gi s đi c th và chi ti t vào nh ng gì đ c bi t khi cài đ t Linux trên máy tính đã có m t trong các h đi u hành (HĐH) Windows cũng như vi c kh i đ ng nhi u h đi u hành. m t cách t nhiên. Slackware.1 • T Chu n b cài đ t đĩa CD-ROM đĩa c ng Có th cài đ t Linux b ng m t trong các cách sau: • T b n sao chép Linux trên • T máy ch t p tin c a m ng n i b qua NFS. • T máy tính khác trong m ng n i b qua SMB. Thay vào đó là nh ng gì b n c n bi t và chu n b trư c khi cài đ t. Thông thư ng trên các đĩa c a b n phân ph i Linux đã có hư ng d n ng n g n cách cài đ t Linux. • T máy tính xa (ví d t Internet) qua giao th c FTP. Fedora. Và trên th c t thì t m th i Linux khó có th là HĐH đ u tiên mà ngư i dùng làm quen. it’s good when it’s free” — Linus Torvalds.) đ u đã có cu n hư ng d n cài đ t r t chi ti t. Và t t c các b n phân ph i l n (Debian.. V nđ ch . đ ng th i. Mandrake. Như th . 2. Windows 2000 và Windows XP. Chính vì th . n u ngư i dùng đã làm vi c v i HĐH Windows và quy t đ nh th nghi m v i Linux. . .

đây b n có th tìm th y g n h t t t c thông tin c n thi t. – hdd (Slave trên controller s 2 hay Secondary Slave). Đ giúp b n đ c. nh ng d li u này s c n đ n khi cài đ t và c u hình. – đ i v i chu t c m vào c ng n i ti p thì c n s th t c a c ng đó. Logitech. hay bus mouse). PS/2. ch n l nh Properties. • Dung lư ng c a b nh (tính b ng Kilobyte • CD-ROM: – Giao di n (IDE. k c vi c m v máy và đ c nh ng dòng ch trên thi t b . khi mà vi c tìm ki m chúng s khó khăn hơn. – giao th c (Microsoft. MouseMan. hãy thu th p (hãy vi t lên m t t gi y) t t c nh ng thông tin c u hình c n thi t c a máy tính. – hdc (Master trên controller s 2 hay Secondary Master). – s nút. • BIOS: – nhà s n xu t.2. • Controller đĩa c ng: lo i (IDE hay SCSI) và dung lư ng c a đĩa (n u như b n đ c dùng đĩa IDE. – đ i v i các đĩa CD-ROM không ph i IDE. ). 15 Theo ý ki n cá nhân c a tác gi thì thu n ti n và có tính th c t nh t là cài đ t Linux t CD-ROM. SCSI. N u như b n không th y thông tin nào đó. hay giao di n khác). thì c n tìm ki m theo các cách khác. – hdb (Slave trên controller s 1 hay Primary Slave).v. • C c màn hình . thì c n ki m tra xem BIOS có h tr vi c truy c p ch đ LBA hay không): – hda (Master trên controller s 1 hay Primary Master). Xin đ ng lư i bi ng và hãy c g ng ghi càng nhi u d li u v m t thi t b càng t t (t t c nh ng thông tin có th tìm th y). cũng như SCSI . • Chu t: – lo i chu t (serial.1 Chu n b cài đ t • T m t máy ch WWW qua giao th c HTTP. – s hi u phiên b n. thì b n s tìm th y r t nhi u thông tin n u nh n chu t ph i vào bi u tư ng My Computer. xin đư c đưa ra đây danh sách nh ng thông tin c n thu th p. N u như máy tính c a b n t m th i v n còn làm vi c dư i HĐH Windows 95/98/2000/XP. . hơn n a vi c mua các đĩa CD bây gi không gây khó khăn gì.nhà s n xu t và s m u mã. Trư c khi b t đ u cài đ t. – nhà s n xu t và s m u mã c a adapter SCSI (n u có). v. .

c n ghi l i nh ng d li u có giá tr (backup). – đ a ch IP c a mình. r t nên th c hi n vài thao tác “phòng xa” (“phòng cháy hơn ch a cháy”). – đ a ch IP c a máy ch WINS(Windows Internet Name Service). Bây gi thì tác gi đã . Nhưng rơi vào tình hu ng như v y h t s c d dàng nh t là v i ngư i dùng l n đ u tiên cài đ t Linux. Các thao tác này không ph i lúc nào cũng đem l i đem l i m t k t qu theo ý mu n. thay đ i b n ghi kh i đ ng (Boot Record) và làm vi c v i các t p tin kh i đ ng cũng như các t p tin c u hình. • Màn hình – nhà s n xu t – s m u mã. và chúng r t quan tr ng trong khi c u hình giao di n đ h a). Windows không hi n th nh ng giá tr này. và trong trư ng h p x u có th máy tính c a b n đ c s không kh i đ ng n a. – đ a ch IP c a gateway. và k t qu là máy tính không th kh i đ ng đư c. Không hi u h t v n đ tác gi nghĩ là không còn cách gì khác ngoài đ nh d ng l i đĩa và cài đ t l i t đ u. chu n b các t p tin (đĩa m m. • N u như b n đ c mu n k t n i m ng (mà UNIX nói chung là HĐH dành cho m ng). Th hai.2 Phòng xa và nh ng l i khuyên Trư c khi cài đ t HĐH Linux sau Windows. Và th ba. M t l i khuyên quan tr ng khác: n u có gì đó x y ra không theo ý mu n thì không nên hoang mang. – s m u mã (hay chipset s d ng) – dung lư ng b nh .16 – nhà s n xu t. Xin chia s m t kinh nghi m bu n: khi l n đ u tiên tác gi cài Linux trên máy tính đã có Windows NT. • Lo i và nhà s n xu t c c âm thanh và game controller (n u như có) 2. Vì r t có th b n đ c s ph i phân vùng l i đĩa. max) c a t n s làm m i theo chi u d c và theo chi u ngang (nh ng giá tr này b n đ c ch có th tìm th y trong tài li u đi kèm v i màn hình. – tên c a máy tính trong m ng. đ u tiên. – m t n m ng con (subnet mask). Cài đ t h đi u hành Linux – các giá tr gi i h n (min. Có bi t cách thoát ra kh i tình hu ng này và ph c h i d li u c n thi t không đó còn là m t câu h i. CD) cài đ t cho h th ng cũ. thì hãy ghi l i nh ng d li u sau: – nhà s n xu t và s m u mã c c m ng. – đ a ch IP c a các máy ch tên mi n (DNS server). – tên mi n c a công ty b n đ c. c n t o m t đĩa m m kh i đ ng hay m t đĩa m m giúp ph c h i h th ng (n u b n đ c còn chưa t o). Chính vì v y.

2. ki m tra l i nhi u l n thao tác c a mình. N u ai đó không đ kiên nh n đ đ c ph n lý thuy t này. Nhưng trư c khi chuy n sang các bư c c th đ chu n b đĩa. tác gi cũng mu n đưa ra vài l i khuyên đ giúp ngư i dùng đưa ra quy t đ nh trong khi cài đ t.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng 17 hi u là có th ph c h i l i n u như không quy t đ nh quá v i vàng. hãy th m i cách đ tìm ra nguyên nhân. đ ng v i vàng và hãy chú ý đ c nh ng thông báo s hi n th trên màn hình. khi h th ng làm nh ng gì b n đ c không mong đ i. Đ c/Ghi d li u đư c th c hi n b i các đ u đ c n m gi a các đĩa này. M i rãnh l i chia thành các sector. và tư ng l a đóng h t các truy c p t m ng.1 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa” Như b n đ c bi t. xin đư c nói qua m t chút v c u trúc c a đĩa và quá trình kh i đ ng HĐH. t c là c n chia đĩa thành s phân vùng c n thi t. Tuy nhiên.3 2. Nhưng chúng ta quá v i vàng! Th hai.1. t c là các t p tin ghi l i s ki n c a h th ng (c n tìm chúng trong thư m c /var/log). tác gi khuyên không nên đ ng ý v i vi c t đ ng kh i đ ng vào giao di n đ h a. còn vi c c u hình giao di n đ h a (n u có gì đó làm vi c không đúng) v i ngư i dùng m i r t khó thành công. • Hãy đ c tài li u. Vòng tròn đ u đ c v ra trên các đĩa khi quay quanh chúng g i là rãnh (track). Nguyên nhân là trong phương án theo m c đ nh thì tư ng l a đư c cài đ t. Vì cu i cùng ngư i dùng không khó khăn gì khi gõ câu l nh startx. 2. Đ m truy c p này. và hãy suy nghĩ k khi ch n câu tr l i. Ngư i dùng c n tìm các cu n hư ng d n tương ng. Đ minh ch ng cho l i khuyên này xin đư c k l i trư ng h p khi tác gi cài Red Hat 7. còn t p h p các rãnh n m ch ng lên nhau g i là cylinder. chu n b các đĩa (phân vùng) đ cài đ t. Samba). NFS. m c dù đã c u hình giao di n m ng cho máy. vì cho r ng phương án theo m c đ nh là đ . Như đã nói trên. Th nh t. và t đ ng nh n lên nút Next. ftp. Đ c bi t trong các trư ng h p. quá trình cài đ t HĐH Linux nói riêng không ph i là đ tài c a cu n sách. và có . khi trong hư ng d n s d ng LILO có đưa ra nh ng l i khuyên sau cho ngư i dùng khi rơi vào trư ng h p khó khăn như v y: • Không ho ng h t.3. thì trong quá trình cài đ t c n ch rõ các d ch v đư c m . thì có th b qua chúng và chuy n th ng đ n v n đ ch n chương trình kh i đ ng. Vì v y có th nói r ng Werner Almesberger đúng. Xin thêm m t l i khuyên ph bi n sau: * Hãy xem các t p tin log. n m trên cùng m t tr c và quay v i v n t c l n. di chuy n t tâm đĩa ra rìa ngoài c a đĩa. Sau khi làm xong các công vi c phòng xa. Ch sau khi đó m i th c hi n các bư c s a l i. N u như có gì đó không làm vi c. c n quy t đ nh s t ch c kh i đ ng nhi u HĐH như th nào. đĩa c ng g m vài đĩa có ph l p t tính. K t qu là tác gi không th truy c p đư c đ n máy này qua các giao th c m ng (telnet.

/* char end[3]. /* char type. 24 bit lo i phân vùng (ví d . M i phân vùng đư c dùng như m t đĩa v t lý riêng r . /* int length. mà dung lư ng đĩa l i phát tri n nhanh hơn kh năng c a DOS. gi ng như fdisk ch dành đ làm vi c v i b ng phân vùng đĩa: nó không quan tâm chú ý đ n thông tin có trên đĩa. vì th không th s d ng đĩa có dung lư ng l n hơn 8. Chương trình cfdisk. Đĩa v i c u trúc hình h c C/H/S có dung lư ng C*H*S*512 byte. ví d . Đ có th ghi thông tin lên đĩa. Trên HĐH Linux ngoài chương trình fdisk “truy n th ng” (tuy v y r t khác so v i chương trình fdisk trong MS-DOS và Windows). 24 bit */ s c a sector đ u tiên (32-bit. Khi đó đã nghĩ ra vi c chia đĩa thành các phân vùng. Linux thì ch s d ng trư ng start và length c a b ng phân vùng đĩa và h tr các phân vùng ch a đ n 232 sector. R t có th nguyên nhân c a vi c phân vùng là nguyên nhân l ch s : các phiên b n MS-DOS đ u tiên không th s d ng đư c các đĩa l n. M t trư ng h p nói riêng đó là trong các phân vùng khác nhau có th cài đ t các h đi u hành khác nhau. /* char begin[3]. tính t 0) */ s sector có trong phân vùng (32 bit) */ B ng phân vùng đĩa thư ng đư c t o b i chương trình fdisk. t c là ch cho controller bi t c n ghi thông tin này vào sector nào. còn phân vùng thì không th l n hơn 2. và kích thư c nh nh t c a kh i b ng m t sector (512 byte).1 Gbyte (nhưng đây là do h n ch c a h th ng t p tin FAT16). Ch khác bi t v i fdisk giao di n thu n ti n: ch d n s d ng l nh và h th ng trình đơn (th c đơn). 0x80: phân vùng kích ho t.18 Cài đ t h đi u hành Linux th ghi vào m i sector 512 byte thông tin.2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa Trong các h th ng Intel đĩa thư ng đư c chia thành các phân vùng. 0: không kích ho t */ CHS sector đ u tiên. cho phép thao tác trên các phân vùng đã có c a đĩa. c n đ t đ u đĩa đúng v trí. 83 -.4 Gbyte. Đĩa c ng là các thi t b kh i. /* int start. còn có hai chương trình đ làm vi c v i phân vùng đĩa: cfdisk và sfdisk. Đ làm đư c đi u này. Vì th đ c đi m c a m t đĩa thư ng là t p h p ba sô: s cylinder/s rãnh trong cylinder/s sector trên rãnh hay còn vi t t t là C/H/S (ba ch cái đ u tiên c a các thu t ng Ti ng Anh tương ng: Cyliner/Head/Sector). M i b n ghi có c u trúc như sau: struct partition { char active. trong sector s 0 c a đĩa (sector s 0 c a rãnh đ u tiên trong cylinder s 0) ghi nh b ng chia đĩa thành các phân vùng (partition table).LINUX_NATIVE) */ CHS sector cu i cùng. Sector đư c đánh đ a ch theo s th t cylinder. B ng phân vùng ch a 4 b n ghi 16 byte cho 4 phân vùng chính. DOS s d ng trư ng begin và end c a b ng phân vùng và Interrupt 13 c a BIOS (Int 13h) đ truy c p t i đĩa. t là đ c và ghi thông tin theo các kh i. t c là dung lư ng có th đ t 2 Tbyte . Ba s này g i là c u trúc “hình h c c a đĩa”. s th t đ u đ c (hay rãnh) và s th t sector trên rãnh. ngay c v i các BIOS m i (v v n đ này s nói đ n sau). Chương trình sfdisk có vài kh năng cao hơn. /* }.3. 2.

2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng

19

Vì trong b ng chia đĩa ch có 4 dòng cho các phân vùng, s phân vùng chính trên đĩa ngay t đ u dã h n ch : không th l n hơn 4. Khi mà 4 phân vùng tr thành ít, thì ngư i ta sáng ch ra phân vùng lôgíc. M t trong s các phân vùng chính tr thành m r ng (lo i phân vùng - 5 hay F hay 85 trong h cơ s mư i sáu). Và trong phân vùng m r ng ngư i ta t o ra các phân vùng lôgíc. Phân vùng m r ng không đư c s d ng tr c ti p mà ch dùng đ ghi các phân vùng lôgíc. Sector đ u tiên c a phân vùng m r ng ghi nh b ng phân vùng v i b n đ u vào: m t dùng cho phân vùng lôgíc, m t cho phân vùng m r ng khác, còn hai cái còn l i không đư c s d ng. M i phân vùng m r ng có m t b ng chia c a mình, trong b ng này, cũng gi ng như trong phân vùng m r ng chính, ch s d ng có hai dòng đ đưa ra m t phân vùng lôgíc và m t phân vùng m r ng. Như v y, thu đư c m t chu i các m t xích t b ng phân vùng, m t xích đ u tiên mô t ba phân vùng chính, và m i m t xích ti p theo – m t phân vùng lôgíc và v trí c a b ng ti p theo. Chương trình sfdisk trên Linux cho th y toàn b chu i này:
[root]# sfdisk -l -x /dev/hda Disk /dev/hda: 784 cylinders, 255 heads, 63 sectors/track Units = cylinders of 8225280 bytes, blocks of 1024 bytes, counting from 0 Device /dev/hda1 /dev/hda2 /dev/hda3 /dev/hda4 /dev/hda5 — — — /dev/hda6 — — — Boot * Start 0+ 190 0 0 190+ 381 190 190 381+ 381 381 381 End 189 783 — — 380 783 189 189 783 380 380 380 #cyls 190594 0 0 191403 0 0 4030 0 0 #blocks 1526143+ 4771305 0 0 1534176 3237097+ 0 0 3237066 0 0 0 Id 6 5 0 0 6 5 0 0 7 0 0 0 System FAT16 Extended Empty Empty FAT16 Extended Empty Empty HPFS/NTFS Empty Empty Empty

S phân vùng lôgíc theo nguyên t c không h n ch , vì m i phân vùng lôgíc có th ch a b ng phân vùng và các phân vùng lôgíc c a mình. Tuy nhiên trên th c th v n có nh ng h n ch . Ví d , Linux không th làm vi c v i hơn 15 phân vùng trên các đĩa SCSI và hơn 63 phân vùng trên đĩa IDE. Phân vùng m r ng trên m t đĩa v t lý, hay trong m t phân vùng m r ng ch a nó (có th g i là “m ”) ch có th làm m t: không m t chương trình phân chia đĩa nào trong s đã có (fdisk và tương t ) có th t o thêm m t phân vùng m r ng th hai. đĩa trên Linux nói riêng ( đĩa v t lý) đư c truy c p qua tên c a thi t b : /dev/hda, /dev/hdb, /dev/sda, v.v. . . Các phân vùng chính có thêm s 14 trong tên thi t b : /dev/hda1, /dev/hda2, /dev/hda3, còn phân vùng lôgíc thì có các tên: /dev/hda5, /dev/hda6, /dev/hda7 . . . (b t đ u t s 5). T nh ng gì đ c p đ n trên có th suy ra t i sao l i có th b qua các tên như /dev/hda3 hay /dev/hda4 (đơn gi n là phân vùng chính th ba và th tư

20

Cài đ t h đi u hành Linux

không đư c t o ra) và ngay sau /dev/hda2 b n đ c th y /dev/hda5 (phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng /dev/hda2), và sau đó thì vi c đánh s l i theo th t thông thư ng. Trong Windows các phân vùng lôgíc nh n đư c tên (ch cái), b t đ u t ch cái cu i dùng dành cho phân vùng chính. Ví d n u m t đĩa c ng có hai phân vùng chính (C: và D:) và m t phân vùng m r ng, trong phân vùng m r ng t o ra hai phân vùng lôgíc, thì nh ng phân vùng lôgíc này s đư c đ t tên E: và F:. Xin nói thêm, trong Windows NT và 2000/XP có th thay đ i tên c a các phân vùng đĩa.

2.3.3

Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft

Dù h đi u hành có là gì, thì đ có th b t đ u đi u khi n máy tính, c n n p HĐH vào b nh . Vì th hãy xem xét qua quá trình kh i đ ng c a các HĐH khác nhau. Chúng ta ch quan tâm đ n vi c kh i đ ng t đĩa c ng, nên s không xem xét đ n vi c kh i đ ng t đĩa m m, CD-ROM và qua m ng. Hãy b t đ u t MS-DOS và MS Windows cũ (xin đ ng quên r ng, vi c phát tri n và hoàn thi n máy tính cá nhân song song v i s phát tri n c a HĐH c a Microsoft và nh ng quy t đ nh s d ng trong các HĐH này có nh hư ng m nh đ n quy t đ nh c a các nhà phát tri n thi t b ). Như b n đ c bi t, khi b t máy tính đ u tiên s ch y chương trình POST (Power On Self Test). Chương trình xác đ nh dung lư ng b nh , th nghi m b nh , và xác đ nh các thành ph n khác (bàn phím, c ng. . . ), kh i đ ng các th adaptor. Trên màn hình thư ng xu t hi n các thông báo v dung lư ng b nh , v vi c th nghi m b nh , danh sách các thi t b nh n ra ( đĩa c ng và m m, b x lý, c ng COM và v.v. . . ). Sau khi hoàn thành vi c th nghi m POST g i Int 19h. Công vi c c a Int 19h là tìm thi t b kh i đ ng. Vi c tìm ki m th c hi n theo th t xác đ nh trong Setup BIOS và theo cách thăm dò sector s 0 c a các thi t b tương ng. N u đĩa có th kh i đ ng, thì trong sector s 0 c a đĩa có b n ghi kh i đ ng chính – Master Boot Record (MBR). Hai byte cu i cùng c a MBR – “s màu nhi m”, là d u hi u cho bi t sector có MBR, và theo đó đĩa có th kh i đ ng. Ngoài “s màu nhi m” MBR còn ch a b ng phân vùng đĩa đã nói trên, và m t chương trình nh – trình kh i đ ng chính, kích thư c ch có 446 (0x1BE) byte. B ng 2.1 cho th y c u trúc c a sector kh i đ ng chính sau khi cài đ t Windows. B ng 2.1: C u trúc c a sector kh i đ ng chính D ch chuy n 0x000 0x1BE 0x1FE N i dung Mã c a trình kh i đ ng chính B ng phân vùng đĩa “S màu nhi m” (0xAA55)

MS-DOS, Windows95 và NT ghi nh DOS MBR trong khi cài đ t. Ngoài ra cũng có th t o MBR c a MS v i câu l nh DOS sau: fdisk /mbr.

2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng

21

Xin tr l i v i quá trình kh i đ ng. Int 19h c a BIOS n p trình kh i đ ng chính vào b nh máy tính và chuy n quy n đi u khi n cho chương trình này. Nhưng chương trình “bé nh ” này không đ kh năng kh i đ ng HĐH; t t c nh ng gì mà nó có th làm – đó là n p vào b nh chương trình m nh hơn – trình kh i đ ng th hai. Đ làm đư c đi u này, nó tìm trong b ng phân vùng kích ho t và đ c vào b nh trình kh i đ ng th hai, b t đ u t sector lôgíc đ u tiên c a phân vùng kích ho t. Hãy chú ý đ n c m t “b t đ u t ”. Vì trình kh i đ ng th hai trên các h th ng khác nhau có đ dài khác nhau. Trong phân vùng đư c đ nh d ng dư i h th ng t p tin FAT, trình kh i đ ng th hai chi m m t sector (512 byte). Trong phân vùng đ nh d ng dư i h th ng t p tin NTFS, trình kh i đ ng th hai chi m vài sector. Trình kh i đ ng th hai n p l p chương trình đ u tiên, c n thi t cho vi c kh i đ ng h đi u hành. Trong trư ng h p MS DOS chương trình kh i đ ng đ ng n p IO.SYS theo đ a ch 700h, sau đó MSDOS.SYS và chuy n quy n đi u khi n cho SYSINIT c a môđun IO.SYS. N u vì lý do nào đó không tìm th y trên đĩa phân vùng kích ho t, thì quá trình kh i đ ng s ti p t c v i vi c x lý Int 18h. Trư ng h p này trên th c t r t hi m khi s d ng, nhưng kh năng này có th có ích trong trư ng h p nào đó. Trong khi kh i đ ng t xa, khi h đi u hành kh i đ ng t máy ch , thì Int này đư c POST chuy n hư ng lên ROM c a c c m ng. Đ i v i các HĐH khác c a Microsoft thì quá trình kh i đ ng di n ra tương t . • Windows95 kh i đ ng gi ng như DOS nhưng thay th IO.SYS và MSDOS.SYS b i các t p tin c a mình. Các t p tin DOS đư c gi l i dư i các tên tương ng IO.DOS và MSDOS.DOS. Khi b n đ c ch n kh i đ ng DOS, Windows95 s đ i tên các t p tin c a mình v i ph n m r ng w40 và ph c h i tên ban đ u c a các t p tin h th ng c a DOS. Quá trình kh i đ ng ti p t c v i vi c n p IO.SYS. Như th , sector kh i đ ng c a DOS và Windows95 là như nhau. • Windows NT4 s d ng MBR DOS, nhưng thay th b n ghi kh i đ ng c a phân vùng kích ho t b ng cách thay th NTLDR vào ch IO.SYS. Đây là m t chương trình m ng và có th làm đư c nhi u th . Ví d , có th tìm t p tin boot.ini và n u như tham s timeout l n hơn 0, thì đưa ra trình đơn (th c đơn) kh i đ ng. M i dòng c a ph n [operating systems] trong t p tin boot.ini xác đ nh m t phương án (m t HĐH) kh i đ ng và đư c vi t theo m u sau: đ a_ch _trình_kh i_đ ng_th _hai=‘‘tên_g i_c a_phương_án’’ Đ a ch c a trình kh i đ ng th hai có th là m t phân vùng c th nào đó c a đĩa cũng như t p tin kh i đ ng. Dư i đây là m t ví d t p tin boot.ini:
[operating systems] multi(0)disk(0)rdisk(0)partition(3)\WINNT="Windows NT Workstation 4" C:\="Microsoft Windows" C:\BOOTSECT.LNX="Linux"

N u ngư i dùng ch n NT, thì s kh i đ ng theo đ a ch phân vùng đư c ch trên dòng đ u tiên. Trên dòng tương ng v i phương án Microsoft Windows, ch

22

Cài đ t h đi u hành Linux

đưa ra “C:\”, vì tên c a t p tin kh i đ ng đư c l y theo m c đ nh: bootsect.dos. T p tin đư c n p vào b nh và quá trình kh i đ ng đư c ti p t c gi ng như khi b n ghi kh i đ ng đư c n p b i mã chương trình t MBR. Đ i v i vi c kh i đ ng các h th ng khác, có th s d ng cách đó. Ch c n thêm vào boot.ini các dòng ch a liên k t đ n t p tin kh i đ ng khác. Khi ch n các dòng này s kh i đ ng HĐH tương ng. Trong ví d trên Linux cũng đư c kh i đ ng theo các này. Trong t p tin C:\BOOTSECT.LNX c n ghi n i dung c a b n ghi kh i đ ng, t o b i Linux (nói đúng hơn – LILO, trình kh i đ ng tiêu chu n c a Linux).

2.3.4

V n đ v i các đĩa l n

Trên MS-DOS và các phiên b n đ u tiên c a Windows truy c p t i đĩa (trong đó có c bư c kh i đ ng đ u tiên c a HĐH) đư c t ch c qua Int 13 (Int 13h) c a BIOS. Khi này s d ng s đánh đ a ch sector trên đĩa trên cơ s C/H/S (xem trên). Chính xác hơn: • AH — ch n thao tác; • CH — 8 bit nh hơn c a s cylinder; • CL — 7-6 bit tương ng bit l n c a s cylinder, 5-0 tương ng s sector; • DH — s c a đ u đ c; • DL — s c a đĩa(80h hay 81h). (C n lưu ý r ng vi c đánh s cylinder v t lý và rãnh thư ng b t đ u t 0, còn sector trên rãnh đánh s b t đ u t 1). Tuy nhiên trên th c t s đ u đ c không quá 16, còn s sector trên rãnh – không quá 63, và dù có dùng 10 bit đ ch ra cylinder, BIOS v n không th làm vi c v i đĩa dung lư ng l n hơn 1024*63*16*512 = 528 Mbyte. Đ vư t qua h n ch này, ngư i ta áp d ng nhi u cách “láu cá” khác nhau. Ví d , Extended CHS (ECHS) hay “Large disk support” (đôi khi còn g i là “Large”) s d ng ba bit chưa dùng đ n c a s th t đ u đ c đ tăng s cylinder. Cách này cho pehsp s d ng c u trúc “hình h c gi m o c a đĩa” v i 1024 cylinder, 128 đ u đ c và 63 sector/rãnh. Bi n đ i Extended CHS thành đ a ch CHS th c (có th ch a đ n 8192 cylinder) đư c BIOS th c hi n. Cách này cho phép làm vi c v i đĩa có dung lư ng đ n 8192*16*63*512 = 4 227 858 432 byte hay 4,2 Gbyte. Nhưng các nhà phát tri n càng ngày càng tăng m t đ ghi c a đĩa, s đĩa và s rãnh, và còn phát minh ra các phương pháp khác đ tăng dung lư ng đĩa. Ví d , s sector trên rãnh không còn c đ nh mà tr thành khác nhau trên các rãnh khác nhau (trên các rãnh n m g n rìa ngoài c a đĩa, dài hơn, s sector đư c tăng lên). K t qu là b ba s C/H/S không còn ph n ánh đúng c u trúc “hình h c c a đĩa”, và các phiên b n BIOS cũ không th h tr truy c p t i toàn b không gian đĩa. Khi đó ngư i ta nghĩ ra phương pháp khác đ làm vi c v i các đĩa lên qua Int 13h - đánh đ a ch các kh i theo đư ng th ng (“Linear Block Addressing” hay LBA). Không đi sâu vào chi ti t, có th nói r ng t t c sector trên đĩa đư c đánh

trong các phiên b n BIOS m i thư ng có l a ch n v i ba phương án: “Large”. s c a sector đư c chuy n vào các l nh SCSI. vì không th s d ng nh ng trình kh i đ ng khác. Như v y. Nhưng trư c khi có th s d ng driver c a mình. M t trong nh ng tính năng quan tr ng c a GRUB là tính m m d o.4 L a ch n trình kh i đ ng 23 s m t cách tu n t . B i vì Linux và các phiên b n Windows m i nh t khi làm vi c v i đĩa đã không còn s d ng Int 13 c a BIOS. Vì nguyên nhân này xu t hi n h n ch lên dung lư ng c a đĩa: BIOS. Đi u này h n ch vi c đ t nhi u h th ng ra ngoài vùng 8 Gbyte đĩa đ u tiên: chúng không th kh i đ ng t đó. và sau đó t đĩa tìm ra v trí c n thi t. Tuy nhiên trong ch đ LBA vi c s d ng đĩa v t lý v n đư c th c hi n qua Int 13h. h th ng ph i đư c n p. . Thay vào ch đ a ch CHS m i sector nh n đư c m t đ a ch lôgíc – s th t c a sector trong t ng s t t c sector. trong đó sector s 0 ch a b n ghi kh i đ ng chính (MBR).S). . và theo đó. ) cũng đã chuy n sang s d ng GRUB làm l a ch n theo m c đ nh. C n chú ý r ng h n ch nói trên ch áp d ng v i các đĩa có giao di n IDE. Vi c đánh s sector lôgíc b t đ u t 0. GRUB có th hi u các h th ng t p tin và đ nh d ng th c thi c a nhân. 2. Fedora. SuSE.. vì th h n ch lên dung lư ng đĩa không xu t hi n. đưa chương trình này thành m t ph n m m mã ngu n m .2. Trong các controller c a đĩa SCSI. n u không mu n dùng giao di n 1 hãy so sánh s phiên b n c a GRUB và LILO . b t đ u t sector đ u tiên trên rãnh s 0 c a cylinder s 0.4 2. m c dù sau khi kh i đ ng thì có th làm vi c v i các đĩa có dung lư ng l n hơn nhi u. Vì th trong giai đo n kh i đ ng đ u tiên b t kỳ h th ng nào cũng c n s d ng BIOS. Ngoài ra.4 Gbyte. “LBA”. vì th b n có th n p HĐH theo cách ưa thích. Đ có th hi u cách thoát kh i nh ng h n ch này. Okuji chuy n GRUB thành m t gói chương trình GNU.H. MS-DOS và các phiên b n Windows đ u tiên không th đánh đ a ch các đĩa có dung lư ng l n hơn 8.1 L a ch n trình kh i đ ng Trình kh i đ ng GRUB GRUB (GRand Unified Bootloader) – trình kh i đ ng h t s c m nh có kh năng kh i đ ng r t nhi u HĐH mi n phí cũng như HĐH thương m i. M t l n n a mu n nh c l i r ng. chúng ta c n m t chút ki n th c v quá trình kh i đ ng c a HĐH Linux. Trong Setup BIOS h tr bi n đ i s th t theo đư ng th ng thành đ a ch CHS có d ng “H tr LBA”. GRUB đư c Erich Boleyn vi t vào năm 1995 đ kh i đ ng h th ng GNU Mach. N u không có nhu c u đ c bi t nào đó thì b n nên ch n trình kh i đ ng này. và “Normal” (phương án cu i cùng có nghĩa là không th c hi n bi n đ i đ a ch ).4. Sau đó vào năm 1999 Gordon Matzigkeit và Yoshinori K. t t c nh ng h n ch nói trên ch có ý nghĩa trong giai đo n kh i đ ng HĐH. Các b n phân ph i Linux l n (Debian. M c dù m i ra đ i và s phiên b n còn r t nh 1 nhưng đây là s l a ch n t t đ i v i ph n l n ngư i dùng máy tính cá nhân. mà s d ng driver riêng c a mình. mà Int 13h v n s d ng b 3D (C.

và các t p tin ph c v : . vì cú pháp thi t b trong trình kh i đ ng này có khác m t chút so v i nh ng gì mà b n đã th y trên nh ng h th ng c a mình. M t đi m m nh khác c a GRUB đó là “grub shell” có th ch y khi b t đ u kh i đ ng ho c sau khi đã kh i đ ng xong h th ng. Bây gi chúng ta xem xét ng n g n v tên g i thi t b dùng trong GRUB. . 386BSD. Windows NT/2000/XP.24 Cài đ t h đi u hành Linux dòng l nh. Chú ý r ng các phân vùng m r ng đư c đ m b t đ u t ‘4’ không ph thu c vào s phân vùng chính (“primary partition”) th c t có trên đĩa. đ m b t đ u t 0. C n chú ý thêm là GRUB không phân bi t IDE và SCSI. các chương trình s d ng đ cài đ t và c u hình trình kh i đ ng.4) Đây là phân vùng m r ng (“extended partition”) th nh t c a đĩa c ng th nh t. Làm sao đ ch ra m t t p tin? Hãy xem ví d sau đây: (hd0. LILO cho phép ch n đ n 16 h đi u hành khác nhau đ kh i đ ng.0)/vmlinuz Dòng này ch ra t p tin ‘vmlinuz’ n m trên phân vùng đ u tiên c a c ng đ u tiên. Windows 95/98. GRUB s d ng m t phân vùng c a đĩa ch không ph i toàn b đĩa. S nguyên ‘0’ đ u tiên cho bi t s th t c a .4. DR DOS. H t s c đơn gi n! Thông tin trong ph n này s giúp b n hi u đư c c u hình c a GRUB s nói đ n s p t i đây.v. . và cũng có th kh i đ ng các h đi u hành khác: PC/MS-DOS. Unixware v. B n c n hi u cú pháp này đ bi t cách ch ra m t đĩa hay phân vùng nào đó. Ph n fd có nghĩa là đĩa m m. đĩa c ng. S nguyên th hai (‘1’) cho bi t s th t c a phân vùng (chúng ta không xem xét các HĐH khác Linux). S ‘0’ ch ra s th t c a . OS/2. Ví d 3: (hd0. Xin nh c l i m t l n n a là các s đ m đ u b t đ u t s không ‘0’. Nó đ m s th t b t đ u t ‘0’ không ph thu c vào d ng đĩa. B ng grub shell b n có th “gi l p” (emulate) trình kh i đ ng này và cài đ t GRUB. Ví d 2: (hd0. LILO có th kh i đ ng nhân Linux t đĩa m m. t c là c ng th nh t. Trong trư ng h p này đây là phân vùng th hai c a c ng th nh t. 2. SCO UNIX. thì b n có th cài đ t và s d ng giao di n th c đơn và thay đ i giao di n th c đơn theo mong mu n c a mình. LILO không ph i là chương trình đơn l mà là m t b g m nhi u chương trình: trình kh i đ ng. Ví d m t cú pháp là: (fd0) Trư c tiên c n nói GRUB yêu c u t t c các tên thi t b ph i đ t trong ngo c ‘(’ và ‘)’.1) đây ‘hd’ có nghĩa là c ng.2 Trình kh i đ ng LILO Trình kh i đ ng LILO đư c vi t b i Werner Almesberber.

2.4 L a ch n trình kh i đ ng

25

• chương trình /sbin/lilo, ch y dư i Linux, ph c v đ ghi t t c thông tin c n thi t trong giai đo n kh i đ ng vào các ch tương ng. C n ch y chương trình này sau m i l n có thay đ i trong nhân hay trong t p tin c u hình LILO; • các t p tin ph c v , c n cho LILO trong th i gian kh i đ ng. Nh ng t p tin này thư ng n m trong thư m c /boot. Quan tr ng nh t trong s chúng – đó là b n thân trình kh i đ ng (xem phía dư i) và t p tin map (/boot/map); trong t p tin này có ch ra v trí c a nhân. M t t p tin quan tr ng khác – t p tin c u hình LILO; thư ng có tên /etc/lilo.conf; • trình kh i đ ng – đây là ph n LILO đư c n p vào b nh đ u tiên qua Int c a BIOS; trình kh i đ ng n p nhân Linux hay sector kh i đ ng c a h đi u hành khác. Trình kh i đ ng g m có hai ph n. Ph n th nh t đư c ghi vào sector kh i đ ng và ph c v đ n p ph n th hai, có kích thư c l n hơn r t nhi u. C hai ph n thư ng đư c ghi trên đĩa trong t p tin /boot/boot.b. C n nh r ng, đ nh d ng c a sector kh i đ ng t o ra b i LILO khác v i đ nh d ng MBR c a DOS. Vì th n u ghi sector kh i đ ng LILO vào MBR, thì các h đi u hành đã cài c a Microsoft s ng ng kh i đ ng (n u như không có các bi n pháp b sung). Sector kh i đ ng c a LILO có th đư c thi t k đ s d ng như sector kh i đ ng c a phân vùng, trong đó có ch cho b ng phân vùng. Sector kh i đ ng c a LILO trong khi cài đ t có th đ t vào nh ng ch sau: • sector kh i đ ng c a đĩa m m trong đ nh d ng Linux (/dev/fd0, . . . ); • MBR c a đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda, /dev/sda, . . . ); • sector kh i đ ng c a phân vùng chính v i h th ng t p tin Linux trên đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda1, /dev/hda2, . . . ); • sector kh i đ ng c a phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda5, . . . ). S th t là ph n l n chương trình d ng fdisk không đ ra kh năng kh i đ ng kh i đ ng t phân vùng m r ng và t ch i vi c kích ho t phân vùng này. Vì v y trong thành ph n LILO có ch a m t chương trình đ c bi t (activate) cho phép vư t qua h n ch này. Tuy nhiên chương trình fdisk c a b n phân ph i Linux h tr kh năng kích ho t phân vùng m r ng. C n s d ng tùy ch n -b ho c bi n BOOT. Sector kh i đ ng c a LILO không th đ t vào các ch sau: • sector kh i đ ng c a đĩa m m hay phân vùng chính, v i đ nh d ng h th ng t p tin khác Linux; • trong phân vùng swap c a Linux; • trên đĩa c ng th hai. Ngoài ra, c n nh r ng, LILO trong th i gian kh i đ ng c n nh ng t p tin sau:

26 • /boot/boot.b; • /boot/map (t o ra b i l nh /sbin/lilo);

Cài đ t h đi u hành Linux

• t t c phiên b n nhân kh i đ ng (n u b n đ c ch n phiên b n nhân khi kh i đ ng); • sector kh i đ ng c a các h đi u hành khác mà b n đ c mu n kh i đ ng qua LILO; • t p tin ch a các thông báo đưa ra khi kh i đ ng (n u đư c xác đ nh). Như v y, sector kh i đ ng LILO cũng như nh ng t p tin đã li t kê (trong s đó có các t p tin b n đ c s cài đ t sau này) c n n m trong ph m vi 1024 cylinder đ u tiên c a đĩa c ng, b i vì chúng c n đư c truy c p qua BIOS. Xem ph n nói v h n ch c a BIOS trên. B t đ u t phiên b n 21, LILO đưa ra màn hình trình đơn (th c đơn) cho phép ch n h th ng đ kh i đ ng (trư c đây c n nh n phím Tab đ g i trình đơn này).

2.4.3

Các trình kh i đ ng khác

Ngoài GRUB và LILO đ kh i đ ng Linux có th kh i đ ng các trình kh i đ ng khác. • N u như trư c khi cài đ t Linux đã có HĐH Windows NT/2000/XP, thì trình kh i đ ng b n đ c có th s d ng là OS Loader c a NT. So sánh v i LILO thì trình kh i đ ng OS Loader có ít nh t hai ưu th . Th nh t, t t c c u hình cũ không b m t (chúng ta có th ch n kh i đ ng Windows hay Linux theo l a ch n), và th hai, có th cài đ t Linux lên đĩa mà LILO không th kh i đ ng, ví d , đĩa th hai trên controller th hai (Secondary Slave). • N u như trư c khi cài đ t Linux b n đ c ch có HĐH Windows 95 hay Windows 98 và không có Windows NT/2000 hay XP, thì OS Loader không đư c cài đ t. Và n u như vì m t lý do nào đó b n đ c không mu n cài đ t LILO, thì có th s đ ng chương trình kh i đ ng loadlin.exe (thư ng đi kèm v i b n phân ph i Linux); • Th i gian g n đây trong thành ph n b n phân ph i Linux thư ng có chương trình kh i đ ng GRUB. • Trong thành ph n OS/2 c a công ty IBM có chương trình kh i đ ng Boot Manager. Trong r t nhi u hư ng d n ngư i ta khuyên dùng chương trình này đ t i ch c kh i đ ng nhi u HĐH. • Trong các ngu n thông tin khác nhau còn nh c đ n chương trình System Commander; • Thêm m t trình kh i đ ng khác có trong thành ph n gói PartitionMagic c a công ty Power Quest. Chúng ta s nói v chương trình này trong ph n nh ti p theo.

2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa

27

Ngoài ra, tác gi còn th y nói đ n m t lo t trình kh i đ ng khác (m t s có th tìm th y trong thư m c public/ftp/pub/Linux/system/boot/loaders c a ftp://metalab.unc.edu/. Nhưng vì tôi không s d ng nh ng chương trình này, nên không th nói c th cách s d ng chúng. Và t t c nh ng l i khuyên dùng sau c a tác gi s d a trên vi c s d ng LILO, NT Loader và loadlin.exe. N u như có ý mu n cài đ t chương trình kh i đ ng khác, thì b n đ c c n đ c hư ng d n cài đ t và s d ng c a nó.

2.4.4

Các phương án kh i đ ng

Như v y, theo ý ki n c a tác gi có các phương án kh i đ ng sau: • N u trên máy ch có m t h đi u hành Linux duy nh t, hãy dùng GRUB. • N u đã cài đ t Windows NT hay Windows 2000/XP, thì hãy s d ng GRUB. • N u có Windows 95 hay Windows 98 trên FAT16, và b n đ c không mu n cài đ t chương trình kh i đ ng nào khác, thì có th s d ng GRUB ho c LILO, ho c đ u tiên ch y DOS và sau đó kh i đ ng Linux nh chương trình loadlin.exe (hay m t chương trình tương t , có vài chương trình như v y, nhưng chúng ta s không xét đ n). • N u đã cài đ t Windows 95 OSR2 hay Windows 98 trên FAT32, và b n đ c không mu n cài đ t thêm chương trình kh i đ ng, thì c n s d ng loadlin.exe. R t nhi u HOWTO kh ng đ nh r ng không c n s đ ng LILO, n u như phân vùng kích ho t có đ nh d ng FAT32, m c dù tác gi không rõ nguyên nhân. Tuy nhiên thí nghi m kh i đ ng Linux qua NT Loader, cài đ t trên phân vùng FAT32, c a tác gi đã k t thúc không thành công. Vì th , trong trư ng h p này tác gi đã ph i s d ng chương trình loadlin.exe. Chương trình này đã hoàn thành t t nhi m v , và t o cho tác gi m t n tư ng t t, vì th tác gi khuyên b n đ c s d ng loadlin.exe đ kh i đ ng Linux. Trong nh ng ph n ti p theo tác gi s cho bi t cách cài đ t Linux, s d ng t t c b n phương án kh i đ ng: qua trình kh i đ ng NT Loader, trình kh i đ ng GRUB, trình kh i đ ng LILO và trình kh i đ ng loadlin.exe. Tuy nhiên trư c khi cài đ t trình kh i đ ng c n chu n b các phân vùng trên đĩa, hay ít nh t là nghĩ cách t ch c chúng.

2.5
2.5.1

Chu n b các phân vùng trên đĩa
L i khuyên khi t o phân vùng

Đưa ra l i khuyên đây không ph i là vi c d dàng, vì phân vùng đĩa ph c thu c r t nhi u vào ý thích và nhu c u c a ch nhân đĩa. Nhưng cũng xin th đưa ra vài đ ngh sau. Tác gi s đ t tên đĩa và phân vùng theo “tiêu chu n” c a Linux, t c là /dev/hda, /dev/hdb, v.v. . . đ i v i đĩa và /dev/hda1, /dev/hda2, v.v. . . – đ i v i các phân vùng.

28

Cài đ t h đi u hành Linux

Vi c phân chia đĩa thành các phân vùng là c n thi t, b i vì Windows và Linux s d ng các cách lưu tr thông tin trên đĩa và sau đó đ c chúng t đĩa khác nhau. Chính vì th t t hơn h t là dành cho m i h đi u hành m t (ho c th m chí m t vài như chúng ta s th y dư i) phân vùng riêng. Đ u tiên chúng ta hãy xem xét m t trư ng h p đơn gi n – dung lư ng đĩa c a b n đ c không vư t quá 8,4 Gbyte (nói chính xác hơn – s cylinder không vư t quá 1024). Trong trư ng h p này m i th đ u đơn gi n: b n đ c ch vi c chia đĩa làm sao đ đ ch cho h đi u hành s cài đ t. Có th s d ng d li u cho bi t kích thư c đĩa nh nh t c n thi t đ cài đ t h đi u hành v i c u hình cơ b n trong b ng 2.2. B ng 2.2: Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH H đi u hành Windows 95 Windows 98 Windows NT Windows 2000 Linux Red Hat 6.2 (Workstation v i KDE) Yêu c u 100 Mbyte 200 Mbyte 200 Mbyte 700 Mbyte 700 Mbyte

Tuy nhiên xin hãy nh r ng, không nh ng ph i tính kích thư c các t p tin c a b n thân h đi u hành, mà còn ph i tính c kích thư c c a các chương trình b n đ c d tính ch y. Và còn ph i dành m t ph n d tr không nh cho các chương trình s cài đ t sau này (không th tránh kh i!). Hãy tính r ng, 700 Mbyte dành cho Linux trong b ng nói trên ch dành cho các chương trình cài đ t cùng v i Linux theo m c đ nh, trong s đó có, ví d , chương trình so n th o r t m nh Lyx. Đ i v i Windows cũng tương t như v y. Theo kinh nghi m c a tác gi thì đ làm vi c v i Windows 95/98, Windows NT và Linux các phân vùng v i kích thư c 800-1000 Mbyte là đ (t t nhiên, n u b n đ c không cài đ t các gói chương trình l n, như OpenOffice.Org), còn đ i v i Windows 200 thì c n phân vùng l n hơn. Bây gi chúng ta s xem xét v n đ chia các phân vùng cho Linux. đây không th ch chia m t phân vùng. Th nh t, c n chia m t phân vùng swap riêng bi t cho Linux. Khi xác đ nh dung lư ng c a phân vùng swap Linux c n tính đ n nh ng y u t sau: • Trong Linux, RAM và không gian swap h p l i t o thành b nh o chung. Ví d , n u b n đ c có 256 MByte RAM và 128 Mbyte không gian swap, thì s có 384 Mbyte b nh o. • Đ làm vi c v i Linux c n ít nh t 16 Mbyte b nh o, vì th n u b n đ c ch có 4 Mbyte RAM, thì c n phân vùng swap không nh hơn 12 Mbyte. • Kích thư c c a phân vùng swap có th l n bao nhiêu tùy thích, tuy nhiên không c n c u hình quá nhi u n u không c n thi t. Thông thư ng ch c n dùng swap khi máy ít b nh RAM ho c ch y máy ch v i nhi u ng d ng

Bây gi chúng ta xem xét trư ng h p đĩa v i s cylinder l n hơn 1024. kích thư c chính xác c a không gian swap ph thu c l n vào chương trình s đư c cài đ t. T t nhiên. Phân vùng th hai dành cho thư m c /home. thì phân vùng này có th không c n thi t.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa 29 n ng. Còn n u cài đ t Linux v i c u hình nh nh t. Nói chung. Dù HĐH Linux có n đ nh và đáng tin c y đ n đâu. Còn n u như b n đ c có 128 Mbyte RAM hay nhi u hơn.2. Tuy nhiên. c n đ t chương trình kh i đ ng trong ph m vi 1024 cylinder đ u tiên. Ví d . còn các thư m c khác – ch nào tùy thích. Trong trư ng h p ngư c l i hãy phân chia đ t ng s dung lư ng c a b nh o (g m RAM và phân vùng swap) không nh hơn 128 Mbyte. NT Loader không nh t thi t ph i đ t vào phân vùng NTFS. Phân vùng th nh t (theo ý ki n cá nhân tác gi . Như v y trong trư ng h p này. vi c đ t h th ng t p tin Linux lên vài phân vùng riêng r là có ý nghĩa. 1 Gbyte là đ ) s ch a h th ng t p tin g c (/). hay cài b ng phương pháp khác. s b m t c nh ng chương trình đã cài t mã ngu n. Theo tác gi th y. trong trư ng h p ch có m t đĩa nh . c n nh r ng kích thư c quá l n có th là vô ích. đ i v i Linux có th đ t thư m c g c cùng v i thư m c con /boot vào các cylinder “th p” (trong vòng 1024 đ u tiên). Như đã nói trên. có nhà chuyên gia khuyên nên dành cho h th ng t p tin Linux ba phân vùng (n u tính c swap thì thành 4). cũng như không nh t thi t ph i đ t vào phân vùng ch a các t p tin khác c a HĐH. b n đ c mu n c p nh t phiên b n m i c a b n phân ph i. nh ng ý ki n nói trên đã đ đ b n đ c t tìm ra phương án phân chia đĩa c a mình. ho c vì ít kinh nghi m s d ng nên làm h ng t p tin h th ng quan tr ng. nh ng đ ngh c a tác gi cho ra b ng t ng k t sau: 2 Xin cám ơn bác Tony Lý v m c này . T t c các ph n còn l i c a Linux và các chương trình h tr theo nguyên t c có th đ t vào m t phân vùng. thì không c n đ n không gian swap. thì th nh tho ng cũng c n cài đ t l i. Ngoài ra. Còn phân vùng th ba đư c g n vào thư m c /usr.2 • Khi tính kích thư c c a không gian swapping. ho c đơn gi n là mu n cài đ t m t b n phân ph i khác. Vi c phân chia như v y d a trên nh ng lý l sau. Trong tiêu chu n v h th ng t p tin c a Linux FHS (c th xin xem chương ??) cũng có l i khuyên v vi c đ t thư m c /usr lên m t phân vùng riêng. N u dành cho thư m c này m t phân vùng riêng và khi cài đ t không đ nh d ng l i chúng. Trên máy tính v i 16 Mbyte RAM khi cài đ t Linux v i c u hình chu n và các chương trình ng d ng chu n thì 48 Mbyte không gian swapping là đ . Trong t t c m i trư ng h p t t nh t tránh dùng swap vì nó ch m hơn RAM nhi u. thì khi cài đ t l i nh ng d li u đã làm ra và ghi nh trong thư m c cá nhân s b m t (n u không có b n sao chép). thì nh ng chương trình nói trên s đư c gi l i và có th s làm vi c (r t có th c n vài c u hình nh ) sau khi cài đ t l i h th ng. N u như t t c đư c cài đ t vào m t phân vùng. T nh ng gì đã nói đ n ph n trư c (h n ch dung lư ng đĩa c ng). Ph n l n nh ng gói chương trình này đư c cài vào thư m c /usr. Nhân ti n. Ví d . ch nên suy nghĩ v v n đ dung lư ng c a phân vùng swap khi có m t đĩa nh và ít b nh RAM.

Nhưng chúng ta đang xem xét trư ng h p đã có HĐH nào đó trên đĩa và c n phân chia đĩa mà không làm m t thông tin. trong đó có Linux. • phân vùng chính th ba dành cho swap c a Linux (l i khuyên v kích thư c c a phân vùng này xem trên). kích thư c kho ng 1 Gbyte. vì FAT16 s d ng không gian đĩa r t không h p lý. • phân vùng chính ti p theo dành cho thư m c g c (/). Ngư i ta nói r ng như v y tăng t c đ làm vi c trong Linux (cũng d hi u vì đ u đ c ít ph i ch y hơn). Chương trình phân chia đĩa đư c bi t đ n nhi u nh t là fdisk.com) và s d ng chương trình này. ph c v cho phân chia đĩa. Tuy nhiên.powerquest. Và không c n gì hơn ngoài chương trình này. N u như b n đ c có 2. c n l a ch n công c đ đưa k ho ch này thành hi n th c.2 Chương trình đ phân chia đĩa Sau khi hoàn thành k t ho ch chia đĩa. không ch a b t ký d li u nào. nh ng ngư i dùng Linux m i – n u như mu n phân chia l i đĩa mà không làm m t thông tin. N u như trên máy đã cài đ t Windows NT hay có FAT32. và đ ng th i cho các h th ng t p tin /home và /usr c a HĐH Linux (trong /home s đ t các t p tin riêng c a ngư i dùng.30 Cài đ t h đi u hành Linux • ph n kh i đ ng c a t t c các h th ng Microsoft đ t vào phân vùng chính đ u tiên c a đĩa. n u như b n đ c ch có Windows 95 v i FAT16. vì th phân vùng này có th ph c v cho vi c trao đ i t p tin gi a các h th ng. thì v n s d ng đư c nh ng l i khuyên này. trên m i h đi u hành đ u có phiên b n riêng c a chương trình này. . thì có th đ Windows trên phân vùng đ u tiên. n u như phân chia đĩa tr ng. h th ng t p tin FAT16 đư c h tr trên m i HĐH. thì hãy tìm chương trình Partition Magic c a công ty Power Quest (http://www. Windows NT/2000/XP. Trong thành ph n các b n phân ph i Red Hat và BlackCat (r t có th trong các b n phân ph i khác) có chương trình fips. • ph n còn l i c a đĩa đ t thành phân vùng m r ng. thì m t phân vùng FAT16 cũng không th a. v i đ nh d ng FAT16 (DOS). Nhưng không nên đ phân vùng này l n. T t nhiên.5. Chính vì v y hãy dành cho phân vùng này kho ng 256 ho c 512 Mbyte. ch có đi u phân vùng swap t t hơn đ t trên đĩa khác v i đĩa dành cho Linux. theo ý ki n c a ngư i dùng thì không nên s d ng chương trình này. Th nh t. fdisk không thích h p cho nh ng m c đích như v y. Nh ng l i khuyên này đưa ra v i gi thi t r ng. k c trong trư ng h p h th ng có v n đ . b n đ c có th kh i đ ng t đĩa m m DOS (t m th i khi chưa làm quen v i Linux m t cách “tư ng t n”) và th y đư c r ng đĩa c ng làm vi c bình thư ng. • trong phân vùng m r ng t o các phân vùng lôgíc cho m i HĐH s cài đ t: Windows 98. Th hai. còn trong /usr – chương trình s cài đ t). Vì th l i khuyên c a tác gi v i b n đ c. 2. b n đ c ch có m t đĩa c ng.

6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader Trong ph n này. Trong khi cài đ t c n chú ý đ n nh ng đi m sau: • th nh t. Đĩa m m này s đư c dùng đ n sau. Đây cũng là m t phương án kh i đ ng. và hơn n a khác v i đĩa m m kh i đ ng DOS. Ngoài ra. Dùng chương trình Partition Magic đ l y m t ph n đĩa tr ng và t đó t o ra phân vùng v i d ng ext2(3) (h th ng t p tin Linux) và phân vùng swap. make a BOOT DISK” (hay tương t th . Th hai. Khi này. N u HĐH Windows NT đã đư c cài đ t. 2. thì trư c khi b t đ u c n chu n b đĩa m m kh i đ ng và ph c h i Windows NT. chương trình này cho phép phân chia l i đĩa mà không làm m t thông tin (t c là. nh ng thông tin đã đưa đ đ b n đ c l p k ho ch và th c hi n vi c phân chia đĩa thành các phân vùng. Cách tính kích thư c c a chúng đã nói trên. Chương trình t o đĩa ph c h i Windows 2000/XP có th ch y t trình đơn h th ng (l nh Backup trong Start/Program/Accessories). Và như th có th s d ng chương trình này đ kh i đ ng Linux.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 31 Th nh t.2.com và boot. s d ng đ đ c các đĩa m m khác. T c là c n tr l i “Yes. Chúng ta gi thi t là Windows NT đã đư c cài vào phân vùng /dev/hda2 (n u như b n đ c nh . /dev/hda1 s dành cho phân vùng FAT16). và m i thao tác cũng như thay đ i đ u th y rõ ràng. Đi u này r t quan tr ng v i ngư i dùng m i. Tuy nhiên . trong quá trình cài đ t nh t đ nh ph i t o ra các đĩa m m kh i đ ng Linux. Vì th ti p theo chúng ta s xem xét các phương án cài đ t hai HĐH trên m t máy tính. Các bư c cài đ t có th mô t như sau: 1. có th b nó ra kh i . sau khi kh i đ ng h th ng không còn yêu c u đĩa m m n a. Khi t o phân vùng c n đ ý không cho ranh gi i gi a các phân vùng c t l n nhau. r i sao chép lên đó các t p tin ntldr. Cài đ t Linux theo ch d n c a b n phân ph i. không ch t o đư c phân vùng m i t ch tr ng trên đĩa. vì “quan h ” c a chúng đ i v i vi c cài đ t Linux hoàn toàn gi ng nhau. Đ t o đĩa m m kh i đ ng ch c n đ nh d ng l i đĩa m m. mà còn có th di chuy n các phân vùng đã có theo ý mu n. nghĩa là trình kh i đ ng OS Loader cũng đã đư c cài đ t.ini t thư m c g c c a đĩa kh i đ ng NT. ntdetect. N u như b n đ c chưa cài đ t Linux bao gi . Tác gi hy v ng r ng b n đ c đã sao lưu nh ng thông tin có giá tr c a mình. 3. có th s d ng đĩa m m này đ kh i đ ng Linux. t t c nh ng cài đ t và c u hình trư c đó s đư c ghi l i). khi nói v Windows NT xin ng m hi u c Windows 2000 và NT. Tác gi cho r ng. tùy thu c vào b n phân ph i) khi đư c h i có t o đĩa m m kh i đ ng hay không. 2. chương trình này (th m chí trong phiên b n dành cho DOS) cung c p m t giao di n đ h a d s d ng có h tr chu t.

ch không ph i vào sector kh i đ ng chính c a đĩa (MBR). Đĩa m m này còn c n thi t cho c u hình đ kh i đ ng nhi u HĐH. Tác gi không bi t (chưa th ) có th kh i đ ng không c n đĩa m m không. t p tin này s c n đ trình kh i đ ng Windows NT/2000 có th kh i đ ng Linux. khi cài đ t Linux c n cài LILO vào sector đ u tiên c a phân vùng dành cho thư m c g c (/) c a Linux. vì th không nên s d ng thư ng xuyên.lnx trong thư m c g c c a đĩa C:. T m th i nhân Linux còn chưa h tr t t vi c ghi lên phân vùng NTFS. [root]# mount -t vfat /dev/fd0 /mnt/floppy chuy n vào thư m c /mnt/floppy [root]# cd /mnt/floppy và th c hi n câu l nh [root]# dd if=/dev/hda3 of=/mnt/floppy/bootsect.lnx3 6. V n đ ch . Sau khi cài đ t xong. n u phân vùng chính đ u tiên có đ nh d ng NTFS. Ch s d ng trong trư ng h p “b t đ c dĩ”. 4. Như v y LILO s đư c cài vào sector đ u tiên c a /dev/hda3 Theo nguyên t c. Vì th n u b n đ c cài LILO vào MBR. Chúng ta gi thi t Linux đư c cài vào phân vùng /dev/hda3. 3 . kh i đ ng Linux b ng đĩa m m (n u như b n đ c cài LILO vào phân vùng c a Linux và không đ ng gì đ n MBR. Vi c sao chép th c hi n như sau: đ u tiên g n m t đĩa m m tr ng (m i mua thì càng t t). • th hai.lnx bs=512 count=1 đ ghi n i dung sector kh i đ ng c a đĩa /dev/hda3 vào t p tin /mnt/floppy/bootsect. Ti p theo c n kh i đ ng l i đ vào Windows NT. thì đây là kh năng duy nh t). n u như b n đ c cài LILO vào MBR. 5. ch c n sao chép sector kh i đ ng qua đĩa m m như đang trình bày. b ng câu l nh: [root]# shutdown -h now Ghi chú: n u đĩa C: (/dev/hda1) có đ nh d ng FAT. thì không ph i m i th đã h ng h t. Tác gi cũng s nói cách ph c h i. Sao chép sector kh i đ ng c a Linux vào m t t p tin. đ nh d ng MBR t o b i LILO và Windows (DOS) khác nhau. nhưng t t hơn h t là b n đ c cài LILO ngay l p t c vào sector đ u tiên c a phân vùng đã cài Linux. K t qu cu i cùng (kh i đ ng qua NT Loader) v n có th đ t đư c nhưng c n b ra m t chút công s c.32 Cài đ t h đi u hành Linux cách kh i đ ng này cũng có đi u ti n. Tuy nhiên đây cũng không có v n đ gì. thì có th t o t p tin bootsect. thì c u ph c h i l i MBR c a Windows.

2. N u ch n LINUX. Trong Windows 2000 có các l nh chuyên dùng fixboot và fixmbr (ch y t console ph c h i h th ng). đ thay th giá tr này thành phân vùng đã cài Linux lên (chính xác hơn là thành phân vùng đư c g n như g c (/) c a Linux). đ u t p tin này có liên k t đ n phân vùng kh i đ ng theo m c đ nh. Kh i đ ng Windows NT t đĩa m m kh i đ ng (đã t o trư c khi cài đ t Linux.conf. nên Windows NT s kh i đ ng. Kh i đ ng l i máy tính t đĩa m m kh i đ ng Linux và đăng nh p vào h th ng v i quy n ngư i dùng root. 3. thì nh ng bư c trên có thay đ i m t chút: thay cho bư c th 6 c n làm các thao tác sau. Ch y hai l nh này theo th t đã ch ra.) 8. 4. Trong trình đơn (th c đơn) c a trình kh i đ ng c n ch n l nh Recover.lnx vào thư m c g c c a đĩa C:. S d ng câu l nh fdisk /mbr. Trong trư ng h p này b n ghi kh i đ ng Windows NT (hay 2000) s b xóa. 7. m c dù trong m t s bài báo nói cách ph c h i MBR như v y không ph i lúc nào cũng làm vi c. Sau đó đăng nh p vào tài kho n nhà qu n tr (administrator). ví d . 5. 1. Tác gi dùng l nh này thành công. Trong NT c n sao chép t p tin bootsect. N u như b n đ c không nh đã cài Linux vào đâu. và trong trình đơn ch n h đi u hành s có LINUX. N u như b n đ c v n còn mu n s d ng trình kh i đ ng OS Loader c a NT.lnx="LINUX" (t t nhiên. thì c n ghi cái đó. Vi c còn l i là kh i đ ng l i máy tính m t l n n a. Sau đó Windows 2000 s kh i đ ng bình thư ng. MBR).6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 33 Vì MBR chưa có gì thay đ i. Nh p l nh cd /etc và m t p tin lilo. Còn bây gi chúng ta s xem xét trư ng h p b n đ c (do vô tình hay c ý) cài đ t LILO vào b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa (Master Boot Record. n u không có thì b n đ c c n tìm m t máy khác đang ch y Windows NT r i t o). ví d . Ph c h i l i b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa. và vi c kh i đ ng Windows NT (bư c th 6 trên) là không th . ch không mu n dùng LILO. Đây có th là phân vùng FAT16 hay phân vùng NTFS. hay chính xác hơn là vào thư m c g c c a phân vùng mà t đó kh i đ ng Windows NT. Dùng b t kỳ trình so n th o nào. /dev/hda.ini và thêm vào dòng sau: C:\bootsect. thì hãy ch y câu l nh mount và tìm k t qu tương t như sau4 : 4 có nghĩa là tìm phân vùng đã g n vào thư m c g c /. r i ch n ch đ Command mode. N u Linux đư c cài vào phân vùng /dev/hda3. t c là thay th /dev/hda thành /dev/hda3. 2. thì LILO s đư c ch y và sau đó nó (LILO) s n p Linux. Sau đó tìm t p tin boot. trong d u ngo c kép b n đ c có th đ t tên b t kỳ. CoolEdit c a Midnight Commander. Đ c đi m đ nh n ra phân vùng này là hai t p tin ntldr và boot.init ch a trong đó (nh ng t p tin này có th n!).lnx có th đ t thu c tính ch đ c (read-only). trong ví d này là /dev/hda3 . T p tin bootsect.

