T h c s d ng Linux

Phan Vĩnh Th nh Phiên b n: 0.9.6 Ngày 14 tháng 2 năm 2007

Dành cho ngư i dùng m i và r t m i...

M cl c
L im đ u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i 1.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 1.1.1 Các h đi u hành d ng UNIX . . . . . . 1.1.2 M t chút v l ch s . . . . . . . . . . . . 1.1.3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux . . . . 1.2 B n phân ph i Linux . . . . . . . . . . . . . . . 1.3 Yêu c u đ i v i máy tính . . . . . . . . . . . . . 1.4 L y Linux đâu? . . . . . . . . . . . . . . . . . 1

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

3 . 3 . 3 . 4 . 7 . 9 . 12 . 13 14 14 16 17 17 18 20 22 23 23 24 26 27 27 27 30 31 34 34 34 36 36 39 39 40

2 Cài đ t h đi u hành Linux 2.1 Chu n b cài đ t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2 Phòng xa và nh ng l i khuyên . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng . . . . . . . . . 2.3.1 Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa” . . . . . . . . 2.3.2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa . . . . . . . . 2.3.3 Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft 2.3.4 V n đ v i các đĩa l n . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4 L a ch n trình kh i đ ng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.1 Trình kh i đ ng GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.2 Trình kh i đ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.3 Các trình kh i đ ng khác . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.4 Các phương án kh i đ ng . . . . . . . . . . . . . . . 2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa . . . . . . . . . . . . . . . 2.5.1 L i khuyên khi t o phân vùng . . . . . . . . . . . . . 2.5.2 Chương trình đ phân chia đĩa . . . . . . . . . . . 2.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader . . . 2.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7.1 Cài đ t GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7.2 C u hình GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.8 S d ng trình kh i đ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . 2.8.1 Cài đ t và c u hình LILO . . . . . . . . . . . . . . . 2.8.2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux . . . . . . 2.8.3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS . . . . . 2.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin.exe . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

iv 3 Kh 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 i đ ng Linux l n đ u Kh i đ ng HĐH Linux . . . . . . . . . Đăng nh p vào h th ng . . . . . . . . Console, terminal o và shell . . . . . So n th o dòng l nh. L ch s l nh . . Ng ng làm vi c v i Linux . . . . . . . Tr giúp khi dùng Linux . . . . . . . . 3.6.1 Các ngu n thông tin tr giúp . 3.6.2 Các trang tr giúp man . . . . . 3.6.3 Câu l nh info . . . . . . . . . . 3.6.4 Câu l nh help . . . . . . . . . . 3.6.5 Tài li u b n phân ph i và ng d 3.6.6 Câu l nh xman . . . . . . . . . . 3.6.7 Câu l nh helptool . . . . . . . 3.6.8 Sách và Internet . . . . . . . . .

M CL C 43 43 44 46 49 51 53 53 54 55 56 56 57 57 57 60 60 63 65 70 70 72 72 72 73 79 80 80 80 81 82 82 83 83 86 87 88 89 91 92 93 95

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ng . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

4 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4.1 T p tin và tên c a chúng . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2 Thư m c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.3 Công d ng c a các thư m c chính . . . . . . . . . . . 4.4 D ng t p tin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.1 Các t p tin thi t b . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.2 Các ng có tên (pipes) . . . . . . . . . . . . . . 4.4.3 Các socket . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.4 Liên k t m m . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c . . . . . . . . 4.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m 4.6.1 Câu l nh chown và chgrp . . . . . . . . . . . 4.6.2 Câu l nh mkdir . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.3 Câu l nh cat . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.4 Câu l nh cp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.5 Câu l nh mv . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.6 Câu l nh rm và rmdir . . . . . . . . . . . . . 4.6.7 Câu l nh more và less . . . . . . . . . . . . 4.6.8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin . 4.6.9 Câu l nh split . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.10 So sánh các t p tin và l nh patch . . . . . . 4.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin . . . . . . . . . . 4.7.1 Chương trình tar . . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.2 Chương trình gzip . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.3 Chương trình bzip2 . . . . . . . . . . . . . . 4.7.4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2 . . . 4.8 T o và g n các h th ng t p tin . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. .6 Câu l nh export . . . . . . . .8.4. . . . . . . 5. . . . 5. v 101 . . . . . . < và >> . . . . . . . . . 115 . . . . . . .M CL C 5 Bash 5. . . .8. . . 5. . . . . . . . . . . .4 Bi n môi trư ng IFS . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . 5. . .1 Toán t if và test (ho c [ ]) . . . .3 B l c .8. . 5.2 Thao tác & . . . . . . . . .8. . . 5. . . .2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion) . . . . 113 . . 103 . . . . . . . . . . . 108 . . . . . . .1 H v là gì? .8. . . . . . 116 . . . . . . . 5. . .8 Shell — m t ngôn ng l p trình . . . . . . .8 Xóa các ký t đ c bi t . 122 . . . . .2 L nh echo . . . . . . . 117 . . . 5. . . . . . . . . . . .6 Toán t while và until . . 104 . . . . . . . 5. . . .4 Phép th các câu l nh . 118 . . 104 . . . . . . . . . . . . . . . . . . .6.5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. . . . . . . . . . . . . . . .6. . . . . . . . . .6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . .1 Thao tác . 5. . 5. . . . . . . . . . . . 105 . . . . 125 . . . . . . . 5. . . . . . .3. . . . .9 Script c a h v và l nh source . . . . . . . . . . . . . . 5. . 5. . đư ng ng và b l c . . . . . . 105 .7. . . . . . . .8 Tham s . . . . . 5. . . . . . . . . . . . .7. .3 Th c thi các câu l nh . . 5. . . . . . . . . 113 . . . . . . . . . . . . . . . . .7. . . . . . . . . . 122 . 5. . . .3. . . . . .5 Toán t for . . . . . 118 . . . .8.7 Khai tri n bi u th c . 5. . . . . . . . . . . . .2 S d ng | . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . 115 . . . . .9 Bi n n i b (local) . 5. . . .7. . 109 . . . . . . 119 . . .4. . .3 Bi n môi trư ng PATH .10 Câu l nh sh . 102 . . .5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân . . 126 . . . . . . . . . . . .4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n . . . . . .3 Thao tác && và || . . . . 126 . . . 104 . . . . . . . . 5. . . . . . . . 5. . . 5. . 5. . . . . . . . . 118 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 Toán t case . 114 . 5. . 5.4 Toán t select . . . . 106 . . . . . 103 .3 Phép th các tham bi n và bi n s . . . . . . . .3. . .1 S d ng >. . .6.8. 124 .7. . .8. . . . . 5. . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . 110 . . . . . . . . . . . . . . . .6 Tham bi n và các bi n s . .5. . . 5. 125 . 114 . 124 .5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion) . 117 . . . .3 L nh cat . . . . . . . . . . 5. .7 Các hàm s . . . . . . . . . . 112 . . . . . . 5. .6. . . . 106 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 . . 109 . . . . . . . . . . . . . 116 . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin . . . .8.1 Khai tri n d u ngo c . 5. . .7. . . . . .2 D u nh c c a h v . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4. .2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c .6 Phân chia t (word splitting) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 101 . . . . . . . 5. . . . .5. . . .6. . . . . . . .2 Các ký t đ c bi t . . . . . . Môi trư ng c a h v . . . . . . . . . 5. . . . . . . . 116 . . . . . . . . . . .1 Dòng d li u vào – ra . . . . . . . . . . . 114 . . . . . . . 123 . . . .5. . . . . . . . . . . .7. . . . . . . . .1 Các d ng tham bi n khác nhau . .

. . . . . . . . . . .4 S d ng trình qu n lý màn hình . . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . 190 . . . . . .1 Đăng nh p vào KDE . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . .1.2 V ngoài c a KDE . . . . . . . . . . .4. . . . . . . . . . . . . . .1. . . . . . . . . . . . . . . . . . . M CL C 128 128 129 131 132 133 133 136 137 139 141 143 145 147 153 159 159 160 162 162 167 169 170 171 178 182 185 187 188 188 .12. . . . . 8 Làm vi c trong môi trư ng KDE 8.1 B t đ u làm vi c v i KDE . . . . . . . . .3 C u hình chương trình ch X . . . . . . . . . . . .3. . . . . 6. . . . . . . . 6. . . . . . . . . 194 . . . . . . . .4. . . . . . .5 Thay đ i v ngoài . . . . . . . 7. . . . . . . . . . . . . .2 Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME 7. . .3 Môi trư ng làm vi c Xfce . . . . . . . . . . . . .11 C u hình Midnight Commander . . .1 X. . . . . . . 6. . . . . . 7. . . . . . . . . . . .3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 D ng danh sách t p tin . . . . . . . . . . . . . . . . .12 K t n i t i máy xa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 K t n i Shell . . . 7 Giao di n đ ho 7. . . . . . . . . 6. . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . .7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên . . .3 Th c u hình /etc/X11/xorg. 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7. 8. . . . . . . . . . . . . . .1. . . 7. 6.Org . . .1 Cài đ t chương trình Midnight Commander . 191 . .3. . . .5. . . . . . . . . . . . . . 195 . . . .4 Trung tâm đi u khi n KDE 8. . . . .4 S d ng chu t .2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 7. . . . . . . . . . . 7. . . . . . . .1 Thu th p thông tin c n thi t . . . . . . . . . . . . . .9 Dòng l nh c a h v . . .conf . . . .vi 6 S d ng Midnight Commander 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 Nh ng ch đ hi n th khác . . . . . . .5 Đi u khi n các b ng . . . . . .8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin . . . . . . . 201 . . .3 Các t h p phím đi u khi n b ng . . . . . . . . . . . . . .1. . . . . . . . . . 190 . . . . . . . . . . . . . . . . .2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. 6. . . 8. . . . . . . . . . . . . . . .5. .6 Đi u khi n phiên làm vi c . . . .3 Tr giúp . . .1 L a ch n trình qu n lý c a s . . . . 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . .1. . . . . . . . . .3 Trình đơn KMenu .10 Trình đơn Câu l nh . . . . . . . . . . . .4 Kh i đ ng h th ng X Window . . . . . . . . . . .4. . . . .1 K t n i FTP . . 8. . . . . . . . . . 7. .1. . 6. . . . . . . .12. .4. . . . . 7. 198 . . . . . .5. . 190 . . . . . . . . . . . 8. . . . . . 6. . . . . . 6. . . . . . . .2 C u trúc c a t p tin c u hình X . . . .6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . Màn hình Midnight Commander .16 6. . . . . . . . . . . . .5 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .15 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . a KDE .13 6. . . . . C u hình X. . . . . . . . . . . . . . . . . . . V ngoài c a KDE . . . . . . . . Chương trình xvidtune . . . . . . . . . . . . . . . . . . H th ng đ ho X Window . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . H p tho i s p x p . . . Tìm ki m t t c các liên k t m m . . . . Ch đ cây thư m c . . . . . . . . .10 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . C a s yêu c u . . . . . . . . . . . . 129 130 133 136 137 138 139 142 144 145 147 150 150 151 152 153 154 156 157 158 158 159 164 172 181 181 189 191 192 193 194 195 196 197 . .7 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . C u hình Midnight Commander . . 43 6. . . . . . . . . . . . . . . . .2 8. . . . . .2 7. . . . . . . . . . . . . . . . .7 Midnight Commander ti ng Vi t . . . .4 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Trình đơn chính c a KDE . . . . . . . . . . . . . . . .4 7. . .19 6. . . Th và c u hình các phím . . . . .17 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng . . Thay đ i v ngoài c a Midnight Commander . .9 6. . . . .1 8. . . . . .5 6. . . . Đang tìm ki m . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5 8. . . . . . . . . . . . Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP . . . . . . . . .Danh sách hình v 3. . . . . . . . . . . . .14 6. . .8 6. . . . . . . . . . nh . u” ch nh hình . . .22 7.org qua xorgcfg . . . . . . . . . . . Màn hình đăng nh p KDM . . H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng . . . . . . . .3 8. .21 6. . Tr giúp có ích tooltips . . . . . . Thi t l p h th ng t p tin o . . . . . . . . . . . . . .6 6. . .12 6. . . .3 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .11 6. .18 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 7. . . . . . . . . . . . . . . .6 8. . . . . . . . . . . Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . H p tho i đ i tên t p tin . . . . . . . . . . . . . . . . . .20 6. . . . . . . . .1 7. B t đ u tìm ki m . . . Ch đ thông tin . . . . . . . . . . Chương trình xvidtune “không ch Môi trư ng làm vi c Xfce . C as h il i. . .1 Màn hình kh i đ ng c a GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ch đ xem nhanh . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 6. . . . . . . . . . . . . . H p tho i ch y chương trình . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . H p tho i ch n đ nh d ng hi n th . . . . . . . Đi u khi n công vi c n n sau . . .1 6. . . . . . . . . . . . Tìm ki m trong trình đơn chính c Trình Thi t l p cá nhân c a KDE .4 8. . . . . . . . . . . .

. . . . . . . .11 8. . . . . . Ch n phông ch dùng cho text. . . . . . . . . . . .viii 8.16 Cài đ t phông ch m i . Trình đơn c a thanh panel . . . . . . Thay đ i màn hình . .13 8. . . . . . . . . . . . . . C nh báo khi có thay đ i chưa áp d ng . . . . .12 8. . . . . . 198 198 199 199 200 200 201 201 202 . . . . . . . . . . . . . . . . . . Trình đơn b i c nh c a nút . . . . . . . . . Ch n phông ch . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .14 8. . . . . . . . . . DANH SÁCH HÌNH V . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8 8. .9 8. . . . . . . . . . . . . . . . . C u hình các thanh panel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .15 8. . . . . trình đơn. . . . . So n th o trình đơn chính . . . . . . . . . . . .10 8. . . .

. . . . . . . . . . Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp . . . . . . . . . . . .2 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 Yêu c u đ i v i ph n c ng . . . . . . .4 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8 5. . . . . . . . . . . . . . . . .1 4. Thay th các tham bi n đ c bi Ký t xác đ nh d ng d u nh c Các ký t t o m u . . . . . . . .Danh sách b ng 1. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 4. .2 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5 Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux Nh ng phím so n th o dòng l nh . Các câu l nh b l c . . . . . t . . .1 3. . . . . . . .1 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 6. .5 4. . Phím s d ng đ xem trang man . . . . . . . . . . 12 2. . 20 2. .6 4. . . . . . . . .4 6. . . Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2 Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount . . . . . . . .1 C u trúc c a sector kh i đ ng chính . . .3 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Nh ng t p tin thi t b chính . Các phím ch c năng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 4. . . . . . . . . . . . . . .2 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 3. . . . . . . .3 5. . . . .4 3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . Các t h p phím di chuy n dùng chung Di chuy n trong trình xem t p tin . . .7 4. . . . . . . Nh ng tùy ch n chính c a tar . . . . . . . . . . . . . . . .2 Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH . . . . . . . Di chuy n khi xem tr giúp . . . T h p phím đi u khi n l ch s l nh Các ph n chính c a tr giúp man . . . . . . . . . . . Các l nh đi u khi n dòng nh p vào . . . . . . . .2 3. 46 50 52 54 55 66 71 81 85 89 92 94 99 109 111 112 118 131 131 132 140 148 C u trúc thư m c c a Linux . . .

.

Ngư i nuôi ong có cái nhìn sâu hơn thì cho r ng ong thu th p b i ph n hoa đ nuôi ong con và t o ong chúa. sách v Linux. Linux là ni m đam mê và “Just for fun”. b n s luôn tìm th y câu tr l i cho v n đ c a mình t s lư ng l n các di n đàn. Đ i v i Linus Torvalds. Nhà sinh h c khi quan sát th y ong th ph n cho hoa thì quy t đ nh đây chính là m c đích c a loài ong. N u không . Nh ng năm đ u th p k th chín c a th k XX Linux m i ch là đ a con tinh th n chưa bi t nói c a Torvalds. . Tuy nhiên n u b n m i b t đ u h c Linux thì hãy tìm cho mình m t cu n sách gi i thi u ng n g n v h đi u hành này. M t cu n sách tham kh o c m tay là không th thi u trong th i gian đ u tìm hi u Linux.v. . L ch s hình thành và phát tri n Linux chúng ta s th y ngay chương đ u tiên c a cu n sách này. Linux là h đi u hành phát tri n m nh. M t s công ty đã th y đư c Linux m t ngu n l i l n và phát tri n công vi c kinh doanh c a mình t h đi u hành này. Linux cho máy đ bàn có ph n đa d ng hơn. V i k t n i m ng Internet. Nhân v t chính trong ví d minh ho này là con ong. Ch trong vài năm g n đây đã có nhi u b n phân ph i Linux chi m lĩnh đư c môi trư ng máy ch cũng như máy đ bàn c a ngư i dùng. Microsoft nhìn th y Linux kh năng c nh tranh l n và nhi u khi coi Linux là k thù c a mình. các trang web cung c p tin t c. Đ i v i ngư i nuôi ong thì m c đích ong là thu th p m t ong. luôn mong mu n có thêm máy tính ch y dư i Linux. M i b n phân ph i thích h p cho m t nhóm ngư i dùng c th nào đó t ngư i dùng m i đ n ngư i dùng “cao c p” (advanced) hay nói đúng hơn là m i ngư i dùng có quy n l a ch n cho mình m t b n phân ph i thích h p và chuy n sang s d ng b n khác khi nào mong mu n. T t nhiên m c đích cu i cùng c a ong không ph i là nh ng cái trên n m riêng bi t mà là t t c chúng c ng l i. Linux ngay t ban đ u đã đư c xây d ng d a trên c ng đ ng (ti ng Anh “community”). nhóm thư. d a trên s c ng tác. và còn c ng thêm nh ng gì mà t m th i b óc quan sát h n ch c a con ngư i còn chưa tìm ra. Đ i v i c u bé v a b ong c n thì m c đích c a con ong ch c n ngư i. Nhi u t ch c chính ph cũng như phi chính ph nhìn th y Linux m t h đi u hành nhi u h a h n và h tr cho Linux. có th đi u ch nh theo ý mu n c a mình v. d s d ng mà còn luôn luôn s n sàng giúp đ ngư i dùng m i. như v y m c đích c a nó là duy trì nòi gi ng. Các nhà l p trình nhân (kernel) tìm th y Linux s quy n rũ và công vi c phát tri n c a h . .L im đ u Trong tác ph m n i ti ng th gi i c a nhà văn Nga Lev Tolstoi “Chi n tranh và hoà bình” có đưa ra m t ví d đ minh ho cho suy nghĩ c a tác gi v vai trò c a nh ng ngư i có ti ng (c th là Napoleon và Alecxandr đ nh t) và qu n chúng trong l ch s nói chung cũng như trong chi n tranh châu Âu nh ng năm đ u th k XIX. bài báo. Ngư i khác quan sát quá trình di cư c a th c v t thì cho r ng ong tham gia vào quá trình này và là m c đích c a nó. thu n ti n. C ng đ ng Linux không ch cung c p cho ngư i dùng máy tính m t h đi u hành thân thi n. nhóm tin t c. . Nh ng nư c còn nghèo tìm th y Linux m t cách gi i quy t cho v n đ kinh t . Đ i v i m t nhà thơ thì m c đích c a con ong là thu vào mình hương v c a nh ng bông hoa. Ngư i dùng thì th y Linux m t h th ng m nh. Hãy xem xét giá và n i dung cu n sách trư c khi mua. Trên th trư ng máy ch hi n th i ch có m t vài tên tu i đáng chú ý.

5/) .ru) đã vi t ra m t cu n sách s d ng Linux hay làm tài li u tham kh o chính cho cu n sách này. trong chương trình Kile và biên d ch mã L TEX qua nh ng chương trình có trong gói teTeX. M i đ ngh s a đ i. l i ki n th c cũng như đ ngh giúp đ (luôn luôn hoan nghêng) xin g i cho Phan Vĩnh Th nh theo đ a ch teppi@vnoss. tuy nhiên m t s ph n đ c bi t ví d ph n nói v cài đ t chương trình t các gói rpm ch áp d ng t t cho các b n phân ph i “dòng RedHat”.org. Released under Creative Commons Public License 2.5/).v. Và hơn n a m i công vi c c n đ n máy tính c a tôi có th gi i quy t nhanh g n b ng nh ng chương trình đi kèm v i Linux. nh ng tài li u khác có th so n th o trong Openoffice. kh năng v đ ho vector c a Inkscape còn đ cho c nh ng nhà thi t k chuyên. Nghe nh c b ng Amarok. Xin c m ơn Kostromin A.org. v i ngư i dùng không chuyên thì kh năng ch nh s a nh c a The GIMP còn trên c đ . Thông thư ng ngư i dùng m i b t đ u gia nh p vào th gi i Linux b ng nh ng b n phân ph i này. . Ngành chính c a tôi là Hoá h c.5 (http://creativecommons. Cũng như nh ng s n ph m khác c a c ng đ ng OSS. OpenSUSE. đôi khi trong console (dòng l nh không có đ ho ). v. và có khi không đư c c p nh t c năm. ”. qu n lý hình k thu t s và l y chúng ra t máy hình b ng digiKam. thông báo l i chính t . Nh ng thông tin b n đ c tìm th y trong cu n sách này có th áp d ng cho h u h t h t các b n phân ph i l n. . c th là lu n A văn t t nghi p và cu n sách này. do đó xin đ ng mong đ i nh ng ki n th c cao siêu trong sách này. Tôi b t đ u h c Linux khi có trong tay 3 đĩa CD RedHat 7. Và bây gi Linux (c th là OpenSUSE Linux) là h th ng duy nh t làm vi c trên máy tính c a tôi.có kh năng tìm đư c sách thích h p ho c b n thích cu n sách “T h c s d ng Linux” này thì có th in nó ra đ ti n đ c. .0 kho ng 4 năm trư c đây.org/licenses/by/2. bác Nguy n Đ i Quý (vnpenguin@vnoss. Sách này đư c phân ph i mi n phí theo b n quy n Creative Commons Public License 2.chat. thêm và b t trong th i gian r nh r i c a tôi. Như trang th hai c a sách có ghi “Dành cho ngư i dùng m i và r t m i. so n th o tài li u. cu n sách này đư c t o ra. đó là Fedora. cu n sách “T h c s d ng Linux” đư c t o ra v i hy v ng s giúp ngư i dùng m i làm quen v i h đi u hành tuy t v i có tên Linux và hình tư ng trưng là chú chim cánh c t (penguin) xinh đ p. Tôi không ph i là m t nhà qu n lý m ng hay l p trình chuyên nghi p và nói chung không ph i ngư i h c theo chuyên ngành công ngh thông tin. Happy Using Linux! A Công c đ t o ra cu n sách b n đang đ c là h th ng s p ch L TEX. Mandriva.com) đã giúp đ tôi trong khi so n cu n sách này. s a đ i. . Như v y. B n có th tìm b n phân ph i teTeX ho c m t b n phân ph i khác c a h th ng này trên h u h t các b đĩa cài đ t h đi u hành Linux. Không ph i là tôi không mu n s d ng và ghét b h đi u hành Windows mà đơn gi n là tôi đã quen làm vi c trong môi trư ng KDE và Xfce.org) và anh Nguy n Đ ng Hoàng Tuân (tuanndh@gmail.5 (http://creativecommons.V. (http://linux-ve. do đó đôi khi nó s đư c c p nh t thư ng xuyên.org/licenses/by/2.

Không có ngo i l đ i v i Toán h c. và đ ng th i th c thi s giao ti p v i ngư i dùng. Không có h đi u hành thì máy tính không th c hi n đư c ch c năng c a mình. t c là d ch các câu l nh c a ngư i dùng và hi n th k t qu làm vi c c a nh ng l nh này. 1 . không hi u là đ làm gì. Đ ng th i nói đôi dòng v nh ng đi m đ c bi t c a Linux.1 1. Trong chương đ u tiên c a cu n sách “T h c s d ng Linux” này chúng ta s tr l i ng n g n cho câu h i “Linux là gì?”. và cách có đư c nh ng b n phân ph i này. Chính b n thân t UNIX (vi t hoa t t c các ch cái) tr thành nhãn hi u thương m i c a t ng công ty AT&T. H đi u hành UNIX do nhóm các nhà phát tri n Bell Labs vi t ra vào năm 1969 dư i s đi u khi n c a Dennis Ritchie. GNU và FSF. 1. khái ni m b n phân ph i Linux.1. Hơn th n a b n đ c s hi u ít nhi u v OpenSource. Đ n th i đi m hi n nay thì các h đi u hành n i ti ng nh t cho máy tính là Microsoft Windows (C) và UNIX. Trong trư ng h p đó máy tính ch là m t t p h p các thi t b đi n t không làm vi c.Chương 1 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i “Just for fun” – Linus Torvalds. Nhưng bây gi khi nói đ n h đi u hành UNIX thư ng có ý không nói c th m t h đi u hành c th nào mà là m t nhóm các h đi u hành dòng UNIX (UNIX-liked OS). V t lý. Windows b t ngu n t h đi u hành MS-DOS trư c đây làm vi c trên các máy tính c a hãng IBM. Ken Thompson và Brian Kernighan. yêu c u c a Linux đ i v i ph n c ng.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng Các h đi u hành d ng UNIX H đi u hành (HĐH) đó là m t b các chương trình h tr vi c đi u khi n ph n c ng c a máy tính.1 Ngư i m “không ng i ng n” đăng ký nhãn hi u thương m i b t kỳ th gì. môn chuyên ngành c a tôi – Hoá h c và t t nhiên c HĐH Linux. L ch s luôn là đi m kh i đ u khi nghiên c u m t ngành khoa h c nào đó. t ch c làm vi c v i các t p tin (trong đó có ch y và đi u khi n vi c th c hi n c a các chương trình). k c Yoga mà b t ngu n t nĐ .

I’ve currently ported bash(1. Yes — it’s free of any minix code.Helsinki. won’t be big and professional like gnu) for 386(486) AT clones. 1. Trong thư này Linus cho bi t anh đang phát tri n m t h đi u hành t do cho các máy tính đ i 386 (486) và yêu c u nh ng ai quan tâm cho bi t nh ng thành ph n nào c a h th ng cho ngư i dùng c n ph i có đ u tiên.4 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i Vào cu i nh ng năm 70 c a th k trư c (th k XX) các nhà phát tri n c a trư ng đ i h c California Berkeley đã thêm vào mã ngu n c a UNIX r t nhi u s c i ti n trong đó có h tr giao th c2 TCP/IP (giao th c m ng chính hi n nay). S n ph m này n i ti ng dư i tên BSD ("Berkeley Systems Distribution"). as my OS resembles it somewhat (same physical layout of the file-system (due to practical reasons) among other things). This implies that I’ll get something practical within a few months. but I won’t promise I’ll implement them :-) Linus (torvalds@kruuna. Linus Torvalds. Và và đ u nh ng năm 90 m t sinh viên c a trư ng đ i h c Helsinki (Ph n Lan).minix ngày 25 tháng 8 năm 1991 (đư c coi là ngày sinh nh t c a HĐH này): From: torvalds@klaava. It is NOT portable (uses 386 task switching etc).os.minix Subject: What would you like to see most in minix? Summary: small poll for my new operating system Message-ID: <1991Aug25. H đi u hành dòng UNIX. lúc đ u đư c phát tri n đ làm vi c v i các máy tính nhi u ngư i dùng – các mainframe.205708. and is starting to get ready. đã b t đ u phát tri n m t HĐH ki u UNIX cho các máy tính cá nhân tương thích v i IBM (IBM-compatible PC). Any suggestions are welcome. This has been brewing since april. Nhưng d n d n c u hình trang thi t b c a máy tính cá nhân cũng m nh lên và hi n nay có kh năng cao hơn so v i nh ng mainframe c a nh ng năm 70 th k trư c. as that’s all I have :-(.9541@klaava. and it has a multi-threaded fs.1.FI> Date: 25 Aug 91 20:57:08 GMT Organization: University of Helsinki Hello everybody out there using minix I’m doing a (free) operating system (just a hobby. and it probably never will support anything other than AT-harddisks. Nh ng ngư i dùng trong nhóm tin t c này đã làm vi c dư i h đi u hành Minux do giáo sư Andy 2 protocol .40).helsinki. and things seem to work. trong đó có BSD. and I’d like to know what features most people would want. Đây là b c thư mà Linus g i vào nhóm tin t c comp.os.2 M t chút v l ch s HĐH Linux v a k ni m sinh nh t l n th 15 c a mình. Đi u đ c bi t ch b n quy n c a s n ph m cho phép ngư i khác phát tri n và c i ti n và chuy n k t qu thu đư c đ n ngư i th ba (cùng v i mã ngu n ho c không) v i đi u ki n là ph i ch ra ph n nào c a mã đư c phát tri n Berkeley.08) and gcc(1. I’d like any feedback on things people like/dislike in minix.Helsinki.FI (Linus Benedict Torvalds) Newsgroups: comp.fi) PS.

01 không đi kèm theo binary nào: nó ch là mã ngu n cho nh ng ai mu n bi t linux trông ra sao. d n đ n vi c gi m ch t lư ng chương trình và s có m t c a r t nhi u l i không xác đ nh đư c trong nh ng chương trình này. ví d ftp://ftp. hãy xem RELNOTES-0.01 didn’t actually come with any binaries: it was just source code for people interested in what linux looked like. N u b n đ c quan tâm thì có th tìm đ c nh ng thư mà hai ngư i này g i cho nhau trong nhóm tin t c nói trên. GNU là R t thú v là sau khi Linus Torvalds phát tri n HĐH c a mình thì gi a anh và giáo sư Andy Tanenbaum đã n ra m t cu c tranh cãi. Minux làm vi c trên các máy tính v i b x lý 286 và đư c Linus dùng làm mô hình cho HĐH m i. Theo ti ng lóng c a Linux thì b n quy n này đôi khi đư c g i là Copyleft. T i t nh t là làm ch m quá trình trao đ i ý tư ng trong ngành l p trình.12 theo đ a ch trên.12.01.org) – d án t o chương trình ng dùng mi n phí. nghiên c u chương trình ng d ng. 0. Vào năm 1984 nhà bác h c ngư i m Richard Stallman sáng l p ra T ch c ph n m m t do (FSF.”)3 Sau đó ngày 05 tháng 10 năm 1991 phiên b n 0. Chú ý r ng không có thông báo cho b n 0. Free Software Foundation) có trang ch n m t i đ a ch http://www. V b n quy n này.org/pub/linux/kernel/Historic/oldversions/RELNOTES-0.org. Linus Torvalds không đăng ký b ng sáng ch cũng như không gi i h n vi c phân ph i HĐH m i này. Note the lack of announcement for 0.php. B n quy n đư c đ i sang GPL t phiên b n 0. Trong khuôn kh T ch c ph n m m t do đã b t đ u làm vi c d án GNU (http://www. N u b n đ c quan tâm đ n l ch s c a HĐH này thì hãy đ c trang web sau: http://www. 0.02 ra đ i.org. Open Source và d án GNU c n ph i nói đ n m t cách đ c bi t. b o v nó b ng các b ng sáng ch .li.01: tôi không t hào l m v nó. 3 .” (“Như tôi đã nói trư c đây. 4 Th t ra lúc đ u nhân Linux đư c phân ph i theo b n quy n mà FSF không không nh n là t do vì nghiêm c m phân ph i thương m i.1. Linus Torvalds vi t: “As I already mentioned. các d u hi u b o v quy n tác gi . Đây là phiên b n đã có th làm vi c trên máy. B i vì tính đ n th i đi m b t đ u xây d ng t ch c thì các công ty thương m i gi r t c n th n các chương trình ng d ng c a mình.kernel. s a đ i. đó b n s nh n đư c thông tin chi ti t v l ch s xu t hi n và phát tri n Linux. M c đích c a t ch c này là lo i tr t t c nh ng đi u c m đoán và h n ch phân ph i. so I think I only sent a note to everybody who had shown interest. Stallman cho r ng vi c này r t có h i đ i v i phát tri n chương trình ng d ng. Ngay t đ u Linux đã đư c phân ph i theo đi u ki n c a b n quy n General Public License (GPL)4 thư ng dùng cho các ph n m m ng d ng Open Source và d án GNU. làm ch m quá trình t o ng d ng m i vì m i nhà l p trình s ph i vi t l i t đ u m t ng d ng thay vì dùng đo n mã ngu n đã có trong ng d ng khác. ho c tìm đ c cu n “Linux: Just for fun”. gi bí m t nghiêm ng t mã ngu n c a chương trình vi t trên các ngôn ng b c cao (như C++).kernel.org/linuxhistory. B n quy n này có th tìm th y trong nh ng phiên b n đ u tiên c a nhân trên ftp.01) đư c công b trên Internet ngày 17 tháng 09 năm 1991.fsf.gnu. vì th ch g i thông báo đ n t t c nh ng ai mu n th hi n s quan tâm. m t cu n sách nói v đ i tư c a Linus Torvalds đ n th i đi m anh làm cho Transmeta và vi c phát tri n HĐH Linux.01: I wasn’t too proud of it.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 5 Tanenbaum vi t ra đ làm công c h c t p cho các sinh viên l p trình. sao chép. T p tin phiên b n đ u tiên c a Linux (phiên b n 0.

Chương trình ng d ng phân ph i theo GPL đư c quy n phát tri n.gnu. còn các l i s đư c nh n ra và s a nhanh chóng. Đi u ki n cu i là quan tr ng và then ch t c a b n quy n này.net). Cơ ch này b kìm nén trong th gi i chương trình ng d ng thương B n đ c cũng nên bi t là s p t i s có phiên b n th 3 c a GPL (GPLv3). 5 . Nh ng chương trình Open Source (Mã ngu n m ) đư c phân ph i theo đi u ki n c a b n quy n General Public License (GPL). Cùng v i s ra đ i c a phiên b n th 3 này đã n y ra r t nhi u tranh cãi xung quanh tính t do c a b n quy n. d y cách s d ng. là nh ng ngư i hi u rõ nh t đi u này.org/ gnu/manifesto. Nó b o đ m r ng k t qu lao đ ng c a các nhà phát tri n ph n m m t do s luôn luôn m và không tr thành m t ph n c a s n ph m nào đó dùng b n quy n bình thư ng (ý nói s n ph m đóng). unikey (http://unikey. Ý tư ng chính c a Stallman là ch không ph i bán chương trình ng d ng.html.6 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i t vi t t t c a GNU’s Not Unix. thì b n quy n GPL “làm cho chương trình ng d ng t do và đ m b o là chương trình này s t do”5 .org) và pdfLaTeX (http://www. B n có th đ c b n quy n này theo đ a ch http://www.org). G n như t t c các chương trình ng d ng phân ph i theo đi u ki n GPL có th coi là mi n phí đ i v i ngư i dùng (trong ph n l n các trư ng h p đ nh n đư c nó b n ch ph i tr ti n đĩa CD. Các nhà phát tri n xvnkb (http://xvnkb.sf. Vi c m mã ngu n đ ng th i nâng cao r t nhi u ch t lư ng c a chương trình ng d ng: t t c nh ng gì t t nh t. nh ng ý tư ng và cách gi i quy t m i đư c phân ph i r ng rãi ngay l p t c. Nói như các nhà sáng l p ra FSF. n i ti ng nh t trong s chúng đó là trình so n th o Emacs và trình biên d ch GCC (GNU C Compliler) – trình biên d ch ngôn ng C t t nh t hi n nay. .org/copyleft/gpl.gnu. Nh ng gì do d án GNU phát tri n đ là t do. v. DVD ho c k t n i Internet).tug. s a đ i. Đi u ki n này cũng phân bi t ph n m m t do v i ph n m m phân ph i mi n phí.openoffice.html) vào năm 1985 Stallman vi t r ng đ ng l c đ ông sáng l p ra FSF và d án GNU đó là s khó ch u trong quy n s h u c a m t s ngư i đ i v i chương trình ng d ng. mà bán chính s c lao đ ng c a nhà l p trình. t c là nh ng gì thu c v d án GNU không ph i là m t ph n c a Unix (vào th i gian đó th m chí t UNIX đã tr thành thương hi u. Trong “Manifesto GNU” (http://www. chuy n ho c bán cho ngư i khác không h n ch v i m t đi u ki n là k t qu thu đư c cũng ph i phân ph i theo b n quy n copyleft. M t ph n thư ng t t n a đó là khi chương trình tr lên n i ti ng thì tác gi c a chương trình s có đi u ki n tìm m t công vi c có lương cao.html. B n d ch ti ng Vi t không chính th c n m t i http://vi. do đó không còn t do). . nhưng không có nghĩa là chúng đư c phân ph i không có b n quy n và không đư c lu t pháp b o v . Hãy vi t thư cho h đ h c h i kinh nghi m! Trong khuôn kh c a ho t đ ng Open Source nói chung và d án GNU nói riêng. đã phát tri n m t lư ng đáng k các chương trình ng d ng.v. đây c n ph i đưa ra ví d đ b n đ c hi u rõ hơn: ngu n thu nh p có th là các s n ph m đi kèm ho c d ch v cài đ t và c u hình cho nh ng máy tính m i ho c phát tri n cho nh ng đi u ki n làm vi c m i.org/gplv. đây chúng ta g p l i cơ ch đào th i (hay t t hơn là ch n l c) t nhiên như trong thuy t sinh h c c a Darwin. N u như nói m t cách th t ng n g n thì b n ch t c a GPL như sau. Đi u đó không có nghĩa là các nhà l p trình không còn nh n đư c ph n thư ng (ti n) cho công vi c c a mình. Tham gia vào tranh cãi có c ngư i vi t ra nhân Linux đ u tiên – Linus Torvalds.

nhưng vì lý do nào đó đã b ch m l i. Stallman t t nhiên đã đúng khi đòi h i h đi u hành Linux ph i đư c g i là GNU/Linux. Cách này hoàn toàn khác v i ch đ “nhi u ti n trình đ y nha” đư c th c hi n trong Windows 95. Truy c p nhi u ngư i dùng Linux không ch là HĐH nhi u ti n trình.1. Khi này Linux có th cung c p t t c các tài nguyên h th ng cho ngư i dùng làm vi c qua các terminal xa khác nhau. Vi c này có làm gi m t c đ làm vi c. N i dung c a m t s ph n (trang) b nh đư c ghi lên vùng đĩa c ng xác đ nh t trư c. 2. khi m t ti n trình ph i như ng b x lý cho các ti n trình khác (và có th làm ch m tr r t lâu vi c th c hi n). Nó đ ng nghĩa v i vi c ra đ i c a m t h đi u hành m i t do phân ph i cùng v i mã ngu n m . Vì th s xu t hi n c a nhân Linux là r t đúng lúc.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 7 m i. nhưng cho phép ch y các chương trình c n b nh dung lư ng l n mà th c t không có trên máy tính. không m t ti n trình nào đư c c n tr công vi c c a ti n trình khác. Linux h tr kh năng nhi u ngư i dùng làm vi c cùng lúc.1. Nhưng đã thành l ngư i dùng thư ng s d ng tên g i c a nhân làm tên g i c a h đi u hành. Swap b nh lên đĩa Swap b nh cho phép làm vi c v i Linux khi dung lư ng b nh có h n. 1. Đ làm đư c đi u này nhân th c hi n ch đ phân chia th i gian c a b x lý trung tâm. Xin đưa ra đây danh sách ng n g n nh ng kh năng này. Nhân này “đ u” đúng vào mi n “đ t lành”. 3. Nhi u ti n trình th t s T t c các ti n trình là đ c l p. N u có trang nào đó trong nh ng trang này l i tr thành c n thi t. b n v ng và phát tri n nhanh nh t. T H N d s ch c b nh theo trang th ng b nh Linux đư c t ch c d ng các trang v i dung lư ng 4K. Vùng đĩa c ng này đư c coi là b nh ph thêm vào. 1. 4. Nhưng đ chuy n GNU thành m t HĐH hoàn ch nh thì ch còn thi u nhân. Linux có t t c các kh năng. Nh đó đ n th i đi m hi n nay Linux là h đi u hành hi n đ i. đ c trưng cho các h đi u hành đ y đ tính năng dòng UNIX. Tuy nhiên bây gi xin quay l i v i l ch s c a Linux. C n nói r ng Linus Torvalds ch phát tri n ph n nhân (kernel) c a h đi u hành. nên ngay t đ u đã có r t nhi u nhà l p trình tham gia vào quá trình phát tri n h th ng. thì HĐH s tìm nh ng trang b nh đã lâu không đư c s ng đ chuy n chúng t b nh lên đĩa c ng. vì trong d án GNU đã phát tri n s lư ng l n các ti n ích khác nhau. u b nh đ y. l n lư t chia cho m i ti n trình m t kho ng th i gian th c hi n. và chúng ta cũng làm như v y trong cu n sách này. thì Linux s ph c h i chúng t . h tr các công ngh m i g n như ngay l p t c. D án GNU cũng đã b t đ u phát tri n nhân cho riêng mình (đư c g i là Hurd).3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux Do mã ngu n Linux phân ph i t do và mi n phí.

1 (Portable Operating System Interface – giao di n c a h đi u hành lưu đ ng) đưa ra giao di n tiêu chu n cho các h th ng Unix. Trên các h th ng m i (bao g m Linux) có h tr làm vi c v i các thư vi n đ ng (dynamic) và tĩnh (static) đư c chia ra. Thư vi n chung Thư vi n – b các quá trình (thao tác) đư c chương trình dùng đ làm vi c v i d li u. đ s d ng tín hi u và b nh chung. 7. Ngày nay giao di n này đư c t t c các h đi u hành m i h tr . Thêm vào đó Linux còn h tr các kh năng c a System V và BSD đ tăng tính tương thích. M t s h th ng Unix cũ và m t s h th ng hi n đ i (bao g m c Microsoft Windows) chuy n lên đĩa t t c n i dung c a b nh thu c v nh ng ng d ng không làm vi c t i th i đi m hi n th i (t c là T T C các trang b nh thu c v ng d ng s đư c lưu lên đĩa khi không đ b nh ) và như v y kém hi u qu hơn. nh đó nâng cao r t nhi u t c đ truy c p t i nh ng chương trình và ti n trình thư ng dùng. 8. thì Linux ch n p vào b nh m t b n sao c a mã chương trình và t t c các ti n trình gi ng nhau cùng s d ng m t mã này.1. Có m t s thư vi n tiêu chu n đư c dùng cùng lúc cho vài ti n trình. System V IPC Linux s d ng công ngh IPC (InterProcess Communication) đ trao đ i thông tin gi a các ti n trình. Ngư i dùng MS-DOS s nh đ n chương trình SmartDrive. còn nh ng ph n mã không s d ng t i th i đi m hi n t i thì n m l i trên đĩa. và th c hi n cùng lúc nh ng chương trình này d n đ n hao h t b nh không đáng có. 9.1. ho c m t ngư i dùng ch y vài ti n trình gi ng nhau.1. và s gi m xu ng khi h th ng hay ti n trình c n nhi u b nh hơn. N p môđun th c hi n “theo yêu c u” Nhân Linux h tr vi c cung c p các trang b nh theo yêu c u. khi này ch ph n mã c n thi t c a chương trình m i n m trong b nh . 10. chương trình này d tr m t ph n b nh có kích thư c xác đ nh đ làm b đ m cho đĩa. B đ m đ ng c a đĩa B đ m c a đĩa đó là m t ph n b nh c a h th ng dùng làm nơi lưu nh ng d li u thư ng dùng c a đĩa. Trên các h th ng cũ nh ng thư vi n đó n m trong m i t p tin chương trình. đó là m t b các th t c ngôn ng C. Linux 100% tương ng v i tiêu chu n POSIX 1003. 5. Cùng s d ng chương trình N u c n ch y m t lúc nhi u b n sao c a cùng m t ng d ng nào đó6 . 6. H tr m t ph n các kh năng c a System V và BSD POSIX 1003.8 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i đĩa c ng (vào b nh ). Microsoft Windows NT cũng h tr POSIX 1003. 100% tương ng v i tiêu chu n POSIX 1003. Linux s d ng h th ng đ m linh đ ng hơn: b nh đư c d tr cho đ m đư c tăng lên khi b nh không đư c s d ng. ho c nhi u ngư i dùng ch y cùng m t chương trình 6 . và như v y cho phép gi m kích thư c b nh b ng d ng chi m.

pearpc.. . Đ ng th i Linux còn làm vi c trên r t nhi u b x lý tương thích v i Intel c a các nhà s n xu t khác. Kh năng ch y chương trình c a HĐH khác Trong l ch s Linux không ph i là h đi u hành đ u tiên. HĐH Linux còn có kh năng ch y chương trình dành cho b x lý Intel c a các h th ng Unix khác. làm vi c trong các m ng TCP/IP. Đ ch y nh ng chương trình như v y dư i Linux đã phát tri n các trình gi l p (emulator) cho DOS. như reiserfs. Windows. .org) 8 7 .v. n u h th ng đáp ng tiêu chu n iBCS2 (intel Binary Compatibility).1. đư c g i là Second Extended File System (ext2fs) và Third Extended File System (ext3fs) cho phép s d ng không gian đĩa m t cách có hi u qu .v. 12. PowerPC và nh ng b x lý khác8 . bao g m c các b x lý 64bit. . và c các h th ng t p tin m i. truy c p dial-up qua các giao th c SLIP và PPP. c u trúc (h th ng) t p tin. Xin đư c nói luôn là trong cu n sách này chúng ta ch xem xét trư ng h p Linux cho các máy tính tương thích v i IBM. Ngoài ra. M68000 (Atari và Amiga). DEC Alpha. H tr các đ nh d ng h th ng t p tin khác nhau Linux h tr m t s lư ng l n các đ nh d ng h th ng t p tin. rlogin. cho các HĐH đã phát tri n trư c Linux. sharing) các t p tin và in t xa trong các m ng Macintosh. HFS. bao g m Networked File System (NFS). Làm vi c trên các ph n c ng khác nhau M c dù đ u tiên HĐH Linux đư c phát tri n cho máy tính cá nhân (PC) trên n n t ng Intel 386/486. như AMD. 1. Windows 3. FreeBSD và OS/2. Ngoài ra còn có phiên b n Linux cho các b x lý khác bao g m ARM.2 B n phân ph i Linux Trong b t kỳ h đi u hành nào cũng có th chia ra 4 ph n chính: nhân. Windows 95 và Wine. 14. MIPS..2 B n phân ph i Linux 9 11. k t n i t xa (telnet. . trong đó có c nh ng chương trình có ích và không đ n n i t i. . trong đó có chia s (dùng chung. 13. Đ ng th i có h tr dùng Linux là máy ch ho c máy khách cho m ng khác. còn có m t lo t các chương trình t o máy o7 mã ngu n m cũng như s n ph m thương m i: qemu. H tr t t c các d ch v Unix. Kh năng h tr m ng Linux có th g n vào b t kỳ m ng n i b nào. vmware. NetWare và Windows.1. Ngư i ta đã vi t ra hàng lo t các chương trình ng d ng. trình d ch l nh ngư i dùng và các ti n ích. SUN Sparc. Nhân đó là cho phép s d ng nhi u h đi u hành trên m t máy B n phân ph i Linux h tr nhi u b x lý nh t c n ph i k đ n Debian (http://www. Trong khi đó h th ng t p tin chính c a Linux. . ssh). bao g m các h th ng t p tin DOS và OS/2. bochs. bây gi nó có th làm vi c trên t t c các b vi x lý Intel b t đ u t 386 và k t thúc là các h th ng nhi u b x lý Pentium IV. . debian. Trong Internet còn có nh ng thông báo nói r ng trên các b x lý Athlon và Duron c a AMD Linux còn làm vi c t t hơn so v i trên Intel. bao g m DOS.

vì th n u mu n có th tìm th y t t c nh ng gì có trên th gi i (h u h t nh ng trang này dùng ti ng Anh và các b n phân ph i Vi t Nam ít đư c nói đ n). B n phân ph i – đó là m t b các chương trình ng d ng bao g m t t c b n ph n chính c a HĐH. Như đã nói trên. h v shell và các ti n ích. Thông thư ng t t c nh ng chương trình n m trong b n phân ph i Linux đ u dùng b n quy n GPL. Nhân c a HĐH Linux hi n th i đang đư c phát tri n dư i s lãnh đ o c a Linus Torvalds và phân ph i m t cách t do (v i b n quy n GPL) gi ng như m t s lư ng kh ng l các chương trình ng d ng và ti n ích khác. Nhưng hi n nay có th chia ít nh t 3 nhóm b n phân ph i. Tuy nhiên các nhà phát tri n c a m t b n phân ph i Linux c n t o ra ít nh t m t chương trình cài đ t đ đưa HĐH lên máy tính tr ng không chưa có HĐH nào.com (còn có m t s b n phân ph i khác ti ng Anh).10 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i thành ph n chính. Ngoài ra. Ngoài ra. c n tìm cách gi i quy t s ph thu c và mâu thu n gi a các gói (và gi a các phiên b n c a gói) chương trình. Tuy v y. t c là nhân. trên th gi i đang có hàng trăm (hàng nghìn?) b n phân ph i Linux và m i ngày l i xu t hi n các b n m i. n u chính xác thì t “Linux” ch có nghĩa là nhân. h th ng t p tin. nòng c t c a HĐH. Vì th khi nói v h đi u hành nói chính xác hơn s là “h đi u hành d a trên nhân Linux”. hay nói đúng hơn là b t kỳ ngư i nào không lư i sưu t p các chương trình t do. . đ ng th i còn có thêm các chương trình cho công vi c hàng ngày c a ngư i dùng. Và cu i cùng các ti n ích – đó đơn gi n là các chương trình riêng l . C u trúc t p tin (h th ng t p tin) – là h th ng lưu t p tin trên các thi t b lưu. trên trang đó cũng như nhi u trang web khác còn có liên k t đ n nh ng danh sách b n phân ph i khác. M t trong nh ng k t qu c a vi c phân ph i t do chương trình ng d ng cho Linux đó là có nhi u công ty cũng như nhóm các nhà phát tri n đ c l p đã phát hành ra các b n Linux khác nhau đư c g i là “b n phân ph i Linux”. nó đi u khi n các thi t b ph n c ng và đi u khi n vi c th c hi n chương trình. linuxhq. Và như chúng ta s th y sau đó không ph i là bài toán đơn gi n. M c dù h u h t các tác gi cho r ng s khác nhau gi a các b n phân ph i là không cơ b n. nhưng có ch c năng chính là th c hi n các công vi c d ch v (service). nói chung không khác so v i nh ng chương trình bình thư ng khác mà ngư i dùng có th ch y. Slackware và Debian. R t có th xu t hi n trong b n đ c ý nghĩ r ng b t kỳ ai cũng có kh năng cho ra b n phân ph i Linux. Trình d ch l nh hay h v (shell) – là chương trình t ch c giao ti p gi a máy tính và ngư i dùng. M t vài tác gi đã th phân lo i các b n phân ph i d a trên nh ng tiêu chí khác nhau: • c u trúc h th ng t p tin • chương trình cài đ t • phương ti n dùng đ cài đ t các gói chương trình • thành ph n c a các ti n ích và chương trình ng d ng có trong b n phân ph i. Có th tìm th y danh sách tương đ i đ y đ cùng v i đ c đi m ng n g n c a m i b n phân ph i trên http://www. mà đ i di n c a m i nhóm là Red Hat. Và suy nghĩ đó có ph n nào đúng.

. T 2. Ngoài ra còn đ m b o là b n s nh n đư c phiên b n m i c a nó trong tương lai. ch không phân nhánh và nhân lên gi ng như trư ng h p b n phân ph i. theo ý ki n c a tôi không đư c ưu tiên đây. C n phân bi t s phiên b n c a b n phân ph i và s phiên b n c a nhân.org). 9 .13. B n phân ph i này d a trên n n t ng c a FC c ng thêm giao di n ti ng Vi t và m t s ng d ng “mang tính Vi t Nam” như chương trình gõ ti ng Vi t. Hi n th i có m t b n phân ph i như v y: vnlinux-CD (cùng v i m t vài bi n th ) do anh Larry Nguy n.16. phân cách nhau b i d u ch m. t đi n ti ng Vi t.6. h tr nhi u ph n c ng khác nhau • có th cài đ t thêm các ph n m m khác m t cách d dàng ph n l n chương trình đã đư c biên d ch s n cho m i yêu c u c a ngư i dùng • nh ng b n phân ph i này đư c m t nhóm các nhà phát tri n duy trì. L a ch n th hai đó là s d ng các b n phân ph i h tr ti ng Vi t t t như Debian. Ubuntu và Mandriva. C n nói vài l i v đánh s phiên b n.13. Đ k t thúc câu chuy n v l a ch n b n phân ph i Linux c n nói thêm là g n đây bác Nguy n Đ i Quý (http://vnoss. Không s trư ng h p “đem con b ch ”. Phiên b n nhân Linux thư ng đư c ký hi u b ng ba s 9 . nên phiên b n c a nhân tăng lên theo th t .1.org) đã cho ra đ i m t b n phân ph i m i hư ng v ngư i dùng Vi t Nam – FCxVnOSS. Vì Linus Torvalds ti p t c đi u hành vi c phát tri n nhân. L a ch n th hai này đư c ưu tiên vì: • chúng có h tr ti ng Vi t và càng ngày càng hoàn thi n • chúng có trình cài đ t t t. s d ng các s n ph m Linux ti ng Vi t do m t s ngư i t nguy n duy trì. c p nh t thư ng xuyên thông thư ng là theo m t l ch đ nh s n.6. Ví d . b n phân ph i openSuSE Linux 10. Và t t nh t n u nhóm các nhà phát tri n này nh n đư c ngu n l i t s n ph m Linux c a mình. openSuSE cũng đang d n d n h tr ti ng Vi t (http://vi. Th m chí ch trong kho ng th i gian không lâu mà tôi s d ng Linux (kho ng 5 năm) đã có nhi u b n phân ph i Vi t Nam cũng như nư c ngoài đã chào t m bi t th gi i Linux vì nhóm h tr c a chúng không thu đư c nhi u l i nhu n và sau đó m t th i gian ng ng h tr tác ph m c a mình.opensuse. t c là Linux phiên b n 2.6. Phiên b n nhân v i s th hai Đi u này ch đúng v i các phiên b n nhân trư c 2. L a ch n th nh t. Chúng ta s nói đ n hai s l a ch n này m t cách k càng hơn. .1 đư c d a trên nhân phiên b n 2.6 tr đi Linus và các nhà phát tri n khác th nghi m dùng b n s . m t Vi t ki u M duy trì.2 B n phân ph i Linux 11 V y thì c n l a ch n b n phân ph i theo tiêu chu n nào? Theo ý ki n c a tác gi thì đ i v i ngư i dùng Vi t Nam có hai tiêu chu n: th nh t ph i có giao di n ngư i dùng ti ng Vi t và th hai ph i có m t nhóm các nhà phát tri n h tr b n phân ph i này. s d ng các s n ph m Linux l n có h tr ti ng Vi t. Đ i v i ngư i dùng Linux Vi t Nam hi n th i có hai l a ch n: th nh t.16. Khi nói đ n phiên b n c a Linux thư ng có ý là phiên b n nhân (vì m t h đi u hành là Linux ch khi nó s d ng nhân Linux). . Lý do chính là chưa đ t đư c tiêu chu n th hai nêu trên. th hai. t c là làm vi c như m t công ty thương m i.

. nh ng con s này là không chính xác nhưng không khác bi t nhi u gi a các b n Linux khác nhau. .0) thư ng không đư c s d ng đ t o các b n phân ph i. Như v y Linux có m t ưu đi m l n đó là kh năng làm vi c th m chí trên nh ng máy r t cũ.1: Yêu c u đ i v i ph n c ng Mong mu n c a ngư i dùng Yêu c u. T t nhiên phiên b n như v y có th làm vi c. nhưng đ i v i ngư i dùng m i thì nên ch n phiên b n nhân v i s th hai trong phiên b n là ch n.1 dư i đây s đưa ra m t vài con s ch v i m c đích giúp b n đ c làm quen. Yêu c u đ i v i ph n c ng c a h th ng mu n cài đ t Linux còn đư c xác đ nh b i l a ch n ph n m m c a ngư i dùng (và t c là s ph thu c vào phiên b n c a các ph n m m và ít nhi u vào b n phân ph i). Nhưng trong cu n sách này chúng ta s không xem xét nh ng trư ng h p đ c bi t như v y. T t nhiên là b n có th cài đ t b t kỳ phiên b n nào. Theo các ngu n thông tin khác nhau thì t t c các bi n th đ u dùng t t: SX. nhưng không b n v ng.5.v. Vì HĐH Linux s d ng ch đ b o v c a b vi x lý. Phiên b n v i s th hai ch n (ví d 2. còn phiên b n đ c bi t có th ch y t m t ho c hai đĩa m m không c n đĩa c ng thì tôi đã g p. Dùng môi trư ng làm vi c đ ho KDE. nhưng c n bi t cách đánh s phiên b n n u khi nào đó b n mu n c p nh t nhân Linux c a mình. 256 1500 các ng d ng n m trong KOffice. Dùng đư c giao di n đ ho X Window cùng v i m t 32 400 s trình qu n lý c a s nh nh như icewm.org). có đ m t s ng d ng ngư i dùng như vim. . vì đó là phiên b n th nghi m (ch dành cho phát tri n). Xin đ ng lo l ng. Vì th n u b n có m t cái máy tính cũ. N u cài đ t m t b n phân ph i đ y đ thì đương nhiên l a ch n nhân đã đư c các nhà phát tri n làm giùm b n đ c. . làm vi c th m chí trên b x lý 8086 v i 512Kbyte b nh . B ng 1. 2.13) đư c coi là làm vi c n đ nh.16. thì có th s d ng nó đ h c Linux và r t có th s ng c nhiên v kh năng c a HĐH này. nhưng đi u này không . 128 1000 Ch y các ng d ng c n nhi u b nh (như GIMP. mà trư c đây ch có th dùng MS DOS (t t nhiên là trong trư ng h p này chúng ta ch thu đư c ch đ dòng l nh. nh ng máy tính s n xu t g n đây đáp ng đư c toàn b nh ng yêu c u đã đưa ra và s đưa ra dư i đây. Chúng đư c dành cho nh ng ngư i tình nguy n có mong mu n th nghi m đ tìm ra các l i.3 Yêu c u đ i v i máy tính Tôi đã đ c đâu đó nói r ng có nh ng phiên b n Linux đ c bi t. fluxbox. emacs. OpenOffice. 1. B ng 1..12 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i l (ví d . trên đó không th ch y n i Windows. nên đ cài đ t HĐH này c n ít nh t là m t máy tính có b x lý 386. MB B nh Đĩa c ng Yêu c u nh nh t: ch làm vi c trong giao di n văn 8 200 b n v i dòng l nh c a shell.6. DX v. windowmaker.

sau m t th i gian kho ng 1 tháng – 1 tháng rư i b n s nh n đư c chúng. Novell Desktop. 16MB b nh và c ng kho ng 300MB. Konqueror. N u máy tính c a b n có th làm vi c v i các h đi u hành Windows 2000 và Windows XP thì vi c ch y Linux trên nó s không có gì khó khăn. . Khi đó còn có kh năng l a ch n và có b o đ m là s đ i đư c đĩa x u. ). b nh 256Mb (+256Mb swap). giá thành bán Linux bao nhiêu đó là quy n c a ngư i bán (ngoài ra giá thành cao còn có các b n phân ph i chuyên nghi p như Xandros. càng nhi u b nh . T t nhiên đ i v i dung lư ng b nh cũng như c u hình máy nói chung thì máy càng m nh. Tôi hi n s d ng openSuSE Linux 10.4 L y Linux đâu? Và trong ph n cu i c a chương th nh t chúng ta s tr l i ng n g n cho câu h i “L y Linux đâu?”.ubuntu. Có th làm vi c đ ng th i nhi u ng d ng yêu c u: OpenOffice. 1. Có nghĩa là ngư i dùng không có ý đ nh thay đ i chương trình ho c mua bán nh ng chương trình này.org. . Theo tôi nghĩ đây là cách t t nh t n u b n không có đi u ki n đ mua đĩa. Như đã nói trên. Và vi c gi u đ a ch không làm nh hư ng đ n nh ng ai có mong mu n mua Linux đ nghiên c u. C n nói thêm là nh ng đĩa ghi v a hè thư ng có l i và có th gây m t d li u ho c làm h ng ph n c ng. ph n còn l i dành cho d li u. KBabel. T t hơn h t là nên mua đĩa c a m t công ty máy tính ho c qua m t c a hàng trên m ng. GIMP. T t nhiên là chênh l nh giá thành đĩa ph i không quá cao. Không có gì là th a thãi. DVD là t t nh t. Đ b t đ u h c Linux thì ch c n có m t máy tính v i b x lý 486.1 v i môi trư ng làm vi c KDE. Ch c n vào đ a ch http://shipit.1. Kile (dùng đ vi t nh ng dòng này). C n nói riêng v h th ng phát đĩa v i b n phân ph i Ubuntu m t cách mi n phí. c ng càng r ng thì càng t t. thì có toàn quy n sao chép toàn b b n phân ph i Linux ho c m t ph n b t kỳ c a nó ch ngư i quen.com đăng ký s lư ng đĩa b n c n. 10GB c ng dành cho cài đ t Linux. Trong s ba phương án k trên thì đ i v i ngư i dùng Linux Vi t Nam phương án mua CD. ho c t i xu ng t Internet ho c mua đĩa CD (DVD) Linux ch nh ng ngư i bán hàng đâu đó trên hè ph mà không s b truy c u vì vi ph m b n quy n (các chương trình có b n quy n thương m i thư ng dùng t “s đ ng ý” gi a ngư i dùng và nhà phân ph i) c a các nhà (công ty) phát tri n. Đ k t thúc xin đưa ra đây trư ng h p c u hình máy c a tôi: b x lý 686. Linux cùng v i m t s lư ng kh ng l các chương trình ng d ng đư c phân ph i g n như mi n phí.4 L y Linux đâu? 13 ngăn c n vi c dùng các máy tính cũ làm vi c có l i ví d làm router10 ). 10 máy giúp chuy n hư ng các gói m ng . Đ a ch c th xin không đưa ra đây vì qu ng cáo trong th gi i hi n đ i đã không còn là mi n phí. StarDict (chương trình t đi n).. t t nhiên có kèm theo đ a ch bưu đi n. Hi n gi trên m ng Vi t Nam đã xu t hi n m t vài c a hàng bán đĩa Linux.

m t cách t nhiên. Chính vì th . Chính vì v y trong cu n sách này.Chương 2 Cài đ t h đi u hành Linux “Software is like sex. . Mandrake. Slackware.. it’s good when it’s free” — Linus Torvalds. Như th . Ngoài ra. Và t t c các b n phân ph i l n (Debian. phía dư i s nói cách cài đ t HĐH Linux trên máy tính đã cài đ t m t trong các h đi u hành c a hãng Microsoft. Thông thư ng trên các đĩa c a b n phân ph i Linux đã có hư ng d n ng n g n cách cài đ t Linux.. Và trên th c t thì t m th i Linux khó có th là HĐH đ u tiên mà ngư i dùng làm quen. Fedora. tác gi s không đưa ra các bư c c th c a vi c cài đ t.1 • T Chu n b cài đ t đĩa CD-ROM đĩa c ng Có th cài đ t Linux b ng m t trong các cách sau: • T b n sao chép Linux trên • T máy ch t p tin c a m ng n i b qua NFS. Windows 2000 và Windows XP. B i vì trên m t máy tính có th cùng “chung s ng hòa bình” hai HĐH và th m chí nhi u hơn n a (n u có đ ch trên đĩa!). . đ ng th i. thì h không mu n m t đi môi trư ng làm vi c quen thu c c a mình. 2. ph n l n ngư i dùng Vi t Nam trư c khi b t đ u h c Linux đã làm quen và r t có th đã có kinh nghi m s d ng các HĐH dòng Windows như Windows 98. R t may là không nh t thi t ph i đánh m t t t c nh ng th đó. cho m i tình hu ng s d ng. Thay vào đó là nh ng gì b n c n bi t và chu n b trư c khi cài đ t. cùng v i nh ng gì đã t o ra và đã c u hình dư i dư i Windows. mà xin b n đ c hãy tìm các cu n hư ng d n tương ng.) đ u đã có cu n hư ng d n cài đ t r t chi ti t. trên Internet b n có th tìm th y r t nhi u cu n sách nó v v n đ này. tác gi s đi c th và chi ti t vào nh ng gì đ c bi t khi cài đ t Linux trên máy tính đã có m t trong các h đi u hành (HĐH) Windows cũng như vi c kh i đ ng nhi u h đi u hành. • T máy tính xa (ví d t Internet) qua giao th c FTP. • T máy tính khác trong m ng n i b qua SMB. V nđ ch . Hãy ch đ i và hy v ng trong tương lai không xa s có b n d ch Ti ng Vi t c a nh ng cu n sách này. n u ngư i dùng đã làm vi c v i HĐH Windows và quy t đ nh th nghi m v i Linux.

• Controller đĩa c ng: lo i (IDE hay SCSI) và dung lư ng c a đĩa (n u như b n đ c dùng đĩa IDE. hay giao di n khác). 15 Theo ý ki n cá nhân c a tác gi thì thu n ti n và có tính th c t nh t là cài đ t Linux t CD-ROM. PS/2. – hdd (Slave trên controller s 2 hay Secondary Slave). Xin đ ng lư i bi ng và hãy c g ng ghi càng nhi u d li u v m t thi t b càng t t (t t c nh ng thông tin có th tìm th y). – giao th c (Microsoft. N u như b n không th y thông tin nào đó. MouseMan. Đ giúp b n đ c. khi mà vi c tìm ki m chúng s khó khăn hơn.v. • BIOS: – nhà s n xu t.nhà s n xu t và s m u mã. thì b n s tìm th y r t nhi u thông tin n u nh n chu t ph i vào bi u tư ng My Computer. thì c n tìm ki m theo các cách khác. – s hi u phiên b n. Logitech. cũng như SCSI . hay bus mouse). thì c n ki m tra xem BIOS có h tr vi c truy c p ch đ LBA hay không): – hda (Master trên controller s 1 hay Primary Master). ). ch n l nh Properties. hơn n a vi c mua các đĩa CD bây gi không gây khó khăn gì. đây b n có th tìm th y g n h t t t c thông tin c n thi t. • Chu t: – lo i chu t (serial. k c vi c m v máy và đ c nh ng dòng ch trên thi t b . hãy thu th p (hãy vi t lên m t t gi y) t t c nh ng thông tin c u hình c n thi t c a máy tính. v.1 Chu n b cài đ t • T m t máy ch WWW qua giao th c HTTP.2. nh ng d li u này s c n đ n khi cài đ t và c u hình. N u như máy tính c a b n t m th i v n còn làm vi c dư i HĐH Windows 95/98/2000/XP. • Dung lư ng c a b nh (tính b ng Kilobyte • CD-ROM: – Giao di n (IDE. – đ i v i chu t c m vào c ng n i ti p thì c n s th t c a c ng đó. Trư c khi b t đ u cài đ t. xin đư c đưa ra đây danh sách nh ng thông tin c n thu th p. – đ i v i các đĩa CD-ROM không ph i IDE. • C c màn hình . – hdc (Master trên controller s 2 hay Secondary Master). . – hdb (Slave trên controller s 1 hay Primary Slave). . – nhà s n xu t và s m u mã c a adapter SCSI (n u có). – s nút. SCSI.

• N u như b n đ c mu n k t n i m ng (mà UNIX nói chung là HĐH dành cho m ng). Nhưng rơi vào tình hu ng như v y h t s c d dàng nh t là v i ngư i dùng l n đ u tiên cài đ t Linux. M t l i khuyên quan tr ng khác: n u có gì đó x y ra không theo ý mu n thì không nên hoang mang. – tên c a máy tính trong m ng. – đ a ch IP c a gateway. – đ a ch IP c a các máy ch tên mi n (DNS server). r t nên th c hi n vài thao tác “phòng xa” (“phòng cháy hơn ch a cháy”). Các thao tác này không ph i lúc nào cũng đem l i đem l i m t k t qu theo ý mu n. đ u tiên. Cài đ t h đi u hành Linux – các giá tr gi i h n (min. c n t o m t đĩa m m kh i đ ng hay m t đĩa m m giúp ph c h i h th ng (n u b n đ c còn chưa t o).2 Phòng xa và nh ng l i khuyên Trư c khi cài đ t HĐH Linux sau Windows. và k t qu là máy tính không th kh i đ ng đư c. Vì r t có th b n đ c s ph i phân vùng l i đĩa. Xin chia s m t kinh nghi m bu n: khi l n đ u tiên tác gi cài Linux trên máy tính đã có Windows NT. Th hai. – tên mi n c a công ty b n đ c. Không hi u h t v n đ tác gi nghĩ là không còn cách gì khác ngoài đ nh d ng l i đĩa và cài đ t l i t đ u. chu n b các t p tin (đĩa m m. Chính vì v y. – s m u mã (hay chipset s d ng) – dung lư ng b nh . Windows không hi n th nh ng giá tr này.16 – nhà s n xu t. max) c a t n s làm m i theo chi u d c và theo chi u ngang (nh ng giá tr này b n đ c ch có th tìm th y trong tài li u đi kèm v i màn hình. thay đ i b n ghi kh i đ ng (Boot Record) và làm vi c v i các t p tin kh i đ ng cũng như các t p tin c u hình. • Lo i và nhà s n xu t c c âm thanh và game controller (n u như có) 2. Có bi t cách thoát ra kh i tình hu ng này và ph c h i d li u c n thi t không đó còn là m t câu h i. Bây gi thì tác gi đã . Và th ba. – đ a ch IP c a máy ch WINS(Windows Internet Name Service). thì hãy ghi l i nh ng d li u sau: – nhà s n xu t và s m u mã c c m ng. – đ a ch IP c a mình. – m t n m ng con (subnet mask). và trong trư ng h p x u có th máy tính c a b n đ c s không kh i đ ng n a. và chúng r t quan tr ng trong khi c u hình giao di n đ h a). CD) cài đ t cho h th ng cũ. c n ghi l i nh ng d li u có giá tr (backup). • Màn hình – nhà s n xu t – s m u mã.

Nhưng trư c khi chuy n sang các bư c c th đ chu n b đĩa. Đ c/Ghi d li u đư c th c hi n b i các đ u đ c n m gi a các đĩa này. khi h th ng làm nh ng gì b n đ c không mong đ i. Xin thêm m t l i khuyên ph bi n sau: * Hãy xem các t p tin log.3 2. Nhưng chúng ta quá v i vàng! Th hai. và hãy suy nghĩ k khi ch n câu tr l i. và t đ ng nh n lên nút Next. m c dù đã c u hình giao di n m ng cho máy. Nguyên nhân là trong phương án theo m c đ nh thì tư ng l a đư c cài đ t.2. N u ai đó không đ kiên nh n đ đ c ph n lý thuy t này. Đ minh ch ng cho l i khuyên này xin đư c k l i trư ng h p khi tác gi cài Red Hat 7. Như đã nói trên. t c là c n chia đĩa thành s phân vùng c n thi t. • Hãy đ c tài li u.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng 17 hi u là có th ph c h i l i n u như không quy t đ nh quá v i vàng. quá trình cài đ t HĐH Linux nói riêng không ph i là đ tài c a cu n sách. thì có th b qua chúng và chuy n th ng đ n v n đ ch n chương trình kh i đ ng.1. đĩa c ng g m vài đĩa có ph l p t tính. Th nh t. còn t p h p các rãnh n m ch ng lên nhau g i là cylinder. Ngư i dùng c n tìm các cu n hư ng d n tương ng. Samba). Tuy nhiên.3. Vì cu i cùng ngư i dùng không khó khăn gì khi gõ câu l nh startx. Đ m truy c p này. chu n b các đĩa (phân vùng) đ cài đ t. thì trong quá trình cài đ t c n ch rõ các d ch v đư c m . tác gi cũng mu n đưa ra vài l i khuyên đ giúp ngư i dùng đưa ra quy t đ nh trong khi cài đ t. M i rãnh l i chia thành các sector. và tư ng l a đóng h t các truy c p t m ng. vì cho r ng phương án theo m c đ nh là đ . xin đư c nói qua m t chút v c u trúc c a đĩa và quá trình kh i đ ng HĐH. di chuy n t tâm đĩa ra rìa ngoài c a đĩa. n m trên cùng m t tr c và quay v i v n t c l n. K t qu là tác gi không th truy c p đư c đ n máy này qua các giao th c m ng (telnet. Ch sau khi đó m i th c hi n các bư c s a l i. Vì v y có th nói r ng Werner Almesberger đúng. tác gi khuyên không nên đ ng ý v i vi c t đ ng kh i đ ng vào giao di n đ h a. khi trong hư ng d n s d ng LILO có đưa ra nh ng l i khuyên sau cho ngư i dùng khi rơi vào trư ng h p khó khăn như v y: • Không ho ng h t. Sau khi làm xong các công vi c phòng xa. hãy th m i cách đ tìm ra nguyên nhân. Vòng tròn đ u đ c v ra trên các đĩa khi quay quanh chúng g i là rãnh (track).1 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa” Như b n đ c bi t. t c là các t p tin ghi l i s ki n c a h th ng (c n tìm chúng trong thư m c /var/log). còn vi c c u hình giao di n đ h a (n u có gì đó làm vi c không đúng) v i ngư i dùng m i r t khó thành công. ftp. Đ c bi t trong các trư ng h p. đ ng v i vàng và hãy chú ý đ c nh ng thông báo s hi n th trên màn hình. 2. c n quy t đ nh s t ch c kh i đ ng nhi u HĐH như th nào. NFS. và có . ki m tra l i nhi u l n thao tác c a mình. N u như có gì đó không làm vi c.

t là đ c và ghi thông tin theo các kh i. 2. Đĩa c ng là các thi t b kh i. 0x80: phân vùng kích ho t. c n đ t đ u đĩa đúng v trí. M i phân vùng đư c dùng như m t đĩa v t lý riêng r .LINUX_NATIVE) */ CHS sector cu i cùng. Ba s này g i là c u trúc “hình h c c a đĩa”.4 Gbyte. B ng phân vùng ch a 4 b n ghi 16 byte cho 4 phân vùng chính.3. Linux thì ch s d ng trư ng start và length c a b ng phân vùng đĩa và h tr các phân vùng ch a đ n 232 sector. /* char end[3]. /* int start. Khi đó đã nghĩ ra vi c chia đĩa thành các phân vùng. ví d . cho phép thao tác trên các phân vùng đã có c a đĩa. /* int length.1 Gbyte (nhưng đây là do h n ch c a h th ng t p tin FAT16). Chương trình sfdisk có vài kh năng cao hơn. s th t đ u đ c (hay rãnh) và s th t sector trên rãnh. còn phân vùng thì không th l n hơn 2. R t có th nguyên nhân c a vi c phân vùng là nguyên nhân l ch s : các phiên b n MS-DOS đ u tiên không th s d ng đư c các đĩa l n. ngay c v i các BIOS m i (v v n đ này s nói đ n sau). gi ng như fdisk ch dành đ làm vi c v i b ng phân vùng đĩa: nó không quan tâm chú ý đ n thông tin có trên đĩa. M t trư ng h p nói riêng đó là trong các phân vùng khác nhau có th cài đ t các h đi u hành khác nhau. mà dung lư ng đĩa l i phát tri n nhanh hơn kh năng c a DOS. còn có hai chương trình đ làm vi c v i phân vùng đĩa: cfdisk và sfdisk. /* char begin[3]. 24 bit */ s c a sector đ u tiên (32-bit. tính t 0) */ s sector có trong phân vùng (32 bit) */ B ng phân vùng đĩa thư ng đư c t o b i chương trình fdisk. 24 bit lo i phân vùng (ví d . Đ làm đư c đi u này. Ch khác bi t v i fdisk giao di n thu n ti n: ch d n s d ng l nh và h th ng trình đơn (th c đơn). Vì th đ c đi m c a m t đĩa thư ng là t p h p ba sô: s cylinder/s rãnh trong cylinder/s sector trên rãnh hay còn vi t t t là C/H/S (ba ch cái đ u tiên c a các thu t ng Ti ng Anh tương ng: Cyliner/Head/Sector). Sector đư c đánh đ a ch theo s th t cylinder. t c là ch cho controller bi t c n ghi thông tin này vào sector nào. Trên HĐH Linux ngoài chương trình fdisk “truy n th ng” (tuy v y r t khác so v i chương trình fdisk trong MS-DOS và Windows). và kích thư c nh nh t c a kh i b ng m t sector (512 byte).2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa Trong các h th ng Intel đĩa thư ng đư c chia thành các phân vùng. /* }. Đĩa v i c u trúc hình h c C/H/S có dung lư ng C*H*S*512 byte. 0: không kích ho t */ CHS sector đ u tiên. Đ có th ghi thông tin lên đĩa. Chương trình cfdisk. trong sector s 0 c a đĩa (sector s 0 c a rãnh đ u tiên trong cylinder s 0) ghi nh b ng chia đĩa thành các phân vùng (partition table). 83 -. DOS s d ng trư ng begin và end c a b ng phân vùng và Interrupt 13 c a BIOS (Int 13h) đ truy c p t i đĩa. /* char type. t c là dung lư ng có th đ t 2 Tbyte . vì th không th s d ng đĩa có dung lư ng l n hơn 8.18 Cài đ t h đi u hành Linux th ghi vào m i sector 512 byte thông tin. M i b n ghi có c u trúc như sau: struct partition { char active.