7 S d ng trình kh i đ ng GRUB Như đã nói trong ph n l a ch n chương trình kh i đ ng. 2. b n c n m t t p tin c u hình ‘menu. M t s b n phân ph i. “quy trình” ph c t p v i hai l n kh i đ ng l i ch đ chuy n sector kh i đ ng Linux t MBR vào sector đ u tiên c a phân vùng dành cho Linux. S có c nh báo v vi c phân vùng không ph i là đ u tiên trên đĩa. thì l a ch n t t hơn cho trình kh i đ ng là chương trình có trong thành ph n c a m i b n phân ph i HĐH Linux – GRUB (GRand Unified Bootloader). ví d Xandros còn t đ ng tìm th y nh ng h đi u hành đã có này và thêm chúng vào t p tin c u hình c a GRUB. Th c hi n các bư c 6-8 như trên. 2. 2.34 /dev/hda3 on / type reiserfs (rw) Cài đ t h đi u hành Linux 6. Ch y l nh /sbin/lilo đ ghi trình kh i đ ng vào phân vùng /dev/hda3 (c n ch y l nh lilo không có tham s ). Hãy xem ví d m t t p tin như v y dư i đây: # GRUB example configuration file on the teppi’s openSUSE system. và ph c h i MBR c a Windows. nhưng s có ích n u b n bi t đư c cách c u hình Linux đ x lý nh ng l i có th x y ra và hơn th n a bi t cách c u hình đ kh i đ ng h đi u hành mong mu n khi không có t đ ng c u hình.1 Cài đ t GRUB Cách d nh t đ có th cài đ t trình kh i đ ng GRUB là ch n dùng trình kh i đ ng này trong quá trình cài đ t h th ng Linux c a b n. Chúng ta s xem xét c u hình GRUB trong ph n ti p theo. D dàng đoán ra r ng. Nh đó sau khi cài đ t b n có th ch n kh i đ ng Linux ho c h đi u hành (thư ng là Windows) đã có. M c dù vi c t đ ng c u hình này h t s c thu n ti n. Last modification on Sun Apr 2 22:22:11 MSD 2006 color white/blue black/light-gray . Quá trình cài đ t Linux k t thúc đây. # Modified by YaST2. Thông thư ng t p tin này đư c t o ra khi cài đ t.2 C u hình GRUB GRUB có m t giao di n trình đơn đ t đó ngư i dùng có th ch n m t m c (m t h đi u hành) b ng các phím mũi tên r i nh n <Enter> đ kh i đ ng. B n đ c đã có th ch n HĐH s kh i đ ng và đi u khi n máy tính c a mình. Trong nh ng phiên b n m i c a các b n phân ph i Linux m i khi này có th ch n c u hình cho nh ng h đi u hành đã có trên máy. n u trên máy đã cài Windows 98 v i h th ng t p tin FAT16. Đây chính là đi u chúng ta c n.7. b n ghi kh i đ ng c a Windows đư c gi nguyên v n.7. 7.lst’ n m trong thư m c kh i đ ng /boot. Đ dùng đư c trình đơn đó.

ph n th hai – “Windows”.v. trong GRUB vi c đánh s đư c b t đ u t ‘0’ ch không ph i ‘1’. Tùy ch n timeout cho bi t GRUB s kh i đ ng m t cách t đ ng sau kho ng th i gian ch ra (tính theo giây) n u không nh n phím nào. Như b n th y trong t p tin c u hình trên.YaST2 identifier: Original name: floppy### title Floppy root (fd0) chainloader +1 Tác gi nghĩ r ng c n gi i thích c th hơn m t chút v t p tin này. Sau nh ng thi t l p chung là ph n thi t l p cho t ng h đi u hành c th . Khác v i trư ng h p LILO. Trong trư ng h p này là sau 8 giây.3 kernel (hd0. Tùy ch n default ch ra h đi u hành kh i đ ng theo m c đ nh (n u không đ ng vào bàn phím khi kh i đ ng). đ u t p tin là nh ng thi t l p chung (global options).0)/xen.0)/initrd ###Don’t change this comment . Và vì l nh này hi n th tham s m t cách nguyên v n.gz dom0_mem=196608 module (hd0. .0)/initrd-xen 35 ###Don’t change this comment . S ‘0’ ch ra đó là h đi u hành th nh t trong danh sách (t c là SuSE Linux 9. Chúng đư c đ t trư c các m c b t đ u b ng ‘title’. . v. Tùy ch n color dùng đ ch n màu cho trình đơn (hãy th nó!).0) makeactive chainloader +1 ###Don’t change this comment . nh ng tùy ch n có liên quan đ n giao di n c a trình đơn. B n có th ghi b t kỳ câu gì mong mu n vào dòng này và không nh hư ng gì đ n công vi c c a chương trình.YaST2 identifier: Original name:linux### title SUSE LINUX 9.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB default 0 timeout 8 ###Don’t change this comment . ph n đ u tiên là đ kh i đ ng “SUSE LINUX 9. M i ph n đ u b t đ u b ng l nh ‘title’ theo sau là tên s hi n th trong trình đơn.0)/vmlinuz-xen root=/dev/hda5 vga=0x31a selinux=0 splash=silent resume=/dev/hda7 showopts module (hd0.0)/vmlinuz root=/dev/hda5 vga=0x31a selinux=0 splash=silent resume=/dev/hda7 showopts initrd (hd0. sau khi thay đ i c u GRUB không c n ph i ch y b t kỳ l nh nào đ nh ng thay đ i này có hi u l c. . Ngoài dòng chú thích GRUB cũng b qua nh ng dòng tr ng.YaST2 identifier: Original name: xen### title XEN kernel (hd0.3). nên b n có th nh p b t kỳ th gì vào phía sau. Hãy nh l i. Đây là m t đi m m nh c a GRUB so v i LILO.YaST2 identifier: Original name: windows### title Windows map (hd0) (hd1) map (hd1) (hd0) rootnoverify (hd1.3”. Chúng s đư c c p nh t m t cách t đ ng trong l n kh i đ ng sau. Có th b n đã đoán ra nh ng dòng b t đ u b ng ký t ‘#’ là nh ng dòng chú thích.2.

Dùng chương trình Partition Magic đ l y ph n không gian đĩa còn tr ng và trên đó t o ra m t phân vùng ext2(3) (h th ng t p tin Linux) và m t phân vùng swap. nhưng đ i v i ngư i dùng m i thì như v y là đ . LILO đư c c u hình b ng t p tin /etc/lilo. vì th chúng ta s không xem xét đ n.conf có d ng g n như sau: boot = /dev/hda2 compact delay = 50 # message = /boot/bootmesg. còn phân vùng /dev/hda2 ch a Linux.5 4. LILO có th n m b n ghi kh i đ ng c a phân vùng chính đư c kích ho t và ch a thư m c g c c a Linux ho c th m chí trên phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng.4 Gbyte thì hãy đ c k các ph n 2. chúng ta s đưa ra các bư c c n th c hi n đ có th kh i đ ng nhi u HĐH.3 và 2. Trong trư ng h p đó MBR c n ph i có kh năng n p LILO. Chúng ta xem xét m t ví d nh c a t p tin c u hình LILO. 2. Cách chia đĩa đã nói trên. Trư c khi cài đ t Linux hãy chu n b đĩa m m kh i đ ng Windows. Cài đ t Linux theo ch d n đi kèm v i b n phân ph i. Sau m t th i gian làm vi c v i Linux và có đ kinh nghi m b n s bi t cách tìm thêm thông tin v trình kh i đ ng tuy t v i này. 2.conf và câu l nh /sbin/lilo. 1. Bư c ti p theo c n c u hình LILO đ có th kh i đ ng các HĐH theo l a ch n. T o các đĩa m m kh i đ ng theo nguyên t c là không b t bu c.36 Cài đ t h đi u hành Linux T t nhiên đây không ph i là t t c nh ng kh năng s d ng c a GRUB. C n nh r ng.txt root = current image = /boot/vmlinuz-2.22 label = linux read-only other = /dev/hda1 Ghi chú. nhưng tác gi khuyên b n đ c nên làm. 5 . Trong trư ng h p đó /etc/lilo.8 2.1 S d ng trình kh i đ ng LILO Cài đ t và c u hình LILO Gi ng như trư ng h p Windows NT.5.8. thì trong quá trình cài d t Linux c n ch n phương án cài LILO vào b n ghi kh i đ ng chính (Master Boot Record). Trình kh i đ ng LILO không b t bu c ph i cài đ t vào b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa. 3. Câu l nh này dùng đ cài đ t (hay cài đ t l i) LILO. ví d khi MBR là trình kh i đ ng c a MS-DOS hay Windows. Trong ví d này chúng ta s coi như thi t b /dev/hda1 là phân vùng v i DOS/Windows. N u dung lư ng đĩa c ng vư t quá 8. Tuy nhiên tác gi chưa nhìn th y s c n thi t c a ng d ng này (n u đã ch n LILO làm trình kh i đ ng chính thì hãy s d ng cho “tr n b ”).4. n u b n mu n s d ng trình kh i đ ng LILO.

37 Dòng compact b t ch đ nén t p tin map – t p tin ch a đ c tính c a nhân đư c kh i đ ng.ini b ng không. Trong m i ph n như v y có m t dòng label. thì trong thư m c g c c a đĩa /dev/hda1 (đĩa C: trong h th ng thu t ng Microsoft) c n có trình kh i đ ng ph (không ph i là chính).ini c n đ t khác không (th i gian ch đư c tính theo giây).conf: other = /boot/bootsect. thì hãy thêm 5. trong trình đơn c a LILO n u ch n dos thì s hi n ra trình đơn c a NT Loader r i t đó ch n m t trong hai HĐH Windows đ kh i đ ng). LILO s không đưa thông tin v phân chia đĩa cho h đi u hành đư c kh i đ ng n u bi n này không đư c đưa ra.1 giây). Windows NT và Windows 98. Trên dòng này ghi tên c n nh p vào d u nh c LILO hay tên s hi n th trong trình đơn c a LILO đ có th ch n HĐH mu n kh i đ ng. thì s kh i đ ng HĐH theo m c đ nh. N u đ t dòng (g i là ph n nh thì t t hơn) other = /dev/hda1 trong t p tin /etc/lilo. Câu l nh message dùng đ đưa ra thông báo theo ý mu n khi kh i đ ng. và LILO kh i đ ng thành công Windows NT. Câu l nh này (trong tài li u . c n ch y câu l nh /sbin/lilo đ nh ng thay đ i có hi u l c.conf. Trên m t máy c a tác gi đó n m trình kh i đ ng NT Loader (vì Windows NT đư c cài đ t trư c Linux). sau khi thay đ i ch d n đ n b ng phân chia đĩa. tính năng (nén) này tăng t c đ c a kh i đ ng đ u.dos label = win trong đó bootsect. Sau khi s a xong t p tin /etc/lilo.) Đ ng quên r ng.dos l y t thư m c g c c a đĩa ch a NT Loader. N u b n đ c mu n kh i đ ng Windows tr c ti p t ph n nh sau vào /etc/lilo. m i ph n tương ng v i m t h đi u hành s kh i đ ng theo l a ch n c a ngư i dùng.8 S d ng trình kh i đ ng LILO table = /dev/hda label = dos Vài l i gi i thích cho ví d : Dòng boot cho bi t thi t b kh i đ ng. Có th ch ra h đi u hành đư c kh i đ ng theo m c đ nh khi thêm m t dòng có d ng default=dos. t c là thay đ i bi n table. t c là s d ng tên đã đ t trên dòng label. c n th c hi n câu l nh /sbin/lilo. Tuy nhiên. Ch c n đ t th i gian ch kh i đ ng trong t p tin boot. n u vì m t lý do nào đó b n mu n th y trình đơn này thì giá tr timeout trong t p tin boot.conf theo ý mu n. Dòng table=<device> cho bi t tên thi t b ch a b ng phân chia đĩa. Trong ví d này. Đi u này có th c n thi t khi mu n kh i đ ng c Windows 98 t trình đơn c a NT Loader (trong trư ng h p này s có 3 HĐH: Linux. đ không th y trình đơn kh i đ ng c a NT Loader. LILO. (M t s h đi u hành có công c khác đ xác đ nh là đã đư c kh i đ ng t phân vùng nào. N u như tên không đư c nh p sau kho ng th i gian ch trên dòng delay (tính theo ph n mư i giây – c n nhân v i 0. vì ph n c u hình tương ng v i Linux n m đ u tiên trong t p tin. B t đ u t dòng image là các ph n nh c a t p tin c u hình.2. s kh i đ ng Linux theo m c đ nh.

Câu l nh đ th c hi n có d ng: [root:~#] dd if=/boot/boot. thì b n đ c s đư c bi t thêm thông tin chi ti t v nh ng gì l nh /sbin/lilo s th c hi n. câu l nh này ch làm vi c đúng v i đi u ki n là thư m c LILO (t c là /boot) không thay đ i k t khi cài đ t. thì nó không b ghi đè lên. Đ k t thúc ph n nói v LILO này chúng ta s xem xét vài khó khăn có th xu t hi n khi s d ng LILO. thì qua s ch cái đưa ra có th nh n đ nh v nguyên nhân xu t hi n v n đ . Cũng có th ph c h i MBR cũ khi c n thi t b ng câu l nh /sbin/lilo v i tùy ch n -u. Theo m c đ nh đó là t p tin /boot/boot. Ho c LILO không đư c cài đ t. N u t p tin này đã có trên đĩa. v.0800 of=/dev/hda bs=446 count=1 (bs=446 vì ch ph c h i chương trình kh i đ ng. T p tin /boot/boot. Khi /sbin/lilo ghi đè n i dung m i lên sector kh i d ng. nó đưa ra màn hình t “LILO”. Sau khi cài đ t l i trình kh i đ ng c n kh i đ ng l i máy tính và th các phương án kh i đ ng khác nhau đ ki m tra. và không đ ng gì đ n b ng phân chia đĩa). 6.38 Cài đ t h đi u hành Linux hư ng d n g i là map-installer) cài đ t trình kh i đ ng ph . 0800 – /dev/sda. tr vi c thay đ i t p tin map. L nh này ch thay đ i mã chương trình kh i đ ng n m trong MBR. không nh t thi t ph i dùng /boot/boot. . t c là ch ch y th c u hình m i. b n ghi sector kh i đ ng. và cách kh c ph c (n u có th ). Trư c khi ch y /sbin/lilo đ thay đ i bư c kh i đ ng. mà không thay đ i b ng phân chia đĩa. N u cho thêm tùy ch n -v.NNNN.0300 of=/dev/hda bs=446 count=1 hay [root:~#] dd if=/boot/boot. và b ng phân chia đĩa. trong đó NNNN tương ng v i s c a thi t b . mà s đư c kích ho t trong l n kh i đ ng ti p theo. Nhưng c n bi t r ng. .NNNN có th s d ng đ ph c h i n i dung cũ c a sector kh i đ ng.v. • Không ch cái nào hi n ra – không có ph n nào c a LILO đư c n p.NNNN. ví d . N u kh i đ ng b b ngưng gi a ch ng. . thì n i dung cũ c a sector này s t đ ng đư c ghi nh vào m t t p tin. Khi LILO đư c n p. MBR c a MS-DOS có th đư c ph c h i b ng cách kh i đ ng vào DOS t đĩa m m (CD) r i ch y câu l nh fdisk /mbr (xem trên). 0300 – tương ng /dev/hda. Khi có tham s này s th c hi n t t c các th t c cài đ t trình kh i đ ng. Tuy nhiên có th đ t m t tên khác đ ghi sector kh i đ ng. Khi này m i ch cái bi u th s k t thúc m t hành đ ng nào đó hay k t thúc m t bư c n p LILO. ho c phân vùng ch a LILO chưa đư c kích ho t. hãy th c hi n câu l nh này v i tham s -t. n u không còn cách ph c h i nào khác đơn gi n hơn.

trình kh i đ ng c a chúng (không ph thu c vào ý mu n c a b n đ c) đư c ghi vào Master Boot Record (MBR). Vì trong ph n l n các trư ng h p phân vùng DOS chi m các vùng đĩa đ u (không có h n ch c a BIOS).3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS Nh ng phiên b n nhân Linux m i nh t h tr kh năng đ t các t p tin c n thi t trên giai đo n kh i đ ng vào h th ng t p tin MS-DOS (hay UMSDOS). . 2. thì Linux s không th kh i đ ng. Có th là l i đưa c u trúc hình h c c a đĩa.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo. nên cho phép gi i quy t nhi u v n đ c a đĩa l n. Thông thư ng do l i đưa ra c u trúc hình h c c a đĩa ho c t p tin /boot/boot. • LI – trình kh i đ ng chính đã n p đư c trình kh i đ ng ph . Như th . và sau đó m i cài đ t Windows 95/98 hay MS-DOS. nhưng không ch y đư c nó. ho c t p tin boot/boot. • LIL? – trình kh i đ ng ph đã đư c n p vào đ a ch không đúng. s a l i t p tin c u hình LILO (thêm ph n nh cho HĐH m i). N u LILO không d ng l i đây.2. n u như b n đ c đ u tiên cài đ t Linux.8. Thông thư ng do l i đưa ra c u trúc hình h c c a đĩa ho c t p tin /boot/boot.– b ng mô t trong t p tin map b phá h y. mà ti p t c đưa ra m t chu i vô t n các mã l i. nhưng nó không th n p b ng mô t t t p tin map. Thông thư ng thì v n đ n y sinh do đĩa x u (có khuy t t t) hay không đ t đúng c u trúc hình h c c a đĩa. khi mà thư m c /boot không th n m trên phân vùng dành cho Linux. Nguyên nhân thư ng do khuy t t t c a đĩa ho c không đưa đúng c u trúc hình h c c a đĩa. thư ng có th gi i quy t b ng cách kh i đ ng vào Linux b ng đĩa m m kh i đ ng. và d u kích ho t trong b ng phân vùng s đư c chuy n sang phân vùng MS-DOS (Windows 95/98). Mà trình kh i đ ng MS-DOS và Windows 95/98 ch “bi t” chuy n quy n đi u khi n cho sector đ u tiên c a phân vùng kích ho t. • LIL — trình kh i đ ng ph đã đư c ch y.8. nhưng nó không th n p trình kh i đ ng ph . Có th ph c h i l i LILO b ng cách ch y l nh /sbin/lilo (n u LILO đư c cài vào MBR).2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux Khi cài đ t MS-DOS và Windows 95/98. • LIL. ho c kích ho t phân vùng ch a LILO (n u LILO đư c cài vào phân vùng chính). r i ch y /sbin/lilo. thì v n đ thư ng d gi i quy t.8 S d ng trình kh i đ ng LILO 39 • L [mã l i] – trình kh i đ ng chính đã đư c n p và đã ch y (t c là đã nh n đư c quy n đi u khi n). • LILO – t t c các ph n c a LILO đư c n p thành công. Mã l i hai ký t cho bi t nguyên nhân c th c a v n đ (cách gi i mã c n tìm trong tài li u k thu t c a LILO).b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo. Khi có v n đ sau khi cài đ t m t h đi u hành khác sau Linux. 2.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo.

Vì th h thư ng s d ng LILO không đúng cách. có th n p các nhân l n (các bzImage) và các nh đĩa o (initrd) tr c ti p vào vùng b nh n m trên. c n phân vùng DOS ch đ đ c/ghi. v trí m i c a thư m c /boot c n ch ra trong t p tin /etc/lilo. b ng câu l nh reboot. Chương trình loadlin. và k t qu là không th kh i đ ng đư c b t kỳ h đi u hành nào (tác gi cũng đã rơi vào trư ng h p như v y). Tuy nhiên. ví d .de) vi t.6 c a loadlin.exe và nhân ( nh c a nhân) lên m t trong các đĩa mà DOS nh n ra. và cu i cùng ch y l nh /sbin/lilo. thông thư ng ghi t p tin loadlin. thì ph i kh i đ ng l i máy tính. Kh năng này bi n loadlin. “không vào hang c p sao b t đư c c p”. Ph n l n ngư i dùng m i (và không ch h ) không đ kiên nh n đ đ c tài li u r t hay nhưng r t dài (và l i vi t trên ti ng Anh n a) c a LILO. Có th dùng chương trình này đ kh i đ ng Linux t CD ho c t đĩa trong m ng mà không c n s d ng đĩa m m kh i đ ng. Phiên b n 1.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin. do Hans Lermen (lermen@elserv.73) có kích thư c lên t i 1 Mbyte. Đ i v i nh ng ngư i dùng m i thì s thu n ti n hơn khi s d ng loadlin. 2.exe. /dos/linux). vì chương trình này h tr “kh i đ ng lôgíc” c a máy tính.3.exe. c n làm gì đ có th s d ng chương trình loadlin. ch c n đ t chương trình – t p tin loadlin. khi có phân vùng kích ho t là DOS hay Windows.exe cung c p cách kh i đ ng Linux t c ng an toàn nh t. Vi c s d ng loadlin. zImage là đ nh d ng nh phân cũ c a nhân. thư m c /boot đư c chuy n thành liên k t tư ng trưng đ n thư m c /dos/linux.exe vào thư m c c a ngư i dùng root 7 Ghi chú.conf.6 Loadlin.fgan. m t s b n phân ph i còn có gói cài đ t cho chương trình này. Phương án kh i đ ng này đư c khuyên s d ng cho ngư i dùng Linux m i. • C n có nh nén c a nhân Linux (zImage.exe làm vi c v i m i c u hình DOS và có r t ít h n ch . N u như b n đ c mu n quay tr l i DOS. bzImage là đ nh d ng m i hơn (s phiên b n nhân l n hơn 1. m c dù b n đ c có th thay th zImage thành bzImage 6 . t o trong đó m t thư m c (ví d . Như v y. mà c ti n trình kh i đ ng Linux nói chung có th đư c t ch c t DOS. Ti p theo chúng ta s ch nói v các t p tin zImage.exe đ kh i đ ng và b t đ u tìm hi u Linux.40 Cài đ t h đi u hành Linux Đ th c hi n phương án kh i đ ng này. và chuy n t t c các t p tin t thư m c /boot vào đó.exe không có nghĩa là Linux làm vi c dư i DOS. Chương trình này thư ng có trên các đĩa c a b n phân ph i.exe không yêu c u ph i cài đ t.exe thành m t công c tuy t v i đ kh i đ ng Linux khi có v n đ v i LILO. Kh năng này th c hi n nh chương trình đ c bi t loadlin. bzImage)7 .exe Không ch các t p tin kh i đ ng và nhân có th n m trong phân vùng DOS. do đó. Phiên b n này có th s d ng b nh m r ng.ffm. • Trên máy tính c a b n (t t nhiên v i b x lý 386 ho c cao hơn) c n cài đ t DOS hay WINDOWS 95. và sau đó DOS đư c thay th hoàn toàn b ng Linux. nhân khi gi i nén có kích thư c lên t i 2 Mbyte.

TGZ vào đó.5) 2.exe không có tham s C:\LOADLIN> loadlin thì s nh n đư c hư ng d n s d ng ng n g n.conf: tìm trong t p tin c u hình dòng “image=. Chia các phân vùng cho Linux (cách làm xem ph n 2.exe.exe đ kh i đ ng.TGZ. Cài đ t Linux vào phân vùng đã chia. t p tin tham s ví d DOC\TEST.4.. và ch có ý nghĩa thu n ti n cho s d ng): [root]# cp /boot/vmlinuz-2. 1.22 t /boot vào /mnt/C/loadlin và đ i tên thành vmlinuz (vi c đ i tên là không nh t thi t. 3.4.22 /mnt/C/loadlin/vmlinuz 4.exe 41 • Chương trình loadlin. Thu n ti n hơn đ đ c hư ng d n này khi ch y chương trình v i tham s more (gi ng trong Linux): C:\LOADLIN> loadlin | more Bây gi chúng ta có th xem xét các bư c cài đ t Linux khi s d ng loadlin. Gói nén này còn ch a hư ng d n s d ng DOC\MANUAL.22.DOC (đ ng quên r ng chúng là nh ng t p tin DOS). và hư ng d n cách đưa các tham s DOC\PARAMS. Có th tìm t p tin ch a nh c a nhân c n thi t nh t p tin /etc/lilo.TXT. LILO c n cài đ t vào sector đ u tiên c a phân vùng Linux đ không ghi đè lên MBR và không b m t kh năng kh i đ ng vào Windows. Có th tìm th y trên đĩa phân ph i d ng không nén hay trong gói LOADLIN16. Sau khi vào DOS hãy chuy n sang thư m c C:\LOADLIN: CD \LOADLIN r i th c hi n l nh: . Ví d tên c a t p tin này là vmlinuz-2.PAR.4. ho c qua h p tho i l a ch n khi nh n l nh t t máy (shutdown) Windows 95/98. Ngoài ra sao chép t thư m c /boot vào thư m c đó c t p tin ch a nh c a nhân Linux.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin. Sau khi k t thúc ph n cài đ t hãy kh i đ ng Linux (n u không có cách nào khác.2. N u b n ch y loadlin. Bây gi i kh i đ ng l i máy tính vào DOS tr c ti p (n u b n đ c có Windows 95/98 thì c n nh n phím <F8> khi kh i đ ng đ hi n th trình đơn cho phép ch n DOS).” và b n đ c s th y tên c n thi t phía bên ph i d u b ng. còn phân vùng Linux là /dev/hda3): [root]# mount -t vfat /dev/hda1 /mnt/C T o thư m c /mnt/C/loadlin và gi i nén t p tin LOADLIN16. G n phân vùng DOS (gi thi t là /dev/hda1. hãy s d ng đĩa m m kh i đ ng).. Sao chép t p tin vmlinuz-2.

C n nói thêm r ng. n u như có hi n th bi u tư ng Windows.DOC ho c Internet trên trang http://sunsite.SYS (đây là t p tin văn b n thông thư ng). và DOS s đư c kh i đ ng thay cho Windows 95/98. sau đó thì ch y Linux. V n đ ch . máy tính s chuy n vào ch đ DOS trư c. Tác gi cho r ng nh ng thông tin đã đưa ra trên đ đ t o t p tin bat c n thi t.html. Mô t đ y đ t t c các tham s c a câu l nh loadlin. Dòng Logo=0 t t vi c hi n th bi u tư ng Windows (c a s ). và khi ch y t p tin này. Công vi c duy nh t còn l i là làm sao đ không ph i gõ l nh loadlin v i t t c các tham s sau m i l n kh i đ ng l i. (Đ ch y giao di n đ h a. đ i v i m t s c c màn hình Linux s đưa ra m t màn hình tr ng r ng sau khi kh i đ ng.edu/mdw/HOWTO/BootPrompt-HOWTO. linux. c n nh p câu l nh C:\> win). Bây gi b n đ c có th s d ng cách này đ kh i đ ng Linux. Có th vi t thêm l nh g i loadlin vào t p tin autoexec.bat). không đư c kh i đ ng Linux t giao di n đ h a DOS/Windows và c n t t m t vài tùy ch n trong t p tin n C:\MSDOS.exe vào t p tin (ví d v i tên params) và g i câu l nh đó d ng sau: C:\LOADLIN> LOADLIN @params Kh năng này đ c bi t có ích khi đưa nhi u tham s dòng l nh và khi dòng l nh dài hơn 127 ký t . b ng cách thêm vào hai dòng sau (n u chưa có): BootGUI=0 Logo=0 Dòng đ u tiên t t giao di n đ h a.anu.html và http://rsphy1.bat ho c t o m t t p tin l nh (ví d .edu/~gpg109/BootPrompt-HOWTO.exe có th tìm th y trong t p tin PARAMS.42 Cài đ t h đi u hành Linux C:\LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/hda3 ro vga=ask ho c. n u b n đ c mu n n p nhân cùng v i đĩa RAM: C:\LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/ram rw initrd=diskimage Còn có th ghi t t c các tham s c a l nh loadlin. .unc.

Chương 3 Kh i đ ng Linux l n đ u V n s kh i đ u nan – Trung Qu c Sau khi cài đ t r t có th b n đ c s không bi t bư c ti p theo ph i làm gì.. đ i h th ng kh i đ ng xong và .1: Màn hình kh i đ ng c a GRUB . 3.1.. Hình 3. B t máy tính lên.1 Kh i đ ng HĐH Linux Như v y là vi c cài đ t Linux đã hoàn thành. ng i nhìn. N u ngư i dùng đã cài đ t GRUB làm trình kh i đ ng. Ph i làm gì đ có th ti p t c làm vi c v i h th ng Linux? Sau khi làm vi c xong thì t t máy th nào? Có nh ng chương trình nào nên bi t? Trong khi làm vi c có v n đ n y sinh thì tìm câu tr l i đâu? Trong chương này chúng ta s tìm th y câu tr l i cho nh ng câu h i trên. thì sau nh ng dòng ch BIOS thư ng đưa ra s xu t hi n màn hình d ng như trong hình 3.

Sau khi nh p m t kh u cũng nh n <Enter>. th m chí làm h ng h th ng. có s d ng màn hình flash. 3. sau đó nh p vào m t kh u khi có yêu c u đ vào h th ng. hãy nh n phím tương ng đ chuy n v màn hình kh i đ ng bình thư ng. t c là có quy n truy c p không gi i h n đ n các tài nguyên. và trong khi cài đ t b n quên t o thêm ngư i dùng. có th thêm. t c là dòng m i nh p vào tên đăng nh p. Hãy nh p vào tên ngư i dùng và m t kh u”. N u sau khi nh p vào tên ngư i dùng r i r t lâu sau không vào m t kh u. Đây là ngư i dùng duy nh t luôn luôn có tài kho n đư c t o ra trong quá trình cài đ t. khi hi n ra dòng m i này thì đ u tiên c n nh p vào tên ngư i dùng. H th ng s đưa ra câu h i m t kh u: Password: T t nhiên là b n c n nh p vào m t kh u tương ng v i ngư i dùng đã đưa ra. 1 .v. xóa nh ng ngư i dùng khác. ví d SuSE Linux. T t nhiên màn hình đăng nh p c a b n đ c s khác. . vì th hãy nh p “root” vào dòng login: r i nh n phím <Enter> (<Return>). . N u đây là l n đăng nh p đ u tiên vào h th ng ngay sau khi cài đ t. thì trên màn hình kh i đ ng GRUB s xu t hi n danh sách các h đi u hành tìm th y. Nh ng thao tác không c n th n c a ngư i dùng này có th d dàng d n đ n nh ng h u qu khó lư ng. N u đã ch n kh i đ ng Linux thì cu i cùng ngư i dùng ph i th y dòng login:. đây là m t kh u c a root. thì trên màn hình s xu t hi n r t nhi u thông báo mà t m th i chúng ta s không xem xét ý nghĩa c a chúng1 . Ngư i dùng này là ch s h u có toàn quy n đ i v i h th ng bây gi cũng như sau này. b n s th y dòng như sau: Trong nh ng b n phân ph i Linux m i. Có th ch n HĐH mu n kh i đ ng b ng các phím <↑> và <↓> r i nh n phím <Enter>. Vì th thư ng ch đăng nh p dư i tên ngư i dùng này khi th c hi n các công vi c qu n tr h th ng. thì h th ng s t đ ng quay tr l i dòng h i tên ngư i dùng login:. Trong trư ng h p đó. Tuy nhiên bây gi v n còn s m đ nói v v n đ này. thì hãy nh p vào tên ngư i dùng “root” (ngư i dùng cao c p). N u kh i đ ng b ng đĩa m m thì quá trình cũng tương t nhưng ch m hơn m t chút. M t kh u này là m t kh u đã đưa ra cho ngư i dùng root trong quá trình cài đ t. N u b n đã ch n t đ ng ch y ch đ đ ho thì hãy nh n <Ctrl>+<Alt>+<F1> đ th y màn hình đăng nh p như sau: ThinhQuyen login: Màn hình đăng nh p này xu t hi n trên máy c a tác gi khi kh i đ ng Debian Linux. ví d đưa ra nh ng câu chào d ng “Xin chào! Hôm nay là 02 tháng 09 năm 2006. Do đó có th b n đ c s không th y nh ng thông báo này.44 Kh i đ ng Linux l n đ u N u không ch m vào bàn phím. N u có đ kiên nh n đ đ c h t cu n sách này. N u Linux không ph i là h đi u hành (HĐH) duy nh t trên máy tính. Sau khi nh p đúng m t kh u. Tuy nhiên chúng ta đang trong trư ng h p này. Phím này thư ng là <Esc>. d ng h th ng v. Cu i cùng xu t hi n màn hình cho phép ngư i dùng đăng nh p vào h th ng. thì b n s bi t cách thay đ i màn hình này.2 Đăng nh p vào h th ng Như b n đã bi t.

Câu l nh đ u tiên chúng ta s nh p vào là useradd. Trư c khi đ ngh b n đ c nh p vào câu l nh đ u tiên. và s l i xu t hi n d u nh c c a h th ng. b n s không nhìn th y m t kh u vào vì h th ng s không hi n th gì ra. cũng nh n phím <Enter>. thì s xu t hi n thông báo thành công d ng: Password changed. th i đi m này nó có nghĩa là b n đã đăng nh p vào h th ng m t cách thành công. Xu t hi n d u nh c có nghĩa là h th ng đã s n sàng ti p nh n và th c hi n câu l nh c a ngư i dùng. trên h th ng s bi t r ng ngư i dùng nhimlui t n t i (chúng ta nói. Trong ví d đưa ra trên d u nh c g m tên ngư i dùng (root). h th ng s h i nh p m t kh u m t l n n a đ ki m tra. nhimlui: [root]# useradd nhimlui Ngay sau khi nh n phím <Enter> đ ch y l nh này. N u nh p vào m t kh u không t t (m t kh u quá ng n ho c quá đơn gi n). tên h th ng (ThinhQuyen) và thư m c hi n th i (/root). k c d u sao ‘*’ như thư ng th y. Trong t t c các ví d ti p theo chúng ta s s d ng d u nh c ch g m có tên ngư i dùng. Sau này b n có th thay đ i d ng c a d u nh c này. Sau khi nh p xong. Đ h th ng cho phép ngư i dùng m i nhimlui làm vi c. t c là có phân bi t ch hoa và ch thư ng. Trong MS-DOS và Windows(TM) màn hình đen và d u nh c h th ng thư ng đư c g i là ch đ dòng l nh.3. Vì th c n nh p vào t t c các câu l nh cũng như tham s c a chúng như ch ra trong ví d . “đăng nh p”) dư i tên ngư i dùng này. Reenter New Password: Đ ng ng c nhiên. c n nói r ng trên b t kỳ h th ng UNIX nào ki u ch cũng đ u đóng vai trò quan tr ng. . k c ki u ch . thì s xu t hi n dòng c nh báo (d ng Bad password: too short).2 Đăng nh p vào h th ng [root@ThinhQuyen /root]# 45 Dòng này đư c g i là d u nh c. Sau tên c a câu l nh c n kho ng tr ng và sau đó là tên ngư i dùng. c n ph i “t o” thêm cho ngư i dùng này m t kh u b ng câu l nh: [root]# passwd nhimlui S xu t hi n dòng: Changing password for nhimlui. New Password: Hãy nh p vào m t kh u. N u b n đã nh p đúng t t c . “m tài kho n cho ngư i dùng nhimlui”). ví d . Chúng ta s g i ch đ này là văn b n đ phân bi t v i ch đ đ ho c a h th ng X Window. nhưng h th ng v n ti p nh n m t kh u và cho phép ngư i dùng m i đăng nh p vào h th ng. Tuy nhiên v n chưa th vào h th ng (thư ng nói.

C n ph i nh p vào câu l nh này v i m t tham s – tên c a câu l nh khác ho c t khóa. và phím tr ng. thì hay kiên nh n đ c cu n sách này ho c m t cu n sách khác cùng đ tài.46 Kh i đ ng Linux l n đ u Như v y là b n đ c đã làm quen v i hai câu l nh đ u tiên c a h th ng Linux: useradd và passwd. hãy th nh ng câu l nh li t kê trong b ng 3. Hãy ch y l nh: [root]# man man R t ti c theo như tác gi bi t thì hi n th i các trang thông tin man còn chưa đư c d ch sang ti ng Vi t. Ví d . Chú ý là có th xem thông tin v chính b n thân câu l nh man. B n đ c còn có th th ch y thêm m t vài câu l nh n a và theo dõi xem h th ng làm gì. Bây gi xin b n đ c hãy th xem thông tin v hai câu l nh đã đ c p đ n trên – login và passwd. 3. terminal o và shell Như v y là b n đ c đã có kinh nghi m làm vi c đ u tiên ch đ văn b n (hay còn g i là kênh giao tác “console”) c a h th ng Linux. Vì thông tin thư ng không th n m g n trên m t màn hình nên khi xem c n s d ng các phím <PageUp>. Ví d : [root]# man passwd K t qu là b n s nh n đư c m t văn b n mô t câu l nh tương ng ho c thông tin v đ tài mà t khoá đưa ra. có th đ c v nh ng câu l nh chính trong b t kỳ cu n sách nào nói v UNIX.3 Console. Chúng ta s không xem xét chi ti t danh sách t t c nh ng câu l nh có th g p. N u như b n không có kh năng đ c ti ng Anh. B ng 3.1: Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux Câu l nh Mô t ng n g n whoami Thông báo tên đăng nh p c a b n w ho c who Cho bi t nh ng ngư i dùng nào hi n đang làm vi c trên h th ng pwd Cho bi t tên c a thư m c hi n th i ls -l Hi n th danh sách t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i cd tên_thư_m c Chuy n thư m c hi n th i đ n tên_thư_m c ps ax Hi n th danh sách các ti n trình đang ch y Hãy xem mô t v nh ng câu l nh này b ng man. man là h th ng tr giúp luôn luôn đi kèm v i h th ng Linux. Chúng ta s còn g p .1 (hãy nh p chúng cùng v i nh ng tham s có trong b ng). <PageDown>. Do đó b n s nh n đư c nh ng trang này b ng ti ng Anh. Th hai. Vì th nh t. ngư i dùng s d n d n làm quen v i chúng trong quá trình đ c cu n sách này và th c hành trên HĐH Linux c a mình. Câu l nh ti p theo mà b t kỳ ngư i dùng Linux nào cũng c n ph i bi t đó là câu l nh man. Hãy nh n phím <Q> b t kỳ th i đi m nào đ thoát ra kh i màn hình xem man và quay l i dòng nh p l nh.

Tuy nhiên n u làm vi c ch đ đ ho thì không th không dùng phím <Ctrl>. Nhưng đây không ph i là làm vi c l i t đ u v i h th ng mà b n đ c ch chuy n sang m t terminal o khác. và h th ng s hi n th l i trên terminal này d u m i đăng nh p (login:) mà b n đ c đã th y. . Cũng có th d ng phiên làm vi c b ng m t trong hai câu l nh logout ho c exit. Ngoài ra thêm vào thành ph n c a terminal bây gi còn có chu t. máy tính còn r t to (mainframe) và ngư i dùng làm vi c trên nh ng máy tính này qua m t h th ng nh ng giao di n k ti p nhau dùng đ k t n i các terminal xa. Đi m m nh c a gi i pháp này ch t t c nh ng chương trình cũ đã dùng đ qu n tr h th ng UNIX có th làm vi c không có v n đ gì trên d ng console m i này. B n đ c s l i th y dòng m i đăng nh p login:.. Vì trên các h th ng UNIX ngư i ta thư ng tuân theo các truy n th ng. terminal o và shell 47 thư ng xuyên nh ng khái ni m trình l nh “terminal” và “console”. Hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>. t c là vào h th ng dư i tên ngư i . Console thư ng k t n i t i máy tính không qua giao di n k ti p nhau mà qua m t c m riêng (đôi khi thi t b đưa ra không ph i là màn hình mà là m t thi t b in). Sau đó hãy nh n t h p phím <Ctrl >+< Alt>+<F1>. Xin nói ngay l p t c n u b n mu n thoát kh i m t trong các terminal thì có th th c hi n b ng t h p phím <Ctrl>+<D>. Và hơn th n a còn cung c p kh năng làm vi c v i m t vài terminal o t m t console duy nh t. Đ ng quên r ng Linux là HĐH nhi u ti n trình (multiproccess) và nhi u ngư i dùng (multiuser). Terminal – thi t b dùng đ giao ti p gi a ngư i dùng và máy tính. Đ chuy n gi a các terminal o chúng ta s d ng các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F1> — <Ctrl>+<Alt>+<F6>. B n s quay l i màn hình ban đ u. thư ng g m màn hình và bàn phím. Debian. SuSE. Nhân ti n cũng c n nói luôn. do đó bàn phím và màn hình máy tính cá nhân ngày nay làm vi c gi ng như console ngày xưa. h u h t các b n phân ph i Linux l n (Red Hat. Như v y r t thu n ti n cho s d ng. Hãy th vào h th ng b ng tên ngư i dùng v a m i t o ra (nhimlui). Do đó. t t hơn h t là làm quen ngay t đ u v i t h p 3 phím. còn có nh ng ngư i dùng khác v n ti p t c làm vi c. đây b n đ c có th đăng nh p dư i tên ngư i dùng khác. Thao tác này không t t máy và cũng không kh i đ ng l i h th ng. Tuy nhiên. M t ngư i dùng nào đó d ng công vi c không có nghĩa là c n ph i t t máy. nhưng v n có bàn phím và màn hình th c hi n vai trò terminal đ i v i ngư i dùng. . T h p phím nói trên ch đơn gi n là d ng phiên làm vi c hi n th i c a m t ngư i dùng. n u trong quá trình làm vi c b n đ c không nh đang n m trong terminal o nào thì hãy s d ng câu l nh tty. Theo m c đ nh. Bây gi khi đã bi t cách b ng đ u và k t thúc phiên làm vi c trên h th ng. đư c g i là console. ) m ra 6 phiên làm vi c song song (terminal o) như v y khi kh i đ ng.3 Console. Máy tính cá nhân c a b n đ c là máy tính th h m i.3. do đó ch c s không có terminal xa nào k t n i t i. xin b n hãy th c hi n nh ng l i khuyên trên. L nh này s đưa ra tên c a terminal d ng: /dev/tty2. do đó tác gi gi i thích k hơn nh ng khái ni m này. Mainframe có m t terminal đ c bi t dành cho nhà qu n tr (system administrator) h th ng. C n nói thêm là khi làm vi c ch đ văn b n (không ph i đ ho ) thì cũng có th s d ng các t h p phím <Alt>+<F1> — <Alt>+<F6> và thu đư c k t qu tương t . Khi h th ng UNIX đ u tiên m i đư c t o ra. ngoài console Linux còn cho phép k t n i các terminal xa t i máy tính.

Bây gi chúng ta s xem xét thêm m t câu l nh n a mà b n đ c c n bi t. Trong khi đó. Còn bây gi c n nói vài dòng v h v . Sau khi th c hi n xong các công vi c qu n tr h th ng. D u nh c c a ngư i dùng root có ký t # cu i. Đ ng kh i đ ng l i máy tính m i l n như v y! Câu l nh su giúp đ gi i quy t nh ng trư ng h p như v y. H v hay shell (t này thư ng không d ch mà đ nguyên ti ng Anh) là chương trình th c hi n vi c giao ti p c a h th ng v i ngư i dùng. r i vào h th ng dư i tên ngư i dùng m i t o ra. H v bash không ch là b x lý l nh mà còn là m t ngôn ng l p trình m nh. Có nghĩa b n đ c cũng là ngư i dùng root c a h th ng. Hãy th l nh này! Xem thông tin chi ti t v m t l nh nào đó cũng b ng l nh help này v i tham s là tên c a l nh. Không ch duy nh t l nh login có kh năng ch y shell. thì hãy chú ý đ n s khác nhau trong d u nh c c a hai ngư i dùng root và nhimlui. ít nh t b n đ c cũng không th xóa ho c làm h ng các t p tin h th ng (system files) do s không c n th n c a mình.48 Kh i đ ng Linux l n đ u dùng bình thư ng (không có quy n cao “c p” c a ngư i dùng root). Khi thoát kh i h v m i này (b ng câu l nh exit ho c t h p phím <Ctrl>+<D>). ví d g n h th ng t p tin. có m t lo t các thao tác. vì th shell còn có th g i là b x lý l nh (thu t ng quen thu c đ i v i ngư i dùng DOS). Trong bash có đ y đ các câu l nh tích h p (n i b ) và các toán t . hãy thoát kh i h v và b n . vì m i thao tác không c n th n c a ngư i dùng này có th d n đ n nh ng h u qu không mong mu n. Khi đăng nh p dư i tên ngư i dùng thông thư ng. Chính shell nh n t t c nh ng câu l nh mà ngư i dùng nh p vào t bàn phím và t ch c vi c th c hi n nh ng câu l nh này. câu l nh login s ch y cho ngư i dùng này m t b x lý l nh – shell. T t nhiên là đ có quy n này b n c n nh p m t kh u c a root vào dòng yêu c u hi n ra (Password:). Có th xem danh sách các câu l nh tích h p trong bash b ng l nh help. Nói m t cách ch t ch thì câu “h th ng hi n th d u nh c” là không đúng. Cũng c n lưu ý là đ i v i các h th ng UNIX các nhà phát tri n đã vi t ra nhi u h v khác thay th cho bash. Ch c n nh p câu l nh su và shell hi n th i (hay nói không đúng là “h th ng”) s ch y m t shell m i mà khi vào trong đó b n s ch y t t c các l nh v i quy n c a root. nên tác gi s dành riêng m t chương c a cu n sách này đ nói v nó. vì d u nh c này là do shell đưa ra đ đ i ngư i dùng nh p vào câu l nh ti p theo. M i l n ngư i dùng nào đó vào h th ng. ví d : help cd. N u b n đ c đăng nh p vào h th ng t terminal th hai dư i tên ngư i dùng nhimlui (ho c dư i tên ngư i dùng b n đã ch n). b n s quay l i h v ban đ u (h v mà t đó b n đã ch y l nh bash). đăng nh p dư i tên ngư i dùng cao c p này là không nên. T t nhiên là b n có th tìm th y nh ng thông tin tương t trong b t kỳ cu n sách nào v UNIX. Máy tính c a ngư i dùng thông thư ng là máy cá nhân (personal computer hay nói g n là PC) dù nhà hay cơ quan. Cũng có th s d ng nh ng h v này trên Linux. Hãy đóng t t c nh ng phiên làm vi c mà root m ra. Nhưng như đã nói trên. ch có ngư i dùng cao c p m i có th th c hi n. và ngoài ra còn có th s d ng các chương trình khác n m trên đĩa làm câu l nh. Vì h v bash đóng m t vai trò h t s c quan tr ng trong Linux. d u nh c c a t t c nh ng ngư i dùng còn l i – ký t $. nhưng theo m c đ nh s ch y bash. B n ch c n nh p vào l nh bash (đây cũng là tên c a chương trình h v trên ph n l n các h th ng Linux) và như v y là đã ch y m t shell m i.

<Del> đ làm các công vi c như b ng trên. B ng cách tương t như vào h th ng dư i tên root trên. Hãy nh r ng Linux là h th ng nhi u ngư i dùng.3. thì có th s không th s d ng nh ng phím như <→>. panel ..4 So n th o dòng l nh. L ch s l nh Trong nh ng ph n trư c tác gi đã đ ngh b n đ c th c hi n m t vài l nh c a HĐH Linux. Đ có thêm thông tin hãy s d ng câu l nh man bash ho c info bash. vì chúng đư c Midnight Commander dùng đ di chuy n dòng chi u sáng trong b ng3 hi n th i. Như v y b n đ c s không có nguy cơ làm h ng h th ng khi còn chưa có nhi u kinh nghi m s d ng Linux. cũng như gây nh hư ng đ n cách làm vi c c a shell b ng bàn phím (b ng 3.2. Tác gi cho r ng n u trong quá trình nh p l nh có x y ra l i thì b n có th đoán đư c cách s a chúng. còn khi c n th c hi n các công vi c qu n tr .2. Danh sách nh ng câu l nh (t h p phím) có th dùng không ch gi i h n trong ph m vi b ng 3. . Nhưng m t s t h p phím dùng v i <Ctrl> và <Esc> thì v n dùng đư c bình thư ng. Sau khi làm xong nh ng thao tác mà ch có ngư i dùng cao c p m i có th làm. Nh ng công vi c thư ng ngày (so n th o văn b n. chúng ta s nói v chu t m t ph n riêng). Vì th có th làm vi c dư i tên ngư i dùng root trên terminal o th nh t. đ c thư. nhưng chúng ta ch xem xét nh ng câu l nh đơn gi n và c n thi t trong l n làm quen đ u tiên v i Linux này. Nhưng trong HĐH Linux còn có thêm m t kh năng chuy n t m th i vào tài kho n c a ngư i dùng root đ th c hi n các ch c năng qu n tr . hãy quay l i tài kho n c a ngư i dùng bình thư ng ngay l p t c b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>. ) b n có th th c hi n b ng tài kho n bình thư ng. Nhưng c n ch ra tên c a ngư i dùng này trên dòng l nh. còn có th vào h th ng dư i tên m t ngư i dùng b t kỳ mà b n bi t m t kh u2 (nói cách khác là “ch y m t h v shell m i dư i tên ngư i dùng khác”).4 So n th o dòng l nh. ví d : [user]$ su nhimlui Câu l nh su trư c không kèm theo tên nào. <←>. trên h th ng có th làm vi c cùng lúc nhi u ngư i dùng. <Home>. <End>. Đ th c hi n l a ch n này b n ch c n nh n <Ctrl>+<Alt>+<F1> và s có ngay quy n c a nhà qu n tr . 3. còn trên terminal o th hai – dư i tên ngư i dùng bình thư ng. L ch s l nh 49 s tr thành ngư i dùng bình thư ng v i nh ng quy n c a mình. N u nh ng ký t này là ph n 2 3 Ngư i dùng root không c n ph i bi t m t kh u đ làm vi c này. b n s dùng tài kho n ngư i dùng cao c p (root). Nhưng dù sao cũng có ích n u đưa ra danh sách ng n g n nh ng câu l nh (hay nói đúng hơn là phím và t h p phím) dùng đ so n th o dòng l nh. Xin lưu ý b n đ c trong h v bash có chương trình tích h p giúp d dành nh p câu l nh trên dòng l nh. Ghi chú: N u b n làm vi c trong chương trình Midnight Commander. G i chương trình con này b ng m t ho c hai l n nh n phím <Tab> sau khi nh p m t vài ký t . . theo m c đ nh s đ t tên ngư i dùng cao c p root vào.

C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n cu i t (n u t i v trí con tr là d u cách thì c t toàn b t n m bên ph i nó). D ng th c hi n câu l nh v a ch y (mà v n đang ch y). Chuy n t t c các ký t b t đ u t v trí con tr t i cu i t thành vi t thư ng r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i. Nh ng t h p phím này cho phép xem các trang màn hình đã hi n th . Di chuy n sang trái m t t . S lư ng nh ng trang này ph thu c vào b nh c a c c màn hình. Di chuy n sang trái m t ký t . <Ctrl>+<M> <Ctrl>+<L> <Ctrl>+<T> Ph n ng c a h th ng Di chuy n sang ph i m t ký t (trong khuôn kh nh ng ký t đã nh p c ng thêm m t ký t s nh p). <Shift>+<PgDown> <Ctrl>+<C> <Ctrl>+<D> . D n màn hình và đưa dòng l nh hi n th i lên dòng đ u tiên. <Ctrl>+<B> <Esc>+<F> <Esc>+<B> <Home>. <Esc>+<T> <Ctrl>+<K> <Ctrl>+<U> <Esc>+<D> <Esc>+<Del> <Ctrl>+<W> <Ctrl>+<Y> <Esc>+<C> <Esc>+<U> <Esc>+<L> <Shift>+<PgUp>. Chuy n ký t t i v trí con tr thành vi t hoa r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i so v i t hi n th i. <Ctrl>+<F> <←>. Đ t (dán) đo n dòng l nh đã c t cu i cùng vào v trí con tr . Di chuy n v cu i dòng l nh. Xóa ký t n m t i v trí con tr . C t ph n dòng l nh b t đ u t ký t n m bên trái con tr đ n đ u dòng (ph n dòng l nh c t ra đư c lưu tron b đ m và có th đ t vào v trí khác). C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n đ u t (n u t i v trí con tr là d u cách thì c t toàn b t n m bên trái nó). Thoát ra kh i h v bash. Đ i ch hai t : t n m t i v trí con tr và t n m bên trái con tr .2: Nh ng phím so n th o dòng l nh Phím <→>. Xóa ký t n m bên trái con tr . C t ph n dòng l nh b t đ u t ký t n m t i v trí con tr đ n cu i dòng (ph n dòng l nh c t ra đư c lưu trong b đ m và có th đ t vào v trí khác). Đ i ch hai ký t : ký t n m t i v trí con tr và ký t n m bên trái con tr . <Ctrl>+<A> <End>. C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n d u cách bên trái. Chuy n t t c các ký t b t đ u t v trí con tr thành vi t HOA r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i. Di chuy n sang ph i m t t . Di chuy n v đ u dòng l nh. ngư i dùng không k p th y chúng. B t đ u th c hi n câu l nh. Có ích khi có câu l nh nào đó đưa ra màn hình r t nhi u thông tin ch y nhanh qua màn hình.50 Kh i đ ng Linux l n đ u B ng 3. sau đó di chuy n con tr sang ph i m t ký t . <Ctrl>+<E> <Del>. <Ctrl>+<D> <Backspase> <Enter>.

4 environment variable . t c là bash ch tìm th y có m t câu l nh này. giá tr này đư c đ t trong bi n HISTSIZE.3. Đ làm vi c v i l ch s câu l nh trong h v bash ngư i ta s d ng nh ng t h p phím trong b ng 3. bash ghi nh m t s câu l nh (theo m c đ nh là 1000 l nh. và h th ng còn chưa ghi nh t t c các thay đ i v i nh ng t p tin lên đĩa mà ch lưu t m chúng trong b nh (cache). nhưng ph n l n ngư i dùng máy tính cá nhân đã quen v i vi c t t máy sau khi làm vi c xong. xem chương 5) và cho phép g i l i chúng b ng cách ch n t danh sách. thì s hi n th danh sách t t c nh ng phương án có th ch n. N u bash tìm th y nhi u câu l nh có ph n đ u này. Công vi c này do câu l nh (chương trình) shutdown đ m nhi m. L ch s l nh đư c lưu trong t p tin xác đ nh b i bi n HISTFILE (thư ng là $HOME/.bash_history). đôi khi có th d n đ n không kh i đ ng đư c máy trong l n sau. N u s phương án ch n là r t nhi u (ví d nh n phím <Tab> hai l n khi dòng l nh tr ng r ng) thì b n đ c s nghe th y ti ng bíp sau l n nh n <Tab> đ u tiên. Đây đư c g i là l ch s l nh. Tương t như v y có th đoán ph n còn l i c a các bi n môi trư ng4 . Nhưng nguyên nhân quan tr ng hơn là ch m t s ti n trình này có th đang làm vi c v i các t p tin. Đây là tính năng tr giúp c a bash trong trư ng h p ngư i dùng quên tên t p tin trong khi làm vi c căng th ng. Trong khi làm vi c v i h v s có ích n u bi t r ng.5 Ng ng làm vi c v i Linux 51 đ u c a ít nh t m t trong nh ng câu l nh mà bash bi t. Vì trong b t kỳ th i đi m nào trên h th ng cũng có r t nhi u quá trình đang làm vi c. Có th xem l ch s l nh b ng câu l nh history. n u đã nh p vào m t ph n tên t p tin thì ph n còn l i s đư c t đ ng thêm vào. N u chúng là ph n đ u c a duy nh t m t câu l nh. thì h v s thêm ph n còn l i c a câu l nh này vào dòng l nh. Cũng gi ng như trư ng h p câu l nh. 3. ch c n s d ng t h p phím <Esc>+<$> thay cho <Tab>.3. Do đó c n bi t d ng h th ng m t cách đúng đ n trư c khi t t máy. N u nh n hai l n phím <Tab> sau tên c a m t câu l nh và m t kho ng tr ng. B n có th th y đi u này b ng cách th c hi n l nh: [nhimlui]$ ps ax Th c hi n l i l nh này m t l n n a đ xem l i.5 Ng ng làm vi c v i Linux M c dù máy tính làm vi c dư i s đi u khi n c a HĐH Linux có th đ ch y su t ngày đêm. và sau l n nh n <Tab> th hai s xu t hi n m t dòng d ng Display all 2627 possibilities? (y or n) (Hi n th t t c 2627 kh năng? c n ch n y – có ho c n – không). và bash s đưa ra danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. đây b n c n s d ng các t h p phím <Shift>+<PgUp> và <Shift>+<PgDown> đ xem danh sách (có th ) r t dài này. thì có hai kh năng x y ra. thì h v bash s coi như b n đang tìm tên t p tin đ dùng làm tham s cho l nh này. Nh đó ngư i dùng có kh năng nh p thêm m t vài ký t n a làm gi m s phương án ch n xu ng còn 1 r i là dùng phím <Tab> m t l n n a. Khi làm vi c v i HĐH Linux không th t t máy b ng cách ng t ngu n đi n như đ i v i MS-DOS. N u ng t ngu n đi n thì nh ng thay đ i này s không đư c lưu và s b m t.

sau đó hi n th câu l nh ti p theo trong l ch s l nh Ch có ngư i dùng root m i có th th c hi n câu l nh shutdown này5 . Câu l nh shutdown có cú pháp như sau: [root]# shutdown <tùy_ch n> <th i_gian> <dòng_thông_báo> Ghi chú: R t có th khi ch y l nh. b n s nh n đư c câu tr l i “bash: shutdown: command not found”. Thư ng s d ng hai trong s các tùy ch n c a chương trình shutdown: • -h – d ng hoàn toàn h th ng (halt. s t t máy) • -r – kh i đ ng l i h th ng (reboot). Vi c tìm dòng l nh c n thi t s đư c th c hi n t cu i t p tin l ch s và dòng l nh đ u tiên tìm th y s đư c th c hi n <Ctrl>+<O> Cũng gi ng như nh n phím <Enter>. Đi u đó có nghĩa là bash không bi t tìm chương trình đây. Ví d . Tham s th i_gian dùng đ “h n gi ” th c hi n câu l nh (không nh t thi t ph i th c hi n câu l nh ngay l p t c). vì t p tin chương trình c a shutdown n m t i /sbin. <N> Th c hi n câu l nh th n tính t cu i danh sách <!>.3: T h p phím đi u khi n l ch s l nh Phím Ph n ng c a h th ng <↑> ho c <Ctrl>+<P> Chuy n t i (g i vào dòng l nh) câu l nh trư c trong danh sách (di chuy n ngư c l i danh sách) <↓> ho c <Ctrl>+<N> Chuy n t i câu l nh ti p theo trong danh sách (di chuy n theo danh sách) <PgUp> Chuy n t i câu l nh đ u tiên trong danh sách l ch s l nh <!>. dòng_ký_t Th c hi n dòng l nh. . <N> Th c hi n (không c n nh n <Enter> câu l nh th n trong danh sách <!>. đây là /sbin/shutdown. Trong trư ng h p đó b n c n nh p vào đư ng d n đ y đ đ n chương trình. có ph n đ u trùng v i dòng_ký_t . Th i gian h n gi đư c tính t lúc nh n phím <Enter>. n u b n mu n kh i đ ng l i sau 5 phút thì hãy nh p vào câu l nh: [root]# shutdown -r +5 5 Cũng có th c u hình đ nh ng ngư i dùng khác th c hi n đư c shutdown. <->. ho c dùng câu l nh su đ có đ quy n tương ng.52 Kh i đ ng Linux l n đ u B ng 3. do đó b n c n đăng nh p vào h th ng dư i tên ngư i dùng này. ví d qua sudo.

do đó câu tr l i cho câu h i c a b n đã n m trong lòng bàn tay. Tác gi coi cách gi i quy t này là đúng vì ngư i dùng c n bi t trư c cách thoát kh i nh ng trư ng h p khó khăn.1 Các ngu n thông tin tr giúp N u rơi vào tình hu ng mà b n không bi t ph i làm gì đ có đư c k t qu mong mu n. nhưng c n ng t ngu n đi n trong khi h th ng b t đ u kh i đ ng l i. Các d án d ch chúng sang ti ng Vi t còn chưa đư c t ch c ho c còn chưa đư c hoàn ch nh. Nhưng tôi s ph i “đi trư c” k v cách nh n thông tin tr giúp trong giao di n đ ho (X Window). Các phiên b n Linux có hàng nghìn trang tài li u d ng t p tin. .6 Tr giúp khi dùng Linux 53 Câu l nh này có nghĩa là “d ng h th ng sau 5 phút và kh i đ ng l i sau khi hoàn thành công vi c”. Sau khi nh n t h p phím “n i ti ng” <Ctrl>+<Alt>+<Del> trên Linux s th c hi n các hành đ ng tương t v i l nh [root]# shutdown -r now B ng cách này cũng có th t t máy. Tương đương v i câu l nh này là l nh halt. Có m t vài ngu n đ c l p ch a thông tin v h u h t các m t c a h th ng Linux: • các trang tr giúp man • tr giúp siêu văn b n info • tài li u đi kèm v i ph n m m • HOWTO và FAQ c a d án The Linux Document Project (http://www. tldp. 3. Đ i v i chúng ta thì t m th i câu l nh sau s thích h p hơn: [root]# shutdown -h now Câu l nh này s t t máy ngay l p t c.org) • câu l nh locate C n nói ngay l p t c là ph n l n thông tin t nh ng ngu n này b ng ti ng Anh. Tác gi cũng mong cu n sách này s th c hi n vai trò tr giúp trong th i gian đ u tiên này.3.6 Tr giúp khi dùng Linux Như v y là b n đ c đã k t thúc phiên làm vi c đ u tiên v i HĐH Linux và tôi mong r ng b n chưa c n tr giúp trong m t tình hu ng nào đó. nhưng có th nó không gi i quy t đư c t t c nh ng v n đ c a b n. Do đó chúng ta s xem xét t ng ngu n thông tin này m t cách c th hơn. 3. thì t t nh t hãy tìm tr giúp ngay trong h th ng.6. Vì th tác gi s đưa ra ngay l p t c nh ng ngu n thông tin khác.

Nh ng phím thư ng dùng nh t là: N u b n không thích đ c t màn hình mà c m tay đ c. b ng câu l nh này ngư i dùng trong hình hu ng khó khăn luôn luôn có th tìm tr giúp v b t kỳ câu l nh nào c a h th ng. Các trang man đư c xem b ng chương trình less (ho c chương trình xác đ nh b i bi n PAGER). V n đ ch các t p tin ch a thông tin c a tr giúp man n m trong các thư m c con manx (x là tên c a ph n) c a thư m c /usr/share/man và khi câu l nh man tìm ki m thông tin c n thi t.4. ví d /etc/passwd Trò chơi Khác (bao g m các gói macro và quy ư c. và v các g i h th ng (system call). ví d man(7). thì có th in ra trang man tương ng b ng l nh [user]$ man tên_câu_l nh | lpr ho c n u máy in là postscript thì dùng: [user]$ man -t tên_câu_l nh | lpr . Đây là cách nh n tr giúp chính trong t t c các h th ng UNIX. v đ nh d ng t p tin. thì nó s xem các thư m c con này theo th t đã ch ra trong b ng 3.2 Các trang tr giúp man Như đã nói ng n g n trên v câu l nh man. B ng 3. hàm trong thư vi n c a ng d ng) Thi t b (t p tin đ c bi t.4.6. Các trang tr giúp man chia thành các ph n như trong b ng 3. do đó có kh năng xem thông tin theo t ng màn hình và di chuy n màn hình này xu ng dư i và lên trên và đ di chuy n có th s d ng các phím như trong chương trình less. Vì th n u mu n xem tr giúp v g i h th ng swapon c n ch y l nh [user]$ man 2 swapon đ ch ra s th t c a ph n tr giúp c n tìm ki m thông tin. N u b n ch y l nh [user]$ man swapon thì s nh n đư c tr giúp v câu l nh swapon n m trong ph n 8. groff(7) Nhân (kernel routines) các l nh Tcl/Tk Th t li t kê đây không có s nh m l n nào.54 Kh i đ ng Linux l n đ u 3. thư ng n m trong /dev) Đ nh d ng t p tin và quy ư c.4: Các ph n chính c a tr giúp man Ph n 0 1 8 2 3 4 5 6 7 9 n N i dung Các t p tin header (thư ng n m trong /usr/include) Chương trình ho c câu l nh c a ngư i dùng Câu l nh dùng đ qu n tr h th ng G i h th ng6 (hàm do nhân cung c p) G i thư vi n7 (chương trình con.

Nh đó b n có kh năng xem các ph n khác nhau c a tr giúp mà không c n ph i thoát ra kh i chương trình xem này. Và theo ý ki n c a nhi u ngư i dùng là v chi u hư ng t t hơn. Tuy nhiên đ có th nh n đư c thông tin mong mu n thì còn c n ph i bi t ch tìm thông tin đó. Đ nh n thông tin v m t câu l nh nào đó. các trang tr giúp man không dành cho th i gian làm quen đ u tiên v i Linux. Cu i cùng tác gi mu n nói r ng.6 Tr giúp khi dùng Linux 55 B ng 3.3. Tương t như l nh apropos là câu l nh man v i tham s -k.6. Nhưng s khác nhau cơ b n nh t ch info đưa ra thông tin d ng siêu văn b n (hypertext) gi ng như các trang web. Ch có ngư i dùng root m i có quy n ch y câu l nh makewhatis. <Enter> Tìm ki m dòng ký t ch ra <N> L p l i tìm ki m v a th c hi n.3 Câu l nh info Câu l nh info là d ng tr giúp thay th và tương đương v i man. thì cũng gi ng như man. Trong khi làm vi c ch đ văn b n. whatis và apropos làm vi c. b n có th 8 cron là chương trình đ ch y t đ ng các công vi c theo th i gian đã đ nh. Hãy th ch y l nh sau: [user]$ man -k net C n ph i nói luôn là đ cho các câu l nh man -k. Trong trư ng h p ngư c l i khi tìm ki m b n s nh n đư c thông báo “nothing appropriate”. L nh này ch đưa ra nh ng trùng l p chính xác v i t khóa tìm ki m.5: Phím s d ng đ xem trang man Phím Ch c năng <Q> Thoát kh i chương trình <Enter> Xem t ng dòng <Space> Hi n th màn hình thông tin ti p theo <B> Quay l i màn hình trư c </>. Câu l nh apropos th c hi n tìm ki m theo các ph n c a t khóa. dòng ký t . thì đ u tiên c n t o ra cơ s d li u v các câu l nh có trên máy b ng cách ch y l nh makewhatis. 3. Chúng dành cho nh ng ngư i dùng có kinh nghi m c n có “s tay tra c u” v đ nh d ng. Ví d : [user]$ info man Thông tin màn b n s th y trên màn hình trong ph n l n trư ng h p s khác v i nh ng gì mà câu l nh man đưa ra. Câu l nh whatis tìm ki m t khóa đưa ra trong cơ s d li u bao g m danh sách các câu l nh và mô t ng n g n c a chúng. Trong trư ng h p này có th dùng hai câu l nh whatis và apropos. . tuỳ ch n và cú pháp c a l nh trong quá trình làm vi c đ không ph i nh m t s lư ng l n nh ng thông tin này trong đ u. c n nh p vào info cùng v i m t tham s là tên c a câu l nh quan tâm. N u b n đ c đ máy ch y c đêm thì t t nh t ch y câu l nh này d ng công vi c cho ti n trình cron8 .

56

Kh i đ ng Linux l n đ u

ch y câu l nh info trên m t trong các terminal o (hãy nh đ n các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>, <Ctrl>+<Alt>+<F3> v.v. . . ) đ có th chuy n sang terminal o đó tìm tr giúp khi c n thi t. Trong trư ng h p b n không bi t tìm thông tin c n thi t đâu thì có th chuy n sang các ph n khác nhau b ng các siêu liên k t (hyperlink) mà info t o ra. Nh ng liên k t này đư c đánh d u b ng ký t sao (*), khác v i cách đánh d u liên k t trên các trang Web nhưng v n gi nguyên đư c s thu n l i. Có th di chuy n qua các liên k t b ng phím <Tab>. Sau khi di chuy n đ n liên k t mong mu n, hãy nh n phím <Enter>. Phím <P> đưa ngư i dùng tr l i trang v a xem, phím <N> đưa đ n trang ti p theo, còn <U> chuy n lên trên m t b c trong c u trúc phân b c c a các trang tài li u này. Ngoài ra, còn có th chuy n theo liên k t b ng cách khác tương t như h th ng trình đơn. Đ u tiên c n nh n phím <M>, sau đó nh p vào dòng Menu item: cu i màn hình m t vài ký t đ u tiên c a tên c a ph n tr giúp c n thi t. Tên c a nh ng ph n tr giúp này đư c hi n th trên màn hình. S ký t ph i đ sao cho ch tương ng v i m t ph n tr giúp, n u không thì chương trình s yêu c u nh p thêm vào. Thoát ra kh i info b ng phím <Q>.

3.6.4

Câu l nh help

Như đã nh c đ n trên, h th ng tr giúp v các l nh tích h p c a h v bash là câu l nh help. N u ch y l nh help không có tham s thì s nh n đư c danh sách c a t t c các l nh tích h p c a bash. N u ch y help tên, trong đó tên là tên c a m t trong nh ng câu l nh nói trên, thì b n s nh n đư c gi i thi u ng n g n v cách s d ng câu l nh này.