2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng

19

Vì trong b ng chia đĩa ch có 4 dòng cho các phân vùng, s phân vùng chính trên đĩa ngay t đ u dã h n ch : không th l n hơn 4. Khi mà 4 phân vùng tr thành ít, thì ngư i ta sáng ch ra phân vùng lôgíc. M t trong s các phân vùng chính tr thành m r ng (lo i phân vùng - 5 hay F hay 85 trong h cơ s mư i sáu). Và trong phân vùng m r ng ngư i ta t o ra các phân vùng lôgíc. Phân vùng m r ng không đư c s d ng tr c ti p mà ch dùng đ ghi các phân vùng lôgíc. Sector đ u tiên c a phân vùng m r ng ghi nh b ng phân vùng v i b n đ u vào: m t dùng cho phân vùng lôgíc, m t cho phân vùng m r ng khác, còn hai cái còn l i không đư c s d ng. M i phân vùng m r ng có m t b ng chia c a mình, trong b ng này, cũng gi ng như trong phân vùng m r ng chính, ch s d ng có hai dòng đ đưa ra m t phân vùng lôgíc và m t phân vùng m r ng. Như v y, thu đư c m t chu i các m t xích t b ng phân vùng, m t xích đ u tiên mô t ba phân vùng chính, và m i m t xích ti p theo – m t phân vùng lôgíc và v trí c a b ng ti p theo. Chương trình sfdisk trên Linux cho th y toàn b chu i này:
[root]# sfdisk -l -x /dev/hda Disk /dev/hda: 784 cylinders, 255 heads, 63 sectors/track Units = cylinders of 8225280 bytes, blocks of 1024 bytes, counting from 0 Device /dev/hda1 /dev/hda2 /dev/hda3 /dev/hda4 /dev/hda5 — — — /dev/hda6 — — — Boot * Start 0+ 190 0 0 190+ 381 190 190 381+ 381 381 381 End 189 783 — — 380 783 189 189 783 380 380 380 #cyls 190594 0 0 191403 0 0 4030 0 0 #blocks 1526143+ 4771305 0 0 1534176 3237097+ 0 0 3237066 0 0 0 Id 6 5 0 0 6 5 0 0 7 0 0 0 System FAT16 Extended Empty Empty FAT16 Extended Empty Empty HPFS/NTFS Empty Empty Empty

S phân vùng lôgíc theo nguyên t c không h n ch , vì m i phân vùng lôgíc có th ch a b ng phân vùng và các phân vùng lôgíc c a mình. Tuy nhiên trên th c th v n có nh ng h n ch . Ví d , Linux không th làm vi c v i hơn 15 phân vùng trên các đĩa SCSI và hơn 63 phân vùng trên đĩa IDE. Phân vùng m r ng trên m t đĩa v t lý, hay trong m t phân vùng m r ng ch a nó (có th g i là “m ”) ch có th làm m t: không m t chương trình phân chia đĩa nào trong s đã có (fdisk và tương t ) có th t o thêm m t phân vùng m r ng th hai. đĩa trên Linux nói riêng ( đĩa v t lý) đư c truy c p qua tên c a thi t b : /dev/hda, /dev/hdb, /dev/sda, v.v. . . Các phân vùng chính có thêm s 14 trong tên thi t b : /dev/hda1, /dev/hda2, /dev/hda3, còn phân vùng lôgíc thì có các tên: /dev/hda5, /dev/hda6, /dev/hda7 . . . (b t đ u t s 5). T nh ng gì đ c p đ n trên có th suy ra t i sao l i có th b qua các tên như /dev/hda3 hay /dev/hda4 (đơn gi n là phân vùng chính th ba và th tư

20

Cài đ t h đi u hành Linux

không đư c t o ra) và ngay sau /dev/hda2 b n đ c th y /dev/hda5 (phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng /dev/hda2), và sau đó thì vi c đánh s l i theo th t thông thư ng. Trong Windows các phân vùng lôgíc nh n đư c tên (ch cái), b t đ u t ch cái cu i dùng dành cho phân vùng chính. Ví d n u m t đĩa c ng có hai phân vùng chính (C: và D:) và m t phân vùng m r ng, trong phân vùng m r ng t o ra hai phân vùng lôgíc, thì nh ng phân vùng lôgíc này s đư c đ t tên E: và F:. Xin nói thêm, trong Windows NT và 2000/XP có th thay đ i tên c a các phân vùng đĩa.

2.3.3

Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft

Dù h đi u hành có là gì, thì đ có th b t đ u đi u khi n máy tính, c n n p HĐH vào b nh . Vì th hãy xem xét qua quá trình kh i đ ng c a các HĐH khác nhau. Chúng ta ch quan tâm đ n vi c kh i đ ng t đĩa c ng, nên s không xem xét đ n vi c kh i đ ng t đĩa m m, CD-ROM và qua m ng. Hãy b t đ u t MS-DOS và MS Windows cũ (xin đ ng quên r ng, vi c phát tri n và hoàn thi n máy tính cá nhân song song v i s phát tri n c a HĐH c a Microsoft và nh ng quy t đ nh s d ng trong các HĐH này có nh hư ng m nh đ n quy t đ nh c a các nhà phát tri n thi t b ). Như b n đ c bi t, khi b t máy tính đ u tiên s ch y chương trình POST (Power On Self Test). Chương trình xác đ nh dung lư ng b nh , th nghi m b nh , và xác đ nh các thành ph n khác (bàn phím, c ng. . . ), kh i đ ng các th adaptor. Trên màn hình thư ng xu t hi n các thông báo v dung lư ng b nh , v vi c th nghi m b nh , danh sách các thi t b nh n ra ( đĩa c ng và m m, b x lý, c ng COM và v.v. . . ). Sau khi hoàn thành vi c th nghi m POST g i Int 19h. Công vi c c a Int 19h là tìm thi t b kh i đ ng. Vi c tìm ki m th c hi n theo th t xác đ nh trong Setup BIOS và theo cách thăm dò sector s 0 c a các thi t b tương ng. N u đĩa có th kh i đ ng, thì trong sector s 0 c a đĩa có b n ghi kh i đ ng chính – Master Boot Record (MBR). Hai byte cu i cùng c a MBR – “s màu nhi m”, là d u hi u cho bi t sector có MBR, và theo đó đĩa có th kh i đ ng. Ngoài “s màu nhi m” MBR còn ch a b ng phân vùng đĩa đã nói trên, và m t chương trình nh – trình kh i đ ng chính, kích thư c ch có 446 (0x1BE) byte. B ng 2.1 cho th y c u trúc c a sector kh i đ ng chính sau khi cài đ t Windows. B ng 2.1: C u trúc c a sector kh i đ ng chính D ch chuy n 0x000 0x1BE 0x1FE N i dung Mã c a trình kh i đ ng chính B ng phân vùng đĩa “S màu nhi m” (0xAA55)

MS-DOS, Windows95 và NT ghi nh DOS MBR trong khi cài đ t. Ngoài ra cũng có th t o MBR c a MS v i câu l nh DOS sau: fdisk /mbr.

2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng

21

Xin tr l i v i quá trình kh i đ ng. Int 19h c a BIOS n p trình kh i đ ng chính vào b nh máy tính và chuy n quy n đi u khi n cho chương trình này. Nhưng chương trình “bé nh ” này không đ kh năng kh i đ ng HĐH; t t c nh ng gì mà nó có th làm – đó là n p vào b nh chương trình m nh hơn – trình kh i đ ng th hai. Đ làm đư c đi u này, nó tìm trong b ng phân vùng kích ho t và đ c vào b nh trình kh i đ ng th hai, b t đ u t sector lôgíc đ u tiên c a phân vùng kích ho t. Hãy chú ý đ n c m t “b t đ u t ”. Vì trình kh i đ ng th hai trên các h th ng khác nhau có đ dài khác nhau. Trong phân vùng đư c đ nh d ng dư i h th ng t p tin FAT, trình kh i đ ng th hai chi m m t sector (512 byte). Trong phân vùng đ nh d ng dư i h th ng t p tin NTFS, trình kh i đ ng th hai chi m vài sector. Trình kh i đ ng th hai n p l p chương trình đ u tiên, c n thi t cho vi c kh i đ ng h đi u hành. Trong trư ng h p MS DOS chương trình kh i đ ng đ ng n p IO.SYS theo đ a ch 700h, sau đó MSDOS.SYS và chuy n quy n đi u khi n cho SYSINIT c a môđun IO.SYS. N u vì lý do nào đó không tìm th y trên đĩa phân vùng kích ho t, thì quá trình kh i đ ng s ti p t c v i vi c x lý Int 18h. Trư ng h p này trên th c t r t hi m khi s d ng, nhưng kh năng này có th có ích trong trư ng h p nào đó. Trong khi kh i đ ng t xa, khi h đi u hành kh i đ ng t máy ch , thì Int này đư c POST chuy n hư ng lên ROM c a c c m ng. Đ i v i các HĐH khác c a Microsoft thì quá trình kh i đ ng di n ra tương t . • Windows95 kh i đ ng gi ng như DOS nhưng thay th IO.SYS và MSDOS.SYS b i các t p tin c a mình. Các t p tin DOS đư c gi l i dư i các tên tương ng IO.DOS và MSDOS.DOS. Khi b n đ c ch n kh i đ ng DOS, Windows95 s đ i tên các t p tin c a mình v i ph n m r ng w40 và ph c h i tên ban đ u c a các t p tin h th ng c a DOS. Quá trình kh i đ ng ti p t c v i vi c n p IO.SYS. Như th , sector kh i đ ng c a DOS và Windows95 là như nhau. • Windows NT4 s d ng MBR DOS, nhưng thay th b n ghi kh i đ ng c a phân vùng kích ho t b ng cách thay th NTLDR vào ch IO.SYS. Đây là m t chương trình m ng và có th làm đư c nhi u th . Ví d , có th tìm t p tin boot.ini và n u như tham s timeout l n hơn 0, thì đưa ra trình đơn (th c đơn) kh i đ ng. M i dòng c a ph n [operating systems] trong t p tin boot.ini xác đ nh m t phương án (m t HĐH) kh i đ ng và đư c vi t theo m u sau: đ a_ch _trình_kh i_đ ng_th _hai=‘‘tên_g i_c a_phương_án’’ Đ a ch c a trình kh i đ ng th hai có th là m t phân vùng c th nào đó c a đĩa cũng như t p tin kh i đ ng. Dư i đây là m t ví d t p tin boot.ini:
[operating systems] multi(0)disk(0)rdisk(0)partition(3)\WINNT="Windows NT Workstation 4" C:\="Microsoft Windows" C:\BOOTSECT.LNX="Linux"

N u ngư i dùng ch n NT, thì s kh i đ ng theo đ a ch phân vùng đư c ch trên dòng đ u tiên. Trên dòng tương ng v i phương án Microsoft Windows, ch

22

Cài đ t h đi u hành Linux

đưa ra “C:\”, vì tên c a t p tin kh i đ ng đư c l y theo m c đ nh: bootsect.dos. T p tin đư c n p vào b nh và quá trình kh i đ ng đư c ti p t c gi ng như khi b n ghi kh i đ ng đư c n p b i mã chương trình t MBR. Đ i v i vi c kh i đ ng các h th ng khác, có th s d ng cách đó. Ch c n thêm vào boot.ini các dòng ch a liên k t đ n t p tin kh i đ ng khác. Khi ch n các dòng này s kh i đ ng HĐH tương ng. Trong ví d trên Linux cũng đư c kh i đ ng theo các này. Trong t p tin C:\BOOTSECT.LNX c n ghi n i dung c a b n ghi kh i đ ng, t o b i Linux (nói đúng hơn – LILO, trình kh i đ ng tiêu chu n c a Linux).

2.3.4

V n đ v i các đĩa l n

Trên MS-DOS và các phiên b n đ u tiên c a Windows truy c p t i đĩa (trong đó có c bư c kh i đ ng đ u tiên c a HĐH) đư c t ch c qua Int 13 (Int 13h) c a BIOS. Khi này s d ng s đánh đ a ch sector trên đĩa trên cơ s C/H/S (xem trên). Chính xác hơn: • AH — ch n thao tác; • CH — 8 bit nh hơn c a s cylinder; • CL — 7-6 bit tương ng bit l n c a s cylinder, 5-0 tương ng s sector; • DH — s c a đ u đ c; • DL — s c a đĩa(80h hay 81h). (C n lưu ý r ng vi c đánh s cylinder v t lý và rãnh thư ng b t đ u t 0, còn sector trên rãnh đánh s b t đ u t 1). Tuy nhiên trên th c t s đ u đ c không quá 16, còn s sector trên rãnh – không quá 63, và dù có dùng 10 bit đ ch ra cylinder, BIOS v n không th làm vi c v i đĩa dung lư ng l n hơn 1024*63*16*512 = 528 Mbyte. Đ vư t qua h n ch này, ngư i ta áp d ng nhi u cách “láu cá” khác nhau. Ví d , Extended CHS (ECHS) hay “Large disk support” (đôi khi còn g i là “Large”) s d ng ba bit chưa dùng đ n c a s th t đ u đ c đ tăng s cylinder. Cách này cho pehsp s d ng c u trúc “hình h c gi m o c a đĩa” v i 1024 cylinder, 128 đ u đ c và 63 sector/rãnh. Bi n đ i Extended CHS thành đ a ch CHS th c (có th ch a đ n 8192 cylinder) đư c BIOS th c hi n. Cách này cho phép làm vi c v i đĩa có dung lư ng đ n 8192*16*63*512 = 4 227 858 432 byte hay 4,2 Gbyte. Nhưng các nhà phát tri n càng ngày càng tăng m t đ ghi c a đĩa, s đĩa và s rãnh, và còn phát minh ra các phương pháp khác đ tăng dung lư ng đĩa. Ví d , s sector trên rãnh không còn c đ nh mà tr thành khác nhau trên các rãnh khác nhau (trên các rãnh n m g n rìa ngoài c a đĩa, dài hơn, s sector đư c tăng lên). K t qu là b ba s C/H/S không còn ph n ánh đúng c u trúc “hình h c c a đĩa”, và các phiên b n BIOS cũ không th h tr truy c p t i toàn b không gian đĩa. Khi đó ngư i ta nghĩ ra phương pháp khác đ làm vi c v i các đĩa lên qua Int 13h - đánh đ a ch các kh i theo đư ng th ng (“Linear Block Addressing” hay LBA). Không đi sâu vào chi ti t, có th nói r ng t t c sector trên đĩa đư c đánh

N u không có nhu c u đ c bi t nào đó thì b n nên ch n trình kh i đ ng này. Các b n phân ph i Linux l n (Debian. h th ng ph i đư c n p. Như v y. 2. . SuSE. Vì nguyên nhân này xu t hi n h n ch lên dung lư ng c a đĩa: BIOS. s c a sector đư c chuy n vào các l nh SCSI. GRUB đư c Erich Boleyn vi t vào năm 1995 đ kh i đ ng h th ng GNU Mach. và “Normal” (phương án cu i cùng có nghĩa là không th c hi n bi n đ i đ a ch ). vì th h n ch lên dung lư ng đĩa không xu t hi n.. Trong Setup BIOS h tr bi n đ i s th t theo đư ng th ng thành đ a ch CHS có d ng “H tr LBA”. Tuy nhiên trong ch đ LBA vi c s d ng đĩa v t lý v n đư c th c hi n qua Int 13h. Sau đó vào năm 1999 Gordon Matzigkeit và Yoshinori K. C n chú ý r ng h n ch nói trên ch áp d ng v i các đĩa có giao di n IDE. vì không th s d ng nh ng trình kh i đ ng khác. . ) cũng đã chuy n sang s d ng GRUB làm l a ch n theo m c đ nh. Ngoài ra.4 2. Trong các controller c a đĩa SCSI. chúng ta c n m t chút ki n th c v quá trình kh i đ ng c a HĐH Linux.4 L a ch n trình kh i đ ng 23 s m t cách tu n t .S). Thay vào ch đ a ch CHS m i sector nh n đư c m t đ a ch lôgíc – s th t c a sector trong t ng s t t c sector. Nhưng trư c khi có th s d ng driver c a mình. và theo đó. “LBA”. M t trong nh ng tính năng quan tr ng c a GRUB là tính m m d o. trong đó sector s 0 ch a b n ghi kh i đ ng chính (MBR). n u không mu n dùng giao di n 1 hãy so sánh s phiên b n c a GRUB và LILO . và sau đó t đĩa tìm ra v trí c n thi t.4. MS-DOS và các phiên b n Windows đ u tiên không th đánh đ a ch các đĩa có dung lư ng l n hơn 8. b t đ u t sector đ u tiên trên rãnh s 0 c a cylinder s 0. mà Int 13h v n s d ng b 3D (C. M c dù m i ra đ i và s phiên b n còn r t nh 1 nhưng đây là s l a ch n t t đ i v i ph n l n ngư i dùng máy tính cá nhân. Vi c đánh s sector lôgíc b t đ u t 0. Okuji chuy n GRUB thành m t gói chương trình GNU. Fedora. t t c nh ng h n ch nói trên ch có ý nghĩa trong giai đo n kh i đ ng HĐH. B i vì Linux và các phiên b n Windows m i nh t khi làm vi c v i đĩa đã không còn s d ng Int 13 c a BIOS.4 Gbyte. M t l n n a mu n nh c l i r ng. Đ có th hi u cách thoát kh i nh ng h n ch này.2. m c dù sau khi kh i đ ng thì có th làm vi c v i các đĩa có dung lư ng l n hơn nhi u. vì th b n có th n p HĐH theo cách ưa thích. Đi u này h n ch vi c đ t nhi u h th ng ra ngoài vùng 8 Gbyte đĩa đ u tiên: chúng không th kh i đ ng t đó. trong các phiên b n BIOS m i thư ng có l a ch n v i ba phương án: “Large”.1 L a ch n trình kh i đ ng Trình kh i đ ng GRUB GRUB (GRand Unified Bootloader) – trình kh i đ ng h t s c m nh có kh năng kh i đ ng r t nhi u HĐH mi n phí cũng như HĐH thương m i. Vì th trong giai đo n kh i đ ng đ u tiên b t kỳ h th ng nào cũng c n s d ng BIOS.H. GRUB có th hi u các h th ng t p tin và đ nh d ng th c thi c a nhân. đưa chương trình này thành m t ph n m m mã ngu n m . mà s d ng driver riêng c a mình.

. SCO UNIX.2 Trình kh i đ ng LILO Trình kh i đ ng LILO đư c vi t b i Werner Almesberber. Nó đ m s th t b t đ u t ‘0’ không ph thu c vào d ng đĩa. vì cú pháp thi t b trong trình kh i đ ng này có khác m t chút so v i nh ng gì mà b n đã th y trên nh ng h th ng c a mình. LILO có th kh i đ ng nhân Linux t đĩa m m. 386BSD. S nguyên th hai (‘1’) cho bi t s th t c a phân vùng (chúng ta không xem xét các HĐH khác Linux).v. H t s c đơn gi n! Thông tin trong ph n này s giúp b n hi u đư c c u hình c a GRUB s nói đ n s p t i đây. Windows 95/98. GRUB s d ng m t phân vùng c a đĩa ch không ph i toàn b đĩa. Trong trư ng h p này đây là phân vùng th hai c a c ng th nh t. 2.4) Đây là phân vùng m r ng (“extended partition”) th nh t c a đĩa c ng th nh t.0)/vmlinuz Dòng này ch ra t p tin ‘vmlinuz’ n m trên phân vùng đ u tiên c a c ng đ u tiên. Windows NT/2000/XP. và cũng có th kh i đ ng các h đi u hành khác: PC/MS-DOS. Ví d m t cú pháp là: (fd0) Trư c tiên c n nói GRUB yêu c u t t c các tên thi t b ph i đ t trong ngo c ‘(’ và ‘)’. S ‘0’ ch ra s th t c a . B ng grub shell b n có th “gi l p” (emulate) trình kh i đ ng này và cài đ t GRUB.4. Ph n fd có nghĩa là đĩa m m. Xin nh c l i m t l n n a là các s đ m đ u b t đ u t s không ‘0’. Làm sao đ ch ra m t t p tin? Hãy xem ví d sau đây: (hd0. Bây gi chúng ta xem xét ng n g n v tên g i thi t b dùng trong GRUB. LILO cho phép ch n đ n 16 h đi u hành khác nhau đ kh i đ ng. DR DOS. S nguyên ‘0’ đ u tiên cho bi t s th t c a . t c là c ng th nh t. đĩa c ng. thì b n có th cài đ t và s d ng giao di n th c đơn và thay đ i giao di n th c đơn theo mong mu n c a mình. OS/2. B n c n hi u cú pháp này đ bi t cách ch ra m t đĩa hay phân vùng nào đó. . các chương trình s d ng đ cài đ t và c u hình trình kh i đ ng.24 Cài đ t h đi u hành Linux dòng l nh. M t đi m m nh khác c a GRUB đó là “grub shell” có th ch y khi b t đ u kh i đ ng ho c sau khi đã kh i đ ng xong h th ng. Unixware v. Ví d 3: (hd0. Chú ý r ng các phân vùng m r ng đư c đ m b t đ u t ‘4’ không ph thu c vào s phân vùng chính (“primary partition”) th c t có trên đĩa.1) đây ‘hd’ có nghĩa là c ng. đ m b t đ u t 0. Ví d 2: (hd0. LILO không ph i là chương trình đơn l mà là m t b g m nhi u chương trình: trình kh i đ ng. C n chú ý thêm là GRUB không phân bi t IDE và SCSI. và các t p tin ph c v : .

2.4 L a ch n trình kh i đ ng

25

• chương trình /sbin/lilo, ch y dư i Linux, ph c v đ ghi t t c thông tin c n thi t trong giai đo n kh i đ ng vào các ch tương ng. C n ch y chương trình này sau m i l n có thay đ i trong nhân hay trong t p tin c u hình LILO; • các t p tin ph c v , c n cho LILO trong th i gian kh i đ ng. Nh ng t p tin này thư ng n m trong thư m c /boot. Quan tr ng nh t trong s chúng – đó là b n thân trình kh i đ ng (xem phía dư i) và t p tin map (/boot/map); trong t p tin này có ch ra v trí c a nhân. M t t p tin quan tr ng khác – t p tin c u hình LILO; thư ng có tên /etc/lilo.conf; • trình kh i đ ng – đây là ph n LILO đư c n p vào b nh đ u tiên qua Int c a BIOS; trình kh i đ ng n p nhân Linux hay sector kh i đ ng c a h đi u hành khác. Trình kh i đ ng g m có hai ph n. Ph n th nh t đư c ghi vào sector kh i đ ng và ph c v đ n p ph n th hai, có kích thư c l n hơn r t nhi u. C hai ph n thư ng đư c ghi trên đĩa trong t p tin /boot/boot.b. C n nh r ng, đ nh d ng c a sector kh i đ ng t o ra b i LILO khác v i đ nh d ng MBR c a DOS. Vì th n u ghi sector kh i đ ng LILO vào MBR, thì các h đi u hành đã cài c a Microsoft s ng ng kh i đ ng (n u như không có các bi n pháp b sung). Sector kh i đ ng c a LILO có th đư c thi t k đ s d ng như sector kh i đ ng c a phân vùng, trong đó có ch cho b ng phân vùng. Sector kh i đ ng c a LILO trong khi cài đ t có th đ t vào nh ng ch sau: • sector kh i đ ng c a đĩa m m trong đ nh d ng Linux (/dev/fd0, . . . ); • MBR c a đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda, /dev/sda, . . . ); • sector kh i đ ng c a phân vùng chính v i h th ng t p tin Linux trên đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda1, /dev/hda2, . . . ); • sector kh i đ ng c a phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda5, . . . ). S th t là ph n l n chương trình d ng fdisk không đ ra kh năng kh i đ ng kh i đ ng t phân vùng m r ng và t ch i vi c kích ho t phân vùng này. Vì v y trong thành ph n LILO có ch a m t chương trình đ c bi t (activate) cho phép vư t qua h n ch này. Tuy nhiên chương trình fdisk c a b n phân ph i Linux h tr kh năng kích ho t phân vùng m r ng. C n s d ng tùy ch n -b ho c bi n BOOT. Sector kh i đ ng c a LILO không th đ t vào các ch sau: • sector kh i đ ng c a đĩa m m hay phân vùng chính, v i đ nh d ng h th ng t p tin khác Linux; • trong phân vùng swap c a Linux; • trên đĩa c ng th hai. Ngoài ra, c n nh r ng, LILO trong th i gian kh i đ ng c n nh ng t p tin sau:

26 • /boot/boot.b; • /boot/map (t o ra b i l nh /sbin/lilo);

Cài đ t h đi u hành Linux

• t t c phiên b n nhân kh i đ ng (n u b n đ c ch n phiên b n nhân khi kh i đ ng); • sector kh i đ ng c a các h đi u hành khác mà b n đ c mu n kh i đ ng qua LILO; • t p tin ch a các thông báo đưa ra khi kh i đ ng (n u đư c xác đ nh). Như v y, sector kh i đ ng LILO cũng như nh ng t p tin đã li t kê (trong s đó có các t p tin b n đ c s cài đ t sau này) c n n m trong ph m vi 1024 cylinder đ u tiên c a đĩa c ng, b i vì chúng c n đư c truy c p qua BIOS. Xem ph n nói v h n ch c a BIOS trên. B t đ u t phiên b n 21, LILO đưa ra màn hình trình đơn (th c đơn) cho phép ch n h th ng đ kh i đ ng (trư c đây c n nh n phím Tab đ g i trình đơn này).

2.4.3

Các trình kh i đ ng khác

Ngoài GRUB và LILO đ kh i đ ng Linux có th kh i đ ng các trình kh i đ ng khác. • N u như trư c khi cài đ t Linux đã có HĐH Windows NT/2000/XP, thì trình kh i đ ng b n đ c có th s d ng là OS Loader c a NT. So sánh v i LILO thì trình kh i đ ng OS Loader có ít nh t hai ưu th . Th nh t, t t c c u hình cũ không b m t (chúng ta có th ch n kh i đ ng Windows hay Linux theo l a ch n), và th hai, có th cài đ t Linux lên đĩa mà LILO không th kh i đ ng, ví d , đĩa th hai trên controller th hai (Secondary Slave). • N u như trư c khi cài đ t Linux b n đ c ch có HĐH Windows 95 hay Windows 98 và không có Windows NT/2000 hay XP, thì OS Loader không đư c cài đ t. Và n u như vì m t lý do nào đó b n đ c không mu n cài đ t LILO, thì có th s đ ng chương trình kh i đ ng loadlin.exe (thư ng đi kèm v i b n phân ph i Linux); • Th i gian g n đây trong thành ph n b n phân ph i Linux thư ng có chương trình kh i đ ng GRUB. • Trong thành ph n OS/2 c a công ty IBM có chương trình kh i đ ng Boot Manager. Trong r t nhi u hư ng d n ngư i ta khuyên dùng chương trình này đ t i ch c kh i đ ng nhi u HĐH. • Trong các ngu n thông tin khác nhau còn nh c đ n chương trình System Commander; • Thêm m t trình kh i đ ng khác có trong thành ph n gói PartitionMagic c a công ty Power Quest. Chúng ta s nói v chương trình này trong ph n nh ti p theo.

2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa

27

Ngoài ra, tác gi còn th y nói đ n m t lo t trình kh i đ ng khác (m t s có th tìm th y trong thư m c public/ftp/pub/Linux/system/boot/loaders c a ftp://metalab.unc.edu/. Nhưng vì tôi không s d ng nh ng chương trình này, nên không th nói c th cách s d ng chúng. Và t t c nh ng l i khuyên dùng sau c a tác gi s d a trên vi c s d ng LILO, NT Loader và loadlin.exe. N u như có ý mu n cài đ t chương trình kh i đ ng khác, thì b n đ c c n đ c hư ng d n cài đ t và s d ng c a nó.

2.4.4

Các phương án kh i đ ng

Như v y, theo ý ki n c a tác gi có các phương án kh i đ ng sau: • N u trên máy ch có m t h đi u hành Linux duy nh t, hãy dùng GRUB. • N u đã cài đ t Windows NT hay Windows 2000/XP, thì hãy s d ng GRUB. • N u có Windows 95 hay Windows 98 trên FAT16, và b n đ c không mu n cài đ t chương trình kh i đ ng nào khác, thì có th s d ng GRUB ho c LILO, ho c đ u tiên ch y DOS và sau đó kh i đ ng Linux nh chương trình loadlin.exe (hay m t chương trình tương t , có vài chương trình như v y, nhưng chúng ta s không xét đ n). • N u đã cài đ t Windows 95 OSR2 hay Windows 98 trên FAT32, và b n đ c không mu n cài đ t thêm chương trình kh i đ ng, thì c n s d ng loadlin.exe. R t nhi u HOWTO kh ng đ nh r ng không c n s đ ng LILO, n u như phân vùng kích ho t có đ nh d ng FAT32, m c dù tác gi không rõ nguyên nhân. Tuy nhiên thí nghi m kh i đ ng Linux qua NT Loader, cài đ t trên phân vùng FAT32, c a tác gi đã k t thúc không thành công. Vì th , trong trư ng h p này tác gi đã ph i s d ng chương trình loadlin.exe. Chương trình này đã hoàn thành t t nhi m v , và t o cho tác gi m t n tư ng t t, vì th tác gi khuyên b n đ c s d ng loadlin.exe đ kh i đ ng Linux. Trong nh ng ph n ti p theo tác gi s cho bi t cách cài đ t Linux, s d ng t t c b n phương án kh i đ ng: qua trình kh i đ ng NT Loader, trình kh i đ ng GRUB, trình kh i đ ng LILO và trình kh i đ ng loadlin.exe. Tuy nhiên trư c khi cài đ t trình kh i đ ng c n chu n b các phân vùng trên đĩa, hay ít nh t là nghĩ cách t ch c chúng.

2.5
2.5.1

Chu n b các phân vùng trên đĩa
L i khuyên khi t o phân vùng

Đưa ra l i khuyên đây không ph i là vi c d dàng, vì phân vùng đĩa ph c thu c r t nhi u vào ý thích và nhu c u c a ch nhân đĩa. Nhưng cũng xin th đưa ra vài đ ngh sau. Tác gi s đ t tên đĩa và phân vùng theo “tiêu chu n” c a Linux, t c là /dev/hda, /dev/hdb, v.v. . . đ i v i đĩa và /dev/hda1, /dev/hda2, v.v. . . – đ i v i các phân vùng.

28

Cài đ t h đi u hành Linux

Vi c phân chia đĩa thành các phân vùng là c n thi t, b i vì Windows và Linux s d ng các cách lưu tr thông tin trên đĩa và sau đó đ c chúng t đĩa khác nhau. Chính vì th t t hơn h t là dành cho m i h đi u hành m t (ho c th m chí m t vài như chúng ta s th y dư i) phân vùng riêng. Đ u tiên chúng ta hãy xem xét m t trư ng h p đơn gi n – dung lư ng đĩa c a b n đ c không vư t quá 8,4 Gbyte (nói chính xác hơn – s cylinder không vư t quá 1024). Trong trư ng h p này m i th đ u đơn gi n: b n đ c ch vi c chia đĩa làm sao đ đ ch cho h đi u hành s cài đ t. Có th s d ng d li u cho bi t kích thư c đĩa nh nh t c n thi t đ cài đ t h đi u hành v i c u hình cơ b n trong b ng 2.2. B ng 2.2: Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH H đi u hành Windows 95 Windows 98 Windows NT Windows 2000 Linux Red Hat 6.2 (Workstation v i KDE) Yêu c u 100 Mbyte 200 Mbyte 200 Mbyte 700 Mbyte 700 Mbyte

Tuy nhiên xin hãy nh r ng, không nh ng ph i tính kích thư c các t p tin c a b n thân h đi u hành, mà còn ph i tính c kích thư c c a các chương trình b n đ c d tính ch y. Và còn ph i dành m t ph n d tr không nh cho các chương trình s cài đ t sau này (không th tránh kh i!). Hãy tính r ng, 700 Mbyte dành cho Linux trong b ng nói trên ch dành cho các chương trình cài đ t cùng v i Linux theo m c đ nh, trong s đó có, ví d , chương trình so n th o r t m nh Lyx. Đ i v i Windows cũng tương t như v y. Theo kinh nghi m c a tác gi thì đ làm vi c v i Windows 95/98, Windows NT và Linux các phân vùng v i kích thư c 800-1000 Mbyte là đ (t t nhiên, n u b n đ c không cài đ t các gói chương trình l n, như OpenOffice.Org), còn đ i v i Windows 200 thì c n phân vùng l n hơn. Bây gi chúng ta s xem xét v n đ chia các phân vùng cho Linux. đây không th ch chia m t phân vùng. Th nh t, c n chia m t phân vùng swap riêng bi t cho Linux. Khi xác đ nh dung lư ng c a phân vùng swap Linux c n tính đ n nh ng y u t sau: • Trong Linux, RAM và không gian swap h p l i t o thành b nh o chung. Ví d , n u b n đ c có 256 MByte RAM và 128 Mbyte không gian swap, thì s có 384 Mbyte b nh o. • Đ làm vi c v i Linux c n ít nh t 16 Mbyte b nh o, vì th n u b n đ c ch có 4 Mbyte RAM, thì c n phân vùng swap không nh hơn 12 Mbyte. • Kích thư c c a phân vùng swap có th l n bao nhiêu tùy thích, tuy nhiên không c n c u hình quá nhi u n u không c n thi t. Thông thư ng ch c n dùng swap khi máy ít b nh RAM ho c ch y máy ch v i nhi u ng d ng

Phân vùng th nh t (theo ý ki n cá nhân tác gi . Như đã nói trên. Nói chung. đ i v i Linux có th đ t thư m c g c cùng v i thư m c con /boot vào các cylinder “th p” (trong vòng 1024 đ u tiên). có nhà chuyên gia khuyên nên dành cho h th ng t p tin Linux ba phân vùng (n u tính c swap thì thành 4). ho c vì ít kinh nghi m s d ng nên làm h ng t p tin h th ng quan tr ng. nh ng đ ngh c a tác gi cho ra b ng t ng k t sau: 2 Xin cám ơn bác Tony Lý v m c này . T nh ng gì đã nói đ n ph n trư c (h n ch dung lư ng đĩa c ng). ch nên suy nghĩ v v n đ dung lư ng c a phân vùng swap khi có m t đĩa nh và ít b nh RAM. thì khi cài đ t l i nh ng d li u đã làm ra và ghi nh trong thư m c cá nhân s b m t (n u không có b n sao chép). trong trư ng h p ch có m t đĩa nh . thì không c n đ n không gian swap. Còn n u cài đ t Linux v i c u hình nh nh t. T t nhiên. c n đ t chương trình kh i đ ng trong ph m vi 1024 cylinder đ u tiên. còn các thư m c khác – ch nào tùy thích.2 • Khi tính kích thư c c a không gian swapping. kích thư c chính xác c a không gian swap ph thu c l n vào chương trình s đư c cài đ t. Ví d . Dù HĐH Linux có n đ nh và đáng tin c y đ n đâu. Ph n l n nh ng gói chương trình này đư c cài vào thư m c /usr. Trên máy tính v i 16 Mbyte RAM khi cài đ t Linux v i c u hình chu n và các chương trình ng d ng chu n thì 48 Mbyte không gian swapping là đ . thì nh ng chương trình nói trên s đư c gi l i và có th s làm vi c (r t có th c n vài c u hình nh ) sau khi cài đ t l i h th ng. Như v y trong trư ng h p này. Theo tác gi th y. c n nh r ng kích thư c quá l n có th là vô ích. Ngoài ra. b n đ c mu n c p nh t phiên b n m i c a b n phân ph i. N u như t t c đư c cài đ t vào m t phân vùng. Còn phân vùng th ba đư c g n vào thư m c /usr. Còn n u như b n đ c có 128 Mbyte RAM hay nhi u hơn. Tuy nhiên. thì phân vùng này có th không c n thi t. s b m t c nh ng chương trình đã cài t mã ngu n. Trong tiêu chu n v h th ng t p tin c a Linux FHS (c th xin xem chương ??) cũng có l i khuyên v vi c đ t thư m c /usr lên m t phân vùng riêng. 1 Gbyte là đ ) s ch a h th ng t p tin g c (/). ho c đơn gi n là mu n cài đ t m t b n phân ph i khác.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa 29 n ng. Nhân ti n. hay cài b ng phương pháp khác. T t c các ph n còn l i c a Linux và các chương trình h tr theo nguyên t c có th đ t vào m t phân vùng. cũng như không nh t thi t ph i đ t vào phân vùng ch a các t p tin khác c a HĐH. vi c đ t h th ng t p tin Linux lên vài phân vùng riêng r là có ý nghĩa. NT Loader không nh t thi t ph i đ t vào phân vùng NTFS. nh ng ý ki n nói trên đã đ đ b n đ c t tìm ra phương án phân chia đĩa c a mình. Bây gi chúng ta xem xét trư ng h p đĩa v i s cylinder l n hơn 1024. Ví d . Trong t t c m i trư ng h p t t nh t tránh dùng swap vì nó ch m hơn RAM nhi u.2. thì th nh tho ng cũng c n cài đ t l i. Vi c phân chia như v y d a trên nh ng lý l sau. N u dành cho thư m c này m t phân vùng riêng và khi cài đ t không đ nh d ng l i chúng. Phân vùng th hai dành cho thư m c /home. Trong trư ng h p ngư c l i hãy phân chia đ t ng s dung lư ng c a b nh o (g m RAM và phân vùng swap) không nh hơn 128 Mbyte.

powerquest. • ph n còn l i c a đĩa đ t thành phân vùng m r ng. • phân vùng chính th ba dành cho swap c a Linux (l i khuyên v kích thư c c a phân vùng này xem trên). fdisk không thích h p cho nh ng m c đích như v y. vì FAT16 s d ng không gian đĩa r t không h p lý. b n đ c có th kh i đ ng t đĩa m m DOS (t m th i khi chưa làm quen v i Linux m t cách “tư ng t n”) và th y đư c r ng đĩa c ng làm vi c bình thư ng. T t nhiên. b n đ c ch có m t đĩa c ng. Và không c n gì hơn ngoài chương trình này. ph c v cho phân chia đĩa. thì hãy tìm chương trình Partition Magic c a công ty Power Quest (http://www. thì m t phân vùng FAT16 cũng không th a. • phân vùng chính ti p theo dành cho thư m c g c (/). n u như b n đ c ch có Windows 95 v i FAT16. thì v n s d ng đư c nh ng l i khuyên này.30 Cài đ t h đi u hành Linux • ph n kh i đ ng c a t t c các h th ng Microsoft đ t vào phân vùng chính đ u tiên c a đĩa. 2. Tuy nhiên. Nhưng không nên đ phân vùng này l n. kích thư c kho ng 1 Gbyte. Windows NT/2000/XP. Ngư i ta nói r ng như v y tăng t c đ làm vi c trong Linux (cũng d hi u vì đ u đ c ít ph i ch y hơn). theo ý ki n c a ngư i dùng thì không nên s d ng chương trình này. • trong phân vùng m r ng t o các phân vùng lôgíc cho m i HĐH s cài đ t: Windows 98. c n l a ch n công c đ đưa k ho ch này thành hi n th c. N u như b n đ c có 2. k c trong trư ng h p h th ng có v n đ .com) và s d ng chương trình này.2 Chương trình đ phân chia đĩa Sau khi hoàn thành k t ho ch chia đĩa. còn trong /usr – chương trình s cài đ t). Th nh t. và đ ng th i cho các h th ng t p tin /home và /usr c a HĐH Linux (trong /home s đ t các t p tin riêng c a ngư i dùng. trên m i h đi u hành đ u có phiên b n riêng c a chương trình này. N u như trên máy đã cài đ t Windows NT hay có FAT32. nh ng ngư i dùng Linux m i – n u như mu n phân chia l i đĩa mà không làm m t thông tin. n u như phân chia đĩa tr ng. Trong thành ph n các b n phân ph i Red Hat và BlackCat (r t có th trong các b n phân ph i khác) có chương trình fips. Chính vì v y hãy dành cho phân vùng này kho ng 256 ho c 512 Mbyte. không ch a b t ký d li u nào. vì th phân vùng này có th ph c v cho vi c trao đ i t p tin gi a các h th ng. Nhưng chúng ta đang xem xét trư ng h p đã có HĐH nào đó trên đĩa và c n phân chia đĩa mà không làm m t thông tin. Nh ng l i khuyên này đưa ra v i gi thi t r ng. trong đó có Linux. Vì th l i khuyên c a tác gi v i b n đ c. Chương trình phân chia đĩa đư c bi t đ n nhi u nh t là fdisk. thì có th đ Windows trên phân vùng đ u tiên. ch có đi u phân vùng swap t t hơn đ t trên đĩa khác v i đĩa dành cho Linux. Th hai. .5. h th ng t p tin FAT16 đư c h tr trên m i HĐH. v i đ nh d ng FAT16 (DOS).

Th hai. Ngoài ra. và hơn n a khác v i đĩa m m kh i đ ng DOS. Tuy nhiên . có th b nó ra kh i . Và như th có th s d ng chương trình này đ kh i đ ng Linux. vì “quan h ” c a chúng đ i v i vi c cài đ t Linux hoàn toàn gi ng nhau. tùy thu c vào b n phân ph i) khi đư c h i có t o đĩa m m kh i đ ng hay không. Cách tính kích thư c c a chúng đã nói trên. Đ t o đĩa m m kh i đ ng ch c n đ nh d ng l i đĩa m m. N u như b n đ c chưa cài đ t Linux bao gi . Tác gi hy v ng r ng b n đ c đã sao lưu nh ng thông tin có giá tr c a mình. r i sao chép lên đó các t p tin ntldr. Tác gi cho r ng. mà còn có th di chuy n các phân vùng đã có theo ý mu n. nh ng thông tin đã đưa đ đ b n đ c l p k ho ch và th c hi n vi c phân chia đĩa thành các phân vùng. Vì th ti p theo chúng ta s xem xét các phương án cài đ t hai HĐH trên m t máy tính. 3.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader Trong ph n này. nghĩa là trình kh i đ ng OS Loader cũng đã đư c cài đ t. ntdetect. Cài đ t Linux theo ch d n c a b n phân ph i. chương trình này (th m chí trong phiên b n dành cho DOS) cung c p m t giao di n đ h a d s d ng có h tr chu t. sau khi kh i đ ng h th ng không còn yêu c u đĩa m m n a. make a BOOT DISK” (hay tương t th . N u HĐH Windows NT đã đư c cài đ t. Khi t o phân vùng c n đ ý không cho ranh gi i gi a các phân vùng c t l n nhau.ini t thư m c g c c a đĩa kh i đ ng NT. Các bư c cài đ t có th mô t như sau: 1. trong quá trình cài đ t nh t đ nh ph i t o ra các đĩa m m kh i đ ng Linux. T c là c n tr l i “Yes. có th s d ng đĩa m m này đ kh i đ ng Linux. Đi u này r t quan tr ng v i ngư i dùng m i.2. thì trư c khi b t đ u c n chu n b đĩa m m kh i đ ng và ph c h i Windows NT. Đây cũng là m t phương án kh i đ ng. không ch t o đư c phân vùng m i t ch tr ng trên đĩa. khi nói v Windows NT xin ng m hi u c Windows 2000 và NT. Dùng chương trình Partition Magic đ l y m t ph n đĩa tr ng và t đó t o ra phân vùng v i d ng ext2(3) (h th ng t p tin Linux) và phân vùng swap. Trong khi cài đ t c n chú ý đ n nh ng đi m sau: • th nh t. Chúng ta gi thi t là Windows NT đã đư c cài vào phân vùng /dev/hda2 (n u như b n đ c nh . t t c nh ng cài đ t và c u hình trư c đó s đư c ghi l i). và m i thao tác cũng như thay đ i đ u th y rõ ràng.com và boot. chương trình này cho phép phân chia l i đĩa mà không làm m t thông tin (t c là. Khi này. 2. s d ng đ đ c các đĩa m m khác. Đĩa m m này s đư c dùng đ n sau. /dev/hda1 s dành cho phân vùng FAT16). Chương trình t o đĩa ph c h i Windows 2000/XP có th ch y t trình đơn h th ng (l nh Backup trong Start/Program/Accessories).6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 31 Th nh t. 2.

n u như b n đ c cài LILO vào MBR. Ti p theo c n kh i đ ng l i đ vào Windows NT. Tuy nhiên đây cũng không có v n đ gì. 3 . t p tin này s c n đ trình kh i đ ng Windows NT/2000 có th kh i đ ng Linux. thì không ph i m i th đã h ng h t. nhưng t t hơn h t là b n đ c cài LILO ngay l p t c vào sector đ u tiên c a phân vùng đã cài Linux. 4.32 Cài đ t h đi u hành Linux cách kh i đ ng này cũng có đi u ti n. thì c u ph c h i l i MBR c a Windows. b ng câu l nh: [root]# shutdown -h now Ghi chú: n u đĩa C: (/dev/hda1) có đ nh d ng FAT. Đĩa m m này còn c n thi t cho c u hình đ kh i đ ng nhi u HĐH. Vì th n u b n đ c cài LILO vào MBR.lnx bs=512 count=1 đ ghi n i dung sector kh i đ ng c a đĩa /dev/hda3 vào t p tin /mnt/floppy/bootsect.lnx trong thư m c g c c a đĩa C:. K t qu cu i cùng (kh i đ ng qua NT Loader) v n có th đ t đư c nhưng c n b ra m t chút công s c. T m th i nhân Linux còn chưa h tr t t vi c ghi lên phân vùng NTFS. vì th không nên s d ng thư ng xuyên. Sau khi cài đ t xong. Tác gi cũng s nói cách ph c h i. Như v y LILO s đư c cài vào sector đ u tiên c a /dev/hda3 Theo nguyên t c. kh i đ ng Linux b ng đĩa m m (n u như b n đ c cài LILO vào phân vùng c a Linux và không đ ng gì đ n MBR.lnx3 6. Sao chép sector kh i đ ng c a Linux vào m t t p tin. thì có th t o t p tin bootsect. Tác gi không bi t (chưa th ) có th kh i đ ng không c n đĩa m m không. Chúng ta gi thi t Linux đư c cài vào phân vùng /dev/hda3. đ nh d ng MBR t o b i LILO và Windows (DOS) khác nhau. khi cài đ t Linux c n cài LILO vào sector đ u tiên c a phân vùng dành cho thư m c g c (/) c a Linux. • th hai. n u phân vùng chính đ u tiên có đ nh d ng NTFS. ch c n sao chép sector kh i đ ng qua đĩa m m như đang trình bày. Ch s d ng trong trư ng h p “b t đ c dĩ”. [root]# mount -t vfat /dev/fd0 /mnt/floppy chuy n vào thư m c /mnt/floppy [root]# cd /mnt/floppy và th c hi n câu l nh [root]# dd if=/dev/hda3 of=/mnt/floppy/bootsect. ch không ph i vào sector kh i đ ng chính c a đĩa (MBR). thì đây là kh năng duy nh t). Vi c sao chép th c hi n như sau: đ u tiên g n m t đĩa m m tr ng (m i mua thì càng t t). V n đ ch . 5.

S d ng câu l nh fdisk /mbr. MBR). CoolEdit c a Midnight Commander. 4.2.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 33 Vì MBR chưa có gì thay đ i. t c là thay th /dev/hda thành /dev/hda3. 3. N u ch n LINUX. Trong trư ng h p này b n ghi kh i đ ng Windows NT (hay 2000) s b xóa. Đ c đi m đ nh n ra phân vùng này là hai t p tin ntldr và boot. thì nh ng bư c trên có thay đ i m t chút: thay cho bư c th 6 c n làm các thao tác sau. Ch y hai l nh này theo th t đã ch ra. Ph c h i l i b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa. hay chính xác hơn là vào thư m c g c c a phân vùng mà t đó kh i đ ng Windows NT. Trong trình đơn (th c đơn) c a trình kh i đ ng c n ch n l nh Recover. ví d . thì c n ghi cái đó. nên Windows NT s kh i đ ng.init ch a trong đó (nh ng t p tin này có th n!). 1. thì LILO s đư c ch y và sau đó nó (LILO) s n p Linux. Trong Windows 2000 có các l nh chuyên dùng fixboot và fixmbr (ch y t console ph c h i h th ng). trong ví d này là /dev/hda3 . Sau đó tìm t p tin boot.) 8. Tác gi dùng l nh này thành công. thì hãy ch y câu l nh mount và tìm k t qu tương t như sau4 : 4 có nghĩa là tìm phân vùng đã g n vào thư m c g c /. N u như b n đ c không nh đã cài Linux vào đâu. ch không mu n dùng LILO. n u không có thì b n đ c c n tìm m t máy khác đang ch y Windows NT r i t o). Còn bây gi chúng ta s xem xét trư ng h p b n đ c (do vô tình hay c ý) cài đ t LILO vào b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa (Master Boot Record.lnx vào thư m c g c c a đĩa C:. Dùng b t kỳ trình so n th o nào.lnx có th đ t thu c tính ch đ c (read-only). 5. r i ch n ch đ Command mode. /dev/hda.conf. trong d u ngo c kép b n đ c có th đ t tên b t kỳ. N u như b n đ c v n còn mu n s d ng trình kh i đ ng OS Loader c a NT. 7. Sau đó đăng nh p vào tài kho n nhà qu n tr (administrator). N u Linux đư c cài vào phân vùng /dev/hda3. Trong NT c n sao chép t p tin bootsect. ví d . T p tin bootsect. Nh p l nh cd /etc và m t p tin lilo. Kh i đ ng l i máy tính t đĩa m m kh i đ ng Linux và đăng nh p vào h th ng v i quy n ngư i dùng root. 2. m c dù trong m t s bài báo nói cách ph c h i MBR như v y không ph i lúc nào cũng làm vi c. và vi c kh i đ ng Windows NT (bư c th 6 trên) là không th . Sau đó Windows 2000 s kh i đ ng bình thư ng.lnx="LINUX" (t t nhiên. và trong trình đơn ch n h đi u hành s có LINUX. đ u t p tin này có liên k t đ n phân vùng kh i đ ng theo m c đ nh. Vi c còn l i là kh i đ ng l i máy tính m t l n n a. Kh i đ ng Windows NT t đĩa m m kh i đ ng (đã t o trư c khi cài đ t Linux. đ thay th giá tr này thành phân vùng đã cài Linux lên (chính xác hơn là thành phân vùng đư c g n như g c (/) c a Linux).ini và thêm vào dòng sau: C:\bootsect. Đây có th là phân vùng FAT16 hay phân vùng NTFS.

# Modified by YaST2. Trong nh ng phiên b n m i c a các b n phân ph i Linux m i khi này có th ch n c u hình cho nh ng h đi u hành đã có trên máy. M t s b n phân ph i. Quá trình cài đ t Linux k t thúc đây. Nh đó sau khi cài đ t b n có th ch n kh i đ ng Linux ho c h đi u hành (thư ng là Windows) đã có. 2.7. 7. Chúng ta s xem xét c u hình GRUB trong ph n ti p theo. Hãy xem ví d m t t p tin như v y dư i đây: # GRUB example configuration file on the teppi’s openSUSE system. Last modification on Sun Apr 2 22:22:11 MSD 2006 color white/blue black/light-gray . và ph c h i MBR c a Windows.lst’ n m trong thư m c kh i đ ng /boot. Thông thư ng t p tin này đư c t o ra khi cài đ t. Đ dùng đư c trình đơn đó. D dàng đoán ra r ng. n u trên máy đã cài Windows 98 v i h th ng t p tin FAT16. B n đ c đã có th ch n HĐH s kh i đ ng và đi u khi n máy tính c a mình. thì l a ch n t t hơn cho trình kh i đ ng là chương trình có trong thành ph n c a m i b n phân ph i HĐH Linux – GRUB (GRand Unified Bootloader). 2. 2.2 C u hình GRUB GRUB có m t giao di n trình đơn đ t đó ngư i dùng có th ch n m t m c (m t h đi u hành) b ng các phím mũi tên r i nh n <Enter> đ kh i đ ng. nhưng s có ích n u b n bi t đư c cách c u hình Linux đ x lý nh ng l i có th x y ra và hơn th n a bi t cách c u hình đ kh i đ ng h đi u hành mong mu n khi không có t đ ng c u hình. Th c hi n các bư c 6-8 như trên. S có c nh báo v vi c phân vùng không ph i là đ u tiên trên đĩa. Đây chính là đi u chúng ta c n.7. “quy trình” ph c t p v i hai l n kh i đ ng l i ch đ chuy n sector kh i đ ng Linux t MBR vào sector đ u tiên c a phân vùng dành cho Linux. b n ghi kh i đ ng c a Windows đư c gi nguyên v n.1 Cài đ t GRUB Cách d nh t đ có th cài đ t trình kh i đ ng GRUB là ch n dùng trình kh i đ ng này trong quá trình cài đ t h th ng Linux c a b n. Ch y l nh /sbin/lilo đ ghi trình kh i đ ng vào phân vùng /dev/hda3 (c n ch y l nh lilo không có tham s ). ví d Xandros còn t đ ng tìm th y nh ng h đi u hành đã có này và thêm chúng vào t p tin c u hình c a GRUB.34 /dev/hda3 on / type reiserfs (rw) Cài đ t h đi u hành Linux 6. b n c n m t t p tin c u hình ‘menu. M c dù vi c t đ ng c u hình này h t s c thu n ti n.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB Như đã nói trong ph n l a ch n chương trình kh i đ ng.

Hãy nh l i. v.YaST2 identifier: Original name:linux### title SUSE LINUX 9.v.2. Tùy ch n color dùng đ ch n màu cho trình đơn (hãy th nó!). M i ph n đ u b t đ u b ng l nh ‘title’ theo sau là tên s hi n th trong trình đơn. Trong trư ng h p này là sau 8 giây. Như b n th y trong t p tin c u hình trên.YaST2 identifier: Original name: floppy### title Floppy root (fd0) chainloader +1 Tác gi nghĩ r ng c n gi i thích c th hơn m t chút v t p tin này. nên b n có th nh p b t kỳ th gì vào phía sau.3 kernel (hd0.0) makeactive chainloader +1 ###Don’t change this comment .0)/xen. sau khi thay đ i c u GRUB không c n ph i ch y b t kỳ l nh nào đ nh ng thay đ i này có hi u l c. nh ng tùy ch n có liên quan đ n giao di n c a trình đơn.3). Ngoài dòng chú thích GRUB cũng b qua nh ng dòng tr ng. trong GRUB vi c đánh s đư c b t đ u t ‘0’ ch không ph i ‘1’. Tùy ch n timeout cho bi t GRUB s kh i đ ng m t cách t đ ng sau kho ng th i gian ch ra (tính theo giây) n u không nh n phím nào. . Có th b n đã đoán ra nh ng dòng b t đ u b ng ký t ‘#’ là nh ng dòng chú thích.3”.YaST2 identifier: Original name: windows### title Windows map (hd0) (hd1) map (hd1) (hd0) rootnoverify (hd1. Tùy ch n default ch ra h đi u hành kh i đ ng theo m c đ nh (n u không đ ng vào bàn phím khi kh i đ ng). . S ‘0’ ch ra đó là h đi u hành th nh t trong danh sách (t c là SuSE Linux 9. ph n đ u tiên là đ kh i đ ng “SUSE LINUX 9. B n có th ghi b t kỳ câu gì mong mu n vào dòng này và không nh hư ng gì đ n công vi c c a chương trình. Chúng s đư c c p nh t m t cách t đ ng trong l n kh i đ ng sau. Khác v i trư ng h p LILO. Chúng đư c đ t trư c các m c b t đ u b ng ‘title’.0)/vmlinuz-xen root=/dev/hda5 vga=0x31a selinux=0 splash=silent resume=/dev/hda7 showopts module (hd0. Và vì l nh này hi n th tham s m t cách nguyên v n. Sau nh ng thi t l p chung là ph n thi t l p cho t ng h đi u hành c th .YaST2 identifier: Original name: xen### title XEN kernel (hd0. đ u t p tin là nh ng thi t l p chung (global options).0)/vmlinuz root=/dev/hda5 vga=0x31a selinux=0 splash=silent resume=/dev/hda7 showopts initrd (hd0. Đây là m t đi m m nh c a GRUB so v i LILO. ph n th hai – “Windows”.0)/initrd-xen 35 ###Don’t change this comment . .gz dom0_mem=196608 module (hd0.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB default 0 timeout 8 ###Don’t change this comment .0)/initrd ###Don’t change this comment .

Cách chia đĩa đã nói trên. LILO có th n m b n ghi kh i đ ng c a phân vùng chính đư c kích ho t và ch a thư m c g c c a Linux ho c th m chí trên phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng.conf và câu l nh /sbin/lilo. Tuy nhiên tác gi chưa nhìn th y s c n thi t c a ng d ng này (n u đã ch n LILO làm trình kh i đ ng chính thì hãy s d ng cho “tr n b ”).txt root = current image = /boot/vmlinuz-2. 2. Trong trư ng h p đó MBR c n ph i có kh năng n p LILO.5 4.36 Cài đ t h đi u hành Linux T t nhiên đây không ph i là t t c nh ng kh năng s d ng c a GRUB. 5 . thì trong quá trình cài d t Linux c n ch n phương án cài LILO vào b n ghi kh i đ ng chính (Master Boot Record). Trong ví d này chúng ta s coi như thi t b /dev/hda1 là phân vùng v i DOS/Windows. 3.4 Gbyte thì hãy đ c k các ph n 2. vì th chúng ta s không xem xét đ n. Bư c ti p theo c n c u hình LILO đ có th kh i đ ng các HĐH theo l a ch n. nhưng tác gi khuyên b n đ c nên làm. Cài đ t Linux theo ch d n đi kèm v i b n phân ph i. T o các đĩa m m kh i đ ng theo nguyên t c là không b t bu c. Câu l nh này dùng đ cài đ t (hay cài đ t l i) LILO. 1. Chúng ta xem xét m t ví d nh c a t p tin c u hình LILO. Dùng chương trình Partition Magic đ l y ph n không gian đĩa còn tr ng và trên đó t o ra m t phân vùng ext2(3) (h th ng t p tin Linux) và m t phân vùng swap. C n nh r ng. còn phân vùng /dev/hda2 ch a Linux.1 S d ng trình kh i đ ng LILO Cài đ t và c u hình LILO Gi ng như trư ng h p Windows NT. N u dung lư ng đĩa c ng vư t quá 8. 2. chúng ta s đưa ra các bư c c n th c hi n đ có th kh i đ ng nhi u HĐH. Trong trư ng h p đó /etc/lilo.3 và 2. nhưng đ i v i ngư i dùng m i thì như v y là đ . n u b n mu n s d ng trình kh i đ ng LILO. Sau m t th i gian làm vi c v i Linux và có đ kinh nghi m b n s bi t cách tìm thêm thông tin v trình kh i đ ng tuy t v i này.8 2. LILO đư c c u hình b ng t p tin /etc/lilo.8. Trư c khi cài đ t Linux hãy chu n b đĩa m m kh i đ ng Windows.22 label = linux read-only other = /dev/hda1 Ghi chú.conf có d ng g n như sau: boot = /dev/hda2 compact delay = 50 # message = /boot/bootmesg.4. ví d khi MBR là trình kh i đ ng c a MS-DOS hay Windows. Trình kh i đ ng LILO không b t bu c ph i cài đ t vào b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa.5.

Đi u này có th c n thi t khi mu n kh i đ ng c Windows 98 t trình đơn c a NT Loader (trong trư ng h p này s có 3 HĐH: Linux. LILO s không đưa thông tin v phân chia đĩa cho h đi u hành đư c kh i đ ng n u bi n này không đư c đưa ra.8 S d ng trình kh i đ ng LILO table = /dev/hda label = dos Vài l i gi i thích cho ví d : Dòng boot cho bi t thi t b kh i đ ng. Trong ví d này. s kh i đ ng Linux theo m c đ nh. LILO. t c là thay đ i bi n table.2. Có th ch ra h đi u hành đư c kh i đ ng theo m c đ nh khi thêm m t dòng có d ng default=dos.conf. Dòng table=<device> cho bi t tên thi t b ch a b ng phân chia đĩa. thì s kh i đ ng HĐH theo m c đ nh. Ch c n đ t th i gian ch kh i đ ng trong t p tin boot.) Đ ng quên r ng. vì ph n c u hình tương ng v i Linux n m đ u tiên trong t p tin.conf: other = /boot/bootsect.conf theo ý mu n. Trong m i ph n như v y có m t dòng label. m i ph n tương ng v i m t h đi u hành s kh i đ ng theo l a ch n c a ngư i dùng. N u b n đ c mu n kh i đ ng Windows tr c ti p t ph n nh sau vào /etc/lilo. Windows NT và Windows 98. t c là s d ng tên đã đ t trên dòng label. và LILO kh i đ ng thành công Windows NT. sau khi thay đ i ch d n đ n b ng phân chia đĩa. đ không th y trình đơn kh i đ ng c a NT Loader. Trên dòng này ghi tên c n nh p vào d u nh c LILO hay tên s hi n th trong trình đơn c a LILO đ có th ch n HĐH mu n kh i đ ng.ini c n đ t khác không (th i gian ch đư c tính theo giây). c n ch y câu l nh /sbin/lilo đ nh ng thay đ i có hi u l c. c n th c hi n câu l nh /sbin/lilo. tính năng (nén) này tăng t c đ c a kh i đ ng đ u. N u như tên không đư c nh p sau kho ng th i gian ch trên dòng delay (tính theo ph n mư i giây – c n nhân v i 0. Câu l nh message dùng đ đưa ra thông báo theo ý mu n khi kh i đ ng. N u đ t dòng (g i là ph n nh thì t t hơn) other = /dev/hda1 trong t p tin /etc/lilo. thì hãy thêm 5. B t đ u t dòng image là các ph n nh c a t p tin c u hình. (M t s h đi u hành có công c khác đ xác đ nh là đã đư c kh i đ ng t phân vùng nào. Câu l nh này (trong tài li u . Sau khi s a xong t p tin /etc/lilo. n u vì m t lý do nào đó b n mu n th y trình đơn này thì giá tr timeout trong t p tin boot. Tuy nhiên. thì trong thư m c g c c a đĩa /dev/hda1 (đĩa C: trong h th ng thu t ng Microsoft) c n có trình kh i đ ng ph (không ph i là chính).dos label = win trong đó bootsect.1 giây). Trên m t máy c a tác gi đó n m trình kh i đ ng NT Loader (vì Windows NT đư c cài đ t trư c Linux). trong trình đơn c a LILO n u ch n dos thì s hi n ra trình đơn c a NT Loader r i t đó ch n m t trong hai HĐH Windows đ kh i đ ng).dos l y t thư m c g c c a đĩa ch a NT Loader.ini b ng không. 37 Dòng compact b t ch đ nén t p tin map – t p tin ch a đ c tính c a nhân đư c kh i đ ng.

. thì qua s ch cái đưa ra có th nh n đ nh v nguyên nhân xu t hi n v n đ . b n ghi sector kh i đ ng.0300 of=/dev/hda bs=446 count=1 hay [root:~#] dd if=/boot/boot. Câu l nh đ th c hi n có d ng: [root:~#] dd if=/boot/boot. L nh này ch thay đ i mã chương trình kh i đ ng n m trong MBR. Đ k t thúc ph n nói v LILO này chúng ta s xem xét vài khó khăn có th xu t hi n khi s d ng LILO. và không đ ng gì đ n b ng phân chia đĩa). câu l nh này ch làm vi c đúng v i đi u ki n là thư m c LILO (t c là /boot) không thay đ i k t khi cài đ t. ví d . Khi này m i ch cái bi u th s k t thúc m t hành đ ng nào đó hay k t thúc m t bư c n p LILO.NNNN. không nh t thi t ph i dùng /boot/boot. n u không còn cách ph c h i nào khác đơn gi n hơn. v. N u kh i đ ng b b ngưng gi a ch ng. và cách kh c ph c (n u có th ). Sau khi cài đ t l i trình kh i đ ng c n kh i đ ng l i máy tính và th các phương án kh i đ ng khác nhau đ ki m tra. trong đó NNNN tương ng v i s c a thi t b . 0800 – /dev/sda. • Không ch cái nào hi n ra – không có ph n nào c a LILO đư c n p. thì n i dung cũ c a sector này s t đ ng đư c ghi nh vào m t t p tin. 0300 – tương ng /dev/hda. T p tin /boot/boot. hãy th c hi n câu l nh này v i tham s -t. N u t p tin này đã có trên đĩa. Theo m c đ nh đó là t p tin /boot/boot. Cũng có th ph c h i MBR cũ khi c n thi t b ng câu l nh /sbin/lilo v i tùy ch n -u. Khi LILO đư c n p.v. ho c phân vùng ch a LILO chưa đư c kích ho t. thì nó không b ghi đè lên. . và b ng phân chia đĩa.NNNN. nó đưa ra màn hình t “LILO”. Ho c LILO không đư c cài đ t.NNNN có th s d ng đ ph c h i n i dung cũ c a sector kh i đ ng. MBR c a MS-DOS có th đư c ph c h i b ng cách kh i đ ng vào DOS t đĩa m m (CD) r i ch y câu l nh fdisk /mbr (xem trên). Khi /sbin/lilo ghi đè n i dung m i lên sector kh i d ng. . mà không thay đ i b ng phân chia đĩa. tr vi c thay đ i t p tin map. Tuy nhiên có th đ t m t tên khác đ ghi sector kh i đ ng.0800 of=/dev/hda bs=446 count=1 (bs=446 vì ch ph c h i chương trình kh i đ ng.38 Cài đ t h đi u hành Linux hư ng d n g i là map-installer) cài đ t trình kh i đ ng ph . N u cho thêm tùy ch n -v. 6. mà s đư c kích ho t trong l n kh i đ ng ti p theo. Trư c khi ch y /sbin/lilo đ thay đ i bư c kh i đ ng. thì b n đ c s đư c bi t thêm thông tin chi ti t v nh ng gì l nh /sbin/lilo s th c hi n. Khi có tham s này s th c hi n t t c các th t c cài đ t trình kh i đ ng. t c là ch ch y th c u hình m i. Nhưng c n bi t r ng.

mà ti p t c đưa ra m t chu i vô t n các mã l i. ho c t p tin boot/boot. r i ch y /sbin/lilo. Vì trong ph n l n các trư ng h p phân vùng DOS chi m các vùng đĩa đ u (không có h n ch c a BIOS). • LIL. thì Linux s không th kh i đ ng. Khi có v n đ sau khi cài đ t m t h đi u hành khác sau Linux. • LIL? – trình kh i đ ng ph đã đư c n p vào đ a ch không đúng. n u như b n đ c đ u tiên cài đ t Linux. 2. trình kh i đ ng c a chúng (không ph thu c vào ý mu n c a b n đ c) đư c ghi vào Master Boot Record (MBR). .8. • LIL — trình kh i đ ng ph đã đư c ch y. Thông thư ng thì v n đ n y sinh do đĩa x u (có khuy t t t) hay không đ t đúng c u trúc hình h c c a đĩa. 2. và d u kích ho t trong b ng phân vùng s đư c chuy n sang phân vùng MS-DOS (Windows 95/98). • LILO – t t c các ph n c a LILO đư c n p thành công. Có th ph c h i l i LILO b ng cách ch y l nh /sbin/lilo (n u LILO đư c cài vào MBR). thì v n đ thư ng d gi i quy t. Thông thư ng do l i đưa ra c u trúc hình h c c a đĩa ho c t p tin /boot/boot.2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux Khi cài đ t MS-DOS và Windows 95/98.– b ng mô t trong t p tin map b phá h y. và sau đó m i cài đ t Windows 95/98 hay MS-DOS. Như th .8 S d ng trình kh i đ ng LILO 39 • L [mã l i] – trình kh i đ ng chính đã đư c n p và đã ch y (t c là đã nh n đư c quy n đi u khi n). Mà trình kh i đ ng MS-DOS và Windows 95/98 ch “bi t” chuy n quy n đi u khi n cho sector đ u tiên c a phân vùng kích ho t. nên cho phép gi i quy t nhi u v n đ c a đĩa l n.3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS Nh ng phiên b n nhân Linux m i nh t h tr kh năng đ t các t p tin c n thi t trên giai đo n kh i đ ng vào h th ng t p tin MS-DOS (hay UMSDOS). ho c kích ho t phân vùng ch a LILO (n u LILO đư c cài vào phân vùng chính). thư ng có th gi i quy t b ng cách kh i đ ng vào Linux b ng đĩa m m kh i đ ng. • LI – trình kh i đ ng chính đã n p đư c trình kh i đ ng ph . N u LILO không d ng l i đây.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo.2. Nguyên nhân thư ng do khuy t t t c a đĩa ho c không đưa đúng c u trúc hình h c c a đĩa.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo. Có th là l i đưa c u trúc hình h c c a đĩa. Thông thư ng do l i đưa ra c u trúc hình h c c a đĩa ho c t p tin /boot/boot. Mã l i hai ký t cho bi t nguyên nhân c th c a v n đ (cách gi i mã c n tìm trong tài li u k thu t c a LILO). nhưng không ch y đư c nó. nhưng nó không th n p b ng mô t t t p tin map.8. s a l i t p tin c u hình LILO (thêm ph n nh cho HĐH m i). khi mà thư m c /boot không th n m trên phân vùng dành cho Linux. nhưng nó không th n p trình kh i đ ng ph .

bzImage)7 . bzImage là đ nh d ng m i hơn (s phiên b n nhân l n hơn 1. vì chương trình này h tr “kh i đ ng lôgíc” c a máy tính.exe đ kh i đ ng và b t đ u tìm hi u Linux.exe vào thư m c c a ngư i dùng root 7 Ghi chú. c n phân vùng DOS ch đ đ c/ghi. thông thư ng ghi t p tin loadlin. m c dù b n đ c có th thay th zImage thành bzImage 6 . Tuy nhiên. Kh năng này th c hi n nh chương trình đ c bi t loadlin.exe. do Hans Lermen (lermen@elserv. khi có phân vùng kích ho t là DOS hay Windows.exe không có nghĩa là Linux làm vi c dư i DOS.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin.3.exe Không ch các t p tin kh i đ ng và nhân có th n m trong phân vùng DOS. nhân khi gi i nén có kích thư c lên t i 2 Mbyte. Có th dùng chương trình này đ kh i đ ng Linux t CD ho c t đĩa trong m ng mà không c n s d ng đĩa m m kh i đ ng. và cu i cùng ch y l nh /sbin/lilo. và chuy n t t c các t p tin t thư m c /boot vào đó.exe không yêu c u ph i cài đ t. do đó. zImage là đ nh d ng nh phân cũ c a nhân. Ph n l n ngư i dùng m i (và không ch h ) không đ kiên nh n đ đ c tài li u r t hay nhưng r t dài (và l i vi t trên ti ng Anh n a) c a LILO. ch c n đ t chương trình – t p tin loadlin.exe thành m t công c tuy t v i đ kh i đ ng Linux khi có v n đ v i LILO. Phiên b n 1. c n làm gì đ có th s d ng chương trình loadlin. Phương án kh i đ ng này đư c khuyên s d ng cho ngư i dùng Linux m i. có th n p các nhân l n (các bzImage) và các nh đĩa o (initrd) tr c ti p vào vùng b nh n m trên. v trí m i c a thư m c /boot c n ch ra trong t p tin /etc/lilo. Vi c s d ng loadlin. và k t qu là không th kh i đ ng đư c b t kỳ h đi u hành nào (tác gi cũng đã rơi vào trư ng h p như v y). N u như b n đ c mu n quay tr l i DOS. Chương trình này thư ng có trên các đĩa c a b n phân ph i. thư m c /boot đư c chuy n thành liên k t tư ng trưng đ n thư m c /dos/linux.exe làm vi c v i m i c u hình DOS và có r t ít h n ch . Phiên b n này có th s d ng b nh m r ng. và sau đó DOS đư c thay th hoàn toàn b ng Linux. mà c ti n trình kh i đ ng Linux nói chung có th đư c t ch c t DOS.73) có kích thư c lên t i 1 Mbyte. b ng câu l nh reboot. 2. • C n có nh nén c a nhân Linux (zImage. Chương trình loadlin. m t s b n phân ph i còn có gói cài đ t cho chương trình này. thì ph i kh i đ ng l i máy tính.exe và nhân ( nh c a nhân) lên m t trong các đĩa mà DOS nh n ra.40 Cài đ t h đi u hành Linux Đ th c hi n phương án kh i đ ng này. “không vào hang c p sao b t đư c c p”. Ti p theo chúng ta s ch nói v các t p tin zImage.6 Loadlin. /dos/linux). t o trong đó m t thư m c (ví d .exe. ví d . Vì th h thư ng s d ng LILO không đúng cách. Kh năng này bi n loadlin. Đ i v i nh ng ngư i dùng m i thì s thu n ti n hơn khi s d ng loadlin.fgan.exe cung c p cách kh i đ ng Linux t c ng an toàn nh t.de) vi t.ffm.conf. Như v y. • Trên máy tính c a b n (t t nhiên v i b x lý 386 ho c cao hơn) c n cài đ t DOS hay WINDOWS 95.6 c a loadlin.

exe. ho c qua h p tho i l a ch n khi nh n l nh t t máy (shutdown) Windows 95/98.exe đ kh i đ ng. và ch có ý nghĩa thu n ti n cho s d ng): [root]# cp /boot/vmlinuz-2.exe 41 • Chương trình loadlin.22.22 t /boot vào /mnt/C/loadlin và đ i tên thành vmlinuz (vi c đ i tên là không nh t thi t.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin. 1.22 /mnt/C/loadlin/vmlinuz 4.4.PAR. Bây gi i kh i đ ng l i máy tính vào DOS tr c ti p (n u b n đ c có Windows 95/98 thì c n nh n phím <F8> khi kh i đ ng đ hi n th trình đơn cho phép ch n DOS).2.TXT.5) 2.4. Có th tìm t p tin ch a nh c a nhân c n thi t nh t p tin /etc/lilo. còn phân vùng Linux là /dev/hda3): [root]# mount -t vfat /dev/hda1 /mnt/C T o thư m c /mnt/C/loadlin và gi i nén t p tin LOADLIN16. t p tin tham s ví d DOC\TEST.4. Gói nén này còn ch a hư ng d n s d ng DOC\MANUAL. hãy s d ng đĩa m m kh i đ ng). Ví d tên c a t p tin này là vmlinuz-2. Ngoài ra sao chép t thư m c /boot vào thư m c đó c t p tin ch a nh c a nhân Linux. Chia các phân vùng cho Linux (cách làm xem ph n 2. Sao chép t p tin vmlinuz-2.TGZ. Thu n ti n hơn đ đ c hư ng d n này khi ch y chương trình v i tham s more (gi ng trong Linux): C:\LOADLIN> loadlin | more Bây gi chúng ta có th xem xét các bư c cài đ t Linux khi s d ng loadlin.” và b n đ c s th y tên c n thi t phía bên ph i d u b ng. N u b n ch y loadlin.. Sau khi vào DOS hãy chuy n sang thư m c C:\LOADLIN: CD \LOADLIN r i th c hi n l nh: . LILO c n cài đ t vào sector đ u tiên c a phân vùng Linux đ không ghi đè lên MBR và không b m t kh năng kh i đ ng vào Windows. và hư ng d n cách đưa các tham s DOC\PARAMS. Sau khi k t thúc ph n cài đ t hãy kh i đ ng Linux (n u không có cách nào khác. G n phân vùng DOS (gi thi t là /dev/hda1.conf: tìm trong t p tin c u hình dòng “image=. 3.. Có th tìm th y trên đĩa phân ph i d ng không nén hay trong gói LOADLIN16.DOC (đ ng quên r ng chúng là nh ng t p tin DOS). Cài đ t Linux vào phân vùng đã chia.TGZ vào đó.exe không có tham s C:\LOADLIN> loadlin thì s nh n đư c hư ng d n s d ng ng n g n.

b ng cách thêm vào hai dòng sau (n u chưa có): BootGUI=0 Logo=0 Dòng đ u tiên t t giao di n đ h a. Dòng Logo=0 t t vi c hi n th bi u tư ng Windows (c a s ). Tác gi cho r ng nh ng thông tin đã đưa ra trên đ đ t o t p tin bat c n thi t. c n nh p câu l nh C:\> win). Công vi c duy nh t còn l i là làm sao đ không ph i gõ l nh loadlin v i t t c các tham s sau m i l n kh i đ ng l i.unc.bat). sau đó thì ch y Linux. n u như có hi n th bi u tư ng Windows.edu/~gpg109/BootPrompt-HOWTO. linux. C n nói thêm r ng. n u b n đ c mu n n p nhân cùng v i đĩa RAM: C:\LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/ram rw initrd=diskimage Còn có th ghi t t c các tham s c a l nh loadlin.SYS (đây là t p tin văn b n thông thư ng).html và http://rsphy1. Bây gi b n đ c có th s d ng cách này đ kh i đ ng Linux.html.bat ho c t o m t t p tin l nh (ví d . (Đ ch y giao di n đ h a. đ i v i m t s c c màn hình Linux s đưa ra m t màn hình tr ng r ng sau khi kh i đ ng. .42 Cài đ t h đi u hành Linux C:\LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/hda3 ro vga=ask ho c. V n đ ch . Có th vi t thêm l nh g i loadlin vào t p tin autoexec.exe vào t p tin (ví d v i tên params) và g i câu l nh đó d ng sau: C:\LOADLIN> LOADLIN @params Kh năng này đ c bi t có ích khi đưa nhi u tham s dòng l nh và khi dòng l nh dài hơn 127 ký t . và khi ch y t p tin này. Mô t đ y đ t t c các tham s c a câu l nh loadlin. máy tính s chuy n vào ch đ DOS trư c. và DOS s đư c kh i đ ng thay cho Windows 95/98.edu/mdw/HOWTO/BootPrompt-HOWTO. không đư c kh i đ ng Linux t giao di n đ h a DOS/Windows và c n t t m t vài tùy ch n trong t p tin n C:\MSDOS.exe có th tìm th y trong t p tin PARAMS.anu.DOC ho c Internet trên trang http://sunsite.

. Hình 3.Chương 3 Kh i đ ng Linux l n đ u V n s kh i đ u nan – Trung Qu c Sau khi cài đ t r t có th b n đ c s không bi t bư c ti p theo ph i làm gì.. ng i nhìn.1 Kh i đ ng HĐH Linux Như v y là vi c cài đ t Linux đã hoàn thành. N u ngư i dùng đã cài đ t GRUB làm trình kh i đ ng. B t máy tính lên. Ph i làm gì đ có th ti p t c làm vi c v i h th ng Linux? Sau khi làm vi c xong thì t t máy th nào? Có nh ng chương trình nào nên bi t? Trong khi làm vi c có v n đ n y sinh thì tìm câu tr l i đâu? Trong chương này chúng ta s tìm th y câu tr l i cho nh ng câu h i trên. thì sau nh ng dòng ch BIOS thư ng đưa ra s xu t hi n màn hình d ng như trong hình 3.1: Màn hình kh i đ ng c a GRUB . đ i h th ng kh i đ ng xong và . 3.1.

N u sau khi nh p vào tên ngư i dùng r i r t lâu sau không vào m t kh u. Trong trư ng h p đó. thì h th ng s t đ ng quay tr l i dòng h i tên ngư i dùng login:. t c là có quy n truy c p không gi i h n đ n các tài nguyên. N u đã ch n kh i đ ng Linux thì cu i cùng ngư i dùng ph i th y dòng login:. Do đó có th b n đ c s không th y nh ng thông báo này. Có th ch n HĐH mu n kh i đ ng b ng các phím <↑> và <↓> r i nh n phím <Enter>. th m chí làm h ng h th ng. Sau khi nh p m t kh u cũng nh n <Enter>. sau đó nh p vào m t kh u khi có yêu c u đ vào h th ng. Nh ng thao tác không c n th n c a ngư i dùng này có th d dàng d n đ n nh ng h u qu khó lư ng. 1 . Phím này thư ng là <Esc>. thì trên màn hình s xu t hi n r t nhi u thông báo mà t m th i chúng ta s không xem xét ý nghĩa c a chúng1 . Ngư i dùng này là ch s h u có toàn quy n đ i v i h th ng bây gi cũng như sau này.44 Kh i đ ng Linux l n đ u N u không ch m vào bàn phím. . M t kh u này là m t kh u đã đưa ra cho ngư i dùng root trong quá trình cài đ t. Vì th thư ng ch đăng nh p dư i tên ngư i dùng này khi th c hi n các công vi c qu n tr h th ng. thì trên màn hình kh i đ ng GRUB s xu t hi n danh sách các h đi u hành tìm th y. N u Linux không ph i là h đi u hành (HĐH) duy nh t trên máy tính. có s d ng màn hình flash. . Sau khi nh p đúng m t kh u. Đây là ngư i dùng duy nh t luôn luôn có tài kho n đư c t o ra trong quá trình cài đ t. ví d đưa ra nh ng câu chào d ng “Xin chào! Hôm nay là 02 tháng 09 năm 2006. T t nhiên màn hình đăng nh p c a b n đ c s khác. và trong khi cài đ t b n quên t o thêm ngư i dùng. t c là dòng m i nh p vào tên đăng nh p. b n s th y dòng như sau: Trong nh ng b n phân ph i Linux m i. Cu i cùng xu t hi n màn hình cho phép ngư i dùng đăng nh p vào h th ng. vì th hãy nh p “root” vào dòng login: r i nh n phím <Enter> (<Return>). có th thêm.2 Đăng nh p vào h th ng Như b n đã bi t. N u có đ kiên nh n đ đ c h t cu n sách này. đây là m t kh u c a root. thì b n s bi t cách thay đ i màn hình này. H th ng s đưa ra câu h i m t kh u: Password: T t nhiên là b n c n nh p vào m t kh u tương ng v i ngư i dùng đã đưa ra. 3. ví d SuSE Linux. khi hi n ra dòng m i này thì đ u tiên c n nh p vào tên ngư i dùng. N u đây là l n đăng nh p đ u tiên vào h th ng ngay sau khi cài đ t. N u b n đã ch n t đ ng ch y ch đ đ ho thì hãy nh n <Ctrl>+<Alt>+<F1> đ th y màn hình đăng nh p như sau: ThinhQuyen login: Màn hình đăng nh p này xu t hi n trên máy c a tác gi khi kh i đ ng Debian Linux. xóa nh ng ngư i dùng khác. N u kh i đ ng b ng đĩa m m thì quá trình cũng tương t nhưng ch m hơn m t chút. d ng h th ng v. Tuy nhiên bây gi v n còn s m đ nói v v n đ này. hãy nh n phím tương ng đ chuy n v màn hình kh i đ ng bình thư ng. Tuy nhiên chúng ta đang trong trư ng h p này.v. Hãy nh p vào tên ngư i dùng và m t kh u”. thì hãy nh p vào tên ngư i dùng “root” (ngư i dùng cao c p).

N u nh p vào m t kh u không t t (m t kh u quá ng n ho c quá đơn gi n). tên h th ng (ThinhQuyen) và thư m c hi n th i (/root). b n s không nhìn th y m t kh u vào vì h th ng s không hi n th gì ra. k c ki u ch . Đ h th ng cho phép ngư i dùng m i nhimlui làm vi c. Sau này b n có th thay đ i d ng c a d u nh c này. c n nói r ng trên b t kỳ h th ng UNIX nào ki u ch cũng đ u đóng vai trò quan tr ng. . “đăng nh p”) dư i tên ngư i dùng này. thì s xu t hi n dòng c nh báo (d ng Bad password: too short). nhimlui: [root]# useradd nhimlui Ngay sau khi nh n phím <Enter> đ ch y l nh này.2 Đăng nh p vào h th ng [root@ThinhQuyen /root]# 45 Dòng này đư c g i là d u nh c. Sau khi nh p xong. N u b n đã nh p đúng t t c . Trong MS-DOS và Windows(TM) màn hình đen và d u nh c h th ng thư ng đư c g i là ch đ dòng l nh. Trong t t c các ví d ti p theo chúng ta s s d ng d u nh c ch g m có tên ngư i dùng. Tuy nhiên v n chưa th vào h th ng (thư ng nói. h th ng s h i nh p m t kh u m t l n n a đ ki m tra. Chúng ta s g i ch đ này là văn b n đ phân bi t v i ch đ đ ho c a h th ng X Window. th i đi m này nó có nghĩa là b n đã đăng nh p vào h th ng m t cách thành công. Sau tên c a câu l nh c n kho ng tr ng và sau đó là tên ngư i dùng. cũng nh n phím <Enter>. Xu t hi n d u nh c có nghĩa là h th ng đã s n sàng ti p nh n và th c hi n câu l nh c a ngư i dùng. Trong ví d đưa ra trên d u nh c g m tên ngư i dùng (root). Reenter New Password: Đ ng ng c nhiên. “m tài kho n cho ngư i dùng nhimlui”). c n ph i “t o” thêm cho ngư i dùng này m t kh u b ng câu l nh: [root]# passwd nhimlui S xu t hi n dòng: Changing password for nhimlui. k c d u sao ‘*’ như thư ng th y. nhưng h th ng v n ti p nh n m t kh u và cho phép ngư i dùng m i đăng nh p vào h th ng. Trư c khi đ ngh b n đ c nh p vào câu l nh đ u tiên. thì s xu t hi n thông báo thành công d ng: Password changed. trên h th ng s bi t r ng ngư i dùng nhimlui t n t i (chúng ta nói. Câu l nh đ u tiên chúng ta s nh p vào là useradd. ví d . Vì th c n nh p vào t t c các câu l nh cũng như tham s c a chúng như ch ra trong ví d . và s l i xu t hi n d u nh c c a h th ng.3. New Password: Hãy nh p vào m t kh u. t c là có phân bi t ch hoa và ch thư ng.

Ví d . <PageDown>. Câu l nh ti p theo mà b t kỳ ngư i dùng Linux nào cũng c n ph i bi t đó là câu l nh man. Do đó b n s nh n đư c nh ng trang này b ng ti ng Anh. Chú ý là có th xem thông tin v chính b n thân câu l nh man. và phím tr ng. hãy th nh ng câu l nh li t kê trong b ng 3. Hãy nh n phím <Q> b t kỳ th i đi m nào đ thoát ra kh i màn hình xem man và quay l i dòng nh p l nh. Bây gi xin b n đ c hãy th xem thông tin v hai câu l nh đã đ c p đ n trên – login và passwd. B ng 3. Vì th nh t. Th hai. 3. Chúng ta s không xem xét chi ti t danh sách t t c nh ng câu l nh có th g p. N u như b n không có kh năng đ c ti ng Anh. thì hay kiên nh n đ c cu n sách này ho c m t cu n sách khác cùng đ tài.1: Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux Câu l nh Mô t ng n g n whoami Thông báo tên đăng nh p c a b n w ho c who Cho bi t nh ng ngư i dùng nào hi n đang làm vi c trên h th ng pwd Cho bi t tên c a thư m c hi n th i ls -l Hi n th danh sách t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i cd tên_thư_m c Chuy n thư m c hi n th i đ n tên_thư_m c ps ax Hi n th danh sách các ti n trình đang ch y Hãy xem mô t v nh ng câu l nh này b ng man. Vì thông tin thư ng không th n m g n trên m t màn hình nên khi xem c n s d ng các phím <PageUp>. B n đ c còn có th th ch y thêm m t vài câu l nh n a và theo dõi xem h th ng làm gì. Hãy ch y l nh: [root]# man man R t ti c theo như tác gi bi t thì hi n th i các trang thông tin man còn chưa đư c d ch sang ti ng Vi t.1 (hãy nh p chúng cùng v i nh ng tham s có trong b ng).3 Console. Ví d : [root]# man passwd K t qu là b n s nh n đư c m t văn b n mô t câu l nh tương ng ho c thông tin v đ tài mà t khoá đưa ra. man là h th ng tr giúp luôn luôn đi kèm v i h th ng Linux. terminal o và shell Như v y là b n đ c đã có kinh nghi m làm vi c đ u tiên ch đ văn b n (hay còn g i là kênh giao tác “console”) c a h th ng Linux. C n ph i nh p vào câu l nh này v i m t tham s – tên c a câu l nh khác ho c t khóa. ngư i dùng s d n d n làm quen v i chúng trong quá trình đ c cu n sách này và th c hành trên HĐH Linux c a mình.46 Kh i đ ng Linux l n đ u Như v y là b n đ c đã làm quen v i hai câu l nh đ u tiên c a h th ng Linux: useradd và passwd. Chúng ta s còn g p . có th đ c v nh ng câu l nh chính trong b t kỳ cu n sách nào nói v UNIX.

Thao tác này không t t máy và cũng không kh i đ ng l i h th ng. do đó tác gi gi i thích k hơn nh ng khái ni m này.3. . Tuy nhiên n u làm vi c ch đ đ ho thì không th không dùng phím <Ctrl>.. Terminal – thi t b dùng đ giao ti p gi a ngư i dùng và máy tính. ngoài console Linux còn cho phép k t n i các terminal xa t i máy tính. Theo m c đ nh. n u trong quá trình làm vi c b n đ c không nh đang n m trong terminal o nào thì hãy s d ng câu l nh tty.3 Console. Cũng có th d ng phiên làm vi c b ng m t trong hai câu l nh logout ho c exit. và h th ng s hi n th l i trên terminal này d u m i đăng nh p (login:) mà b n đ c đã th y. Nhân ti n cũng c n nói luôn. nhưng v n có bàn phím và màn hình th c hi n vai trò terminal đ i v i ngư i dùng. T h p phím nói trên ch đơn gi n là d ng phiên làm vi c hi n th i c a m t ngư i dùng. L nh này s đưa ra tên c a terminal d ng: /dev/tty2. . Console thư ng k t n i t i máy tính không qua giao di n k ti p nhau mà qua m t c m riêng (đôi khi thi t b đưa ra không ph i là màn hình mà là m t thi t b in). do đó ch c s không có terminal xa nào k t n i t i. terminal o và shell 47 thư ng xuyên nh ng khái ni m trình l nh “terminal” và “console”. Vì trên các h th ng UNIX ngư i ta thư ng tuân theo các truy n th ng. Máy tính cá nhân c a b n đ c là máy tính th h m i. Do đó. đư c g i là console. máy tính còn r t to (mainframe) và ngư i dùng làm vi c trên nh ng máy tính này qua m t h th ng nh ng giao di n k ti p nhau dùng đ k t n i các terminal xa. h u h t các b n phân ph i Linux l n (Red Hat. Mainframe có m t terminal đ c bi t dành cho nhà qu n tr (system administrator) h th ng. Đ chuy n gi a các terminal o chúng ta s d ng các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F1> — <Ctrl>+<Alt>+<F6>. ) m ra 6 phiên làm vi c song song (terminal o) như v y khi kh i đ ng. Nhưng đây không ph i là làm vi c l i t đ u v i h th ng mà b n đ c ch chuy n sang m t terminal o khác. Hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>. xin b n hãy th c hi n nh ng l i khuyên trên. Ngoài ra thêm vào thành ph n c a terminal bây gi còn có chu t. Bây gi khi đã bi t cách b ng đ u và k t thúc phiên làm vi c trên h th ng. B n đ c s l i th y dòng m i đăng nh p login:. Sau đó hãy nh n t h p phím <Ctrl >+< Alt>+<F1>. C n nói thêm là khi làm vi c ch đ văn b n (không ph i đ ho ) thì cũng có th s d ng các t h p phím <Alt>+<F1> — <Alt>+<F6> và thu đư c k t qu tương t . đây b n đ c có th đăng nh p dư i tên ngư i dùng khác. Như v y r t thu n ti n cho s d ng. do đó bàn phím và màn hình máy tính cá nhân ngày nay làm vi c gi ng như console ngày xưa. t t hơn h t là làm quen ngay t đ u v i t h p 3 phím. Khi h th ng UNIX đ u tiên m i đư c t o ra. M t ngư i dùng nào đó d ng công vi c không có nghĩa là c n ph i t t máy. Tuy nhiên. thư ng g m màn hình và bàn phím. Xin nói ngay l p t c n u b n mu n thoát kh i m t trong các terminal thì có th th c hi n b ng t h p phím <Ctrl>+<D>. còn có nh ng ngư i dùng khác v n ti p t c làm vi c. B n s quay l i màn hình ban đ u. Đ ng quên r ng Linux là HĐH nhi u ti n trình (multiproccess) và nhi u ngư i dùng (multiuser). Debian. Hãy th vào h th ng b ng tên ngư i dùng v a m i t o ra (nhimlui). Và hơn th n a còn cung c p kh năng làm vi c v i m t vài terminal o t m t console duy nh t. t c là vào h th ng dư i tên ngư i . SuSE. Đi m m nh c a gi i pháp này ch t t c nh ng chương trình cũ đã dùng đ qu n tr h th ng UNIX có th làm vi c không có v n đ gì trên d ng console m i này.

Cũng có th s d ng nh ng h v này trên Linux. B n ch c n nh p vào l nh bash (đây cũng là tên c a chương trình h v trên ph n l n các h th ng Linux) và như v y là đã ch y m t shell m i. Ch c n nh p câu l nh su và shell hi n th i (hay nói không đúng là “h th ng”) s ch y m t shell m i mà khi vào trong đó b n s ch y t t c các l nh v i quy n c a root. ví d g n h th ng t p tin. thì hãy chú ý đ n s khác nhau trong d u nh c c a hai ngư i dùng root và nhimlui. hãy thoát kh i h v và b n . câu l nh login s ch y cho ngư i dùng này m t b x lý l nh – shell. Còn bây gi c n nói vài dòng v h v . T t nhiên là b n có th tìm th y nh ng thông tin tương t trong b t kỳ cu n sách nào v UNIX. D u nh c c a ngư i dùng root có ký t # cu i. Trong khi đó. T t nhiên là đ có quy n này b n c n nh p m t kh u c a root vào dòng yêu c u hi n ra (Password:). M i l n ngư i dùng nào đó vào h th ng. có m t lo t các thao tác. Máy tính c a ngư i dùng thông thư ng là máy cá nhân (personal computer hay nói g n là PC) dù nhà hay cơ quan. ví d : help cd. Khi đăng nh p dư i tên ngư i dùng thông thư ng. Nhưng như đã nói trên. nhưng theo m c đ nh s ch y bash. Hãy th l nh này! Xem thông tin chi ti t v m t l nh nào đó cũng b ng l nh help này v i tham s là tên c a l nh. nên tác gi s dành riêng m t chương c a cu n sách này đ nói v nó. Chính shell nh n t t c nh ng câu l nh mà ngư i dùng nh p vào t bàn phím và t ch c vi c th c hi n nh ng câu l nh này. Cũng c n lưu ý là đ i v i các h th ng UNIX các nhà phát tri n đã vi t ra nhi u h v khác thay th cho bash. và ngoài ra còn có th s d ng các chương trình khác n m trên đĩa làm câu l nh. d u nh c c a t t c nh ng ngư i dùng còn l i – ký t $. Sau khi th c hi n xong các công vi c qu n tr h th ng. Nói m t cách ch t ch thì câu “h th ng hi n th d u nh c” là không đúng. ch có ngư i dùng cao c p m i có th th c hi n. Không ch duy nh t l nh login có kh năng ch y shell. b n s quay l i h v ban đ u (h v mà t đó b n đã ch y l nh bash). Hãy đóng t t c nh ng phiên làm vi c mà root m ra. đăng nh p dư i tên ngư i dùng cao c p này là không nên. H v bash không ch là b x lý l nh mà còn là m t ngôn ng l p trình m nh. ít nh t b n đ c cũng không th xóa ho c làm h ng các t p tin h th ng (system files) do s không c n th n c a mình.48 Kh i đ ng Linux l n đ u dùng bình thư ng (không có quy n cao “c p” c a ngư i dùng root). Đ ng kh i đ ng l i máy tính m i l n như v y! Câu l nh su giúp đ gi i quy t nh ng trư ng h p như v y. Khi thoát kh i h v m i này (b ng câu l nh exit ho c t h p phím <Ctrl>+<D>). r i vào h th ng dư i tên ngư i dùng m i t o ra. Trong bash có đ y đ các câu l nh tích h p (n i b ) và các toán t . vì th shell còn có th g i là b x lý l nh (thu t ng quen thu c đ i v i ngư i dùng DOS). vì m i thao tác không c n th n c a ngư i dùng này có th d n đ n nh ng h u qu không mong mu n. Vì h v bash đóng m t vai trò h t s c quan tr ng trong Linux. vì d u nh c này là do shell đưa ra đ đ i ngư i dùng nh p vào câu l nh ti p theo. N u b n đ c đăng nh p vào h th ng t terminal th hai dư i tên ngư i dùng nhimlui (ho c dư i tên ngư i dùng b n đã ch n). Bây gi chúng ta s xem xét thêm m t câu l nh n a mà b n đ c c n bi t. H v hay shell (t này thư ng không d ch mà đ nguyên ti ng Anh) là chương trình th c hi n vi c giao ti p c a h th ng v i ngư i dùng. Có th xem danh sách các câu l nh tích h p trong bash b ng l nh help. Có nghĩa b n đ c cũng là ngư i dùng root c a h th ng.

nhưng chúng ta ch xem xét nh ng câu l nh đơn gi n và c n thi t trong l n làm quen đ u tiên v i Linux này. .4 So n th o dòng l nh. Đ th c hi n l a ch n này b n ch c n nh n <Ctrl>+<Alt>+<F1> và s có ngay quy n c a nhà qu n tr . chúng ta s nói v chu t m t ph n riêng). Nhưng dù sao cũng có ích n u đưa ra danh sách ng n g n nh ng câu l nh (hay nói đúng hơn là phím và t h p phím) dùng đ so n th o dòng l nh. b n s dùng tài kho n ngư i dùng cao c p (root). Danh sách nh ng câu l nh (t h p phím) có th dùng không ch gi i h n trong ph m vi b ng 3. còn khi c n th c hi n các công vi c qu n tr . <Del> đ làm các công vi c như b ng trên. đ c thư. Nhưng m t s t h p phím dùng v i <Ctrl> và <Esc> thì v n dùng đư c bình thư ng. Nh ng công vi c thư ng ngày (so n th o văn b n.2. L ch s l nh 49 s tr thành ngư i dùng bình thư ng v i nh ng quy n c a mình. Hãy nh r ng Linux là h th ng nhi u ngư i dùng.. Vì th có th làm vi c dư i tên ngư i dùng root trên terminal o th nh t. còn có th vào h th ng dư i tên m t ngư i dùng b t kỳ mà b n bi t m t kh u2 (nói cách khác là “ch y m t h v shell m i dư i tên ngư i dùng khác”). theo m c đ nh s đ t tên ngư i dùng cao c p root vào. panel . cũng như gây nh hư ng đ n cách làm vi c c a shell b ng bàn phím (b ng 3. N u nh ng ký t này là ph n 2 3 Ngư i dùng root không c n ph i bi t m t kh u đ làm vi c này. vì chúng đư c Midnight Commander dùng đ di chuy n dòng chi u sáng trong b ng3 hi n th i. . Nhưng c n ch ra tên c a ngư i dùng này trên dòng l nh. <←>. B ng cách tương t như vào h th ng dư i tên root trên. Xin lưu ý b n đ c trong h v bash có chương trình tích h p giúp d dành nh p câu l nh trên dòng l nh.2. Sau khi làm xong nh ng thao tác mà ch có ngư i dùng cao c p m i có th làm. 3. <End>. còn trên terminal o th hai – dư i tên ngư i dùng bình thư ng. thì có th s không th s d ng nh ng phím như <→>. trên h th ng có th làm vi c cùng lúc nhi u ngư i dùng. hãy quay l i tài kho n c a ngư i dùng bình thư ng ngay l p t c b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>. Ghi chú: N u b n làm vi c trong chương trình Midnight Commander.4 So n th o dòng l nh. Đ có thêm thông tin hãy s d ng câu l nh man bash ho c info bash. Nhưng trong HĐH Linux còn có thêm m t kh năng chuy n t m th i vào tài kho n c a ngư i dùng root đ th c hi n các ch c năng qu n tr .3. <Home>. ví d : [user]$ su nhimlui Câu l nh su trư c không kèm theo tên nào. L ch s l nh Trong nh ng ph n trư c tác gi đã đ ngh b n đ c th c hi n m t vài l nh c a HĐH Linux. Như v y b n đ c s không có nguy cơ làm h ng h th ng khi còn chưa có nhi u kinh nghi m s d ng Linux. Tác gi cho r ng n u trong quá trình nh p l nh có x y ra l i thì b n có th đoán đư c cách s a chúng. G i chương trình con này b ng m t ho c hai l n nh n phím <Tab> sau khi nh p m t vài ký t . ) b n có th th c hi n b ng tài kho n bình thư ng.

Di chuy n sang ph i m t t . <Ctrl>+<E> <Del>. Đ i ch hai ký t : ký t n m t i v trí con tr và ký t n m bên trái con tr . <Esc>+<T> <Ctrl>+<K> <Ctrl>+<U> <Esc>+<D> <Esc>+<Del> <Ctrl>+<W> <Ctrl>+<Y> <Esc>+<C> <Esc>+<U> <Esc>+<L> <Shift>+<PgUp>. C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n đ u t (n u t i v trí con tr là d u cách thì c t toàn b t n m bên trái nó). Xóa ký t n m bên trái con tr . Nh ng t h p phím này cho phép xem các trang màn hình đã hi n th . <Ctrl>+<A> <End>. Chuy n ký t t i v trí con tr thành vi t hoa r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i so v i t hi n th i. Có ích khi có câu l nh nào đó đưa ra màn hình r t nhi u thông tin ch y nhanh qua màn hình. Thoát ra kh i h v bash. ngư i dùng không k p th y chúng. Di chuy n sang trái m t t . <Shift>+<PgDown> <Ctrl>+<C> <Ctrl>+<D> . B t đ u th c hi n câu l nh. C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n cu i t (n u t i v trí con tr là d u cách thì c t toàn b t n m bên ph i nó). Đ i ch hai t : t n m t i v trí con tr và t n m bên trái con tr . Chuy n t t c các ký t b t đ u t v trí con tr t i cu i t thành vi t thư ng r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i. S lư ng nh ng trang này ph thu c vào b nh c a c c màn hình. Đ t (dán) đo n dòng l nh đã c t cu i cùng vào v trí con tr . D n màn hình và đưa dòng l nh hi n th i lên dòng đ u tiên. C t ph n dòng l nh b t đ u t ký t n m bên trái con tr đ n đ u dòng (ph n dòng l nh c t ra đư c lưu tron b đ m và có th đ t vào v trí khác).2: Nh ng phím so n th o dòng l nh Phím <→>. Di chuy n v cu i dòng l nh. <Ctrl>+<M> <Ctrl>+<L> <Ctrl>+<T> Ph n ng c a h th ng Di chuy n sang ph i m t ký t (trong khuôn kh nh ng ký t đã nh p c ng thêm m t ký t s nh p). Chuy n t t c các ký t b t đ u t v trí con tr thành vi t HOA r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i. C t ph n dòng l nh b t đ u t ký t n m t i v trí con tr đ n cu i dòng (ph n dòng l nh c t ra đư c lưu trong b đ m và có th đ t vào v trí khác).50 Kh i đ ng Linux l n đ u B ng 3. <Ctrl>+<D> <Backspase> <Enter>. <Ctrl>+<B> <Esc>+<F> <Esc>+<B> <Home>. C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n d u cách bên trái. Di chuy n sang trái m t ký t . Xóa ký t n m t i v trí con tr . <Ctrl>+<F> <←>. D ng th c hi n câu l nh v a ch y (mà v n đang ch y). sau đó di chuy n con tr sang ph i m t ký t . Di chuy n v đ u dòng l nh.

Công vi c này do câu l nh (chương trình) shutdown đ m nhi m. đây b n c n s d ng các t h p phím <Shift>+<PgUp> và <Shift>+<PgDown> đ xem danh sách (có th ) r t dài này.5 Ng ng làm vi c v i Linux M c dù máy tính làm vi c dư i s đi u khi n c a HĐH Linux có th đ ch y su t ngày đêm.3. và sau l n nh n <Tab> th hai s xu t hi n m t dòng d ng Display all 2627 possibilities? (y or n) (Hi n th t t c 2627 kh năng? c n ch n y – có ho c n – không). thì h v bash s coi như b n đang tìm tên t p tin đ dùng làm tham s cho l nh này. t c là bash ch tìm th y có m t câu l nh này. Đây là tính năng tr giúp c a bash trong trư ng h p ngư i dùng quên tên t p tin trong khi làm vi c căng th ng.3. thì h v s thêm ph n còn l i c a câu l nh này vào dòng l nh.5 Ng ng làm vi c v i Linux 51 đ u c a ít nh t m t trong nh ng câu l nh mà bash bi t. thì s hi n th danh sách t t c nh ng phương án có th ch n. N u ng t ngu n đi n thì nh ng thay đ i này s không đư c lưu và s b m t. thì có hai kh năng x y ra. N u bash tìm th y nhi u câu l nh có ph n đ u này. L ch s l nh đư c lưu trong t p tin xác đ nh b i bi n HISTFILE (thư ng là $HOME/. Trong khi làm vi c v i h v s có ích n u bi t r ng. B n có th th y đi u này b ng cách th c hi n l nh: [nhimlui]$ ps ax Th c hi n l i l nh này m t l n n a đ xem l i. và h th ng còn chưa ghi nh t t c các thay đ i v i nh ng t p tin lên đĩa mà ch lưu t m chúng trong b nh (cache). đôi khi có th d n đ n không kh i đ ng đư c máy trong l n sau. N u s phương án ch n là r t nhi u (ví d nh n phím <Tab> hai l n khi dòng l nh tr ng r ng) thì b n đ c s nghe th y ti ng bíp sau l n nh n <Tab> đ u tiên.bash_history). ch c n s d ng t h p phím <Esc>+<$> thay cho <Tab>. và bash s đưa ra danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. Khi làm vi c v i HĐH Linux không th t t máy b ng cách ng t ngu n đi n như đ i v i MS-DOS. Có th xem l ch s l nh b ng câu l nh history. 4 environment variable . Nh đó ngư i dùng có kh năng nh p thêm m t vài ký t n a làm gi m s phương án ch n xu ng còn 1 r i là dùng phím <Tab> m t l n n a. xem chương 5) và cho phép g i l i chúng b ng cách ch n t danh sách. Tương t như v y có th đoán ph n còn l i c a các bi n môi trư ng4 . N u chúng là ph n đ u c a duy nh t m t câu l nh. 3. Nhưng nguyên nhân quan tr ng hơn là ch m t s ti n trình này có th đang làm vi c v i các t p tin. Đ làm vi c v i l ch s câu l nh trong h v bash ngư i ta s d ng nh ng t h p phím trong b ng 3. Đây đư c g i là l ch s l nh. nhưng ph n l n ngư i dùng máy tính cá nhân đã quen v i vi c t t máy sau khi làm vi c xong. giá tr này đư c đ t trong bi n HISTSIZE. bash ghi nh m t s câu l nh (theo m c đ nh là 1000 l nh. N u nh n hai l n phím <Tab> sau tên c a m t câu l nh và m t kho ng tr ng. Cũng gi ng như trư ng h p câu l nh. Do đó c n bi t d ng h th ng m t cách đúng đ n trư c khi t t máy. Vì trong b t kỳ th i đi m nào trên h th ng cũng có r t nhi u quá trình đang làm vi c. n u đã nh p vào m t ph n tên t p tin thì ph n còn l i s đư c t đ ng thêm vào.

Câu l nh shutdown có cú pháp như sau: [root]# shutdown <tùy_ch n> <th i_gian> <dòng_thông_báo> Ghi chú: R t có th khi ch y l nh. Ví d .52 Kh i đ ng Linux l n đ u B ng 3. Th i gian h n gi đư c tính t lúc nh n phím <Enter>.3: T h p phím đi u khi n l ch s l nh Phím Ph n ng c a h th ng <↑> ho c <Ctrl>+<P> Chuy n t i (g i vào dòng l nh) câu l nh trư c trong danh sách (di chuy n ngư c l i danh sách) <↓> ho c <Ctrl>+<N> Chuy n t i câu l nh ti p theo trong danh sách (di chuy n theo danh sách) <PgUp> Chuy n t i câu l nh đ u tiên trong danh sách l ch s l nh <!>. Thư ng s d ng hai trong s các tùy ch n c a chương trình shutdown: • -h – d ng hoàn toàn h th ng (halt. Đi u đó có nghĩa là bash không bi t tìm chương trình đây. b n s nh n đư c câu tr l i “bash: shutdown: command not found”. <N> Th c hi n (không c n nh n <Enter> câu l nh th n trong danh sách <!>. ví d qua sudo. có ph n đ u trùng v i dòng_ký_t . n u b n mu n kh i đ ng l i sau 5 phút thì hãy nh p vào câu l nh: [root]# shutdown -r +5 5 Cũng có th c u hình đ nh ng ngư i dùng khác th c hi n đư c shutdown. đây là /sbin/shutdown. dòng_ký_t Th c hi n dòng l nh. ho c dùng câu l nh su đ có đ quy n tương ng. vì t p tin chương trình c a shutdown n m t i /sbin. s t t máy) • -r – kh i đ ng l i h th ng (reboot). Trong trư ng h p đó b n c n nh p vào đư ng d n đ y đ đ n chương trình. <->. Vi c tìm dòng l nh c n thi t s đư c th c hi n t cu i t p tin l ch s và dòng l nh đ u tiên tìm th y s đư c th c hi n <Ctrl>+<O> Cũng gi ng như nh n phím <Enter>. Tham s th i_gian dùng đ “h n gi ” th c hi n câu l nh (không nh t thi t ph i th c hi n câu l nh ngay l p t c). do đó b n c n đăng nh p vào h th ng dư i tên ngư i dùng này. sau đó hi n th câu l nh ti p theo trong l ch s l nh Ch có ngư i dùng root m i có th th c hi n câu l nh shutdown này5 . . <N> Th c hi n câu l nh th n tính t cu i danh sách <!>.

Sau khi nh n t h p phím “n i ti ng” <Ctrl>+<Alt>+<Del> trên Linux s th c hi n các hành đ ng tương t v i l nh [root]# shutdown -r now B ng cách này cũng có th t t máy.6. Vì th tác gi s đưa ra ngay l p t c nh ng ngu n thông tin khác. 3. Tương đương v i câu l nh này là l nh halt. nhưng c n ng t ngu n đi n trong khi h th ng b t đ u kh i đ ng l i. Đ i v i chúng ta thì t m th i câu l nh sau s thích h p hơn: [root]# shutdown -h now Câu l nh này s t t máy ngay l p t c. thì t t nh t hãy tìm tr giúp ngay trong h th ng.6 Tr giúp khi dùng Linux 53 Câu l nh này có nghĩa là “d ng h th ng sau 5 phút và kh i đ ng l i sau khi hoàn thành công vi c”.3. 3.6 Tr giúp khi dùng Linux Như v y là b n đ c đã k t thúc phiên làm vi c đ u tiên v i HĐH Linux và tôi mong r ng b n chưa c n tr giúp trong m t tình hu ng nào đó. Tác gi coi cách gi i quy t này là đúng vì ngư i dùng c n bi t trư c cách thoát kh i nh ng trư ng h p khó khăn. Do đó chúng ta s xem xét t ng ngu n thông tin này m t cách c th hơn. nhưng có th nó không gi i quy t đư c t t c nh ng v n đ c a b n. Tác gi cũng mong cu n sách này s th c hi n vai trò tr giúp trong th i gian đ u tiên này.1 Các ngu n thông tin tr giúp N u rơi vào tình hu ng mà b n không bi t ph i làm gì đ có đư c k t qu mong mu n. Các d án d ch chúng sang ti ng Vi t còn chưa đư c t ch c ho c còn chưa đư c hoàn ch nh. Có m t vài ngu n đ c l p ch a thông tin v h u h t các m t c a h th ng Linux: • các trang tr giúp man • tr giúp siêu văn b n info • tài li u đi kèm v i ph n m m • HOWTO và FAQ c a d án The Linux Document Project (http://www. tldp. . do đó câu tr l i cho câu h i c a b n đã n m trong lòng bàn tay.org) • câu l nh locate C n nói ngay l p t c là ph n l n thông tin t nh ng ngu n này b ng ti ng Anh. Các phiên b n Linux có hàng nghìn trang tài li u d ng t p tin. Nhưng tôi s ph i “đi trư c” k v cách nh n thông tin tr giúp trong giao di n đ ho (X Window).

4: Các ph n chính c a tr giúp man Ph n 0 1 8 2 3 4 5 6 7 9 n N i dung Các t p tin header (thư ng n m trong /usr/include) Chương trình ho c câu l nh c a ngư i dùng Câu l nh dùng đ qu n tr h th ng G i h th ng6 (hàm do nhân cung c p) G i thư vi n7 (chương trình con. b ng câu l nh này ngư i dùng trong hình hu ng khó khăn luôn luôn có th tìm tr giúp v b t kỳ câu l nh nào c a h th ng.6. Nh ng phím thư ng dùng nh t là: N u b n không thích đ c t màn hình mà c m tay đ c. N u b n ch y l nh [user]$ man swapon thì s nh n đư c tr giúp v câu l nh swapon n m trong ph n 8. hàm trong thư vi n c a ng d ng) Thi t b (t p tin đ c bi t. ví d man(7). thư ng n m trong /dev) Đ nh d ng t p tin và quy ư c. Vì th n u mu n xem tr giúp v g i h th ng swapon c n ch y l nh [user]$ man 2 swapon đ ch ra s th t c a ph n tr giúp c n tìm ki m thông tin. thì có th in ra trang man tương ng b ng l nh [user]$ man tên_câu_l nh | lpr ho c n u máy in là postscript thì dùng: [user]$ man -t tên_câu_l nh | lpr . Đây là cách nh n tr giúp chính trong t t c các h th ng UNIX. và v các g i h th ng (system call). Các trang man đư c xem b ng chương trình less (ho c chương trình xác đ nh b i bi n PAGER). thì nó s xem các thư m c con này theo th t đã ch ra trong b ng 3. B ng 3.4. v đ nh d ng t p tin. V n đ ch các t p tin ch a thông tin c a tr giúp man n m trong các thư m c con manx (x là tên c a ph n) c a thư m c /usr/share/man và khi câu l nh man tìm ki m thông tin c n thi t. do đó có kh năng xem thông tin theo t ng màn hình và di chuy n màn hình này xu ng dư i và lên trên và đ di chuy n có th s d ng các phím như trong chương trình less.54 Kh i đ ng Linux l n đ u 3. ví d /etc/passwd Trò chơi Khác (bao g m các gói macro và quy ư c.2 Các trang tr giúp man Như đã nói ng n g n trên v câu l nh man. groff(7) Nhân (kernel routines) các l nh Tcl/Tk Th t li t kê đây không có s nh m l n nào. Các trang tr giúp man chia thành các ph n như trong b ng 3.4.

b n có th 8 cron là chương trình đ ch y t đ ng các công vi c theo th i gian đã đ nh. Đ nh n thông tin v m t câu l nh nào đó. tuỳ ch n và cú pháp c a l nh trong quá trình làm vi c đ không ph i nh m t s lư ng l n nh ng thông tin này trong đ u. N u b n đ c đ máy ch y c đêm thì t t nh t ch y câu l nh này d ng công vi c cho ti n trình cron8 . Nhưng s khác nhau cơ b n nh t ch info đưa ra thông tin d ng siêu văn b n (hypertext) gi ng như các trang web.3. Ch có ngư i dùng root m i có quy n ch y câu l nh makewhatis. Chúng dành cho nh ng ngư i dùng có kinh nghi m c n có “s tay tra c u” v đ nh d ng.6 Tr giúp khi dùng Linux 55 B ng 3. thì đ u tiên c n t o ra cơ s d li u v các câu l nh có trên máy b ng cách ch y l nh makewhatis. Câu l nh whatis tìm ki m t khóa đưa ra trong cơ s d li u bao g m danh sách các câu l nh và mô t ng n g n c a chúng. Tương t như l nh apropos là câu l nh man v i tham s -k.6. Trong khi làm vi c ch đ văn b n.5: Phím s d ng đ xem trang man Phím Ch c năng <Q> Thoát kh i chương trình <Enter> Xem t ng dòng <Space> Hi n th màn hình thông tin ti p theo <B> Quay l i màn hình trư c </>. . Nh đó b n có kh năng xem các ph n khác nhau c a tr giúp mà không c n ph i thoát ra kh i chương trình xem này. Trong trư ng h p này có th dùng hai câu l nh whatis và apropos.3 Câu l nh info Câu l nh info là d ng tr giúp thay th và tương đương v i man. dòng ký t . Và theo ý ki n c a nhi u ngư i dùng là v chi u hư ng t t hơn. c n nh p vào info cùng v i m t tham s là tên c a câu l nh quan tâm. Cu i cùng tác gi mu n nói r ng. thì cũng gi ng như man. Câu l nh apropos th c hi n tìm ki m theo các ph n c a t khóa. các trang tr giúp man không dành cho th i gian làm quen đ u tiên v i Linux. Tuy nhiên đ có th nh n đư c thông tin mong mu n thì còn c n ph i bi t ch tìm thông tin đó. 3. Ví d : [user]$ info man Thông tin màn b n s th y trên màn hình trong ph n l n trư ng h p s khác v i nh ng gì mà câu l nh man đưa ra. Trong trư ng h p ngư c l i khi tìm ki m b n s nh n đư c thông báo “nothing appropriate”. L nh này ch đưa ra nh ng trùng l p chính xác v i t khóa tìm ki m. Hãy th ch y l nh sau: [user]$ man -k net C n ph i nói luôn là đ cho các câu l nh man -k. <Enter> Tìm ki m dòng ký t ch ra <N> L p l i tìm ki m v a th c hi n. whatis và apropos làm vi c.

56

Kh i đ ng Linux l n đ u

ch y câu l nh info trên m t trong các terminal o (hãy nh đ n các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>, <Ctrl>+<Alt>+<F3> v.v. . . ) đ có th chuy n sang terminal o đó tìm tr giúp khi c n thi t. Trong trư ng h p b n không bi t tìm thông tin c n thi t đâu thì có th chuy n sang các ph n khác nhau b ng các siêu liên k t (hyperlink) mà info t o ra. Nh ng liên k t này đư c đánh d u b ng ký t sao (*), khác v i cách đánh d u liên k t trên các trang Web nhưng v n gi nguyên đư c s thu n l i. Có th di chuy n qua các liên k t b ng phím <Tab>. Sau khi di chuy n đ n liên k t mong mu n, hãy nh n phím <Enter>. Phím <P> đưa ngư i dùng tr l i trang v a xem, phím <N> đưa đ n trang ti p theo, còn <U> chuy n lên trên m t b c trong c u trúc phân b c c a các trang tài li u này. Ngoài ra, còn có th chuy n theo liên k t b ng cách khác tương t như h th ng trình đơn. Đ u tiên c n nh n phím <M>, sau đó nh p vào dòng Menu item: cu i màn hình m t vài ký t đ u tiên c a tên c a ph n tr giúp c n thi t. Tên c a nh ng ph n tr giúp này đư c hi n th trên màn hình. S ký t ph i đ sao cho ch tương ng v i m t ph n tr giúp, n u không thì chương trình s yêu c u nh p thêm vào. Thoát ra kh i info b ng phím <Q>.

3.6.4

Câu l nh help

Như đã nh c đ n trên, h th ng tr giúp v các l nh tích h p c a h v bash là câu l nh help. N u ch y l nh help không có tham s thì s nh n đư c danh sách c a t t c các l nh tích h p c a bash. N u ch y help tên, trong đó tên là tên c a m t trong nh ng câu l nh nói trên, thì b n s nh n đư c gi i thi u ng n g n v cách s d ng câu l nh này.

3.6.5

Tài li u đi kèm v i b n phân ph i và chương trình ng d ng

N u trong quá trình cài đ t không b đi nh ng gói tài li u, thì sau khi k t thúc b n s tìm th y trong thư m c /usr/share/doc (ho c /usr/doc) các thư m c con HOWTO, FAQ,. . . Nh ng thư m c này ch a tài li u đ y đ v h th ng Linux nói chung cũng như nh ng ph n riêng r c a nó. Nh ng tài li u này có d ng văn b n ASCII và có th xem chúng b ng các câu l nh more tên ho c less tên ho c b ng chương trình xem có trong Midnight Commander. Ph n l n các chương trình ng d ng có kèm theo tài li u hư ng d n cài đ t và s d ng. N u cài đ t chương trình t gói (package) d ng rpm (Fedora Core, SuSE, Mandriva,. . . ) thì tài li u s n m trong thư m c con tương ng c a thư m c /usr/share/doc. Tên c a nh ng thư m c con này tương ng v i tên c a chương trình và phiên b n c a nó. Ví d , chương trình nh p ti ng Vi t mà tôi đang dùng đ gõ nh ng dòng này xvnkb phiên b n 0.2.9 có thư m c con tương ng xvnkb-0.2.9 n m trong /usr/share/doc sau khi cài đ t. Đôi khi đ tìm t p tin tr giúp mong mu n b n s c n đ n câu l nh locate. Câu l nh này trong m t ch ng m c nào đó tương t v i các l nh whatis và apropos. Khi ch y locate nó s tìm t t c nh ng t p tin có tên ch a t khóa đưa ra. Ví d locate net s tìm t t c nh ng tên t p tin có tên ch a “net”. Nh ng t p tin này có r t nhi u trên máy. Trong t khóa (m u) có th s d ng các ký t thay th *, ?, []. Tuy nhiên câu l nh locate không tìm ki m theo các

3.6 Tr giúp khi dùng Linux

57

thư m c c a h th ng t p tin, mà theo cơ s d li u đ c bi t ch a tên các t p tin đư c t o ra (và đôi khi c n c p nh t) b ng l nh updatedb. Trong m t s b n phân ph i locate đư c thay th b i slocate (secure locate). slocate t t o cho mình cơ s d li u nói trên sau khi ch y v i tham s tương ng.

3.6.6

Câu l nh xman

Đây là chương trình cho phép xem các trang tr giúp man khi làm vi c giao di n đ ho (GUI). Vi c tìm ki m và hi n th các trang tr giúp đư c th c hi n b ng cách nh n các nút và trình đơn. Còn l i (theo thông tin hi n th ) xman cũng gi ng như man.

3.6.7

Câu l nh helptool

Sau khi ch y l nh helptool s hi n ra m t c a s đ ho , có m t ô nh p vào đ ngư i dùng đưa ra thu t ng đang quan tâm. Chương trình s xem t t c các t p tin tài li u (b n có th c u hình đ ch n nh ng tài li u nào c n xem khi tìm ki m). Sau khi hoàn thành tìm ki m chương trình s hi n ra danh sách nh ng t p tin có ch a thu t ng này. N u nh n chu t vào m t t p tin trong danh sách thì s hi n ra m t c a s khác n i dung c a t p tin đã ch n. Khi này t p tin s đư c hi n th d ng lưu trên đĩa: trang info, trang man, v.v. . .

3.6.8

Sách và Internet

T t nhiên, h c Linux d dàng và đơn gi n nh t khi có m t cu n sách t t. Trư c tiên b n c n đ c tài li u hư ng d n đi kèm v i b n phân ph i c a mình. Các b n phân ph i l n như Debian, SuSE, Fedora,. . . đ u đã có nh ng tài li u này (r t có th đã đư c d ch sang ti ng Vi t). R t ti c ngư i d ch chưa đ c cu n sách ti ng Vi t nào v Linux do đó không th gi i thi u v i b n đ c. T t nhiên n u b n có k t n i Internet (bây gi không còn quá xa x ) và m t chút ti ng Anh thì có th tìm đư c câu tr l i cho m i câu h i c a mình. Tôi xin đưa ra m t s đ a ch sau làm bư c kh i đ u cho b n đ c trong bi n thông tin vô b b n này.

Các trang ti ng Vi t
1. http://vnoss.org – trang web dành cho ngư i dùng ng d ng mã ngu n m (MNM) Vi t Nam. Có nhi u thông tin v Linux, tài li u v Linux, di n đàn cho phép b n đ t câu h i c a mình. Trang web do bác Nguy n Đ i Quý đang s ng và làm vi c t i B qu n lý. 2. http://vnoss.net – tin t c v Linux và MNM. 3. http://vnlinux.org – đây là trang web dành cho nhóm ngư i dùng Linux Vi t Nam (vietlug). B n s tìm th y nhi u thông tin có ích đây và có th đăng ký tham gia nhóm thư vietlug đ đ t câu h i. Trang này do anh Larry Nguy n, m t Vi t Ki u M , qu n lý.

58

Kh i đ ng Linux l n đ u 4. http://vnoss.net/dokuwiki/doku.php?id=linux:tailieutiengviet – trên trang này có t ng h p t t c nh ng tài li u ti ng Vi t v Linux, r t có th b n s tìm th y tài li u v đ tài mình c n tìm hi u trên trang này. 5. http://kde-vi.org – trang web c a nhóm d ch giao di n KDE sang ti ng Vi t.

Các trang ti ng Anh
1. http://www.linux.com 2. http://www.linux.org 3. http://www.linux.org.uk – Trang web Linux c a Châu Âu. Do Allan Cox m t trong các nhà phát tri n Linux h tr . 4. http://www.tldp.org – Trang web chính ch a tài li u v Linux. R t nhi u tài li u bao g m HOWTO, FAQ, sách. . . 5. http://freshmeat.net/ – Thông báo hàng ngày v nh ng chương trình ng d ng m i ra dành cho Linux. Kho ph n m m kh ng l cho Linux. 6. http://www.li.org – T ch c Linux International. 7. http://www.linuxstart.com 8. http://oreilly.linux.co – 9. http://www.linuxplanet.com 10. http://www.kde.org – Trang ch c a môi trư ng làm vi c KDE. 11. http://www.gnu.org – Các ng d ng dành cho Linux, trong đó n i ti ng nh t là trình so n th o Emacs (GNU’s Not UNIX). 12. http://slashdot.org – Nh ng tin t c m i nh t v công ngh máy tính trong đó có Linux. Có các bài báo và l i bình c a ngư i đ c (không qua ki m duy t). 13. http://www.linuxtoday.com – Danh sách dài nh ng tin t c, thông báo qu ng cáo và các thông tin khác. Xem trang này b n s bi t ph n l n nh ng s ki n trong th gi i Linux. 14. http://www.lwn.net – Tin t c hàng tu n v Linux. Thông tin chia thành t ng h ng m c: thông tin chung, thương m i, thông tin v nhân Linux, công c phát tri n chương trình m i, chương trình cho Linux, v.v. . . N u b n mu n tin tư ng r ng Linux phát tri n r t nhanh và mu n nh n tr giúp c a các công ty thương m i l n thì nh t đ nh ph i thăm trang này. Tin t c trên tu n báo này đư c ban biên t p chú thích r t t t. 15. http://www.linuxnewbie.org – Trang web t t cho nh ng ngư i dùng m i. đây b n s tìm th y r t nhi u tài li u.

3.6 Tr giúp khi dùng Linux

59

16. http://www.linuxjournal.com – t p chí Linux. Thư ng đăng nh ng bài báo v nhi u đ tài. 17. http://www.linuxgazette.com – t báo Linux này s thú v đ i v i c ngư i dùng m i và ngư i dùng có kinh nghi m. 18. http://www.linuxfocus.org – T p chí phi thương m i toàn c u. 19. http://www.linuxworld.com – M t trang web t t có r t nhi u bài báo hay. 20. http://www.linux-mag.com – Linux Magazin, m t t t p chí r t thú v . 21. http://www.penguinmagazine.com. T t nhiên đây không ph i là danh sách đ y đ nh ng trang web nói v Linux. Nh ng trang nói trên ch là đi m kh i đ u đ t đó b n s tìm đư c nh ng trang web khác trong bi n thông tin Internet. Đi đ n đâu là ph thu c vào ý mu n c a b n. N u có v n đ trong lúc cài đ t, thì hãy h i d ch v khách hàng c a phân ph i đĩa. N u b n mua đĩa c a m t công ty chuyên môn thì s có đ a ch liên l c c a d ch v này. N u b n mua đĩa ghi l i ho c t ghi đĩa t t p tin ISO nh n đư c qua Internet thì r t có th l i cài đ t là do khi ghi đĩa gây ra. Hãy s d ng h p thư đi n t . B n nên đăng ký v i m t vài nhóm thư chung (mailing list) nào đó, ví d mailto:vietlug-users@userforge.net. Cách đăng ký còn ph thu c vào t ng nhóm thư (nói chính xác hơn là ph thu c vào máy ch đi u khi n nhóm thư này). Nhưng hi n nay thư ng có hai cách đăng ký: g i thư đ n m t đ a ch xác đ nh đ yêu c u, đăng ký qua giao di n web. Thông tin này b n có th tìm th y trên trang web gi i thi u v nhóm thư chung. Tuy nhiên b n c n bi t là đ đ c đư c t t c thư chung thì c n r t nhi u th i gian, và còn ph i đ c r t nhi u thư c a nh ng ngư i dùng m i khác (ví d “Console là gì?”), ho c th m chí có c nh ng lá thư “ng ng n” (ví d “Hôm nay dùng Debian th t vui”) và t t nhiên là ph i đ c c nh ng thư tr l i cho nh ng câu h i này c a nh ng ai bi t m t chút gì đó. Do đó n u mu n b n có th xem kho lưu tr nh ng lá thư này b ng trình duy t, r t có th đã có câu tr l i cho câu h i c a b n đó. Và như v y b n không c n ph i đăng ký cũng như vi t thư vào nhóm thư chung n a. T t nhiên n u không tìm th y thì đ ng ng i ng n đ t câu h i. Ngư i dùng Linux h t s c vui lòng tr l i thư c a b n. B o đ m là b n s nh n đư c câu tr l i, n u không hi u thì còn có th yêu c u gi i thích thêm. Khi đ t câu h i có liên quan đ n h th ng Linux c a b n, c n luôn luôn thêm vào thư c a mình càng nhi u chi ti t càng t t (nhưng đ ng thêm thông tin th a) bao g m: tên c a b n phân ph i (Debian, SuSE, Fedora, hay m t cái nào khác), phiên b n nhân, có v n đ v i ph n c ng nào (phiên b n, dòng ch ghi trên m ch đi n t ), thông báo nào hi n ra khi có v n đ . Đ ng đòi h i ngư i dùng khác g i câu tr l i th ng đ n đ a ch c a b n, “vi t thư vào nhóm thư chung là t th hi n, vi t thư đi n t cũng là s h tr k thu t. Vi t thư thì mi n phí, nhưng s h tr k thu t thì không”. Xin hãy luôn nh đi u đó!

Trong chương hi n t i chúng ta s xem xét m t quay v phía ngư i dùng c a h th ng t p tin. Tuy nhiên còn có nhi u ký t n a có ý nghĩa đ c bi t trong h v shell và do đó không nên dùng đ đ t tên t p tin. Nhưng nó c n đ t cho t p tin m t cái tên nào đó đ ngư i dùng (hay nói đúng hơn là chương trình ng d ng) có th làm vi c v i t p tin. 4. đ i v i ngư i dùng thì h th ng t p tin là m t c u trúc lôgíc c a các thư m c và t p tin. có hai m t. quay v phía chính b n thân đĩa lưu t o thành m t vùng bên trong c a h th ng t p tin đ i v i ngư i dùng. Vì đây th c hi n các cơ ch ghi t p tin lên các đĩa lưu khác nhau. chúng ta t m g i nó là m t trư c. Mà thông tin trên m i HĐH đư c lưu d ng t p tin trên các đĩa lưu. Còn có nh ng h th ng t p tin khác nhưng chúng ta s đ c p đ n chúng mu n hơn. Vì th . . M i h th ng t p tin. mà ngư i dùng không th y. v. . 1 M t s tác gi thích dùng thu t ng “v t ch a” đây. gi ng như m t cái đĩa ăn. M t m t c a nó luôn quay v phía ngư i dùng (hay nói chính xác hơn là quay v phía ng d ng). T phía m t trư c này ngư i dùng th y h th ng t p tin là m t c u trúc lôgíc c a các thư m c và t p tin. M t này c a h th ng t p tin có c u trúc không đơn gi n chút nào.Chương 4 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Bây gi b n đã bi t cách kh i đ ng và d ng h th ng Linux. M t còn l i.1 T p tin và tên c a chúng Máy tính ch là công c đ làm vi c v i thông tin không hơn không kém. h th ng t p tin cơ b n c a Linux đ n th i đi m hi n nay. DVD. M t còn l i s dành cho m t chương sách sau. T phía c a HĐH thì t p tin là m t chu i liên t c các byte v i chi u dài xác đ nh. Làm sao đ ngư i dùng có th làm vi c v i t p tin đó là công vi c c a h th ng t p tin. ngư i dùng thư ng không c n quan tâm đ n. đĩa t . chúng ta t m g i là m t sau. CD. th c hi n vi c truy c p (ch n thông tin c n thi t) và nhi u thao tác khác. đã đ n lúc làm quen v i m t trong nh ng thành ph n chính và quan tr ng c a Linux – đó là h th ng t p tin.v. Tên t p tin trong Linux có th dài 255 ký t bao g m b t kỳ ký t nào tr ký t có mã b ng 0 và ký t d u g ch chéo (/). . H đi u hành không quan tâm đ n đ nh d ng bên trong c a t p tin. H th ng t p tin – là c u trúc nh đó nhân c a h đi u hành có th cung c p cho ngư i dùng và các ti n trình tài nguyên c a h th ng d ng b nh lâu dài trên các đĩa lưu1 thông tin: đĩa c ng. C n nói thêm là chúng ta s xem xét m t h th ng t p tin c th ext3fs.

Vì th l4u-0. N u nó là d u ch m đ u tiên trong tên. Trong Linux ngư i dùng thư ng đ t nhi u d u ch m trong tên c a t p tin. thì t p tin này s là n (thu c tính hidden) đ i v i m t s câu l nh. Chúng ta đã quen v i vi c t p tin đư c xác đ nh hoàn toàn theo tên c a nó.9. Tuy nhiên n u nhìn t phía h đi u hành và h th ng t p tin thì không ph i 2 3 thư ng g i theo ti ng lóng là tarball. Đi u này lúc đ u có th gây khó khăn cho ngư i dùng Windows nhưng sau khi quen thì b n s th y nó th t s có ích. Khi này khái ni m ph n m r ng t p tin (thư ng dùng trong DOS) không còn có ý nghĩa gì. đ t o thư m c có tên “mot hai ba” chúng ta c n dùng câu l nh sau: [user]$ mkdir "mot hai ba" vì câu l nh [user]$ mkdir mot hai ba s t o ba thư m c: “mot”.tar. D u ch m có ý nghĩa đ c bi t trong tên t p tin.3 Như đã nói chương trư c trong Linux có phân bi t các ký t vi t hoa và vi t thư ng.9. l nh ls không hi n th nh ng t p tin như v y. Làm tương t như v y đ i v i nh ng ký t khác.tar.2. Đ i v i d u ch m thì không ph i như v y. qu bóng tar Nhưng l nh ls -a s hi n th .9. ví d xvnkb-0.gz dùng đ ký hi u các t p tin nén2 ). “hai” và “ba”. t c là ph i l p l i d u này hai l n).tar. m c dù v n dùng ph n cu i cùng c a tên t p tin sau d u ch m đ làm ký hi u v các d ng t p tin đ c bi t (. Đi u này cũng đúng đ i v i tên t p tin.gz có th n m trong cùng m t thư m c và là tên c a các t p tin khác nhau. .tar.2. Đ c thêm ls(1) đ bi t chi ti t. Trên Linux các t p tin chương trình và t p tin bình thư ng không phân bi t theo ph n m r ng c a tên (trong DOS t p tin chương trình có ph n m r ng exe) mà theo các d u hi u khác. Tuy nhiên t t nh t là không s d ng nh ng ký t này k c d u cách trong tên t p tin và thư m c.2. > < ‘ d u cách 61 N u tên t p tin ch a m t trong nh ng ký t này (không khuyên dùng nhưng v n có th ) thì trư c nó ph i đ t m t d u g ch chéo ngư c (\) (đi u này v n đúng trong trư ng h p có chính b n thân d u g ch chéo ngư c.1 T p tin và tên c a chúng Đó là nh ng ký t sau: ! @ # $ & ~ % * ( ) [ ] { } ’ " \ : . chúng ta s đ c p đ n sau.4. Ví d : [user]$ mkdir \\mot\&hai s t o thư m c \mot&hai. ví d .gz và L4U-0.gz. Ví d . t c là có th thêm chúng vào tên t p tin (thư m c) n u đưa tên vào trong d u ngo c kép ho c dùng d u g ch chéo ngư c đ b đi ý nghĩa đ c bi t c a chúng. Còn có th đ t tên t p tin ho c thư m c v i nh ng ký t nói trên vào d u ng c kép. b i vì có th gây ra v n đ cho m t s ng d ng khi c n s d ng nh ng t p tin như v y và c khi di chuy n nh ng t p tin đó lên h th ng t p tin khác.

Chúng ta s g i ch s này là ch s c a t p tin.pdf.2. Có th tìm ra s lư ng liên k t c ng đ n t p tin (t c là s lư ng tên c a t p tin) b ng l nh ls v i tham s -l4 .62 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs như v y.tex N u b n dùng SuSE Linux thì có th nh p vào l nh ll.2.9. bao g m thông tin v v trí c a các ph n c a t p tin trên đĩa lưu.2. . nó ch thư m c cá nhân (home directory) c a ngư i dùng. V n đ ch m i t p tin trong Linux có m t “ch s ký hi u” (index descriptor) tương ng. và chính ch s này m i là tên th c s c a t p tin trên h th ng. Ngay phía sau quy n truy c p đ n t p tin là m t s cho bi t s lư ng nh ng liên k t c ng này: [user]$ ls t ng 1280 -rw-r--r-drwxr-xr-x -rw-r--r--rw-r--r-4 -l 1 2 2 1 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 users 81409 2006-09-06 03:43 bash.9. hay còn g i là “inode” (t m th i chưa có thu t ng ti ng Vi t chính xác nên xin đ nguyên t ti ng Anh). Vì th m i t p tin có th có bao nhiêu tên tùy thích. chúng ta s nói k hơn v ký t này ngay sau đây.tex users 4096 2006-09-06 02:16 images users 82686 2006-09-06 14:32 l4u-0. Tác gi đưa ra nh ng thông tin trên ch đ nói r ng tên c a b t kỳ t p tin nào trong Linux không ph i gì khác mà chính là liên k t đ n ch s inode c a t p tin. Chúng ta s nói k v m t sau c a h th ng t p tin trong m t s chương sách s p t i.pdf Ký t ∼ có ý nghĩa đ c bi t. nhưng bây gi cũng c n đ c p đ n m t chút v ch s “inode”. thông tin v d ng t p tin và nhi u thông tin khác. Tuy nhiên đ i v i ngư i dùng thì nh ng tên như v y th t s không thu n ti n. Chi ti t v câu l nh ln b n có th đ c trong trang man c a nó. B ng này đư c t o ra trên đĩa lưu cùng lúc v i h th ng t p tin. Bây gi có th dùng ~/l4u. Vì th các t p tin còn đư c đ t thêm m t tên thân thi n v i ngư i dùng và hơn th n a còn đư c nhóm vào các thư m c. Chính inode lưu t t c nh ng thông tin c n thi t cho h th ng t p tin v t p tin. Khi b n đ c xóa m t t p tin có nhi u tên (liên k t c ng) thì trên th c t ch xóa đi m t liên k t (mà b n ch ra trên dòng l nh xóa). Các ch s inode n m trong m t b ng đ c bi t g i là inode table.9. Nh ng tên này còn đư c g i là liên k t “c ng” (hard link) (chúng ta s làm quen k hơn v i khái ni m liên k t và cách t o nh ng liên k t này trong chương sau). thì nó đư c lưu đ n lúc h th ng ( ng d ng) gi i phóng nó.pdf users 3069 2006-09-06 13:52 l4u. Th m chí c khi b n đ c đã xóa đi liên k t cu i cùng thì cũng không có nghĩa là đã xóa n i dung c a t p tin: n u t p tin đang đư c h th ng hay m t ng d ng nào đó s d ng. Các inode trong b ng đư c đánh s theo th t .pdf ~/l4u. Đ có th thêm tên khác cho t p tin ho c thư m c (t o liên k t c ng).pdf đ thay cho đư ng d n dài hơn projects/l4u/l4u-0. chúng ta s d ng câu l nh ln d ng sau: ln tên_đã_có tên_m i Ví d : [user]$ ln projects/l4u/l4u-0. M i đĩa lưu dù là th t s hay lôgíc thì đ u có m t b ng các ch s inode c a riêng mình. Không ph i ai cũng có kh năng nh đã ghi gì trong t p tin v i s 12081982 (nói chính xác hơn là ch có m t s r t ít ngư i có kh năng này).

t c là thư m c mà ngư i dùng đang làm vi c trong đó.4. Và nói chung ngoài c u trúc bên trong c a mình thì thư m c không khác gì so v i nh ng t p tin thông thư ng. và chúng ta s dùng thu t ng này trong cu n sách l4u). các thư m c có th n m trong các thư m c khác. Ngoài thư m c hi n th i m i ngư i dùng còn có m t “thư m c nhà” (home directory. ví d t p tin văn b n (text file). trên đó m i thư m c đó là m t nút c a “cây”. v. Vì th mà các t p tin đư c t ch c vào các thư m c. Trong đư ng d n này tên c a các thư m c con cách nhau b i d u g ch chéo “/” dùng đ ký hi u thư m c g c như đã nói trên. v. . Ví d /home/teppi82/projects/l4u/ext3fs. Hãy tư ng tư ng b n có m t danh sách kho ng vài nghìn t p tin! Xin đ ng nghi ng . thì thư m c hi n th i luôn đi li n v i m i ti n trình đã ch y (trong đó có h v shell).2 Thư m c N u như c u trúc t p tin không cho phép s d ng gì khác ngoài tên t p tin (t c là t t c các t p tin n m trên m t danh sách chung gi ng như các h t cát trên bãi bi n) thì th m chí c khi không có gi i h n v đ dài c a tên. Trong c u trúc thư m c c a Linux nh ng thư m c cá nhân c a ngư i dùng thư ng n m trong thư m c /home và thư ng có tên trùng v i tên đăng nh p c a 5 6 đây là đư ng d n tuy t đ i Nói chính xác hơn là: có toàn quy n đ n khi nào root chưa thay đ i chúng :). m t h th ng Linux hoàn ch nh s có s lư ng t p tin còn l n hơn th . đó là l nh pwd. Có m t câu l nh cho bi t tên c a thư m c hi n th i.2 Thư m c (Danh sách b c t b t vì không c n thi t). Tên c a thư m c cũng đư c đ t theo nh ng quy đ nh như đ i v i tên t p tin. Trên MS Windows ho c DOS c u trúc thư m c như v y có trên m i đĩa (t c là chúng ta có không ph i m t “cây” mà m t “r ng” thư m c) và thư m c g c c a m i c u trúc t p tin đư c đánh d u b ng m t ch cái Latinh (và do đó đã có m t s h n ch ). . 63 4. . vì th đôi khi ch y m t chương trình nào đó trong shell có th d n đ n vi c thay đ i thư m c hi n th i sau khi chương trình đó hoàn thành công vi c. thay đ i quy n truy c p đ n chúng. còn t p tin – là các “lá”. C u trúc phân b c c a thư m c thư ng đư c minh ho b ng “cây thư m c”.v. Ghi chú: n u nói m t cách chính xác. và thư m c g c duy nh t c a c u trúc này đư c ký hi u b ng d u g ch chéo “/”. Tên đ y đ c a t p tin (ho c còn g i là “đư ng d n”5 đ n t p tin) là danh sách tên c a các thư m c bao g m thư m c ch a t p tin đó và các thư m c m .tex là tên đ y đ c a t p tin tôi đang nh p vào trên máy c a mình. r t khó có th tìm đ n t p tin c n thi t. K t qu là chúng ta thu đư c m t c u trúc thư m c có phân b c b t đ u t m t thư m c g c. phương án d ch “thư m c cá nhân” đư c ưu tiên hơn. . b t đ u t thư m c g c “/” và k t thúc là b n thân tên c a t p tin. . M i thư m c (con) có th ch a các t p tin riêng l và các thư m c con c a nó. Trên Linux và UNIX nói chung ch có m t c u trúc thư m c duy nh t cho t t c các đĩa lưu.v. Có th đưa vào thư m c g c này m t s lư ng không h n ch các thư m c n m trên các đĩa lưu khác nhau (thư ng nói là “g n h th ng t p tin” ho c “g n đĩa lưu”). Đó là thư m c trong đó ngư i dùng có toàn quy n6 : có th t o và xóa các t p tin. H v shell lưu giá tr c a “thư m c hi n th i”.

. m i thư m c ch là m t t p tin bình thư ng. V n đ này đư c gi i quy t như sau: m i thư m c (tr thư m c g c) có duy nh t m t thư m c m trong cây thư m c. Khi ngư i dùng vào h th ng. sau đó thư m c con c a thư m c con (thư m c “cháu”). thì ph c t p hơn m t chút. N u thư m c đích n m phía dư i trong c u trúc thư m c. N u ch y câu l nh ls không có tham s thì chúng ta ch th y tên c a các t p tin c a thư m c hi n th i.. còn b n ghi th hai có ký hi u là hai d u ch m đơn (‘. Câu l nh cd dùng đ thay đ i thư m c hi n th i. nó ch đ n thư m c m . Trong m i thư m c có hai b n ghi đ c bi t. N u mu n xem n i dung c a m t thư m c khác. . cho đ n khi nào t i đư c thư m c đích. C n lưu ý là trên th c t n câu l nh ls ch đưa ra n i dung c a t p tin mô t thư m c này./vnoss/doc Câu l nh ls dùng đ đưa ra màn hình danh sách các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. Còn đ chuy n “leo” lên hai b c c a cây thư m c. M t trong s chúng có ký hi u là d u ch m (‘. . thư m c cá nhân s tr thành thư m c hi n th i c a ngư i dùng này.64 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs ngư i dùng đó. và không x y ra b t kỳ nào thao tác làm vi c v i t p tin c a thư m c. Ví d : /home/nhimlui. ho c “cháu”. Khái ni m đư ng d n đ y đ (tuy t đ i) đã gi i thích trên. t c là n m trong m t thư m c con./. Ví d : [user]$ ls projects BanTin drupal-vn bashscripts fluxbox chem-tex gnomevi debian HocTap KDE-vi l4u manvi mc mrtg others SuSE syslinux Xfce vim vnlinux vnoss . ch có các danh sách t p tin thông thư ng xác đ nh t p tin hi n th i thu c v m t thư m c nào đó. Như đã nói trên. thì đơn gi n: ch c n ch ra thư m c con c a thư m c hi n th i.. bây gi chúng ta s nói rõ hơn v khái ni m đư ng d n tương đ i. Tham s c a l nh này là đư ng d n đ y đ ho c đư ng d n tương đ i đ n thư m c mà b n mu n dùng làm hi n th i. thì c n ph i đưa cho câu l nh ls đư ng d n tuy t đ i ho c tương đ i đ n thư m c đó. Đư ng d n tương đ i đó là danh sách các thư m c c n ph i đi qua trong cây thư m c đ có th chuy n t thư m c hi n th i đ n thư m c khác (chúng ta g i nó là thư m c đích). ho c n m hoàn toàn trên m t “cành” khác c a cây thư m c.’) và ch đ n chính b n thân thư m c này. Chính nh ng d u hai ch m này đư c dùng đ ghi đư ng d n tương đ i. Ví d . “ch t” nào đó c a thư m c hi n th i.. r i t đó h xu ng thư m c vnoss/doc thì c n ch y l nh: [user]$ cd . t c là ngư i dùng nhimlui có th làm vi c v i thư m c /home/nhimlui/hinhanh b ng ~/hinhanh. nhưng khi đó c n ph i nh p vào m t đư ng d n r t dài. T c là không có các h p đ c bi t ch a các t p tin. đ dùng thư m c m làm thư m c hi n th i. thì ch c n ch y l nh: [user]$ cd . trong đó có li t kê t t c nh ng t p tin và thư m c con c a thư m c này..’). T t nhiên trong b t kỳ trư ng h p nào cũng có th s d ng đư ng d n tuy t đ i. M i ngư i dùng có th làm vi c v i thư m c c a mình b ng ký hi u ~. N u như thư m c đích n m cao hơn trong c u trúc thư m c.