3.6.5

Tài li u đi kèm v i b n phân ph i và chương trình ng d ng

N u trong quá trình cài đ t không b đi nh ng gói tài li u, thì sau khi k t thúc b n s tìm th y trong thư m c /usr/share/doc (ho c /usr/doc) các thư m c con HOWTO, FAQ,. . . Nh ng thư m c này ch a tài li u đ y đ v h th ng Linux nói chung cũng như nh ng ph n riêng r c a nó. Nh ng tài li u này có d ng văn b n ASCII và có th xem chúng b ng các câu l nh more tên ho c less tên ho c b ng chương trình xem có trong Midnight Commander. Ph n l n các chương trình ng d ng có kèm theo tài li u hư ng d n cài đ t và s d ng. N u cài đ t chương trình t gói (package) d ng rpm (Fedora Core, SuSE, Mandriva,. . . ) thì tài li u s n m trong thư m c con tương ng c a thư m c /usr/share/doc. Tên c a nh ng thư m c con này tương ng v i tên c a chương trình và phiên b n c a nó. Ví d , chương trình nh p ti ng Vi t mà tôi đang dùng đ gõ nh ng dòng này xvnkb phiên b n 0.2.9 có thư m c con tương ng xvnkb-0.2.9 n m trong /usr/share/doc sau khi cài đ t. Đôi khi đ tìm t p tin tr giúp mong mu n b n s c n đ n câu l nh locate. Câu l nh này trong m t ch ng m c nào đó tương t v i các l nh whatis và apropos. Khi ch y locate nó s tìm t t c nh ng t p tin có tên ch a t khóa đưa ra. Ví d locate net s tìm t t c nh ng tên t p tin có tên ch a “net”. Nh ng t p tin này có r t nhi u trên máy. Trong t khóa (m u) có th s d ng các ký t thay th *, ?, []. Tuy nhiên câu l nh locate không tìm ki m theo các

3.6 Tr giúp khi dùng Linux

57

thư m c c a h th ng t p tin, mà theo cơ s d li u đ c bi t ch a tên các t p tin đư c t o ra (và đôi khi c n c p nh t) b ng l nh updatedb. Trong m t s b n phân ph i locate đư c thay th b i slocate (secure locate). slocate t t o cho mình cơ s d li u nói trên sau khi ch y v i tham s tương ng.

3.6.6

Câu l nh xman

Đây là chương trình cho phép xem các trang tr giúp man khi làm vi c giao di n đ ho (GUI). Vi c tìm ki m và hi n th các trang tr giúp đư c th c hi n b ng cách nh n các nút và trình đơn. Còn l i (theo thông tin hi n th ) xman cũng gi ng như man.

3.6.7

Câu l nh helptool

Sau khi ch y l nh helptool s hi n ra m t c a s đ ho , có m t ô nh p vào đ ngư i dùng đưa ra thu t ng đang quan tâm. Chương trình s xem t t c các t p tin tài li u (b n có th c u hình đ ch n nh ng tài li u nào c n xem khi tìm ki m). Sau khi hoàn thành tìm ki m chương trình s hi n ra danh sách nh ng t p tin có ch a thu t ng này. N u nh n chu t vào m t t p tin trong danh sách thì s hi n ra m t c a s khác n i dung c a t p tin đã ch n. Khi này t p tin s đư c hi n th d ng lưu trên đĩa: trang info, trang man, v.v. . .

3.6.8

Sách và Internet

T t nhiên, h c Linux d dàng và đơn gi n nh t khi có m t cu n sách t t. Trư c tiên b n c n đ c tài li u hư ng d n đi kèm v i b n phân ph i c a mình. Các b n phân ph i l n như Debian, SuSE, Fedora,. . . đ u đã có nh ng tài li u này (r t có th đã đư c d ch sang ti ng Vi t). R t ti c ngư i d ch chưa đ c cu n sách ti ng Vi t nào v Linux do đó không th gi i thi u v i b n đ c. T t nhiên n u b n có k t n i Internet (bây gi không còn quá xa x ) và m t chút ti ng Anh thì có th tìm đư c câu tr l i cho m i câu h i c a mình. Tôi xin đưa ra m t s đ a ch sau làm bư c kh i đ u cho b n đ c trong bi n thông tin vô b b n này.

Các trang ti ng Vi t
1. http://vnoss.org – trang web dành cho ngư i dùng ng d ng mã ngu n m (MNM) Vi t Nam. Có nhi u thông tin v Linux, tài li u v Linux, di n đàn cho phép b n đ t câu h i c a mình. Trang web do bác Nguy n Đ i Quý đang s ng và làm vi c t i B qu n lý. 2. http://vnoss.net – tin t c v Linux và MNM. 3. http://vnlinux.org – đây là trang web dành cho nhóm ngư i dùng Linux Vi t Nam (vietlug). B n s tìm th y nhi u thông tin có ích đây và có th đăng ký tham gia nhóm thư vietlug đ đ t câu h i. Trang này do anh Larry Nguy n, m t Vi t Ki u M , qu n lý.

58

Kh i đ ng Linux l n đ u 4. http://vnoss.net/dokuwiki/doku.php?id=linux:tailieutiengviet – trên trang này có t ng h p t t c nh ng tài li u ti ng Vi t v Linux, r t có th b n s tìm th y tài li u v đ tài mình c n tìm hi u trên trang này. 5. http://kde-vi.org – trang web c a nhóm d ch giao di n KDE sang ti ng Vi t.

Các trang ti ng Anh
1. http://www.linux.com 2. http://www.linux.org 3. http://www.linux.org.uk – Trang web Linux c a Châu Âu. Do Allan Cox m t trong các nhà phát tri n Linux h tr . 4. http://www.tldp.org – Trang web chính ch a tài li u v Linux. R t nhi u tài li u bao g m HOWTO, FAQ, sách. . . 5. http://freshmeat.net/ – Thông báo hàng ngày v nh ng chương trình ng d ng m i ra dành cho Linux. Kho ph n m m kh ng l cho Linux. 6. http://www.li.org – T ch c Linux International. 7. http://www.linuxstart.com 8. http://oreilly.linux.co – 9. http://www.linuxplanet.com 10. http://www.kde.org – Trang ch c a môi trư ng làm vi c KDE. 11. http://www.gnu.org – Các ng d ng dành cho Linux, trong đó n i ti ng nh t là trình so n th o Emacs (GNU’s Not UNIX). 12. http://slashdot.org – Nh ng tin t c m i nh t v công ngh máy tính trong đó có Linux. Có các bài báo và l i bình c a ngư i đ c (không qua ki m duy t). 13. http://www.linuxtoday.com – Danh sách dài nh ng tin t c, thông báo qu ng cáo và các thông tin khác. Xem trang này b n s bi t ph n l n nh ng s ki n trong th gi i Linux. 14. http://www.lwn.net – Tin t c hàng tu n v Linux. Thông tin chia thành t ng h ng m c: thông tin chung, thương m i, thông tin v nhân Linux, công c phát tri n chương trình m i, chương trình cho Linux, v.v. . . N u b n mu n tin tư ng r ng Linux phát tri n r t nhanh và mu n nh n tr giúp c a các công ty thương m i l n thì nh t đ nh ph i thăm trang này. Tin t c trên tu n báo này đư c ban biên t p chú thích r t t t. 15. http://www.linuxnewbie.org – Trang web t t cho nh ng ngư i dùng m i. đây b n s tìm th y r t nhi u tài li u.

3.6 Tr giúp khi dùng Linux

59

16. http://www.linuxjournal.com – t p chí Linux. Thư ng đăng nh ng bài báo v nhi u đ tài. 17. http://www.linuxgazette.com – t báo Linux này s thú v đ i v i c ngư i dùng m i và ngư i dùng có kinh nghi m. 18. http://www.linuxfocus.org – T p chí phi thương m i toàn c u. 19. http://www.linuxworld.com – M t trang web t t có r t nhi u bài báo hay. 20. http://www.linux-mag.com – Linux Magazin, m t t t p chí r t thú v . 21. http://www.penguinmagazine.com. T t nhiên đây không ph i là danh sách đ y đ nh ng trang web nói v Linux. Nh ng trang nói trên ch là đi m kh i đ u đ t đó b n s tìm đư c nh ng trang web khác trong bi n thông tin Internet. Đi đ n đâu là ph thu c vào ý mu n c a b n. N u có v n đ trong lúc cài đ t, thì hãy h i d ch v khách hàng c a phân ph i đĩa. N u b n mua đĩa c a m t công ty chuyên môn thì s có đ a ch liên l c c a d ch v này. N u b n mua đĩa ghi l i ho c t ghi đĩa t t p tin ISO nh n đư c qua Internet thì r t có th l i cài đ t là do khi ghi đĩa gây ra. Hãy s d ng h p thư đi n t . B n nên đăng ký v i m t vài nhóm thư chung (mailing list) nào đó, ví d mailto:vietlug-users@userforge.net. Cách đăng ký còn ph thu c vào t ng nhóm thư (nói chính xác hơn là ph thu c vào máy ch đi u khi n nhóm thư này). Nhưng hi n nay thư ng có hai cách đăng ký: g i thư đ n m t đ a ch xác đ nh đ yêu c u, đăng ký qua giao di n web. Thông tin này b n có th tìm th y trên trang web gi i thi u v nhóm thư chung. Tuy nhiên b n c n bi t là đ đ c đư c t t c thư chung thì c n r t nhi u th i gian, và còn ph i đ c r t nhi u thư c a nh ng ngư i dùng m i khác (ví d “Console là gì?”), ho c th m chí có c nh ng lá thư “ng ng n” (ví d “Hôm nay dùng Debian th t vui”) và t t nhiên là ph i đ c c nh ng thư tr l i cho nh ng câu h i này c a nh ng ai bi t m t chút gì đó. Do đó n u mu n b n có th xem kho lưu tr nh ng lá thư này b ng trình duy t, r t có th đã có câu tr l i cho câu h i c a b n đó. Và như v y b n không c n ph i đăng ký cũng như vi t thư vào nhóm thư chung n a. T t nhiên n u không tìm th y thì đ ng ng i ng n đ t câu h i. Ngư i dùng Linux h t s c vui lòng tr l i thư c a b n. B o đ m là b n s nh n đư c câu tr l i, n u không hi u thì còn có th yêu c u gi i thích thêm. Khi đ t câu h i có liên quan đ n h th ng Linux c a b n, c n luôn luôn thêm vào thư c a mình càng nhi u chi ti t càng t t (nhưng đ ng thêm thông tin th a) bao g m: tên c a b n phân ph i (Debian, SuSE, Fedora, hay m t cái nào khác), phiên b n nhân, có v n đ v i ph n c ng nào (phiên b n, dòng ch ghi trên m ch đi n t ), thông báo nào hi n ra khi có v n đ . Đ ng đòi h i ngư i dùng khác g i câu tr l i th ng đ n đ a ch c a b n, “vi t thư vào nhóm thư chung là t th hi n, vi t thư đi n t cũng là s h tr k thu t. Vi t thư thì mi n phí, nhưng s h tr k thu t thì không”. Xin hãy luôn nh đi u đó!

DVD. M t còn l i.v. CD. 1 M t s tác gi thích dùng thu t ng “v t ch a” đây. Vì th . Còn có nh ng h th ng t p tin khác nhưng chúng ta s đ c p đ n chúng mu n hơn. đ i v i ngư i dùng thì h th ng t p tin là m t c u trúc lôgíc c a các thư m c và t p tin. đĩa t . Tuy nhiên còn có nhi u ký t n a có ý nghĩa đ c bi t trong h v shell và do đó không nên dùng đ đ t tên t p tin. quay v phía chính b n thân đĩa lưu t o thành m t vùng bên trong c a h th ng t p tin đ i v i ngư i dùng. gi ng như m t cái đĩa ăn. H th ng t p tin – là c u trúc nh đó nhân c a h đi u hành có th cung c p cho ngư i dùng và các ti n trình tài nguyên c a h th ng d ng b nh lâu dài trên các đĩa lưu1 thông tin: đĩa c ng. Vì đây th c hi n các cơ ch ghi t p tin lên các đĩa lưu khác nhau. chúng ta t m g i nó là m t trư c. C n nói thêm là chúng ta s xem xét m t h th ng t p tin c th ext3fs. th c hi n vi c truy c p (ch n thông tin c n thi t) và nhi u thao tác khác. Trong chương hi n t i chúng ta s xem xét m t quay v phía ngư i dùng c a h th ng t p tin. Làm sao đ ngư i dùng có th làm vi c v i t p tin đó là công vi c c a h th ng t p tin. h th ng t p tin cơ b n c a Linux đ n th i đi m hi n nay. M i h th ng t p tin. M t còn l i s dành cho m t chương sách sau. M t m t c a nó luôn quay v phía ngư i dùng (hay nói chính xác hơn là quay v phía ng d ng). 4. Mà thông tin trên m i HĐH đư c lưu d ng t p tin trên các đĩa lưu. T phía c a HĐH thì t p tin là m t chu i liên t c các byte v i chi u dài xác đ nh. đã đ n lúc làm quen v i m t trong nh ng thành ph n chính và quan tr ng c a Linux – đó là h th ng t p tin. T phía m t trư c này ngư i dùng th y h th ng t p tin là m t c u trúc lôgíc c a các thư m c và t p tin. . v.1 T p tin và tên c a chúng Máy tính ch là công c đ làm vi c v i thông tin không hơn không kém. M t này c a h th ng t p tin có c u trúc không đơn gi n chút nào. Nhưng nó c n đ t cho t p tin m t cái tên nào đó đ ngư i dùng (hay nói đúng hơn là chương trình ng d ng) có th làm vi c v i t p tin. mà ngư i dùng không th y.Chương 4 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Bây gi b n đã bi t cách kh i đ ng và d ng h th ng Linux. . có hai m t. Tên t p tin trong Linux có th dài 255 ký t bao g m b t kỳ ký t nào tr ký t có mã b ng 0 và ký t d u g ch chéo (/). chúng ta t m g i là m t sau. H đi u hành không quan tâm đ n đ nh d ng bên trong c a t p tin. ngư i dùng thư ng không c n quan tâm đ n. .

m c dù v n dùng ph n cu i cùng c a tên t p tin sau d u ch m đ làm ký hi u v các d ng t p tin đ c bi t (.2.2. Chúng ta đã quen v i vi c t p tin đư c xác đ nh hoàn toàn theo tên c a nó. Còn có th đ t tên t p tin ho c thư m c v i nh ng ký t nói trên vào d u ng c kép.tar. qu bóng tar Nhưng l nh ls -a s hi n th . l nh ls không hi n th nh ng t p tin như v y. .gz dùng đ ký hi u các t p tin nén2 ).2.gz có th n m trong cùng m t thư m c và là tên c a các t p tin khác nhau.1 T p tin và tên c a chúng Đó là nh ng ký t sau: ! @ # $ & ~ % * ( ) [ ] { } ’ " \ : . Đi u này lúc đ u có th gây khó khăn cho ngư i dùng Windows nhưng sau khi quen thì b n s th y nó th t s có ích. Đ i v i d u ch m thì không ph i như v y. ví d xvnkb-0. đ t o thư m c có tên “mot hai ba” chúng ta c n dùng câu l nh sau: [user]$ mkdir "mot hai ba" vì câu l nh [user]$ mkdir mot hai ba s t o ba thư m c: “mot”. Trên Linux các t p tin chương trình và t p tin bình thư ng không phân bi t theo ph n m r ng c a tên (trong DOS t p tin chương trình có ph n m r ng exe) mà theo các d u hi u khác. Ví d .tar. N u nó là d u ch m đ u tiên trong tên. Ví d : [user]$ mkdir \\mot\&hai s t o thư m c \mot&hai.4. chúng ta s đ c p đ n sau.gz và L4U-0. thì t p tin này s là n (thu c tính hidden) đ i v i m t s câu l nh. Đ c thêm ls(1) đ bi t chi ti t. Tuy nhiên t t nh t là không s d ng nh ng ký t này k c d u cách trong tên t p tin và thư m c. Đi u này cũng đúng đ i v i tên t p tin.9. D u ch m có ý nghĩa đ c bi t trong tên t p tin. b i vì có th gây ra v n đ cho m t s ng d ng khi c n s d ng nh ng t p tin như v y và c khi di chuy n nh ng t p tin đó lên h th ng t p tin khác.3 Như đã nói chương trư c trong Linux có phân bi t các ký t vi t hoa và vi t thư ng. Trong Linux ngư i dùng thư ng đ t nhi u d u ch m trong tên c a t p tin.tar. t c là ph i l p l i d u này hai l n). t c là có th thêm chúng vào tên t p tin (thư m c) n u đưa tên vào trong d u ngo c kép ho c dùng d u g ch chéo ngư c đ b đi ý nghĩa đ c bi t c a chúng.gz.tar. Tuy nhiên n u nhìn t phía h đi u hành và h th ng t p tin thì không ph i 2 3 thư ng g i theo ti ng lóng là tarball.9. ví d . Vì th l4u-0. Khi này khái ni m ph n m r ng t p tin (thư ng dùng trong DOS) không còn có ý nghĩa gì. > < ‘ d u cách 61 N u tên t p tin ch a m t trong nh ng ký t này (không khuyên dùng nhưng v n có th ) thì trư c nó ph i đ t m t d u g ch chéo ngư c (\) (đi u này v n đúng trong trư ng h p có chính b n thân d u g ch chéo ngư c. “hai” và “ba”. Làm tương t như v y đ i v i nh ng ký t khác.9.

tex N u b n dùng SuSE Linux thì có th nh p vào l nh ll. Các inode trong b ng đư c đánh s theo th t .2. Chúng ta s nói k v m t sau c a h th ng t p tin trong m t s chương sách s p t i.pdf Ký t ∼ có ý nghĩa đ c bi t. Vì th các t p tin còn đư c đ t thêm m t tên thân thi n v i ngư i dùng và hơn th n a còn đư c nhóm vào các thư m c. bao g m thông tin v v trí c a các ph n c a t p tin trên đĩa lưu.pdf ~/l4u.2. Chính inode lưu t t c nh ng thông tin c n thi t cho h th ng t p tin v t p tin.2.62 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs như v y.tex users 4096 2006-09-06 02:16 images users 82686 2006-09-06 14:32 l4u-0. Có th tìm ra s lư ng liên k t c ng đ n t p tin (t c là s lư ng tên c a t p tin) b ng l nh ls v i tham s -l4 . nó ch thư m c cá nhân (home directory) c a ngư i dùng. Bây gi có th dùng ~/l4u. Khi b n đ c xóa m t t p tin có nhi u tên (liên k t c ng) thì trên th c t ch xóa đi m t liên k t (mà b n ch ra trên dòng l nh xóa). Tuy nhiên đ i v i ngư i dùng thì nh ng tên như v y th t s không thu n ti n. nhưng bây gi cũng c n đ c p đ n m t chút v ch s “inode”. thông tin v d ng t p tin và nhi u thông tin khác.9. M i đĩa lưu dù là th t s hay lôgíc thì đ u có m t b ng các ch s inode c a riêng mình. Th m chí c khi b n đ c đã xóa đi liên k t cu i cùng thì cũng không có nghĩa là đã xóa n i dung c a t p tin: n u t p tin đang đư c h th ng hay m t ng d ng nào đó s d ng. hay còn g i là “inode” (t m th i chưa có thu t ng ti ng Vi t chính xác nên xin đ nguyên t ti ng Anh).pdf đ thay cho đư ng d n dài hơn projects/l4u/l4u-0.9. Đ có th thêm tên khác cho t p tin ho c thư m c (t o liên k t c ng). Nh ng tên này còn đư c g i là liên k t “c ng” (hard link) (chúng ta s làm quen k hơn v i khái ni m liên k t và cách t o nh ng liên k t này trong chương sau). chúng ta s d ng câu l nh ln d ng sau: ln tên_đã_có tên_m i Ví d : [user]$ ln projects/l4u/l4u-0. Không ph i ai cũng có kh năng nh đã ghi gì trong t p tin v i s 12081982 (nói chính xác hơn là ch có m t s r t ít ngư i có kh năng này). Tác gi đưa ra nh ng thông tin trên ch đ nói r ng tên c a b t kỳ t p tin nào trong Linux không ph i gì khác mà chính là liên k t đ n ch s inode c a t p tin. B ng này đư c t o ra trên đĩa lưu cùng lúc v i h th ng t p tin. Các ch s inode n m trong m t b ng đ c bi t g i là inode table. Chúng ta s g i ch s này là ch s c a t p tin. chúng ta s nói k hơn v ký t này ngay sau đây. thì nó đư c lưu đ n lúc h th ng ( ng d ng) gi i phóng nó. .pdf. và chính ch s này m i là tên th c s c a t p tin trên h th ng. V n đ ch m i t p tin trong Linux có m t “ch s ký hi u” (index descriptor) tương ng.9. Ngay phía sau quy n truy c p đ n t p tin là m t s cho bi t s lư ng nh ng liên k t c ng này: [user]$ ls t ng 1280 -rw-r--r-drwxr-xr-x -rw-r--r--rw-r--r-4 -l 1 2 2 1 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 users 81409 2006-09-06 03:43 bash. Vì th m i t p tin có th có bao nhiêu tên tùy thích. Chi ti t v câu l nh ln b n có th đ c trong trang man c a nó.pdf users 3069 2006-09-06 13:52 l4u.

thay đ i quy n truy c p đ n chúng. K t qu là chúng ta thu đư c m t c u trúc thư m c có phân b c b t đ u t m t thư m c g c. ví d t p tin văn b n (text file). Trên MS Windows ho c DOS c u trúc thư m c như v y có trên m i đĩa (t c là chúng ta có không ph i m t “cây” mà m t “r ng” thư m c) và thư m c g c c a m i c u trúc t p tin đư c đánh d u b ng m t ch cái Latinh (và do đó đã có m t s h n ch ). các thư m c có th n m trong các thư m c khác. Trong đư ng d n này tên c a các thư m c con cách nhau b i d u g ch chéo “/” dùng đ ký hi u thư m c g c như đã nói trên. H v shell lưu giá tr c a “thư m c hi n th i”. r t khó có th tìm đ n t p tin c n thi t. . C u trúc phân b c c a thư m c thư ng đư c minh ho b ng “cây thư m c”. Tên đ y đ c a t p tin (ho c còn g i là “đư ng d n”5 đ n t p tin) là danh sách tên c a các thư m c bao g m thư m c ch a t p tin đó và các thư m c m . M i thư m c (con) có th ch a các t p tin riêng l và các thư m c con c a nó. b t đ u t thư m c g c “/” và k t thúc là b n thân tên c a t p tin. . vì th đôi khi ch y m t chương trình nào đó trong shell có th d n đ n vi c thay đ i thư m c hi n th i sau khi chương trình đó hoàn thành công vi c. t c là thư m c mà ngư i dùng đang làm vi c trong đó. Vì th mà các t p tin đư c t ch c vào các thư m c. phương án d ch “thư m c cá nhân” đư c ưu tiên hơn. Có m t câu l nh cho bi t tên c a thư m c hi n th i. . Và nói chung ngoài c u trúc bên trong c a mình thì thư m c không khác gì so v i nh ng t p tin thông thư ng. Đó là thư m c trong đó ngư i dùng có toàn quy n6 : có th t o và xóa các t p tin. và chúng ta s dùng thu t ng này trong cu n sách l4u). . 63 4. thì thư m c hi n th i luôn đi li n v i m i ti n trình đã ch y (trong đó có h v shell).2 Thư m c (Danh sách b c t b t vì không c n thi t). đó là l nh pwd.tex là tên đ y đ c a t p tin tôi đang nh p vào trên máy c a mình. m t h th ng Linux hoàn ch nh s có s lư ng t p tin còn l n hơn th . Có th đưa vào thư m c g c này m t s lư ng không h n ch các thư m c n m trên các đĩa lưu khác nhau (thư ng nói là “g n h th ng t p tin” ho c “g n đĩa lưu”). và thư m c g c duy nh t c a c u trúc này đư c ký hi u b ng d u g ch chéo “/”. còn t p tin – là các “lá”. Ví d /home/teppi82/projects/l4u/ext3fs. Trên Linux và UNIX nói chung ch có m t c u trúc thư m c duy nh t cho t t c các đĩa lưu. Tên c a thư m c cũng đư c đ t theo nh ng quy đ nh như đ i v i tên t p tin. Ngoài thư m c hi n th i m i ngư i dùng còn có m t “thư m c nhà” (home directory. trên đó m i thư m c đó là m t nút c a “cây”.2 Thư m c N u như c u trúc t p tin không cho phép s d ng gì khác ngoài tên t p tin (t c là t t c các t p tin n m trên m t danh sách chung gi ng như các h t cát trên bãi bi n) thì th m chí c khi không có gi i h n v đ dài c a tên. Ghi chú: n u nói m t cách chính xác.v. Trong c u trúc thư m c c a Linux nh ng thư m c cá nhân c a ngư i dùng thư ng n m trong thư m c /home và thư ng có tên trùng v i tên đăng nh p c a 5 6 đây là đư ng d n tuy t đ i Nói chính xác hơn là: có toàn quy n đ n khi nào root chưa thay đ i chúng :). Hãy tư ng tư ng b n có m t danh sách kho ng vài nghìn t p tin! Xin đ ng nghi ng .4. v. . v.v.

thì ch c n ch y l nh: [user]$ cd . nó ch đ n thư m c m ./vnoss/doc Câu l nh ls dùng đ đưa ra màn hình danh sách các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. Ví d : /home/nhimlui. N u mu n xem n i dung c a m t thư m c khác. thì đơn gi n: ch c n ch ra thư m c con c a thư m c hi n th i. và không x y ra b t kỳ nào thao tác làm vi c v i t p tin c a thư m c. thì c n ph i đưa cho câu l nh ls đư ng d n tuy t đ i ho c tương đ i đ n thư m c đó. Khi ngư i dùng vào h th ng..’). m i thư m c ch là m t t p tin bình thư ng. Ví d . thì ph c t p hơn m t chút. Câu l nh cd dùng đ thay đ i thư m c hi n th i../. “ch t” nào đó c a thư m c hi n th i.. ho c “cháu”. cho đ n khi nào t i đư c thư m c đích. V n đ này đư c gi i quy t như sau: m i thư m c (tr thư m c g c) có duy nh t m t thư m c m trong cây thư m c. Tham s c a l nh này là đư ng d n đ y đ ho c đư ng d n tương đ i đ n thư m c mà b n mu n dùng làm hi n th i.. M t trong s chúng có ký hi u là d u ch m (‘. ch có các danh sách t p tin thông thư ng xác đ nh t p tin hi n th i thu c v m t thư m c nào đó.64 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs ngư i dùng đó. . ho c n m hoàn toàn trên m t “cành” khác c a cây thư m c.’) và ch đ n chính b n thân thư m c này. N u như thư m c đích n m cao hơn trong c u trúc thư m c. Ví d : [user]$ ls projects BanTin drupal-vn bashscripts fluxbox chem-tex gnomevi debian HocTap KDE-vi l4u manvi mc mrtg others SuSE syslinux Xfce vim vnlinux vnoss . sau đó thư m c con c a thư m c con (thư m c “cháu”). bây gi chúng ta s nói rõ hơn v khái ni m đư ng d n tương đ i. còn b n ghi th hai có ký hi u là hai d u ch m đơn (‘. Đư ng d n tương đ i đó là danh sách các thư m c c n ph i đi qua trong cây thư m c đ có th chuy n t thư m c hi n th i đ n thư m c khác (chúng ta g i nó là thư m c đích). Khái ni m đư ng d n đ y đ (tuy t đ i) đã gi i thích trên. N u thư m c đích n m phía dư i trong c u trúc thư m c. t c là ngư i dùng nhimlui có th làm vi c v i thư m c /home/nhimlui/hinhanh b ng ~/hinhanh. t c là n m trong m t thư m c con.. . N u ch y câu l nh ls không có tham s thì chúng ta ch th y tên c a các t p tin c a thư m c hi n th i. T t nhiên trong b t kỳ trư ng h p nào cũng có th s d ng đư ng d n tuy t đ i. đ dùng thư m c m làm thư m c hi n th i. T c là không có các h p đ c bi t ch a các t p tin. Trong m i thư m c có hai b n ghi đ c bi t. Còn đ chuy n “leo” lên hai b c c a cây thư m c. thư m c cá nhân s tr thành thư m c hi n th i c a ngư i dùng này. C n lưu ý là trên th c t n câu l nh ls ch đưa ra n i dung c a t p tin mô t thư m c này. nhưng khi đó c n ph i nh p vào m t đư ng d n r t dài. trong đó có li t kê t t c nh ng t p tin và thư m c con c a thư m c này. M i ngư i dùng có th làm vi c v i thư m c c a mình b ng ký hi u ~. Chính nh ng d u hai ch m này đư c dùng đ ghi đư ng d n tương đ i. Như đã nói trên. r i t đó h xu ng thư m c vnoss/doc thì c n ch y l nh: [user]$ cd .

4. Khi dùng tham s -t vi c s p x p đư c th c hi n không theo tên mà theo th i gian s a đ i t p tin.tex ChangeLog ext3fs.r ho c g p l i như th này: [user]$ ls -lir Chúng ta d ng mô t ng n g n v câu l nh ls đây (chi ti t v l nh này có th xem trên các trang man ho c info tương ng) và chuy n sang xem xét các thư m c chính c a c u trúc t p tin trong Linux.3 Công d ng c a các thư m c chính 65 B n ghi v t p tin trong thư m c tương ng ngoài tên còn có r t nhi u thông tin v t p tin này. thì bi t r ng m c dù ngư i dùng có toàn quy n t ch c c u trúc thư m c. . và .v. s lư ng liên k t c ng hay s lư ng tên (n u là thư m c thì ngay t đ u đã có hai liên k t như v y là . tên nhóm s h u t p tin (xin đư c g i t t là “nhóm t p tin” m c dù t i nghĩa). thì c n dùng các tham s m r ng khác c a câu l nh ls. Ví d các t p tin h th ng thư ng n m trong thư m c C:\Windows. . C n chú ý r ng có th li t kê các tham s m t cách riêng r như th này: [user]$ ls -l -i . nhưng m t s truy n th ng v n đư c tuân theo. M t ví d minh h a khác: [user]$ ls t ng 1316 -rw-r--r--rw-rw-r--rw-r--r--rw-r--r--rw-r--r-drwxr-xr-x -rw-r--r--l 1 1 1 1 1 2 1 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 users users users users users users users 81629 98135 783 20778 2013 4096 3267 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-09 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-08 22:11 13:54 21:58 02:48 21:34 14:25 23:13 bash. Đ th y đư c nh ng thông tin chi ti t đó..3 Công d ng c a các thư m c chính N u như b n đ c đã t ng dùng Windows (ví d 2000 hay XP). N u ch y câu l nh ls v i tham s -l thì không ch có tên t p tin mà s hi n th c d li u v quy n truy c p đ n t p tin (chúng ta s nói đ n sau). Hơn n a có m t tiêu chu n xác đ nh c u trúc thư m c cho các HĐH dòng UNIX.tex N u đưa thêm tham s -i thì trong c t đ u tiên s hi n th ch s inode c a t p tin. Trong Linux cũng có m t c u trúc thư m c ki u như v y và th m chí còn nghiêm ng t hơn. các chương trình thư ng đư c cài đ t vào C:\Program Files. tên ch s h u t p tin. kích thư c t p tin và th i gian s a đ i cu i cùng. Tiêu chu n này đư c g i là Filesystem Hierarchy Standart (FHS).tex images l4u.. do đó s này b ng s thư m c con công thêm 2). Tham s -r đ o ngư c l i tr t t c a s p x p (c n ph i s d ng cùng v i các tham s -l ho c -t). 4. N u có mong mu n b n có th đ c toàn b tiêu chu n này t i đ a ch . v.tex gioithieu.tex caidat. Tham s -u dùng đ hi n th th i gian truy c p cu i cùng thay vào ch th i gian s a đ i.

đây có lưu r t nhi u nh ng câu l nh thư ng dùng c a Linux. Mô t trong b ng này là h t s c ng n g n. còn c t th hai li t kê m t vài (không ph i t t c ) thư m c con.1 dư i đây đưa ra danh sách ng n g n nh ng thư m c chính đư c t o ra trong c u trúc t p tin theo tiêu chu n nói trên. Dư i đây chúng ta s xem xét công d ng c a m t vài(!) thư m c con c a thư m c /etc.com/fhs/. /etc/X11 Thư m c dành cho các t p tin c u hình c a h th ng X11 (ví d . B ng 4. Thư m c /etc không đư c lưu các t p tin chương trình (c n đ t chúng trong /bin ho c /sbin. Chúng ta s đ c p chi ti t v nh ng t p tin này và quá trình kh i đ ng nói riêng trong m t vài chương s p t i.66 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs http://www. thì nh ng t p tin trong thư m c này s đư c sao chép vào thư m c cá nhân c a ngư i dùng đó. B ng 4. Các b n phân ph i Linux l n đ u tuân theo tiêu chu n này. B n đ c có th xem qua man mknod (mknode(1)). /dev Thư m c các t p tin đ c bi t ho c các t p tin thi t b ph n c ng.pathname. /etc Thư m c này và các thư m c con c a nó lưu ph n l n nh ng d li u c n cho quá trình kh i đ ng ban đ u c a h th ng và lưu nh ng t p tin c u hình chính. /home Thông thư ng trong thư m c này là các thư m c cá nhân c a ngư i dùng (tr root). Ví d . ph n l n trong s chúng c n cho h th ng trong th i gian kh i đ ng (ho c trong ch đ m t ngư i dùng khi b o trì h th ng). Thư m c /bin 7 do đó m t s nhà qu n tr không t đ ng g n phân vùng /boot vào trong quá trình kh i đ ng.pathname. xorg. còn c t th ba cu i cùng đưa ra mô t ng n g n v công d ng c a nh ng thư m c này.d Thư m c này lưu nh ng t p tin s d ng trong quá trình kh i đ ng h th ng. /etc/sysconfig Thư m c lưu m t vài (không ph i t t c ) t p tin c u hình h th ng. /etc/rc. Chúng ta s nói đ n nh ng t p tin này ngay sau trong m t ph n riêng.com/fhs/. /boot G m các t p tin c đ nh c n cho kh i đ ng h th ng. chi ti t hơn b n có th đ c trong tiêu chu n FHS có trên http://www. c t bên trái li t kê các thư m c con c a thư m c g c. và t p tin ngư i dùng passwd. M t ph n các t p tin c u hình có th n m trong các thư m c con c a /usr. . T p tin trong thư m c này ch c n trong th i gian kh i đ ng7 . trong đó có nhân (kernel). trong /etc có t p tin inittab xác đ nh c u hình kh i đ ng.conf). /etc/skel Khi t o ngư i dùng m i.1: C u trúc thư m c c a Linux Công d ng Thư m c này g m ch y u các chương trình.

v các thi t b tính. thì có th t o trong thư m c này các thư m c con cho t ng đĩa lưu. Đây là đi m g n h th ng t p tin proc cung c p thông tin v các ti n trình đang ch y.4. như v y cho phép gi m kích thư c mã chương trình n m trong b nh . đĩa c ng ngoài. H th ng s t đ ng d n d p thư m c này theo đ nh kỳ. Tuy nhiên không nên xóa nh ng t p tin trong thư m c này. vì th không nên lưu đây nh ng t p tin mà b n có th s c n đ n.v. Vì thư m c /bin ch y u lưu các t p tin th c thi (chương trình và ti n ích c a HĐH) s d ng trong quá trình kh i đ ng và do nhà qu n tr ch y. Ít nh t trong thư m c này ph i có init. Đây là đi m g n (mount) nh ng h th ng t p tin g n t m th i. N u b n thư ng g n m t vài đĩa lưu đ ng như đĩa m m. . reboot. N u trên máy tính có đ ng th i Linux và Windows (DOS) thì thư m c này thư ng dùng đ g n các h th ng t p tin FAT. . Trong trư ng h p ngư c l i thì cùng m t mã l p l i nhi u l n trong các chương trình khác nhau. .v. fsck. . thì các thư vi n chia s v n c n thi t. . Trong tiêu chu n FHS có nói r ng c n đ c trong thư m c này nh ng t p tin th c thi s s d ng sau khi g n thành công h th ng t p tin /usr. ifconfig. Nh ng thư vi n này ch n p vào b nh khi có nhu c u th c hi n hàm nào đó. DVD. Đây là h th ng t p tin o. Hãy chú ý là thư m c này không n m cùng ch v i thư m c cá nhân c a nh ng ngư i dùng khác (trong /home). nên t p tin s nh n đư c tên trùng v i ch s inode c a nó. Chi ti t b n có th đ c trong man 5 proc. CD. tr khi khi b n bi t r ng t p tin ho c nhóm t p tin nào đó đang gây nh hư ng đ n công vi c c a h th ng. flash.*. Th m chí n u trên h th ng không có trình biên d ch C nào. mkswap. N u fsck tìm ra t p tin mà không xác đ nh đư c thư m c m thì nó s đưa t p tin đó vào thư m c /lost+found. arp.v. b t kỳ th i đi m này ngư i dùng root cũng có th xóa t p tin kh i thư m c này mà không làm nh hư ng l n đ n ngư i dùng khác.3 Công d ng c a các thư m c chính Thư m c /lib 67 /lost+found /mnt /tmp /root /sbin /proc Công d ng Thư m c này lưu các thư vi n chia s c a các hàm mà trình biên d ch C và các môđun (các driver thi t b ) c n. v nhân. Các t p tin đ c bi t c a thư m c này s d ng đ nh n và g i d li u đ n nhân. Thư m c dành cho các t p tin t m th i. Thư m c này s d ng đ ph c h i h th ng t p tin b ng l nh fsck. route. Vì thư m c m b m t. fdisk. shutdown. v. vì chúng đư c nhi u chương trình s d ng. swapoff. mkfs. Đây là thư m c cá nhân c a ngư i dùng cao c p root.*. swapon. halt.

Các chương trình (ti n ích và ng d ng) thư ng đư c ngư i dùng bình thư ng s d ng. m t s chương trình không th g i tr c ti p. • /usr/local/lib – thư vi n và t p tin c a các chương trình và h th ng n i b . Trong thư m c này là các thư vi n object c a các chương trình con. • /usr/local/man – các trang tr giúp man. Trong các thư m c con c a /usr là t t c các ng d ng chính. Phân vùng ho c đĩa đó thư ng g n ch đ c và trên đĩa (phân vùng) là các t p tin c u hình cũng như t p tin th c thi dùng chung. • /usr/local/sbin – các chương trình dành cho nhà qu n tr . • /usr/local/src – mã ngu n c a các chương trình. . vì chúng đã đư c các nhà phát tri n h th ng ki m duy t k càng (không l b n bi t v h th ng t t hơn các nhà phát tri n).68 Thư m c /usr Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Công d ng Thư m c này r t l n và c u trúc c a nó nhìn chung l p l i c u trúc c a thư m c g c. ng d ng. các ti n ích h th ng và c các t p tin thêm vào (t p tin d ng include). Và đây cũng thư ng là liên k t đ n /usr/X11R6/bin. Dù trong trư ng h p nào cũng đ ng s a nh ng t p tin trong thư m c này. các t p tin tài li u. Trên Linux đó thư ng là liên k t m m đ n thư m c /usr/X11R6/lib/X11. Ngư i dùng c n có ít nh t là quy n đ c đ i v i thư m c này. Theo tiêu chu n FHS thì nên dành cho thư m c này m t phân vùng riêng ho c đ t hoàn toàn trên đĩa s d ng chung trong m ng. /usr/lib/X11 – nơi thư ng dùng đ đ t các t p tin có liên quan đ n X Window và các t p tin c u hình c a h th ng X Window. /usr/sbin /usr/lib Thư m c này g m các chương trình th c thi dành cho nhà qu n tr và không s d ng trong th i gian kh i đ ng. các thư vi n đ ng (dynamic library). đây thư ng lưu nh ng chương trình /usr/bin /usr/include /usr/local • /usr/local/doc – các tài li u đi kèm v i chương trình ng d ng. đây thư ng đ t các chương trình và các thư m c con (n i b ) ch dành cho máy tính này. Thư m c con này lưu mã ngu n c a các thư vi n tiêu chu n c a ngôn ng C. /usr/bin/X11 là nơi thư ng dùng đ lưu các chương trình ch y trên X Window. Các h th ng ph c t p (ví d Debian Linux) có th có các thư m c con c a mình trong thư m c này. bao g m: • /usr/local/bin.

. các t p tin t m th i. spool. Thông thư ng đây là liên k t m m đ n /var/tmp. v. ví d i386. /usr/src /usr/tmp /usr/X11R6 Mã ngu n c a các thành ph n khác nhau c a Linux: nhân. • /usr/share/misc (đã nói trên). ng d ng c a h • /usr/X11R6/lib – các t p tin và thư vi n có liên quan đ n X-Window. M t nơi n a đ lưu các t p tin t m th i. . vì thư m c gi các t p tin như b n ghi (log). M i ph n c a man n m trong m t thư m c con riêng trong thư m c này. . . C n chú ý là thư m c này không dùng đ chia s gi a các HĐH khác nhau ho c gi a các phiên b n khác nhau c a cùng m t HĐH. Tiêu chu n FHS khuyên dùng thư m c con cho m i chương trình. khóa locking. Lưu các thông tin v tài kho n và thông tin chu n đoán dành cho nhà qu n tr . Thư ng dùng đ chia s gi a các ki n trúc khác nhau c a HĐH.4.v. • /usr/share/man – các trang tr giúp man.3 Công d ng c a các thư m c chính Thư m c /usr/share 69 Công d ng Thư m c này dùng cho t t c các t p tin d li u dùng chung và có quy n truy c p là ch đ c. Các t p tin b n ghi (log). Các t p tin thu c v h th ng X Window. ng d ng. • /usr/X11R6/bin – các chương trình th ng này. Dung lư ng thông tin trong thư m c này có th thay đ i trong m t kho ng l n. và PPC có th dùng chung m t thư m c /usr/share n m trên m t phân vùng ho c đĩa chia s trên m ng. /var/adm /var/lock /var/log . misc (nh ng gi li u tùy theo ki n trúc khác nhau). Alpha. Nh ng d li u này xác đ nh c u hình c a m t s chương trình trong l n ch y sau ho c là nh ng thông tin lưu t m th i s s d ng sau. Nh ng thư m c sau ho c liên k t m m sau ph i có trong /usr/share: man (các trang tr giúp man). Các t p tin đi u khi n h th ng dùng đ d tr tài nguyên. Chúng ta xem xét m t vài thư m c con c a thư m c này: • /usr/share/dict – các danh sách t (word list) c a ti ng Anh dùng cho các chương trình ki m tra chính t như ispell. /var Trong thư m c này là các t p tin lưu các d li u bi n đ i (variable).

v. terminal. Nh v y có th dùng khái ni m t p tin cho các thi t b và các đ i tư ng khác. vì có th th c hi n ghi d li u vào t p tin. máy scan. . • /var/spool/cron – t p tin c a h th ng Verb+cron+.4. Ví d . Do đó ngoài các t p tin thông thư ng và thư m c. chuy n d li u lên các thi t b và trao đ i d li u gi a các ti n trình b ng cách tương t như nhau. T p tin trong thư m c này thư ng đư c d n s ch trong th i gian kh i đ ng Linux. Chúng ta s làm quen v i chúng trong ph n này. nh ng thành ph n sau cũng đư c Linux coi là t p tin: • các t p tin thi t b • các ng (kênh) có tên (named pipe) • các socket (t v i nghĩa như t chim) • các liên k t m m (symlinks). • /var/spool/uucp – t p tin c a h th ng uucp. Chúng lưu thông tin v s ti n trình (PID) và ghi thông tin hi n gh i (utmp). chu t. ) đ u là các t p tin. S khác nhau gi a hai d ng này n m cách đ c và ghi . đ i v i h đi u hành thì t p tin ch là m t chu i các byte liên t c. Có hai d ng thi t b : ký t (hay còn g i là các thi t b trao đ i theo byte) và kh i (trao đ i theo kh i). đ i v i Linux thì t t c các thi t b k t n i vào máy tính ( c ng. v. bàn phím. môđem. T p tin đư c đ t vào hàng đ t c a các chương trình khác nhau.70 Thư m c /var/run Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Công d ng Các t p tin bi n đ i trong th i gian th c hi n các chương trình khác nhau. Nh ng trên Linux còn có m t vài d ng t p tin n a. Như đã nói. • /var/spool/mail – t p tin thùng thư c a ngư i dùng.4 D ng t p tin Trong các ph n trư c chúng ta đã xem xét hai d ng t p tin đó là t p tin thông thư ng và các thư m c.1 Các t p tin thi t b Như đã nói. 4. máy in. ví d : • /var/spool/at – các công vi c mà at đã ch y. Trong t t c các trư ng h p này s d ng cùng m t phương pháp d a trên ý tư ng chu i các byte. thì h th ng th c hi n thao tác ghi vào t p tin /dev/tty1. /var/spool 4. • /var/spool/lpd — t p tin trong hàng đ i in. . /var/tmp Các t p tin t m th i. tháo r i. Đi u này đơn gi n hoá s t ch c và trao đ i các d li u. n u c n đưa ra màn hình terminal th nh t thông tin nào đó.

Trên Linux nh ng t p tin này h tr các terminal o (hãy nh l i chương trư c). tb t là tb ts . /dev/fd Các t p tin đĩa m m. t c là đĩa Primary Master. /dev/ttS0 tương ng v i COM1 trong DOS. /dev/ttS1 tương ng v i COM2. S l n c a thi t b cho nhân bi t p tin này thu c v driver nào. Trao đ i d li u v i các thi t b trên Linux do các driver thi t b đ m nhi m. thì s thu đư c m t chu i các s 0. đ u tiên là /dev/fd0. t c là trong trư ng h p này t p tin có c b ng 0. T t c nh ng gì ghi vào /dev/null s m t vĩnh vi n. N u nhìn vào thư m c /dev (t c là chuy n vào thư m c đó b ng l nh cd r i ch y ls). /dev/sd c ng v i giao di n SCSI. Còn thông tin đư c đ c và ghi vào các thi t b kh i theo các kh i. /dev/pty Các t p tin h tr terminal gi . th hai là /dev/fd1. Ví d thi t b d ng này là terminal.2: Nh ng t p tin thi t b chính T p tin Ý nghĩa /dev/console Console h th ng t c là màn hình và bàn phím k t n i t i máy tính. N u s d ng /dev/null làm thi t b nh p vào.4 D ng t p tin 71 thông tin vào các thi t b . /dev/ttS T p tin h tr làm vi c v i các c ng k t ti p nhau (các c ng COM). M i d ng thi t b có th có m t vài t p tin thi t b . Các thi t b ký t trao đ i thông tin theo t ng ký t (theo t ng byte) trong ch đ chu i các byte. Tên g i v n đư c lưu k t khi k t n i teletype vào các h th ng UNIX làm terminal. Nh ng ngư i vi t script thư ng chuy n nh ng thông báo không c n thi t vào thi t b này.4.2 cho bi t nh ng t p tin thư ng dùng nh t. đĩa /dev/hda. /dev/tty Các t p tin h tr terminal c a ngư i dùng. B ng 4. Nh ng driver này ho c n m trong nhân ho c n m riêng d ng môđun và có th g n vào nhân sau. còn s nh cho bi t c n ph i làm vi c v i thi c th nào c a d ng này. S d ng cho các k t n i t xa qua telnet. Ví d các c ng. /dev/null Thi t b này có th g i là “l đen”. /dev/hd Các c ng v i giao di n IDE. Không th đ c t đĩa c ng và ghi lên đó t ng byte. Thi t b /dev/hda1 tương ng v i phân vùng đ u tiên c a đĩa c ng đ u tiên. câu l nh ls -l cho bi l n và s nh đã nói thay vì kích thư c c a t p tin. Đ trao đ i v i các ph n khác c a h đi u hành m i driver t o ra m t giao di n liên l c có v ngoài gi ng như t p tin. /dev/cua Các t p tin cho môđem. Vì th các t p tin thi thư ng có hai s : l n (major) và nh (minor). Ph n l n nh ng t p tin như v y đã đư c t o s n t trư c và n m trong thư m c dev. Đ i v i các t p tin thi t b . trao đ i thông tin v i đĩa ch có th theo t ng kh i. B ng 4. thì b n s th y m t lư ng kh ng l nh ng t p tin thi t b .

4. Nói chung socket và s trao đ i qua socket đóng vai trò h t s c quan tr ng trên t t c các h th ng UNIX. hay b đ m FIFO (First In – First Out). và do đó liên k t c ng ch có th dùng cho t p tin c a cùng m t h th ng t p tin. Sau khi đã t o ra k t n i. trong đó có Linux: socket là khái ni m then ch t c a TCP/IP và như v y là d a trên socket đã xây d ng toàn b Internet.72 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. ví d b ng chương trình mkfifo. do đó đưa ra c hai trư ng h p có th g p. M t trong nh ng ng d ng c a liên k t c ng đó là ngăn ch n kh năng xóa t p tin m t cách vô tình. nhưng chúng là nh ng t p tin khác – nh ng t p tin liên k t m m. thì trao đ i đư c th c hi n mà không c n đ n socket: d li u do nhân chuy n tr c ti p t chương trình này đ n chương trình khác. N u có hai ti n trình đư c sinh ra t cùng m t ti n trình m trao đ i thông tin (thư ng x y ra). N u t p tin ban đ u b xóa. ng là phương ti n h t s c thu n ti n và s d ng r ng rãi đ trao đ i thông tin gi a các ti n trình. 4. ví d trên nh ng đĩa lưu đ ng. Nh ng liên k t này cũng có th coi là tên ph cho t p tin. ho c th m chí trên m t máy tính khác.4. 8 thu t ng này v n chưa đư c th ng nh t. Khác v i liên k t c ng. liên k t m m có th ch đ n nh ng t p tin n m trong h th ng t p tin khác. M t ti n trình có th đ c t t c nh ng gì mà m t ti n trình khác đ t vào ng. thì t p tin v n còn đư c lưu trên đĩa cho đ n khi v n còn ít nh t m t tên. đư ng ng). 4.4. Tuy nhiên t phía h th ng t p tin socket th c t không khác các ng có tên: đó ch là các đi m cho phép n i các chương trình v i nhau.3 Các socket Socket đó là k t n i gi a các ti n trình.4 Liên k t m m Trong ph n v tên t p tin chương trư c chúng ta đã nói r ng t p tin trong Linux có th có vài tên hay liên k t c ng. Vì v y ch dùng liên k t c ng nh ng nơi không c n bi t s khác nhau. Trong trư ng h p ngư c l i c n t o ra m t ng có tên. Đi m đ c bi t c a liên k t c ng là nó ch th ng đ n ch s inode. h th ng in và h th ng syslog. thì ng có th không có tên. T p tin d ng này ch y u dùng đ t ch c trao đ i d li u gi a các chương trình khác nhau (pipe d ch t ti ng Anh sang là ng. Khi này b n thân t p tin ng ch tham gia vào s kh i đ u trao đ i d li u. cho phép chúng giao ti p mà không ch u nh hư ng c a các ti n trình khác. Trong s nh ng h th ng s d ng socket c n k đ n X Window. Sau khi t o liên k t c ng không th phân bi t đâu là tên t p tin còn đâu là liên k t. t c là trên cùng m t phân vùng (đĩa lưu). N u b n đ c xóa m t trong s nh ng t p tin này (nói đúng hơn là m t trong s nh ng tên này).2 Các ng có tên (pipes) Còn có m t d ng t p tin thi t b n a đó là các ng có tên. nhưng nh ng ti n trình không tham gia vào k t n i hi n th i không th th c hi n b t kỳ thao tác đ c hay ghi nào lên t p tin socket. Nhưng trên Linux còn có m t d ng liên k t khác g i là (liên k t tư ng trưng8 ). . M c dù nh ng ti n trình khác có th th y các t p tin socket. Nó đư c ghi trong mô t inode c a t p tin đó. R t khó phân bi t tên đ u tiên c a t p tin và nh ng liên k t c ng đư c t o ra sau đó. Liên k t c ng ch là m t tên khác cho t p tin ban đ u.

đó sau tên t p tin c a liên k t là m t mũi tên → ch đ n t p tin ban đ u. hãy h n ch s d ng “. T o và xóa các nhóm là công vi c c a ngư i dùng cao c p root. nó cho chúng ta bi t t p tin là m t liên k t m m.2. Và bây gi n u xem danh sách t p tin trong thư m c b ng câu l nh ls -l. trên h th ng còn có các nhóm ngư i dùng. Ngoài ra. N u b n t o trong thư m c mot m t liên k t m m ch đ n m t thư m c khác. Cơ ch quy đ nh truy c p đư c phát tri n cho h th ng UNIX vào nh ng năm 70 c a th k trư c r t đơn gi n nhưng có hi u qu đ n n i đã đư c s d ng hơn 30 năm.2. Vì th n u b n đ c thay đ i t p tin qua m t tên nào đó c a nó.. ho c khi t p tin n m trên m t h th ng t p tin khác. nên yêu c u quy đ nh truy c p đ n các t p tin và thư m c là m t trong nh ng yêu c u thi t y u nh t mà h đi u hành ph i gi i quy t. thì trong danh sách s có m t dòng như sau: lrwxrwxrwx 1 teppi82 users 20 2006-09-10 06:39 l4u.pdf Sau khi th c hi n câu l nh này trong thư m c cá nhân c a tôi xu t hi n t p tin l4u. .5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c B i vì Linux là h đi u hành nhi u ngư i dùng.pdf Hãy chú ý đ n ký t đ u tiên c a dòng này. Như b n đã bi t trong Linux m i ngư i dùng có m t tên riêng không l p l i dùng đ đăng nh p vào h th ng. mà “. T t nhiên đi u này có th th y rõ trong ph n cu i (ph n tên t p tin).5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c 73 thì liên k t m m tuy không b xóa nhưng tr thành vô giá tr .pdf -> projects/l4u/l4u-0. và Linux cho phép m t ngư i dùng có th n m trong m t ho c nhi u nhóm. Vi c t o b t kỳ m t liên k t nào cũng gi ng như sao chép t p tin. b i vì v trí c a liên k t m m có th thay đ i. Cơ s c a cơ ch quy đ nh quy n truy c p đó là tên ngư i dùng và tên nhóm c a ngư i dùng.9. Nhưng khi t o liên k t m m. nhưng khác ch là tên ban đ u c a t p tin cũng như liên k t cùng ch đ n m t t p tin th c s trên đĩa. và hi n th i v n còn đư c s d ng đ gi i quy t bài toán này. 4. Hãy s d ng liên k t m m trong nh ng trư ng h p b n mu n tránh s l m l n mà liên k t c ng có th gây ra. ví d nhóm các nhà qu n tr có quy n nhi u hơn so v i nhóm các nhà l p trình. liên k t m m khi đó v n làm vi c đúng.” luôn luôn là thư m c m c a thư m c hi n th i.. Thành viên c a các nhóm khác nhau có th có quy n truy c p khác nhau đ n t p tin. Đ t o liên k t m m c n s d ng câu l nh ln đã nói đ n và thêm vào tùy ch n -s: [user]$ ln -s tên_t p_tin tên_liên_k t Ví d : [user]$ ln -s projects/l4u/l4u-0.pdf ~/l4u.4. và root có th thay đ i thành ph n c a m t nhóm nào đó. Cũng như v y đ i v i chính b n thân liên k t m m. thì có th di chuy n thư m c mot đi đâu tùy thích. thì s th y nh ng thay đ i này khi xem t p tin qua tên khác.” (liên k t đ n thư m c m ) trong tên t p tin ch đ n.9.pdf.

Có th thay đ i ch và nhóm s h u trong quá trình làm vi c sau này b ng hai câu l nh chown và chgrp (chúng ta s đ c p k hơn v hai l nh này ngay sau đây). Vùng này trong ví d trên là chu i các ký t t m th i chưa nói lên đi u gì “-rwxr-xr-x”. Quy n truy c p và thông tin v d ng t p tin trên các h th ng UNIX đư c lưu trong mô t inode d ng c u trúc 2 byte (16 bit). Ví d t p tin chương trình c a h v bash /bin/bash. Nhưng bây gi trên dòng này chúng ta s quan tâm hơn đ n vùng đ u tiên. trong trư ng h p này ch s h u là ngư i dùng root. Cũng trong ví d trên chúng ta th y. Nhân ti n. nhóm s h u t p tin và cho nh ng ngư i dùng khác. Ngày t đ u khi t o t p tin ch c a nó là ngư i dùng đã t o ra nó. có nghĩa là ch s h u root có quy n đ c (r). w. [user]$ ls -l /bin/bash -rwxr-xr-x 1 root root 501804 2006-04-23 05:46 /bin/bash Như b n đ c th y. m i nhóm g m ba ký t xác đ nh quy n truy c p tương ng cho ch s h u. . Thay b t kỳ ký t nào trong s nh ng ký t này b ng d u g ch ngang có nghĩa là ngư i dùng b tư c m t quy n tương ng. nhóm s h u – root. Đi u này là t t nhiên vì máy tính ch làm vi c d a trên các bit ch không ph i d a trên các ký t r. t t c nh ng ngư i dùng khác (k c nh ng ngư i dùng c a nhóm root) b tư c m t quy n ghi vào t p tin này. Nó có th là m t trong s nh ng ký t sau: • – (g ch ngang) – t p tin thông thư ng • d – thư m c • b – t p tin thi t b kh i • c – t p tin thi t b ký t • s – socket • p – ng có tên (pipe) • l – liên k t m m (symbolic link). ghi vào t p tin (w) và ch y t p tin này (x). nhưng có thêm m t tham s n a đó là tên c a m t t p tin c th nào đó. hãy chú ý kh năng này c a câu l nh ls -l – hi n th thông tin v m t t p tin c th nào đó ch không ph i t t c các t p tin trong thư m c m t lúc. tên c a nhóm s h u cũng đư c ghi vào theo thông tin tên nhóm c a ti n trình t o t p tin. Cùng lúc v i ch s h u. Nh ng ký t này có th t m chia thành b n nhóm. Nhóm th nh t ch g m m t ký t xác đ nh d ng t p tin (m t trong b n d ng đã nêu ph n trên). Nói chính xác hơn là ngư i dùng mà ti n trình t o t p tin đã ch y dư i tên h . vùng xác đ nh d ng t p tin và quy n truy c p đ n nó. Bây gi hãy th c hi n m t l n n a câu l nh ls -l. có nghĩa là h không th s a t p tin và nói chung là không th thay đ i t p tin b ng cách nào đó.74 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Trong mô t inode c a m i t p tin có ghi tên c a ch và nhóm s h u t p tin. Trong ví d c a chúng ta quy n truy c p c a ch s h u là rwx. Sau ký t xác đ nh d ng t p tin là ba nhóm.

Quy n g i đ i v i thư m c có hơi khó hi u m t chút. thì có quy n đó. Và cu i cùng 9 bit cu i cùng xác đ nh quy n truy c p đ n t p tin. w. Quy n đ c r t p tin có nghĩa là ngư i dùng có th xem n i dung t p tin b ng các chương trình xem khác nhau. “quy n ghi” và “quy n g i” có thay đ i m t chút. còn “0” th hi n d ng d u g ch ngang. thì t c là có th xem n i dung c a thư m c (có th nói khác là xem danh sách t p tin trong thư m c). Nhưng khi so n th o b n s không th lưu nh ng thay đ i trong t p tin lên đĩa. 9 bit này chia thành ba nhóm. . ) thì không th g i t p tin. Khi có quy n này. ph n m r ng c a t p tin đây không có liên quan gì. Trong trư ng h p này quy n g i ch quy n chuy n vào thư m c này. tr ch s h u và nhóm s h u t p tin). t c là thêm vào ho c xóa kh i thư m c dòng lưu thông tin v m t t p tin nào đó và các liên k t tương ng. m i nhóm 3 bit. còn n u b ng “0” thì quy n đó b tư c m t. n u chúng ta nh r ng thư m c cũng ch là t p tin lưu danh sách các t p tin khác trong thư m c đó. Quy n th c thi (tôi thích dùng thu t ng quy n g i) có nghĩa là b n đ c có th n p t p tin vào b nh và th ch y mã này gi ng như trư ng h p chương trình. N u v n th c hi n câu l nh ls -l nhưng tham s không ph i là tên t p tin mà là tên thư m c thì chúng ta s th y thư m c cũng có quy n truy c p và cũng v n nh ng ch cái r. Cho nên n u ngư i dùng có quy n đ c thư m c. ba bit ti p theo – quy n c a nhóm s h u. B n th y không. w ho c x). d ng ch cái thì “1” đư c thay th b ng các ch cái tương ng (r. nhưng ngư c l i n u t p tin là chương trình mà không có quy n g i thì cũng không th ch y chương trình đó. n u th c hi n câu l nh: [user]$ ls -l /usr thì s th y dòng tương ng v i thư m c share như sau: drwxr-xr-x 128 root root 4096 2006-09-07 02:20 share T t nhiên là đ i v i thư m c thì ý nghĩa c a các khái ni m “quy n đ c”. Hơn n a còn c n ph i cho ngư i dùng “quy n g i” đ i v i t t c các thư m c n m trư c thư m c này trong cây thư . Ví d . ho c b ng các trình so n th o văn b n. ba bit cu i cùng – quy n c a nh ng ngư i dùng còn l i (t c là t t c nh ng ngư i dùng. Khi này n u bit tương ng có giá tr b ng “1”. n u không có quy n ghi w vào t p tin này. và khác v i các HĐH c a Microsoft không ph i ai cũng có quy n g i t p tin. Ba bit ti p theo xác đ nh các tính ch t đ c bi t c a t p tin th c thi (chúng ta s nói đ n m t chút sau). ngư i dùng có th t o và xóa các t p tin trong thư m c. N u b n đ c là ch s h u thư m c và mu n cho nh ng ngư i dùng khác quy n xem m t t p tin nào đó trong thư m c c a mình thì c n ph i cho h quy n truy c p (chuy n) vào thư m c này. Quy n đ c đ i v i thư m c thì h t s c d hi u. Quy n ghi cũng d hi u. T t nhiên n u trên th c t t p tin không ph i là chương trình (ho c các script shell. ví d more. B n bit trong s 16 bit này đư c dùng cho b n ghi v d ng t p tin. . t c là cho nh ng ngư i dùng khác “quy n g i” (th c thi) thư m c. x nói trên đư c dùng đ xác đ nh quy n truy c p đ n thư m c. . Ba bit đ u tiên xác đ nh quy n c a ch s h u. t t c đ u do tính ch t “th c thi” đ t ra.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c 75 x. perl. Như v y là chúng ta đã bi t đư c trên Linux nh ng t p tin nào là có th th c thi.4.

ch X là m t trong các ký t sau: . N u ngư i dùng không ph i là ch s h u và cũng không n m trong nhóm s h u. ch nh hư ng đi). ghi và g i) không. n u không s ph i ph c h i l i nó trư c khi có th đ c các t p tin. Tuy nhiên v n có s khác nhau gi a hai quy n này. nhưng c n ph i nh tên c a thư m c con này. thì ki m tra xem ch s h u có các quy n truy c p tương ng (đ c. Đ ng ng c nhiên khi ch s h u l i không có t t c m i quy n. N u có thì kh năng truy c p đ n t p tin đư c xác đ nh b ng quy n truy c p c a nhóm. nhóm và nh ng ngư i dùng còn l i. thì ngư i dùng có th vào thư m c. Khi dùng cách th nh t b n ph i ch ra rõ ràng thêm quy n nào cho ai ho c tư c quy n nào và c a ai như sau: [user]$ chmod wXp tên_t p_tin Trong đó. Đ ng tư c b quy n này c a chính b n thân mình. Sau khi đ c đo n trên có th th y “quy n đ c” thư m c là th a thãi vì không cho ra tính năng gì m i so v i “quy n g i”. N u hai tên này trùng nhau (t c là ch s h u đang dùng t p tin c a mình). và không chú ý đ n các quy n c a ch s h u và nh ng ngư i dùng còn l i. vì s không th y b t kỳ danh sách và t p tin thư m c nào (trư ng h p này gi ng như khi chúng ta đi trong màn đêm không th y đư ng. N u tên ngư i dùng không trùng v i tên ch s h u thì h th ng ki m tra xem ngư i dùng này có n m trong nhóm s h u hay không. Và t t nhiên n u mu n ngăn ch n truy c p vào thư m c thì ch c n b đi quy n chuy n vào thư m c (r) c a t t c ngư i dùng (k c nhóm s h u).76 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs m c. thì s đư c cho phép th c hi n thao tác tương ng. nhưng s không th y đó b t kỳ m t t p tin nào khi ch y l nh ls (có th th y rõ hơn n u b n s d ng chương trình Midnight Commander). thì b n có th chuy n sang thư m c con b ng l nh cd. thì th m chí h th ng không ki m tra quy n có th có nhóm s h u và nh ng ngư i dùng khác mà đưa ra luôn thông báo l i không th th chieejn đư c hành đ ng yêu c u (d ng “Permission denied”). N u ch s h u không có quy n nào đó. thì quy n c a h đư c xác đ nh b ng nhóm tính ch t th ba (nhóm dành cho nh ng ngư i dùng còn l i). Như v y nhóm tính ch t th ba trong quy n truy c p là dành cho t t m i ngư i dùng. Cơ ch ki m tra quy n ngư i dùng khi s d ng t p tin như sau. ch ký t w ph i đ t m t trong các ký t sau: • u – ch s h u • g – nhóm s h u g • o – nh ng ngư i dùng còn l i • a – t t c bao g m ch s h u. N u có quy n truy c p đó. Đ u tiên h th ng ki m tra xem tên ngư i dùng có trùng v i tên ch s h u t p tin hay không. Chính vì v y mà theo m c đ nh t t c các thư m c có đ t quy n g i cho ch s h u cũng như nhóm và nh ng ngư i dùng khác. ngư i dùng root có th tư c b m t s quy n c a ch s h u t p tin. tr ch s h u và nh ng ngư i dùng n m trong nhóm s h u. N u ch đưa ra quy n g i. Có hai cách s d ng l nh này. Đ thay đ i quy n truy c p t i t p tin ngư i ta s d ng l nh chmod (change mode). N u có quy n truy c p t i m t thư m c con nào đó c a thư m c này.

x – s 1. Sau khi thu đư c ba giá tr s (cho ch s h u. chúng ta đưa ba s này vào dùng làm tham s cho l nh chmod. Ký t r đư c mã hóa b ng s 4. Chúng ta c n đ t ba s này phía sau tên l nh và phía trư c tham s th hai (tên t p tin). ch p là m t trong nh ng ký t sau: • r – quy n đ c • w – quy n ghi • x – quy n g i (quy n th c hi n. Ví d . N u không ch ra ai đư c thêm quy n truy c p. ghi và g i (th c hi n). nhóm s h u và nh ng ngư i dùng còn l i). nh ng ngư i dùng còn l i ch có quy n g i (th c hi n). Đ xác đ nh quy n c a ngư i dùng c n c ng các s tương ng l i v i nhau. t c là có th dùng l nh: [user]$ chmod +x tên_t p_tin đ thay cho [user]$ chmod a+x tên_t p_tin Phương án s d ng th hai c a câu l nh chmod có khó hi u hơn m t chút trong th i gian đ u s d ng Linux. [user]$ chmod ugo+rwx tên_t p_tin [user]$ chmod a+rwx tên_t p_tin cho m i ngư i dùng quy n đ c. cho nhóm s h u quy n đ c và ghi (4+2=6) và nh ng ngư i dùng còn l i quy n g i (1=1). [user]$ chmod go-rw tên_t p_tin tư c b quy n đ c và ghi c a m i ngư i dùng tr ch s h u t p tin. ghi. thì dùng l nh sau: . n u c n cho ch s h u m i quy n (4+2+1=7). thì s áp d ng cho t t c m i ngư i dùng. Sau đây là m t s ví d s d ng câu l nh chmod: [user]$ chmod a+x tên_t p_tin thêm quy n g i t p tin tên_t p_tin cho m i ngư i dùng c a h th ng.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c • + – thêm quy n • – – tư c b quy n • = – dùng quy n ch ra thay cho quy n đã có. w – s 2. Nó d a trên mã hóa quy n truy c p d ng s . [user]$ chmod u=rwx. nhưng l i thư ng xuyên đư c các nhà qu n tr cũng như ngư i dùng có kinh nghi m dùng.4. g i).go=x tên_t p_tin 77 cho ch s h u có t t c m i quy n (đ c.