. M t ví d minh h a khác: [user]$ ls t ng 1316 -rw-r--r--rw-rw-r--rw-r--r--rw-r--r--rw-r--r-drwxr-xr-x -rw-r--r--l 1 1 1 1 1 2 1 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 users users users users users users users 81629 98135 783 20778 2013 4096 3267 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-09 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-08 22:11 13:54 21:58 02:48 21:34 14:25 23:13 bash. nhưng m t s truy n th ng v n đư c tuân theo.tex N u đưa thêm tham s -i thì trong c t đ u tiên s hi n th ch s inode c a t p tin. do đó s này b ng s thư m c con công thêm 2).tex ChangeLog ext3fs. Hơn n a có m t tiêu chu n xác đ nh c u trúc thư m c cho các HĐH dòng UNIX. các chương trình thư ng đư c cài đ t vào C:\Program Files. thì bi t r ng m c dù ngư i dùng có toàn quy n t ch c c u trúc thư m c. N u ch y câu l nh ls v i tham s -l thì không ch có tên t p tin mà s hi n th c d li u v quy n truy c p đ n t p tin (chúng ta s nói đ n sau).r ho c g p l i như th này: [user]$ ls -lir Chúng ta d ng mô t ng n g n v câu l nh ls đây (chi ti t v l nh này có th xem trên các trang man ho c info tương ng) và chuy n sang xem xét các thư m c chính c a c u trúc t p tin trong Linux.. s lư ng liên k t c ng hay s lư ng tên (n u là thư m c thì ngay t đ u đã có hai liên k t như v y là .3 Công d ng c a các thư m c chính N u như b n đ c đã t ng dùng Windows (ví d 2000 hay XP). Khi dùng tham s -t vi c s p x p đư c th c hi n không theo tên mà theo th i gian s a đ i t p tin. v. 4.4.3 Công d ng c a các thư m c chính 65 B n ghi v t p tin trong thư m c tương ng ngoài tên còn có r t nhi u thông tin v t p tin này. . C n chú ý r ng có th li t kê các tham s m t cách riêng r như th này: [user]$ ls -l -i . Trong Linux cũng có m t c u trúc thư m c ki u như v y và th m chí còn nghiêm ng t hơn.tex images l4u.tex gioithieu. tên ch s h u t p tin.tex caidat. Tiêu chu n này đư c g i là Filesystem Hierarchy Standart (FHS). và . . Tham s -r đ o ngư c l i tr t t c a s p x p (c n ph i s d ng cùng v i các tham s -l ho c -t). Tham s -u dùng đ hi n th th i gian truy c p cu i cùng thay vào ch th i gian s a đ i. Ví d các t p tin h th ng thư ng n m trong thư m c C:\Windows. N u có mong mu n b n có th đ c toàn b tiêu chu n này t i đ a ch . tên nhóm s h u t p tin (xin đư c g i t t là “nhóm t p tin” m c dù t i nghĩa). Đ th y đư c nh ng thông tin chi ti t đó. thì c n dùng các tham s m r ng khác c a câu l nh ls.v. kích thư c t p tin và th i gian s a đ i cu i cùng.

Thư m c /etc không đư c lưu các t p tin chương trình (c n đ t chúng trong /bin ho c /sbin.pathname.66 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs http://www. /etc Thư m c này và các thư m c con c a nó lưu ph n l n nh ng d li u c n cho quá trình kh i đ ng ban đ u c a h th ng và lưu nh ng t p tin c u hình chính.d Thư m c này lưu nh ng t p tin s d ng trong quá trình kh i đ ng h th ng. còn c t th hai li t kê m t vài (không ph i t t c ) thư m c con. thì nh ng t p tin trong thư m c này s đư c sao chép vào thư m c cá nhân c a ngư i dùng đó. T p tin trong thư m c này ch c n trong th i gian kh i đ ng7 . . Ví d . Thư m c /bin 7 do đó m t s nhà qu n tr không t đ ng g n phân vùng /boot vào trong quá trình kh i đ ng. /dev Thư m c các t p tin đ c bi t ho c các t p tin thi t b ph n c ng. /etc/X11 Thư m c dành cho các t p tin c u hình c a h th ng X11 (ví d . trong /etc có t p tin inittab xác đ nh c u hình kh i đ ng. Chúng ta s nói đ n nh ng t p tin này ngay sau trong m t ph n riêng.1 dư i đây đưa ra danh sách ng n g n nh ng thư m c chính đư c t o ra trong c u trúc t p tin theo tiêu chu n nói trên. còn c t th ba cu i cùng đưa ra mô t ng n g n v công d ng c a nh ng thư m c này. đây có lưu r t nhi u nh ng câu l nh thư ng dùng c a Linux. ph n l n trong s chúng c n cho h th ng trong th i gian kh i đ ng (ho c trong ch đ m t ngư i dùng khi b o trì h th ng). B ng 4. /boot G m các t p tin c đ nh c n cho kh i đ ng h th ng.1: C u trúc thư m c c a Linux Công d ng Thư m c này g m ch y u các chương trình. /home Thông thư ng trong thư m c này là các thư m c cá nhân c a ngư i dùng (tr root). M t ph n các t p tin c u hình có th n m trong các thư m c con c a /usr.com/fhs/. trong đó có nhân (kernel).conf). Dư i đây chúng ta s xem xét công d ng c a m t vài(!) thư m c con c a thư m c /etc. /etc/skel Khi t o ngư i dùng m i.pathname. /etc/sysconfig Thư m c lưu m t vài (không ph i t t c ) t p tin c u hình h th ng. /etc/rc. Các b n phân ph i Linux l n đ u tuân theo tiêu chu n này. và t p tin ngư i dùng passwd. Mô t trong b ng này là h t s c ng n g n. chi ti t hơn b n có th đ c trong tiêu chu n FHS có trên http://www. B n đ c có th xem qua man mknod (mknode(1)). Chúng ta s đ c p chi ti t v nh ng t p tin này và quá trình kh i đ ng nói riêng trong m t vài chương s p t i. c t bên trái li t kê các thư m c con c a thư m c g c. B ng 4. xorg.com/fhs/.

. Ít nh t trong thư m c này ph i có init. b t kỳ th i đi m này ngư i dùng root cũng có th xóa t p tin kh i thư m c này mà không làm nh hư ng l n đ n ngư i dùng khác. reboot.4. tr khi khi b n bi t r ng t p tin ho c nhóm t p tin nào đó đang gây nh hư ng đ n công vi c c a h th ng. Đây là thư m c cá nhân c a ngư i dùng cao c p root. mkswap. Đây là h th ng t p tin o. Thư m c dành cho các t p tin t m th i. fsck. Thư m c này s d ng đ ph c h i h th ng t p tin b ng l nh fsck. DVD. nên t p tin s nh n đư c tên trùng v i ch s inode c a nó. Vì thư m c /bin ch y u lưu các t p tin th c thi (chương trình và ti n ích c a HĐH) s d ng trong quá trình kh i đ ng và do nhà qu n tr ch y. thì có th t o trong thư m c này các thư m c con cho t ng đĩa lưu. fdisk. Trong trư ng h p ngư c l i thì cùng m t mã l p l i nhi u l n trong các chương trình khác nhau. thì các thư vi n chia s v n c n thi t. đĩa c ng ngoài. vì th không nên lưu đây nh ng t p tin mà b n có th s c n đ n.*. N u fsck tìm ra t p tin mà không xác đ nh đư c thư m c m thì nó s đưa t p tin đó vào thư m c /lost+found. Th m chí n u trên h th ng không có trình biên d ch C nào. . . N u b n thư ng g n m t vài đĩa lưu đ ng như đĩa m m.*. ifconfig. route. Tuy nhiên không nên xóa nh ng t p tin trong thư m c này. CD. Nh ng thư vi n này ch n p vào b nh khi có nhu c u th c hi n hàm nào đó. Đây là đi m g n h th ng t p tin proc cung c p thông tin v các ti n trình đang ch y. v nhân. H th ng s t đ ng d n d p thư m c này theo đ nh kỳ. v các thi t b tính. swapon. Chi ti t b n có th đ c trong man 5 proc. halt.v. vì chúng đư c nhi u chương trình s d ng. Hãy chú ý là thư m c này không n m cùng ch v i thư m c cá nhân c a nh ng ngư i dùng khác (trong /home). arp. như v y cho phép gi m kích thư c mã chương trình n m trong b nh . mkfs.v. Trong tiêu chu n FHS có nói r ng c n đ c trong thư m c này nh ng t p tin th c thi s s d ng sau khi g n thành công h th ng t p tin /usr. Các t p tin đ c bi t c a thư m c này s d ng đ nh n và g i d li u đ n nhân.3 Công d ng c a các thư m c chính Thư m c /lib 67 /lost+found /mnt /tmp /root /sbin /proc Công d ng Thư m c này lưu các thư vi n chia s c a các hàm mà trình biên d ch C và các môđun (các driver thi t b ) c n. . N u trên máy tính có đ ng th i Linux và Windows (DOS) thì thư m c này thư ng dùng đ g n các h th ng t p tin FAT. v.v. flash. shutdown. Vì thư m c m b m t. . Đây là đi m g n (mount) nh ng h th ng t p tin g n t m th i. swapoff.

Ngư i dùng c n có ít nh t là quy n đ c đ i v i thư m c này. đây thư ng đ t các chương trình và các thư m c con (n i b ) ch dành cho máy tính này. Các h th ng ph c t p (ví d Debian Linux) có th có các thư m c con c a mình trong thư m c này. /usr/sbin /usr/lib Thư m c này g m các chương trình th c thi dành cho nhà qu n tr và không s d ng trong th i gian kh i đ ng. bao g m: • /usr/local/bin. vì chúng đã đư c các nhà phát tri n h th ng ki m duy t k càng (không l b n bi t v h th ng t t hơn các nhà phát tri n). • /usr/local/src – mã ngu n c a các chương trình. Thư m c con này lưu mã ngu n c a các thư vi n tiêu chu n c a ngôn ng C. Trong các thư m c con c a /usr là t t c các ng d ng chính. các ti n ích h th ng và c các t p tin thêm vào (t p tin d ng include). m t s chương trình không th g i tr c ti p. Dù trong trư ng h p nào cũng đ ng s a nh ng t p tin trong thư m c này. các t p tin tài li u. Trên Linux đó thư ng là liên k t m m đ n thư m c /usr/X11R6/lib/X11. • /usr/local/sbin – các chương trình dành cho nhà qu n tr . /usr/lib/X11 – nơi thư ng dùng đ đ t các t p tin có liên quan đ n X Window và các t p tin c u hình c a h th ng X Window. Trong thư m c này là các thư vi n object c a các chương trình con. các thư vi n đ ng (dynamic library). • /usr/local/lib – thư vi n và t p tin c a các chương trình và h th ng n i b . đây thư ng lưu nh ng chương trình /usr/bin /usr/include /usr/local • /usr/local/doc – các tài li u đi kèm v i chương trình ng d ng.68 Thư m c /usr Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Công d ng Thư m c này r t l n và c u trúc c a nó nhìn chung l p l i c u trúc c a thư m c g c. /usr/bin/X11 là nơi thư ng dùng đ lưu các chương trình ch y trên X Window. Và đây cũng thư ng là liên k t đ n /usr/X11R6/bin. Các chương trình (ti n ích và ng d ng) thư ng đư c ngư i dùng bình thư ng s d ng. . ng d ng. Phân vùng ho c đĩa đó thư ng g n ch đ c và trên đĩa (phân vùng) là các t p tin c u hình cũng như t p tin th c thi dùng chung. Theo tiêu chu n FHS thì nên dành cho thư m c này m t phân vùng riêng ho c đ t hoàn toàn trên đĩa s d ng chung trong m ng. • /usr/local/man – các trang tr giúp man.

Nh ng d li u này xác đ nh c u hình c a m t s chương trình trong l n ch y sau ho c là nh ng thông tin lưu t m th i s s d ng sau. Các t p tin thu c v h th ng X Window. misc (nh ng gi li u tùy theo ki n trúc khác nhau). và PPC có th dùng chung m t thư m c /usr/share n m trên m t phân vùng ho c đĩa chia s trên m ng.3 Công d ng c a các thư m c chính Thư m c /usr/share 69 Công d ng Thư m c này dùng cho t t c các t p tin d li u dùng chung và có quy n truy c p là ch đ c. Tiêu chu n FHS khuyên dùng thư m c con cho m i chương trình.4. Lưu các thông tin v tài kho n và thông tin chu n đoán dành cho nhà qu n tr .v. Các t p tin b n ghi (log). • /usr/share/misc (đã nói trên). Chúng ta xem xét m t vài thư m c con c a thư m c này: • /usr/share/dict – các danh sách t (word list) c a ti ng Anh dùng cho các chương trình ki m tra chính t như ispell. . Alpha. . • /usr/share/man – các trang tr giúp man. ng d ng. Các t p tin đi u khi n h th ng dùng đ d tr tài nguyên. M i ph n c a man n m trong m t thư m c con riêng trong thư m c này. spool. v. Thư ng dùng đ chia s gi a các ki n trúc khác nhau c a HĐH. khóa locking. /var Trong thư m c này là các t p tin lưu các d li u bi n đ i (variable). /usr/src /usr/tmp /usr/X11R6 Mã ngu n c a các thành ph n khác nhau c a Linux: nhân. Dung lư ng thông tin trong thư m c này có th thay đ i trong m t kho ng l n. các t p tin t m th i. M t nơi n a đ lưu các t p tin t m th i. . /var/adm /var/lock /var/log . Thông thư ng đây là liên k t m m đ n /var/tmp. C n chú ý là thư m c này không dùng đ chia s gi a các HĐH khác nhau ho c gi a các phiên b n khác nhau c a cùng m t HĐH. . Nh ng thư m c sau ho c liên k t m m sau ph i có trong /usr/share: man (các trang tr giúp man). ví d i386. ng d ng c a h • /usr/X11R6/lib – các t p tin và thư vi n có liên quan đ n X-Window. vì thư m c gi các t p tin như b n ghi (log). • /usr/X11R6/bin – các chương trình th ng này.

• /var/spool/cron – t p tin c a h th ng Verb+cron+. Nh ng trên Linux còn có m t vài d ng t p tin n a. . đ i v i Linux thì t t c các thi t b k t n i vào máy tính ( c ng. • /var/spool/mail – t p tin thùng thư c a ngư i dùng. v. /var/tmp Các t p tin t m th i. T p tin đư c đ t vào hàng đ t c a các chương trình khác nhau. chu t. Có hai d ng thi t b : ký t (hay còn g i là các thi t b trao đ i theo byte) và kh i (trao đ i theo kh i).4 D ng t p tin Trong các ph n trư c chúng ta đã xem xét hai d ng t p tin đó là t p tin thông thư ng và các thư m c. máy scan. thì h th ng th c hi n thao tác ghi vào t p tin /dev/tty1. máy in.v. Chúng ta s làm quen v i chúng trong ph n này. Do đó ngoài các t p tin thông thư ng và thư m c. Đi u này đơn gi n hoá s t ch c và trao đ i các d li u. môđem. Như đã nói. ) đ u là các t p tin. đ i v i h đi u hành thì t p tin ch là m t chu i các byte liên t c. Trong t t c các trư ng h p này s d ng cùng m t phương pháp d a trên ý tư ng chu i các byte. terminal. n u c n đưa ra màn hình terminal th nh t thông tin nào đó. chuy n d li u lên các thi t b và trao đ i d li u gi a các ti n trình b ng cách tương t như nhau. • /var/spool/uucp – t p tin c a h th ng uucp. bàn phím. Chúng lưu thông tin v s ti n trình (PID) và ghi thông tin hi n gh i (utmp). Nh v y có th dùng khái ni m t p tin cho các thi t b và các đ i tư ng khác. vì có th th c hi n ghi d li u vào t p tin. S khác nhau gi a hai d ng này n m cách đ c và ghi . 4. tháo r i. • /var/spool/lpd — t p tin trong hàng đ i in.1 Các t p tin thi t b Như đã nói. /var/spool 4.4. . T p tin trong thư m c này thư ng đư c d n s ch trong th i gian kh i đ ng Linux. ví d : • /var/spool/at – các công vi c mà at đã ch y.70 Thư m c /var/run Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Công d ng Các t p tin bi n đ i trong th i gian th c hi n các chương trình khác nhau. nh ng thành ph n sau cũng đư c Linux coi là t p tin: • các t p tin thi t b • các ng (kênh) có tên (named pipe) • các socket (t v i nghĩa như t chim) • các liên k t m m (symlinks). Ví d .

Đ trao đ i v i các ph n khác c a h đi u hành m i driver t o ra m t giao di n liên l c có v ngoài gi ng như t p tin.2: Nh ng t p tin thi t b chính T p tin Ý nghĩa /dev/console Console h th ng t c là màn hình và bàn phím k t n i t i máy tính. B ng 4. T t c nh ng gì ghi vào /dev/null s m t vĩnh vi n. Nh ng driver này ho c n m trong nhân ho c n m riêng d ng môđun và có th g n vào nhân sau. thì b n s th y m t lư ng kh ng l nh ng t p tin thi t b . /dev/null Thi t b này có th g i là “l đen”. /dev/sd c ng v i giao di n SCSI. /dev/fd Các t p tin đĩa m m. còn s nh cho bi t c n ph i làm vi c v i thi c th nào c a d ng này. Tên g i v n đư c lưu k t khi k t n i teletype vào các h th ng UNIX làm terminal. đĩa /dev/hda. Ph n l n nh ng t p tin như v y đã đư c t o s n t trư c và n m trong thư m c dev. Đ i v i các t p tin thi t b . tb t là tb ts . /dev/ttS T p tin h tr làm vi c v i các c ng k t ti p nhau (các c ng COM). Nh ng ngư i vi t script thư ng chuy n nh ng thông báo không c n thi t vào thi t b này. Ví d các c ng. /dev/tty Các t p tin h tr terminal c a ngư i dùng. /dev/pty Các t p tin h tr terminal gi . /dev/hd Các c ng v i giao di n IDE.4. Trên Linux nh ng t p tin này h tr các terminal o (hãy nh l i chương trư c). S l n c a thi t b cho nhân bi t p tin này thu c v driver nào. M i d ng thi t b có th có m t vài t p tin thi t b . t c là đĩa Primary Master. t c là trong trư ng h p này t p tin có c b ng 0. /dev/ttS1 tương ng v i COM2. B ng 4. Các thi t b ký t trao đ i thông tin theo t ng ký t (theo t ng byte) trong ch đ chu i các byte. S d ng cho các k t n i t xa qua telnet. thì s thu đư c m t chu i các s 0. th hai là /dev/fd1.2 cho bi t nh ng t p tin thư ng dùng nh t. Thi t b /dev/hda1 tương ng v i phân vùng đ u tiên c a đĩa c ng đ u tiên. câu l nh ls -l cho bi l n và s nh đã nói thay vì kích thư c c a t p tin. Còn thông tin đư c đ c và ghi vào các thi t b kh i theo các kh i. N u nhìn vào thư m c /dev (t c là chuy n vào thư m c đó b ng l nh cd r i ch y ls). Ví d thi t b d ng này là terminal. N u s d ng /dev/null làm thi t b nh p vào. Vì th các t p tin thi thư ng có hai s : l n (major) và nh (minor). /dev/cua Các t p tin cho môđem. đ u tiên là /dev/fd0.4 D ng t p tin 71 thông tin vào các thi t b . Trao đ i d li u v i các thi t b trên Linux do các driver thi t b đ m nhi m. trao đ i thông tin v i đĩa ch có th theo t ng kh i. /dev/ttS0 tương ng v i COM1 trong DOS. Không th đ c t đĩa c ng và ghi lên đó t ng byte.

liên k t m m có th ch đ n nh ng t p tin n m trong h th ng t p tin khác. R t khó phân bi t tên đ u tiên c a t p tin và nh ng liên k t c ng đư c t o ra sau đó.2 Các ng có tên (pipes) Còn có m t d ng t p tin thi t b n a đó là các ng có tên. ví d trên nh ng đĩa lưu đ ng. h th ng in và h th ng syslog. đư ng ng). thì ng có th không có tên. Liên k t c ng ch là m t tên khác cho t p tin ban đ u. thì t p tin v n còn đư c lưu trên đĩa cho đ n khi v n còn ít nh t m t tên. Trong trư ng h p ngư c l i c n t o ra m t ng có tên. Nói chung socket và s trao đ i qua socket đóng vai trò h t s c quan tr ng trên t t c các h th ng UNIX. và do đó liên k t c ng ch có th dùng cho t p tin c a cùng m t h th ng t p tin. Khi này b n thân t p tin ng ch tham gia vào s kh i đ u trao đ i d li u. Đi m đ c bi t c a liên k t c ng là nó ch th ng đ n ch s inode. ví d b ng chương trình mkfifo.4.3 Các socket Socket đó là k t n i gi a các ti n trình. N u b n đ c xóa m t trong s nh ng t p tin này (nói đúng hơn là m t trong s nh ng tên này). Tuy nhiên t phía h th ng t p tin socket th c t không khác các ng có tên: đó ch là các đi m cho phép n i các chương trình v i nhau. Khác v i liên k t c ng. Nhưng trên Linux còn có m t d ng liên k t khác g i là (liên k t tư ng trưng8 ). 4. do đó đưa ra c hai trư ng h p có th g p. 4. Sau khi t o liên k t c ng không th phân bi t đâu là tên t p tin còn đâu là liên k t. T p tin d ng này ch y u dùng đ t ch c trao đ i d li u gi a các chương trình khác nhau (pipe d ch t ti ng Anh sang là ng. trong đó có Linux: socket là khái ni m then ch t c a TCP/IP và như v y là d a trên socket đã xây d ng toàn b Internet. ho c th m chí trên m t máy tính khác. 8 thu t ng này v n chưa đư c th ng nh t. M t ti n trình có th đ c t t c nh ng gì mà m t ti n trình khác đ t vào ng.72 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. Vì v y ch dùng liên k t c ng nh ng nơi không c n bi t s khác nhau. N u có hai ti n trình đư c sinh ra t cùng m t ti n trình m trao đ i thông tin (thư ng x y ra). cho phép chúng giao ti p mà không ch u nh hư ng c a các ti n trình khác. thì trao đ i đư c th c hi n mà không c n đ n socket: d li u do nhân chuy n tr c ti p t chương trình này đ n chương trình khác. Sau khi đã t o ra k t n i. ng là phương ti n h t s c thu n ti n và s d ng r ng rãi đ trao đ i thông tin gi a các ti n trình. M c dù nh ng ti n trình khác có th th y các t p tin socket. nhưng nh ng ti n trình không tham gia vào k t n i hi n th i không th th c hi n b t kỳ thao tác đ c hay ghi nào lên t p tin socket. Trong s nh ng h th ng s d ng socket c n k đ n X Window.4.4. t c là trên cùng m t phân vùng (đĩa lưu). Nh ng liên k t này cũng có th coi là tên ph cho t p tin. hay b đ m FIFO (First In – First Out). N u t p tin ban đ u b xóa. M t trong nh ng ng d ng c a liên k t c ng đó là ngăn ch n kh năng xóa t p tin m t cách vô tình.4 Liên k t m m Trong ph n v tên t p tin chương trư c chúng ta đã nói r ng t p tin trong Linux có th có vài tên hay liên k t c ng. Nó đư c ghi trong mô t inode c a t p tin đó. . nhưng chúng là nh ng t p tin khác – nh ng t p tin liên k t m m.

N u b n t o trong thư m c mot m t liên k t m m ch đ n m t thư m c khác. Như b n đã bi t trong Linux m i ngư i dùng có m t tên riêng không l p l i dùng đ đăng nh p vào h th ng..pdf -> projects/l4u/l4u-0. T o và xóa các nhóm là công vi c c a ngư i dùng cao c p root. . b i vì v trí c a liên k t m m có th thay đ i. Cơ s c a cơ ch quy đ nh quy n truy c p đó là tên ngư i dùng và tên nhóm c a ngư i dùng. Vi c t o b t kỳ m t liên k t nào cũng gi ng như sao chép t p tin.pdf Sau khi th c hi n câu l nh này trong thư m c cá nhân c a tôi xu t hi n t p tin l4u. Hãy s d ng liên k t m m trong nh ng trư ng h p b n mu n tránh s l m l n mà liên k t c ng có th gây ra.2. thì trong danh sách s có m t dòng như sau: lrwxrwxrwx 1 teppi82 users 20 2006-09-10 06:39 l4u..pdf. T t nhiên đi u này có th th y rõ trong ph n cu i (ph n tên t p tin). Cũng như v y đ i v i chính b n thân liên k t m m. hãy h n ch s d ng “. Thành viên c a các nhóm khác nhau có th có quy n truy c p khác nhau đ n t p tin. Nhưng khi t o liên k t m m. nó cho chúng ta bi t t p tin là m t liên k t m m.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c 73 thì liên k t m m tuy không b xóa nhưng tr thành vô giá tr .pdf ~/l4u. nên yêu c u quy đ nh truy c p đ n các t p tin và thư m c là m t trong nh ng yêu c u thi t y u nh t mà h đi u hành ph i gi i quy t. ho c khi t p tin n m trên m t h th ng t p tin khác.pdf Hãy chú ý đ n ký t đ u tiên c a dòng này. 4. nhưng khác ch là tên ban đ u c a t p tin cũng như liên k t cùng ch đ n m t t p tin th c s trên đĩa. và Linux cho phép m t ngư i dùng có th n m trong m t ho c nhi u nhóm. trên h th ng còn có các nhóm ngư i dùng. đó sau tên t p tin c a liên k t là m t mũi tên → ch đ n t p tin ban đ u.” (liên k t đ n thư m c m ) trong tên t p tin ch đ n. Cơ ch quy đ nh truy c p đư c phát tri n cho h th ng UNIX vào nh ng năm 70 c a th k trư c r t đơn gi n nhưng có hi u qu đ n n i đã đư c s d ng hơn 30 năm. Vì th n u b n đ c thay đ i t p tin qua m t tên nào đó c a nó.9. mà “.” luôn luôn là thư m c m c a thư m c hi n th i. Ngoài ra.9. ví d nhóm các nhà qu n tr có quy n nhi u hơn so v i nhóm các nhà l p trình.2. thì có th di chuy n thư m c mot đi đâu tùy thích. và hi n th i v n còn đư c s d ng đ gi i quy t bài toán này.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c B i vì Linux là h đi u hành nhi u ngư i dùng. Đ t o liên k t m m c n s d ng câu l nh ln đã nói đ n và thêm vào tùy ch n -s: [user]$ ln -s tên_t p_tin tên_liên_k t Ví d : [user]$ ln -s projects/l4u/l4u-0. thì s th y nh ng thay đ i này khi xem t p tin qua tên khác.4. Và bây gi n u xem danh sách t p tin trong thư m c b ng câu l nh ls -l. và root có th thay đ i thành ph n c a m t nhóm nào đó. liên k t m m khi đó v n làm vi c đúng.

hãy chú ý kh năng này c a câu l nh ls -l – hi n th thông tin v m t t p tin c th nào đó ch không ph i t t c các t p tin trong thư m c m t lúc. trong trư ng h p này ch s h u là ngư i dùng root. Thay b t kỳ ký t nào trong s nh ng ký t này b ng d u g ch ngang có nghĩa là ngư i dùng b tư c m t quy n tương ng. Nhóm th nh t ch g m m t ký t xác đ nh d ng t p tin (m t trong b n d ng đã nêu ph n trên). nhóm s h u t p tin và cho nh ng ngư i dùng khác. t t c nh ng ngư i dùng khác (k c nh ng ngư i dùng c a nhóm root) b tư c m t quy n ghi vào t p tin này.74 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Trong mô t inode c a m i t p tin có ghi tên c a ch và nhóm s h u t p tin. Vùng này trong ví d trên là chu i các ký t t m th i chưa nói lên đi u gì “-rwxr-xr-x”. Quy n truy c p và thông tin v d ng t p tin trên các h th ng UNIX đư c lưu trong mô t inode d ng c u trúc 2 byte (16 bit). Cùng lúc v i ch s h u. Ví d t p tin chương trình c a h v bash /bin/bash. nhưng có thêm m t tham s n a đó là tên c a m t t p tin c th nào đó. Đi u này là t t nhiên vì máy tính ch làm vi c d a trên các bit ch không ph i d a trên các ký t r. [user]$ ls -l /bin/bash -rwxr-xr-x 1 root root 501804 2006-04-23 05:46 /bin/bash Như b n đ c th y. Có th thay đ i ch và nhóm s h u trong quá trình làm vi c sau này b ng hai câu l nh chown và chgrp (chúng ta s đ c p k hơn v hai l nh này ngay sau đây). Sau ký t xác đ nh d ng t p tin là ba nhóm. có nghĩa là ch s h u root có quy n đ c (r). Nhân ti n. ghi vào t p tin (w) và ch y t p tin này (x). Nó có th là m t trong s nh ng ký t sau: • – (g ch ngang) – t p tin thông thư ng • d – thư m c • b – t p tin thi t b kh i • c – t p tin thi t b ký t • s – socket • p – ng có tên (pipe) • l – liên k t m m (symbolic link). Cũng trong ví d trên chúng ta th y. Nói chính xác hơn là ngư i dùng mà ti n trình t o t p tin đã ch y dư i tên h . có nghĩa là h không th s a t p tin và nói chung là không th thay đ i t p tin b ng cách nào đó. nhóm s h u – root. vùng xác đ nh d ng t p tin và quy n truy c p đ n nó. tên c a nhóm s h u cũng đư c ghi vào theo thông tin tên nhóm c a ti n trình t o t p tin. Trong ví d c a chúng ta quy n truy c p c a ch s h u là rwx. Nh ng ký t này có th t m chia thành b n nhóm. Bây gi hãy th c hi n m t l n n a câu l nh ls -l. m i nhóm g m ba ký t xác đ nh quy n truy c p tương ng cho ch s h u. Nhưng bây gi trên dòng này chúng ta s quan tâm hơn đ n vùng đ u tiên. Ngày t đ u khi t o t p tin ch c a nó là ngư i dùng đã t o ra nó. . w.

d ng ch cái thì “1” đư c thay th b ng các ch cái tương ng (r. còn n u b ng “0” thì quy n đó b tư c m t. Hơn n a còn c n ph i cho ngư i dùng “quy n g i” đ i v i t t c các thư m c n m trư c thư m c này trong cây thư . n u th c hi n câu l nh: [user]$ ls -l /usr thì s th y dòng tương ng v i thư m c share như sau: drwxr-xr-x 128 root root 4096 2006-09-07 02:20 share T t nhiên là đ i v i thư m c thì ý nghĩa c a các khái ni m “quy n đ c”. 9 bit này chia thành ba nhóm. Khi này n u bit tương ng có giá tr b ng “1”. Trong trư ng h p này quy n g i ch quy n chuy n vào thư m c này. Quy n g i đ i v i thư m c có hơi khó hi u m t chút. Ví d . Cho nên n u ngư i dùng có quy n đ c thư m c. thì có quy n đó. . ba bit cu i cùng – quy n c a nh ng ngư i dùng còn l i (t c là t t c nh ng ngư i dùng. Như v y là chúng ta đã bi t đư c trên Linux nh ng t p tin nào là có th th c thi. Quy n th c thi (tôi thích dùng thu t ng quy n g i) có nghĩa là b n đ c có th n p t p tin vào b nh và th ch y mã này gi ng như trư ng h p chương trình. Và cu i cùng 9 bit cu i cùng xác đ nh quy n truy c p đ n t p tin. . w. ba bit ti p theo – quy n c a nhóm s h u. perl. m i nhóm 3 bit. tr ch s h u và nhóm s h u t p tin). n u chúng ta nh r ng thư m c cũng ch là t p tin lưu danh sách các t p tin khác trong thư m c đó. t c là cho nh ng ngư i dùng khác “quy n g i” (th c thi) thư m c. Quy n đ c đ i v i thư m c thì h t s c d hi u. ngư i dùng có th t o và xóa các t p tin trong thư m c. x nói trên đư c dùng đ xác đ nh quy n truy c p đ n thư m c. ho c b ng các trình so n th o văn b n. Nhưng khi so n th o b n s không th lưu nh ng thay đ i trong t p tin lên đĩa. “quy n ghi” và “quy n g i” có thay đ i m t chút. và khác v i các HĐH c a Microsoft không ph i ai cũng có quy n g i t p tin. ví d more. nhưng ngư c l i n u t p tin là chương trình mà không có quy n g i thì cũng không th ch y chương trình đó. w ho c x). ) thì không th g i t p tin. t c là thêm vào ho c xóa kh i thư m c dòng lưu thông tin v m t t p tin nào đó và các liên k t tương ng. còn “0” th hi n d ng d u g ch ngang. ph n m r ng c a t p tin đây không có liên quan gì.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c 75 x. Ba bit ti p theo xác đ nh các tính ch t đ c bi t c a t p tin th c thi (chúng ta s nói đ n m t chút sau).4. Ba bit đ u tiên xác đ nh quy n c a ch s h u. B n bit trong s 16 bit này đư c dùng cho b n ghi v d ng t p tin. Quy n ghi cũng d hi u. Quy n đ c r t p tin có nghĩa là ngư i dùng có th xem n i dung t p tin b ng các chương trình xem khác nhau. . thì t c là có th xem n i dung c a thư m c (có th nói khác là xem danh sách t p tin trong thư m c). N u v n th c hi n câu l nh ls -l nhưng tham s không ph i là tên t p tin mà là tên thư m c thì chúng ta s th y thư m c cũng có quy n truy c p và cũng v n nh ng ch cái r. Khi có quy n này. n u không có quy n ghi w vào t p tin này. N u b n đ c là ch s h u thư m c và mu n cho nh ng ngư i dùng khác quy n xem m t t p tin nào đó trong thư m c c a mình thì c n ph i cho h quy n truy c p (chuy n) vào thư m c này. t t c đ u do tính ch t “th c thi” đ t ra. T t nhiên n u trên th c t t p tin không ph i là chương trình (ho c các script shell. B n th y không.

N u có quy n truy c p đó. thì b n có th chuy n sang thư m c con b ng l nh cd.76 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs m c. N u tên ngư i dùng không trùng v i tên ch s h u thì h th ng ki m tra xem ngư i dùng này có n m trong nhóm s h u hay không. và không chú ý đ n các quy n c a ch s h u và nh ng ngư i dùng còn l i. nhưng s không th y đó b t kỳ m t t p tin nào khi ch y l nh ls (có th th y rõ hơn n u b n s d ng chương trình Midnight Commander). Đ thay đ i quy n truy c p t i t p tin ngư i ta s d ng l nh chmod (change mode). Đ ng tư c b quy n này c a chính b n thân mình. Có hai cách s d ng l nh này. N u có quy n truy c p t i m t thư m c con nào đó c a thư m c này. N u ch đưa ra quy n g i. ch X là m t trong các ký t sau: . Chính vì v y mà theo m c đ nh t t c các thư m c có đ t quy n g i cho ch s h u cũng như nhóm và nh ng ngư i dùng khác. thì ki m tra xem ch s h u có các quy n truy c p tương ng (đ c. n u không s ph i ph c h i l i nó trư c khi có th đ c các t p tin. Tuy nhiên v n có s khác nhau gi a hai quy n này. Khi dùng cách th nh t b n ph i ch ra rõ ràng thêm quy n nào cho ai ho c tư c quy n nào và c a ai như sau: [user]$ chmod wXp tên_t p_tin Trong đó. N u hai tên này trùng nhau (t c là ch s h u đang dùng t p tin c a mình). tr ch s h u và nh ng ngư i dùng n m trong nhóm s h u. vì s không th y b t kỳ danh sách và t p tin thư m c nào (trư ng h p này gi ng như khi chúng ta đi trong màn đêm không th y đư ng. Sau khi đ c đo n trên có th th y “quy n đ c” thư m c là th a thãi vì không cho ra tính năng gì m i so v i “quy n g i”. nhưng c n ph i nh tên c a thư m c con này. ch nh hư ng đi). Như v y nhóm tính ch t th ba trong quy n truy c p là dành cho t t m i ngư i dùng. ch ký t w ph i đ t m t trong các ký t sau: • u – ch s h u • g – nhóm s h u g • o – nh ng ngư i dùng còn l i • a – t t c bao g m ch s h u. Đ ng ng c nhiên khi ch s h u l i không có t t c m i quy n. thì th m chí h th ng không ki m tra quy n có th có nhóm s h u và nh ng ngư i dùng khác mà đưa ra luôn thông báo l i không th th chieejn đư c hành đ ng yêu c u (d ng “Permission denied”). thì ngư i dùng có th vào thư m c. nhóm và nh ng ngư i dùng còn l i. N u ngư i dùng không ph i là ch s h u và cũng không n m trong nhóm s h u. thì quy n c a h đư c xác đ nh b ng nhóm tính ch t th ba (nhóm dành cho nh ng ngư i dùng còn l i). ngư i dùng root có th tư c b m t s quy n c a ch s h u t p tin. Và t t nhiên n u mu n ngăn ch n truy c p vào thư m c thì ch c n b đi quy n chuy n vào thư m c (r) c a t t c ngư i dùng (k c nhóm s h u). thì s đư c cho phép th c hi n thao tác tương ng. N u ch s h u không có quy n nào đó. N u có thì kh năng truy c p đ n t p tin đư c xác đ nh b ng quy n truy c p c a nhóm. ghi và g i) không. Đ u tiên h th ng ki m tra xem tên ngư i dùng có trùng v i tên ch s h u t p tin hay không. Cơ ch ki m tra quy n ngư i dùng khi s d ng t p tin như sau.

thì dùng l nh sau: . Đ xác đ nh quy n c a ngư i dùng c n c ng các s tương ng l i v i nhau. Nó d a trên mã hóa quy n truy c p d ng s . x – s 1. nhóm s h u và nh ng ngư i dùng còn l i). Ví d . Chúng ta c n đ t ba s này phía sau tên l nh và phía trư c tham s th hai (tên t p tin). ch p là m t trong nh ng ký t sau: • r – quy n đ c • w – quy n ghi • x – quy n g i (quy n th c hi n. Sau khi thu đư c ba giá tr s (cho ch s h u. w – s 2. cho nhóm s h u quy n đ c và ghi (4+2=6) và nh ng ngư i dùng còn l i quy n g i (1=1). N u không ch ra ai đư c thêm quy n truy c p. chúng ta đưa ba s này vào dùng làm tham s cho l nh chmod. t c là có th dùng l nh: [user]$ chmod +x tên_t p_tin đ thay cho [user]$ chmod a+x tên_t p_tin Phương án s d ng th hai c a câu l nh chmod có khó hi u hơn m t chút trong th i gian đ u s d ng Linux.4. thì s áp d ng cho t t c m i ngư i dùng. ghi. nhưng l i thư ng xuyên đư c các nhà qu n tr cũng như ngư i dùng có kinh nghi m dùng.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c • + – thêm quy n • – – tư c b quy n • = – dùng quy n ch ra thay cho quy n đã có. [user]$ chmod go-rw tên_t p_tin tư c b quy n đ c và ghi c a m i ngư i dùng tr ch s h u t p tin. Ký t r đư c mã hóa b ng s 4. Sau đây là m t s ví d s d ng câu l nh chmod: [user]$ chmod a+x tên_t p_tin thêm quy n g i t p tin tên_t p_tin cho m i ngư i dùng c a h th ng.go=x tên_t p_tin 77 cho ch s h u có t t c m i quy n (đ c. nh ng ngư i dùng còn l i ch có quy n g i (th c hi n). g i). n u c n cho ch s h u m i quy n (4+2+1=7). [user]$ chmod ugo+rwx tên_t p_tin [user]$ chmod a+rwx tên_t p_tin cho m i ngư i dùng quy n đ c. [user]$ chmod u=rwx. ghi và g i (th c hi n).

Tính ch t đ u tiên đó là “bit thay đ i ID9 ngư i dùng”. nhóm s h u và nh ng ngư i dùng còn l i. Như v y bit này còn có th g i là “bit thay đ i ID ch s h u ti n trình”. Nhưng t p tin /usr/bin/passwd có “bit thay đ i ID ngư i dùng”. Chúng ta s dùng thu t ng “bit lưu chương trình” vì đúng v i ng c nh này hơn. N u s d ng phương án xác đ nh tính ch t d ng s c a l nh chmod. thì hi u r ng nh ng s đ ng sau tên l nh không ph i gì khác mà chính là b n ghi h cơ s tám c a 9 bit xác đ nh quy n truy c p cho ch s h u. Thông thư ng. không trùng l p. Ý nghĩa c a bit này cũng gi ng như trên nhưng ch thay th “ngư i dùng” b ng “nhóm”. Bit này ch c n thi t trên nh ng máy cũ. Ý nghĩa c a bit này như sau. m i ngư i dùng có m t ID d ng s như v y. trong đa s trư ng h p là /etc/shadow) mà ch s h u là ngư i dùng cao c p root. chúng chi m các v trí 5 – 7 ngay sau mã cho bi t d ng t p tin. N u như có đ t “bit thay đ i ID ngư i dùng”. 9 . thì chương trình này nh n đư c nh ng quy n truy c p đ n t p tin và thư m c c a ngư i dùng đã ch y nó. T t nhiên là trong chương trình passwd đã có mã đ ngư i dùng ch đư c phép thay đ i m t dòng trong t p tin này – dòng tài kho n c a ngư i dùng đó. Ngư i dùng cao c p root có th đ t “bit thay đ i ID ngư i dùng” b ng l nh: [root]# chmod +s tên_t p_tin Tương t như v y chúng ta có “bit thay đ i ID nhóm”. Đ k t thúc bài h c v quy n truy c p đ n t p tin c n nói thêm v nh ng tính ch t khác có th g p c a t p tin mà cũng xác đ nh b ng l nh chmod. khi ngư i dùng g i th c hi n m t chương trình nào đó. thì ch s h u (không ph i root) ph i là thành viên c a nhóm đó. ID c a ngư i dùng là duy nh t. R t thu n ti n khi đ t bit này cho nh ng chương trình thư ng g i. Đó là nh ng tính ch t cho các t p tin th c thi. và root là ch s h u t p tin chương trình này. vì trong trư ng h p này s ti t ki m đư c th i gian n p chương trình vào b nh m i l n ch y. T t c m t kh u đư c lưu trong t p tin /etc/passwd (ho c m t t p tin mã hóa nào khác. Đi u này cho phép gi i quy t m t s v n đ khó th c hi n. Ví d : Identificator. Trên nh ng máy “top model” (high end) hi n đ i thì r t hi m khi s d ng. Đ có th thay đ i quy n c a nhóm s h u. Bit này ch h th ng bi t sau khi d ng chương trình c n lưu l i nó trong b nh .78 [user]$ chmod 761 tên_t p_tin Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs N u b n bi t v mã đôi c a h cơ s tám. Ví d ID c a ngư i dùng cao c p root là 0. Trong mô t inode. M t tính ch t n a c a t p tin th c thi đó là “bit dính” (chính xác hơn là “bit lưu chương trình”) hay thu t ng ti ng Anh là “sticky bit”. thì chương trình nh n đư c quy n truy c p đ n t p tin và thư m c c a ch s h u t p tin chương trình. Ví d đi n hình nh t là câu l nh thay đ i m t kh u passwd. Có nghĩa là ngư i dùng không th thay đ i m t kh u c a mình. thì giá tr c a ba tính ch t v a nói ph i n m trư c nh ng s xác đ nh quy n truy c p (t c là s đ u tiên trong dãy 4 s xác đ nh t t c các tính ch t c a t p tin). Do đó chương trình thay đ i m t kh u passwd đư c ch y v i quy n root và nh n đư c quy n ghi vào t p tin /etc/passwd. Vì th chương trình n u do ngư i dùng ch y s không th th c hi n l nh ghi vào t p tin này. Ch có ch s h u t p tin ho c ngư i dùng cao c p m i có kh năng thay đ i quy n truy c p b ng câu l nh chmod. ph n c u trúc 2 byte xác đ nh tính ch t t p tin.

thì s có thay đ i c a k t qu c a l nh ls -l trong ph n quy n truy c p (ph n đ u tiên). . N u có (nh ng) bit nào đó trong s ba bit này đư c đ t (nh n giá tr 1). đó là pwd. còn ngư c l i (ví d t p tin không ph i là chương trình). t c là dùng nhi u t p tin làm tham s cho l nh ls. ln. n u ngư c l i.4. thì thay th ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a nh ng ngư i dùng còn l i b ng ký t t. t t nhiên là s thay th ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a nhóm s h u. chmod. Lúc này n u ch s h u có quy n g i t p tin thì ký t x đư c thay th b ng ch cái s nh . thì ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a ch s h u s đư c thay th b ng ký t s. “bit thay đ i ID nhóm” và “bit lưu chương trình”). thì thay th x b ng ch cái S l n. N u “bit lưu chương trình” (sticky bit) b ng 1. Như v y. N u “bit thay đ i ID ngư i dùng” b ng 1. ls. cd. m c dù trong k t qu c a l nh ls -l không có nh ng v trí riêng đ hi n th k t qu c a ba bit (“bit thay đ i ID ngư i dùng”. chúng ta v n có th th y đư c nh ng thông tin này.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c [root]# chmod 4775 tên_t p_tin 79 Khi này cũng v n s d ng phép c ng như đ i v i trư ng h p quy n truy c p và các tính ch t có giá tr như sau: • 4 – “bit thay đ i ID ngư i dùng” • 2 – “bit thay đ i ID nhóm” • 1 – “bit lưu chương trình” (sticky bit). M t vài ví d : [user]$ ls -l /usr/bin/passwd /usr/bin/write -rwsr-xr-x 1 root shadow 72836 2006-05-02 12:50 /usr/bin/passwd -rwxr-sr-x 1 root tty 8936 2006-05-02 10:50 /usr/bin/write ( đây chúng ta th y có th li t kê nhi u t p tin trên dòng l nh ls -l. b ng ký t T.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c Trong nh ng ph n trư c chúng ta đã đ c p đ n m t vài câu l nh đ làm vi c v i t p tin và thư m c. Trong ph n này chúng ta s xem xét m t cách ng n g n m t vài câu l nh thư ng dùng n a. n u nh ng ngư i dùng còn l i có quy n th c hi n t p tin. S thay th như v y cũng x y ra n u có đ t “bit thay đ i ID nhóm”.) [user]$ touch vidu [user]$ chmod 7766 vidu [user]$ ls -l vidu -rwsrwSrwT 1 teppi82 users 0 2006-09-11 12:46 vidu 4.

Ch có ngư i dùng cao c p root m i có quy n thay đ i ch s h u. Cú pháp c a hai câu l nh này tương t nhau: [root]# chown tên_ngư i_dùng tên_t p_tin [root]# chgrp tên_nhóm tên_t p_tin 4.6. Ví d : [user]$ mkdir ~/projects/l4u/images (hãy nh l i ký hi u ∼ dùng đ ch c a ngư i dùng). thì ch s h u còn ph i là thành viên c a nhóm s s h u t p tin này. Trong thư m c v a t o s t đ ng t o ra hai m c: . m c dù có th s d ng l nh touch. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> mkdir mot/hai mkdir: cannot create directory ’mot/hai’: No such file or directory teppi82@ThinhQuyen:~> mkdir -p mot/hai teppi82@ThinhQuyen:~> ls -l mot t ng 4 drwxr-xr-x 2 teppi82 users 4096 2006-09-11 13:36 hai 4. Tham s c a câu l nh này là tên c a thư m c mu n t o ra. nhưng khi này c n ph i ch ra đư ng d n t i đó. (liên k t đ n chính b n thân thư m c này) và . Đ có quy n thay đ i nhóm.2 Câu l nh mkdir Câu l nh mkdir cho phép t o thư m c con trong thư m c hi n th i. t c là s k t h p các t p tin khác nhau vào m t: . còn thay đ i nhóm s h u t p tin có th là root ho c ngư i dùng ch s h u..80 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. b n đ c c n ph i có quy n ghi vào thư m c hi n th i. Vì nó đư c t o ra cho s móc n i (concatenate. L nh cat cũng đưa ra màn hình (đ u ra) n i dung c a (các) t p tin dùng làm tham s c a nó. Có th dùng các tùy ch n sau c a câu l nh mkdir: • -m mode – xác đ nh quy n (ch đ ) truy c p cho thư m c m i (ví d : -m 700) • -p – t o ra các thư m c trung gian ch ra trong đư ng d n (n u chưa có chúng). n u dùng thu t ng c a Hoá h c là “s c ng” các t p tin).6. Có th t o ra thư m c con trong m t thư m c khác thư m c hi n th i. N u chuy n k t qu làm vi c c a l nh cat vào m t t p tin nào đó thì có th t o ra b n sao c a t p tin như sau: [user]$ cat t p_tin1 > t p_tin2 Chính b n thân câu l nh cat lúc đ u đư c phát tri n đ dùng cho vi c chuy n hư ng k t qu làm vi c. (liên k t đ n thư m c m ).6.1 Câu l nh chown và chgrp Nh ng câu l nh này dùng đ thay đ i ch s h u và nhóm s h u t p tin.3 Câu l nh cat Câu l nh cat thư ng dùng đ t o các t p tin. Đ t o ra thư m c con.

t c là gi l i đư c c u trúc c a thư m c b n đ u (recursive). R t nên dùng tùy ch n này. –d N u đưa ra tùy ch n này thì các liên k t m m s v n là các liên k t. hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<D> ho c <Ctrl>+<C>.4. Đ sao chép thì c n có quy n đ c t p tin mu n sao chép và quy n ghi vào thư m c s sao chép đ n (“thư m c đích”). Khi đó trư c khi ghi chèn lên t p tin đã có h th ng s h i l i ngư i dùng. Có th áp d ng m t trong hai d ng c a l nh này: [user]$ cp [tùy_ch n] ngu n đích [user]$ cp [tùy_ch n] thư_m c_ngu n thư_m c_m i Trong trư ng h p th nh t sao chép t p tin (ho c thư m c) ngu n vào t p tin (ho c thư m c) đích. N u không đưa ra tùy ch n này thì quy n truy c p c a t p tin s đư c thi t l p theo quy n c a ngư i dùng đã ch y l nh.4 Câu l nh cp M c dù đôi khi có th dùng câu l nh cat đ sao chép các t p tin. T t nhiên là như v y ch y u dùng cat đ t o các t p tin văn b n ng n. . và t t c nh ng gì b n đã gõ s đư c lưu l i trong t p tin t p_tin_m i. t p_tinN > t p_tin_m i 81 Và cũng chính kh năng chuy n hư ng k t qu c a câu l nh này đư c dùng đ t o các t p tin m i. Câu l nh cp còn có m t vài tùy ch n có ích khác li t kê trong b ng 4. B ng 4.. Còn trong trư ng h p th hai thì t p tin có trong thư_m c_ngu n s đư c sao chép vào thư m c thư_m c_m i. –f Ghi chèn t p tin khi sao chép mà không h i l i hay c nh báo. do v y khi sao chép c n ph i c n th n.3. còn đ u ra s là t p tin m i: [user]$ cat > t p_tin_m i Sau khi nh p vào nh ng gì mu n nh p. nhưng trong Linux có m t câu l nh chuyên dùng cho vi c này – l nh cp. V l i có th s d ng câu l nh cp v i tùy ch n -i. Khi này đ u vào c a l nh cat đó là dòng d li u nh p t bàn phím (đ u vào tiêu chu n).6.3: Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp Tùy ch n Ý nghĩa –p Gi l i th i gian s a đ i t p tin và c gi l i nh ng quy n truy c p có th gi l i. thư m c con) n m trong nó. –R ho c –r N u ngu n là thư m c thì sao chép thư m c đó cùng v i t t c nh ng gì (t p tin. n u không thì s sao chép t p tin (n i dung) mà liên k t này ch đ n.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c [user]$ cat t p_tin1 t p_tin2 . 4.. N u s d ng m t t p tin đã có vào ch c a t p tin đích thì n i dung c a nó s b xóa m t.

Khi này quy n thay đ i chính b n thân các t p tin và thư m c là không c n thi t. 4. N u dùng câu l nh rm (không có tùy ch n) đ xóa thư m c thì s xu t hi n thông báo d ng “cannot remove ‘l4u’: Is a directory” (không th xóa b . Đ xóa thư m c thì c n xóa t t c nh ng t p tin có trong nó. trên Linux không có câu l nh ph c h i t p tin sau khi xóa. b n đ c c n có quy n ghi vào thư m c lưu nh ng t p tin ho c thư m c mu n xóa. Có m t s cách ph h i t p tin đã xóa trên h th ng t p tin cũ ext3fs. N u ch y l nh rm *. Khi s d ng l nh mv cũng gi ng như khi s d ng cp.6.6 Câu l nh rm và rmdir Đ xóa nh ng t p tin và thư m c không c n thi t trên Linux có các câu l nh rm (xóa t p tin) và rmdir (xóa thư m c r ng). nhưng chúng ta là nh ng ngư i dùng m i. Cú pháp c a l nh này tương như cú pháp c a cp. và sau đó m i xóa t p tin (thư m c) ban đ u. mà còn dùng đ thay đ i tên t p tin và thư m c. T t nhiên b n có th tham kh o tài li u HOWTO có trên http://www. sau đó xóa b n th n thư m c b ng l nh rmdir. đ ng quy n thêm vào tùy ch n -i đ hi n ra c nh báo khi có t p tin s b ghi chèn.doc *.org này trong trư ng h p kh n c p.odt s không làm vi c. n u s d ng câu l nh rm v i tùy ch n -r.82 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. Các thư m c con không b đ ng t i. t c là di chuy n chúng trong ph m vi c a m t thư m c. Đ xóa c t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i c n dùng tùy ch n -r k trên. Tuy nhiên có th xóa thư m c không r ng cùng v i t t c nh ng t p tin và thư m c có trong nó. Các tùy ch n c a nó cũng ng như c a cp. Hơn n a.6. tùy ch n này có nh ng câu l nh cp. Đ s d ng nh ng câu l nh này. mv đã k trên). thì có th s d ng câu l nh mv. N u mu n câu h i xác nh n s cho phép c a ngư i dùng xu t hi n trư c khi xóa t p tin.tldp. 10 . mà c n di chuy n t p tin t m t thư m c này vào t thư m c khác. Tuy nhiên c n luôn luôn nh r ng. thì hãy dùng tùy ch n -i (r t d nh .5 N m t m gi Câu l nh mv u b n không c n sao chép. Theo tôi nghĩ b t kỳ ngư i dùng Linux nào cũng có th chia s v i b n c m giác b m t t p tin “ngay trư c m t”. Ch c n đ t vào ch hai tham s tên cũ và tên m i c a t p tin như th này: [user]$ mv tên_cũ tên_m i Nhưng hãy chú ý là câu l nh mv không cho phép đ i tên m t vài t p tin cùng lúc b ng cách s d ng các m u tên. Do đó câu l nh: [user]$ mv *. l nh này đ u tiên sao chép t p tin (hay thư c). thì s xóa t t c nh ng t p tin có trong thư m c hi n th i. đây là thư m c). do đó không xem xét chúng. Câu l nh mv không ch dùng đ di chuy n. th m chí c khi v a xóa xong10 . Vì th hãy khi hai l n trư c khi xóa gì đó và đ ng quên tùy ch n -i.

Nguyên nhân là n i dung c a t p tin l n s ngay l p t c ch y qua màn hình và ngư i dùng ch th y nh ng dòng cu i cùng c a t p tin. Câu l nh (b l c) more đưa n i dung c a t p tin ra màn hình theo t ng trang có kích thư c b ng kích thư c màn hình (nói chính xác thì là g n b ng. N u tìm th y t khóa trong t p tin. Vì th cat dùng ch y u theo ch c năng chính c a nó. tuy nhiên r t ít khi l nh cat đư c s d ng cho m c đích này. Nh n phím <Enter> đ đ c m t dòng ti p theo. và có thêm m t vài s m r ng khác. t c là dùng đ “c ng” các t p tin. Ví d . n u không thì b n s ph i nh n phím <Space> cho đ n khi h t t p tin (ch ng may n u nó quá dài thì b n s m t r t nhi u th i gian).7 Câu l nh more và less Câu l nh cat cho phép đưa ra màn hình (đ u ra tiêu chu n) n i dung c a b t kỳ t p tin này. Các l nh more và less cho phép tìm ki m t khóa có trong t p tin đang xem. Ti n ích less là m t trong nh ng chương trình đư c d án GNU phát tri n. Ngoài <Space> và <Enter> còn có m t vài phím đi u khi n khác. trong đó có th có các thư m c m ng .4. 4. cho phép s d ng các phím đi u khi n con tr (<↑>.6. Bây gi b n đ c ch c n nh phím <Q> dùng đ thoát ra kh i ch đ xem c a more.6. theo kích thư c. Đơn gi n nh t là dùng thư m c g c “/” làm nơi kh i đ u tìm ki m. vì có m t dòng cu i cùng dành cho đ hi n th tr ng thái (status)). còn đ xem n i dung c a các t p tin văn b n chúng ta dùng các l nh more và less ho c các trình so n th o khác. T t c các tuỳ ch n c a l nh more b n có th đ c trong trang hư ng d n man (more(1)) ho c info c a nó. th i gian t o ho c th i gian s a đ i t p tin và theo các tiêu chí khác.8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin Còn có m t câu l nh thư ng dùng đ làm vi c v i t p tin trong Linux đó là câu l nh tìm ki m t p tin find. và cũng không đưa ra danh sách các tùy ch n c a l nh more. <PgDown>) đ di chuy n trong văn b n. chúng ta đã nói v đi u này khi nói v h th ng tr giúp man. vì s “l c soát” t t các thư m c k c nh ng h th ng t p tin g n vào. <→>. Đ xem trang ti p theo c n nh n vào phím tr ng <Space> (phím dài nh t trên bàn phím hi n nay). trong less có th dùng t h p phím <Shift>+<N> đ tìm ki m theo hư ng ngư c l i. ví d phím <B> đ quay l i màn hình trư c. <End>. <↓>. trong đó l nh less cho phép tìm ki m theo hai hư ng: t trên xu ng dư i và ngư c l i. thì s hi n th đo n văn b n tương ng sao cho dòng tìm th y n m trên cùng. <←>. N u mu n ti p t c tìm ki m hãy nh n phím <N>. Tuy nhiên trong trư ng h p đó tìm ki m có th kéo dài r t lâu. và ch dùng đ hi n th nh ng t p tin có dung lư ng r t nh . sau đó nh p vào “string” vào dòng “/” cu i màn hình. Câu l nh find có th tìm ki m t p tin theo tên. Cú pháp chung c a câu l nh find có d ng sau: find [danh_sách_thư_m c] tiêu_chí_tìm_ki m Trong đó tham s “danh sách thư m c” xác đ nh nơi tìm ki m t p tin mong mu n.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 83 4. <PgUp>. less có t t c các ch c năng và l nh đi u khi n c a more. nhưng chúng ta s không li t kê đ y đ nh ng phím này đây. Hãy nh l i. Đ tìm ki m t khóa “string” (m t c m ký t nào đó) thì đ u tiên c n nh n “/” đ chuy n vào ch đ tìm ki m. <Home>.

T t nhiên đây ch đưa ra nh ng thông tin th t ng n g n v “m u tên” t p tin và các ký t thay th . cp. ch tên c a t p tin ho c thư m c chúng ta s d ng m t “m u tên”.txt.txt. c. đ thay th cho thư m c g c. câu l nh: [user]$ find ./l*es’ s tìm th y trong thư m c hi n th i thư m c con l4u/images. “. K. • “. “)”. rm. thì tìm ki m s b t đ u t thư m c hi n th i và đi sâu vào trong các thư m c con. • “*. vì th taptin?. Trong hai d u ngo c này đ t danh sách các ký t (có th d ng kho ng11 ) có th g p.” và thư m c m “.*” tương ng v i t t c nh ng t p tin n (trong đó có thư m c hi n th i “.) ho c cu i cùng. Ví d . • “*a*” tương ng v i May và march.txt. Trong ví d này. Ngư i dùng thư ng th c hi n tìm ki m theo tên t p tin như ví d trên.” ho c “!”. ch tùy ch n -name có th s d ng tùy ch n -path. B n đ c có th tìm th y thông tin chi ti t hơn v “m u 11 gi a tên interval . taptin9. mv). Và b i vì m u tên t p tin không ch s d ng cho câu l nh find mà còn s d ng cùng v i nhi u câu l nh khác (bao g m c nh ng câu l nh đã nói đ n: chmod. cat. khi đó câu l nh s tìm ki m s tương ng c a tên t p tin đ y đ bao g m c đư ng d n ch ra. Có th làm s kh i lư ng công vi c. đây tiêu_chí_tìm_ki m có d ng “–name tên_t p_tin”. Hãy chú ý là không có kho ng tr ng trong c hai ví d k trên. Còn *[G-K4-7] tương ng v i nh ng t p tin có tên k t thúc b ng G. I.*” ch tương ng v i nh ng t p tin và thư m c có d u ch m (. Trong đa s trư ng h p m u tên t p tin đư c t o ra nh các ký t đ c bi t “*” và “?”. T t c các tham s đ ng trư c tiêu_chí_tìm_ki m đư c coi là tên thư m c c n “l c soát”. J. “(”. mà t p tin có th n m trong. Ví d : [user]$ find /usr/bin /sbin /bin /usr/local/bin -name cp Ph n đ u c a tiêu_chí_tìm_ki m xác đ nh xem chương trình find ph i tìm cái gì. n u dùng m t danh sách nh ng thư m c. chown. 5.. Trong Linux: • “*” tương ng v i t t c các t p tin tr nh ng t p tin n. taptin2. N u không ch ra m t thư m c nào. nên chúng ta c n chú ý và dành th i gian đ nghiên c u các quy đ nh s d ng và vi t “m u tên”. chgrp. -path ’ .84 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs (và chuy n gì x y ra n u t c đ đư ng truy n th p). • “a*p” tương ng v i anhchup và anhchep. Ngoài “*” và “?” trong Linux còn s d ng các d u ngo c vuông ([]) đ t o “m u tên”. Ký t “?” ch thay th m t ký t b t kỳ. 6. Ví d [xyz]* tương ng v i t t c nh ng tên t p tin b t đ u b ng a. 7. 4. H. Ph n đ u này là tham s b t đ u b ng “–”.”). b.txt s tương ng v i các tên sau (taptin1. Ký t “*” s d ng đ thay th cho b t kỳ dòng ký t nào.

4: Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. Còn bây gi sau khi đã làm quen v i “m u tên” t p tin. –group tên Tìm t p tin thu c v nhóm ch ra. còn sau d u ngo c c n đ t m t kho ng tr ng. c (thi t b ký t ). thì có th b đi d u ngo c. –mtime s _ngày Tìm t p tin đư c thay đ i l n cu i cùng trư c s _ngày ch ra.odt và .tex.tex -name *. thì coi như dùng and. N u sau s có ký t c thì có nghĩa là kích thư c đư c tính theo byte (ký t . n u b n đ c mu n tìm thư m c theo tên c a nó thì có th dùng l nh: [user]$ find /usr/share -name man1 -type d ho c dùng tiêu chí ph c t p: [user]$ find /usr/share \( -name man1 -and -type d \) Trong ví d sau chúng ta tìm t p tin theo tiêu chí như sau: ho c tên t p tin có “ph n m r ng” *. –newer m u Tìm t p tin đư c thay đ i sau khi thay đ i t p tin có trong m u. ho c l (liên k t m m). C n nói r ng t nh ng tiêu chí đơn gi n có th t o ra nh ng tiêu chí ph c t p hơn nh các phép lôgíc and. Ví d . N u không ch ra phép lôgíc c th . Ví d .odt). tên” t p tin trong tài li u IBM LPI tutorial b n d ch ti ng Vi t do nhóm c ng tác c a vnoss.tex. 12 đ trong d u ngo c vì chúng ta bi t r ng trong Linux không có khái ni m ph n m r ng t p tin.4. thì có th dùng tiêu chí tìm ki m như sau: (-name *.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 85 B ng 4.tex -and -name *.4. –size s [c] Tìm t p tin có c b ng s kh i 512 byte (t c là b ng 512B x s ). charater). f (t p tin thư ng). chúng ta quay tr l i v i câu l nh find và nói chi ti t hơn v nh ng kh năng có th c a tiêu chí tìm ki m. d (thư m c).odt). Có th s d ng k t h p như v y m t s lư ng b t kỳ các tiêu chí k c tiêu chí ph c t p.org/pub. –type d ng_t p_tin Tìm t p tin d ng ch ra. t c là có th dùng m t trong hai cách ghi: (-name *. p ( ng có tên pipe). còn phép lôgíc or và các tiêu chí ph c t p hơn thì c n d u ngo c. n u b n mu n tìm t t c nh ng t p tin có “ph n m r ng”12 là . Trư c d u ngo c c n đ t m t d u g ch chéo ngư c (\). N u ch dùng m t phép lôgíc and ho c !. Tùy ch n Giá tr –name m u_tên Tìm t p tin có tên tương ng v i m u_tên. M t vài ví d đơn gi n c a tiêu chí tìm ki m có trong b ng 4.tex -or -name *. Nh ng tiêu chí tìm ki m đơn gi n khác b n có th tìm th y trong trang man c a câu l nh find ho c trong tài li u LPI tutorial nói trên. . or ho c phép ph đ nh (ký hi u là d u ch m than “!”).odt) ho c (-name *. ho c kích thư c t p tin nh hơn 200KB. D ng t p tin đư c xác đ nh b ng m t trong các ký t sau: b (thi t b kh i).org (trong đó có tôi) th c hi n có trên http://vnoss. ch không ph i theo kh i.

khi đó trư c khi th c hi n câu l nh cmd cho m i t p tin tìm th y h th ng s h i l i xem b n có mu n th c hi n th t không. M t ví d khác là thao tác -exec cmd {}. Câu l nh split cho phép sao chép t p tin b ng cách chia chúng ra thành t ng ph n nh theo kích thư c đã đ nh. t c là luôn luôn đư c dùng khi không ch ra thao tác nào như trong các ví d trư c đây. Thao tác này đư c dùng theo m c đ nh.2GB. Đ k t thúc ph n v câu l nh find này. [user]$ find ~/projects -name *. Và cũng không có ghi DVD mà ch có ghi CD. Sau cmd {} là d u ch m ph y (.86 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs [user]$ find ~/projects \( \( -name *.6. Có nghĩa r ng c n tìm t p tin có giá tr c a tham s nh hơn s đưa ra. kho ng 1. Hãy tìm hi u trong trang tr giúp man ho c m t cu n sách dày c p nào đó v Linux. Tham s c a l nh này là tên c a t p tin . Nhưng t p tin này không th n m g n trên m t CD (dung lư ng kho ng 700MB). Trong đó cmd là m t câu l nh b t kỳ nào đó c a h v shell. 4. thì hãy dùng câu l nh sau: [user]$ find . Đương nhiên là chưa ph i t t c nh ng kh năng c a l nh này đư c li t kê ra đây. ch -exec có th dùng -ok.9 Câu l nh split Đôi khi chúng ta c n chia m t t p tin l n thành t ng ph n nh . Ví d . Tương t d u “+” có nghĩa là c n tìm t p tin có giá tr c a tham s l n hơn s đưa ra. Và b n mu n sao chép t p tin này qua m t máy khác nhưng l i không có m t k t n i m ng. n u b n mu n xóa t t c nh ng t p tin trong thư m c hi n th i mà ngư i dùng không “đ ng” đ n trong vòng 365 ngày ho c lâu hơn. D u này có th s d ng v i b t kỳ tham s có giá tr s nào trong tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. Nói chung câu l nh cmd là m t câu l nh r t m nh. Hãy nh r ng s thay đ i thư ng là m t chi u. c n nói thêm r ng sau tiêu chí tìm ki m có th đưa ra ngay thao tác x lý t t c nh ng t p tin tìm th y. N u không có d u “+” và d u “–” thì tìm t p tin có giá tr c a tham s b ng s đưa ra.) có d u g ch chéo ngư c “\” trư c (chúng ta s hi u rõ hơn tác d ng c a d u g ch chéo ngư c trong chương ngay sau).tex \) -or \( -size -200 \) \) Trong ví d cu i cùng này hãy chú ý r ng trư c giá tr kích thư c t p tin có d u “–”. Trong trư ng h p này s th c hi n câu l nh cmd đ i v i t t c nh ng t p tin tìm th y. có ích và là m t công c tìm ki m t t trong h th ng t p tin. Ví d đơn gi n nh t là thao tác –print. Do đó có th chia t p tin này thành hai ph n m i ph n nh hơn 700MB sau đó s g p chúng l i. L y ví d b n có m t t p tin phim d ng mpg l n.tex -print dùng đ đưa ra màn hình danh sách tên c a t t c nh ng t p tin tìm th y cùng v i đư ng d n đ y đ đ n t p tin. Đ làm đư c vi c này chúng ta có th s d ng l nh split. Và hãy c n th n khi s d ng nh ng kh năng c a câu l nh này như g i nh ng câu l nh khác đ th c hi n trên t t c nh ng t p tin tìm th y. -type f -atime +365 -exec rm {} \.

‘xad’ v. r i đưa chúng (có nghĩa là dùng l nh cp) lên máy th hai vào m t thư m c nào đó. thì l nh hoàn thành công vi c mà không đưa ra thông báo gì.3 Thông báo v s khác nhau s hi n th trên màn hình (đ u ra tiêu chu n). Cu i cùng ph c h i t p tin ban đ u b ng l nh: [user]$ cat phim* > phim. Chúng ta có th chuy n hư ng báo cáo này vào m t t p tin: . ‘ac’.10 So sánh các t p tin và l nh patch Có th b n không đ ý nhưng khi làm vi c v i máy tính công vi c so sánh n i dung c a hai t p tin khác nhau g p m t cách thư ng xuyên.mpg phim Sau đó dùng chương trình ghi đĩa sao chép hai t p tin thu đư c (phimaa. r i sau đó quên luôn là t p tin nào m i hơn ho c t t hơn. . Đ gi i quy t bài toán đã đưa lúc đ u thì c n ch y l nh: [user]$ split -b 650m phim. Công c đơn gi n nh t trong s này là l nh cmp (compare).9. v.v.4. Ch c n cho câu l nh này bi t tên hai t p tin mà b n mu n so sánh. Ngoài các tham s có th thêm vào tùy ch n -b đ xác đ nh kích thư c c a các t p tin t o ra (tính theo byte). thì theo m c đ nh s d ng ‘x’.v.mpg Sau đó có th xóa đi các t p tin phimaa. ‘ad’. N u không đưa ra ph n đ u. ‘ab’. . Vì th còn có th s d ng câu l nh diff đ bi t đư c s khác nhau gi a hai t p tin đây là gì.9. t c là s thu đư c các t p tin ‘xaa’.6.3 --> 18 tháng 09 năm 2006. phiên b n 0. t p tin nào quan tr ng hơn. L nh này ch so sánh n i dung c a hai t p tin theo t ng byte: [user]$ cmp t p_tin1 t p_tin2 N u hai t p tin hoàn toàn trùng nhau. phiên b n 0. Vì th nh ng công c dùng đ so sánh t p tin là c n thi t và t t nhiên là có trong Linux.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 87 ban đ u và ph n đ u (prefix) tên c a các t p tin s t o ra. phimab) lên hai đĩa CD-R(W). ‘xac’. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> diff ChangeLog ChangeLog2 1c1 < 11 tháng 09 năm 2006. 4. . phimab. Là vì có th sao chép t p tin m t cách d dàng. . T t nhiên thông tin mà l nh cmp đưa ra hơi ít đ có th quy t đ nh ch n t p tin nào trong s hai t p tin này. ‘xab’. (không có kho ng tr ng và các d u ch m gi a ph n đ u và nh ng ch cái này). còn n u chúng khác nhau thì đưa ra s th t c a dòng và byte ch có s khác nhau. Sau -b là m t s và sau đó là m t ch cái: k (kích thư c tính theo KB) ho c m (tính theo MB). N u không đưa ra tùy ch n này thì theo m c đ nh kích thư c c a t p tin thu đư c b ng 1MB. Các t p tin thu đư c s có tên g m ph n đ u (prefix) này và hai ch thêm vào đ chúng không trùng nhau: ‘aa’.

Sau đó nhà phát tri n s a các l i và c p nh t chương trình r i lưu mã ngu n trong m t t p tin khác xvnkb-0.2.c xvnkb. T t nhiên là ch c n g i cho ngư i dùng nh ng thay đ i.2.8. Trong trư ng h p chương trình ng d ng l n thì s ti t ki m này là đánh k .88 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs teppi@ThinhQuyen:~> diff ChangeLog ChangeLog2 > ChangeLog. Bây gi c n đưa nh ng thay đ i đã làm đ n cho ngư i dùng.c.2. thì chúng s cách nhau b i m t d u g ch th ng đ ng “|”.2. 4.diff thì c n ph i đưa nh ng s a đ i đã làm vào phiên b n hi n th i.9. phiên b n 0. Tuy nhiên sau khi nh n đư c t p tin *.3 Đ đánh giá phiên b n c a m t t p tin thì thu n ti n hơn n u s d ng câu l nh sdiff.c. ch c n ch y l nh: [user]$ patch xvnkb-0. L y ví d đơn gi n (“m t cách ngu ng c”).c.c.9.2.2. Tuy nhiên ti t ki m cho ngư i dùng không ph i là ng d ng chính.c s thu đư c t p tin xvnkb-0.c > xvnkb. n u không có trong t p tin th hai – m t ký t “>”.8.2. Còn có câu l nh diff3 cho phép so sánh 3 t p tin m t lúc. Thông thư ng kh năng này đư c dùng khi phân ph i b n c p nh t c a chương trình ng d ng. vì đã có nh ng chương trình ti n ích như Midnight Commander và các .diff s nh hơn nhi u so v i xvnkb-0.9.c. phân cách nhau b i các kho ng tr ng. N u hai c t có cùng s th t khác nhau.diff.c. K t qu so sánh khi này s hi n th d ng hai c t.diff Như v y t t nhiên là kích thư c c a t p tin xvnkb. Có th d dàng hi u đi u này n u bi t r ng k t qu báo cáo c a diff v s khác nhau gi a hai t p tin có th s d ng cho câu l nh patch. Đã có xvnkb-0. s ti t ki m đư c dung lư ng truy n t i qua m ng Internet n u ch g i xvnkb.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin Khi s d ng Linux r t có th b n s ít làm vi c v i ph n l n các l nh h v shell. Chúng ta nh r ng m t ng d ng mã m đư c phát tri n b i c m t nhóm các nhà phát tri n và c ng đ ng.diff teppi@ThinhQuyen:~> more ChangeLog.2.c. có ch a mã ngu n c a chương trình này trên ngôn ng C.diff 1c1 < 11 tháng 09 năm 2006.8. Nhưng thư ng s d ng nh t trên các h th ng UNIX và Linux v n là câu l nh diff. phiên b n 0.9. m t chương trình ng d ng nào đó đư c đưa cho ngư i dùng d ng t p tin xvnkb-0.diff > xvnkb-0. Mà s phát tri n c a ng d ng mã m m i là đi m chính.9. Bài toán này là do patch gi i quy t.2. N u m t dòng nào đó ch có trong t p tin th nh t thì nó đư c đánh d u b ng m t ký t “<”.c và xvnkb.9.c.diff.3 --> 18 tháng 09 năm 2006.c xvnkb-0.8. t c là k t qu báo cáo t o ra b ng l nh: [chuoi]$ diff xvnkb-0.9. M i nhà phát tri n s đóng góp đo n mã c a mình b ng chính cách này.

lha. -r. t c là chương trình này không nén các d li u mà ch k t h p chúng vào m t t p tin chung sau đó ghi t p tin này lên cách băng nh (tape) thư ng dùng đ lưu tr thông tin. Chương trình tar có 8 tùy ch n khác v i nh ng tùy ch n còn l i ch khi ch y l nh tar thì c n ph i đưa ra m t trong s 8 tùy ch n này.7. Tám tùy ch n này xác đ nh các ch c năng chính c a chương trình (xem b ng 4. và s th y đây không ph i là m t y u đi m c a Linux mà còn là đi m m nh n u bi t cách k t h p “nh p nhàng” hai chương trình này. --append Thêm t p tin vào cu i kho. --create T o kho m i. -c. GNOME. .1 Chương trình tar Nh ng ngư i dùng đã quen v i nh ng chương trình nén d ng winzip (đưa t t c t p tin vào m t “kho” r i sau đó nén chúng) thì có th s h i “T i sao l i c n hai chương trình?”. --get L y t p tin ra kh i kho (“gi i phóng”). -d. B ng 4. Chúng s giúp b n làm vi c nhanh hơn v i nh ng t p tin nén thư ng g p trong Internet. Vì th bi t cách làm vi c v i tar và gzip đó là danh d c a b t kỳ ngư i dùng Linux nào. Tên chương trình tar có nghĩa là tape archiver. --list Đưa ra danh sách các t p tin trong kho.5: Nh ng tùy ch n chính c a tar Tùy ch n Ý nghĩa -A.v. Nhưng là ngư i dùng Linux th c s b n cũng nên bi t nh ng câu l nh nén và gi i nén làm vi c trong h v shell. Và các ti n ích và môi trư ng đó giúp b n làm vi c d dàng v i các t p tin nén s nói t i. Chúng ta s tìm th y câu tr l i cho câu h i này sau khi đ c xong hai ph n t i đây.4. N u b n làm vi c v i các t p tin kho trên đĩa ch không ph i v i băng ghi (đây là đa s trư ng h p s d ng máy tính cá nhân). Nhưng truy n th ng c a Unix đó là tar và gzip và ph n l n mã ngu n (và không ch mã ngu n) c a các chương trình ng d ng đư c phân ph i d ng này. --update Ch thêm nh ng t p tin m i hơn b n sao trong kho (c p nh t kho). cũng gi ng như samurai ph i bi t s d ng ki m v y. rar v. --delete Xóa t p tin kh i kho (không dùng cho băng ghi). N u mu n t o t p tin này trên đĩa c ng. M c dù không ai c m b n s d ng các chương trình arj. --concatenate Thêm t p tin vào kho đã có. pkzip. -x. 4. sau đó ch ra tên t p tin. -u. --compare Tìm s khác nhau gi a các t p tin trong kho và trên h th ng t p tin (so sánh). thì nh t đ nh ph i dùng . --diff. --catenate. Phương ti n chính đ làm vi c v i các t p tin nén trong UNIX và Linux là hai chương trình tar và gzip. thì c n s d ng l nh tar v i tùy ch n f. --extract.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 89 môi trư ng giao di n đ ho như KDE. . -t.5).

đ t o ra kho ch a t t c các t p tin c a m t thư m c con c a thư m c hi n th i. Trong t p tin kho c u trúc thư m c c a projects v n đư c gi nguyên. . Như v y s có ích hơn trong th i gian này. nh ng thư m c con còn l i c a projects s không đư c lưu. ho c “lưu toàn b c u trúc thư m c”). ) li n nhau và d u g ch ngang (–) phía trư c có th dùng nhưng không nh t thi t ph i có. thì ch c n g i l nh: [user]$ tar cf projects. mà ch cho bi t m t s dòng l nh c n thi t nh t đ làm vi c v i các kho t p tin. Bây gi b n đ c đã bi t cách t o kho t p tin. Trong ph n tên t p tin mu n lưu vào kho có th s d ng các “m u tên”. Ví d . chúng ch dùng đ thêm vào các ch c năng ph c th nào đó. tùy ch n v b t bu c chương trình ph i đưa ra danh sách các t p tin đưa vào kho. Nh vào tính năng này có th lưu vào kho ngay l p t c nhi u t p tin b ng m t câu l nh r t ng n. gi s projects. Kho này không ch lưu t t c nh ng t p tin có trong thư m c projects mà còn lưu t t c nh ng thư m c con c a nó cùng v i t t c nh ng t p tin n m trong chúng (chúng ta dùng thu t ng “lưu đ quy”. Tôi s không đưa ra mô t t t c các tùy ch n c a l nh tar. . Có th li t kê các tuỳ ch n m t ch cái (c. Chúng ta s th y ví d t i đây.*” thì s ch lưu nh ng t p tin n m tr c ti p trong thư m c projects và nh ng thư m c con có d u ch m trong tên (ít g p).tar trong thư m c hi n th i.* thì không ch lưu t t c các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. f.90 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs tùy ch n f.tar projects/* ho c th m chí còn đơn gi n hơn: [user]$ tar cf projects. c n dùng l nh: [user]$ tar xvf tên_kho Hi n th danh sách các t p tin trong kho b ng l nh: .tar projects Câu l nh này s t o ra kho projects. Nh ng tùy ch n khác (tr 8 tùy ch n b t bu c k trên) là không c n thi t. còn tuỳ ch n f cho bi t là kho này ph i đư c t o d ng t p tin có tên tên_kho phía sau tùy ch n. Ví d . bao g m c các ký t thay th đơn gi n như “*” và “?”. Cũng trong ví d này n u không ch ra tên thư m c thì s lưu t t c các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i./. C n chú ý là trong ví d trên n u ch “*” đ t “*. mà còn lưu nh ng t p tin c a thư m c m . N u ch y l nh sau: [user]$ tar cvf tên_kho . . Đ t o m t kho t p tin tar t vài t p tin c n s d ng m t trong hai l nh sau: [user]$ tar -cf tên_kho t p_tin1 t p_tin2 [user]$ tar cf tên_kho t p_tin1 t p_tin2 trong đó tùy ch n c (t bây gi tôi s b đi d u g ch ngang “–” phía trư c tuỳ ch n) cho bi t chương trình c n t o ra (create) kho t p tin. Đ l y (gi i phóng) t t c t p tin ra kh i kho.

7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 91 [user]$ tar tvf tên_kho | less Gi i phóng m t t p tin nào đó b ng: [user]$ tar xvf tên_kho tên_t p_tin Chương trình tar là phương ti n thu n l i đ t o các b n sao lưu tr (sao lưu) c a t p tin. Ph c h i l i b ng l nh: [user]$ tar xpvf tên_kho N u có khó khăn khi s d ng l nh tar. thì v n có th sao lưu d li u quý báu c a mình lên đĩa m m b ng: [user]$ tar Mcvf /dev/fd0 thư_m c r i ph c h i thư m c b ng l nh: [user]$ tar Mxpvf /dev/fd0 Ho c đơn gi n hơn. nó không nén kho này l i mà ch k t h p các t p tin riêng r vào m t t p tin chung. ftp. ..2 Chương trình gzip M c dù chương trình tar t o ra kho t p tin. Đ gi i nén t p tin hãy dùng m t trong hai câu l nh sau: [user]$ gzip -d tên_t p_tin ho c [user]$ gunzip tên_t p_tin . . ch không t o m t t p tin chung. ). Nhưng khi này m i t p tin s đư c nén riêng r . flash. Trư ng h p đơn gi n nh t c a l nh này trông như sau: [user]$ gzip tên_t p_tin Trên dòng l nh có th đưa ra cùng lúc vài tên ho c “m u tên” t p tin. nhưng c khi b n đ c không bi t nh ng ti n ích này. Đ nén t p tin này l i thư ng s d ng câu l nh gzip. DVD. T t nhiên còn có nh ng ti n ích sao lưu chuyên dùng khác. t o m t t p tin kho ch a: [user]$ tar cvf tên_kho thư_m c r i sao chép t p tin tên_kho lên m t thi t b lưu tháo r i ho c thư m c trên m ng nào đó (CD.4. hãy đ c tr giúp man c a nó ho c đ c nh ng thông tin hi n ra khi ch y tar v i tùy ch n --help 4. nhưng như đã nói trên.7.

--help Hi n th tr giúp ng n g n v cách s d ng chương trình.suf m c đ nh s d ng ph n sau là gz. --name Lưu ho c ph c h i tên ban đ u và th i gian t o t p tin.92 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs B ng 4. Bây gi chúng ta s li t kê m t vài tùy ch n có ích c a chương trình gzip vào b ng 4.7.suf. --no-name Không lưu ho c không ph c h i tên ban đ u và th i gian t o t p tin.3 Chương trình bzip2 Trong th i gian g n đây ngư i dùng Linux thư ng s d ng thêm m t chương trình nén n a đ thay th cho gzip – chương trình bzip2. S d ng trong trư ng h p có đưa ra “m u tên” t p tin. Nhưng đó là nh ng t p tin hoàn toàn khác nhau! Hãy s d ng l nh ls -i đ ki m tra ch s inode c a chúng. –S . -9. --version Hi n th phiên b n c a chương trình. --test Th (ki m tra) tính nguyên v n c a t p tin nén. --quiet B đi nh ng c nh báo. Chú ý: n u s d ng ph n sau khác “gz” thì khi gi i nén chương trình s đưa ra thông báo l i d ng “unknown suffix – ignored” (ph n sau không bi t – l đi). -1. -r. T p tin ban đ u sau khi nén s b xóa. --verbose Đưa ra các thông báo ph trong khi làm vi c. --list Đưa ra tên t p tin n m trong t p tin nén. -N. ch còn l i t p tin đã nén. -n.6. —-suffix Thêm ph n sau (suffix) vào tên t p tin nén. . -q. --fast Nén nhanh (m c đ nén th p). --best M c đ nén m nh hơn. nên thư ng dùng gzip đ nén nh ng kho t p tin do tar t o ra. 4. -v. --recursive Nén toàn b (đ quy) thư m c. Còn khi gi i nén thì t p tin nén s b xóa. -l. Các b n phân ph i Linux m i đã có cài đ t s n chương trình này. Chúng ta s xem xét v n đ này ngay sau. Kích thư c t p tin thu đư c nh hơn nhưng t t nhiên là s lâu hơn. Chương trình này nén m nh hơn (có m c đ nén cao hơn. kích thư c c a nó và m c đ nén (tính theo %). -V. -t. Chúng ta có c m giác như t p tin đư c “đưa ra. B i vì chương trình gzip không có kh năng lưu nhi u t p tin vào trong m t t p tin. đưa vào” m t kho. Theo . -L.6: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip Tùy ch n Ý nghĩa -h. t o ra các t p tin nh hơn) và làm vi c nhanh hơn. ch còn l i t p tin bình thư ng. Hơn n a còn có th s d ng “k t h p” hai chương trình này. --license Hi n th s phiên b n và b n quy n c a chương trình.

-tên_t p_tin Bây gi đã đ n lúc chúng ta h c cách k t h p tar v i hai câu l nh gzip và bzip2 đ làm vi c nhanh và có hi u qu hơn.tar • tên_t p_tin khác thay th b ng tên_t p_tin.sj. Đi u này có th x y ra đ i v i nh ng t p tin có kích thư c nh hơn 100 byte.out. Tham s đ ng sau hai d u g ch ngang (--) và m t kho ng tr ng đư c coi là tên t p tin.out Các tuỳ ch n c a bzip2 r t gi ng v i tùy ch n c a gzip nhưng không ph i t t c . Khi gi i nén bzip2 s đoán tên c a t p tin s t o ra theo quy lu t sau: • tên_t p_tin.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 93 Chương trình bzip2 làm vi c tương t như gzip.sj teppi82@ThinhQuyen:~> bunzip2 2. dù tham s có m t d u g ch ngang đ u. Hãy tư ng tư ng b n nh n đư c m t t p tin.bz2 thay th b ng tên_t p_tin • tên_t p_tin. hay gi i nén m t t p tin. Đ gi i nén t p tin này thông thư ng b n c n dùng hai câu l nh sau ti p n i nhau: . thì kích thư c c a t p tin tăng lên kho ng 0. Trong m t s trư ng h p t p tin nén có th còn l n hơn theo kích thư c so v i t p tin ban đ u.bz thay th b ng tên_t p_tin • tên_t p_tin. ví d xvnkb-0.5%.using 2.9. t c là thay th m i t p tin đưa vào dòng l nh b ng phiên b n đã nén c a t p tin đó. nhưng s nhanh hơn n u chúng ta ch c n s d ng m t câu l nh đ có th t o ra m t t p tin nén. Do đó có kh năng ph c h i nh ng tính ch t này c a t p tin khi gi i nén. Câu l nh bunzip2 ho c bzip2 –d gi i nén t p tin ch ra.tar • tên_t p_tin. nhưng thêm vào ph n cu i là .7. trong đó có các t p tin nén. T p tin nén có th i gian s a đ i. vì cơ ch nén s d ng ph n đ u (head) có kích thư c 50 byte. 4. Tôi s đưa ra m t danh sách ng n nh ng tùy ch n c n thi t nh t trong b ng 4.sj bunzip2: Can’t guess original name for 2. N u t p tin này không ph i do bzip2 t o ra thì chương trình s không gi i nén mà đưa ra l i c nh báo.2. quy n truy c p và có th c ch s h u như t p tin ban đ u.gz.tar.4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2 T t nhiên không ai ngăn c n b n s d ng riêng r các câu l nh tar v i gzip và bzip2.4.sj -.bz2.7. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> bzip2 2 teppi82@ThinhQuyen:~> mv 2. Nh ng t p tin g m m t chu i ng u nhiên (random) c a các ký t . Ví d : [user]$ bzip2 -.bz2 2.tbz2 thay th b ng tên_t p_tin.tbz thay th b ng tên_t p_tin.

--quiet B đi nh ng c nh báo ít ý nghĩa.9. --force Ghi chèn lên t p tin đã có. Tùy ch n này c n thi t vì trên th c t bzip2. -q.gz thư_m c C n chú ý r ng trong trư ng h p này chương trình s không t đ ng thêm ph n đuôi .tar. -s.gz. [user]$ gzip -d xvnkb-0.2. Có l chúng ta không bao gi c n đ n tùy ch n này ho c ít nh t là hy v ng như v y. M i chương trình tuỳ theo “ph n m r ng” t p tin mà quy t đ nh xem s làm gì v i t p tin đó. --test Th (ki m tra) tính nguyên v n c a t p tin nén. Theo m c đ nh bzip2 không ghi chèn lên t p tin đã có trên đĩa. —-license Hi n th s phiên b n và b n quy n c a chương trình. --keep Gi gìn (không xóa) t p tin ban đ u khi nén ho c gi i nén. bunzip2 và bzcat ch là m t chương trình. –V. --decompress B t bu c gi i nén t p tin. Do đó c n đ t tên rõ ràng cho nó cùng v i ph n đuôi .tar.9.tar.2. –L.2.9.gz vào tên c a t p tin thu đư c.9. -v.gz [user]$ tar xvf xvnkb-0. -t.7: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2 Tùy ch n Ý nghĩa -d.tar). N u mu n ghi chèn thì hãy dùng tùy ch n này. Đ gi i nén t p tin k trên ch c n dùng m t câu l nh như sau: [user]$ tar xzvf xvnkb-0. —-version Gi ng như --L. --verbose Đưa ra các thông báo ph trong khi làm vi c (ch có ý nghĩa chu n đoán). --compress B t bu c nén t p tin (xem trên). -k.94 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs B ng 4. ngư i dùng không c n ph i gõ thêm m t l nh xoá t p tin. Như v y cách th hai còn có m t ưu đi m n a là không gi l i các t p tin trung gian.tar Nhưng trong s nh ng tùy ch n c a chương trình tar còn có m t tuỳ ch n đ c bi t z cho phép gi i nén t p tin b ng chương trình gzip (th c hi n vai trò c a l nh th nh t trong hai l nh k trên). --small Gi m yêu c u đ i v i dung lư ng b nh c n s d ng b ng cách gi m t c đ nén. Tùy ch n -d b đi cơ ch này và b t bu c chương trình ph i gi i nén t p tin đã ch ra. -z.tar. -f. Ch nên dùng tùy ch n này trên nh ng máy tính cũ có ít b nh (8MB ho c ít hơn). . Vi c t o t p tin b ng cách s d ng k t h p tar và gz cũng đư c th c hi n b ng tùy ch n z: [user]$ tar czvf tên_t p_tin.gz K t qu thu đư c là hoàn toàn như trên tr m t đi m: trong trư ng h p dùng 2 câu l nh thì trên đĩa s gi l i t p tin trung gian (xvnkb-0.2.

nh t là đ i v i nh ng đĩa m i s n xu t g n đây có dung lư ng l n t vài ch c đ n vài trăm GB. nhưng c n dùng tùy ch n j c a tar đ thay cho tuỳ ch n z.bz2 và t o t p tin nén b ng: [user]$ tar cjvf tên_t p_tin. Ngoài hai h th ng t p tin này Linux còn có th làm vi c v i các “phiên b n” khác nhau c a h th ng t p tin FAT (FAT16 và FAT32). Còn c n ph i nói thêm r ng thông thư ng đĩa c ng đư c chia thành các phân vùng. Vi c t o nh ng phân vùng như v y giúp th c hi n d dàng các thao tác như: sao lưu. T c là m i đĩa đư c đ t tương ng v i h th ng t p tin riêng. h th ng t p tin ISO9660 s d ng đ ghi thông tin trên CD-ROM và . Như v y là có th nói g n h th ng t p tin ho c g n đĩa lưu cùng v i các h th ng t p tin có trên nó. nh ng đĩa không b chia có th coi là m t phân vùng. n u “không may” b n nh n đư c m t t p tin d ng *.zip hay *.bz2 thư_m c Tôi nghĩ r ng nh ng thông tin k trên đã đ đ làm vi c m t cách có hi u qu v i các chương trình nén tar.8 T o và g n các h th ng t p tin Trong nh ng ph n trư c chúng ta đã đ c p ng n g n m t s câu l nh chính đ làm vi c v i nh ng h th ng t p tin đã đ nh d ng s n. Cây thư m c c a Linux đư c t o ra t nh ng “cành” riêng r tương ng v i các đĩa khác nhau. gzip và bzip2. ch c n đưa vào dòng l nh tên c a t p tin. Nhưng h th ng t p tin g c c a nó là “h th ng t p tin m r ng” (extfs) phiên b n 2 và 3. gi i nén t p tin b ng l nh: [user]$ tar xjvf tên_t p_tin. thì đ u tiên c n k t n i nó và cây thư m c chung (chúng ta s d ng thu t ng “g n”. Đ có th s d ng h th ng t p tin này đ ghi các t p tin. Tôi ch c ch n là b n s t gi i quy t đư c v n đ . T c là.rar thì cũng đ ng v i ch y sang nh m t máy s d ng Windows đ gi i nén. mount). chúng ta c n t o trên đĩa này h th ng t p tin. Đ k t thúc ph n v nh ng chương trình làm vi c v i t p tin nén này. Và đ ng quên ch t o ra các t p tin nén b ng tar. Nói như v y vì trong UNIX (và Linux) không có khái ni m “đ nh d ng đĩa” mà s d ng khái ni m “t o h th ng t p tin”. Vì th ti p theo chúng ta s nói v t o h th ng t p tin trên m t phân vùng. gzip ho c bzip2 vì b n là ngư i dùng Linux! 4. ví d đĩa c ng. tôi mu n nói thêm r ng. đ ng th i tăng hi u su t làm vi c và làm gi m kh năng m t thông tin do chương trình gây ra. Khi chúng ta có m t đĩa lưu m i. B n có th th các chương trình unzip và unrar có trên h th ng Linux c a mình.8 T o và g n các h th ng t p tin 95 S d ng k t h p tar và bzip2 là hoàn toàn tương t .tar. Đ có thêm thông tin hãy tìm hi u trang tr giúp man ho c các tài li u HOWTO tương ng. xác đ nh quy n truy c p. Cách s d ng nh ng l nh này h t s c đơn gi n. Thư ng nói là cây thư m c đư c t o thành t các h th ng t p tin riêng. Bây gi chúng ta s d ng l i v n đ làm sao đ t o ra h th ng t p tin và cách thay đ i nó. Còn m t đi m n a cũng c n nói đ n là Linux có th làm vi c v i nhi u d ng h th ng t p tin khác nhau. N u có gì khó khăn hãy th “unzip –help” ho c “unrar –help”.tar.4.

Trên các b n phân ph i Linux m i còn có th s d ng các câu l nh mkfs.ext3 và các câu l nh tương t . m t b ng các mô t inode. Ph i có ít nh t hai tham s cho câu l nh mount: thi t b (device. Th c hi n t t c nh ng vi c này b ng l nh mkfs14 . N i dung cũ c a thư m c không b hu . T o h th ng t p tin d ng ext3fs có nghĩa là t o trên phân vùng này c a đĩa m t siêu kh i (superblock). N u dùng chúng thì ch c n b đi ph n -t ext3 ho c -t ext2. nhưng c n bi t là v i h th ng t p tin ext3fs thì b n không đ c đư c đĩa m m này trên DOS ho c Windows (n u không dùng chương trình ho c driver đ c bi t).96 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs các h th ng t p tin khác (k c NTFS13 ). câu l nh: [root]# mount /dev/hda10 /mnt/diaC s g n h th ng t p tin c a phân vùng /dev/hda10 vào thư m c /mnt/diaC. Đ u tiên chúng ta s xem xét trư ng h p c n t o h th ng t p tin trên m t phân vùng nào đó (đã có) c a đĩa. và dùng làm “thư m c g c” đ i v i h th ng t p tin g n vào (gi ng như nút n i gi a thân cây và cành cây). Đ t o ra nh ng đĩa m m có th đ c trên DOS và Windows c n dùng tùy ch n -t v i giá tr vfat ho c nh ng ti n ích đ c bi t khác. N u chưa có hãy t o ra b ng l nh mkdir. mà ch t m th i b gi u đi. thì ngư i dùng không còn truy c p đư c t i n i dung (bao g m c thông tin v ch s h u cũ và quy n truy c p t i chính b n thân thư m c) c a thư m c này n a. C n ph i có thư m c /mnt/diaC trong cây thư m c. Trong trư ng h p đơn gi n nh t ch c n ch y l nh sau: [root]# mkfs -t ext3 /dev/hda2 T t nhiên là c n thay th /dev/hda2 b ng tên c a phân vùng trên máy c a b n. Sau khi th c hi n câu l nh mkfs. Trong h th ng t p tin m i s t đ ng t o ra m t thư m c v i tên lostfound+. Thư m c này đư c chương trình fsck dùng trong nh ng trư ng h p kh n c p. Hãy c n th n khi vi t tên phân vùng. Đi m g n là m t thư m c đã có trong cây thư m c. b xóa.ext2. N u không đưa ra tùy ch n -t thì s dùng d ng h th ng t p tin m c đ nh (hi n nay là phiên b n cũ c a ext – ext2fs). và các kh i d li u. tuy nhiên s h tr ghi lên NTFS chưa th t hoàn h o. mkfs. T c là khi t o và g n các h th ng t p tin c n luôn luôn nh r ng d ng h th ng t p tin trên các đĩa lưu khác nhau có th không gi ng nhau. Vì th t t nh t là dùng các thư m c r ng đã chu n b s n t trư c đ S h tr đ c đã t t. C n chú ý là sau khi g n h th ng t p tin vào thư m c /mnt/diaC. Ví d h th ng t p tin có d ng ext3fs. vì v y đ ng xóa nó. đ u tiên c n k t n i (g n) nó vào cây thư m c chung b ng l nh mount. N u b n mu n t o h th ng t p tin trên đĩa m m thì c n ch y: [root]# mkfs -t ext3 /dev/fd0 Có th nói r ng chúng ta đã “đ nh d ng đĩa m m”. s t o ra h th ng t p tin d ng ext3fs trong phân vùng ch ra. N i dung này s ch “quay tr l i” khi ngư i dùng b g n (unmount) h th ng t p tin ra kh i thư m c. Đ b t đ u làm vi c v i h th ng t p tin m i. n u ghi nh m b n s b m t d li u. Ví d . 14 13 . tên phân vùng) và đi m g n (mount point).

8 T o và g n các h th ng t p tin 97 làm “đi m g n” (vì th mà trong tiêu chu n FHS có đ c p đ n thư m c /mnt. • M c đ dump. hãy xem trang man c a dump. xia. ext3. Kh năng này có ích trong trư ng h p s d ng câu l nh mount v i tham s -a (câu l nh mount v i tham s -a s g n t t c các h th ng t p tin li t kê trong t p tin /etc/fstab). Có th s d ng tên thi t b có trên máy (ví d /dev/hda10). nhưng đi u đó là không nh t thi t. M i dòng c a t p tin này ch a thông tin v m t h th ng t p tin và g m 6 vùng phân cách nhau b i các kho ng tr ng15 : • Tên thi t b (phân vùng). T p tin c u hình /etc/fstab ch y u dùng đ g n t đ ng các h th ng t p tin trong quá trình kh i đ ng Linux. Trong câu l nh mount còn có th đưa ra danh sách các d ng h th ng t p tin không c n g n b ng c (flag) no. Vùng này đư c chương trình sao lưu dump s d ng. Có th có các giá tr khác. Theo m c đ nh là rw (đ c và ghi). • Đi m g n. umsdos. Ví d . nfs. N u h th ng t p tin c n đư c sao lưu thì đây ph i có s 1. • Th t ưu tiên ki m tra h th ng t p tin b ng câu l nh fsck. như sau: [root]# mount -t d ng_httt thi t_b đư ng_d n trong đó d ng_httt xác đ nh d ng h th ng t p tin trên thi t_b (phân vùng). còn đư ng_d n xác đ nh đi m g n. N u không có t p tin đó (ch khi nào b n c tình ho c vô tình xóa) ho c trong t p tin không có nh ng d li u c n thi t. proc. Trong trư ng h p đó câu l nh mount th t xác đ nh d ng c a h th ng t p tin đang g n. ext. smb. n u không – s 0.1).4. iso9660. hpfs. hãy xem b ng 4. • D ng h th ng t p tin. H th ng t p tin v i giá tr nh hơn s đư c ki m tra trư c.). Tuy nhiên trong m t s trư ng h p có th d n đ n l i. Tên đ y đ bao g m c đư ng d n c a thư m c s g n t p tin vào. nên t t hơn h t là ch ra d ng m t cách chính xác. N u b ng nhau thì s ki m tra song song (t t nhiên n u có th ). cũng như tên c a h th ng t p tin m ng NFS (ví d ThinhQuyen:/home/nhimlui – thư m c /home/nhimlui trên máy có tên ThinhQuyen). D ng đơn gi n nh t trong ví d trên c a l nh mount ch làm vi c v i đi u ki n t t c nh ng tham s còn thi u có th tìm th y trong t p tin /etc/fstab. câu l nh: 15 16 Đ ti n đ c các vùng thư ng s p cho th ng hàng. msdos. Hãy xem trang man fs đ đ c mô t ng n g n v nh ng h th ng t p tin này. ncpfs16 . Còn có th li t kê m t s d ng phân cách nhau b i d u ph y (. . vfat. ch d ng h th ng t p tin trong vùng “d ng h th ng t p tin” và sau tùy ch n -t c a l nh mount có th đ t giá tr auto. Hi n nay Linux h tr các h th ng t p tin sau: minix. • Các tuỳ ch n g n. ext2. thì c n s d ng d ng đ y đ c a l nh mount. sysv.

Đ b t kỳ ngư i dùng nào cũng có th b g n h th ng t p tin thì trong t p tin /etc/fstab c n thay th tùy ch n user b ng tùy ch n users (trong vùng các tùy ch n g n). n u trong t p tin /etc/fstab có dòng: /dev/hdd /media/dvd auto noauto. Ví d . Tham s c a câu l nh umount là tên thi t b (phân vùng) ho c đi m g n. T c là h th ng t p tin không đư c b n. N u mu n g n m t h th ng t p tin nào đó và ch cho phép đ c thì c n ch ra tùy ch n r (read only) trên dòng tương ng c a t p tin /etc/fstab (theo m c đ nh s d ng rw. thì ch c n đưa ra m t tham s : ho c tên c a thi t b (phân vùng) ho c đi m g n. . Thông thư ng ch có ngư i dùng cao c p root m i có kh năng g n các h th ng t p tin. ho c s d ng câu l nh mount v i tham s -r Câu l nh mount và umount h tr b ng các h th ng t p tin đã g n. nhưng n u trong vùng các tùy ch n g n có ch ra tùy ch n user. Zip. Trư c khi b các đĩa tháo r i (đĩa m m. Ch có th b g n h th ng t p tin khi không có t p tin nào c a nó m ra. Có th xem tr c ti p t p tin này b ng các chương trình xem t p tin (less. more ho c b ng câu l nh mount (không có tham s ). C n nói r ng n u so v i Windows thì làm vi c v i các đĩa r i (đĩa m m. ) trên Linux có m t chút ph c t p hơn. thì t t c m i ngư i dùng s có kh năng g n (b g n) h th ng t p tin đó.sync 0 0 thì b t kỳ ngư i dùng nào cũng có quy n g n h th ng t p tin trên đĩa DVD c a mình b ng câu l nh: [user]$ mount /dev/hdd ho c: [user]$ mount /media/dvd Trong b ng 4. CD.user. T t c các tham s khác câu l nh mount s l y t t p tin /etc/fstab. Thao tác này đư c th c hi n b ng câu l nh umount (không ph i unmount!). B ng này n m trên đĩa d ng t p tin /etc/mtab.ext Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs g n t t c các h th ng t p tin tr các d ng smb (Samba17 ) và ext Khi g n h th ng t p tin có trong /etc/fstab.98 [root]# mount -a -t nosmb.8 có đưa ra thêm m t vài tùy ch n có th s d ng trong câu l nh mount và trong t p tin/etc/fstab (vùng các tùy ch n g n). DVD. không ti n trình nào đang ch y t t p tin chương trình n m trên h th ng t p tin này và trong h th ng không có ti n trình nào s d ng h th ng t p tin này. Đ thay m t đĩa r i khác thì đ u tiên c n b g n (“tháo”) đĩa đã có ra r i m i g n 17 các chia s trong m ng c a Windows .v. . Ch có ngư i dùng đã g n h th ng t p tin và t t nhiên c ngư i dùng cao c p root m i có quy n b g n nó. v. Vì đ u tiên b n c n g n các đĩa này (nói chính xác là h th ng t p tin có trên đĩa) vào cây thư m c chung. flash) ra kh i máy thì c n “tháo” (b g n) các h th ng t p tin có trên các đĩa tháo r i này. t c là đ c và ghi).

đ c bi t trong trư ng h p m r ng quy n truy c p (ví d thêm quy n ghi cho h th ng t p tin đã g n ch đ c). nosuid. suid. dev Các thi t b kh i và thi t b ký t (byte) trong h th ng t p tin là nh ng t p tin đ c bi t. Ví d . nouser C m ngư i dùng bình thư ng g n h th ng t p tin. exec Cho phép th c hi n các t p tin chương trình n m trên h th ng t p tin này. ch đư c nói đ n trong chương này khi c n thi t. nodev Không coi các thi t b kh i và thi t b ký t (byte) trong h th ng t p tin là nh ng t p tin đ c bi t. Xin nh c l i là nh ng gì đã nói đây ch dành cho h th ng t p tin ext3fs (m t s thông tin v n còn đúng cho phiên b n ext2fs). Thư ng s d ng đ thay đ i các tùy ch n g n. Chúng ta s xem xét k hơn m t sau này trong . m t quay v phía ngư i dùng c a h th ng này (ch y u là c u trúc t p tin). nosuid Không cho phép dùng “bit thay đ i ID ngư i dùng” và “bit thay đ i ID nhóm”.8: Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount Tùy ch n Ý nghĩa async Vào/ra (ghi/đ c) c a h th ng t p tin th c hi n không đ ng b (không t c th i). rw G n h th ng t p tin đ đ c và ghi. exec. async. remount Cho phép g n l i h th ng t p tin đã g n. n u b n có m t đĩa m m. Tuy trên các b n phân ph i m i đã có các d ch v cho phép t đ ng g n và t đ ng “tháo” các đĩa r i. M t s b n phân ph i (Debian. Đ i v i nh ng ngư i dùng này luôn luôn g n v i các tùy ch n noexec. ti p đĩa th hai. m t sau (c u trúc bên trong). m t dvd và m t flash thì hãy t o ba thư m c floppy. openSUSE) s t o s n cho b n nh ng đi m g n này. Tùy ch n -a không t đ ng g n h th ng t p tin này. dvd và flash trong /mnt đ làm đi m g n cho ba thi t b c a mình. auto. dev. nodev. nhưng b n cũng c n bi t cách làm vi c v i các đĩa r i n u có v n đ x y ra v i các d ch v đó. M t còn l i. noauto Ch có th t g n h th ng t p tin. auto Có th g n h th ng b ng câu l nh mount v i tùy ch n -a.8 T o và g n các h th ng t p tin 99 B ng 4. sync Vào/ra (ghi/đ c) c a h th ng t p tin th c hi n đ ng b (t c th i). Đây là t t c nh ng gì mà ngư i dùng Linux m i (và r t m i) c n bi t v h th ng t p tin ext3fs. user Cho phép ngư i dùng bình thư ng g n h th ng t p tin. defaults S d ng các tuỳ ch n theo m c đ nh: rw. T t nh t hãy chu n b s n cho m i đĩa r i m t “đi m g n” riêng. ro G n h th ng t p tin ch đ đ c. và m i ch đ c p đ n “m t trư c”. suid Cho phép dùng “bit thay đ i ID ngư i dùng” và “bit thay đ i ID nhóm”. nouser.4.

Còn bây gi b n đ c s chuy n sang nghiên c u thành ph n quan tr ng th 2 trong 4 thành ph n chính c a Linux – h v bash.100 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs m t vài chương s p t i. .

Trên các h th ng UNIX đ u tiên có m t chương trình. Vì Linux là HĐH đa ti n trình. th c hi n “liên h ” v i ngư i dùng trong môi trư ng đ h a. trong đó có Bourne shell — phiên b n m r ng c a sh. vì trên th c t “liên h ” v i ngư i dùng đư c th c hi n b i m t chương trình đ c bi t. vài bi n th c a sh đư c phát tri n và làm t t hơn. Theo ý ki n c a m t s chuyên gia ngôn ng cũng như chuyên gia Linux thì nên g i chương trình này m t cách đúng hơn là “trình x lý l nh” hay “trình biên d ch l nh”. Và đ so n th o m t t p tin văn b n không nh t thi t ph i ch y các trình so n th o l n và ch m ch p (đ c bi t trên các máy có c u hình ph n c ng th p) c a môi trư ng đ h a. 5. hay shell. đ làm vi c trong ch đ text (giao di n dòng l nh) và giao di n đ h a GUI (Graphical User Interface). vi t b i Steve Bourne.h v . Nói ngoài l m t chút. cũng như qua giao di n đ h a. nên ngay trong ch đ text đã có kh năng làm vi c trong vài c a s . b i vì r t nhi u công vi c có th th c hi n nhanh và thu n ti n trong ch đ này hơn là s d ng giao di n đ h a.1 H v là gì? Chúng ta thư ng nói “ngư i dùng làm vi c v i h đi u hành”. g i là sh. Tuy nhiên. Có hai d ng c a chương trình đã đ c p . Đưa các tham s cho chương trình trên dòng l nh tương đương v i vi c chúng ta kéo và th cái gì đó lên bi u tư ng chương trình trong môi trư ng đ h a. C n nói ngay r ng. vi t t t c a shell. D . Sau đó.Chương 5 Bash T t g hơn t t nư c sơn – ca dao t c ng Vi t Nam Trong ph n này chúng ta s đ c p đ n v n đ làm vi c v i Linux ch đ text. m t s chương trình không th ch y GUI và ch có th th c hi n t dòng l nh. tên g i “h v ” (shell) đư c dùng cho các chương trình dùng đ biên d ch l nh trong ch đ text trên m i h th ng UNIX. Nhưng m t khác. hay còn đư c g i là console ho c terminal. Đi u này không hoàn toàn đúng. Tuy nhiên đây là m t ý ki n sai l m. b t kỳ chương trình nào trong Linux có th kh i đ ng t dòng l nh c a h v (n u máy ch X đã ch y). vì đã có giao di n đ h a. Và dù sao thì ch đ text c a HĐH Linux không ph i là ch đ text m t ti n trình c a MS-DOS. Nh ng ngư i dùng Linux m i (newbie) thư ng nghĩ s ch ng bao gi làm vi c ch đ này. tên g i “h v ” b ph n đ i r t nhi u. Ch y chương trình t dòng l nh c a h v tương đương v i vi c nháy (đúp) chu t lên bi u tư ng c a chương trình trong GUI.

Các ký t này bao g m: ‘ ~ ! @ # $ % ^ & * ( ) _ . Ph thu c vào tình hu ng các ký t đ c bi t này có th s d ng v i ý nghĩa đ c bi t c a nó hay s d ng như m t ký t thông thư ng.[ ] { } : . s d ng đ đi u khi n vi c nh p d li u trên dòng l nh. ’ " / \ > < và ký t v i mã 0. đ ra). Ký hi u g ch chéo dùng đ phân chia tên các thư m c trong đư ng d n.gnu.) và g ch chéo (/) có giá tr đ c bi t. Nên nh ít nh t cách s d ng c a các (t h p) phím <Ctrl>+<C>. Nhưng tính ch t chính c a h v . Nhưng trong đa s các trư ng h p không khuyên dùng các ký t v i giá tr th hai. Trư c khi b t đ u ph n này.102 Bash án GNU (d án phát tri n chương trình ng d ng c a Stallman. và như th bash còn có th gi i mã là “shell đư c sinh ra l n hai”. vì t Bourne đ c gi ng v i t borne (sinh ra. g ch ngang và d u ch m) thư ng đư c s d ng trong tên t p tin. tên g i c a nó đư c gi i mã ra là Bourne-again shell. xem http: //www. t vi c tìm ki m chương trình đư c g i.org/) sau đó cho ra đ i h v bash. ho c đ bi n đ i bi u th c. ch y chúng đ n vi c t ch c d li u đ u vào/đ u ra. vì th dư i khi nói đ n h v . – và . Nó s d ng các ti n ích và chương trình khác (có trong thành ph n h đi u hành. Ti p theo chúng ta s ch xem xét bash. b n đ c nên bi t các t h p phím chính. Trong toán h c t lâu đã đư c ch ng minh r ng. Trư c h t đó là vi c s d ng chúng trong tên t p tin và thư m c. đó là nó bao g m m t ngôn ng l p trình đơn gi n. Vi c đưa ngay t t c ý nghĩa đ c bi t c a nh ng ký t này và các tình hu ng s d ng chúng t m th i không có ích. Trong tên t p tin ch d u ch m (. xin ng m hi u đó là bash. <Tab> và các phím có mũi tên. Trên ti ng Anh đây là m t cách chơi ch . b t kỳ m t thu t toán nào cũng có th đư c xây d ng t hai (ba) thao tác cơ b n và m t toán t đi u ki n. và đây là m t ví d cho th y không ph i lúc nào chúng cũng có giá tr đ c bi t. K t qu thu đư c là m t ngôn ng l p trình m nh. hay đư c cài đ t riêng) đ làm các thao tác cơ b n cho ngôn ng l p trình mà nó h tr . hoán đ i v trí) các tham s l nh. Nhưng nó h tr vi c th c thi m i chương trình khác. 5. ho c đ bi u th các thao tác nào đó. Tuy nhiên các ký t _. H v cung c p các toán t đi u ki n và toán t vòng l p. T m t mình bash không th c hi n m t công vi c ng d ng nào. (d u g ch dư i. còn d u ch m có giá tr đ c bi t khi nó là ký t đ u tiên trong tên t p tin (cho bi t t p tin là “ n”). Đây cũng là s c m nh và là m t trong các ch c năng chính c a h v . ký t hàng m i (t o ra khi nh n phím <Enter>) và ký t kho ng tr ng.2 Các ký t đ c bi t H v bash s d ng m t vài ký t t b 256 ký t ASCII cho các m c đính riêng. Đ ng th i cho phép đưa các tham s cũng như k t qu làm vi c c a m t chương trình t i các chương trình khác hay t i ngư i dùng. nh đó đưa h v tr thành m t công c m nh c a ngư i dùng. Ngoài ra. h v ch u trách nhi m v công vi c v i các bi n môi trư ng và th c hi n m t vài bi n đ i (th . Chúng ta s xem xét chúng d n d n trong . <Ctrl>+<D>. t c là “l i là h v c a Bourne”.

sau đó l i đưa ra dòng nh p l nh và ch các hành đ ng ti p theo c a ngư i dùng. còn trong ngo c kép – t t c chúng ngo i tr $. M c dù ngư i dùng thư ng ch nh p trên dòng l nh t ng câu l nh m t.3 Th c thi các câu l nh Như đã nói trên. . Tr l i v i ví d s d ng kho ng tr ng trong tên t p tin trên. n u nh p vào dòng l nh cái gì đó gi ng như sau: teppi82@teppi:~$ command1 . . ch l nh hoàn thành.5. . cung c p cho ngư i dùng hai thao tác đ c bi t đ t ch c vi c đưa các câu l nh trên dòng l nh: . 5. sách báo. m t trong các ch c năng chính c a h v là t ch c vi c th c hi n các câu l nh mà ngư i dùng đưa vào trên dòng l nh. n u mu n đ t t p tin cái tên “lennon imagine” c n đưa tên đó vào d u ngo c: teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine ’lennon imagine’ S khác nhau trong cách s d ng ký t ’ và " đó là. Ký hi u \ (g ch chéo ngư c) có th g i là “ký hi u xóa b ý nghĩa đ c bi t” cho b t kỳ ký t đ c bi t nào. ch cho l nh đó hoàn thành. và chúng s th c hi n l n lư t t câu l nh này đ n câu l nh khác. ’ và \ (d u đô la. và &. gi ng như trong các văn b n. N u như m t đo n văn b n nào đó đ t trong ngo c đơn.. thì chúng ta c n đ t trư c ký t kho ng tr ng đó m t ˙ d u Ví d . thì t t c các ký t n m trong ngo c đơn này có giá tr như các ký t thông thư ng. 5. câu l nh sau: teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine lennon\ imagine Các ký t ’ và " (ngo c đơn và ngo c kép) có th g i là “các ký t trích d n”. trong ngo c đơn m t ý nghĩa đ c bi t t t c các ký t . Tuy nhiên. đ ng ngay sau \. n u mu n s d ng kho ng tr ng trong tên t p tin. có th nói. khôn m t ký t nào có ý nghĩa đ c bi t. H v . thì câu l nh ti p theo s đư c coi như tham s c a l nh phía trư c. M i ký t này luôn luôn đư c s d ng trong m t c p v i b n sao c a chính nó đ đóng khung m t bi u th c nào đó. nhưng còn có th đưa vào dòng l nh đó ngay l p t c vài câu l nh. sau đó ch y command2. Ví d . N u dùng ký t này đ phân chia các câu l nh. nói riêng. thông thư ng.3. Như v y. ngo c đơn và d u g ch ngư c). command2 thì h v đ u tiên s th c hi n câu l nh command1.. khi c n s d ng đ n. Đ làm đư c đi u này c n s d ng ký t đ c bi t . 3 ký hi u có ý nghĩa l n và c n đ c p đ n đ u tiên.3 Th c thi các câu l nh 103 các ph n sau. .1 Thao tác .

Qua kênh này d li u đư c đưa vào cho chương trình. Bư c đ u tiên . 5. Chúng ta s không xem xét m t k thu t c a vi c th c hi n m t câu l nh nào đó.3. thì command2 s th c hi n và ch th c hi n trong trư ng h p tr ng thái thoát ra c a l nh command1 b ng không (0). ngay l p t c ch y l nh command2. còn bây gi chúng ta s xem xét cách h v t ch c vi c đưa d li u vào cho câu l nh đang th c hi n và vi c đưa k t qu t i cho ngư i dùng. n u dòng l nh có d ng command1 || command2.tìm ki m câu l nh. H v luôn luôn tìm th y l nh n i trú. Chúng ta s xem xét qua các bư c này.2 Thao tác & Thao tác & đư c dùng đ t ch c vi c th c hi n các câu l nh trong ch đ n n sau. N u trên dòng l nh là command1 && command2.4 5.4. Qua kênh này chương trình đưa ra k t qu làm vi c c a mình. Tuy nhiên đ g “gánh n ng” cho ngư i dùng h v bi t cách tìm l nh ngo i trú trong các thư m c. Ví d . thì command2 s th c hi n và ch th c hi n khi tr ng thái thoát c a l nh command1 khác không. M t cách tương t . chuy n các tham s đã nh p trên dòng l nh vào cho câu l nh. t c là l nh đó th c hi n thành công. 5. nó m i quy t đ nh r ng ngư i dùng đã nh m khi nh p tên l nh. Ch có th nói ng n g n r ng. V cách thêm thư m c vào đư ng d n tìm ki m chúng ta s nói đ n dư i. và sau khi th c hi n xong thì theo m t cách nào đó tr l i k t qu th c hi n l nh này cho ngư i dùng hay ti n trình khác. • đ u ra tiêu chu n (standard output hay stdout). n u nh p vào dòng l nh “command1 & command2 &”. thì h v ch y câu l nh command1. Các câu l nh chia thành hai lo i: n i trú (mã c a chúng có trong mã c a chính h v ) và ngo i trú (mã c a chúng n m trong m t t p tin riêng l trên đĩa). . n p mã đó vào b nh .1 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n Dòng d li u vào – ra Khi m t chương trình đư c th c hi n.104 Bash 5. mà đư c li t kê trong đư ng d n tìm ki m. thì h v s tr l i quy n đi u khi n cho ngư i dùng ngay sau khi ch y câu l nh. nó đư c cung c p ba dòng d li u (hay còn g i là kênh): • đ u vào tiêu chu n (standard input hay stdin). theo nguyên t c. h v ph i tìm mã (code) chương trình. và sau đó không ch m tr tr l i dòng nh p l nh cho ngư i dùng. Ch khi (h v ) không th tìm th y t p tin c n thi t trong các thư m c đó.3 Thao tác && và || Các thao tác && và || là nh ng thao tác đi u khi n. N u đ t d u & ngay sau câu l nh. còn đ tìm các l nh ngo i trú ngư i dùng. ph i ch cho h v đư ng d n đ y đ t i t p tin tương ng. mà không đ i cho câu l nh đó hoàn thành.3.

Nói cách khác.5. K t qu là con tr chuy n t i m t dòng m i. vào t p tin). t c là chương trình ngay l p t c đưa chúng t i đ u ra tiêu chu n. dòng ký t b n v a nh p s đư c đưa t i l nh cat. m i dòng ký t nh p vào s đư c hi n ra hay l n: m t l n khi gõ và l n th hai b i câu l nh cat. ví d dùng tham s là m t tên t p tin không t n t i.4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n 105 • kênh thông báo l i tiêu chu n (standard error hay stderr). Làm vi c v i đ u vào và đ u ra tiêu chu n đư c minh h a t t nh t qua ví d các l nh echo và cat. Tuy nhiên.2 L nh echo Câu l nh echo dùng đ chuy n t i đ u ra tiêu chu n dòng ký t .4. và hơn n a có v như không có gì x y ra. còn đ u ra và kênh báo l i hư ng đ n terminal c a ngư i dùng. toàn b thông tin c a l nh hay chương trình mà ngư i dùng đã ch y. N u b n đ c chú ý thì có th gi i thích t i sao l i khác). Đ cho th y kênh thông báo l i tiêu chu n làm vi c như th nào. Có th ti p t c nh p các ký t .3 L nh cat Chúng ta s xem xét l nh cat đây vì l nh này thư ng làm vi c v i đ u vào và đ u ra tiêu chu n. ls đưa m t tin nh n báo l i ra kênh thông báo l i tiêu chu n. 5. Thông thư ng bàn phím đư c c u hình đ nh p vào theo t ng dòng. chúng ta s th y dư i. vì th n u b n nh n phím <Enter>. còn hai đ u ra và kênh thông báo l i đư c chương trình s d ng ch đ ghi. và chúng cũng s xu t hi n trên màn hình. Hãy th th c hi n câu l nh sau: [user]$ echo ’xin chao cac ban!’ Tôi nghĩ r ng l i gi i thích s là th a thãi (ch xin hãy s d ng d u ngo c đơn. đ i v i ngư i dùng thì trong trư ng h p này kênh thông báo l i tiêu chu n không khác gì v i đ u ra tiêu chu n. hãy ch y l nh cat không có tham s . Theo m c đ nh k t qu làm vi c c a l nh cat hư ng t i đ u ra tiêu chu n. hãy th c hi n câu l nh ls v i m t tham s không đúng. Sau đó l nh này đưa ra tín hi u chuy n dòng và hoàn t t công vi c. Trong trư ng h p này. Lúc này câu l nh ch các ký t đ n t đ u vào tiêu chu n. và l nh này s l i đưa d li u ra màn hình thông qua đ u ra tiêu chu n. Theo m c đ nh đ u vào có liên k t1 v i bàn phím. Đ ch ng minh là l nh này theo m c đ nh ti p nh n dòng d li u nh p vào. Hãy nh p b t kỳ ký t nào. và nó s xu t hi n ngay l p t c trên màn hình. Qua kênh này chương trình đưa ra thông tin v l i. mà đư c đưa vào làm tham s cho nó. T đ u vào tiêu chu n chương trình ch có th đ c. có th chuy n hư ng thông báo đ u ra (ví d . n u không k t qu có th s khác. đư c đưa ra c a s terminal. 1 gi ng liên k t hóa h c . và t t c nh ng thông báo l i. Như v y.4. 5. Tuy nhiên. b i vì chúng ta cũng th y thông báo l i đó trên c a s terminal.

“<” và “>>”.5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra.txt > /dev/tty2 thư m c hi n th i b n c n dùng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2> đ chuy n t i c a s terminal này và đăng nh p trư c 3 2 . Dư i đây là m t ví d tương ng: maikhai@fpt:/some/where$ ls -l > /home/maikhai/ls. Thư ng s d ng vi c chuy n hư ng đ li u ra c a câu l nh vào t p tin.txt Theo l nh này danh sách t p tin và thư m c con c a thư m c. Ví d .106 Bash N u nh n t h p phím <Ctrl>+<D> (dùng đ ng ng vi c nh p d li u) chúng ta s qua l i dòng nh p l nh. N i dung t p tin --> Đ u vào tiêu chu n (stdin) --cat--> đ u ra tiêu chu n (stdout) Đây ch là m t trư ng h p riêng c a vi c chuy n hư ng d li u đ u vào. 5. mà t đó ngư i dùng th c hi n l nh ls2 s đư c ghi vào t p tin /home/maikhai/ls. đ đưa n i dung t p tin /home/maikhai/ls. thì n i dung c a l nh này s đư c đưa t i đ u vào tiêu chu n. B n có th chuy n hư ng không ch vào t p tin.txt. thì nó s đư c t o ra. s d ng các ký hi u “>”. khi này n u t p tin ls. đư ng ng và b l c M c dù. N u đưa tên m t t p tin vào làm tham s cho l nh cat. thông thư ng đ u vào/đ u ra c a m t chương trình liên k t v i các đ u vào/đ u ra tiêu chu n.1 S d ng >. Khi này kho ng tr ng trư c và sau các ký hi u > hay >> không có ý nghĩa và ch dùng v i m c đích thu n ti n. N u b n không mu n xóa n i dung cũ mà ghi thêm d li u đ u ra vào cu i t p tin. m t cơ ch r t có ích c a h v . < và >> Đ chuy n hư ng đ u vào/ra. như đã nói trên. d nhìn.txt không t n t i. thì c n s d ng ký hi u >> thay cho >. t đó l nh cat s đ c n i dung này và đưa t i đ u ra tiêu chu n (xem sơ đ ). 5.5.txt v a t o trên t i c a s terminal th hai3 có th s d ng l nh sau: maikhai@fpt:/sw$ cat /home/maikhai/ls. thì n i dung c a nó s b xóa và ghi đè b i danh sách nói trên. máy in). n u t p tin đã có. trong h v còn có các môi trư ng đ c bi t cho phép chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. Và t t nhiên chúng ta c n xem xét k hơn cơ ch này. Cũng có th s d ng t h p phím <Ctrl>+<C> (câu l nh trong h v dùng đ d ng chương trình đang ch y). mà còn t i đ u vào c a m t câu l nh khác hay t i m t thi t b nào đó (ví d .

đư ng ng và b l c 107 Như b n th y. Ch c năng tương t đ i v i đ u vào đư c th c hi n b i <. t c là không có kênh tiêu chu n nào cho l nh) các ký t chuy n hư ng này không th đư c s d ng. c n đ t trư c ký hi u chuy n hư ng s c a kênh mu n chuy n. t c là đ u ra tiêu chu n. “l m t” hơn. đ u ra tiêu chu n stdout . có th chuy n hư ng không ch đ u vào và đ u ra tiêu chu n. Khi này. Ký hi u & dùng đ th c hi n đi u này. Trong script dùng đ t đ ng hóa m t thao tác nào đó. ho c 0 n u dùng <. Ví d . còn < s đư c biên d ch là 0 <. mà còn có th theo cách khác. > s đư c biên d ch là 1 >. mà còn sao chép n i dung c a các kênh tiêu chu n đó. chúng không ch đư c dùng theo các cách quen thu c. kênh thông báo l i stderr . khi không có s nào ch ra. Ví d . nh p vào dòng l nh sau: [user]$ file1 > file2 mà thu đư c b n sao c a m t t p tin nào đó. t chúng (không có m t l nh nào. đây ch là m t ví d minh h a. cho các câu l nh mà thư ng ti p nh n (hay ch ) d li u vào t bàn phím. T c là l nh chuy n hư ng có d ng đ y đ như sau (xin đư c nh c l i. > dùng đ chuy n hư ng d li u c a đ u ra. có th đ m s t trong t p tin ls. 1. > và >> mà không ch ra s kênh hay tên t p tin. 1 n u dùng >. thư ng dùng. Trong m t vài trư ng h p có s d ng các ký hi u <. còn có kh năng không nh ng chuy n hư ng d li u vào kênh này hay kênh khác. kho ng tr ng c nh > là không nh t thi t): command N > M Trong đó. Nhưng đi u này không làm gi m giá tr c a cơ ch này. như th không th . khi đ t nó (&) trư c s c a kênh s chuy n d li u đ n: command N > &M . Như th . B i vì các ký hi u <. theo m c đ nh. có th đưa các thông tin c n thi t cho câu l nh t t p tin: trong t p tin này ghi s n nh ng gì c n đ th c hi n l nh đó.txt như sau (chú ý. trên th c t thư ng s d ng câu l nh đơn gi n hơn): maikhai@fpt:/sw$ wc -w < /home/maikhai/ls. mà còn các kênh khác.5. các câu l nh sau là tương đương: [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ cat > file cat>file >file cat > file cat Tuy nhiên. vì vào ch còn thi u s đ t.5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra.s 1.txt Cách chuy n hư ng này thư ng đư c s d ng trong các script. > và >> làm vi c v i các kênh tiêu chu n (đ u vào ho c đ u ra).s c a kênh tiêu chu n (0. t c là đ u vào tiêu chu n. Ngoài vi c chuy n hư ng các kênh tiêu chu n đơn gi n như v y.s 2. Đ làm đư c đi u này. N và M . b i vì các kênh tiêu chu n có cho m i câu l nh. Đ u vào tiêu chu n stdin có s 0. ví d . và 2) ho c tên t p tin.

đ sao chép thông báo l i vào đ u ra tiêu chu n. h v g i và th c hi n t t c các câu l nh có trong đư ng ng cùng m t lúc. c n dùng l nh 2>&1. Đư ng ng s d ng đ k t h p vài chương trình nh l i v i nhau (m i chương trình th c hi n m t bi n đ i xác đ nh nào đó trên đ u vào) t o thành m t l nh t ng quát. mà tính s nh ng dòng thu đư c. h v s d ng l i và ch cho đ n khi th c hi n xong t t c các câu l nh trư c c a đư ng ng. Khi này đ u ra tiêu chu n c a l nh đ ng bên trái so v i | đư c chuy n đ n đ u vào tiêu chu n c a chương trình. ch y m i l nh đó trong m t b n sao h v riêng. gi ng như m t dây chuy n s n xu t.. n u mu n) b i ký hi u g ch th ng đ ng “|”. và sao chép t i kênh có s M.108 Bash L nh này có nghĩa là. mà đư c tr l i sau khi th c hi n xong chương trình) c a m t đư ng ng s trùng v i tr ng thái thoát ra c a câu l nh sau cùng trong đư ng ng. b n có th sư d ng trên m t dòng c ký hi u dây chuy n |. các l nh ti p theo th c hi n các công vi c c a mình: ch d li u t l nh trư c và đưa k t qu cho l nh ti p theo. ho c băng chuy n). còn 1>&2 sao chép stdout vào stderr. T c là n u tr ng thái thoát ra c a l nh cu i cùng b ng 0 thì tr ng thái thoát ra c a đư ng ng s b ng 1 và ngư c l i. s đư c chuy n đ n đ u vào c a l nh grep. đ u ra c a kênh v i s N đư c g i đ n c đ u ra tiêu chu n. Hai hay vài câu l nh.txt | grep knoppix | wc -l Dòng này có nghĩa là k t qu c a l nh cat. chương trình ti p theo b t đ u x lý k t qu này. Kh năng này đ c bi t có ích khi mu n ghi đ u ra vào t p tin. C n chú ý r ng. N u như mu n m t l nh nào đó k t thúc hoàn toàn. Đ n lư t mình.5. mà đ u ra c a l nh trư c dùng làm đ u vào cho l nh sau. khi đó tr ng thái thoát ra c a đư ng ng s là ph đ nh lôgíc c a tr ng thát thoát ra c a l nh cu i cùng trong đư ng ng. Ví d : maikhai@fpt:/sw$ cat ls. Cũng y như v y. H v ch cho t t c các câu l nh k t thúc r i m i xác đ nh và đưa ra giá tr này. Tr ng thái thoát ra (giá tr lôgíc. trư ng h p sau thư ng đư c ng d ng trong các script ch y khi kh i đ ng Linux: teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null cat: hiho: No such file or directory teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null 2>&1 5. k t q a c a l nh grep đư c chuy n t i đ u vào c a l nh wc -l. cũng như d u ch p ph y . mà k t qu c a nó s là m t bi n đ i ph c t p. l nh này s phân chia n i dung nói trên và ch l y ra nh ng dòng nào có ch a t knoppix.2 S d ng | M t trư ng h p đ c bi t c a chuy n hư ng đ u ra là s t ch c các đư ng ng (ha y còn có th g i là kênh gi a các chương trình. v a ghi chúng vào t p tin. trư c khi th c hi n l nh ti p theo. Vì th ngay khi chương trình th nh t b t đ u đưa k t qu đ u ra. t c là n i dung t p tin ls. vì khi đó chúng ta v a có th nhìn th y thông báo trên màn hình. Ví d . d ng bên ph i so v i |. trư c câu l nh đ u tiên c a đư ng ng có th đ t ký hi u “!”. Ví d . .txt. Trư c m i d u ch m ph y. liên k t v i nhau (có th nói phân cách nhau.

1: Các câu l nh b l c L nh Mô t ng n g n grep. chúng ta s d ng đây và chuy n sang m t ph n khác. chúng ta có th nói r t nhi u v chuy n hư ng và b l c. câu l nh tee. B l c – đó là l nh (hay chương trình). m t khác ghi nó (d li u) vào t p tin (ngư i dùng c n đ t tên). Tên g i (hay ID) c a tham bi n có th là m t t bao g m các ký t b ng ch cái.6 Tham bi n và các bi n s . đư c g i là “môi trư ng và các bi n môi trư ng” t o b i h v . ch s . cho phép. b l c chương trình. D th y r ng theo ch c năng c a mình l nh tee tương t như nhóm ký t chuy n hư ng 1>&file. m t m t g i d li u này đ n đ u ra tiêu chu n. ví d .5. fgrep. less. và c nh ng câu l nh có trong b ng 5. M t b l c đ c bi t. cmp. wc. Các câu l nh . t ch c tìm ki m theo các m u tìm ki m t đơn gi n đ n ph c t p và r t ph c t p. nhân đôi d li u đ u vào. mà ti p nh n d li u vào. Nhưng n i dung này có trong ph n l n các cu n sách v UNIX và Linux (xem ph n l i k t). N u mu n. hai — nh ng dòng ch g p t p tin th hai. Hãy th gõ l nh tr abc ABC r i gõ vài dòng ch a các ký t abc! comm So sánh hai t p tin theo t ng dòng m t và đưa vào đ u ra tiêu chu n 3 c t : m t — nh ng dòng ch g p t p tin th nh t. diff. d u g ch dư i (ch ký t đ u tiên c a . B ng 5. Vì v y. Kh năng c a b l c có th m r ng v i vi c s d ng các bi u th c chính quy (đi u khi n). sed Trình so n th o t p tin theo dòng. Môi trư ng c a h v 109 5. đó là. và ba — nh ng dòng có trong c hai t p tin.b l c bao g m các l nh đã nói đ n trên cat. th c hi n m t vài bi n đ i trên d li u này và đưa ra k t qu đ u ra tiêu chu n (t đây còn có th chuy n đ n nơi nào đó theo ý mu n c a ngư i dùng).5. tr Trong d li u đ u vào thay th các ký t ô th nh t b i các ký t tương ng ô th hai. more. pr Đ nh d ng t p tin hay n i dung c a đ u tiêu chu n đ in n. s d ng đ th c hi n m t vài bi n đ i trên d li u đ u vào (l y t t p tin hay đ u vào tiêu chu n) . Môi trư ng c a h v Khái ni m tham bi n trong h v bash tương ng v i khái ni m bi n s trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. Tìm trong t p tin hay d li u đ u vào các dòng có ch a m u egrep văn b n đư c ch ra và đưa các dòng này t i đ u ra tiêu chu n.1. 5.3 B l c Ví d cu i cùng trên (ví d v i câu l nh grep) có th dùng đ minh h a cho m t khái ni m qua tr ng khác.6 Tham bi n và các bi n s .

v. ngư i ta s d ng ký t $ trư c tên c a nó.2: Các tham bi n đ c bi t. không th gán các giá tr cho các tham bi n này. T p h p t t c các bi n này cùng v i các giá tr đã gán cho chúng g i là môi trư ng (enviroment) c a h v . Có th dùng câu l nh set đ thay đ i giá tr c a tham bi n v trí. Giá tr có th là m t dòng tr ng r ng. 5. thì cũng có th b xóa b b ng l nh n i trú unset. v.tên c a bi n. _ (g ch dư i). Giá tr c a tham bi n v trí là các tham s cho l nh. Tên c a bi n môi trư ng ch có th bao g m các ch s . Đ nhìn th y giá tr c a tham bi n. 0. Có th xem nó (môi trư ng) nh l nh set khi không có tham s (có th c n dùng đư ng ng “set | less”. có m t đi m khác bi t đó là ch có th “nh c” đ n chúng. tham s th hai tham bi n 2.1 Các d ng tham bi n khác nhau Tham bi n chia thành ba d ng: tham bi n v trí.) Giá tr có th là b t kỳ m t dòng văn b n nào. tham bi n đư c xác đ nh hay đư c đ t ra. Giá tr t t nhiên s không ch a các d u ngo c này. . ch cái và không đư c b t đ u b i m t ch s . n u môi trư ng l n. Giá tr c a bi n môi trư ng đư c gán nh thao tác có d ng sau: [user]$ name=value Trong đó. thay vì dùng l nh set (khi này c n tìm trong k t qu c a nó bi n mu n xem).6. Như v y. Giá tr c a các tham bi n này cũng thay đ i trong khi h v th c hi n m t trong các hàm s (chúng ta s xem xét v n đ này dư i). nhìn t phía h v . . n u ngư i dùng g n cho nó m t giá tr . đư c đưa ra khi ch y h v (tham s đ u tiên là giá tr c a tham bi n 1. N u m t bi n môi trưòng đư c xác đ nh. . Bi n môi trư ng. còn value . mà s thay th (phép th . N u giá tr có ch a nh ng ký t đ c bi t. $. Các tham bi n đ c bi t không gì khác hơn là các m u. có th s d ng l nh echo: . l nh: maikhai@fpt:/sm$ echo parameter hi n th t parameter.(g ch ngang). đó là các tham bi n đư c đ t tên. có nhi u bi n). Chúng ta nói r ng. tham bi n đ c bi t (các ký t đ c bi t đã nói trên chính là tên c a nh ng tham bi n này) và các bi n s c a h v . Tên (ID) c a tham bi n v trí g m m t hay vài ch s (nhưng không có tham bi n v trí 0). đư c li t kê b ng trên. và c nh ng ký t sau: . .110 Bash t này không đư c là ch s ). thì c n đ t nó (giá tr ) vào d u ngo c. phép hoán đ i) chúng đư c th c hi n như trong b ng 5. . #. Đ xem giá tr c a m t bi n môi trư ng c th . (Tin r ng sau khi đ c đo n vi t v tham bi n v trí thì các b n đã hi u t i sao m t bi n môi trư ng không th b t đ u b i m t ch s .giá tr mu n gán cho bi n (có th là m t dòng tr ng). . còn l nh maikhai@fpt:/sm$ echo $parameter hi n th giá tr c a tham bi n parameter (t t nhiên n u như tham bi n đó đư c xác đ nh). name . ).

”. c n thay name b i tên bi n (như v y. @ Thay th b i tham bi n v trí. thì s s d ng giá tr c a n [user]$ echo $name Trong đó.6 Tham bi n và các bi n s . flag. mà đư c th c hi n trong ch đ n n trư c. N u không có tham bi n v trí. N u th ch y vài l n liên ti p câu l nh sau: maikhai@fpt:/sw$ echo $RANDOM thì m i l n b n s nh n đư c m t giá tr m i. $ Thay th b i s c a ti n trình (PID . bi n RANDOM.2: Thay th các tham bi n đ c bi t Tham bi n Quy lu t thay th * Thay th b i các tham bi n v trí. – (g ch ngang) Thay th b i giá tr các c .32 768. N u s thay th th c hi n trong d u ngo c kép. ho c không đư c xác đ nh giá tr . Trong s các bi n. thì $0 có giá tr b ng tên c a t p tin này. N u bash ch y m t t p tin l nh nào đó. mà b n s th y trong k t qu c a l nh set. . T c là “$” tương đương v i “$1c$2c. thì tham bi n phân cách nhau b i các kho ng tr ng. b n l i c n ph i bi t tên c a bi n mu n xem). . b t đ u t tham bi n th nh t. . phân cách nhau b i ký t đ u tiên c a bi n s IFS (s nói đ n sau). Môi trư ng c a h v 111 B ng 5. đư c đ t b i l nh n i trú set hay trong khi ch y h v . N u thay th th c hi n trong ngo c kép. ? Thay th b i tr ng thái thoát ra c a câu l nh cu i cùng trong đư ng ng. trong trư ng h p này. trong đó c . . mà t o ra t t t c các tham bi n v trí. b t đ u t tham bi n th nh t. “$@” tương đương v i “$1” “$2” . thì m i tham bi n s đư c thay th b i m t t riêng bi t. /bin/bash _ (g ch dư i) Thay th b i tham s cu i cùng c a câu l nh trư c trong s các câu l nh đã đư c th c hi n (n u đó l i là m t tham bi n hay bi n s . Nguyên nhân là vì bi n này tr l i m t giá tr ng u nhiên4 trong kho ng 0 .process identificator) Thay th b i s c a ti n trình (PID) cu i cùng trong s các câu l nh th c hi n trong n n sau. thì giá tr s không đư c thi t l p (tham bi n s b x # Thay th b i giá tr th p phân c a các tham bi n v trí.ký t đ u tiên trong giá tr c a bi n s IFS. ví d . 0 Thay th b i tên h v hay tên c a script đang ch y. 4 random là t ti ng Anh có nghĩa ng u nhiên . có nh ng bi n r t thú v . N u giá tr c a IFS tr ng. Xin hãy chú ý đ n. Trong trư ng h p ngư c l i giá tr này b ng đư ng d n đ u đ đ n h v (ví d . thì tham bi n này s đư c thay b i m t t duy nh t. T c là.5.

B ng 5. b n có th thay đ i các bi n PS1 và PS2. Khi này có th s d ng b t kỳ ký t nào nh p t bàn phím. D u nh c. Theo m c đ nh bi n PS2 có giá tr “>”. đư c s d ng trong các trư ng h p khác nhau. tuy nhiên trên các b n phân ph i khác nhau thư ng có các script kh i đ ng (hay script đăng nh p) xác đ nh l i bi n này. ví d /home/teppi82/project/l4u Thư m c hi n th i (không có đư ng d n) Ký t #.com Th i gian hi n th i d ng 24 gi : HH:MM:SS (gi :phút:giây) Th i gian hi n th i d ng 12 gi : HH:MM:SS Th i gian hi n th i d ng 12 gi am/pm (sáng/chi u) Tên ngư i dùng đã ch y h v . ví d teppi Tên đ y đ c a thư m c làm vi c hi n th i (b t đ u t g c). S th t c a l nh hi n th i trong l ch s các câu l nh đã dùng. Ký t có mã h tám nnn Dòng m i (chuy n dòng) Tên h v S hi n th i c a câu l nh D u g ch ngư c (backslash) Sau ký t này t t c các ký t s không đư c in ra. ví d . Theo m c đ nh thì bi n này đư c gán giá tr “\s-\v\$ ”. ngày”. D u nh c. R t có th b n đã nhìn th y d u nh c này. Nói chung thì trong bash có t t c b n d u nh c. tháng. Bi n PS1 đưa ra d ng c a d u nh c khi h v ch nh p l nh. 26. trong lúc bash theo dõi quá trình th c hi n. Giá tr theo m c đ nh — “+”. s d ng trong l nh select. ví d teppi.phanthinh. M t ví d khác . K t thúc chu i các ký t không đư c in ra. xu t hi n khi h v ch ngư i dùng nh p thêm m t vài d li u c n thi t nào đó đ có th ti p t c ch y câu l nh (chương trình) đã g i. danh sách đ y đ xem trong trang man c a bash . xác đ nh b i bi n PS2. Tên máy đ y đ . cũng như m t vài ký t chuyên dùng đ xác đ nh d ng d u nh c như trong b ng 5.6. Tên máy (hostname) đ n d u ch m đ u tiên.3 (ch đưa ra m t vài trong s chúng làm ví d . đư c đưa ra trư c m i câu l nh.gõ l nh “man bash”). n u h v đư c ch y b i ngư i dùng thư ng. xác đ nh b i bi n PS4. N u có mong mu n. và ký t $. Sun. n u h v đư c ch y b i ngư i dùng root. xác đ nh b i bi n PS3.3: Ký t xác đ nh d ng d u nh c Giá tr (k t qu thu đư c) Tín hi u âm thanh (mã ASCII 07) Th i gian d ng “Th . mà bash đưa ra trong khi ch ngư i dùng nh p câu l nh ti p theo. Dec. sau khi ch y l nh này d u nh c s có d ng như đã nói. khi ch y l nh cat đ đưa d li u vào t bàn phím vào t p tin. Bi n này cho bi t d ng c a d u nh c. D u nh c th hai.2 D u nh c c a h v M t trong các bi n r t quan tr ng có tên PS1.l nh ftp. C m ký t \a \d \h \H \t \T \@ \u \w \W \$ \nnn \n \s \# \\ \[ \] \! .112 Bash 5.