Do đó chương trình thay đ i m t kh u passwd đư c ch y v i quy n root và nh n đư c quy n ghi vào t p tin /etc/passwd. Ý nghĩa c a bit này như sau. nhóm s h u và nh ng ngư i dùng còn l i. thì chương trình này nh n đư c nh ng quy n truy c p đ n t p tin và thư m c c a ngư i dùng đã ch y nó. thì giá tr c a ba tính ch t v a nói ph i n m trư c nh ng s xác đ nh quy n truy c p (t c là s đ u tiên trong dãy 4 s xác đ nh t t c các tính ch t c a t p tin). N u s d ng phương án xác đ nh tính ch t d ng s c a l nh chmod. 9 . Đ k t thúc bài h c v quy n truy c p đ n t p tin c n nói thêm v nh ng tính ch t khác có th g p c a t p tin mà cũng xác đ nh b ng l nh chmod. thì ch s h u (không ph i root) ph i là thành viên c a nhóm đó. và root là ch s h u t p tin chương trình này. ID c a ngư i dùng là duy nh t. Đ có th thay đ i quy n c a nhóm s h u. N u như có đ t “bit thay đ i ID ngư i dùng”. không trùng l p. Thông thư ng. Vì th chương trình n u do ngư i dùng ch y s không th th c hi n l nh ghi vào t p tin này. T t nhiên là trong chương trình passwd đã có mã đ ngư i dùng ch đư c phép thay đ i m t dòng trong t p tin này – dòng tài kho n c a ngư i dùng đó. Có nghĩa là ngư i dùng không th thay đ i m t kh u c a mình. khi ngư i dùng g i th c hi n m t chương trình nào đó. Chúng ta s dùng thu t ng “bit lưu chương trình” vì đúng v i ng c nh này hơn. Trong mô t inode. Bit này ch c n thi t trên nh ng máy cũ. ph n c u trúc 2 byte xác đ nh tính ch t t p tin. vì trong trư ng h p này s ti t ki m đư c th i gian n p chương trình vào b nh m i l n ch y. Nhưng t p tin /usr/bin/passwd có “bit thay đ i ID ngư i dùng”. chúng chi m các v trí 5 – 7 ngay sau mã cho bi t d ng t p tin. Đó là nh ng tính ch t cho các t p tin th c thi. m i ngư i dùng có m t ID d ng s như v y. Ví d ID c a ngư i dùng cao c p root là 0. Tính ch t đ u tiên đó là “bit thay đ i ID9 ngư i dùng”. Ch có ch s h u t p tin ho c ngư i dùng cao c p m i có kh năng thay đ i quy n truy c p b ng câu l nh chmod.78 [user]$ chmod 761 tên_t p_tin Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs N u b n bi t v mã đôi c a h cơ s tám. R t thu n ti n khi đ t bit này cho nh ng chương trình thư ng g i. thì hi u r ng nh ng s đ ng sau tên l nh không ph i gì khác mà chính là b n ghi h cơ s tám c a 9 bit xác đ nh quy n truy c p cho ch s h u. thì chương trình nh n đư c quy n truy c p đ n t p tin và thư m c c a ch s h u t p tin chương trình. Ngư i dùng cao c p root có th đ t “bit thay đ i ID ngư i dùng” b ng l nh: [root]# chmod +s tên_t p_tin Tương t như v y chúng ta có “bit thay đ i ID nhóm”. T t c m t kh u đư c lưu trong t p tin /etc/passwd (ho c m t t p tin mã hóa nào khác. Như v y bit này còn có th g i là “bit thay đ i ID ch s h u ti n trình”. M t tính ch t n a c a t p tin th c thi đó là “bit dính” (chính xác hơn là “bit lưu chương trình”) hay thu t ng ti ng Anh là “sticky bit”. Trên nh ng máy “top model” (high end) hi n đ i thì r t hi m khi s d ng. Ví d : Identificator. trong đa s trư ng h p là /etc/shadow) mà ch s h u là ngư i dùng cao c p root. Đi u này cho phép gi i quy t m t s v n đ khó th c hi n. Ví d đi n hình nh t là câu l nh thay đ i m t kh u passwd. Bit này ch h th ng bi t sau khi d ng chương trình c n lưu l i nó trong b nh . Ý nghĩa c a bit này cũng gi ng như trên nhưng ch thay th “ngư i dùng” b ng “nhóm”.

n u nh ng ngư i dùng còn l i có quy n th c hi n t p tin. S thay th như v y cũng x y ra n u có đ t “bit thay đ i ID nhóm”.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c [root]# chmod 4775 tên_t p_tin 79 Khi này cũng v n s d ng phép c ng như đ i v i trư ng h p quy n truy c p và các tính ch t có giá tr như sau: • 4 – “bit thay đ i ID ngư i dùng” • 2 – “bit thay đ i ID nhóm” • 1 – “bit lưu chương trình” (sticky bit). “bit thay đ i ID nhóm” và “bit lưu chương trình”). chúng ta v n có th th y đư c nh ng thông tin này. cd.4. M t vài ví d : [user]$ ls -l /usr/bin/passwd /usr/bin/write -rwsr-xr-x 1 root shadow 72836 2006-05-02 12:50 /usr/bin/passwd -rwxr-sr-x 1 root tty 8936 2006-05-02 10:50 /usr/bin/write ( đây chúng ta th y có th li t kê nhi u t p tin trên dòng l nh ls -l. Trong ph n này chúng ta s xem xét m t cách ng n g n m t vài câu l nh thư ng dùng n a. đó là pwd. thì thay th ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a nh ng ngư i dùng còn l i b ng ký t t. t t nhiên là s thay th ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a nhóm s h u. thì ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a ch s h u s đư c thay th b ng ký t s. còn ngư c l i (ví d t p tin không ph i là chương trình). chmod.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c Trong nh ng ph n trư c chúng ta đã đ c p đ n m t vài câu l nh đ làm vi c v i t p tin và thư m c.) [user]$ touch vidu [user]$ chmod 7766 vidu [user]$ ls -l vidu -rwsrwSrwT 1 teppi82 users 0 2006-09-11 12:46 vidu 4. N u “bit lưu chương trình” (sticky bit) b ng 1. ln. thì s có thay đ i c a k t qu c a l nh ls -l trong ph n quy n truy c p (ph n đ u tiên). . thì thay th x b ng ch cái S l n. ls. Như v y. b ng ký t T. Lúc này n u ch s h u có quy n g i t p tin thì ký t x đư c thay th b ng ch cái s nh . t c là dùng nhi u t p tin làm tham s cho l nh ls. n u ngư c l i. m c dù trong k t qu c a l nh ls -l không có nh ng v trí riêng đ hi n th k t qu c a ba bit (“bit thay đ i ID ngư i dùng”. N u “bit thay đ i ID ngư i dùng” b ng 1. N u có (nh ng) bit nào đó trong s ba bit này đư c đ t (nh n giá tr 1).

3 Câu l nh cat Câu l nh cat thư ng dùng đ t o các t p tin.2 Câu l nh mkdir Câu l nh mkdir cho phép t o thư m c con trong thư m c hi n th i. N u chuy n k t qu làm vi c c a l nh cat vào m t t p tin nào đó thì có th t o ra b n sao c a t p tin như sau: [user]$ cat t p_tin1 > t p_tin2 Chính b n thân câu l nh cat lúc đ u đư c phát tri n đ dùng cho vi c chuy n hư ng k t qu làm vi c. nhưng khi này c n ph i ch ra đư ng d n t i đó.80 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. Vì nó đư c t o ra cho s móc n i (concatenate. m c dù có th s d ng l nh touch.1 Câu l nh chown và chgrp Nh ng câu l nh này dùng đ thay đ i ch s h u và nhóm s h u t p tin. Ch có ngư i dùng cao c p root m i có quy n thay đ i ch s h u. (liên k t đ n chính b n thân thư m c này) và .6. còn thay đ i nhóm s h u t p tin có th là root ho c ngư i dùng ch s h u. Ví d : [user]$ mkdir ~/projects/l4u/images (hãy nh l i ký hi u ∼ dùng đ ch c a ngư i dùng). thì ch s h u còn ph i là thành viên c a nhóm s s h u t p tin này. Đ t o ra thư m c con.6. Trong thư m c v a t o s t đ ng t o ra hai m c: .6. Có th dùng các tùy ch n sau c a câu l nh mkdir: • -m mode – xác đ nh quy n (ch đ ) truy c p cho thư m c m i (ví d : -m 700) • -p – t o ra các thư m c trung gian ch ra trong đư ng d n (n u chưa có chúng). n u dùng thu t ng c a Hoá h c là “s c ng” các t p tin). Đ có quy n thay đ i nhóm. Cú pháp c a hai câu l nh này tương t nhau: [root]# chown tên_ngư i_dùng tên_t p_tin [root]# chgrp tên_nhóm tên_t p_tin 4. Tham s c a câu l nh này là tên c a thư m c mu n t o ra. Có th t o ra thư m c con trong m t thư m c khác thư m c hi n th i. L nh cat cũng đưa ra màn hình (đ u ra) n i dung c a (các) t p tin dùng làm tham s c a nó.. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> mkdir mot/hai mkdir: cannot create directory ’mot/hai’: No such file or directory teppi82@ThinhQuyen:~> mkdir -p mot/hai teppi82@ThinhQuyen:~> ls -l mot t ng 4 drwxr-xr-x 2 teppi82 users 4096 2006-09-11 13:36 hai 4. t c là s k t h p các t p tin khác nhau vào m t: . b n đ c c n ph i có quy n ghi vào thư m c hi n th i. (liên k t đ n thư m c m ).

nhưng trong Linux có m t câu l nh chuyên dùng cho vi c này – l nh cp. hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<D> ho c <Ctrl>+<C>.3: Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp Tùy ch n Ý nghĩa –p Gi l i th i gian s a đ i t p tin và c gi l i nh ng quy n truy c p có th gi l i. Khi này đ u vào c a l nh cat đó là dòng d li u nh p t bàn phím (đ u vào tiêu chu n).4 Câu l nh cp M c dù đôi khi có th dùng câu l nh cat đ sao chép các t p tin. B ng 4..6. V l i có th s d ng câu l nh cp v i tùy ch n -i. t p_tinN > t p_tin_m i 81 Và cũng chính kh năng chuy n hư ng k t qu c a câu l nh này đư c dùng đ t o các t p tin m i. Có th áp d ng m t trong hai d ng c a l nh này: [user]$ cp [tùy_ch n] ngu n đích [user]$ cp [tùy_ch n] thư_m c_ngu n thư_m c_m i Trong trư ng h p th nh t sao chép t p tin (ho c thư m c) ngu n vào t p tin (ho c thư m c) đích.3. T t nhiên là như v y ch y u dùng cat đ t o các t p tin văn b n ng n. thư m c con) n m trong nó.4. –f Ghi chèn t p tin khi sao chép mà không h i l i hay c nh báo. R t nên dùng tùy ch n này. t c là gi l i đư c c u trúc c a thư m c b n đ u (recursive). N u không đưa ra tùy ch n này thì quy n truy c p c a t p tin s đư c thi t l p theo quy n c a ngư i dùng đã ch y l nh. 4. còn đ u ra s là t p tin m i: [user]$ cat > t p_tin_m i Sau khi nh p vào nh ng gì mu n nh p.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c [user]$ cat t p_tin1 t p_tin2 . Khi đó trư c khi ghi chèn lên t p tin đã có h th ng s h i l i ngư i dùng. Câu l nh cp còn có m t vài tùy ch n có ích khác li t kê trong b ng 4. Còn trong trư ng h p th hai thì t p tin có trong thư_m c_ngu n s đư c sao chép vào thư m c thư_m c_m i. n u không thì s sao chép t p tin (n i dung) mà liên k t này ch đ n. và t t c nh ng gì b n đã gõ s đư c lưu l i trong t p tin t p_tin_m i.. . –R ho c –r N u ngu n là thư m c thì sao chép thư m c đó cùng v i t t c nh ng gì (t p tin. –d N u đưa ra tùy ch n này thì các liên k t m m s v n là các liên k t. N u s d ng m t t p tin đã có vào ch c a t p tin đích thì n i dung c a nó s b xóa m t. do v y khi sao chép c n ph i c n th n. Đ sao chép thì c n có quy n đ c t p tin mu n sao chép và quy n ghi vào thư m c s sao chép đ n (“thư m c đích”).

mv đã k trên). mà còn dùng đ thay đ i tên t p tin và thư m c. b n đ c c n có quy n ghi vào thư m c lưu nh ng t p tin ho c thư m c mu n xóa. Tuy nhiên c n luôn luôn nh r ng. Câu l nh mv không ch dùng đ di chuy n. N u dùng câu l nh rm (không có tùy ch n) đ xóa thư m c thì s xu t hi n thông báo d ng “cannot remove ‘l4u’: Is a directory” (không th xóa b . l nh này đ u tiên sao chép t p tin (hay thư c). Đ xóa thư m c thì c n xóa t t c nh ng t p tin có trong nó.6 Câu l nh rm và rmdir Đ xóa nh ng t p tin và thư m c không c n thi t trên Linux có các câu l nh rm (xóa t p tin) và rmdir (xóa thư m c r ng). nhưng chúng ta là nh ng ngư i dùng m i. Có m t s cách ph h i t p tin đã xóa trên h th ng t p tin cũ ext3fs. Các tùy ch n c a nó cũng ng như c a cp. Đ s d ng nh ng câu l nh này. đ ng quy n thêm vào tùy ch n -i đ hi n ra c nh báo khi có t p tin s b ghi chèn.odt s không làm vi c. Hơn n a. Ch c n đ t vào ch hai tham s tên cũ và tên m i c a t p tin như th này: [user]$ mv tên_cũ tên_m i Nhưng hãy chú ý là câu l nh mv không cho phép đ i tên m t vài t p tin cùng lúc b ng cách s d ng các m u tên.tldp.org này trong trư ng h p kh n c p.6. đây là thư m c). thì có th s d ng câu l nh mv. n u s d ng câu l nh rm v i tùy ch n -r.6. 4. 10 . Do đó câu l nh: [user]$ mv *. và sau đó m i xóa t p tin (thư m c) ban đ u. Vì th hãy khi hai l n trư c khi xóa gì đó và đ ng quên tùy ch n -i. Theo tôi nghĩ b t kỳ ngư i dùng Linux nào cũng có th chia s v i b n c m giác b m t t p tin “ngay trư c m t”. Khi này quy n thay đ i chính b n thân các t p tin và thư m c là không c n thi t. th m chí c khi v a xóa xong10 . N u mu n câu h i xác nh n s cho phép c a ngư i dùng xu t hi n trư c khi xóa t p tin. mà c n di chuy n t p tin t m t thư m c này vào t thư m c khác. Cú pháp c a l nh này tương như cú pháp c a cp. N u ch y l nh rm *. Đ xóa c t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i c n dùng tùy ch n -r k trên. Khi s d ng l nh mv cũng gi ng như khi s d ng cp. Tuy nhiên có th xóa thư m c không r ng cùng v i t t c nh ng t p tin và thư m c có trong nó. sau đó xóa b n th n thư m c b ng l nh rmdir. do đó không xem xét chúng. trên Linux không có câu l nh ph c h i t p tin sau khi xóa. t c là di chuy n chúng trong ph m vi c a m t thư m c. Các thư m c con không b đ ng t i. thì s xóa t t c nh ng t p tin có trong thư m c hi n th i. T t nhiên b n có th tham kh o tài li u HOWTO có trên http://www.doc *. thì hãy dùng tùy ch n -i (r t d nh . tùy ch n này có nh ng câu l nh cp.82 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4.5 N m t m gi Câu l nh mv u b n không c n sao chép.

vì s “l c soát” t t các thư m c k c nh ng h th ng t p tin g n vào. theo kích thư c. Ngoài <Space> và <Enter> còn có m t vài phím đi u khi n khác. <→>. less có t t c các ch c năng và l nh đi u khi n c a more. tuy nhiên r t ít khi l nh cat đư c s d ng cho m c đích này. sau đó nh p vào “string” vào dòng “/” cu i màn hình. Bây gi b n đ c ch c n nh phím <Q> dùng đ thoát ra kh i ch đ xem c a more. N u tìm th y t khóa trong t p tin. N u mu n ti p t c tìm ki m hãy nh n phím <N>. còn đ xem n i dung c a các t p tin văn b n chúng ta dùng các l nh more và less ho c các trình so n th o khác. Các l nh more và less cho phép tìm ki m t khóa có trong t p tin đang xem. trong đó l nh less cho phép tìm ki m theo hai hư ng: t trên xu ng dư i và ngư c l i. Câu l nh (b l c) more đưa n i dung c a t p tin ra màn hình theo t ng trang có kích thư c b ng kích thư c màn hình (nói chính xác thì là g n b ng. Ví d . <PgDown>) đ di chuy n trong văn b n. nhưng chúng ta s không li t kê đ y đ nh ng phím này đây. n u không thì b n s ph i nh n phím <Space> cho đ n khi h t t p tin (ch ng may n u nó quá dài thì b n s m t r t nhi u th i gian).8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin Còn có m t câu l nh thư ng dùng đ làm vi c v i t p tin trong Linux đó là câu l nh tìm ki m t p tin find.6. trong đó có th có các thư m c m ng . Nguyên nhân là n i dung c a t p tin l n s ngay l p t c ch y qua màn hình và ngư i dùng ch th y nh ng dòng cu i cùng c a t p tin. T t c các tuỳ ch n c a l nh more b n có th đ c trong trang hư ng d n man (more(1)) ho c info c a nó. Hãy nh l i. và có thêm m t vài s m r ng khác. cho phép s d ng các phím đi u khi n con tr (<↑>.4. và ch dùng đ hi n th nh ng t p tin có dung lư ng r t nh . Nh n phím <Enter> đ đ c m t dòng ti p theo. Ti n ích less là m t trong nh ng chương trình đư c d án GNU phát tri n. 4. vì có m t dòng cu i cùng dành cho đ hi n th tr ng thái (status)). <End>. Đ tìm ki m t khóa “string” (m t c m ký t nào đó) thì đ u tiên c n nh n “/” đ chuy n vào ch đ tìm ki m.6. Cú pháp chung c a câu l nh find có d ng sau: find [danh_sách_thư_m c] tiêu_chí_tìm_ki m Trong đó tham s “danh sách thư m c” xác đ nh nơi tìm ki m t p tin mong mu n. <↓>. và cũng không đưa ra danh sách các tùy ch n c a l nh more. th i gian t o ho c th i gian s a đ i t p tin và theo các tiêu chí khác. Câu l nh find có th tìm ki m t p tin theo tên. thì s hi n th đo n văn b n tương ng sao cho dòng tìm th y n m trên cùng. ví d phím <B> đ quay l i màn hình trư c. Đơn gi n nh t là dùng thư m c g c “/” làm nơi kh i đ u tìm ki m.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 83 4.7 Câu l nh more và less Câu l nh cat cho phép đưa ra màn hình (đ u ra tiêu chu n) n i dung c a b t kỳ t p tin này. Vì th cat dùng ch y u theo ch c năng chính c a nó. Đ xem trang ti p theo c n nh n vào phím tr ng <Space> (phím dài nh t trên bàn phím hi n nay). <←>. <PgUp>. trong less có th dùng t h p phím <Shift>+<N> đ tìm ki m theo hư ng ngư c l i. t c là dùng đ “c ng” các t p tin. chúng ta đã nói v đi u này khi nói v h th ng tr giúp man. Tuy nhiên trong trư ng h p đó tìm ki m có th kéo dài r t lâu. <Home>.

4. • “*. 7. “. “(”./l*es’ s tìm th y trong thư m c hi n th i thư m c con l4u/images. -path ’ . • “. Ký t “?” ch thay th m t ký t b t kỳ. khi đó câu l nh s tìm ki m s tương ng c a tên t p tin đ y đ bao g m c đư ng d n ch ra. nên chúng ta c n chú ý và dành th i gian đ nghiên c u các quy đ nh s d ng và vi t “m u tên”.txt. thì tìm ki m s b t đ u t thư m c hi n th i và đi sâu vào trong các thư m c con. chown. vì th taptin?. Ngoài “*” và “?” trong Linux còn s d ng các d u ngo c vuông ([]) đ t o “m u tên”.txt s tương ng v i các tên sau (taptin1. T t nhiên đây ch đưa ra nh ng thông tin th t ng n g n v “m u tên” t p tin và các ký t thay th . Trong hai d u ngo c này đ t danh sách các ký t (có th d ng kho ng11 ) có th g p. Còn *[G-K4-7] tương ng v i nh ng t p tin có tên k t thúc b ng G. • “*a*” tương ng v i May và march. K.”). đây tiêu_chí_tìm_ki m có d ng “–name tên_t p_tin”. taptin2. mv). Ký t “*” s d ng đ thay th cho b t kỳ dòng ký t nào. Và b i vì m u tên t p tin không ch s d ng cho câu l nh find mà còn s d ng cùng v i nhi u câu l nh khác (bao g m c nh ng câu l nh đã nói đ n: chmod.84 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs (và chuy n gì x y ra n u t c đ đư ng truy n th p).txt. cat. T t c các tham s đ ng trư c tiêu_chí_tìm_ki m đư c coi là tên thư m c c n “l c soát”. chgrp. mà t p tin có th n m trong. Có th làm s kh i lư ng công vi c. Ph n đ u này là tham s b t đ u b ng “–”. n u dùng m t danh sách nh ng thư m c. đ thay th cho thư m c g c. Trong ví d này. • “a*p” tương ng v i anhchup và anhchep. câu l nh: [user]$ find . J. Hãy chú ý là không có kho ng tr ng trong c hai ví d k trên. Trong đa s trư ng h p m u tên t p tin đư c t o ra nh các ký t đ c bi t “*” và “?”. rm. taptin9. Ví d .” và thư m c m “. b.*” ch tương ng v i nh ng t p tin và thư m c có d u ch m (. c.) ho c cu i cùng. H. 6.. I. ch tên c a t p tin ho c thư m c chúng ta s d ng m t “m u tên”. “)”.” ho c “!”. Ví d [xyz]* tương ng v i t t c nh ng tên t p tin b t đ u b ng a.*” tương ng v i t t c nh ng t p tin n (trong đó có thư m c hi n th i “. Trong Linux: • “*” tương ng v i t t c các t p tin tr nh ng t p tin n. cp. Ví d : [user]$ find /usr/bin /sbin /bin /usr/local/bin -name cp Ph n đ u c a tiêu_chí_tìm_ki m xác đ nh xem chương trình find ph i tìm cái gì.txt. B n đ c có th tìm th y thông tin chi ti t hơn v “m u 11 gi a tên interval . 5. N u không ch ra m t thư m c nào. ch tùy ch n -name có th s d ng tùy ch n -path. Ngư i dùng thư ng th c hi n tìm ki m theo tên t p tin như ví d trên.

còn phép lôgíc or và các tiêu chí ph c t p hơn thì c n d u ngo c. n u b n mu n tìm t t c nh ng t p tin có “ph n m r ng”12 là . d (thư m c). Còn bây gi sau khi đã làm quen v i “m u tên” t p tin. ho c kích thư c t p tin nh hơn 200KB. còn sau d u ngo c c n đ t m t kho ng tr ng. ch không ph i theo kh i. N u không ch ra phép lôgíc c th . c (thi t b ký t ). –mtime s _ngày Tìm t p tin đư c thay đ i l n cu i cùng trư c s _ngày ch ra. thì có th dùng tiêu chí tìm ki m như sau: (-name *. M t vài ví d đơn gi n c a tiêu chí tìm ki m có trong b ng 4. –size s [c] Tìm t p tin có c b ng s kh i 512 byte (t c là b ng 512B x s ).tex -or -name *. . –group tên Tìm t p tin thu c v nhóm ch ra. thì coi như dùng and. –newer m u Tìm t p tin đư c thay đ i sau khi thay đ i t p tin có trong m u. ho c l (liên k t m m).odt và .org/pub.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 85 B ng 4.tex.4. –type d ng_t p_tin Tìm t p tin d ng ch ra. p ( ng có tên pipe). Ví d . tên” t p tin trong tài li u IBM LPI tutorial b n d ch ti ng Vi t do nhóm c ng tác c a vnoss.tex. C n nói r ng t nh ng tiêu chí đơn gi n có th t o ra nh ng tiêu chí ph c t p hơn nh các phép lôgíc and. Trư c d u ngo c c n đ t m t d u g ch chéo ngư c (\). or ho c phép ph đ nh (ký hi u là d u ch m than “!”).tex -and -name *. chúng ta quay tr l i v i câu l nh find và nói chi ti t hơn v nh ng kh năng có th c a tiêu chí tìm ki m.odt). 12 đ trong d u ngo c vì chúng ta bi t r ng trong Linux không có khái ni m ph n m r ng t p tin. thì có th b đi d u ngo c. charater). N u ch dùng m t phép lôgíc and ho c !.odt). Ví d .4: Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. t c là có th dùng m t trong hai cách ghi: (-name *. f (t p tin thư ng). Nh ng tiêu chí tìm ki m đơn gi n khác b n có th tìm th y trong trang man c a câu l nh find ho c trong tài li u LPI tutorial nói trên. Tùy ch n Giá tr –name m u_tên Tìm t p tin có tên tương ng v i m u_tên. n u b n đ c mu n tìm thư m c theo tên c a nó thì có th dùng l nh: [user]$ find /usr/share -name man1 -type d ho c dùng tiêu chí ph c t p: [user]$ find /usr/share \( -name man1 -and -type d \) Trong ví d sau chúng ta tìm t p tin theo tiêu chí như sau: ho c tên t p tin có “ph n m r ng” *. Có th s d ng k t h p như v y m t s lư ng b t kỳ các tiêu chí k c tiêu chí ph c t p. D ng t p tin đư c xác đ nh b ng m t trong các ký t sau: b (thi t b kh i). N u sau s có ký t c thì có nghĩa là kích thư c đư c tính theo byte (ký t .odt) ho c (-name *.4.tex -name *.org (trong đó có tôi) th c hi n có trên http://vnoss.

Đ làm đư c vi c này chúng ta có th s d ng l nh split. ch -exec có th dùng -ok. D u này có th s d ng v i b t kỳ tham s có giá tr s nào trong tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. M t ví d khác là thao tác -exec cmd {}. Và cũng không có ghi DVD mà ch có ghi CD. Tương t d u “+” có nghĩa là c n tìm t p tin có giá tr c a tham s l n hơn s đưa ra. Do đó có th chia t p tin này thành hai ph n m i ph n nh hơn 700MB sau đó s g p chúng l i. Tham s c a l nh này là tên c a t p tin .) có d u g ch chéo ngư c “\” trư c (chúng ta s hi u rõ hơn tác d ng c a d u g ch chéo ngư c trong chương ngay sau). Thao tác này đư c dùng theo m c đ nh. n u b n mu n xóa t t c nh ng t p tin trong thư m c hi n th i mà ngư i dùng không “đ ng” đ n trong vòng 365 ngày ho c lâu hơn. Nói chung câu l nh cmd là m t câu l nh r t m nh. khi đó trư c khi th c hi n câu l nh cmd cho m i t p tin tìm th y h th ng s h i l i xem b n có mu n th c hi n th t không. Ví d đơn gi n nh t là thao tác –print. Trong đó cmd là m t câu l nh b t kỳ nào đó c a h v shell. -type f -atime +365 -exec rm {} \. t c là luôn luôn đư c dùng khi không ch ra thao tác nào như trong các ví d trư c đây. Đương nhiên là chưa ph i t t c nh ng kh năng c a l nh này đư c li t kê ra đây.6. thì hãy dùng câu l nh sau: [user]$ find . Và hãy c n th n khi s d ng nh ng kh năng c a câu l nh này như g i nh ng câu l nh khác đ th c hi n trên t t c nh ng t p tin tìm th y. Có nghĩa r ng c n tìm t p tin có giá tr c a tham s nh hơn s đưa ra. Sau cmd {} là d u ch m ph y (. có ích và là m t công c tìm ki m t t trong h th ng t p tin.9 Câu l nh split Đôi khi chúng ta c n chia m t t p tin l n thành t ng ph n nh . [user]$ find ~/projects -name *. Nhưng t p tin này không th n m g n trên m t CD (dung lư ng kho ng 700MB).86 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs [user]$ find ~/projects \( \( -name *. Câu l nh split cho phép sao chép t p tin b ng cách chia chúng ra thành t ng ph n nh theo kích thư c đã đ nh. kho ng 1.2GB. 4. Đ k t thúc ph n v câu l nh find này.tex -print dùng đ đưa ra màn hình danh sách tên c a t t c nh ng t p tin tìm th y cùng v i đư ng d n đ y đ đ n t p tin. Hãy nh r ng s thay đ i thư ng là m t chi u. Ví d .tex \) -or \( -size -200 \) \) Trong ví d cu i cùng này hãy chú ý r ng trư c giá tr kích thư c t p tin có d u “–”. c n nói thêm r ng sau tiêu chí tìm ki m có th đưa ra ngay thao tác x lý t t c nh ng t p tin tìm th y. L y ví d b n có m t t p tin phim d ng mpg l n. Trong trư ng h p này s th c hi n câu l nh cmd đ i v i t t c nh ng t p tin tìm th y. Và b n mu n sao chép t p tin này qua m t máy khác nhưng l i không có m t k t n i m ng. Hãy tìm hi u trong trang tr giúp man ho c m t cu n sách dày c p nào đó v Linux. N u không có d u “+” và d u “–” thì tìm t p tin có giá tr c a tham s b ng s đưa ra.

.v. r i sau đó quên luôn là t p tin nào m i hơn ho c t t hơn. ‘xab’. 4. v. N u không đưa ra tùy ch n này thì theo m c đ nh kích thư c c a t p tin thu đư c b ng 1MB.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 87 ban đ u và ph n đ u (prefix) tên c a các t p tin s t o ra.6. Cu i cùng ph c h i t p tin ban đ u b ng l nh: [user]$ cat phim* > phim. Là vì có th sao chép t p tin m t cách d dàng.mpg phim Sau đó dùng chương trình ghi đĩa sao chép hai t p tin thu đư c (phimaa. t p tin nào quan tr ng hơn. thì theo m c đ nh s d ng ‘x’. phiên b n 0. Sau -b là m t s và sau đó là m t ch cái: k (kích thư c tính theo KB) ho c m (tính theo MB).9. Ch c n cho câu l nh này bi t tên hai t p tin mà b n mu n so sánh. Vì th nh ng công c dùng đ so sánh t p tin là c n thi t và t t nhiên là có trong Linux. Các t p tin thu đư c s có tên g m ph n đ u (prefix) này và hai ch thêm vào đ chúng không trùng nhau: ‘aa’. Đ gi i quy t bài toán đã đưa lúc đ u thì c n ch y l nh: [user]$ split -b 650m phim. Công c đơn gi n nh t trong s này là l nh cmp (compare). thì l nh hoàn thành công vi c mà không đưa ra thông báo gì. . ‘ac’.3 --> 18 tháng 09 năm 2006. . phimab. L nh này ch so sánh n i dung c a hai t p tin theo t ng byte: [user]$ cmp t p_tin1 t p_tin2 N u hai t p tin hoàn toàn trùng nhau. còn n u chúng khác nhau thì đưa ra s th t c a dòng và byte ch có s khác nhau. Ngoài các tham s có th thêm vào tùy ch n -b đ xác đ nh kích thư c c a các t p tin t o ra (tính theo byte). ‘xad’ v. . r i đưa chúng (có nghĩa là dùng l nh cp) lên máy th hai vào m t thư m c nào đó. phiên b n 0.v. ‘ab’.9. ‘ad’. t c là s thu đư c các t p tin ‘xaa’.4. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> diff ChangeLog ChangeLog2 1c1 < 11 tháng 09 năm 2006. (không có kho ng tr ng và các d u ch m gi a ph n đ u và nh ng ch cái này). ‘xac’. T t nhiên thông tin mà l nh cmp đưa ra hơi ít đ có th quy t đ nh ch n t p tin nào trong s hai t p tin này.3 Thông báo v s khác nhau s hi n th trên màn hình (đ u ra tiêu chu n).10 So sánh các t p tin và l nh patch Có th b n không đ ý nhưng khi làm vi c v i máy tính công vi c so sánh n i dung c a hai t p tin khác nhau g p m t cách thư ng xuyên. phimab) lên hai đĩa CD-R(W). Chúng ta có th chuy n hư ng báo cáo này vào m t t p tin: . Vì th còn có th s d ng câu l nh diff đ bi t đư c s khác nhau gi a hai t p tin đây là gì.mpg Sau đó có th xóa đi các t p tin phimaa. N u không đưa ra ph n đ u.

diff Như v y t t nhiên là kích thư c c a t p tin xvnkb.8. vì đã có nh ng chương trình ti n ích như Midnight Commander và các . Bây gi c n đưa nh ng thay đ i đã làm đ n cho ngư i dùng.diff s nh hơn nhi u so v i xvnkb-0. Còn có câu l nh diff3 cho phép so sánh 3 t p tin m t lúc.8.3 --> 18 tháng 09 năm 2006.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin Khi s d ng Linux r t có th b n s ít làm vi c v i ph n l n các l nh h v shell. Nhưng thư ng s d ng nh t trên các h th ng UNIX và Linux v n là câu l nh diff.2.9.2. Sau đó nhà phát tri n s a các l i và c p nh t chương trình r i lưu mã ngu n trong m t t p tin khác xvnkb-0. N u hai c t có cùng s th t khác nhau.diff teppi@ThinhQuyen:~> more ChangeLog.c.c.diff > xvnkb-0.c. Tuy nhiên ti t ki m cho ngư i dùng không ph i là ng d ng chính.2. K t qu so sánh khi này s hi n th d ng hai c t.c xvnkb-0. thì chúng s cách nhau b i m t d u g ch th ng đ ng “|”. L y ví d đơn gi n (“m t cách ngu ng c”).c s thu đư c t p tin xvnkb-0.8. t c là k t qu báo cáo t o ra b ng l nh: [chuoi]$ diff xvnkb-0. n u không có trong t p tin th hai – m t ký t “>”. Chúng ta nh r ng m t ng d ng mã m đư c phát tri n b i c m t nhóm các nhà phát tri n và c ng đ ng.9.9.2.2.c. Trong trư ng h p chương trình ng d ng l n thì s ti t ki m này là đánh k .diff thì c n ph i đưa nh ng s a đ i đã làm vào phiên b n hi n th i.diff.diff 1c1 < 11 tháng 09 năm 2006.2. phiên b n 0. phiên b n 0. phân cách nhau b i các kho ng tr ng. Mà s phát tri n c a ng d ng mã m m i là đi m chính.2.9.9. Đã có xvnkb-0. có ch a mã ngu n c a chương trình này trên ngôn ng C. M i nhà phát tri n s đóng góp đo n mã c a mình b ng chính cách này.9. N u m t dòng nào đó ch có trong t p tin th nh t thì nó đư c đánh d u b ng m t ký t “<”. 4. m t chương trình ng d ng nào đó đư c đưa cho ngư i dùng d ng t p tin xvnkb-0. ch c n ch y l nh: [user]$ patch xvnkb-0. Bài toán này là do patch gi i quy t.c.c.c > xvnkb. T t nhiên là ch c n g i cho ngư i dùng nh ng thay đ i.c.c xvnkb. Thông thư ng kh năng này đư c dùng khi phân ph i b n c p nh t c a chương trình ng d ng.c.9.diff.c và xvnkb.88 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs teppi@ThinhQuyen:~> diff ChangeLog ChangeLog2 > ChangeLog.3 Đ đánh giá phiên b n c a m t t p tin thì thu n ti n hơn n u s d ng câu l nh sdiff.2. Tuy nhiên sau khi nh n đư c t p tin *.8. s ti t ki m đư c dung lư ng truy n t i qua m ng Internet n u ch g i xvnkb.2. Có th d dàng hi u đi u này n u bi t r ng k t qu báo cáo c a diff v s khác nhau gi a hai t p tin có th s d ng cho câu l nh patch.

N u b n làm vi c v i các t p tin kho trên đĩa ch không ph i v i băng ghi (đây là đa s trư ng h p s d ng máy tính cá nhân). . pkzip. Nhưng là ngư i dùng Linux th c s b n cũng nên bi t nh ng câu l nh nén và gi i nén làm vi c trong h v shell. lha. 4.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 89 môi trư ng giao di n đ ho như KDE. rar v. thì c n s d ng l nh tar v i tùy ch n f. Tên chương trình tar có nghĩa là tape archiver. t c là chương trình này không nén các d li u mà ch k t h p chúng vào m t t p tin chung sau đó ghi t p tin này lên cách băng nh (tape) thư ng dùng đ lưu tr thông tin. --extract. --delete Xóa t p tin kh i kho (không dùng cho băng ghi).5). thì nh t đ nh ph i dùng . --compare Tìm s khác nhau gi a các t p tin trong kho và trên h th ng t p tin (so sánh). sau đó ch ra tên t p tin. . GNOME. -x. -u. -c. --get L y t p tin ra kh i kho (“gi i phóng”). và s th y đây không ph i là m t y u đi m c a Linux mà còn là đi m m nh n u bi t cách k t h p “nh p nhàng” hai chương trình này. Chúng ta s tìm th y câu tr l i cho câu h i này sau khi đ c xong hai ph n t i đây. N u mu n t o t p tin này trên đĩa c ng. Tám tùy ch n này xác đ nh các ch c năng chính c a chương trình (xem b ng 4. Và các ti n ích và môi trư ng đó giúp b n làm vi c d dàng v i các t p tin nén s nói t i.4. -d. --list Đưa ra danh sách các t p tin trong kho. Nhưng truy n th ng c a Unix đó là tar và gzip và ph n l n mã ngu n (và không ch mã ngu n) c a các chương trình ng d ng đư c phân ph i d ng này. -t.7.1 Chương trình tar Nh ng ngư i dùng đã quen v i nh ng chương trình nén d ng winzip (đưa t t c t p tin vào m t “kho” r i sau đó nén chúng) thì có th s h i “T i sao l i c n hai chương trình?”. --append Thêm t p tin vào cu i kho. --create T o kho m i. M c dù không ai c m b n s d ng các chương trình arj. --diff. Vì th bi t cách làm vi c v i tar và gzip đó là danh d c a b t kỳ ngư i dùng Linux nào. Phương ti n chính đ làm vi c v i các t p tin nén trong UNIX và Linux là hai chương trình tar và gzip. -r. Chương trình tar có 8 tùy ch n khác v i nh ng tùy ch n còn l i ch khi ch y l nh tar thì c n ph i đưa ra m t trong s 8 tùy ch n này. --concatenate Thêm t p tin vào kho đã có. cũng gi ng như samurai ph i bi t s d ng ki m v y. Chúng s giúp b n làm vi c nhanh hơn v i nh ng t p tin nén thư ng g p trong Internet. --catenate.5: Nh ng tùy ch n chính c a tar Tùy ch n Ý nghĩa -A. --update Ch thêm nh ng t p tin m i hơn b n sao trong kho (c p nh t kho). B ng 4.v.

Ví d . . f.90 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs tùy ch n f. Tôi s không đưa ra mô t t t c các tùy ch n c a l nh tar. ) li n nhau và d u g ch ngang (–) phía trư c có th dùng nhưng không nh t thi t ph i có. chúng ch dùng đ thêm vào các ch c năng ph c th nào đó. Trong t p tin kho c u trúc thư m c c a projects v n đư c gi nguyên. Như v y s có ích hơn trong th i gian này. Bây gi b n đ c đã bi t cách t o kho t p tin. Cũng trong ví d này n u không ch ra tên thư m c thì s lưu t t c các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. c n dùng l nh: [user]$ tar xvf tên_kho Hi n th danh sách các t p tin trong kho b ng l nh: . Trong ph n tên t p tin mu n lưu vào kho có th s d ng các “m u tên”.tar trong thư m c hi n th i. C n chú ý là trong ví d trên n u ch “*” đ t “*. bao g m c các ký t thay th đơn gi n như “*” và “?”. Đ l y (gi i phóng) t t c t p tin ra kh i kho. Chúng ta s th y ví d t i đây. tùy ch n v b t bu c chương trình ph i đưa ra danh sách các t p tin đưa vào kho. Nh vào tính năng này có th lưu vào kho ngay l p t c nhi u t p tin b ng m t câu l nh r t ng n. Nh ng tùy ch n khác (tr 8 tùy ch n b t bu c k trên) là không c n thi t. mà còn lưu nh ng t p tin c a thư m c m . Đ t o m t kho t p tin tar t vài t p tin c n s d ng m t trong hai l nh sau: [user]$ tar -cf tên_kho t p_tin1 t p_tin2 [user]$ tar cf tên_kho t p_tin1 t p_tin2 trong đó tùy ch n c (t bây gi tôi s b đi d u g ch ngang “–” phía trư c tuỳ ch n) cho bi t chương trình c n t o ra (create) kho t p tin. N u ch y l nh sau: [user]$ tar cvf tên_kho . gi s projects. . . thì ch c n g i l nh: [user]$ tar cf projects.* thì không ch lưu t t c các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. đ t o ra kho ch a t t c các t p tin c a m t thư m c con c a thư m c hi n th i.*” thì s ch lưu nh ng t p tin n m tr c ti p trong thư m c projects và nh ng thư m c con có d u ch m trong tên (ít g p)./. còn tuỳ ch n f cho bi t là kho này ph i đư c t o d ng t p tin có tên tên_kho phía sau tùy ch n. Có th li t kê các tuỳ ch n m t ch cái (c. Ví d . Kho này không ch lưu t t c nh ng t p tin có trong thư m c projects mà còn lưu t t c nh ng thư m c con c a nó cùng v i t t c nh ng t p tin n m trong chúng (chúng ta dùng thu t ng “lưu đ quy”. ho c “lưu toàn b c u trúc thư m c”).tar projects/* ho c th m chí còn đơn gi n hơn: [user]$ tar cf projects. mà ch cho bi t m t s dòng l nh c n thi t nh t đ làm vi c v i các kho t p tin. nh ng thư m c con còn l i c a projects s không đư c lưu.tar projects Câu l nh này s t o ra kho projects.

4. ch không t o m t t p tin chung.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 91 [user]$ tar tvf tên_kho | less Gi i phóng m t t p tin nào đó b ng: [user]$ tar xvf tên_kho tên_t p_tin Chương trình tar là phương ti n thu n l i đ t o các b n sao lưu tr (sao lưu) c a t p tin. . Ph c h i l i b ng l nh: [user]$ tar xpvf tên_kho N u có khó khăn khi s d ng l nh tar. thì v n có th sao lưu d li u quý báu c a mình lên đĩa m m b ng: [user]$ tar Mcvf /dev/fd0 thư_m c r i ph c h i thư m c b ng l nh: [user]$ tar Mxpvf /dev/fd0 Ho c đơn gi n hơn. Đ gi i nén t p tin hãy dùng m t trong hai câu l nh sau: [user]$ gzip -d tên_t p_tin ho c [user]$ gunzip tên_t p_tin . Trư ng h p đơn gi n nh t c a l nh này trông như sau: [user]$ gzip tên_t p_tin Trên dòng l nh có th đưa ra cùng lúc vài tên ho c “m u tên” t p tin. t o m t t p tin kho ch a: [user]$ tar cvf tên_kho thư_m c r i sao chép t p tin tên_kho lên m t thi t b lưu tháo r i ho c thư m c trên m ng nào đó (CD.7. Nhưng khi này m i t p tin s đư c nén riêng r . ). nhưng như đã nói trên.. ftp. Đ nén t p tin này l i thư ng s d ng câu l nh gzip. . T t nhiên còn có nh ng ti n ích sao lưu chuyên dùng khác.2 Chương trình gzip M c dù chương trình tar t o ra kho t p tin. flash. nó không nén kho này l i mà ch k t h p các t p tin riêng r vào m t t p tin chung. hãy đ c tr giúp man c a nó ho c đ c nh ng thông tin hi n ra khi ch y tar v i tùy ch n --help 4. DVD. nhưng c khi b n đ c không bi t nh ng ti n ích này.

Chúng ta s xem xét v n đ này ngay sau. --best M c đ nén m nh hơn. --no-name Không lưu ho c không ph c h i tên ban đ u và th i gian t o t p tin. -9. Chương trình này nén m nh hơn (có m c đ nén cao hơn. -v.suf m c đ nh s d ng ph n sau là gz. ch còn l i t p tin đã nén. Chú ý: n u s d ng ph n sau khác “gz” thì khi gi i nén chương trình s đưa ra thông báo l i d ng “unknown suffix – ignored” (ph n sau không bi t – l đi).7. kích thư c c a nó và m c đ nén (tính theo %). Kích thư c t p tin thu đư c nh hơn nhưng t t nhiên là s lâu hơn. Còn khi gi i nén thì t p tin nén s b xóa. --list Đưa ra tên t p tin n m trong t p tin nén. —-suffix Thêm ph n sau (suffix) vào tên t p tin nén. Theo . Các b n phân ph i Linux m i đã có cài đ t s n chương trình này. -l. --version Hi n th phiên b n c a chương trình.6. nên thư ng dùng gzip đ nén nh ng kho t p tin do tar t o ra. B i vì chương trình gzip không có kh năng lưu nhi u t p tin vào trong m t t p tin. --quiet B đi nh ng c nh báo. --fast Nén nhanh (m c đ nén th p). –S . . --verbose Đưa ra các thông báo ph trong khi làm vi c. -1. Bây gi chúng ta s li t kê m t vài tùy ch n có ích c a chương trình gzip vào b ng 4.6: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip Tùy ch n Ý nghĩa -h.3 Chương trình bzip2 Trong th i gian g n đây ngư i dùng Linux thư ng s d ng thêm m t chương trình nén n a đ thay th cho gzip – chương trình bzip2. -r. --recursive Nén toàn b (đ quy) thư m c. -V. -L. -N. -t. ch còn l i t p tin bình thư ng. --test Th (ki m tra) tính nguyên v n c a t p tin nén. t o ra các t p tin nh hơn) và làm vi c nhanh hơn. đưa vào” m t kho. Hơn n a còn có th s d ng “k t h p” hai chương trình này. 4.suf. S d ng trong trư ng h p có đưa ra “m u tên” t p tin. Chúng ta có c m giác như t p tin đư c “đưa ra. --help Hi n th tr giúp ng n g n v cách s d ng chương trình. T p tin ban đ u sau khi nén s b xóa. --name Lưu ho c ph c h i tên ban đ u và th i gian t o t p tin. -n. -q. --license Hi n th s phiên b n và b n quy n c a chương trình. Nhưng đó là nh ng t p tin hoàn toàn khác nhau! Hãy s d ng l nh ls -i đ ki m tra ch s inode c a chúng.92 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs B ng 4.

sj bunzip2: Can’t guess original name for 2. nhưng thêm vào ph n cu i là .sj. Khi gi i nén bzip2 s đoán tên c a t p tin s t o ra theo quy lu t sau: • tên_t p_tin. 4. Hãy tư ng tư ng b n nh n đư c m t t p tin.-tên_t p_tin Bây gi đã đ n lúc chúng ta h c cách k t h p tar v i hai câu l nh gzip và bzip2 đ làm vi c nhanh và có hi u qu hơn. Do đó có kh năng ph c h i nh ng tính ch t này c a t p tin khi gi i nén.bz2.sj -. Trong m t s trư ng h p t p tin nén có th còn l n hơn theo kích thư c so v i t p tin ban đ u. Ví d : [user]$ bzip2 -.7. nhưng s nhanh hơn n u chúng ta ch c n s d ng m t câu l nh đ có th t o ra m t t p tin nén.4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2 T t nhiên không ai ngăn c n b n s d ng riêng r các câu l nh tar v i gzip và bzip2.9.bz thay th b ng tên_t p_tin • tên_t p_tin.gz.tar • tên_t p_tin khác thay th b ng tên_t p_tin. hay gi i nén m t t p tin.out Các tuỳ ch n c a bzip2 r t gi ng v i tùy ch n c a gzip nhưng không ph i t t c . Tham s đ ng sau hai d u g ch ngang (--) và m t kho ng tr ng đư c coi là tên t p tin.out. Đ gi i nén t p tin này thông thư ng b n c n dùng hai câu l nh sau ti p n i nhau: .7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 93 Chương trình bzip2 làm vi c tương t như gzip.tar • tên_t p_tin.sj teppi82@ThinhQuyen:~> bunzip2 2.tar.2. Đi u này có th x y ra đ i v i nh ng t p tin có kích thư c nh hơn 100 byte.4.tbz thay th b ng tên_t p_tin. vì cơ ch nén s d ng ph n đ u (head) có kích thư c 50 byte. Nh ng t p tin g m m t chu i ng u nhiên (random) c a các ký t . T p tin nén có th i gian s a đ i. Câu l nh bunzip2 ho c bzip2 –d gi i nén t p tin ch ra. t c là thay th m i t p tin đưa vào dòng l nh b ng phiên b n đã nén c a t p tin đó. thì kích thư c c a t p tin tăng lên kho ng 0. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> bzip2 2 teppi82@ThinhQuyen:~> mv 2. ví d xvnkb-0.bz2 thay th b ng tên_t p_tin • tên_t p_tin. trong đó có các t p tin nén. Tôi s đưa ra m t danh sách ng n nh ng tùy ch n c n thi t nh t trong b ng 4. N u t p tin này không ph i do bzip2 t o ra thì chương trình s không gi i nén mà đưa ra l i c nh báo.using 2.5%. dù tham s có m t d u g ch ngang đ u.7.tbz2 thay th b ng tên_t p_tin. quy n truy c p và có th c ch s h u như t p tin ban đ u.bz2 2.

2. -t. bunzip2 và bzcat ch là m t chương trình. -k. --decompress B t bu c gi i nén t p tin. –V. N u mu n ghi chèn thì hãy dùng tùy ch n này.tar.9. Tùy ch n -d b đi cơ ch này và b t bu c chương trình ph i gi i nén t p tin đã ch ra.tar). -f. Đ gi i nén t p tin k trên ch c n dùng m t câu l nh như sau: [user]$ tar xzvf xvnkb-0. –L.94 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs B ng 4.gz K t qu thu đư c là hoàn toàn như trên tr m t đi m: trong trư ng h p dùng 2 câu l nh thì trên đĩa s gi l i t p tin trung gian (xvnkb-0. -v. --keep Gi gìn (không xóa) t p tin ban đ u khi nén ho c gi i nén. —-version Gi ng như --L. --quiet B đi nh ng c nh báo ít ý nghĩa.2. -z. Ch nên dùng tùy ch n này trên nh ng máy tính cũ có ít b nh (8MB ho c ít hơn). Như v y cách th hai còn có m t ưu đi m n a là không gi l i các t p tin trung gian.2. --compress B t bu c nén t p tin (xem trên). -s.9.9.tar. --test Th (ki m tra) tính nguyên v n c a t p tin nén.2. Do đó c n đ t tên rõ ràng cho nó cùng v i ph n đuôi .gz thư_m c C n chú ý r ng trong trư ng h p này chương trình s không t đ ng thêm ph n đuôi . --verbose Đưa ra các thông báo ph trong khi làm vi c (ch có ý nghĩa chu n đoán). Có l chúng ta không bao gi c n đ n tùy ch n này ho c ít nh t là hy v ng như v y.7: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2 Tùy ch n Ý nghĩa -d. --small Gi m yêu c u đ i v i dung lư ng b nh c n s d ng b ng cách gi m t c đ nén.tar Nhưng trong s nh ng tùy ch n c a chương trình tar còn có m t tuỳ ch n đ c bi t z cho phép gi i nén t p tin b ng chương trình gzip (th c hi n vai trò c a l nh th nh t trong hai l nh k trên).tar. M i chương trình tuỳ theo “ph n m r ng” t p tin mà quy t đ nh xem s làm gì v i t p tin đó. —-license Hi n th s phiên b n và b n quy n c a chương trình.9. .gz vào tên c a t p tin thu đư c. [user]$ gzip -d xvnkb-0.tar. --force Ghi chèn lên t p tin đã có. Theo m c đ nh bzip2 không ghi chèn lên t p tin đã có trên đĩa.gz. Vi c t o t p tin b ng cách s d ng k t h p tar và gz cũng đư c th c hi n b ng tùy ch n z: [user]$ tar czvf tên_t p_tin. -q. ngư i dùng không c n ph i gõ thêm m t l nh xoá t p tin.gz [user]$ tar xvf xvnkb-0. Tùy ch n này c n thi t vì trên th c t bzip2.

nh ng đĩa không b chia có th coi là m t phân vùng. thì đ u tiên c n k t n i nó và cây thư m c chung (chúng ta s d ng thu t ng “g n”. mount). Cách s d ng nh ng l nh này h t s c đơn gi n. chúng ta c n t o trên đĩa này h th ng t p tin. Tôi ch c ch n là b n s t gi i quy t đư c v n đ . tôi mu n nói thêm r ng. T c là m i đĩa đư c đ t tương ng v i h th ng t p tin riêng.tar. nhưng c n dùng tùy ch n j c a tar đ thay cho tuỳ ch n z.tar. Khi chúng ta có m t đĩa lưu m i. Vì th ti p theo chúng ta s nói v t o h th ng t p tin trên m t phân vùng. h th ng t p tin ISO9660 s d ng đ ghi thông tin trên CD-ROM và . xác đ nh quy n truy c p.4. Bây gi chúng ta s d ng l i v n đ làm sao đ t o ra h th ng t p tin và cách thay đ i nó. đ ng th i tăng hi u su t làm vi c và làm gi m kh năng m t thông tin do chương trình gây ra. Như v y là có th nói g n h th ng t p tin ho c g n đĩa lưu cùng v i các h th ng t p tin có trên nó. gi i nén t p tin b ng l nh: [user]$ tar xjvf tên_t p_tin. Đ có th s d ng h th ng t p tin này đ ghi các t p tin. gzip và bzip2.8 T o và g n các h th ng t p tin Trong nh ng ph n trư c chúng ta đã đ c p ng n g n m t s câu l nh chính đ làm vi c v i nh ng h th ng t p tin đã đ nh d ng s n. Đ k t thúc ph n v nh ng chương trình làm vi c v i t p tin nén này. ch c n đưa vào dòng l nh tên c a t p tin. Và đ ng quên ch t o ra các t p tin nén b ng tar. Đ có thêm thông tin hãy tìm hi u trang tr giúp man ho c các tài li u HOWTO tương ng. Thư ng nói là cây thư m c đư c t o thành t các h th ng t p tin riêng. Ngoài hai h th ng t p tin này Linux còn có th làm vi c v i các “phiên b n” khác nhau c a h th ng t p tin FAT (FAT16 và FAT32). gzip ho c bzip2 vì b n là ngư i dùng Linux! 4. nh t là đ i v i nh ng đĩa m i s n xu t g n đây có dung lư ng l n t vài ch c đ n vài trăm GB. Nói như v y vì trong UNIX (và Linux) không có khái ni m “đ nh d ng đĩa” mà s d ng khái ni m “t o h th ng t p tin”. Còn m t đi m n a cũng c n nói đ n là Linux có th làm vi c v i nhi u d ng h th ng t p tin khác nhau. Vi c t o nh ng phân vùng như v y giúp th c hi n d dàng các thao tác như: sao lưu.bz2 thư_m c Tôi nghĩ r ng nh ng thông tin k trên đã đ đ làm vi c m t cách có hi u qu v i các chương trình nén tar.bz2 và t o t p tin nén b ng: [user]$ tar cjvf tên_t p_tin. Cây thư m c c a Linux đư c t o ra t nh ng “cành” riêng r tương ng v i các đĩa khác nhau.zip hay *. T c là. Nhưng h th ng t p tin g c c a nó là “h th ng t p tin m r ng” (extfs) phiên b n 2 và 3. n u “không may” b n nh n đư c m t t p tin d ng *. N u có gì khó khăn hãy th “unzip –help” ho c “unrar –help”.rar thì cũng đ ng v i ch y sang nh m t máy s d ng Windows đ gi i nén.8 T o và g n các h th ng t p tin 95 S d ng k t h p tar và bzip2 là hoàn toàn tương t . B n có th th các chương trình unzip và unrar có trên h th ng Linux c a mình. ví d đĩa c ng. Còn c n ph i nói thêm r ng thông thư ng đĩa c ng đư c chia thành các phân vùng.

s t o ra h th ng t p tin d ng ext3fs trong phân vùng ch ra. Hãy c n th n khi vi t tên phân vùng. C n ph i có thư m c /mnt/diaC trong cây thư m c. mkfs. Đi m g n là m t thư m c đã có trong cây thư m c. đ u tiên c n k t n i (g n) nó vào cây thư m c chung b ng l nh mount. N u không đưa ra tùy ch n -t thì s dùng d ng h th ng t p tin m c đ nh (hi n nay là phiên b n cũ c a ext – ext2fs). 14 13 . tên phân vùng) và đi m g n (mount point). C n chú ý là sau khi g n h th ng t p tin vào thư m c /mnt/diaC. N i dung cũ c a thư m c không b hu . mà ch t m th i b gi u đi. m t b ng các mô t inode. Ph i có ít nh t hai tham s cho câu l nh mount: thi t b (device.ext2. thì ngư i dùng không còn truy c p đư c t i n i dung (bao g m c thông tin v ch s h u cũ và quy n truy c p t i chính b n thân thư m c) c a thư m c này n a. Ví d . Sau khi th c hi n câu l nh mkfs. T o h th ng t p tin d ng ext3fs có nghĩa là t o trên phân vùng này c a đĩa m t siêu kh i (superblock). Đ u tiên chúng ta s xem xét trư ng h p c n t o h th ng t p tin trên m t phân vùng nào đó (đã có) c a đĩa. N u chưa có hãy t o ra b ng l nh mkdir. Đ t o ra nh ng đĩa m m có th đ c trên DOS và Windows c n dùng tùy ch n -t v i giá tr vfat ho c nh ng ti n ích đ c bi t khác. câu l nh: [root]# mount /dev/hda10 /mnt/diaC s g n h th ng t p tin c a phân vùng /dev/hda10 vào thư m c /mnt/diaC. N u b n mu n t o h th ng t p tin trên đĩa m m thì c n ch y: [root]# mkfs -t ext3 /dev/fd0 Có th nói r ng chúng ta đã “đ nh d ng đĩa m m”. Ví d h th ng t p tin có d ng ext3fs. vì v y đ ng xóa nó. nhưng c n bi t là v i h th ng t p tin ext3fs thì b n không đ c đư c đĩa m m này trên DOS ho c Windows (n u không dùng chương trình ho c driver đ c bi t). Thư m c này đư c chương trình fsck dùng trong nh ng trư ng h p kh n c p.96 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs các h th ng t p tin khác (k c NTFS13 ). b xóa. và các kh i d li u.ext3 và các câu l nh tương t . Vì th t t nh t là dùng các thư m c r ng đã chu n b s n t trư c đ S h tr đ c đã t t. Đ b t đ u làm vi c v i h th ng t p tin m i. và dùng làm “thư m c g c” đ i v i h th ng t p tin g n vào (gi ng như nút n i gi a thân cây và cành cây). Trong trư ng h p đơn gi n nh t ch c n ch y l nh sau: [root]# mkfs -t ext3 /dev/hda2 T t nhiên là c n thay th /dev/hda2 b ng tên c a phân vùng trên máy c a b n. Trên các b n phân ph i Linux m i còn có th s d ng các câu l nh mkfs. Trong h th ng t p tin m i s t đ ng t o ra m t thư m c v i tên lostfound+. N u dùng chúng thì ch c n b đi ph n -t ext3 ho c -t ext2. T c là khi t o và g n các h th ng t p tin c n luôn luôn nh r ng d ng h th ng t p tin trên các đĩa lưu khác nhau có th không gi ng nhau. Th c hi n t t c nh ng vi c này b ng l nh mkfs14 . n u ghi nh m b n s b m t d li u. tuy nhiên s h tr ghi lên NTFS chưa th t hoàn h o. N i dung này s ch “quay tr l i” khi ngư i dùng b g n (unmount) h th ng t p tin ra kh i thư m c.

nfs. Hi n nay Linux h tr các h th ng t p tin sau: minix. Ví d . • Th t ưu tiên ki m tra h th ng t p tin b ng câu l nh fsck. Vùng này đư c chương trình sao lưu dump s d ng. smb. ext3. Trong trư ng h p đó câu l nh mount th t xác đ nh d ng c a h th ng t p tin đang g n. còn đư ng_d n xác đ nh đi m g n. Còn có th li t kê m t s d ng phân cách nhau b i d u ph y (. • Đi m g n. nhưng đi u đó là không nh t thi t. hpfs. ch d ng h th ng t p tin trong vùng “d ng h th ng t p tin” và sau tùy ch n -t c a l nh mount có th đ t giá tr auto. sysv. • Các tuỳ ch n g n. proc. msdos. Trong câu l nh mount còn có th đưa ra danh sách các d ng h th ng t p tin không c n g n b ng c (flag) no. Theo m c đ nh là rw (đ c và ghi). Có th s d ng tên thi t b có trên máy (ví d /dev/hda10). xia. Hãy xem trang man fs đ đ c mô t ng n g n v nh ng h th ng t p tin này. nên t t hơn h t là ch ra d ng m t cách chính xác. như sau: [root]# mount -t d ng_httt thi t_b đư ng_d n trong đó d ng_httt xác đ nh d ng h th ng t p tin trên thi t_b (phân vùng). H th ng t p tin v i giá tr nh hơn s đư c ki m tra trư c. Có th có các giá tr khác. N u b ng nhau thì s ki m tra song song (t t nhiên n u có th ). ext2. câu l nh: 15 16 Đ ti n đ c các vùng thư ng s p cho th ng hàng. Tên đ y đ bao g m c đư ng d n c a thư m c s g n t p tin vào. iso9660. Tuy nhiên trong m t s trư ng h p có th d n đ n l i. .8 T o và g n các h th ng t p tin 97 làm “đi m g n” (vì th mà trong tiêu chu n FHS có đ c p đ n thư m c /mnt. T p tin c u hình /etc/fstab ch y u dùng đ g n t đ ng các h th ng t p tin trong quá trình kh i đ ng Linux. ncpfs16 .1). N u h th ng t p tin c n đư c sao lưu thì đây ph i có s 1. D ng đơn gi n nh t trong ví d trên c a l nh mount ch làm vi c v i đi u ki n t t c nh ng tham s còn thi u có th tìm th y trong t p tin /etc/fstab. ext.4. umsdos. hãy xem b ng 4. hãy xem trang man c a dump. cũng như tên c a h th ng t p tin m ng NFS (ví d ThinhQuyen:/home/nhimlui – thư m c /home/nhimlui trên máy có tên ThinhQuyen). vfat. Kh năng này có ích trong trư ng h p s d ng câu l nh mount v i tham s -a (câu l nh mount v i tham s -a s g n t t c các h th ng t p tin li t kê trong t p tin /etc/fstab). • M c đ dump. M i dòng c a t p tin này ch a thông tin v m t h th ng t p tin và g m 6 vùng phân cách nhau b i các kho ng tr ng15 : • Tên thi t b (phân vùng).). n u không – s 0. • D ng h th ng t p tin. thì c n s d ng d ng đ y đ c a l nh mount. N u không có t p tin đó (ch khi nào b n c tình ho c vô tình xóa) ho c trong t p tin không có nh ng d li u c n thi t.

v. N u mu n g n m t h th ng t p tin nào đó và ch cho phép đ c thì c n ch ra tùy ch n r (read only) trên dòng tương ng c a t p tin /etc/fstab (theo m c đ nh s d ng rw. t c là đ c và ghi). Ví d . nhưng n u trong vùng các tùy ch n g n có ch ra tùy ch n user. Đ thay m t đĩa r i khác thì đ u tiên c n b g n (“tháo”) đĩa đã có ra r i m i g n 17 các chia s trong m ng c a Windows . Trư c khi b các đĩa tháo r i (đĩa m m. DVD. more ho c b ng câu l nh mount (không có tham s ).98 [root]# mount -a -t nosmb. CD.ext Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs g n t t c các h th ng t p tin tr các d ng smb (Samba17 ) và ext Khi g n h th ng t p tin có trong /etc/fstab. T t c các tham s khác câu l nh mount s l y t t p tin /etc/fstab. . T c là h th ng t p tin không đư c b n.sync 0 0 thì b t kỳ ngư i dùng nào cũng có quy n g n h th ng t p tin trên đĩa DVD c a mình b ng câu l nh: [user]$ mount /dev/hdd ho c: [user]$ mount /media/dvd Trong b ng 4. n u trong t p tin /etc/fstab có dòng: /dev/hdd /media/dvd auto noauto. flash) ra kh i máy thì c n “tháo” (b g n) các h th ng t p tin có trên các đĩa tháo r i này. Thông thư ng ch có ngư i dùng cao c p root m i có kh năng g n các h th ng t p tin. B ng này n m trên đĩa d ng t p tin /etc/mtab.8 có đưa ra thêm m t vài tùy ch n có th s d ng trong câu l nh mount và trong t p tin/etc/fstab (vùng các tùy ch n g n). thì ch c n đưa ra m t tham s : ho c tên c a thi t b (phân vùng) ho c đi m g n. C n nói r ng n u so v i Windows thì làm vi c v i các đĩa r i (đĩa m m. Đ b t kỳ ngư i dùng nào cũng có th b g n h th ng t p tin thì trong t p tin /etc/fstab c n thay th tùy ch n user b ng tùy ch n users (trong vùng các tùy ch n g n). thì t t c m i ngư i dùng s có kh năng g n (b g n) h th ng t p tin đó. Thao tác này đư c th c hi n b ng câu l nh umount (không ph i unmount!). Ch có ngư i dùng đã g n h th ng t p tin và t t nhiên c ngư i dùng cao c p root m i có quy n b g n nó.user. không ti n trình nào đang ch y t t p tin chương trình n m trên h th ng t p tin này và trong h th ng không có ti n trình nào s d ng h th ng t p tin này. ) trên Linux có m t chút ph c t p hơn. ho c s d ng câu l nh mount v i tham s -r Câu l nh mount và umount h tr b ng các h th ng t p tin đã g n. Zip. Vì đ u tiên b n c n g n các đĩa này (nói chính xác là h th ng t p tin có trên đĩa) vào cây thư m c chung. . Có th xem tr c ti p t p tin này b ng các chương trình xem t p tin (less. Ch có th b g n h th ng t p tin khi không có t p tin nào c a nó m ra. Tham s c a câu l nh umount là tên thi t b (phân vùng) ho c đi m g n.v.