Theo m c đ nh bi n môi trư ng PATH bao g m các thư m c “bin” sau: /usr/local/bin. b n s nh n đư c m t ng c nhiên nh .4 Bi n môi trư ng IFS Bi n này xác đ nh ký t (c m ký t ) phân cách (Internal Field Separator). Giá tr theo m c đ nh c a bi n này — “<Kho ng_tr ng><Tab><Ký_t _hàng_m i>”. Sau khi giá tr c a bi n đư c h v đ c xong. 5. Các thư m c trong danh sách này phân cách nhau b i d u hai ch m (:). tên máy. tên c a thư m c hi n th i (không có đư ng d n). c n th c hi n câu l nh sau: [user]$ PATH=$PATH:new_path Khi tìm ki m. N u th gõ l nh “echo $IFS”. . /usr/X11R6/bin. nhưng th c hi n nh ng ch c năng khác hoàn toàn (đ c bi t nguy hi m n u thư m c hi n th i đ ng đ u danh sách tìm ki m). mà h v th c hi n trư c khi ch y m t câu l nh nào đó (xem dư i). Chúng ta s nói đ n nh ng s thay th này dư i. M t chú ý nh . kho ng tr ng. Môi trư ng c a h v 113 S c a l nh (s th t c a l nh đang th c hi n trong bu i làm vi c hi n th i) có th khác v i s c a chính nó trong danh sách “l ch s các câu l nh”. đây là đi u không khuyên làm v i lý do b o m t: ngư i có ác ý có th đ t vào thư m c dùng chung m t chương trình nào đó. b i vì danh sách còn ch a c nh ng câu l nh đã đư c ghi l i trong t p tin l ch s . sau khi th c hi n l nh (vì trong dòng văn b n có kho ng tr ng. đ ng th i còn x y ra s thay th trong tên các câu l nh. có cùng tên v i m t trong s nh ng câu l nh thư ng dùng b i root. /bin. tên ngư i dùng. nên nh t thi t ph i có d u ngo c): [user/root]$ PS1="[\u@\h \W]\$" thì trong d u nh c s có d u m ngo c vuông.3 Bi n môi trư ng PATH Còn m t bi n cũng quan tr ng n a có tên PATH. Ví d . và s chia t (word splitting).5.6. d u đóng ngo c vuông. có th đưa vào danh sách này thư m c hi n th i. s x y ra s thay th theo các quy lu t m r ng trong b ng trên. Tuy nhiên. khi thêm vào bi n PATH m t d u ch m (. h v “l c l i” các thư m c theo đúng th t đã li t kê trong bi n PATH. đư ng d n đ y đ đ n t p tin không đư c đưa ra.6 Tham bi n và các bi n s . t c là bi n PATH trông như th này: /usr/local/bin:/bin:/usr/bin:/usr/X11R6/bin. trong các bi u th c s h c. và ký hi u $ (n u trên h v đang làm vi c ngư i dùng bình thư ng) hay #(n u h v ch y dư i ngư i dùng root).). s d ng trong thao tác phân chia t ng khi bi n đ i dòng l nh. 5. Bi n này đưa ra danh sách đư ng d n đ n các thư m c. ký hi u . mà bash s tìm ki m t p tin (trư ng h p riêng là các t p tin l nh) trong trư ng h p. Đ thêm thư m c vào danh sách này. /usr/bin.6.

nó (h v ) trư c khi ch y câu l nh th c hi n vi c “phân tích ng pháp” dòng l nh này (gi ng trong ngôn ng . • Phép th các tham bi n và bi n s . Khi h v nh n đư c m t dòng l nh này đó c n th c hi n. ghi trong bi n HOME.6.7 Khai tri n bi u th c Hay h v đ c các câu l nh như th nào?. • Thay th d u ngã (tilde expansion). . • Phép th các câu l nh.114 Bash 5.5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân Tên c a thư m c hi n th i ghi trong bi n môi trư ng v i tên PWD. t c là s d ng giá tr c a chúng qua tên. ví d . nó (h v ) cung c p cho chúng m t ph n bi n môi trư ng. Trong bash có b y lo i khai tri n bi u th c: • Khai tri n d u ngo c (brace expansion). M t trong nh ng bư c c a s phân tích này là phép m hay khai tri n bi u th c (expansion). c n gán giá tr cho bi n này v i l nh export. Tương t như v y tên đ y đ (g m c đư ng d n) c a thư m c cá nhân c a ngư i dùng.6 Câu l nh export Khi h v ch y m t chương trình hay câu l nh nào đó. ch y ti n trình đã cho. Các thao tác này đư c th c hi n theo đúng th t li t kê trên. 5. và giá tr c a bi n này thay đ i sau m i l n ch y chương trình cd (cũng như m i l n thay đ i thư m c hi n th i theo b t kỳ cách nào. • Phép th s h c (th c hi n t trái sang ph i). t c là thay vì [user]$ name=value c n gõ: [user]$ export name=value Trong trư ng h p này.6. 5. • Phép chia t (word splitting). Đ có th cung c p bi n môi trư ng cho ti n trình ch y t h v . Chúng ta s xem xét chúng theo t t này. qua Midnight Commander). t t c các chương trình ch y t h v (k c b n sao th hai c a chính h v ) s có quy n truy c p t i các bi n đư c gán như v y. v ng ). phân tích ch ng . • Khai tri n các m u tên t p tin và thư m c (pathname expansion).

Gi thi t. Có th th c hi n đi u này nh các câu l nh sau: [user]$ mkdir /usr/src/unikey/{old.c. trong thư m c /usr/src/unikey/ s t o ra các thư m c con old. mà đã ch y h v .1 Khai tri n d u ngo c Khai tri n d u ngo c t t nh t minh h a trên ví d .?*. N u như t . ho c thay đ i ngư i dùng s h u c a vài t p tin cùng m t lúc. Trong trư ng h p th hai.edit}. s đư c gi không thay đ i (chúng s đư c biên d ch các bư c phía sau). và bugs. chúng ta c n t o thư m c con trong m t thư m c nào đó. Và n u giá tr c a bi n HOME không đư c gán thì d u ngã s đư c thay th b i đư ng d n đ u đ đ n thư m c cá nhân c a ngư i dùng.lib/{ex?. thì d u ngã s đư c thay th b i giá tr c a bi n HOME.bugs} [root]# chown root /usr/{ucb/{ex.7. N u như tên này là m t dòng r ng (t c là d u g ch chéo đ ng ngay phía sau d u ngã).new. thì d u ngã c ng v i tên ngư i dùng đư c thay th b i đư ng d n đ y đ đ n thư m c cá nhân c a ngư i dùng này. Khai tri n d u ngo c đư c th c hi n trư c các d ng khai tri n khác trong dòng l nh.? • /usr/ucb/edit • /usr/lib/ex?. N u như ngay sau d u ngã (và trư c d u g ch chéo) là m t t trùng v i tên c a m t ngư i dùng h p pháp.5.dist.7. 5. ngư i dùng s h u c a các t p tin sau s thay đ i (thành root): • /usr/ucb/ex • /usr/lib/ex?. và ghi thêm vào sau m i t này nh ng gì đ ng sau d u ngo c. k c nh ng ký t n m trong d u ngo c.dist.? • /usr/ucb/ex • /usr/lib/how_ex • /usr/ucb/edit • /usr/lib/how_ex T c là v i m i c p d u ngo c s t o ra vài dòng riêng r (s nh ng dòng này b ng s t n ng trong d u ngo c) b ng cách ghi thêm vào trư c m i t trong ngo c nh ng gì đ ng trư c d u ngo c.new.b}e khi khai tri n s thu đư c ba t “ade ace abe”.2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion) N u như t b t đ u v i ký t d u ngã (’∼’).how_ex} Trong trư ng h p đ u. hơn n a t t c các ký t đ c bi t có trong dòng l nh. t t c các ký t đ ng trư c d u g ch chéo đ u tiên (hay t t c các ký t n u như không có d u g ch chéo) s đư c hi u là tên ngư i dùng (login name). M t ví d khác: dòng a{d.7 Khai tri n bi u th c 115 5.

thì thay th giá tr c a bi n OLDPWD (thư m c “cũ”).5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion) Phép th s h c cho phép tính giá tr c a m t bi u th c s h c và thay th nó (bi u th c) b i k t qu thu đư c. đ g i giá tr c a tham bi n nói chung cũng như bi n môi trư ng nói riêng trong dòng l nh. thì t t c các ký t đ ng trong ngo c t o thành m t câu l nh. th các câu l nh và th các bi u th c s h c. Ý nghĩa c a nó n m ch thay th tên các câu l nh b i k t qu th c hi n c a chúng. N u như s d ng d ng $(command). ‘.4 Phép th các câu l nh Phép th các câu l nh là m t công c r t m ng c a bash. thì trong k t qu c a phép th s không th c hi n phép phân chia t và s khai tri n m u tên t p tin và thư m c. 5. ho c khi theo sau tên còn có các ký t khác.7. N u như sau d u ngã là ‘+’. Trong t t c các giá tr c a bi n s x y ra phép th d u ngã (∼). vì d u ngo c phân cách bi u th c v i các t hay ký t đ ng sau. hay ký hi u này s đư c thay th b i tên đ u đ c a thư m c hi n th i (t c là giá tr c a bi n PWD). phím cho nó thư ng n m trên phím Tab). N u d ng sau d u ngã là ‘-’. c n đ t bi u th c d ng $parameter. phép th các câu l nh. S khai tri n các m u tên t p tin và thư m c cũng không đư c th c hi n. N u phép th câu l nh x y ra phía trong ngo c kép. s khai tri n tham bi n và bi n s .3 Phép th các tham bi n và bi n s Ký t $ đư c s d ng cho các thao tác th tham bi n. tr trư ng h p “$” (l i gi i thích xem b ng s 3). thì d u g ch ngư c (\) trong d u ngo c s có ch c năng như m t ký t thông thư ng. thì t không b thay đ i. không có ký t nào có ý nghĩa đ c bi t. nhưng nh ng d u ngo c kép trong expression l i đư c đ c như m t ký t thư ng. Có hai d ng phép th s h c: $[expression] ((expression)) Trong đó expression đư c hi u (đư c bash đ c) như khi đ ng trong ngo c kép. Có hai d ng phép th l nh: $(command) và ‘command‘ N u ng d ng d ng th hai (chú ý đây s d ng d u “ngo c đơn ngư c”.116 Bash đ ng sau d u ngã không ph i là tên c a m t ngư i dùng (và không r ng). phép th các bi u th c s h c. Bi u th c hay tên đ ng sau $ có th đư c đưa vào ngo c. mà chúng ta không mu n h v “hi u l m” chúng là m t ph n c a tên tham bi n. S phân chia t không x y ra. 5. Phía trong expression có th c hi n các phép th tham bi n và th câu l nh. 5. khi đ ng sau nó (d u g ch ngư c) là m t $. D u ngo c ch c n thi t. hay m t \. . n u tên c a tham bi n có ch a vài ch s . không nh t thi t. cũng như xóa các ký t trích d n (xem dư i).7. tr trư ng h p.7. Như v y. nhưng r t ti n.

mà đư ng d n tương ng v i m u không tìm th y.7 Khai tri n bi u th c 117 Cú pháp c a bi u th c expression tương t như cú pháp c a bi u th c s h c c a ngôn ng C. thì t s không thay đ i. N u như không tìm th y tên tương ng v i m u. bash s đưa ra thông báo l i.7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin5 Phép th tên đư ng d n và t p tin (Pathname expansion) s d ng đ ch nh m t m u nh g n mà có th ch ra vài t p tin (hay thư m c). jpeg. . th l nh. thì t này s đư c xem như m t m u. Ví d . thì phân chia t cũng không x y ra. phim v i d ng gif. thì t s b xóa kh i dòng l nh. Sau khi phân chia t . t p tin hình nh. 5. xác đ nh b i bi n IFS (xem trên). ví d . trong đó có ch a m t s lư ng l n các t p tin đ các d ng. và [. v. N u tìm th y t v i m t hay vài ký t như v y. câu l nh [user]$ echo $((2 + 3 * 5)) cho k t qu b ng “17”. 5. tương ng v i m u này.7. và th các bi u th c s h c. và c n thay th b i các t trong danh sách đư ng d n. tương ng v i m u này. có th dùng câu l nh [user]$ ls *.v. và nh đó chia nh dòng l nh thành các t riêng r trong các ch tương ng. N u bi u th c không chính xác.5. thì bash s tìm ki m trong t ng t c a dòng l nh các ký t *.6 Phân chia t (word splitting) Sau khi th c hi n xong các phép th tham bi n. thì l nh sau ch đưa ra danh sách các t p tin có s t 0500 đ n 0999: [user]$ ls -l 0[5-9]?? 5 Pathname Expansion . . Hãy tư ng tư ng là b n mu n xem thông tin c a m t thư m c. avi. t c là các ký t đ c bi t b m t giá tr và hi u như các ký t thư ng. M u tên t p tin r t thư ng xuyên s d ng trong dòng l nh có ch a ls. h v tìm trong dòng l nh t t c các ký t phân chia.4. Thao tác này n m ch . N u giá tr c a IFS b ng m t dòng tr ng. h v l i phân tích dòng l nh m t l n n a (nhưng d ng thu đư c sau các phép th nói trên) và th c hi n vi c phân chia t (word splitting). Các ký t dùng đ t o m u có các giá tr trong b ng 5. N u trong dòng l nh không th c hi n phép th nào trong các phép th k trên. và n u như không đưa ra tùy ch n -f. . ?. N u như bi n này đư c xác đ nh.7. mà tên c a chúng là các s g m b n ch s (thư m c /proc là m t ví d +). Đ thu đư c thông tin ch c a t p tin d ng jpeg. và bi n nullglob không đư c đưa ra. thì vi c phân chia t s không x y ra.jpg N u trong thư m c có nhi u t p tin. c th hơn v v n đ này có th đ c trong ph n ARITHMETIC EVALUATION c a trang man c a bash.

Ví d . Giá tr .txt.1 Toán t if và test (ho c [ ]) C u trúc c a toán t đi u ki n có d ng thu g n như sau: if list1 then list2 else list3 fi trong đó. C p ký t . bi u th m t dãy.txt s đư c thay th b i vnoss.8 Xóa các ký t đ c bi t Sau khi làm xong t t c các phép th .. vnlinux. Tương ng b t kỳ ký t nào trong s các ký t n m trong d u ngo c vuông này. thì s th c hi n nh ng l nh t list3.txt. 5.118 Bash Ký t * ? [. Toán t if ki m tra giá tr đư c tr l i b i các câu l nh t list1.. và filea. các ký t \. thì s th c hi n các l nh t list2. while. file2. until. n m gi a hai ký t này. file3. Ví d . nh đó nó (bash) tr thành m t ngôn ng l p trình m nh.txt (n u các t p tin này t n t i). thì m u ( v trí này) s tương ng t t c các ký t . v*.. ‘ và " còn l i trong dòng l nh (chúng đư c s d ng đ hu b giá tr đ c bi t c a các ký t khác) s b xóa h t.8 Shell — m t ngôn ng l p trình Như đã nói trên.else và case.txt.txt thì không.png s tương ng t t c các t p tin có ph n m r ng png (t p tin đ h a hai chi u). N u giá tr này b ng 0. phân cách nhau b i d u ph y và k t thúc b i m t d u ch m ph y hay ký t dòng m i. Tương ng b t ký m t ký t đơn nào. các chu i này có th đư c đưa vào d u ngo c nh n: list.8. 5. ví d c-f. và list3 là các chu i câu l nh. thì ki m tra giá tr đư c tr l i b i câu l nh cu i cùng c a danh sách.. nhưng file23. N u ký t đ u tiên trong ngo c vuông là ! hay ^. b t ký ký t nào. cũng như các toán t vòng l p for.4: Các ký t t o m u Quy lu t thay th Tương ng v i b t kỳ dòng ký t nào.txt s đư c thay th b i các tên t p sau file1. Ngoài ra. theo t đi n.txt và vntex. không đư c ch ra trong ngo c. đ có th xây d ng b t kỳ gi i thu t nào cũng c n có toán t ki m tra đi u ki n.] B ng 5. còn n u giá tr này khác không. H v bash h tr các toán t l a ch n if.txt. phân cách nhau b i d u tr (-). k c hai ký t t o ra dãy (c và f trong ví d ) cũng tương ng v i m u. list1.. list2.txt (n u chúng t n t i). k c dòng r ng. m u file?.then.7. 5. N u trong danh sách có vài câu l nh. và *..

. • -b file Đúng n u file t n t i. n u bi u th c là đúng. • -d file Đúng n u file t n t i và là m t thư m c. Bi u th c đư c đưa t i chương trình test như m t tham s c a chương trình. s d ng trong toán t test.8.8 Shell — m t ngôn ng l p trình 119 đư c tr l i b i toán t if như v y. và là m t t p tin thi t b kh i (block device) đ c bi t. . và tr l i giá tr 0. ch không ph i là m t phép bi n hóa th n thông nào đó c a h v bash (ch là cú pháp c a [ đòi h i ph i có d u đóng ngo c). Đ k t thúc m c này. [ else list ] fi ( đây d u ngo c vuông ch có nghĩa là. ngo c vuông. Bi u th c ph c t p hơn đư c t o ra t các thao tác đơn và kép sau (“nh ng viên g ch cơ s ”): • -a file Đúng n u t p tin có tên file t n t i. trùng v i giá tr mà chu i l nh th c hi n (list2 ho c list3) đưa ra.5. so sánh các dòng và các so sánh s h c thông thư ng. chúng ta đưa ra ví d s d ng if: if [ -x /usr/bin/unicode_start ] . 5. mà có th đư c bi u th b i d u ngo c vuông [ ].. L nh test th c hi n phép tính m t bi u th c nào đó. then unicode_start else echo "hello world" fi V toán t test (hay [.. Và cũng c n chú ý r ng ch c a test trong c u trúc if có th s d ng b t kỳ chương trình nào. Thay vì gõ test expression có th đưa bi u th c expression vào ngo c vuông: [ expression ] C n chú ý r ng. • -c file Đúng n u file t n t i.2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c Bi u th c đi u ki n.]) c n đi sâu hơn. nh ng gì n m trong nó. và 1 trong trư ng h p ngư c l i. đư c xây d ng trên cơ s ki m tra thu c tính t p tin. và là m t t p tin thi t b ký t (charater device) đ c bi t. D ng đ y đ c a l nh if: if list then list [ elif list then list ] . không nh t thi t ph i có). test và [ đó là hai tên c a c a cùng m t chương trình.. Bi u th c đ ng sau if hay elif thư ng là câu l nh test.

n u t p tin có tên file t n t i và thu c v nhóm. Bash • -h file hay -L file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là liên k t m m (liên k t tư ng trưng). n u t p tin có tên file t n t i và thay đ i t l n đư c đ c cu i cùng. • -t fd Đúng n u b mô t c a t p tin (fd) m và ch lên terminal. • -p file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là tên c a m t ng (kênh FIFO). • -k file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit sticky. xác đ nh b i ID nhóm có hi u l c. • -p file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là tên c a m t ng (kênh FIFO). • -u file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit thay đ i ngư i dùng. • -x file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n th c thi. • -0 file Đúng. • -w file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n ghi.120 • -e file Đúng n u t p tin có tên file t n t i. • -N file Đúng. • -G file Đúng. n u t p tin có tên file t n t i và là socket. • -g file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit thay đ i nhóm. . n u t p tin có tên file và ch s h u c a nó là ngư i dùng mà ID có hi u l c ch đ n. • -r file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n đ c. • -S file Đúng. • -f file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là m t t p tin thông thư ng. • -s file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và kích thư c l n hơn không.

n u bi u th c sai. n u chu i string1. Đúng n u c hai bi u th c đ u đúng. n u t p tin file1 và file2 có cùng m t s thi t b và ch s mô t inode. 121 • file1 -ot file2 Đúng. theo t đi n. • string1 > string2 Đúng. n u đ dài c a chu i khác không. ch các tham s arg1 và arg2 có th s d ng các s nguyên (âm ho c dương). đ ng sau chu i string2 (đ i v i ngôn ng hi n th i). -le (nh hơn ho c b ng). không b ng). -lt (nh hơn).5. -gt (l n hơn). • -z string Đúng. • expression1 -a expression2 Phép c ng lôgic AND. n u t p tin file1 có th i gian s a đ i mu n hơn file2. -ne (khác. Chi ti t xin xem trên trang man bash. n u tùy ch n optname c a h v đư c kích ho t. • string1 < string2 Đúng. • -n string Đúng. n u t p tin file1 “già” hơn file1 (trư ng h p ngư c l i c a trư ng h p trên). Có th thay hai == b ng m t =. . Đúng n u m t trong hai bi u th c đúng. n u hai chu i không trùng nhau.8 Shell — m t ngôn ng l p trình • file1 -nt file2 Đúng. -ge (l n hơn ho c b ng). n u hai chu i trùng nhau. n u chu i string1. Đúng. T các bi u th c đi u ki n cơ b n này có th xây d ng các bi u th c ph c t p theo ý mu n nh các phép lôgíc thông thư ng PH Đ NH. • -o optname Đúng. n u đ dài c a chu i string b ng không. theo t đi n. • file1 -ef file2 Đúng. • string1 == string2 Đúng. • string1 !== string2 Đúng. • expression1 -o expression2 Phép lôgíc ho c OR. đ ng trư c chu i string2 (đ i v i ngôn ng hi n th i). • arg1 OP arg2 đây OP là m t trong các phép so sánh s h c: -eq (b ng). VÀ (c ng) và HO C: • !(expression) Phép ph đ nh.

c p th hai. esac N u bi n s (UTC) nh n giá tr yes ho c true. done Lúc đ u t m u word hình thành m t danh sách nh ng t tương ng v i m u này. esac Câu l nh case đ u tiên khai tri n t word. ] .sysinit (ki u t ch c kh i đ ng FreeBSD style): case "$UTC" in yes|true) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS -u". b ng 0. đư c ghi l i trong bi n REPLY.. . Ví d s d ng toán t case sau l y t script /etc/rc. Trong trư ng h p ngư c l i. và th c hi n danh sách list các câu l nh đ ng sau m u đã tìm th y. .122 Bash 5. thì s đưa vào các tham bi n v trí (xem trên) theo m t cách tương t . CLOCKDEF="$CLOCKDEF (localtime)". thì s và t s đư c hi n ra them m t l n n a. Sau đây là m t script nh (xin hãy gõ không d u n u console c a b n chưa h tr vi c hi n th Ti ng Vi t): .d/rc. tương ng v i m t trong các s đã hi n ra.. T p h p nh ng t này đư c đưa vào kênh thông báo l i tiêu chu n. thì bi n name s nh n giá tr b ng không. d u nh c PS3 đư c đưa ra. Nó có d ng sau: select name [ in word.. Giá tr tr l i b i toán t này. ) list . N u nh p vào m t dòng r ng.. N u m u word b b qua (không có trong toán t select). no|false) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS --localtime". CLOCKDEF="$CLOCKDEF (utc)". và h v ch chu i nh p vào trên đ u vào tiêu chu n. thì bi n name s đư c gán giá tr b ng t đi kèm v i s này.4 Toán t select Toán t select cho phép t ch c h i tho i v i ngư i dùng. nh n giá tr no ho c false .. n u không tìm th y s trùng nhau nào. Chu i mà ngư i dùng nh p vào. N u nh p vào b t kỳ m t giá tr nào khác..8. tr l i giá tr mà câu l nh cu i cùng trong danh sách list đưa ra. Danh sách l nh list đư c th c hi n v i giá tr bi n name đã ch n. và so sánh nó (word) v i m i t trong m u pattern theo th t .. Sau khi tìm th y s trùng nhau đ u tiên thì d ng vi c so sánh l i.8. thì s th c hi n c p l nh th nh t. Sau đó.3 Toán t case D ng c a toán t case như sau: case word in [ [(] pattern [ | pattern ] . hơn n a m i t đư c đi kèm v i m t s th t . ] do list. N u chu i nh p vào có ch a s . 5.

và ch y (. fu2. thì s th y thông báo sau: B n đã ch n MacOSX 1 đ n 7). và fu3: for a in 1 2 3 . và th c hi n danh sách l nh list trong m i l n như v y. N u không có “in word”. thì nó gán giá tr ti p theo trong danh sách t đưa s n cho bi n đó trong m i vòng l p. done Đ u tiên cũng x y ra s khai tri n t word theo quy lu t khai tri n bi u th c (xem trên).5 Toán t for Toán t for làm vi c có khác m t chút so v i for trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. Trên màn hình s hi n ra câu h i sau: B n thích dùng OS nào? 1) Linux 3) Free BSD 2) Gnu Hurd 4) MacOSX #? 5) Solaris 6) QNX 7) Other Hãy nh n m t trong 7 s đưa ra (t <Enter>).sh). do break done echo "B n đã ch n $var" 123 Ghi đo n trên vào m t t p tin (ví d . Script sau t o các t p tin fu1. N u b n nh p 4 (nh n c 5. select.sh)./select. Nói chung c u trúc có d ng sau: for name in words do list done Quy lu t xây d ng danh sách l nh (list) gi ng trong toán t if. D ng t ng quát c a toán t for như sau: for name [ in word. Sau đó bi n name l n lư t đư c gán các giá tr thu đư c t s khai tri n này. ] do list . thì danh sách l nh list đư c th c hi n m t l n cho m i tham bi n v trí đã đưa ra.5. k t qu thu đư c tương t script. Thay vì tăng ho c gi m giá tr c a m t bi n s nào đó (lên ho c xu ng) m t đơn v sau m i vòng l p. do touch fu$a done Có th gõ ba dòng này trên m t dòng l nh. v i . thay đ i đ t p tin thành kh thi (ví d . chmod 755 select.8.sh).8 Shell — m t ngôn ng l p trình #!/bin/sh echo "B n thích dùng OS nào?" select var in "Linux" "Gnu Hurd" "Free BSD" "MacOSX" "Solaris" "QNX" "Other". Ví d .

7 Các hàm s H v bash cho phép ngư i dùng t o các hàm s cho mình.. n u câu l nh cu i cùng trong danh sách list1 tr l i tr ng thái thoát ra khác không. t c là list2 th c hi n. Đ làm đư c đi u này ch c n vi t vòng l p for như sau: for a in $( seq 1 6 ) . . C u trúc có d ng như sau: while list1 do list2 done Ví d : while [ -d directory ] .. và đưa ra chu i t t c các s n m gi a hai s này (c ng thêm c chúng). “fu10”.8.124 Bash Trên Linux có chương trình seq. Hàm s có c u trúc như sau: function name () { list } . Toán t until tương t như toán t while: until list1 do list2 done Đi m khác bi t n m ch . Hàm s làm vi c và đư c s d ng gi ng như các câu l nh thông thư ng c a h v . ti p nh n hai s nguyên làm tham s . do cat fu$a done Câu l nh (script) này đưa ra màn hình n i dung c a 10 t p tin (n u có): “fu1”. Nh câu l nh này có th s d ng for c a bash làm vi c như toán t for trong các ngôn ng l p trình thông thư ng.6 Toán t while và until Toán t while làm vi c tương t như if. và s ng ng khi đi u ki n không th a mãn. 5. t c là chúng ta có th t t o các câu l nh m i. do ls -l directory >> logfile echo -.8.>> logfile sleep 60 done Chương trình (script) trên s theo dõi và ghi l i n i dung c a thư m c có tên directory theo t ng phút n u thư m c còn t n t i. nhưng vòng l p các câu l nh trong list2 ch th c hi n khi đi u ki n còn đúng.. 5.SEPARATOR -. s d ng giá tr ph đ nh c a đi u ki n list1.

8 Tham s Khi hàm s đư c g i đ th c hi n. Chúng đư c đ t các tên như $n. do { echo -n "$I ". C n chú ý r ng hàm có th là đ qui.5. Dư i đây là m t ví d hàm s .8 Shell — m t ngôn ng l p trình 125 Hơn n a t function không nh t thi t ph i có. n m gi a { và }.8. Trong khi th c hi n n u g p câu l nh n i trú return (trong ph n thân c a hàm). trong đó n là s c a tham s mà chúng ta mu n s d ng. có th s d ng t khóa local. còn ph n thâm c a hàm s t o b i danh sách các câu l nh list. Hàm s th c hi n trong ph m vi h v hi n th i: không có ti n trình m i nào đư c ch y khi biên d ch hàm s (khác v i vi c ch y script). các tham s c a hàm s tr thành các tham bi n v trí (positional parameters. nhưng s r t có ích trong các hàm s v i m c đích khác. I=$(( $I + 1 )) }. thì hàm s s b d ng l i và quy n đi u khi n đư c trao cho câu l nh đ ng sau hàm. M c dù tùy ch n này không có nhi u ý nghĩa v i m c đích chúng ta mu n đây. while [ $2 != $I ]. và đưa ra s th t c a tham s nh $# Tham s v trí s 0 không thay đ i. Vi c đánh s b t đ u t 1. nó (tùy ch n) h y b vi c t o dòng m i. Cú pháp đưa ra bi n đ a phương gi ng h t các tham bi n khác. Hàm s tính giai th a fact M t ví d khác: fact() { . Cũng có th s d ng t t c các tham s m t lúc nh $*. các tham bi n v trí và tham bi n đ c bi t # s đư c tr l i các giá tr mà chúng có trư c khi ch y hàm. name xác đ nh tên c a hàm (dùng đ g i hàm).8. 5. t c là g i hàm s ngay trong ph n thân c a nó. Các câu l nh này s đư c th c hi n m i khi tên name đư c g i (gi ng như m t l nh thông thư ng). ch có đi u c n đ ng sau t khóa local: “local name=value”. xem trên) trong th i gian th c hi n hàm này. echo $2 } C n chú ý đ n tùy ch n -n c a echo. 5. done.9 Bi n n i b (local) N u mu n t o m t tham bi n đ a phương. Khi th c hi n xong hàm s . như v y $1 là tham s đ u tiên. th c hi n công vi c c a l nh seq đã nh c đ n trên: seq() { local I=$1.

thì trong th i gian th c hi n script chúng s thành các tham bi n v trí. b n s th y dòng đ u tiên có d ng sau: #!/bin/sh. thì tr ng thái thoát b ng 0. T p tin này không nh t thi t ph i kh thi (không nh t thi t ph i có bit x). thì đư ng d n. Câu l nh s có d ng: source filename [arguments] Câu l nh này đ c và th c hi n các câu l nh có trong t p tin filename trong môi trư ng hi n th i. fi } Bash Đây là hàm s giai th a. N u trong thư m c.9 Script c a h v và l nh source Script c a h v ch là các t p tin có ch a chu i l nh. c n s d ng câu l nh source. hay m t d u ch m “. 5. Trong trư ng h p này script ch đơn gi n là m t tham s c a l nh nói trên. N u xem n i dung c a m t t p tin script nào đó (nh ng t p tin như v y có r t nhi u trên h th ng). và phép th các câu l nh. thì s tìm nó (t p tin) trong thư m c hi n th i. trùng v i giá tr . Hãy chú ý đ n s khai tri n s h c. then echo 1. đ th c hi n script myscript c n đưa câu l nh “sh myscript”. thì tham bi n v trí không thay đ i. 5.1 )) ) )) }. li t kê trong bi n s PATH. xem đ nh d ng câu l nh trên). N u không có tham s . ho c không tìm th y t p tin filename.” (đ ng nghĩa c a source). m t ví d c a hàm đ qui. Tương t hàm s script có th đư c th c hi n như m t câu l nh. xác đ nh b i câu l nh cu i cùng c a filename. Giá tr (tr ng thái). s đư c s d ng đ tìm t p tin có tên filename. tr l i b i câu l nh cu i cùng trong script. N u có các tham s (đưa ra arguments. N u filename không ch a d u g ch chéo. Đ có th th c hi n script trong b n bash hi n th i.10 Câu l nh sh B n luôn luôn có th ch y m t b n sao c a h v bash nh câu l nh bash hay sh. mà l nh source tr l i. else { echo $(( $1 * $( fact $(( $1 -. N u không câu l nh nào đư c th c hi n. và tr l i giá tr . khi chúng ta g i script đ th c hi n . không tìm th y t p tin c n. Đi u này có nghĩa là. n u đưa tên c a script như m t tham s cho l nh bash. Khi này có th b t b n sao này ch y m t script nào đó. Như v y. li t kê trong PATH. Trong các trư ng h p thông thư ng khi ch y script s có m t ti n trình m i đư c ch y. Cú pháp truy c p đ n các tham s cũng như hàm s .126 if [ $1 = 0 ].

tín hi u. T t nhiên. script trên ngôn ng Perl b t đ u b i dòng có d ng !/bin/perl. . mô t v thư vi n readline. và đ t trư c nó (câu l nh) ký t #. . T t c nh ng gì đ ng sau ký t này đ n cu i dòng s đư c coi là chú thích và b bash b qua (t c là h v s không xem dòng này là câu l nh). Các b n s tìm th y thông tin c n thi t trong các cu n hư ng d n khác ho c trên trang man bash. N u b n mu n ki m ch ng l i tác d ng c a ký t này. M t chú ý khác là ký t # dùng đ vi t l i chú thích trong script. Có th thay th dòng này b i liên k t đ n b t kỳ m t chương trình nào.v. thì /bin/sh s giúp chúng ta “thu x p” m i th . thì hãy nh p vào dòng l nh m t câu l nh b t kỳ. ví d “# ls”. Ví d .10 Câu l nh sh 127 như m t l nh thông thư ng. . qu n lý ti n trình. mà s đ c t p tin và th c hi n các câu l nh tương ng. v. Chúng ta s d ng bài h c ng n g n v bash t i đây. còn r t nhi u v n đ quan tr ng c n xem xét nhưng n m ngoài ph m vi c a bài h c. ví d . b n s th y r ng h v b qua câu l nh này.5. l ch s câu l nh.

1-pre3. vì vi c nh n phím đã b v đ h a chi m l y. . .v . v. m c dù có th áp d ng cho nh ng phiên b n khác. . đ có th làm vi c v i Midnight Commander b n đ c ch c n xem nhanh nh ng n i dung phía dư i. 2. Ghi chú: 1.1 Cài đ t chương trình Midnight Commander M c dù đ đi u khi n h th ng t p tin nói chung và đ làm vi c v i các t p tin nói riêng có th s d ng các câu l nh c a h đi u hành. . rxvt. như pwd. Nói cách khác. Ki n th c đưa ra ch áp d ng đư c hoàn toàn trong trư ng h p chương trình ch y t kênh giao tác (console). Ki n th c trong chương này đư c vi t đ s d ng cho phiên b n 4. m t trình qu n lý t p tin m nh. thì s làm vi c v i mc m t cách d dàng. hay còn g i là giao di n text. N u như b n đ c có kinh nghi m làm vi c v i Norton Commander (nc) trong MS-DOS hay v i FAR trong Windows. S không tương ng như v y thư ng g p nh ng ch nói v phím “nóng”. vì Midnight Commander s giúp đ r t nhi u trong khi làm vi c v i h đi u hành. Midnight Commander (hay thư ng rút g n thành mc) là chương trình cho phép xem c u trúc cây thư m c và th c hi n nh ng thao tác đi u khi n h th ng t p tin. thì m t s mô t ho t đ ng c a chương trình s không còn chính xác n a. Trong chương này chúng ta s h c cách s d ng chương trình Midnight Commander. rm. B i vì th m chí nh ng t h p “phím nóng” chính c a chúng cũng trùng nhau. ví d xterm. Sau khi đ c xong chương này b n đ c s có th s d ng các t h p phím cũng như giao di n c a Midnight Commander đ th c hi n r t nhi u công vi c có liên quan đ n h th ng t p tin t nh bé đ n n ng nh c. Đ u tiên chúng ta hãy xem xét cách cài đ t chương trình này . . cd. mv. 6. . Trong trư ng h p này. more v.v. cp. cat. nhưng s thu n ti n hơn khi s d ng chương trình Midnight Commander. Tác gi xin có l i khuyên đ i v i nh ng ai còn xa l v i NC hay FAR (n u như có?): hãy chú ý đ c và th c hành chăm ch . Khi làm vi c v i chương trình qua trình gi l p (emulator) c a terminal trong giao di n đ h a. . mkdir. rmdir.Chương 6 S d ng Midnight Commander M i th đ u đã đư c vi t ra — các nhà l p trình Nga. đây là trình qu n lý t p tin (File Manager). ls.6.

tgz . sau đó gõ vào dòng l nh đư ng d n đ y đ t i t p tin đó.1 6. ) c a Midnight Commander s có trên đĩa. . Sau khi ch y chương trình.1: Giao di n ti ng Vi t c a Midnight Commander G n như toàn b không gian màn hình khi làm vi c v i Midnight Commander b chi m b i hai “b ng”2 hi n th danh sách t p tin c a hai thư m c. Và b i vì chương trình này s làm cho b n đ c “d th ” hơn. N u ng d ng không ch y. Có th chuy n đ n trình đơn đ ch n các l nh có trong đó b ng phím <F9> ho c nh phím chu t (n u như sau khi kh i Ngoài ra ngư i d ch cu n sách này cũng đã d ch giao di n c a Midnight Commander ra ti ng Vi t. tác gi r t mu n r ng chương trình s đư c cài đ t ngay sau khi cài xong h đi u hành.6.2. Nhưng các gói (rpm. Vì th n u mu n b n có th s d ng giao di n ti ng m đ c a Midnight Commander. . Hình 6. thì c n tìm xem t p tin chương trình mc n m đâu (có th dùng câu l nh find / -name mc -type f). ví d . trên máy tác gi là /usr/bin/mc. b n đ c s th y màn hình màu da tr i làm chúng ta nh đ n màn hình chương trình Norton Commander cho MS-DOS hay chương trình FAR cho Windows như trong hình 6. 2 panel 1 . phía trên hai b ng này là trình đơn (th c đơn). deb. c n gõ vào dòng l nh shell câu l nh mc và nh n <Enter>.2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander Đ kh i đ ng Midnight Commander. và vi c cài đ t t các gói này là không khó khăn gì.2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander 129 Trong ph n l n các b n phân ph i chương trình Midnight Commander không đư c t đ ng cài đ t cùng v i h th ng.

Dòng dư i cùng là dãy các nút. b n đ c s nhanh chóng nh đư c công d ng c a 10 phím này. kích thư c t p tin và quy n truy c p). m i nút tương ng v i m t phím ch c năng <F1> – <F10>. th m chí n u b n đ c không nh ph i dùng phím nào đ th c hi n công vi c mong mu n. Dòng th hai t dư i lên là dòng l nh c a chương trình Midnight Commander (hay chính xác hơn là dòng l nh c a shell hi n th i). và đ ng th i còn có ba nút – “<”. đây có th nh p và th c hi n b t kỳ câu l nh nào c a h th ng. Vi c hi n th các nút có th t t đi. Cũng có th b đi dòng l i khuyên này khi đi u ch nh c u hình c a chương trình. Th nh t. M i b ng g m ph n đ u. Th hai. và còn có th ch y tr c ti p các câu l nh tương ng b ng cách nh n chu t vào các nút này. ngo i tr <F1> và <F9>. và l i mách nư c s tr thành không c n thi t (và vi c nh n chu t lên các nút không ph i lúc nào cũng thu n ti n). Có th coi dòng này là l i mách nư c v cách s d ng nh ng phím ch c năng đã nói. danh sách t p tin c a m t thư m c nào đó và dòng tr ng thái nh (mini-status. vì có hi n th trình đơn hay không đư c xác đ nh b i c u hình chương trình). phía trên dòng này (nhưng phía dư i các b ng) có th hi n th “nh ng l i khuyên có ích” (hint4s). Qua trình đơn File (T p tin) có th th c hi n b t kỳ thao tác nào mà thông thư ng ph i nh các phím ch c năng. S ti t ki m có hai lý do.130 S d ng Midnight Commander Hình 6. “v” và “>” s d ng đ đi u khi n chương trình b ng chu t (nh ng nút này không làm vi c n u như b n đ c ch y mc trong trình gi t o (emulator) terminal). . Trên dòng tr ng thái nh có hi n th m t vài d li u v t p tin hay thư m c đang đư c thanh chi u sáng ch đ n (ví d . thì v n có th s d ng trình đơn File (T p tin) trong trình đơn chính c a chương trình (ch c n nh r ng. phím đ chuy n vào trình đơn chính là <F9>). thì cũng đ ng bu n. có th không hi n th n u đ t trong c u hình chương trình). Trong ph n đ u c a m i b ng là đư ng d n đ y đ đ n thư m c có n i dung đư c hi n th .2: V ngoài c a màn hình Midnight Commander đ ng mc b n đ c không nhìn th y dòng trình đơn đâu. n u như b n đ c mu n ti t ki m không gian màn hình (cách làm s có sau này khi chúng ta nói v c u hình chương trình).

Ngoài nh ng t h p phím di chuy n nói chung trong b ng 6. Liên k t đư c ch n hi n th i s có n n màu xanh đ m . Các thao tác như sao chép (<F5>) hay di chuy n (<F6>) t p tin s d ng thư m c đư c hi n th trong b ng th hai làm thư m c đích đ n (s sao chép hay di chuy n đ n thư m c này). Nh ng liên k t đó đư c đánh d u b i n n màu xanh nh t . B ng hi n th i có thanh chi u sáng tên thư m c ph n đ u và thanh chi u sáng m t trong nh ng dòng c a b ng đó. Tương t .6. thư m c hi n th i là thư m c đư c hi n th trong b ng ho t đ ng. H u h t các thao tác đư c th c hi n trong thư m c này. chương trình xem tr giúp còn ch p nh n nh ng t h p phím s d ng trong chương trình con dùng đ xem t p tin: B ng 6. B ng 6. Thanh chi u sáng có th di chuy n nh các phím đi u khi n vi c di chuy n. Vì th vi c di chuy n s d ng m t b các t h p phím (nhưng trong m i chương trình con có các t h p phím ch áp d ng trong n i b mà thôi). có th xem tr giúp vào b t kỳ lúc nào nh phím <F1>. Xin đưa ra m t b ng ng n g n li t kê các t h p phím dùng chung đ đi u khi n vi c di chuy n.3 Tr giúp 131 Ch m t trong hai b ng là hi n th i (ho t đ ng).2: Di chuy n trong trình xem t p tin Phím Di chuy n th c hi n <B> ho c <Ctrl>+<B> ho c <Ctrl>+<H> Lùi l i m t trang ho c <Backspace> ho c <Delete> <D u cách> Ti n t i m t trang <U> ( <D> ) Lùi l i (ti n t i) n a trang <G> (<Shift>+<G>) Đi t i đ u (cu i) danh sách . chương trình xem l i mách nư c và chương trình xem thư m c s d ng cùng m t mã chương trình đ đi u khi n vi c di chuy n.3 Tr giúp Khi làm vi c v i chương trình Midnight Commander. Trong b ng ho t đ ng m t dòng đư c chi u sáng. Chương trình xem t p tin n i trú. trong shell đã ch y chương trình Midnight Commander. Đ di chuy n trong c a s xem tr giúp có th s d ng nh ng phím mũi tên ho c chu t.1: Các t h p phím di chuy n dùng chung Phím <↑> ho c <Ctrl>+<P> <↓> ho c <Ctrl>+<N> <Page Up> ho c <Alt>+<V> <Page Down> ho c <Ctrl>+<V> <Home> <End> Di chuy n th c hi n Di chuy n tr l i (lên trên) m t dòng Di chuy n v phía trư c (xu ng dư i) m t dòng Quay l i m t trang Ti n v trư c m t trang Quay v dòng đ u Chuy n đ n dòng cu i cùng 6.1. t c là trong văn b n có c nh ng liên k t đ n nh ng ph n khác. Tr giúp đư c t ch c dư i d ng siêu văn b n.

thì có th s d ng chu t đ di chuy n. Nh n chu t trái lên liên k t đ chuy n t i văn b n mà liên k t này ch t i. Chu t ph i s d ng đ quay l i ph n đã xem trư c đó. rlogin hay ssh). B ng 6. chương trình xv s cho chúng ta th y t p tin screenshot.jpg.4). 6. thì s th c hi n di chuy n dài 1 c t t p tin v phía đ u danh sách. Tính năng này đư c th c hi n n u có ch y driver gpm không ph thu c vào nơi ngư i dùng làm vi c là trên kênh giao tác Linux hay ch y Midnight Commander trên xterm (ho c th m chí s d ng k t n i t xa qua telnet. thì khi nh n kép chu t trái lên t p tin screenshot. ho c ch y chương trình có kh năng và đã đư c gán đ đ c t p tin này. N u như có h tr chu t (xem ph n 6. ch c n nh n nút chu t ph i lên tên c a t p tin đó.4 S d ng chu t Chương trình Midnight Commander có h tr chu t. N u nh n chu t lên khung trên cùng c a b ng có m t danh sách các t p tin r t dài. Đ đánh d u (ch n) t p tin nào đó. Nh n chu t (b t kỳ nút nào) lên các nút ch c năng (các nút F1-F10 dư i cùng) cũng đ ng th i ch y chương trình tương ng v i nút đó. Nh n chu t (b t kỳ nút nào) lên trình đơn trên cùng s m ra (nói đúng hơn là m xu ng dư i) trình đơn con c a nó. Đ b đánh d u thì cũng ch c n s d ng nút chu t ph i đó.jpg trông ra sao.jpg. Nh n kép chu t trái lên tên t p tin đ th c hi n t p tin (n u đây là m t chương trình). khi này tên t p tin s có màu khác (theo m c đ nh là màu vàng ).3). Chương trình ghi nh th t di chuy n theo liên k t và cho phép tr l i ph n đã xem trư c đó b ng phím <L>. Ví d chương trình xv đư c gán đ m các t p tin hình n *.3: Di chuy n khi xem tr giúp Di chuy n th c hi n Đi t i liên k t ti p theo Quay l i liên k t trư c Đi t i liên k t ti p theo ho c kéo lên m t dòng Quay l i liên k t trư c ho c kéo xu ng m t dòng M trang mà liên k t hi n th i ch t i M trang tr giúp v a xem trư c trang hi n th i Tr giúp s d ng c a b n thân tr giúp Chuy n t i ph n ti p theo c a tr giúp Chuy n t i ph n n m trư c c a tr giúp Chuy n t i m c l c c a tr giúp Thoát kh i tr giúp Phím <Tab> <Alt>+<Tab> <↓> <↑> <→> ho c <Enter> <←> ho c <L> <F1> <N> <P> <C> <F10>.132 S d ng Midnight Commander Ngoài nh ng t h p phím đã ch ra còn có th s d ng nh ng t h p ch làm vi c khi xem tr giúp (chúng đư c li t kê trong b ng 6. <Esc> B n có th s d ng phím tr ng (space) đ chuy n t i trang tr giúp ti p theo và phím <B> đ quay l i m t trang. Nh n . B ng cách nh n nút chu t trái s có th di chuy n dòng chi u sáng lên b t kỳ t p tin nào trong các b ng.

. Phương pháp di chuy n này cũng làm vi c khi xem tr giúp và xem danh sách Cây thư m c N u ch y mc v i h tr chu t thì ngư i dùng có th th c hi n các thao tác sao chép và dán văn b n khi gi phím <Shift>. sau đó th phím <Shift> ra. Hình 6. Trong ph n này s nói đ n cách thay đ i d ng c a b ng hay cách hi n th thông tin trên b ng.5 Đi u khi n các b ng Các b ng c a Midnight Commander thông thư ng hi n th nh ng gì có trong thư m c c a h th ng t p tin (vì th thư ng đư c g i là b ng thư m c). 6.3: H p tho i ch n đ nh d ng hi n th • Đ nh d ng Đ y đ (Full) hi n th tên t p tin.1 D ng danh sách t p tin D ng b ng trên đó hi n th danh sách t p tin và thư m c con có th thay đ i qua các câu l nh c a th c đơn m ra khi ch n B ng trái (Left) và B ng ph i (Right). do đó trên m i b ng có hai c t và hi n th đư c s t p tin nhi u g p đôi. thì tương ng s th c hi n di chuy n dài 1 c t t p tin v phía cu i danh sách.. N u b n đ c mu n thay đ i d ng hi n th danh sách t p tin. 6. kích thư c c a nó và th i gian s a đ i g n nh t. Thu g n (Brief).6. .5 Đi u khi n các b ng 133 chu t lên khung n m dư i c a b ng. Tuy nhiên có th hi n th nh ng thông tin khác trên b ng. M r ng (Long) và Ngư i dùng t xác đ nh (User). C n chú ý r ng tính năng này không làm vi c trong các trình gi l p terminal như xterm.. • Đ nh d ng Thu g n (Brief) ch hi n th tên t p tin.) c a b ng (trái ho c ph i) tương ng.. thì có th s d ng câu l nh D ng danh sách. r i l i nh n và gi phím <Shift> trong khi nh n chu t ph i. đưa con tr đ n nơi c n dán.5. b n c n nh n và gi phím <Shift>. Đ làm đư c đi u này. (Listing mode. ch n đo n văn b n c n thi t b ng cách kéo chu t. Có 4 kh năng đ ch n: Đ y đ (Full).

/ (slash) – cho thư m c. Khi t đưa ra đ nh d ng. còn đ i v i thư m c con thì ch đưa ra dòng ch “SUB-DIR” ho c “UP–DIR”. • mtime – th i gian s a đ i t p tin cu i cùng. | (pipe. thì ngư i dùng c n đưa ra d ng hi n th t ch n c a mình. • type – hi n th d ng t p tin (m t ký t ). ng) – cho các t p tin d ng FIFO. = (gi u b ng) – cho các sockets. • N u ch n đ nh d ng Ngư i dùng t xác đ nh (User). V i đ nh d ng này m t b ng chi m h t màn hình. • perm – dòng ch ra quy n truy c p đ n t p tin. • nuid – ch s xác đ nh c a ngư i dùng (UID). Có th s d ng nh ng tên vùng sau: • name – tên t p tin. Sau kích thư c b ng có th ch ra là trên b ng ph i có hai c t b ng cách thêm s 2 vào dòng đ nh d ng.134 S d ng Midnight Commander • Đ nh d ng M r ng (Long) hi n th t p tin như khi th c hi n câu l nh ls -l. . này có th là m t trong • nlink – s liên k t đ n t p tin. • bsize – kích thư c d ng khác. • mode – quy n truy c p d ng s 8bit. • owner – ch s h u t p tin. • atime – th i gian truy c p đ n t p tin l n cu i. ∼ (d u sóng) – cho các liên k t tư ng trưng đ n thư m c. • ngid – ch s xác đ nh c a nhóm (GID). . khi đó ch đưa ra kích thư c t p tin. + (d u c ng) – cho các thi t b trao đ i theo block. Ti p theo c n li t kê tên nh ng vùng hi n th cùng v i chi u r ng c a vùng.(g ch ngang) – cho các thi t b trao đ i theo byte. thì đ u tiên c n ch ra kích thư c c a b ng: “half” (m t n a màn hình) ho c “full” (toàn màn hình). • size – kích thư c t p tin. Ký t nh ng giá tr mà câu l nh ls -F đưa ra: * (asterisk) – cho t p tin chương trình. @ (at-sign) – cho liên k t (links). • ctime – th i gian t o t p tin. ! (d u ch m than) – cho các liên k t tư ng trưng đã h ng (stalled) (liên k t ch đ n t p tin không còn n a).

4) ngoài vi c cho phép ch n cách s p x p còn cho phép ch n s p x p theo th t ngư c l i (đánh d u tuỳ ch n Ngư c l i (Reverse)). space. name Dư i đây là ví d d ng hi n th do ngư i dùng đưa ra: half name. nlink.type. N u sau s v tr có đ t d u ‘+’. 135 Đ ng th i còn có th s d ng nh ng tên vùng sau đ t ch c vi c hi n th thông tin ra màn hình: • space – chèn kho ng tr ng.|. c n thêm d u hai ch m ‘:’. • inode – ch m c inode c a t p tin.|.name. Đ có th xác đ nh chính xác chi u r ng c a m t vùng. ho c kho ng tr ng – n u ngư c l i.|. đ nh d ng Đ y đ (Full) th c ch t đư c xác đ nh b i dòng: half type.size:7. group. space.mtime còn đ nh d ng M r ng (Long) thì xác đ nh b i: full perm. space.. . space.) trong trình đơn tương ng c a m i b ng.|. • mark – chèn d u sao * (asterisk) n u t p tin đư c ch n. và n u màn hình cho phép thì vùng s đư c m r ng. owner.5 Đi u khi n các b ng • group – nhóm s h u t p tin. Có th ch n cách s p x p b ng cách ch n câu l nh Th t s p x p (Sort order. mtime. hay s p x p có tính đ n ki u ch thư ng ch hoa hay không (tùy ch n Tính đ n ki u ch (case sensitive)). Khi đó s hi n ra m t h p tho i (hình 6. thì s đó s đư c hi u là chi u r ng nh nh t c a vùng. size..6. sau đó ch ra s v trí (ký t ) c n gi cho vùng này. space. Ví d . • | – chèn đư ng th ng đ ng.mode:3 Hi n th danh sách t p tin trên m i b ng còn có th s p x p theo m t trong 8 cách: • Theo tên • Theo ph n m r ng • Theo kích thư c t p tin • Theo th i gian s a đ i • Theo th i gian truy c p l n cu i • Theo ch m c inode • Không s p x p. space.size.

2 Nh ng ch đ hi n th khác Ngoài vi c đưa ra đ nh d ng hi n th danh sách t p tin trên b ng.5) trên b ng đưa ra thông tin v t p tin đư c chi u sáng (đư c ch n) trên b ng bên c nh.. v h th ng t p tin hi n th i (d ng. nhưng cũng có th thay đ i n u đánh d u tùy ch n Tr n l n t t c t p tin (“Mix all files”) c a câu l nh C u hình. (Filter. còn có th đưa b t kỳ b ng nào vào m t trong nh ng ch đ sau: • Ch đ Thông tin (Info). .. Ngư i dùng cũng có th ch n ch hi n th trên b ng nh ng t p tin tương ng v i m t m u nào đó.) trong th c đơn c a m i b ng cho phép đưa ra nh ng m u mà tên t p tin s hi n th tương ng v i nó (ví d dùng m u “*. • Ch đ Xem nhanh (Quick View). • Ch đ Cây thư m c (Tree)..gz).136 S d ng Midnight Commander Hình 6.. Câu l nh L c t p tin. Câu l nh Quét l i (phím nóng <Ctrl>+<R>) c p nh t l i danh sách t p tin hi n th trên b ng.. kích thư c ch tr ng và t ng s ch m c inode còn tr ng).4: H p tho i s p x p Theo m c đ nh các thư m c con đư c hi n th đ u danh sách. Ch đ này tương t như khi ngư i dùng ch n câu l nh Cây thư m c (Directory Tree) t th c đơn Câu l nh (Command). 6.) th c đơn C u hình (Option).7 là khi dùng ch đ này đ xem nhanh n i dung t p tin HISTORY c a gói chương trình mediawiki.gz” đ ch hi n th nh ng t p tin nén tar... như câu l nh sau hi n th cây thư m c m t c a s riêng.5. (Configuration. Trong th c đơn c a m i b ng còn có câu l nh Quét l i (Rescan) (tương đương v i câu l nh C p nh t (Refresh) trong các chương trình khác).6). Trong ch đ này b ng s hi n th n i dung c a t p tin đư c chi u sáng (đư c ch n) trên b ng bên c nh.tar. Ví d trên hình 6.. Tên c a thư m c con và đư ng d n đ n thư m c con luôn luôn đư c hi n th không ph thu c vào m u đưa ra. Trong ch đ này trên m t b ng hi n th cây thư m c d ng đ ho (hình 6. Đi u này có ích khi nh ng ti n trình khác t o hay xóa các t p tin. Trong ch đ này (hình 6.

1 và b ng 6. n m gi a ho c dư i cùng trong s nh ng t p tin đang hi n th (đang th y) trên b ng.5: Ch đ thông tin Đ ra b ng xem nhanh n i dung t p tin s d ng chương trình xem t p tin có s n trong mc. vì th n u dùng phím <Tab> đ chuy n sang b ng xem nhanh.5 Đi u khi n các b ng 137 Hình 6.. • Ch đ K t n i FTP. nhưng s thu n ti n hơn n u s d ng các t h p phím đi u khi n. (Shell link. Dòng chi u sáng s chuy n t b ng đang là hi n th i sang b ng khác và như v y b ng sau s tr thành hiên th i.. Hai ch đ này ch khác ch s d ng đ hi n th danh sách thư m c n m trên máy xa. • <Alt>+<G> ho c <Alt>+<R> ho c <Alt>+<J>.. thì ngư i dùng có th s d ng m i câu l nh đi u khi n vi c xem. Thay đ i b ng hi n th i (ho t đ ng). N u ngư i dùng mu n bi t thêm v cách s d ng nh ng ch đ này. xin hãy xem tr giúp c a mc.. ví d . Còn l i m i th k c đ nh d ng hi n th thông tin đ u tương t như nh ng gì s d ng cho các thư m c n i b . nh ng phím li t kê trong b ng 6..3 Các t h p phím đi u khi n b ng Đ đi u khi n ch đ làm vi c c a b ng có th s d ng các câu l nh c a trình đơn đã nói t i trên..5.. Chuy n đ i vòng quanh gi a các đ nh d ng hi n th danh sách t p tin c a thư m c hi n th i.) và K t n i Shell. (FTP link. • <Alt>+<T>.6. • <Tab> ho c <Ctrl>+<i>.). 6. S d ng đ di chuy n dòng chi u sáng tương ng lên t p tin trên đ u..2. Nh t h p phím này có th chuy n đ i nhanh .

• <End> ho c <Alt>+<‘>’>. • <Alt>+<U>.138 S d ng Midnight Commander Hình 6. N u trong b ng hi n th i tên thư m c đư c chi u sáng. Chuy n dòng chi u sáng t i v trí đ u tiên c a danh sách t p tin. Chuy n t i thư m c ngay sau trong s nh ng thư m c đã xem.6: Ch đ cây thư m c chóng t ch đ hi n th M r ng (long) sang Thu g n hay ch đ do ngư i dùng xác đ nh.) ho c t i thư m c đang đư c chi u sáng. • <Ctrl>+<PageUp>. . thì trên b ng th hai s hi n th n i dung c a thư m c m c a t p tin đó. • <Alt>+<Y>. Hi n th danh sách thư m c thư ng dùng và chuy n t i thư m c l a ch n. • <Ctrl>+<\>. • <Home> ho c <Alt>+<‘<’>. còn trên b ng còn l i hi n th danh sách t p tin. Chuy n t i thư m c ngay trư c trong s nh ng thư m c đã xem. thì b ng th hai s chuy n vào ch đ hi n th các t p tin c a thư m c đư c chi u sáng. Tương đương v i vi c nh n chu t lên ký t >. Chuy n dòng chi u sáng t i v trí cu i cùng c a danh sách t p tin. N u trong b ng hi n th i dòng chi u sáng là tên t p tin. Tương đương v i vi c nh n chu t lên ký t < góc trên c a b ng. <Ctrl>+<PageDown>.. • <Alt>+<O>. Ch khi mc đư c ch y dư i kênh giao tác (console) c a Linux: th c hi n tương ng vi c chuy n (chdir) t i thư m c m (.

c n ch n nh ng t p tin hay nhóm t p tin đ th c hi n thao tác đó lên. N u có b t tùy ch n M u d ng shell (xem trang 155. thì c n đánh d u nhóm t p tin này. Khi ch y câu l nh Midnight Commander s đưa ra h p tho i dùng đ nh p bi u th c chính quy xác đ nh tên c a nhóm t p tin mu n đánh d u. Khi này tên c a t p tin s có màu khác.6. thì c n vi t bi u th c chính quy theo .7: Ch đ xem nhanh 6. Còn có th ch n nhóm t p tin còn có th dùng câu l nh Ch n nhóm c a trình đơn T p tin (File). Nh ng thao tác (l nh) li t kê trên không ch có th th c hi n b ng cách nh n phím ch c năng tương ng mà còn b ng cách nh n chu t lên các nút tương ng cùng c a màn hình hay b ng các l nh tương ng c a trình đơn T p tin (File). R t nhi u thao tác thư ng dùng trong Midnight Commander đư c th c hi n qua các phím ch c năng <F1> — <F10>. hãy dùng phím <Insert> ho c t h p phím <Ctrl>+<T>.6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin T trư c đ n gi chúng ta m i xem xét đ n v ngoài c a màn hình Midnight Commander và cách thay đ i v ngoài này. Xin đưa ra m t b ng 6. N u mu n th c hi n m t thao tác nào đó lên nhi u t p tin m t lúc. Đ ch n m t t p tin thì ch c n đ t dòng chi u sáng trong b ng hi n th i lên nó (t t nhiên đ u tiên c n chuy n t i thư m c tương ng). Trư c khi th c hi n m t thao tác nào đó ch ra trong b ng 6. phím nóng cho câu l nh này là phím d u c ng <+>. Câu l nh này đư c dùng đ đánh d u nhóm t p tin theo m u tương ng đưa ra. Đ b ch n t p tin thì cũng s d ng t h p phím như khi ch n.4 t ng h p nh ng thao tác này. Đ đánh d u t p tin đ t dư i dòng chi u sáng.4 hay l nh trong trình đơn.6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin 139 Hình 6. Bây gi đã đ n lúc c n bi t cách làm vi c v i t p tin nh chương trình có ích này.

Có th dùng các phím <Backspace> ho c <Del> đ s a l i. có th thay đ i tên c a t p tin hay thư m c di chuy n đ n. đ ng th i ch n nh ng t p tin còn l i c a thư m c hi n th i. Trong nh ng trư ng h p đó các t h p phím <Ctrl>+<S> và <Alt>+<S> s có ích.140 S d ng Midnight Commander B ng 6. thì s đánh d u t p tin đư c th c hi n theo quy lu t c a các bi u th c chính quy thông thư ng (hãy xem hư ng d n man ed). thì trư c khi đánh d u t p tin c n tìm đ n t p tin đó. N u thư m c hi n th i có nhi u t p tin (do đó không th y h t trên b ng). Cũng gi ng như khi sao chép. t c là b n s . Thao tác “B ch n” (phím t t là phím d u tr <–> ho c g ch chéo ngư c — <\>) là thao tác ngư c l i đ i v i thao tác ch n nhóm t p tin và s d ng cùng các quy lu t vi t m u như khi ch n. Trong ch đ này nh ng ký t nh p vào s không hi n th dòng l nh mà hi n th dòng tìm ki m. thì nh ng ký t nh p vào s không hi n th trên dòng tr ng thái mini.4: Các phím ch c năng Phím F# Hành đ ng th c hi n <F1> G i tr giúp tùy thu c vào tình hu ng <F2> G i th c đơn do ngư i dùng t o ra <F3> Xem t p tin đ t dư i dòng chi u sáng c a b ng hi n th i <F4> G i trình so n th o trong đ s a t p tin đ t dư i dòng chi u sáng c a b ng hi n th i <F5> Sao chép t p tin hay nhóm t p tin đã đư c đánh d u t thư m c c a b ng hi n th i sang thư m c c a b ng còn l i. N u ch đ Hi n tr ng thái mini (Show mini-status) đư c b t. thì s tìm ki m t p tin tương ng ti p theo. N u nh n <Ctrl>+<S> thêm m t l n n a. thì s đánh d u các thư m c ch không ph i t p tin. Thao tác này dùng đ b đánh d u kh i nhóm t p tin đã ch n. Còn thao tác “Ch n ngư c l i” (phím <*>) dùng đ b ch n nh ng t p tin đang ch n. <F7> T o thư m c con trong thư m c hi n th trên b ng hi n th i <F8> Xóa t p tin (thư m c con) hay nhóm các t p tin đã đánh d u <F9> G i trình đơn chính (hi n th phía trên các b ng) <F10> Thoát kh i chương trình các quy lu t như trong shell (xem chương 5. Đ ng th i trong h p tho i hi n ra còn có th ch ra tên c a thư m c mu n sao chép các t p tin đ n (đ khi c n có th sao chép đ n thư m c khác v i thư m c hi n ra trên b ng th hai). dòng chi u sáng s di chuy n t i t p tin ti p theo có tên b t đ u b ng nh ng ký t đã nh p vào. Sau khi nh n m t trong nh ng t h p phím này thì mc s ch y ch đ tìm ki m tên t p tin trong thư m c hi n th i theo nh ng ký t đ u tiên c a tên. thì dòng tìm ki m này s hi n th trên ch c a dòng tr ng thái mini. N u bi u th c b t đ u ho c k t thúc b ng d u g ch chéo (/). C n chú ý là n u trong thư m c hi n th i không có t p tin v i tên tương ng. Còn n u t t tùy ch n này. <F6> Di chuy n t p tin hay nhóm t p tin đã đư c đánh d u t thư m c c a b ng hi n th i sang thư m c c a b ng còn l i. Khi này trong quá trình nh p ký t . Khi sao chép m t t p tin thì còn có th đ i tên c a t p tin này3 .

Đ u tiên là câu l nh sao chép và đ i tên. • Liên k t m m (<Ctrl>+<X>. Do đó. trình đơn T p tin còn ch a các câu l nh sau (trong ngo c là các phím t t tương ng). Hãy s d ng câu l nh này n u bi t đư ng d n đ y đ đ n thư m c b n c n (và mu n chuy n thành thư m c hi n th i).7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên 141 không th tìm th y t p tin mu n tìm. trình đơn T p tin (File) có ch a nh ng câu l nh thư ng dùng nh t. Thay đ i ch s h u b ng câu l nh chown.<L>).6. • Liên k t c ng (<Ctrl>+<X>. Nhưng trong ph n này chúng ta s không xem đ n trình so n th o có s n. Như b n đã th y. K t qu th c hi n l nh s hi n ra trên màn hình trong xem có s n c a Midnight Commander. chúng ta s xem xét l i các câu l nh này đ hi u rõ hơn v chúng. thì trên dòng này s hi n lên tên c a t p tin mà liên k t ch đ n. không nh t thi t ph i s d ng các phím ch c năng đ g i các câu l nh tương ng v i chúng. T t nhiên là nh ng thao tác thư ng dùng đư c g n v i các phím ch c năng. Khi ch y câu l nh này trên màn hình s hi n ra dòng cho phép nh p b t kỳ câu l nh nào cùng v i tham s c a nó (theo m c đ nh tham s s là t p tin đang đư c chi u sáng). • chmod (<Ctrl>+<X>. di chuy n hay xóa. Sau khi ch n và đánh d u t p tin đ làm vi c ch c n nh n m t trong các phím ch c năng đ th c hi n thao tác c n thi t v i t p tin. Như đã nói t trư c. B t kỳ câu l nh nào trong s này cũng có th th c hi n qua trình đơn T p tin (File). mà đ dành đ n chương nói v làm vi c v i các t p tin văn b n. • chown (<Ctrl>+<X>. N u trên màn hình có đưa ra dòng tr ng thái mini (dùng tùy ch n Hi n tr ng thái mini). Cho phép thay đ i quy n truy c p và s h u t p tin. 6.<C>). • Xem k t qu l nh (<Alt>+<!>).7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên Khi th c hi n các thao tác sao chép và di chuy n (hay đ i tên) t p tin ngư i dùng có kh năng thay đ i tên c a các t p tin đang sao chép hay di chuy n.<O>). So v i dòng l nh thì các thao tác xem và so n th o t p tin trong Midnight Commander thu n ti n hơn. Cho phép thay đ i quy n truy c p đ n (các) t p tin đư c ch n. • cd nhanh (<Alt>+<C>). c n thi t cho ngư i dùng trong nh ng thao tác cơ b n v i t p tin c a thư m c hi n th i. T o liên k t c ng đ n t p tin hi n th i. • chown nâng cao. ví d . Đ th c . do trong Midnight Commander có tích h p s n các chương trình cho nh ng vi c này. sao chép. Chương trình Midnight Commander cho bi t liên k t m m b ng ký hi u “@” đ ng trư c tên c a liên k t đó (tr liên k t đ n thư m c con đư c đánh d u b i d u sóng “∼”). Ngoài các câu l nh g n v i các phím ch c năng. T o liên k t m m đ n t p tin hi n th i.<S>).

Hình 6. Tùy ch n Đi theo liên k t (Follow links) xác đ nh xem khi sao chép liên k t c ng hay m m vào thư m c đích đ n (ho c các thư m c con c a thư m c này) s t o các liên k t đó. Tùy ch n Vào thư m c con. bao g m: quy n truy c p. g i là m u đích). thì s ch sao chép (di chuy n) nh ng t p tin đư c đánh d u và tương ng v i m u g c. Chúng ta s xem xét m t ví d đ hi u hơn tình hu ng này.. các đánh d u th i gian (truy c p và s a đ i). Thông thư ng (khi tùy ch n b t t) mc s ch sao chép t t c các t p tin t one vào /two/one. N u tùy ch n b t.. Tùy ch n Ghi nh thu c tính (Preserve attributes) xác đ nh xem khi sao chép ho c di chuy n có gi l i hay không các thu c tính c a t p tin ban đ u.142 S d ng Midnight Commander hi n vi c này ngư i dùng c n đưa ra m u cho tên c a các t p tin g c (g i là m u g c) và m u cho tên c a các t p tin s đư c t o (t p tin đích đ n. N u tùy ch n này đư c dùng thì s t o ra trong thư m c đích đ n m t thư m c con có cùng tên và các t p tin (thư m c) s đư c sao chép vào thư m c m i này. ho c có th thi t l p qua câu l nh c a trình đơn C u hình | C u hình.. Còn m t vài tuỳ ch n có nh hư ng đ n th c hi n thao tác sao chép và di chuy n t p tin mà có th thi t l p cùng ngay c a s đ đưa ra các m u tên t p tin. Thông thư ng m u tên th hai đó là m t vài ký t thay th (wildcards) cu i dùng xác đ nh ch đ n c a các t p tin t o ra. n u có (Dive into subdirs) xác đ nh thao tác s làm n u trong thư m c đích đ n đã có thư m c có cùng tên v i tên t p tin (ho c thư m c) đang sao chép (ngu n). thì t t c các t p tin s đư c sao chép vào /two/one/one. Vi c đưa ra m u đư c th c hi n trên dòng nh p vào hi n th trong c a s m ra khi ch y m t trong các l nh sao chép hay di chuy n (hình 6. . và n u ngư i dùng là root thì còn c thu c tính UID và GID. Theo m c đ nh tùy ch n này t t và t p tin (thư m c) ngu n s đư c sao chép vào thư m c đích đ n. N u có các t p tin đã đư c đánh d u. hay sao chép t p tin (và thư m c con) mà nh ng liên k t này ch đ n. B n mu n sao chép n i dung c a thư m c one vào thư m c /two/one đã có t trư c.8). N u tùy ch n không đư c dùng thì các thu c tính s đư c đ t theo giá tr umask hi n th i.8: H p tho i đ i tên t p tin T t c các t p tin tho mãn m u g c s đư c đ i tên (sao chép ho c di chuy n v i tên m i) tương ng v i m u đích.

thì s chuy n đ i t t c các ký t phía sau đ n l n g p ‘\U’ ho c ‘\L’ ti p theo ho c đ n cu i tên t p tin. Chúng s đư c dùng tương t như trong shell. thì mc s không th c hi n vi c nhóm t đ ng.gz”.*\)$’ (tùy ch n M u d ng shell t t). Chúng ta l i xem xét ti p hai ví d . N u s d ng ‘\u’ ho c ‘\l’ trong m u đích. \)’.\1”. trên màn hình hi n ra t m t đ n ba thanh bi u đ (progress bars). Thanh th nh t (file bar) cho bi t đã th c hi n (ví d sao chép) đư c bao nhiêu ph n c a t p tin hi n th i.gz”. tên t p tin s đư c chuy n đ i sao cho các ch cái đ u tiên s là ch hoa. Cách này m m d o hơn. Đ ch ra nhóm các ký t trong m u ngu n s tương ng v i các ký t thay th trong m u đích. di chuy n hay xóa t p tin.. . M u ngu n – ‘ˆ\(..v. Trong m u đích ch cho phép s d ng ‘*’ và ‘\<ch s >’. Khi th c hi n các thao tác sao chép và di chuy n ngư i dùng còn có th chuy n ki u ch hoa/thư ng trong tên t p tin.gz”. còn m u đích có ‘\L\u*’. sao chép đư c th c hi n vào “/two/*. Ví d 4. Ký t ‘\’ trong các m u dùng đ hu b tác d ng c a các ký t đ c bi t. .tgz” và đang sao chép t p tin “foo. L y ví d b n c n đ i ch tên và ph n m r ng t p tin. Ví d 2.file”.*\)$’. ký t thay th ‘\1’ tương ng nhóm ký t thay th đ u tiên trong m u ngu n. b n c n s d ng các d u ngo c ‘\(.tar. trong đó cho bi t trên (nh ng) t p tin nào s th c hi n thao tác và quá trình th c hi n di n ra như th nào..\1”.c” tr thành “c. Midnight Commander hi n th trên màn hình h p tho i.6.tgz”. Khì tùy ch n này b t. Thanh th hai (count bar) cho bi t đ n th i đi m hi n th i đã th c hi n đư c bao nhiêu ph n. còn m u đích s là “\2. Tương t .\(. còn l i là ch thư ng. 6. đ “file. . Khi tùy ch n M u d ng shell (“Use shell patterns”) b t. M u ngu n s c n có d ng ‘*. Đ hi n th quá trình làm vi c. tính theo . N u s d ng trong m u đích ‘\U’ ho c ‘\L’. thì ký t ti p theo c a tên s đư c chuy n tương ng thành ch hoa ho c ch thư ng. Ví d 3.gz$”. ký t ‘*’ th hai tương ng v i nhóm th hai v. Ký t ‘*’ đ u tiên trong m u đích tương ng v i nhóm ký t thay th đ u tiên trong m u ngu n. thì t p tin thu đư c s có tên “foo. Ví d trong m u ngu n có ‘*’ (tùy ch n M u d ng shell b t) ho c ‘ˆ\(. S d ng ‘\u’ và ‘\l’ cung c p các kh năng r ng hơn so v i ‘\U’ và ‘\L’. và tên c a t p tin đang sao chép là “foo. L y ví d b n c n đ i ch tên và ph n m r ng t p tin. .*\)\. Ví d .tar\. còn m u đích s là “\2. Chúng ta xem xét m t vài ví d đ hi u rõ hơn.tgz” và n m trong thư m c “/two”.tar.*\)\.8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin 143 nh hư ng đ n quá trình sao chép và di chuy n t p tin còn có tùy ch n M u d ng shell trong trình đơn C u hình / C u hình. ký t ‘\2’ – nhóm th hai v. .file”. nhưng c n c n th n hơn và nhi u công s c khi nh p vào. Ví d 1.v. N u m u ngu n là “*. Ký t ‘\0’ tương ng v i toàn b tên c a t p tin ngu n. đ “file.tgz”.8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin Khi ngư i dùng th c hi n các thao tác sao chép. thì k t qu s là “/two/foo. thì ngư i dùng có th s d ng các ký t thay th (wildcards) ‘*’ và ‘?’ trong m u ngu n.tar. ‘\ \’ có nghĩa là dùng ký t g ch chéo thông thư ng và ‘\*’ có nghĩa là s d ng m t ký t d u sao thông thư ng (asterisk). còn m u đích – “/two/*. .*’.c” tr thành “c. N u m u ngu n có d ng “ˆ\(.

9. t c là trong thư m c sao chép hay di chuy n đ n đã có t p tin cùng tên. Câu h i th nh t “Ghi đè lên t p tin này” có ba cách tr l i: • Đ ng ý (nút Có) • T ch i. không ghi chèn (nút Không) • Ghi thêm n i dung c a t p tin đang sao chép vào cu i t p tin đã có (nút Thêm vào cu i) . Thông thư ng ngư i dùng ch n B qua đ không th c hi n thao tác v i t p tin đang có v n đ . b ng trình l nh terminal khác). c a nh ng t p tin đã đánh d u. C a s h i l i xu t hi n khi ngư i dùng đang th c hi n thao tác d n đ n vi c ghi chèn lên t p tin đã có. 2. thì hai thanh bi u đ cu i s không đư c hi n th . Nh n nút B qua s d n đ n vi c b qua thao tác v i t p tin này và ti p t c thao tác t p tin sau n u có. Phương án th ba là Th l i. 1. C a s l i đưa ra thông tin v l i và đ ngh ba cách gi i quy t.9: C a s h i l i Dư i đây đưa ra hai câu h i l i 6.144 S d ng Midnight Commander t ng cái. Ch n phương án này n u ngư i dùng đã s a đư c l i (ví d . N u t t đi tuỳ ch n Thao tác v i thông tin dài dòng (xem C u hình / C u hình. Hình 6. Trong quá trình th c hi n các thao tác v i t p tin ngư i dùng có th nhìn th y 3 d ng c a s n a. Trong c a s h i l i s hi n ra th i gian t o ra và kích thư c c a t p tin ngu n (đang đư c sao chép hay di chuy n) và c a t p tin đích (s b hu b n u ghi chèn)..). ph n dư i c a h p tho i này có hai nút. ho c D ng đ không th c hi n hoàn toàn thao tác đưa ra. Thanh th ba (bytes bar) cho bi t ph n trăm dung lư ng tính theo byte đã làm xong.. t t c nh ng t p tin còn l i s b b qua. Nh n nút D ng s k t thúc thao tác.

Ch ch n Có ho c T t c khi b n th c s tin tư ng là mình mu n xóa thư m c cùng v i toàn b các thư m c con c a nó. Ngư i dùng cũng có th d ng th c hi n thao tác n u nh n nút D ng cu i c a s h i l i. đ có th ch y m t câu l nh nào đó c a h đi u hành. t c là không thao tác. s v n đư c đánh d u như cũ. 3. D ng có nghĩa là không th c hi n thao tác xóa n a.6. Cách gi i quy t đư c dùng s làm vi c v i t t c các t p tin đã ch n. Nh n nút Có đ xóa thư m c cùng v i t t c các t p tin c a nó. ch n T t c n u b n đã đánh d u nhi u thư m c và tin tư ng là mình đúng. đo đó c a s h i l i s không hi n ra m i l n có t p tin trùng tên: • T t c – ghi chèn t t c các t p tin đã ch n.10) xu t hi n khi ngư i dùng đang th c hi n thao tác xóa m t thư m c không r ng. • N u kích thư c khác nhau – ch ghi chèn n u kích thư c các t p tin khác nhau. ph n dư i c a màn hình luôn luôn có dòng l nh c a h v . thì sau khi th c hi n s b đánh d u kh i nh ng t p tin đã thao tác thành công. Nh ng t p tin b b qua. C a s yêu c u xóa toàn b ( 6.10: C a s yêu c u N u đã đánh d u nhóm các t p tin đ thao tác. L a ch n nút mu n nh n b ng các phím mũi tên ho c phím <Tab>. thì s th c hi n sao chép). • C p nh t – ch ghi chèn (đ ng đ n) nh ng t p tin đư c t o ra trư c t p tin ngu n. Hình 6. không h i l i. Trong th i gian làm vi c v i Midnight Commander. ngư i dùng c n gõ vào dòng l nh tên c a chương . 6. Không đ không xóa thư m c này. • Không – không ghi chèn các t p tin (n u không có t p tin đích.9 Dòng l nh c a h v 145 Còn đ tr l i cho câu h i th hai “Ghi đè lên m i t p tin đích?” chúng ta có 4 cách. không xóa nh ng thư m c không r ng trong s đã ch n. Không đ b qua.9 Dòng l nh c a h v Như đã nói khi mô t v ngoài c a màn hình Midnight Commander.

tên ngư i dùng hay tên máy (tùy theo nh ng gì ngư i dùng đã gõ và ph n nào c a câu l nh đang đư c nh p vào). . • <Alt>+<Enter>. Tuy nhiên n u b n làm vi c trong giao di n đ ho . 4 autocompletion .146 S d ng Midnight Commander trình tương ng ho c ch n chương trình đó trong b ng hi n th i (đưa dòng chi u sáng lên tên t p tin chương trình). • <Ctrl>+<X>. <Ctrl>+<T>. T t nhiên b n có th thay đ i c u hình c a môi trư ng làm vi c. Cũng như <Alt>+<Enter>. Sao chép vào dòng l nh tên c a các t p tin đã đư c đánh d u trong b ng hi n th i. • <Ctrl>+<X>. sau đó gõ phím <Enter>. • <Ctrl>+<Q>. t c là tên c a thư m c đang đư c hi n th trên b ng hi n th i. Chèn nh ng ký t đư c chương trình Midnight Commander biên d ch theo m t cách nào đó (ví d ký t ‘+’). thì Midnight Commander s so sánh ph n m r ng c a t p tin này v i ph n m r ng có trong “t p tin các ph n m r ng” ~/mc.<P>. do môi trư ng làm vi c đã dùng nó cho thao tác khác (trong trư ng h p KDE thì đó là chuy n gi a các c a s ). Thông thư ng vi c nh p các câu l nh đòi h i ph i gõ r t nhi u các ký t .ext có m t ph n nh ch ra thao tác làm vi c v i nh ng t p tin có ph n m r ng như t p tin đã ch n. trong s đó có đư ng d n đ y đ c ng v i tên c a t p tin c n làm vi c. • <Alt>+<Tab>. <Ctrl>+<P>. Sao chép tên c a t p tin hay thư m c đang đư c chi u sáng vào dòng l nh. N u ngư i dùng nh n phím <Enter> khi dòng chi u sáng n m trên tên t p tin không ph i là chương trình. Sao chép vào dòng l nh tên c a các t p tin đư c đánh d u trong b ng không ph i hi n th i.v. • <Ctrl>+<Enter>. ho c tên c a t p tin đang đư c chi u sáng n u không có t p tin nào đư c đánh d u. Sao chép vào dòng l nh tên c a thư m c hi n th i. t c là Midnight Commander s đoán nh ng ký t mà ngư i dùng còn chưa nh p vào d a trên danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. thì s th c hi n nh ng câu l nh đ t trong ph n nh này. . • <Ctrl>+<X>. đ c bi t trong trư ng h p ph i ch ra các tham s c a câu l nh. N u trong t p tin mc. Th c hi n thao tác t đ ng đi n thêm4 tên t p tin. Quay ngư c l i m t câu l nh theo danh sách nh ng l nh đã ch y (l ch s l nh).ext. nhưng đó đã là m t câu chuy n khác. Đ giúp nh p câu l nh d dàng hơn trong Midnight Commander có m t vài t h p phím cho phép gi m s l n gõ bàn phím trong th i gian nh p và s a đ i câu l nh trên dòng l nh. • <Ctrl>+<X>. • <Alt>+<P>. <T>. danh sách câu l nh. ví d trong môi trư ng KDE thì r t có th s không dùng đư c t h p phím này. v. tên câu l nh. Sao chép vào dòng l nh tên c a thư m c đang hi n th trên b ng không ph i hi n th i. Trư c khi ch y các l nh có th c hi n nh ng s thay th macro đơn gi n.

147 • <Alt>+<H>. đ ng th i th c hi n nh ng câu l nh thay đ i d ng c a các b ng Midnight Commander cũng như nh ng thông tin hi n th trên chúng. N u thư m c ngư i dùng mu n xem không đư c hi n th thì hãy chuy n t i thư m c m c a nó r i nh n <Ctrl>+<R> ho c <F2>. không hi n th các thư m c “cháu”. Trong trư ng h p ngư c l i thì s m ra m t nhánh con c a cây thư m c. Hình 6. còn phím <→> dùng đ chuy n t i các thư m c con c a thư m c hi n th i..5. t c là chuy n t i m t c p b c th p hơn. Trong ch đ đ ng (dynamic) các phím <↑> và <↓> đư c dùng đ chuy n t i thư m c bên c nh có cùng c p b c. Khi ch y câu l nh Cây thư m c c a trình đơn này thì s hi n ra c a s cho th y c u trúc thư m c c a h th ng t p tin. khi trên màn hình xu t hi n dòng nh p vào.10 Trình đơn Câu l nh • <Alt>+<N>. Trong b t kỳ trư ng h p nào. Khi này ch hi n th nh ng thư m c n m trên (bao g m c thư m c m và cao hơn).11 (câu l nh K t n i FTP. Có hai ch đ hi n th cây thư m c. Ví d dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP mà b n mu n k t n i t i như trong hình 6. Hi n th l ch s c a dòng nh p vào hi n th i. Đ tránh m t th i gian t o cây thư m c. Dòng nh p vào không ch là dòng l nh c a h v shell mà còn là nh ng dòng nh p vào c a các h p tho i c a các chương trình con khác nhau. S hi n th t t c các thư m c con mà chương trình đ c đư c t i th i đi m này. Có th làm hi n ra cây thư m c b ng hai cách: qua câu l nh Cây thư m c c a trình đơn Câu l nh và qua câu l nh Cây thư m c c a trình đơn B ng ph i ho c b ng trái. cácthuw m c bên c nh có cùng c p b c và các thư m c con chính th c c a thư m c này. Đ đi u khi n xem cây thư m c có th s d ng nh ng t h p phím sau: . Midnight Commander ch t o m t ph n nh cây này ch không t o h t.11: Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP 6. N u thư m c không có ch a các thư m c con thì s không có gì x y ra.6. Trong ch đ tĩnh (static) đ di chuy n t i thư m c mu n xem (t c là di chuy n dòng chi u sáng t i tên c a thư m c đó) ch dùng các phím <↑> và <↓>. thì ngư i dùng có th s d ng nh ng t h p phím đi u khi n li t kê trong b ng 6. Đi t i câu l nh ti p theo trong danh sách l ch s l nh.10 Trình đơn Câu l nh Trình đơn Câu l nh cho phép th c hi n thêm m t s thao tác đi u khi n h th ng t p tin. D ng c a cây thư m c t đ ng thay đ i sau m i l n di chuy n qua cây này. n u đó là dòng l nh thì hi n th l ch s l nh. c a trình đơn B ng ph i ho c B ng trái). “ch t”.. Đ chuy n t i thư m c m s d ng phím <←>.

Đánh d u b t đ u ph n văn b n mu n c t (ghi vào b đ m). <Alt>+<W> <Ctrl>+<Y> <Ctrl>+<K> <Alt>+<P> và <Alt>+<N> <Ctrl>+<Alt>+<H> (<Alt>+<Backspace>) <Alt>+<Tab> • Nh ng phím dùng đ di chuy n li t kê trong b ng 6. tên ngư i dùng hay tên máy. Dán n i dung c a b đ m vào dòng nh p t i v trí n m trư c (bên trái) con tr .148 S d ng Midnight Commander B ng 6. • <F3>. . N u ngư i dùng xóa thư m c có trên đĩa thì s hi n ra m t thông báo l i. Di chuy n con tr sang trái m t ký t . Vì th khi xem cây thư m c thì dòng dư i cùng (cho bi t ch c năng c a các phím F) cho bi t phím <F3> có ch c năng Quên. còn <Alt>+<N> – t i nh ng câu l nh n m sau. <Alt>+<P> di chuy n t i nh ng câu l nh n m trư c. Di chuy n con tr sang ph i m t ký t . Câu l nh này ch s d ng đ xóa nh ng nhánh cây hi n th không đúng. Có th dùng m t trong hai t h p phím này đ xóa t n m trư c (bên trái) con tr .5: Các l nh đi u khi n dòng nh p vào T h p phím <Ctrl>+<A> <Ctrl>+<E> <Ctrl>+<B> (<←>) <Ctrl>+<F> (<→>) <Alt>+<F> <Alt>+<B> <Ctrl>+<H> (<Backspace>) <Ctrl>+<D> (<Delete>) <Ctrl>+<@> <Ctrl>+<W> Hành đ ng th c hi n Di chuy n con tr lên đ u dòng. Th c hi n thao tác t đ ng đi n thêm (autocompletion) tên t p tin. Đ c l i n i dung c a thư m c (c p nh t. Nh ng t h p phím này dùng đ di chuy n trong l ch s l nh. Khi hi n th cây thư m c trên m t b ng thì nh n phím <Enter> s hi n th thư m c tương ng lên b ng th hai. Nh n phím này trong c a s xem cây thư m c đ thoát kh i ch đ xem và hi n th danh sách t p tin c a thư m c đã ch n trong b ng hi n th i. T đư c coi là m t c m ký t n m gi a hai kho ng tr ng. Di chuy n con tr t i cu i dòng. Sao chép văn b n n m gi a con tr và đánh d u vào b đ m mà không xóa văn b n đó kh i dòng nh p vào. tên câu l nh. Di chuy n con tr sang trái m t t . Xóa ký t n m bên trái con tr . Xóa ký t n m t i ch con tr . Sao chép văn b n n m gi a con tr và đánh d u vào b đ m đ ng th i xóa đi văn b n đó kh i dòng nh p vào. S d ng trong trư ng h p khi cây thư m c đư c hi n th không tương ng v i c u trúc th t s c a nó: m t s thư m c con không đư c hi n th ho c hi n th c nh ng thư m c con đã b xóa. còn trên b ng hi n th i s là cây thư m c. Xóa thư m c hi n th i ra kh i cây thư m c. Di chuy n con tr sang ph i m t t . refresh).1 • <Enter>. Xóa b n b n t v trí con tr t i cu i dòng. • <Ctrl>+<R> ho c <F2>.

Có nghĩa là đ ng trư c nh ng ký t có ý nghĩa đ c bi t đ i v i egrep c n đ t ký t “\”. Sau khi đưa ra b ng có th nh n <Ctrl>+<R> đ tr l i danh sách t p tin thông thư ng. xóa. Nút Chuy n thư m c dùng đ chuy n t i thư m c có ch a t p tin đang đư c chi u sáng. Nh n nút B ng s hi n th k t qu tìm ki m lên b ng hi n th i đ ngư i dùng có th th c hi n các thao tác khác v i nh ng t p tin đã ch n (xem. • <F7>.12).v. • <F6>. • <B t kỳ ký t nào khác>. Sau khi ch n câu l nh này s hi n ra m t h p tho i h i thư m c đ b t đ u tìm ki m. Xóa thư m c đ t dư i dòng chi u sáng ra kh i h th ng t p tin. • <Ctrl>+<S> ho c <Alt>+<S>. .<?>) c a trình đơn Câu l nh cho phép ngư i dùng tìm trên đĩa t p tin có tên đưa ra. Câu l nh Tìm t p tin (phím nóng <Meta>+<?> ho c <Esc>. thì ngư i dùng c n nh p vào ô N i dung dòng “strcmp \”. Nh n đúp chu t có tác d ng như khi nh n phím <Enter>. còn có kh năng đưa ra danh sách nh ng thư m c mà câu l nh Tìm t p tin s b qua trong khi tìm ki m (ví d . N u không có thư m c đó.6. Chuy n đ i gi a hai ch đ di chuy n trong cây thư m c tĩnh (dùng theo m c đ nh) và đ ng. Di chuy n thư m c. n u ngư i dùng bi t là t p tin đang tìm không có trên CD hay không mu n tìm ki m trong nh ng thư m c . Ví d . Trong ô N i dung (Contents) có th đưa ra các bi u th c chính quy theo các quy lu t c a l nh egrep.13). này vào m u tìm ki m và di chuy n ti p theo tho mãn m u này. • <F8>. Có th xem danh sách nh ng t p tin tìm th y b ng các phím <↑> và <↓>. Nút Thoát dùng đ thoát kh i ch đ tìm ki m. Trong th i gian tìm ki m có th t m d ng b ng nút Hoãn và ti p t c b ng nút Ti p t c (hình 6. tên t p tin mu n tìm (xem hình 6. thì s chuy n dòng chi u sáng xu ng dư i m t dòng. T o thư m c con trong thư m c hi n th i. nh n vào nút Đ ng ý. Tìm thư m c ti p theo tương ng v i m u đưa ra. n u mu n tìm dòng “strcmp (”. sao chép. v. • <Ctrl>+<H> ho c <Backspace>. • <F5>. Có th s d ng chu t trong c a s xem cây thư m c. di chuy n. Đ b t đ u tìm ki m. Ngư i dùng có th ch n thư m c b t đ u tìm ki m trong cây thư m c hi n ra khi nh n nút Cây thư m c c a h p tho i.10 Trình đơn Câu l nh 149 • <F4> (Static/Dynamic). . M u tìm ki m s đư c hi có). Sao chép thư m c con (c n ch ra thư m c mu n sao chép t i trong dòng nh p vào hi n ra). Thêm ký t dòng chi u sáng đ n tên c a thư m c ch đ xem cây thư m c thì đ u tiên c <Ctrl>+<S>. ). Xóa ký t cu i cùng trong dòng (m u) tìm ki m. Ngoài ra. Trong n ch y ch đ tìm ki m b ng t h p n th trên dòng tr ng thái mini (n u Hành đ ng sau ch có th th c hi n trong c a s đang hi n th cây thư m c: <F1> (Help) – G i tr giúp và hi n th ph n tr giúp v c a s cây thư m c. Nút L p l i dùng đ nh p vào các tham s cho tìm ki m m i.

C n ph i ch ra nh ng thư m c mu n b qua này b ng bi n find_ignore_dirs trong ph n Misc c a t p tin ~/. Câu l nh So sánh thư m c (<Ctrl-X>. Câu l nh B t/t t b ng (<Ctrl>+<O>) n đi hai b ng c a mc và hi n th k t qu làm vi c c a các l nh shell. Đ m l i các b ng mc cũng dùng l nh (phím nóng) này. N u dùng phương pháp nhanh thì ch so sánh kích thư c và th i gian t o các t p tin .12: B t đ u tìm ki m Hình 6. Có ba phương pháp so sánh.mc/ini.150 S d ng Midnight Commander Hình 6. Câu l nh Đ i ch hai b ng (<Ctrl>+<U>) đ i ch n i dung c a b ng trái và b ng ph i. Tên thư m c cách nhau b i d u hai ch m như sau: [Misc] find_ignore_dirs=/cdrom:/nfs/wuarchive:/afs B n có th s d ng vi c đưa k t qu l nh lên trên b ng (đ c thêm B ng ngoài dư i) đ th c hi n nh ng hành đ ng ti p n i nhau ph c t p hơn. L nh này làm vi c trên xterm và dư i console c a Linux. còn Tìm ki m t p tin ch cho phép th c hi n nh ng yêu c u đơn gi n.13: Đang tìm ki m k t n i qua NFS qua đư ng truy n r t ch m).<D>) so sánh n i dung c a các thư m c đang đư c hi n th trên b ng trái và b ng ph i.

Phương pháp theo byte s so sánh n i dung c a các t p tin (theo t ng byte).6. .14. Ví d . Đ th c hi n vi c này c n nh p câu l nh vào dòng nh p vào (dòng “Câu l nh”) r i nh n nút Thêm m i. Hình 6. trên b ng hi n th i s không ph i là n i dung c a thư m c tương ng mà ch có các liên k t m m n m trong thư m c đã ch ra. . Khi so sánh theo kích thư c thì ch ki m tra kích thư c c a các t p tin tương ng và không ki m tra ngày t o ra. L n sau b n ch c n ch n tên tương ng trong danh sách mà không c n ph i nh p l i câu l nh t đ u5 . ho c chi u sáng nh ng t p tin là phiên b n m i hơn. Sau đó ngư i dùng có th s d ng câu l nh sao chép (<F5>) đ làm cho n i dung c a hai thư m c gi ng nhau. N u mu n ngư i dùng có th lưu nh ng câu l nh b ng ngoài thư ng dùng b ng nh ng tên riêng có ý nghĩa đ có th g i nhanh nh ng câu l nh này theo tên c a chúng. Sau đó b n c n nh p vào tên c a l nh đó. n u b n mu n th c hi n m t hành đ ng nào đó (xóa. di chuy n. r i đưa k t qu c a l nh này thành n i dung c a b ng hi n th i (ví d đi n hình là đưa k t qu c a l nh find). K t qu là trong c hai thư m c s chi u sáng nh ng t p tin không có trong thư m c còn l i. -type l -print như trong hình 6. Có th sao chép l nh đang đư c chi u sáng (di chuy n dòng chi u sáng b ng các phím <↑> và <↓>) vào dòng l nh c a h v b ng phím <Enter>. Câu l nh B ng ngoài (hay đúng hơn ph i g i là “Đưa k t qu làm vi c c a l nh lên trên b ng”) cho phép ngư i dùng th c hi n nh ng chương trình ngoài. Phương pháp này không dùng đư c n u máy không h tr g i h th ng (system call) mmap(2).10 Trình đơn Câu l nh 151 có cùng tên. 5 T t nhiên b n có th dùng l ch s câu l nh (xem trên ho c ngay dư i) .14: Tìm ki m t t c các liên k t m m Sau khi th c hi n câu l nh này. sao chép. thì b n có th s d ng câu l nh B ng ngoài đ ch y câu l nh find . Câu l nh L ch s câu l nh hi n ra c a s v i danh sách nh ng l nh đã th c hi n trư c đây. ) v i t t c các liên k t m m c a thư m c hi n th i..

152 S d ng Midnight Commander Còn có th truy c p vào danh sách l ch s câu l nh b ng các phím <Alt>+<P> ho c <Alt>+<N>. Đ th c hi n vi c này. mc t o ra danh sách các đánh d u (tên d nh ) cho các thư m c thư ng dùng này. Cũng trong h p tho i thư m c thư ng dùng b n có th thêm đánh d u m i vào danh sách ho c xóa đánh d u đã có. Hình 6.mc/menu (trình đơn hi n ra sau khi nh n phím <F2>) ho c trình đơn . <H>). Đ thêm đánh d u m i còn có th s d ng t h p phím (<Ctrl>+<X>. ph c h i (ti p t c ch y) ho c di t b t kỳ công vi c n n sau này (xem hình 6.16).<J> b n có th d ng. Câu l nh So n th o t p tin trình đơn dùng đ s a trình đơn c a ngư i dùng ~/.ext xác đ nh dùng chương trình nào đ m các t p tin v i ph n m r ng (ph n cu i c a tên sau d u ch m cu i cùng) nào. khi đó s thêm thư m c hi n th i vào danh sách thư m c thư ng dùng. Sau khi ch n câu l nh So n th o t p tin ph n m r ng ngư i dùng có th s a đ i t p tin mc. S d ng câu l nh này ho c phím nóng <Ctrl>+ <X>. còn <Alt>+<N> s chuy n thành l nh n m dư i trong danh sách.15). Thay vào đó trên dòng l nh s hi n th m t trong các l nh c a danh sách và phím <Alt>+<P> s chuy n nó thành l nh n m trên. Chương trình s hi n ra yêu c u nh p tên đánh d u cho thư m c này. Chương trình này s đư c ch y đ thao tác (xem. so n th o hay th c hi n) v i t p tin có ph n m r ng tương ng khi chuy n dòng chi u sáng lên tên t p tin r i nh n <Enter>. tuy nhiên trong trư ng h p này ngư i dùng s không th y danh sách các câu l nh. Có th s d ng danh sách này đ chuy n nhanh đ n thư m c c n thi t. Câu l nh Thư m c thư ng dùng (<Ctrl>+<\>) cho phép t o danh sách nh ng thư m c thư ng đư c dùng và cho phép chuy n nhanh đ n nh ng thư m c trong danh sách này (hình 6.15: H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng Câu l nh Công vi c n n sau cho phép ngư i dùng đi u khi n nh ng công vi c đang làm vi c ch đ n n đã ch y t Midnight Commander (ví d thao tác sao chép và di chuy n t p tin).

N u tùy ch n này đư c dùng.. ngư i dùng có th đưa ra giá tr c a các tham s sau: • Hi n th t p tin sao lưu.11 C u hình Midnight Commander 153 Hình 6. Khi ch n câu l nh này s hi n ra m t h p tho i như trong hình 6. Theo m c đ nh chương trình Midnight Commander không hi n th nh ng t p tin có tên k t thúc b ng ‘∼’ (gi ng như tùy ch n -B c a l nh ls).menu.. Khi ngư i dùng đánh d u t p tin (b ng t h p phím <Ctrl>+<T> ho c <Insert>). Vi c dùng hay không dùng tùy ch n đư c th c hi n qua các c a s h i tho i c a trình đơn C u hình. thì theo m c đ nh dòng chi u sáng tên t p tin s di chuy n xu ng dư i m t dòng. T t nhiên trong trư ng h p cu i cùng b n c n có quy n ghi lên t p tin tương ng. trong đó có nh ng t p tin có tên b t đ u b ng đ u ch m (gi ng như ls-a). • Hi n th t p tin n. có th là /usr/share/mc/mc. Câu l nh đ u tiên là C u hình. Nh ng tham s c u hình trong h p tho i này chia thành ba nhóm: “C u hình b ng”.11 C u hình Midnight Commander Chương trình Midnight Commander có nhi u c u hình (tùy ch n). • Đ y xu ng trình đơn.17. Trong vùng “C u hình b ng”. Theo m c đ nh Midnight Commander hi n th t t c các t p tin. M i tùy ch n có th đư c dùng ho c không.6. 6. Bây gi chúng ta xem xét t ng câu l nh c a trình đơn C u hình đ bi t có th dùng ho c không dùng nh ng tùy ch n nào. • Nhãn di chuy n xu ng. Tùy ch n đư c dùng n u có d u “x” ho c d u sao “*” (đ t vào b ng phím tr ng) trong ngo c vuông đ ng trư c tên c a tùy ch n. “T m ng ng sau khi ch y. thì khi g i trình đơn chính b ng phím <F9> s hi n th ngay l p t c danh sách các câu l nh c a .” và “C u hình khác”.16: Đi u khi n công vi c n n sau c a h th ng.

n u ch thay đ i b n ghi inode c a các t p tin c a thư m c này (đã thay đ i kích thư c t p tin. thì Midnight Commander s s d ng cách (m o) sau đ hi n th n i dung thư m c: ch đ c l i n i dung c a thư m c trong trư ng h p đã thay đ i b n ghi inode c a thư m c. Trong trư ng h p đó (n u tùy ch n này đư c dùng).. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. N u b n b t dùng tùy ch n này. thì đ u tiên c n nh n phím <F9> r i dùng phím mũi tên sang ph i r i nh n phím <Enter>. . • N p nhanh thư m c. . thì b n c n ph i t c p nh t l i danh sách t p tin b ng t h p phím <Ctrl>+<R>.17: C u hình Midnight Commander trình đơn (Trình đơn đ y xu ng). Trên các kênh giao tác Linux ho c khi dùng xterm ngư i dùng còn có th xem k t qu này b ng t h p phím <Ctrl>+<O>. ) thì s không c p nh t l i n i dung c a thư m c đó. b n mu n m trình đơn T p tin. Vùng T m ng ng sau khi ch y.v. Ví d . Trong trư ng h p ngư c l i. còn tên t p tin – sau tên c a t t c các thư m c. thì s hi n th không phân bi t t p tin và thư m c. . quy n truy c p ho c ch s h u v. N u tùy ch n không đư c dùng thì thư m c (và đư ng d n đ n thư m c) s đư c hi n th đ u danh sách. Sau khi th c hi n các câu l nh Midnight Commander có th t m ng ng m t chút đ ngư i dùng có th xem và nghiên c u k t qu làm vi c c a nh ng l nh này.154 S d ng Midnight Commander Hình 6. ho c nh n phím <F9> r i nh n phím <T>. Có nghĩa là ngư i dùng không mu n xem k t qu làm vi c c a l nh.. N u dùng tùy ch n này. • Tr n l n t t c t p tin. đây có ba tùy ch n: • Không bao gi . t c là n u trong thư m c đã t o ho c xoá đi t p tin (thư m c) nào đó. phím <F9> ch đưa ngư i dùng vào trình đơn chính và ngư i dùng ph i t ch n trình đơn tương ng b ng các phím mũi tên và dùng phím <Enter> ho c ch cái đ u tiên c a trình đơn đ m (đ y xu ng) trình đơn đó..

Đ có th đ t đư c k t qu như trong shell. thì trình đơn c a ngư i dùng s t đ ng hi n th lên màn hình m i khi ch y chương trình. • Tính t ng kích thư c (Compute totals). di chuy n và xóa. N u b n đang dùng m t terminal ch m thì không nên dùng tùy ch n này. xóa Midnight Commander s tính t ng s t p tin và t ng kích thư c c a chúng đ ng th i hi n th quá trình thao tác v i nh ng t p tin này d ng các dòng bi u đ (tuy nhiên. N u không dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s g i trình so n th o đư c ch ra trong bi n môi trư ng EDITOR. N u dùng tùy ch n này. Tùy ch n này cũng t đ ng không đư c dùng n u t c đ làm vi c c a terminal nh hơn 9600 bps.’ b ng m t d u ch m thông thư ng (literal dot). Tùy ch n này xác đ nh có hi n th hay không các c a s ph khi th c hi n các thao tác sao chép. . • Luôn luôn. N u không dùng tùy ch n này. thì Midnight Commander s s d ng chương trình xem t p tin c a mình khi xem t p tin. N u dùng tùy ch n này. Chương trình Midnight Commander luôn luôn t m ng ng sau khi th c hi n b t kỳ l nh nào.11 C u hình Midnight Commander 155 • Trên nh ng terminal “ngu”. N u dùng tùy ch n này. thì chương trình th c hi n nh ng bi n đ i sau: thay th ‘*’ b ng ‘. • T đ ng ghi nh c u hình. thì trư c khi th c hi n các thao tác sao chép.6. n u không dùng tùy ch n Thao tác v i thông báo dài dòng trên. tính năng này s làm ch m quá trình m t chút). thì đ so n th o các t p tin Midnight Commander s dùng trình so n th o c a mình (mcedit). di chuy n. thì c n dùng bi u th c chính quy theo các lu t vi t trong man 1 ed.mc/ini. thay th ‘?’ b ng ‘. N u không đ t bi n này thì s dùng vi. • Trình đơn t đ ng.’ (chính xác m t ký t ) và thay th ‘. thì s g i chương trình ch ra trong bi n PAGER. • M u d ng shell (Shell Patterns). N u tùy ch n này đư c dùng. N u tùy ch n này không đư c dùng. • Trình xem n i b . giá tr c a các tham s thi t l p s đư c lưu vào t p tin ~/. • S d ng so n th o n i b . N u không ch ra bi n này thì s dùng l nh view. N u dùng tùy ch n này. S t m ng ng trên nh ng terminal không có kh năng hi n th k t qu làm vi c c a l nh th c hi n cu i cùng. thì khi thoát kh i chương trình Midnight Commander.*’ (không ho c vài ký t ). Theo m c đ nh các l nh ch n (select) và b ch n (unselect) nhóm t p tin và hi n th t p tin theo b l c (Filter) s d ng các bi u th c chính quy gi ng như trong h v shell. Trong vùng C u hình khác ngư i dùng có th đ t ra các tham s sau: • Thao tác v i thông báo dài dòng (Verbose operation). Tùy ch n này không làm vi c. Tính năng này có ích khi trên máy làm vi c ngư i dùng có ít kinh nghi m (ngư i thao tác) và ch th c hi n nh ng thao tác đơn gi n.

dòng giúp nh v công d ng c a các phím ch c năng cu i màn hình. . các t p tin th c hi n v. và có th thay đ i kích thư c c a nh ng b ng này.18). thì Midnight Commander hi n th góc trên bên ph i v ch quay dùng làm ch th cho bi t chương trình đang th c hi n công vi c (thao tác) nào đó. • Di chuy n gi ng trong Lynx. T c là n u ngư i dùng vào thư m c hi n th i theo liên k t đ n nó. ch không ph i vào thư m c ch a liên k t. Ngoài ra còn có th ch ra tư th n m c a b ng là n m ngang hay d c. các t p tin core (dump c a b nh ). Dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s tuân theo chu i các thư m c con lôgíc khi thay đ i thư m c theo liên k t. thì trong h p tho i h i l i vi c xóa t p tin theo m c đ nh nút đư c ch n s chuy n t “Có” sang “Không”. cho phép thay đ i m t s tham s hi n th c a s chính c a chương trình Midnight Commander trên màn hình (xem hình 6.. Khi nh n t h p phím <Alt>+<Tab> l n th hai s hi n th t t c các kh năng hoàn thành. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. Dùng tùy ch n này s ngăn ch n đư c ph n nào vi c xóa t p tin m t cách vô tình. N u dùng tùy ch n này. N u không dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s chuy n thư m c theo c u trúc th t s c a các thư m c. N u dùng tùy ch n này. s đưa ngư i dùng vào thư m c m c a thư m c hi n th i. .v. Trên các kênh giao tác (console) Linux ho c SCO còn có th đ t s dòng dành đ hi n th k t qu làm vi c c a l nh. N u dùng phân bi t màu cho các d ng t p tin. • Xóa m t cách an toàn. Theo m c đ nh khi nh n <Alt>+<Tab> th nh t chương trình s tìm t t c nh ng phương án hoàn thành. khi nh n phím <Alt>+<Tab>. N u dùng phân bi t màu cho quy n truy c p. thì l nh cd . Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. dòng g i ý (n m trên dòng l nh).mc/ini. • cd theo liên k t. gi ng như khi dùng l nh cd. N u dùng tùy ch n. t c là th đoán ph n còn l i c a câu l nh đang nh p.156 S d ng Midnight Commander • T đ ng hoàn thành: hi n t t c . N u mu n th y các phương án hoàn thành ngay sau l n nh n <Alt>+<Tab> đ u tiên thì hãy b t dùng tùy ch n này. Câu l nh th hai là V ngoài. ngư i dùng có kh năng dùng các phím <→> đ chuy n vào thư m c đang đư c chi u sáng và <←> đ chuy n lên thư m c m c a thư m c hi n th i (v i đi u ki n là dòng l nh tr ng). • Cái ch quay. B n có th hi n th ho c không hi n th dòng trình đơn chính trên đ u màn hình. N u dùng tùy ch n Hi n tr ng thái mini. thì trong ph n dư i . thì Midnight Commander s s d ng các màu khác nhau cho thư m c. thì nh ng ô perm và mode cho bi t quy n truy c p c a ngư i dùng đã ch y chương trình Midnight Commander s có màu xác đ nh b ng t khóa selected trong ph n [Colors] c a t p tin kh i đ ng ~/. nhưng b n có th thay đ i đ quy n truy c p và d ng t p tin có màu khác. Trong quá trình nh p l nh Midnight Commander có th “t đ ng hoàn thành” câu l nh đó. Theo m c đ nh t t c các thông tin đư c hi n th b ng m t màu. dòng l nh. Theo m c đ nh bash cũng làm vi c như v y. và n u như có nhi u phương án thì chương trình s t o ra ti p bíp.

6. Dùng tùy ch n Đ u vào 8 bit đ y đ ch có ý nghĩa trên các terminal có kh năng hi n th t t c các ký t 8bit (ví d các ký t c a ti ng Vi t). Hình 6. Câu l nh Th phím (Learn keys) g i h p tho i.19 thì bit đư c ch n là 8 bit khác. Nh n vào nút L a ch n bên c nh s hi n th danh sách các b ng mã có.20).11 C u hình Midnight Commander 157 Hình 6. <End>). ví d . cũng như trư c khi thoát kh i chương trình mc. Trong h p tho i hi n ra s xu t hi n m t . ngư i dùng ch ra đ nh d ng terminal s s d ng đ x lý (nh p vào và hi n th trên màn hình) thông tin d ng các byte.18: Thay đ i v ngoài c a Midnight Commander c a m i b ng s có m t dòng cho bi t thông tin v t p tin đang đư c chi u sáng ho c thư m c hi n th i. trong đó ngư i dùng có th th m t s phím (<F1> – <F20>. <Home>. Trong h p tho i Bít hi n th (hình 6. Dùng các phím mũi tên lên. ghi chèn và ch y chương trình. trong trư ng h p hình 6. xu ng đ ch n b ng mã thích h p sau đó nh n <Enter>. Không hi n th nh ng h p tho i này s gây ít nhi u nguy hi m đ n h th ng (hình 6. thông tin trong các t p tin.19: Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander Bit (b ng mã) đư c ch n s đư c hi n th trong h p tho i này. B ng câu l nh Xác nh n có th c u hình đ ch n có hi n th hay không h p tho i h i l i ngư i dùng trư c khi th c hi n các thao tác xóa.19). vì nh ng phím này không ph i làm vi c trên m i d ng terminal.

l n nh n phím <F1> đ u tiên s làm xu t hi n d u OK (n u phím làm vi c bình thư ng). còn nh ng l n nh n ti p theo s g i c a s tr giúp. Sau khi xu t hi n d u này thì phím s b t đ u làm vi c ch đ bình thư ng. thì cũng có th s d ng chúng đ đi u khi n dòng chi u sáng (hình 6. Ví d .158 S d ng Midnight Commander Hình 6. N u có phím nào đó không làm vi c. Khi . Trong trư ng h p đó có th dùng phím khác thay th . N u không mu n thay th n a thì hãy nh n <Esc> r i đ i cho h p tho i màu đ bi n m t (ho c nh n phím <Enter>). Hình 6. B n có th di chuy n dòng chi u sáng qua các phím này b ng <Tab> ho c các phím dùng trong trình so n th o vi (<h> – sang trái. N u nó làm vi c bình thư ng thì bên c nh s xu t hi n d u OK. Tương t đ i v i các phím mũi tên. Phím <Tab> luôn luôn làm vi c. thì sau khi nh n lên phím đó không xu t hi n d u OK. <l> – sang ph i). các phím mũi tên ho c phím <Tab>) r i nh n <Enter> ho c phím tr ng.21). Sau đó s hi n ra m t h p tho i màu đ yêu c u ngư i dùng nh n phím s dùng thay cho phím không làm vi c.21: Th và c u hình các phím Đ th m t phím c n nh n t ng phím trong b ng. Đ thay th c n chuy n dòng chi u sáng đ n tên c a phím không làm vi c (b ng chu t. N u nh n vào các phím mũi tên và sau đó bên c nh tên c a chúng xu t hi n d u OK. <k> – lên trên. <j> – xu ng dư i.20: Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng b ng v i tên c a các phím có th th .

22). ch c n thi t n u có thành ph n user. n u không s dùng đăng nh p anonymous (đăng nh p chung) ho c dùng tên đăng nh p có trong t p tin ~/.netrc. Câu l nh FS o g i h p tho i cho phép ngư i dùng đ t các giá tr c a m t s tham s có liên quan đ n s d ng h th ng t p tin o (hình 6. Không nên đưa th ng m t kh u vào đư ng d n t i thư m c c a ftpfs. vì b t kỳ ai cũng có th th y m t kh u này trên màn hình. port và remote-dir là không b t bu c.12 K t n i t i máy xa 159 hoàn thành vi c th nghi m và c u hình t t c các phím. Thành ph n pass là m t kh u dùng đ k t n i. Hình 6. 6.12 6. Đ s d ng đư c tính năng này b n có th dùng câu l nh K t n i FTP c a trình đơn B ng trái ho c B ng ph i tương ng ho c dùng câu l nh cd đ chuy n t i thư m c có đư ng d n d ng như sau: /#ftp:[!][user[:pass]@]machine[:port][remote-dir] Các thành ph n user. thì Midnight Commander s đăng nh p vào máy xa v i tên ngư i dùng đó. ngư i dùng có th ch n lưu nh ng c u hình này vào ph n [terminal:TERM] c a t p tin ~/. N u ngư i dùng đưa ra user.1 K t n i t i máy K t n i FTP xa Chương trình Midnight Commander s d ng H th ng t p tin FTP (ftpfs) đ cho phép ngư i dùng đi u khi n các t p tin xa qua giao th c FTP.6.mc/ini c a mình (trong đó TERM là tên g i c a terminal đang dùng) ho c không lưu nh ng thay đ i này.12. T t nhiên n u t t c các phím làm vi c bình thư ng thì không c n ph i lưu gì h t. và m t kh u s đư c lưu d ng văn b n thông .22: Thi t l p h th ng t p tin o Câu l nh Ghi nh c u hình lưu t t c nh ng giá tr đã ch n vào t p tin ini c a chương trình.

vnoss.org/public/wiki /#ftp:teppi@people.128/linux/SuSE people.org/public/wiki /#ftp:!people.vnoss.168. Đ s d ng tính năng này. nó cho phép ngư i dùng đi u khi n t p tin trên các máy xa gi ng như khi chúng n m trên máy c a mình.org/public/wiki H p tho i c a câu l nh K t n i FTP có d ng như trong hình 6.org:67/public/wiki teppi:abcdef@people. H th ng t p tin fish là h th ng t p tin d a trên m ng máy tính.vnoss. Ví d : 192. Đ k t n i t i máy xa. thì Midnight Commander s đăng nh p vào máy xa v i tên ngư i dùng đó.2 K t n i Shell Ngoài FTP trong các phiên b n m i c a mình chương trình Midnight Commander còn h tr giao th c SSH và truy n t i t p tin qua H th ng t p tin shell (file transfer over shell filesystem). Đ s d ng FTP proxy. Đ thay đ i các tùy ch n c a ftpfs chúng ta c n dùng câu l nh FS trình đơn C u hình (xem hình 6.org/public/wiki !people.11.10.vnoss. Chương trình Midnight Commander s t đ ng h i m t kh u trong trư ng h p không có thành ph n pass và có tên ngư i dùng (có user). hãy thêm m t d u ch m than (!) vào phía trư c tên máy. N u ngư i dùng đưa ra user.org/public/wiki teppi@people. Ví d : . Ví d : /#ftp:192.org/public/wiki đây b n đ c cũng có th s d ng l ch s (phím <Alt>+<H>).vnoss.128/linux/SuSE /#ftp:people. Trong ô tên máy ngư i dùng c n nh p t t c các thành ph n c a đư ng d n t i ftpfs như trên tr ph n đ u (/#ftp:).org:67/public/wiki /#ftp:teppi:abcdef@people. oc a 6. n u không s dùng tên ngư i dùng c a b n.vnoss. N u có thành ph n remote-dir thì sau khi k t n i thư m c hi n th i trên máy xa s là thư m c này.22). b n có th dùng câu l nh K t n i Shell c a trình đơn B ng trái ho c B ng ph i tương ng ho c dùng câu l nh cd đ chuy n t i thư m c đ c bi t có tên d ng như sau: /#sh:[user@]machine[:options]/[remote-dir] Các thành ph n user. Các tùy ch n options có th là ‘C’ – nén thông tin truy n t i và ‘rsh’ dùng rsh đ thay cho ssh.160 S d ng Midnight Commander thư ng trong l ch s các thư m c đã thăm.12. options và remote-dir là không b t bu c.168. trên máy xa ph i có ch y máy ch fish ho c có m t h v shell tương thích v i bash.vnoss.vnoss.10.

org/viewcvs/*checkout*/mc/ mc/po/vi.gnu.org/projects Tác gi hy v ng r ng nh ng thông tin trong chương này có th giúp b n b t đ u làm vi c v i chương trình Midnight Commander.po trong thư m c po) ho c t http://cvs. Các b n có th đ c thêm tr giúp c a chương trình này m i khi c n b ng phím <F1>. .org (t p tin bantin-so3-092006.vnoss.vnoss. Tuy nhiên kh năng c a chương trình này còn r ng hơn so v i nh ng gì đ c p đ n đây.savannah.12 K t n i t i máy xa 161 /#sh:192. B n luôn luôn có th l y b n d ch m i nh t v t kho CVS c a Midnight Commander (t p tin vi.po.6. Cách c p nh t m t b n d ch giao di n cho h th ng s đ c p đ n trong chương nói v ti ng Vi t trên Linux ho c n u mu n b n có th đ c trong b n tin s 3 VnOSS có trên http://vnoss.org:C/public/wiki /#sh:teppi@people.168.10.pdf).128:r/linux/SuSE /#sh:people. Ghi chú: • B n d ch ti ng Vi t cho giao di n c a Midnight Commander đi kèm v i chương trình có th không ph i là b n d ch m i nh t.

Chương 7 Giao di n đ ho M c dù Linux là h đi u hành m nh và phát tri n. Do đó ngay t nh ng ngày đ u phát tri n c a Linux đã có m t giao di n khác “thân thi n” v i ngư i dùng hơn. Tuy nhiên trên các b n phân ph i Linux v n còn s d ng b n phát hành th 6.org). ký hi u ng n g n là X11R7. Trong chương này chúng ta s xem xét cách làm vi c c a giao di n đ ho và cách c u hình nó. h th ng các bi u tư ng trên màn hình. Tiêu chu n này đ u tiên đư c vi t ra t i trư ng đ i h c công ngh Massachuset. Ngư i dùng s ph i nh m t danh sách dài các câu l nh. B t đ u t phiên b n th hai tiêu chu n này đư c côngxoocxiom X h tr . B t đ u t năm 1997 côngxoocxiom X chuy n thành X Open Group và sau đó là X. 7. m t ph n m m ng d ng t do tuân theo tiêu chu n X11R6 cho các h th ng UNIX . Cách đây không lâu các b n phân ph i Linux v n còn s d ng XFree86. GNOME còn có s n nh ng ng d ng đi kèm giúp ngư i dùng không m t nhi u th i gian l a ch n. đó là giao di n đ ho . không c n nh danh sách các câu l nh vì đã có kh năng ch y chúng b ng h th ng trình đơn (menu). trong m t chương sách riêng ngay sau chương này. Hi n th i đã có phiên b n 11 b n phát hành 7 c a tiêu chu n X Window System cho h th ng đ ho c a UNIX. và ngoài ra còn có kh năng s d ng chu t đ s p x p không gian màn hình c a mình. KDE. t c là X11R6. Chúng ta s xem xét m t trong hai môi trư ng làm vi c này. nhưng n u ch làm vi c qua giao di n dòng l nh thì Linux tr thành khó s d ng và không th h p d n đư c nhi u ngư i dùng. Trong giao di n đ ho ngư i dùng có th ch y các chương trình trong các c a s khác nhau.x. Hi n nay các “môi trư ng làm vi c” l n như KDE.1 X. Côngxoocxiom X đư c t ch c vào năm 1988 v i m c đích tiêu chu n hóa giao di n đ h a cho các h đi u hành UNIX.Org Giao di n đ ho trong Linux đư c xây d ng d a trên cơ s c a tiêu chu n X Window System (c n chú ý là Window ch không ph i Windows.Org Foundation (http://www. xin đ ng nh m!) hay còn g i đơn gi n là “X” (ích-xì). M i th đã có s n. cu i chương s có mô t sơ lư c m t vài môi trư ng làm vi c và cách kh i đ ng vào chúng.

.Org Foundation cung c p d ng ng d ng mã ngu n m c a X Window System.. Còn bây gi chúng ta s nói đôi dòng v cách t ch c làm vi c giao di n ph n m m d a trên tiêu chu n X Window System. ). . R t có th đ i v i m t s b n đ c s d hi u hơn n u coi chương trình này là m t driver c a h th ng hình nh. Quá trình phát tri n XOrg hi n đang là m t ph n c a c ng đ ng freedesktop.org Foundation.1 X. • Jim McQuillan (Linux Terminal Server Project).Org trên trang web chính c a t ch c t i đ a ch http://x. • Stuart Kreitman (SUN). . • Leon Shiman (Shiman Associates).org. FreeBSD và các phiên b n UNIX khác cho Intel x86. Do đó đôi khi chúng ta không th y có s khác nhau “v cơ b n”.4. chuyên đi u khi n h th ng này. 386BSD. Hi n th i X. • Jim Gettys (HP). Tuy nhiên cách đây m t th i gian (cu i năm 2003 đ u năm 2004). XFree86 đã đư c s d ng không ch trên Linux mà còn trên các h th ng System V/386. chu t. m t nhánh phát tri n m i c a XFree86. • Egbert Eich (SuSE).7. XFree86 đư c m t nhóm các nhà l p trình t o ra. v i các thi t b nh p vào (bàn phím. ngư i kh i đ u nhóm này là David Wexelblat. Tuy nhiên mô hình này trong trư ng h p X Window đư c dùng d ng quay ngư c l i 180 đ . các phiên b n Linux đã đ ng lo t chuy n sang m t “b n X” khác d a trên tiêu chu n X Window System (do có v n đ v i b n quy nc a XFree86 phiên b n 4. Ph n l n các nhà phát tri n.. Chương trình ch X chi m lĩnh t t c các thi t b ph n c ng và cung c p các kh năng c a thi t b cho các chương trình khác d ng tài nguyên riêng2 theo m t giao th c (protocol) 1 2 nh ng ngư i có kinh nghi m làm vi c nhi u năm chính vì th mà chương trình X đư c coi là ch . Chương trình ch X làm vi c tr c ti p v i ph n c ng: v i h th ng viđê-ô (c c hình. N u mu n b n có th tìm hi u thêm v t ch c X. H th ng X Window đư c xây d ng trên cơ s mô hình “ch /khách” (thu t ng ti ng Anh hay đư c dùng hơn trong giao ti p: server/client) thư ng g p trong th gi i vi tính hi n nay. • Keith Packard (HP).Org 163 v i b x lý 80386/80486/Pentium. nhà phân ph i và nhà cung c p ph n c ng c a d án XFree86 trư c đây đã ng ng tham gia XFree86 và chuy n s n ph m c a mình gia nh p vào X. • Kevin Martin (Red Hat).0) đó là XOrg. Nói như v y là vì chương trình máy ch (xin đư c g i t t là chương trình ch ) X làm vi c trên máy tính c a ngư i dùng (và hi n th hình nh trên màn hình máy tính) ch không ph i trên m t máy (ch ) nào đó xa.org. ) và âm thanh. XOrg do t ch c cùng tên X. .Org Foudation là m t công ty khoa h c v i ban lãnh đ o bao g m nh ng guru1 hàng đ u trong th gi i mã ngu n m : • Stuart Anderson (Free Standards Group).

Hình 7. Đó là <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> dùng đ d ng làm vi c chương trình ch X (n u không b đi kh năng này trong c u hình). Thư vi n X–lib g m các hàm đ h a cho phép th c hi n các thao tác b c th p v i các hình m u đ ho . t c là đ phân gi i và t n s màn hình và các t h p phím quen thu c <Control>+<Alt>+<Fm> – chuy n v ch đ văn b n vào terminal o s m. đó là thư vi n các hàm đ ho X–lib và trình qu n lý c a s (xem hình 7. Nhưng b n thân chương trình ch X không t o ra (v ra) hình nh trên màn hình mà ch cung c p hình nh cho driver c c hình. trình đơn (menu). Tuy nhiên ngay lúc này chương trình ch X đã s n sàng chuy n nh ng tín hi u (nh n phím. c a s s chuy n quy n đi u khi n đ n trình qu n lý c a s . chương trình đ ho GIMP. Và đó là t t c nh ng gì b n có th làm. Khi m t ng d ng X kh i đ ng..org Writer. Máy tính ch dùng đ ch y chương trình ch X đư c g i là máy X terminal. Nh n các nút chu t và bàn phím không đem l i l i ích gì. urxvt. nhưng t m th i chưa có chương trình khách nào. Lúc này v n có m t s t h p phím đư c X x lý.1: Ki n trúc c a h th ng đ ho X Window System3 . <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–> – chuy n nhanh gi a các ch đ hi n th . bao g m: v khung ngoài. ví d chương trình so n th o văn b n OpenOffice.1). . các chương trình gi l p terminal như xterm. Ngoài nó ra chúng ta c n ch y m t trình qu n lý c a s và ít nh t m t chương trình khách đ t o hình nh trên màn hình. g i là giao th c X hay giao th c k t n i m ng X (X Network Protocol). Trình qu n lý c a s cung c p các phương ti n đ th c hi n t t c các thao tác v i các c a s . nh n chu t) đ n các chương trình khách. các .164 Giao di n đ ho đ c bi t. N m gi a chương trình khách và chương trình ch X còn có hai thành ph n quan tr ng n a c a giao di n đ ho . . konsole. Có th di chuy n d u X này quanh màn hình chu t. N u ch ch y chương trình ch X thì b n s ch th y m t màn hình màu xám v i m t d u X gi a. Trình qu n lý c a s g i các hàm trong X–lib đ đi u khi n màn hình và th c hi n b t kỳ thao tác chuy n đ i hình nh nào trong các c a s . Chương trình khách c a “ch X” có th là các ng d ng làm vi c dư i X Window. Đ đưa ra màn hình m t hình nh nào đó có ý nghĩa hơn thì ch m t mình chương trình ch X là không đ .

Và còn m t tài nguyên quan tr ng khác c a h th ng đ ho đó là phông ch .1 X. X. Ví d chương trình so n văn b n emacs t đ ng ch n ch đ làm vi c (đ ho hay văn b n) khi kh i đ ng. Trình qu n lý c a s còn g i các hàm tương ng cho các chương trình khách trong trư ng h p ngư i dùng thao tác v i các ng d ng b ng bàn phím và chu t. Chương trình này đư c g i là xorg và n m trong thư m c /usr/X11R6/bin. và cũng c n ph i thêm vào hình v trên. . Thông thư ng có m t liên k t đ n chương trình ch này v i tên X. Như v y là trong hình v đã b qua nh ng chương trình ng d ng c a giao th c TCP/IP. B i vì ch và khách là các ti n trình riêng. Đi u ki n duy nh t c n ph i có là chương trình ch X ph i làm vi c. GNOME s d ng thư vi n GTK+ (bây gi là GTK2+). T t c nh ng gì chương trình c n bi t đ làm vi c đó là nơi tìm chương trình ch X. mà ch m r ng và thêm vào. . t c là t dòng l nh. nên chúng có th ch y trên các máy tính khác nhau và trao đ i v i nhau qua m ng. Chính thư vi n này là n n t ng c a chương trình đ ho GIMP. Chương trình th c hi n vi c này b ng cách g i các hàm thư vi n trong X–lib. GNOME.Org 165 bi u tư ng. . KDE thêm vào thư vi n các hàm đ ho QT b sung cho X–lib. CDE. Tìm ki m chương trình ch X đư c th c hi n qua bi n môi trư ng DISPLAY ho c qua tùy ch n trên dòng l nh. Chương trình cho ch đ đ ho cũng đư c ch y như các chương trình bình thư ng. Đ c đi m r t m nh này c a h th ng X Window là m t trong nh ng khác bi t c a nó so v i giao di n đ ho c a các h đi u hành dòng Windows. Chương trình ch X có th thao tác v i phông ch m t cách tr c ti p. Ví d chúng ta đã nói r ng trao đ i gi a thư vi n X–lib v i chương trình ch X trong trư ng h p chung đư c th c hi n qua giao th c TCP/IP. xu ng và các thành ph n khác c a c a s . Ngoài ra trên Linux và UNIX nói chung không có s phân bi t rõ ràng gi a các chương trình giao di n đ ho và giao di n văn b n (dòng l nh) như trong Windows. Ngoài ra còn có nh ng chương trình có th làm v i c chương trình ch X và v i c terminal thông thư ng.v. N u c n chương trình s t tìm đ n chương trình ch X qua TCP/IP nói chung và qua socket n i b khi chương trình ch và khách làm vi c trên cùng m t máy. đ ng th i còn cung c p kh năng thay đ i d ng và v trí các c a s trong quá trình làm vi c tùy theo nhu c u c a ngư i dùng. Các môi trư ng làm vi c đ ho m r ng như KDE.1 ch là tương đ i. Ngoài ra trong GNOME còn có các thư vi n khác như Imlib cho phép m r ng các kh năng c a h th ng đ h a. v. ho c có m t chương trình khác chuyên dùng cho vi c này (đư c g i là chương trình ch phông ch ).v. không thay th nh ng thành ph n k trên c a h th ng X Window. Ví d . T t nhiên nh ng gì đưa ra trong hình 7.org ngoài c c màn hình còn ph i đưa ra các tham s c a chu t và bàn phím.org có m t chương trình ch X cho ph n l n c c màn hình. t chương trình Midnight Commander. Chính vì th khi c u hình X. GNUStep. do đó có th ch y chương trình . Trình qu n lý màn hình c n bi t các tham s c a các thi t b này đ th c hi n công vi c c a mình. Xfce4. Đ i v i h th ng thì không có s khác nhau gi a chương trình làm vi c trong ch đ đ ho và trong ch đ bình thư ng. Ví d các chương trình ng d ng có th ch y trên m t máy ch m nh (mainframe). còn hình nh s hi n th trên màn hình máy tính cá nhân.7. thanh cu n lên. v. .

kde. có r t nhi u tùy ch n c u hình đ b n có th thay đ i.windowmaker.org) – trình qu n lý c a s đ p nh t hi n nay.org/. Nhưng đ i v i ngư i dùng m i (và r t m i) thì đây không ph i là cách d nh t. đ ng h . Trang ch c a FVWM và FVWM2 n m t i đ a ch http: //fvwm. làm vi c tương đ i nhanh và cũng đư c ngư i dùng có kinh nghi m ưa chu ng. Xin đưa ra đây m t vài ví d trình qu n lý c a s thư ng dùng: • IceWM (http://www. và yêu c u công vi c. đó là chương trình ch X.166 ch X b ng câu l nh: [user]$ X Giao di n đ ho Trình qu n lý c a s thì có r t nhi u.org) – trình qu n lý c a s g n nh nhi u màu s c và m m d o trong c u hình k th a c a AfterStep. Nhưng t t c chúng đ u s d ng cùng m t ti n ích đ ho cơ s c a X Window.v. Như b n th y giao di n đ ho trên Linux đư c t o ra theo nguyên t c môđun. đó là Xfce4 (http://www. • fvwm2 (Free Virtual Window Manager 2)– phiên b n nâng c p c a trình qu n lý c a s fvwm cho phép s d ng các s c thái (theme) khác nhau và trình đơn đ ng. Insert.org) – m t trình qu n lý c a s g n nh khác. theo dõi m ng. L a ch n trình qu n lý c a s nào ph thu c nhi u vào c u hình máy tính c a b n (máy “m nh” hay “y u”. Các trình qu n lý c a s khác nhau có th cho ra d ng c a s khác nhau b ng cách s d ng các khung và trình đơn c a s khác nhau. M t đ c đi m thú v c a WindowMaker đó là các trình nh applet th c hi n nhi u ch c năng khác nhau: theo dõi h th ng. • enlightment (http://www. c c màn hình có nhi u b nh hay không). • WindowMaker (http://www. b n đ c có th ch n b t kỳ chương trình nào trong s chúng.gnome.org) mà chúng ta s nghiên c u sâu hơn trong chương sách ti p theo và GNOME (http://www. vì đã có trên t t c các b n phân ph i l n các môi trư ng làm vi c đ ho . N i ti ng nh t trong s các môi trư ng đ ho này c n k đ n KDE (http://www. Chính trình qu n lý c a s này đư c dùng trên nhi u b n phân ph i Linux d ng LiveCD (Linux “s ng và làm vi c” trên CD) như: Damn Small Linux. . • Fluxbox (http://www. T t c nh ng môi trư ng làm vi c đ ho này .org). v.org) – trình qu n lý c a s nh nh và làm vi c r t nhanh.icewm.enlightment.org).fluxbox. N u mu n và có s h tr thì b n có th s d ng nh ng trình nh applet này trong các trình qu n lý c a s khác như Fluxbox. Trình qu n lý c a s này đang đư c r t nhi u ngư i dùng có kinh nghi m ưa chu ng. và có th t xây d ng nhi u “ki u” giao di n đ ho t các thành ph n khác nhau. R t may là không nh t thi t ph i ch n cách này. .xfce. Như v y là b n đ c đã bi t đư c giao di n đ ho trên Linux đư c t o ra t nh ng thành ph n gì. Ngoài ra cũng c n nói đ n môi trư ng làm vi c đ ho g n nh hơn và cũng chi m đư c s yêu m n c a r t nhi u ngư i dùng.

t n s c p nh t) thích h p. Cách đây m t th i gian KDE đã đư c công nh n là ph n m m t do. openSUSE Linux. T t nhiên đi u này không có nghĩa là t t c các thành ph n c a môi trư ng KDE là do m t công ty nào đó vi t ra và phát tri n. đây không ph i là hư ng d n chi ti t dành cho các nhà chuyên môn. V n đ này x y ra trư c đây là do thư vi n Qt thu c v công ty thương m i. Tuy nhiên tôi xin đưa ra đây m t vài l i khuyên khi c u hình X Window vì r t có th b n đ c s g p v n đ nào đó. GNOME đư c xây d ng d a trên thư vi n các hàm đ ho GTK+ (bây gi là GTK2+. B ng thư vi n này các nhà phát tri n KDE đã vi t ra trình qu n lý c a s riêng – kwm. Các b n phân ph i Linux m i hi n nay đã cho phép cài đ t và c u hình giao di n đ ho m t cách d dàng hơn r t nhi u so v i trư c đây. ví d chương trình cài đ t xác đ nh d ng màn hình không đúng và do đó dùng nh ng tham s không thích h p. . do đó càng d dàng hơn (ho c khó khăn hơn cho ai đó?) cho b n đ c trong khi s d ng. v. Chương trình cài đ t c a Debian Linux. Fedora Core. trong s đó c n k đ n trình qu n lý t p tin Thunar và các m r ng (plugin) c a nó. đ phân gi i màn hình.2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính Như b n đ c đã hi u khi th y đ u đ c a ph n này.7. đã có kh năng t đ ng xác đ nh d ng c c hình.4 M t môi trư ng làm vi c đ ho có cùng đ ng c p v i KDE đó là GNOME (GNU Network Object Model Environment). d ng màn hình và t đ ng ch n các tham s (đ phân gi i. th nào là t n s .xfce. mà nhi u nhà l p trình cùng s d ng m t cách m t ý tư ng phát tri n chung đ t o ra các ng d ng khác nhau. K t qu thu đư c đó là m t b đ y đ các chương trình ng d ng cho phép gi i quy t t t c các nhu c u đi u khi n máy tính và làm vi c c a ngư i dùng. phiên b n 2 c a thư vi n GTK).org) có nhi u kh năng m nh trong vi c truy c p đ n các t p tin.2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 167 đ u đã có h tr ti ng Vi t t t (ho c còn chưa t t). kh năng duy t web cũng không thua kém các trình duy t khác như Internet Explorer. mà ch là nh ng ki n th c cơ b n v h th ng hình nh c a máy tính đ giúp ngư i dùng m i và r t m i hi u đư c cách làm vi c c a h th ng hình nh. có nghĩa là chương trình ng d ng t do. 7. 4 . trung tâm đi u khi n KDE và r t nhi u thành ph n khác bao g m c gói chương trình ng d ng cho văn phòng KOffice. Nhưng công ty Troll Tech đã đưa ra thông báo cho phép dùng thư vi n này vĩnh vi n mi n phí đ phát tri n các ng d ng mã ngu n m .4 c a Xfce4 h a h n nhi u thay đ i l n. GNOME đư c phát tri n trong khuôn kh c a d án GNU. trình qu n lý t p tin kfm. Trong s chúng c n nói đ n Xfce4 (http://www.v. . Ngoài ra Konqueror còn cho phép xem tr c ti p các t p tin có đ nh d ng (“ph n m r ng”) đã bi t.kde. Còn có nhi u môi trư ng làm vi c đ ho khác nhưng chưa đ t đư c m c đ phát tri n m nh như KDE và GNOME.org).qt. Phiên b n 4.com). Đ u tiên chúng ta c n bi t m t chút v công vi c c a h th ng hình nh c a máy tính. N n t ng c a môi trư ng làm vi c đ ho KDE (K Desktop Enviroment) là thư vi n các hàm đ ho m r ng Qt c a công ty Troll Tech (http://www. Trong các phiên b n m i c a KDE còn có thêm trình qu n lý t p tin và cũng là trình duy t web Konqueror (http://konqueror.

168 Giao di n đ ho v. sang ph i. vì t n s này không th l n hơn giá tr c a phân s : DCF (s đi m trên dòng) * (s c t trên màn hình) t c là có s ph thu c v i đ phân gi i (resolution) c a màn hình. còn khi có tín hi u đ ng b nh (theo chi u d c) thì s chuy n tia electron t góc dư i bên ph i v góc trên bên trái. C c hình chuy n t i màn hình 3 tín hi u: tín hi u hình (RGB). C n ph i bi t t n s t o ra hai tín hi u này. Ngoài ra đ t o ra hình nh s c nét trên màn hình. tia electron còn di chuy n quá sang trái. Nhưng cũng không th đưa ra m t t n s c p nh t màn hình quá l n. HSF. xu ng th p hơn m t chút so v i hình nh (t o ra 4 dòng và c t t i xung quanh hình nh). chúng ta s ch xem xét trư ng h p màn hình ng đi n t (CRT) mà không xem xét màn hình tinh th l ng (LCD). M t tham s cũng quan tr ng n a đó là t n s c p nh t màn hình SRR (Screen Refresh Rate). đó là s đi m có th hi n th trên màn hình trong m t giây. . s dòng trên màn hình (đ phân gi i theo chi u d c) và cư ng đ (intensity) c a m i màu (trong s ba màu chính) trên t ng đi m. C n nói thêm t n s c p nh t màn hình b ng t n .v. có đơn v là KHz (1kilôhéc = 1000 héc) và nh n giá tr trong kho ng t 31 đ n 135 KHz. đ có th ch n các tham s thích h p trong khi c u hình. nhưng hãy c n th n vì n u ch n giá tr cao quá m c thì có th làm h ng màn hình. T t nhiên t t nh t là ch n giá tr l n nh t trong s có th dùng. . t cu i màn hình lên đ u màn hình. khi đó đèn huỳnh quang s nh p nháy r t m nh. lên cao. Nh ng màn hình m i thư ng là màn hình có nhi u t n s hay còn nói là có gi i t n s r ng. hình nh trên màn hình đư c t o ra t các đi m riêng bi t. giá tr c a VSF n m trong kho ng 50 – 180 Hz. H th ng hình nh c a máy tính bao g m c c hình (video card) và màn hình (monitor). T n s này đư c g i là DCF (“Dot Clock Frequency” – t n s làm vi c c a c c hình). T n s đ ng b ngang. Đi u khi n màn hình có nghĩa là đưa ra s đi m trên m t dòng (đ phân gi i theo chi u ngang). Còn có m t t n s quan tr ng khác n a. VS). Khi có tín hi u đ ng b dòng (theo chi u ngang) tia electron s đư c chuy n t cu i m i dòng t i đ u dòng ti p theo. Giá tr này càng cao bao nhiêu thì m t c a ngư i dùng càng ít m i m t b y nhiêu trong khi làm vi c v i máy tính. vì khi đó s gi m m c đ nh p nháy c a màn hình. Tia electron di chuy n qua màn hình theo m t v n t c có h n do b vi x lý c a c c hình xác đ nh. T n s đ ng b d c thư ng kí hi u là VSF và có đơn v là Hz (Héc). tính theo s tín hi u trong m t giây. Tiêu chu n VESA khuyên ch n giá tr này l n hơn ho c b ng 72Hz. đ có th c u hình đúng chương trình ch X. Như b n đ c bi t. đ ng b dòng (HS) và đ ng b nh (c t. Trên th c t t n s c p nh t còn nh hơn n a vì còn m t th i gian di chuy n các tia electron t dòng này sang dòng khác. Ch c năng đi u khi n màn hình là do c c hình th c hi n. Giá tr t n s đ ng b ngang và d c này nh t đ nh có trong tài li u đi kèm v i màn hình. M t s màn hình nh t là màn hình r ti n có th ch có m t vài giá tr t n s cho phép. có nghĩa là b n có th ch n các t n s d c và ngang t m t vùng các giá tr cho phép nào đó. Không nên ch n t n s c p nh t màn hình nh hơn 60Hz. Đi m đư c t o ra nh các chu i electron và các đi m n m d ng dòng n m ngang. Màn hình th c hi n hai công vi c riêng bi t: “tr i” các chu i (tia) electron và chi u sáng các đi m riêng bi t đ t o ra hình nh.

thì v n có th s d ng m t câu l nh và chương trình c a Linux đ c u hình l i chương trình ch X. N u không thì đ u tiên b n ph i cài đ t gói chương trình X. Như v y. ho c không hài lòng v i nh ng gì mình th y trên màn hình giao di n đ ho . thì hãy ch n kh i đ ng vào ch đ m t ngư i dùng đ có kh năng thay đ i c u hình X. T t c nh ng c c hình m i đáp ng đư c (th m chí còn vư t quá) yêu c u này. Màu c a đi m đó đư c xác đ nh b i s pha tr n c a ba màu cơ b n: đ (Red). và t t c nh ng t p tin (chương trình) nói đ n phía sau đã có trên đĩa.3 C u hình chương trình ch X Chúng ta s xem xét trư ng h p sau khi cài đ t Linux b n không th chuy n vào ch đ đ ho (r t hi m khi x y ra v i các b n phân ph i Linux m i). nhưng v n có th truy c p t i máy tính b ng ch đ văn b n (giao di n dòng l nh). do đó tham s quy t đ nh đây là dung lư ng b nh . Nhưng thông thư ng c c hình có th t o ra m t s lư ng m c đ tín hi u đ đ hi n th hình nh. Còn có m t gi i h n n a ph thu c vào dung lư ng b nh c a c c hình – s lư ng màu c a hình nh. Còn bây gi chúng ta s xem xét ph n th c hành c a nh ng lý thuy t đã đưa ra. Chúng ta s bi t đư c cách chuy n ch đ kh i đ ng trong m t vài chương t i. Hình nh đư c lưu trong b nh d ng s và s chuy n đ i hình nh v d ng tín hi u “tương t ” (analog) RGB là m t trong nh ng công vi c chính c a c c hình. xanh lá cây (Green) và xanh da tr i (Blue) – RGB. t c là c u hình giao di n c a Linux. Trên các màn hình màu. Cư ng đ c a m i màu này l i đư c xác đ nh b i m c đ c a tín hi u trong tia tương ng. Chương này coi như b n đã cài đ t X. N u b n rơi vào tình hu ng th nh t trong quá trình kh i đ ng máy. thì c n có m t c c hình v i dung lư ng b nh ít nh t là 1280 ∗ 1024 ∗ 4 = 10485760 byte (10Mb).org. N u b n không hài lòng v i hình nh c a giao di n đ ho . S lư ng màu có th dùng cho m i đi m đư c gi i h n b i dung lư ng b nh c c hình cũng như s m c đ tín hi u mà c c hình có th t o ra cho m i tia electron. Hình nh s đưa ra màn hình đư c t o ra trong b nh c a c c hình. Tôi nghĩ r ng b n có th t l a ch n m t đ phân gi i và s lư ng màu thích h p cho máy tính c a mình.3 C u hình chương trình ch X 169 s đ ng b d c (SRR = VSF). 7. N u có m t c c hình cũ v i dung lư ng b nh ít hơn thì c n ph i ch n đ phân gi i nh hơn ho c ch n s lư ng màu ít hơn. t c là 8 byte cho m i đi m. byte) ≥ (S * (s byte trên m t đi m) đi m trên dòng) * (s c t trên màn hình) Ví d . Cách cài đ t chương trình s có trong chương khác dành riêng cho ph n cài đ t chương . m i đi m đư c chi u sáng đ ng th i b i 3 tia electron. t n s đ ng b d c VSF và t n s làm vi c c a c c hình DCF xác đ nh giá tr gi i h n (l n nh t) c a đ phân gi i.org. đó là “b chuy n đ i s – tương t ”. ho c không th vào ch đ đ ho . n u b n đ c mu n ch n đ phân gi i màn hình 1280 x 1024 và có 32 tri u màu cho m i đi m. B nh này n m trên c c hình nhưng thu c v không gian b nh chung c a c máy tính. Công th c xác đ nh gi i h n đ phân gi i và s lư ng màu trên hình nh r t đơn gi n: (Dung lư ng b nh . Công vi c này là do m t b ph n trên c c hình đ m nhi m.7.

s d ng Knoppix): t t c nh ng thông tin b n c n đã có trong tài li u đi kèm v i máy tính. C n xác đ nh d ng chíp đ ch n môđun đúng cho c c hình. Ví d . Có nhi u cách đ l y nh ng thông tin này. ho c đơn gi n là giúp b n hi u hơn v giao di n này và cách c u hình nó n u b n đã có m t h th ng X Window làm vi c t t. N u trên máy c a b n chưa có b t kỳ h đi u hành nào thì hãy s d ng m t h đi u hành Linux LiveCD (ch y th ng t CD) có kh năng nh n d ng ph n c ng t t như Knoppix. Tác gi không ch u trách nhi m v nh ng gì s x y ra. Nh ng thông tin b n c n có trong Trình qu n lý các thi t b . Vì th c n ph i c u hình chương trình ch X đ s d ng nh ng thi t b này.conf lên đĩa m m ho c flash đ sau này có th đ c l i. B n có th tìm th y script này trên m ng Internet. • Dung lư ng b nh c a c c hình. 5/).1 Thu th p thông tin c n thi t Đ có th c u hình b n c n m t vài d li u sau: • Tên c a hãng s n xu t c c hình và màn hình. ví d bash script mkxf86config do các nhà phát tri n Gentoo vi t ra. • D ng c a b x lý trên c c hình (chíp). Sau khi kh i đ ng Knoppix thành công hãy sao chép t p tin c u hình chương trình ch X c a Knoppix (thư ng n m t i /etc/X11/xorg. Hãy c n th n trong khi làm vi c! 7. • D ng chu t và bàn phím. và n u không bàn phím thì càng không th làm vi c v i máy tính nói chung. Làm vi c trong giao di n đ ho mà không có chu t thì không thu n ti n chút nào. Ngoài ra có nh ng chương trình chuyên dùng cho vi c l y các d li u c n thi t k trên.170 Giao di n đ ho trình. Hai tham s này là quan tr ng.5 (http://creativecommons. B n có th tìm th y thông tin trong b t kỳ cu n sách nào nói v h đi u hành Windows. V cách đ c thông tin t t p tin c u hình X. Nhưng xin b n hãy luôn nh là cu n sách b n đang đ c s d ng b n quy n Creative Commons Public License 2. Cách d dàng nh t cho ngư i dùng m i là khi trên máy đã có m t h đi u hành Windows.org/licenses/by/2. Hy v ng r ng nh ng thông tin dư i đây giúp b n c u hình thành công giao di n đ ho . chíp c a hãng Nvidia thư ng c n n p môđun nv. n u không có thì cũng có th xem tr c ti p trên thi t b . Cách ch y chương trình này không thu c vào ph m vi c a cu n sách này vì chúng ta đang nói v h đi u hành Linux. n u không có tài li u thì b n c n tìm nh ng thông tin này trên Internet. Tuy nhiên tôi hy v ng là các b n s không ph i s d ng đ n nh ng ti n ích này cũng như nh ng phương án k trên (s d ng h đi u hành khác. d dàng nh t là trên trang web c a nhà s n xu t. Thư ng l y t tài li u đi kèm v i chúng.3.org (c u trúc c a t p tin này) chúng ta s xem xét ngay dư i đây. • Kho ng t n s đ ng b ngang và d c cho phép dùng c a màn hình. . L y t tài li u đi kèm v i màn hình.

và chúng ta s s d ng chúng trong th i gian đ u m i làm quen v i Linux. đó là xorgcfg. N u không th y t p tin này thì chương trình ch X s dùng c u hình chung c a toàn b h th ng n m trong thư m c /etc như đã nói trên (n u có). Tuy nhiên r t có th b n s mu n t t o cho mình m t t p tin c u hình riêng. Trong X.org riêng sau khi cài đ t Linux. do đó không có ích trong trư ng h p b n chưa có m t c u hình X nào. m i b n phân ph i hi n đ i có m t công c c u hình riêng c a mình. t c là ch ch y trên n n m t máy ch X đã ch y nào đó (hình 7.org chương trình này đã đư c thay th b ng xorgconfig. thì hãy ch y m t trong nh ng chương trình cho phép b n t o ra t p tin này. T p tin c u hình X ch là m t t p tin văn b n (text file) bình thư ng.2 C u trúc c a t p tin c u hình X T p tin c u hình chương trình ch X thư ng n m t i /etc/X11/xorg. Ví d b n phân ph i OpenSUSE có sax2.conf ch không ph i XF86Config-4 như trư ng h p xf86config. Và đây cũng chính là cách các nhà qu n tr h th ng có kinh nghi m s d ng đ c u hình giao di n đ ho . Trên th c t theo tôi th y thì hai chương trình này không có gì khác nhau. do đó có th s d ng b t kỳ trình so n th o văn b n nào đ thay đ i nó. N u trong khi cài đ t b n có ch n cài đ t giao di n đ ho X thì trên máy đã có t p tin ch a c u hình X đúng (và có th không). Trên dòng l nh hãy ch y: [root]# xorgconfig r i tr l i nh ng câu h i mà chương trình này đ t ra. Còn m t ti n ích khác có th dùng đ c u hình máy ch X. Đ t o ra t p tin c u hình X m t cách t đ ng hãy s d ng chương trình Xorg v i tùy ch n -configure.3 C u hình chương trình ch X 171 7. Trong XFree86 phiên b n th 4.3. Xin đ ng quên câu l nh Xorg khác v i câu l nh xorg! Như đã nói t trư c trên Linux ch thư ng và ch hoa có s khác nhau rõ ràng.7. N u không mu n ti p t c thì hãy nh n <Ctrl>+<C> đ thoát ra. đôi khi r t m nh.conf. ch có đi u xorgconfig sau khi hoàn thành công vi c s t o ra xorg. sau khi hoàn thành nó s t o ra t p tin xorg. Chúng s giúp b n ti t ki m đư c nhi u th i gian. Tuy nhiên. Khi kh i đ ng và n u không ch rõ t p tin c u hình trên dòng l nh thì chương trình ch X đ u tiên s tìm t p tin c u hình t i thư m c c a ngư i dùng. . ti n ích chuyên dùng cho vi c này.conf và đ t t p tin này vào thư m c /etc/X11. Cũng không c n ph i t o t p tin xorg. Hãy s d ng nh ng chương trình này. Nhưng chương trình là ng d ng đ ho . Ch c n ch y câu l nh sau (hãy chú ý là c n có quy n ngư i dùng root: [root]# Xorg -configure Câu l nh này s làm vi c m t cách im l ng. Ngoài ra. ti n ích chính dùng đ t t o m t t p tin c u hình (XF86Config-4) là chương trình xf86config (đôi khi xf86cfg). Hãy đ c các trang hư ng d n s d ng man tương ng xorgconfig(1) và xorgcfg(1) đ bi t thêm chi ti t. t c là t i ∼/xorg.2). có nh ng chương trình. ho c đơn gi n là mu n ki m soát quá trình này.conf. N u vì nguyên nhân nào đó b n cài đ t X.conf t đ u.