8 T o và g n các h th ng t p tin 99 B ng 4. suid Cho phép dùng “bit thay đ i ID ngư i dùng” và “bit thay đ i ID nhóm”. ro G n h th ng t p tin ch đ đ c. M t s b n phân ph i (Debian. rw G n h th ng t p tin đ đ c và ghi. Xin nh c l i là nh ng gì đã nói đây ch dành cho h th ng t p tin ext3fs (m t s thông tin v n còn đúng cho phiên b n ext2fs). nosuid. Chúng ta s xem xét k hơn m t sau này trong . auto. sync Vào/ra (ghi/đ c) c a h th ng t p tin th c hi n đ ng b (t c th i).4. Tuy trên các b n phân ph i m i đã có các d ch v cho phép t đ ng g n và t đ ng “tháo” các đĩa r i. m t sau (c u trúc bên trong). openSUSE) s t o s n cho b n nh ng đi m g n này. nodev Không coi các thi t b kh i và thi t b ký t (byte) trong h th ng t p tin là nh ng t p tin đ c bi t. Tùy ch n -a không t đ ng g n h th ng t p tin này. đ c bi t trong trư ng h p m r ng quy n truy c p (ví d thêm quy n ghi cho h th ng t p tin đã g n ch đ c). nosuid Không cho phép dùng “bit thay đ i ID ngư i dùng” và “bit thay đ i ID nhóm”. Ví d . Đ i v i nh ng ngư i dùng này luôn luôn g n v i các tùy ch n noexec. user Cho phép ngư i dùng bình thư ng g n h th ng t p tin. exec Cho phép th c hi n các t p tin chương trình n m trên h th ng t p tin này. auto Có th g n h th ng b ng câu l nh mount v i tùy ch n -a. Thư ng s d ng đ thay đ i các tùy ch n g n. async.8: Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount Tùy ch n Ý nghĩa async Vào/ra (ghi/đ c) c a h th ng t p tin th c hi n không đ ng b (không t c th i). và m i ch đ c p đ n “m t trư c”. n u b n có m t đĩa m m. exec. nodev. T t nh t hãy chu n b s n cho m i đĩa r i m t “đi m g n” riêng. noauto Ch có th t g n h th ng t p tin. Đây là t t c nh ng gì mà ngư i dùng Linux m i (và r t m i) c n bi t v h th ng t p tin ext3fs. dev Các thi t b kh i và thi t b ký t (byte) trong h th ng t p tin là nh ng t p tin đ c bi t. m t dvd và m t flash thì hãy t o ba thư m c floppy. ch đư c nói đ n trong chương này khi c n thi t. dev. nouser C m ngư i dùng bình thư ng g n h th ng t p tin. dvd và flash trong /mnt đ làm đi m g n cho ba thi t b c a mình. m t quay v phía ngư i dùng c a h th ng này (ch y u là c u trúc t p tin). suid. ti p đĩa th hai. M t còn l i. nhưng b n cũng c n bi t cách làm vi c v i các đĩa r i n u có v n đ x y ra v i các d ch v đó. defaults S d ng các tuỳ ch n theo m c đ nh: rw. nouser. remount Cho phép g n l i h th ng t p tin đã g n.

Còn bây gi b n đ c s chuy n sang nghiên c u thành ph n quan tr ng th 2 trong 4 thành ph n chính c a Linux – h v bash. .100 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs m t vài chương s p t i.

đ làm vi c trong ch đ text (giao di n dòng l nh) và giao di n đ h a GUI (Graphical User Interface). b t kỳ chương trình nào trong Linux có th kh i đ ng t dòng l nh c a h v (n u máy ch X đã ch y). Vì Linux là HĐH đa ti n trình. nên ngay trong ch đ text đã có kh năng làm vi c trong vài c a s . 5. m t s chương trình không th ch y GUI và ch có th th c hi n t dòng l nh. Đi u này không hoàn toàn đúng. Sau đó. vài bi n th c a sh đư c phát tri n và làm t t hơn. vi t t t c a shell. Có hai d ng c a chương trình đã đ c p . Đưa các tham s cho chương trình trên dòng l nh tương đương v i vi c chúng ta kéo và th cái gì đó lên bi u tư ng chương trình trong môi trư ng đ h a. Nói ngoài l m t chút. Nhưng m t khác. Nh ng ngư i dùng Linux m i (newbie) thư ng nghĩ s ch ng bao gi làm vi c ch đ này. g i là sh. Theo ý ki n c a m t s chuyên gia ngôn ng cũng như chuyên gia Linux thì nên g i chương trình này m t cách đúng hơn là “trình x lý l nh” hay “trình biên d ch l nh”.h v . D . b i vì r t nhi u công vi c có th th c hi n nhanh và thu n ti n trong ch đ này hơn là s d ng giao di n đ h a. tên g i “h v ” b ph n đ i r t nhi u. C n nói ngay r ng. Và dù sao thì ch đ text c a HĐH Linux không ph i là ch đ text m t ti n trình c a MS-DOS.1 H v là gì? Chúng ta thư ng nói “ngư i dùng làm vi c v i h đi u hành”. Trên các h th ng UNIX đ u tiên có m t chương trình. vì trên th c t “liên h ” v i ngư i dùng đư c th c hi n b i m t chương trình đ c bi t.Chương 5 Bash T t g hơn t t nư c sơn – ca dao t c ng Vi t Nam Trong ph n này chúng ta s đ c p đ n v n đ làm vi c v i Linux ch đ text. Và đ so n th o m t t p tin văn b n không nh t thi t ph i ch y các trình so n th o l n và ch m ch p (đ c bi t trên các máy có c u hình ph n c ng th p) c a môi trư ng đ h a. Tuy nhiên đây là m t ý ki n sai l m. hay còn đư c g i là console ho c terminal. Tuy nhiên. th c hi n “liên h ” v i ngư i dùng trong môi trư ng đ h a. vi t b i Steve Bourne. hay shell. tên g i “h v ” (shell) đư c dùng cho các chương trình dùng đ biên d ch l nh trong ch đ text trên m i h th ng UNIX. cũng như qua giao di n đ h a. trong đó có Bourne shell — phiên b n m r ng c a sh. vì đã có giao di n đ h a. Ch y chương trình t dòng l nh c a h v tương đương v i vi c nháy (đúp) chu t lên bi u tư ng c a chương trình trong GUI.

Chúng ta s xem xét chúng d n d n trong . Trư c khi b t đ u ph n này. K t qu thu đư c là m t ngôn ng l p trình m nh. Vi c đưa ngay t t c ý nghĩa đ c bi t c a nh ng ký t này và các tình hu ng s d ng chúng t m th i không có ích. ho c đ bi n đ i bi u th c. Trong tên t p tin ch d u ch m (. Trong toán h c t lâu đã đư c ch ng minh r ng. ’ " / \ > < và ký t v i mã 0. Ngoài ra. <Tab> và các phím có mũi tên. b t kỳ m t thu t toán nào cũng có th đư c xây d ng t hai (ba) thao tác cơ b n và m t toán t đi u ki n. 5. ch y chúng đ n vi c t ch c d li u đ u vào/đ u ra.102 Bash án GNU (d án phát tri n chương trình ng d ng c a Stallman. Nó s d ng các ti n ích và chương trình khác (có trong thành ph n h đi u hành. nh đó đưa h v tr thành m t công c m nh c a ngư i dùng. t vi c tìm ki m chương trình đư c g i. h v ch u trách nhi m v công vi c v i các bi n môi trư ng và th c hi n m t vài bi n đ i (th . ho c đ bi u th các thao tác nào đó. (d u g ch dư i. xem http: //www. vì t Bourne đ c gi ng v i t borne (sinh ra. Ti p theo chúng ta s ch xem xét bash. s d ng đ đi u khi n vi c nh p d li u trên dòng l nh. Ph thu c vào tình hu ng các ký t đ c bi t này có th s d ng v i ý nghĩa đ c bi t c a nó hay s d ng như m t ký t thông thư ng. <Ctrl>+<D>. b n đ c nên bi t các t h p phím chính. đó là nó bao g m m t ngôn ng l p trình đơn gi n. đ ra).[ ] { } : . Đây cũng là s c m nh và là m t trong các ch c năng chính c a h v . hoán đ i v trí) các tham s l nh. T m t mình bash không th c hi n m t công vi c ng d ng nào.) và g ch chéo (/) có giá tr đ c bi t. g ch ngang và d u ch m) thư ng đư c s d ng trong tên t p tin. còn d u ch m có giá tr đ c bi t khi nó là ký t đ u tiên trong tên t p tin (cho bi t t p tin là “ n”).org/) sau đó cho ra đ i h v bash. xin ng m hi u đó là bash.2 Các ký t đ c bi t H v bash s d ng m t vài ký t t b 256 ký t ASCII cho các m c đính riêng. Nhưng trong đa s các trư ng h p không khuyên dùng các ký t v i giá tr th hai. ký t hàng m i (t o ra khi nh n phím <Enter>) và ký t kho ng tr ng. t c là “l i là h v c a Bourne”. H v cung c p các toán t đi u ki n và toán t vòng l p. – và . vì th dư i khi nói đ n h v . tên g i c a nó đư c gi i mã ra là Bourne-again shell. Ký hi u g ch chéo dùng đ phân chia tên các thư m c trong đư ng d n. Nhưng tính ch t chính c a h v . Đ ng th i cho phép đưa các tham s cũng như k t qu làm vi c c a m t chương trình t i các chương trình khác hay t i ngư i dùng. Nhưng nó h tr vi c th c thi m i chương trình khác. Các ký t này bao g m: ‘ ~ ! @ # $ % ^ & * ( ) _ . Nên nh ít nh t cách s d ng c a các (t h p) phím <Ctrl>+<C>.gnu. Tuy nhiên các ký t _. và đây là m t ví d cho th y không ph i lúc nào chúng cũng có giá tr đ c bi t. Trư c h t đó là vi c s d ng chúng trong tên t p tin và thư m c. Trên ti ng Anh đây là m t cách chơi ch . và như th bash còn có th gi i mã là “shell đư c sinh ra l n hai”. hay đư c cài đ t riêng) đ làm các thao tác cơ b n cho ngôn ng l p trình mà nó h tr .

command2 thì h v đ u tiên s th c hi n câu l nh command1. . thì t t c các ký t n m trong ngo c đơn này có giá tr như các ký t thông thư ng.3 Th c thi các câu l nh 103 các ph n sau. n u mu n đ t t p tin cái tên “lennon imagine” c n đưa tên đó vào d u ngo c: teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine ’lennon imagine’ S khác nhau trong cách s d ng ký t ’ và " đó là. 3 ký hi u có ý nghĩa l n và c n đ c p đ n đ u tiên. n u mu n s d ng kho ng tr ng trong tên t p tin. gi ng như trong các văn b n. khôn m t ký t nào có ý nghĩa đ c bi t. Ký hi u \ (g ch chéo ngư c) có th g i là “ký hi u xóa b ý nghĩa đ c bi t” cho b t kỳ ký t đ c bi t nào. ch cho l nh đó hoàn thành.3. m t trong các ch c năng chính c a h v là t ch c vi c th c hi n các câu l nh mà ngư i dùng đưa vào trên dòng l nh. nói riêng. đ ng ngay sau \. . còn trong ngo c kép – t t c chúng ngo i tr $. sau đó ch y command2.3 Th c thi các câu l nh Như đã nói trên. câu l nh sau: teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine lennon\ imagine Các ký t ’ và " (ngo c đơn và ngo c kép) có th g i là “các ký t trích d n”. 5. nhưng còn có th đưa vào dòng l nh đó ngay l p t c vài câu l nh. sách báo. Tuy nhiên. và chúng s th c hi n l n lư t t câu l nh này đ n câu l nh khác. n u nh p vào dòng l nh cái gì đó gi ng như sau: teppi82@teppi:~$ command1 . trong ngo c đơn m t ý nghĩa đ c bi t t t c các ký t . N u như m t đo n văn b n nào đó đ t trong ngo c đơn. Tr l i v i ví d s d ng kho ng tr ng trong tên t p tin trên.. ch l nh hoàn thành. thông thư ng. sau đó l i đưa ra dòng nh p l nh và ch các hành đ ng ti p theo c a ngư i dùng. M i ký t này luôn luôn đư c s d ng trong m t c p v i b n sao c a chính nó đ đóng khung m t bi u th c nào đó. N u dùng ký t này đ phân chia các câu l nh. Như v y. Đ làm đư c đi u này c n s d ng ký t đ c bi t . M c dù ngư i dùng thư ng ch nh p trên dòng l nh t ng câu l nh m t. ’ và \ (d u đô la. khi c n s d ng đ n. và &. 5.5. .1 Thao tác . thì câu l nh ti p theo s đư c coi như tham s c a l nh phía trư c. . có th nói. thì chúng ta c n đ t trư c ký t kho ng tr ng đó m t ˙ d u Ví d . cung c p cho ngư i dùng hai thao tác đ c bi t đ t ch c vi c đưa các câu l nh trên dòng l nh: . ngo c đơn và d u g ch ngư c). H v .. Ví d .

Chúng ta s xem xét qua các bư c này.tìm ki m câu l nh. Bư c đ u tiên . theo nguyên t c.4 5.3 Thao tác && và || Các thao tác && và || là nh ng thao tác đi u khi n. và sau đó không ch m tr tr l i dòng nh p l nh cho ngư i dùng. thì command2 s th c hi n và ch th c hi n khi tr ng thái thoát c a l nh command1 khác không.4. Ví d . t c là l nh đó th c hi n thành công. H v luôn luôn tìm th y l nh n i trú. Qua kênh này d li u đư c đưa vào cho chương trình. ngay l p t c ch y l nh command2. n u nh p vào dòng l nh “command1 & command2 &”. nó đư c cung c p ba dòng d li u (hay còn g i là kênh): • đ u vào tiêu chu n (standard input hay stdin). • đ u ra tiêu chu n (standard output hay stdout). chuy n các tham s đã nh p trên dòng l nh vào cho câu l nh. còn bây gi chúng ta s xem xét cách h v t ch c vi c đưa d li u vào cho câu l nh đang th c hi n và vi c đưa k t qu t i cho ngư i dùng. 5. N u trên dòng l nh là command1 && command2. V cách thêm thư m c vào đư ng d n tìm ki m chúng ta s nói đ n dư i.104 Bash 5. . N u đ t d u & ngay sau câu l nh. thì command2 s th c hi n và ch th c hi n trong trư ng h p tr ng thái thoát ra c a l nh command1 b ng không (0). nó m i quy t đ nh r ng ngư i dùng đã nh m khi nh p tên l nh.2 Thao tác & Thao tác & đư c dùng đ t ch c vi c th c hi n các câu l nh trong ch đ n n sau. M t cách tương t . mà đư c li t kê trong đư ng d n tìm ki m. 5. Các câu l nh chia thành hai lo i: n i trú (mã c a chúng có trong mã c a chính h v ) và ngo i trú (mã c a chúng n m trong m t t p tin riêng l trên đĩa). Tuy nhiên đ g “gánh n ng” cho ngư i dùng h v bi t cách tìm l nh ngo i trú trong các thư m c. n p mã đó vào b nh . Ch có th nói ng n g n r ng. Chúng ta s không xem xét m t k thu t c a vi c th c hi n m t câu l nh nào đó. Qua kênh này chương trình đưa ra k t qu làm vi c c a mình.3. và sau khi th c hi n xong thì theo m t cách nào đó tr l i k t qu th c hi n l nh này cho ngư i dùng hay ti n trình khác.1 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n Dòng d li u vào – ra Khi m t chương trình đư c th c hi n. n u dòng l nh có d ng command1 || command2.3. thì h v s tr l i quy n đi u khi n cho ngư i dùng ngay sau khi ch y câu l nh. h v ph i tìm mã (code) chương trình. Ch khi (h v ) không th tìm th y t p tin c n thi t trong các thư m c đó. ph i ch cho h v đư ng d n đ y đ t i t p tin tương ng. mà không đ i cho câu l nh đó hoàn thành. còn đ tìm các l nh ngo i trú ngư i dùng. thì h v ch y câu l nh command1.

b i vì chúng ta cũng th y thông báo l i đó trên c a s terminal. Tuy nhiên. Nói cách khác. Sau đó l nh này đưa ra tín hi u chuy n dòng và hoàn t t công vi c. toàn b thông tin c a l nh hay chương trình mà ngư i dùng đã ch y. vì th n u b n nh n phím <Enter>. Trong trư ng h p này.4.4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n 105 • kênh thông báo l i tiêu chu n (standard error hay stderr). m i dòng ký t nh p vào s đư c hi n ra hay l n: m t l n khi gõ và l n th hai b i câu l nh cat. có th chuy n hư ng thông báo đ u ra (ví d . và hơn n a có v như không có gì x y ra. đ i v i ngư i dùng thì trong trư ng h p này kênh thông báo l i tiêu chu n không khác gì v i đ u ra tiêu chu n. chúng ta s th y dư i. n u không k t qu có th s khác. 1 gi ng liên k t hóa h c . Làm vi c v i đ u vào và đ u ra tiêu chu n đư c minh h a t t nh t qua ví d các l nh echo và cat. dòng ký t b n v a nh p s đư c đưa t i l nh cat. và chúng cũng s xu t hi n trên màn hình. còn đ u ra và kênh báo l i hư ng đ n terminal c a ngư i dùng. ls đưa m t tin nh n báo l i ra kênh thông báo l i tiêu chu n. hãy ch y l nh cat không có tham s . Có th ti p t c nh p các ký t .3 L nh cat Chúng ta s xem xét l nh cat đây vì l nh này thư ng làm vi c v i đ u vào và đ u ra tiêu chu n.2 L nh echo Câu l nh echo dùng đ chuy n t i đ u ra tiêu chu n dòng ký t . Như v y. 5. vào t p tin). còn hai đ u ra và kênh thông báo l i đư c chương trình s d ng ch đ ghi. và t t c nh ng thông báo l i.5. Thông thư ng bàn phím đư c c u hình đ nh p vào theo t ng dòng. ví d dùng tham s là m t tên t p tin không t n t i. Theo m c đ nh đ u vào có liên k t1 v i bàn phím. Hãy th th c hi n câu l nh sau: [user]$ echo ’xin chao cac ban!’ Tôi nghĩ r ng l i gi i thích s là th a thãi (ch xin hãy s d ng d u ngo c đơn. và l nh này s l i đưa d li u ra màn hình thông qua đ u ra tiêu chu n. Qua kênh này chương trình đưa ra thông tin v l i. đư c đưa ra c a s terminal. Hãy nh p b t kỳ ký t nào. t c là chương trình ngay l p t c đưa chúng t i đ u ra tiêu chu n. Đ cho th y kênh thông báo l i tiêu chu n làm vi c như th nào.4. K t qu là con tr chuy n t i m t dòng m i. Đ ch ng minh là l nh này theo m c đ nh ti p nh n dòng d li u nh p vào. và nó s xu t hi n ngay l p t c trên màn hình. hãy th c hi n câu l nh ls v i m t tham s không đúng. N u b n đ c chú ý thì có th gi i thích t i sao l i khác). Theo m c đ nh k t qu làm vi c c a l nh cat hư ng t i đ u ra tiêu chu n. T đ u vào tiêu chu n chương trình ch có th đ c. Lúc này câu l nh ch các ký t đ n t đ u vào tiêu chu n. Tuy nhiên. mà đư c đưa vào làm tham s cho nó. 5.

5.txt v a t o trên t i c a s terminal th hai3 có th s d ng l nh sau: maikhai@fpt:/sw$ cat /home/maikhai/ls. trong h v còn có các môi trư ng đ c bi t cho phép chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. Và t t nhiên chúng ta c n xem xét k hơn cơ ch này.txt không t n t i. N u đưa tên m t t p tin vào làm tham s cho l nh cat. t đó l nh cat s đ c n i dung này và đưa t i đ u ra tiêu chu n (xem sơ đ ). thì nó s đư c t o ra. Cũng có th s d ng t h p phím <Ctrl>+<C> (câu l nh trong h v dùng đ d ng chương trình đang ch y). N u b n không mu n xóa n i dung cũ mà ghi thêm d li u đ u ra vào cu i t p tin. Ví d . thì n i dung c a nó s b xóa và ghi đè b i danh sách nói trên.txt > /dev/tty2 thư m c hi n th i b n c n dùng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2> đ chuy n t i c a s terminal này và đăng nh p trư c 3 2 . mà t đó ngư i dùng th c hi n l nh ls2 s đư c ghi vào t p tin /home/maikhai/ls.5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. “<” và “>>”.1 S d ng >. thì c n s d ng ký hi u >> thay cho >. < và >> Đ chuy n hư ng đ u vào/ra. s d ng các ký hi u “>”. 5. như đã nói trên. khi này n u t p tin ls. Thư ng s d ng vi c chuy n hư ng đ li u ra c a câu l nh vào t p tin. N i dung t p tin --> Đ u vào tiêu chu n (stdin) --cat--> đ u ra tiêu chu n (stdout) Đây ch là m t trư ng h p riêng c a vi c chuy n hư ng d li u đ u vào. thì n i dung c a l nh này s đư c đưa t i đ u vào tiêu chu n. d nhìn. mà còn t i đ u vào c a m t câu l nh khác hay t i m t thi t b nào đó (ví d . thông thư ng đ u vào/đ u ra c a m t chương trình liên k t v i các đ u vào/đ u ra tiêu chu n.txt. B n có th chuy n hư ng không ch vào t p tin. đư ng ng và b l c M c dù. máy in). Khi này kho ng tr ng trư c và sau các ký hi u > hay >> không có ý nghĩa và ch dùng v i m c đích thu n ti n. đ đưa n i dung t p tin /home/maikhai/ls.5.106 Bash N u nh n t h p phím <Ctrl>+<D> (dùng đ ng ng vi c nh p d li u) chúng ta s qua l i dòng nh p l nh. n u t p tin đã có.txt Theo l nh này danh sách t p tin và thư m c con c a thư m c. Dư i đây là m t ví d tương ng: maikhai@fpt:/some/where$ ls -l > /home/maikhai/ls. m t cơ ch r t có ích c a h v .

Đ u vào tiêu chu n stdin có s 0. có th đ m s t trong t p tin ls.5. N và M . Nhưng đi u này không làm gi m giá tr c a cơ ch này. t c là đ u ra tiêu chu n. cho các câu l nh mà thư ng ti p nh n (hay ch ) d li u vào t bàn phím. ví d . có th đưa các thông tin c n thi t cho câu l nh t t p tin: trong t p tin này ghi s n nh ng gì c n đ th c hi n l nh đó. 1 n u dùng >. c n đ t trư c ký hi u chuy n hư ng s c a kênh mu n chuy n. Ví d . Khi này.txt như sau (chú ý. t c là đ u vào tiêu chu n. 1. Như th .s 2. các câu l nh sau là tương đương: [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ cat > file cat>file >file cat > file cat Tuy nhiên. khi đ t nó (&) trư c s c a kênh s chuy n d li u đ n: command N > &M . > s đư c biên d ch là 1 >. Ký hi u & dùng đ th c hi n đi u này. chúng không ch đư c dùng theo các cách quen thu c.s 1. nh p vào dòng l nh sau: [user]$ file1 > file2 mà thu đư c b n sao c a m t t p tin nào đó. Ch c năng tương t đ i v i đ u vào đư c th c hi n b i <. mà còn có th theo cách khác. đư ng ng và b l c 107 Như b n th y.s c a kênh tiêu chu n (0. trên th c t thư ng s d ng câu l nh đơn gi n hơn): maikhai@fpt:/sw$ wc -w < /home/maikhai/ls.txt Cách chuy n hư ng này thư ng đư c s d ng trong các script. T c là l nh chuy n hư ng có d ng đ y đ như sau (xin đư c nh c l i. mà còn các kênh khác. còn có kh năng không nh ng chuy n hư ng d li u vào kênh này hay kênh khác. đ u ra tiêu chu n stdout . và 2) ho c tên t p tin. mà còn sao chép n i dung c a các kênh tiêu chu n đó. như th không th . b i vì các kênh tiêu chu n có cho m i câu l nh. thư ng dùng. t chúng (không có m t l nh nào. Đ làm đư c đi u này. vì vào ch còn thi u s đ t. đây ch là m t ví d minh h a. > và >> mà không ch ra s kênh hay tên t p tin. “l m t” hơn. kênh thông báo l i stderr . còn < s đư c biên d ch là 0 <. > dùng đ chuy n hư ng d li u c a đ u ra. Ngoài vi c chuy n hư ng các kênh tiêu chu n đơn gi n như v y. khi không có s nào ch ra. có th chuy n hư ng không ch đ u vào và đ u ra tiêu chu n. theo m c đ nh. Trong m t vài trư ng h p có s d ng các ký hi u <. > và >> làm vi c v i các kênh tiêu chu n (đ u vào ho c đ u ra). Ví d . kho ng tr ng c nh > là không nh t thi t): command N > M Trong đó. t c là không có kênh tiêu chu n nào cho l nh) các ký t chuy n hư ng này không th đư c s d ng. B i vì các ký hi u <. Trong script dùng đ t đ ng hóa m t thao tác nào đó.5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. ho c 0 n u dùng <.

trư c khi th c hi n l nh ti p theo. trư ng h p sau thư ng đư c ng d ng trong các script ch y khi kh i đ ng Linux: teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null cat: hiho: No such file or directory teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null 2>&1 5. T c là n u tr ng thái thoát ra c a l nh cu i cùng b ng 0 thì tr ng thái thoát ra c a đư ng ng s b ng 1 và ngư c l i. n u mu n) b i ký hi u g ch th ng đ ng “|”. mà k t qu c a nó s là m t bi n đ i ph c t p. s đư c chuy n đ n đ u vào c a l nh grep. b n có th sư d ng trên m t dòng c ký hi u dây chuy n |. h v g i và th c hi n t t c các câu l nh có trong đư ng ng cùng m t lúc. mà đ u ra c a l nh trư c dùng làm đ u vào cho l nh sau. Ví d . Ví d .108 Bash L nh này có nghĩa là. trư c câu l nh đ u tiên c a đư ng ng có th đ t ký hi u “!”.txt. d ng bên ph i so v i |. k t q a c a l nh grep đư c chuy n t i đ u vào c a l nh wc -l. khi đó tr ng thái thoát ra c a đư ng ng s là ph đ nh lôgíc c a tr ng thát thoát ra c a l nh cu i cùng trong đư ng ng. Đ n lư t mình. v a ghi chúng vào t p tin. Tr ng thái thoát ra (giá tr lôgíc. Kh năng này đ c bi t có ích khi mu n ghi đ u ra vào t p tin. Ví d : maikhai@fpt:/sw$ cat ls. các l nh ti p theo th c hi n các công vi c c a mình: ch d li u t l nh trư c và đưa k t qu cho l nh ti p theo. mà đư c tr l i sau khi th c hi n xong chương trình) c a m t đư ng ng s trùng v i tr ng thái thoát ra c a câu l nh sau cùng trong đư ng ng.2 S d ng | M t trư ng h p đ c bi t c a chuy n hư ng đ u ra là s t ch c các đư ng ng (ha y còn có th g i là kênh gi a các chương trình. đ u ra c a kênh v i s N đư c g i đ n c đ u ra tiêu chu n. . ch y m i l nh đó trong m t b n sao h v riêng. gi ng như m t dây chuy n s n xu t. ho c băng chuy n). t c là n i dung t p tin ls. cũng như d u ch p ph y .txt | grep knoppix | wc -l Dòng này có nghĩa là k t qu c a l nh cat. liên k t v i nhau (có th nói phân cách nhau. còn 1>&2 sao chép stdout vào stderr. Khi này đ u ra tiêu chu n c a l nh đ ng bên trái so v i | đư c chuy n đ n đ u vào tiêu chu n c a chương trình. mà tính s nh ng dòng thu đư c. chương trình ti p theo b t đ u x lý k t qu này. Trư c m i d u ch m ph y. C n chú ý r ng. Cũng y như v y. N u như mu n m t l nh nào đó k t thúc hoàn toàn. và sao chép t i kênh có s M. c n dùng l nh 2>&1. H v ch cho t t c các câu l nh k t thúc r i m i xác đ nh và đưa ra giá tr này. Đư ng ng s d ng đ k t h p vài chương trình nh l i v i nhau (m i chương trình th c hi n m t bi n đ i xác đ nh nào đó trên đ u vào) t o thành m t l nh t ng quát. Hai hay vài câu l nh.5. vì khi đó chúng ta v a có th nhìn th y thông báo trên màn hình. Vì th ngay khi chương trình th nh t b t đ u đưa k t qu đ u ra. l nh này s phân chia n i dung nói trên và ch l y ra nh ng dòng nào có ch a t knoppix.. đ sao chép thông báo l i vào đ u ra tiêu chu n. h v s d ng l i và ch cho đ n khi th c hi n xong t t c các câu l nh trư c c a đư ng ng.

t ch c tìm ki m theo các m u tìm ki m t đơn gi n đ n ph c t p và r t ph c t p. diff. Kh năng c a b l c có th m r ng v i vi c s d ng các bi u th c chính quy (đi u khi n). và c nh ng câu l nh có trong b ng 5. Môi trư ng c a h v Khái ni m tham bi n trong h v bash tương ng v i khái ni m bi n s trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. b l c chương trình.6 Tham bi n và các bi n s . Hãy th gõ l nh tr abc ABC r i gõ vài dòng ch a các ký t abc! comm So sánh hai t p tin theo t ng dòng m t và đưa vào đ u ra tiêu chu n 3 c t : m t — nh ng dòng ch g p t p tin th nh t. mà ti p nh n d li u vào.6 Tham bi n và các bi n s . s d ng đ th c hi n m t vài bi n đ i trên d li u đ u vào (l y t t p tin hay đ u vào tiêu chu n) . B ng 5. M t b l c đ c bi t. ch s . và ba — nh ng dòng có trong c hai t p tin. m t khác ghi nó (d li u) vào t p tin (ngư i dùng c n đ t tên).1: Các câu l nh b l c L nh Mô t ng n g n grep. m t m t g i d li u này đ n đ u ra tiêu chu n. tr Trong d li u đ u vào thay th các ký t ô th nh t b i các ký t tương ng ô th hai. sed Trình so n th o t p tin theo dòng. more. 5. fgrep. pr Đ nh d ng t p tin hay n i dung c a đ u tiêu chu n đ in n. cho phép.b l c bao g m các l nh đã nói đ n trên cat.1.5. less. th c hi n m t vài bi n đ i trên d li u này và đưa ra k t qu đ u ra tiêu chu n (t đây còn có th chuy n đ n nơi nào đó theo ý mu n c a ngư i dùng). chúng ta s d ng đây và chuy n sang m t ph n khác.5. đư c g i là “môi trư ng và các bi n môi trư ng” t o b i h v . Các câu l nh .3 B l c Ví d cu i cùng trên (ví d v i câu l nh grep) có th dùng đ minh h a cho m t khái ni m qua tr ng khác. N u mu n. cmp. Tìm trong t p tin hay d li u đ u vào các dòng có ch a m u egrep văn b n đư c ch ra và đưa các dòng này t i đ u ra tiêu chu n. Nhưng n i dung này có trong ph n l n các cu n sách v UNIX và Linux (xem ph n l i k t). Môi trư ng c a h v 109 5. D th y r ng theo ch c năng c a mình l nh tee tương t như nhóm ký t chuy n hư ng 1>&file. ví d . đó là. nhân đôi d li u đ u vào. Tên g i (hay ID) c a tham bi n có th là m t t bao g m các ký t b ng ch cái. d u g ch dư i (ch ký t đ u tiên c a . wc. B l c – đó là l nh (hay chương trình). hai — nh ng dòng ch g p t p tin th hai. câu l nh tee. Vì v y. chúng ta có th nói r t nhi u v chuy n hư ng và b l c.

đư c đưa ra khi ch y h v (tham s đ u tiên là giá tr c a tham bi n 1. Giá tr c a tham bi n v trí là các tham s cho l nh. Đ nhìn th y giá tr c a tham bi n. Giá tr c a các tham bi n này cũng thay đ i trong khi h v th c hi n m t trong các hàm s (chúng ta s xem xét v n đ này dư i). Có th xem nó (môi trư ng) nh l nh set khi không có tham s (có th c n dùng đư ng ng “set | less”. tham bi n đư c xác đ nh hay đư c đ t ra.1 Các d ng tham bi n khác nhau Tham bi n chia thành ba d ng: tham bi n v trí. . Như v y. Bi n môi trư ng. Đ xem giá tr c a m t bi n môi trư ng c th . Giá tr c a bi n môi trư ng đư c gán nh thao tác có d ng sau: [user]$ name=value Trong đó.(g ch ngang). Giá tr có th là m t dòng tr ng r ng. Các tham bi n đ c bi t không gì khác hơn là các m u. Có th dùng câu l nh set đ thay đ i giá tr c a tham bi n v trí. thay vì dùng l nh set (khi này c n tìm trong k t qu c a nó bi n mu n xem). (Tin r ng sau khi đ c đo n vi t v tham bi n v trí thì các b n đã hi u t i sao m t bi n môi trư ng không th b t đ u b i m t ch s . name . tham bi n đ c bi t (các ký t đ c bi t đã nói trên chính là tên c a nh ng tham bi n này) và các bi n s c a h v .tên c a bi n. còn value . ch cái và không đư c b t đ u b i m t ch s . _ (g ch dư i). 5. . có nhi u bi n). 0.6. đư c li t kê b ng trên. còn l nh maikhai@fpt:/sm$ echo $parameter hi n th giá tr c a tham bi n parameter (t t nhiên n u như tham bi n đó đư c xác đ nh).110 Bash t này không đư c là ch s ). . #. ).giá tr mu n gán cho bi n (có th là m t dòng tr ng). ngư i ta s d ng ký t $ trư c tên c a nó. và c nh ng ký t sau: . . có th s d ng l nh echo: . n u ngư i dùng g n cho nó m t giá tr . . l nh: maikhai@fpt:/sm$ echo parameter hi n th t parameter. nhìn t phía h v .2: Các tham bi n đ c bi t. $.) Giá tr có th là b t kỳ m t dòng văn b n nào. N u m t bi n môi trưòng đư c xác đ nh. có m t đi m khác bi t đó là ch có th “nh c” đ n chúng. Chúng ta nói r ng. Tên c a bi n môi trư ng ch có th bao g m các ch s . T p h p t t c các bi n này cùng v i các giá tr đã gán cho chúng g i là môi trư ng (enviroment) c a h v . v. . đó là các tham bi n đư c đ t tên. n u môi trư ng l n. thì cũng có th b xóa b b ng l nh n i trú unset. Giá tr t t nhiên s không ch a các d u ngo c này. không th gán các giá tr cho các tham bi n này. tham s th hai tham bi n 2. mà s thay th (phép th . Tên (ID) c a tham bi n v trí g m m t hay vài ch s (nhưng không có tham bi n v trí 0). N u giá tr có ch a nh ng ký t đ c bi t. thì c n đ t nó (giá tr ) vào d u ngo c. phép hoán đ i) chúng đư c th c hi n như trong b ng 5.v.

.5. N u bash ch y m t t p tin l nh nào đó. đư c đ t b i l nh n i trú set hay trong khi ch y h v . N u thay th th c hi n trong ngo c kép. $ Thay th b i s c a ti n trình (PID . flag. ho c không đư c xác đ nh giá tr . /bin/bash _ (g ch dư i) Thay th b i tham s cu i cùng c a câu l nh trư c trong s các câu l nh đã đư c th c hi n (n u đó l i là m t tham bi n hay bi n s . ví d . N u không có tham bi n v trí. phân cách nhau b i ký t đ u tiên c a bi n s IFS (s nói đ n sau). trong đó c . Nguyên nhân là vì bi n này tr l i m t giá tr ng u nhiên4 trong kho ng 0 . . Trong s các bi n. thì s s d ng giá tr c a n [user]$ echo $name Trong đó. bi n RANDOM. thì $0 có giá tr b ng tên c a t p tin này. mà t o ra t t t c các tham bi n v trí. b n l i c n ph i bi t tên c a bi n mu n xem). c n thay name b i tên bi n (như v y. Môi trư ng c a h v 111 B ng 5. 4 random là t ti ng Anh có nghĩa ng u nhiên . T c là “$” tương đương v i “$1c$2c. thì m i tham bi n s đư c thay th b i m t t riêng bi t. ”. ? Thay th b i tr ng thái thoát ra c a câu l nh cu i cùng trong đư ng ng. Trong trư ng h p ngư c l i giá tr này b ng đư ng d n đ u đ đ n h v (ví d . @ Thay th b i tham bi n v trí. N u th ch y vài l n liên ti p câu l nh sau: maikhai@fpt:/sw$ echo $RANDOM thì m i l n b n s nh n đư c m t giá tr m i. trong trư ng h p này.6 Tham bi n và các bi n s . mà đư c th c hi n trong ch đ n n trư c. N u giá tr c a IFS tr ng. thì tham bi n này s đư c thay b i m t t duy nh t. thì tham bi n phân cách nhau b i các kho ng tr ng. thì giá tr s không đư c thi t l p (tham bi n s b x # Thay th b i giá tr th p phân c a các tham bi n v trí. “$@” tương đương v i “$1” “$2” .32 768. có nh ng bi n r t thú v . T c là. b t đ u t tham bi n th nh t.process identificator) Thay th b i s c a ti n trình (PID) cu i cùng trong s các câu l nh th c hi n trong n n sau. Xin hãy chú ý đ n. . 0 Thay th b i tên h v hay tên c a script đang ch y. mà b n s th y trong k t qu c a l nh set.ký t đ u tiên trong giá tr c a bi n s IFS.2: Thay th các tham bi n đ c bi t Tham bi n Quy lu t thay th * Thay th b i các tham bi n v trí. b t đ u t tham bi n th nh t. – (g ch ngang) Thay th b i giá tr các c . . N u s thay th th c hi n trong d u ngo c kép.

112 Bash 5. trong lúc bash theo dõi quá trình th c hi n. Bi n này cho bi t d ng c a d u nh c. đư c đưa ra trư c m i câu l nh. C m ký t \a \d \h \H \t \T \@ \u \w \W \$ \nnn \n \s \# \\ \[ \] \! . R t có th b n đã nhìn th y d u nh c này.6. đư c s d ng trong các trư ng h p khác nhau. Giá tr theo m c đ nh — “+”. Tên máy đ y đ . S th t c a l nh hi n th i trong l ch s các câu l nh đã dùng. xác đ nh b i bi n PS4.2 D u nh c c a h v M t trong các bi n r t quan tr ng có tên PS1.3 (ch đưa ra m t vài trong s chúng làm ví d .com Th i gian hi n th i d ng 24 gi : HH:MM:SS (gi :phút:giây) Th i gian hi n th i d ng 12 gi : HH:MM:SS Th i gian hi n th i d ng 12 gi am/pm (sáng/chi u) Tên ngư i dùng đã ch y h v . danh sách đ y đ xem trong trang man c a bash . Tên máy (hostname) đ n d u ch m đ u tiên. M t ví d khác . ngày”. sau khi ch y l nh này d u nh c s có d ng như đã nói. và ký t $. ví d . mà bash đưa ra trong khi ch ngư i dùng nh p câu l nh ti p theo. n u h v đư c ch y b i ngư i dùng thư ng. ví d /home/teppi82/project/l4u Thư m c hi n th i (không có đư ng d n) Ký t #. ví d teppi Tên đ y đ c a thư m c làm vi c hi n th i (b t đ u t g c). Dec. Ký t có mã h tám nnn Dòng m i (chuy n dòng) Tên h v S hi n th i c a câu l nh D u g ch ngư c (backslash) Sau ký t này t t c các ký t s không đư c in ra. tháng. D u nh c. 26. n u h v đư c ch y b i ngư i dùng root. Theo m c đ nh bi n PS2 có giá tr “>”. N u có mong mu n.3: Ký t xác đ nh d ng d u nh c Giá tr (k t qu thu đư c) Tín hi u âm thanh (mã ASCII 07) Th i gian d ng “Th . Sun. Theo m c đ nh thì bi n này đư c gán giá tr “\s-\v\$ ”. B ng 5. D u nh c th hai. D u nh c. xác đ nh b i bi n PS3. xu t hi n khi h v ch ngư i dùng nh p thêm m t vài d li u c n thi t nào đó đ có th ti p t c ch y câu l nh (chương trình) đã g i. Nói chung thì trong bash có t t c b n d u nh c. cũng như m t vài ký t chuyên dùng đ xác đ nh d ng d u nh c như trong b ng 5. b n có th thay đ i các bi n PS1 và PS2. K t thúc chu i các ký t không đư c in ra.gõ l nh “man bash”). khi ch y l nh cat đ đưa d li u vào t bàn phím vào t p tin. Khi này có th s d ng b t kỳ ký t nào nh p t bàn phím. tuy nhiên trên các b n phân ph i khác nhau thư ng có các script kh i đ ng (hay script đăng nh p) xác đ nh l i bi n này. ví d teppi. xác đ nh b i bi n PS2. Bi n PS1 đưa ra d ng c a d u nh c khi h v ch nh p l nh.phanthinh. s d ng trong l nh select.l nh ftp.

h v “l c l i” các thư m c theo đúng th t đã li t kê trong bi n PATH. N u th gõ l nh “echo $IFS”. Chúng ta s nói đ n nh ng s thay th này dư i. Môi trư ng c a h v 113 S c a l nh (s th t c a l nh đang th c hi n trong bu i làm vi c hi n th i) có th khác v i s c a chính nó trong danh sách “l ch s các câu l nh”. sau khi th c hi n l nh (vì trong dòng văn b n có kho ng tr ng. . ký hi u . kho ng tr ng. đây là đi u không khuyên làm v i lý do b o m t: ngư i có ác ý có th đ t vào thư m c dùng chung m t chương trình nào đó. Theo m c đ nh bi n môi trư ng PATH bao g m các thư m c “bin” sau: /usr/local/bin. s x y ra s thay th theo các quy lu t m r ng trong b ng trên. tên ngư i dùng. s d ng trong thao tác phân chia t ng khi bi n đ i dòng l nh. 5.5. Các thư m c trong danh sách này phân cách nhau b i d u hai ch m (:). khi thêm vào bi n PATH m t d u ch m (. /usr/bin. Đ thêm thư m c vào danh sách này. Tuy nhiên. c n th c hi n câu l nh sau: [user]$ PATH=$PATH:new_path Khi tìm ki m. 5.3 Bi n môi trư ng PATH Còn m t bi n cũng quan tr ng n a có tên PATH.6 Tham bi n và các bi n s . mà bash s tìm ki m t p tin (trư ng h p riêng là các t p tin l nh) trong trư ng h p. có th đưa vào danh sách này thư m c hi n th i. M t chú ý nh . Ví d . b n s nh n đư c m t ng c nhiên nh . và s chia t (word splitting). b i vì danh sách còn ch a c nh ng câu l nh đã đư c ghi l i trong t p tin l ch s .). nên nh t thi t ph i có d u ngo c): [user/root]$ PS1="[\u@\h \W]\$" thì trong d u nh c s có d u m ngo c vuông.6. /usr/X11R6/bin. đư ng d n đ y đ đ n t p tin không đư c đưa ra. trong các bi u th c s h c. và ký hi u $ (n u trên h v đang làm vi c ngư i dùng bình thư ng) hay #(n u h v ch y dư i ngư i dùng root). mà h v th c hi n trư c khi ch y m t câu l nh nào đó (xem dư i). t c là bi n PATH trông như th này: /usr/local/bin:/bin:/usr/bin:/usr/X11R6/bin. đ ng th i còn x y ra s thay th trong tên các câu l nh. tên c a thư m c hi n th i (không có đư ng d n). d u đóng ngo c vuông. nhưng th c hi n nh ng ch c năng khác hoàn toàn (đ c bi t nguy hi m n u thư m c hi n th i đ ng đ u danh sách tìm ki m). /bin.4 Bi n môi trư ng IFS Bi n này xác đ nh ký t (c m ký t ) phân cách (Internal Field Separator). Sau khi giá tr c a bi n đư c h v đ c xong. có cùng tên v i m t trong s nh ng câu l nh thư ng dùng b i root. Bi n này đưa ra danh sách đư ng d n đ n các thư m c.6. Giá tr theo m c đ nh c a bi n này — “<Kho ng_tr ng><Tab><Ký_t _hàng_m i>”. tên máy.

M t trong nh ng bư c c a s phân tích này là phép m hay khai tri n bi u th c (expansion). t c là thay vì [user]$ name=value c n gõ: [user]$ export name=value Trong trư ng h p này. 5. và giá tr c a bi n này thay đ i sau m i l n ch y chương trình cd (cũng như m i l n thay đ i thư m c hi n th i theo b t kỳ cách nào. phân tích ch ng . • Thay th d u ngã (tilde expansion).6. ví d .114 Bash 5. 5. • Phép th các câu l nh. . Trong bash có b y lo i khai tri n bi u th c: • Khai tri n d u ngo c (brace expansion). • Khai tri n các m u tên t p tin và thư m c (pathname expansion). Chúng ta s xem xét chúng theo t t này. • Phép chia t (word splitting). • Phép th s h c (th c hi n t trái sang ph i). ch y ti n trình đã cho.7 Khai tri n bi u th c Hay h v đ c các câu l nh như th nào?. v ng ).6. Tương t như v y tên đ y đ (g m c đư ng d n) c a thư m c cá nhân c a ngư i dùng. nó (h v ) trư c khi ch y câu l nh th c hi n vi c “phân tích ng pháp” dòng l nh này (gi ng trong ngôn ng . Đ có th cung c p bi n môi trư ng cho ti n trình ch y t h v . t c là s d ng giá tr c a chúng qua tên. nó (h v ) cung c p cho chúng m t ph n bi n môi trư ng. Các thao tác này đư c th c hi n theo đúng th t li t kê trên. qua Midnight Commander). t t c các chương trình ch y t h v (k c b n sao th hai c a chính h v ) s có quy n truy c p t i các bi n đư c gán như v y.5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân Tên c a thư m c hi n th i ghi trong bi n môi trư ng v i tên PWD. ghi trong bi n HOME. Khi h v nh n đư c m t dòng l nh này đó c n th c hi n. • Phép th các tham bi n và bi n s .6 Câu l nh export Khi h v ch y m t chương trình hay câu l nh nào đó. c n gán giá tr cho bi n này v i l nh export.

M t ví d khác: dòng a{d.b}e khi khai tri n s thu đư c ba t “ade ace abe”.lib/{ex?.how_ex} Trong trư ng h p đ u.1 Khai tri n d u ngo c Khai tri n d u ngo c t t nh t minh h a trên ví d .?*. Gi thi t.dist.? • /usr/ucb/ex • /usr/lib/how_ex • /usr/ucb/edit • /usr/lib/how_ex T c là v i m i c p d u ngo c s t o ra vài dòng riêng r (s nh ng dòng này b ng s t n ng trong d u ngo c) b ng cách ghi thêm vào trư c m i t trong ngo c nh ng gì đ ng trư c d u ngo c. và ghi thêm vào sau m i t này nh ng gì đ ng sau d u ngo c.? • /usr/ucb/edit • /usr/lib/ex?.7. thì d u ngã c ng v i tên ngư i dùng đư c thay th b i đư ng d n đ y đ đ n thư m c cá nhân c a ngư i dùng này. 5. N u như tên này là m t dòng r ng (t c là d u g ch chéo đ ng ngay phía sau d u ngã). trong thư m c /usr/src/unikey/ s t o ra các thư m c con old. mà đã ch y h v .c. Trong trư ng h p th hai. hơn n a t t c các ký t đ c bi t có trong dòng l nh. và bugs. Và n u giá tr c a bi n HOME không đư c gán thì d u ngã s đư c thay th b i đư ng d n đ u đ đ n thư m c cá nhân c a ngư i dùng. ngư i dùng s h u c a các t p tin sau s thay đ i (thành root): • /usr/ucb/ex • /usr/lib/ex?. k c nh ng ký t n m trong d u ngo c.7.edit}.5. s đư c gi không thay đ i (chúng s đư c biên d ch các bư c phía sau). Có th th c hi n đi u này nh các câu l nh sau: [user]$ mkdir /usr/src/unikey/{old. N u như t .dist. Khai tri n d u ngo c đư c th c hi n trư c các d ng khai tri n khác trong dòng l nh. chúng ta c n t o thư m c con trong m t thư m c nào đó. ho c thay đ i ngư i dùng s h u c a vài t p tin cùng m t lúc. thì d u ngã s đư c thay th b i giá tr c a bi n HOME. t t c các ký t đ ng trư c d u g ch chéo đ u tiên (hay t t c các ký t n u như không có d u g ch chéo) s đư c hi u là tên ngư i dùng (login name).2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion) N u như t b t đ u v i ký t d u ngã (’∼’). N u như ngay sau d u ngã (và trư c d u g ch chéo) là m t t trùng v i tên c a m t ngư i dùng h p pháp.new.7 Khai tri n bi u th c 115 5.bugs} [root]# chown root /usr/{ucb/{ex.new.

7. N u như s d ng d ng $(command). phép th các câu l nh. tr trư ng h p. Có hai d ng phép th s h c: $[expression] ((expression)) Trong đó expression đư c hi u (đư c bash đ c) như khi đ ng trong ngo c kép. Có hai d ng phép th l nh: $(command) và ‘command‘ N u ng d ng d ng th hai (chú ý đây s d ng d u “ngo c đơn ngư c”. thì d u g ch ngư c (\) trong d u ngo c s có ch c năng như m t ký t thông thư ng. thì thay th giá tr c a bi n OLDPWD (thư m c “cũ”).7. S khai tri n các m u tên t p tin và thư m c cũng không đư c th c hi n. N u d ng sau d u ngã là ‘-’. D u ngo c ch c n thi t. S phân chia t không x y ra. nhưng r t ti n. N u phép th câu l nh x y ra phía trong ngo c kép. nhưng nh ng d u ngo c kép trong expression l i đư c đ c như m t ký t thư ng. không có ký t nào có ý nghĩa đ c bi t. không nh t thi t. Ý nghĩa c a nó n m ch thay th tên các câu l nh b i k t qu th c hi n c a chúng. . thì trong k t qu c a phép th s không th c hi n phép phân chia t và s khai tri n m u tên t p tin và thư m c. thì t không b thay đ i. Phía trong expression có th c hi n các phép th tham bi n và th câu l nh. hay m t \. vì d u ngo c phân cách bi u th c v i các t hay ký t đ ng sau. N u như sau d u ngã là ‘+’.4 Phép th các câu l nh Phép th các câu l nh là m t công c r t m ng c a bash. 5.5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion) Phép th s h c cho phép tính giá tr c a m t bi u th c s h c và thay th nó (bi u th c) b i k t qu thu đư c.116 Bash đ ng sau d u ngã không ph i là tên c a m t ngư i dùng (và không r ng). phím cho nó thư ng n m trên phím Tab).7. thì t t c các ký t đ ng trong ngo c t o thành m t câu l nh. Trong t t c các giá tr c a bi n s x y ra phép th d u ngã (∼). c n đ t bi u th c d ng $parameter. 5. Như v y. n u tên c a tham bi n có ch a vài ch s . mà chúng ta không mu n h v “hi u l m” chúng là m t ph n c a tên tham bi n. phép th các bi u th c s h c.3 Phép th các tham bi n và bi n s Ký t $ đư c s d ng cho các thao tác th tham bi n. đ g i giá tr c a tham bi n nói chung cũng như bi n môi trư ng nói riêng trong dòng l nh. th các câu l nh và th các bi u th c s h c. ‘. Bi u th c hay tên đ ng sau $ có th đư c đưa vào ngo c. khi đ ng sau nó (d u g ch ngư c) là m t $. ho c khi theo sau tên còn có các ký t khác. s khai tri n tham bi n và bi n s . cũng như xóa các ký t trích d n (xem dư i). 5. hay ký hi u này s đư c thay th b i tên đ u đ c a thư m c hi n th i (t c là giá tr c a bi n PWD). tr trư ng h p “$” (l i gi i thích xem b ng s 3).

câu l nh [user]$ echo $((2 + 3 * 5)) cho k t qu b ng “17”. th l nh. jpeg. mà đư ng d n tương ng v i m u không tìm th y. mà tên c a chúng là các s g m b n ch s (thư m c /proc là m t ví d +). v. t p tin hình nh. Sau khi phân chia t . ví d . và nh đó chia nh dòng l nh thành các t riêng r trong các ch tương ng.v. N u trong dòng l nh không th c hi n phép th nào trong các phép th k trên. . thì t s không thay đ i. bash s đưa ra thông báo l i. N u như bi n này đư c xác đ nh. N u tìm th y t v i m t hay vài ký t như v y.7. có th dùng câu l nh [user]$ ls *. Các ký t dùng đ t o m u có các giá tr trong b ng 5.4. thì t s b xóa kh i dòng l nh. . N u giá tr c a IFS b ng m t dòng tr ng. trong đó có ch a m t s lư ng l n các t p tin đ các d ng.7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin5 Phép th tên đư ng d n và t p tin (Pathname expansion) s d ng đ ch nh m t m u nh g n mà có th ch ra vài t p tin (hay thư m c). c th hơn v v n đ này có th đ c trong ph n ARITHMETIC EVALUATION c a trang man c a bash.7 Khai tri n bi u th c 117 Cú pháp c a bi u th c expression tương t như cú pháp c a bi u th c s h c c a ngôn ng C. N u như không tìm th y tên tương ng v i m u. và [. phim v i d ng gif. h v l i phân tích dòng l nh m t l n n a (nhưng d ng thu đư c sau các phép th nói trên) và th c hi n vi c phân chia t (word splitting). và th các bi u th c s h c. 5.5. thì vi c phân chia t s không x y ra.jpg N u trong thư m c có nhi u t p tin. thì t này s đư c xem như m t m u. xác đ nh b i bi n IFS (xem trên). N u bi u th c không chính xác. . M u tên t p tin r t thư ng xuyên s d ng trong dòng l nh có ch a ls.6 Phân chia t (word splitting) Sau khi th c hi n xong các phép th tham bi n. Đ thu đư c thông tin ch c a t p tin d ng jpeg. và n u như không đưa ra tùy ch n -f. ?. tương ng v i m u này. 5. Hãy tư ng tư ng là b n mu n xem thông tin c a m t thư m c. t c là các ký t đ c bi t b m t giá tr và hi u như các ký t thư ng. thì phân chia t cũng không x y ra. h v tìm trong dòng l nh t t c các ký t phân chia. avi.7. thì bash s tìm ki m trong t ng t c a dòng l nh các ký t *. và bi n nullglob không đư c đưa ra. và c n thay th b i các t trong danh sách đư ng d n. thì l nh sau ch đưa ra danh sách các t p tin có s t 0500 đ n 0999: [user]$ ls -l 0[5-9]?? 5 Pathname Expansion . tương ng v i m u này. Thao tác này n m ch . Ví d .

Tương ng b t ký m t ký t đơn nào... bi u th m t dãy. Ví d . cũng như các toán t vòng l p for. đ có th xây d ng b t kỳ gi i thu t nào cũng c n có toán t ki m tra đi u ki n. và filea.txt.txt (n u chúng t n t i). N u trong danh sách có vài câu l nh. N u ký t đ u tiên trong ngo c vuông là ! hay ^.7.8 Shell — m t ngôn ng l p trình Như đã nói trên. n m gi a hai ký t này. thì s th c hi n nh ng l nh t list3. nh đó nó (bash) tr thành m t ngôn ng l p trình m nh. phân cách nhau b i d u tr (-).txt s đư c thay th b i vnoss. thì s th c hi n các l nh t list2. H v bash h tr các toán t l a ch n if. Ngoài ra... k c dòng r ng. Ví d . Giá tr . C p ký t .1 Toán t if và test (ho c [ ]) C u trúc c a toán t đi u ki n có d ng thu g n như sau: if list1 then list2 else list3 fi trong đó. các ký t \.png s tương ng t t c các t p tin có ph n m r ng png (t p tin đ h a hai chi u). theo t đi n. nhưng file23.. file2. vnlinux..txt s đư c thay th b i các tên t p sau file1.118 Bash Ký t * ? [. list1. ‘ và " còn l i trong dòng l nh (chúng đư c s d ng đ hu b giá tr đ c bi t c a các ký t khác) s b xóa h t. list2. while. 5.8 Xóa các ký t đ c bi t Sau khi làm xong t t c các phép th .8. phân cách nhau b i d u ph y và k t thúc b i m t d u ch m ph y hay ký t dòng m i. b t ký ký t nào. v*.txt.then.4: Các ký t t o m u Quy lu t thay th Tương ng v i b t kỳ dòng ký t nào.txt thì không.txt (n u các t p tin này t n t i). các chu i này có th đư c đưa vào d u ngo c nh n: list. và list3 là các chu i câu l nh. N u giá tr này b ng 0. và *.txt và vntex. until. không đư c ch ra trong ngo c.] B ng 5. m u file?. file3. Tương ng b t kỳ ký t nào trong s các ký t n m trong d u ngo c vuông này.else và case. k c hai ký t t o ra dãy (c và f trong ví d ) cũng tương ng v i m u. 5. ví d c-f. Toán t if ki m tra giá tr đư c tr l i b i các câu l nh t list1. 5.txt. thì m u ( v trí này) s tương ng t t c các ký t . thì ki m tra giá tr đư c tr l i b i câu l nh cu i cùng c a danh sách. còn n u giá tr này khác không.txt.

.. [ else list ] fi ( đây d u ngo c vuông ch có nghĩa là. chúng ta đưa ra ví d s d ng if: if [ -x /usr/bin/unicode_start ] . • -c file Đúng n u file t n t i.2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c Bi u th c đi u ki n. s d ng trong toán t test. L nh test th c hi n phép tính m t bi u th c nào đó. và là m t t p tin thi t b kh i (block device) đ c bi t.8 Shell — m t ngôn ng l p trình 119 đư c tr l i b i toán t if như v y. đư c xây d ng trên cơ s ki m tra thu c tính t p tin. then unicode_start else echo "hello world" fi V toán t test (hay [.. và tr l i giá tr 0. và là m t t p tin thi t b ký t (charater device) đ c bi t. n u bi u th c là đúng. Bi u th c đư c đưa t i chương trình test như m t tham s c a chương trình. • -d file Đúng n u file t n t i và là m t thư m c. 5.5. Và cũng c n chú ý r ng ch c a test trong c u trúc if có th s d ng b t kỳ chương trình nào. test và [ đó là hai tên c a c a cùng m t chương trình.]) c n đi sâu hơn. Bi u th c đ ng sau if hay elif thư ng là câu l nh test. Đ k t thúc m c này. và 1 trong trư ng h p ngư c l i. so sánh các dòng và các so sánh s h c thông thư ng.8. • -b file Đúng n u file t n t i. trùng v i giá tr mà chu i l nh th c hi n (list2 ho c list3) đưa ra.. ngo c vuông. . Thay vì gõ test expression có th đưa bi u th c expression vào ngo c vuông: [ expression ] C n chú ý r ng. không nh t thi t ph i có). mà có th đư c bi u th b i d u ngo c vuông [ ]. ch không ph i là m t phép bi n hóa th n thông nào đó c a h v bash (ch là cú pháp c a [ đòi h i ph i có d u đóng ngo c). nh ng gì n m trong nó. Bi u th c ph c t p hơn đư c t o ra t các thao tác đơn và kép sau (“nh ng viên g ch cơ s ”): • -a file Đúng n u t p tin có tên file t n t i. D ng đ y đ c a l nh if: if list then list [ elif list then list ] .

• -w file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n ghi. n u t p tin có tên file và ch s h u c a nó là ngư i dùng mà ID có hi u l c ch đ n. • -p file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là tên c a m t ng (kênh FIFO). Bash • -h file hay -L file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là liên k t m m (liên k t tư ng trưng). • -t fd Đúng n u b mô t c a t p tin (fd) m và ch lên terminal. . xác đ nh b i ID nhóm có hi u l c. • -s file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và kích thư c l n hơn không. • -p file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là tên c a m t ng (kênh FIFO). • -u file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit thay đ i ngư i dùng.120 • -e file Đúng n u t p tin có tên file t n t i. n u t p tin có tên file t n t i và là socket. • -0 file Đúng. n u t p tin có tên file t n t i và thay đ i t l n đư c đ c cu i cùng. • -g file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit thay đ i nhóm. • -f file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là m t t p tin thông thư ng. • -k file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit sticky. • -S file Đúng. • -N file Đúng. n u t p tin có tên file t n t i và thu c v nhóm. • -G file Đúng. • -x file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n th c thi. • -r file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n đ c.

VÀ (c ng) và HO C: • !(expression) Phép ph đ nh. • -o optname Đúng. -gt (l n hơn). • -z string Đúng. • string1 > string2 Đúng. đ ng sau chu i string2 (đ i v i ngôn ng hi n th i). • file1 -ef file2 Đúng. n u hai chu i không trùng nhau. • -n string Đúng. n u tùy ch n optname c a h v đư c kích ho t.5. n u t p tin file1 có th i gian s a đ i mu n hơn file2. đ ng trư c chu i string2 (đ i v i ngôn ng hi n th i). . không b ng). • string1 !== string2 Đúng. n u bi u th c sai. Chi ti t xin xem trên trang man bash. • string1 == string2 Đúng. -ge (l n hơn ho c b ng). • expression1 -a expression2 Phép c ng lôgic AND. • string1 < string2 Đúng. Đúng n u c hai bi u th c đ u đúng. theo t đi n. -le (nh hơn ho c b ng). n u chu i string1.8 Shell — m t ngôn ng l p trình • file1 -nt file2 Đúng. n u chu i string1. -ne (khác. • expression1 -o expression2 Phép lôgíc ho c OR. -lt (nh hơn). Đúng n u m t trong hai bi u th c đúng. Có th thay hai == b ng m t =. 121 • file1 -ot file2 Đúng. ch các tham s arg1 và arg2 có th s d ng các s nguyên (âm ho c dương). T các bi u th c đi u ki n cơ b n này có th xây d ng các bi u th c ph c t p theo ý mu n nh các phép lôgíc thông thư ng PH Đ NH. • arg1 OP arg2 đây OP là m t trong các phép so sánh s h c: -eq (b ng). n u đ dài c a chu i khác không. n u t p tin file1 và file2 có cùng m t s thi t b và ch s mô t inode. n u t p tin file1 “già” hơn file1 (trư ng h p ngư c l i c a trư ng h p trên). n u hai chu i trùng nhau. Đúng. theo t đi n. n u đ dài c a chu i string b ng không.

Nó có d ng sau: select name [ in word. Chu i mà ngư i dùng nh p vào. và th c hi n danh sách list các câu l nh đ ng sau m u đã tìm th y.. tương ng v i m t trong các s đã hi n ra. ) list . n u không tìm th y s trùng nhau nào. ] .4 Toán t select Toán t select cho phép t ch c h i tho i v i ngư i dùng. Sau đây là m t script nh (xin hãy gõ không d u n u console c a b n chưa h tr vi c hi n th Ti ng Vi t): . CLOCKDEF="$CLOCKDEF (localtime)".d/rc. ] do list. esac N u bi n s (UTC) nh n giá tr yes ho c true. và so sánh nó (word) v i m i t trong m u pattern theo th t . tr l i giá tr mà câu l nh cu i cùng trong danh sách list đưa ra. thì bi n name s nh n giá tr b ng không.8. đư c ghi l i trong bi n REPLY. thì bi n name s đư c gán giá tr b ng t đi kèm v i s này. N u nh p vào m t dòng r ng. b ng 0. T p h p nh ng t này đư c đưa vào kênh thông báo l i tiêu chu n.sysinit (ki u t ch c kh i đ ng FreeBSD style): case "$UTC" in yes|true) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS -u". no|false) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS --localtime". CLOCKDEF="$CLOCKDEF (utc)".c p th hai. N u m u word b b qua (không có trong toán t select). N u chu i nh p vào có ch a s . . . thì s đưa vào các tham bi n v trí (xem trên) theo m t cách tương t . Trong trư ng h p ngư c l i.... Sau khi tìm th y s trùng nhau đ u tiên thì d ng vi c so sánh l i. d u nh c PS3 đư c đưa ra. thì s th c hi n c p l nh th nh t. done Lúc đ u t m u word hình thành m t danh sách nh ng t tương ng v i m u này. Ví d s d ng toán t case sau l y t script /etc/rc.. 5. Danh sách l nh list đư c th c hi n v i giá tr bi n name đã ch n.122 Bash 5.3 Toán t case D ng c a toán t case như sau: case word in [ [(] pattern [ | pattern ] . Sau đó. nh n giá tr no ho c false .8. và h v ch chu i nh p vào trên đ u vào tiêu chu n. esac Câu l nh case đ u tiên khai tri n t word. N u nh p vào b t kỳ m t giá tr nào khác.. Giá tr tr l i b i toán t này. hơn n a m i t đư c đi kèm v i m t s th t .. thì s và t s đư c hi n ra them m t l n n a.

sh). chmod 755 select. Thay vì tăng ho c gi m giá tr c a m t bi n s nào đó (lên ho c xu ng) m t đơn v sau m i vòng l p. N u không có “in word”. thì s th y thông báo sau: B n đã ch n MacOSX 1 đ n 7)./select. k t qu thu đư c tương t script. thì danh sách l nh list đư c th c hi n m t l n cho m i tham bi n v trí đã đưa ra. done Đ u tiên cũng x y ra s khai tri n t word theo quy lu t khai tri n bi u th c (xem trên). do break done echo "B n đã ch n $var" 123 Ghi đo n trên vào m t t p tin (ví d . ] do list .8 Shell — m t ngôn ng l p trình #!/bin/sh echo "B n thích dùng OS nào?" select var in "Linux" "Gnu Hurd" "Free BSD" "MacOSX" "Solaris" "QNX" "Other". Ví d . Sau đó bi n name l n lư t đư c gán các giá tr thu đư c t s khai tri n này.sh). thay đ i đ t p tin thành kh thi (ví d . và th c hi n danh sách l nh list trong m i l n như v y.8.sh). và fu3: for a in 1 2 3 . Nói chung c u trúc có d ng sau: for name in words do list done Quy lu t xây d ng danh sách l nh (list) gi ng trong toán t if. do touch fu$a done Có th gõ ba dòng này trên m t dòng l nh.5. v i . và ch y (.5 Toán t for Toán t for làm vi c có khác m t chút so v i for trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. fu2. thì nó gán giá tr ti p theo trong danh sách t đưa s n cho bi n đó trong m i vòng l p. select. Script sau t o các t p tin fu1. D ng t ng quát c a toán t for như sau: for name [ in word. N u b n nh p 4 (nh n c 5. Trên màn hình s hi n ra câu h i sau: B n thích dùng OS nào? 1) Linux 3) Free BSD 2) Gnu Hurd 4) MacOSX #? 5) Solaris 6) QNX 7) Other Hãy nh n m t trong 7 s đưa ra (t <Enter>).

SEPARATOR -. t c là chúng ta có th t t o các câu l nh m i. . Nh câu l nh này có th s d ng for c a bash làm vi c như toán t for trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. s d ng giá tr ph đ nh c a đi u ki n list1. ti p nh n hai s nguyên làm tham s .8.8. Hàm s có c u trúc như sau: function name () { list } .124 Bash Trên Linux có chương trình seq.>> logfile sleep 60 done Chương trình (script) trên s theo dõi và ghi l i n i dung c a thư m c có tên directory theo t ng phút n u thư m c còn t n t i. nhưng vòng l p các câu l nh trong list2 ch th c hi n khi đi u ki n còn đúng. 5.. C u trúc có d ng như sau: while list1 do list2 done Ví d : while [ -d directory ] .6 Toán t while và until Toán t while làm vi c tương t như if... Hàm s làm vi c và đư c s d ng gi ng như các câu l nh thông thư ng c a h v . 5. do cat fu$a done Câu l nh (script) này đưa ra màn hình n i dung c a 10 t p tin (n u có): “fu1”. n u câu l nh cu i cùng trong danh sách list1 tr l i tr ng thái thoát ra khác không. Toán t until tương t như toán t while: until list1 do list2 done Đi m khác bi t n m ch . “fu10”. t c là list2 th c hi n.7 Các hàm s H v bash cho phép ngư i dùng t o các hàm s cho mình. Đ làm đư c đi u này ch c n vi t vòng l p for như sau: for a in $( seq 1 6 ) . do ls -l directory >> logfile echo -. và s ng ng khi đi u ki n không th a mãn. và đưa ra chu i t t c các s n m gi a hai s này (c ng thêm c chúng).

5. Khi th c hi n xong hàm s .5. Chúng đư c đ t các tên như $n. như v y $1 là tham s đ u tiên. còn ph n thâm c a hàm s t o b i danh sách các câu l nh list. I=$(( $I + 1 )) }.8 Tham s Khi hàm s đư c g i đ th c hi n. n m gi a { và }. echo $2 } C n chú ý đ n tùy ch n -n c a echo. Cú pháp đưa ra bi n đ a phương gi ng h t các tham bi n khác.8 Shell — m t ngôn ng l p trình 125 Hơn n a t function không nh t thi t ph i có. M c dù tùy ch n này không có nhi u ý nghĩa v i m c đích chúng ta mu n đây.9 Bi n n i b (local) N u mu n t o m t tham bi n đ a phương. các tham s c a hàm s tr thành các tham bi n v trí (positional parameters. th c hi n công vi c c a l nh seq đã nh c đ n trên: seq() { local I=$1. done. Trong khi th c hi n n u g p câu l nh n i trú return (trong ph n thân c a hàm). có th s d ng t khóa local. Cũng có th s d ng t t c các tham s m t lúc nh $*. name xác đ nh tên c a hàm (dùng đ g i hàm). xem trên) trong th i gian th c hi n hàm này. Các câu l nh này s đư c th c hi n m i khi tên name đư c g i (gi ng như m t l nh thông thư ng). Hàm s th c hi n trong ph m vi h v hi n th i: không có ti n trình m i nào đư c ch y khi biên d ch hàm s (khác v i vi c ch y script). và đưa ra s th t c a tham s nh $# Tham s v trí s 0 không thay đ i. nó (tùy ch n) h y b vi c t o dòng m i. ch có đi u c n đ ng sau t khóa local: “local name=value”.8. t c là g i hàm s ngay trong ph n thân c a nó. C n chú ý r ng hàm có th là đ qui. thì hàm s s b d ng l i và quy n đi u khi n đư c trao cho câu l nh đ ng sau hàm. 5. Vi c đánh s b t đ u t 1. nhưng s r t có ích trong các hàm s v i m c đích khác.8. Dư i đây là m t ví d hàm s . các tham bi n v trí và tham bi n đ c bi t # s đư c tr l i các giá tr mà chúng có trư c khi ch y hàm. while [ $2 != $I ]. Hàm s tính giai th a fact M t ví d khác: fact() { . trong đó n là s c a tham s mà chúng ta mu n s d ng. do { echo -n "$I ".

Trong trư ng h p này script ch đơn gi n là m t tham s c a l nh nói trên. b n s th y dòng đ u tiên có d ng sau: #!/bin/sh. và phép th các câu l nh. m t ví d c a hàm đ qui. Tương t hàm s script có th đư c th c hi n như m t câu l nh. Câu l nh s có d ng: source filename [arguments] Câu l nh này đ c và th c hi n các câu l nh có trong t p tin filename trong môi trư ng hi n th i. thì tham bi n v trí không thay đ i. N u không câu l nh nào đư c th c hi n. và tr l i giá tr . Đ có th th c hi n script trong b n bash hi n th i. Cú pháp truy c p đ n các tham s cũng như hàm s . li t kê trong PATH.1 )) ) )) }. then echo 1. li t kê trong bi n s PATH.” (đ ng nghĩa c a source).126 if [ $1 = 0 ]. c n s d ng câu l nh source. n u đưa tên c a script như m t tham s cho l nh bash. N u trong thư m c. mà l nh source tr l i. hay m t d u ch m “. Đi u này có nghĩa là. tr l i b i câu l nh cu i cùng trong script. N u filename không ch a d u g ch chéo. Giá tr (tr ng thái). khi chúng ta g i script đ th c hi n . T p tin này không nh t thi t ph i kh thi (không nh t thi t ph i có bit x). Trong các trư ng h p thông thư ng khi ch y script s có m t ti n trình m i đư c ch y. 5. Hãy chú ý đ n s khai tri n s h c. đ th c hi n script myscript c n đưa câu l nh “sh myscript”. s đư c s d ng đ tìm t p tin có tên filename. N u không có tham s .9 Script c a h v và l nh source Script c a h v ch là các t p tin có ch a chu i l nh. 5. trùng v i giá tr . thì đư ng d n. N u có các tham s (đưa ra arguments. Khi này có th b t b n sao này ch y m t script nào đó. ho c không tìm th y t p tin filename. N u xem n i dung c a m t t p tin script nào đó (nh ng t p tin như v y có r t nhi u trên h th ng). Như v y. else { echo $(( $1 * $( fact $(( $1 -. xác đ nh b i câu l nh cu i cùng c a filename. xem đ nh d ng câu l nh trên).10 Câu l nh sh B n luôn luôn có th ch y m t b n sao c a h v bash nh câu l nh bash hay sh. thì trong th i gian th c hi n script chúng s thành các tham bi n v trí. không tìm th y t p tin c n. fi } Bash Đây là hàm s giai th a. thì tr ng thái thoát b ng 0. thì s tìm nó (t p tin) trong thư m c hi n th i.

Chúng ta s d ng bài h c ng n g n v bash t i đây. và đ t trư c nó (câu l nh) ký t #. . Các b n s tìm th y thông tin c n thi t trong các cu n hư ng d n khác ho c trên trang man bash. T t c nh ng gì đ ng sau ký t này đ n cu i dòng s đư c coi là chú thích và b bash b qua (t c là h v s không xem dòng này là câu l nh). Có th thay th dòng này b i liên k t đ n b t kỳ m t chương trình nào.v. ví d “# ls”. M t chú ý khác là ký t # dùng đ vi t l i chú thích trong script. thì /bin/sh s giúp chúng ta “thu x p” m i th . v. N u b n mu n ki m ch ng l i tác d ng c a ký t này. mà s đ c t p tin và th c hi n các câu l nh tương ng. script trên ngôn ng Perl b t đ u b i dòng có d ng !/bin/perl. l ch s câu l nh. qu n lý ti n trình. b n s th y r ng h v b qua câu l nh này. tín hi u.10 Câu l nh sh 127 như m t l nh thông thư ng. .5. Ví d . . mô t v thư vi n readline. thì hãy nh p vào dòng l nh m t câu l nh b t kỳ. T t nhiên. còn r t nhi u v n đ quan tr ng c n xem xét nhưng n m ngoài ph m vi c a bài h c. ví d .

vì Midnight Commander s giúp đ r t nhi u trong khi làm vi c v i h đi u hành. S không tương ng như v y thư ng g p nh ng ch nói v phím “nóng”. B i vì th m chí nh ng t h p “phím nóng” chính c a chúng cũng trùng nhau. Tác gi xin có l i khuyên đ i v i nh ng ai còn xa l v i NC hay FAR (n u như có?): hãy chú ý đ c và th c hành chăm ch . nhưng s thu n ti n hơn khi s d ng chương trình Midnight Commander. . m t trình qu n lý t p tin m nh. N u như b n đ c có kinh nghi m làm vi c v i Norton Commander (nc) trong MS-DOS hay v i FAR trong Windows. Ki n th c trong chương này đư c vi t đ s d ng cho phiên b n 4. như pwd. thì s làm vi c v i mc m t cách d dàng. rmdir. Trong chương này chúng ta s h c cách s d ng chương trình Midnight Commander. cd.v. Nói cách khác. m c dù có th áp d ng cho nh ng phiên b n khác.1-pre3. 2. 6. .6. ví d xterm. . thì m t s mô t ho t đ ng c a chương trình s không còn chính xác n a. v. mkdir. ls. . đây là trình qu n lý t p tin (File Manager).v . rm.1 Cài đ t chương trình Midnight Commander M c dù đ đi u khi n h th ng t p tin nói chung và đ làm vi c v i các t p tin nói riêng có th s d ng các câu l nh c a h đi u hành. hay còn g i là giao di n text. more v. cat. Ki n th c đưa ra ch áp d ng đư c hoàn toàn trong trư ng h p chương trình ch y t kênh giao tác (console).Chương 6 S d ng Midnight Commander M i th đ u đã đư c vi t ra — các nhà l p trình Nga. . Đ u tiên chúng ta hãy xem xét cách cài đ t chương trình này . mv. . Midnight Commander (hay thư ng rút g n thành mc) là chương trình cho phép xem c u trúc cây thư m c và th c hi n nh ng thao tác đi u khi n h th ng t p tin. Ghi chú: 1. Sau khi đ c xong chương này b n đ c s có th s d ng các t h p phím cũng như giao di n c a Midnight Commander đ th c hi n r t nhi u công vi c có liên quan đ n h th ng t p tin t nh bé đ n n ng nh c. đ có th làm vi c v i Midnight Commander b n đ c ch c n xem nhanh nh ng n i dung phía dư i. cp. Khi làm vi c v i chương trình qua trình gi l p (emulator) c a terminal trong giao di n đ h a. . Trong trư ng h p này. vì vi c nh n phím đã b v đ h a chi m l y. rxvt.

tgz . N u ng d ng không ch y. . . Sau khi ch y chương trình.2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander 129 Trong ph n l n các b n phân ph i chương trình Midnight Commander không đư c t đ ng cài đ t cùng v i h th ng.2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander Đ kh i đ ng Midnight Commander.1: Giao di n ti ng Vi t c a Midnight Commander G n như toàn b không gian màn hình khi làm vi c v i Midnight Commander b chi m b i hai “b ng”2 hi n th danh sách t p tin c a hai thư m c. c n gõ vào dòng l nh shell câu l nh mc và nh n <Enter>. tác gi r t mu n r ng chương trình s đư c cài đ t ngay sau khi cài xong h đi u hành. Vì th n u mu n b n có th s d ng giao di n ti ng m đ c a Midnight Commander. thì c n tìm xem t p tin chương trình mc n m đâu (có th dùng câu l nh find / -name mc -type f). và vi c cài đ t t các gói này là không khó khăn gì.2. Hình 6. trên máy tác gi là /usr/bin/mc. phía trên hai b ng này là trình đơn (th c đơn). Có th chuy n đ n trình đơn đ ch n các l nh có trong đó b ng phím <F9> ho c nh phím chu t (n u như sau khi kh i Ngoài ra ngư i d ch cu n sách này cũng đã d ch giao di n c a Midnight Commander ra ti ng Vi t.1 6. ví d . sau đó gõ vào dòng l nh đư ng d n đ y đ t i t p tin đó. Nhưng các gói (rpm.6. ) c a Midnight Commander s có trên đĩa. Và b i vì chương trình này s làm cho b n đ c “d th ” hơn. 2 panel 1 . b n đ c s th y màn hình màu da tr i làm chúng ta nh đ n màn hình chương trình Norton Commander cho MS-DOS hay chương trình FAR cho Windows như trong hình 6. deb.

phím đ chuy n vào trình đơn chính là <F9>). Qua trình đơn File (T p tin) có th th c hi n b t kỳ thao tác nào mà thông thư ng ph i nh các phím ch c năng. và l i mách nư c s tr thành không c n thi t (và vi c nh n chu t lên các nút không ph i lúc nào cũng thu n ti n). thì cũng đ ng bu n. ngo i tr <F1> và <F9>. th m chí n u b n đ c không nh ph i dùng phím nào đ th c hi n công vi c mong mu n. M i b ng g m ph n đ u. kích thư c t p tin và quy n truy c p). “v” và “>” s d ng đ đi u khi n chương trình b ng chu t (nh ng nút này không làm vi c n u như b n đ c ch y mc trong trình gi t o (emulator) terminal).2: V ngoài c a màn hình Midnight Commander đ ng mc b n đ c không nhìn th y dòng trình đơn đâu. Vi c hi n th các nút có th t t đi. vì có hi n th trình đơn hay không đư c xác đ nh b i c u hình chương trình). m i nút tương ng v i m t phím ch c năng <F1> – <F10>. Dòng dư i cùng là dãy các nút. và đ ng th i còn có ba nút – “<”. thì v n có th s d ng trình đơn File (T p tin) trong trình đơn chính c a chương trình (ch c n nh r ng. Th nh t. n u như b n đ c mu n ti t ki m không gian màn hình (cách làm s có sau này khi chúng ta nói v c u hình chương trình). phía trên dòng này (nhưng phía dư i các b ng) có th hi n th “nh ng l i khuyên có ích” (hint4s). . danh sách t p tin c a m t thư m c nào đó và dòng tr ng thái nh (mini-status. Th hai. Dòng th hai t dư i lên là dòng l nh c a chương trình Midnight Commander (hay chính xác hơn là dòng l nh c a shell hi n th i). có th không hi n th n u đ t trong c u hình chương trình). b n đ c s nhanh chóng nh đư c công d ng c a 10 phím này.130 S d ng Midnight Commander Hình 6. Trên dòng tr ng thái nh có hi n th m t vài d li u v t p tin hay thư m c đang đư c thanh chi u sáng ch đ n (ví d . đây có th nh p và th c hi n b t kỳ câu l nh nào c a h th ng. S ti t ki m có hai lý do. và còn có th ch y tr c ti p các câu l nh tương ng b ng cách nh n chu t vào các nút này. Cũng có th b đi dòng l i khuyên này khi đi u ch nh c u hình c a chương trình. Trong ph n đ u c a m i b ng là đư ng d n đ y đ đ n thư m c có n i dung đư c hi n th . Có th coi dòng này là l i mách nư c v cách s d ng nh ng phím ch c năng đã nói.

Tr giúp đư c t ch c dư i d ng siêu văn b n. Xin đưa ra m t b ng ng n g n li t kê các t h p phím dùng chung đ đi u khi n vi c di chuy n. t c là trong văn b n có c nh ng liên k t đ n nh ng ph n khác.3 Tr giúp 131 Ch m t trong hai b ng là hi n th i (ho t đ ng). thư m c hi n th i là thư m c đư c hi n th trong b ng ho t đ ng. Tương t . H u h t các thao tác đư c th c hi n trong thư m c này. Trong b ng ho t đ ng m t dòng đư c chi u sáng. Thanh chi u sáng có th di chuy n nh các phím đi u khi n vi c di chuy n.1: Các t h p phím di chuy n dùng chung Phím <↑> ho c <Ctrl>+<P> <↓> ho c <Ctrl>+<N> <Page Up> ho c <Alt>+<V> <Page Down> ho c <Ctrl>+<V> <Home> <End> Di chuy n th c hi n Di chuy n tr l i (lên trên) m t dòng Di chuy n v phía trư c (xu ng dư i) m t dòng Quay l i m t trang Ti n v trư c m t trang Quay v dòng đ u Chuy n đ n dòng cu i cùng 6. B ng hi n th i có thanh chi u sáng tên thư m c ph n đ u và thanh chi u sáng m t trong nh ng dòng c a b ng đó. Các thao tác như sao chép (<F5>) hay di chuy n (<F6>) t p tin s d ng thư m c đư c hi n th trong b ng th hai làm thư m c đích đ n (s sao chép hay di chuy n đ n thư m c này). Chương trình xem t p tin n i trú.1. Ngoài nh ng t h p phím di chuy n nói chung trong b ng 6. Đ di chuy n trong c a s xem tr giúp có th s d ng nh ng phím mũi tên ho c chu t. Vì th vi c di chuy n s d ng m t b các t h p phím (nhưng trong m i chương trình con có các t h p phím ch áp d ng trong n i b mà thôi). trong shell đã ch y chương trình Midnight Commander. Liên k t đư c ch n hi n th i s có n n màu xanh đ m . Nh ng liên k t đó đư c đánh d u b i n n màu xanh nh t . chương trình xem l i mách nư c và chương trình xem thư m c s d ng cùng m t mã chương trình đ đi u khi n vi c di chuy n.2: Di chuy n trong trình xem t p tin Phím Di chuy n th c hi n <B> ho c <Ctrl>+<B> ho c <Ctrl>+<H> Lùi l i m t trang ho c <Backspace> ho c <Delete> <D u cách> Ti n t i m t trang <U> ( <D> ) Lùi l i (ti n t i) n a trang <G> (<Shift>+<G>) Đi t i đ u (cu i) danh sách .3 Tr giúp Khi làm vi c v i chương trình Midnight Commander. có th xem tr giúp vào b t kỳ lúc nào nh phím <F1>.6. chương trình xem tr giúp còn ch p nh n nh ng t h p phím s d ng trong chương trình con dùng đ xem t p tin: B ng 6. B ng 6.

Tính năng này đư c th c hi n n u có ch y driver gpm không ph thu c vào nơi ngư i dùng làm vi c là trên kênh giao tác Linux hay ch y Midnight Commander trên xterm (ho c th m chí s d ng k t n i t xa qua telnet. Chương trình ghi nh th t di chuy n theo liên k t và cho phép tr l i ph n đã xem trư c đó b ng phím <L>. 6.jpg. Đ b đánh d u thì cũng ch c n s d ng nút chu t ph i đó.4 S d ng chu t Chương trình Midnight Commander có h tr chu t. N u nh n chu t lên khung trên cùng c a b ng có m t danh sách các t p tin r t dài. Nh n . Đ đánh d u (ch n) t p tin nào đó. Ví d chương trình xv đư c gán đ m các t p tin hình n *.3). thì khi nh n kép chu t trái lên t p tin screenshot.132 S d ng Midnight Commander Ngoài nh ng t h p phím đã ch ra còn có th s d ng nh ng t h p ch làm vi c khi xem tr giúp (chúng đư c li t kê trong b ng 6.jpg. chương trình xv s cho chúng ta th y t p tin screenshot. thì s th c hi n di chuy n dài 1 c t t p tin v phía đ u danh sách. Nh n kép chu t trái lên tên t p tin đ th c hi n t p tin (n u đây là m t chương trình). thì có th s d ng chu t đ di chuy n. Nh n chu t (b t kỳ nút nào) lên trình đơn trên cùng s m ra (nói đúng hơn là m xu ng dư i) trình đơn con c a nó.4). ho c ch y chương trình có kh năng và đã đư c gán đ đ c t p tin này. N u như có h tr chu t (xem ph n 6. <Esc> B n có th s d ng phím tr ng (space) đ chuy n t i trang tr giúp ti p theo và phím <B> đ quay l i m t trang.3: Di chuy n khi xem tr giúp Di chuy n th c hi n Đi t i liên k t ti p theo Quay l i liên k t trư c Đi t i liên k t ti p theo ho c kéo lên m t dòng Quay l i liên k t trư c ho c kéo xu ng m t dòng M trang mà liên k t hi n th i ch t i M trang tr giúp v a xem trư c trang hi n th i Tr giúp s d ng c a b n thân tr giúp Chuy n t i ph n ti p theo c a tr giúp Chuy n t i ph n n m trư c c a tr giúp Chuy n t i m c l c c a tr giúp Thoát kh i tr giúp Phím <Tab> <Alt>+<Tab> <↓> <↑> <→> ho c <Enter> <←> ho c <L> <F1> <N> <P> <C> <F10>.jpg trông ra sao. ch c n nh n nút chu t ph i lên tên c a t p tin đó. B ng 6. B ng cách nh n nút chu t trái s có th di chuy n dòng chi u sáng lên b t kỳ t p tin nào trong các b ng. Nh n chu t trái lên liên k t đ chuy n t i văn b n mà liên k t này ch t i. Nh n chu t (b t kỳ nút nào) lên các nút ch c năng (các nút F1-F10 dư i cùng) cũng đ ng th i ch y chương trình tương ng v i nút đó. rlogin hay ssh). Chu t ph i s d ng đ quay l i ph n đã xem trư c đó. khi này tên t p tin s có màu khác (theo m c đ nh là màu vàng ).

ch n đo n văn b n c n thi t b ng cách kéo chu t. (Listing mode. M r ng (Long) và Ngư i dùng t xác đ nh (User). do đó trên m i b ng có hai c t và hi n th đư c s t p tin nhi u g p đôi. Có 4 kh năng đ ch n: Đ y đ (Full). Đ làm đư c đi u này. Trong ph n này s nói đ n cách thay đ i d ng c a b ng hay cách hi n th thông tin trên b ng..5 Đi u khi n các b ng Các b ng c a Midnight Commander thông thư ng hi n th nh ng gì có trong thư m c c a h th ng t p tin (vì th thư ng đư c g i là b ng thư m c). kích thư c c a nó và th i gian s a đ i g n nh t. thì tương ng s th c hi n di chuy n dài 1 c t t p tin v phía cu i danh sách. sau đó th phím <Shift> ra.5 Đi u khi n các b ng 133 chu t lên khung n m dư i c a b ng.1 D ng danh sách t p tin D ng b ng trên đó hi n th danh sách t p tin và thư m c con có th thay đ i qua các câu l nh c a th c đơn m ra khi ch n B ng trái (Left) và B ng ph i (Right).6. 6. C n chú ý r ng tính năng này không làm vi c trong các trình gi l p terminal như xterm. r i l i nh n và gi phím <Shift> trong khi nh n chu t ph i..) c a b ng (trái ho c ph i) tương ng. N u b n đ c mu n thay đ i d ng hi n th danh sách t p tin. • Đ nh d ng Thu g n (Brief) ch hi n th tên t p tin. đưa con tr đ n nơi c n dán. Phương pháp di chuy n này cũng làm vi c khi xem tr giúp và xem danh sách Cây thư m c N u ch y mc v i h tr chu t thì ngư i dùng có th th c hi n các thao tác sao chép và dán văn b n khi gi phím <Shift>..5. Thu g n (Brief). Tuy nhiên có th hi n th nh ng thông tin khác trên b ng. thì có th s d ng câu l nh D ng danh sách.. b n c n nh n và gi phím <Shift>. 6. .3: H p tho i ch n đ nh d ng hi n th • Đ nh d ng Đ y đ (Full) hi n th tên t p tin. Hình 6.

• atime – th i gian truy c p đ n t p tin l n cu i. thì đ u tiên c n ch ra kích thư c c a b ng: “half” (m t n a màn hình) ho c “full” (toàn màn hình). ng) – cho các t p tin d ng FIFO. • size – kích thư c t p tin. này có th là m t trong • nlink – s liên k t đ n t p tin. • mode – quy n truy c p d ng s 8bit. • ctime – th i gian t o t p tin. | (pipe. • N u ch n đ nh d ng Ngư i dùng t xác đ nh (User). • ngid – ch s xác đ nh c a nhóm (GID). Ti p theo c n li t kê tên nh ng vùng hi n th cùng v i chi u r ng c a vùng. thì ngư i dùng c n đưa ra d ng hi n th t ch n c a mình. • perm – dòng ch ra quy n truy c p đ n t p tin. • nuid – ch s xác đ nh c a ngư i dùng (UID).(g ch ngang) – cho các thi t b trao đ i theo byte.134 S d ng Midnight Commander • Đ nh d ng M r ng (Long) hi n th t p tin như khi th c hi n câu l nh ls -l. • type – hi n th d ng t p tin (m t ký t ). . / (slash) – cho thư m c. ∼ (d u sóng) – cho các liên k t tư ng trưng đ n thư m c. còn đ i v i thư m c con thì ch đưa ra dòng ch “SUB-DIR” ho c “UP–DIR”. + (d u c ng) – cho các thi t b trao đ i theo block. Sau kích thư c b ng có th ch ra là trên b ng ph i có hai c t b ng cách thêm s 2 vào dòng đ nh d ng. Khi t đưa ra đ nh d ng. • owner – ch s h u t p tin. • mtime – th i gian s a đ i t p tin cu i cùng. . V i đ nh d ng này m t b ng chi m h t màn hình. Có th s d ng nh ng tên vùng sau: • name – tên t p tin. ! (d u ch m than) – cho các liên k t tư ng trưng đã h ng (stalled) (liên k t ch đ n t p tin không còn n a). Ký t nh ng giá tr mà câu l nh ls -F đưa ra: * (asterisk) – cho t p tin chương trình. • bsize – kích thư c d ng khác. = (gi u b ng) – cho các sockets. @ (at-sign) – cho liên k t (links). khi đó ch đưa ra kích thư c t p tin.

Có th ch n cách s p x p b ng cách ch n câu l nh Th t s p x p (Sort order. • mark – chèn d u sao * (asterisk) n u t p tin đư c ch n.. • inode – ch m c inode c a t p tin.mode:3 Hi n th danh sách t p tin trên m i b ng còn có th s p x p theo m t trong 8 cách: • Theo tên • Theo ph n m r ng • Theo kích thư c t p tin • Theo th i gian s a đ i • Theo th i gian truy c p l n cu i • Theo ch m c inode • Không s p x p. space. name Dư i đây là ví d d ng hi n th do ngư i dùng đưa ra: half name.name.6. 135 Đ ng th i còn có th s d ng nh ng tên vùng sau đ t ch c vi c hi n th thông tin ra màn hình: • space – chèn kho ng tr ng. size. space. hay s p x p có tính đ n ki u ch thư ng ch hoa hay không (tùy ch n Tính đ n ki u ch (case sensitive)). space. thì s đó s đư c hi u là chi u r ng nh nh t c a vùng. Ví d . đ nh d ng Đ y đ (Full) th c ch t đư c xác đ nh b i dòng: half type. c n thêm d u hai ch m ‘:’.mtime còn đ nh d ng M r ng (Long) thì xác đ nh b i: full perm.size.) trong trình đơn tương ng c a m i b ng.type. Khi đó s hi n ra m t h p tho i (hình 6.|. sau đó ch ra s v trí (ký t ) c n gi cho vùng này.|.5 Đi u khi n các b ng • group – nhóm s h u t p tin. group. ho c kho ng tr ng – n u ngư c l i. owner. mtime.|. . space. Đ có th xác đ nh chính xác chi u r ng c a m t vùng.|.size:7. nlink. space. space.. và n u màn hình cho phép thì vùng s đư c m r ng. • | – chèn đư ng th ng đ ng. N u sau s v tr có đ t d u ‘+’.4) ngoài vi c cho phép ch n cách s p x p còn cho phép ch n s p x p theo th t ngư c l i (đánh d u tuỳ ch n Ngư c l i (Reverse)).

. • Ch đ Xem nhanh (Quick View). (Configuration. (Filter. 6. Trong ch đ này b ng s hi n th n i dung c a t p tin đư c chi u sáng (đư c ch n) trên b ng bên c nh. Trong ch đ này (hình 6. • Ch đ Cây thư m c (Tree). Câu l nh L c t p tin.. Đi u này có ích khi nh ng ti n trình khác t o hay xóa các t p tin..136 S d ng Midnight Commander Hình 6. .5.4: H p tho i s p x p Theo m c đ nh các thư m c con đư c hi n th đ u danh sách.2 Nh ng ch đ hi n th khác Ngoài vi c đưa ra đ nh d ng hi n th danh sách t p tin trên b ng.6).5) trên b ng đưa ra thông tin v t p tin đư c chi u sáng (đư c ch n) trên b ng bên c nh.tar. v h th ng t p tin hi n th i (d ng. kích thư c ch tr ng và t ng s ch m c inode còn tr ng).. nhưng cũng có th thay đ i n u đánh d u tùy ch n Tr n l n t t c t p tin (“Mix all files”) c a câu l nh C u hình.gz).gz” đ ch hi n th nh ng t p tin nén tar. Ch đ này tương t như khi ngư i dùng ch n câu l nh Cây thư m c (Directory Tree) t th c đơn Câu l nh (Command). như câu l nh sau hi n th cây thư m c m t c a s riêng.. Trong ch đ này trên m t b ng hi n th cây thư m c d ng đ ho (hình 6..) th c đơn C u hình (Option). Trong th c đơn c a m i b ng còn có câu l nh Quét l i (Rescan) (tương đương v i câu l nh C p nh t (Refresh) trong các chương trình khác). Ví d trên hình 6.) trong th c đơn c a m i b ng cho phép đưa ra nh ng m u mà tên t p tin s hi n th tương ng v i nó (ví d dùng m u “*.7 là khi dùng ch đ này đ xem nhanh n i dung t p tin HISTORY c a gói chương trình mediawiki. còn có th đưa b t kỳ b ng nào vào m t trong nh ng ch đ sau: • Ch đ Thông tin (Info).. Ngư i dùng cũng có th ch n ch hi n th trên b ng nh ng t p tin tương ng v i m t m u nào đó.. Câu l nh Quét l i (phím nóng <Ctrl>+<R>) c p nh t l i danh sách t p tin hi n th trên b ng. Tên c a thư m c con và đư ng d n đ n thư m c con luôn luôn đư c hi n th không ph thu c vào m u đưa ra.

• <Tab> ho c <Ctrl>+<i>.. Thay đ i b ng hi n th i (ho t đ ng). n m gi a ho c dư i cùng trong s nh ng t p tin đang hi n th (đang th y) trên b ng...5 Đi u khi n các b ng 137 Hình 6. • <Alt>+<G> ho c <Alt>+<R> ho c <Alt>+<J>. Nh t h p phím này có th chuy n đ i nhanh .2. nhưng s thu n ti n hơn n u s d ng các t h p phím đi u khi n. 6. Hai ch đ này ch khác ch s d ng đ hi n th danh sách thư m c n m trên máy xa. xin hãy xem tr giúp c a mc. Còn l i m i th k c đ nh d ng hi n th thông tin đ u tương t như nh ng gì s d ng cho các thư m c n i b . thì ngư i dùng có th s d ng m i câu l nh đi u khi n vi c xem. • <Alt>+<T>. Dòng chi u sáng s chuy n t b ng đang là hi n th i sang b ng khác và như v y b ng sau s tr thành hiên th i..5: Ch đ thông tin Đ ra b ng xem nhanh n i dung t p tin s d ng chương trình xem t p tin có s n trong mc.5. • Ch đ K t n i FTP. (Shell link. N u ngư i dùng mu n bi t thêm v cách s d ng nh ng ch đ này...6. ví d .)..) và K t n i Shell.. nh ng phím li t kê trong b ng 6. vì th n u dùng phím <Tab> đ chuy n sang b ng xem nhanh. S d ng đ di chuy n dòng chi u sáng tương ng lên t p tin trên đ u. Chuy n đ i vòng quanh gi a các đ nh d ng hi n th danh sách t p tin c a thư m c hi n th i.3 Các t h p phím đi u khi n b ng Đ đi u khi n ch đ làm vi c c a b ng có th s d ng các câu l nh c a trình đơn đã nói t i trên.1 và b ng 6. (FTP link.

Chuy n dòng chi u sáng t i v trí cu i cùng c a danh sách t p tin. Hi n th danh sách thư m c thư ng dùng và chuy n t i thư m c l a ch n. Chuy n t i thư m c ngay sau trong s nh ng thư m c đã xem. Tương đương v i vi c nh n chu t lên ký t >. • <End> ho c <Alt>+<‘>’>. Chuy n t i thư m c ngay trư c trong s nh ng thư m c đã xem. Ch khi mc đư c ch y dư i kênh giao tác (console) c a Linux: th c hi n tương ng vi c chuy n (chdir) t i thư m c m (. còn trên b ng còn l i hi n th danh sách t p tin. N u trong b ng hi n th i tên thư m c đư c chi u sáng. Tương đương v i vi c nh n chu t lên ký t < góc trên c a b ng. • <Ctrl>+<\>. • <Alt>+<O>. thì trên b ng th hai s hi n th n i dung c a thư m c m c a t p tin đó. • <Alt>+<Y>. thì b ng th hai s chuy n vào ch đ hi n th các t p tin c a thư m c đư c chi u sáng. Chuy n dòng chi u sáng t i v trí đ u tiên c a danh sách t p tin.138 S d ng Midnight Commander Hình 6.) ho c t i thư m c đang đư c chi u sáng. . • <Alt>+<U>.. • <Home> ho c <Alt>+<‘<’>. <Ctrl>+<PageDown>.6: Ch đ cây thư m c chóng t ch đ hi n th M r ng (long) sang Thu g n hay ch đ do ngư i dùng xác đ nh. • <Ctrl>+<PageUp>. N u trong b ng hi n th i dòng chi u sáng là tên t p tin.

phím nóng cho câu l nh này là phím d u c ng <+>. c n ch n nh ng t p tin hay nhóm t p tin đ th c hi n thao tác đó lên. N u có b t tùy ch n M u d ng shell (xem trang 155. Xin đưa ra m t b ng 6. Nh ng thao tác (l nh) li t kê trên không ch có th th c hi n b ng cách nh n phím ch c năng tương ng mà còn b ng cách nh n chu t lên các nút tương ng cùng c a màn hình hay b ng các l nh tương ng c a trình đơn T p tin (File).6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin T trư c đ n gi chúng ta m i xem xét đ n v ngoài c a màn hình Midnight Commander và cách thay đ i v ngoài này. N u mu n th c hi n m t thao tác nào đó lên nhi u t p tin m t lúc. Đ đánh d u t p tin đ t dư i dòng chi u sáng. Còn có th ch n nhóm t p tin còn có th dùng câu l nh Ch n nhóm c a trình đơn T p tin (File).7: Ch đ xem nhanh 6. Khi ch y câu l nh Midnight Commander s đưa ra h p tho i dùng đ nh p bi u th c chính quy xác đ nh tên c a nhóm t p tin mu n đánh d u. Khi này tên c a t p tin s có màu khác.4 t ng h p nh ng thao tác này. hãy dùng phím <Insert> ho c t h p phím <Ctrl>+<T>. thì c n đánh d u nhóm t p tin này. Trư c khi th c hi n m t thao tác nào đó ch ra trong b ng 6. R t nhi u thao tác thư ng dùng trong Midnight Commander đư c th c hi n qua các phím ch c năng <F1> — <F10>.4 hay l nh trong trình đơn.6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin 139 Hình 6. Đ b ch n t p tin thì cũng s d ng t h p phím như khi ch n.6. Đ ch n m t t p tin thì ch c n đ t dòng chi u sáng trong b ng hi n th i lên nó (t t nhiên đ u tiên c n chuy n t i thư m c tương ng). thì c n vi t bi u th c chính quy theo . Bây gi đã đ n lúc c n bi t cách làm vi c v i t p tin nh chương trình có ích này. Câu l nh này đư c dùng đ đánh d u nhóm t p tin theo m u tương ng đưa ra.

có th thay đ i tên c a t p tin hay thư m c di chuy n đ n. Trong ch đ này nh ng ký t nh p vào s không hi n th dòng l nh mà hi n th dòng tìm ki m.4: Các phím ch c năng Phím F# Hành đ ng th c hi n <F1> G i tr giúp tùy thu c vào tình hu ng <F2> G i th c đơn do ngư i dùng t o ra <F3> Xem t p tin đ t dư i dòng chi u sáng c a b ng hi n th i <F4> G i trình so n th o trong đ s a t p tin đ t dư i dòng chi u sáng c a b ng hi n th i <F5> Sao chép t p tin hay nhóm t p tin đã đư c đánh d u t thư m c c a b ng hi n th i sang thư m c c a b ng còn l i. N u nh n <Ctrl>+<S> thêm m t l n n a. Còn thao tác “Ch n ngư c l i” (phím <*>) dùng đ b ch n nh ng t p tin đang ch n. Còn n u t t tùy ch n này. dòng chi u sáng s di chuy n t i t p tin ti p theo có tên b t đ u b ng nh ng ký t đã nh p vào. Cũng gi ng như khi sao chép. Trong nh ng trư ng h p đó các t h p phím <Ctrl>+<S> và <Alt>+<S> s có ích. Thao tác “B ch n” (phím t t là phím d u tr <–> ho c g ch chéo ngư c — <\>) là thao tác ngư c l i đ i v i thao tác ch n nhóm t p tin và s d ng cùng các quy lu t vi t m u như khi ch n. N u thư m c hi n th i có nhi u t p tin (do đó không th y h t trên b ng). thì dòng tìm ki m này s hi n th trên ch c a dòng tr ng thái mini. Khi này trong quá trình nh p ký t . <F6> Di chuy n t p tin hay nhóm t p tin đã đư c đánh d u t thư m c c a b ng hi n th i sang thư m c c a b ng còn l i. thì nh ng ký t nh p vào s không hi n th trên dòng tr ng thái mini. thì trư c khi đánh d u t p tin c n tìm đ n t p tin đó. Có th dùng các phím <Backspace> ho c <Del> đ s a l i. đ ng th i ch n nh ng t p tin còn l i c a thư m c hi n th i. thì s đánh d u các thư m c ch không ph i t p tin. C n chú ý là n u trong thư m c hi n th i không có t p tin v i tên tương ng. thì s tìm ki m t p tin tương ng ti p theo. thì s đánh d u t p tin đư c th c hi n theo quy lu t c a các bi u th c chính quy thông thư ng (hãy xem hư ng d n man ed). N u ch đ Hi n tr ng thái mini (Show mini-status) đư c b t. Thao tác này dùng đ b đánh d u kh i nhóm t p tin đã ch n. Đ ng th i trong h p tho i hi n ra còn có th ch ra tên c a thư m c mu n sao chép các t p tin đ n (đ khi c n có th sao chép đ n thư m c khác v i thư m c hi n ra trên b ng th hai). t c là b n s .140 S d ng Midnight Commander B ng 6. N u bi u th c b t đ u ho c k t thúc b ng d u g ch chéo (/). Khi sao chép m t t p tin thì còn có th đ i tên c a t p tin này3 . Sau khi nh n m t trong nh ng t h p phím này thì mc s ch y ch đ tìm ki m tên t p tin trong thư m c hi n th i theo nh ng ký t đ u tiên c a tên. <F7> T o thư m c con trong thư m c hi n th trên b ng hi n th i <F8> Xóa t p tin (thư m c con) hay nhóm các t p tin đã đánh d u <F9> G i trình đơn chính (hi n th phía trên các b ng) <F10> Thoát kh i chương trình các quy lu t như trong shell (xem chương 5.

di chuy n hay xóa. Nhưng trong ph n này chúng ta s không xem đ n trình so n th o có s n. Đ th c . N u trên màn hình có đưa ra dòng tr ng thái mini (dùng tùy ch n Hi n tr ng thái mini). chúng ta s xem xét l i các câu l nh này đ hi u rõ hơn v chúng. • Xem k t qu l nh (<Alt>+<!>). B t kỳ câu l nh nào trong s này cũng có th th c hi n qua trình đơn T p tin (File).<S>). So v i dòng l nh thì các thao tác xem và so n th o t p tin trong Midnight Commander thu n ti n hơn. Hãy s d ng câu l nh này n u bi t đư ng d n đ y đ đ n thư m c b n c n (và mu n chuy n thành thư m c hi n th i). Cho phép thay đ i quy n truy c p đ n (các) t p tin đư c ch n. thì trên dòng này s hi n lên tên c a t p tin mà liên k t ch đ n. T o liên k t m m đ n t p tin hi n th i. Cho phép thay đ i quy n truy c p và s h u t p tin.7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên 141 không th tìm th y t p tin mu n tìm. 6. sao chép. Thay đ i ch s h u b ng câu l nh chown. mà đ dành đ n chương nói v làm vi c v i các t p tin văn b n. T o liên k t c ng đ n t p tin hi n th i. Như b n đã th y. • chmod (<Ctrl>+<X>.<O>).7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên Khi th c hi n các thao tác sao chép và di chuy n (hay đ i tên) t p tin ngư i dùng có kh năng thay đ i tên c a các t p tin đang sao chép hay di chuy n. do trong Midnight Commander có tích h p s n các chương trình cho nh ng vi c này. ví d .6. • Liên k t c ng (<Ctrl>+<X>. trình đơn T p tin (File) có ch a nh ng câu l nh thư ng dùng nh t. • chown (<Ctrl>+<X>. không nh t thi t ph i s d ng các phím ch c năng đ g i các câu l nh tương ng v i chúng. trình đơn T p tin còn ch a các câu l nh sau (trong ngo c là các phím t t tương ng).<L>). Như đã nói t trư c. Khi ch y câu l nh này trên màn hình s hi n ra dòng cho phép nh p b t kỳ câu l nh nào cùng v i tham s c a nó (theo m c đ nh tham s s là t p tin đang đư c chi u sáng). Đ u tiên là câu l nh sao chép và đ i tên. • Liên k t m m (<Ctrl>+<X>. Ngoài các câu l nh g n v i các phím ch c năng. c n thi t cho ngư i dùng trong nh ng thao tác cơ b n v i t p tin c a thư m c hi n th i. Do đó. T t nhiên là nh ng thao tác thư ng dùng đư c g n v i các phím ch c năng. Chương trình Midnight Commander cho bi t liên k t m m b ng ký hi u “@” đ ng trư c tên c a liên k t đó (tr liên k t đ n thư m c con đư c đánh d u b i d u sóng “∼”). • chown nâng cao.<C>). K t qu th c hi n l nh s hi n ra trên màn hình trong xem có s n c a Midnight Commander. Sau khi ch n và đánh d u t p tin đ làm vi c ch c n nh n m t trong các phím ch c năng đ th c hi n thao tác c n thi t v i t p tin. • cd nhanh (<Alt>+<C>).

Còn m t vài tuỳ ch n có nh hư ng đ n th c hi n thao tác sao chép và di chuy n t p tin mà có th thi t l p cùng ngay c a s đ đưa ra các m u tên t p tin. N u tùy ch n này đư c dùng thì s t o ra trong thư m c đích đ n m t thư m c con có cùng tên và các t p tin (thư m c) s đư c sao chép vào thư m c m i này. . Vi c đưa ra m u đư c th c hi n trên dòng nh p vào hi n th trong c a s m ra khi ch y m t trong các l nh sao chép hay di chuy n (hình 6. ho c có th thi t l p qua câu l nh c a trình đơn C u hình | C u hình.. các đánh d u th i gian (truy c p và s a đ i). Tùy ch n Ghi nh thu c tính (Preserve attributes) xác đ nh xem khi sao chép ho c di chuy n có gi l i hay không các thu c tính c a t p tin ban đ u.8).. n u có (Dive into subdirs) xác đ nh thao tác s làm n u trong thư m c đích đ n đã có thư m c có cùng tên v i tên t p tin (ho c thư m c) đang sao chép (ngu n). Tùy ch n Vào thư m c con. Thông thư ng (khi tùy ch n b t t) mc s ch sao chép t t c các t p tin t one vào /two/one. Theo m c đ nh tùy ch n này t t và t p tin (thư m c) ngu n s đư c sao chép vào thư m c đích đ n. thì t t c các t p tin s đư c sao chép vào /two/one/one. Tùy ch n Đi theo liên k t (Follow links) xác đ nh xem khi sao chép liên k t c ng hay m m vào thư m c đích đ n (ho c các thư m c con c a thư m c này) s t o các liên k t đó. và n u ngư i dùng là root thì còn c thu c tính UID và GID. hay sao chép t p tin (và thư m c con) mà nh ng liên k t này ch đ n. N u tùy ch n không đư c dùng thì các thu c tính s đư c đ t theo giá tr umask hi n th i. Chúng ta s xem xét m t ví d đ hi u hơn tình hu ng này. thì s ch sao chép (di chuy n) nh ng t p tin đư c đánh d u và tương ng v i m u g c.142 S d ng Midnight Commander hi n vi c này ngư i dùng c n đưa ra m u cho tên c a các t p tin g c (g i là m u g c) và m u cho tên c a các t p tin s đư c t o (t p tin đích đ n. N u có các t p tin đã đư c đánh d u. Thông thư ng m u tên th hai đó là m t vài ký t thay th (wildcards) cu i dùng xác đ nh ch đ n c a các t p tin t o ra. Hình 6. B n mu n sao chép n i dung c a thư m c one vào thư m c /two/one đã có t trư c. bao g m: quy n truy c p.. N u tùy ch n b t.8: H p tho i đ i tên t p tin T t c các t p tin tho mãn m u g c s đư c đ i tên (sao chép ho c di chuy n v i tên m i) tương ng v i m u đích. g i là m u đích).

file”. N u s d ng trong m u đích ‘\U’ ho c ‘\L’. Chúng s đư c dùng tương t như trong shell.*\)\. Chúng ta xem xét m t vài ví d đ hi u rõ hơn. Ví d . .tgz” và đang sao chép t p tin “foo. Khì tùy ch n này b t. còn m u đích – “/two/*. M u ngu n s c n có d ng ‘*. ký t thay th ‘\1’ tương ng nhóm ký t thay th đ u tiên trong m u ngu n. Ví d trong m u ngu n có ‘*’ (tùy ch n M u d ng shell b t) ho c ‘ˆ\(.tar.. L y ví d b n c n đ i ch tên và ph n m r ng t p tin. Ký t ‘\’ trong các m u dùng đ hu b tác d ng c a các ký t đ c bi t. . Khi th c hi n các thao tác sao chép và di chuy n ngư i dùng còn có th chuy n ki u ch hoa/thư ng trong tên t p tin. b n c n s d ng các d u ngo c ‘\(. \)’.\1”.v. còn m u đích có ‘\L\u*’. di chuy n hay xóa t p tin.6. N u m u ngu n có d ng “ˆ\(. trong đó cho bi t trên (nh ng) t p tin nào s th c hi n thao tác và quá trình th c hi n di n ra như th nào. Thanh th nh t (file bar) cho bi t đã th c hi n (ví d sao chép) đư c bao nhiêu ph n c a t p tin hi n th i.\(. Ví d 4. .8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin Khi ngư i dùng th c hi n các thao tác sao chép.gz”. trên màn hình hi n ra t m t đ n ba thanh bi u đ (progress bars). S d ng ‘\u’ và ‘\l’ cung c p các kh năng r ng hơn so v i ‘\U’ và ‘\L’.tgz” và n m trong thư m c “/two”. . còn m u đích s là “\2. ký t ‘*’ th hai tương ng v i nhóm th hai v. Khi tùy ch n M u d ng shell (“Use shell patterns”) b t. tính theo . L y ví d b n c n đ i ch tên và ph n m r ng t p tin. đ “file.8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin 143 nh hư ng đ n quá trình sao chép và di chuy n t p tin còn có tùy ch n M u d ng shell trong trình đơn C u hình / C u hình. Chúng ta l i xem xét ti p hai ví d .v. thì ngư i dùng có th s d ng các ký t thay th (wildcards) ‘*’ và ‘?’ trong m u ngu n. Trong m u đích ch cho phép s d ng ‘*’ và ‘\<ch s >’.gz”.*’. tên t p tin s đư c chuy n đ i sao cho các ch cái đ u tiên s là ch hoa.*\)$’. Midnight Commander hi n th trên màn hình h p tho i. sao chép đư c th c hi n vào “/two/*. Thanh th hai (count bar) cho bi t đ n th i đi m hi n th i đã th c hi n đư c bao nhiêu ph n.gz$”. ký t ‘\2’ – nhóm th hai v.\1”. thì mc s không th c hi n vi c nhóm t đ ng. Ví d 1. còn l i là ch thư ng. thì k t qu s là “/two/foo. . Ví d 2.tar\.c” tr thành “c. Đ hi n th quá trình làm vi c.*\)$’ (tùy ch n M u d ng shell t t). .tgz”.tar. Tương t . và tên c a t p tin đang sao chép là “foo. nhưng c n c n th n hơn và nhi u công s c khi nh p vào.file”.gz”.tar. Đ ch ra nhóm các ký t trong m u ngu n s tương ng v i các ký t thay th trong m u đích. M u ngu n – ‘ˆ\(. Ký t ‘*’ đ u tiên trong m u đích tương ng v i nhóm ký t thay th đ u tiên trong m u ngu n. đ “file. Cách này m m d o hơn. thì t p tin thu đư c s có tên “foo. ‘\ \’ có nghĩa là dùng ký t g ch chéo thông thư ng và ‘\*’ có nghĩa là s d ng m t ký t d u sao thông thư ng (asterisk).*\)\.. Ký t ‘\0’ tương ng v i toàn b tên c a t p tin ngu n. Ví d 3. N u m u ngu n là “*. N u s d ng ‘\u’ ho c ‘\l’ trong m u đích. 6. còn m u đích s là “\2..c” tr thành “c.tgz”. thì s chuy n đ i t t c các ký t phía sau đ n l n g p ‘\U’ ho c ‘\L’ ti p theo ho c đ n cu i tên t p tin. thì ký t ti p theo c a tên s đư c chuy n tương ng thành ch hoa ho c ch thư ng.

144 S d ng Midnight Commander t ng cái. Thanh th ba (bytes bar) cho bi t ph n trăm dung lư ng tính theo byte đã làm xong. 2. Câu h i th nh t “Ghi đè lên t p tin này” có ba cách tr l i: • Đ ng ý (nút Có) • T ch i.9. Thông thư ng ngư i dùng ch n B qua đ không th c hi n thao tác v i t p tin đang có v n đ .). 1. thì hai thanh bi u đ cu i s không đư c hi n th . b ng trình l nh terminal khác). t c là trong thư m c sao chép hay di chuy n đ n đã có t p tin cùng tên. Phương án th ba là Th l i. không ghi chèn (nút Không) • Ghi thêm n i dung c a t p tin đang sao chép vào cu i t p tin đã có (nút Thêm vào cu i) . Nh n nút B qua s d n đ n vi c b qua thao tác v i t p tin này và ti p t c thao tác t p tin sau n u có. ho c D ng đ không th c hi n hoàn toàn thao tác đưa ra.9: C a s h i l i Dư i đây đưa ra hai câu h i l i 6. N u t t đi tuỳ ch n Thao tác v i thông tin dài dòng (xem C u hình / C u hình. t t c nh ng t p tin còn l i s b b qua. C a s h i l i xu t hi n khi ngư i dùng đang th c hi n thao tác d n đ n vi c ghi chèn lên t p tin đã có. Nh n nút D ng s k t thúc thao tác.. Trong quá trình th c hi n các thao tác v i t p tin ngư i dùng có th nhìn th y 3 d ng c a s n a. C a s l i đưa ra thông tin v l i và đ ngh ba cách gi i quy t. c a nh ng t p tin đã đánh d u.. Trong c a s h i l i s hi n ra th i gian t o ra và kích thư c c a t p tin ngu n (đang đư c sao chép hay di chuy n) và c a t p tin đích (s b hu b n u ghi chèn). ph n dư i c a h p tho i này có hai nút. Ch n phương án này n u ngư i dùng đã s a đư c l i (ví d . Hình 6.

L a ch n nút mu n nh n b ng các phím mũi tên ho c phím <Tab>. không xóa nh ng thư m c không r ng trong s đã ch n.9 Dòng l nh c a h v 145 Còn đ tr l i cho câu h i th hai “Ghi đè lên m i t p tin đích?” chúng ta có 4 cách.9 Dòng l nh c a h v Như đã nói khi mô t v ngoài c a màn hình Midnight Commander. Nh n nút Có đ xóa thư m c cùng v i t t c các t p tin c a nó. Ch ch n Có ho c T t c khi b n th c s tin tư ng là mình mu n xóa thư m c cùng v i toàn b các thư m c con c a nó. • C p nh t – ch ghi chèn (đ ng đ n) nh ng t p tin đư c t o ra trư c t p tin ngu n. t c là không thao tác. ph n dư i c a màn hình luôn luôn có dòng l nh c a h v . thì s th c hi n sao chép). C a s yêu c u xóa toàn b ( 6. đo đó c a s h i l i s không hi n ra m i l n có t p tin trùng tên: • T t c – ghi chèn t t c các t p tin đã ch n. Cách gi i quy t đư c dùng s làm vi c v i t t c các t p tin đã ch n. ngư i dùng c n gõ vào dòng l nh tên c a chương . s v n đư c đánh d u như cũ. thì sau khi th c hi n s b đánh d u kh i nh ng t p tin đã thao tác thành công. ch n T t c n u b n đã đánh d u nhi u thư m c và tin tư ng là mình đúng.10) xu t hi n khi ngư i dùng đang th c hi n thao tác xóa m t thư m c không r ng. • Không – không ghi chèn các t p tin (n u không có t p tin đích. Ngư i dùng cũng có th d ng th c hi n thao tác n u nh n nút D ng cu i c a s h i l i. không h i l i. D ng có nghĩa là không th c hi n thao tác xóa n a. 3.10: C a s yêu c u N u đã đánh d u nhóm các t p tin đ thao tác. • N u kích thư c khác nhau – ch ghi chèn n u kích thư c các t p tin khác nhau. Không đ b qua. Không đ không xóa thư m c này. 6. Nh ng t p tin b b qua. Trong th i gian làm vi c v i Midnight Commander.6. Hình 6. đ có th ch y m t câu l nh nào đó c a h đi u hành.

. . thì s th c hi n nh ng câu l nh đ t trong ph n nh này. Sao chép vào dòng l nh tên c a thư m c hi n th i.146 S d ng Midnight Commander trình tương ng ho c ch n chương trình đó trong b ng hi n th i (đưa dòng chi u sáng lên tên t p tin chương trình). Tuy nhiên n u b n làm vi c trong giao di n đ ho . • <Alt>+<Enter>. • <Ctrl>+<X>.<P>. đ c bi t trong trư ng h p ph i ch ra các tham s c a câu l nh. Thông thư ng vi c nh p các câu l nh đòi h i ph i gõ r t nhi u các ký t . thì Midnight Commander s so sánh ph n m r ng c a t p tin này v i ph n m r ng có trong “t p tin các ph n m r ng” ~/mc. trong s đó có đư ng d n đ y đ c ng v i tên c a t p tin c n làm vi c. do môi trư ng làm vi c đã dùng nó cho thao tác khác (trong trư ng h p KDE thì đó là chuy n gi a các c a s ). danh sách câu l nh. • <Ctrl>+<Q>. v. <Ctrl>+<T>. N u ngư i dùng nh n phím <Enter> khi dòng chi u sáng n m trên tên t p tin không ph i là chương trình. sau đó gõ phím <Enter>. tên câu l nh. • <Alt>+<Tab>. N u trong t p tin mc. t c là tên c a thư m c đang đư c hi n th trên b ng hi n th i. Sao chép tên c a t p tin hay thư m c đang đư c chi u sáng vào dòng l nh. • <Ctrl>+<X>. • <Alt>+<P>. <T>. T t nhiên b n có th thay đ i c u hình c a môi trư ng làm vi c. Sao chép vào dòng l nh tên c a các t p tin đã đư c đánh d u trong b ng hi n th i. Trư c khi ch y các l nh có th c hi n nh ng s thay th macro đơn gi n. nhưng đó đã là m t câu chuy n khác.ext. Cũng như <Alt>+<Enter>. tên ngư i dùng hay tên máy (tùy theo nh ng gì ngư i dùng đã gõ và ph n nào c a câu l nh đang đư c nh p vào). ho c tên c a t p tin đang đư c chi u sáng n u không có t p tin nào đư c đánh d u. • <Ctrl>+<Enter>.ext có m t ph n nh ch ra thao tác làm vi c v i nh ng t p tin có ph n m r ng như t p tin đã ch n. Quay ngư c l i m t câu l nh theo danh sách nh ng l nh đã ch y (l ch s l nh). Chèn nh ng ký t đư c chương trình Midnight Commander biên d ch theo m t cách nào đó (ví d ký t ‘+’). t c là Midnight Commander s đoán nh ng ký t mà ngư i dùng còn chưa nh p vào d a trên danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. <Ctrl>+<P>. 4 autocompletion . Sao chép vào dòng l nh tên c a thư m c đang hi n th trên b ng không ph i hi n th i. Sao chép vào dòng l nh tên c a các t p tin đư c đánh d u trong b ng không ph i hi n th i. Đ giúp nh p câu l nh d dàng hơn trong Midnight Commander có m t vài t h p phím cho phép gi m s l n gõ bàn phím trong th i gian nh p và s a đ i câu l nh trên dòng l nh. ví d trong môi trư ng KDE thì r t có th s không dùng đư c t h p phím này.v. • <Ctrl>+<X>. Th c hi n thao tác t đ ng đi n thêm4 tên t p tin. • <Ctrl>+<X>.

Trong ch đ tĩnh (static) đ di chuy n t i thư m c mu n xem (t c là di chuy n dòng chi u sáng t i tên c a thư m c đó) ch dùng các phím <↑> và <↓>. Đ tránh m t th i gian t o cây thư m c. còn phím <→> dùng đ chuy n t i các thư m c con c a thư m c hi n th i. Hình 6. khi trên màn hình xu t hi n dòng nh p vào. “ch t”. c a trình đơn B ng ph i ho c B ng trái).5. không hi n th các thư m c “cháu”..10 Trình đơn Câu l nh • <Alt>+<N>.10 Trình đơn Câu l nh Trình đơn Câu l nh cho phép th c hi n thêm m t s thao tác đi u khi n h th ng t p tin. Trong trư ng h p ngư c l i thì s m ra m t nhánh con c a cây thư m c. Có hai ch đ hi n th cây thư m c.. Hi n th l ch s c a dòng nh p vào hi n th i. Đ chuy n t i thư m c m s d ng phím <←>. thì ngư i dùng có th s d ng nh ng t h p phím đi u khi n li t kê trong b ng 6. Đ đi u khi n xem cây thư m c có th s d ng nh ng t h p phím sau: .11 (câu l nh K t n i FTP. Trong b t kỳ trư ng h p nào. n u đó là dòng l nh thì hi n th l ch s l nh. Khi này ch hi n th nh ng thư m c n m trên (bao g m c thư m c m và cao hơn). Dòng nh p vào không ch là dòng l nh c a h v shell mà còn là nh ng dòng nh p vào c a các h p tho i c a các chương trình con khác nhau. Có th làm hi n ra cây thư m c b ng hai cách: qua câu l nh Cây thư m c c a trình đơn Câu l nh và qua câu l nh Cây thư m c c a trình đơn B ng ph i ho c b ng trái. Đi t i câu l nh ti p theo trong danh sách l ch s l nh. cácthuw m c bên c nh có cùng c p b c và các thư m c con chính th c c a thư m c này. Trong ch đ đ ng (dynamic) các phím <↑> và <↓> đư c dùng đ chuy n t i thư m c bên c nh có cùng c p b c. 147 • <Alt>+<H>.11: Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP 6. Ví d dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP mà b n mu n k t n i t i như trong hình 6. D ng c a cây thư m c t đ ng thay đ i sau m i l n di chuy n qua cây này. S hi n th t t c các thư m c con mà chương trình đ c đư c t i th i đi m này. N u thư m c ngư i dùng mu n xem không đư c hi n th thì hãy chuy n t i thư m c m c a nó r i nh n <Ctrl>+<R> ho c <F2>. t c là chuy n t i m t c p b c th p hơn. đ ng th i th c hi n nh ng câu l nh thay đ i d ng c a các b ng Midnight Commander cũng như nh ng thông tin hi n th trên chúng.6. Midnight Commander ch t o m t ph n nh cây này ch không t o h t. N u thư m c không có ch a các thư m c con thì s không có gì x y ra. Khi ch y câu l nh Cây thư m c c a trình đơn này thì s hi n ra c a s cho th y c u trúc thư m c c a h th ng t p tin.

S d ng trong trư ng h p khi cây thư m c đư c hi n th không tương ng v i c u trúc th t s c a nó: m t s thư m c con không đư c hi n th ho c hi n th c nh ng thư m c con đã b xóa. <Alt>+<P> di chuy n t i nh ng câu l nh n m trư c. N u ngư i dùng xóa thư m c có trên đĩa thì s hi n ra m t thông báo l i. .1 • <Enter>. Nh n phím này trong c a s xem cây thư m c đ thoát kh i ch đ xem và hi n th danh sách t p tin c a thư m c đã ch n trong b ng hi n th i. Di chuy n con tr sang ph i m t ký t . Có th dùng m t trong hai t h p phím này đ xóa t n m trư c (bên trái) con tr . Đ c l i n i dung c a thư m c (c p nh t. Di chuy n con tr sang trái m t t . Di chuy n con tr t i cu i dòng. Dán n i dung c a b đ m vào dòng nh p t i v trí n m trư c (bên trái) con tr . Đánh d u b t đ u ph n văn b n mu n c t (ghi vào b đ m). Sao chép văn b n n m gi a con tr và đánh d u vào b đ m mà không xóa văn b n đó kh i dòng nh p vào. tên ngư i dùng hay tên máy. Xóa ký t n m t i ch con tr . Di chuy n con tr sang ph i m t t . Câu l nh này ch s d ng đ xóa nh ng nhánh cây hi n th không đúng. Vì th khi xem cây thư m c thì dòng dư i cùng (cho bi t ch c năng c a các phím F) cho bi t phím <F3> có ch c năng Quên. tên câu l nh.5: Các l nh đi u khi n dòng nh p vào T h p phím <Ctrl>+<A> <Ctrl>+<E> <Ctrl>+<B> (<←>) <Ctrl>+<F> (<→>) <Alt>+<F> <Alt>+<B> <Ctrl>+<H> (<Backspace>) <Ctrl>+<D> (<Delete>) <Ctrl>+<@> <Ctrl>+<W> Hành đ ng th c hi n Di chuy n con tr lên đ u dòng. Xóa b n b n t v trí con tr t i cu i dòng. Sao chép văn b n n m gi a con tr và đánh d u vào b đ m đ ng th i xóa đi văn b n đó kh i dòng nh p vào. Xóa ký t n m bên trái con tr . còn <Alt>+<N> – t i nh ng câu l nh n m sau. T đư c coi là m t c m ký t n m gi a hai kho ng tr ng. Xóa thư m c hi n th i ra kh i cây thư m c. • <F3>.148 S d ng Midnight Commander B ng 6. Nh ng t h p phím này dùng đ di chuy n trong l ch s l nh. • <Ctrl>+<R> ho c <F2>. <Alt>+<W> <Ctrl>+<Y> <Ctrl>+<K> <Alt>+<P> và <Alt>+<N> <Ctrl>+<Alt>+<H> (<Alt>+<Backspace>) <Alt>+<Tab> • Nh ng phím dùng đ di chuy n li t kê trong b ng 6. còn trên b ng hi n th i s là cây thư m c. Khi hi n th cây thư m c trên m t b ng thì nh n phím <Enter> s hi n th thư m c tương ng lên b ng th hai. Th c hi n thao tác t đ ng đi n thêm (autocompletion) tên t p tin. Di chuy n con tr sang trái m t ký t . refresh).

còn có kh năng đưa ra danh sách nh ng thư m c mà câu l nh Tìm t p tin s b qua trong khi tìm ki m (ví d . Di chuy n thư m c. nh n vào nút Đ ng ý. N u không có thư m c đó. Nút Thoát dùng đ thoát kh i ch đ tìm ki m. v. . Ngư i dùng có th ch n thư m c b t đ u tìm ki m trong cây thư m c hi n ra khi nh n nút Cây thư m c c a h p tho i. xóa. Có nghĩa là đ ng trư c nh ng ký t có ý nghĩa đ c bi t đ i v i egrep c n đ t ký t “\”.10 Trình đơn Câu l nh 149 • <F4> (Static/Dynamic). M u tìm ki m s đư c hi có). n u ngư i dùng bi t là t p tin đang tìm không có trên CD hay không mu n tìm ki m trong nh ng thư m c . Chuy n đ i gi a hai ch đ di chuy n trong cây thư m c tĩnh (dùng theo m c đ nh) và đ ng.v. thì s chuy n dòng chi u sáng xu ng dư i m t dòng. Xóa thư m c đ t dư i dòng chi u sáng ra kh i h th ng t p tin. Sau khi ch n câu l nh này s hi n ra m t h p tho i h i thư m c đ b t đ u tìm ki m. Có th xem danh sách nh ng t p tin tìm th y b ng các phím <↑> và <↓>.12). tên t p tin mu n tìm (xem hình 6. • <Ctrl>+<S> ho c <Alt>+<S>. ). Có th s d ng chu t trong c a s xem cây thư m c. • <F6>. T o thư m c con trong thư m c hi n th i. Trong n ch y ch đ tìm ki m b ng t h p n th trên dòng tr ng thái mini (n u Hành đ ng sau ch có th th c hi n trong c a s đang hi n th cây thư m c: <F1> (Help) – G i tr giúp và hi n th ph n tr giúp v c a s cây thư m c. Nh n đúp chu t có tác d ng như khi nh n phím <Enter>. Xóa ký t cu i cùng trong dòng (m u) tìm ki m. n u mu n tìm dòng “strcmp (”. • <Ctrl>+<H> ho c <Backspace>. • <F5>. • <B t kỳ ký t nào khác>. Thêm ký t dòng chi u sáng đ n tên c a thư m c ch đ xem cây thư m c thì đ u tiên c <Ctrl>+<S>. . Nút Chuy n thư m c dùng đ chuy n t i thư m c có ch a t p tin đang đư c chi u sáng. Sao chép thư m c con (c n ch ra thư m c mu n sao chép t i trong dòng nh p vào hi n ra). Sau khi đưa ra b ng có th nh n <Ctrl>+<R> đ tr l i danh sách t p tin thông thư ng. • <F8>. Ngoài ra. này vào m u tìm ki m và di chuy n ti p theo tho mãn m u này.<?>) c a trình đơn Câu l nh cho phép ngư i dùng tìm trên đĩa t p tin có tên đưa ra. Đ b t đ u tìm ki m. di chuy n. Trong th i gian tìm ki m có th t m d ng b ng nút Hoãn và ti p t c b ng nút Ti p t c (hình 6. Nh n nút B ng s hi n th k t qu tìm ki m lên b ng hi n th i đ ngư i dùng có th th c hi n các thao tác khác v i nh ng t p tin đã ch n (xem. Ví d .6. thì ngư i dùng c n nh p vào ô N i dung dòng “strcmp \”.13). Trong ô N i dung (Contents) có th đưa ra các bi u th c chính quy theo các quy lu t c a l nh egrep. Tìm thư m c ti p theo tương ng v i m u đưa ra. Câu l nh Tìm t p tin (phím nóng <Meta>+<?> ho c <Esc>. Nút L p l i dùng đ nh p vào các tham s cho tìm ki m m i. • <F7>. sao chép.

mc/ini. Câu l nh B t/t t b ng (<Ctrl>+<O>) n đi hai b ng c a mc và hi n th k t qu làm vi c c a các l nh shell. Câu l nh Đ i ch hai b ng (<Ctrl>+<U>) đ i ch n i dung c a b ng trái và b ng ph i. L nh này làm vi c trên xterm và dư i console c a Linux. còn Tìm ki m t p tin ch cho phép th c hi n nh ng yêu c u đơn gi n.150 S d ng Midnight Commander Hình 6.<D>) so sánh n i dung c a các thư m c đang đư c hi n th trên b ng trái và b ng ph i. C n ph i ch ra nh ng thư m c mu n b qua này b ng bi n find_ignore_dirs trong ph n Misc c a t p tin ~/. Tên thư m c cách nhau b i d u hai ch m như sau: [Misc] find_ignore_dirs=/cdrom:/nfs/wuarchive:/afs B n có th s d ng vi c đưa k t qu l nh lên trên b ng (đ c thêm B ng ngoài dư i) đ th c hi n nh ng hành đ ng ti p n i nhau ph c t p hơn.12: B t đ u tìm ki m Hình 6. N u dùng phương pháp nhanh thì ch so sánh kích thư c và th i gian t o các t p tin . Câu l nh So sánh thư m c (<Ctrl-X>. Có ba phương pháp so sánh.13: Đang tìm ki m k t n i qua NFS qua đư ng truy n r t ch m). Đ m l i các b ng mc cũng dùng l nh (phím nóng) này.

r i đưa k t qu c a l nh này thành n i dung c a b ng hi n th i (ví d đi n hình là đưa k t qu c a l nh find). Ví d . di chuy n.6. Khi so sánh theo kích thư c thì ch ki m tra kích thư c c a các t p tin tương ng và không ki m tra ngày t o ra. Sau đó ngư i dùng có th s d ng câu l nh sao chép (<F5>) đ làm cho n i dung c a hai thư m c gi ng nhau. Có th sao chép l nh đang đư c chi u sáng (di chuy n dòng chi u sáng b ng các phím <↑> và <↓>) vào dòng l nh c a h v b ng phím <Enter>.14. . K t qu là trong c hai thư m c s chi u sáng nh ng t p tin không có trong thư m c còn l i. N u mu n ngư i dùng có th lưu nh ng câu l nh b ng ngoài thư ng dùng b ng nh ng tên riêng có ý nghĩa đ có th g i nhanh nh ng câu l nh này theo tên c a chúng.. ) v i t t c các liên k t m m c a thư m c hi n th i. . Câu l nh B ng ngoài (hay đúng hơn ph i g i là “Đưa k t qu làm vi c c a l nh lên trên b ng”) cho phép ngư i dùng th c hi n nh ng chương trình ngoài. Sau đó b n c n nh p vào tên c a l nh đó. Phương pháp theo byte s so sánh n i dung c a các t p tin (theo t ng byte). Đ th c hi n vi c này c n nh p câu l nh vào dòng nh p vào (dòng “Câu l nh”) r i nh n nút Thêm m i. L n sau b n ch c n ch n tên tương ng trong danh sách mà không c n ph i nh p l i câu l nh t đ u5 . Phương pháp này không dùng đư c n u máy không h tr g i h th ng (system call) mmap(2). 5 T t nhiên b n có th dùng l ch s câu l nh (xem trên ho c ngay dư i) . n u b n mu n th c hi n m t hành đ ng nào đó (xóa. Hình 6. thì b n có th s d ng câu l nh B ng ngoài đ ch y câu l nh find . trên b ng hi n th i s không ph i là n i dung c a thư m c tương ng mà ch có các liên k t m m n m trong thư m c đã ch ra.14: Tìm ki m t t c các liên k t m m Sau khi th c hi n câu l nh này.10 Trình đơn Câu l nh 151 có cùng tên. Câu l nh L ch s câu l nh hi n ra c a s v i danh sách nh ng l nh đã th c hi n trư c đây. sao chép. ho c chi u sáng nh ng t p tin là phiên b n m i hơn. -type l -print như trong hình 6.

Đ th c hi n vi c này. mc t o ra danh sách các đánh d u (tên d nh ) cho các thư m c thư ng dùng này.mc/menu (trình đơn hi n ra sau khi nh n phím <F2>) ho c trình đơn . Cũng trong h p tho i thư m c thư ng dùng b n có th thêm đánh d u m i vào danh sách ho c xóa đánh d u đã có. Có th s d ng danh sách này đ chuy n nhanh đ n thư m c c n thi t.16). Câu l nh So n th o t p tin trình đơn dùng đ s a trình đơn c a ngư i dùng ~/. so n th o hay th c hi n) v i t p tin có ph n m r ng tương ng khi chuy n dòng chi u sáng lên tên t p tin r i nh n <Enter>. Chương trình s hi n ra yêu c u nh p tên đánh d u cho thư m c này.152 S d ng Midnight Commander Còn có th truy c p vào danh sách l ch s câu l nh b ng các phím <Alt>+<P> ho c <Alt>+<N>.15: H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng Câu l nh Công vi c n n sau cho phép ngư i dùng đi u khi n nh ng công vi c đang làm vi c ch đ n n đã ch y t Midnight Commander (ví d thao tác sao chép và di chuy n t p tin). <H>). S d ng câu l nh này ho c phím nóng <Ctrl>+ <X>. Chương trình này s đư c ch y đ thao tác (xem. còn <Alt>+<N> s chuy n thành l nh n m dư i trong danh sách. khi đó s thêm thư m c hi n th i vào danh sách thư m c thư ng dùng. Thay vào đó trên dòng l nh s hi n th m t trong các l nh c a danh sách và phím <Alt>+<P> s chuy n nó thành l nh n m trên. Hình 6.<J> b n có th d ng. Câu l nh Thư m c thư ng dùng (<Ctrl>+<\>) cho phép t o danh sách nh ng thư m c thư ng đư c dùng và cho phép chuy n nhanh đ n nh ng thư m c trong danh sách này (hình 6. Đ thêm đánh d u m i còn có th s d ng t h p phím (<Ctrl>+<X>.ext xác đ nh dùng chương trình nào đ m các t p tin v i ph n m r ng (ph n cu i c a tên sau d u ch m cu i cùng) nào.15). ph c h i (ti p t c ch y) ho c di t b t kỳ công vi c n n sau này (xem hình 6. Sau khi ch n câu l nh So n th o t p tin ph n m r ng ngư i dùng có th s a đ i t p tin mc. tuy nhiên trong trư ng h p này ngư i dùng s không th y danh sách các câu l nh.

Khi ngư i dùng đánh d u t p tin (b ng t h p phím <Ctrl>+<T> ho c <Insert>). T t nhiên trong trư ng h p cu i cùng b n c n có quy n ghi lên t p tin tương ng. Câu l nh đ u tiên là C u hình. Nh ng tham s c u hình trong h p tho i này chia thành ba nhóm: “C u hình b ng”.11 C u hình Midnight Commander 153 Hình 6. thì theo m c đ nh dòng chi u sáng tên t p tin s di chuy n xu ng dư i m t dòng.17. có th là /usr/share/mc/mc. N u tùy ch n này đư c dùng. Theo m c đ nh chương trình Midnight Commander không hi n th nh ng t p tin có tên k t thúc b ng ‘∼’ (gi ng như tùy ch n -B c a l nh ls).menu. Khi ch n câu l nh này s hi n ra m t h p tho i như trong hình 6.11 C u hình Midnight Commander Chương trình Midnight Commander có nhi u c u hình (tùy ch n).16: Đi u khi n công vi c n n sau c a h th ng..6. trong đó có nh ng t p tin có tên b t đ u b ng đ u ch m (gi ng như ls-a). 6. ngư i dùng có th đưa ra giá tr c a các tham s sau: • Hi n th t p tin sao lưu. thì khi g i trình đơn chính b ng phím <F9> s hi n th ngay l p t c danh sách các câu l nh c a . Theo m c đ nh Midnight Commander hi n th t t c các t p tin.” và “C u hình khác”. Tùy ch n đư c dùng n u có d u “x” ho c d u sao “*” (đ t vào b ng phím tr ng) trong ngo c vuông đ ng trư c tên c a tùy ch n. M i tùy ch n có th đư c dùng ho c không. Trong vùng “C u hình b ng”. Vi c dùng hay không dùng tùy ch n đư c th c hi n qua các c a s h i tho i c a trình đơn C u hình. • Nhãn di chuy n xu ng. • Đ y xu ng trình đơn. • Hi n th t p tin n.. Bây gi chúng ta xem xét t ng câu l nh c a trình đơn C u hình đ bi t có th dùng ho c không dùng nh ng tùy ch n nào. “T m ng ng sau khi ch y.

Có nghĩa là ngư i dùng không mu n xem k t qu làm vi c c a l nh.. còn tên t p tin – sau tên c a t t c các thư m c. ) thì s không c p nh t l i n i dung c a thư m c đó. ho c nh n phím <F9> r i nh n phím <T>. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. . N u tùy ch n không đư c dùng thì thư m c (và đư ng d n đ n thư m c) s đư c hi n th đ u danh sách.. Ví d . Trên các kênh giao tác Linux ho c khi dùng xterm ngư i dùng còn có th xem k t qu này b ng t h p phím <Ctrl>+<O>. N u dùng tùy ch n này. • Tr n l n t t c t p tin. đây có ba tùy ch n: • Không bao gi . n u ch thay đ i b n ghi inode c a các t p tin c a thư m c này (đã thay đ i kích thư c t p tin. Trong trư ng h p đó (n u tùy ch n này đư c dùng). thì b n c n ph i t c p nh t l i danh sách t p tin b ng t h p phím <Ctrl>+<R>. t c là n u trong thư m c đã t o ho c xoá đi t p tin (thư m c) nào đó. thì Midnight Commander s s d ng cách (m o) sau đ hi n th n i dung thư m c: ch đ c l i n i dung c a thư m c trong trư ng h p đã thay đ i b n ghi inode c a thư m c.. .v. Trong trư ng h p ngư c l i. • N p nhanh thư m c. Sau khi th c hi n các câu l nh Midnight Commander có th t m ng ng m t chút đ ngư i dùng có th xem và nghiên c u k t qu làm vi c c a nh ng l nh này. quy n truy c p ho c ch s h u v. b n mu n m trình đơn T p tin.154 S d ng Midnight Commander Hình 6. . N u b n b t dùng tùy ch n này.17: C u hình Midnight Commander trình đơn (Trình đơn đ y xu ng). thì đ u tiên c n nh n phím <F9> r i dùng phím mũi tên sang ph i r i nh n phím <Enter>. thì s hi n th không phân bi t t p tin và thư m c. Vùng T m ng ng sau khi ch y. phím <F9> ch đưa ngư i dùng vào trình đơn chính và ngư i dùng ph i t ch n trình đơn tương ng b ng các phím mũi tên và dùng phím <Enter> ho c ch cái đ u tiên c a trình đơn đ m (đ y xu ng) trình đơn đó.

*’ (không ho c vài ký t ). thì Midnight Commander s s d ng chương trình xem t p tin c a mình khi xem t p tin.’ b ng m t d u ch m thông thư ng (literal dot). Chương trình Midnight Commander luôn luôn t m ng ng sau khi th c hi n b t kỳ l nh nào. • T đ ng ghi nh c u hình. di chuy n. N u tùy ch n này đư c dùng. thì trư c khi th c hi n các thao tác sao chép. di chuy n và xóa. Theo m c đ nh các l nh ch n (select) và b ch n (unselect) nhóm t p tin và hi n th t p tin theo b l c (Filter) s d ng các bi u th c chính quy gi ng như trong h v shell. Đ có th đ t đư c k t qu như trong shell. thì khi thoát kh i chương trình Midnight Commander. Tùy ch n này xác đ nh có hi n th hay không các c a s ph khi th c hi n các thao tác sao chép. thì đ so n th o các t p tin Midnight Commander s dùng trình so n th o c a mình (mcedit). N u dùng tùy ch n này. N u không đ t bi n này thì s dùng vi.’ (chính xác m t ký t ) và thay th ‘. thì s g i chương trình ch ra trong bi n PAGER. N u dùng tùy ch n này. Tính năng này có ích khi trên máy làm vi c ngư i dùng có ít kinh nghi m (ngư i thao tác) và ch th c hi n nh ng thao tác đơn gi n. Tùy ch n này không làm vi c. • Luôn luôn. N u dùng tùy ch n này. • Tính t ng kích thư c (Compute totals). tính năng này s làm ch m quá trình m t chút). . thì trình đơn c a ngư i dùng s t đ ng hi n th lên màn hình m i khi ch y chương trình. thì c n dùng bi u th c chính quy theo các lu t vi t trong man 1 ed. thay th ‘?’ b ng ‘.6. S t m ng ng trên nh ng terminal không có kh năng hi n th k t qu làm vi c c a l nh th c hi n cu i cùng. Trong vùng C u hình khác ngư i dùng có th đ t ra các tham s sau: • Thao tác v i thông báo dài dòng (Verbose operation). N u không dùng tùy ch n này. N u không dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s g i trình so n th o đư c ch ra trong bi n môi trư ng EDITOR. • S d ng so n th o n i b . giá tr c a các tham s thi t l p s đư c lưu vào t p tin ~/. N u không ch ra bi n này thì s dùng l nh view. • Trình xem n i b . xóa Midnight Commander s tính t ng s t p tin và t ng kích thư c c a chúng đ ng th i hi n th quá trình thao tác v i nh ng t p tin này d ng các dòng bi u đ (tuy nhiên.11 C u hình Midnight Commander 155 • Trên nh ng terminal “ngu”. n u không dùng tùy ch n Thao tác v i thông báo dài dòng trên. N u b n đang dùng m t terminal ch m thì không nên dùng tùy ch n này.mc/ini. Tùy ch n này cũng t đ ng không đư c dùng n u t c đ làm vi c c a terminal nh hơn 9600 bps. • Trình đơn t đ ng. N u tùy ch n này không đư c dùng. thì chương trình th c hi n nh ng bi n đ i sau: thay th ‘*’ b ng ‘. N u dùng tùy ch n này. • M u d ng shell (Shell Patterns).

Theo m c đ nh khi nh n <Alt>+<Tab> th nh t chương trình s tìm t t c nh ng phương án hoàn thành. thì trong ph n dư i . các t p tin th c hi n v. ngư i dùng có kh năng dùng các phím <→> đ chuy n vào thư m c đang đư c chi u sáng và <←> đ chuy n lên thư m c m c a thư m c hi n th i (v i đi u ki n là dòng l nh tr ng). N u không dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s chuy n thư m c theo c u trúc th t s c a các thư m c. thì Midnight Commander hi n th góc trên bên ph i v ch quay dùng làm ch th cho bi t chương trình đang th c hi n công vi c (thao tác) nào đó. ch không ph i vào thư m c ch a liên k t. Theo m c đ nh t t c các thông tin đư c hi n th b ng m t màu.mc/ini. • cd theo liên k t. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng.18). T c là n u ngư i dùng vào thư m c hi n th i theo liên k t đ n nó. Khi nh n t h p phím <Alt>+<Tab> l n th hai s hi n th t t c các kh năng hoàn thành. N u dùng tùy ch n Hi n tr ng thái mini. khi nh n phím <Alt>+<Tab>. Dùng tùy ch n này s ngăn ch n đư c ph n nào vi c xóa t p tin m t cách vô tình. N u dùng phân bi t màu cho quy n truy c p. B n có th hi n th ho c không hi n th dòng trình đơn chính trên đ u màn hình. Trên các kênh giao tác (console) Linux ho c SCO còn có th đ t s dòng dành đ hi n th k t qu làm vi c c a l nh. và n u như có nhi u phương án thì chương trình s t o ra ti p bíp. • Cái ch quay. Ngoài ra còn có th ch ra tư th n m c a b ng là n m ngang hay d c. • Di chuy n gi ng trong Lynx. và có th thay đ i kích thư c c a nh ng b ng này. thì trong h p tho i h i l i vi c xóa t p tin theo m c đ nh nút đư c ch n s chuy n t “Có” sang “Không”. . thì nh ng ô perm và mode cho bi t quy n truy c p c a ngư i dùng đã ch y chương trình Midnight Commander s có màu xác đ nh b ng t khóa selected trong ph n [Colors] c a t p tin kh i đ ng ~/. N u mu n th y các phương án hoàn thành ngay sau l n nh n <Alt>+<Tab> đ u tiên thì hãy b t dùng tùy ch n này. Theo m c đ nh bash cũng làm vi c như v y.v. thì Midnight Commander s s d ng các màu khác nhau cho thư m c. Dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s tuân theo chu i các thư m c con lôgíc khi thay đ i thư m c theo liên k t. nhưng b n có th thay đ i đ quy n truy c p và d ng t p tin có màu khác. dòng l nh. các t p tin core (dump c a b nh ). • Xóa m t cách an toàn. . s đưa ngư i dùng vào thư m c m c a thư m c hi n th i. t c là th đoán ph n còn l i c a câu l nh đang nh p. N u dùng tùy ch n này. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. N u dùng tùy ch n. dòng giúp nh v công d ng c a các phím ch c năng cu i màn hình. Trong quá trình nh p l nh Midnight Commander có th “t đ ng hoàn thành” câu l nh đó. N u dùng tùy ch n này. gi ng như khi dùng l nh cd. N u dùng phân bi t màu cho các d ng t p tin.156 S d ng Midnight Commander • T đ ng hoàn thành: hi n t t c . thì l nh cd .. Câu l nh th hai là V ngoài. cho phép thay đ i m t s tham s hi n th c a s chính c a chương trình Midnight Commander trên màn hình (xem hình 6. dòng g i ý (n m trên dòng l nh).

Dùng tùy ch n Đ u vào 8 bit đ y đ ch có ý nghĩa trên các terminal có kh năng hi n th t t c các ký t 8bit (ví d các ký t c a ti ng Vi t). Trong h p tho i hi n ra s xu t hi n m t . ngư i dùng ch ra đ nh d ng terminal s s d ng đ x lý (nh p vào và hi n th trên màn hình) thông tin d ng các byte. Dùng các phím mũi tên lên. ví d . thông tin trong các t p tin. Nh n vào nút L a ch n bên c nh s hi n th danh sách các b ng mã có. xu ng đ ch n b ng mã thích h p sau đó nh n <Enter>. Trong h p tho i Bít hi n th (hình 6.19). vì nh ng phím này không ph i làm vi c trên m i d ng terminal. ghi chèn và ch y chương trình. <Home>. cũng như trư c khi thoát kh i chương trình mc.19 thì bit đư c ch n là 8 bit khác. B ng câu l nh Xác nh n có th c u hình đ ch n có hi n th hay không h p tho i h i l i ngư i dùng trư c khi th c hi n các thao tác xóa.11 C u hình Midnight Commander 157 Hình 6. Không hi n th nh ng h p tho i này s gây ít nhi u nguy hi m đ n h th ng (hình 6.6. Hình 6.18: Thay đ i v ngoài c a Midnight Commander c a m i b ng s có m t dòng cho bi t thông tin v t p tin đang đư c chi u sáng ho c thư m c hi n th i. trong trư ng h p hình 6. <End>).20).19: Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander Bit (b ng mã) đư c ch n s đư c hi n th trong h p tho i này. Câu l nh Th phím (Learn keys) g i h p tho i. trong đó ngư i dùng có th th m t s phím (<F1> – <F20>.

<l> – sang ph i). thì cũng có th s d ng chúng đ đi u khi n dòng chi u sáng (hình 6. Hình 6.20: Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng b ng v i tên c a các phím có th th . Khi . Sau khi xu t hi n d u này thì phím s b t đ u làm vi c ch đ bình thư ng. Đ thay th c n chuy n dòng chi u sáng đ n tên c a phím không làm vi c (b ng chu t. l n nh n phím <F1> đ u tiên s làm xu t hi n d u OK (n u phím làm vi c bình thư ng). các phím mũi tên ho c phím <Tab>) r i nh n <Enter> ho c phím tr ng.21). Tương t đ i v i các phím mũi tên. <k> – lên trên.21: Th và c u hình các phím Đ th m t phím c n nh n t ng phím trong b ng. Trong trư ng h p đó có th dùng phím khác thay th . N u không mu n thay th n a thì hãy nh n <Esc> r i đ i cho h p tho i màu đ bi n m t (ho c nh n phím <Enter>). N u có phím nào đó không làm vi c. <j> – xu ng dư i. B n có th di chuy n dòng chi u sáng qua các phím này b ng <Tab> ho c các phím dùng trong trình so n th o vi (<h> – sang trái. N u nó làm vi c bình thư ng thì bên c nh s xu t hi n d u OK. Ví d .158 S d ng Midnight Commander Hình 6. N u nh n vào các phím mũi tên và sau đó bên c nh tên c a chúng xu t hi n d u OK. thì sau khi nh n lên phím đó không xu t hi n d u OK. Sau đó s hi n ra m t h p tho i màu đ yêu c u ngư i dùng nh n phím s dùng thay cho phím không làm vi c. Phím <Tab> luôn luôn làm vi c. còn nh ng l n nh n ti p theo s g i c a s tr giúp.

T t nhiên n u t t c các phím làm vi c bình thư ng thì không c n ph i lưu gì h t.6. và m t kh u s đư c lưu d ng văn b n thông .22). Đ s d ng đư c tính năng này b n có th dùng câu l nh K t n i FTP c a trình đơn B ng trái ho c B ng ph i tương ng ho c dùng câu l nh cd đ chuy n t i thư m c có đư ng d n d ng như sau: /#ftp:[!][user[:pass]@]machine[:port][remote-dir] Các thành ph n user.1 K t n i t i máy K t n i FTP xa Chương trình Midnight Commander s d ng H th ng t p tin FTP (ftpfs) đ cho phép ngư i dùng đi u khi n các t p tin xa qua giao th c FTP. ngư i dùng có th ch n lưu nh ng c u hình này vào ph n [terminal:TERM] c a t p tin ~/. Hình 6. 6. Không nên đưa th ng m t kh u vào đư ng d n t i thư m c c a ftpfs.mc/ini c a mình (trong đó TERM là tên g i c a terminal đang dùng) ho c không lưu nh ng thay đ i này.12 6. vì b t kỳ ai cũng có th th y m t kh u này trên màn hình. Thành ph n pass là m t kh u dùng đ k t n i. thì Midnight Commander s đăng nh p vào máy xa v i tên ngư i dùng đó. n u không s dùng đăng nh p anonymous (đăng nh p chung) ho c dùng tên đăng nh p có trong t p tin ~/.12. port và remote-dir là không b t bu c. Câu l nh FS o g i h p tho i cho phép ngư i dùng đ t các giá tr c a m t s tham s có liên quan đ n s d ng h th ng t p tin o (hình 6.netrc.12 K t n i t i máy xa 159 hoàn thành vi c th nghi m và c u hình t t c các phím. N u ngư i dùng đưa ra user.22: Thi t l p h th ng t p tin o Câu l nh Ghi nh c u hình lưu t t c nh ng giá tr đã ch n vào t p tin ini c a chương trình. ch c n thi t n u có thành ph n user.

vnoss.org/public/wiki /#ftp:!people.168.org/public/wiki !people. thì Midnight Commander s đăng nh p vào máy xa v i tên ngư i dùng đó.vnoss.org/public/wiki đây b n đ c cũng có th s d ng l ch s (phím <Alt>+<H>). oc a 6. H th ng t p tin fish là h th ng t p tin d a trên m ng máy tính.12. Đ thay đ i các tùy ch n c a ftpfs chúng ta c n dùng câu l nh FS trình đơn C u hình (xem hình 6. Chương trình Midnight Commander s t đ ng h i m t kh u trong trư ng h p không có thành ph n pass và có tên ngư i dùng (có user).vnoss. Đ s d ng tính năng này. N u ngư i dùng đưa ra user. n u không s dùng tên ngư i dùng c a b n.160 S d ng Midnight Commander thư ng trong l ch s các thư m c đã thăm. Đ k t n i t i máy xa. Ví d : 192. Ví d : /#ftp:192.org/public/wiki teppi@people.10.org/public/wiki /#ftp:teppi@people. Trong ô tên máy ngư i dùng c n nh p t t c các thành ph n c a đư ng d n t i ftpfs như trên tr ph n đ u (/#ftp:).org/public/wiki H p tho i c a câu l nh K t n i FTP có d ng như trong hình 6. Đ s d ng FTP proxy.vnoss. options và remote-dir là không b t bu c.vnoss.org:67/public/wiki /#ftp:teppi:abcdef@people.168.22).11. Ví d : . hãy thêm m t d u ch m than (!) vào phía trư c tên máy.vnoss. b n có th dùng câu l nh K t n i Shell c a trình đơn B ng trái ho c B ng ph i tương ng ho c dùng câu l nh cd đ chuy n t i thư m c đ c bi t có tên d ng như sau: /#sh:[user@]machine[:options]/[remote-dir] Các thành ph n user. Các tùy ch n options có th là ‘C’ – nén thông tin truy n t i và ‘rsh’ dùng rsh đ thay cho ssh. N u có thành ph n remote-dir thì sau khi k t n i thư m c hi n th i trên máy xa s là thư m c này. trên máy xa ph i có ch y máy ch fish ho c có m t h v shell tương thích v i bash.10.2 K t n i Shell Ngoài FTP trong các phiên b n m i c a mình chương trình Midnight Commander còn h tr giao th c SSH và truy n t i t p tin qua H th ng t p tin shell (file transfer over shell filesystem).org:67/public/wiki teppi:abcdef@people.vnoss.vnoss.128/linux/SuSE /#ftp:people.128/linux/SuSE people. nó cho phép ngư i dùng đi u khi n t p tin trên các máy xa gi ng như khi chúng n m trên máy c a mình.

org (t p tin bantin-so3-092006.org/viewcvs/*checkout*/mc/ mc/po/vi.pdf).savannah.vnoss.6.12 K t n i t i máy xa 161 /#sh:192. Tuy nhiên kh năng c a chương trình này còn r ng hơn so v i nh ng gì đ c p đ n đây.org/projects Tác gi hy v ng r ng nh ng thông tin trong chương này có th giúp b n b t đ u làm vi c v i chương trình Midnight Commander.org:C/public/wiki /#sh:teppi@people. . B n luôn luôn có th l y b n d ch m i nh t v t kho CVS c a Midnight Commander (t p tin vi. Ghi chú: • B n d ch ti ng Vi t cho giao di n c a Midnight Commander đi kèm v i chương trình có th không ph i là b n d ch m i nh t.10.168.po.po trong thư m c po) ho c t http://cvs. Cách c p nh t m t b n d ch giao di n cho h th ng s đ c p đ n trong chương nói v ti ng Vi t trên Linux ho c n u mu n b n có th đ c trong b n tin s 3 VnOSS có trên http://vnoss. Các b n có th đ c thêm tr giúp c a chương trình này m i khi c n b ng phím <F1>.128:r/linux/SuSE /#sh:people.vnoss.gnu.

Ngư i dùng s ph i nh m t danh sách dài các câu l nh. h th ng các bi u tư ng trên màn hình. Hi n th i đã có phiên b n 11 b n phát hành 7 c a tiêu chu n X Window System cho h th ng đ ho c a UNIX. GNOME còn có s n nh ng ng d ng đi kèm giúp ngư i dùng không m t nhi u th i gian l a ch n. trong m t chương sách riêng ngay sau chương này.Chương 7 Giao di n đ ho M c dù Linux là h đi u hành m nh và phát tri n. Trong giao di n đ ho ngư i dùng có th ch y các chương trình trong các c a s khác nhau. B t đ u t phiên b n th hai tiêu chu n này đư c côngxoocxiom X h tr . M i th đã có s n. và ngoài ra còn có kh năng s d ng chu t đ s p x p không gian màn hình c a mình. không c n nh danh sách các câu l nh vì đã có kh năng ch y chúng b ng h th ng trình đơn (menu).Org Giao di n đ ho trong Linux đư c xây d ng d a trên cơ s c a tiêu chu n X Window System (c n chú ý là Window ch không ph i Windows. ký hi u ng n g n là X11R7. t c là X11R6. cu i chương s có mô t sơ lư c m t vài môi trư ng làm vi c và cách kh i đ ng vào chúng. Tuy nhiên trên các b n phân ph i Linux v n còn s d ng b n phát hành th 6. Hi n nay các “môi trư ng làm vi c” l n như KDE. B t đ u t năm 1997 côngxoocxiom X chuy n thành X Open Group và sau đó là X.org). m t ph n m m ng d ng t do tuân theo tiêu chu n X11R6 cho các h th ng UNIX . Côngxoocxiom X đư c t ch c vào năm 1988 v i m c đích tiêu chu n hóa giao di n đ h a cho các h đi u hành UNIX. Chúng ta s xem xét m t trong hai môi trư ng làm vi c này. đó là giao di n đ ho . KDE.1 X. nhưng n u ch làm vi c qua giao di n dòng l nh thì Linux tr thành khó s d ng và không th h p d n đư c nhi u ngư i dùng.x. 7. Do đó ngay t nh ng ngày đ u phát tri n c a Linux đã có m t giao di n khác “thân thi n” v i ngư i dùng hơn. Cách đây không lâu các b n phân ph i Linux v n còn s d ng XFree86. Tiêu chu n này đ u tiên đư c vi t ra t i trư ng đ i h c công ngh Massachuset.Org Foundation (http://www. Trong chương này chúng ta s xem xét cách làm vi c c a giao di n đ ho và cách c u hình nó. xin đ ng nh m!) hay còn g i đơn gi n là “X” (ích-xì).

• Stuart Kreitman (SUN).org. XFree86 đư c m t nhóm các nhà l p trình t o ra.. m t nhánh phát tri n m i c a XFree86. v i các thi t b nh p vào (bàn phím. Tuy nhiên mô hình này trong trư ng h p X Window đư c dùng d ng quay ngư c l i 180 đ . chuyên đi u khi n h th ng này.Org Foudation là m t công ty khoa h c v i ban lãnh đ o bao g m nh ng guru1 hàng đ u trong th gi i mã ngu n m : • Stuart Anderson (Free Standards Group). các phiên b n Linux đã đ ng lo t chuy n sang m t “b n X” khác d a trên tiêu chu n X Window System (do có v n đ v i b n quy nc a XFree86 phiên b n 4. Còn bây gi chúng ta s nói đôi dòng v cách t ch c làm vi c giao di n ph n m m d a trên tiêu chu n X Window System. • Egbert Eich (SuSE).1 X.4. • Jim Gettys (HP).7. H th ng X Window đư c xây d ng trên cơ s mô hình “ch /khách” (thu t ng ti ng Anh hay đư c dùng hơn trong giao ti p: server/client) thư ng g p trong th gi i vi tính hi n nay. . ). Hi n th i X. . Ph n l n các nhà phát tri n. XOrg do t ch c cùng tên X. • Jim McQuillan (Linux Terminal Server Project). Do đó đôi khi chúng ta không th y có s khác nhau “v cơ b n”.0) đó là XOrg..Org Foundation cung c p d ng ng d ng mã ngu n m c a X Window System. nhà phân ph i và nhà cung c p ph n c ng c a d án XFree86 trư c đây đã ng ng tham gia XFree86 và chuy n s n ph m c a mình gia nh p vào X. ngư i kh i đ u nhóm này là David Wexelblat. N u mu n b n có th tìm hi u thêm v t ch c X.Org trên trang web chính c a t ch c t i đ a ch http://x. Tuy nhiên cách đây m t th i gian (cu i năm 2003 đ u năm 2004). Nói như v y là vì chương trình máy ch (xin đư c g i t t là chương trình ch ) X làm vi c trên máy tính c a ngư i dùng (và hi n th hình nh trên màn hình máy tính) ch không ph i trên m t máy (ch ) nào đó xa. • Leon Shiman (Shiman Associates). FreeBSD và các phiên b n UNIX khác cho Intel x86.org Foundation.Org 163 v i b x lý 80386/80486/Pentium. ) và âm thanh. • Keith Packard (HP). chu t. 386BSD. Chương trình ch X chi m lĩnh t t c các thi t b ph n c ng và cung c p các kh năng c a thi t b cho các chương trình khác d ng tài nguyên riêng2 theo m t giao th c (protocol) 1 2 nh ng ngư i có kinh nghi m làm vi c nhi u năm chính vì th mà chương trình X đư c coi là ch .org. XFree86 đã đư c s d ng không ch trên Linux mà còn trên các h th ng System V/386. Quá trình phát tri n XOrg hi n đang là m t ph n c a c ng đ ng freedesktop. . Chương trình ch X làm vi c tr c ti p v i ph n c ng: v i h th ng viđê-ô (c c hình. . • Kevin Martin (Red Hat). R t có th đ i v i m t s b n đ c s d hi u hơn n u coi chương trình này là m t driver c a h th ng hình nh.

đó là thư vi n các hàm đ ho X–lib và trình qu n lý c a s (xem hình 7. Đó là <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> dùng đ d ng làm vi c chương trình ch X (n u không b đi kh năng này trong c u hình). Ngoài nó ra chúng ta c n ch y m t trình qu n lý c a s và ít nh t m t chương trình khách đ t o hình nh trên màn hình. Và đó là t t c nh ng gì b n có th làm. .1). các . chương trình đ ho GIMP. nh n chu t) đ n các chương trình khách. Lúc này v n có m t s t h p phím đư c X x lý. Nhưng b n thân chương trình ch X không t o ra (v ra) hình nh trên màn hình mà ch cung c p hình nh cho driver c c hình.1: Ki n trúc c a h th ng đ ho X Window System3 .164 Giao di n đ ho đ c bi t. Đ đưa ra màn hình m t hình nh nào đó có ý nghĩa hơn thì ch m t mình chương trình ch X là không đ . g i là giao th c X hay giao th c k t n i m ng X (X Network Protocol). nhưng t m th i chưa có chương trình khách nào. c a s s chuy n quy n đi u khi n đ n trình qu n lý c a s . Trình qu n lý c a s cung c p các phương ti n đ th c hi n t t c các thao tác v i các c a s . Tuy nhiên ngay lúc này chương trình ch X đã s n sàng chuy n nh ng tín hi u (nh n phím. trình đơn (menu). Hình 7. Trình qu n lý c a s g i các hàm trong X–lib đ đi u khi n màn hình và th c hi n b t kỳ thao tác chuy n đ i hình nh nào trong các c a s . <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–> – chuy n nhanh gi a các ch đ hi n th . các chương trình gi l p terminal như xterm. Máy tính ch dùng đ ch y chương trình ch X đư c g i là máy X terminal. Nh n các nút chu t và bàn phím không đem l i l i ích gì. urxvt. Khi m t ng d ng X kh i đ ng.org Writer. . Thư vi n X–lib g m các hàm đ h a cho phép th c hi n các thao tác b c th p v i các hình m u đ ho . konsole.. t c là đ phân gi i và t n s màn hình và các t h p phím quen thu c <Control>+<Alt>+<Fm> – chuy n v ch đ văn b n vào terminal o s m. ví d chương trình so n th o văn b n OpenOffice. Chương trình khách c a “ch X” có th là các ng d ng làm vi c dư i X Window. bao g m: v khung ngoài. N m gi a chương trình khách và chương trình ch X còn có hai thành ph n quan tr ng n a c a giao di n đ ho . N u ch ch y chương trình ch X thì b n s ch th y m t màn hình màu xám v i m t d u X gi a. Có th di chuy n d u X này quanh màn hình chu t.

Ví d chương trình so n văn b n emacs t đ ng ch n ch đ làm vi c (đ ho hay văn b n) khi kh i đ ng. GNOME s d ng thư vi n GTK+ (bây gi là GTK2+). Và còn m t tài nguyên quan tr ng khác c a h th ng đ ho đó là phông ch . còn hình nh s hi n th trên màn hình máy tính cá nhân. N u c n chương trình s t tìm đ n chương trình ch X qua TCP/IP nói chung và qua socket n i b khi chương trình ch và khách làm vi c trên cùng m t máy. ho c có m t chương trình khác chuyên dùng cho vi c này (đư c g i là chương trình ch phông ch ). Đ c đi m r t m nh này c a h th ng X Window là m t trong nh ng khác bi t c a nó so v i giao di n đ ho c a các h đi u hành dòng Windows.7. CDE. . Trình qu n lý màn hình c n bi t các tham s c a các thi t b này đ th c hi n công vi c c a mình. . T t c nh ng gì chương trình c n bi t đ làm vi c đó là nơi tìm chương trình ch X. . Chương trình th c hi n vi c này b ng cách g i các hàm thư vi n trong X–lib. GNOME. Đ i v i h th ng thì không có s khác nhau gi a chương trình làm vi c trong ch đ đ ho và trong ch đ bình thư ng. KDE thêm vào thư vi n các hàm đ ho QT b sung cho X–lib.Org 165 bi u tư ng. không thay th nh ng thành ph n k trên c a h th ng X Window. Ngoài ra còn có nh ng chương trình có th làm v i c chương trình ch X và v i c terminal thông thư ng. do đó có th ch y chương trình . Thông thư ng có m t liên k t đ n chương trình ch này v i tên X. Ví d chúng ta đã nói r ng trao đ i gi a thư vi n X–lib v i chương trình ch X trong trư ng h p chung đư c th c hi n qua giao th c TCP/IP. Chính thư vi n này là n n t ng c a chương trình đ ho GIMP.v. Xfce4. Tìm ki m chương trình ch X đư c th c hi n qua bi n môi trư ng DISPLAY ho c qua tùy ch n trên dòng l nh. đ ng th i còn cung c p kh năng thay đ i d ng và v trí các c a s trong quá trình làm vi c tùy theo nhu c u c a ngư i dùng. Chương trình ch X có th thao tác v i phông ch m t cách tr c ti p. GNUStep.1 X. Ngoài ra trên Linux và UNIX nói chung không có s phân bi t rõ ràng gi a các chương trình giao di n đ ho và giao di n văn b n (dòng l nh) như trong Windows. T t nhiên nh ng gì đưa ra trong hình 7. X. t c là t dòng l nh. xu ng và các thành ph n khác c a c a s . Như v y là trong hình v đã b qua nh ng chương trình ng d ng c a giao th c TCP/IP. Các môi trư ng làm vi c đ ho m r ng như KDE.org ngoài c c màn hình còn ph i đưa ra các tham s c a chu t và bàn phím. Chính vì th khi c u hình X. v. thanh cu n lên. nên chúng có th ch y trên các máy tính khác nhau và trao đ i v i nhau qua m ng. v. B i vì ch và khách là các ti n trình riêng. và cũng c n ph i thêm vào hình v trên. Ví d các chương trình ng d ng có th ch y trên m t máy ch m nh (mainframe). t chương trình Midnight Commander. Đi u ki n duy nh t c n ph i có là chương trình ch X ph i làm vi c. Chương trình này đư c g i là xorg và n m trong thư m c /usr/X11R6/bin. Chương trình cho ch đ đ ho cũng đư c ch y như các chương trình bình thư ng. Ví d . Ngoài ra trong GNOME còn có các thư vi n khác như Imlib cho phép m r ng các kh năng c a h th ng đ h a.1 ch là tương đ i.org có m t chương trình ch X cho ph n l n c c màn hình. mà ch m r ng và thêm vào. Trình qu n lý c a s còn g i các hàm tương ng cho các chương trình khách trong trư ng h p ngư i dùng thao tác v i các ng d ng b ng bàn phím và chu t.v. .

Như v y là b n đ c đã bi t đư c giao di n đ ho trên Linux đư c t o ra t nh ng thành ph n gì. Trình qu n lý c a s này đang đư c r t nhi u ngư i dùng có kinh nghi m ưa chu ng. Insert. Như b n th y giao di n đ ho trên Linux đư c t o ra theo nguyên t c môđun. . v. L a ch n trình qu n lý c a s nào ph thu c nhi u vào c u hình máy tính c a b n (máy “m nh” hay “y u”. N i ti ng nh t trong s các môi trư ng đ ho này c n k đ n KDE (http://www.windowmaker.org) mà chúng ta s nghiên c u sâu hơn trong chương sách ti p theo và GNOME (http://www.org).fluxbox. Trang ch c a FVWM và FVWM2 n m t i đ a ch http: //fvwm. Xin đưa ra đây m t vài ví d trình qu n lý c a s thư ng dùng: • IceWM (http://www. Ngoài ra cũng c n nói đ n môi trư ng làm vi c đ ho g n nh hơn và cũng chi m đư c s yêu m n c a r t nhi u ngư i dùng.gnome.kde. M t đ c đi m thú v c a WindowMaker đó là các trình nh applet th c hi n nhi u ch c năng khác nhau: theo dõi h th ng.org). b n đ c có th ch n b t kỳ chương trình nào trong s chúng. và có th t xây d ng nhi u “ki u” giao di n đ ho t các thành ph n khác nhau. c c màn hình có nhi u b nh hay không). có r t nhi u tùy ch n c u hình đ b n có th thay đ i.icewm. theo dõi m ng.v. đ ng h . Nhưng đ i v i ngư i dùng m i (và r t m i) thì đây không ph i là cách d nh t. đó là chương trình ch X.org/.166 ch X b ng câu l nh: [user]$ X Giao di n đ ho Trình qu n lý c a s thì có r t nhi u. đó là Xfce4 (http://www. và yêu c u công vi c. • enlightment (http://www.org) – trình qu n lý c a s nh nh và làm vi c r t nhanh. • Fluxbox (http://www.org) – m t trình qu n lý c a s g n nh khác. T t c nh ng môi trư ng làm vi c đ ho này . vì đã có trên t t c các b n phân ph i l n các môi trư ng làm vi c đ ho . Nhưng t t c chúng đ u s d ng cùng m t ti n ích đ ho cơ s c a X Window. N u mu n và có s h tr thì b n có th s d ng nh ng trình nh applet này trong các trình qu n lý c a s khác như Fluxbox. • WindowMaker (http://www. • fvwm2 (Free Virtual Window Manager 2)– phiên b n nâng c p c a trình qu n lý c a s fvwm cho phép s d ng các s c thái (theme) khác nhau và trình đơn đ ng. R t may là không nh t thi t ph i ch n cách này. làm vi c tương đ i nhanh và cũng đư c ngư i dùng có kinh nghi m ưa chu ng. Chính trình qu n lý c a s này đư c dùng trên nhi u b n phân ph i Linux d ng LiveCD (Linux “s ng và làm vi c” trên CD) như: Damn Small Linux.org) – trình qu n lý c a s g n nh nhi u màu s c và m m d o trong c u hình k th a c a AfterStep.enlightment. Các trình qu n lý c a s khác nhau có th cho ra d ng c a s khác nhau b ng cách s d ng các khung và trình đơn c a s khác nhau. .org) – trình qu n lý c a s đ p nh t hi n nay.xfce.

Nhưng công ty Troll Tech đã đưa ra thông báo cho phép dùng thư vi n này vĩnh vi n mi n phí đ phát tri n các ng d ng mã ngu n m . T t nhiên đi u này không có nghĩa là t t c các thành ph n c a môi trư ng KDE là do m t công ty nào đó vi t ra và phát tri n.com). đ phân gi i màn hình. 7. Cách đây m t th i gian KDE đã đư c công nh n là ph n m m t do.org). Đ u tiên chúng ta c n bi t m t chút v công vi c c a h th ng hình nh c a máy tính. GNOME đư c phát tri n trong khuôn kh c a d án GNU. K t qu thu đư c đó là m t b đ y đ các chương trình ng d ng cho phép gi i quy t t t c các nhu c u đi u khi n máy tính và làm vi c c a ngư i dùng. trình qu n lý t p tin kfm. v. do đó càng d dàng hơn (ho c khó khăn hơn cho ai đó?) cho b n đ c trong khi s d ng. Trong s chúng c n nói đ n Xfce4 (http://www. trong s đó c n k đ n trình qu n lý t p tin Thunar và các m r ng (plugin) c a nó. openSUSE Linux. Tuy nhiên tôi xin đưa ra đây m t vài l i khuyên khi c u hình X Window vì r t có th b n đ c s g p v n đ nào đó. Còn có nhi u môi trư ng làm vi c đ ho khác nhưng chưa đ t đư c m c đ phát tri n m nh như KDE và GNOME.org) có nhi u kh năng m nh trong vi c truy c p đ n các t p tin.2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính Như b n đ c đã hi u khi th y đ u đ c a ph n này.xfce. Phiên b n 4. có nghĩa là chương trình ng d ng t do.4 c a Xfce4 h a h n nhi u thay đ i l n. B ng thư vi n này các nhà phát tri n KDE đã vi t ra trình qu n lý c a s riêng – kwm. GNOME đư c xây d ng d a trên thư vi n các hàm đ ho GTK+ (bây gi là GTK2+. phiên b n 2 c a thư vi n GTK). . mà ch là nh ng ki n th c cơ b n v h th ng hình nh c a máy tính đ giúp ngư i dùng m i và r t m i hi u đư c cách làm vi c c a h th ng hình nh. Các b n phân ph i Linux m i hi n nay đã cho phép cài đ t và c u hình giao di n đ ho m t cách d dàng hơn r t nhi u so v i trư c đây.v. kh năng duy t web cũng không thua kém các trình duy t khác như Internet Explorer. d ng màn hình và t đ ng ch n các tham s (đ phân gi i.7. th nào là t n s . đây không ph i là hư ng d n chi ti t dành cho các nhà chuyên môn. trung tâm đi u khi n KDE và r t nhi u thành ph n khác bao g m c gói chương trình ng d ng cho văn phòng KOffice. 4 . Trong các phiên b n m i c a KDE còn có thêm trình qu n lý t p tin và cũng là trình duy t web Konqueror (http://konqueror. Ngoài ra Konqueror còn cho phép xem tr c ti p các t p tin có đ nh d ng (“ph n m r ng”) đã bi t. mà nhi u nhà l p trình cùng s d ng m t cách m t ý tư ng phát tri n chung đ t o ra các ng d ng khác nhau. V n đ này x y ra trư c đây là do thư vi n Qt thu c v công ty thương m i. N n t ng c a môi trư ng làm vi c đ ho KDE (K Desktop Enviroment) là thư vi n các hàm đ ho m r ng Qt c a công ty Troll Tech (http://www. ví d chương trình cài đ t xác đ nh d ng màn hình không đúng và do đó dùng nh ng tham s không thích h p. Fedora Core. Chương trình cài đ t c a Debian Linux.4 M t môi trư ng làm vi c đ ho có cùng đ ng c p v i KDE đó là GNOME (GNU Network Object Model Environment).2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 167 đ u đã có h tr ti ng Vi t t t (ho c còn chưa t t).kde. .qt. t n s c p nh t) thích h p. đã có kh năng t đ ng xác đ nh d ng c c hình.

Như b n đ c bi t. T n s đ ng b ngang. t cu i màn hình lên đ u màn hình. nhưng hãy c n th n vì n u ch n giá tr cao quá m c thì có th làm h ng màn hình. tia electron còn di chuy n quá sang trái. hình nh trên màn hình đư c t o ra t các đi m riêng bi t. giá tr c a VSF n m trong kho ng 50 – 180 Hz. C n ph i bi t t n s t o ra hai tín hi u này. M t tham s cũng quan tr ng n a đó là t n s c p nh t màn hình SRR (Screen Refresh Rate). T t nhiên t t nh t là ch n giá tr l n nh t trong s có th dùng. Giá tr t n s đ ng b ngang và d c này nh t đ nh có trong tài li u đi kèm v i màn hình.v. M t s màn hình nh t là màn hình r ti n có th ch có m t vài giá tr t n s cho phép. . có đơn v là KHz (1kilôhéc = 1000 héc) và nh n giá tr trong kho ng t 31 đ n 135 KHz. Khi có tín hi u đ ng b dòng (theo chi u ngang) tia electron s đư c chuy n t cu i m i dòng t i đ u dòng ti p theo. đ có th c u hình đúng chương trình ch X. HSF. Còn có m t t n s quan tr ng khác n a. Màn hình th c hi n hai công vi c riêng bi t: “tr i” các chu i (tia) electron và chi u sáng các đi m riêng bi t đ t o ra hình nh. . Đi u khi n màn hình có nghĩa là đưa ra s đi m trên m t dòng (đ phân gi i theo chi u ngang). khi đó đèn huỳnh quang s nh p nháy r t m nh. Không nên ch n t n s c p nh t màn hình nh hơn 60Hz. vì t n s này không th l n hơn giá tr c a phân s : DCF (s đi m trên dòng) * (s c t trên màn hình) t c là có s ph thu c v i đ phân gi i (resolution) c a màn hình. Trên th c t t n s c p nh t còn nh hơn n a vì còn m t th i gian di chuy n các tia electron t dòng này sang dòng khác. H th ng hình nh c a máy tính bao g m c c hình (video card) và màn hình (monitor). T n s đ ng b d c thư ng kí hi u là VSF và có đơn v là Hz (Héc). lên cao. vì khi đó s gi m m c đ nh p nháy c a màn hình. Ch c năng đi u khi n màn hình là do c c hình th c hi n. VS). tính theo s tín hi u trong m t giây. đ có th ch n các tham s thích h p trong khi c u hình. Nh ng màn hình m i thư ng là màn hình có nhi u t n s hay còn nói là có gi i t n s r ng. có nghĩa là b n có th ch n các t n s d c và ngang t m t vùng các giá tr cho phép nào đó. C n nói thêm t n s c p nh t màn hình b ng t n . s dòng trên màn hình (đ phân gi i theo chi u d c) và cư ng đ (intensity) c a m i màu (trong s ba màu chính) trên t ng đi m. C c hình chuy n t i màn hình 3 tín hi u: tín hi u hình (RGB). Tiêu chu n VESA khuyên ch n giá tr này l n hơn ho c b ng 72Hz. xu ng th p hơn m t chút so v i hình nh (t o ra 4 dòng và c t t i xung quanh hình nh). Ngoài ra đ t o ra hình nh s c nét trên màn hình. đ ng b dòng (HS) và đ ng b nh (c t. chúng ta s ch xem xét trư ng h p màn hình ng đi n t (CRT) mà không xem xét màn hình tinh th l ng (LCD). đó là s đi m có th hi n th trên màn hình trong m t giây. còn khi có tín hi u đ ng b nh (theo chi u d c) thì s chuy n tia electron t góc dư i bên ph i v góc trên bên trái. Giá tr này càng cao bao nhiêu thì m t c a ngư i dùng càng ít m i m t b y nhiêu trong khi làm vi c v i máy tính. Nhưng cũng không th đưa ra m t t n s c p nh t màn hình quá l n. T n s này đư c g i là DCF (“Dot Clock Frequency” – t n s làm vi c c a c c hình).168 Giao di n đ ho v. Đi m đư c t o ra nh các chu i electron và các đi m n m d ng dòng n m ngang. sang ph i. Tia electron di chuy n qua màn hình theo m t v n t c có h n do b vi x lý c a c c hình xác đ nh.

Còn có m t gi i h n n a ph thu c vào dung lư ng b nh c a c c hình – s lư ng màu c a hình nh.org. N u b n không hài lòng v i hình nh c a giao di n đ ho . N u b n rơi vào tình hu ng th nh t trong quá trình kh i đ ng máy. n u b n đ c mu n ch n đ phân gi i màn hình 1280 x 1024 và có 32 tri u màu cho m i đi m. ho c không hài lòng v i nh ng gì mình th y trên màn hình giao di n đ ho . Chúng ta s bi t đư c cách chuy n ch đ kh i đ ng trong m t vài chương t i. Cách cài đ t chương trình s có trong chương khác dành riêng cho ph n cài đ t chương . Chương này coi như b n đã cài đ t X. Hình nh s đưa ra màn hình đư c t o ra trong b nh c a c c hình. Tôi nghĩ r ng b n có th t l a ch n m t đ phân gi i và s lư ng màu thích h p cho máy tính c a mình. nhưng v n có th truy c p t i máy tính b ng ch đ văn b n (giao di n dòng l nh). Công vi c này là do m t b ph n trên c c hình đ m nhi m. và t t c nh ng t p tin (chương trình) nói đ n phía sau đã có trên đĩa. N u không thì đ u tiên b n ph i cài đ t gói chương trình X.org. byte) ≥ (S * (s byte trên m t đi m) đi m trên dòng) * (s c t trên màn hình) Ví d . t c là 8 byte cho m i đi m.3 C u hình chương trình ch X Chúng ta s xem xét trư ng h p sau khi cài đ t Linux b n không th chuy n vào ch đ đ ho (r t hi m khi x y ra v i các b n phân ph i Linux m i). t c là c u hình giao di n c a Linux. do đó tham s quy t đ nh đây là dung lư ng b nh . B nh này n m trên c c hình nhưng thu c v không gian b nh chung c a c máy tính. m i đi m đư c chi u sáng đ ng th i b i 3 tia electron. Trên các màn hình màu. thì v n có th s d ng m t câu l nh và chương trình c a Linux đ c u hình l i chương trình ch X. Hình nh đư c lưu trong b nh d ng s và s chuy n đ i hình nh v d ng tín hi u “tương t ” (analog) RGB là m t trong nh ng công vi c chính c a c c hình. Còn bây gi chúng ta s xem xét ph n th c hành c a nh ng lý thuy t đã đưa ra. đó là “b chuy n đ i s – tương t ”. Như v y.3 C u hình chương trình ch X 169 s đ ng b d c (SRR = VSF). thì c n có m t c c hình v i dung lư ng b nh ít nh t là 1280 ∗ 1024 ∗ 4 = 10485760 byte (10Mb). T t c nh ng c c hình m i đáp ng đư c (th m chí còn vư t quá) yêu c u này. Cư ng đ c a m i màu này l i đư c xác đ nh b i m c đ c a tín hi u trong tia tương ng. N u có m t c c hình cũ v i dung lư ng b nh ít hơn thì c n ph i ch n đ phân gi i nh hơn ho c ch n s lư ng màu ít hơn. 7. Công th c xác đ nh gi i h n đ phân gi i và s lư ng màu trên hình nh r t đơn gi n: (Dung lư ng b nh . Màu c a đi m đó đư c xác đ nh b i s pha tr n c a ba màu cơ b n: đ (Red). thì hãy ch n kh i đ ng vào ch đ m t ngư i dùng đ có kh năng thay đ i c u hình X. Nhưng thông thư ng c c hình có th t o ra m t s lư ng m c đ tín hi u đ đ hi n th hình nh. t n s đ ng b d c VSF và t n s làm vi c c a c c hình DCF xác đ nh giá tr gi i h n (l n nh t) c a đ phân gi i.7. S lư ng màu có th dùng cho m i đi m đư c gi i h n b i dung lư ng b nh c c hình cũng như s m c đ tín hi u mà c c hình có th t o ra cho m i tia electron. xanh lá cây (Green) và xanh da tr i (Blue) – RGB. ho c không th vào ch đ đ ho .

Sau khi kh i đ ng Knoppix thành công hãy sao chép t p tin c u hình chương trình ch X c a Knoppix (thư ng n m t i /etc/X11/xorg. ho c đơn gi n là giúp b n hi u hơn v giao di n này và cách c u hình nó n u b n đã có m t h th ng X Window làm vi c t t. Ví d .5 (http://creativecommons. chíp c a hãng Nvidia thư ng c n n p môđun nv.org (c u trúc c a t p tin này) chúng ta s xem xét ngay dư i đây. L y t tài li u đi kèm v i màn hình.1 Thu th p thông tin c n thi t Đ có th c u hình b n c n m t vài d li u sau: • Tên c a hãng s n xu t c c hình và màn hình. Cách ch y chương trình này không thu c vào ph m vi c a cu n sách này vì chúng ta đang nói v h đi u hành Linux. . • Dung lư ng b nh c a c c hình. Thư ng l y t tài li u đi kèm v i chúng.org/licenses/by/2. Hãy c n th n trong khi làm vi c! 7. ví d bash script mkxf86config do các nhà phát tri n Gentoo vi t ra. d dàng nh t là trên trang web c a nhà s n xu t.170 Giao di n đ ho trình.3.conf lên đĩa m m ho c flash đ sau này có th đ c l i. Có nhi u cách đ l y nh ng thông tin này. và n u không bàn phím thì càng không th làm vi c v i máy tính nói chung. Tác gi không ch u trách nhi m v nh ng gì s x y ra. Hai tham s này là quan tr ng. • Kho ng t n s đ ng b ngang và d c cho phép dùng c a màn hình. n u không có tài li u thì b n c n tìm nh ng thông tin này trên Internet. n u không có thì cũng có th xem tr c ti p trên thi t b . Hy v ng r ng nh ng thông tin dư i đây giúp b n c u hình thành công giao di n đ ho . V cách đ c thông tin t t p tin c u hình X. • D ng c a b x lý trên c c hình (chíp). s d ng Knoppix): t t c nh ng thông tin b n c n đã có trong tài li u đi kèm v i máy tính. Nh ng thông tin b n c n có trong Trình qu n lý các thi t b . N u trên máy c a b n chưa có b t kỳ h đi u hành nào thì hãy s d ng m t h đi u hành Linux LiveCD (ch y th ng t CD) có kh năng nh n d ng ph n c ng t t như Knoppix. Nhưng xin b n hãy luôn nh là cu n sách b n đang đ c s d ng b n quy n Creative Commons Public License 2. Làm vi c trong giao di n đ ho mà không có chu t thì không thu n ti n chút nào. C n xác đ nh d ng chíp đ ch n môđun đúng cho c c hình. 5/). B n có th tìm th y thông tin trong b t kỳ cu n sách nào nói v h đi u hành Windows. Cách d dàng nh t cho ngư i dùng m i là khi trên máy đã có m t h đi u hành Windows. Ngoài ra có nh ng chương trình chuyên dùng cho vi c l y các d li u c n thi t k trên. B n có th tìm th y script này trên m ng Internet. Vì th c n ph i c u hình chương trình ch X đ s d ng nh ng thi t b này. Tuy nhiên tôi hy v ng là các b n s không ph i s d ng đ n nh ng ti n ích này cũng như nh ng phương án k trên (s d ng h đi u hành khác. • D ng chu t và bàn phím.

Còn m t ti n ích khác có th dùng đ c u hình máy ch X. Khi kh i đ ng và n u không ch rõ t p tin c u hình trên dòng l nh thì chương trình ch X đ u tiên s tìm t p tin c u hình t i thư m c c a ngư i dùng. t c là t i ∼/xorg. do đó có th s d ng b t kỳ trình so n th o văn b n nào đ thay đ i nó. ti n ích chuyên dùng cho vi c này. Trên dòng l nh hãy ch y: [root]# xorgconfig r i tr l i nh ng câu h i mà chương trình này đ t ra. . ti n ích chính dùng đ t t o m t t p tin c u hình (XF86Config-4) là chương trình xf86config (đôi khi xf86cfg).3 C u hình chương trình ch X 171 7.3. đôi khi r t m nh. Và đây cũng chính là cách các nhà qu n tr h th ng có kinh nghi m s d ng đ c u hình giao di n đ ho . m i b n phân ph i hi n đ i có m t công c c u hình riêng c a mình. ch có đi u xorgconfig sau khi hoàn thành công vi c s t o ra xorg.7. Tuy nhiên r t có th b n s mu n t t o cho mình m t t p tin c u hình riêng. Đ t o ra t p tin c u hình X m t cách t đ ng hãy s d ng chương trình Xorg v i tùy ch n -configure. N u vì nguyên nhân nào đó b n cài đ t X. Ngoài ra. Xin đ ng quên câu l nh Xorg khác v i câu l nh xorg! Như đã nói t trư c trên Linux ch thư ng và ch hoa có s khác nhau rõ ràng.2).org chương trình này đã đư c thay th b ng xorgconfig. có nh ng chương trình. do đó không có ích trong trư ng h p b n chưa có m t c u hình X nào. Trong X. T p tin c u hình X ch là m t t p tin văn b n (text file) bình thư ng. Cũng không c n ph i t o t p tin xorg. Hãy đ c các trang hư ng d n s d ng man tương ng xorgconfig(1) và xorgcfg(1) đ bi t thêm chi ti t. N u trong khi cài đ t b n có ch n cài đ t giao di n đ ho X thì trên máy đã có t p tin ch a c u hình X đúng (và có th không). và chúng ta s s d ng chúng trong th i gian đ u m i làm quen v i Linux. đó là xorgcfg.conf ch không ph i XF86Config-4 như trư ng h p xf86config. Ch c n ch y câu l nh sau (hãy chú ý là c n có quy n ngư i dùng root: [root]# Xorg -configure Câu l nh này s làm vi c m t cách im l ng. ho c đơn gi n là mu n ki m soát quá trình này. Tuy nhiên. t c là ch ch y trên n n m t máy ch X đã ch y nào đó (hình 7. N u không mu n ti p t c thì hãy nh n <Ctrl>+<C> đ thoát ra.org riêng sau khi cài đ t Linux. Ví d b n phân ph i OpenSUSE có sax2. Nhưng chương trình là ng d ng đ ho .conf và đ t t p tin này vào thư m c /etc/X11.2 C u trúc c a t p tin c u hình X T p tin c u hình chương trình ch X thư ng n m t i /etc/X11/xorg. Hãy s d ng nh ng chương trình này. sau khi hoàn thành nó s t o ra t p tin xorg. thì hãy ch y m t trong nh ng chương trình cho phép b n t o ra t p tin này. Trên th c t theo tôi th y thì hai chương trình này không có gì khác nhau.conf. N u không th y t p tin này thì chương trình ch X s dùng c u hình chung c a toàn b h th ng n m trong thư m c /etc như đã nói trên (n u có).conf t đ u.conf. Trong XFree86 phiên b n th 4. Chúng s giúp b n ti t ki m đư c nhi u th i gian.

1 Contact: Marcus Schaefer <sax@suse.conf.172 Giao di n đ ho Hình 7. Dư i đây là ví d m t t p tin xorg.de>.1) Section "Files" InputDevices "/dev/gpmdata" InputDevices "/dev/input/mice" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/misc:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/local" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/75dpi:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/100dpi:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/Type1" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/URW" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/truetype" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/uni:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/CID" FontPath "/opt/kde3/share/fonts" FontPath "/usr/local/share/fonts" EndSection .org qua xorgcfg B ng m t trong nh ng công c trên b n đã t o ra đư c t p tin c u hình xorg.de/mailman/listinfo/sax-users> Automatically generated by [ISaX] (7.2: C u hình X. Chúng ta s xem t p tin này trông như th nào (có nghĩa là dùng câu l nh xem t p tin more ho c less ho c dùng m t chương trình so n th o văn b n như vim đ m nó).conf có trên máy c a tôi sau khi cài đ t openSUSE Linux 10. 2005 Contact: SaX-User list <https://lists.berlios.1: # # # # # Version: 7.

43 1024 1096 1208 1392 768 769 772 821 Modeline "800x600" 97.3 C u hình chương trình ch X Section "ServerFlags" Option "AllowMouseOpenFail" "on" EndSection Section "Module" Load "dbe" Load "type1" Load "freetype" Load "extmod" Load "glx" Load "v4l" EndSection Section "InputDevice" Driver "kbd" Identifier "Keyboard[0]" Option "Protocol" "Standard" Option "XkbLayout" "us" Option "XkbModel" "pc104" Option "XkbRules" "xfree86" EndSection Section "InputDevice" Driver "mouse" Identifier "Mouse[1]" Option "Buttons" "10" Option "Device" "/dev/input/mice" Option "Name" "Logitech USB Receiver" Option "Protocol" "explorerps/2" Option "Vendor" "Sysp" Option "ZAxisMapping" "4 5" EndSection Section "Monitor" DisplaySize 345 259 HorizSync 30-96 Identifier "Monitor[0]" ModelName "SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF" Option "DPMS" VendorName "SAMSUNG" VertRefresh 50-160 UseModes "Modes[0]" EndSection 173 Section "Modes" Identifier "Modes[0]" Modeline "1280x1024" 167.57 1024 1096 1208 1392 768 769 772 821 Modeline "1024x768" 131.18 800 856 944 1088 600 601 604 650 EndSection .41 1024 1104 1216 1408 768 769 772 822 Modeline "1024x768" 132.59 800 856 944 1088 600 601 604 650 Modeline "800x600" 96.89 800 856 944 1088 600 601 604 650 Modeline "800x600" 96.29 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1077 Modeline "1280x1024" 163.41 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1077 Modeline "1024x768" 135.7.32 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1078 Modeline "1280x1024" 165.

Nh ng dòng đ u tiên thư ng là nh ng dòng chú thích không có nh hư ng gì đ n chương trình. Nh ng dòng này có ký t đ u tiên là # và m t kho ng tr ng sau ký t này. m i ph n có c u trúc như sau: . T p tin xorg.174 Section "Screen" DefaultDepth 24 SubSection "Display" Depth 15 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 16 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 24 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 8 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection Device "Device[0]" Identifier "Screen[0]" Monitor "Monitor[0]" EndSection Giao di n đ ho "800x600" "800x600" "800x600" "800x600" Section "Device" BoardName "GeForce4 MX 440 with AGP8X" BusID "1:0:0" Driver "nvidia" Identifier "Device[0]" VendorName "NVidia" EndSection Section "ServerLayout" Identifier "Layout[all]" InputDevice "Keyboard[0]" "CoreKeyboard" InputDevice "Mouse[1]" "CorePointer" Option "Clone" "off" Option "Xinerama" "off" Screen "Screen[0]" EndSection Section "DRI" Group Mode EndSection "video" 0660 Section "Extensions" EndSection C n ph i nói r ng nh ng thông tin mà chương trình cài đ t c a openSUSE dò tìm ra là chính xác.conf bao g m m t vài ph n nh hơn. Có th b n đ c đã nh n th y là trên Linux nh ng t p tin c u hình có c u trúc tương t như nhau.

• InputDevice – mô t các thi t b nh p vào. • Vendor – c u hình cho các thi t b c a các nhà s n xu t c th nào đó. Như v y. • Device – mô t c c hình (video card). • DRI – c u hình DRI. Trong t p tin c u hình có th có các ph n sau (không nh t thi t ph i có t t c chúng): • Files – đư ng d n đ n các t p tin. • Modes – mô t các ch đ hình nh. Thi t b nh p vào thư ng là bàn phím và chu t. Cũng có th g p hai ph n ho c nhi u hơn có cùng m t d ng (Ví d Screen). chúng đư c xác đ nh trong các ph n InputDevice. Ph n này xác đ nh nh ng thi t b vào/ra (input/output) nào s đư c s d ng trong giao di n đ ho X. tuy nhiên khi đó chúng ph i có tên riêng không trùng nhau. t c là chương trình ch X b t đ u đ c t p tin c u hình xorg.7. • Extensions – ph n c u hình m r ng. Trong ph n ServerLayout ph i có các dòng ch đ n các ph n c a thi t b v a nói đ n. Thi t b ra g m các thành ph n riêng bi t là c c hình và màn hình thư ng đư c nhóm l i v i nhau trong ph n Screen. • Monitor – mô t màn hình. ph n ServerLayout ph i ch a ít nh t nh ng dòng sau: Section "ServerLayout" Identifier "Layout[all]" InputDevice "Keyboard[0]" "CoreKeyboard" InputDevice "Mouse[1]" "CorePointer" Screen "Screen[0]" EndSection .conf t đây. Ph n ServerLayout có ưu tiên cao nh t. m i ph n cho m t thi t b . • Screen – c u hình màn hình. • ServerFlags – tùy ch n c a chương trình ch . • Module – các môđun n p t đ ng. • ServerLayout – c u hình chung.3 C u hình chương trình ch X Section "tên_c a_ph n_này" SectionEntry1 SectionEntry2 SectionEntry3 EndSection 175 Các ph n có th n m trong t p tin c u hình theo th t b t kỳ.

trong đó phím <+> và phím <–> n m trên bàn phím s . 6 5 . đó là: color depth Đ sâu màu màn hình thư ng tính theo bit và thư ng nh n các giá tr 8. Các ch đ đư c li t kê theo tên l y t ph n Modes. 24.6 Trong m i ph n con. xác đ nh trong ph n Monitor. Ph n Monitor xác đ nh tham s c a màn hình cũng có hai tùy ch n (hai dòng) quan tr ng. và màn hình đư c s d ng có tên Screen[0] (SAMSUNG SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF). "1280x1024". Máy ch X s s d ng ch đ đ u tiên n m trong danh sách theo m c đ nh. 15. 16. Ph n này có d ng như sau: Section "Screen" DefaultDepth 24 SubSection "Display" Depth 15 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 16 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 24 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 8 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection Device "Device[0]" Identifier "Screen[0]" Monitor "Monitor[0]" EndSection "800x600" "800x600" "800x600" "800x600" Như b n th y.176 Giao di n đ ho Ph n Screen xác đ nh màn hình và c c hình s d ng. đ ng th i đưa ra các ch đ làm vi c c a màn hình (đ phân gi i và s lư ng màu). Ph n Screen còn có th ch a m t vài ph n con (Subsection) Display tương ng v i m t giá tr “đ sâu màu”5 màn hình. ngư i dùng c n đ t nh ng ch đ hi n th mu n dùng v i đ sâu màu tương ng. Đ sâu màu m c đ nh n m trên dòng DefaultDepth. "800x600". "1024x768". đ i v i ngư i dùng thì ý nghĩa c a ch đ hi n th trùng v i đ phân gi i c a màn hình. Tuy nhiên c c màn hình và b n thân màn hình ph i đ t t đ có th h tr nh ng giá tr đ sâu màu l n. tên này n m ngay sau t Modeline. t c là GeForce4 MX 440 with AGP8X đư c xác đ nh trong ph n Device. Như v y. Đ chuy n sang s d ng nh ng ch đ khác hãy th nh n các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–>. ví d . ph n này cho bi t c c màn hình đư c dùng là thi t b có tên Device[0]. Giá tr này càng cao thì s lư ng màu có th hi n th càng l n và hình nh càng đ p.

3 C u hình chương trình ch X HorizSync VertRefresh 30-96 50-160 177 xác đ nh t n s c p nh t ngang (HorizSync) và d c (VertRefresh). Nh ng . Hi n nay ph bi n các bàn phím có 104 phím và Linux h tr t t các bàn phím này. Driver g c c a X. 50–160. Hai ph n InputDevice xác đ nh chu t và bàn phím. GNOME. thay đ i các thu c tính c a bàn phím như t c đ l p l i (repeat rate). C n ph i xem xét tài li u c a màn hình đ đưa ra nh ng giá tr chính xác. Ph n ti p theo là Device mô t c c màn hình c a b n. 138 80 100 n u mu n có thêm hai l a ch n ho c nhi u hơn. Trong ph n này quan tr ng nh t là dòng ch ra driver.7. Cũng nói luôn. Chúng ta s quay tr l i v i ti ng Vi t trong m t chương sau. 90 124. Các môi trư ng làm vi c như KDE. thì chúng ta s không dùng đư c nút bánh xe c a chu t đ kéo lên kéo xu ng các trang Web. Trên máy c a tôi dòng này có d ng: Driver "nvidia" T c là tôi s d ng c c màn hình v i chip c a hãng NVIDIA và đã cài đ t driver l y v t trang Web c a hãng này. do đó tùy ch n Option "XkbModel" "pc104" làm vi c trong đa s trư ng h p. Trong ph n InputDevice tương ng v i chu t hãy chú ý đ n 3 dòng (tùy ch n) sau: Option Option Option "ZAxisMapping" "4 5" "Protocol" "PS/2" "Device" "/dev/input/mice" N u không có tuỳ ch n ZAxisMapping v i giá tr 4 5. đ gõ ti ng Vi t thì t t nh t là s d ng m t chương trình chuyên d ng như xvnkb. N u chu t đư c k t n i vào m t c ng dành riêng cho nó. Tùy ch n Protocol xác đ nh giao th c “liên l c” v i chu t. T n s c p nh t màn hình theo chi u ngang HorizSync tính theo KHz còn t n s c p nh t d c VertRefresh tính theo Hz. N u không có tài li u này thì hãy tìm ki m trên CD đi kèm ho c trên trang Web c a nhà s n xu t. đ t l i giá tr c a các phím. đây t n s c p nh t ngang và d c có th n m tương ng trong kho ng 30–96. thì tham s Protocol s có giá tr là PS/2 ho c m t t dài hơn k t thúc b ng PS/2. Xfce đ u có các công c đ l a ch n ki u bàn phím. Trong trư ng h p c a tôi là explorerps/2. x-unikey ho c scim. do đó lúc này không c n thi t ph i tìm hi u sâu và c u hình k cho ph n này.org cho các c c màn hình nvidia có tên ng n hơn — nv. N u mu n đ t m t s c th nào đó thay cho nh ng kho ng thì có th s a thành: HorizSync VertRefresh ho c: HorizSync VertRefresh 80.

3. b n s th y m t con tr chu t hình ch X gi a màn hình và có th b qua nh ng dòng dư i đây.org b ng cách đã k trên tr khi b n ch c ch n là mình đúng.178 Giao di n đ ho giao th c còn l i s d ng cho chu t k t n i qua c ng ti p n i (c ng COM). Xin chú ý đây ch là liên k t m m đ n chương trình máy ch Xorg8 . thì nó s đưa ra c nh báo. do đó không nên th c u hình X. N u chu t m i đư c s n xu t thì còn có th dùng giá tr Auto (t đ ng xác đ nh) đây. Không c n gi i thích ch c b n cũng đã nh n ra là tùy ch n Device xác đ nh tên t p tin thi t b c a chu t.3 Th c u hình /etc/X11/xorg. hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ quay v ch đ văn b n.conf. Câu l nh file fonts. Có m t vài cách đưa ra nh ng thư m c này. do đó hãy nh nó. ph n Files c a t p tin xorg. T h p phím này s giúp b n d ng ch y máy ch X trong nh ng trư ng h p có v n đ . Đ th c hi n công vi c ki m tra ch c n dùng câu l nh: Thư m c phông ch ph i có t p tin fonts. vì r t có th c n m t chút th i gian đ chuy n vào giao di n đ ho . Sau khi t o t p tin xorg.dir thư ng do câu l nh mkfontdir tr c ti p ho c dán ti p t o ra. nhưng ngư i dùng c n bi t đ gi i quy t nh ng trư ng h p như không tìm th y phông ch mong mu n. Đây không ph i là l i nghiêm tr ng đ ph i d ng làm vi c. N u khi ch y máy ch X không tìm th y m t thư m c phông ch nào đó trong ph n Files. Đây là thư m c tiêu chu n (chuyên dùng) cho nh ng c u hình có liên quan đ n máy ch X.conf trên. Hãy dùng chương trình v a nh c t i đ làm vi c này 8 B n có th ki m tra l i đi u này b ng câu l nh ls -l 7 . 7. t c là c u hình v a t o có v n đ .conf thư ng n m đ u t p tin này và xác đ nh đư ng d n đ n các thư m c phông ch .conf thông thư ng s n m trong thư m c /etc/X11. do đó c n ph i có liên k t m m này ho c có th th ch y th ng: [user]$ Xorg N u thành công. Có kh năng nh ng tham s không đúng s làm h ng màn hình c a b n ho c d n đ n nh ng h u qu không lư ng trư c. N u th y m t màn hình màu đen. Cu i cùng.dir ch là m t t p tin văn b n thông thư ng nhưng không nên t s a đ i nó. Bây gi hãy th ch y giao di n đ ho b ng câu l nh X (vi t hoa).conf đã t o ra xem có nh ng l i nguy hi m nào không. T t hơn h t là ki m tra t p tin c u hình xorg. b ng câu l nh: Như đã nói [root]# Xorg -configure đ t o m t cách t đ ng ho c [root]# xorgconfig đ có th ki m soát quá trình này. ví d khi máy ch X không tr l i (không làm vi c). ho c màn hình nh p nháy. Tuy nhiên trư c khi thêm m t thư m c phông ch m i c n ki m tra l i xem thư m c này có t n t i không và có ph i là thư m c phông ch không7 . Tuy nhiên đ ng v i vàng s d ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace>. có nhi u cách đ t o ra xorg.dir cho bi t fonts.

conf" Trong t p tin xprobe.0.0. (WW) warning.conf). (NI) not implemented. Trong t p tin này có r t nhi u thông tin có ích v h th ng X Window.org. • (++) có nghĩa là tham s l y t dòng l nh ch y máy ch X. N u không ch ra t p tin xprobe.log thì k t qu th s hi n ra trên màn hình. L i và c nh báo tìm th y trong xprobe.log: Markers: (--) probed. nhưng trong đa s trư ng h p. • (!!) — sau d u hi u này là nh ng chú ý. • (WW) — sau d u hi u này là nh ng c nh báo.log.conf.log còn có nhi u thông tin hơn. (II) informational.org. • (II) — sau d u hi u này là nh ng thông tin khác nhau. Sau đó là thông báo v nơi đ t t p tin b n ghi (thư ng là /var/log/Xorg. Sau khi ch y câu l nh này màn hình s nh p nháy.0. chúng ta ch c n nh ng thông tin trong xprobe.log". Trong t p tin này còn có m t vài dòng thông tin hi n th m i quan h gi a các ph n trong t p tin c u hình: . phiên b n nhân Linux và m t vài thông tin khác. (++) from command line. Time: Wed Jan 31 22:25:09 2007 (==) Using config file: "/etc/X11/xorg. Nh ng dòng đ u tiên cho bi t m t vài d li u v X.log này chúng ta còn th y l i gi i thích cho nh ng ký hi u s d ng dư i cũng như trong t p tin b n ghi Xorg.7. • ?? — nh ng thông tin không rõ ngu n g c. tên c a h đi u hành. (!!) notice. Dư i nh ng dòng này là thông tin v phiên b n c a X Window System. sau đó s l i th y dòng l nh c a h v và trong thư m c hi n th i s có thêm t p tin xprobe. (**) from config file. C n nói r ng trong t p tin b n ghi /var/log/Xorg. • (NI) — sau d u hi u này là thông báo v nh ng tham s còn chưa đư c phát tri n trong X. Như v y: • (––) có nghĩa là nh ng giá tr tương ng thu đư c khi th (probe).log 2>&1 179 Câu l nh này ch y máy ch X ch đ th và đưa k t qu th đó vào t p tin xprobe.log chúng ta s s a b ng cách thay đ i tham s tương ng trong t p tin /etc/X11/xorg.3 C u hình chương trình ch X [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. • (==) có nghĩa là s d ng tham s theo m c đ nh.log.log đ sau này có th đ c d dàng hơn.0.log v a t o ra. Nhưng t m th i chúng ta s ti p t c xem xét xprobe. (EE) error. (??) unknown. ngày phát hành. • (**) có nghĩa là tham s l y t trong t p tin c u hình (ví d xorg. (==) default setting. • (EE) — sau d u hi u này là nh ng thông báo l i.log) và tên c a t p tin c u hình đư c s d ng: (==) Log file: "/var/log/Xorg.

hư ng d n. nh ng c nh báo tương t như trên không nh hư ng nhi u đ n vi c s d ng X Window. (WW) The directory "/usr/share/fonts/PEX" does not exist. (WW) The directory "/usr/share/fonts/japanese" does not exist. sau khi đã đóng c a s c nh báo cho bi t các nhà phát tri n không ch u trách nhi m v vi c s d ng xvidtune gây ra. Ví d ch n đ phân gi i “1024x768” và đ sâu màu “16” thay vì “1600x1200” và “24”. có d ng sau: (WW) The directory "/usr/share/fonts/local" does not exist. b n c n bi t r ng.log chưa b o đ m vi c ch y thành công ch đ đ ho . không có l i tìm th y trong xprob. báo.log 2>&1 Đôi khi có th th ch n m t đ phân gi i ho c đ sâu màu nh hơn. N u không còn n a thì có th m nh d n ch y ch đ đ ho b ng câu l nh X như đã nói đ u ph n này. T i th i đi m này. Hãy c g ng s a h t nh ng l i ((EE) tìm th y. Nói v ch đ làm vi c c a màn hình không th không k đ n m t ti n ích nh nh ng có ích đó là xvidtune. . Ti n ích này ch y trong giao di n đ ho . Chúng ta s th y m t c a s hi n ra như trong hình 7. Do đó n u v n th y m t màn hình đen. và trên xterm s xu t hi n m t vài dòng thông tin: . thì hãy quay tr l i dòng l nh b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> r i ki m tra k càng k t qu c a câu l nh: [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. ki m tra l i b ng: [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. Entry deleted from font path.log xem có còn l i nào không.180 (==) (**) (**) (**) (**) (**) ServerLayout "Layout[all]" |-->Screen "Screen[0]" (0) | |-->Monitor "Monitor[0]" | |-->Device "Device[0]" |-->Input Device "Keyboard[0]" |-->Input Device "Mouse[1]" Giao di n đ ho trong t p tin này r t có th chúng ta s g p nh ng c nh báo v thư m c ch a phông ch đã nói ph n trư c. (WW) The directory "/usr/share/fonts/baekmuk" does not exist.. sách. Entry deleted from font path. .log 2>&1 r i nhìn vào t p tin xprobe. do đó hãy ch y X b ng startx r i ch y xvidtune t m t trình l nh nào đó (ví d xterm). S d ng ti n ích này b n s tìm đư c ch đ hi n th thích h p cho màn hình c a mình. Entry deleted from font path. T t nhiên.3. Entry deleted from font path. Entry deleted from font path. (WW) The directory "/usr/share/fonts/kwintv" does not exist. Nh ng c nh báo như v y b n s thư ng xuyên g p khi s d ng các s n ph m có liên quan đ n Linux như chương trình.

Up — lên trên.96.32 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1078 Chính nh ng dòng thông tin d ng này đư c s d ng trên các dòng Modline c a ph n Modes t p tin c u hình xorg.conf. Down — xu ng dư i. hãy s d ng (nh n vào) nút Right (khi này các s tương ng phía trên s thay đ i). Model: SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF Num hsync: 1. ví d di chuy n sang ph i.4). Taller. Trong l n ch y th xvidtune cu i cùng.00 . Num vsync: 1 hsync range 0: 30.00 Nút Show cho bi t ch đ hi n th đang đư c s d ng d ng: "1280x1024" 167.7. Hình 7.3: Chương trình xvidtune Vendor: SAMSUNG.160. r i nh n nút Apply.4: Chương trình xvidtune “không ch u” ch nh hình nh . tôi không s d ng đư c nh ng ch c năng ch nh s a k trên và nh n đư c thông báo không th th c thi (hình 7.3 C u hình chương trình ch X 181 Hình 7. Tương t như v y s d ng cách nút Left — di chuy n sang trái. Wider— tăng kích thư c hình nh theo chi u cao.00 vsync range 0: 50. Đ ch nh hình nh trên màn hình.00 . và b ngang ho c gi m chúng xu ng b ng Narrower và Shorter.

đ u tiên chúng ta c n kh i đ ng máy ch X. Nhưng ngoài ra thì không còn có gì khác và b n không th th c hi n thêm m t thao tác nào tr di chuy n con tr b ng chu t. Nút Show dùng đ đưa ra các giá tr như đã nói trên. Cu i cùng hãy m t p tin xorg. Nút Test dùng đ th t m th i nh ng giá tr đã đ t ra. b n s chuy n vào ch đ đ ho . 7. B n đã bi t k t qu thu đư c là m t màn hình tr ng v i con tr hình chéo n m gi a. V i nh ng thông tin gi i thi u v ng d ng xvidtune chúng ta đã k t thúc ph n c u hình chương trình ch X. Nút Fetch dùng đ yêu c u nh ng giá tr thi t l p hi n th i c a màn hình. Cách kh i đ ng này có m t vài đi m b t l i: th nh t.182 Giao di n đ ho Thi t l p ban đ u có th ph c h i b ng nút Restore. Tuy nhiên nh ng thông tin trong ph n này s có ích khi có v n đ gì đó x y ra. Làm th nào đ kh i đ ng đư c ch đ đ ho theo cách khác? Như b n đã bi t t nh ng ph n trư c. Hai nút Next và Prev dùng đ chuy n các ch đ hi n th . . Nút Auto dùng đ chuy n gi a hai ch đ không t đ ng và t đ ng. có th ngư i dùng đ ng ý v i đ ngh c a trình cài đ t t đ ng ch y h th ng này. Vì th hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ d ng ch y máy ch X và quay v ch đ văn b n. ki m tra l i các dòng Modeline và ghi vào đó các giá tr tương ng. do đó hy v ng là b n s không ph i t mình ch nh s a t p tin xorg. và đ ng quên thêm vào đó hai giá tr t n s c p nh t màn hình Horizontal Sync và Vertical Sync n m góc ph i phía dư i c a c a s xvidtune. N u vi c cài đ t và c u hình X. Đó là b i vì chưa có m t trình qu n lý c a s nào và chưa có m t chương trình khách (client) nào đư c ch y.org bình thư ng. Trong khi cài đ t h đi u hành Linux. Sau khi đã ch n xong các giá tr thích h p. Đi u này có th th c hi n b ng cách ch y th ng chương trình Xorg (ho c liên k t m m X) t thư m c /usr/bin/X11/. Do đó m c dù nh ng b n phân ph i m i làm vi c r t t t phương di n ch đ đ h a.conf. th hai. hãy nh n nút Show r i ghi lên gi y nh ng giá tr này. tôi v n ch n kh i đ ng vào ch đ văn b n (b ng cách đ t giá tr initdefault b ng 3 trong t p tin /etc/inittab) và ch ch y X Window khi c n thi t.4 Kh i đ ng h th ng X Window Có th kh i đ ng h th ng X Window b ng nhi u cách. v s d ng b nh và s d ng tài nguyên nói chung (trình qu n lý màn hình s “ăn” m t m t ph n b nh . Xin hãy lưu ý là các phiên b n m i c a các b n phân ph i Linux có kh năng c u hình X r t t t ngay trong quá trình cài đ t. gi ng như hai t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–>. Kh năng này có ích khi hình nh thu đư c sau khi ch nh s a không làm b n hài lòng b ng lúc đ u. thì ngay sau khi kh i đ ng h đi u hành.conf. ho c đơn gi n là khi b n mu n tìm hi u và t o cho mình m t c u hình chương trình ch X riêng. T đ ng có nghĩa là ngư i dùng không c n nh n vào nút Apply đ có th th y nh ng thay đ i n a mà s th y chúng ngay l p t c khi có ch nh s a nào đó đư c th c hi n. và nhi u công vi c c a b n có th th c hi n trong ch đ văn b n mà b n l i ph i đ i trong khi kh i đ ng X). Còn bây gi chúng ta s xem xét quá trình kh i đ ng toàn b h th ng X Window và cách tác đ ng lên quá trình này. khi có v n đ x y ra có th b n s không bi t ph i gi i quy t như th nào ngoài vi c cài đ t l i.

tôi xin đưa ra dư i đây ví d m t script . thì m i l n chúng ta s ph i l p đi l p l i m t s câu l nh. đó là chúng ta còn chưa k đ n nh ng m t y u khác c a cách này. Do đó. v. thay đ i kích thư c. N u trên dòng l nh ch y xinit không ch ra chương trình khách c n ch y.Xresources xsetroot -solid gray & xclock -g 100x100-0+0 -bw 0 & xload -g 50x50-100+0 -bw 0 & xterm -g 80x24+0+0 & xterm -g 80x24+0-0 & exec twm .xinitrc đó. N u không có t p tin . V i m c đích h c t p.4 Kh i đ ng h th ng X Window 183 Có m t cách t t hơn (nhưng không ph i là t t nh t) đ chuy n vào ch đ đ ho là ch y câu l nh xinit. thì hãy th ch y m t trong các câu l nh sau: [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ fluxbox icewm-session xfce4-session startkde gnome-session N u d ng l i cách kh i đ ng giao di n đ ho này.xinitrc có trong thư m c c a ngư i dùng đ th c hi n t p tin này gi ng như các script khác. Ví d . thì chương trình xinit s tìm t p tin .xinitrc dùng đ ch y đ ng h . . Sau đó b n s th y c a s xterm có thay đ i và đã có th di chuy n b ng cách kéo thanh trên đ u c a nó. nhưng có th dùng nó đ th c hi n nh ng chương trình khác k c trình qu n lý c a s . Theo m c đ nh xinit th c hi n script X :0 t c là ch y chương trình máy ch X trên màn hình s 0.xinitrc đ t đ ng hóa nh ng công vi c l p l i đ n nhàm chán này. KDE và GNOME.7.xinitrc. hai c a s xterm và cu i cùng ch y trình qu n lý c a s twm.v. dùng đ ch y máy ch X và ít nh t m t chương trình khách. cũng n m trong thư m c /usr/bin/X11 như Xorg. ví d fluxbox. Và b i vì chưa có trình qu n lý c a s nào đư c ch y nên b n s không th làm gì (di chuy n. t c là ch y nh ng câu l nh có trong . icewm. N u trên máy c a b n có cài các trình qu n lý c a s và môi trư ng làm vi c khác. . ) đư c v i c a s này. hãy th ch y câu l nh twm ho c fvwm (m t trong hai trình qu n lý c a s này thư ng đư c cài đ t theo m c đ nh). Câu l nh xinit. #!/bin/sh xrdb -load $HOME/. thì theo m c đ nh xinit s th c hi n câu l nh sau: xterm -geometry +1+1 -n login -display :0 K t qu là ngư i dùng s th y m t màn hình tr ng không v i m t c a s trình l nh xterm duy nh t. Xfce4. ngư i dùng c n s d ng kh năng t o ra t p tin script .

Trong trư ng h p ngư c l i.xinitrc đ t t.184 Giao di n đ ho C n chú ý là nh ng chương trình ch y t . th c hi n script . • [user]$ xinit -e widgets -. Tên c a chương trình khách ph i b t đ u b ng d u g ch chéo (/) ho c d u ch m (. thì đ có th d ng phiên làm vi c (session) v i giao di n đ h a.). Script này có m t trang hư ng d n s d ng startx(1) riêng. Tuy nhiên m t trong nh ng chương trình này (thư ng là trình qu n lý c a s ho c trình l nh d ng xterm) ph i đư c th c hi n ch đ bình thư ng (foreground). nên trên các b n phân ph i luôn có các script do các nhà phát tri n vi t s n đ th c hi n ch c năng này.:1 Ch y máy ch X trên màn hình s 1. Trên dòng l nh có th ch ra chương trình khách. Chương trình khách ph i là tham s đ u tiên c a dòng l nh g i xinit. n u trình qu n lý c a s đư c c u hình đúng.xinitrc n u có trong thư m c c a ngư i dùng. Khi ngư i dùng đóng “magic client”. ngư i dùng ph i ch n m c Exit trong th c đơn c a twm. n u như chúng không k t thúc ngay l p t c. và chương trình xterm ch y theo m c đ nh s nh n đư c các tham s li t kê trên dòng l nh. • [user]$ xinit -. n u không chương trình s coi chúng như là các tham s c n ph i thêm vào chương trình khách n m phía trư c. • [user]$ xinit -geometry 80x25+0+0 -fg white -bg black Ch y máy ch X. Có ích đ th c u hình m i khi đã có máy ch X ch y trên màn hình m c đ nh (s 0). Chương trình khách này có tên g i đ c bi t là “magic client”.xinitrc s không đư c th c hi n. Script . Vì ngư i dùng m i thư ng không có đ kh năng đ t o ra m t t p tin script . chương trình xinit bi t là công vi c đã hoàn thành và nó s t t t. Ví d d u hai ch m và m t ch s nào đó (:n) dùng đ ch ra m t màn hình có s th t khác 0 (theo m c đ nh).xinitrc. n u không s ch ch y xterm. Trong ví d trên. đ cho vi c ch y script không b k t thúc. nh ng chương trình này s ngăn c n không cho ch y nh ng chương trình n m phía sau. nhưng n u nhìn k thì script này th c hi n 3 câu l nh chính sau: . T ng k t m t s ví d g i chương trình xinit: • [user]$ xinit Câu l nh này s ch y máy ch X. Có th dùng nh ng tham s dòng l nh c a xinit đ thay cho script .xinitrc ph i đư c th c hi n trong ch đ n n (background). C u trúc c a startx có th r t ph c t p và không d dàng cho ngư i dùng m i chưa quen v i ngôn ng l p trình c a Bash. Ví d m t trong nh ng script này đó là startx n m cùng ch v i Xorg (/usr/bin/X11/). T t c nh ng gì n m sau d u g ch chéo đôi (––) s đư c thêm vào dòng l nh g i chương trình ch X.:2 Ch y máy ch X trên màn hình có s 2 và đưa t i chương trình khách xterm tham s –e widgets. B ng cách này có th thêm tham s vào cho các chương trình (ví d màu n n và màu ch cho xterm) mà không c n ph i gõ l i dòng l nh t đ u.

7.4 Kh i đ ng h th ng X Window xauth add $display . $mcookie xauth add ‘hostname -f ‘$display .$mcookie xinit $client $clientargs -- $server $display $serverargs

185

T c là cu i cùng thì startx cũng g i câu l nh xinit mà chúng ta v a xem xét và ch có đ t trư c các giá tr c n thi t cho tham s dùng trên dòng l nh c a xinit mà thôi. Ví d , tham s tên t p tin script .xinitrc đư c xác đ nh b ng bi n clientargs. N u có t p tin .xinitrc trong thư m c c a ngư i dùng thì s s d ng nó, t c là “clientargs” = “$HOME/.xinitrc”, n u không s l y t p tin xinitrc c a h th ng, t c là “clientargs” = “/etc/X11/xinit/xinitrc”. Vi c đ t giá tr cho các tham s khác cũng x y ra tương t . Câu l nh xauth và tùy ch n –auth $HOME/.Xauthority dùng đ xác nh n ngư i dùng đang ch y ch đ đ h a. Như v y ngay sau khi cài đ t ngư i dùng đã có th dùng câu l nh startx đ kh i đ ng h th ng X Window thay cho l nh xinit v i các tham s khó nh . Nhưng làm th nào đ l a ch n trình qu n lý c a s (môi trư ng làm vi c) thích h p?

7.4.1

L a ch n trình qu n lý c a s

M t khi đã làm đư c cho h th ng X Window ch y thành công, thì b n có r t nhi u kh năng c u hình, tùy ch nh nó theo ý c a mình. Nh ng kh năng c u hình, tùy ch nh này l i ph thu c r t nhi u vào trình qu n lý c a s mà b n s d ng. Như đã nói ngay t đ u, có r t nhi u trình qu n lý c a s cũng như môi trư ng làm vi c d a trên nh ng trình qu n lý c a s này. Ngư i dùng có th l a ch n m t trong nh ng trình qu n lý c a s ngay t lúc b t đ u ch y ch đ đ h a. Ví d có th th c hi n đi u này b ng t p tin .xinitrc dư i đây: #!/bin/sh # $HOME/.xinitrc # dùng Xfce4 theo m c đ nh WMGR="xfce4-session" # t t xscreensaver xset s noblank # ch y screensaver sau 10 phút xset s 600 2 # ch y xterm xterm -bg black -fg white -fn 7x14 -geometry 80x24+57+0 & # n u đưa ra m t Window Manager khác # thì dùng nó thay cho Xfce4 if [ "$1" != "" ] ; then WMGR=$1 fi exec $WMGR M c dù không c n thi t, nhưng có th chuy n t p tin này thành có th th c thi b ng câu l nh chmod quen thu c: [user]$ chmod u+x .xinitrc

186

Giao di n đ ho

T p tin .xinitrc này cho phép ngư i dùng l a ch n trình qu n lý c a s (ho c môi trư ng làm vi c) khi kh i đ ng h th ng X Window b ng câu l nh startx. Ví d đ kh i đ ng KDE, đ u tiên chúng ta tìm xem startkde n m đâu r i đ t nó vào làm tham s cho startx như sau: [user]$ which startkde /opt/kde3/bin/startkde [user]$ startx /opt/kde3/bin/startkde Tương t như v y đ i v i GNOME: [user]$ which gnome-session /opt/gnome/bin/gnome-session [user]$ startx /opt/gnome/bin/gnome-session Chú ý là n u ch ch y startx không có tham s thì Xfce4 s đư c kh i đ ng theo m c đ nh. T t nhiên b n có th t o cho m i trình qu n lý c a s và môi trư ng làm vi c m t t p tin .xinitrc riêng, ví d cho KDE — t p tin .xinitrc-kde: #!/bin/sh #$HOME/.xinitrc-kde # Ch y m t s chương trình #xset b off & # Đ t m t s bi n, ví d thư vi n mà # xvnkb c n #export LD_PRELOAD=/usr/local/lib/xvnkb.so # Dùng export export export cách nh p SCIM làm m c đ nh XMODIFIERS=@im=SCIM GTK_IM_MODULE=scim QT_IM_MODULE=scim

# Ch y môi trư ng làm vi c exec /opt/kde3/bin/startkde Thêm thu c tính có th th c thi cho nó: [user]$ chmod u+x .xinitrc-kde Tương t như v y có th t o các t p tin .xinitrc-gnome, .xinitrc-xfce, .xinitrc-fluxbox, . . . b ng cách thay th dòng cu i cùng c a t p tin k trên tương ng b ng m t trong nh ng dòng dư i đây: exec /opt/gnome/bin/gnome-session exec /usr/bin/xfce4-session exec /usr/bin/fluxbox Và khi c n kh i đ ng m t trình qu n lý c a s nào đó, thì ch c n sao chép t p tin tương ng vào v trí c a .xinitrc, ví d đ kh i đ ng Xfce4: [user]$ cp .xinitrc-xfce .xinitrc

7.4 Kh i đ ng h th ng X Window

187

7.4.2

Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME

M i ngư i dùng máy tính dù có nhi u kinh nghi m hay ít đ u c g ng t o cho mình m t môi trư ng làm vi c quen thu c cho b n thân đ có th làm vi c nhanh hơn (có hi u su t hơn) b ng nh ng thao tác có th đơn gi n như t o đư ng d n đ n nh ng chương trình và thư m c thư ng dùng, thay đ i nh n n, hay ph c t p hơn như ch n phím nóng (k c b ng bàn phím và b ng chu t) đ m nhanh m t chương trình ho c th c hi n m t thao tác nào đó trong chương trình đang m , l a ch n các ng d ng thích h p cho công vi c. Trên h đi u hành Linux, ngư i dùng hơn bao gi h t có th t o cho mình m t môi trư ng làm vi c có m t không hai, ví d b ng cách ch n m t trình qu n lý c a s ưa thích nh t r i sau đó ch n các chương trình ng d ng riêng, c n cho công vi c c a mình. Tuy nhiên, cách k trên không ph i lúc nào cũng thu n ti n và quan tr ng hơn là không ph i lúc nào cũng d dàng. Ngư i dùng c n th qua nh ng trình qu n lý c a s chính r i sau đó m i đưa ra đư c l a ch n cho mình, chưa k đ n s lư ng các chương trình ng d ng cho Linux là không th đ m đư c. Do đó đ u tiên nên xem xét kh năng l a ch n m t trong nh ng môi trư ng làm vi c đang phát tri n trong nh ng năm g n đây. Trong thu t ng ti ng Anh thư ng dùng ký hi u vi t t t GUI — Graphical User Interface, t c là giao di n đ h a c a ngư i dùng. Chúng ta s s d ng c m ký t vi t t t này d ng g c c a nó GUI. GUI là m t b các chương trình ng d ng đã đư c ki m tra và nhóm l i v i nhau đ làm vi c trong ch đ đ ho , bao g m trình qu n lý c a s và các chương trình khác và có cùng m t giao di n chung. S d ng GUI thay cho m t môi trư ng làm vi c t t o ra có nhi u ưu đi m: đ u tiên đó là ti t ki m đư c nhi u th i gian; th hai là s d dàng, m i th đã có s n ch c n cài đ t và s d ng; th ba, chúng ta s thu đư c các chương trình v i m t giao di n chung, đi u này cũng h t s c quan tr ng n u không nói là đi m khác bi t quan tr ng nh t c a GUI. Có m t vài môi trư ng làm vi c đ h a mi n phí (t do), cũng như thương m i. Trong s các môi trư ng t do thì KDE và GNOME ph bi n r ng rãi nh t. Có th g i KDE và GNOME là hai “ông l n” trong th gi i GUI. Câu h i môi trư ng nào trong s hai môi trư ng này t t hơn ho c c n l a ch n KDE hay GNOME vư t quá khuôn kh c a cu n sách này, và trên m ng đã có r t nhi u cu c tranh cãi cũng như bài báo xung quanh v n đ này. Fan c a GNOME thì nói GNOME t t hơn, fan c a KDE thì nói ngư c l i. B n thân tôi thích dùng KDE hơn vì lý do s d ng GNOME trư c đây không đư c thành công l m, ng d ng c a GNOME đã liên t c b l i crash (v ). Theo như nhi u ngu n thông tin thì ng d ng GNOME bây gi đã ch y n đ nh hơn, nhưng tôi v n trung thành v i KDE. Tôi thích KDE vì giao di n đ p và có th (nói chính xác là c n thi t) ch nh s a đ đ p hơn. C n công b ng mà nói r ng nh ng phiên b n g n đây c a GNOME cũng đã có “v đ p” không kém KDE. Cách kh i đ ng vào môi trư ng làm vi c KDE (GNOME) qua câu l nh startx b n đã bi t t ph n n m ngay trư c. N u mu n s d ng KDE làm môi trư ng làm vi c m c đ nh cho toàn b h th ng thì hãy m t p tin c u hình h th ng, thư ng là /etc/sysconfig/windowmanager, và thay th giá tr đã có c a DEFAULT_WM thành kde (t c là thu đư c dòng DEFAULT_WM="kde" (t c là n u mu n s d ng GNOME, thì ch c n đ t vào giá tr gnome). Trong chương t i chúng ta s nghiên c u k hơn v môi trư ng làm vi c

188

Giao di n đ ho

KDE. Nhưng n u mu n ngay bây gi b n đã có th xem thông tin v môi trư ng này t trang ch c a nó http://www.kde.org ho c t trang ti ng Vi t http: //www.kde-vi.org (r t ti c là trang KDE-vi không đư c c p nh t k p th i vì nhi u lý do). Trang ch c a GNOME n m t i đ a ch http://www.gnome.org.

7.4.3

Môi trư ng làm vi c Xfce

Môi trư ng làm vi c Xfce, cũng gi ng như KDE và GNOME, thu c vào s môi trư ng t do, mã ngu n m . Đi m khác chính c a Xfce là s nh g n và làm vi c nhanh, và cũng vì v y mà có ít s lư ng chương trình ng d ng cũng như kh năng c u hình hơn so v i hai “ông l n” k trên. Tuy nhiên đ ng vì v y mà đánh giá th p kh năng c a Xfce. N u c n thi t b n có th ch y các ng d ng KDE và GNOME trong Xfce. Môi trư ng Xfce c n ít b nh hơn, đ dành b nh cho nh ng ng d ng khác. Môi trư ng Xfce không đòi h i ph i có m t b x lý m nh. Do đó, Xfce thích h p v i nh ng máy tính có c u hình bình thư ng, không có kh năng làm vi c v i KDE và GNOME ho c làm vi c r t ch m. T t c nh ng ưu đi m c a Xfce d n đ n s ph bi n c a nó trong s nh ng ngư i dùng có chút kinh nghi m làm vi c v i Linux. Phiên b n hi n th i c a Xfce là 4 và đã có m t trình qu n lý t p tin riêng (Thunar), m t trình gi i nén (Xarchiver), trình l nh (Terminal), trình xem phim, h tr panel, v.v. . . B n có th xem nh ch p Xfce sau khi đã s a chút ít trên hình 7.5 ho c làm quen g n hơn v i Xfce qua trang ch c a nó http://www. xfce.org.

7.4.4

S d ng trình qu n lý màn hình

Như b n đã bi t, có th t đ ng ch y h th ng X Window ngay khi kh i đ ng máy tính b ng cách s d ng chương trình có tên g i trình qu n lý màn hình (Display Manager), ví d X Display Manager — xdm. Trong trư ng h p này, ngư i dùng th y ngay giao di n đ h a GUI, mà không c n ph i kh i đ ng nó b ng l nh startx. Khi này v n có kh năng chuy n v giao di n console b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F#> (# đây b ng t 1 đ n 6), sau đó chuy n quay l i vào môi trư ng đ h a b ng t h p <Ctrl>+<Alt>+<F7>. Đ t đ ng ch y trình qu n lý màn hình (ví d xdm), c n s a t p tin c u hình kh i đ ng /etc/inittab. Tìm trong t p tin này dòng id:3:initdefault: xác đ nh c p đ kh i đ ng (runlevel) theo m c đ nh, và s a nó thành id:5:initdefault: S thay đ i này s khi n Linux chuy n sang qu n lý màn hình như xdm cũng có ô login nh p c a mình và ô password đ đưa vào m và password ngư i dùng c n nh n <Enter> đ c a h th ng. kh i đ ng c p đ 5. Trên trình đ ngư i dùng đưa vào tên đăng t kh u. Sau khi nh p xong login vào môi trư ng đ h a m c đ nh

t c là thay đ i v ngoài theo ý mình.4 Kh i đ ng h th ng X Window 189 Hình 7. T c là khi này có th dùng <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ c p nh t nh ng thay đ i đã t o ra trong c u hình máy ch X cũng như toàn b h th ng X Window. Chú ý là n u dùng m t trình qu n lý màn hình như kdm hay gdm thì t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> s không d ng máy ch X như bình thư ng.7. . mà s th c hi n thao tác “kh i đ ng l i” máy ch X. có th ch n môi trư ng làm vi c (trình qu n lý c a s ) và ngôn ng tr c ti p trư c khi vào. kdm và gdm th c hi n công vi c tương t như c a xdm — cho phép ngư i dùng đăng nh p vào h th ng. .. kh i đ ng l i. có th th c hi n các thao tác khác như t t máy.5: Môi trư ng làm vi c Xfce N u b n có ch n cài đ t KDE ho c GNOME thì r t có th h th ng s s d ng kdm (KDE Display Manager) ho c gdm (GNOME Display Manager) thay cho xdm. nhưng có m m d o hơn: có th ch n s c thái. .

KDE có các tính ch t c a m t môi trư ng làm vi c hi n đ i: đ y đ tính năng. Và n u ch n ch y vào ch đ đ ho ngay sau khi .5.0.6. môi trư ng làm vi c KDE cùng v i GNOME hi n đang ph bi n trong th gi i ngư i dùng Linux. . Trong chương này chúng ta s tìm hi u k hơn v môi trư ng GUI v i tên KDE.1. s d ng thu n ti n và thi t k đ p m t. nghe nh c. Thông tin có trong chương này giúp b n làm quen v i KDE.Chương 8 Làm vi c trong môi trư ng KDE “Conquer your Desktop!” — konqueror Như đã nói trong chương trư c. và t t nhiên là làm quen v i m t thành ph n r t quan tr ng c a KDE. ngư i dùng s cài đ t c trình qu n lý màn hình KDM. t c là đư c phân ph i m t cách t do (mi n phí) cùng v i mã ngu n. bao g m hàng trăm ng d ng và h tr trên 60 ngôn ng khác nhau. trên n n t ng X. và các nhà phát tri n KDE đang làm vi c ngày đêm đ cho ra đ i phiên b n 4.6. nhưng cũng có th áp d ng cho nh ng phiên b n khác. m t phiên b n mang đ y mong đ i v i nh ng tính năng m i c a b n thân môi trư ng KDE. làm đ h a . xem phim. Nh ng hình ch p cũng như mô t dư i đây thu c v phiên b n 3.5. 8. Phiên b n hi n th i c a KDE là 3. s d ng . Đi u này là c n thi t vì m t chương sách ng n không th nói h t v môi trư ng m nh này.org. 8. . cho môi trư ng đ ho c a Linux. Nhưng thông thư ng khi cài đ t KDE. KDE đư c phát tri n trong khuôn kh c a c ng đ ng mã ngu n m (Open Source Software hay vi t t t là OSS).xinitrc ho c t p tin c u hình /etc/sysconfig/windowmanager cùng v i script startx. cu i chương b n s tìm th y m t s ngu n thông tin khác giúp b n ti p t c tìm hi u KDE. KDE.1 Đăng nh p vào KDE Trong chương trư c b n đã bi t cách kh i đ ng vào môi trư ng KDE.1 B t đ u làm vi c v i KDE KDE là vi t t t c a K Desktop Environment — m t môi trư ng đ h a cho Linux và nh ng phiên b n UNIX khác. GNOME và Xfce có th nói là đã hình thành m t cái “ki ng ba chân” b n v ng. cũng như các ng d ng c a nó. bi t cách c u hình nó theo ý mình. đó là nh ng ng d ng đi kèm giúp ngư i dùng th c hi n nh ng công vi c thư ng ngày như so n th o văn b n.

1: Màn hình đăng nh p KDM v y. Như Hình 8. m t kh u r i gõ <Enter>.2 V ngoài c a KDE N u b n đã t ng kh i đ ng vào KDE. N u có nh ng môi trư ng làm vi c khác trên h th ng thì chúng s đư c li t kê trong m t danh sách hi n ra.2 là màn hình KDE trên máy c a tôi .1 B t đ u làm vi c v i KDE 191 kh i đ ng h th ng thì b n s th y m t màn hình như trên hình 8. màn hình đăng nh p m c đ nh c a KDM có hai ô đ ngư i dùng gõ vào tên đăng nh p (username) và m t kh u (password) ho c ch n tên đăng nh p c a mình bên trái hai ô này. • System Th c hi n các công vi c có liên quan đ n h th ng. ch c n nh p vào tên ngư i dùng. Ví d . ngoài ra có th ch n các m c sau: • Session Type Ch ra môi trư ng làm vi c (trình qu n lý c a s ) mu n dùng khi đăng nh p vào.1 hi n ra.1. Remote Login (đăng nh p t xa) giúp b n đăng nh p vào môi trư ng làm vi c trên m t máy khác qua m ng. thì đã làm quen v i v ngoài c a màn hình sau khi ch y môi trư ng này. Đ kh i đ ng môi trư ng làm vi c m c đ nh KDE. hình 8. 8. Ch s d ng m c này khi b n mu n dùng m t môi trư ng làm vi c khác v i môi trư ng m c đ nh (thư ng là KDE).8. như kh i đ ng l i ho c t t máy.

Như b n th y. ch nh s a m t chút. chuy n qua l i gi a các không gian làm vi c. Panel dùng đ ch y các ng d ng thư ng dùng. thư m c thư ng dùng.192 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. tôi đã b đi t t c nh ng bi u tư ng đó. giúp ngư i dùng ch y nh ng ng d ng này bao g m c nh ng chương trình không có bi u tư ng trên thanh panel nào. dư i cùng. t c là trên cùng. Trên thanh panel chính còn có nút g i là KMenu — trình đơn chính c a h th ng KDE. tuy nhiên đ minh h a tôi đã t o ra hai cái là l4u. • Màn hình (Desktop) Đây là toàn b ph n còn l i c a màn hình. Trong trư ng h p c a mình. Như trên hình 8. digikam. thư ng n m đ u bên trái c a thanh panel. trên đó có th đ t các bi u tư ng khác nhau dùng đ ch y các ng d ng (shortcut) ho c đ t các t p tin. Nút này có bi u tư ng hình ch K theo m c đ nh. nhưng m i b n phân ph i có th đ t vào v trí này m t bi u tư ng khác nhau. bi u tư ng đó là hình con t c kè hoa. bi u tư ng c a OpenSUSE Linux.2: V ngoài c a màn hình sau khi ch y KDE sau khi đã có c u hình.2. bên trái ho c bên ph i. màn hình có th chia thành hai ph n: • Các thanh panel Các thanh panel thư ng n m ph n ngoài cùng (đư ng biên) c a màn hình. Nút KMenu dùng đ m ra m t trình đơn các ng d ng mà KDE tìm th y trên h th ng. .

Nh có không gian làm vi c ngư i dùng có th đ t các ng d ng thu c v m t công vi c trên m t màn hình riêng.3: H p tho i ch y chương trình . Thanh panel c a KDE còn có tên g i “Kicker”.8. Khi ngư i dùng nh n chu t vào th này. cũng như h u h t các môi trư ng làm vi c và trình qu n lý c a s c a Linux. Nh n vào mũi tên này s đưa thanh panel quay tr l i. Khi này trên màn hình ch còn l i mũi tên tam giác đó. thì c n nh n vào ô tương ng v i không gian đó trên trình nh (applet) KPager n m trên thanh panel. Đ chuy n qua l i gi a các không gian làm vi c. N u ch ng may có l i gì đó.3) r i gõ vào đó kicker và <Enter>. thì m i không gian làm vi c là m t căn phòng trong nhà đó. ph n không gian chính c a thanh panel là vùng thanh công c (taskbar). Do đó không b r i khi có nhi u ng d ng cùng ch y. M i ng d ng đang ch y có m t th riêng trên thanh công c . hai đ u có th có các nút có hình mũi tên tam giác. trang trí khác nhau. Tuy nhiên. M t tính năng quan tr ng khác c a KDE đó là h th ng Hình 8. và t p tin chương trình tương ng là kicker. Trên hình 8. KDE.1 B t đ u làm vi c v i KDE 193 đây c n nói thêm m t chút v khái ni m không gian làm vi c đã nh c đ n trên. thanh panel s b n đi. Khi nh n vào nút này. S lư ng cũng như tên g i và m t vài c u hình khác c a không gian làm vi c có th thay đ i theo ý mu n c a ngư i dùng. góc bên ph i c a thanh panel thư ng có đ ng h . m c dù có th có màu sơn. và t t c phòng trong nhà này có ch c năng như nhau. Thanh công c dùng đ hi n th tên g i. thì b n có th ph c h i đưa nó tr l i b ng cách ch y câu l nh (trên xterm ho c konsole ho c m t trình l nh khác): [user]$ kicker & ho c nh n <Alt>+<F2> đ m h p tho i ch y chương trình (hình 8. có h tr m t s lư ng không gian làm vi c. N u coi môi trư ng làm vi c KDE là m t ngôi nhà l n. s lư ng RAM) không cho phép m quá nhi u ng d ng m t lúc đ c n ph i s d ng nhi u không gian làm vi c. Và đôi khi c u hình máy tính (b x lý. Thông thư ng. theo kinh nghi m c a tôi thì ngư i dùng bình thư ng không c n quá 3 không gian. và thanh panel c a b n t nhiên bi n m t. thì ng d ng đó s đư c hi n th trên màn hình. bi u tư ng c a nh ng ng d ng đang ch y và chuy n qua l i gi a chúng. Sau m t th i gian làm vi c b n s tìm th y s lư ng c n thi t cho mình. gi ng như b kéo v góc tương ng c a màn hình. b n s th y trình nh đó có hai không gian làm vi c là Làm vi c và Gi i trí.2. ngư i ta nói ng d ng đư c đưa vào tr ng thái ho t đ ng hay (active).

. Thu t ng ti ng Anh dùng cho tr giúp lo i này là tooltips. như Internet.4: Tr giúp có ích tooltips Kh năng s d ng chu t c a các môi trư ng làm vi c hi n đ i là t i đa. có th ch n các câu l nh đ c u hình nó: t o bi u tư ng m i. Trong trình đơn này ngư i dùng có th ch n m t trong nh ng hành đ ng có th áp d ng cho ph n t đó c a màn hình.5 s hi n ra. thì s có m t c a s nh hi n ra cho bi t nút hay bi u tư ng đó có tên là gì và có công d ng gì. Tuy nhiên các b n phân ph i Linux thư ng thay th nó b ng bi u tư ng logo c a mình. thì . Trên hình 8. Đ m m t nhóm ng d ng chúng ta c n nh n chu t vào tên c a nó. đĩa. . c u hình nh n n. cho nên tôi s mô t v KMenu ki u m i này đây. Nhóm ng d ng s có hình mũi tên tam giác cu i.194 Làm vi c trong môi trư ng KDE tr giúp tr c ti p trên màn hình. Office. Bi u tư ng này theo m c đ nh có hình ch K như bi u tư ng đ u chương sách này. History (nh ng ng d ng. Nút chu t ph i trong KDE ph c v cho vi c m m t trình đơn có n i dung ph thu c vào “hoàn c nh” (context menu). t c là mô t v nó. đư ng d n chính c a máy tính). đư c th nghi m l n đ u trên OpenSUSE. t p tin m i m g n đây). Trong ph n Applications b n s tìm th y r t nhi u ng d ng có ích. N u mu n thêm m t chương trình nào đó vào danh sách c a th Favorites. Cách khác đ m KMenu là dùng t h p phím <Alt>+<F1>. Nh ng ng d ng này l i đư c s p x p trong m t h th ng trình đơn có tr t t . có l đây là ph n quan tr ng nh t đ i v i b n) và Leave (dùng đ thoát ra kh i h th ng và th c hi n m t s hành đ ng khác). N u b n đưa chu t lên m t bi u tư ng.1. Ví d . Trình đơn này đã có s thay đ i l n so v i trình đơn “c đi n” c a KDE. Graphics. Khi này s m ra nh ng ng d ng (và có th có nhóm ng d ng) thu c vào nhóm này.5 chúng ta th y có 5 th như v y: Favorites (nh ng ng d ng ưa thích).3 Trình đơn KMenu Đ m ra trình đơn chính c a môi trư ng làm vi c KDE (KMenu). khi nh n chu t ph i lên n n màn hình.0 s p t i. Computer (nh ng thư m c. . Trong KMenu m i các bi u tư ng có m t đi m gì đó chung đư c nhóm l i v i nhau và đ t vào t ng th (tab) riêng. 8. Sau khi nh n vào bi u tư ng c a KMenu m t trình đơn như trong hình 8. Multimedia. Các nhà phát tri n KDE s dùng s thay đ i này trong phiên b n 4. m t nút nào đó trên màn hình ho c trên thanh panel. Ví d v tooltips có trên hình 8. Trình đơn này s hi n ra khi nh n chu t ph i lên b t kỳ m t thành ph n nào đó c a màn hình. Applications (nh ng ng d ng có trên h th ng. Hình 8. Mu n quay l i thì nh n chu t vào thanh có hình mũi tên tam giác n m bên trái. c p nh t. m i ng d ng n m trong m t nhóm th c hi n m t ch c năng chung. chúng ta c n nh n vào bi u tư ng c a nó.4. k c ph n màn hình tr ng (n n màn hình).

ng d ng tìm th y n m trong ph n Application c a k t qu . M t tính năng m i đ c bi t h u ích c a trình đơn KDE đó là tính năng tìm ki m. S thay đ i này không có gì quan tr ng mà ch có ý nghĩa tên g i. qua . B n s luôn luôn bi t đư c “mình là ai” và “đang đâu”.8. Ngoài ng d ng.5: Trình đơn chính c a KDE c n nh n chu t ph i vào tên (bi u tư ng c a chương trình tương ng r i ch n câu l nh Add to Favorites.1. thì ch c n nh n vào dòng tương ng. trong k t qu hi n th còn có th có thêm m t vài t p tin có liên quan đ n t tìm ki m. Tính năng tìm ki m này đư c xây d ng m t ph n d a trên h th ng Kerry/Beagle. Thi t l p cá nhân (Personal Settings) có th ch y qua trình đơn chính. r i nh n <Enter> ho c đ i m t chút. Thông tin này có ích khi b n đăng nh p vào b ng tên c a ngư i dùng khác ho c đăng nh p vào máy xa. 8. ch c năng c a chương trình là hoàn toàn như cũ: trong Thi t l p cá nhân ngư i dùng có th thay đ i h u h t các c u hình c a môi trư ng làm vi c KDE.1 B t đ u làm vi c v i KDE 195 Hình 8.6). Hãy nh p tên đó vào ô tìm ki m n m bên c nh ch Search. K t qu tìm ki m s hi n th ngay trong trình đơn KMenu (hình 8. Mu n ch y (m ) k t qu nào đó. Ví d b n mu n tìm ng d ng có tên amarok.4 Trung tâm đi u khi n KDE Tên “Trung tâm đi u khi n” c a KDE trong nh ng phiên b n g n đây đã đư c thay th b ng tên m i “Thi t l p cá nhân” (Personal Settings). Ngoài ra trên trình đơn chính còn có hi n th tên đăng nh p và tên máy.

196 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. N u mu n thêm m t phông nào đó thì c n nh n vào nút Add Fonts . M i môđun n m trong m t nhóm nào đó. nh ng môđun còn l i b n s t t tìm hi u khi s d ng KDE. .fonts) ô bên trái. Th nh t. bên ph i là ô xem phông đư c ch n. r i tìm đ n t p tin ch a nó.7 hi n ra. . . môđun Panels n m trong nhóm Desktop.9 cho th y ph n bên ph i c a Personal Settings khi nh n vào .8. ho c t dòng l nh b ng cách gõ tên chương trình bên là kcontrol. Có th nói đây là trình cài đ t phông ch v i giao di n đ h a c a KDE (xem hình 8. Trư c khi ch n phông ch c n s d ng đ n môđun Font Installer n u mu n thêm nh ng cái m i m i. t c là thay đ i nh ng môđun c a nhóm Appearance & Themes: thay đ i tr c ti p s c thái b ng Theme Manager. . đ “làm đ p” KDE thì thông thư ng tôi thay đ i các tùy ch n s c thái. trái là danh sách d ng cây c a nh ng môđun có trong Personal Settings. Phông ch cho các thành ph n khác nhau c a KDE đư c l a ch n trong môđun Fonts (hình 8. và cu i cùng ch n nh ng phông ch cho thích h p (Fonts). (khi này b n c n nh p vào m t kh u c a root). ki u dáng b ng Style. Ví d . Trong s nh ng môđun c a Personal Settings chúng ta s xem xét m t vài môđun làm ví d . Như v y môđun này li t kê nh ng phông đã có trong thư m c cá nhân c a b n (thư ng là ~/. vì s lư ng c a chúng l n. N u mu n thêm phông ch cho toàn b h th ng thì hãy chuy n vào ch đ qu n tr h th ng b ng nút Administrator Mode . còn bên ph i là nh ng th và nh ng tùy ch n thu c v môđun đang đư c ch n bên trái. . Chúng ta s th y m t c a s như trên hình 8. . .6: Tìm ki m trong trình đơn chính c a KDE bi u tư ng trên thanh panel. sau đó thay đ i các bi u tư ng b ng Icons.

. Đ thay đ i nh ng “phím nóng” dùng trong KDE. . B n c n làm thêm m t thao tác n a đó là nh n vào nút Apply ho c OK c a môđun đ KDE bi t ch c ch n là b n mu n s d ng phông này. t c là b n ch mu n th nghi m ch không mu n thay đ i gì.8.org Writer s ch y. và dùng đ phân gi i t ch n (Force fonts DPI). ho c trên n n màn hình. Đó là ch n t t c các phông ch cùng m t lúc b ng nút Adjust All Fonts . Quay l i v i môđun ch n phông ch . Sau khi ch n đư c phông ch thích h p cùng v i ki u dáng (Font style) và kích thư c (Size). . Discard — không áp d ng chúng. Nhưng như v y phông ch v n chưa đư c dùng trong KDE.11. Nói đ n phím nóng không th không k đ n m t tính năng m i c a KDE là kh năng s d ng chu t (bàn phím) đ th c hi n m t thao tác nh t đ nh nào đó trong m t chương trình. Ý nghĩa c a các nút c a h p tho i xin đư c gi i thích m t l n đây. Khi đó s hi n ra c a s như trên hình 8. Cancel — đóng h p tho i c nh báo này và quay v môđun đã có thay đ i đ xem xét l i. Khi ngư i dùng th c hi n m t thay đ i nào đó trong m t môđun (ví d ch n phông ch khác). tương ng v i nó. Ho c trong chương trình Konqueror.10.7: Trình Thi t l p cá nhân c a KDE môđun này). và khi đó chương trình OpenOffice. Apply — áp d ng nh ng thay đ i.1 B t đ u làm vi c v i KDE 197 Hình 8. thêm các phím nóng đ ch y m t chương trình nào đó. chưa áp d ng nó mà chuy n sang môđun khác thì s có m t h p tho i c nh báo hi n ra như trong hình 8. đ m trình đơn chính. ví d hình ch nh t. đây có th thay đ i. dùng anti-aliasing cho phông hi n th đ p hơn (đánh d u vào ô vuông c nh dòng Use anti-aliasing for fonts). . . Ví d . Thao tác cu i cùng này là c n thi t đ i v i c nh ng môđun khác. . Đ thay đ i m t phông ch nào đó c n nh n vào nút Choose .v . v. c n s d ng môđun Keyboard Shortcuts. cũng b ng nút bánh xe v hình ch L và Konqueror s m m t thư m c xác đ nh (chúng ta s nói k hơn . chúng s l p l i nh ng trư ng h p khác. . b n có th dùng nút chu t gi a (bánh xe) v lên màn hình m t hình gì đó. c n nh n vào OK đ ch p nh n nó. Trong môđun này b n có th th c hi n thêm m t s thao tác n a.

bao g m các m c sau: • Add Applet to Panel . • Add Application to Panel — Thêm bi u tư ng (nhóm) chương trình vào . vào thanh panel.198 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. . Khi nh n chu t ph i lên ph n tr ng c a thanh panel s m ra m t trình đơn c a panel này (hình 8.1. Bây gi chúng ta s nghiên c u c th hơn cách thay đ i v ngoài c a KDE.9: Ch n phông ch dùng cho text. — Thêm các trình nh có ích.8: Cài đ t phông ch m i Hình 8. 8. . Ngư i dùng các h đi u hành có giao di n đ ho khác ch c ch n là s s d ng trình đơn b i c nh m t cách d dàng. d ch t ti ng Anh “context menu”). . trình đơn chính và các thanh panel. trình đơn. Nh ng c u hình này đư c th c hi n trong môđun Input Actions n m cùng nhóm v i môđun v a k trên. như trình theo dõi m ng.12). v Konqueror sau).5 Thay đ i v ngoài Hai thành ph n chính c a màn hình là n n và các thay panel có th thay đ i m t cách d dàng b ng cách nh n chu t ph i lên chúng và ch n các câu l nh tương ng trong trình đơn m ra (trong sách này chúng ta s t m g i nó là “trình đơn b i c nh”. . . t c là thay đ i n n màn hình. đ ng h .

Trong danh sách hi n ra b n c n ch n chương trình ho c toàn b nhóm chương trình đó b ng Add this Menu.10: Ch n phông ch Hình 8. • Lock Panels — M t trong nh ng cái m i c a KDE.11: C nh báo khi có thay đ i chưa áp d ng thanh panel đ có th tìm (chúng) nó nhanh hơn. s hi n ra c a s ch nh s a các thanh panel như trên hình 8. c a trình đơn b i c nh c a panel ho c ch n môđun Panels (nhóm Desktop) c a Personal Settings.13. . — đ t tên cho nút c a chương trình XXX. • Remove From Panel — G b chương trình ho c applet (đang có) kh i thanh panel. . Hiding. Ví d . Ngoài ra. • Help — Tr giúp v panel.14. b n có th thêm m t thanh panel đ “đ ng” bi u tư ng nh ng ng d ng thư ng ch y. Có 4 th tab (Arrangement. Khi ch n câu l nh này. . Ý nghĩa c a các câu l nh tôi nghĩ không c n gi i thích. . • Remove Panel — G b m t thanh panel nào đó cùng v i t t c nh ng gì có trên thanh panel này. Như đã nói trên. Menus và Appearance) . như chúng ta có th th y trên hình 8. Trong đó quan tr ng nh n có l là l nh Configure XXX Button . câu l nh c a chương trình s ch y và m t vài c u hình khác. khi ch n câu l nh Configure Panel . n u nh n chu t ph i vào m t bi u tư ng chương trình ho c applet có trên thanh panel thì s m ra m t trình đơn b i c nh có khác m t chút. — C u hình thanh panel. . s m ra m t c a s cho phép thay đ i các tùy ch n c u hình c a panel.1 B t đ u làm vi c v i KDE 199 Hình 8. • Add New Panel — Thêm thanh panel m i.8. . • Configure Panel . tính năng này cho phép t m th i “khóa” panel đ không thay đ i nó m t cách vô tình.

Ho c t dòng l nh ch y câu l nh kmenuedit. b n c n s d ng câu l nh Create New (trong trình đơn b i c nh hi n ra khi nh n chu t ph i lên màn hình như đã nói trên) và ch n m c tương ng c a l nh này. L nh này dùng đ c u hình không gian làm vi c cũng như n n màn hình (như thay đ i nh n n). ch n m t nh làm n n ho c ch n m t nhóm nh thay phiên nhau sau m t kho ng th i gian nh t đ nh (slide show). Cu i cùng.16). N u mu n b n có th b đi các nút gi u thanh panel (hình mũi tên tam giác) b ng cách b đi các d u X trong các ô c a Panel-Hiding Buttons (th Hiding). . Tương t như các thanh panel. khi nh n chu t ph i lên ph n tr ng c a n n màn hình s m ra m t trình đơn b i c nh c a màn hình. Câu l nh Configure Desktop . là l nh chúng ta quan tâm. Đ thay đ i trình đơn chính c a KDE (KMenu). S lư ng và tên g i c a các không gian làm vi c có th th c hi n qua th Multiple Desktops. đ thêm bi u tư ng lên màn hình. Khi ch n l nh này s hi n ra c a s như trên hình 8.12: Trình đơn c a thanh panel Hình 8. Đ u tiên c n ch n thanh panel mu n c u hình b ng cách nh n vào ô n m sau dòng Settings for (th Arrangement) r i ch n panel tương ng.200 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. ngư i dùng có th s d ng chương trình Menu Editor. ho c t t máy hoàn toàn. . Trong c a s này ngư i dùng có th ch n không dùng nh n n (ch dùng màu).15. Trong trình đơn này cũng có nhi u câu l nh đ b n có th nghiên c u d n d n. Sau đó dư i có th ch n v trí đ t thanh panel (Position). Sau m i l n thay đ i đ ng quên áp d ng nó b ng nút Apply. Khi nh n chu t ph i lên bi u tư ng c a trình đơn chính b n s th y m t câu l nh có cùng tên v i chương trình này.13: Trình đơn b i c nh c a nút cùng nhi u tùy ch n nhưng chúng ta ch chú ý đ n m t s trong đó. Nh n vào đó đ ch y chương trình so n th o trình đơn. K t qu thu đư c là như nhau (hình 8. Sau khi k t thúc công vi c b n c n bi t cách thoát kh i KDE cũng như giao di n đ ho . Trên th Appearance. . chi u dài c a nó tính theo % so v i c nh c a màn hình (Length) và đ cao tính theo pixel (Size). có th ch n đ thanh panel tr thành trong su i (đ p hơn?) b ng tùy ch n Enable transparency. m c dù theo tôi là không th c s c n thi t.

Trình qu n lý phiên làm vi c cho phép b n lưu l i các thi t l p hi n th i cho m i phiên làm vi c.1 B t đ u làm vi c v i KDE 201 Hình 8.8. môi trư ng KDE có m t chương trình riêng — Session Manager (Trình qu n lý phiên làm vi c).1.14: C u hình các thanh panel Hình 8. Chương trình này ch y ngay sau khi tên ngư i dùng và m t kh u đư c h th ng xác nh n là đúng. và đ ng th i cho phép ph c h i tr ng thái c a phiên làm vi c cu i cùng trong l n đăng nh p sau. như Konsole. Session . màu và thi t l p chu t. t đi n Stardict hay OpenOffice. • 1 ng d ng đang ch y.org. như phông ch . Trình qu n lý phiên làm vi c có th ph c h i các thi t l p sau: • Các thi t l p trang trí và tính năng. Đ đi u khi n phiên làm vi c.15: Thay đ i màn hình 8.6 Đi u khi n phiên làm vi c1 Phiên làm vi c (ti ng Anh là session) có th t m đ nh nghĩa là quá trình làm vi c c a ngư i dùng b t đ u t lúc vào môi trư ng làm vi c đ n lúc thoát ra. nh n n.

2. Khi khóa màn hình. Phím nóng theo m c đ nh đ thoát kh i KDE là <Ctrl>+<Alt>+<Del> (chương trình s h i l i b n có ch c ch n mu n thoát ra không) ho c <Ctrl>+<Alt>+<Shift>+<Del> (thoát th ng. Đ m khóa màn hình. Ví d . n u b n ch y câu l nh trình so n th o vim t m t c a s terminal. Logout — thoát ra kh i KDE khi k t thúc công vi c ho c đ đăng nh p vào môi trư ng làm vi c khác. chương trình b o v màn hình2 b t đ u ch y. c n chú ý là b n không th lưu và ph c h i nh ng ng d ng mà Session Manager không qu n lý. B n có th s d ng phím nóng xác đ nh trong Personal Settings.202 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. Trên thanh panel nút đ thoát ra thư ng n m c nh nút Lock. chương trình không h i l i). N u đã s d ng KDM đ đăng nh p vào thì b n s có m t vài l a ch n khác: t t máy. Tr ng thái này s đư c ph c h i vào l n đăng nh p sau. 3. 1. 2 Screen Saver . h p tho i này b n c n nh p vào m t kh u c a mình. M i câu l nh đi u khi n tr c ti p phiên làm vi c n m trong th Leave c a trình đơn chính. thông thư ng là <Ctrl>+<Alt>+<Del> ho c dùng nút Lock trên thanh panel (n u có). Save Session — lưu tr ng thái c a phiên làm vi c hi n t i. c n nh n chu t ho c nh n bàn phím đ hi n ra h p tho i m khóa. thì Session Manager không th ph c h i trình so n th o này.16: So n th o trình đơn chính Tuy nhiên. kh i đ ng l i. Lock — khóa màn hình c a b n.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->