Dư i đây là ví d m t t p tin xorg.1 Contact: Marcus Schaefer <sax@suse.2: C u hình X.1: # # # # # Version: 7.1) Section "Files" InputDevices "/dev/gpmdata" InputDevices "/dev/input/mice" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/misc:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/local" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/75dpi:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/100dpi:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/Type1" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/URW" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/truetype" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/uni:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/CID" FontPath "/opt/kde3/share/fonts" FontPath "/usr/local/share/fonts" EndSection .de>.de/mailman/listinfo/sax-users> Automatically generated by [ISaX] (7.org qua xorgcfg B ng m t trong nh ng công c trên b n đã t o ra đư c t p tin c u hình xorg.conf.172 Giao di n đ ho Hình 7.conf có trên máy c a tôi sau khi cài đ t openSUSE Linux 10.berlios. 2005 Contact: SaX-User list <https://lists. Chúng ta s xem t p tin này trông như th nào (có nghĩa là dùng câu l nh xem t p tin more ho c less ho c dùng m t chương trình so n th o văn b n như vim đ m nó).

41 1024 1104 1216 1408 768 769 772 822 Modeline "1024x768" 132.3 C u hình chương trình ch X Section "ServerFlags" Option "AllowMouseOpenFail" "on" EndSection Section "Module" Load "dbe" Load "type1" Load "freetype" Load "extmod" Load "glx" Load "v4l" EndSection Section "InputDevice" Driver "kbd" Identifier "Keyboard[0]" Option "Protocol" "Standard" Option "XkbLayout" "us" Option "XkbModel" "pc104" Option "XkbRules" "xfree86" EndSection Section "InputDevice" Driver "mouse" Identifier "Mouse[1]" Option "Buttons" "10" Option "Device" "/dev/input/mice" Option "Name" "Logitech USB Receiver" Option "Protocol" "explorerps/2" Option "Vendor" "Sysp" Option "ZAxisMapping" "4 5" EndSection Section "Monitor" DisplaySize 345 259 HorizSync 30-96 Identifier "Monitor[0]" ModelName "SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF" Option "DPMS" VendorName "SAMSUNG" VertRefresh 50-160 UseModes "Modes[0]" EndSection 173 Section "Modes" Identifier "Modes[0]" Modeline "1280x1024" 167.18 800 856 944 1088 600 601 604 650 EndSection .89 800 856 944 1088 600 601 604 650 Modeline "800x600" 96.57 1024 1096 1208 1392 768 769 772 821 Modeline "1024x768" 131.32 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1078 Modeline "1280x1024" 165.7.43 1024 1096 1208 1392 768 769 772 821 Modeline "800x600" 97.41 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1077 Modeline "1024x768" 135.59 800 856 944 1088 600 601 604 650 Modeline "800x600" 96.29 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1077 Modeline "1280x1024" 163.

m i ph n có c u trúc như sau: . T p tin xorg. Có th b n đ c đã nh n th y là trên Linux nh ng t p tin c u hình có c u trúc tương t như nhau.conf bao g m m t vài ph n nh hơn. Nh ng dòng đ u tiên thư ng là nh ng dòng chú thích không có nh hư ng gì đ n chương trình.174 Section "Screen" DefaultDepth 24 SubSection "Display" Depth 15 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 16 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 24 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 8 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection Device "Device[0]" Identifier "Screen[0]" Monitor "Monitor[0]" EndSection Giao di n đ ho "800x600" "800x600" "800x600" "800x600" Section "Device" BoardName "GeForce4 MX 440 with AGP8X" BusID "1:0:0" Driver "nvidia" Identifier "Device[0]" VendorName "NVidia" EndSection Section "ServerLayout" Identifier "Layout[all]" InputDevice "Keyboard[0]" "CoreKeyboard" InputDevice "Mouse[1]" "CorePointer" Option "Clone" "off" Option "Xinerama" "off" Screen "Screen[0]" EndSection Section "DRI" Group Mode EndSection "video" 0660 Section "Extensions" EndSection C n ph i nói r ng nh ng thông tin mà chương trình cài đ t c a openSUSE dò tìm ra là chính xác. Nh ng dòng này có ký t đ u tiên là # và m t kho ng tr ng sau ký t này.

• ServerLayout – c u hình chung. ph n ServerLayout ph i ch a ít nh t nh ng dòng sau: Section "ServerLayout" Identifier "Layout[all]" InputDevice "Keyboard[0]" "CoreKeyboard" InputDevice "Mouse[1]" "CorePointer" Screen "Screen[0]" EndSection . • Monitor – mô t màn hình. Thi t b nh p vào thư ng là bàn phím và chu t. • ServerFlags – tùy ch n c a chương trình ch . tuy nhiên khi đó chúng ph i có tên riêng không trùng nhau. • Device – mô t c c hình (video card). Cũng có th g p hai ph n ho c nhi u hơn có cùng m t d ng (Ví d Screen).7. • Screen – c u hình màn hình. • InputDevice – mô t các thi t b nh p vào. • DRI – c u hình DRI. • Vendor – c u hình cho các thi t b c a các nhà s n xu t c th nào đó. Thi t b ra g m các thành ph n riêng bi t là c c hình và màn hình thư ng đư c nhóm l i v i nhau trong ph n Screen.3 C u hình chương trình ch X Section "tên_c a_ph n_này" SectionEntry1 SectionEntry2 SectionEntry3 EndSection 175 Các ph n có th n m trong t p tin c u hình theo th t b t kỳ. Như v y. t c là chương trình ch X b t đ u đ c t p tin c u hình xorg.conf t đây. Ph n này xác đ nh nh ng thi t b vào/ra (input/output) nào s đư c s d ng trong giao di n đ ho X. • Module – các môđun n p t đ ng. Trong ph n ServerLayout ph i có các dòng ch đ n các ph n c a thi t b v a nói đ n. m i ph n cho m t thi t b . • Modes – mô t các ch đ hình nh. Ph n ServerLayout có ưu tiên cao nh t. • Extensions – ph n c u hình m r ng. Trong t p tin c u hình có th có các ph n sau (không nh t thi t ph i có t t c chúng): • Files – đư ng d n đ n các t p tin. chúng đư c xác đ nh trong các ph n InputDevice.

đ i v i ngư i dùng thì ý nghĩa c a ch đ hi n th trùng v i đ phân gi i c a màn hình. trong đó phím <+> và phím <–> n m trên bàn phím s . "1280x1024". Các ch đ đư c li t kê theo tên l y t ph n Modes. Giá tr này càng cao thì s lư ng màu có th hi n th càng l n và hình nh càng đ p. Ph n Screen còn có th ch a m t vài ph n con (Subsection) Display tương ng v i m t giá tr “đ sâu màu”5 màn hình. 16. 6 5 . 24. Ph n này có d ng như sau: Section "Screen" DefaultDepth 24 SubSection "Display" Depth 15 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 16 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 24 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 8 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection Device "Device[0]" Identifier "Screen[0]" Monitor "Monitor[0]" EndSection "800x600" "800x600" "800x600" "800x600" Như b n th y. đó là: color depth Đ sâu màu màn hình thư ng tính theo bit và thư ng nh n các giá tr 8. Đ sâu màu m c đ nh n m trên dòng DefaultDepth. ph n này cho bi t c c màn hình đư c dùng là thi t b có tên Device[0]. Đ chuy n sang s d ng nh ng ch đ khác hãy th nh n các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–>.176 Giao di n đ ho Ph n Screen xác đ nh màn hình và c c hình s d ng. ngư i dùng c n đ t nh ng ch đ hi n th mu n dùng v i đ sâu màu tương ng. t c là GeForce4 MX 440 with AGP8X đư c xác đ nh trong ph n Device. ví d . đ ng th i đưa ra các ch đ làm vi c c a màn hình (đ phân gi i và s lư ng màu). 15. Như v y. "800x600". Ph n Monitor xác đ nh tham s c a màn hình cũng có hai tùy ch n (hai dòng) quan tr ng. Tuy nhiên c c màn hình và b n thân màn hình ph i đ t t đ có th h tr nh ng giá tr đ sâu màu l n. và màn hình đư c s d ng có tên Screen[0] (SAMSUNG SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF). Máy ch X s s d ng ch đ đ u tiên n m trong danh sách theo m c đ nh. xác đ nh trong ph n Monitor.6 Trong m i ph n con. tên này n m ngay sau t Modeline. "1024x768".

do đó lúc này không c n thi t ph i tìm hi u sâu và c u hình k cho ph n này.3 C u hình chương trình ch X HorizSync VertRefresh 30-96 50-160 177 xác đ nh t n s c p nh t ngang (HorizSync) và d c (VertRefresh). Trong trư ng h p c a tôi là explorerps/2. Hi n nay ph bi n các bàn phím có 104 phím và Linux h tr t t các bàn phím này. Tùy ch n Protocol xác đ nh giao th c “liên l c” v i chu t. 138 80 100 n u mu n có thêm hai l a ch n ho c nhi u hơn. thay đ i các thu c tính c a bàn phím như t c đ l p l i (repeat rate). 50–160. T n s c p nh t màn hình theo chi u ngang HorizSync tính theo KHz còn t n s c p nh t d c VertRefresh tính theo Hz. đ gõ ti ng Vi t thì t t nh t là s d ng m t chương trình chuyên d ng như xvnkb. Trong ph n này quan tr ng nh t là dòng ch ra driver. thì chúng ta s không dùng đư c nút bánh xe c a chu t đ kéo lên kéo xu ng các trang Web. đây t n s c p nh t ngang và d c có th n m tương ng trong kho ng 30–96. N u không có tài li u này thì hãy tìm ki m trên CD đi kèm ho c trên trang Web c a nhà s n xu t. Trong ph n InputDevice tương ng v i chu t hãy chú ý đ n 3 dòng (tùy ch n) sau: Option Option Option "ZAxisMapping" "4 5" "Protocol" "PS/2" "Device" "/dev/input/mice" N u không có tuỳ ch n ZAxisMapping v i giá tr 4 5. thì tham s Protocol s có giá tr là PS/2 ho c m t t dài hơn k t thúc b ng PS/2. x-unikey ho c scim. C n ph i xem xét tài li u c a màn hình đ đưa ra nh ng giá tr chính xác. 90 124. N u chu t đư c k t n i vào m t c ng dành riêng cho nó. Ph n ti p theo là Device mô t c c màn hình c a b n.7. Nh ng . Các môi trư ng làm vi c như KDE. Xfce đ u có các công c đ l a ch n ki u bàn phím. đ t l i giá tr c a các phím. Hai ph n InputDevice xác đ nh chu t và bàn phím. Driver g c c a X.org cho các c c màn hình nvidia có tên ng n hơn — nv. Chúng ta s quay tr l i v i ti ng Vi t trong m t chương sau. do đó tùy ch n Option "XkbModel" "pc104" làm vi c trong đa s trư ng h p. Cũng nói luôn. N u mu n đ t m t s c th nào đó thay cho nh ng kho ng thì có th s a thành: HorizSync VertRefresh ho c: HorizSync VertRefresh 80. GNOME. Trên máy c a tôi dòng này có d ng: Driver "nvidia" T c là tôi s d ng c c màn hình v i chip c a hãng NVIDIA và đã cài đ t driver l y v t trang Web c a hãng này.

T h p phím này s giúp b n d ng ch y máy ch X trong nh ng trư ng h p có v n đ . Câu l nh file fonts. Tuy nhiên đ ng v i vàng s d ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace>. Cu i cùng. Đ th c hi n công vi c ki m tra ch c n dùng câu l nh: Thư m c phông ch ph i có t p tin fonts. N u chu t m i đư c s n xu t thì còn có th dùng giá tr Auto (t đ ng xác đ nh) đây. có nhi u cách đ t o ra xorg. do đó hãy nh nó. Đây là thư m c tiêu chu n (chuyên dùng) cho nh ng c u hình có liên quan đ n máy ch X. thì nó s đưa ra c nh báo. ph n Files c a t p tin xorg. Có m t vài cách đưa ra nh ng thư m c này.conf. Có kh năng nh ng tham s không đúng s làm h ng màn hình c a b n ho c d n đ n nh ng h u qu không lư ng trư c.dir ch là m t t p tin văn b n thông thư ng nhưng không nên t s a đ i nó. b n s th y m t con tr chu t hình ch X gi a màn hình và có th b qua nh ng dòng dư i đây. Bây gi hãy th ch y giao di n đ ho b ng câu l nh X (vi t hoa). N u th y m t màn hình màu đen.conf thư ng n m đ u t p tin này và xác đ nh đư ng d n đ n các thư m c phông ch .conf thông thư ng s n m trong thư m c /etc/X11. Sau khi t o t p tin xorg. Xin chú ý đây ch là liên k t m m đ n chương trình máy ch Xorg8 . do đó không nên th c u hình X. hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ quay v ch đ văn b n.org b ng cách đã k trên tr khi b n ch c ch n là mình đúng.3 Th c u hình /etc/X11/xorg. t c là c u hình v a t o có v n đ . 7. b ng câu l nh: Như đã nói [root]# Xorg -configure đ t o m t cách t đ ng ho c [root]# xorgconfig đ có th ki m soát quá trình này. nhưng ngư i dùng c n bi t đ gi i quy t nh ng trư ng h p như không tìm th y phông ch mong mu n. Hãy dùng chương trình v a nh c t i đ làm vi c này 8 B n có th ki m tra l i đi u này b ng câu l nh ls -l 7 .178 Giao di n đ ho giao th c còn l i s d ng cho chu t k t n i qua c ng ti p n i (c ng COM).conf đã t o ra xem có nh ng l i nguy hi m nào không. vì r t có th c n m t chút th i gian đ chuy n vào giao di n đ ho . ho c màn hình nh p nháy.conf trên. Tuy nhiên trư c khi thêm m t thư m c phông ch m i c n ki m tra l i xem thư m c này có t n t i không và có ph i là thư m c phông ch không7 . T t hơn h t là ki m tra t p tin c u hình xorg. Không c n gi i thích ch c b n cũng đã nh n ra là tùy ch n Device xác đ nh tên t p tin thi t b c a chu t. Đây không ph i là l i nghiêm tr ng đ ph i d ng làm vi c.dir thư ng do câu l nh mkfontdir tr c ti p ho c dán ti p t o ra. do đó c n ph i có liên k t m m này ho c có th th ch y th ng: [user]$ Xorg N u thành công.3. ví d khi máy ch X không tr l i (không làm vi c).dir cho bi t fonts. N u khi ch y máy ch X không tìm th y m t thư m c phông ch nào đó trong ph n Files.

7.log đ sau này có th đ c d dàng hơn.0. (**) from config file.conf).3 C u hình chương trình ch X [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. Trong t p tin này còn có m t vài dòng thông tin hi n th m i quan h gi a các ph n trong t p tin c u hình: .log. C n nói r ng trong t p tin b n ghi /var/log/Xorg.log chúng ta s s a b ng cách thay đ i tham s tương ng trong t p tin /etc/X11/xorg. Time: Wed Jan 31 22:25:09 2007 (==) Using config file: "/etc/X11/xorg. ngày phát hành.log) và tên c a t p tin c u hình đư c s d ng: (==) Log file: "/var/log/Xorg. • (WW) — sau d u hi u này là nh ng c nh báo.conf" Trong t p tin xprobe.0.log còn có nhi u thông tin hơn.org.log: Markers: (--) probed.0. (WW) warning. nhưng trong đa s trư ng h p. phiên b n nhân Linux và m t vài thông tin khác. (II) informational.conf. N u không ch ra t p tin xprobe.log.log này chúng ta còn th y l i gi i thích cho nh ng ký hi u s d ng dư i cũng như trong t p tin b n ghi Xorg. • (!!) — sau d u hi u này là nh ng chú ý. L i và c nh báo tìm th y trong xprobe. • (NI) — sau d u hi u này là thông báo v nh ng tham s còn chưa đư c phát tri n trong X. chúng ta ch c n nh ng thông tin trong xprobe.org. • ?? — nh ng thông tin không rõ ngu n g c. • (++) có nghĩa là tham s l y t dòng l nh ch y máy ch X. Như v y: • (––) có nghĩa là nh ng giá tr tương ng thu đư c khi th (probe). Sau khi ch y câu l nh này màn hình s nh p nháy. • (**) có nghĩa là tham s l y t trong t p tin c u hình (ví d xorg. • (==) có nghĩa là s d ng tham s theo m c đ nh. Sau đó là thông báo v nơi đ t t p tin b n ghi (thư ng là /var/log/Xorg. • (EE) — sau d u hi u này là nh ng thông báo l i. (NI) not implemented. • (II) — sau d u hi u này là nh ng thông tin khác nhau. Trong t p tin này có r t nhi u thông tin có ích v h th ng X Window. Dư i nh ng dòng này là thông tin v phiên b n c a X Window System. (??) unknown.log 2>&1 179 Câu l nh này ch y máy ch X ch đ th và đưa k t qu th đó vào t p tin xprobe. Nh ng dòng đ u tiên cho bi t m t vài d li u v X. sau đó s l i th y dòng l nh c a h v và trong thư m c hi n th i s có thêm t p tin xprobe. Nhưng t m th i chúng ta s ti p t c xem xét xprobe. (EE) error.log thì k t qu th s hi n ra trên màn hình.log v a t o ra.0. (==) default setting. (!!) notice.log". (++) from command line. tên c a h đi u hành.

T i th i đi m này. có d ng sau: (WW) The directory "/usr/share/fonts/local" does not exist. (WW) The directory "/usr/share/fonts/japanese" does not exist. Entry deleted from font path. Entry deleted from font path.log xem có còn l i nào không. Nói v ch đ làm vi c c a màn hình không th không k đ n m t ti n ích nh nh ng có ích đó là xvidtune. . ki m tra l i b ng: [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. Ti n ích này ch y trong giao di n đ ho . Hãy c g ng s a h t nh ng l i ((EE) tìm th y. Do đó n u v n th y m t màn hình đen. do đó hãy ch y X b ng startx r i ch y xvidtune t m t trình l nh nào đó (ví d xterm). b n c n bi t r ng. (WW) The directory "/usr/share/fonts/kwintv" does not exist.log 2>&1 Đôi khi có th th ch n m t đ phân gi i ho c đ sâu màu nh hơn. Entry deleted from font path. hư ng d n. báo.3. . thì hãy quay tr l i dòng l nh b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> r i ki m tra k càng k t qu c a câu l nh: [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe.180 (==) (**) (**) (**) (**) (**) ServerLayout "Layout[all]" |-->Screen "Screen[0]" (0) | |-->Monitor "Monitor[0]" | |-->Device "Device[0]" |-->Input Device "Keyboard[0]" |-->Input Device "Mouse[1]" Giao di n đ ho trong t p tin này r t có th chúng ta s g p nh ng c nh báo v thư m c ch a phông ch đã nói ph n trư c. S d ng ti n ích này b n s tìm đư c ch đ hi n th thích h p cho màn hình c a mình. Entry deleted from font path.. Entry deleted from font path. Nh ng c nh báo như v y b n s thư ng xuyên g p khi s d ng các s n ph m có liên quan đ n Linux như chương trình. (WW) The directory "/usr/share/fonts/baekmuk" does not exist. T t nhiên. không có l i tìm th y trong xprob. (WW) The directory "/usr/share/fonts/PEX" does not exist.log chưa b o đ m vi c ch y thành công ch đ đ ho .log 2>&1 r i nhìn vào t p tin xprobe. N u không còn n a thì có th m nh d n ch y ch đ đ ho b ng câu l nh X như đã nói đ u ph n này. Chúng ta s th y m t c a s hi n ra như trong hình 7. sách. nh ng c nh báo tương t như trên không nh hư ng nhi u đ n vi c s d ng X Window. Ví d ch n đ phân gi i “1024x768” và đ sâu màu “16” thay vì “1600x1200” và “24”. sau khi đã đóng c a s c nh báo cho bi t các nhà phát tri n không ch u trách nhi m v vi c s d ng xvidtune gây ra. và trên xterm s xu t hi n m t vài dòng thông tin: .

32 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1078 Chính nh ng dòng thông tin d ng này đư c s d ng trên các dòng Modline c a ph n Modes t p tin c u hình xorg. Đ ch nh hình nh trên màn hình.00 .3: Chương trình xvidtune Vendor: SAMSUNG.3 C u hình chương trình ch X 181 Hình 7.4: Chương trình xvidtune “không ch u” ch nh hình nh .4). Up — lên trên.160. Model: SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF Num hsync: 1. ví d di chuy n sang ph i. và b ngang ho c gi m chúng xu ng b ng Narrower và Shorter. Taller. Down — xu ng dư i. r i nh n nút Apply.00 vsync range 0: 50. Wider— tăng kích thư c hình nh theo chi u cao. Num vsync: 1 hsync range 0: 30.96. Tương t như v y s d ng cách nút Left — di chuy n sang trái. tôi không s d ng đư c nh ng ch c năng ch nh s a k trên và nh n đư c thông báo không th th c thi (hình 7.7. hãy s d ng (nh n vào) nút Right (khi này các s tương ng phía trên s thay đ i).00 Nút Show cho bi t ch đ hi n th đang đư c s d ng d ng: "1280x1024" 167. Hình 7. Trong l n ch y th xvidtune cu i cùng.conf.00 .

Nút Test dùng đ th t m th i nh ng giá tr đã đ t ra. Hai nút Next và Prev dùng đ chuy n các ch đ hi n th . và nhi u công vi c c a b n có th th c hi n trong ch đ văn b n mà b n l i ph i đ i trong khi kh i đ ng X). Nhưng ngoài ra thì không còn có gì khác và b n không th th c hi n thêm m t thao tác nào tr di chuy n con tr b ng chu t. b n s chuy n vào ch đ đ ho . T đ ng có nghĩa là ngư i dùng không c n nh n vào nút Apply đ có th th y nh ng thay đ i n a mà s th y chúng ngay l p t c khi có ch nh s a nào đó đư c th c hi n. Đó là b i vì chưa có m t trình qu n lý c a s nào và chưa có m t chương trình khách (client) nào đư c ch y. Nút Auto dùng đ chuy n gi a hai ch đ không t đ ng và t đ ng. đ u tiên chúng ta c n kh i đ ng máy ch X. th hai. hãy nh n nút Show r i ghi lên gi y nh ng giá tr này. Tuy nhiên nh ng thông tin trong ph n này s có ích khi có v n đ gì đó x y ra. . Nút Show dùng đ đưa ra các giá tr như đã nói trên. 7. Trong khi cài đ t h đi u hành Linux.182 Giao di n đ ho Thi t l p ban đ u có th ph c h i b ng nút Restore.conf. v s d ng b nh và s d ng tài nguyên nói chung (trình qu n lý màn hình s “ăn” m t m t ph n b nh . Do đó m c dù nh ng b n phân ph i m i làm vi c r t t t phương di n ch đ đ h a. ho c đơn gi n là khi b n mu n tìm hi u và t o cho mình m t c u hình chương trình ch X riêng. có th ngư i dùng đ ng ý v i đ ngh c a trình cài đ t t đ ng ch y h th ng này. Sau khi đã ch n xong các giá tr thích h p. Cu i cùng hãy m t p tin xorg. khi có v n đ x y ra có th b n s không bi t ph i gi i quy t như th nào ngoài vi c cài đ t l i. Làm th nào đ kh i đ ng đư c ch đ đ ho theo cách khác? Như b n đã bi t t nh ng ph n trư c. V i nh ng thông tin gi i thi u v ng d ng xvidtune chúng ta đã k t thúc ph n c u hình chương trình ch X.conf. Còn bây gi chúng ta s xem xét quá trình kh i đ ng toàn b h th ng X Window và cách tác đ ng lên quá trình này. do đó hy v ng là b n s không ph i t mình ch nh s a t p tin xorg. và đ ng quên thêm vào đó hai giá tr t n s c p nh t màn hình Horizontal Sync và Vertical Sync n m góc ph i phía dư i c a c a s xvidtune. Vì th hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ d ng ch y máy ch X và quay v ch đ văn b n.4 Kh i đ ng h th ng X Window Có th kh i đ ng h th ng X Window b ng nhi u cách. ki m tra l i các dòng Modeline và ghi vào đó các giá tr tương ng. B n đã bi t k t qu thu đư c là m t màn hình tr ng v i con tr hình chéo n m gi a. thì ngay sau khi kh i đ ng h đi u hành. Cách kh i đ ng này có m t vài đi m b t l i: th nh t. Đi u này có th th c hi n b ng cách ch y th ng chương trình Xorg (ho c liên k t m m X) t thư m c /usr/bin/X11/. gi ng như hai t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–>.org bình thư ng. Kh năng này có ích khi hình nh thu đư c sau khi ch nh s a không làm b n hài lòng b ng lúc đ u. Nút Fetch dùng đ yêu c u nh ng giá tr thi t l p hi n th i c a màn hình. tôi v n ch n kh i đ ng vào ch đ văn b n (b ng cách đ t giá tr initdefault b ng 3 trong t p tin /etc/inittab) và ch ch y X Window khi c n thi t. Xin hãy lưu ý là các phiên b n m i c a các b n phân ph i Linux có kh năng c u hình X r t t t ngay trong quá trình cài đ t. N u vi c cài đ t và c u hình X.

thì chương trình xinit s tìm t p tin . t c là ch y nh ng câu l nh có trong . KDE và GNOME. N u trên máy c a b n có cài các trình qu n lý c a s và môi trư ng làm vi c khác. thì m i l n chúng ta s ph i l p đi l p l i m t s câu l nh. đó là chúng ta còn chưa k đ n nh ng m t y u khác c a cách này. ) đư c v i c a s này.xinitrc đó.7. ví d fluxbox. tôi xin đưa ra dư i đây ví d m t script . Theo m c đ nh xinit th c hi n script X :0 t c là ch y chương trình máy ch X trên màn hình s 0. Do đó. . hai c a s xterm và cu i cùng ch y trình qu n lý c a s twm. thì hãy th ch y m t trong các câu l nh sau: [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ fluxbox icewm-session xfce4-session startkde gnome-session N u d ng l i cách kh i đ ng giao di n đ ho này. N u trên dòng l nh ch y xinit không ch ra chương trình khách c n ch y.xinitrc có trong thư m c c a ngư i dùng đ th c hi n t p tin này gi ng như các script khác. Và b i vì chưa có trình qu n lý c a s nào đư c ch y nên b n s không th làm gì (di chuy n. .xinitrc đ t đ ng hóa nh ng công vi c l p l i đ n nhàm chán này. cũng n m trong thư m c /usr/bin/X11 như Xorg.xinitrc dùng đ ch y đ ng h . thì theo m c đ nh xinit s th c hi n câu l nh sau: xterm -geometry +1+1 -n login -display :0 K t qu là ngư i dùng s th y m t màn hình tr ng không v i m t c a s trình l nh xterm duy nh t. hãy th ch y câu l nh twm ho c fvwm (m t trong hai trình qu n lý c a s này thư ng đư c cài đ t theo m c đ nh). #!/bin/sh xrdb -load $HOME/. Câu l nh xinit. Xfce4. V i m c đích h c t p. icewm. v.v. ngư i dùng c n s d ng kh năng t o ra t p tin script . Sau đó b n s th y c a s xterm có thay đ i và đã có th di chuy n b ng cách kéo thanh trên đ u c a nó.xinitrc. dùng đ ch y máy ch X và ít nh t m t chương trình khách. thay đ i kích thư c. nhưng có th dùng nó đ th c hi n nh ng chương trình khác k c trình qu n lý c a s . N u không có t p tin .Xresources xsetroot -solid gray & xclock -g 100x100-0+0 -bw 0 & xload -g 50x50-100+0 -bw 0 & xterm -g 80x24+0+0 & xterm -g 80x24+0-0 & exec twm .4 Kh i đ ng h th ng X Window 183 Có m t cách t t hơn (nhưng không ph i là t t nh t) đ chuy n vào ch đ đ ho là ch y câu l nh xinit. Ví d .

Trên dòng l nh có th ch ra chương trình khách. Script này có m t trang hư ng d n s d ng startx(1) riêng. T t c nh ng gì n m sau d u g ch chéo đôi (––) s đư c thêm vào dòng l nh g i chương trình ch X. đ cho vi c ch y script không b k t thúc. • [user]$ xinit -. th c hi n script . • [user]$ xinit -e widgets -. Khi ngư i dùng đóng “magic client”. ngư i dùng ph i ch n m c Exit trong th c đơn c a twm. Vì ngư i dùng m i thư ng không có đ kh năng đ t o ra m t t p tin script . Có th dùng nh ng tham s dòng l nh c a xinit đ thay cho script . chương trình xinit bi t là công vi c đã hoàn thành và nó s t t t. Ví d m t trong nh ng script này đó là startx n m cùng ch v i Xorg (/usr/bin/X11/).xinitrc s không đư c th c hi n.xinitrc n u có trong thư m c c a ngư i dùng. n u như chúng không k t thúc ngay l p t c. thì đ có th d ng phiên làm vi c (session) v i giao di n đ h a. Chương trình khách ph i là tham s đ u tiên c a dòng l nh g i xinit.:1 Ch y máy ch X trên màn hình s 1.xinitrc ph i đư c th c hi n trong ch đ n n (background).xinitrc đ t t. nh ng chương trình này s ngăn c n không cho ch y nh ng chương trình n m phía sau.:2 Ch y máy ch X trên màn hình có s 2 và đưa t i chương trình khách xterm tham s –e widgets. và chương trình xterm ch y theo m c đ nh s nh n đư c các tham s li t kê trên dòng l nh. Tuy nhiên m t trong nh ng chương trình này (thư ng là trình qu n lý c a s ho c trình l nh d ng xterm) ph i đư c th c hi n ch đ bình thư ng (foreground). Ví d d u hai ch m và m t ch s nào đó (:n) dùng đ ch ra m t màn hình có s th t khác 0 (theo m c đ nh). n u không s ch ch y xterm. Chương trình khách này có tên g i đ c bi t là “magic client”. Tên c a chương trình khách ph i b t đ u b ng d u g ch chéo (/) ho c d u ch m (. • [user]$ xinit -geometry 80x25+0+0 -fg white -bg black Ch y máy ch X. Script .xinitrc. Trong trư ng h p ngư c l i. B ng cách này có th thêm tham s vào cho các chương trình (ví d màu n n và màu ch cho xterm) mà không c n ph i gõ l i dòng l nh t đ u. Trong ví d trên.). Có ích đ th c u hình m i khi đã có máy ch X ch y trên màn hình m c đ nh (s 0). C u trúc c a startx có th r t ph c t p và không d dàng cho ngư i dùng m i chưa quen v i ngôn ng l p trình c a Bash. nên trên các b n phân ph i luôn có các script do các nhà phát tri n vi t s n đ th c hi n ch c năng này. n u không chương trình s coi chúng như là các tham s c n ph i thêm vào chương trình khách n m phía trư c. n u trình qu n lý c a s đư c c u hình đúng. T ng k t m t s ví d g i chương trình xinit: • [user]$ xinit Câu l nh này s ch y máy ch X. nhưng n u nhìn k thì script này th c hi n 3 câu l nh chính sau: .184 Giao di n đ ho C n chú ý là nh ng chương trình ch y t .

7.4 Kh i đ ng h th ng X Window xauth add $display . $mcookie xauth add ‘hostname -f ‘$display .$mcookie xinit $client $clientargs -- $server $display $serverargs

185

T c là cu i cùng thì startx cũng g i câu l nh xinit mà chúng ta v a xem xét và ch có đ t trư c các giá tr c n thi t cho tham s dùng trên dòng l nh c a xinit mà thôi. Ví d , tham s tên t p tin script .xinitrc đư c xác đ nh b ng bi n clientargs. N u có t p tin .xinitrc trong thư m c c a ngư i dùng thì s s d ng nó, t c là “clientargs” = “$HOME/.xinitrc”, n u không s l y t p tin xinitrc c a h th ng, t c là “clientargs” = “/etc/X11/xinit/xinitrc”. Vi c đ t giá tr cho các tham s khác cũng x y ra tương t . Câu l nh xauth và tùy ch n –auth $HOME/.Xauthority dùng đ xác nh n ngư i dùng đang ch y ch đ đ h a. Như v y ngay sau khi cài đ t ngư i dùng đã có th dùng câu l nh startx đ kh i đ ng h th ng X Window thay cho l nh xinit v i các tham s khó nh . Nhưng làm th nào đ l a ch n trình qu n lý c a s (môi trư ng làm vi c) thích h p?

7.4.1

L a ch n trình qu n lý c a s

M t khi đã làm đư c cho h th ng X Window ch y thành công, thì b n có r t nhi u kh năng c u hình, tùy ch nh nó theo ý c a mình. Nh ng kh năng c u hình, tùy ch nh này l i ph thu c r t nhi u vào trình qu n lý c a s mà b n s d ng. Như đã nói ngay t đ u, có r t nhi u trình qu n lý c a s cũng như môi trư ng làm vi c d a trên nh ng trình qu n lý c a s này. Ngư i dùng có th l a ch n m t trong nh ng trình qu n lý c a s ngay t lúc b t đ u ch y ch đ đ h a. Ví d có th th c hi n đi u này b ng t p tin .xinitrc dư i đây: #!/bin/sh # $HOME/.xinitrc # dùng Xfce4 theo m c đ nh WMGR="xfce4-session" # t t xscreensaver xset s noblank # ch y screensaver sau 10 phút xset s 600 2 # ch y xterm xterm -bg black -fg white -fn 7x14 -geometry 80x24+57+0 & # n u đưa ra m t Window Manager khác # thì dùng nó thay cho Xfce4 if [ "$1" != "" ] ; then WMGR=$1 fi exec $WMGR M c dù không c n thi t, nhưng có th chuy n t p tin này thành có th th c thi b ng câu l nh chmod quen thu c: [user]$ chmod u+x .xinitrc

186

Giao di n đ ho

T p tin .xinitrc này cho phép ngư i dùng l a ch n trình qu n lý c a s (ho c môi trư ng làm vi c) khi kh i đ ng h th ng X Window b ng câu l nh startx. Ví d đ kh i đ ng KDE, đ u tiên chúng ta tìm xem startkde n m đâu r i đ t nó vào làm tham s cho startx như sau: [user]$ which startkde /opt/kde3/bin/startkde [user]$ startx /opt/kde3/bin/startkde Tương t như v y đ i v i GNOME: [user]$ which gnome-session /opt/gnome/bin/gnome-session [user]$ startx /opt/gnome/bin/gnome-session Chú ý là n u ch ch y startx không có tham s thì Xfce4 s đư c kh i đ ng theo m c đ nh. T t nhiên b n có th t o cho m i trình qu n lý c a s và môi trư ng làm vi c m t t p tin .xinitrc riêng, ví d cho KDE — t p tin .xinitrc-kde: #!/bin/sh #$HOME/.xinitrc-kde # Ch y m t s chương trình #xset b off & # Đ t m t s bi n, ví d thư vi n mà # xvnkb c n #export LD_PRELOAD=/usr/local/lib/xvnkb.so # Dùng export export export cách nh p SCIM làm m c đ nh XMODIFIERS=@im=SCIM GTK_IM_MODULE=scim QT_IM_MODULE=scim

# Ch y môi trư ng làm vi c exec /opt/kde3/bin/startkde Thêm thu c tính có th th c thi cho nó: [user]$ chmod u+x .xinitrc-kde Tương t như v y có th t o các t p tin .xinitrc-gnome, .xinitrc-xfce, .xinitrc-fluxbox, . . . b ng cách thay th dòng cu i cùng c a t p tin k trên tương ng b ng m t trong nh ng dòng dư i đây: exec /opt/gnome/bin/gnome-session exec /usr/bin/xfce4-session exec /usr/bin/fluxbox Và khi c n kh i đ ng m t trình qu n lý c a s nào đó, thì ch c n sao chép t p tin tương ng vào v trí c a .xinitrc, ví d đ kh i đ ng Xfce4: [user]$ cp .xinitrc-xfce .xinitrc

7.4 Kh i đ ng h th ng X Window

187

7.4.2

Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME

M i ngư i dùng máy tính dù có nhi u kinh nghi m hay ít đ u c g ng t o cho mình m t môi trư ng làm vi c quen thu c cho b n thân đ có th làm vi c nhanh hơn (có hi u su t hơn) b ng nh ng thao tác có th đơn gi n như t o đư ng d n đ n nh ng chương trình và thư m c thư ng dùng, thay đ i nh n n, hay ph c t p hơn như ch n phím nóng (k c b ng bàn phím và b ng chu t) đ m nhanh m t chương trình ho c th c hi n m t thao tác nào đó trong chương trình đang m , l a ch n các ng d ng thích h p cho công vi c. Trên h đi u hành Linux, ngư i dùng hơn bao gi h t có th t o cho mình m t môi trư ng làm vi c có m t không hai, ví d b ng cách ch n m t trình qu n lý c a s ưa thích nh t r i sau đó ch n các chương trình ng d ng riêng, c n cho công vi c c a mình. Tuy nhiên, cách k trên không ph i lúc nào cũng thu n ti n và quan tr ng hơn là không ph i lúc nào cũng d dàng. Ngư i dùng c n th qua nh ng trình qu n lý c a s chính r i sau đó m i đưa ra đư c l a ch n cho mình, chưa k đ n s lư ng các chương trình ng d ng cho Linux là không th đ m đư c. Do đó đ u tiên nên xem xét kh năng l a ch n m t trong nh ng môi trư ng làm vi c đang phát tri n trong nh ng năm g n đây. Trong thu t ng ti ng Anh thư ng dùng ký hi u vi t t t GUI — Graphical User Interface, t c là giao di n đ h a c a ngư i dùng. Chúng ta s s d ng c m ký t vi t t t này d ng g c c a nó GUI. GUI là m t b các chương trình ng d ng đã đư c ki m tra và nhóm l i v i nhau đ làm vi c trong ch đ đ ho , bao g m trình qu n lý c a s và các chương trình khác và có cùng m t giao di n chung. S d ng GUI thay cho m t môi trư ng làm vi c t t o ra có nhi u ưu đi m: đ u tiên đó là ti t ki m đư c nhi u th i gian; th hai là s d dàng, m i th đã có s n ch c n cài đ t và s d ng; th ba, chúng ta s thu đư c các chương trình v i m t giao di n chung, đi u này cũng h t s c quan tr ng n u không nói là đi m khác bi t quan tr ng nh t c a GUI. Có m t vài môi trư ng làm vi c đ h a mi n phí (t do), cũng như thương m i. Trong s các môi trư ng t do thì KDE và GNOME ph bi n r ng rãi nh t. Có th g i KDE và GNOME là hai “ông l n” trong th gi i GUI. Câu h i môi trư ng nào trong s hai môi trư ng này t t hơn ho c c n l a ch n KDE hay GNOME vư t quá khuôn kh c a cu n sách này, và trên m ng đã có r t nhi u cu c tranh cãi cũng như bài báo xung quanh v n đ này. Fan c a GNOME thì nói GNOME t t hơn, fan c a KDE thì nói ngư c l i. B n thân tôi thích dùng KDE hơn vì lý do s d ng GNOME trư c đây không đư c thành công l m, ng d ng c a GNOME đã liên t c b l i crash (v ). Theo như nhi u ngu n thông tin thì ng d ng GNOME bây gi đã ch y n đ nh hơn, nhưng tôi v n trung thành v i KDE. Tôi thích KDE vì giao di n đ p và có th (nói chính xác là c n thi t) ch nh s a đ đ p hơn. C n công b ng mà nói r ng nh ng phiên b n g n đây c a GNOME cũng đã có “v đ p” không kém KDE. Cách kh i đ ng vào môi trư ng làm vi c KDE (GNOME) qua câu l nh startx b n đã bi t t ph n n m ngay trư c. N u mu n s d ng KDE làm môi trư ng làm vi c m c đ nh cho toàn b h th ng thì hãy m t p tin c u hình h th ng, thư ng là /etc/sysconfig/windowmanager, và thay th giá tr đã có c a DEFAULT_WM thành kde (t c là thu đư c dòng DEFAULT_WM="kde" (t c là n u mu n s d ng GNOME, thì ch c n đ t vào giá tr gnome). Trong chương t i chúng ta s nghiên c u k hơn v môi trư ng làm vi c

188

Giao di n đ ho

KDE. Nhưng n u mu n ngay bây gi b n đã có th xem thông tin v môi trư ng này t trang ch c a nó http://www.kde.org ho c t trang ti ng Vi t http: //www.kde-vi.org (r t ti c là trang KDE-vi không đư c c p nh t k p th i vì nhi u lý do). Trang ch c a GNOME n m t i đ a ch http://www.gnome.org.

7.4.3

Môi trư ng làm vi c Xfce

Môi trư ng làm vi c Xfce, cũng gi ng như KDE và GNOME, thu c vào s môi trư ng t do, mã ngu n m . Đi m khác chính c a Xfce là s nh g n và làm vi c nhanh, và cũng vì v y mà có ít s lư ng chương trình ng d ng cũng như kh năng c u hình hơn so v i hai “ông l n” k trên. Tuy nhiên đ ng vì v y mà đánh giá th p kh năng c a Xfce. N u c n thi t b n có th ch y các ng d ng KDE và GNOME trong Xfce. Môi trư ng Xfce c n ít b nh hơn, đ dành b nh cho nh ng ng d ng khác. Môi trư ng Xfce không đòi h i ph i có m t b x lý m nh. Do đó, Xfce thích h p v i nh ng máy tính có c u hình bình thư ng, không có kh năng làm vi c v i KDE và GNOME ho c làm vi c r t ch m. T t c nh ng ưu đi m c a Xfce d n đ n s ph bi n c a nó trong s nh ng ngư i dùng có chút kinh nghi m làm vi c v i Linux. Phiên b n hi n th i c a Xfce là 4 và đã có m t trình qu n lý t p tin riêng (Thunar), m t trình gi i nén (Xarchiver), trình l nh (Terminal), trình xem phim, h tr panel, v.v. . . B n có th xem nh ch p Xfce sau khi đã s a chút ít trên hình 7.5 ho c làm quen g n hơn v i Xfce qua trang ch c a nó http://www. xfce.org.

7.4.4

S d ng trình qu n lý màn hình

Như b n đã bi t, có th t đ ng ch y h th ng X Window ngay khi kh i đ ng máy tính b ng cách s d ng chương trình có tên g i trình qu n lý màn hình (Display Manager), ví d X Display Manager — xdm. Trong trư ng h p này, ngư i dùng th y ngay giao di n đ h a GUI, mà không c n ph i kh i đ ng nó b ng l nh startx. Khi này v n có kh năng chuy n v giao di n console b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F#> (# đây b ng t 1 đ n 6), sau đó chuy n quay l i vào môi trư ng đ h a b ng t h p <Ctrl>+<Alt>+<F7>. Đ t đ ng ch y trình qu n lý màn hình (ví d xdm), c n s a t p tin c u hình kh i đ ng /etc/inittab. Tìm trong t p tin này dòng id:3:initdefault: xác đ nh c p đ kh i đ ng (runlevel) theo m c đ nh, và s a nó thành id:5:initdefault: S thay đ i này s khi n Linux chuy n sang qu n lý màn hình như xdm cũng có ô login nh p c a mình và ô password đ đưa vào m và password ngư i dùng c n nh n <Enter> đ c a h th ng. kh i đ ng c p đ 5. Trên trình đ ngư i dùng đưa vào tên đăng t kh u. Sau khi nh p xong login vào môi trư ng đ h a m c đ nh

kh i đ ng l i. T c là khi này có th dùng <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ c p nh t nh ng thay đ i đã t o ra trong c u hình máy ch X cũng như toàn b h th ng X Window. có th ch n môi trư ng làm vi c (trình qu n lý c a s ) và ngôn ng tr c ti p trư c khi vào.4 Kh i đ ng h th ng X Window 189 Hình 7. có th th c hi n các thao tác khác như t t máy. Chú ý là n u dùng m t trình qu n lý màn hình như kdm hay gdm thì t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> s không d ng máy ch X như bình thư ng. . . kdm và gdm th c hi n công vi c tương t như c a xdm — cho phép ngư i dùng đăng nh p vào h th ng.. . nhưng có m m d o hơn: có th ch n s c thái. mà s th c hi n thao tác “kh i đ ng l i” máy ch X.5: Môi trư ng làm vi c Xfce N u b n có ch n cài đ t KDE ho c GNOME thì r t có th h th ng s s d ng kdm (KDE Display Manager) ho c gdm (GNOME Display Manager) thay cho xdm. t c là thay đ i v ngoài theo ý mình.7.

GNOME và Xfce có th nói là đã hình thành m t cái “ki ng ba chân” b n v ng. môi trư ng làm vi c KDE cùng v i GNOME hi n đang ph bi n trong th gi i ngư i dùng Linux. cho môi trư ng đ ho c a Linux.5. ngư i dùng s cài đ t c trình qu n lý màn hình KDM. trên n n t ng X. . và t t nhiên là làm quen v i m t thành ph n r t quan tr ng c a KDE.Chương 8 Làm vi c trong môi trư ng KDE “Conquer your Desktop!” — konqueror Như đã nói trong chương trư c.1. 8. Nhưng thông thư ng khi cài đ t KDE. 8. Nh ng hình ch p cũng như mô t dư i đây thu c v phiên b n 3. s d ng .1 Đăng nh p vào KDE Trong chương trư c b n đã bi t cách kh i đ ng vào môi trư ng KDE.0. nhưng cũng có th áp d ng cho nh ng phiên b n khác. bi t cách c u hình nó theo ý mình. Trong chương này chúng ta s tìm hi u k hơn v môi trư ng GUI v i tên KDE.org. KDE có các tính ch t c a m t môi trư ng làm vi c hi n đ i: đ y đ tính năng.xinitrc ho c t p tin c u hình /etc/sysconfig/windowmanager cùng v i script startx. m t phiên b n mang đ y mong đ i v i nh ng tính năng m i c a b n thân môi trư ng KDE. đó là nh ng ng d ng đi kèm giúp ngư i dùng th c hi n nh ng công vi c thư ng ngày như so n th o văn b n. Phiên b n hi n th i c a KDE là 3.6. nghe nh c. . cu i chương b n s tìm th y m t s ngu n thông tin khác giúp b n ti p t c tìm hi u KDE. bao g m hàng trăm ng d ng và h tr trên 60 ngôn ng khác nhau. KDE đư c phát tri n trong khuôn kh c a c ng đ ng mã ngu n m (Open Source Software hay vi t t t là OSS). s d ng thu n ti n và thi t k đ p m t. KDE.6.1 B t đ u làm vi c v i KDE KDE là vi t t t c a K Desktop Environment — m t môi trư ng đ h a cho Linux và nh ng phiên b n UNIX khác. xem phim. làm đ h a .5. t c là đư c phân ph i m t cách t do (mi n phí) cùng v i mã ngu n. cũng như các ng d ng c a nó. và các nhà phát tri n KDE đang làm vi c ngày đêm đ cho ra đ i phiên b n 4. Và n u ch n ch y vào ch đ đ ho ngay sau khi . Đi u này là c n thi t vì m t chương sách ng n không th nói h t v môi trư ng m nh này. Thông tin có trong chương này giúp b n làm quen v i KDE.

Ví d .1. 8. N u có nh ng môi trư ng làm vi c khác trên h th ng thì chúng s đư c li t kê trong m t danh sách hi n ra. ch c n nh p vào tên ngư i dùng.1: Màn hình đăng nh p KDM v y. Ch s d ng m c này khi b n mu n dùng m t môi trư ng làm vi c khác v i môi trư ng m c đ nh (thư ng là KDE). thì đã làm quen v i v ngoài c a màn hình sau khi ch y môi trư ng này. • System Th c hi n các công vi c có liên quan đ n h th ng.1 hi n ra. như kh i đ ng l i ho c t t máy. Như Hình 8. ngoài ra có th ch n các m c sau: • Session Type Ch ra môi trư ng làm vi c (trình qu n lý c a s ) mu n dùng khi đăng nh p vào.8. màn hình đăng nh p m c đ nh c a KDM có hai ô đ ngư i dùng gõ vào tên đăng nh p (username) và m t kh u (password) ho c ch n tên đăng nh p c a mình bên trái hai ô này.1 B t đ u làm vi c v i KDE 191 kh i đ ng h th ng thì b n s th y m t màn hình như trên hình 8. hình 8.2 là màn hình KDE trên máy c a tôi . Remote Login (đăng nh p t xa) giúp b n đăng nh p vào môi trư ng làm vi c trên m t máy khác qua m ng.2 V ngoài c a KDE N u b n đã t ng kh i đ ng vào KDE. m t kh u r i gõ <Enter>. Đ kh i đ ng môi trư ng làm vi c m c đ nh KDE.

bên trái ho c bên ph i. Nút KMenu dùng đ m ra m t trình đơn các ng d ng mà KDE tìm th y trên h th ng.2: V ngoài c a màn hình sau khi ch y KDE sau khi đã có c u hình. digikam. thư m c thư ng dùng. màn hình có th chia thành hai ph n: • Các thanh panel Các thanh panel thư ng n m ph n ngoài cùng (đư ng biên) c a màn hình. chuy n qua l i gi a các không gian làm vi c. tôi đã b đi t t c nh ng bi u tư ng đó. thư ng n m đ u bên trái c a thanh panel. tuy nhiên đ minh h a tôi đã t o ra hai cái là l4u. nhưng m i b n phân ph i có th đ t vào v trí này m t bi u tư ng khác nhau.192 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. bi u tư ng đó là hình con t c kè hoa. Trên thanh panel chính còn có nút g i là KMenu — trình đơn chính c a h th ng KDE. ch nh s a m t chút.2. bi u tư ng c a OpenSUSE Linux. trên đó có th đ t các bi u tư ng khác nhau dùng đ ch y các ng d ng (shortcut) ho c đ t các t p tin. giúp ngư i dùng ch y nh ng ng d ng này bao g m c nh ng chương trình không có bi u tư ng trên thanh panel nào. . Nút này có bi u tư ng hình ch K theo m c đ nh. Như trên hình 8. Panel dùng đ ch y các ng d ng thư ng dùng. Trong trư ng h p c a mình. • Màn hình (Desktop) Đây là toàn b ph n còn l i c a màn hình. dư i cùng. Như b n th y. t c là trên cùng.

hai đ u có th có các nút có hình mũi tên tam giác.8. S lư ng cũng như tên g i và m t vài c u hình khác c a không gian làm vi c có th thay đ i theo ý mu n c a ngư i dùng. thì b n có th ph c h i đưa nó tr l i b ng cách ch y câu l nh (trên xterm ho c konsole ho c m t trình l nh khác): [user]$ kicker & ho c nh n <Alt>+<F2> đ m h p tho i ch y chương trình (hình 8. ph n không gian chính c a thanh panel là vùng thanh công c (taskbar). Nh có không gian làm vi c ngư i dùng có th đ t các ng d ng thu c v m t công vi c trên m t màn hình riêng. thanh panel s b n đi. và t t c phòng trong nhà này có ch c năng như nhau.3) r i gõ vào đó kicker và <Enter>. Đ chuy n qua l i gi a các không gian làm vi c. Và đôi khi c u hình máy tính (b x lý. Nh n vào mũi tên này s đưa thanh panel quay tr l i. có h tr m t s lư ng không gian làm vi c. bi u tư ng c a nh ng ng d ng đang ch y và chuy n qua l i gi a chúng. và t p tin chương trình tương ng là kicker. góc bên ph i c a thanh panel thư ng có đ ng h . thì c n nh n vào ô tương ng v i không gian đó trên trình nh (applet) KPager n m trên thanh panel. m c dù có th có màu sơn. Khi ngư i dùng nh n chu t vào th này.3: H p tho i ch y chương trình . cũng như h u h t các môi trư ng làm vi c và trình qu n lý c a s c a Linux. thì ng d ng đó s đư c hi n th trên màn hình. và thanh panel c a b n t nhiên bi n m t. M i ng d ng đang ch y có m t th riêng trên thanh công c . Khi nh n vào nút này. Do đó không b r i khi có nhi u ng d ng cùng ch y. M t tính năng quan tr ng khác c a KDE đó là h th ng Hình 8. Thông thư ng. Thanh công c dùng đ hi n th tên g i. gi ng như b kéo v góc tương ng c a màn hình. ngư i ta nói ng d ng đư c đưa vào tr ng thái ho t đ ng hay (active). Sau m t th i gian làm vi c b n s tìm th y s lư ng c n thi t cho mình. trang trí khác nhau. N u coi môi trư ng làm vi c KDE là m t ngôi nhà l n. Khi này trên màn hình ch còn l i mũi tên tam giác đó. N u ch ng may có l i gì đó.1 B t đ u làm vi c v i KDE 193 đây c n nói thêm m t chút v khái ni m không gian làm vi c đã nh c đ n trên. Tuy nhiên. KDE.2. Trên hình 8. Thanh panel c a KDE còn có tên g i “Kicker”. b n s th y trình nh đó có hai không gian làm vi c là Làm vi c và Gi i trí. thì m i không gian làm vi c là m t căn phòng trong nhà đó. s lư ng RAM) không cho phép m quá nhi u ng d ng m t lúc đ c n ph i s d ng nhi u không gian làm vi c. theo kinh nghi m c a tôi thì ngư i dùng bình thư ng không c n quá 3 không gian.

Multimedia. có l đây là ph n quan tr ng nh t đ i v i b n) và Leave (dùng đ thoát ra kh i h th ng và th c hi n m t s hành đ ng khác).5 chúng ta th y có 5 th như v y: Favorites (nh ng ng d ng ưa thích). đư c th nghi m l n đ u trên OpenSUSE. . t p tin m i m g n đây). Bi u tư ng này theo m c đ nh có hình ch K như bi u tư ng đ u chương sách này. Tuy nhiên các b n phân ph i Linux thư ng thay th nó b ng bi u tư ng logo c a mình.5 s hi n ra. Cách khác đ m KMenu là dùng t h p phím <Alt>+<F1>. Graphics. History (nh ng ng d ng. Thu t ng ti ng Anh dùng cho tr giúp lo i này là tooltips. Nhóm ng d ng s có hình mũi tên tam giác cu i. c p nh t. m t nút nào đó trên màn hình ho c trên thanh panel. Trong KMenu m i các bi u tư ng có m t đi m gì đó chung đư c nhóm l i v i nhau và đ t vào t ng th (tab) riêng.0 s p t i. N u mu n thêm m t chương trình nào đó vào danh sách c a th Favorites. thì .4. thì s có m t c a s nh hi n ra cho bi t nút hay bi u tư ng đó có tên là gì và có công d ng gì. Ví d . đĩa. Các nhà phát tri n KDE s dùng s thay đ i này trong phiên b n 4. k c ph n màn hình tr ng (n n màn hình). như Internet.194 Làm vi c trong môi trư ng KDE tr giúp tr c ti p trên màn hình. c u hình nh n n. Trình đơn này đã có s thay đ i l n so v i trình đơn “c đi n” c a KDE. Trong trình đơn này ngư i dùng có th ch n m t trong nh ng hành đ ng có th áp d ng cho ph n t đó c a màn hình.4: Tr giúp có ích tooltips Kh năng s d ng chu t c a các môi trư ng làm vi c hi n đ i là t i đa. Nút chu t ph i trong KDE ph c v cho vi c m m t trình đơn có n i dung ph thu c vào “hoàn c nh” (context menu). Computer (nh ng thư m c. . Nh ng ng d ng này l i đư c s p x p trong m t h th ng trình đơn có tr t t . đư ng d n chính c a máy tính). Ví d v tooltips có trên hình 8. t c là mô t v nó. cho nên tôi s mô t v KMenu ki u m i này đây. Sau khi nh n vào bi u tư ng c a KMenu m t trình đơn như trong hình 8. Khi này s m ra nh ng ng d ng (và có th có nhóm ng d ng) thu c vào nhóm này. 8. khi nh n chu t ph i lên n n màn hình. Đ m m t nhóm ng d ng chúng ta c n nh n chu t vào tên c a nó. m i ng d ng n m trong m t nhóm th c hi n m t ch c năng chung. Trình đơn này s hi n ra khi nh n chu t ph i lên b t kỳ m t thành ph n nào đó c a màn hình. Mu n quay l i thì nh n chu t vào thanh có hình mũi tên tam giác n m bên trái.3 Trình đơn KMenu Đ m ra trình đơn chính c a môi trư ng làm vi c KDE (KMenu). Trên hình 8.1. chúng ta c n nh n vào bi u tư ng c a nó. Trong ph n Applications b n s tìm th y r t nhi u ng d ng có ích. Hình 8. Applications (nh ng ng d ng có trên h th ng. . Office. có th ch n các câu l nh đ c u hình nó: t o bi u tư ng m i. N u b n đưa chu t lên m t bi u tư ng.

ng d ng tìm th y n m trong ph n Application c a k t qu . qua . trong k t qu hi n th còn có th có thêm m t vài t p tin có liên quan đ n t tìm ki m. Ngoài ra trên trình đơn chính còn có hi n th tên đăng nh p và tên máy. thì ch c n nh n vào dòng tương ng. ch c năng c a chương trình là hoàn toàn như cũ: trong Thi t l p cá nhân ngư i dùng có th thay đ i h u h t các c u hình c a môi trư ng làm vi c KDE. r i nh n <Enter> ho c đ i m t chút. M t tính năng m i đ c bi t h u ích c a trình đơn KDE đó là tính năng tìm ki m.6).8. Tính năng tìm ki m này đư c xây d ng m t ph n d a trên h th ng Kerry/Beagle. 8. Ngoài ng d ng.1.4 Trung tâm đi u khi n KDE Tên “Trung tâm đi u khi n” c a KDE trong nh ng phiên b n g n đây đã đư c thay th b ng tên m i “Thi t l p cá nhân” (Personal Settings). K t qu tìm ki m s hi n th ngay trong trình đơn KMenu (hình 8. B n s luôn luôn bi t đư c “mình là ai” và “đang đâu”.5: Trình đơn chính c a KDE c n nh n chu t ph i vào tên (bi u tư ng c a chương trình tương ng r i ch n câu l nh Add to Favorites. S thay đ i này không có gì quan tr ng mà ch có ý nghĩa tên g i. Ví d b n mu n tìm ng d ng có tên amarok. Mu n ch y (m ) k t qu nào đó. Thi t l p cá nhân (Personal Settings) có th ch y qua trình đơn chính.1 B t đ u làm vi c v i KDE 195 Hình 8. Hãy nh p tên đó vào ô tìm ki m n m bên c nh ch Search. Thông tin này có ích khi b n đăng nh p vào b ng tên c a ngư i dùng khác ho c đăng nh p vào máy xa.

Trư c khi ch n phông ch c n s d ng đ n môđun Font Installer n u mu n thêm nh ng cái m i m i. t c là thay đ i nh ng môđun c a nhóm Appearance & Themes: thay đ i tr c ti p s c thái b ng Theme Manager. Như v y môđun này li t kê nh ng phông đã có trong thư m c cá nhân c a b n (thư ng là ~/. trái là danh sách d ng cây c a nh ng môđun có trong Personal Settings. . còn bên ph i là nh ng th và nh ng tùy ch n thu c v môđun đang đư c ch n bên trái. và cu i cùng ch n nh ng phông ch cho thích h p (Fonts). sau đó thay đ i các bi u tư ng b ng Icons. M i môđun n m trong m t nhóm nào đó. môđun Panels n m trong nhóm Desktop. . . Có th nói đây là trình cài đ t phông ch v i giao di n đ h a c a KDE (xem hình 8.7 hi n ra. ki u dáng b ng Style. N u mu n thêm phông ch cho toàn b h th ng thì hãy chuy n vào ch đ qu n tr h th ng b ng nút Administrator Mode . ho c t dòng l nh b ng cách gõ tên chương trình bên là kcontrol. vì s lư ng c a chúng l n. Phông ch cho các thành ph n khác nhau c a KDE đư c l a ch n trong môđun Fonts (hình 8. bên ph i là ô xem phông đư c ch n. . . nh ng môđun còn l i b n s t t tìm hi u khi s d ng KDE. N u mu n thêm m t phông nào đó thì c n nh n vào nút Add Fonts . (khi này b n c n nh p vào m t kh u c a root).fonts) ô bên trái. Trong s nh ng môđun c a Personal Settings chúng ta s xem xét m t vài môđun làm ví d . .6: Tìm ki m trong trình đơn chính c a KDE bi u tư ng trên thanh panel. Th nh t.8.9 cho th y ph n bên ph i c a Personal Settings khi nh n vào . Chúng ta s th y m t c a s như trên hình 8.196 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. đ “làm đ p” KDE thì thông thư ng tôi thay đ i các tùy ch n s c thái. . r i tìm đ n t p tin ch a nó. Ví d .

cũng b ng nút bánh xe v hình ch L và Konqueror s m m t thư m c xác đ nh (chúng ta s nói k hơn .10. Quay l i v i môđun ch n phông ch . Thao tác cu i cùng này là c n thi t đ i v i c nh ng môđun khác. và dùng đ phân gi i t ch n (Force fonts DPI). tương ng v i nó. đây có th thay đ i. dùng anti-aliasing cho phông hi n th đ p hơn (đánh d u vào ô vuông c nh dòng Use anti-aliasing for fonts). t c là b n ch mu n th nghi m ch không mu n thay đ i gì. . Sau khi ch n đư c phông ch thích h p cùng v i ki u dáng (Font style) và kích thư c (Size). Khi ngư i dùng th c hi n m t thay đ i nào đó trong m t môđun (ví d ch n phông ch khác). Nói đ n phím nóng không th không k đ n m t tính năng m i c a KDE là kh năng s d ng chu t (bàn phím) đ th c hi n m t thao tác nh t đ nh nào đó trong m t chương trình. B n c n làm thêm m t thao tác n a đó là nh n vào nút Apply ho c OK c a môđun đ KDE bi t ch c ch n là b n mu n s d ng phông này. Ho c trong chương trình Konqueror.11. và khi đó chương trình OpenOffice.8. Đ thay đ i nh ng “phím nóng” dùng trong KDE. Trong môđun này b n có th th c hi n thêm m t s thao tác n a. . Cancel — đóng h p tho i c nh báo này và quay v môđun đã có thay đ i đ xem xét l i. . . ho c trên n n màn hình. Apply — áp d ng nh ng thay đ i. chưa áp d ng nó mà chuy n sang môđun khác thì s có m t h p tho i c nh báo hi n ra như trong hình 8. chúng s l p l i nh ng trư ng h p khác. b n có th dùng nút chu t gi a (bánh xe) v lên màn hình m t hình gì đó. đ m trình đơn chính. Khi đó s hi n ra c a s như trên hình 8. . Ý nghĩa c a các nút c a h p tho i xin đư c gi i thích m t l n đây. Ví d . c n s d ng môđun Keyboard Shortcuts. Đó là ch n t t c các phông ch cùng m t lúc b ng nút Adjust All Fonts . Đ thay đ i m t phông ch nào đó c n nh n vào nút Choose . Discard — không áp d ng chúng. ví d hình ch nh t. . c n nh n vào OK đ ch p nh n nó. .1 B t đ u làm vi c v i KDE 197 Hình 8.org Writer s ch y. Nhưng như v y phông ch v n chưa đư c dùng trong KDE. thêm các phím nóng đ ch y m t chương trình nào đó. v.7: Trình Thi t l p cá nhân c a KDE môđun này).v .

như trình theo dõi m ng. . . trình đơn chính và các thanh panel. .12).8: Cài đ t phông ch m i Hình 8. — Thêm các trình nh có ích. . • Add Application to Panel — Thêm bi u tư ng (nhóm) chương trình vào .9: Ch n phông ch dùng cho text. . 8. d ch t ti ng Anh “context menu”).198 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. v Konqueror sau). vào thanh panel. Nh ng c u hình này đư c th c hi n trong môđun Input Actions n m cùng nhóm v i môđun v a k trên. đ ng h . trình đơn. Ngư i dùng các h đi u hành có giao di n đ ho khác ch c ch n là s s d ng trình đơn b i c nh m t cách d dàng.5 Thay đ i v ngoài Hai thành ph n chính c a màn hình là n n và các thay panel có th thay đ i m t cách d dàng b ng cách nh n chu t ph i lên chúng và ch n các câu l nh tương ng trong trình đơn m ra (trong sách này chúng ta s t m g i nó là “trình đơn b i c nh”. bao g m các m c sau: • Add Applet to Panel . Bây gi chúng ta s nghiên c u c th hơn cách thay đ i v ngoài c a KDE.1. t c là thay đ i n n màn hình. Khi nh n chu t ph i lên ph n tr ng c a thanh panel s m ra m t trình đơn c a panel này (hình 8.

10: Ch n phông ch Hình 8. n u nh n chu t ph i vào m t bi u tư ng chương trình ho c applet có trên thanh panel thì s m ra m t trình đơn b i c nh có khác m t chút. khi ch n câu l nh Configure Panel . . c a trình đơn b i c nh c a panel ho c ch n môđun Panels (nhóm Desktop) c a Personal Settings. Ý nghĩa c a các câu l nh tôi nghĩ không c n gi i thích. Trong đó quan tr ng nh n có l là l nh Configure XXX Button .8. Trong danh sách hi n ra b n c n ch n chương trình ho c toàn b nhóm chương trình đó b ng Add this Menu. • Remove From Panel — G b chương trình ho c applet (đang có) kh i thanh panel. . • Lock Panels — M t trong nh ng cái m i c a KDE.11: C nh báo khi có thay đ i chưa áp d ng thanh panel đ có th tìm (chúng) nó nhanh hơn.13. Như đã nói trên. . — đ t tên cho nút c a chương trình XXX. s m ra m t c a s cho phép thay đ i các tùy ch n c u hình c a panel. • Remove Panel — G b m t thanh panel nào đó cùng v i t t c nh ng gì có trên thanh panel này. tính năng này cho phép t m th i “khóa” panel đ không thay đ i nó m t cách vô tình. câu l nh c a chương trình s ch y và m t vài c u hình khác. s hi n ra c a s ch nh s a các thanh panel như trên hình 8. Khi ch n câu l nh này. Menus và Appearance) . Có 4 th tab (Arrangement. • Configure Panel .14. như chúng ta có th th y trên hình 8. • Add New Panel — Thêm thanh panel m i. • Help — Tr giúp v panel. Hiding. Ngoài ra. .1 B t đ u làm vi c v i KDE 199 Hình 8. . b n có th thêm m t thanh panel đ “đ ng” bi u tư ng nh ng ng d ng thư ng ch y. Ví d . . — C u hình thanh panel.

15. Tương t như các thanh panel. khi nh n chu t ph i lên ph n tr ng c a n n màn hình s m ra m t trình đơn b i c nh c a màn hình. S lư ng và tên g i c a các không gian làm vi c có th th c hi n qua th Multiple Desktops. K t qu thu đư c là như nhau (hình 8. Cu i cùng. Khi nh n chu t ph i lên bi u tư ng c a trình đơn chính b n s th y m t câu l nh có cùng tên v i chương trình này. ngư i dùng có th s d ng chương trình Menu Editor. Sau m i l n thay đ i đ ng quên áp d ng nó b ng nút Apply. Câu l nh Configure Desktop . N u mu n b n có th b đi các nút gi u thanh panel (hình mũi tên tam giác) b ng cách b đi các d u X trong các ô c a Panel-Hiding Buttons (th Hiding). có th ch n đ thanh panel tr thành trong su i (đ p hơn?) b ng tùy ch n Enable transparency. Đ u tiên c n ch n thanh panel mu n c u hình b ng cách nh n vào ô n m sau dòng Settings for (th Arrangement) r i ch n panel tương ng. m c dù theo tôi là không th c s c n thi t.16). Ho c t dòng l nh ch y câu l nh kmenuedit. Sau đó dư i có th ch n v trí đ t thanh panel (Position). chi u dài c a nó tính theo % so v i c nh c a màn hình (Length) và đ cao tính theo pixel (Size). Sau khi k t thúc công vi c b n c n bi t cách thoát kh i KDE cũng như giao di n đ ho . L nh này dùng đ c u hình không gian làm vi c cũng như n n màn hình (như thay đ i nh n n). Trong trình đơn này cũng có nhi u câu l nh đ b n có th nghiên c u d n d n. Trong c a s này ngư i dùng có th ch n không dùng nh n n (ch dùng màu). là l nh chúng ta quan tâm. ch n m t nh làm n n ho c ch n m t nhóm nh thay phiên nhau sau m t kho ng th i gian nh t đ nh (slide show). Trên th Appearance. b n c n s d ng câu l nh Create New (trong trình đơn b i c nh hi n ra khi nh n chu t ph i lên màn hình như đã nói trên) và ch n m c tương ng c a l nh này. Nh n vào đó đ ch y chương trình so n th o trình đơn. đ thêm bi u tư ng lên màn hình. . ho c t t máy hoàn toàn.12: Trình đơn c a thanh panel Hình 8.200 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8.13: Trình đơn b i c nh c a nút cùng nhi u tùy ch n nhưng chúng ta ch chú ý đ n m t s trong đó. . Đ thay đ i trình đơn chính c a KDE (KMenu). Khi ch n l nh này s hi n ra c a s như trên hình 8. .

t đi n Stardict hay OpenOffice. môi trư ng KDE có m t chương trình riêng — Session Manager (Trình qu n lý phiên làm vi c). Trình qu n lý phiên làm vi c cho phép b n lưu l i các thi t l p hi n th i cho m i phiên làm vi c. như phông ch .1.15: Thay đ i màn hình 8. như Konsole.6 Đi u khi n phiên làm vi c1 Phiên làm vi c (ti ng Anh là session) có th t m đ nh nghĩa là quá trình làm vi c c a ngư i dùng b t đ u t lúc vào môi trư ng làm vi c đ n lúc thoát ra. màu và thi t l p chu t. và đ ng th i cho phép ph c h i tr ng thái c a phiên làm vi c cu i cùng trong l n đăng nh p sau.8. Chương trình này ch y ngay sau khi tên ngư i dùng và m t kh u đư c h th ng xác nh n là đúng. • 1 ng d ng đang ch y. nh n n.org. Trình qu n lý phiên làm vi c có th ph c h i các thi t l p sau: • Các thi t l p trang trí và tính năng.14: C u hình các thanh panel Hình 8. Session . Đ đi u khi n phiên làm vi c.1 B t đ u làm vi c v i KDE 201 Hình 8.

3.16: So n th o trình đơn chính Tuy nhiên. chương trình không h i l i). Tr ng thái này s đư c ph c h i vào l n đăng nh p sau. kh i đ ng l i. Đ m khóa màn hình. chương trình b o v màn hình2 b t đ u ch y. M i câu l nh đi u khi n tr c ti p phiên làm vi c n m trong th Leave c a trình đơn chính. Khi khóa màn hình. Phím nóng theo m c đ nh đ thoát kh i KDE là <Ctrl>+<Alt>+<Del> (chương trình s h i l i b n có ch c ch n mu n thoát ra không) ho c <Ctrl>+<Alt>+<Shift>+<Del> (thoát th ng.202 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. n u b n ch y câu l nh trình so n th o vim t m t c a s terminal. B n có th s d ng phím nóng xác đ nh trong Personal Settings. Trên thanh panel nút đ thoát ra thư ng n m c nh nút Lock. Ví d . Save Session — lưu tr ng thái c a phiên làm vi c hi n t i. Logout — thoát ra kh i KDE khi k t thúc công vi c ho c đ đăng nh p vào môi trư ng làm vi c khác. 1. 2 Screen Saver . h p tho i này b n c n nh p vào m t kh u c a mình. N u đã s d ng KDM đ đăng nh p vào thì b n s có m t vài l a ch n khác: t t máy. Lock — khóa màn hình c a b n. c n chú ý là b n không th lưu và ph c h i nh ng ng d ng mà Session Manager không qu n lý. thông thư ng là <Ctrl>+<Alt>+<Del> ho c dùng nút Lock trên thanh panel (n u có). c n nh n chu t ho c nh n bàn phím đ hi n ra h p tho i m khóa. thì Session Manager không th ph c h i trình so n th o này. 2.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful