T h c s d ng Linux

Phan Vĩnh Th nh Phiên b n: 0.9.6 Ngày 14 tháng 2 năm 2007

Dành cho ngư i dùng m i và r t m i...

M cl c
L im đ u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i 1.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 1.1.1 Các h đi u hành d ng UNIX . . . . . . 1.1.2 M t chút v l ch s . . . . . . . . . . . . 1.1.3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux . . . . 1.2 B n phân ph i Linux . . . . . . . . . . . . . . . 1.3 Yêu c u đ i v i máy tính . . . . . . . . . . . . . 1.4 L y Linux đâu? . . . . . . . . . . . . . . . . . 1

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

3 . 3 . 3 . 4 . 7 . 9 . 12 . 13 14 14 16 17 17 18 20 22 23 23 24 26 27 27 27 30 31 34 34 34 36 36 39 39 40

2 Cài đ t h đi u hành Linux 2.1 Chu n b cài đ t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2 Phòng xa và nh ng l i khuyên . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng . . . . . . . . . 2.3.1 Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa” . . . . . . . . 2.3.2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa . . . . . . . . 2.3.3 Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft 2.3.4 V n đ v i các đĩa l n . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4 L a ch n trình kh i đ ng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.1 Trình kh i đ ng GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.2 Trình kh i đ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.3 Các trình kh i đ ng khác . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.4 Các phương án kh i đ ng . . . . . . . . . . . . . . . 2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa . . . . . . . . . . . . . . . 2.5.1 L i khuyên khi t o phân vùng . . . . . . . . . . . . . 2.5.2 Chương trình đ phân chia đĩa . . . . . . . . . . . 2.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader . . . 2.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7.1 Cài đ t GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7.2 C u hình GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.8 S d ng trình kh i đ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . 2.8.1 Cài đ t và c u hình LILO . . . . . . . . . . . . . . . 2.8.2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux . . . . . . 2.8.3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS . . . . . 2.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin.exe . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

iv 3 Kh 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 i đ ng Linux l n đ u Kh i đ ng HĐH Linux . . . . . . . . . Đăng nh p vào h th ng . . . . . . . . Console, terminal o và shell . . . . . So n th o dòng l nh. L ch s l nh . . Ng ng làm vi c v i Linux . . . . . . . Tr giúp khi dùng Linux . . . . . . . . 3.6.1 Các ngu n thông tin tr giúp . 3.6.2 Các trang tr giúp man . . . . . 3.6.3 Câu l nh info . . . . . . . . . . 3.6.4 Câu l nh help . . . . . . . . . . 3.6.5 Tài li u b n phân ph i và ng d 3.6.6 Câu l nh xman . . . . . . . . . . 3.6.7 Câu l nh helptool . . . . . . . 3.6.8 Sách và Internet . . . . . . . . .

M CL C 43 43 44 46 49 51 53 53 54 55 56 56 57 57 57 60 60 63 65 70 70 72 72 72 73 79 80 80 80 81 82 82 83 83 86 87 88 89 91 92 93 95

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ng . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

4 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4.1 T p tin và tên c a chúng . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2 Thư m c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.3 Công d ng c a các thư m c chính . . . . . . . . . . . 4.4 D ng t p tin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.1 Các t p tin thi t b . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.2 Các ng có tên (pipes) . . . . . . . . . . . . . . 4.4.3 Các socket . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.4 Liên k t m m . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c . . . . . . . . 4.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m 4.6.1 Câu l nh chown và chgrp . . . . . . . . . . . 4.6.2 Câu l nh mkdir . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.3 Câu l nh cat . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.4 Câu l nh cp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.5 Câu l nh mv . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.6 Câu l nh rm và rmdir . . . . . . . . . . . . . 4.6.7 Câu l nh more và less . . . . . . . . . . . . 4.6.8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin . 4.6.9 Câu l nh split . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.10 So sánh các t p tin và l nh patch . . . . . . 4.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin . . . . . . . . . . 4.7.1 Chương trình tar . . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.2 Chương trình gzip . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.3 Chương trình bzip2 . . . . . . . . . . . . . . 4.7.4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2 . . . 4.8 T o và g n các h th ng t p tin . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

102 . . 5. . . .7. . 106 . . . 5. . . . . .3. . . . . . . .8 Shell — m t ngôn ng l p trình . . . . .1 Khai tri n d u ngo c . . . . . . . . . .8. . 5. . . . 106 . . . 125 . 5. . . .8. . 5. . . .7. . 5. . . . . . . . . . . . . . . 113 . . < và >> . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 L nh echo .8. . . . 5. . . 119 . 105 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122 .4 Toán t select . . . . . 5. . . . . . . . . Môi trư ng c a h v . 5. . .2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion) . . . 5. . . . 5. . . . . 125 . . . . . . . . . . . . . .8. . . . . 103 .3 Th c thi các câu l nh . . . .7. . . . . . . . . 114 . . . .8 Tham s . 5. . .3 Thao tác && và || . . . . . . . . . . .3 Bi n môi trư ng PATH . . . . . . . . . . . . . 114 . . . . . . . . .3 Toán t case .1 Dòng d li u vào – ra . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 116 . 5. 116 .8. . . . . . . . . . . 5. . 105 . . . . . . . . . . . . . . . . .1 Thao tác . . . . . . 115 . . .4 Bi n môi trư ng IFS . . . . . . 122 . . . . . . .6.8. . . 104 . . . . . . . . . . 124 . . 5. . .3 B l c . 123 . .2 Các ký t đ c bi t . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân . . 5. 5.2 Thao tác & . . . . . . . . 5. . 112 . . . . .3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3. . 117 . . . . . . . . . . . . . . . . . 113 . . . . . . . . .7. .7 Khai tri n bi u th c . 5. . . . . .8. 118 . . . . .1 H v là gì? . . . . . .6 Toán t while và until . . . . . .7. . . . . . .8. 104 . . . . . . . . . . đư ng ng và b l c . . . . . . . 5. . . . 126 . . . . . . . . . . . . . . .1 Toán t if và test (ho c [ ]) .5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. . . .2 D u nh c c a h v . . . . . . . . . . . . . . .6 Câu l nh export . . . . . . . .4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n . . . . . . . . . . .1 S d ng >. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . .10 Câu l nh sh . . . . . . . . . . . . 109 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. .6. . . . . . . . . . . . .5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion) . . . 108 . . . . . . . 5. . . . .7. . . . . . 114 . . . . . 104 . . . . . . 5. . 104 . . . . . . .7. . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . 5. 103 . . . . . . v 101 . . 5. 5. . . . . . .2 S d ng | . . . . .4 Phép th các câu l nh .3 Phép th các tham bi n và bi n s . . . . . . . . . . . .9 Bi n n i b (local) . . . . . . . . . 110 . . . . . . . . . . 101 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . .2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c . . .9 Script c a h v và l nh source . .4. . . . . . . . .7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin . . . . . . . . .5. . . . . . .3 L nh cat . . . . . . . . .8. . . . . . . . 109 . . . . . .6. . . . . . . . . . 124 . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. 5. . . .8 Xóa các ký t đ c bi t . . . . . 117 . . . . . . . . . . . . .4. . . . . . .7 Các hàm s . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .6 Tham bi n và các bi n s . 118 . . . . . . 5. . . . . . . . 116 . . . . . 5. . . . . .5 Toán t for . . . . . . . . .1 Các d ng tham bi n khác nhau . . 5. . . . . . . . .6 Phân chia t (word splitting) . . .M CL C 5 Bash 5. . . .6. . 5. . . . . . .5. . . . . . 5. . 5. . . . 5. . . . . . . . . . . 115 . 5. . . . . . . . . . .7. . . . . . . . . . 118 . . . . . . . . . . .5. . . . . . . . . . . . . 126 . . 5. . .6.6. . 5. .4. . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . .3. . . . . . . .7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên . . . . .Org . . . .3. .1. 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 S d ng trình qu n lý màn hình . . . . . . .4. . . . 6. . . . .3 Các t h p phím đi u khi n b ng . . . . . . . . . . . .1. . . . . . . .1 Thu th p thông tin c n thi t . . . . . . 8. . . . . . . . . . . . .3 C u hình chương trình ch X . . . . . . . . .2 Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6.1. . . 198 . . . . 6. . . . . . .4. 6. . . . . 7.5. . . . . 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3. . 6. . . . . . . . . . . . . . . . .10 Trình đơn Câu l nh . . 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .12. . 6. . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . 6. . . . . . . . . . . . . . .9 Dòng l nh c a h v . . . . . . . 8.1 D ng danh sách t p tin . . 6. . . . . . .1. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 V ngoài c a KDE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 191 . . . .3 Th c u hình /etc/X11/xorg. . . . . . . . . .3 Tr giúp . 201 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 C u trúc c a t p tin c u hình X . . .8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin . . . . . 195 . . . . .5 Thay đ i v ngoài . . .3 Trình đơn KMenu . .1 X.1. . . . . . . . . . 190 .5. . . . . .12 K t n i t i máy xa . . . . . . . 6. .1 Đăng nh p vào KDE .4 S d ng chu t . . . . . . .5 Đi u khi n các b ng . . . 7 Giao di n đ ho 7. . . . . . . . . . . . . . . . M CL C 128 128 129 131 132 133 133 136 137 139 141 143 145 147 153 159 159 160 162 162 167 169 170 171 178 182 185 187 188 188 . 190 . . . . . . . . .4. . . . . .1. . . 8 Làm vi c trong môi trư ng KDE 8. . . . .1 L a ch n trình qu n lý c a s . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7. . . . .5. . . . . . . . . . . . . . . .2 Nh ng ch đ hi n th khác . . . . . . . 190 . . . . . 6. . . . . . .6 Đi u khi n phiên làm vi c . . . 7.3 Môi trư ng làm vi c Xfce . . . . . . . . . . . . . .vi 6 S d ng Midnight Commander 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .conf . . . . . . . . . . . .2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 194 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 K t n i FTP . . . . . . 8. . . .2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 7.1 Cài đ t chương trình Midnight Commander .1 B t đ u làm vi c v i KDE . . 7. . . . . . . . . . . . .11 C u hình Midnight Commander . . 7. .4 Kh i đ ng h th ng X Window . . . . . . . . . .12. . . . . .4 Trung tâm đi u khi n KDE 8. .6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin . . . . . . . 8. . . . . . . . . . . 6. 7. . . . . . .2 K t n i Shell . . . . . .4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. u” ch nh hình . . . . . . . . . . . . . .7 Midnight Commander ti ng Vi t . . Thay đ i v ngoài c a Midnight Commander . . . . . . . . B t đ u tìm ki m . . . . . . . . . . . . .1 6. . . .8 6. . . . . H p tho i s p x p . . . . . Chương trình xvidtune “không ch Môi trư ng làm vi c Xfce . . .3 8. . . . . . . . . H th ng đ ho X Window . . .20 6. . . . . .16 6. . . . . . . . . . . . . . a KDE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Màn hình đăng nh p KDM . . . . .4 6. . . . . . . . . . . . . . . . .17 6. . . . . . . . . . . . . . . . . Đi u khi n công vi c n n sau . . . . . . . . . . . . . . . .22 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . nh . . . . . . . . . . . . . H p tho i ch y chương trình . . . . . .15 6. . . . .9 6. . . . . . . . .1 7. . . Tr giúp có ích tooltips . . . . . . . . . . .5 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . H p tho i đ i tên t p tin . . . . . . . . . . Ch đ xem nhanh . . . . . . . . . . . . . . . . . H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng . . . . . .3 6. . . . . . . Màn hình Midnight Commander . . . . Đang tìm ki m . . . . . . . . . . . . . . . .2 7. Chương trình xvidtune . . . . . . . . . . . . .5 8. . . . . . . . Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander . . . . . . . . .7 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 Màn hình kh i đ ng c a GRUB . . . . . Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng . . .14 6.4 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .21 6. . .Danh sách hình v 3. . . . . . . . Ch đ cây thư m c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 8. . .11 6. . 43 6.13 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . C as h il i. . . . . . . . . . . . V ngoài c a KDE . . . . . . . . .10 6. . . . H p tho i ch n đ nh d ng hi n th . . . . Tìm ki m trong trình đơn chính c Trình Thi t l p cá nhân c a KDE . . . . . . . . C a s yêu c u . . . .org qua xorgcfg . . . . . . . . . Tìm ki m t t c các liên k t m m . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .18 6. . . . . . . . . . . . .12 6. . . . . . . . . .5 8. . . . . . . . . . . . Ch đ thông tin . . . . . . . . . . Trình đơn chính c a KDE . . . . . . . . . . . . . . . . . C u hình X. Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP . . C u hình Midnight Commander . . . .2 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 130 133 136 137 138 139 142 144 145 147 150 150 151 152 153 154 156 157 158 158 159 164 172 181 181 189 191 192 193 194 195 196 197 . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 7. . . . . . . . . . . . . . . . .6 8. . . . . . . . . . . .1 8. . .6 6. . . . . . . . . . . . . . . . Thi t l p h th ng t p tin o . . . .19 6. . . . . Th và c u hình các phím . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . .15 8. . . .viii 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . So n th o trình đơn chính . DANH SÁCH HÌNH V . . .14 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .12 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .13 8. Ch n phông ch . . Trình đơn c a thanh panel . Thay đ i màn hình . . . . . . . . . . . .16 Cài đ t phông ch m i . Trình đơn b i c nh c a nút . . . . . C nh báo khi có thay đ i chưa áp d ng . .11 8. . . . . . . . . . . . . . .10 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8 8. . . . . . . . . . . . . . Ch n phông ch dùng cho text. C u hình các thanh panel . . . . . . . . . . . . . . .9 8. . . . . . . . . . . . . . 198 198 199 199 200 200 201 201 202 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . trình đơn. .

. .4 3. . . . . . . .1 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . t . . Thay th các tham bi n đ c bi Ký t xác đ nh d ng d u nh c Các ký t t o m u . . . . . . . . .1 3. . . . . . .1 5.5 Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux Nh ng phím so n th o dòng l nh . .5 4. . . . . . . . Nh ng t p tin thi t b chính . . . Các phím ch c năng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 4. . . . . . . . . . . Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 46 50 52 54 55 66 71 81 85 89 92 94 99 109 111 112 118 131 131 132 140 148 C u trúc thư m c c a Linux . . . . . . . . . .2 3. . . . . . . . . . . . . . . . Nh ng tùy ch n chính c a tar . .4 6. .7 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. . . . . . . . .6 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 4. . .5 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 6. T h p phím đi u khi n l ch s l nh Các ph n chính c a tr giúp man . . . . .2 Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH . . . . . . .Danh sách b ng 1. . . . . . . . . . .8 5. . . . . . . . . Di chuy n khi xem tr giúp . . . .4 6. . 12 2. . . . . . . . . . . . . . . .1 Yêu c u đ i v i ph n c ng . . . . . . . . . . . Phím s d ng đ xem trang man . . . . . . . 28 3. . . . . . . .1 C u trúc c a sector kh i đ ng chính . .3 5. . . . . . . . . . . . . . . Các l nh đi u khi n dòng nh p vào . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2 Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount . . . . . Các câu l nh b l c . . . . . . . . . Các t h p phím di chuy n dùng chung Di chuy n trong trình xem t p tin . . . . .3 3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 6. . . . . . . . . . . . . . . . .2 5. . . . . . . . . . . . . . . . .2 6. . . . . . . . . . . . . . . . . 20 2.

.

có th đi u ch nh theo ý mu n c a mình v.v. Đ i v i m t nhà thơ thì m c đích c a con ong là thu vào mình hương v c a nh ng bông hoa. nhóm thư. M t s công ty đã th y đư c Linux m t ngu n l i l n và phát tri n công vi c kinh doanh c a mình t h đi u hành này. Đ i v i ngư i nuôi ong thì m c đích ong là thu th p m t ong. M t cu n sách tham kh o c m tay là không th thi u trong th i gian đ u tìm hi u Linux. Linux là ni m đam mê và “Just for fun”. b n s luôn tìm th y câu tr l i cho v n đ c a mình t s lư ng l n các di n đàn. . . và còn c ng thêm nh ng gì mà t m th i b óc quan sát h n ch c a con ngư i còn chưa tìm ra. Hãy xem xét giá và n i dung cu n sách trư c khi mua. bài báo. Nh ng nư c còn nghèo tìm th y Linux m t cách gi i quy t cho v n đ kinh t . luôn mong mu n có thêm máy tính ch y dư i Linux. nhóm tin t c. Trên th trư ng máy ch hi n th i ch có m t vài tên tu i đáng chú ý. Ch trong vài năm g n đây đã có nhi u b n phân ph i Linux chi m lĩnh đư c môi trư ng máy ch cũng như máy đ bàn c a ngư i dùng. d a trên s c ng tác. Ngư i nuôi ong có cái nhìn sâu hơn thì cho r ng ong thu th p b i ph n hoa đ nuôi ong con và t o ong chúa. Nhà sinh h c khi quan sát th y ong th ph n cho hoa thì quy t đ nh đây chính là m c đích c a loài ong. Đ i v i c u bé v a b ong c n thì m c đích c a con ong ch c n ngư i. Ngư i dùng thì th y Linux m t h th ng m nh. Nh ng năm đ u th p k th chín c a th k XX Linux m i ch là đ a con tinh th n chưa bi t nói c a Torvalds. M i b n phân ph i thích h p cho m t nhóm ngư i dùng c th nào đó t ngư i dùng m i đ n ngư i dùng “cao c p” (advanced) hay nói đúng hơn là m i ngư i dùng có quy n l a ch n cho mình m t b n phân ph i thích h p và chuy n sang s d ng b n khác khi nào mong mu n. Ngư i khác quan sát quá trình di cư c a th c v t thì cho r ng ong tham gia vào quá trình này và là m c đích c a nó. Linux là h đi u hành phát tri n m nh.L im đ u Trong tác ph m n i ti ng th gi i c a nhà văn Nga Lev Tolstoi “Chi n tranh và hoà bình” có đưa ra m t ví d đ minh ho cho suy nghĩ c a tác gi v vai trò c a nh ng ngư i có ti ng (c th là Napoleon và Alecxandr đ nh t) và qu n chúng trong l ch s nói chung cũng như trong chi n tranh châu Âu nh ng năm đ u th k XIX. thu n ti n. Nhân v t chính trong ví d minh ho này là con ong. C ng đ ng Linux không ch cung c p cho ngư i dùng máy tính m t h đi u hành thân thi n. . Linux ngay t ban đ u đã đư c xây d ng d a trên c ng đ ng (ti ng Anh “community”). V i k t n i m ng Internet. N u không . sách v Linux. d s d ng mà còn luôn luôn s n sàng giúp đ ngư i dùng m i. L ch s hình thành và phát tri n Linux chúng ta s th y ngay chương đ u tiên c a cu n sách này. Nhi u t ch c chính ph cũng như phi chính ph nhìn th y Linux m t h đi u hành nhi u h a h n và h tr cho Linux. Đ i v i Linus Torvalds. Linux cho máy đ bàn có ph n đa d ng hơn. Tuy nhiên n u b n m i b t đ u h c Linux thì hãy tìm cho mình m t cu n sách gi i thi u ng n g n v h đi u hành này. các trang web cung c p tin t c. T t nhiên m c đích cu i cùng c a ong không ph i là nh ng cái trên n m riêng bi t mà là t t c chúng c ng l i. Các nhà l p trình nhân (kernel) tìm th y Linux s quy n rũ và công vi c phát tri n c a h . Microsoft nhìn th y Linux kh năng c nh tranh l n và nhi u khi coi Linux là k thù c a mình. . như v y m c đích c a nó là duy trì nòi gi ng.

0 kho ng 4 năm trư c đây.org. do đó xin đ ng mong đ i nh ng ki n th c cao siêu trong sách này. do đó đôi khi nó s đư c c p nh t thư ng xuyên.chat. Như trang th hai c a sách có ghi “Dành cho ngư i dùng m i và r t m i. Tôi b t đ u h c Linux khi có trong tay 3 đĩa CD RedHat 7.5/).org) và anh Nguy n Đ ng Hoàng Tuân (tuanndh@gmail.org.có kh năng tìm đư c sách thích h p ho c b n thích cu n sách “T h c s d ng Linux” này thì có th in nó ra đ ti n đ c.5 (http://creativecommons. . . c th là lu n A văn t t nghi p và cu n sách này. . Mandriva. đôi khi trong console (dòng l nh không có đ ho ).ru) đã vi t ra m t cu n sách s d ng Linux hay làm tài li u tham kh o chính cho cu n sách này. tuy nhiên m t s ph n đ c bi t ví d ph n nói v cài đ t chương trình t các gói rpm ch áp d ng t t cho các b n phân ph i “dòng RedHat”. kh năng v đ ho vector c a Inkscape còn đ cho c nh ng nhà thi t k chuyên.5/) .org/licenses/by/2. Released under Creative Commons Public License 2.5 (http://creativecommons. s a đ i. bác Nguy n Đ i Quý (vnpenguin@vnoss. l i ki n th c cũng như đ ngh giúp đ (luôn luôn hoan nghêng) xin g i cho Phan Vĩnh Th nh theo đ a ch teppi@vnoss. v. Happy Using Linux! A Công c đ t o ra cu n sách b n đang đ c là h th ng s p ch L TEX. Không ph i là tôi không mu n s d ng và ghét b h đi u hành Windows mà đơn gi n là tôi đã quen làm vi c trong môi trư ng KDE và Xfce.V. OpenSUSE. Xin c m ơn Kostromin A. . cu n sách này đư c t o ra. Nghe nh c b ng Amarok. (http://linux-ve. thông báo l i chính t . Thông thư ng ngư i dùng m i b t đ u gia nh p vào th gi i Linux b ng nh ng b n phân ph i này. Như v y. B n có th tìm b n phân ph i teTeX ho c m t b n phân ph i khác c a h th ng này trên h u h t các b đĩa cài đ t h đi u hành Linux. và có khi không đư c c p nh t c năm. Và hơn n a m i công vi c c n đ n máy tính c a tôi có th gi i quy t nhanh g n b ng nh ng chương trình đi kèm v i Linux. Sách này đư c phân ph i mi n phí theo b n quy n Creative Commons Public License 2. Và bây gi Linux (c th là OpenSUSE Linux) là h th ng duy nh t làm vi c trên máy tính c a tôi.v. Cũng như nh ng s n ph m khác c a c ng đ ng OSS. ”.com) đã giúp đ tôi trong khi so n cu n sách này. Tôi không ph i là m t nhà qu n lý m ng hay l p trình chuyên nghi p và nói chung không ph i ngư i h c theo chuyên ngành công ngh thông tin. nh ng tài li u khác có th so n th o trong Openoffice. Ngành chính c a tôi là Hoá h c. qu n lý hình k thu t s và l y chúng ra t máy hình b ng digiKam.org/licenses/by/2. cu n sách “T h c s d ng Linux” đư c t o ra v i hy v ng s giúp ngư i dùng m i làm quen v i h đi u hành tuy t v i có tên Linux và hình tư ng trưng là chú chim cánh c t (penguin) xinh đ p. Nh ng thông tin b n đ c tìm th y trong cu n sách này có th áp d ng cho h u h t h t các b n phân ph i l n. v i ngư i dùng không chuyên thì kh năng ch nh s a nh c a The GIMP còn trên c đ . thêm và b t trong th i gian r nh r i c a tôi. đó là Fedora. so n th o tài li u. trong chương trình Kile và biên d ch mã L TEX qua nh ng chương trình có trong gói teTeX. M i đ ngh s a đ i.

và cách có đư c nh ng b n phân ph i này. Đ ng th i nói đôi dòng v nh ng đi m đ c bi t c a Linux. không hi u là đ làm gì.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng Các h đi u hành d ng UNIX H đi u hành (HĐH) đó là m t b các chương trình h tr vi c đi u khi n ph n c ng c a máy tính. Nhưng bây gi khi nói đ n h đi u hành UNIX thư ng có ý không nói c th m t h đi u hành c th nào mà là m t nhóm các h đi u hành dòng UNIX (UNIX-liked OS). 1.Chương 1 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i “Just for fun” – Linus Torvalds. môn chuyên ngành c a tôi – Hoá h c và t t nhiên c HĐH Linux. và đ ng th i th c thi s giao ti p v i ngư i dùng. t c là d ch các câu l nh c a ngư i dùng và hi n th k t qu làm vi c c a nh ng l nh này. L ch s luôn là đi m kh i đ u khi nghiên c u m t ngành khoa h c nào đó.1 Ngư i m “không ng i ng n” đăng ký nhãn hi u thương m i b t kỳ th gì. Hơn th n a b n đ c s hi u ít nhi u v OpenSource. 1 . Ken Thompson và Brian Kernighan. t ch c làm vi c v i các t p tin (trong đó có ch y và đi u khi n vi c th c hi n c a các chương trình).1. khái ni m b n phân ph i Linux. Trong chương đ u tiên c a cu n sách “T h c s d ng Linux” này chúng ta s tr l i ng n g n cho câu h i “Linux là gì?”. Không có ngo i l đ i v i Toán h c. Không có h đi u hành thì máy tính không th c hi n đư c ch c năng c a mình. Đ n th i đi m hi n nay thì các h đi u hành n i ti ng nh t cho máy tính là Microsoft Windows (C) và UNIX. Windows b t ngu n t h đi u hành MS-DOS trư c đây làm vi c trên các máy tính c a hãng IBM. Chính b n thân t UNIX (vi t hoa t t c các ch cái) tr thành nhãn hi u thương m i c a t ng công ty AT&T. k c Yoga mà b t ngu n t nĐ . GNU và FSF. V t lý.1 1. yêu c u c a Linux đ i v i ph n c ng. H đi u hành UNIX do nhóm các nhà phát tri n Bell Labs vi t ra vào năm 1969 dư i s đi u khi n c a Dennis Ritchie. Trong trư ng h p đó máy tính ch là m t t p h p các thi t b đi n t không làm vi c.

and it probably never will support anything other than AT-harddisks. and is starting to get ready. Nhưng d n d n c u hình trang thi t b c a máy tính cá nhân cũng m nh lên và hi n nay có kh năng cao hơn so v i nh ng mainframe c a nh ng năm 70 th k trư c. It is NOT portable (uses 386 task switching etc). H đi u hành dòng UNIX.1. This implies that I’ll get something practical within a few months. Và và đ u nh ng năm 90 m t sinh viên c a trư ng đ i h c Helsinki (Ph n Lan).4 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i Vào cu i nh ng năm 70 c a th k trư c (th k XX) các nhà phát tri n c a trư ng đ i h c California Berkeley đã thêm vào mã ngu n c a UNIX r t nhi u s c i ti n trong đó có h tr giao th c2 TCP/IP (giao th c m ng chính hi n nay). Any suggestions are welcome. and things seem to work.fi) PS. won’t be big and professional like gnu) for 386(486) AT clones. and it has a multi-threaded fs.Helsinki.minix Subject: What would you like to see most in minix? Summary: small poll for my new operating system Message-ID: <1991Aug25.08) and gcc(1.205708. I’ve currently ported bash(1. and I’d like to know what features most people would want.minix ngày 25 tháng 8 năm 1991 (đư c coi là ngày sinh nh t c a HĐH này): From: torvalds@klaava.os.FI (Linus Benedict Torvalds) Newsgroups: comp. Nh ng ngư i dùng trong nhóm tin t c này đã làm vi c dư i h đi u hành Minux do giáo sư Andy 2 protocol . Linus Torvalds.40). 1.FI> Date: 25 Aug 91 20:57:08 GMT Organization: University of Helsinki Hello everybody out there using minix I’m doing a (free) operating system (just a hobby.9541@klaava.os. lúc đ u đư c phát tri n đ làm vi c v i các máy tính nhi u ngư i dùng – các mainframe.helsinki. Yes — it’s free of any minix code. I’d like any feedback on things people like/dislike in minix. S n ph m này n i ti ng dư i tên BSD ("Berkeley Systems Distribution"). Đây là b c thư mà Linus g i vào nhóm tin t c comp. This has been brewing since april. Đi u đ c bi t ch b n quy n c a s n ph m cho phép ngư i khác phát tri n và c i ti n và chuy n k t qu thu đư c đ n ngư i th ba (cùng v i mã ngu n ho c không) v i đi u ki n là ph i ch ra ph n nào c a mã đư c phát tri n Berkeley. as my OS resembles it somewhat (same physical layout of the file-system (due to practical reasons) among other things).2 M t chút v l ch s HĐH Linux v a k ni m sinh nh t l n th 15 c a mình.Helsinki. đã b t đ u phát tri n m t HĐH ki u UNIX cho các máy tính cá nhân tương thích v i IBM (IBM-compatible PC). Trong thư này Linus cho bi t anh đang phát tri n m t h đi u hành t do cho các máy tính đ i 386 (486) và yêu c u nh ng ai quan tâm cho bi t nh ng thành ph n nào c a h th ng cho ngư i dùng c n ph i có đ u tiên. but I won’t promise I’ll implement them :-) Linus (torvalds@kruuna. as that’s all I have :-(. trong đó có BSD.

org/pub/linux/kernel/Historic/oldversions/RELNOTES-0.”)3 Sau đó ngày 05 tháng 10 năm 1991 phiên b n 0. Minux làm vi c trên các máy tính v i b x lý 286 và đư c Linus dùng làm mô hình cho HĐH m i. Open Source và d án GNU c n ph i nói đ n m t cách đ c bi t.12.org/linuxhistory. nghiên c u chương trình ng d ng.org.kernel. Note the lack of announcement for 0.” (“Như tôi đã nói trư c đây. hãy xem RELNOTES-0. m t cu n sách nói v đ i tư c a Linus Torvalds đ n th i đi m anh làm cho Transmeta và vi c phát tri n HĐH Linux. Vào năm 1984 nhà bác h c ngư i m Richard Stallman sáng l p ra T ch c ph n m m t do (FSF. B i vì tính đ n th i đi m b t đ u xây d ng t ch c thì các công ty thương m i gi r t c n th n các chương trình ng d ng c a mình. d n đ n vi c gi m ch t lư ng chương trình và s có m t c a r t nhi u l i không xác đ nh đư c trong nh ng chương trình này. B n quy n đư c đ i sang GPL t phiên b n 0.02 ra đ i. các d u hi u b o v quy n tác gi . 3 .01: I wasn’t too proud of it. N u b n đ c quan tâm thì có th tìm đ c nh ng thư mà hai ngư i này g i cho nhau trong nhóm tin t c nói trên.01 didn’t actually come with any binaries: it was just source code for people interested in what linux looked like. Ngay t đ u Linux đã đư c phân ph i theo đi u ki n c a b n quy n General Public License (GPL)4 thư ng dùng cho các ph n m m ng d ng Open Source và d án GNU. gi bí m t nghiêm ng t mã ngu n c a chương trình vi t trên các ngôn ng b c cao (như C++).li.org) – d án t o chương trình ng dùng mi n phí. ho c tìm đ c cu n “Linux: Just for fun”. Free Software Foundation) có trang ch n m t i đ a ch http://www. ví d ftp://ftp.php. s a đ i.01: tôi không t hào l m v nó. sao chép.kernel.01. Đây là phiên b n đã có th làm vi c trên máy.01 không đi kèm theo binary nào: nó ch là mã ngu n cho nh ng ai mu n bi t linux trông ra sao. Chú ý r ng không có thông báo cho b n 0.12 theo đ a ch trên. Stallman cho r ng vi c này r t có h i đ i v i phát tri n chương trình ng d ng. M c đích c a t ch c này là lo i tr t t c nh ng đi u c m đoán và h n ch phân ph i. Linus Torvalds vi t: “As I already mentioned.org. đó b n s nh n đư c thông tin chi ti t v l ch s xu t hi n và phát tri n Linux. 4 Th t ra lúc đ u nhân Linux đư c phân ph i theo b n quy n mà FSF không không nh n là t do vì nghiêm c m phân ph i thương m i. Trong khuôn kh T ch c ph n m m t do đã b t đ u làm vi c d án GNU (http://www. N u b n đ c quan tâm đ n l ch s c a HĐH này thì hãy đ c trang web sau: http://www. T i t nh t là làm ch m quá trình trao đ i ý tư ng trong ngành l p trình.1. 0. Linus Torvalds không đăng ký b ng sáng ch cũng như không gi i h n vi c phân ph i HĐH m i này. 0.01) đư c công b trên Internet ngày 17 tháng 09 năm 1991. V b n quy n này. B n quy n này có th tìm th y trong nh ng phiên b n đ u tiên c a nhân trên ftp. T p tin phiên b n đ u tiên c a Linux (phiên b n 0. làm ch m quá trình t o ng d ng m i vì m i nhà l p trình s ph i vi t l i t đ u m t ng d ng thay vì dùng đo n mã ngu n đã có trong ng d ng khác.gnu.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 5 Tanenbaum vi t ra đ làm công c h c t p cho các sinh viên l p trình.fsf. vì th ch g i thông báo đ n t t c nh ng ai mu n th hi n s quan tâm. b o v nó b ng các b ng sáng ch . GNU là R t thú v là sau khi Linus Torvalds phát tri n HĐH c a mình thì gi a anh và giáo sư Andy Tanenbaum đã n ra m t cu c tranh cãi. Theo ti ng lóng c a Linux thì b n quy n này đôi khi đư c g i là Copyleft. so I think I only sent a note to everybody who had shown interest.

DVD ho c k t n i Internet).tug. Đi u ki n này cũng phân bi t ph n m m t do v i ph n m m phân ph i mi n phí. Đi u ki n cu i là quan tr ng và then ch t c a b n quy n này. đây c n ph i đưa ra ví d đ b n đ c hi u rõ hơn: ngu n thu nh p có th là các s n ph m đi kèm ho c d ch v cài đ t và c u hình cho nh ng máy tính m i ho c phát tri n cho nh ng đi u ki n làm vi c m i. nh ng ý tư ng và cách gi i quy t m i đư c phân ph i r ng rãi ngay l p t c.6 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i t vi t t t c a GNU’s Not Unix.gnu. Hãy vi t thư cho h đ h c h i kinh nghi m! Trong khuôn kh c a ho t đ ng Open Source nói chung và d án GNU nói riêng.openoffice. Ý tư ng chính c a Stallman là ch không ph i bán chương trình ng d ng.v. N u như nói m t cách th t ng n g n thì b n ch t c a GPL như sau.org/gplv. 5 . Cùng v i s ra đ i c a phiên b n th 3 này đã n y ra r t nhi u tranh cãi xung quanh tính t do c a b n quy n. Chương trình ng d ng phân ph i theo GPL đư c quy n phát tri n. là nh ng ngư i hi u rõ nh t đi u này. Đi u đó không có nghĩa là các nhà l p trình không còn nh n đư c ph n thư ng (ti n) cho công vi c c a mình.gnu. nhưng không có nghĩa là chúng đư c phân ph i không có b n quy n và không đư c lu t pháp b o v . thì b n quy n GPL “làm cho chương trình ng d ng t do và đ m b o là chương trình này s t do”5 .org). v.net). d y cách s d ng. do đó không còn t do).org/ gnu/manifesto. n i ti ng nh t trong s chúng đó là trình so n th o Emacs và trình biên d ch GCC (GNU C Compliler) – trình biên d ch ngôn ng C t t nh t hi n nay. Các nhà phát tri n xvnkb (http://xvnkb. . Trong “Manifesto GNU” (http://www. unikey (http://unikey. Nói như các nhà sáng l p ra FSF. M t ph n thư ng t t n a đó là khi chương trình tr lên n i ti ng thì tác gi c a chương trình s có đi u ki n tìm m t công vi c có lương cao.html. Nó b o đ m r ng k t qu lao đ ng c a các nhà phát tri n ph n m m t do s luôn luôn m và không tr thành m t ph n c a s n ph m nào đó dùng b n quy n bình thư ng (ý nói s n ph m đóng). t c là nh ng gì thu c v d án GNU không ph i là m t ph n c a Unix (vào th i gian đó th m chí t UNIX đã tr thành thương hi u.html) vào năm 1985 Stallman vi t r ng đ ng l c đ ông sáng l p ra FSF và d án GNU đó là s khó ch u trong quy n s h u c a m t s ngư i đ i v i chương trình ng d ng. Cơ ch này b kìm nén trong th gi i chương trình ng d ng thương B n đ c cũng nên bi t là s p t i s có phiên b n th 3 c a GPL (GPLv3). B n d ch ti ng Vi t không chính th c n m t i http://vi. Tham gia vào tranh cãi có c ngư i vi t ra nhân Linux đ u tiên – Linus Torvalds. đây chúng ta g p l i cơ ch đào th i (hay t t hơn là ch n l c) t nhiên như trong thuy t sinh h c c a Darwin.org) và pdfLaTeX (http://www. B n có th đ c b n quy n này theo đ a ch http://www. còn các l i s đư c nh n ra và s a nhanh chóng. s a đ i. G n như t t c các chương trình ng d ng phân ph i theo đi u ki n GPL có th coi là mi n phí đ i v i ngư i dùng (trong ph n l n các trư ng h p đ nh n đư c nó b n ch ph i tr ti n đĩa CD. chuy n ho c bán cho ngư i khác không h n ch v i m t đi u ki n là k t qu thu đư c cũng ph i phân ph i theo b n quy n copyleft. Nh ng chương trình Open Source (Mã ngu n m ) đư c phân ph i theo đi u ki n c a b n quy n General Public License (GPL). Nh ng gì do d án GNU phát tri n đ là t do. đã phát tri n m t lư ng đáng k các chương trình ng d ng.org/copyleft/gpl. Vi c m mã ngu n đ ng th i nâng cao r t nhi u ch t lư ng c a chương trình ng d ng: t t c nh ng gì t t nh t. mà bán chính s c lao đ ng c a nhà l p trình.sf. .html.

Nh đó đ n th i đi m hi n nay Linux là h đi u hành hi n đ i. nhưng cho phép ch y các chương trình c n b nh dung lư ng l n mà th c t không có trên máy tính. 4. Đ làm đư c đi u này nhân th c hi n ch đ phân chia th i gian c a b x lý trung tâm. Cách này hoàn toàn khác v i ch đ “nhi u ti n trình đ y nha” đư c th c hi n trong Windows 95. Vùng đĩa c ng này đư c coi là b nh ph thêm vào. h tr các công ngh m i g n như ngay l p t c.1. C n nói r ng Linus Torvalds ch phát tri n ph n nhân (kernel) c a h đi u hành.3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux Do mã ngu n Linux phân ph i t do và mi n phí. 2. Nhân này “đ u” đúng vào mi n “đ t lành”. 1. b n v ng và phát tri n nhanh nh t. Nhi u ti n trình th t s T t c các ti n trình là đ c l p.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 7 m i. Khi này Linux có th cung c p t t c các tài nguyên h th ng cho ngư i dùng làm vi c qua các terminal xa khác nhau. D án GNU cũng đã b t đ u phát tri n nhân cho riêng mình (đư c g i là Hurd). N u có trang nào đó trong nh ng trang này l i tr thành c n thi t. T H N d s ch c b nh theo trang th ng b nh Linux đư c t ch c d ng các trang v i dung lư ng 4K. Truy c p nhi u ngư i dùng Linux không ch là HĐH nhi u ti n trình. khi m t ti n trình ph i như ng b x lý cho các ti n trình khác (và có th làm ch m tr r t lâu vi c th c hi n). l n lư t chia cho m i ti n trình m t kho ng th i gian th c hi n. Nó đ ng nghĩa v i vi c ra đ i c a m t h đi u hành m i t do phân ph i cùng v i mã ngu n m . Linux có t t c các kh năng. Vi c này có làm gi m t c đ làm vi c. đ c trưng cho các h đi u hành đ y đ tính năng dòng UNIX. Nhưng đ chuy n GNU thành m t HĐH hoàn ch nh thì ch còn thi u nhân. thì HĐH s tìm nh ng trang b nh đã lâu không đư c s ng đ chuy n chúng t b nh lên đĩa c ng. Tuy nhiên bây gi xin quay l i v i l ch s c a Linux. nên ngay t đ u đã có r t nhi u nhà l p trình tham gia vào quá trình phát tri n h th ng. 1.1. và chúng ta cũng làm như v y trong cu n sách này. Nhưng đã thành l ngư i dùng thư ng s d ng tên g i c a nhân làm tên g i c a h đi u hành. vì trong d án GNU đã phát tri n s lư ng l n các ti n ích khác nhau. nhưng vì lý do nào đó đã b ch m l i. N i dung c a m t s ph n (trang) b nh đư c ghi lên vùng đĩa c ng xác đ nh t trư c. Vì th s xu t hi n c a nhân Linux là r t đúng lúc. không m t ti n trình nào đư c c n tr công vi c c a ti n trình khác. Xin đưa ra đây danh sách ng n g n nh ng kh năng này. thì Linux s ph c h i chúng t . Stallman t t nhiên đã đúng khi đòi h i h đi u hành Linux ph i đư c g i là GNU/Linux. Swap b nh lên đĩa Swap b nh cho phép làm vi c v i Linux khi dung lư ng b nh có h n. 3. u b nh đ y. Linux h tr kh năng nhi u ngư i dùng làm vi c cùng lúc.

thì Linux ch n p vào b nh m t b n sao c a mã chương trình và t t c các ti n trình gi ng nhau cùng s d ng m t mã này.1. N p môđun th c hi n “theo yêu c u” Nhân Linux h tr vi c cung c p các trang b nh theo yêu c u.1. Cùng s d ng chương trình N u c n ch y m t lúc nhi u b n sao c a cùng m t ng d ng nào đó6 . Có m t s thư vi n tiêu chu n đư c dùng cùng lúc cho vài ti n trình. 100% tương ng v i tiêu chu n POSIX 1003. Microsoft Windows NT cũng h tr POSIX 1003. ho c nhi u ngư i dùng ch y cùng m t chương trình 6 . 8. ho c m t ngư i dùng ch y vài ti n trình gi ng nhau. 7.1. và th c hi n cùng lúc nh ng chương trình này d n đ n hao h t b nh không đáng có. System V IPC Linux s d ng công ngh IPC (InterProcess Communication) đ trao đ i thông tin gi a các ti n trình. Trên các h th ng cũ nh ng thư vi n đó n m trong m i t p tin chương trình. chương trình này d tr m t ph n b nh có kích thư c xác đ nh đ làm b đ m cho đĩa. B đ m đ ng c a đĩa B đ m c a đĩa đó là m t ph n b nh c a h th ng dùng làm nơi lưu nh ng d li u thư ng dùng c a đĩa. còn nh ng ph n mã không s d ng t i th i đi m hi n t i thì n m l i trên đĩa. 6. Thêm vào đó Linux còn h tr các kh năng c a System V và BSD đ tăng tính tương thích. đó là m t b các th t c ngôn ng C. 5. H tr m t ph n các kh năng c a System V và BSD POSIX 1003. khi này ch ph n mã c n thi t c a chương trình m i n m trong b nh . Linux s d ng h th ng đ m linh đ ng hơn: b nh đư c d tr cho đ m đư c tăng lên khi b nh không đư c s d ng. nh đó nâng cao r t nhi u t c đ truy c p t i nh ng chương trình và ti n trình thư ng dùng. và s gi m xu ng khi h th ng hay ti n trình c n nhi u b nh hơn. M t s h th ng Unix cũ và m t s h th ng hi n đ i (bao g m c Microsoft Windows) chuy n lên đĩa t t c n i dung c a b nh thu c v nh ng ng d ng không làm vi c t i th i đi m hi n th i (t c là T T C các trang b nh thu c v ng d ng s đư c lưu lên đĩa khi không đ b nh ) và như v y kém hi u qu hơn. 10.8 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i đĩa c ng (vào b nh ). Linux 100% tương ng v i tiêu chu n POSIX 1003. và như v y cho phép gi m kích thư c b nh b ng d ng chi m. đ s d ng tín hi u và b nh chung. Trên các h th ng m i (bao g m Linux) có h tr làm vi c v i các thư vi n đ ng (dynamic) và tĩnh (static) đư c chia ra. Ngày nay giao di n này đư c t t c các h đi u hành m i h tr .1 (Portable Operating System Interface – giao di n c a h đi u hành lưu đ ng) đưa ra giao di n tiêu chu n cho các h th ng Unix. Thư vi n chung Thư vi n – b các quá trình (thao tác) đư c chương trình dùng đ làm vi c v i d li u. Ngư i dùng MS-DOS s nh đ n chương trình SmartDrive. 9.

M68000 (Atari và Amiga).v. Đ ng th i Linux còn làm vi c trên r t nhi u b x lý tương thích v i Intel c a các nhà s n xu t khác. HĐH Linux còn có kh năng ch y chương trình dành cho b x lý Intel c a các h th ng Unix khác. truy c p dial-up qua các giao th c SLIP và PPP. n u h th ng đáp ng tiêu chu n iBCS2 (intel Binary Compatibility).1. 1. sharing) các t p tin và in t xa trong các m ng Macintosh.. Ngoài ra. DEC Alpha. . trình d ch l nh ngư i dùng và các ti n ích. . H tr t t c các d ch v Unix. Kh năng ch y chương trình c a HĐH khác Trong l ch s Linux không ph i là h đi u hành đ u tiên. . cho các HĐH đã phát tri n trư c Linux. Đ ch y nh ng chương trình như v y dư i Linux đã phát tri n các trình gi l p (emulator) cho DOS. bao g m các h th ng t p tin DOS và OS/2.v. Windows 95 và Wine. Trong Internet còn có nh ng thông báo nói r ng trên các b x lý Athlon và Duron c a AMD Linux còn làm vi c t t hơn so v i trên Intel. . pearpc. bao g m Networked File System (NFS). bao g m c các b x lý 64bit. 12. như reiserfs. 14. còn có m t lo t các chương trình t o máy o7 mã ngu n m cũng như s n ph m thương m i: qemu. debian. k t n i t xa (telnet. NetWare và Windows. MIPS. vmware. rlogin. bao g m DOS. .org) 8 7 . bây gi nó có th làm vi c trên t t c các b vi x lý Intel b t đ u t 386 và k t thúc là các h th ng nhi u b x lý Pentium IV. . Xin đư c nói luôn là trong cu n sách này chúng ta ch xem xét trư ng h p Linux cho các máy tính tương thích v i IBM. Windows 3. đư c g i là Second Extended File System (ext2fs) và Third Extended File System (ext3fs) cho phép s d ng không gian đĩa m t cách có hi u qu . Nhân đó là cho phép s d ng nhi u h đi u hành trên m t máy B n phân ph i Linux h tr nhi u b x lý nh t c n ph i k đ n Debian (http://www. FreeBSD và OS/2. ssh). và c các h th ng t p tin m i.2 B n phân ph i Linux Trong b t kỳ h đi u hành nào cũng có th chia ra 4 ph n chính: nhân. Làm vi c trên các ph n c ng khác nhau M c dù đ u tiên HĐH Linux đư c phát tri n cho máy tính cá nhân (PC) trên n n t ng Intel 386/486. Kh năng h tr m ng Linux có th g n vào b t kỳ m ng n i b nào. Trong khi đó h th ng t p tin chính c a Linux. HFS. trong đó có chia s (dùng chung. trong đó có c nh ng chương trình có ích và không đ n n i t i. Đ ng th i có h tr dùng Linux là máy ch ho c máy khách cho m ng khác. Windows.1.. H tr các đ nh d ng h th ng t p tin khác nhau Linux h tr m t s lư ng l n các đ nh d ng h th ng t p tin.2 B n phân ph i Linux 9 11. c u trúc (h th ng) t p tin. Ngư i ta đã vi t ra hàng lo t các chương trình ng d ng. bochs. Ngoài ra còn có phiên b n Linux cho các b x lý khác bao g m ARM. PowerPC và nh ng b x lý khác8 . làm vi c trong các m ng TCP/IP. 13. như AMD. . SUN Sparc.

Ngoài ra. vì th n u mu n có th tìm th y t t c nh ng gì có trên th gi i (h u h t nh ng trang này dùng ti ng Anh và các b n phân ph i Vi t Nam ít đư c nói đ n). h th ng t p tin.10 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i thành ph n chính. trên trang đó cũng như nhi u trang web khác còn có liên k t đ n nh ng danh sách b n phân ph i khác. trên th gi i đang có hàng trăm (hàng nghìn?) b n phân ph i Linux và m i ngày l i xu t hi n các b n m i. B n phân ph i – đó là m t b các chương trình ng d ng bao g m t t c b n ph n chính c a HĐH. nhưng có ch c năng chính là th c hi n các công vi c d ch v (service). Như đã nói trên. Tuy v y. M t trong nh ng k t qu c a vi c phân ph i t do chương trình ng d ng cho Linux đó là có nhi u công ty cũng như nhóm các nhà phát tri n đ c l p đã phát hành ra các b n Linux khác nhau đư c g i là “b n phân ph i Linux”. đ ng th i còn có thêm các chương trình cho công vi c hàng ngày c a ngư i dùng. Thông thư ng t t c nh ng chương trình n m trong b n phân ph i Linux đ u dùng b n quy n GPL. nói chung không khác so v i nh ng chương trình bình thư ng khác mà ngư i dùng có th ch y. linuxhq. Và suy nghĩ đó có ph n nào đúng. Tuy nhiên các nhà phát tri n c a m t b n phân ph i Linux c n t o ra ít nh t m t chương trình cài đ t đ đưa HĐH lên máy tính tr ng không chưa có HĐH nào. Slackware và Debian. R t có th xu t hi n trong b n đ c ý nghĩ r ng b t kỳ ai cũng có kh năng cho ra b n phân ph i Linux. Và cu i cùng các ti n ích – đó đơn gi n là các chương trình riêng l . Vì th khi nói v h đi u hành nói chính xác hơn s là “h đi u hành d a trên nhân Linux”. t c là nhân. n u chính xác thì t “Linux” ch có nghĩa là nhân. h v shell và các ti n ích. mà đ i di n c a m i nhóm là Red Hat. Ngoài ra. nó đi u khi n các thi t b ph n c ng và đi u khi n vi c th c hi n chương trình. C u trúc t p tin (h th ng t p tin) – là h th ng lưu t p tin trên các thi t b lưu. c n tìm cách gi i quy t s ph thu c và mâu thu n gi a các gói (và gi a các phiên b n c a gói) chương trình. Nhân c a HĐH Linux hi n th i đang đư c phát tri n dư i s lãnh đ o c a Linus Torvalds và phân ph i m t cách t do (v i b n quy n GPL) gi ng như m t s lư ng kh ng l các chương trình ng d ng và ti n ích khác. hay nói đúng hơn là b t kỳ ngư i nào không lư i sưu t p các chương trình t do. M c dù h u h t các tác gi cho r ng s khác nhau gi a các b n phân ph i là không cơ b n.com (còn có m t s b n phân ph i khác ti ng Anh). nòng c t c a HĐH. Nhưng hi n nay có th chia ít nh t 3 nhóm b n phân ph i. M t vài tác gi đã th phân lo i các b n phân ph i d a trên nh ng tiêu chí khác nhau: • c u trúc h th ng t p tin • chương trình cài đ t • phương ti n dùng đ cài đ t các gói chương trình • thành ph n c a các ti n ích và chương trình ng d ng có trong b n phân ph i. . Trình d ch l nh hay h v (shell) – là chương trình t ch c giao ti p gi a máy tính và ngư i dùng. Và như chúng ta s th y sau đó không ph i là bài toán đơn gi n. Có th tìm th y danh sách tương đ i đ y đ cùng v i đ c đi m ng n g n c a m i b n phân ph i trên http://www.

nên phiên b n c a nhân tăng lên theo th t ..6 tr đi Linus và các nhà phát tri n khác th nghi m dùng b n s . Chúng ta s nói đ n hai s l a ch n này m t cách k càng hơn. Đ i v i ngư i dùng Linux Vi t Nam hi n th i có hai l a ch n: th nh t. C n phân bi t s phiên b n c a b n phân ph i và s phiên b n c a nhân. t c là làm vi c như m t công ty thương m i.13. Lý do chính là chưa đ t đư c tiêu chu n th hai nêu trên. B n phân ph i này d a trên n n t ng c a FC c ng thêm giao di n ti ng Vi t và m t s ng d ng “mang tính Vi t Nam” như chương trình gõ ti ng Vi t. . h tr nhi u ph n c ng khác nhau • có th cài đ t thêm các ph n m m khác m t cách d dàng ph n l n chương trình đã đư c biên d ch s n cho m i yêu c u c a ngư i dùng • nh ng b n phân ph i này đư c m t nhóm các nhà phát tri n duy trì. T 2. phân cách nhau b i d u ch m. t c là Linux phiên b n 2. L a ch n th hai đó là s d ng các b n phân ph i h tr ti ng Vi t t t như Debian. Phiên b n nhân v i s th hai Đi u này ch đúng v i các phiên b n nhân trư c 2.16. Và t t nh t n u nhóm các nhà phát tri n này nh n đư c ngu n l i t s n ph m Linux c a mình. Vì Linus Torvalds ti p t c đi u hành vi c phát tri n nhân.6. theo ý ki n c a tôi không đư c ưu tiên đây.org). Th m chí ch trong kho ng th i gian không lâu mà tôi s d ng Linux (kho ng 5 năm) đã có nhi u b n phân ph i Vi t Nam cũng như nư c ngoài đã chào t m bi t th gi i Linux vì nhóm h tr c a chúng không thu đư c nhi u l i nhu n và sau đó m t th i gian ng ng h tr tác ph m c a mình.opensuse. Ubuntu và Mandriva. Phiên b n nhân Linux thư ng đư c ký hi u b ng ba s 9 . 9 . t đi n ti ng Vi t. c p nh t thư ng xuyên thông thư ng là theo m t l ch đ nh s n. . Đ k t thúc câu chuy n v l a ch n b n phân ph i Linux c n nói thêm là g n đây bác Nguy n Đ i Quý (http://vnoss. s d ng các s n ph m Linux l n có h tr ti ng Vi t.6. Ngoài ra còn đ m b o là b n s nh n đư c phiên b n m i c a nó trong tương lai.13.2 B n phân ph i Linux 11 V y thì c n l a ch n b n phân ph i theo tiêu chu n nào? Theo ý ki n c a tác gi thì đ i v i ngư i dùng Vi t Nam có hai tiêu chu n: th nh t ph i có giao di n ngư i dùng ti ng Vi t và th hai ph i có m t nhóm các nhà phát tri n h tr b n phân ph i này. m t Vi t ki u M duy trì.6.org) đã cho ra đ i m t b n phân ph i m i hư ng v ngư i dùng Vi t Nam – FCxVnOSS. th hai.1 đư c d a trên nhân phiên b n 2. Ví d . Khi nói đ n phiên b n c a Linux thư ng có ý là phiên b n nhân (vì m t h đi u hành là Linux ch khi nó s d ng nhân Linux). Hi n th i có m t b n phân ph i như v y: vnlinux-CD (cùng v i m t vài bi n th ) do anh Larry Nguy n. C n nói vài l i v đánh s phiên b n. ch không phân nhánh và nhân lên gi ng như trư ng h p b n phân ph i. b n phân ph i openSuSE Linux 10.1. openSuSE cũng đang d n d n h tr ti ng Vi t (http://vi. L a ch n th hai này đư c ưu tiên vì: • chúng có h tr ti ng Vi t và càng ngày càng hoàn thi n • chúng có trình cài đ t t t.16. s d ng các s n ph m Linux ti ng Vi t do m t s ngư i t nguy n duy trì. L a ch n th nh t. Không s trư ng h p “đem con b ch ”.

T t nhiên là b n có th cài đ t b t kỳ phiên b n nào. . N u cài đ t m t b n phân ph i đ y đ thì đương nhiên l a ch n nhân đã đư c các nhà phát tri n làm giùm b n đ c. trên đó không th ch y n i Windows.3 Yêu c u đ i v i máy tính Tôi đã đ c đâu đó nói r ng có nh ng phiên b n Linux đ c bi t. nhưng đ i v i ngư i dùng m i thì nên ch n phiên b n nhân v i s th hai trong phiên b n là ch n. DX v.13) đư c coi là làm vi c n đ nh. .. Vì HĐH Linux s d ng ch đ b o v c a b vi x lý. vì đó là phiên b n th nghi m (ch dành cho phát tri n). fluxbox. 2. Dùng đư c giao di n đ ho X Window cùng v i m t 32 400 s trình qu n lý c a s nh nh như icewm. Yêu c u đ i v i ph n c ng c a h th ng mu n cài đ t Linux còn đư c xác đ nh b i l a ch n ph n m m c a ngư i dùng (và t c là s ph thu c vào phiên b n c a các ph n m m và ít nhi u vào b n phân ph i). nên đ cài đ t HĐH này c n ít nh t là m t máy tính có b x lý 386.1 dư i đây s đưa ra m t vài con s ch v i m c đích giúp b n đ c làm quen.1: Yêu c u đ i v i ph n c ng Mong mu n c a ngư i dùng Yêu c u. . làm vi c th m chí trên b x lý 8086 v i 512Kbyte b nh . thì có th s d ng nó đ h c Linux và r t có th s ng c nhiên v kh năng c a HĐH này. còn phiên b n đ c bi t có th ch y t m t ho c hai đĩa m m không c n đĩa c ng thì tôi đã g p. MB B nh Đĩa c ng Yêu c u nh nh t: ch làm vi c trong giao di n văn 8 200 b n v i dòng l nh c a shell.v. Xin đ ng lo l ng. emacs. nhưng c n bi t cách đánh s phiên b n n u khi nào đó b n mu n c p nh t nhân Linux c a mình.0) thư ng không đư c s d ng đ t o các b n phân ph i. Chúng đư c dành cho nh ng ngư i tình nguy n có mong mu n th nghi m đ tìm ra các l i.6. Nhưng trong cu n sách này chúng ta s không xem xét nh ng trư ng h p đ c bi t như v y. windowmaker. . 256 1500 các ng d ng n m trong KOffice. Như v y Linux có m t ưu đi m l n đó là kh năng làm vi c th m chí trên nh ng máy r t cũ. B ng 1. B ng 1. Theo các ngu n thông tin khác nhau thì t t c các bi n th đ u dùng t t: SX. Dùng môi trư ng làm vi c đ ho KDE.org). 128 1000 Ch y các ng d ng c n nhi u b nh (như GIMP.16. T t nhiên phiên b n như v y có th làm vi c. nh ng máy tính s n xu t g n đây đáp ng đư c toàn b nh ng yêu c u đã đưa ra và s đưa ra dư i đây. có đ m t s ng d ng ngư i dùng như vim. nh ng con s này là không chính xác nhưng không khác bi t nhi u gi a các b n Linux khác nhau. Phiên b n v i s th hai ch n (ví d 2. Vì th n u b n có m t cái máy tính cũ. 1. nhưng không b n v ng. OpenOffice. mà trư c đây ch có th dùng MS DOS (t t nhiên là trong trư ng h p này chúng ta ch thu đư c ch đ dòng l nh. nhưng đi u này không .12 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i l (ví d .5.

sau m t th i gian kho ng 1 tháng – 1 tháng rư i b n s nh n đư c chúng. Đ b t đ u h c Linux thì ch c n có m t máy tính v i b x lý 486. C n nói thêm là nh ng đĩa ghi v a hè thư ng có l i và có th gây m t d li u ho c làm h ng ph n c ng.com đăng ký s lư ng đĩa b n c n.org. 16MB b nh và c ng kho ng 300MB. Hi n gi trên m ng Vi t Nam đã xu t hi n m t vài c a hàng bán đĩa Linux. Đ a ch c th xin không đưa ra đây vì qu ng cáo trong th gi i hi n đ i đã không còn là mi n phí. Kile (dùng đ vi t nh ng dòng này).4 L y Linux đâu? 13 ngăn c n vi c dùng các máy tính cũ làm vi c có l i ví d làm router10 ). Và vi c gi u đ a ch không làm nh hư ng đ n nh ng ai có mong mu n mua Linux đ nghiên c u. Linux cùng v i m t s lư ng kh ng l các chương trình ng d ng đư c phân ph i g n như mi n phí. Đ k t thúc xin đưa ra đây trư ng h p c u hình máy c a tôi: b x lý 686. Không có gì là th a thãi.4 L y Linux đâu? Và trong ph n cu i c a chương th nh t chúng ta s tr l i ng n g n cho câu h i “L y Linux đâu?”. GIMP. C n nói riêng v h th ng phát đĩa v i b n phân ph i Ubuntu m t cách mi n phí. Có th làm vi c đ ng th i nhi u ng d ng yêu c u: OpenOffice. giá thành bán Linux bao nhiêu đó là quy n c a ngư i bán (ngoài ra giá thành cao còn có các b n phân ph i chuyên nghi p như Xandros. DVD là t t nh t.. 10 máy giúp chuy n hư ng các gói m ng . Novell Desktop. 1. KBabel. T t nhiên là chênh l nh giá thành đĩa ph i không quá cao. Konqueror. càng nhi u b nh . Như đã nói trên. ).ubuntu. T t nhiên đ i v i dung lư ng b nh cũng như c u hình máy nói chung thì máy càng m nh. b nh 256Mb (+256Mb swap). thì có toàn quy n sao chép toàn b b n phân ph i Linux ho c m t ph n b t kỳ c a nó ch ngư i quen. Ch c n vào đ a ch http://shipit. StarDict (chương trình t đi n). Theo tôi nghĩ đây là cách t t nh t n u b n không có đi u ki n đ mua đĩa. c ng càng r ng thì càng t t. Trong s ba phương án k trên thì đ i v i ngư i dùng Linux Vi t Nam phương án mua CD. T t hơn h t là nên mua đĩa c a m t công ty máy tính ho c qua m t c a hàng trên m ng. . Khi đó còn có kh năng l a ch n và có b o đ m là s đ i đư c đĩa x u. . t t nhiên có kèm theo đ a ch bưu đi n. N u máy tính c a b n có th làm vi c v i các h đi u hành Windows 2000 và Windows XP thì vi c ch y Linux trên nó s không có gì khó khăn. 10GB c ng dành cho cài đ t Linux. Có nghĩa là ngư i dùng không có ý đ nh thay đ i chương trình ho c mua bán nh ng chương trình này. Tôi hi n s d ng openSuSE Linux 10. ho c t i xu ng t Internet ho c mua đĩa CD (DVD) Linux ch nh ng ngư i bán hàng đâu đó trên hè ph mà không s b truy c u vì vi ph m b n quy n (các chương trình có b n quy n thương m i thư ng dùng t “s đ ng ý” gi a ngư i dùng và nhà phân ph i) c a các nhà (công ty) phát tri n. ph n còn l i dành cho d li u.1.1 v i môi trư ng làm vi c KDE.

tác gi s không đưa ra các bư c c th c a vi c cài đ t. cho m i tình hu ng s d ng. • T máy tính khác trong m ng n i b qua SMB. Như th . it’s good when it’s free” — Linus Torvalds. • T máy tính xa (ví d t Internet) qua giao th c FTP. n u ngư i dùng đã làm vi c v i HĐH Windows và quy t đ nh th nghi m v i Linux. R t may là không nh t thi t ph i đánh m t t t c nh ng th đó. Và t t c các b n phân ph i l n (Debian. trên Internet b n có th tìm th y r t nhi u cu n sách nó v v n đ này.) đ u đã có cu n hư ng d n cài đ t r t chi ti t. Slackware. . 2.Chương 2 Cài đ t h đi u hành Linux “Software is like sex. m t cách t nhiên. mà xin b n đ c hãy tìm các cu n hư ng d n tương ng. . đ ng th i. Và trên th c t thì t m th i Linux khó có th là HĐH đ u tiên mà ngư i dùng làm quen. thì h không mu n m t đi môi trư ng làm vi c quen thu c c a mình... Windows 2000 và Windows XP. tác gi s đi c th và chi ti t vào nh ng gì đ c bi t khi cài đ t Linux trên máy tính đã có m t trong các h đi u hành (HĐH) Windows cũng như vi c kh i đ ng nhi u h đi u hành. B i vì trên m t máy tính có th cùng “chung s ng hòa bình” hai HĐH và th m chí nhi u hơn n a (n u có đ ch trên đĩa!). Thông thư ng trên các đĩa c a b n phân ph i Linux đã có hư ng d n ng n g n cách cài đ t Linux. cùng v i nh ng gì đã t o ra và đã c u hình dư i dư i Windows. Fedora. ph n l n ngư i dùng Vi t Nam trư c khi b t đ u h c Linux đã làm quen và r t có th đã có kinh nghi m s d ng các HĐH dòng Windows như Windows 98. V nđ ch . Mandrake. Thay vào đó là nh ng gì b n c n bi t và chu n b trư c khi cài đ t. Hãy ch đ i và hy v ng trong tương lai không xa s có b n d ch Ti ng Vi t c a nh ng cu n sách này. Chính vì v y trong cu n sách này. Ngoài ra.1 • T Chu n b cài đ t đĩa CD-ROM đĩa c ng Có th cài đ t Linux b ng m t trong các cách sau: • T b n sao chép Linux trên • T máy ch t p tin c a m ng n i b qua NFS. phía dư i s nói cách cài đ t HĐH Linux trên máy tính đã cài đ t m t trong các h đi u hành c a hãng Microsoft. Chính vì th .

. – hdd (Slave trên controller s 2 hay Secondary Slave). Trư c khi b t đ u cài đ t. • Controller đĩa c ng: lo i (IDE hay SCSI) và dung lư ng c a đĩa (n u như b n đ c dùng đĩa IDE. ). – giao th c (Microsoft. cũng như SCSI . – đ i v i các đĩa CD-ROM không ph i IDE. Xin đ ng lư i bi ng và hãy c g ng ghi càng nhi u d li u v m t thi t b càng t t (t t c nh ng thông tin có th tìm th y). xin đư c đưa ra đây danh sách nh ng thông tin c n thu th p.v. hay bus mouse). 15 Theo ý ki n cá nhân c a tác gi thì thu n ti n và có tính th c t nh t là cài đ t Linux t CD-ROM. Logitech. N u như b n không th y thông tin nào đó. đây b n có th tìm th y g n h t t t c thông tin c n thi t. • Dung lư ng c a b nh (tính b ng Kilobyte • CD-ROM: – Giao di n (IDE. N u như máy tính c a b n t m th i v n còn làm vi c dư i HĐH Windows 95/98/2000/XP. – nhà s n xu t và s m u mã c a adapter SCSI (n u có). – đ i v i chu t c m vào c ng n i ti p thì c n s th t c a c ng đó. – s hi u phiên b n. – hdc (Master trên controller s 2 hay Secondary Master).1 Chu n b cài đ t • T m t máy ch WWW qua giao th c HTTP. thì c n ki m tra xem BIOS có h tr vi c truy c p ch đ LBA hay không): – hda (Master trên controller s 1 hay Primary Master). SCSI. • BIOS: – nhà s n xu t. . MouseMan. khi mà vi c tìm ki m chúng s khó khăn hơn. ch n l nh Properties. – s nút. hãy thu th p (hãy vi t lên m t t gi y) t t c nh ng thông tin c u hình c n thi t c a máy tính. nh ng d li u này s c n đ n khi cài đ t và c u hình. thì b n s tìm th y r t nhi u thông tin n u nh n chu t ph i vào bi u tư ng My Computer. – hdb (Slave trên controller s 1 hay Primary Slave). PS/2. thì c n tìm ki m theo các cách khác.2. • Chu t: – lo i chu t (serial. hay giao di n khác). hơn n a vi c mua các đĩa CD bây gi không gây khó khăn gì. v.nhà s n xu t và s m u mã. • C c màn hình . Đ giúp b n đ c. k c vi c m v máy và đ c nh ng dòng ch trên thi t b .

thay đ i b n ghi kh i đ ng (Boot Record) và làm vi c v i các t p tin kh i đ ng cũng như các t p tin c u hình. Cài đ t h đi u hành Linux – các giá tr gi i h n (min. • Màn hình – nhà s n xu t – s m u mã. Chính vì v y. Xin chia s m t kinh nghi m bu n: khi l n đ u tiên tác gi cài Linux trên máy tính đã có Windows NT. Nhưng rơi vào tình hu ng như v y h t s c d dàng nh t là v i ngư i dùng l n đ u tiên cài đ t Linux. – đ a ch IP c a các máy ch tên mi n (DNS server). – đ a ch IP c a mình. c n ghi l i nh ng d li u có giá tr (backup). – đ a ch IP c a gateway. – m t n m ng con (subnet mask). Windows không hi n th nh ng giá tr này. – tên mi n c a công ty b n đ c. – s m u mã (hay chipset s d ng) – dung lư ng b nh . Không hi u h t v n đ tác gi nghĩ là không còn cách gì khác ngoài đ nh d ng l i đĩa và cài đ t l i t đ u. – tên c a máy tính trong m ng. – đ a ch IP c a máy ch WINS(Windows Internet Name Service). M t l i khuyên quan tr ng khác: n u có gì đó x y ra không theo ý mu n thì không nên hoang mang.16 – nhà s n xu t. • Lo i và nhà s n xu t c c âm thanh và game controller (n u như có) 2. Vì r t có th b n đ c s ph i phân vùng l i đĩa. và k t qu là máy tính không th kh i đ ng đư c. và chúng r t quan tr ng trong khi c u hình giao di n đ h a). và trong trư ng h p x u có th máy tính c a b n đ c s không kh i đ ng n a. Bây gi thì tác gi đã .2 Phòng xa và nh ng l i khuyên Trư c khi cài đ t HĐH Linux sau Windows. Và th ba. Các thao tác này không ph i lúc nào cũng đem l i đem l i m t k t qu theo ý mu n. CD) cài đ t cho h th ng cũ. thì hãy ghi l i nh ng d li u sau: – nhà s n xu t và s m u mã c c m ng. Th hai. chu n b các t p tin (đĩa m m. Có bi t cách thoát ra kh i tình hu ng này và ph c h i d li u c n thi t không đó còn là m t câu h i. r t nên th c hi n vài thao tác “phòng xa” (“phòng cháy hơn ch a cháy”). • N u như b n đ c mu n k t n i m ng (mà UNIX nói chung là HĐH dành cho m ng). c n t o m t đĩa m m kh i đ ng hay m t đĩa m m giúp ph c h i h th ng (n u b n đ c còn chưa t o). max) c a t n s làm m i theo chi u d c và theo chi u ngang (nh ng giá tr này b n đ c ch có th tìm th y trong tài li u đi kèm v i màn hình. đ u tiên.

và có . và tư ng l a đóng h t các truy c p t m ng. tác gi khuyên không nên đ ng ý v i vi c t đ ng kh i đ ng vào giao di n đ h a. Nhưng trư c khi chuy n sang các bư c c th đ chu n b đĩa. m c dù đã c u hình giao di n m ng cho máy. Samba). hãy th m i cách đ tìm ra nguyên nhân. xin đư c nói qua m t chút v c u trúc c a đĩa và quá trình kh i đ ng HĐH.1 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa” Như b n đ c bi t. đĩa c ng g m vài đĩa có ph l p t tính. Nguyên nhân là trong phương án theo m c đ nh thì tư ng l a đư c cài đ t. Đ c/Ghi d li u đư c th c hi n b i các đ u đ c n m gi a các đĩa này. Nhưng chúng ta quá v i vàng! Th hai. NFS. • Hãy đ c tài li u. t c là c n chia đĩa thành s phân vùng c n thi t.2. M i rãnh l i chia thành các sector. Như đã nói trên. di chuy n t tâm đĩa ra rìa ngoài c a đĩa. vì cho r ng phương án theo m c đ nh là đ . Tuy nhiên.3. K t qu là tác gi không th truy c p đư c đ n máy này qua các giao th c m ng (telnet. khi trong hư ng d n s d ng LILO có đưa ra nh ng l i khuyên sau cho ngư i dùng khi rơi vào trư ng h p khó khăn như v y: • Không ho ng h t. n m trên cùng m t tr c và quay v i v n t c l n. t c là các t p tin ghi l i s ki n c a h th ng (c n tìm chúng trong thư m c /var/log).3 2. Xin thêm m t l i khuyên ph bi n sau: * Hãy xem các t p tin log. thì có th b qua chúng và chuy n th ng đ n v n đ ch n chương trình kh i đ ng. ftp. còn vi c c u hình giao di n đ h a (n u có gì đó làm vi c không đúng) v i ngư i dùng m i r t khó thành công. ki m tra l i nhi u l n thao tác c a mình. Đ m truy c p này. Đ minh ch ng cho l i khuyên này xin đư c k l i trư ng h p khi tác gi cài Red Hat 7. Sau khi làm xong các công vi c phòng xa. N u như có gì đó không làm vi c.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng 17 hi u là có th ph c h i l i n u như không quy t đ nh quá v i vàng. N u ai đó không đ kiên nh n đ đ c ph n lý thuy t này. Th nh t. đ ng v i vàng và hãy chú ý đ c nh ng thông báo s hi n th trên màn hình. Đ c bi t trong các trư ng h p. và t đ ng nh n lên nút Next. thì trong quá trình cài đ t c n ch rõ các d ch v đư c m . và hãy suy nghĩ k khi ch n câu tr l i. tác gi cũng mu n đưa ra vài l i khuyên đ giúp ngư i dùng đưa ra quy t đ nh trong khi cài đ t.1. Vì cu i cùng ngư i dùng không khó khăn gì khi gõ câu l nh startx. khi h th ng làm nh ng gì b n đ c không mong đ i. Ch sau khi đó m i th c hi n các bư c s a l i. chu n b các đĩa (phân vùng) đ cài đ t. Vì v y có th nói r ng Werner Almesberger đúng. còn t p h p các rãnh n m ch ng lên nhau g i là cylinder. 2. Ngư i dùng c n tìm các cu n hư ng d n tương ng. Vòng tròn đ u đ c v ra trên các đĩa khi quay quanh chúng g i là rãnh (track). quá trình cài đ t HĐH Linux nói riêng không ph i là đ tài c a cu n sách. c n quy t đ nh s t ch c kh i đ ng nhi u HĐH như th nào.

còn có hai chương trình đ làm vi c v i phân vùng đĩa: cfdisk và sfdisk. /* int start. trong sector s 0 c a đĩa (sector s 0 c a rãnh đ u tiên trong cylinder s 0) ghi nh b ng chia đĩa thành các phân vùng (partition table). DOS s d ng trư ng begin và end c a b ng phân vùng và Interrupt 13 c a BIOS (Int 13h) đ truy c p t i đĩa. /* int length.LINUX_NATIVE) */ CHS sector cu i cùng. s th t đ u đ c (hay rãnh) và s th t sector trên rãnh. và kích thư c nh nh t c a kh i b ng m t sector (512 byte). /* char begin[3]. Ba s này g i là c u trúc “hình h c c a đĩa”.2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa Trong các h th ng Intel đĩa thư ng đư c chia thành các phân vùng. Chương trình sfdisk có vài kh năng cao hơn. M i phân vùng đư c dùng như m t đĩa v t lý riêng r . 83 -. /* char end[3]. M i b n ghi có c u trúc như sau: struct partition { char active. t c là ch cho controller bi t c n ghi thông tin này vào sector nào. còn phân vùng thì không th l n hơn 2. mà dung lư ng đĩa l i phát tri n nhanh hơn kh năng c a DOS. 0x80: phân vùng kích ho t. cho phép thao tác trên các phân vùng đã có c a đĩa. Đ có th ghi thông tin lên đĩa.3. vì th không th s d ng đĩa có dung lư ng l n hơn 8. Sector đư c đánh đ a ch theo s th t cylinder. 24 bit */ s c a sector đ u tiên (32-bit. 24 bit lo i phân vùng (ví d . Linux thì ch s d ng trư ng start và length c a b ng phân vùng đĩa và h tr các phân vùng ch a đ n 232 sector. B ng phân vùng ch a 4 b n ghi 16 byte cho 4 phân vùng chính. Chương trình cfdisk. t là đ c và ghi thông tin theo các kh i. Vì th đ c đi m c a m t đĩa thư ng là t p h p ba sô: s cylinder/s rãnh trong cylinder/s sector trên rãnh hay còn vi t t t là C/H/S (ba ch cái đ u tiên c a các thu t ng Ti ng Anh tương ng: Cyliner/Head/Sector). /* char type. Đĩa v i c u trúc hình h c C/H/S có dung lư ng C*H*S*512 byte. gi ng như fdisk ch dành đ làm vi c v i b ng phân vùng đĩa: nó không quan tâm chú ý đ n thông tin có trên đĩa. 0: không kích ho t */ CHS sector đ u tiên. 2. R t có th nguyên nhân c a vi c phân vùng là nguyên nhân l ch s : các phiên b n MS-DOS đ u tiên không th s d ng đư c các đĩa l n. ngay c v i các BIOS m i (v v n đ này s nói đ n sau). tính t 0) */ s sector có trong phân vùng (32 bit) */ B ng phân vùng đĩa thư ng đư c t o b i chương trình fdisk. Ch khác bi t v i fdisk giao di n thu n ti n: ch d n s d ng l nh và h th ng trình đơn (th c đơn). Trên HĐH Linux ngoài chương trình fdisk “truy n th ng” (tuy v y r t khác so v i chương trình fdisk trong MS-DOS và Windows).1 Gbyte (nhưng đây là do h n ch c a h th ng t p tin FAT16).18 Cài đ t h đi u hành Linux th ghi vào m i sector 512 byte thông tin. ví d . Đĩa c ng là các thi t b kh i. M t trư ng h p nói riêng đó là trong các phân vùng khác nhau có th cài đ t các h đi u hành khác nhau. /* }. t c là dung lư ng có th đ t 2 Tbyte . Khi đó đã nghĩ ra vi c chia đĩa thành các phân vùng. Đ làm đư c đi u này.4 Gbyte. c n đ t đ u đĩa đúng v trí.

2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng

19

Vì trong b ng chia đĩa ch có 4 dòng cho các phân vùng, s phân vùng chính trên đĩa ngay t đ u dã h n ch : không th l n hơn 4. Khi mà 4 phân vùng tr thành ít, thì ngư i ta sáng ch ra phân vùng lôgíc. M t trong s các phân vùng chính tr thành m r ng (lo i phân vùng - 5 hay F hay 85 trong h cơ s mư i sáu). Và trong phân vùng m r ng ngư i ta t o ra các phân vùng lôgíc. Phân vùng m r ng không đư c s d ng tr c ti p mà ch dùng đ ghi các phân vùng lôgíc. Sector đ u tiên c a phân vùng m r ng ghi nh b ng phân vùng v i b n đ u vào: m t dùng cho phân vùng lôgíc, m t cho phân vùng m r ng khác, còn hai cái còn l i không đư c s d ng. M i phân vùng m r ng có m t b ng chia c a mình, trong b ng này, cũng gi ng như trong phân vùng m r ng chính, ch s d ng có hai dòng đ đưa ra m t phân vùng lôgíc và m t phân vùng m r ng. Như v y, thu đư c m t chu i các m t xích t b ng phân vùng, m t xích đ u tiên mô t ba phân vùng chính, và m i m t xích ti p theo – m t phân vùng lôgíc và v trí c a b ng ti p theo. Chương trình sfdisk trên Linux cho th y toàn b chu i này:
[root]# sfdisk -l -x /dev/hda Disk /dev/hda: 784 cylinders, 255 heads, 63 sectors/track Units = cylinders of 8225280 bytes, blocks of 1024 bytes, counting from 0 Device /dev/hda1 /dev/hda2 /dev/hda3 /dev/hda4 /dev/hda5 — — — /dev/hda6 — — — Boot * Start 0+ 190 0 0 190+ 381 190 190 381+ 381 381 381 End 189 783 — — 380 783 189 189 783 380 380 380 #cyls 190594 0 0 191403 0 0 4030 0 0 #blocks 1526143+ 4771305 0 0 1534176 3237097+ 0 0 3237066 0 0 0 Id 6 5 0 0 6 5 0 0 7 0 0 0 System FAT16 Extended Empty Empty FAT16 Extended Empty Empty HPFS/NTFS Empty Empty Empty

S phân vùng lôgíc theo nguyên t c không h n ch , vì m i phân vùng lôgíc có th ch a b ng phân vùng và các phân vùng lôgíc c a mình. Tuy nhiên trên th c th v n có nh ng h n ch . Ví d , Linux không th làm vi c v i hơn 15 phân vùng trên các đĩa SCSI và hơn 63 phân vùng trên đĩa IDE. Phân vùng m r ng trên m t đĩa v t lý, hay trong m t phân vùng m r ng ch a nó (có th g i là “m ”) ch có th làm m t: không m t chương trình phân chia đĩa nào trong s đã có (fdisk và tương t ) có th t o thêm m t phân vùng m r ng th hai. đĩa trên Linux nói riêng ( đĩa v t lý) đư c truy c p qua tên c a thi t b : /dev/hda, /dev/hdb, /dev/sda, v.v. . . Các phân vùng chính có thêm s 14 trong tên thi t b : /dev/hda1, /dev/hda2, /dev/hda3, còn phân vùng lôgíc thì có các tên: /dev/hda5, /dev/hda6, /dev/hda7 . . . (b t đ u t s 5). T nh ng gì đ c p đ n trên có th suy ra t i sao l i có th b qua các tên như /dev/hda3 hay /dev/hda4 (đơn gi n là phân vùng chính th ba và th tư

20

Cài đ t h đi u hành Linux

không đư c t o ra) và ngay sau /dev/hda2 b n đ c th y /dev/hda5 (phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng /dev/hda2), và sau đó thì vi c đánh s l i theo th t thông thư ng. Trong Windows các phân vùng lôgíc nh n đư c tên (ch cái), b t đ u t ch cái cu i dùng dành cho phân vùng chính. Ví d n u m t đĩa c ng có hai phân vùng chính (C: và D:) và m t phân vùng m r ng, trong phân vùng m r ng t o ra hai phân vùng lôgíc, thì nh ng phân vùng lôgíc này s đư c đ t tên E: và F:. Xin nói thêm, trong Windows NT và 2000/XP có th thay đ i tên c a các phân vùng đĩa.

2.3.3

Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft

Dù h đi u hành có là gì, thì đ có th b t đ u đi u khi n máy tính, c n n p HĐH vào b nh . Vì th hãy xem xét qua quá trình kh i đ ng c a các HĐH khác nhau. Chúng ta ch quan tâm đ n vi c kh i đ ng t đĩa c ng, nên s không xem xét đ n vi c kh i đ ng t đĩa m m, CD-ROM và qua m ng. Hãy b t đ u t MS-DOS và MS Windows cũ (xin đ ng quên r ng, vi c phát tri n và hoàn thi n máy tính cá nhân song song v i s phát tri n c a HĐH c a Microsoft và nh ng quy t đ nh s d ng trong các HĐH này có nh hư ng m nh đ n quy t đ nh c a các nhà phát tri n thi t b ). Như b n đ c bi t, khi b t máy tính đ u tiên s ch y chương trình POST (Power On Self Test). Chương trình xác đ nh dung lư ng b nh , th nghi m b nh , và xác đ nh các thành ph n khác (bàn phím, c ng. . . ), kh i đ ng các th adaptor. Trên màn hình thư ng xu t hi n các thông báo v dung lư ng b nh , v vi c th nghi m b nh , danh sách các thi t b nh n ra ( đĩa c ng và m m, b x lý, c ng COM và v.v. . . ). Sau khi hoàn thành vi c th nghi m POST g i Int 19h. Công vi c c a Int 19h là tìm thi t b kh i đ ng. Vi c tìm ki m th c hi n theo th t xác đ nh trong Setup BIOS và theo cách thăm dò sector s 0 c a các thi t b tương ng. N u đĩa có th kh i đ ng, thì trong sector s 0 c a đĩa có b n ghi kh i đ ng chính – Master Boot Record (MBR). Hai byte cu i cùng c a MBR – “s màu nhi m”, là d u hi u cho bi t sector có MBR, và theo đó đĩa có th kh i đ ng. Ngoài “s màu nhi m” MBR còn ch a b ng phân vùng đĩa đã nói trên, và m t chương trình nh – trình kh i đ ng chính, kích thư c ch có 446 (0x1BE) byte. B ng 2.1 cho th y c u trúc c a sector kh i đ ng chính sau khi cài đ t Windows. B ng 2.1: C u trúc c a sector kh i đ ng chính D ch chuy n 0x000 0x1BE 0x1FE N i dung Mã c a trình kh i đ ng chính B ng phân vùng đĩa “S màu nhi m” (0xAA55)

MS-DOS, Windows95 và NT ghi nh DOS MBR trong khi cài đ t. Ngoài ra cũng có th t o MBR c a MS v i câu l nh DOS sau: fdisk /mbr.

2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng

21

Xin tr l i v i quá trình kh i đ ng. Int 19h c a BIOS n p trình kh i đ ng chính vào b nh máy tính và chuy n quy n đi u khi n cho chương trình này. Nhưng chương trình “bé nh ” này không đ kh năng kh i đ ng HĐH; t t c nh ng gì mà nó có th làm – đó là n p vào b nh chương trình m nh hơn – trình kh i đ ng th hai. Đ làm đư c đi u này, nó tìm trong b ng phân vùng kích ho t và đ c vào b nh trình kh i đ ng th hai, b t đ u t sector lôgíc đ u tiên c a phân vùng kích ho t. Hãy chú ý đ n c m t “b t đ u t ”. Vì trình kh i đ ng th hai trên các h th ng khác nhau có đ dài khác nhau. Trong phân vùng đư c đ nh d ng dư i h th ng t p tin FAT, trình kh i đ ng th hai chi m m t sector (512 byte). Trong phân vùng đ nh d ng dư i h th ng t p tin NTFS, trình kh i đ ng th hai chi m vài sector. Trình kh i đ ng th hai n p l p chương trình đ u tiên, c n thi t cho vi c kh i đ ng h đi u hành. Trong trư ng h p MS DOS chương trình kh i đ ng đ ng n p IO.SYS theo đ a ch 700h, sau đó MSDOS.SYS và chuy n quy n đi u khi n cho SYSINIT c a môđun IO.SYS. N u vì lý do nào đó không tìm th y trên đĩa phân vùng kích ho t, thì quá trình kh i đ ng s ti p t c v i vi c x lý Int 18h. Trư ng h p này trên th c t r t hi m khi s d ng, nhưng kh năng này có th có ích trong trư ng h p nào đó. Trong khi kh i đ ng t xa, khi h đi u hành kh i đ ng t máy ch , thì Int này đư c POST chuy n hư ng lên ROM c a c c m ng. Đ i v i các HĐH khác c a Microsoft thì quá trình kh i đ ng di n ra tương t . • Windows95 kh i đ ng gi ng như DOS nhưng thay th IO.SYS và MSDOS.SYS b i các t p tin c a mình. Các t p tin DOS đư c gi l i dư i các tên tương ng IO.DOS và MSDOS.DOS. Khi b n đ c ch n kh i đ ng DOS, Windows95 s đ i tên các t p tin c a mình v i ph n m r ng w40 và ph c h i tên ban đ u c a các t p tin h th ng c a DOS. Quá trình kh i đ ng ti p t c v i vi c n p IO.SYS. Như th , sector kh i đ ng c a DOS và Windows95 là như nhau. • Windows NT4 s d ng MBR DOS, nhưng thay th b n ghi kh i đ ng c a phân vùng kích ho t b ng cách thay th NTLDR vào ch IO.SYS. Đây là m t chương trình m ng và có th làm đư c nhi u th . Ví d , có th tìm t p tin boot.ini và n u như tham s timeout l n hơn 0, thì đưa ra trình đơn (th c đơn) kh i đ ng. M i dòng c a ph n [operating systems] trong t p tin boot.ini xác đ nh m t phương án (m t HĐH) kh i đ ng và đư c vi t theo m u sau: đ a_ch _trình_kh i_đ ng_th _hai=‘‘tên_g i_c a_phương_án’’ Đ a ch c a trình kh i đ ng th hai có th là m t phân vùng c th nào đó c a đĩa cũng như t p tin kh i đ ng. Dư i đây là m t ví d t p tin boot.ini:
[operating systems] multi(0)disk(0)rdisk(0)partition(3)\WINNT="Windows NT Workstation 4" C:\="Microsoft Windows" C:\BOOTSECT.LNX="Linux"

N u ngư i dùng ch n NT, thì s kh i đ ng theo đ a ch phân vùng đư c ch trên dòng đ u tiên. Trên dòng tương ng v i phương án Microsoft Windows, ch

22

Cài đ t h đi u hành Linux

đưa ra “C:\”, vì tên c a t p tin kh i đ ng đư c l y theo m c đ nh: bootsect.dos. T p tin đư c n p vào b nh và quá trình kh i đ ng đư c ti p t c gi ng như khi b n ghi kh i đ ng đư c n p b i mã chương trình t MBR. Đ i v i vi c kh i đ ng các h th ng khác, có th s d ng cách đó. Ch c n thêm vào boot.ini các dòng ch a liên k t đ n t p tin kh i đ ng khác. Khi ch n các dòng này s kh i đ ng HĐH tương ng. Trong ví d trên Linux cũng đư c kh i đ ng theo các này. Trong t p tin C:\BOOTSECT.LNX c n ghi n i dung c a b n ghi kh i đ ng, t o b i Linux (nói đúng hơn – LILO, trình kh i đ ng tiêu chu n c a Linux).

2.3.4

V n đ v i các đĩa l n

Trên MS-DOS và các phiên b n đ u tiên c a Windows truy c p t i đĩa (trong đó có c bư c kh i đ ng đ u tiên c a HĐH) đư c t ch c qua Int 13 (Int 13h) c a BIOS. Khi này s d ng s đánh đ a ch sector trên đĩa trên cơ s C/H/S (xem trên). Chính xác hơn: • AH — ch n thao tác; • CH — 8 bit nh hơn c a s cylinder; • CL — 7-6 bit tương ng bit l n c a s cylinder, 5-0 tương ng s sector; • DH — s c a đ u đ c; • DL — s c a đĩa(80h hay 81h). (C n lưu ý r ng vi c đánh s cylinder v t lý và rãnh thư ng b t đ u t 0, còn sector trên rãnh đánh s b t đ u t 1). Tuy nhiên trên th c t s đ u đ c không quá 16, còn s sector trên rãnh – không quá 63, và dù có dùng 10 bit đ ch ra cylinder, BIOS v n không th làm vi c v i đĩa dung lư ng l n hơn 1024*63*16*512 = 528 Mbyte. Đ vư t qua h n ch này, ngư i ta áp d ng nhi u cách “láu cá” khác nhau. Ví d , Extended CHS (ECHS) hay “Large disk support” (đôi khi còn g i là “Large”) s d ng ba bit chưa dùng đ n c a s th t đ u đ c đ tăng s cylinder. Cách này cho pehsp s d ng c u trúc “hình h c gi m o c a đĩa” v i 1024 cylinder, 128 đ u đ c và 63 sector/rãnh. Bi n đ i Extended CHS thành đ a ch CHS th c (có th ch a đ n 8192 cylinder) đư c BIOS th c hi n. Cách này cho phép làm vi c v i đĩa có dung lư ng đ n 8192*16*63*512 = 4 227 858 432 byte hay 4,2 Gbyte. Nhưng các nhà phát tri n càng ngày càng tăng m t đ ghi c a đĩa, s đĩa và s rãnh, và còn phát minh ra các phương pháp khác đ tăng dung lư ng đĩa. Ví d , s sector trên rãnh không còn c đ nh mà tr thành khác nhau trên các rãnh khác nhau (trên các rãnh n m g n rìa ngoài c a đĩa, dài hơn, s sector đư c tăng lên). K t qu là b ba s C/H/S không còn ph n ánh đúng c u trúc “hình h c c a đĩa”, và các phiên b n BIOS cũ không th h tr truy c p t i toàn b không gian đĩa. Khi đó ngư i ta nghĩ ra phương pháp khác đ làm vi c v i các đĩa lên qua Int 13h - đánh đ a ch các kh i theo đư ng th ng (“Linear Block Addressing” hay LBA). Không đi sâu vào chi ti t, có th nói r ng t t c sector trên đĩa đư c đánh

M c dù m i ra đ i và s phiên b n còn r t nh 1 nhưng đây là s l a ch n t t đ i v i ph n l n ngư i dùng máy tính cá nhân. . đưa chương trình này thành m t ph n m m mã ngu n m . Okuji chuy n GRUB thành m t gói chương trình GNU..4 2. SuSE. Đ có th hi u cách thoát kh i nh ng h n ch này. và “Normal” (phương án cu i cùng có nghĩa là không th c hi n bi n đ i đ a ch ). Như v y. t t c nh ng h n ch nói trên ch có ý nghĩa trong giai đo n kh i đ ng HĐH. M t trong nh ng tính năng quan tr ng c a GRUB là tính m m d o. Trong các controller c a đĩa SCSI. h th ng ph i đư c n p. Tuy nhiên trong ch đ LBA vi c s d ng đĩa v t lý v n đư c th c hi n qua Int 13h. 2. Vì th trong giai đo n kh i đ ng đ u tiên b t kỳ h th ng nào cũng c n s d ng BIOS. MS-DOS và các phiên b n Windows đ u tiên không th đánh đ a ch các đĩa có dung lư ng l n hơn 8. Các b n phân ph i Linux l n (Debian. ) cũng đã chuy n sang s d ng GRUB làm l a ch n theo m c đ nh. Đi u này h n ch vi c đ t nhi u h th ng ra ngoài vùng 8 Gbyte đĩa đ u tiên: chúng không th kh i đ ng t đó. s c a sector đư c chuy n vào các l nh SCSI. m c dù sau khi kh i đ ng thì có th làm vi c v i các đĩa có dung lư ng l n hơn nhi u. C n chú ý r ng h n ch nói trên ch áp d ng v i các đĩa có giao di n IDE. trong đó sector s 0 ch a b n ghi kh i đ ng chính (MBR). Sau đó vào năm 1999 Gordon Matzigkeit và Yoshinori K. M t l n n a mu n nh c l i r ng. Ngoài ra. n u không mu n dùng giao di n 1 hãy so sánh s phiên b n c a GRUB và LILO . . vì không th s d ng nh ng trình kh i đ ng khác. Vi c đánh s sector lôgíc b t đ u t 0.2. và theo đó. mà Int 13h v n s d ng b 3D (C. Fedora. Thay vào ch đ a ch CHS m i sector nh n đư c m t đ a ch lôgíc – s th t c a sector trong t ng s t t c sector.4 L a ch n trình kh i đ ng 23 s m t cách tu n t . Nhưng trư c khi có th s d ng driver c a mình.S).4. mà s d ng driver riêng c a mình. N u không có nhu c u đ c bi t nào đó thì b n nên ch n trình kh i đ ng này. “LBA”. vì th b n có th n p HĐH theo cách ưa thích.H. trong các phiên b n BIOS m i thư ng có l a ch n v i ba phương án: “Large”. GRUB có th hi u các h th ng t p tin và đ nh d ng th c thi c a nhân. GRUB đư c Erich Boleyn vi t vào năm 1995 đ kh i đ ng h th ng GNU Mach. vì th h n ch lên dung lư ng đĩa không xu t hi n. B i vì Linux và các phiên b n Windows m i nh t khi làm vi c v i đĩa đã không còn s d ng Int 13 c a BIOS. Vì nguyên nhân này xu t hi n h n ch lên dung lư ng c a đĩa: BIOS.1 L a ch n trình kh i đ ng Trình kh i đ ng GRUB GRUB (GRand Unified Bootloader) – trình kh i đ ng h t s c m nh có kh năng kh i đ ng r t nhi u HĐH mi n phí cũng như HĐH thương m i. Trong Setup BIOS h tr bi n đ i s th t theo đư ng th ng thành đ a ch CHS có d ng “H tr LBA”.4 Gbyte. và sau đó t đĩa tìm ra v trí c n thi t. chúng ta c n m t chút ki n th c v quá trình kh i đ ng c a HĐH Linux. b t đ u t sector đ u tiên trên rãnh s 0 c a cylinder s 0.

4) Đây là phân vùng m r ng (“extended partition”) th nh t c a đĩa c ng th nh t. OS/2. LILO có th kh i đ ng nhân Linux t đĩa m m. S nguyên ‘0’ đ u tiên cho bi t s th t c a . Ví d m t cú pháp là: (fd0) Trư c tiên c n nói GRUB yêu c u t t c các tên thi t b ph i đ t trong ngo c ‘(’ và ‘)’. Làm sao đ ch ra m t t p tin? Hãy xem ví d sau đây: (hd0. LILO không ph i là chương trình đơn l mà là m t b g m nhi u chương trình: trình kh i đ ng. Trong trư ng h p này đây là phân vùng th hai c a c ng th nh t. B ng grub shell b n có th “gi l p” (emulate) trình kh i đ ng này và cài đ t GRUB. Ví d 3: (hd0. DR DOS. H t s c đơn gi n! Thông tin trong ph n này s giúp b n hi u đư c c u hình c a GRUB s nói đ n s p t i đây. B n c n hi u cú pháp này đ bi t cách ch ra m t đĩa hay phân vùng nào đó. Unixware v.2 Trình kh i đ ng LILO Trình kh i đ ng LILO đư c vi t b i Werner Almesberber.4. thì b n có th cài đ t và s d ng giao di n th c đơn và thay đ i giao di n th c đơn theo mong mu n c a mình. Ph n fd có nghĩa là đĩa m m. Windows 95/98. Nó đ m s th t b t đ u t ‘0’ không ph thu c vào d ng đĩa. Chú ý r ng các phân vùng m r ng đư c đ m b t đ u t ‘4’ không ph thu c vào s phân vùng chính (“primary partition”) th c t có trên đĩa. đ m b t đ u t 0. S ‘0’ ch ra s th t c a . các chương trình s d ng đ cài đ t và c u hình trình kh i đ ng. C n chú ý thêm là GRUB không phân bi t IDE và SCSI. Bây gi chúng ta xem xét ng n g n v tên g i thi t b dùng trong GRUB.v.1) đây ‘hd’ có nghĩa là c ng. t c là c ng th nh t. và cũng có th kh i đ ng các h đi u hành khác: PC/MS-DOS. đĩa c ng. M t đi m m nh khác c a GRUB đó là “grub shell” có th ch y khi b t đ u kh i đ ng ho c sau khi đã kh i đ ng xong h th ng. . . SCO UNIX. Ví d 2: (hd0. và các t p tin ph c v : . LILO cho phép ch n đ n 16 h đi u hành khác nhau đ kh i đ ng. vì cú pháp thi t b trong trình kh i đ ng này có khác m t chút so v i nh ng gì mà b n đã th y trên nh ng h th ng c a mình.0)/vmlinuz Dòng này ch ra t p tin ‘vmlinuz’ n m trên phân vùng đ u tiên c a c ng đ u tiên. Windows NT/2000/XP. 386BSD.24 Cài đ t h đi u hành Linux dòng l nh. GRUB s d ng m t phân vùng c a đĩa ch không ph i toàn b đĩa. 2. S nguyên th hai (‘1’) cho bi t s th t c a phân vùng (chúng ta không xem xét các HĐH khác Linux). Xin nh c l i m t l n n a là các s đ m đ u b t đ u t s không ‘0’.

2.4 L a ch n trình kh i đ ng

25

• chương trình /sbin/lilo, ch y dư i Linux, ph c v đ ghi t t c thông tin c n thi t trong giai đo n kh i đ ng vào các ch tương ng. C n ch y chương trình này sau m i l n có thay đ i trong nhân hay trong t p tin c u hình LILO; • các t p tin ph c v , c n cho LILO trong th i gian kh i đ ng. Nh ng t p tin này thư ng n m trong thư m c /boot. Quan tr ng nh t trong s chúng – đó là b n thân trình kh i đ ng (xem phía dư i) và t p tin map (/boot/map); trong t p tin này có ch ra v trí c a nhân. M t t p tin quan tr ng khác – t p tin c u hình LILO; thư ng có tên /etc/lilo.conf; • trình kh i đ ng – đây là ph n LILO đư c n p vào b nh đ u tiên qua Int c a BIOS; trình kh i đ ng n p nhân Linux hay sector kh i đ ng c a h đi u hành khác. Trình kh i đ ng g m có hai ph n. Ph n th nh t đư c ghi vào sector kh i đ ng và ph c v đ n p ph n th hai, có kích thư c l n hơn r t nhi u. C hai ph n thư ng đư c ghi trên đĩa trong t p tin /boot/boot.b. C n nh r ng, đ nh d ng c a sector kh i đ ng t o ra b i LILO khác v i đ nh d ng MBR c a DOS. Vì th n u ghi sector kh i đ ng LILO vào MBR, thì các h đi u hành đã cài c a Microsoft s ng ng kh i đ ng (n u như không có các bi n pháp b sung). Sector kh i đ ng c a LILO có th đư c thi t k đ s d ng như sector kh i đ ng c a phân vùng, trong đó có ch cho b ng phân vùng. Sector kh i đ ng c a LILO trong khi cài đ t có th đ t vào nh ng ch sau: • sector kh i đ ng c a đĩa m m trong đ nh d ng Linux (/dev/fd0, . . . ); • MBR c a đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda, /dev/sda, . . . ); • sector kh i đ ng c a phân vùng chính v i h th ng t p tin Linux trên đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda1, /dev/hda2, . . . ); • sector kh i đ ng c a phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda5, . . . ). S th t là ph n l n chương trình d ng fdisk không đ ra kh năng kh i đ ng kh i đ ng t phân vùng m r ng và t ch i vi c kích ho t phân vùng này. Vì v y trong thành ph n LILO có ch a m t chương trình đ c bi t (activate) cho phép vư t qua h n ch này. Tuy nhiên chương trình fdisk c a b n phân ph i Linux h tr kh năng kích ho t phân vùng m r ng. C n s d ng tùy ch n -b ho c bi n BOOT. Sector kh i đ ng c a LILO không th đ t vào các ch sau: • sector kh i đ ng c a đĩa m m hay phân vùng chính, v i đ nh d ng h th ng t p tin khác Linux; • trong phân vùng swap c a Linux; • trên đĩa c ng th hai. Ngoài ra, c n nh r ng, LILO trong th i gian kh i đ ng c n nh ng t p tin sau:

26 • /boot/boot.b; • /boot/map (t o ra b i l nh /sbin/lilo);

Cài đ t h đi u hành Linux

• t t c phiên b n nhân kh i đ ng (n u b n đ c ch n phiên b n nhân khi kh i đ ng); • sector kh i đ ng c a các h đi u hành khác mà b n đ c mu n kh i đ ng qua LILO; • t p tin ch a các thông báo đưa ra khi kh i đ ng (n u đư c xác đ nh). Như v y, sector kh i đ ng LILO cũng như nh ng t p tin đã li t kê (trong s đó có các t p tin b n đ c s cài đ t sau này) c n n m trong ph m vi 1024 cylinder đ u tiên c a đĩa c ng, b i vì chúng c n đư c truy c p qua BIOS. Xem ph n nói v h n ch c a BIOS trên. B t đ u t phiên b n 21, LILO đưa ra màn hình trình đơn (th c đơn) cho phép ch n h th ng đ kh i đ ng (trư c đây c n nh n phím Tab đ g i trình đơn này).

2.4.3

Các trình kh i đ ng khác

Ngoài GRUB và LILO đ kh i đ ng Linux có th kh i đ ng các trình kh i đ ng khác. • N u như trư c khi cài đ t Linux đã có HĐH Windows NT/2000/XP, thì trình kh i đ ng b n đ c có th s d ng là OS Loader c a NT. So sánh v i LILO thì trình kh i đ ng OS Loader có ít nh t hai ưu th . Th nh t, t t c c u hình cũ không b m t (chúng ta có th ch n kh i đ ng Windows hay Linux theo l a ch n), và th hai, có th cài đ t Linux lên đĩa mà LILO không th kh i đ ng, ví d , đĩa th hai trên controller th hai (Secondary Slave). • N u như trư c khi cài đ t Linux b n đ c ch có HĐH Windows 95 hay Windows 98 và không có Windows NT/2000 hay XP, thì OS Loader không đư c cài đ t. Và n u như vì m t lý do nào đó b n đ c không mu n cài đ t LILO, thì có th s đ ng chương trình kh i đ ng loadlin.exe (thư ng đi kèm v i b n phân ph i Linux); • Th i gian g n đây trong thành ph n b n phân ph i Linux thư ng có chương trình kh i đ ng GRUB. • Trong thành ph n OS/2 c a công ty IBM có chương trình kh i đ ng Boot Manager. Trong r t nhi u hư ng d n ngư i ta khuyên dùng chương trình này đ t i ch c kh i đ ng nhi u HĐH. • Trong các ngu n thông tin khác nhau còn nh c đ n chương trình System Commander; • Thêm m t trình kh i đ ng khác có trong thành ph n gói PartitionMagic c a công ty Power Quest. Chúng ta s nói v chương trình này trong ph n nh ti p theo.

2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa

27

Ngoài ra, tác gi còn th y nói đ n m t lo t trình kh i đ ng khác (m t s có th tìm th y trong thư m c public/ftp/pub/Linux/system/boot/loaders c a ftp://metalab.unc.edu/. Nhưng vì tôi không s d ng nh ng chương trình này, nên không th nói c th cách s d ng chúng. Và t t c nh ng l i khuyên dùng sau c a tác gi s d a trên vi c s d ng LILO, NT Loader và loadlin.exe. N u như có ý mu n cài đ t chương trình kh i đ ng khác, thì b n đ c c n đ c hư ng d n cài đ t và s d ng c a nó.

2.4.4

Các phương án kh i đ ng

Như v y, theo ý ki n c a tác gi có các phương án kh i đ ng sau: • N u trên máy ch có m t h đi u hành Linux duy nh t, hãy dùng GRUB. • N u đã cài đ t Windows NT hay Windows 2000/XP, thì hãy s d ng GRUB. • N u có Windows 95 hay Windows 98 trên FAT16, và b n đ c không mu n cài đ t chương trình kh i đ ng nào khác, thì có th s d ng GRUB ho c LILO, ho c đ u tiên ch y DOS và sau đó kh i đ ng Linux nh chương trình loadlin.exe (hay m t chương trình tương t , có vài chương trình như v y, nhưng chúng ta s không xét đ n). • N u đã cài đ t Windows 95 OSR2 hay Windows 98 trên FAT32, và b n đ c không mu n cài đ t thêm chương trình kh i đ ng, thì c n s d ng loadlin.exe. R t nhi u HOWTO kh ng đ nh r ng không c n s đ ng LILO, n u như phân vùng kích ho t có đ nh d ng FAT32, m c dù tác gi không rõ nguyên nhân. Tuy nhiên thí nghi m kh i đ ng Linux qua NT Loader, cài đ t trên phân vùng FAT32, c a tác gi đã k t thúc không thành công. Vì th , trong trư ng h p này tác gi đã ph i s d ng chương trình loadlin.exe. Chương trình này đã hoàn thành t t nhi m v , và t o cho tác gi m t n tư ng t t, vì th tác gi khuyên b n đ c s d ng loadlin.exe đ kh i đ ng Linux. Trong nh ng ph n ti p theo tác gi s cho bi t cách cài đ t Linux, s d ng t t c b n phương án kh i đ ng: qua trình kh i đ ng NT Loader, trình kh i đ ng GRUB, trình kh i đ ng LILO và trình kh i đ ng loadlin.exe. Tuy nhiên trư c khi cài đ t trình kh i đ ng c n chu n b các phân vùng trên đĩa, hay ít nh t là nghĩ cách t ch c chúng.

2.5
2.5.1

Chu n b các phân vùng trên đĩa
L i khuyên khi t o phân vùng

Đưa ra l i khuyên đây không ph i là vi c d dàng, vì phân vùng đĩa ph c thu c r t nhi u vào ý thích và nhu c u c a ch nhân đĩa. Nhưng cũng xin th đưa ra vài đ ngh sau. Tác gi s đ t tên đĩa và phân vùng theo “tiêu chu n” c a Linux, t c là /dev/hda, /dev/hdb, v.v. . . đ i v i đĩa và /dev/hda1, /dev/hda2, v.v. . . – đ i v i các phân vùng.

28

Cài đ t h đi u hành Linux

Vi c phân chia đĩa thành các phân vùng là c n thi t, b i vì Windows và Linux s d ng các cách lưu tr thông tin trên đĩa và sau đó đ c chúng t đĩa khác nhau. Chính vì th t t hơn h t là dành cho m i h đi u hành m t (ho c th m chí m t vài như chúng ta s th y dư i) phân vùng riêng. Đ u tiên chúng ta hãy xem xét m t trư ng h p đơn gi n – dung lư ng đĩa c a b n đ c không vư t quá 8,4 Gbyte (nói chính xác hơn – s cylinder không vư t quá 1024). Trong trư ng h p này m i th đ u đơn gi n: b n đ c ch vi c chia đĩa làm sao đ đ ch cho h đi u hành s cài đ t. Có th s d ng d li u cho bi t kích thư c đĩa nh nh t c n thi t đ cài đ t h đi u hành v i c u hình cơ b n trong b ng 2.2. B ng 2.2: Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH H đi u hành Windows 95 Windows 98 Windows NT Windows 2000 Linux Red Hat 6.2 (Workstation v i KDE) Yêu c u 100 Mbyte 200 Mbyte 200 Mbyte 700 Mbyte 700 Mbyte

Tuy nhiên xin hãy nh r ng, không nh ng ph i tính kích thư c các t p tin c a b n thân h đi u hành, mà còn ph i tính c kích thư c c a các chương trình b n đ c d tính ch y. Và còn ph i dành m t ph n d tr không nh cho các chương trình s cài đ t sau này (không th tránh kh i!). Hãy tính r ng, 700 Mbyte dành cho Linux trong b ng nói trên ch dành cho các chương trình cài đ t cùng v i Linux theo m c đ nh, trong s đó có, ví d , chương trình so n th o r t m nh Lyx. Đ i v i Windows cũng tương t như v y. Theo kinh nghi m c a tác gi thì đ làm vi c v i Windows 95/98, Windows NT và Linux các phân vùng v i kích thư c 800-1000 Mbyte là đ (t t nhiên, n u b n đ c không cài đ t các gói chương trình l n, như OpenOffice.Org), còn đ i v i Windows 200 thì c n phân vùng l n hơn. Bây gi chúng ta s xem xét v n đ chia các phân vùng cho Linux. đây không th ch chia m t phân vùng. Th nh t, c n chia m t phân vùng swap riêng bi t cho Linux. Khi xác đ nh dung lư ng c a phân vùng swap Linux c n tính đ n nh ng y u t sau: • Trong Linux, RAM và không gian swap h p l i t o thành b nh o chung. Ví d , n u b n đ c có 256 MByte RAM và 128 Mbyte không gian swap, thì s có 384 Mbyte b nh o. • Đ làm vi c v i Linux c n ít nh t 16 Mbyte b nh o, vì th n u b n đ c ch có 4 Mbyte RAM, thì c n phân vùng swap không nh hơn 12 Mbyte. • Kích thư c c a phân vùng swap có th l n bao nhiêu tùy thích, tuy nhiên không c n c u hình quá nhi u n u không c n thi t. Thông thư ng ch c n dùng swap khi máy ít b nh RAM ho c ch y máy ch v i nhi u ng d ng

vi c đ t h th ng t p tin Linux lên vài phân vùng riêng r là có ý nghĩa. thì phân vùng này có th không c n thi t. ho c đơn gi n là mu n cài đ t m t b n phân ph i khác. Trong tiêu chu n v h th ng t p tin c a Linux FHS (c th xin xem chương ??) cũng có l i khuyên v vi c đ t thư m c /usr lên m t phân vùng riêng. hay cài b ng phương pháp khác. trong trư ng h p ch có m t đĩa nh . T nh ng gì đã nói đ n ph n trư c (h n ch dung lư ng đĩa c ng). Trong t t c m i trư ng h p t t nh t tránh dùng swap vì nó ch m hơn RAM nhi u. có nhà chuyên gia khuyên nên dành cho h th ng t p tin Linux ba phân vùng (n u tính c swap thì thành 4). nh ng ý ki n nói trên đã đ đ b n đ c t tìm ra phương án phân chia đĩa c a mình. Ngoài ra. Bây gi chúng ta xem xét trư ng h p đĩa v i s cylinder l n hơn 1024. thì không c n đ n không gian swap. Còn phân vùng th ba đư c g n vào thư m c /usr. T t c các ph n còn l i c a Linux và các chương trình h tr theo nguyên t c có th đ t vào m t phân vùng. Vi c phân chia như v y d a trên nh ng lý l sau. đ i v i Linux có th đ t thư m c g c cùng v i thư m c con /boot vào các cylinder “th p” (trong vòng 1024 đ u tiên). nh ng đ ngh c a tác gi cho ra b ng t ng k t sau: 2 Xin cám ơn bác Tony Lý v m c này . 1 Gbyte là đ ) s ch a h th ng t p tin g c (/). c n nh r ng kích thư c quá l n có th là vô ích.2 • Khi tính kích thư c c a không gian swapping. Phân vùng th hai dành cho thư m c /home. thì nh ng chương trình nói trên s đư c gi l i và có th s làm vi c (r t có th c n vài c u hình nh ) sau khi cài đ t l i h th ng. ch nên suy nghĩ v v n đ dung lư ng c a phân vùng swap khi có m t đĩa nh và ít b nh RAM. Như v y trong trư ng h p này. còn các thư m c khác – ch nào tùy thích. T t nhiên. c n đ t chương trình kh i đ ng trong ph m vi 1024 cylinder đ u tiên. b n đ c mu n c p nh t phiên b n m i c a b n phân ph i. Trong trư ng h p ngư c l i hãy phân chia đ t ng s dung lư ng c a b nh o (g m RAM và phân vùng swap) không nh hơn 128 Mbyte. thì th nh tho ng cũng c n cài đ t l i. s b m t c nh ng chương trình đã cài t mã ngu n. Trên máy tính v i 16 Mbyte RAM khi cài đ t Linux v i c u hình chu n và các chương trình ng d ng chu n thì 48 Mbyte không gian swapping là đ . kích thư c chính xác c a không gian swap ph thu c l n vào chương trình s đư c cài đ t. Ví d . cũng như không nh t thi t ph i đ t vào phân vùng ch a các t p tin khác c a HĐH. NT Loader không nh t thi t ph i đ t vào phân vùng NTFS. Phân vùng th nh t (theo ý ki n cá nhân tác gi . ho c vì ít kinh nghi m s d ng nên làm h ng t p tin h th ng quan tr ng. Dù HĐH Linux có n đ nh và đáng tin c y đ n đâu. N u dành cho thư m c này m t phân vùng riêng và khi cài đ t không đ nh d ng l i chúng. Ví d . Còn n u cài đ t Linux v i c u hình nh nh t. Còn n u như b n đ c có 128 Mbyte RAM hay nhi u hơn. thì khi cài đ t l i nh ng d li u đã làm ra và ghi nh trong thư m c cá nhân s b m t (n u không có b n sao chép). Tuy nhiên. Nói chung. Theo tác gi th y. Ph n l n nh ng gói chương trình này đư c cài vào thư m c /usr. Như đã nói trên.2. Nhân ti n. N u như t t c đư c cài đ t vào m t phân vùng.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa 29 n ng.

không ch a b t ký d li u nào. • trong phân vùng m r ng t o các phân vùng lôgíc cho m i HĐH s cài đ t: Windows 98. thì m t phân vùng FAT16 cũng không th a. • phân vùng chính ti p theo dành cho thư m c g c (/). fdisk không thích h p cho nh ng m c đích như v y.30 Cài đ t h đi u hành Linux • ph n kh i đ ng c a t t c các h th ng Microsoft đ t vào phân vùng chính đ u tiên c a đĩa. Chính vì v y hãy dành cho phân vùng này kho ng 256 ho c 512 Mbyte.powerquest. 2. Nh ng l i khuyên này đưa ra v i gi thi t r ng. N u như b n đ c có 2. trên m i h đi u hành đ u có phiên b n riêng c a chương trình này. và đ ng th i cho các h th ng t p tin /home và /usr c a HĐH Linux (trong /home s đ t các t p tin riêng c a ngư i dùng. Tuy nhiên. T t nhiên. vì th phân vùng này có th ph c v cho vi c trao đ i t p tin gi a các h th ng. ch có đi u phân vùng swap t t hơn đ t trên đĩa khác v i đĩa dành cho Linux. Nhưng chúng ta đang xem xét trư ng h p đã có HĐH nào đó trên đĩa và c n phân chia đĩa mà không làm m t thông tin. N u như trên máy đã cài đ t Windows NT hay có FAT32.5. vì FAT16 s d ng không gian đĩa r t không h p lý. k c trong trư ng h p h th ng có v n đ . Chương trình phân chia đĩa đư c bi t đ n nhi u nh t là fdisk. nh ng ngư i dùng Linux m i – n u như mu n phân chia l i đĩa mà không làm m t thông tin. còn trong /usr – chương trình s cài đ t).com) và s d ng chương trình này. Th nh t. trong đó có Linux. c n l a ch n công c đ đưa k ho ch này thành hi n th c. • phân vùng chính th ba dành cho swap c a Linux (l i khuyên v kích thư c c a phân vùng này xem trên). Ngư i ta nói r ng như v y tăng t c đ làm vi c trong Linux (cũng d hi u vì đ u đ c ít ph i ch y hơn). Nhưng không nên đ phân vùng này l n. Windows NT/2000/XP. b n đ c có th kh i đ ng t đĩa m m DOS (t m th i khi chưa làm quen v i Linux m t cách “tư ng t n”) và th y đư c r ng đĩa c ng làm vi c bình thư ng. . n u như b n đ c ch có Windows 95 v i FAT16. thì có th đ Windows trên phân vùng đ u tiên. ph c v cho phân chia đĩa. Vì th l i khuyên c a tác gi v i b n đ c.2 Chương trình đ phân chia đĩa Sau khi hoàn thành k t ho ch chia đĩa. Trong thành ph n các b n phân ph i Red Hat và BlackCat (r t có th trong các b n phân ph i khác) có chương trình fips. Th hai. kích thư c kho ng 1 Gbyte. • ph n còn l i c a đĩa đ t thành phân vùng m r ng. v i đ nh d ng FAT16 (DOS). h th ng t p tin FAT16 đư c h tr trên m i HĐH. n u như phân chia đĩa tr ng. b n đ c ch có m t đĩa c ng. theo ý ki n c a ngư i dùng thì không nên s d ng chương trình này. Và không c n gì hơn ngoài chương trình này. thì v n s d ng đư c nh ng l i khuyên này. thì hãy tìm chương trình Partition Magic c a công ty Power Quest (http://www.

make a BOOT DISK” (hay tương t th . Th hai. Chương trình t o đĩa ph c h i Windows 2000/XP có th ch y t trình đơn h th ng (l nh Backup trong Start/Program/Accessories). Dùng chương trình Partition Magic đ l y m t ph n đĩa tr ng và t đó t o ra phân vùng v i d ng ext2(3) (h th ng t p tin Linux) và phân vùng swap. 3. Ngoài ra. Tuy nhiên . t t c nh ng cài đ t và c u hình trư c đó s đư c ghi l i). vì “quan h ” c a chúng đ i v i vi c cài đ t Linux hoàn toàn gi ng nhau. chương trình này (th m chí trong phiên b n dành cho DOS) cung c p m t giao di n đ h a d s d ng có h tr chu t. /dev/hda1 s dành cho phân vùng FAT16). Chúng ta gi thi t là Windows NT đã đư c cài vào phân vùng /dev/hda2 (n u như b n đ c nh . N u như b n đ c chưa cài đ t Linux bao gi . Trong khi cài đ t c n chú ý đ n nh ng đi m sau: • th nh t. Đĩa m m này s đư c dùng đ n sau. 2. Tác gi cho r ng. tùy thu c vào b n phân ph i) khi đư c h i có t o đĩa m m kh i đ ng hay không. Đây cũng là m t phương án kh i đ ng. chương trình này cho phép phân chia l i đĩa mà không làm m t thông tin (t c là. không ch t o đư c phân vùng m i t ch tr ng trên đĩa. Vì th ti p theo chúng ta s xem xét các phương án cài đ t hai HĐH trên m t máy tính.com và boot. Cách tính kích thư c c a chúng đã nói trên. Khi t o phân vùng c n đ ý không cho ranh gi i gi a các phân vùng c t l n nhau. có th s d ng đĩa m m này đ kh i đ ng Linux. sau khi kh i đ ng h th ng không còn yêu c u đĩa m m n a. Khi này. s d ng đ đ c các đĩa m m khác. Đi u này r t quan tr ng v i ngư i dùng m i. Đ t o đĩa m m kh i đ ng ch c n đ nh d ng l i đĩa m m.ini t thư m c g c c a đĩa kh i đ ng NT. và hơn n a khác v i đĩa m m kh i đ ng DOS.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader Trong ph n này. mà còn có th di chuy n các phân vùng đã có theo ý mu n. và m i thao tác cũng như thay đ i đ u th y rõ ràng. nghĩa là trình kh i đ ng OS Loader cũng đã đư c cài đ t. thì trư c khi b t đ u c n chu n b đĩa m m kh i đ ng và ph c h i Windows NT. ntdetect.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 31 Th nh t. khi nói v Windows NT xin ng m hi u c Windows 2000 và NT. Các bư c cài đ t có th mô t như sau: 1. Và như th có th s d ng chương trình này đ kh i đ ng Linux. nh ng thông tin đã đưa đ đ b n đ c l p k ho ch và th c hi n vi c phân chia đĩa thành các phân vùng. 2. có th b nó ra kh i . Tác gi hy v ng r ng b n đ c đã sao lưu nh ng thông tin có giá tr c a mình.2. trong quá trình cài đ t nh t đ nh ph i t o ra các đĩa m m kh i đ ng Linux. T c là c n tr l i “Yes. r i sao chép lên đó các t p tin ntldr. N u HĐH Windows NT đã đư c cài đ t. Cài đ t Linux theo ch d n c a b n phân ph i.

nhưng t t hơn h t là b n đ c cài LILO ngay l p t c vào sector đ u tiên c a phân vùng đã cài Linux. n u phân vùng chính đ u tiên có đ nh d ng NTFS. thì đây là kh năng duy nh t). ch c n sao chép sector kh i đ ng qua đĩa m m như đang trình bày. Tác gi cũng s nói cách ph c h i. 4. khi cài đ t Linux c n cài LILO vào sector đ u tiên c a phân vùng dành cho thư m c g c (/) c a Linux. n u như b n đ c cài LILO vào MBR. 5. đ nh d ng MBR t o b i LILO và Windows (DOS) khác nhau. vì th không nên s d ng thư ng xuyên. T m th i nhân Linux còn chưa h tr t t vi c ghi lên phân vùng NTFS. thì không ph i m i th đã h ng h t. t p tin này s c n đ trình kh i đ ng Windows NT/2000 có th kh i đ ng Linux. [root]# mount -t vfat /dev/fd0 /mnt/floppy chuy n vào thư m c /mnt/floppy [root]# cd /mnt/floppy và th c hi n câu l nh [root]# dd if=/dev/hda3 of=/mnt/floppy/bootsect. thì c u ph c h i l i MBR c a Windows. 3 .32 Cài đ t h đi u hành Linux cách kh i đ ng này cũng có đi u ti n. Tác gi không bi t (chưa th ) có th kh i đ ng không c n đĩa m m không. thì có th t o t p tin bootsect. b ng câu l nh: [root]# shutdown -h now Ghi chú: n u đĩa C: (/dev/hda1) có đ nh d ng FAT. Vì th n u b n đ c cài LILO vào MBR. Đĩa m m này còn c n thi t cho c u hình đ kh i đ ng nhi u HĐH. Ch s d ng trong trư ng h p “b t đ c dĩ”.lnx bs=512 count=1 đ ghi n i dung sector kh i đ ng c a đĩa /dev/hda3 vào t p tin /mnt/floppy/bootsect. • th hai.lnx trong thư m c g c c a đĩa C:. Sau khi cài đ t xong. K t qu cu i cùng (kh i đ ng qua NT Loader) v n có th đ t đư c nhưng c n b ra m t chút công s c. Chúng ta gi thi t Linux đư c cài vào phân vùng /dev/hda3.lnx3 6. Như v y LILO s đư c cài vào sector đ u tiên c a /dev/hda3 Theo nguyên t c. Vi c sao chép th c hi n như sau: đ u tiên g n m t đĩa m m tr ng (m i mua thì càng t t). kh i đ ng Linux b ng đĩa m m (n u như b n đ c cài LILO vào phân vùng c a Linux và không đ ng gì đ n MBR. V n đ ch . Ti p theo c n kh i đ ng l i đ vào Windows NT. ch không ph i vào sector kh i đ ng chính c a đĩa (MBR). Tuy nhiên đây cũng không có v n đ gì. Sao chép sector kh i đ ng c a Linux vào m t t p tin.

Nh p l nh cd /etc và m t p tin lilo.lnx="LINUX" (t t nhiên.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 33 Vì MBR chưa có gì thay đ i. Còn bây gi chúng ta s xem xét trư ng h p b n đ c (do vô tình hay c ý) cài đ t LILO vào b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa (Master Boot Record. Sau đó Windows 2000 s kh i đ ng bình thư ng. thì hãy ch y câu l nh mount và tìm k t qu tương t như sau4 : 4 có nghĩa là tìm phân vùng đã g n vào thư m c g c /. N u Linux đư c cài vào phân vùng /dev/hda3. 5. thì nh ng bư c trên có thay đ i m t chút: thay cho bư c th 6 c n làm các thao tác sau. N u như b n đ c v n còn mu n s d ng trình kh i đ ng OS Loader c a NT. trong d u ngo c kép b n đ c có th đ t tên b t kỳ. ví d . Trong Windows 2000 có các l nh chuyên dùng fixboot và fixmbr (ch y t console ph c h i h th ng). Dùng b t kỳ trình so n th o nào. Ch y hai l nh này theo th t đã ch ra. ví d . Sau đó đăng nh p vào tài kho n nhà qu n tr (administrator).2. S d ng câu l nh fdisk /mbr.) 8. thì c n ghi cái đó. r i ch n ch đ Command mode. hay chính xác hơn là vào thư m c g c c a phân vùng mà t đó kh i đ ng Windows NT. đ u t p tin này có liên k t đ n phân vùng kh i đ ng theo m c đ nh. 1. Đ c đi m đ nh n ra phân vùng này là hai t p tin ntldr và boot. thì LILO s đư c ch y và sau đó nó (LILO) s n p Linux. 2. đ thay th giá tr này thành phân vùng đã cài Linux lên (chính xác hơn là thành phân vùng đư c g n như g c (/) c a Linux).conf.lnx có th đ t thu c tính ch đ c (read-only). trong ví d này là /dev/hda3 . /dev/hda.init ch a trong đó (nh ng t p tin này có th n!). ch không mu n dùng LILO. Vi c còn l i là kh i đ ng l i máy tính m t l n n a. nên Windows NT s kh i đ ng.ini và thêm vào dòng sau: C:\bootsect. và trong trình đơn ch n h đi u hành s có LINUX.lnx vào thư m c g c c a đĩa C:. Kh i đ ng l i máy tính t đĩa m m kh i đ ng Linux và đăng nh p vào h th ng v i quy n ngư i dùng root. MBR). Sau đó tìm t p tin boot. Trong NT c n sao chép t p tin bootsect. N u ch n LINUX. N u như b n đ c không nh đã cài Linux vào đâu. T p tin bootsect. 4. Đây có th là phân vùng FAT16 hay phân vùng NTFS. Ph c h i l i b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa. 3. n u không có thì b n đ c c n tìm m t máy khác đang ch y Windows NT r i t o). Tác gi dùng l nh này thành công. 7. Trong trình đơn (th c đơn) c a trình kh i đ ng c n ch n l nh Recover. m c dù trong m t s bài báo nói cách ph c h i MBR như v y không ph i lúc nào cũng làm vi c. Kh i đ ng Windows NT t đĩa m m kh i đ ng (đã t o trư c khi cài đ t Linux. và vi c kh i đ ng Windows NT (bư c th 6 trên) là không th . t c là thay th /dev/hda thành /dev/hda3. Trong trư ng h p này b n ghi kh i đ ng Windows NT (hay 2000) s b xóa. CoolEdit c a Midnight Commander.

7. Chúng ta s xem xét c u hình GRUB trong ph n ti p theo. b n c n m t t p tin c u hình ‘menu. Nh đó sau khi cài đ t b n có th ch n kh i đ ng Linux ho c h đi u hành (thư ng là Windows) đã có. Đ dùng đư c trình đơn đó. Thông thư ng t p tin này đư c t o ra khi cài đ t. Hãy xem ví d m t t p tin như v y dư i đây: # GRUB example configuration file on the teppi’s openSUSE system. “quy trình” ph c t p v i hai l n kh i đ ng l i ch đ chuy n sector kh i đ ng Linux t MBR vào sector đ u tiên c a phân vùng dành cho Linux.2 C u hình GRUB GRUB có m t giao di n trình đơn đ t đó ngư i dùng có th ch n m t m c (m t h đi u hành) b ng các phím mũi tên r i nh n <Enter> đ kh i đ ng. Th c hi n các bư c 6-8 như trên. ví d Xandros còn t đ ng tìm th y nh ng h đi u hành đã có này và thêm chúng vào t p tin c u hình c a GRUB. M c dù vi c t đ ng c u hình này h t s c thu n ti n. và ph c h i MBR c a Windows. b n ghi kh i đ ng c a Windows đư c gi nguyên v n. 2. B n đ c đã có th ch n HĐH s kh i đ ng và đi u khi n máy tính c a mình. S có c nh báo v vi c phân vùng không ph i là đ u tiên trên đĩa. nhưng s có ích n u b n bi t đư c cách c u hình Linux đ x lý nh ng l i có th x y ra và hơn th n a bi t cách c u hình đ kh i đ ng h đi u hành mong mu n khi không có t đ ng c u hình.7. Đây chính là đi u chúng ta c n.lst’ n m trong thư m c kh i đ ng /boot. D dàng đoán ra r ng. Last modification on Sun Apr 2 22:22:11 MSD 2006 color white/blue black/light-gray .7. Ch y l nh /sbin/lilo đ ghi trình kh i đ ng vào phân vùng /dev/hda3 (c n ch y l nh lilo không có tham s ). 2.1 Cài đ t GRUB Cách d nh t đ có th cài đ t trình kh i đ ng GRUB là ch n dùng trình kh i đ ng này trong quá trình cài đ t h th ng Linux c a b n.34 /dev/hda3 on / type reiserfs (rw) Cài đ t h đi u hành Linux 6. thì l a ch n t t hơn cho trình kh i đ ng là chương trình có trong thành ph n c a m i b n phân ph i HĐH Linux – GRUB (GRand Unified Bootloader). 2. Quá trình cài đ t Linux k t thúc đây.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB Như đã nói trong ph n l a ch n chương trình kh i đ ng. Trong nh ng phiên b n m i c a các b n phân ph i Linux m i khi này có th ch n c u hình cho nh ng h đi u hành đã có trên máy. M t s b n phân ph i. # Modified by YaST2. n u trên máy đã cài Windows 98 v i h th ng t p tin FAT16.

đ u t p tin là nh ng thi t l p chung (global options). .v. . M i ph n đ u b t đ u b ng l nh ‘title’ theo sau là tên s hi n th trong trình đơn. Chúng s đư c c p nh t m t cách t đ ng trong l n kh i đ ng sau. sau khi thay đ i c u GRUB không c n ph i ch y b t kỳ l nh nào đ nh ng thay đ i này có hi u l c.0)/initrd-xen 35 ###Don’t change this comment .gz dom0_mem=196608 module (hd0.2. Tùy ch n color dùng đ ch n màu cho trình đơn (hãy th nó!). Và vì l nh này hi n th tham s m t cách nguyên v n.YaST2 identifier: Original name: floppy### title Floppy root (fd0) chainloader +1 Tác gi nghĩ r ng c n gi i thích c th hơn m t chút v t p tin này. S ‘0’ ch ra đó là h đi u hành th nh t trong danh sách (t c là SuSE Linux 9.YaST2 identifier: Original name:linux### title SUSE LINUX 9. trong GRUB vi c đánh s đư c b t đ u t ‘0’ ch không ph i ‘1’.0)/initrd ###Don’t change this comment .3). Tùy ch n default ch ra h đi u hành kh i đ ng theo m c đ nh (n u không đ ng vào bàn phím khi kh i đ ng).0)/vmlinuz-xen root=/dev/hda5 vga=0x31a selinux=0 splash=silent resume=/dev/hda7 showopts module (hd0. ph n th hai – “Windows”. ph n đ u tiên là đ kh i đ ng “SUSE LINUX 9.0)/xen.3 kernel (hd0. Tùy ch n timeout cho bi t GRUB s kh i đ ng m t cách t đ ng sau kho ng th i gian ch ra (tính theo giây) n u không nh n phím nào. Chúng đư c đ t trư c các m c b t đ u b ng ‘title’. Trong trư ng h p này là sau 8 giây. Khác v i trư ng h p LILO. Ngoài dòng chú thích GRUB cũng b qua nh ng dòng tr ng.YaST2 identifier: Original name: xen### title XEN kernel (hd0. . v. Sau nh ng thi t l p chung là ph n thi t l p cho t ng h đi u hành c th .7 S d ng trình kh i đ ng GRUB default 0 timeout 8 ###Don’t change this comment . Có th b n đã đoán ra nh ng dòng b t đ u b ng ký t ‘#’ là nh ng dòng chú thích. B n có th ghi b t kỳ câu gì mong mu n vào dòng này và không nh hư ng gì đ n công vi c c a chương trình. nên b n có th nh p b t kỳ th gì vào phía sau.0) makeactive chainloader +1 ###Don’t change this comment . nh ng tùy ch n có liên quan đ n giao di n c a trình đơn. Như b n th y trong t p tin c u hình trên.0)/vmlinuz root=/dev/hda5 vga=0x31a selinux=0 splash=silent resume=/dev/hda7 showopts initrd (hd0. Hãy nh l i.3”. Đây là m t đi m m nh c a GRUB so v i LILO.YaST2 identifier: Original name: windows### title Windows map (hd0) (hd1) map (hd1) (hd0) rootnoverify (hd1.

vì th chúng ta s không xem xét đ n. T o các đĩa m m kh i đ ng theo nguyên t c là không b t bu c.4 Gbyte thì hãy đ c k các ph n 2. 2. 5 . Trư c khi cài đ t Linux hãy chu n b đĩa m m kh i đ ng Windows.txt root = current image = /boot/vmlinuz-2. LILO đư c c u hình b ng t p tin /etc/lilo. chúng ta s đưa ra các bư c c n th c hi n đ có th kh i đ ng nhi u HĐH. Trong trư ng h p đó /etc/lilo.5 4. Cách chia đĩa đã nói trên.conf và câu l nh /sbin/lilo. còn phân vùng /dev/hda2 ch a Linux.1 S d ng trình kh i đ ng LILO Cài đ t và c u hình LILO Gi ng như trư ng h p Windows NT. C n nh r ng. Câu l nh này dùng đ cài đ t (hay cài đ t l i) LILO.conf có d ng g n như sau: boot = /dev/hda2 compact delay = 50 # message = /boot/bootmesg. 1. Cài đ t Linux theo ch d n đi kèm v i b n phân ph i. ví d khi MBR là trình kh i đ ng c a MS-DOS hay Windows. 2. nhưng đ i v i ngư i dùng m i thì như v y là đ . N u dung lư ng đĩa c ng vư t quá 8. Trong ví d này chúng ta s coi như thi t b /dev/hda1 là phân vùng v i DOS/Windows. thì trong quá trình cài d t Linux c n ch n phương án cài LILO vào b n ghi kh i đ ng chính (Master Boot Record).8 2.22 label = linux read-only other = /dev/hda1 Ghi chú.5. 3.8. Sau m t th i gian làm vi c v i Linux và có đ kinh nghi m b n s bi t cách tìm thêm thông tin v trình kh i đ ng tuy t v i này. Tuy nhiên tác gi chưa nhìn th y s c n thi t c a ng d ng này (n u đã ch n LILO làm trình kh i đ ng chính thì hãy s d ng cho “tr n b ”).36 Cài đ t h đi u hành Linux T t nhiên đây không ph i là t t c nh ng kh năng s d ng c a GRUB. nhưng tác gi khuyên b n đ c nên làm.3 và 2. Trong trư ng h p đó MBR c n ph i có kh năng n p LILO. LILO có th n m b n ghi kh i đ ng c a phân vùng chính đư c kích ho t và ch a thư m c g c c a Linux ho c th m chí trên phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng. n u b n mu n s d ng trình kh i đ ng LILO. Trình kh i đ ng LILO không b t bu c ph i cài đ t vào b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa.4. Bư c ti p theo c n c u hình LILO đ có th kh i đ ng các HĐH theo l a ch n. Dùng chương trình Partition Magic đ l y ph n không gian đĩa còn tr ng và trên đó t o ra m t phân vùng ext2(3) (h th ng t p tin Linux) và m t phân vùng swap. Chúng ta xem xét m t ví d nh c a t p tin c u hình LILO.

) Đ ng quên r ng. Trong m i ph n như v y có m t dòng label. N u b n đ c mu n kh i đ ng Windows tr c ti p t ph n nh sau vào /etc/lilo.conf theo ý mu n. LILO.conf: other = /boot/bootsect.1 giây). Đi u này có th c n thi t khi mu n kh i đ ng c Windows 98 t trình đơn c a NT Loader (trong trư ng h p này s có 3 HĐH: Linux.8 S d ng trình kh i đ ng LILO table = /dev/hda label = dos Vài l i gi i thích cho ví d : Dòng boot cho bi t thi t b kh i đ ng.ini c n đ t khác không (th i gian ch đư c tính theo giây).dos label = win trong đó bootsect. t c là thay đ i bi n table. vì ph n c u hình tương ng v i Linux n m đ u tiên trong t p tin. Tuy nhiên. Trên m t máy c a tác gi đó n m trình kh i đ ng NT Loader (vì Windows NT đư c cài đ t trư c Linux). c n th c hi n câu l nh /sbin/lilo.conf. đ không th y trình đơn kh i đ ng c a NT Loader. thì s kh i đ ng HĐH theo m c đ nh. Có th ch ra h đi u hành đư c kh i đ ng theo m c đ nh khi thêm m t dòng có d ng default=dos. 37 Dòng compact b t ch đ nén t p tin map – t p tin ch a đ c tính c a nhân đư c kh i đ ng. t c là s d ng tên đã đ t trên dòng label. (M t s h đi u hành có công c khác đ xác đ nh là đã đư c kh i đ ng t phân vùng nào. thì hãy thêm 5. N u như tên không đư c nh p sau kho ng th i gian ch trên dòng delay (tính theo ph n mư i giây – c n nhân v i 0.ini b ng không. Câu l nh này (trong tài li u . sau khi thay đ i ch d n đ n b ng phân chia đĩa.2. trong trình đơn c a LILO n u ch n dos thì s hi n ra trình đơn c a NT Loader r i t đó ch n m t trong hai HĐH Windows đ kh i đ ng).dos l y t thư m c g c c a đĩa ch a NT Loader. N u đ t dòng (g i là ph n nh thì t t hơn) other = /dev/hda1 trong t p tin /etc/lilo. s kh i đ ng Linux theo m c đ nh. thì trong thư m c g c c a đĩa /dev/hda1 (đĩa C: trong h th ng thu t ng Microsoft) c n có trình kh i đ ng ph (không ph i là chính). và LILO kh i đ ng thành công Windows NT. Dòng table=<device> cho bi t tên thi t b ch a b ng phân chia đĩa. Ch c n đ t th i gian ch kh i đ ng trong t p tin boot. Trên dòng này ghi tên c n nh p vào d u nh c LILO hay tên s hi n th trong trình đơn c a LILO đ có th ch n HĐH mu n kh i đ ng. Câu l nh message dùng đ đưa ra thông báo theo ý mu n khi kh i đ ng. c n ch y câu l nh /sbin/lilo đ nh ng thay đ i có hi u l c. Windows NT và Windows 98. m i ph n tương ng v i m t h đi u hành s kh i đ ng theo l a ch n c a ngư i dùng. Sau khi s a xong t p tin /etc/lilo. Trong ví d này. LILO s không đưa thông tin v phân chia đĩa cho h đi u hành đư c kh i đ ng n u bi n này không đư c đưa ra. n u vì m t lý do nào đó b n mu n th y trình đơn này thì giá tr timeout trong t p tin boot. tính năng (nén) này tăng t c đ c a kh i đ ng đ u. B t đ u t dòng image là các ph n nh c a t p tin c u hình.

Khi này m i ch cái bi u th s k t thúc m t hành đ ng nào đó hay k t thúc m t bư c n p LILO. ho c phân vùng ch a LILO chưa đư c kích ho t. nó đưa ra màn hình t “LILO”. thì nó không b ghi đè lên. hãy th c hi n câu l nh này v i tham s -t. Khi có tham s này s th c hi n t t c các th t c cài đ t trình kh i đ ng. Câu l nh đ th c hi n có d ng: [root:~#] dd if=/boot/boot. Ho c LILO không đư c cài đ t. Khi LILO đư c n p. tr vi c thay đ i t p tin map. . Nhưng c n bi t r ng. thì qua s ch cái đưa ra có th nh n đ nh v nguyên nhân xu t hi n v n đ . câu l nh này ch làm vi c đúng v i đi u ki n là thư m c LILO (t c là /boot) không thay đ i k t khi cài đ t. b n ghi sector kh i đ ng. và không đ ng gì đ n b ng phân chia đĩa). 0300 – tương ng /dev/hda. L nh này ch thay đ i mã chương trình kh i đ ng n m trong MBR.v. và b ng phân chia đĩa. v. MBR c a MS-DOS có th đư c ph c h i b ng cách kh i đ ng vào DOS t đĩa m m (CD) r i ch y câu l nh fdisk /mbr (xem trên). N u cho thêm tùy ch n -v. Cũng có th ph c h i MBR cũ khi c n thi t b ng câu l nh /sbin/lilo v i tùy ch n -u.38 Cài đ t h đi u hành Linux hư ng d n g i là map-installer) cài đ t trình kh i đ ng ph . . n u không còn cách ph c h i nào khác đơn gi n hơn. mà s đư c kích ho t trong l n kh i đ ng ti p theo. mà không thay đ i b ng phân chia đĩa.NNNN có th s d ng đ ph c h i n i dung cũ c a sector kh i đ ng. • Không ch cái nào hi n ra – không có ph n nào c a LILO đư c n p. thì b n đ c s đư c bi t thêm thông tin chi ti t v nh ng gì l nh /sbin/lilo s th c hi n. T p tin /boot/boot. Tuy nhiên có th đ t m t tên khác đ ghi sector kh i đ ng. Sau khi cài đ t l i trình kh i đ ng c n kh i đ ng l i máy tính và th các phương án kh i đ ng khác nhau đ ki m tra. không nh t thi t ph i dùng /boot/boot. N u t p tin này đã có trên đĩa. N u kh i đ ng b b ngưng gi a ch ng. . Đ k t thúc ph n nói v LILO này chúng ta s xem xét vài khó khăn có th xu t hi n khi s d ng LILO. trong đó NNNN tương ng v i s c a thi t b . thì n i dung cũ c a sector này s t đ ng đư c ghi nh vào m t t p tin. ví d . 6. 0800 – /dev/sda.NNNN.0300 of=/dev/hda bs=446 count=1 hay [root:~#] dd if=/boot/boot. t c là ch ch y th c u hình m i. Trư c khi ch y /sbin/lilo đ thay đ i bư c kh i đ ng. Khi /sbin/lilo ghi đè n i dung m i lên sector kh i d ng. Theo m c đ nh đó là t p tin /boot/boot.0800 of=/dev/hda bs=446 count=1 (bs=446 vì ch ph c h i chương trình kh i đ ng.NNNN. và cách kh c ph c (n u có th ).

Có th là l i đưa c u trúc hình h c c a đĩa. và d u kích ho t trong b ng phân vùng s đư c chuy n sang phân vùng MS-DOS (Windows 95/98). thư ng có th gi i quy t b ng cách kh i đ ng vào Linux b ng đĩa m m kh i đ ng. • LILO – t t c các ph n c a LILO đư c n p thành công. Thông thư ng do l i đưa ra c u trúc hình h c c a đĩa ho c t p tin /boot/boot.3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS Nh ng phiên b n nhân Linux m i nh t h tr kh năng đ t các t p tin c n thi t trên giai đo n kh i đ ng vào h th ng t p tin MS-DOS (hay UMSDOS). • LIL? – trình kh i đ ng ph đã đư c n p vào đ a ch không đúng. nhưng nó không th n p b ng mô t t t p tin map. 2.8 S d ng trình kh i đ ng LILO 39 • L [mã l i] – trình kh i đ ng chính đã đư c n p và đã ch y (t c là đã nh n đư c quy n đi u khi n). Thông thư ng do l i đưa ra c u trúc hình h c c a đĩa ho c t p tin /boot/boot.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo. Thông thư ng thì v n đ n y sinh do đĩa x u (có khuy t t t) hay không đ t đúng c u trúc hình h c c a đĩa. khi mà thư m c /boot không th n m trên phân vùng dành cho Linux. thì v n đ thư ng d gi i quy t.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo. • LIL. nhưng không ch y đư c nó.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo.2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux Khi cài đ t MS-DOS và Windows 95/98. Như th . ho c kích ho t phân vùng ch a LILO (n u LILO đư c cài vào phân vùng chính). . nên cho phép gi i quy t nhi u v n đ c a đĩa l n.2. Mà trình kh i đ ng MS-DOS và Windows 95/98 ch “bi t” chuy n quy n đi u khi n cho sector đ u tiên c a phân vùng kích ho t. N u LILO không d ng l i đây. n u như b n đ c đ u tiên cài đ t Linux. thì Linux s không th kh i đ ng. r i ch y /sbin/lilo. nhưng nó không th n p trình kh i đ ng ph . trình kh i đ ng c a chúng (không ph thu c vào ý mu n c a b n đ c) đư c ghi vào Master Boot Record (MBR). mà ti p t c đưa ra m t chu i vô t n các mã l i. Khi có v n đ sau khi cài đ t m t h đi u hành khác sau Linux. Vì trong ph n l n các trư ng h p phân vùng DOS chi m các vùng đĩa đ u (không có h n ch c a BIOS). Mã l i hai ký t cho bi t nguyên nhân c th c a v n đ (cách gi i mã c n tìm trong tài li u k thu t c a LILO). và sau đó m i cài đ t Windows 95/98 hay MS-DOS. 2.8. Nguyên nhân thư ng do khuy t t t c a đĩa ho c không đưa đúng c u trúc hình h c c a đĩa. • LIL — trình kh i đ ng ph đã đư c ch y. • LI – trình kh i đ ng chính đã n p đư c trình kh i đ ng ph . ho c t p tin boot/boot. s a l i t p tin c u hình LILO (thêm ph n nh cho HĐH m i).8.– b ng mô t trong t p tin map b phá h y. Có th ph c h i l i LILO b ng cách ch y l nh /sbin/lilo (n u LILO đư c cài vào MBR).

exe. mà c ti n trình kh i đ ng Linux nói chung có th đư c t ch c t DOS.exe thành m t công c tuy t v i đ kh i đ ng Linux khi có v n đ v i LILO.6 Loadlin. Kh năng này bi n loadlin. Tuy nhiên. Phương án kh i đ ng này đư c khuyên s d ng cho ngư i dùng Linux m i. • C n có nh nén c a nhân Linux (zImage. và chuy n t t c các t p tin t thư m c /boot vào đó. ví d . Kh năng này th c hi n nh chương trình đ c bi t loadlin. vì chương trình này h tr “kh i đ ng lôgíc” c a máy tính.exe.3.de) vi t.40 Cài đ t h đi u hành Linux Đ th c hi n phương án kh i đ ng này. bzImage là đ nh d ng m i hơn (s phiên b n nhân l n hơn 1. c n làm gì đ có th s d ng chương trình loadlin.73) có kích thư c lên t i 1 Mbyte. Vi c s d ng loadlin.ffm. do Hans Lermen (lermen@elserv. “không vào hang c p sao b t đư c c p”. Có th dùng chương trình này đ kh i đ ng Linux t CD ho c t đĩa trong m ng mà không c n s d ng đĩa m m kh i đ ng. /dos/linux). và cu i cùng ch y l nh /sbin/lilo. N u như b n đ c mu n quay tr l i DOS. 2. và sau đó DOS đư c thay th hoàn toàn b ng Linux. • Trên máy tính c a b n (t t nhiên v i b x lý 386 ho c cao hơn) c n cài đ t DOS hay WINDOWS 95.exe Không ch các t p tin kh i đ ng và nhân có th n m trong phân vùng DOS.fgan. khi có phân vùng kích ho t là DOS hay Windows.exe không yêu c u ph i cài đ t.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin.exe làm vi c v i m i c u hình DOS và có r t ít h n ch . c n phân vùng DOS ch đ đ c/ghi. Ti p theo chúng ta s ch nói v các t p tin zImage. Ph n l n ngư i dùng m i (và không ch h ) không đ kiên nh n đ đ c tài li u r t hay nhưng r t dài (và l i vi t trên ti ng Anh n a) c a LILO. Phiên b n 1.exe cung c p cách kh i đ ng Linux t c ng an toàn nh t. nhân khi gi i nén có kích thư c lên t i 2 Mbyte. thư m c /boot đư c chuy n thành liên k t tư ng trưng đ n thư m c /dos/linux. v trí m i c a thư m c /boot c n ch ra trong t p tin /etc/lilo.6 c a loadlin. thông thư ng ghi t p tin loadlin. Phiên b n này có th s d ng b nh m r ng. do đó. m c dù b n đ c có th thay th zImage thành bzImage 6 . có th n p các nhân l n (các bzImage) và các nh đĩa o (initrd) tr c ti p vào vùng b nh n m trên. zImage là đ nh d ng nh phân cũ c a nhân. b ng câu l nh reboot. t o trong đó m t thư m c (ví d . bzImage)7 . thì ph i kh i đ ng l i máy tính. Chương trình loadlin. Đ i v i nh ng ngư i dùng m i thì s thu n ti n hơn khi s d ng loadlin. m t s b n phân ph i còn có gói cài đ t cho chương trình này. Chương trình này thư ng có trên các đĩa c a b n phân ph i. Như v y. và k t qu là không th kh i đ ng đư c b t kỳ h đi u hành nào (tác gi cũng đã rơi vào trư ng h p như v y).exe không có nghĩa là Linux làm vi c dư i DOS.exe và nhân ( nh c a nhân) lên m t trong các đĩa mà DOS nh n ra.exe vào thư m c c a ngư i dùng root 7 Ghi chú.exe đ kh i đ ng và b t đ u tìm hi u Linux. ch c n đ t chương trình – t p tin loadlin.conf. Vì th h thư ng s d ng LILO không đúng cách.

N u b n ch y loadlin.4. LILO c n cài đ t vào sector đ u tiên c a phân vùng Linux đ không ghi đè lên MBR và không b m t kh năng kh i đ ng vào Windows.. Có th tìm t p tin ch a nh c a nhân c n thi t nh t p tin /etc/lilo.TXT.DOC (đ ng quên r ng chúng là nh ng t p tin DOS).TGZ. Sao chép t p tin vmlinuz-2.exe đ kh i đ ng. ho c qua h p tho i l a ch n khi nh n l nh t t máy (shutdown) Windows 95/98.conf: tìm trong t p tin c u hình dòng “image=.22.5) 2. Gói nén này còn ch a hư ng d n s d ng DOC\MANUAL. Chia các phân vùng cho Linux (cách làm xem ph n 2.exe. còn phân vùng Linux là /dev/hda3): [root]# mount -t vfat /dev/hda1 /mnt/C T o thư m c /mnt/C/loadlin và gi i nén t p tin LOADLIN16..22 /mnt/C/loadlin/vmlinuz 4. hãy s d ng đĩa m m kh i đ ng).exe không có tham s C:\LOADLIN> loadlin thì s nh n đư c hư ng d n s d ng ng n g n. t p tin tham s ví d DOC\TEST.PAR. 3. Có th tìm th y trên đĩa phân ph i d ng không nén hay trong gói LOADLIN16. Ví d tên c a t p tin này là vmlinuz-2. Sau khi vào DOS hãy chuy n sang thư m c C:\LOADLIN: CD \LOADLIN r i th c hi n l nh: . G n phân vùng DOS (gi thi t là /dev/hda1.4.exe 41 • Chương trình loadlin. Bây gi i kh i đ ng l i máy tính vào DOS tr c ti p (n u b n đ c có Windows 95/98 thì c n nh n phím <F8> khi kh i đ ng đ hi n th trình đơn cho phép ch n DOS). và hư ng d n cách đưa các tham s DOC\PARAMS. và ch có ý nghĩa thu n ti n cho s d ng): [root]# cp /boot/vmlinuz-2.2. Thu n ti n hơn đ đ c hư ng d n này khi ch y chương trình v i tham s more (gi ng trong Linux): C:\LOADLIN> loadlin | more Bây gi chúng ta có th xem xét các bư c cài đ t Linux khi s d ng loadlin. 1.22 t /boot vào /mnt/C/loadlin và đ i tên thành vmlinuz (vi c đ i tên là không nh t thi t.TGZ vào đó.4. Cài đ t Linux vào phân vùng đã chia. Ngoài ra sao chép t thư m c /boot vào thư m c đó c t p tin ch a nh c a nhân Linux.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin.” và b n đ c s th y tên c n thi t phía bên ph i d u b ng. Sau khi k t thúc ph n cài đ t hãy kh i đ ng Linux (n u không có cách nào khác.

linux. C n nói thêm r ng.exe vào t p tin (ví d v i tên params) và g i câu l nh đó d ng sau: C:\LOADLIN> LOADLIN @params Kh năng này đ c bi t có ích khi đưa nhi u tham s dòng l nh và khi dòng l nh dài hơn 127 ký t .DOC ho c Internet trên trang http://sunsite. đ i v i m t s c c màn hình Linux s đưa ra m t màn hình tr ng r ng sau khi kh i đ ng. không đư c kh i đ ng Linux t giao di n đ h a DOS/Windows và c n t t m t vài tùy ch n trong t p tin n C:\MSDOS.exe có th tìm th y trong t p tin PARAMS. và DOS s đư c kh i đ ng thay cho Windows 95/98. n u b n đ c mu n n p nhân cùng v i đĩa RAM: C:\LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/ram rw initrd=diskimage Còn có th ghi t t c các tham s c a l nh loadlin.html và http://rsphy1. và khi ch y t p tin này. sau đó thì ch y Linux.anu. Tác gi cho r ng nh ng thông tin đã đưa ra trên đ đ t o t p tin bat c n thi t. . c n nh p câu l nh C:\> win). Bây gi b n đ c có th s d ng cách này đ kh i đ ng Linux. n u như có hi n th bi u tư ng Windows. Có th vi t thêm l nh g i loadlin vào t p tin autoexec.SYS (đây là t p tin văn b n thông thư ng).42 Cài đ t h đi u hành Linux C:\LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/hda3 ro vga=ask ho c. Công vi c duy nh t còn l i là làm sao đ không ph i gõ l nh loadlin v i t t c các tham s sau m i l n kh i đ ng l i. máy tính s chuy n vào ch đ DOS trư c. V n đ ch . Dòng Logo=0 t t vi c hi n th bi u tư ng Windows (c a s ).bat ho c t o m t t p tin l nh (ví d .edu/mdw/HOWTO/BootPrompt-HOWTO. b ng cách thêm vào hai dòng sau (n u chưa có): BootGUI=0 Logo=0 Dòng đ u tiên t t giao di n đ h a. (Đ ch y giao di n đ h a. Mô t đ y đ t t c các tham s c a câu l nh loadlin.unc.bat).edu/~gpg109/BootPrompt-HOWTO.html.

N u ngư i dùng đã cài đ t GRUB làm trình kh i đ ng.1 Kh i đ ng HĐH Linux Như v y là vi c cài đ t Linux đã hoàn thành. Hình 3... Ph i làm gì đ có th ti p t c làm vi c v i h th ng Linux? Sau khi làm vi c xong thì t t máy th nào? Có nh ng chương trình nào nên bi t? Trong khi làm vi c có v n đ n y sinh thì tìm câu tr l i đâu? Trong chương này chúng ta s tìm th y câu tr l i cho nh ng câu h i trên.1: Màn hình kh i đ ng c a GRUB . B t máy tính lên. ng i nhìn. 3.1.Chương 3 Kh i đ ng Linux l n đ u V n s kh i đ u nan – Trung Qu c Sau khi cài đ t r t có th b n đ c s không bi t bư c ti p theo ph i làm gì. đ i h th ng kh i đ ng xong và . thì sau nh ng dòng ch BIOS thư ng đưa ra s xu t hi n màn hình d ng như trong hình 3.

có s d ng màn hình flash. N u kh i đ ng b ng đĩa m m thì quá trình cũng tương t nhưng ch m hơn m t chút. thì h th ng s t đ ng quay tr l i dòng h i tên ngư i dùng login:. 1 . T t nhiên màn hình đăng nh p c a b n đ c s khác. N u đã ch n kh i đ ng Linux thì cu i cùng ngư i dùng ph i th y dòng login:. Ngư i dùng này là ch s h u có toàn quy n đ i v i h th ng bây gi cũng như sau này. Nh ng thao tác không c n th n c a ngư i dùng này có th d dàng d n đ n nh ng h u qu khó lư ng. Hãy nh p vào tên ngư i dùng và m t kh u”. th m chí làm h ng h th ng. đây là m t kh u c a root. và trong khi cài đ t b n quên t o thêm ngư i dùng. Vì th thư ng ch đăng nh p dư i tên ngư i dùng này khi th c hi n các công vi c qu n tr h th ng. N u đây là l n đăng nh p đ u tiên vào h th ng ngay sau khi cài đ t. H th ng s đưa ra câu h i m t kh u: Password: T t nhiên là b n c n nh p vào m t kh u tương ng v i ngư i dùng đã đưa ra. Đây là ngư i dùng duy nh t luôn luôn có tài kho n đư c t o ra trong quá trình cài đ t. Tuy nhiên bây gi v n còn s m đ nói v v n đ này.2 Đăng nh p vào h th ng Như b n đã bi t. thì hãy nh p vào tên ngư i dùng “root” (ngư i dùng cao c p). N u b n đã ch n t đ ng ch y ch đ đ ho thì hãy nh n <Ctrl>+<Alt>+<F1> đ th y màn hình đăng nh p như sau: ThinhQuyen login: Màn hình đăng nh p này xu t hi n trên máy c a tác gi khi kh i đ ng Debian Linux. Cu i cùng xu t hi n màn hình cho phép ngư i dùng đăng nh p vào h th ng. t c là dòng m i nh p vào tên đăng nh p.44 Kh i đ ng Linux l n đ u N u không ch m vào bàn phím. d ng h th ng v. hãy nh n phím tương ng đ chuy n v màn hình kh i đ ng bình thư ng. Phím này thư ng là <Esc>.v. vì th hãy nh p “root” vào dòng login: r i nh n phím <Enter> (<Return>). xóa nh ng ngư i dùng khác. thì b n s bi t cách thay đ i màn hình này. Có th ch n HĐH mu n kh i đ ng b ng các phím <↑> và <↓> r i nh n phím <Enter>. N u sau khi nh p vào tên ngư i dùng r i r t lâu sau không vào m t kh u. b n s th y dòng như sau: Trong nh ng b n phân ph i Linux m i. t c là có quy n truy c p không gi i h n đ n các tài nguyên. sau đó nh p vào m t kh u khi có yêu c u đ vào h th ng. Tuy nhiên chúng ta đang trong trư ng h p này. N u có đ kiên nh n đ đ c h t cu n sách này. Sau khi nh p đúng m t kh u. M t kh u này là m t kh u đã đưa ra cho ngư i dùng root trong quá trình cài đ t. N u Linux không ph i là h đi u hành (HĐH) duy nh t trên máy tính. 3. thì trên màn hình s xu t hi n r t nhi u thông báo mà t m th i chúng ta s không xem xét ý nghĩa c a chúng1 . thì trên màn hình kh i đ ng GRUB s xu t hi n danh sách các h đi u hành tìm th y. . ví d đưa ra nh ng câu chào d ng “Xin chào! Hôm nay là 02 tháng 09 năm 2006. Sau khi nh p m t kh u cũng nh n <Enter>. Do đó có th b n đ c s không th y nh ng thông báo này. . khi hi n ra dòng m i này thì đ u tiên c n nh p vào tên ngư i dùng. ví d SuSE Linux. có th thêm. Trong trư ng h p đó.

Trư c khi đ ngh b n đ c nh p vào câu l nh đ u tiên. tên h th ng (ThinhQuyen) và thư m c hi n th i (/root). t c là có phân bi t ch hoa và ch thư ng.3. k c d u sao ‘*’ như thư ng th y. Vì th c n nh p vào t t c các câu l nh cũng như tham s c a chúng như ch ra trong ví d . nhưng h th ng v n ti p nh n m t kh u và cho phép ngư i dùng m i đăng nh p vào h th ng. Câu l nh đ u tiên chúng ta s nh p vào là useradd. và s l i xu t hi n d u nh c c a h th ng. N u nh p vào m t kh u không t t (m t kh u quá ng n ho c quá đơn gi n). Đ h th ng cho phép ngư i dùng m i nhimlui làm vi c. ví d . th i đi m này nó có nghĩa là b n đã đăng nh p vào h th ng m t cách thành công. “đăng nh p”) dư i tên ngư i dùng này. k c ki u ch . b n s không nhìn th y m t kh u vào vì h th ng s không hi n th gì ra. thì s xu t hi n dòng c nh báo (d ng Bad password: too short). c n ph i “t o” thêm cho ngư i dùng này m t kh u b ng câu l nh: [root]# passwd nhimlui S xu t hi n dòng: Changing password for nhimlui. New Password: Hãy nh p vào m t kh u. Xu t hi n d u nh c có nghĩa là h th ng đã s n sàng ti p nh n và th c hi n câu l nh c a ngư i dùng. cũng nh n phím <Enter>.2 Đăng nh p vào h th ng [root@ThinhQuyen /root]# 45 Dòng này đư c g i là d u nh c. Tuy nhiên v n chưa th vào h th ng (thư ng nói. Trong ví d đưa ra trên d u nh c g m tên ngư i dùng (root). thì s xu t hi n thông báo thành công d ng: Password changed. Trong MS-DOS và Windows(TM) màn hình đen và d u nh c h th ng thư ng đư c g i là ch đ dòng l nh. Chúng ta s g i ch đ này là văn b n đ phân bi t v i ch đ đ ho c a h th ng X Window. Reenter New Password: Đ ng ng c nhiên. N u b n đã nh p đúng t t c . trên h th ng s bi t r ng ngư i dùng nhimlui t n t i (chúng ta nói. Trong t t c các ví d ti p theo chúng ta s s d ng d u nh c ch g m có tên ngư i dùng. h th ng s h i nh p m t kh u m t l n n a đ ki m tra. Sau khi nh p xong. . Sau này b n có th thay đ i d ng c a d u nh c này. nhimlui: [root]# useradd nhimlui Ngay sau khi nh n phím <Enter> đ ch y l nh này. “m tài kho n cho ngư i dùng nhimlui”). c n nói r ng trên b t kỳ h th ng UNIX nào ki u ch cũng đ u đóng vai trò quan tr ng. Sau tên c a câu l nh c n kho ng tr ng và sau đó là tên ngư i dùng.

Ví d : [root]# man passwd K t qu là b n s nh n đư c m t văn b n mô t câu l nh tương ng ho c thông tin v đ tài mà t khoá đưa ra. Do đó b n s nh n đư c nh ng trang này b ng ti ng Anh. C n ph i nh p vào câu l nh này v i m t tham s – tên c a câu l nh khác ho c t khóa. N u như b n không có kh năng đ c ti ng Anh.46 Kh i đ ng Linux l n đ u Như v y là b n đ c đã làm quen v i hai câu l nh đ u tiên c a h th ng Linux: useradd và passwd.1 (hãy nh p chúng cùng v i nh ng tham s có trong b ng). Hãy ch y l nh: [root]# man man R t ti c theo như tác gi bi t thì hi n th i các trang thông tin man còn chưa đư c d ch sang ti ng Vi t.1: Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux Câu l nh Mô t ng n g n whoami Thông báo tên đăng nh p c a b n w ho c who Cho bi t nh ng ngư i dùng nào hi n đang làm vi c trên h th ng pwd Cho bi t tên c a thư m c hi n th i ls -l Hi n th danh sách t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i cd tên_thư_m c Chuy n thư m c hi n th i đ n tên_thư_m c ps ax Hi n th danh sách các ti n trình đang ch y Hãy xem mô t v nh ng câu l nh này b ng man. và phím tr ng. hãy th nh ng câu l nh li t kê trong b ng 3. Th hai. Câu l nh ti p theo mà b t kỳ ngư i dùng Linux nào cũng c n ph i bi t đó là câu l nh man. man là h th ng tr giúp luôn luôn đi kèm v i h th ng Linux. B n đ c còn có th th ch y thêm m t vài câu l nh n a và theo dõi xem h th ng làm gì. Vì thông tin thư ng không th n m g n trên m t màn hình nên khi xem c n s d ng các phím <PageUp>. 3. Ví d . B ng 3. có th đ c v nh ng câu l nh chính trong b t kỳ cu n sách nào nói v UNIX. Hãy nh n phím <Q> b t kỳ th i đi m nào đ thoát ra kh i màn hình xem man và quay l i dòng nh p l nh. Vì th nh t. Chúng ta s còn g p . terminal o và shell Như v y là b n đ c đã có kinh nghi m làm vi c đ u tiên ch đ văn b n (hay còn g i là kênh giao tác “console”) c a h th ng Linux. Bây gi xin b n đ c hãy th xem thông tin v hai câu l nh đã đ c p đ n trên – login và passwd. <PageDown>.3 Console. ngư i dùng s d n d n làm quen v i chúng trong quá trình đ c cu n sách này và th c hành trên HĐH Linux c a mình. Chúng ta s không xem xét chi ti t danh sách t t c nh ng câu l nh có th g p. thì hay kiên nh n đ c cu n sách này ho c m t cu n sách khác cùng đ tài. Chú ý là có th xem thông tin v chính b n thân câu l nh man.

Tuy nhiên. Console thư ng k t n i t i máy tính không qua giao di n k ti p nhau mà qua m t c m riêng (đôi khi thi t b đưa ra không ph i là màn hình mà là m t thi t b in). máy tính còn r t to (mainframe) và ngư i dùng làm vi c trên nh ng máy tính này qua m t h th ng nh ng giao di n k ti p nhau dùng đ k t n i các terminal xa. Máy tính cá nhân c a b n đ c là máy tính th h m i. và h th ng s hi n th l i trên terminal này d u m i đăng nh p (login:) mà b n đ c đã th y. còn có nh ng ngư i dùng khác v n ti p t c làm vi c. Đi m m nh c a gi i pháp này ch t t c nh ng chương trình cũ đã dùng đ qu n tr h th ng UNIX có th làm vi c không có v n đ gì trên d ng console m i này. L nh này s đưa ra tên c a terminal d ng: /dev/tty2. T h p phím nói trên ch đơn gi n là d ng phiên làm vi c hi n th i c a m t ngư i dùng. ngoài console Linux còn cho phép k t n i các terminal xa t i máy tính. Tuy nhiên n u làm vi c ch đ đ ho thì không th không dùng phím <Ctrl>. thư ng g m màn hình và bàn phím. Ngoài ra thêm vào thành ph n c a terminal bây gi còn có chu t. SuSE. Nhưng đây không ph i là làm vi c l i t đ u v i h th ng mà b n đ c ch chuy n sang m t terminal o khác. . Sau đó hãy nh n t h p phím <Ctrl >+< Alt>+<F1>. terminal o và shell 47 thư ng xuyên nh ng khái ni m trình l nh “terminal” và “console”. Do đó. Thao tác này không t t máy và cũng không kh i đ ng l i h th ng. Như v y r t thu n ti n cho s d ng.3 Console. Terminal – thi t b dùng đ giao ti p gi a ngư i dùng và máy tính. Hãy th vào h th ng b ng tên ngư i dùng v a m i t o ra (nhimlui). ) m ra 6 phiên làm vi c song song (terminal o) như v y khi kh i đ ng. Khi h th ng UNIX đ u tiên m i đư c t o ra. Debian. xin b n hãy th c hi n nh ng l i khuyên trên. do đó tác gi gi i thích k hơn nh ng khái ni m này. t c là vào h th ng dư i tên ngư i . Mainframe có m t terminal đ c bi t dành cho nhà qu n tr (system administrator) h th ng. C n nói thêm là khi làm vi c ch đ văn b n (không ph i đ ho ) thì cũng có th s d ng các t h p phím <Alt>+<F1> — <Alt>+<F6> và thu đư c k t qu tương t . do đó ch c s không có terminal xa nào k t n i t i. Bây gi khi đã bi t cách b ng đ u và k t thúc phiên làm vi c trên h th ng. đây b n đ c có th đăng nh p dư i tên ngư i dùng khác. nhưng v n có bàn phím và màn hình th c hi n vai trò terminal đ i v i ngư i dùng. Và hơn th n a còn cung c p kh năng làm vi c v i m t vài terminal o t m t console duy nh t. . Nhân ti n cũng c n nói luôn. đư c g i là console. Hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>. Cũng có th d ng phiên làm vi c b ng m t trong hai câu l nh logout ho c exit. h u h t các b n phân ph i Linux l n (Red Hat.. M t ngư i dùng nào đó d ng công vi c không có nghĩa là c n ph i t t máy. Xin nói ngay l p t c n u b n mu n thoát kh i m t trong các terminal thì có th th c hi n b ng t h p phím <Ctrl>+<D>. do đó bàn phím và màn hình máy tính cá nhân ngày nay làm vi c gi ng như console ngày xưa. B n đ c s l i th y dòng m i đăng nh p login:. Vì trên các h th ng UNIX ngư i ta thư ng tuân theo các truy n th ng. t t hơn h t là làm quen ngay t đ u v i t h p 3 phím. n u trong quá trình làm vi c b n đ c không nh đang n m trong terminal o nào thì hãy s d ng câu l nh tty. B n s quay l i màn hình ban đ u.3. Đ chuy n gi a các terminal o chúng ta s d ng các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F1> — <Ctrl>+<Alt>+<F6>. Theo m c đ nh. Đ ng quên r ng Linux là HĐH nhi u ti n trình (multiproccess) và nhi u ngư i dùng (multiuser).

Không ch duy nh t l nh login có kh năng ch y shell. Hãy đóng t t c nh ng phiên làm vi c mà root m ra. ví d g n h th ng t p tin. T t nhiên là đ có quy n này b n c n nh p m t kh u c a root vào dòng yêu c u hi n ra (Password:). Trong bash có đ y đ các câu l nh tích h p (n i b ) và các toán t . và ngoài ra còn có th s d ng các chương trình khác n m trên đĩa làm câu l nh. Khi đăng nh p dư i tên ngư i dùng thông thư ng. ví d : help cd. vì th shell còn có th g i là b x lý l nh (thu t ng quen thu c đ i v i ngư i dùng DOS). thì hãy chú ý đ n s khác nhau trong d u nh c c a hai ngư i dùng root và nhimlui. H v hay shell (t này thư ng không d ch mà đ nguyên ti ng Anh) là chương trình th c hi n vi c giao ti p c a h th ng v i ngư i dùng. vì m i thao tác không c n th n c a ngư i dùng này có th d n đ n nh ng h u qu không mong mu n. Đ ng kh i đ ng l i máy tính m i l n như v y! Câu l nh su giúp đ gi i quy t nh ng trư ng h p như v y. d u nh c c a t t c nh ng ngư i dùng còn l i – ký t $. Nói m t cách ch t ch thì câu “h th ng hi n th d u nh c” là không đúng. Cũng c n lưu ý là đ i v i các h th ng UNIX các nhà phát tri n đã vi t ra nhi u h v khác thay th cho bash. ít nh t b n đ c cũng không th xóa ho c làm h ng các t p tin h th ng (system files) do s không c n th n c a mình. hãy thoát kh i h v và b n . D u nh c c a ngư i dùng root có ký t # cu i. Có th xem danh sách các câu l nh tích h p trong bash b ng l nh help. có m t lo t các thao tác. Hãy th l nh này! Xem thông tin chi ti t v m t l nh nào đó cũng b ng l nh help này v i tham s là tên c a l nh.48 Kh i đ ng Linux l n đ u dùng bình thư ng (không có quy n cao “c p” c a ngư i dùng root). nên tác gi s dành riêng m t chương c a cu n sách này đ nói v nó. Có nghĩa b n đ c cũng là ngư i dùng root c a h th ng. b n s quay l i h v ban đ u (h v mà t đó b n đã ch y l nh bash). ch có ngư i dùng cao c p m i có th th c hi n. B n ch c n nh p vào l nh bash (đây cũng là tên c a chương trình h v trên ph n l n các h th ng Linux) và như v y là đã ch y m t shell m i. Sau khi th c hi n xong các công vi c qu n tr h th ng. Nhưng như đã nói trên. đăng nh p dư i tên ngư i dùng cao c p này là không nên. Cũng có th s d ng nh ng h v này trên Linux. T t nhiên là b n có th tìm th y nh ng thông tin tương t trong b t kỳ cu n sách nào v UNIX. Ch c n nh p câu l nh su và shell hi n th i (hay nói không đúng là “h th ng”) s ch y m t shell m i mà khi vào trong đó b n s ch y t t c các l nh v i quy n c a root. N u b n đ c đăng nh p vào h th ng t terminal th hai dư i tên ngư i dùng nhimlui (ho c dư i tên ngư i dùng b n đã ch n). Máy tính c a ngư i dùng thông thư ng là máy cá nhân (personal computer hay nói g n là PC) dù nhà hay cơ quan. Còn bây gi c n nói vài dòng v h v . r i vào h th ng dư i tên ngư i dùng m i t o ra. vì d u nh c này là do shell đưa ra đ đ i ngư i dùng nh p vào câu l nh ti p theo. Vì h v bash đóng m t vai trò h t s c quan tr ng trong Linux. câu l nh login s ch y cho ngư i dùng này m t b x lý l nh – shell. Trong khi đó. Bây gi chúng ta s xem xét thêm m t câu l nh n a mà b n đ c c n bi t. M i l n ngư i dùng nào đó vào h th ng. nhưng theo m c đ nh s ch y bash. H v bash không ch là b x lý l nh mà còn là m t ngôn ng l p trình m nh. Khi thoát kh i h v m i này (b ng câu l nh exit ho c t h p phím <Ctrl>+<D>). Chính shell nh n t t c nh ng câu l nh mà ngư i dùng nh p vào t bàn phím và t ch c vi c th c hi n nh ng câu l nh này.

cũng như gây nh hư ng đ n cách làm vi c c a shell b ng bàn phím (b ng 3. đ c thư. <←>. Đ th c hi n l a ch n này b n ch c n nh n <Ctrl>+<Alt>+<F1> và s có ngay quy n c a nhà qu n tr . ) b n có th th c hi n b ng tài kho n bình thư ng. panel . còn có th vào h th ng dư i tên m t ngư i dùng b t kỳ mà b n bi t m t kh u2 (nói cách khác là “ch y m t h v shell m i dư i tên ngư i dùng khác”). L ch s l nh Trong nh ng ph n trư c tác gi đã đ ngh b n đ c th c hi n m t vài l nh c a HĐH Linux. Nh ng công vi c thư ng ngày (so n th o văn b n. <End>. Nhưng dù sao cũng có ích n u đưa ra danh sách ng n g n nh ng câu l nh (hay nói đúng hơn là phím và t h p phím) dùng đ so n th o dòng l nh. Đ có thêm thông tin hãy s d ng câu l nh man bash ho c info bash.2. thì có th s không th s d ng nh ng phím như <→>. <Del> đ làm các công vi c như b ng trên.4 So n th o dòng l nh. nhưng chúng ta ch xem xét nh ng câu l nh đơn gi n và c n thi t trong l n làm quen đ u tiên v i Linux này. Sau khi làm xong nh ng thao tác mà ch có ngư i dùng cao c p m i có th làm.4 So n th o dòng l nh. Vì th có th làm vi c dư i tên ngư i dùng root trên terminal o th nh t. b n s dùng tài kho n ngư i dùng cao c p (root). . Nhưng trong HĐH Linux còn có thêm m t kh năng chuy n t m th i vào tài kho n c a ngư i dùng root đ th c hi n các ch c năng qu n tr . Tác gi cho r ng n u trong quá trình nh p l nh có x y ra l i thì b n có th đoán đư c cách s a chúng. chúng ta s nói v chu t m t ph n riêng). <Home>. trên h th ng có th làm vi c cùng lúc nhi u ngư i dùng. 3. ví d : [user]$ su nhimlui Câu l nh su trư c không kèm theo tên nào. N u nh ng ký t này là ph n 2 3 Ngư i dùng root không c n ph i bi t m t kh u đ làm vi c này. L ch s l nh 49 s tr thành ngư i dùng bình thư ng v i nh ng quy n c a mình.2. Ghi chú: N u b n làm vi c trong chương trình Midnight Commander. còn trên terminal o th hai – dư i tên ngư i dùng bình thư ng. Nhưng c n ch ra tên c a ngư i dùng này trên dòng l nh. Nhưng m t s t h p phím dùng v i <Ctrl> và <Esc> thì v n dùng đư c bình thư ng. Xin lưu ý b n đ c trong h v bash có chương trình tích h p giúp d dành nh p câu l nh trên dòng l nh. hãy quay l i tài kho n c a ngư i dùng bình thư ng ngay l p t c b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>. . Danh sách nh ng câu l nh (t h p phím) có th dùng không ch gi i h n trong ph m vi b ng 3. Hãy nh r ng Linux là h th ng nhi u ngư i dùng. G i chương trình con này b ng m t ho c hai l n nh n phím <Tab> sau khi nh p m t vài ký t .. theo m c đ nh s đ t tên ngư i dùng cao c p root vào. vì chúng đư c Midnight Commander dùng đ di chuy n dòng chi u sáng trong b ng3 hi n th i. Như v y b n đ c s không có nguy cơ làm h ng h th ng khi còn chưa có nhi u kinh nghi m s d ng Linux. còn khi c n th c hi n các công vi c qu n tr . B ng cách tương t như vào h th ng dư i tên root trên.3.

Chuy n ký t t i v trí con tr thành vi t hoa r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i so v i t hi n th i. C t ph n dòng l nh b t đ u t ký t n m bên trái con tr đ n đ u dòng (ph n dòng l nh c t ra đư c lưu tron b đ m và có th đ t vào v trí khác). Nh ng t h p phím này cho phép xem các trang màn hình đã hi n th . C t ph n dòng l nh b t đ u t ký t n m t i v trí con tr đ n cu i dòng (ph n dòng l nh c t ra đư c lưu trong b đ m và có th đ t vào v trí khác). Đ t (dán) đo n dòng l nh đã c t cu i cùng vào v trí con tr . <Esc>+<T> <Ctrl>+<K> <Ctrl>+<U> <Esc>+<D> <Esc>+<Del> <Ctrl>+<W> <Ctrl>+<Y> <Esc>+<C> <Esc>+<U> <Esc>+<L> <Shift>+<PgUp>. D n màn hình và đưa dòng l nh hi n th i lên dòng đ u tiên. <Ctrl>+<M> <Ctrl>+<L> <Ctrl>+<T> Ph n ng c a h th ng Di chuy n sang ph i m t ký t (trong khuôn kh nh ng ký t đã nh p c ng thêm m t ký t s nh p). Di chuy n sang trái m t t . S lư ng nh ng trang này ph thu c vào b nh c a c c màn hình. <Shift>+<PgDown> <Ctrl>+<C> <Ctrl>+<D> . C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n đ u t (n u t i v trí con tr là d u cách thì c t toàn b t n m bên trái nó). Chuy n t t c các ký t b t đ u t v trí con tr thành vi t HOA r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i. Có ích khi có câu l nh nào đó đưa ra màn hình r t nhi u thông tin ch y nhanh qua màn hình. sau đó di chuy n con tr sang ph i m t ký t . Xóa ký t n m bên trái con tr . C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n cu i t (n u t i v trí con tr là d u cách thì c t toàn b t n m bên ph i nó). Di chuy n sang trái m t ký t . Xóa ký t n m t i v trí con tr . <Ctrl>+<D> <Backspase> <Enter>. D ng th c hi n câu l nh v a ch y (mà v n đang ch y). Di chuy n v đ u dòng l nh. <Ctrl>+<E> <Del>. B t đ u th c hi n câu l nh. C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n d u cách bên trái. <Ctrl>+<B> <Esc>+<F> <Esc>+<B> <Home>.2: Nh ng phím so n th o dòng l nh Phím <→>. <Ctrl>+<F> <←>. <Ctrl>+<A> <End>. Di chuy n sang ph i m t t . Thoát ra kh i h v bash.50 Kh i đ ng Linux l n đ u B ng 3. Đ i ch hai t : t n m t i v trí con tr và t n m bên trái con tr . Di chuy n v cu i dòng l nh. Chuy n t t c các ký t b t đ u t v trí con tr t i cu i t thành vi t thư ng r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i. Đ i ch hai ký t : ký t n m t i v trí con tr và ký t n m bên trái con tr . ngư i dùng không k p th y chúng.

và sau l n nh n <Tab> th hai s xu t hi n m t dòng d ng Display all 2627 possibilities? (y or n) (Hi n th t t c 2627 kh năng? c n ch n y – có ho c n – không).5 Ng ng làm vi c v i Linux M c dù máy tính làm vi c dư i s đi u khi n c a HĐH Linux có th đ ch y su t ngày đêm.3. Có th xem l ch s l nh b ng câu l nh history. n u đã nh p vào m t ph n tên t p tin thì ph n còn l i s đư c t đ ng thêm vào. t c là bash ch tìm th y có m t câu l nh này. Đây đư c g i là l ch s l nh. Nh đó ngư i dùng có kh năng nh p thêm m t vài ký t n a làm gi m s phương án ch n xu ng còn 1 r i là dùng phím <Tab> m t l n n a. L ch s l nh đư c lưu trong t p tin xác đ nh b i bi n HISTFILE (thư ng là $HOME/. thì h v s thêm ph n còn l i c a câu l nh này vào dòng l nh.bash_history). xem chương 5) và cho phép g i l i chúng b ng cách ch n t danh sách. N u chúng là ph n đ u c a duy nh t m t câu l nh. đây b n c n s d ng các t h p phím <Shift>+<PgUp> và <Shift>+<PgDown> đ xem danh sách (có th ) r t dài này. thì s hi n th danh sách t t c nh ng phương án có th ch n. đôi khi có th d n đ n không kh i đ ng đư c máy trong l n sau. Đây là tính năng tr giúp c a bash trong trư ng h p ngư i dùng quên tên t p tin trong khi làm vi c căng th ng.5 Ng ng làm vi c v i Linux 51 đ u c a ít nh t m t trong nh ng câu l nh mà bash bi t. N u ng t ngu n đi n thì nh ng thay đ i này s không đư c lưu và s b m t. Công vi c này do câu l nh (chương trình) shutdown đ m nhi m.3. Khi làm vi c v i HĐH Linux không th t t máy b ng cách ng t ngu n đi n như đ i v i MS-DOS. N u s phương án ch n là r t nhi u (ví d nh n phím <Tab> hai l n khi dòng l nh tr ng r ng) thì b n đ c s nghe th y ti ng bíp sau l n nh n <Tab> đ u tiên. và h th ng còn chưa ghi nh t t c các thay đ i v i nh ng t p tin lên đĩa mà ch lưu t m chúng trong b nh (cache). Do đó c n bi t d ng h th ng m t cách đúng đ n trư c khi t t máy. Tương t như v y có th đoán ph n còn l i c a các bi n môi trư ng4 . N u nh n hai l n phím <Tab> sau tên c a m t câu l nh và m t kho ng tr ng. Vì trong b t kỳ th i đi m nào trên h th ng cũng có r t nhi u quá trình đang làm vi c. thì có hai kh năng x y ra. 4 environment variable . ch c n s d ng t h p phím <Esc>+<$> thay cho <Tab>. bash ghi nh m t s câu l nh (theo m c đ nh là 1000 l nh. Đ làm vi c v i l ch s câu l nh trong h v bash ngư i ta s d ng nh ng t h p phím trong b ng 3. thì h v bash s coi như b n đang tìm tên t p tin đ dùng làm tham s cho l nh này. B n có th th y đi u này b ng cách th c hi n l nh: [nhimlui]$ ps ax Th c hi n l i l nh này m t l n n a đ xem l i. N u bash tìm th y nhi u câu l nh có ph n đ u này. nhưng ph n l n ngư i dùng máy tính cá nhân đã quen v i vi c t t máy sau khi làm vi c xong. 3. Cũng gi ng như trư ng h p câu l nh. và bash s đưa ra danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. giá tr này đư c đ t trong bi n HISTSIZE. Nhưng nguyên nhân quan tr ng hơn là ch m t s ti n trình này có th đang làm vi c v i các t p tin. Trong khi làm vi c v i h v s có ích n u bi t r ng.

Ví d . ho c dùng câu l nh su đ có đ quy n tương ng. sau đó hi n th câu l nh ti p theo trong l ch s l nh Ch có ngư i dùng root m i có th th c hi n câu l nh shutdown này5 . <->.52 Kh i đ ng Linux l n đ u B ng 3. dòng_ký_t Th c hi n dòng l nh. đây là /sbin/shutdown. s t t máy) • -r – kh i đ ng l i h th ng (reboot). Tham s th i_gian dùng đ “h n gi ” th c hi n câu l nh (không nh t thi t ph i th c hi n câu l nh ngay l p t c). Thư ng s d ng hai trong s các tùy ch n c a chương trình shutdown: • -h – d ng hoàn toàn h th ng (halt. . ví d qua sudo. Câu l nh shutdown có cú pháp như sau: [root]# shutdown <tùy_ch n> <th i_gian> <dòng_thông_báo> Ghi chú: R t có th khi ch y l nh. có ph n đ u trùng v i dòng_ký_t . Th i gian h n gi đư c tính t lúc nh n phím <Enter>.3: T h p phím đi u khi n l ch s l nh Phím Ph n ng c a h th ng <↑> ho c <Ctrl>+<P> Chuy n t i (g i vào dòng l nh) câu l nh trư c trong danh sách (di chuy n ngư c l i danh sách) <↓> ho c <Ctrl>+<N> Chuy n t i câu l nh ti p theo trong danh sách (di chuy n theo danh sách) <PgUp> Chuy n t i câu l nh đ u tiên trong danh sách l ch s l nh <!>. Vi c tìm dòng l nh c n thi t s đư c th c hi n t cu i t p tin l ch s và dòng l nh đ u tiên tìm th y s đư c th c hi n <Ctrl>+<O> Cũng gi ng như nh n phím <Enter>. vì t p tin chương trình c a shutdown n m t i /sbin. <N> Th c hi n (không c n nh n <Enter> câu l nh th n trong danh sách <!>. Trong trư ng h p đó b n c n nh p vào đư ng d n đ y đ đ n chương trình. b n s nh n đư c câu tr l i “bash: shutdown: command not found”. Đi u đó có nghĩa là bash không bi t tìm chương trình đây. <N> Th c hi n câu l nh th n tính t cu i danh sách <!>. n u b n mu n kh i đ ng l i sau 5 phút thì hãy nh p vào câu l nh: [root]# shutdown -r +5 5 Cũng có th c u hình đ nh ng ngư i dùng khác th c hi n đư c shutdown. do đó b n c n đăng nh p vào h th ng dư i tên ngư i dùng này.

Đ i v i chúng ta thì t m th i câu l nh sau s thích h p hơn: [root]# shutdown -h now Câu l nh này s t t máy ngay l p t c. . nhưng c n ng t ngu n đi n trong khi h th ng b t đ u kh i đ ng l i.org) • câu l nh locate C n nói ngay l p t c là ph n l n thông tin t nh ng ngu n này b ng ti ng Anh. Sau khi nh n t h p phím “n i ti ng” <Ctrl>+<Alt>+<Del> trên Linux s th c hi n các hành đ ng tương t v i l nh [root]# shutdown -r now B ng cách này cũng có th t t máy. Tác gi coi cách gi i quy t này là đúng vì ngư i dùng c n bi t trư c cách thoát kh i nh ng trư ng h p khó khăn. Vì th tác gi s đưa ra ngay l p t c nh ng ngu n thông tin khác. Các phiên b n Linux có hàng nghìn trang tài li u d ng t p tin. nhưng có th nó không gi i quy t đư c t t c nh ng v n đ c a b n. Tương đương v i câu l nh này là l nh halt.1 Các ngu n thông tin tr giúp N u rơi vào tình hu ng mà b n không bi t ph i làm gì đ có đư c k t qu mong mu n.6 Tr giúp khi dùng Linux Như v y là b n đ c đã k t thúc phiên làm vi c đ u tiên v i HĐH Linux và tôi mong r ng b n chưa c n tr giúp trong m t tình hu ng nào đó. Các d án d ch chúng sang ti ng Vi t còn chưa đư c t ch c ho c còn chưa đư c hoàn ch nh. Do đó chúng ta s xem xét t ng ngu n thông tin này m t cách c th hơn.6 Tr giúp khi dùng Linux 53 Câu l nh này có nghĩa là “d ng h th ng sau 5 phút và kh i đ ng l i sau khi hoàn thành công vi c”. do đó câu tr l i cho câu h i c a b n đã n m trong lòng bàn tay. 3.6. Nhưng tôi s ph i “đi trư c” k v cách nh n thông tin tr giúp trong giao di n đ ho (X Window).3. thì t t nh t hãy tìm tr giúp ngay trong h th ng. Có m t vài ngu n đ c l p ch a thông tin v h u h t các m t c a h th ng Linux: • các trang tr giúp man • tr giúp siêu văn b n info • tài li u đi kèm v i ph n m m • HOWTO và FAQ c a d án The Linux Document Project (http://www. 3. tldp. Tác gi cũng mong cu n sách này s th c hi n vai trò tr giúp trong th i gian đ u tiên này.

v đ nh d ng t p tin. Các trang man đư c xem b ng chương trình less (ho c chương trình xác đ nh b i bi n PAGER).2 Các trang tr giúp man Như đã nói ng n g n trên v câu l nh man.4: Các ph n chính c a tr giúp man Ph n 0 1 8 2 3 4 5 6 7 9 n N i dung Các t p tin header (thư ng n m trong /usr/include) Chương trình ho c câu l nh c a ngư i dùng Câu l nh dùng đ qu n tr h th ng G i h th ng6 (hàm do nhân cung c p) G i thư vi n7 (chương trình con. b ng câu l nh này ngư i dùng trong hình hu ng khó khăn luôn luôn có th tìm tr giúp v b t kỳ câu l nh nào c a h th ng.6. N u b n ch y l nh [user]$ man swapon thì s nh n đư c tr giúp v câu l nh swapon n m trong ph n 8. Vì th n u mu n xem tr giúp v g i h th ng swapon c n ch y l nh [user]$ man 2 swapon đ ch ra s th t c a ph n tr giúp c n tìm ki m thông tin. groff(7) Nhân (kernel routines) các l nh Tcl/Tk Th t li t kê đây không có s nh m l n nào. do đó có kh năng xem thông tin theo t ng màn hình và di chuy n màn hình này xu ng dư i và lên trên và đ di chuy n có th s d ng các phím như trong chương trình less. và v các g i h th ng (system call). hàm trong thư vi n c a ng d ng) Thi t b (t p tin đ c bi t.4. Nh ng phím thư ng dùng nh t là: N u b n không thích đ c t màn hình mà c m tay đ c. B ng 3. V n đ ch các t p tin ch a thông tin c a tr giúp man n m trong các thư m c con manx (x là tên c a ph n) c a thư m c /usr/share/man và khi câu l nh man tìm ki m thông tin c n thi t. Đây là cách nh n tr giúp chính trong t t c các h th ng UNIX. ví d man(7). ví d /etc/passwd Trò chơi Khác (bao g m các gói macro và quy ư c. thư ng n m trong /dev) Đ nh d ng t p tin và quy ư c.4. thì có th in ra trang man tương ng b ng l nh [user]$ man tên_câu_l nh | lpr ho c n u máy in là postscript thì dùng: [user]$ man -t tên_câu_l nh | lpr .54 Kh i đ ng Linux l n đ u 3. Các trang tr giúp man chia thành các ph n như trong b ng 3. thì nó s xem các thư m c con này theo th t đã ch ra trong b ng 3.

N u b n đ c đ máy ch y c đêm thì t t nh t ch y câu l nh này d ng công vi c cho ti n trình cron8 . Hãy th ch y l nh sau: [user]$ man -k net C n ph i nói luôn là đ cho các câu l nh man -k.6 Tr giúp khi dùng Linux 55 B ng 3. Câu l nh whatis tìm ki m t khóa đưa ra trong cơ s d li u bao g m danh sách các câu l nh và mô t ng n g n c a chúng. Chúng dành cho nh ng ngư i dùng có kinh nghi m c n có “s tay tra c u” v đ nh d ng. Và theo ý ki n c a nhi u ngư i dùng là v chi u hư ng t t hơn. c n nh p vào info cùng v i m t tham s là tên c a câu l nh quan tâm. Tuy nhiên đ có th nh n đư c thông tin mong mu n thì còn c n ph i bi t ch tìm thông tin đó. Đ nh n thông tin v m t câu l nh nào đó.3 Câu l nh info Câu l nh info là d ng tr giúp thay th và tương đương v i man. Nhưng s khác nhau cơ b n nh t ch info đưa ra thông tin d ng siêu văn b n (hypertext) gi ng như các trang web.5: Phím s d ng đ xem trang man Phím Ch c năng <Q> Thoát kh i chương trình <Enter> Xem t ng dòng <Space> Hi n th màn hình thông tin ti p theo <B> Quay l i màn hình trư c </>. các trang tr giúp man không dành cho th i gian làm quen đ u tiên v i Linux. Trong trư ng h p này có th dùng hai câu l nh whatis và apropos. Tương t như l nh apropos là câu l nh man v i tham s -k. Ch có ngư i dùng root m i có quy n ch y câu l nh makewhatis. Nh đó b n có kh năng xem các ph n khác nhau c a tr giúp mà không c n ph i thoát ra kh i chương trình xem này. whatis và apropos làm vi c.3. Câu l nh apropos th c hi n tìm ki m theo các ph n c a t khóa. Ví d : [user]$ info man Thông tin màn b n s th y trên màn hình trong ph n l n trư ng h p s khác v i nh ng gì mà câu l nh man đưa ra. 3. tuỳ ch n và cú pháp c a l nh trong quá trình làm vi c đ không ph i nh m t s lư ng l n nh ng thông tin này trong đ u. L nh này ch đưa ra nh ng trùng l p chính xác v i t khóa tìm ki m. Trong khi làm vi c ch đ văn b n. thì đ u tiên c n t o ra cơ s d li u v các câu l nh có trên máy b ng cách ch y l nh makewhatis. b n có th 8 cron là chương trình đ ch y t đ ng các công vi c theo th i gian đã đ nh. dòng ký t . Cu i cùng tác gi mu n nói r ng. thì cũng gi ng như man.6. . <Enter> Tìm ki m dòng ký t ch ra <N> L p l i tìm ki m v a th c hi n. Trong trư ng h p ngư c l i khi tìm ki m b n s nh n đư c thông báo “nothing appropriate”.

56

Kh i đ ng Linux l n đ u

ch y câu l nh info trên m t trong các terminal o (hãy nh đ n các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>, <Ctrl>+<Alt>+<F3> v.v. . . ) đ có th chuy n sang terminal o đó tìm tr giúp khi c n thi t. Trong trư ng h p b n không bi t tìm thông tin c n thi t đâu thì có th chuy n sang các ph n khác nhau b ng các siêu liên k t (hyperlink) mà info t o ra. Nh ng liên k t này đư c đánh d u b ng ký t sao (*), khác v i cách đánh d u liên k t trên các trang Web nhưng v n gi nguyên đư c s thu n l i. Có th di chuy n qua các liên k t b ng phím <Tab>. Sau khi di chuy n đ n liên k t mong mu n, hãy nh n phím <Enter>. Phím <P> đưa ngư i dùng tr l i trang v a xem, phím <N> đưa đ n trang ti p theo, còn <U> chuy n lên trên m t b c trong c u trúc phân b c c a các trang tài li u này. Ngoài ra, còn có th chuy n theo liên k t b ng cách khác tương t như h th ng trình đơn. Đ u tiên c n nh n phím <M>, sau đó nh p vào dòng Menu item: cu i màn hình m t vài ký t đ u tiên c a tên c a ph n tr giúp c n thi t. Tên c a nh ng ph n tr giúp này đư c hi n th trên màn hình. S ký t ph i đ sao cho ch tương ng v i m t ph n tr giúp, n u không thì chương trình s yêu c u nh p thêm vào. Thoát ra kh i info b ng phím <Q>.

3.6.4

Câu l nh help

Như đã nh c đ n trên, h th ng tr giúp v các l nh tích h p c a h v bash là câu l nh help. N u ch y l nh help không có tham s thì s nh n đư c danh sách c a t t c các l nh tích h p c a bash. N u ch y help tên, trong đó tên là tên c a m t trong nh ng câu l nh nói trên, thì b n s nh n đư c gi i thi u ng n g n v cách s d ng câu l nh này.

3.6.5

Tài li u đi kèm v i b n phân ph i và chương trình ng d ng

N u trong quá trình cài đ t không b đi nh ng gói tài li u, thì sau khi k t thúc b n s tìm th y trong thư m c /usr/share/doc (ho c /usr/doc) các thư m c con HOWTO, FAQ,. . . Nh ng thư m c này ch a tài li u đ y đ v h th ng Linux nói chung cũng như nh ng ph n riêng r c a nó. Nh ng tài li u này có d ng văn b n ASCII và có th xem chúng b ng các câu l nh more tên ho c less tên ho c b ng chương trình xem có trong Midnight Commander. Ph n l n các chương trình ng d ng có kèm theo tài li u hư ng d n cài đ t và s d ng. N u cài đ t chương trình t gói (package) d ng rpm (Fedora Core, SuSE, Mandriva,. . . ) thì tài li u s n m trong thư m c con tương ng c a thư m c /usr/share/doc. Tên c a nh ng thư m c con này tương ng v i tên c a chương trình và phiên b n c a nó. Ví d , chương trình nh p ti ng Vi t mà tôi đang dùng đ gõ nh ng dòng này xvnkb phiên b n 0.2.9 có thư m c con tương ng xvnkb-0.2.9 n m trong /usr/share/doc sau khi cài đ t. Đôi khi đ tìm t p tin tr giúp mong mu n b n s c n đ n câu l nh locate. Câu l nh này trong m t ch ng m c nào đó tương t v i các l nh whatis và apropos. Khi ch y locate nó s tìm t t c nh ng t p tin có tên ch a t khóa đưa ra. Ví d locate net s tìm t t c nh ng tên t p tin có tên ch a “net”. Nh ng t p tin này có r t nhi u trên máy. Trong t khóa (m u) có th s d ng các ký t thay th *, ?, []. Tuy nhiên câu l nh locate không tìm ki m theo các

3.6 Tr giúp khi dùng Linux

57

thư m c c a h th ng t p tin, mà theo cơ s d li u đ c bi t ch a tên các t p tin đư c t o ra (và đôi khi c n c p nh t) b ng l nh updatedb. Trong m t s b n phân ph i locate đư c thay th b i slocate (secure locate). slocate t t o cho mình cơ s d li u nói trên sau khi ch y v i tham s tương ng.

3.6.6

Câu l nh xman

Đây là chương trình cho phép xem các trang tr giúp man khi làm vi c giao di n đ ho (GUI). Vi c tìm ki m và hi n th các trang tr giúp đư c th c hi n b ng cách nh n các nút và trình đơn. Còn l i (theo thông tin hi n th ) xman cũng gi ng như man.

3.6.7

Câu l nh helptool

Sau khi ch y l nh helptool s hi n ra m t c a s đ ho , có m t ô nh p vào đ ngư i dùng đưa ra thu t ng đang quan tâm. Chương trình s xem t t c các t p tin tài li u (b n có th c u hình đ ch n nh ng tài li u nào c n xem khi tìm ki m). Sau khi hoàn thành tìm ki m chương trình s hi n ra danh sách nh ng t p tin có ch a thu t ng này. N u nh n chu t vào m t t p tin trong danh sách thì s hi n ra m t c a s khác n i dung c a t p tin đã ch n. Khi này t p tin s đư c hi n th d ng lưu trên đĩa: trang info, trang man, v.v. . .

3.6.8

Sách và Internet

T t nhiên, h c Linux d dàng và đơn gi n nh t khi có m t cu n sách t t. Trư c tiên b n c n đ c tài li u hư ng d n đi kèm v i b n phân ph i c a mình. Các b n phân ph i l n như Debian, SuSE, Fedora,. . . đ u đã có nh ng tài li u này (r t có th đã đư c d ch sang ti ng Vi t). R t ti c ngư i d ch chưa đ c cu n sách ti ng Vi t nào v Linux do đó không th gi i thi u v i b n đ c. T t nhiên n u b n có k t n i Internet (bây gi không còn quá xa x ) và m t chút ti ng Anh thì có th tìm đư c câu tr l i cho m i câu h i c a mình. Tôi xin đưa ra m t s đ a ch sau làm bư c kh i đ u cho b n đ c trong bi n thông tin vô b b n này.

Các trang ti ng Vi t
1. http://vnoss.org – trang web dành cho ngư i dùng ng d ng mã ngu n m (MNM) Vi t Nam. Có nhi u thông tin v Linux, tài li u v Linux, di n đàn cho phép b n đ t câu h i c a mình. Trang web do bác Nguy n Đ i Quý đang s ng và làm vi c t i B qu n lý. 2. http://vnoss.net – tin t c v Linux và MNM. 3. http://vnlinux.org – đây là trang web dành cho nhóm ngư i dùng Linux Vi t Nam (vietlug). B n s tìm th y nhi u thông tin có ích đây và có th đăng ký tham gia nhóm thư vietlug đ đ t câu h i. Trang này do anh Larry Nguy n, m t Vi t Ki u M , qu n lý.

58

Kh i đ ng Linux l n đ u 4. http://vnoss.net/dokuwiki/doku.php?id=linux:tailieutiengviet – trên trang này có t ng h p t t c nh ng tài li u ti ng Vi t v Linux, r t có th b n s tìm th y tài li u v đ tài mình c n tìm hi u trên trang này. 5. http://kde-vi.org – trang web c a nhóm d ch giao di n KDE sang ti ng Vi t.

Các trang ti ng Anh
1. http://www.linux.com 2. http://www.linux.org 3. http://www.linux.org.uk – Trang web Linux c a Châu Âu. Do Allan Cox m t trong các nhà phát tri n Linux h tr . 4. http://www.tldp.org – Trang web chính ch a tài li u v Linux. R t nhi u tài li u bao g m HOWTO, FAQ, sách. . . 5. http://freshmeat.net/ – Thông báo hàng ngày v nh ng chương trình ng d ng m i ra dành cho Linux. Kho ph n m m kh ng l cho Linux. 6. http://www.li.org – T ch c Linux International. 7. http://www.linuxstart.com 8. http://oreilly.linux.co – 9. http://www.linuxplanet.com 10. http://www.kde.org – Trang ch c a môi trư ng làm vi c KDE. 11. http://www.gnu.org – Các ng d ng dành cho Linux, trong đó n i ti ng nh t là trình so n th o Emacs (GNU’s Not UNIX). 12. http://slashdot.org – Nh ng tin t c m i nh t v công ngh máy tính trong đó có Linux. Có các bài báo và l i bình c a ngư i đ c (không qua ki m duy t). 13. http://www.linuxtoday.com – Danh sách dài nh ng tin t c, thông báo qu ng cáo và các thông tin khác. Xem trang này b n s bi t ph n l n nh ng s ki n trong th gi i Linux. 14. http://www.lwn.net – Tin t c hàng tu n v Linux. Thông tin chia thành t ng h ng m c: thông tin chung, thương m i, thông tin v nhân Linux, công c phát tri n chương trình m i, chương trình cho Linux, v.v. . . N u b n mu n tin tư ng r ng Linux phát tri n r t nhanh và mu n nh n tr giúp c a các công ty thương m i l n thì nh t đ nh ph i thăm trang này. Tin t c trên tu n báo này đư c ban biên t p chú thích r t t t. 15. http://www.linuxnewbie.org – Trang web t t cho nh ng ngư i dùng m i. đây b n s tìm th y r t nhi u tài li u.

3.6 Tr giúp khi dùng Linux

59

16. http://www.linuxjournal.com – t p chí Linux. Thư ng đăng nh ng bài báo v nhi u đ tài. 17. http://www.linuxgazette.com – t báo Linux này s thú v đ i v i c ngư i dùng m i và ngư i dùng có kinh nghi m. 18. http://www.linuxfocus.org – T p chí phi thương m i toàn c u. 19. http://www.linuxworld.com – M t trang web t t có r t nhi u bài báo hay. 20. http://www.linux-mag.com – Linux Magazin, m t t t p chí r t thú v . 21. http://www.penguinmagazine.com. T t nhiên đây không ph i là danh sách đ y đ nh ng trang web nói v Linux. Nh ng trang nói trên ch là đi m kh i đ u đ t đó b n s tìm đư c nh ng trang web khác trong bi n thông tin Internet. Đi đ n đâu là ph thu c vào ý mu n c a b n. N u có v n đ trong lúc cài đ t, thì hãy h i d ch v khách hàng c a phân ph i đĩa. N u b n mua đĩa c a m t công ty chuyên môn thì s có đ a ch liên l c c a d ch v này. N u b n mua đĩa ghi l i ho c t ghi đĩa t t p tin ISO nh n đư c qua Internet thì r t có th l i cài đ t là do khi ghi đĩa gây ra. Hãy s d ng h p thư đi n t . B n nên đăng ký v i m t vài nhóm thư chung (mailing list) nào đó, ví d mailto:vietlug-users@userforge.net. Cách đăng ký còn ph thu c vào t ng nhóm thư (nói chính xác hơn là ph thu c vào máy ch đi u khi n nhóm thư này). Nhưng hi n nay thư ng có hai cách đăng ký: g i thư đ n m t đ a ch xác đ nh đ yêu c u, đăng ký qua giao di n web. Thông tin này b n có th tìm th y trên trang web gi i thi u v nhóm thư chung. Tuy nhiên b n c n bi t là đ đ c đư c t t c thư chung thì c n r t nhi u th i gian, và còn ph i đ c r t nhi u thư c a nh ng ngư i dùng m i khác (ví d “Console là gì?”), ho c th m chí có c nh ng lá thư “ng ng n” (ví d “Hôm nay dùng Debian th t vui”) và t t nhiên là ph i đ c c nh ng thư tr l i cho nh ng câu h i này c a nh ng ai bi t m t chút gì đó. Do đó n u mu n b n có th xem kho lưu tr nh ng lá thư này b ng trình duy t, r t có th đã có câu tr l i cho câu h i c a b n đó. Và như v y b n không c n ph i đăng ký cũng như vi t thư vào nhóm thư chung n a. T t nhiên n u không tìm th y thì đ ng ng i ng n đ t câu h i. Ngư i dùng Linux h t s c vui lòng tr l i thư c a b n. B o đ m là b n s nh n đư c câu tr l i, n u không hi u thì còn có th yêu c u gi i thích thêm. Khi đ t câu h i có liên quan đ n h th ng Linux c a b n, c n luôn luôn thêm vào thư c a mình càng nhi u chi ti t càng t t (nhưng đ ng thêm thông tin th a) bao g m: tên c a b n phân ph i (Debian, SuSE, Fedora, hay m t cái nào khác), phiên b n nhân, có v n đ v i ph n c ng nào (phiên b n, dòng ch ghi trên m ch đi n t ), thông báo nào hi n ra khi có v n đ . Đ ng đòi h i ngư i dùng khác g i câu tr l i th ng đ n đ a ch c a b n, “vi t thư vào nhóm thư chung là t th hi n, vi t thư đi n t cũng là s h tr k thu t. Vi t thư thì mi n phí, nhưng s h tr k thu t thì không”. Xin hãy luôn nh đi u đó!

h th ng t p tin cơ b n c a Linux đ n th i đi m hi n nay. đ i v i ngư i dùng thì h th ng t p tin là m t c u trúc lôgíc c a các thư m c và t p tin. Nhưng nó c n đ t cho t p tin m t cái tên nào đó đ ngư i dùng (hay nói đúng hơn là chương trình ng d ng) có th làm vi c v i t p tin. T phía m t trư c này ngư i dùng th y h th ng t p tin là m t c u trúc lôgíc c a các thư m c và t p tin.1 T p tin và tên c a chúng Máy tính ch là công c đ làm vi c v i thông tin không hơn không kém. T phía c a HĐH thì t p tin là m t chu i liên t c các byte v i chi u dài xác đ nh. có hai m t. .Chương 4 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Bây gi b n đã bi t cách kh i đ ng và d ng h th ng Linux. chúng ta t m g i là m t sau. M t này c a h th ng t p tin có c u trúc không đơn gi n chút nào. DVD. đã đ n lúc làm quen v i m t trong nh ng thành ph n chính và quan tr ng c a Linux – đó là h th ng t p tin.v. 1 M t s tác gi thích dùng thu t ng “v t ch a” đây. Trong chương hi n t i chúng ta s xem xét m t quay v phía ngư i dùng c a h th ng t p tin. Vì th . Còn có nh ng h th ng t p tin khác nhưng chúng ta s đ c p đ n chúng mu n hơn. . đĩa t . 4. chúng ta t m g i nó là m t trư c. M t còn l i s dành cho m t chương sách sau. M i h th ng t p tin. . Tuy nhiên còn có nhi u ký t n a có ý nghĩa đ c bi t trong h v shell và do đó không nên dùng đ đ t tên t p tin. C n nói thêm là chúng ta s xem xét m t h th ng t p tin c th ext3fs. M t còn l i. quay v phía chính b n thân đĩa lưu t o thành m t vùng bên trong c a h th ng t p tin đ i v i ngư i dùng. H đi u hành không quan tâm đ n đ nh d ng bên trong c a t p tin. th c hi n vi c truy c p (ch n thông tin c n thi t) và nhi u thao tác khác. gi ng như m t cái đĩa ăn. Làm sao đ ngư i dùng có th làm vi c v i t p tin đó là công vi c c a h th ng t p tin. M t m t c a nó luôn quay v phía ngư i dùng (hay nói chính xác hơn là quay v phía ng d ng). Tên t p tin trong Linux có th dài 255 ký t bao g m b t kỳ ký t nào tr ký t có mã b ng 0 và ký t d u g ch chéo (/). ngư i dùng thư ng không c n quan tâm đ n. CD. H th ng t p tin – là c u trúc nh đó nhân c a h đi u hành có th cung c p cho ngư i dùng và các ti n trình tài nguyên c a h th ng d ng b nh lâu dài trên các đĩa lưu1 thông tin: đĩa c ng. mà ngư i dùng không th y. v. Mà thông tin trên m i HĐH đư c lưu d ng t p tin trên các đĩa lưu. Vì đây th c hi n các cơ ch ghi t p tin lên các đĩa lưu khác nhau.

b i vì có th gây ra v n đ cho m t s ng d ng khi c n s d ng nh ng t p tin như v y và c khi di chuy n nh ng t p tin đó lên h th ng t p tin khác. Làm tương t như v y đ i v i nh ng ký t khác. Còn có th đ t tên t p tin ho c thư m c v i nh ng ký t nói trên vào d u ng c kép. “hai” và “ba”. Khi này khái ni m ph n m r ng t p tin (thư ng dùng trong DOS) không còn có ý nghĩa gì. Chúng ta đã quen v i vi c t p tin đư c xác đ nh hoàn toàn theo tên c a nó. Ví d : [user]$ mkdir \\mot\&hai s t o thư m c \mot&hai. Đ i v i d u ch m thì không ph i như v y.9. N u nó là d u ch m đ u tiên trong tên.tar. Tuy nhiên n u nhìn t phía h đi u hành và h th ng t p tin thì không ph i 2 3 thư ng g i theo ti ng lóng là tarball. qu bóng tar Nhưng l nh ls -a s hi n th . l nh ls không hi n th nh ng t p tin như v y. ví d .gz.tar.gz và L4U-0.tar. . Đi u này lúc đ u có th gây khó khăn cho ngư i dùng Windows nhưng sau khi quen thì b n s th y nó th t s có ích.tar. Vì th l4u-0.4.9. Đi u này cũng đúng đ i v i tên t p tin.gz dùng đ ký hi u các t p tin nén2 ).gz có th n m trong cùng m t thư m c và là tên c a các t p tin khác nhau. Tuy nhiên t t nh t là không s d ng nh ng ký t này k c d u cách trong tên t p tin và thư m c. t c là có th thêm chúng vào tên t p tin (thư m c) n u đưa tên vào trong d u ngo c kép ho c dùng d u g ch chéo ngư c đ b đi ý nghĩa đ c bi t c a chúng. Đ c thêm ls(1) đ bi t chi ti t. đ t o thư m c có tên “mot hai ba” chúng ta c n dùng câu l nh sau: [user]$ mkdir "mot hai ba" vì câu l nh [user]$ mkdir mot hai ba s t o ba thư m c: “mot”.3 Như đã nói chương trư c trong Linux có phân bi t các ký t vi t hoa và vi t thư ng.2. Trong Linux ngư i dùng thư ng đ t nhi u d u ch m trong tên c a t p tin.2. t c là ph i l p l i d u này hai l n).9. thì t p tin này s là n (thu c tính hidden) đ i v i m t s câu l nh. ví d xvnkb-0. m c dù v n dùng ph n cu i cùng c a tên t p tin sau d u ch m đ làm ký hi u v các d ng t p tin đ c bi t (. D u ch m có ý nghĩa đ c bi t trong tên t p tin. Ví d .2. Trên Linux các t p tin chương trình và t p tin bình thư ng không phân bi t theo ph n m r ng c a tên (trong DOS t p tin chương trình có ph n m r ng exe) mà theo các d u hi u khác. > < ‘ d u cách 61 N u tên t p tin ch a m t trong nh ng ký t này (không khuyên dùng nhưng v n có th ) thì trư c nó ph i đ t m t d u g ch chéo ngư c (\) (đi u này v n đúng trong trư ng h p có chính b n thân d u g ch chéo ngư c. chúng ta s đ c p đ n sau.1 T p tin và tên c a chúng Đó là nh ng ký t sau: ! @ # $ & ~ % * ( ) [ ] { } ’ " \ : .

pdf ~/l4u. Chính inode lưu t t c nh ng thông tin c n thi t cho h th ng t p tin v t p tin. Có th tìm ra s lư ng liên k t c ng đ n t p tin (t c là s lư ng tên c a t p tin) b ng l nh ls v i tham s -l4 . thông tin v d ng t p tin và nhi u thông tin khác.2.2. Chi ti t v câu l nh ln b n có th đ c trong trang man c a nó. Vì th m i t p tin có th có bao nhiêu tên tùy thích. Chúng ta s nói k v m t sau c a h th ng t p tin trong m t s chương sách s p t i. Ngay phía sau quy n truy c p đ n t p tin là m t s cho bi t s lư ng nh ng liên k t c ng này: [user]$ ls t ng 1280 -rw-r--r-drwxr-xr-x -rw-r--r--rw-r--r-4 -l 1 2 2 1 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 users 81409 2006-09-06 03:43 bash.pdf. M i đĩa lưu dù là th t s hay lôgíc thì đ u có m t b ng các ch s inode c a riêng mình. nó ch thư m c cá nhân (home directory) c a ngư i dùng.pdf users 3069 2006-09-06 13:52 l4u. Không ph i ai cũng có kh năng nh đã ghi gì trong t p tin v i s 12081982 (nói chính xác hơn là ch có m t s r t ít ngư i có kh năng này).62 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs như v y.pdf đ thay cho đư ng d n dài hơn projects/l4u/l4u-0. chúng ta s nói k hơn v ký t này ngay sau đây. chúng ta s d ng câu l nh ln d ng sau: ln tên_đã_có tên_m i Ví d : [user]$ ln projects/l4u/l4u-0. Th m chí c khi b n đ c đã xóa đi liên k t cu i cùng thì cũng không có nghĩa là đã xóa n i dung c a t p tin: n u t p tin đang đư c h th ng hay m t ng d ng nào đó s d ng.9. B ng này đư c t o ra trên đĩa lưu cùng lúc v i h th ng t p tin. Nh ng tên này còn đư c g i là liên k t “c ng” (hard link) (chúng ta s làm quen k hơn v i khái ni m liên k t và cách t o nh ng liên k t này trong chương sau). và chính ch s này m i là tên th c s c a t p tin trên h th ng. . Đ có th thêm tên khác cho t p tin ho c thư m c (t o liên k t c ng). bao g m thông tin v v trí c a các ph n c a t p tin trên đĩa lưu.tex N u b n dùng SuSE Linux thì có th nh p vào l nh ll. thì nó đư c lưu đ n lúc h th ng ( ng d ng) gi i phóng nó. Bây gi có th dùng ~/l4u. hay còn g i là “inode” (t m th i chưa có thu t ng ti ng Vi t chính xác nên xin đ nguyên t ti ng Anh). Các inode trong b ng đư c đánh s theo th t .9.9. Chúng ta s g i ch s này là ch s c a t p tin.2. Vì th các t p tin còn đư c đ t thêm m t tên thân thi n v i ngư i dùng và hơn th n a còn đư c nhóm vào các thư m c. Tuy nhiên đ i v i ngư i dùng thì nh ng tên như v y th t s không thu n ti n.pdf Ký t ∼ có ý nghĩa đ c bi t.tex users 4096 2006-09-06 02:16 images users 82686 2006-09-06 14:32 l4u-0. Các ch s inode n m trong m t b ng đ c bi t g i là inode table. Tác gi đưa ra nh ng thông tin trên ch đ nói r ng tên c a b t kỳ t p tin nào trong Linux không ph i gì khác mà chính là liên k t đ n ch s inode c a t p tin. Khi b n đ c xóa m t t p tin có nhi u tên (liên k t c ng) thì trên th c t ch xóa đi m t liên k t (mà b n ch ra trên dòng l nh xóa). nhưng bây gi cũng c n đ c p đ n m t chút v ch s “inode”. V n đ ch m i t p tin trong Linux có m t “ch s ký hi u” (index descriptor) tương ng.

63 4.tex là tên đ y đ c a t p tin tôi đang nh p vào trên máy c a mình. Đó là thư m c trong đó ngư i dùng có toàn quy n6 : có th t o và xóa các t p tin. còn t p tin – là các “lá”.v. r t khó có th tìm đ n t p tin c n thi t. Trên Linux và UNIX nói chung ch có m t c u trúc thư m c duy nh t cho t t c các đĩa lưu. Ví d /home/teppi82/projects/l4u/ext3fs. Có th đưa vào thư m c g c này m t s lư ng không h n ch các thư m c n m trên các đĩa lưu khác nhau (thư ng nói là “g n h th ng t p tin” ho c “g n đĩa lưu”). . . thay đ i quy n truy c p đ n chúng. K t qu là chúng ta thu đư c m t c u trúc thư m c có phân b c b t đ u t m t thư m c g c. b t đ u t thư m c g c “/” và k t thúc là b n thân tên c a t p tin.v. Có m t câu l nh cho bi t tên c a thư m c hi n th i.4. v. m t h th ng Linux hoàn ch nh s có s lư ng t p tin còn l n hơn th . Hãy tư ng tư ng b n có m t danh sách kho ng vài nghìn t p tin! Xin đ ng nghi ng . trên đó m i thư m c đó là m t nút c a “cây”.2 Thư m c N u như c u trúc t p tin không cho phép s d ng gì khác ngoài tên t p tin (t c là t t c các t p tin n m trên m t danh sách chung gi ng như các h t cát trên bãi bi n) thì th m chí c khi không có gi i h n v đ dài c a tên. Trong c u trúc thư m c c a Linux nh ng thư m c cá nhân c a ngư i dùng thư ng n m trong thư m c /home và thư ng có tên trùng v i tên đăng nh p c a 5 6 đây là đư ng d n tuy t đ i Nói chính xác hơn là: có toàn quy n đ n khi nào root chưa thay đ i chúng :). Vì th mà các t p tin đư c t ch c vào các thư m c. đó là l nh pwd.2 Thư m c (Danh sách b c t b t vì không c n thi t). và thư m c g c duy nh t c a c u trúc này đư c ký hi u b ng d u g ch chéo “/”. v. M i thư m c (con) có th ch a các t p tin riêng l và các thư m c con c a nó. Và nói chung ngoài c u trúc bên trong c a mình thì thư m c không khác gì so v i nh ng t p tin thông thư ng. Ngoài thư m c hi n th i m i ngư i dùng còn có m t “thư m c nhà” (home directory. ví d t p tin văn b n (text file). các thư m c có th n m trong các thư m c khác. Ghi chú: n u nói m t cách chính xác. vì th đôi khi ch y m t chương trình nào đó trong shell có th d n đ n vi c thay đ i thư m c hi n th i sau khi chương trình đó hoàn thành công vi c. Tên đ y đ c a t p tin (ho c còn g i là “đư ng d n”5 đ n t p tin) là danh sách tên c a các thư m c bao g m thư m c ch a t p tin đó và các thư m c m . và chúng ta s dùng thu t ng này trong cu n sách l4u). t c là thư m c mà ngư i dùng đang làm vi c trong đó. Trong đư ng d n này tên c a các thư m c con cách nhau b i d u g ch chéo “/” dùng đ ký hi u thư m c g c như đã nói trên. phương án d ch “thư m c cá nhân” đư c ưu tiên hơn. . . C u trúc phân b c c a thư m c thư ng đư c minh ho b ng “cây thư m c”. Trên MS Windows ho c DOS c u trúc thư m c như v y có trên m i đĩa (t c là chúng ta có không ph i m t “cây” mà m t “r ng” thư m c) và thư m c g c c a m i c u trúc t p tin đư c đánh d u b ng m t ch cái Latinh (và do đó đã có m t s h n ch ). . H v shell lưu giá tr c a “thư m c hi n th i”. thì thư m c hi n th i luôn đi li n v i m i ti n trình đã ch y (trong đó có h v shell). Tên c a thư m c cũng đư c đ t theo nh ng quy đ nh như đ i v i tên t p tin.

còn b n ghi th hai có ký hi u là hai d u ch m đơn (‘.. cho đ n khi nào t i đư c thư m c đích. thì ch c n ch y l nh: [user]$ cd . thì đơn gi n: ch c n ch ra thư m c con c a thư m c hi n th i. ch có các danh sách t p tin thông thư ng xác đ nh t p tin hi n th i thu c v m t thư m c nào đó. Câu l nh cd dùng đ thay đ i thư m c hi n th i. N u mu n xem n i dung c a m t thư m c khác. Chính nh ng d u hai ch m này đư c dùng đ ghi đư ng d n tương đ i. và không x y ra b t kỳ nào thao tác làm vi c v i t p tin c a thư m c. ho c n m hoàn toàn trên m t “cành” khác c a cây thư m c. r i t đó h xu ng thư m c vnoss/doc thì c n ch y l nh: [user]$ cd . Như đã nói trên. Khái ni m đư ng d n đ y đ (tuy t đ i) đã gi i thích trên. thì ph c t p hơn m t chút. Trong m i thư m c có hai b n ghi đ c bi t. Còn đ chuy n “leo” lên hai b c c a cây thư m c. t c là n m trong m t thư m c con. T c là không có các h p đ c bi t ch a các t p tin.. nhưng khi đó c n ph i nh p vào m t đư ng d n r t dài. thư m c cá nhân s tr thành thư m c hi n th i c a ngư i dùng này. trong đó có li t kê t t c nh ng t p tin và thư m c con c a thư m c này. . N u ch y câu l nh ls không có tham s thì chúng ta ch th y tên c a các t p tin c a thư m c hi n th i. N u như thư m c đích n m cao hơn trong c u trúc thư m c. M i ngư i dùng có th làm vi c v i thư m c c a mình b ng ký hi u ~. Khi ngư i dùng vào h th ng. N u thư m c đích n m phía dư i trong c u trúc thư m c. ho c “cháu”./vnoss/doc Câu l nh ls dùng đ đưa ra màn hình danh sách các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i.. V n đ này đư c gi i quy t như sau: m i thư m c (tr thư m c g c) có duy nh t m t thư m c m trong cây thư m c. M t trong s chúng có ký hi u là d u ch m (‘. đ dùng thư m c m làm thư m c hi n th i.. Ví d : [user]$ ls projects BanTin drupal-vn bashscripts fluxbox chem-tex gnomevi debian HocTap KDE-vi l4u manvi mc mrtg others SuSE syslinux Xfce vim vnlinux vnoss . . bây gi chúng ta s nói rõ hơn v khái ni m đư ng d n tương đ i.. Tham s c a l nh này là đư ng d n đ y đ ho c đư ng d n tương đ i đ n thư m c mà b n mu n dùng làm hi n th i. Ví d : /home/nhimlui. Đư ng d n tương đ i đó là danh sách các thư m c c n ph i đi qua trong cây thư m c đ có th chuy n t thư m c hi n th i đ n thư m c khác (chúng ta g i nó là thư m c đích)./. t c là ngư i dùng nhimlui có th làm vi c v i thư m c /home/nhimlui/hinhanh b ng ~/hinhanh. T t nhiên trong b t kỳ trư ng h p nào cũng có th s d ng đư ng d n tuy t đ i. nó ch đ n thư m c m .’). C n lưu ý là trên th c t n câu l nh ls ch đưa ra n i dung c a t p tin mô t thư m c này.64 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs ngư i dùng đó. thì c n ph i đưa cho câu l nh ls đư ng d n tuy t đ i ho c tương đ i đ n thư m c đó. “ch t” nào đó c a thư m c hi n th i.’) và ch đ n chính b n thân thư m c này. Ví d . m i thư m c ch là m t t p tin bình thư ng. sau đó thư m c con c a thư m c con (thư m c “cháu”).

3 Công d ng c a các thư m c chính 65 B n ghi v t p tin trong thư m c tương ng ngoài tên còn có r t nhi u thông tin v t p tin này. N u có mong mu n b n có th đ c toàn b tiêu chu n này t i đ a ch . C n chú ý r ng có th li t kê các tham s m t cách riêng r như th này: [user]$ ls -l -i . thì bi t r ng m c dù ngư i dùng có toàn quy n t ch c c u trúc thư m c.v. Ví d các t p tin h th ng thư ng n m trong thư m c C:\Windows. Khi dùng tham s -t vi c s p x p đư c th c hi n không theo tên mà theo th i gian s a đ i t p tin. và . . kích thư c t p tin và th i gian s a đ i cu i cùng. tên ch s h u t p tin.4. thì c n dùng các tham s m r ng khác c a câu l nh ls. s lư ng liên k t c ng hay s lư ng tên (n u là thư m c thì ngay t đ u đã có hai liên k t như v y là . Đ th y đư c nh ng thông tin chi ti t đó. M t ví d minh h a khác: [user]$ ls t ng 1316 -rw-r--r--rw-rw-r--rw-r--r--rw-r--r--rw-r--r-drwxr-xr-x -rw-r--r--l 1 1 1 1 1 2 1 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 users users users users users users users 81629 98135 783 20778 2013 4096 3267 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-09 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-08 22:11 13:54 21:58 02:48 21:34 14:25 23:13 bash.tex ChangeLog ext3fs. các chương trình thư ng đư c cài đ t vào C:\Program Files.tex images l4u. Hơn n a có m t tiêu chu n xác đ nh c u trúc thư m c cho các HĐH dòng UNIX.tex N u đưa thêm tham s -i thì trong c t đ u tiên s hi n th ch s inode c a t p tin.3 Công d ng c a các thư m c chính N u như b n đ c đã t ng dùng Windows (ví d 2000 hay XP).. 4. v.tex gioithieu. nhưng m t s truy n th ng v n đư c tuân theo.. N u ch y câu l nh ls v i tham s -l thì không ch có tên t p tin mà s hi n th c d li u v quy n truy c p đ n t p tin (chúng ta s nói đ n sau). Tiêu chu n này đư c g i là Filesystem Hierarchy Standart (FHS). . tên nhóm s h u t p tin (xin đư c g i t t là “nhóm t p tin” m c dù t i nghĩa). do đó s này b ng s thư m c con công thêm 2). Tham s -r đ o ngư c l i tr t t c a s p x p (c n ph i s d ng cùng v i các tham s -l ho c -t).r ho c g p l i như th này: [user]$ ls -lir Chúng ta d ng mô t ng n g n v câu l nh ls đây (chi ti t v l nh này có th xem trên các trang man ho c info tương ng) và chuy n sang xem xét các thư m c chính c a c u trúc t p tin trong Linux. Tham s -u dùng đ hi n th th i gian truy c p cu i cùng thay vào ch th i gian s a đ i.tex caidat. Trong Linux cũng có m t c u trúc thư m c ki u như v y và th m chí còn nghiêm ng t hơn.

/etc Thư m c này và các thư m c con c a nó lưu ph n l n nh ng d li u c n cho quá trình kh i đ ng ban đ u c a h th ng và lưu nh ng t p tin c u hình chính. /etc/skel Khi t o ngư i dùng m i. và t p tin ngư i dùng passwd. trong đó có nhân (kernel). Các b n phân ph i Linux l n đ u tuân theo tiêu chu n này. /etc/rc. /etc/X11 Thư m c dành cho các t p tin c u hình c a h th ng X11 (ví d . B ng 4.com/fhs/. T p tin trong thư m c này ch c n trong th i gian kh i đ ng7 .1 dư i đây đưa ra danh sách ng n g n nh ng thư m c chính đư c t o ra trong c u trúc t p tin theo tiêu chu n nói trên. đây có lưu r t nhi u nh ng câu l nh thư ng dùng c a Linux. xorg. /home Thông thư ng trong thư m c này là các thư m c cá nhân c a ngư i dùng (tr root). Mô t trong b ng này là h t s c ng n g n. thì nh ng t p tin trong thư m c này s đư c sao chép vào thư m c cá nhân c a ngư i dùng đó. c t bên trái li t kê các thư m c con c a thư m c g c.d Thư m c này lưu nh ng t p tin s d ng trong quá trình kh i đ ng h th ng. trong /etc có t p tin inittab xác đ nh c u hình kh i đ ng.1: C u trúc thư m c c a Linux Công d ng Thư m c này g m ch y u các chương trình. còn c t th hai li t kê m t vài (không ph i t t c ) thư m c con. Dư i đây chúng ta s xem xét công d ng c a m t vài(!) thư m c con c a thư m c /etc. Chúng ta s đ c p chi ti t v nh ng t p tin này và quá trình kh i đ ng nói riêng trong m t vài chương s p t i.com/fhs/. /boot G m các t p tin c đ nh c n cho kh i đ ng h th ng. Thư m c /etc không đư c lưu các t p tin chương trình (c n đ t chúng trong /bin ho c /sbin.pathname. ph n l n trong s chúng c n cho h th ng trong th i gian kh i đ ng (ho c trong ch đ m t ngư i dùng khi b o trì h th ng). Chúng ta s nói đ n nh ng t p tin này ngay sau trong m t ph n riêng.conf).pathname. . M t ph n các t p tin c u hình có th n m trong các thư m c con c a /usr. /dev Thư m c các t p tin đ c bi t ho c các t p tin thi t b ph n c ng. còn c t th ba cu i cùng đưa ra mô t ng n g n v công d ng c a nh ng thư m c này. /etc/sysconfig Thư m c lưu m t vài (không ph i t t c ) t p tin c u hình h th ng. B ng 4. Thư m c /bin 7 do đó m t s nhà qu n tr không t đ ng g n phân vùng /boot vào trong quá trình kh i đ ng. chi ti t hơn b n có th đ c trong tiêu chu n FHS có trên http://www. Ví d .66 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs http://www. B n đ c có th xem qua man mknod (mknode(1)).

Tuy nhiên không nên xóa nh ng t p tin trong thư m c này. đĩa c ng ngoài. Vì thư m c m b m t. Trong tiêu chu n FHS có nói r ng c n đ c trong thư m c này nh ng t p tin th c thi s s d ng sau khi g n thành công h th ng t p tin /usr. Vì thư m c /bin ch y u lưu các t p tin th c thi (chương trình và ti n ích c a HĐH) s d ng trong quá trình kh i đ ng và do nhà qu n tr ch y. thì các thư vi n chia s v n c n thi t. như v y cho phép gi m kích thư c mã chương trình n m trong b nh . mkswap. route. fdisk. shutdown. ifconfig. flash. . reboot. H th ng s t đ ng d n d p thư m c này theo đ nh kỳ. vì chúng đư c nhi u chương trình s d ng. N u fsck tìm ra t p tin mà không xác đ nh đư c thư m c m thì nó s đưa t p tin đó vào thư m c /lost+found. Chi ti t b n có th đ c trong man 5 proc. . Hãy chú ý là thư m c này không n m cùng ch v i thư m c cá nhân c a nh ng ngư i dùng khác (trong /home). Nh ng thư vi n này ch n p vào b nh khi có nhu c u th c hi n hàm nào đó.v. Đây là h th ng t p tin o.v. nên t p tin s nh n đư c tên trùng v i ch s inode c a nó. b t kỳ th i đi m này ngư i dùng root cũng có th xóa t p tin kh i thư m c này mà không làm nh hư ng l n đ n ngư i dùng khác. . DVD.v. . Đây là đi m g n h th ng t p tin proc cung c p thông tin v các ti n trình đang ch y. v.4.3 Công d ng c a các thư m c chính Thư m c /lib 67 /lost+found /mnt /tmp /root /sbin /proc Công d ng Thư m c này lưu các thư vi n chia s c a các hàm mà trình biên d ch C và các môđun (các driver thi t b ) c n. v các thi t b tính. fsck. Ít nh t trong thư m c này ph i có init. vì th không nên lưu đây nh ng t p tin mà b n có th s c n đ n. Các t p tin đ c bi t c a thư m c này s d ng đ nh n và g i d li u đ n nhân. N u trên máy tính có đ ng th i Linux và Windows (DOS) thì thư m c này thư ng dùng đ g n các h th ng t p tin FAT. Đây là đi m g n (mount) nh ng h th ng t p tin g n t m th i. N u b n thư ng g n m t vài đĩa lưu đ ng như đĩa m m. arp. Th m chí n u trên h th ng không có trình biên d ch C nào. swapoff. mkfs. Thư m c dành cho các t p tin t m th i. v nhân. Thư m c này s d ng đ ph c h i h th ng t p tin b ng l nh fsck. Trong trư ng h p ngư c l i thì cùng m t mã l p l i nhi u l n trong các chương trình khác nhau. thì có th t o trong thư m c này các thư m c con cho t ng đĩa lưu. Đây là thư m c cá nhân c a ngư i dùng cao c p root. tr khi khi b n bi t r ng t p tin ho c nhóm t p tin nào đó đang gây nh hư ng đ n công vi c c a h th ng. . halt. CD.*.*. swapon.

Thư m c con này lưu mã ngu n c a các thư vi n tiêu chu n c a ngôn ng C. đây thư ng đ t các chương trình và các thư m c con (n i b ) ch dành cho máy tính này. Các h th ng ph c t p (ví d Debian Linux) có th có các thư m c con c a mình trong thư m c này. Ngư i dùng c n có ít nh t là quy n đ c đ i v i thư m c này. Trong các thư m c con c a /usr là t t c các ng d ng chính. vì chúng đã đư c các nhà phát tri n h th ng ki m duy t k càng (không l b n bi t v h th ng t t hơn các nhà phát tri n). Trên Linux đó thư ng là liên k t m m đ n thư m c /usr/X11R6/lib/X11. các ti n ích h th ng và c các t p tin thêm vào (t p tin d ng include). • /usr/local/sbin – các chương trình dành cho nhà qu n tr . Trong thư m c này là các thư vi n object c a các chương trình con.68 Thư m c /usr Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Công d ng Thư m c này r t l n và c u trúc c a nó nhìn chung l p l i c u trúc c a thư m c g c. /usr/lib/X11 – nơi thư ng dùng đ đ t các t p tin có liên quan đ n X Window và các t p tin c u hình c a h th ng X Window. • /usr/local/lib – thư vi n và t p tin c a các chương trình và h th ng n i b . m t s chương trình không th g i tr c ti p. /usr/bin/X11 là nơi thư ng dùng đ lưu các chương trình ch y trên X Window. Các chương trình (ti n ích và ng d ng) thư ng đư c ngư i dùng bình thư ng s d ng. Và đây cũng thư ng là liên k t đ n /usr/X11R6/bin. • /usr/local/src – mã ngu n c a các chương trình. các thư vi n đ ng (dynamic library). Theo tiêu chu n FHS thì nên dành cho thư m c này m t phân vùng riêng ho c đ t hoàn toàn trên đĩa s d ng chung trong m ng. đây thư ng lưu nh ng chương trình /usr/bin /usr/include /usr/local • /usr/local/doc – các tài li u đi kèm v i chương trình ng d ng. • /usr/local/man – các trang tr giúp man. /usr/sbin /usr/lib Thư m c này g m các chương trình th c thi dành cho nhà qu n tr và không s d ng trong th i gian kh i đ ng. các t p tin tài li u. Phân vùng ho c đĩa đó thư ng g n ch đ c và trên đĩa (phân vùng) là các t p tin c u hình cũng như t p tin th c thi dùng chung. . Dù trong trư ng h p nào cũng đ ng s a nh ng t p tin trong thư m c này. ng d ng. bao g m: • /usr/local/bin.

Alpha. Tiêu chu n FHS khuyên dùng thư m c con cho m i chương trình. v. Các t p tin b n ghi (log). . • /usr/share/misc (đã nói trên). • /usr/share/man – các trang tr giúp man. Các t p tin thu c v h th ng X Window. Thư ng dùng đ chia s gi a các ki n trúc khác nhau c a HĐH. . /usr/src /usr/tmp /usr/X11R6 Mã ngu n c a các thành ph n khác nhau c a Linux: nhân. • /usr/X11R6/bin – các chương trình th ng này. vì thư m c gi các t p tin như b n ghi (log). Nh ng d li u này xác đ nh c u hình c a m t s chương trình trong l n ch y sau ho c là nh ng thông tin lưu t m th i s s d ng sau. /var/adm /var/lock /var/log . ng d ng c a h • /usr/X11R6/lib – các t p tin và thư vi n có liên quan đ n X-Window.4. . khóa locking. spool. Các t p tin đi u khi n h th ng dùng đ d tr tài nguyên. ng d ng. các t p tin t m th i. Thông thư ng đây là liên k t m m đ n /var/tmp. Chúng ta xem xét m t vài thư m c con c a thư m c này: • /usr/share/dict – các danh sách t (word list) c a ti ng Anh dùng cho các chương trình ki m tra chính t như ispell. ví d i386. Dung lư ng thông tin trong thư m c này có th thay đ i trong m t kho ng l n. /var Trong thư m c này là các t p tin lưu các d li u bi n đ i (variable). C n chú ý là thư m c này không dùng đ chia s gi a các HĐH khác nhau ho c gi a các phiên b n khác nhau c a cùng m t HĐH. Lưu các thông tin v tài kho n và thông tin chu n đoán dành cho nhà qu n tr . misc (nh ng gi li u tùy theo ki n trúc khác nhau). .v.3 Công d ng c a các thư m c chính Thư m c /usr/share 69 Công d ng Thư m c này dùng cho t t c các t p tin d li u dùng chung và có quy n truy c p là ch đ c. M t nơi n a đ lưu các t p tin t m th i. và PPC có th dùng chung m t thư m c /usr/share n m trên m t phân vùng ho c đĩa chia s trên m ng. Nh ng thư m c sau ho c liên k t m m sau ph i có trong /usr/share: man (các trang tr giúp man). M i ph n c a man n m trong m t thư m c con riêng trong thư m c này.

• /var/spool/mail – t p tin thùng thư c a ngư i dùng. Như đã nói. . /var/spool 4. • /var/spool/cron – t p tin c a h th ng Verb+cron+. S khác nhau gi a hai d ng này n m cách đ c và ghi . Chúng ta s làm quen v i chúng trong ph n này. thì h th ng th c hi n thao tác ghi vào t p tin /dev/tty1. .4 D ng t p tin Trong các ph n trư c chúng ta đã xem xét hai d ng t p tin đó là t p tin thông thư ng và các thư m c. nh ng thành ph n sau cũng đư c Linux coi là t p tin: • các t p tin thi t b • các ng (kênh) có tên (named pipe) • các socket (t v i nghĩa như t chim) • các liên k t m m (symlinks). n u c n đưa ra màn hình terminal th nh t thông tin nào đó. chuy n d li u lên các thi t b và trao đ i d li u gi a các ti n trình b ng cách tương t như nhau. terminal. Trong t t c các trư ng h p này s d ng cùng m t phương pháp d a trên ý tư ng chu i các byte. chu t. máy in. ) đ u là các t p tin. 4. vì có th th c hi n ghi d li u vào t p tin. Có hai d ng thi t b : ký t (hay còn g i là các thi t b trao đ i theo byte) và kh i (trao đ i theo kh i). đ i v i h đi u hành thì t p tin ch là m t chu i các byte liên t c. Chúng lưu thông tin v s ti n trình (PID) và ghi thông tin hi n gh i (utmp). Do đó ngoài các t p tin thông thư ng và thư m c. • /var/spool/lpd — t p tin trong hàng đ i in. /var/tmp Các t p tin t m th i. v. ví d : • /var/spool/at – các công vi c mà at đã ch y. môđem.70 Thư m c /var/run Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Công d ng Các t p tin bi n đ i trong th i gian th c hi n các chương trình khác nhau.1 Các t p tin thi t b Như đã nói. T p tin đư c đ t vào hàng đ t c a các chương trình khác nhau. • /var/spool/uucp – t p tin c a h th ng uucp. máy scan. T p tin trong thư m c này thư ng đư c d n s ch trong th i gian kh i đ ng Linux. Đi u này đơn gi n hoá s t ch c và trao đ i các d li u. Nh v y có th dùng khái ni m t p tin cho các thi t b và các đ i tư ng khác.4. tháo r i. bàn phím. Ví d . đ i v i Linux thì t t c các thi t b k t n i vào máy tính ( c ng.v. Nh ng trên Linux còn có m t vài d ng t p tin n a.

t c là trong trư ng h p này t p tin có c b ng 0. M i d ng thi t b có th có m t vài t p tin thi t b . thì b n s th y m t lư ng kh ng l nh ng t p tin thi t b . t c là đĩa Primary Master. /dev/ttS0 tương ng v i COM1 trong DOS. tb t là tb ts . trao đ i thông tin v i đĩa ch có th theo t ng kh i.4 D ng t p tin 71 thông tin vào các thi t b . Ví d các c ng. Còn thông tin đư c đ c và ghi vào các thi t b kh i theo các kh i. th hai là /dev/fd1. B ng 4. Không th đ c t đĩa c ng và ghi lên đó t ng byte. N u nhìn vào thư m c /dev (t c là chuy n vào thư m c đó b ng l nh cd r i ch y ls). Trao đ i d li u v i các thi t b trên Linux do các driver thi t b đ m nhi m. Trên Linux nh ng t p tin này h tr các terminal o (hãy nh l i chương trư c). Đ trao đ i v i các ph n khác c a h đi u hành m i driver t o ra m t giao di n liên l c có v ngoài gi ng như t p tin. thì s thu đư c m t chu i các s 0. Các thi t b ký t trao đ i thông tin theo t ng ký t (theo t ng byte) trong ch đ chu i các byte. Nh ng driver này ho c n m trong nhân ho c n m riêng d ng môđun và có th g n vào nhân sau. N u s d ng /dev/null làm thi t b nh p vào. B ng 4. còn s nh cho bi t c n ph i làm vi c v i thi c th nào c a d ng này.2: Nh ng t p tin thi t b chính T p tin Ý nghĩa /dev/console Console h th ng t c là màn hình và bàn phím k t n i t i máy tính. /dev/ttS1 tương ng v i COM2. Thi t b /dev/hda1 tương ng v i phân vùng đ u tiên c a đĩa c ng đ u tiên.4.2 cho bi t nh ng t p tin thư ng dùng nh t. /dev/tty Các t p tin h tr terminal c a ngư i dùng. /dev/ttS T p tin h tr làm vi c v i các c ng k t ti p nhau (các c ng COM). đ u tiên là /dev/fd0. đĩa /dev/hda. /dev/sd c ng v i giao di n SCSI. S l n c a thi t b cho nhân bi t p tin này thu c v driver nào. /dev/hd Các c ng v i giao di n IDE. Vì th các t p tin thi thư ng có hai s : l n (major) và nh (minor). câu l nh ls -l cho bi l n và s nh đã nói thay vì kích thư c c a t p tin. /dev/pty Các t p tin h tr terminal gi . Đ i v i các t p tin thi t b . Tên g i v n đư c lưu k t khi k t n i teletype vào các h th ng UNIX làm terminal. Ví d thi t b d ng này là terminal. T t c nh ng gì ghi vào /dev/null s m t vĩnh vi n. S d ng cho các k t n i t xa qua telnet. Nh ng ngư i vi t script thư ng chuy n nh ng thông báo không c n thi t vào thi t b này. /dev/null Thi t b này có th g i là “l đen”. Ph n l n nh ng t p tin như v y đã đư c t o s n t trư c và n m trong thư m c dev. /dev/fd Các t p tin đĩa m m. /dev/cua Các t p tin cho môđem.

cho phép chúng giao ti p mà không ch u nh hư ng c a các ti n trình khác. Sau khi đã t o ra k t n i. ví d trên nh ng đĩa lưu đ ng. h th ng in và h th ng syslog. Tuy nhiên t phía h th ng t p tin socket th c t không khác các ng có tên: đó ch là các đi m cho phép n i các chương trình v i nhau. N u b n đ c xóa m t trong s nh ng t p tin này (nói đúng hơn là m t trong s nh ng tên này). Nó đư c ghi trong mô t inode c a t p tin đó. Nh ng liên k t này cũng có th coi là tên ph cho t p tin. Khi này b n thân t p tin ng ch tham gia vào s kh i đ u trao đ i d li u. nhưng nh ng ti n trình không tham gia vào k t n i hi n th i không th th c hi n b t kỳ thao tác đ c hay ghi nào lên t p tin socket. thì t p tin v n còn đư c lưu trên đĩa cho đ n khi v n còn ít nh t m t tên. T p tin d ng này ch y u dùng đ t ch c trao đ i d li u gi a các chương trình khác nhau (pipe d ch t ti ng Anh sang là ng. 8 thu t ng này v n chưa đư c th ng nh t.3 Các socket Socket đó là k t n i gi a các ti n trình.2 Các ng có tên (pipes) Còn có m t d ng t p tin thi t b n a đó là các ng có tên. Trong s nh ng h th ng s d ng socket c n k đ n X Window. đư ng ng). ví d b ng chương trình mkfifo. hay b đ m FIFO (First In – First Out). M t trong nh ng ng d ng c a liên k t c ng đó là ngăn ch n kh năng xóa t p tin m t cách vô tình.4 Liên k t m m Trong ph n v tên t p tin chương trư c chúng ta đã nói r ng t p tin trong Linux có th có vài tên hay liên k t c ng. ng là phương ti n h t s c thu n ti n và s d ng r ng rãi đ trao đ i thông tin gi a các ti n trình.4. Sau khi t o liên k t c ng không th phân bi t đâu là tên t p tin còn đâu là liên k t. Liên k t c ng ch là m t tên khác cho t p tin ban đ u.4. M c dù nh ng ti n trình khác có th th y các t p tin socket. thì ng có th không có tên. và do đó liên k t c ng ch có th dùng cho t p tin c a cùng m t h th ng t p tin. Khác v i liên k t c ng. 4. N u có hai ti n trình đư c sinh ra t cùng m t ti n trình m trao đ i thông tin (thư ng x y ra). Nhưng trên Linux còn có m t d ng liên k t khác g i là (liên k t tư ng trưng8 ). nhưng chúng là nh ng t p tin khác – nh ng t p tin liên k t m m. Đi m đ c bi t c a liên k t c ng là nó ch th ng đ n ch s inode. M t ti n trình có th đ c t t c nh ng gì mà m t ti n trình khác đ t vào ng. liên k t m m có th ch đ n nh ng t p tin n m trong h th ng t p tin khác. .4.72 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. thì trao đ i đư c th c hi n mà không c n đ n socket: d li u do nhân chuy n tr c ti p t chương trình này đ n chương trình khác. Nói chung socket và s trao đ i qua socket đóng vai trò h t s c quan tr ng trên t t c các h th ng UNIX. Vì v y ch dùng liên k t c ng nh ng nơi không c n bi t s khác nhau. R t khó phân bi t tên đ u tiên c a t p tin và nh ng liên k t c ng đư c t o ra sau đó. Trong trư ng h p ngư c l i c n t o ra m t ng có tên. N u t p tin ban đ u b xóa. 4. ho c th m chí trên m t máy tính khác. do đó đưa ra c hai trư ng h p có th g p. t c là trên cùng m t phân vùng (đĩa lưu). trong đó có Linux: socket là khái ni m then ch t c a TCP/IP và như v y là d a trên socket đã xây d ng toàn b Internet.

Vi c t o b t kỳ m t liên k t nào cũng gi ng như sao chép t p tin. .. trên h th ng còn có các nhóm ngư i dùng. b i vì v trí c a liên k t m m có th thay đ i. T o và xóa các nhóm là công vi c c a ngư i dùng cao c p root.pdf. và Linux cho phép m t ngư i dùng có th n m trong m t ho c nhi u nhóm. Cơ ch quy đ nh truy c p đư c phát tri n cho h th ng UNIX vào nh ng năm 70 c a th k trư c r t đơn gi n nhưng có hi u qu đ n n i đã đư c s d ng hơn 30 năm.2. T t nhiên đi u này có th th y rõ trong ph n cu i (ph n tên t p tin).9. nên yêu c u quy đ nh truy c p đ n các t p tin và thư m c là m t trong nh ng yêu c u thi t y u nh t mà h đi u hành ph i gi i quy t.9.pdf -> projects/l4u/l4u-0. liên k t m m khi đó v n làm vi c đúng. mà “. Cũng như v y đ i v i chính b n thân liên k t m m. ho c khi t p tin n m trên m t h th ng t p tin khác. Ngoài ra. thì s th y nh ng thay đ i này khi xem t p tin qua tên khác.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c B i vì Linux là h đi u hành nhi u ngư i dùng. thì trong danh sách s có m t dòng như sau: lrwxrwxrwx 1 teppi82 users 20 2006-09-10 06:39 l4u.” (liên k t đ n thư m c m ) trong tên t p tin ch đ n.2. Cơ s c a cơ ch quy đ nh quy n truy c p đó là tên ngư i dùng và tên nhóm c a ngư i dùng..4. nó cho chúng ta bi t t p tin là m t liên k t m m. hãy h n ch s d ng “. nhưng khác ch là tên ban đ u c a t p tin cũng như liên k t cùng ch đ n m t t p tin th c s trên đĩa. Thành viên c a các nhóm khác nhau có th có quy n truy c p khác nhau đ n t p tin.pdf Hãy chú ý đ n ký t đ u tiên c a dòng này.” luôn luôn là thư m c m c a thư m c hi n th i.pdf ~/l4u. thì có th di chuy n thư m c mot đi đâu tùy thích. ví d nhóm các nhà qu n tr có quy n nhi u hơn so v i nhóm các nhà l p trình. đó sau tên t p tin c a liên k t là m t mũi tên → ch đ n t p tin ban đ u. Vì th n u b n đ c thay đ i t p tin qua m t tên nào đó c a nó.pdf Sau khi th c hi n câu l nh này trong thư m c cá nhân c a tôi xu t hi n t p tin l4u. Đ t o liên k t m m c n s d ng câu l nh ln đã nói đ n và thêm vào tùy ch n -s: [user]$ ln -s tên_t p_tin tên_liên_k t Ví d : [user]$ ln -s projects/l4u/l4u-0.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c 73 thì liên k t m m tuy không b xóa nhưng tr thành vô giá tr . Nhưng khi t o liên k t m m. N u b n t o trong thư m c mot m t liên k t m m ch đ n m t thư m c khác. Và bây gi n u xem danh sách t p tin trong thư m c b ng câu l nh ls -l. Như b n đã bi t trong Linux m i ngư i dùng có m t tên riêng không l p l i dùng đ đăng nh p vào h th ng. và root có th thay đ i thành ph n c a m t nhóm nào đó. và hi n th i v n còn đư c s d ng đ gi i quy t bài toán này. 4. Hãy s d ng liên k t m m trong nh ng trư ng h p b n mu n tránh s l m l n mà liên k t c ng có th gây ra.

m i nhóm g m ba ký t xác đ nh quy n truy c p tương ng cho ch s h u. Nh ng ký t này có th t m chia thành b n nhóm. Cùng lúc v i ch s h u. tên c a nhóm s h u cũng đư c ghi vào theo thông tin tên nhóm c a ti n trình t o t p tin. nhóm s h u – root. w. Nói chính xác hơn là ngư i dùng mà ti n trình t o t p tin đã ch y dư i tên h . Vùng này trong ví d trên là chu i các ký t t m th i chưa nói lên đi u gì “-rwxr-xr-x”. Sau ký t xác đ nh d ng t p tin là ba nhóm. Trong ví d c a chúng ta quy n truy c p c a ch s h u là rwx. có nghĩa là h không th s a t p tin và nói chung là không th thay đ i t p tin b ng cách nào đó. Đi u này là t t nhiên vì máy tính ch làm vi c d a trên các bit ch không ph i d a trên các ký t r. trong trư ng h p này ch s h u là ngư i dùng root. Nhưng bây gi trên dòng này chúng ta s quan tâm hơn đ n vùng đ u tiên. Nó có th là m t trong s nh ng ký t sau: • – (g ch ngang) – t p tin thông thư ng • d – thư m c • b – t p tin thi t b kh i • c – t p tin thi t b ký t • s – socket • p – ng có tên (pipe) • l – liên k t m m (symbolic link). có nghĩa là ch s h u root có quy n đ c (r). nhưng có thêm m t tham s n a đó là tên c a m t t p tin c th nào đó. Nhân ti n. nhóm s h u t p tin và cho nh ng ngư i dùng khác. ghi vào t p tin (w) và ch y t p tin này (x). Cũng trong ví d trên chúng ta th y. Bây gi hãy th c hi n m t l n n a câu l nh ls -l. Quy n truy c p và thông tin v d ng t p tin trên các h th ng UNIX đư c lưu trong mô t inode d ng c u trúc 2 byte (16 bit). vùng xác đ nh d ng t p tin và quy n truy c p đ n nó. [user]$ ls -l /bin/bash -rwxr-xr-x 1 root root 501804 2006-04-23 05:46 /bin/bash Như b n đ c th y. hãy chú ý kh năng này c a câu l nh ls -l – hi n th thông tin v m t t p tin c th nào đó ch không ph i t t c các t p tin trong thư m c m t lúc. Thay b t kỳ ký t nào trong s nh ng ký t này b ng d u g ch ngang có nghĩa là ngư i dùng b tư c m t quy n tương ng. Ngày t đ u khi t o t p tin ch c a nó là ngư i dùng đã t o ra nó. Có th thay đ i ch và nhóm s h u trong quá trình làm vi c sau này b ng hai câu l nh chown và chgrp (chúng ta s đ c p k hơn v hai l nh này ngay sau đây).74 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Trong mô t inode c a m i t p tin có ghi tên c a ch và nhóm s h u t p tin. Ví d t p tin chương trình c a h v bash /bin/bash. t t c nh ng ngư i dùng khác (k c nh ng ngư i dùng c a nhóm root) b tư c m t quy n ghi vào t p tin này. . Nhóm th nh t ch g m m t ký t xác đ nh d ng t p tin (m t trong b n d ng đã nêu ph n trên).

. 9 bit này chia thành ba nhóm. B n th y không. ví d more. Như v y là chúng ta đã bi t đư c trên Linux nh ng t p tin nào là có th th c thi. . Nhưng khi so n th o b n s không th lưu nh ng thay đ i trong t p tin lên đĩa. Hơn n a còn c n ph i cho ngư i dùng “quy n g i” đ i v i t t c các thư m c n m trư c thư m c này trong cây thư . B n bit trong s 16 bit này đư c dùng cho b n ghi v d ng t p tin. ph n m r ng c a t p tin đây không có liên quan gì. nhưng ngư c l i n u t p tin là chương trình mà không có quy n g i thì cũng không th ch y chương trình đó. n u chúng ta nh r ng thư m c cũng ch là t p tin lưu danh sách các t p tin khác trong thư m c đó. Khi này n u bit tương ng có giá tr b ng “1”. thì có quy n đó. t t c đ u do tính ch t “th c thi” đ t ra.4. và khác v i các HĐH c a Microsoft không ph i ai cũng có quy n g i t p tin. N u v n th c hi n câu l nh ls -l nhưng tham s không ph i là tên t p tin mà là tên thư m c thì chúng ta s th y thư m c cũng có quy n truy c p và cũng v n nh ng ch cái r. còn n u b ng “0” thì quy n đó b tư c m t. Ba bit đ u tiên xác đ nh quy n c a ch s h u. w. Quy n đ c đ i v i thư m c thì h t s c d hi u. Ba bit ti p theo xác đ nh các tính ch t đ c bi t c a t p tin th c thi (chúng ta s nói đ n m t chút sau). ba bit ti p theo – quy n c a nhóm s h u. n u th c hi n câu l nh: [user]$ ls -l /usr thì s th y dòng tương ng v i thư m c share như sau: drwxr-xr-x 128 root root 4096 2006-09-07 02:20 share T t nhiên là đ i v i thư m c thì ý nghĩa c a các khái ni m “quy n đ c”. Quy n g i đ i v i thư m c có hơi khó hi u m t chút. “quy n ghi” và “quy n g i” có thay đ i m t chút. N u b n đ c là ch s h u thư m c và mu n cho nh ng ngư i dùng khác quy n xem m t t p tin nào đó trong thư m c c a mình thì c n ph i cho h quy n truy c p (chuy n) vào thư m c này. thì t c là có th xem n i dung c a thư m c (có th nói khác là xem danh sách t p tin trong thư m c). Trong trư ng h p này quy n g i ch quy n chuy n vào thư m c này. tr ch s h u và nhóm s h u t p tin). n u không có quy n ghi w vào t p tin này. Khi có quy n này. Quy n th c thi (tôi thích dùng thu t ng quy n g i) có nghĩa là b n đ c có th n p t p tin vào b nh và th ch y mã này gi ng như trư ng h p chương trình. perl. còn “0” th hi n d ng d u g ch ngang. Và cu i cùng 9 bit cu i cùng xác đ nh quy n truy c p đ n t p tin. . Quy n đ c r t p tin có nghĩa là ngư i dùng có th xem n i dung t p tin b ng các chương trình xem khác nhau. m i nhóm 3 bit. ngư i dùng có th t o và xóa các t p tin trong thư m c. ba bit cu i cùng – quy n c a nh ng ngư i dùng còn l i (t c là t t c nh ng ngư i dùng. Cho nên n u ngư i dùng có quy n đ c thư m c. Ví d . d ng ch cái thì “1” đư c thay th b ng các ch cái tương ng (r. w ho c x).5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c 75 x. x nói trên đư c dùng đ xác đ nh quy n truy c p đ n thư m c. ) thì không th g i t p tin. T t nhiên n u trên th c t t p tin không ph i là chương trình (ho c các script shell. ho c b ng các trình so n th o văn b n. t c là thêm vào ho c xóa kh i thư m c dòng lưu thông tin v m t t p tin nào đó và các liên k t tương ng. Quy n ghi cũng d hi u. t c là cho nh ng ngư i dùng khác “quy n g i” (th c thi) thư m c.

nhưng c n ph i nh tên c a thư m c con này. N u có quy n truy c p đó. thì quy n c a h đư c xác đ nh b ng nhóm tính ch t th ba (nhóm dành cho nh ng ngư i dùng còn l i). ghi và g i) không. Tuy nhiên v n có s khác nhau gi a hai quy n này. Như v y nhóm tính ch t th ba trong quy n truy c p là dành cho t t m i ngư i dùng. thì s đư c cho phép th c hi n thao tác tương ng. N u hai tên này trùng nhau (t c là ch s h u đang dùng t p tin c a mình). Đ ng ng c nhiên khi ch s h u l i không có t t c m i quy n. thì b n có th chuy n sang thư m c con b ng l nh cd. nhưng s không th y đó b t kỳ m t t p tin nào khi ch y l nh ls (có th th y rõ hơn n u b n s d ng chương trình Midnight Commander). thì th m chí h th ng không ki m tra quy n có th có nhóm s h u và nh ng ngư i dùng khác mà đưa ra luôn thông báo l i không th th chieejn đư c hành đ ng yêu c u (d ng “Permission denied”). nhóm và nh ng ngư i dùng còn l i. Đ thay đ i quy n truy c p t i t p tin ngư i ta s d ng l nh chmod (change mode). tr ch s h u và nh ng ngư i dùng n m trong nhóm s h u. ch X là m t trong các ký t sau: . ch nh hư ng đi). vì s không th y b t kỳ danh sách và t p tin thư m c nào (trư ng h p này gi ng như khi chúng ta đi trong màn đêm không th y đư ng. Sau khi đ c đo n trên có th th y “quy n đ c” thư m c là th a thãi vì không cho ra tính năng gì m i so v i “quy n g i”. Chính vì v y mà theo m c đ nh t t c các thư m c có đ t quy n g i cho ch s h u cũng như nhóm và nh ng ngư i dùng khác. Đ ng tư c b quy n này c a chính b n thân mình. thì ngư i dùng có th vào thư m c. N u ngư i dùng không ph i là ch s h u và cũng không n m trong nhóm s h u. Có hai cách s d ng l nh này. N u có quy n truy c p t i m t thư m c con nào đó c a thư m c này. Đ u tiên h th ng ki m tra xem tên ngư i dùng có trùng v i tên ch s h u t p tin hay không. N u ch đưa ra quy n g i. N u có thì kh năng truy c p đ n t p tin đư c xác đ nh b ng quy n truy c p c a nhóm. N u ch s h u không có quy n nào đó. Khi dùng cách th nh t b n ph i ch ra rõ ràng thêm quy n nào cho ai ho c tư c quy n nào và c a ai như sau: [user]$ chmod wXp tên_t p_tin Trong đó. ngư i dùng root có th tư c b m t s quy n c a ch s h u t p tin. n u không s ph i ph c h i l i nó trư c khi có th đ c các t p tin. và không chú ý đ n các quy n c a ch s h u và nh ng ngư i dùng còn l i. N u tên ngư i dùng không trùng v i tên ch s h u thì h th ng ki m tra xem ngư i dùng này có n m trong nhóm s h u hay không.76 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs m c. ch ký t w ph i đ t m t trong các ký t sau: • u – ch s h u • g – nhóm s h u g • o – nh ng ngư i dùng còn l i • a – t t c bao g m ch s h u. thì ki m tra xem ch s h u có các quy n truy c p tương ng (đ c. Cơ ch ki m tra quy n ngư i dùng khi s d ng t p tin như sau. Và t t nhiên n u mu n ngăn ch n truy c p vào thư m c thì ch c n b đi quy n chuy n vào thư m c (r) c a t t c ngư i dùng (k c nhóm s h u).

chúng ta đưa ba s này vào dùng làm tham s cho l nh chmod. Sau khi thu đư c ba giá tr s (cho ch s h u. n u c n cho ch s h u m i quy n (4+2+1=7). ghi và g i (th c hi n). thì dùng l nh sau: .4. N u không ch ra ai đư c thêm quy n truy c p. nhưng l i thư ng xuyên đư c các nhà qu n tr cũng như ngư i dùng có kinh nghi m dùng. Sau đây là m t s ví d s d ng câu l nh chmod: [user]$ chmod a+x tên_t p_tin thêm quy n g i t p tin tên_t p_tin cho m i ngư i dùng c a h th ng. nhóm s h u và nh ng ngư i dùng còn l i). nh ng ngư i dùng còn l i ch có quy n g i (th c hi n). g i). Đ xác đ nh quy n c a ngư i dùng c n c ng các s tương ng l i v i nhau.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c • + – thêm quy n • – – tư c b quy n • = – dùng quy n ch ra thay cho quy n đã có. Chúng ta c n đ t ba s này phía sau tên l nh và phía trư c tham s th hai (tên t p tin).go=x tên_t p_tin 77 cho ch s h u có t t c m i quy n (đ c. ch p là m t trong nh ng ký t sau: • r – quy n đ c • w – quy n ghi • x – quy n g i (quy n th c hi n. [user]$ chmod u=rwx. ghi. [user]$ chmod ugo+rwx tên_t p_tin [user]$ chmod a+rwx tên_t p_tin cho m i ngư i dùng quy n đ c. thì s áp d ng cho t t c m i ngư i dùng. w – s 2. t c là có th dùng l nh: [user]$ chmod +x tên_t p_tin đ thay cho [user]$ chmod a+x tên_t p_tin Phương án s d ng th hai c a câu l nh chmod có khó hi u hơn m t chút trong th i gian đ u s d ng Linux. Ví d . x – s 1. cho nhóm s h u quy n đ c và ghi (4+2=6) và nh ng ngư i dùng còn l i quy n g i (1=1). Ký t r đư c mã hóa b ng s 4. Nó d a trên mã hóa quy n truy c p d ng s . [user]$ chmod go-rw tên_t p_tin tư c b quy n đ c và ghi c a m i ngư i dùng tr ch s h u t p tin.

thì chương trình nh n đư c quy n truy c p đ n t p tin và thư m c c a ch s h u t p tin chương trình. thì chương trình này nh n đư c nh ng quy n truy c p đ n t p tin và thư m c c a ngư i dùng đã ch y nó. Ví d đi n hình nh t là câu l nh thay đ i m t kh u passwd. Bit này ch h th ng bi t sau khi d ng chương trình c n lưu l i nó trong b nh . Chúng ta s dùng thu t ng “bit lưu chương trình” vì đúng v i ng c nh này hơn. T t nhiên là trong chương trình passwd đã có mã đ ngư i dùng ch đư c phép thay đ i m t dòng trong t p tin này – dòng tài kho n c a ngư i dùng đó. ph n c u trúc 2 byte xác đ nh tính ch t t p tin. Ch có ch s h u t p tin ho c ngư i dùng cao c p m i có kh năng thay đ i quy n truy c p b ng câu l nh chmod. Bit này ch c n thi t trên nh ng máy cũ. Ví d : Identificator. nhóm s h u và nh ng ngư i dùng còn l i. Ví d ID c a ngư i dùng cao c p root là 0.78 [user]$ chmod 761 tên_t p_tin Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs N u b n bi t v mã đôi c a h cơ s tám. ID c a ngư i dùng là duy nh t. Tính ch t đ u tiên đó là “bit thay đ i ID9 ngư i dùng”. Đi u này cho phép gi i quy t m t s v n đ khó th c hi n. M t tính ch t n a c a t p tin th c thi đó là “bit dính” (chính xác hơn là “bit lưu chương trình”) hay thu t ng ti ng Anh là “sticky bit”. chúng chi m các v trí 5 – 7 ngay sau mã cho bi t d ng t p tin. khi ngư i dùng g i th c hi n m t chương trình nào đó. N u s d ng phương án xác đ nh tính ch t d ng s c a l nh chmod. Đó là nh ng tính ch t cho các t p tin th c thi. m i ngư i dùng có m t ID d ng s như v y. trong đa s trư ng h p là /etc/shadow) mà ch s h u là ngư i dùng cao c p root. Do đó chương trình thay đ i m t kh u passwd đư c ch y v i quy n root và nh n đư c quy n ghi vào t p tin /etc/passwd. Nhưng t p tin /usr/bin/passwd có “bit thay đ i ID ngư i dùng”. N u như có đ t “bit thay đ i ID ngư i dùng”. Đ có th thay đ i quy n c a nhóm s h u. Trong mô t inode. Như v y bit này còn có th g i là “bit thay đ i ID ch s h u ti n trình”. Ý nghĩa c a bit này như sau. T t c m t kh u đư c lưu trong t p tin /etc/passwd (ho c m t t p tin mã hóa nào khác. R t thu n ti n khi đ t bit này cho nh ng chương trình thư ng g i. vì trong trư ng h p này s ti t ki m đư c th i gian n p chương trình vào b nh m i l n ch y. Vì th chương trình n u do ngư i dùng ch y s không th th c hi n l nh ghi vào t p tin này. và root là ch s h u t p tin chương trình này. Đ k t thúc bài h c v quy n truy c p đ n t p tin c n nói thêm v nh ng tính ch t khác có th g p c a t p tin mà cũng xác đ nh b ng l nh chmod. Có nghĩa là ngư i dùng không th thay đ i m t kh u c a mình. thì ch s h u (không ph i root) ph i là thành viên c a nhóm đó. 9 . không trùng l p. Trên nh ng máy “top model” (high end) hi n đ i thì r t hi m khi s d ng. Ý nghĩa c a bit này cũng gi ng như trên nhưng ch thay th “ngư i dùng” b ng “nhóm”. Thông thư ng. thì hi u r ng nh ng s đ ng sau tên l nh không ph i gì khác mà chính là b n ghi h cơ s tám c a 9 bit xác đ nh quy n truy c p cho ch s h u. Ngư i dùng cao c p root có th đ t “bit thay đ i ID ngư i dùng” b ng l nh: [root]# chmod +s tên_t p_tin Tương t như v y chúng ta có “bit thay đ i ID nhóm”. thì giá tr c a ba tính ch t v a nói ph i n m trư c nh ng s xác đ nh quy n truy c p (t c là s đ u tiên trong dãy 4 s xác đ nh t t c các tính ch t c a t p tin).

n u nh ng ngư i dùng còn l i có quy n th c hi n t p tin. M t vài ví d : [user]$ ls -l /usr/bin/passwd /usr/bin/write -rwsr-xr-x 1 root shadow 72836 2006-05-02 12:50 /usr/bin/passwd -rwxr-sr-x 1 root tty 8936 2006-05-02 10:50 /usr/bin/write ( đây chúng ta th y có th li t kê nhi u t p tin trên dòng l nh ls -l.4. Như v y. ls. thì s có thay đ i c a k t qu c a l nh ls -l trong ph n quy n truy c p (ph n đ u tiên). t c là dùng nhi u t p tin làm tham s cho l nh ls. chmod.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c Trong nh ng ph n trư c chúng ta đã đ c p đ n m t vài câu l nh đ làm vi c v i t p tin và thư m c. N u “bit thay đ i ID ngư i dùng” b ng 1. cd. Trong ph n này chúng ta s xem xét m t cách ng n g n m t vài câu l nh thư ng dùng n a.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c [root]# chmod 4775 tên_t p_tin 79 Khi này cũng v n s d ng phép c ng như đ i v i trư ng h p quy n truy c p và các tính ch t có giá tr như sau: • 4 – “bit thay đ i ID ngư i dùng” • 2 – “bit thay đ i ID nhóm” • 1 – “bit lưu chương trình” (sticky bit). thì thay th ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a nh ng ngư i dùng còn l i b ng ký t t. đó là pwd. n u ngư c l i.) [user]$ touch vidu [user]$ chmod 7766 vidu [user]$ ls -l vidu -rwsrwSrwT 1 teppi82 users 0 2006-09-11 12:46 vidu 4. N u có (nh ng) bit nào đó trong s ba bit này đư c đ t (nh n giá tr 1). ln. N u “bit lưu chương trình” (sticky bit) b ng 1. “bit thay đ i ID nhóm” và “bit lưu chương trình”). thì ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a ch s h u s đư c thay th b ng ký t s. S thay th như v y cũng x y ra n u có đ t “bit thay đ i ID nhóm”. còn ngư c l i (ví d t p tin không ph i là chương trình). t t nhiên là s thay th ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a nhóm s h u. chúng ta v n có th th y đư c nh ng thông tin này. . Lúc này n u ch s h u có quy n g i t p tin thì ký t x đư c thay th b ng ch cái s nh . thì thay th x b ng ch cái S l n. b ng ký t T. m c dù trong k t qu c a l nh ls -l không có nh ng v trí riêng đ hi n th k t qu c a ba bit (“bit thay đ i ID ngư i dùng”.

6. Đ có quy n thay đ i nhóm. Trong thư m c v a t o s t đ ng t o ra hai m c: .6. nhưng khi này c n ph i ch ra đư ng d n t i đó. L nh cat cũng đưa ra màn hình (đ u ra) n i dung c a (các) t p tin dùng làm tham s c a nó. Tham s c a câu l nh này là tên c a thư m c mu n t o ra.3 Câu l nh cat Câu l nh cat thư ng dùng đ t o các t p tin. Vì nó đư c t o ra cho s móc n i (concatenate.6. Ch có ngư i dùng cao c p root m i có quy n thay đ i ch s h u. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> mkdir mot/hai mkdir: cannot create directory ’mot/hai’: No such file or directory teppi82@ThinhQuyen:~> mkdir -p mot/hai teppi82@ThinhQuyen:~> ls -l mot t ng 4 drwxr-xr-x 2 teppi82 users 4096 2006-09-11 13:36 hai 4. còn thay đ i nhóm s h u t p tin có th là root ho c ngư i dùng ch s h u.1 Câu l nh chown và chgrp Nh ng câu l nh này dùng đ thay đ i ch s h u và nhóm s h u t p tin. Ví d : [user]$ mkdir ~/projects/l4u/images (hãy nh l i ký hi u ∼ dùng đ ch c a ngư i dùng). Có th dùng các tùy ch n sau c a câu l nh mkdir: • -m mode – xác đ nh quy n (ch đ ) truy c p cho thư m c m i (ví d : -m 700) • -p – t o ra các thư m c trung gian ch ra trong đư ng d n (n u chưa có chúng).2 Câu l nh mkdir Câu l nh mkdir cho phép t o thư m c con trong thư m c hi n th i. (liên k t đ n thư m c m ). Đ t o ra thư m c con. n u dùng thu t ng c a Hoá h c là “s c ng” các t p tin).. Có th t o ra thư m c con trong m t thư m c khác thư m c hi n th i. thì ch s h u còn ph i là thành viên c a nhóm s s h u t p tin này. (liên k t đ n chính b n thân thư m c này) và . Cú pháp c a hai câu l nh này tương t nhau: [root]# chown tên_ngư i_dùng tên_t p_tin [root]# chgrp tên_nhóm tên_t p_tin 4. t c là s k t h p các t p tin khác nhau vào m t: . m c dù có th s d ng l nh touch. b n đ c c n ph i có quy n ghi vào thư m c hi n th i.80 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. N u chuy n k t qu làm vi c c a l nh cat vào m t t p tin nào đó thì có th t o ra b n sao c a t p tin như sau: [user]$ cat t p_tin1 > t p_tin2 Chính b n thân câu l nh cat lúc đ u đư c phát tri n đ dùng cho vi c chuy n hư ng k t qu làm vi c.

–d N u đưa ra tùy ch n này thì các liên k t m m s v n là các liên k t.3. B ng 4.3: Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp Tùy ch n Ý nghĩa –p Gi l i th i gian s a đ i t p tin và c gi l i nh ng quy n truy c p có th gi l i. hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<D> ho c <Ctrl>+<C>. N u không đưa ra tùy ch n này thì quy n truy c p c a t p tin s đư c thi t l p theo quy n c a ngư i dùng đã ch y l nh. n u không thì s sao chép t p tin (n i dung) mà liên k t này ch đ n. t c là gi l i đư c c u trúc c a thư m c b n đ u (recursive). và t t c nh ng gì b n đã gõ s đư c lưu l i trong t p tin t p_tin_m i. Khi này đ u vào c a l nh cat đó là dòng d li u nh p t bàn phím (đ u vào tiêu chu n).6. N u s d ng m t t p tin đã có vào ch c a t p tin đích thì n i dung c a nó s b xóa m t.. do v y khi sao chép c n ph i c n th n. V l i có th s d ng câu l nh cp v i tùy ch n -i. T t nhiên là như v y ch y u dùng cat đ t o các t p tin văn b n ng n. Câu l nh cp còn có m t vài tùy ch n có ích khác li t kê trong b ng 4.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c [user]$ cat t p_tin1 t p_tin2 . thư m c con) n m trong nó. .4 Câu l nh cp M c dù đôi khi có th dùng câu l nh cat đ sao chép các t p tin. Khi đó trư c khi ghi chèn lên t p tin đã có h th ng s h i l i ngư i dùng. Đ sao chép thì c n có quy n đ c t p tin mu n sao chép và quy n ghi vào thư m c s sao chép đ n (“thư m c đích”). –f Ghi chèn t p tin khi sao chép mà không h i l i hay c nh báo. –R ho c –r N u ngu n là thư m c thì sao chép thư m c đó cùng v i t t c nh ng gì (t p tin. nhưng trong Linux có m t câu l nh chuyên dùng cho vi c này – l nh cp. R t nên dùng tùy ch n này. 4. còn đ u ra s là t p tin m i: [user]$ cat > t p_tin_m i Sau khi nh p vào nh ng gì mu n nh p. Có th áp d ng m t trong hai d ng c a l nh này: [user]$ cp [tùy_ch n] ngu n đích [user]$ cp [tùy_ch n] thư_m c_ngu n thư_m c_m i Trong trư ng h p th nh t sao chép t p tin (ho c thư m c) ngu n vào t p tin (ho c thư m c) đích.. t p_tinN > t p_tin_m i 81 Và cũng chính kh năng chuy n hư ng k t qu c a câu l nh này đư c dùng đ t o các t p tin m i. Còn trong trư ng h p th hai thì t p tin có trong thư_m c_ngu n s đư c sao chép vào thư m c thư_m c_m i.4.

N u mu n câu h i xác nh n s cho phép c a ngư i dùng xu t hi n trư c khi xóa t p tin.5 N m t m gi Câu l nh mv u b n không c n sao chép. do đó không xem xét chúng. Khi s d ng l nh mv cũng gi ng như khi s d ng cp. mà còn dùng đ thay đ i tên t p tin và thư m c.org này trong trư ng h p kh n c p. T t nhiên b n có th tham kh o tài li u HOWTO có trên http://www. b n đ c c n có quy n ghi vào thư m c lưu nh ng t p tin ho c thư m c mu n xóa. 4.6 Câu l nh rm và rmdir Đ xóa nh ng t p tin và thư m c không c n thi t trên Linux có các câu l nh rm (xóa t p tin) và rmdir (xóa thư m c r ng). thì có th s d ng câu l nh mv. Đ xóa c t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i c n dùng tùy ch n -r k trên. đ ng quy n thêm vào tùy ch n -i đ hi n ra c nh báo khi có t p tin s b ghi chèn. N u ch y l nh rm *. Ch c n đ t vào ch hai tham s tên cũ và tên m i c a t p tin như th này: [user]$ mv tên_cũ tên_m i Nhưng hãy chú ý là câu l nh mv không cho phép đ i tên m t vài t p tin cùng lúc b ng cách s d ng các m u tên. Tuy nhiên có th xóa thư m c không r ng cùng v i t t c nh ng t p tin và thư m c có trong nó. mà c n di chuy n t p tin t m t thư m c này vào t thư m c khác. 10 . Các tùy ch n c a nó cũng ng như c a cp.82 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. l nh này đ u tiên sao chép t p tin (hay thư c). thì hãy dùng tùy ch n -i (r t d nh . Hơn n a. N u dùng câu l nh rm (không có tùy ch n) đ xóa thư m c thì s xu t hi n thông báo d ng “cannot remove ‘l4u’: Is a directory” (không th xóa b . nhưng chúng ta là nh ng ngư i dùng m i. thì s xóa t t c nh ng t p tin có trong thư m c hi n th i.doc *. đây là thư m c). Do đó câu l nh: [user]$ mv *. th m chí c khi v a xóa xong10 . t c là di chuy n chúng trong ph m vi c a m t thư m c. Câu l nh mv không ch dùng đ di chuy n.odt s không làm vi c. Có m t s cách ph h i t p tin đã xóa trên h th ng t p tin cũ ext3fs.tldp. và sau đó m i xóa t p tin (thư m c) ban đ u. Khi này quy n thay đ i chính b n thân các t p tin và thư m c là không c n thi t. Tuy nhiên c n luôn luôn nh r ng.6. Theo tôi nghĩ b t kỳ ngư i dùng Linux nào cũng có th chia s v i b n c m giác b m t t p tin “ngay trư c m t”. Đ xóa thư m c thì c n xóa t t c nh ng t p tin có trong nó. Vì th hãy khi hai l n trư c khi xóa gì đó và đ ng quên tùy ch n -i. Các thư m c con không b đ ng t i. sau đó xóa b n th n thư m c b ng l nh rmdir. Đ s d ng nh ng câu l nh này. Cú pháp c a l nh này tương như cú pháp c a cp. trên Linux không có câu l nh ph c h i t p tin sau khi xóa. tùy ch n này có nh ng câu l nh cp.6. n u s d ng câu l nh rm v i tùy ch n -r. mv đã k trên).

t c là dùng đ “c ng” các t p tin. 4. less có t t c các ch c năng và l nh đi u khi n c a more.6. Đơn gi n nh t là dùng thư m c g c “/” làm nơi kh i đ u tìm ki m. Ví d .6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 83 4. Ti n ích less là m t trong nh ng chương trình đư c d án GNU phát tri n. <Home>. th i gian t o ho c th i gian s a đ i t p tin và theo các tiêu chí khác. Vì th cat dùng ch y u theo ch c năng chính c a nó. cho phép s d ng các phím đi u khi n con tr (<↑>.6. theo kích thư c.7 Câu l nh more và less Câu l nh cat cho phép đưa ra màn hình (đ u ra tiêu chu n) n i dung c a b t kỳ t p tin này. <PgUp>. Câu l nh find có th tìm ki m t p tin theo tên. Bây gi b n đ c ch c n nh phím <Q> dùng đ thoát ra kh i ch đ xem c a more. Các l nh more và less cho phép tìm ki m t khóa có trong t p tin đang xem. <↓>. Nguyên nhân là n i dung c a t p tin l n s ngay l p t c ch y qua màn hình và ngư i dùng ch th y nh ng dòng cu i cùng c a t p tin. nhưng chúng ta s không li t kê đ y đ nh ng phím này đây. <→>. sau đó nh p vào “string” vào dòng “/” cu i màn hình. Nh n phím <Enter> đ đ c m t dòng ti p theo. Tuy nhiên trong trư ng h p đó tìm ki m có th kéo dài r t lâu. và có thêm m t vài s m r ng khác. Cú pháp chung c a câu l nh find có d ng sau: find [danh_sách_thư_m c] tiêu_chí_tìm_ki m Trong đó tham s “danh sách thư m c” xác đ nh nơi tìm ki m t p tin mong mu n. vì s “l c soát” t t các thư m c k c nh ng h th ng t p tin g n vào. N u tìm th y t khóa trong t p tin. tuy nhiên r t ít khi l nh cat đư c s d ng cho m c đích này. Đ tìm ki m t khóa “string” (m t c m ký t nào đó) thì đ u tiên c n nh n “/” đ chuy n vào ch đ tìm ki m. trong đó l nh less cho phép tìm ki m theo hai hư ng: t trên xu ng dư i và ngư c l i. và ch dùng đ hi n th nh ng t p tin có dung lư ng r t nh .8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin Còn có m t câu l nh thư ng dùng đ làm vi c v i t p tin trong Linux đó là câu l nh tìm ki m t p tin find.4. n u không thì b n s ph i nh n phím <Space> cho đ n khi h t t p tin (ch ng may n u nó quá dài thì b n s m t r t nhi u th i gian). Hãy nh l i. <←>. <PgDown>) đ di chuy n trong văn b n. vì có m t dòng cu i cùng dành cho đ hi n th tr ng thái (status)). chúng ta đã nói v đi u này khi nói v h th ng tr giúp man. trong đó có th có các thư m c m ng . ví d phím <B> đ quay l i màn hình trư c. Ngoài <Space> và <Enter> còn có m t vài phím đi u khi n khác. Đ xem trang ti p theo c n nh n vào phím tr ng <Space> (phím dài nh t trên bàn phím hi n nay). N u mu n ti p t c tìm ki m hãy nh n phím <N>. còn đ xem n i dung c a các t p tin văn b n chúng ta dùng các l nh more và less ho c các trình so n th o khác. <End>. thì s hi n th đo n văn b n tương ng sao cho dòng tìm th y n m trên cùng. và cũng không đưa ra danh sách các tùy ch n c a l nh more. T t c các tuỳ ch n c a l nh more b n có th đ c trong trang hư ng d n man (more(1)) ho c info c a nó. Câu l nh (b l c) more đưa n i dung c a t p tin ra màn hình theo t ng trang có kích thư c b ng kích thư c màn hình (nói chính xác thì là g n b ng. trong less có th dùng t h p phím <Shift>+<N> đ tìm ki m theo hư ng ngư c l i.

cp. thì tìm ki m s b t đ u t thư m c hi n th i và đi sâu vào trong các thư m c con. H. N u không ch ra m t thư m c nào. Có th làm s kh i lư ng công vi c. 7. “)”. n u dùng m t danh sách nh ng thư m c.txt s tương ng v i các tên sau (taptin1. • “*a*” tương ng v i May và march. taptin9. T t nhiên đây ch đưa ra nh ng thông tin th t ng n g n v “m u tên” t p tin và các ký t thay th . rm. nên chúng ta c n chú ý và dành th i gian đ nghiên c u các quy đ nh s d ng và vi t “m u tên”. ch tên c a t p tin ho c thư m c chúng ta s d ng m t “m u tên”. Ngư i dùng thư ng th c hi n tìm ki m theo tên t p tin như ví d trên.*” ch tương ng v i nh ng t p tin và thư m c có d u ch m (. Và b i vì m u tên t p tin không ch s d ng cho câu l nh find mà còn s d ng cùng v i nhi u câu l nh khác (bao g m c nh ng câu l nh đã nói đ n: chmod. chgrp.txt. vì th taptin?. Ph n đ u này là tham s b t đ u b ng “–”. K. Còn *[G-K4-7] tương ng v i nh ng t p tin có tên k t thúc b ng G. Ký t “?” ch thay th m t ký t b t kỳ. Ký t “*” s d ng đ thay th cho b t kỳ dòng ký t nào. câu l nh: [user]$ find .txt. 4. T t c các tham s đ ng trư c tiêu_chí_tìm_ki m đư c coi là tên thư m c c n “l c soát”. • “. I.. Trong ví d này. chown. B n đ c có th tìm th y thông tin chi ti t hơn v “m u 11 gi a tên interval . c. • “a*p” tương ng v i anhchup và anhchep. khi đó câu l nh s tìm ki m s tương ng c a tên t p tin đ y đ bao g m c đư ng d n ch ra. mv).” và thư m c m “. mà t p tin có th n m trong. cat. ch tùy ch n -name có th s d ng tùy ch n -path./l*es’ s tìm th y trong thư m c hi n th i thư m c con l4u/images. Ví d [xyz]* tương ng v i t t c nh ng tên t p tin b t đ u b ng a. “(”. -path ’ . Trong đa s trư ng h p m u tên t p tin đư c t o ra nh các ký t đ c bi t “*” và “?”.*” tương ng v i t t c nh ng t p tin n (trong đó có thư m c hi n th i “.txt. • “*. đây tiêu_chí_tìm_ki m có d ng “–name tên_t p_tin”.”). 5. Trong Linux: • “*” tương ng v i t t c các t p tin tr nh ng t p tin n. b. Ví d : [user]$ find /usr/bin /sbin /bin /usr/local/bin -name cp Ph n đ u c a tiêu_chí_tìm_ki m xác đ nh xem chương trình find ph i tìm cái gì. Hãy chú ý là không có kho ng tr ng trong c hai ví d k trên. J.) ho c cu i cùng. “. taptin2. đ thay th cho thư m c g c.” ho c “!”.84 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs (và chuy n gì x y ra n u t c đ đư ng truy n th p). Ví d . 6. Ngoài “*” và “?” trong Linux còn s d ng các d u ngo c vuông ([]) đ t o “m u tên”. Trong hai d u ngo c này đ t danh sách các ký t (có th d ng kho ng11 ) có th g p.

tex -and -name *. chúng ta quay tr l i v i câu l nh find và nói chi ti t hơn v nh ng kh năng có th c a tiêu chí tìm ki m.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 85 B ng 4. D ng t p tin đư c xác đ nh b ng m t trong các ký t sau: b (thi t b kh i). còn sau d u ngo c c n đ t m t kho ng tr ng. ch không ph i theo kh i.tex. ho c kích thư c t p tin nh hơn 200KB.4. C n nói r ng t nh ng tiêu chí đơn gi n có th t o ra nh ng tiêu chí ph c t p hơn nh các phép lôgíc and. Còn bây gi sau khi đã làm quen v i “m u tên” t p tin. –type d ng_t p_tin Tìm t p tin d ng ch ra. or ho c phép ph đ nh (ký hi u là d u ch m than “!”). thì có th b đi d u ngo c.4: Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. Ví d .odt).tex -or -name *. tên” t p tin trong tài li u IBM LPI tutorial b n d ch ti ng Vi t do nhóm c ng tác c a vnoss. thì coi như dùng and.tex.4. 12 đ trong d u ngo c vì chúng ta bi t r ng trong Linux không có khái ni m ph n m r ng t p tin. Trư c d u ngo c c n đ t m t d u g ch chéo ngư c (\). –newer m u Tìm t p tin đư c thay đ i sau khi thay đ i t p tin có trong m u. –group tên Tìm t p tin thu c v nhóm ch ra.org/pub. N u không ch ra phép lôgíc c th . thì có th dùng tiêu chí tìm ki m như sau: (-name *. charater).odt) ho c (-name *. n u b n đ c mu n tìm thư m c theo tên c a nó thì có th dùng l nh: [user]$ find /usr/share -name man1 -type d ho c dùng tiêu chí ph c t p: [user]$ find /usr/share \( -name man1 -and -type d \) Trong ví d sau chúng ta tìm t p tin theo tiêu chí như sau: ho c tên t p tin có “ph n m r ng” *.org (trong đó có tôi) th c hi n có trên http://vnoss. N u ch dùng m t phép lôgíc and ho c !. c (thi t b ký t ). –mtime s _ngày Tìm t p tin đư c thay đ i l n cu i cùng trư c s _ngày ch ra. t c là có th dùng m t trong hai cách ghi: (-name *. Nh ng tiêu chí tìm ki m đơn gi n khác b n có th tìm th y trong trang man c a câu l nh find ho c trong tài li u LPI tutorial nói trên. còn phép lôgíc or và các tiêu chí ph c t p hơn thì c n d u ngo c. f (t p tin thư ng). d (thư m c). N u sau s có ký t c thì có nghĩa là kích thư c đư c tính theo byte (ký t . ho c l (liên k t m m). . Tùy ch n Giá tr –name m u_tên Tìm t p tin có tên tương ng v i m u_tên.tex -name *. p ( ng có tên pipe). n u b n mu n tìm t t c nh ng t p tin có “ph n m r ng”12 là . Có th s d ng k t h p như v y m t s lư ng b t kỳ các tiêu chí k c tiêu chí ph c t p.odt). M t vài ví d đơn gi n c a tiêu chí tìm ki m có trong b ng 4. –size s [c] Tìm t p tin có c b ng s kh i 512 byte (t c là b ng 512B x s ).odt và . Ví d .

Hãy tìm hi u trong trang tr giúp man ho c m t cu n sách dày c p nào đó v Linux.6. Và cũng không có ghi DVD mà ch có ghi CD. Tương t d u “+” có nghĩa là c n tìm t p tin có giá tr c a tham s l n hơn s đưa ra. D u này có th s d ng v i b t kỳ tham s có giá tr s nào trong tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. Đ làm đư c vi c này chúng ta có th s d ng l nh split. Và b n mu n sao chép t p tin này qua m t máy khác nhưng l i không có m t k t n i m ng. Ví d đơn gi n nh t là thao tác –print. khi đó trư c khi th c hi n câu l nh cmd cho m i t p tin tìm th y h th ng s h i l i xem b n có mu n th c hi n th t không.tex \) -or \( -size -200 \) \) Trong ví d cu i cùng này hãy chú ý r ng trư c giá tr kích thư c t p tin có d u “–”. -type f -atime +365 -exec rm {} \. Có nghĩa r ng c n tìm t p tin có giá tr c a tham s nh hơn s đưa ra. kho ng 1. Ví d . t c là luôn luôn đư c dùng khi không ch ra thao tác nào như trong các ví d trư c đây. Nói chung câu l nh cmd là m t câu l nh r t m nh. Nhưng t p tin này không th n m g n trên m t CD (dung lư ng kho ng 700MB).9 Câu l nh split Đôi khi chúng ta c n chia m t t p tin l n thành t ng ph n nh . n u b n mu n xóa t t c nh ng t p tin trong thư m c hi n th i mà ngư i dùng không “đ ng” đ n trong vòng 365 ngày ho c lâu hơn. Sau cmd {} là d u ch m ph y (. N u không có d u “+” và d u “–” thì tìm t p tin có giá tr c a tham s b ng s đưa ra. Trong đó cmd là m t câu l nh b t kỳ nào đó c a h v shell.86 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs [user]$ find ~/projects \( \( -name *.tex -print dùng đ đưa ra màn hình danh sách tên c a t t c nh ng t p tin tìm th y cùng v i đư ng d n đ y đ đ n t p tin. Hãy nh r ng s thay đ i thư ng là m t chi u. ch -exec có th dùng -ok. Đương nhiên là chưa ph i t t c nh ng kh năng c a l nh này đư c li t kê ra đây. Thao tác này đư c dùng theo m c đ nh. c n nói thêm r ng sau tiêu chí tìm ki m có th đưa ra ngay thao tác x lý t t c nh ng t p tin tìm th y. Trong trư ng h p này s th c hi n câu l nh cmd đ i v i t t c nh ng t p tin tìm th y. [user]$ find ~/projects -name *. Và hãy c n th n khi s d ng nh ng kh năng c a câu l nh này như g i nh ng câu l nh khác đ th c hi n trên t t c nh ng t p tin tìm th y. Tham s c a l nh này là tên c a t p tin . Do đó có th chia t p tin này thành hai ph n m i ph n nh hơn 700MB sau đó s g p chúng l i. Câu l nh split cho phép sao chép t p tin b ng cách chia chúng ra thành t ng ph n nh theo kích thư c đã đ nh.2GB.) có d u g ch chéo ngư c “\” trư c (chúng ta s hi u rõ hơn tác d ng c a d u g ch chéo ngư c trong chương ngay sau). M t ví d khác là thao tác -exec cmd {}. L y ví d b n có m t t p tin phim d ng mpg l n. 4. có ích và là m t công c tìm ki m t t trong h th ng t p tin. Đ k t thúc ph n v câu l nh find này. thì hãy dùng câu l nh sau: [user]$ find .

mpg Sau đó có th xóa đi các t p tin phimaa. r i đưa chúng (có nghĩa là dùng l nh cp) lên máy th hai vào m t thư m c nào đó.v.9. Các t p tin thu đư c s có tên g m ph n đ u (prefix) này và hai ch thêm vào đ chúng không trùng nhau: ‘aa’. ‘ab’. N u không đưa ra tùy ch n này thì theo m c đ nh kích thư c c a t p tin thu đư c b ng 1MB.mpg phim Sau đó dùng chương trình ghi đĩa sao chép hai t p tin thu đư c (phimaa. Đ gi i quy t bài toán đã đưa lúc đ u thì c n ch y l nh: [user]$ split -b 650m phim. v. phimab. còn n u chúng khác nhau thì đưa ra s th t c a dòng và byte ch có s khác nhau. phiên b n 0. Sau -b là m t s và sau đó là m t ch cái: k (kích thư c tính theo KB) ho c m (tính theo MB). phimab) lên hai đĩa CD-R(W).v. thì l nh hoàn thành công vi c mà không đưa ra thông báo gì. Công c đơn gi n nh t trong s này là l nh cmp (compare). . t c là s thu đư c các t p tin ‘xaa’. Vì th còn có th s d ng câu l nh diff đ bi t đư c s khác nhau gi a hai t p tin đây là gì. (không có kho ng tr ng và các d u ch m gi a ph n đ u và nh ng ch cái này). Ch c n cho câu l nh này bi t tên hai t p tin mà b n mu n so sánh. ‘ac’. ‘xad’ v. t p tin nào quan tr ng hơn.9. ‘xab’. 4. N u không đưa ra ph n đ u. ‘ad’. ‘xac’.6. Vì th nh ng công c dùng đ so sánh t p tin là c n thi t và t t nhiên là có trong Linux. T t nhiên thông tin mà l nh cmp đưa ra hơi ít đ có th quy t đ nh ch n t p tin nào trong s hai t p tin này. phiên b n 0. Cu i cùng ph c h i t p tin ban đ u b ng l nh: [user]$ cat phim* > phim.4. .3 --> 18 tháng 09 năm 2006. Chúng ta có th chuy n hư ng báo cáo này vào m t t p tin: . thì theo m c đ nh s d ng ‘x’.10 So sánh các t p tin và l nh patch Có th b n không đ ý nhưng khi làm vi c v i máy tính công vi c so sánh n i dung c a hai t p tin khác nhau g p m t cách thư ng xuyên. Ngoài các tham s có th thêm vào tùy ch n -b đ xác đ nh kích thư c c a các t p tin t o ra (tính theo byte). . Là vì có th sao chép t p tin m t cách d dàng.3 Thông báo v s khác nhau s hi n th trên màn hình (đ u ra tiêu chu n). Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> diff ChangeLog ChangeLog2 1c1 < 11 tháng 09 năm 2006. r i sau đó quên luôn là t p tin nào m i hơn ho c t t hơn. .6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 87 ban đ u và ph n đ u (prefix) tên c a các t p tin s t o ra. L nh này ch so sánh n i dung c a hai t p tin theo t ng byte: [user]$ cmp t p_tin1 t p_tin2 N u hai t p tin hoàn toàn trùng nhau.

c s thu đư c t p tin xvnkb-0. K t qu so sánh khi này s hi n th d ng hai c t.2.8. phiên b n 0. Bây gi c n đưa nh ng thay đ i đã làm đ n cho ngư i dùng.c. L y ví d đơn gi n (“m t cách ngu ng c”).2.8.diff. Mà s phát tri n c a ng d ng mã m m i là đi m chính. có ch a mã ngu n c a chương trình này trên ngôn ng C.9.3 --> 18 tháng 09 năm 2006. Còn có câu l nh diff3 cho phép so sánh 3 t p tin m t lúc.c xvnkb. Nhưng thư ng s d ng nh t trên các h th ng UNIX và Linux v n là câu l nh diff. Bài toán này là do patch gi i quy t.8.3 Đ đánh giá phiên b n c a m t t p tin thì thu n ti n hơn n u s d ng câu l nh sdiff.9.diff s nh hơn nhi u so v i xvnkb-0.diff > xvnkb-0.c và xvnkb. ch c n ch y l nh: [user]$ patch xvnkb-0.c.88 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs teppi@ThinhQuyen:~> diff ChangeLog ChangeLog2 > ChangeLog.9. Đã có xvnkb-0.diff Như v y t t nhiên là kích thư c c a t p tin xvnkb.diff. Tuy nhiên sau khi nh n đư c t p tin *. T t nhiên là ch c n g i cho ngư i dùng nh ng thay đ i. phiên b n 0.c. Chúng ta nh r ng m t ng d ng mã m đư c phát tri n b i c m t nhóm các nhà phát tri n và c ng đ ng.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin Khi s d ng Linux r t có th b n s ít làm vi c v i ph n l n các l nh h v shell. Trong trư ng h p chương trình ng d ng l n thì s ti t ki m này là đánh k .c > xvnkb.c.8. m t chương trình ng d ng nào đó đư c đưa cho ngư i dùng d ng t p tin xvnkb-0. 4.2.2. N u m t dòng nào đó ch có trong t p tin th nh t thì nó đư c đánh d u b ng m t ký t “<”. M i nhà phát tri n s đóng góp đo n mã c a mình b ng chính cách này. thì chúng s cách nhau b i m t d u g ch th ng đ ng “|”. Sau đó nhà phát tri n s a các l i và c p nh t chương trình r i lưu mã ngu n trong m t t p tin khác xvnkb-0.2.diff teppi@ThinhQuyen:~> more ChangeLog.9.9. phân cách nhau b i các kho ng tr ng.2.2.9.c xvnkb-0.c. s ti t ki m đư c dung lư ng truy n t i qua m ng Internet n u ch g i xvnkb.diff thì c n ph i đưa nh ng s a đ i đã làm vào phiên b n hi n th i.c.c. t c là k t qu báo cáo t o ra b ng l nh: [chuoi]$ diff xvnkb-0. vì đã có nh ng chương trình ti n ích như Midnight Commander và các . Thông thư ng kh năng này đư c dùng khi phân ph i b n c p nh t c a chương trình ng d ng.2.diff 1c1 < 11 tháng 09 năm 2006.9. Tuy nhiên ti t ki m cho ngư i dùng không ph i là ng d ng chính. Có th d dàng hi u đi u này n u bi t r ng k t qu báo cáo c a diff v s khác nhau gi a hai t p tin có th s d ng cho câu l nh patch. n u không có trong t p tin th hai – m t ký t “>”. N u hai c t có cùng s th t khác nhau.c.2.

B ng 4. --extract. Nhưng là ngư i dùng Linux th c s b n cũng nên bi t nh ng câu l nh nén và gi i nén làm vi c trong h v shell. -u. cũng gi ng như samurai ph i bi t s d ng ki m v y. --update Ch thêm nh ng t p tin m i hơn b n sao trong kho (c p nh t kho). --append Thêm t p tin vào cu i kho. Vì th bi t cách làm vi c v i tar và gzip đó là danh d c a b t kỳ ngư i dùng Linux nào.5). . --create T o kho m i.5: Nh ng tùy ch n chính c a tar Tùy ch n Ý nghĩa -A. --compare Tìm s khác nhau gi a các t p tin trong kho và trên h th ng t p tin (so sánh). -d. sau đó ch ra tên t p tin. Và các ti n ích và môi trư ng đó giúp b n làm vi c d dàng v i các t p tin nén s nói t i. --list Đưa ra danh sách các t p tin trong kho. N u b n làm vi c v i các t p tin kho trên đĩa ch không ph i v i băng ghi (đây là đa s trư ng h p s d ng máy tính cá nhân).4.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 89 môi trư ng giao di n đ ho như KDE. Nhưng truy n th ng c a Unix đó là tar và gzip và ph n l n mã ngu n (và không ch mã ngu n) c a các chương trình ng d ng đư c phân ph i d ng này. --concatenate Thêm t p tin vào kho đã có. . -c. Chúng s giúp b n làm vi c nhanh hơn v i nh ng t p tin nén thư ng g p trong Internet. Phương ti n chính đ làm vi c v i các t p tin nén trong UNIX và Linux là hai chương trình tar và gzip. --diff. Tám tùy ch n này xác đ nh các ch c năng chính c a chương trình (xem b ng 4. -t. --get L y t p tin ra kh i kho (“gi i phóng”). Chúng ta s tìm th y câu tr l i cho câu h i này sau khi đ c xong hai ph n t i đây. và s th y đây không ph i là m t y u đi m c a Linux mà còn là đi m m nh n u bi t cách k t h p “nh p nhàng” hai chương trình này. -r. thì c n s d ng l nh tar v i tùy ch n f.v. N u mu n t o t p tin này trên đĩa c ng. --delete Xóa t p tin kh i kho (không dùng cho băng ghi). rar v. -x. M c dù không ai c m b n s d ng các chương trình arj. GNOME. t c là chương trình này không nén các d li u mà ch k t h p chúng vào m t t p tin chung sau đó ghi t p tin này lên cách băng nh (tape) thư ng dùng đ lưu tr thông tin. pkzip. Chương trình tar có 8 tùy ch n khác v i nh ng tùy ch n còn l i ch khi ch y l nh tar thì c n ph i đưa ra m t trong s 8 tùy ch n này. lha. --catenate. 4.7. thì nh t đ nh ph i dùng .1 Chương trình tar Nh ng ngư i dùng đã quen v i nh ng chương trình nén d ng winzip (đưa t t c t p tin vào m t “kho” r i sau đó nén chúng) thì có th s h i “T i sao l i c n hai chương trình?”. Tên chương trình tar có nghĩa là tape archiver.

N u ch y l nh sau: [user]$ tar cvf tên_kho . Như v y s có ích hơn trong th i gian này. Nh vào tính năng này có th lưu vào kho ngay l p t c nhi u t p tin b ng m t câu l nh r t ng n. Nh ng tùy ch n khác (tr 8 tùy ch n b t bu c k trên) là không c n thi t./.tar projects/* ho c th m chí còn đơn gi n hơn: [user]$ tar cf projects. Ví d . mà còn lưu nh ng t p tin c a thư m c m .90 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs tùy ch n f. thì ch c n g i l nh: [user]$ tar cf projects. gi s projects. nh ng thư m c con còn l i c a projects s không đư c lưu. Đ t o m t kho t p tin tar t vài t p tin c n s d ng m t trong hai l nh sau: [user]$ tar -cf tên_kho t p_tin1 t p_tin2 [user]$ tar cf tên_kho t p_tin1 t p_tin2 trong đó tùy ch n c (t bây gi tôi s b đi d u g ch ngang “–” phía trư c tuỳ ch n) cho bi t chương trình c n t o ra (create) kho t p tin. bao g m c các ký t thay th đơn gi n như “*” và “?”. đ t o ra kho ch a t t c các t p tin c a m t thư m c con c a thư m c hi n th i. C n chú ý là trong ví d trên n u ch “*” đ t “*. Bây gi b n đ c đã bi t cách t o kho t p tin. Tôi s không đưa ra mô t t t c các tùy ch n c a l nh tar. Có th li t kê các tuỳ ch n m t ch cái (c. chúng ch dùng đ thêm vào các ch c năng ph c th nào đó. Kho này không ch lưu t t c nh ng t p tin có trong thư m c projects mà còn lưu t t c nh ng thư m c con c a nó cùng v i t t c nh ng t p tin n m trong chúng (chúng ta dùng thu t ng “lưu đ quy”. Ví d . .tar trong thư m c hi n th i. Chúng ta s th y ví d t i đây. f. . Cũng trong ví d này n u không ch ra tên thư m c thì s lưu t t c các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i.* thì không ch lưu t t c các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. Trong ph n tên t p tin mu n lưu vào kho có th s d ng các “m u tên”.tar projects Câu l nh này s t o ra kho projects. ) li n nhau và d u g ch ngang (–) phía trư c có th dùng nhưng không nh t thi t ph i có. c n dùng l nh: [user]$ tar xvf tên_kho Hi n th danh sách các t p tin trong kho b ng l nh: . Trong t p tin kho c u trúc thư m c c a projects v n đư c gi nguyên. Đ l y (gi i phóng) t t c t p tin ra kh i kho. mà ch cho bi t m t s dòng l nh c n thi t nh t đ làm vi c v i các kho t p tin.*” thì s ch lưu nh ng t p tin n m tr c ti p trong thư m c projects và nh ng thư m c con có d u ch m trong tên (ít g p). tùy ch n v b t bu c chương trình ph i đưa ra danh sách các t p tin đưa vào kho. ho c “lưu toàn b c u trúc thư m c”). còn tuỳ ch n f cho bi t là kho này ph i đư c t o d ng t p tin có tên tên_kho phía sau tùy ch n. .

). T t nhiên còn có nh ng ti n ích sao lưu chuyên dùng khác. nó không nén kho này l i mà ch k t h p các t p tin riêng r vào m t t p tin chung. flash. . ftp.7.. . DVD.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 91 [user]$ tar tvf tên_kho | less Gi i phóng m t t p tin nào đó b ng: [user]$ tar xvf tên_kho tên_t p_tin Chương trình tar là phương ti n thu n l i đ t o các b n sao lưu tr (sao lưu) c a t p tin. Đ nén t p tin này l i thư ng s d ng câu l nh gzip. Trư ng h p đơn gi n nh t c a l nh này trông như sau: [user]$ gzip tên_t p_tin Trên dòng l nh có th đưa ra cùng lúc vài tên ho c “m u tên” t p tin. Nhưng khi này m i t p tin s đư c nén riêng r . thì v n có th sao lưu d li u quý báu c a mình lên đĩa m m b ng: [user]$ tar Mcvf /dev/fd0 thư_m c r i ph c h i thư m c b ng l nh: [user]$ tar Mxpvf /dev/fd0 Ho c đơn gi n hơn. ch không t o m t t p tin chung. nhưng c khi b n đ c không bi t nh ng ti n ích này. hãy đ c tr giúp man c a nó ho c đ c nh ng thông tin hi n ra khi ch y tar v i tùy ch n --help 4. Đ gi i nén t p tin hãy dùng m t trong hai câu l nh sau: [user]$ gzip -d tên_t p_tin ho c [user]$ gunzip tên_t p_tin . nhưng như đã nói trên. Ph c h i l i b ng l nh: [user]$ tar xpvf tên_kho N u có khó khăn khi s d ng l nh tar.4.2 Chương trình gzip M c dù chương trình tar t o ra kho t p tin. t o m t t p tin kho ch a: [user]$ tar cvf tên_kho thư_m c r i sao chép t p tin tên_kho lên m t thi t b lưu tháo r i ho c thư m c trên m ng nào đó (CD.

Chúng ta có c m giác như t p tin đư c “đưa ra. -l. --license Hi n th s phiên b n và b n quy n c a chương trình. --best M c đ nén m nh hơn. -q. --recursive Nén toàn b (đ quy) thư m c.6. —-suffix Thêm ph n sau (suffix) vào tên t p tin nén. t o ra các t p tin nh hơn) và làm vi c nhanh hơn. T p tin ban đ u sau khi nén s b xóa. -L.6: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip Tùy ch n Ý nghĩa -h. -9. -v.3 Chương trình bzip2 Trong th i gian g n đây ngư i dùng Linux thư ng s d ng thêm m t chương trình nén n a đ thay th cho gzip – chương trình bzip2. . B i vì chương trình gzip không có kh năng lưu nhi u t p tin vào trong m t t p tin. Chúng ta s xem xét v n đ này ngay sau. Nhưng đó là nh ng t p tin hoàn toàn khác nhau! Hãy s d ng l nh ls -i đ ki m tra ch s inode c a chúng. -1. --fast Nén nhanh (m c đ nén th p). -N. Hơn n a còn có th s d ng “k t h p” hai chương trình này. -t. ch còn l i t p tin bình thư ng. --test Th (ki m tra) tính nguyên v n c a t p tin nén. đưa vào” m t kho. --version Hi n th phiên b n c a chương trình. Chương trình này nén m nh hơn (có m c đ nén cao hơn. ch còn l i t p tin đã nén. –S . --verbose Đưa ra các thông báo ph trong khi làm vi c. --help Hi n th tr giúp ng n g n v cách s d ng chương trình. S d ng trong trư ng h p có đưa ra “m u tên” t p tin.92 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs B ng 4. Các b n phân ph i Linux m i đã có cài đ t s n chương trình này. Còn khi gi i nén thì t p tin nén s b xóa. Bây gi chúng ta s li t kê m t vài tùy ch n có ích c a chương trình gzip vào b ng 4. -n. --list Đưa ra tên t p tin n m trong t p tin nén. -r. Theo . -V.suf. --no-name Không lưu ho c không ph c h i tên ban đ u và th i gian t o t p tin. 4. --name Lưu ho c ph c h i tên ban đ u và th i gian t o t p tin. kích thư c c a nó và m c đ nén (tính theo %). Kích thư c t p tin thu đư c nh hơn nhưng t t nhiên là s lâu hơn. nên thư ng dùng gzip đ nén nh ng kho t p tin do tar t o ra. Chú ý: n u s d ng ph n sau khác “gz” thì khi gi i nén chương trình s đưa ra thông báo l i d ng “unknown suffix – ignored” (ph n sau không bi t – l đi). --quiet B đi nh ng c nh báo.suf m c đ nh s d ng ph n sau là gz.7.

bz2 thay th b ng tên_t p_tin • tên_t p_tin. dù tham s có m t d u g ch ngang đ u.7.7.4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2 T t nhiên không ai ngăn c n b n s d ng riêng r các câu l nh tar v i gzip và bzip2. quy n truy c p và có th c ch s h u như t p tin ban đ u. trong đó có các t p tin nén. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> bzip2 2 teppi82@ThinhQuyen:~> mv 2. t c là thay th m i t p tin đưa vào dòng l nh b ng phiên b n đã nén c a t p tin đó. Ví d : [user]$ bzip2 -.9. Nh ng t p tin g m m t chu i ng u nhiên (random) c a các ký t .7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 93 Chương trình bzip2 làm vi c tương t như gzip. Đ gi i nén t p tin này thông thư ng b n c n dùng hai câu l nh sau ti p n i nhau: .bz thay th b ng tên_t p_tin • tên_t p_tin. N u t p tin này không ph i do bzip2 t o ra thì chương trình s không gi i nén mà đưa ra l i c nh báo.tar. vì cơ ch nén s d ng ph n đ u (head) có kích thư c 50 byte. Tôi s đưa ra m t danh sách ng n nh ng tùy ch n c n thi t nh t trong b ng 4.2. Do đó có kh năng ph c h i nh ng tính ch t này c a t p tin khi gi i nén. hay gi i nén m t t p tin.tbz thay th b ng tên_t p_tin.bz2 2. Trong m t s trư ng h p t p tin nén có th còn l n hơn theo kích thư c so v i t p tin ban đ u. Câu l nh bunzip2 ho c bzip2 –d gi i nén t p tin ch ra. Đi u này có th x y ra đ i v i nh ng t p tin có kích thư c nh hơn 100 byte. ví d xvnkb-0.sj -.gz.tar • tên_t p_tin khác thay th b ng tên_t p_tin.4.bz2. thì kích thư c c a t p tin tăng lên kho ng 0. Hãy tư ng tư ng b n nh n đư c m t t p tin. 4. nhưng thêm vào ph n cu i là .-tên_t p_tin Bây gi đã đ n lúc chúng ta h c cách k t h p tar v i hai câu l nh gzip và bzip2 đ làm vi c nhanh và có hi u qu hơn.tar • tên_t p_tin.out.5%.tbz2 thay th b ng tên_t p_tin. nhưng s nhanh hơn n u chúng ta ch c n s d ng m t câu l nh đ có th t o ra m t t p tin nén. T p tin nén có th i gian s a đ i. Tham s đ ng sau hai d u g ch ngang (--) và m t kho ng tr ng đư c coi là tên t p tin.sj bunzip2: Can’t guess original name for 2.sj.using 2.out Các tuỳ ch n c a bzip2 r t gi ng v i tùy ch n c a gzip nhưng không ph i t t c . Khi gi i nén bzip2 s đoán tên c a t p tin s t o ra theo quy lu t sau: • tên_t p_tin.sj teppi82@ThinhQuyen:~> bunzip2 2.

–L. M i chương trình tuỳ theo “ph n m r ng” t p tin mà quy t đ nh xem s làm gì v i t p tin đó.gz vào tên c a t p tin thu đư c.94 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs B ng 4.2. Ch nên dùng tùy ch n này trên nh ng máy tính cũ có ít b nh (8MB ho c ít hơn). -t. --test Th (ki m tra) tính nguyên v n c a t p tin nén. bunzip2 và bzcat ch là m t chương trình. —-version Gi ng như --L. --small Gi m yêu c u đ i v i dung lư ng b nh c n s d ng b ng cách gi m t c đ nén. --keep Gi gìn (không xóa) t p tin ban đ u khi nén ho c gi i nén. Theo m c đ nh bzip2 không ghi chèn lên t p tin đã có trên đĩa. --quiet B đi nh ng c nh báo ít ý nghĩa. Có l chúng ta không bao gi c n đ n tùy ch n này ho c ít nh t là hy v ng như v y.tar.gz thư_m c C n chú ý r ng trong trư ng h p này chương trình s không t đ ng thêm ph n đuôi . ngư i dùng không c n ph i gõ thêm m t l nh xoá t p tin. Vi c t o t p tin b ng cách s d ng k t h p tar và gz cũng đư c th c hi n b ng tùy ch n z: [user]$ tar czvf tên_t p_tin. -z. -q.gz [user]$ tar xvf xvnkb-0.9. --force Ghi chèn lên t p tin đã có.9.tar. Tùy ch n -d b đi cơ ch này và b t bu c chương trình ph i gi i nén t p tin đã ch ra. N u mu n ghi chèn thì hãy dùng tùy ch n này. —-license Hi n th s phiên b n và b n quy n c a chương trình. --compress B t bu c nén t p tin (xem trên). -k. Tùy ch n này c n thi t vì trên th c t bzip2. . Đ gi i nén t p tin k trên ch c n dùng m t câu l nh như sau: [user]$ tar xzvf xvnkb-0. --verbose Đưa ra các thông báo ph trong khi làm vi c (ch có ý nghĩa chu n đoán). -v. Như v y cách th hai còn có m t ưu đi m n a là không gi l i các t p tin trung gian.gz K t qu thu đư c là hoàn toàn như trên tr m t đi m: trong trư ng h p dùng 2 câu l nh thì trên đĩa s gi l i t p tin trung gian (xvnkb-0.gz. --decompress B t bu c gi i nén t p tin.7: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2 Tùy ch n Ý nghĩa -d.tar. [user]$ gzip -d xvnkb-0.2.tar. -f.9. Do đó c n đ t tên rõ ràng cho nó cùng v i ph n đuôi .tar).9. –V.tar Nhưng trong s nh ng tùy ch n c a chương trình tar còn có m t tuỳ ch n đ c bi t z cho phép gi i nén t p tin b ng chương trình gzip (th c hi n vai trò c a l nh th nh t trong hai l nh k trên).2.2. -s.

T c là m i đĩa đư c đ t tương ng v i h th ng t p tin riêng. Tôi ch c ch n là b n s t gi i quy t đư c v n đ .zip hay *.8 T o và g n các h th ng t p tin Trong nh ng ph n trư c chúng ta đã đ c p ng n g n m t s câu l nh chính đ làm vi c v i nh ng h th ng t p tin đã đ nh d ng s n. Còn c n ph i nói thêm r ng thông thư ng đĩa c ng đư c chia thành các phân vùng. thì đ u tiên c n k t n i nó và cây thư m c chung (chúng ta s d ng thu t ng “g n”.bz2 và t o t p tin nén b ng: [user]$ tar cjvf tên_t p_tin.4. nh t là đ i v i nh ng đĩa m i s n xu t g n đây có dung lư ng l n t vài ch c đ n vài trăm GB. gzip và bzip2. gzip ho c bzip2 vì b n là ngư i dùng Linux! 4. Như v y là có th nói g n h th ng t p tin ho c g n đĩa lưu cùng v i các h th ng t p tin có trên nó. h th ng t p tin ISO9660 s d ng đ ghi thông tin trên CD-ROM và . ch c n đưa vào dòng l nh tên c a t p tin. Cây thư m c c a Linux đư c t o ra t nh ng “cành” riêng r tương ng v i các đĩa khác nhau. nhưng c n dùng tùy ch n j c a tar đ thay cho tuỳ ch n z.bz2 thư_m c Tôi nghĩ r ng nh ng thông tin k trên đã đ đ làm vi c m t cách có hi u qu v i các chương trình nén tar. Nhưng h th ng t p tin g c c a nó là “h th ng t p tin m r ng” (extfs) phiên b n 2 và 3. Thư ng nói là cây thư m c đư c t o thành t các h th ng t p tin riêng. Nói như v y vì trong UNIX (và Linux) không có khái ni m “đ nh d ng đĩa” mà s d ng khái ni m “t o h th ng t p tin”.rar thì cũng đ ng v i ch y sang nh m t máy s d ng Windows đ gi i nén. B n có th th các chương trình unzip và unrar có trên h th ng Linux c a mình. Đ có th s d ng h th ng t p tin này đ ghi các t p tin. gi i nén t p tin b ng l nh: [user]$ tar xjvf tên_t p_tin. n u “không may” b n nh n đư c m t t p tin d ng *.8 T o và g n các h th ng t p tin 95 S d ng k t h p tar và bzip2 là hoàn toàn tương t . N u có gì khó khăn hãy th “unzip –help” ho c “unrar –help”. Khi chúng ta có m t đĩa lưu m i.tar. mount). chúng ta c n t o trên đĩa này h th ng t p tin. Và đ ng quên ch t o ra các t p tin nén b ng tar. xác đ nh quy n truy c p. Bây gi chúng ta s d ng l i v n đ làm sao đ t o ra h th ng t p tin và cách thay đ i nó. Vi c t o nh ng phân vùng như v y giúp th c hi n d dàng các thao tác như: sao lưu. T c là. Vì th ti p theo chúng ta s nói v t o h th ng t p tin trên m t phân vùng. nh ng đĩa không b chia có th coi là m t phân vùng. đ ng th i tăng hi u su t làm vi c và làm gi m kh năng m t thông tin do chương trình gây ra. Cách s d ng nh ng l nh này h t s c đơn gi n. Đ k t thúc ph n v nh ng chương trình làm vi c v i t p tin nén này. ví d đĩa c ng.tar. Ngoài hai h th ng t p tin này Linux còn có th làm vi c v i các “phiên b n” khác nhau c a h th ng t p tin FAT (FAT16 và FAT32). Đ có thêm thông tin hãy tìm hi u trang tr giúp man ho c các tài li u HOWTO tương ng. tôi mu n nói thêm r ng. Còn m t đi m n a cũng c n nói đ n là Linux có th làm vi c v i nhi u d ng h th ng t p tin khác nhau.

Th c hi n t t c nh ng vi c này b ng l nh mkfs14 . Ví d h th ng t p tin có d ng ext3fs. N u không đưa ra tùy ch n -t thì s dùng d ng h th ng t p tin m c đ nh (hi n nay là phiên b n cũ c a ext – ext2fs). b xóa. 14 13 . Vì th t t nh t là dùng các thư m c r ng đã chu n b s n t trư c đ S h tr đ c đã t t. Ph i có ít nh t hai tham s cho câu l nh mount: thi t b (device. C n ph i có thư m c /mnt/diaC trong cây thư m c. Trong trư ng h p đơn gi n nh t ch c n ch y l nh sau: [root]# mkfs -t ext3 /dev/hda2 T t nhiên là c n thay th /dev/hda2 b ng tên c a phân vùng trên máy c a b n. s t o ra h th ng t p tin d ng ext3fs trong phân vùng ch ra. mkfs. N u chưa có hãy t o ra b ng l nh mkdir. Sau khi th c hi n câu l nh mkfs.ext2. tuy nhiên s h tr ghi lên NTFS chưa th t hoàn h o. m t b ng các mô t inode. đ u tiên c n k t n i (g n) nó vào cây thư m c chung b ng l nh mount. Hãy c n th n khi vi t tên phân vùng. T c là khi t o và g n các h th ng t p tin c n luôn luôn nh r ng d ng h th ng t p tin trên các đĩa lưu khác nhau có th không gi ng nhau. N i dung này s ch “quay tr l i” khi ngư i dùng b g n (unmount) h th ng t p tin ra kh i thư m c. N u dùng chúng thì ch c n b đi ph n -t ext3 ho c -t ext2. N u b n mu n t o h th ng t p tin trên đĩa m m thì c n ch y: [root]# mkfs -t ext3 /dev/fd0 Có th nói r ng chúng ta đã “đ nh d ng đĩa m m”. Đ b t đ u làm vi c v i h th ng t p tin m i.ext3 và các câu l nh tương t .96 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs các h th ng t p tin khác (k c NTFS13 ). Đ t o ra nh ng đĩa m m có th đ c trên DOS và Windows c n dùng tùy ch n -t v i giá tr vfat ho c nh ng ti n ích đ c bi t khác. T o h th ng t p tin d ng ext3fs có nghĩa là t o trên phân vùng này c a đĩa m t siêu kh i (superblock). thì ngư i dùng không còn truy c p đư c t i n i dung (bao g m c thông tin v ch s h u cũ và quy n truy c p t i chính b n thân thư m c) c a thư m c này n a. Trên các b n phân ph i Linux m i còn có th s d ng các câu l nh mkfs. Ví d . C n chú ý là sau khi g n h th ng t p tin vào thư m c /mnt/diaC. tên phân vùng) và đi m g n (mount point). Trong h th ng t p tin m i s t đ ng t o ra m t thư m c v i tên lostfound+. câu l nh: [root]# mount /dev/hda10 /mnt/diaC s g n h th ng t p tin c a phân vùng /dev/hda10 vào thư m c /mnt/diaC. mà ch t m th i b gi u đi. và các kh i d li u. N i dung cũ c a thư m c không b hu . n u ghi nh m b n s b m t d li u. Thư m c này đư c chương trình fsck dùng trong nh ng trư ng h p kh n c p. nhưng c n bi t là v i h th ng t p tin ext3fs thì b n không đ c đư c đĩa m m này trên DOS ho c Windows (n u không dùng chương trình ho c driver đ c bi t). Đ u tiên chúng ta s xem xét trư ng h p c n t o h th ng t p tin trên m t phân vùng nào đó (đã có) c a đĩa. vì v y đ ng xóa nó. và dùng làm “thư m c g c” đ i v i h th ng t p tin g n vào (gi ng như nút n i gi a thân cây và cành cây). Đi m g n là m t thư m c đã có trong cây thư m c.

như sau: [root]# mount -t d ng_httt thi t_b đư ng_d n trong đó d ng_httt xác đ nh d ng h th ng t p tin trên thi t_b (phân vùng). Vùng này đư c chương trình sao lưu dump s d ng. Tên đ y đ bao g m c đư ng d n c a thư m c s g n t p tin vào. Tuy nhiên trong m t s trư ng h p có th d n đ n l i. Có th s d ng tên thi t b có trên máy (ví d /dev/hda10). N u b ng nhau thì s ki m tra song song (t t nhiên n u có th ). • Th t ưu tiên ki m tra h th ng t p tin b ng câu l nh fsck. thì c n s d ng d ng đ y đ c a l nh mount. nfs. T p tin c u hình /etc/fstab ch y u dùng đ g n t đ ng các h th ng t p tin trong quá trình kh i đ ng Linux. Theo m c đ nh là rw (đ c và ghi).8 T o và g n các h th ng t p tin 97 làm “đi m g n” (vì th mà trong tiêu chu n FHS có đ c p đ n thư m c /mnt. ncpfs16 . • Đi m g n. hãy xem b ng 4. vfat. hpfs. cũng như tên c a h th ng t p tin m ng NFS (ví d ThinhQuyen:/home/nhimlui – thư m c /home/nhimlui trên máy có tên ThinhQuyen). nên t t hơn h t là ch ra d ng m t cách chính xác. N u h th ng t p tin c n đư c sao lưu thì đây ph i có s 1. hãy xem trang man c a dump. Còn có th li t kê m t s d ng phân cách nhau b i d u ph y (. ch d ng h th ng t p tin trong vùng “d ng h th ng t p tin” và sau tùy ch n -t c a l nh mount có th đ t giá tr auto. câu l nh: 15 16 Đ ti n đ c các vùng thư ng s p cho th ng hàng. ext3. xia. smb. proc. . • M c đ dump. Ví d . umsdos.4. M i dòng c a t p tin này ch a thông tin v m t h th ng t p tin và g m 6 vùng phân cách nhau b i các kho ng tr ng15 : • Tên thi t b (phân vùng). Hi n nay Linux h tr các h th ng t p tin sau: minix. ext. Trong trư ng h p đó câu l nh mount th t xác đ nh d ng c a h th ng t p tin đang g n. Có th có các giá tr khác. Hãy xem trang man fs đ đ c mô t ng n g n v nh ng h th ng t p tin này.). • D ng h th ng t p tin.1). Kh năng này có ích trong trư ng h p s d ng câu l nh mount v i tham s -a (câu l nh mount v i tham s -a s g n t t c các h th ng t p tin li t kê trong t p tin /etc/fstab). nhưng đi u đó là không nh t thi t. n u không – s 0. iso9660. H th ng t p tin v i giá tr nh hơn s đư c ki m tra trư c. D ng đơn gi n nh t trong ví d trên c a l nh mount ch làm vi c v i đi u ki n t t c nh ng tham s còn thi u có th tìm th y trong t p tin /etc/fstab. ext2. sysv. msdos. còn đư ng_d n xác đ nh đi m g n. • Các tuỳ ch n g n. Trong câu l nh mount còn có th đưa ra danh sách các d ng h th ng t p tin không c n g n b ng c (flag) no. N u không có t p tin đó (ch khi nào b n c tình ho c vô tình xóa) ho c trong t p tin không có nh ng d li u c n thi t.

user. T t c các tham s khác câu l nh mount s l y t t p tin /etc/fstab.8 có đưa ra thêm m t vài tùy ch n có th s d ng trong câu l nh mount và trong t p tin/etc/fstab (vùng các tùy ch n g n). more ho c b ng câu l nh mount (không có tham s ). v. . Thao tác này đư c th c hi n b ng câu l nh umount (không ph i unmount!).v.sync 0 0 thì b t kỳ ngư i dùng nào cũng có quy n g n h th ng t p tin trên đĩa DVD c a mình b ng câu l nh: [user]$ mount /dev/hdd ho c: [user]$ mount /media/dvd Trong b ng 4. Thông thư ng ch có ngư i dùng cao c p root m i có kh năng g n các h th ng t p tin. nhưng n u trong vùng các tùy ch n g n có ch ra tùy ch n user. Đ b t kỳ ngư i dùng nào cũng có th b g n h th ng t p tin thì trong t p tin /etc/fstab c n thay th tùy ch n user b ng tùy ch n users (trong vùng các tùy ch n g n). C n nói r ng n u so v i Windows thì làm vi c v i các đĩa r i (đĩa m m. thì t t c m i ngư i dùng s có kh năng g n (b g n) h th ng t p tin đó. không ti n trình nào đang ch y t t p tin chương trình n m trên h th ng t p tin này và trong h th ng không có ti n trình nào s d ng h th ng t p tin này.ext Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs g n t t c các h th ng t p tin tr các d ng smb (Samba17 ) và ext Khi g n h th ng t p tin có trong /etc/fstab. Ví d . flash) ra kh i máy thì c n “tháo” (b g n) các h th ng t p tin có trên các đĩa tháo r i này. Zip. T c là h th ng t p tin không đư c b n. ho c s d ng câu l nh mount v i tham s -r Câu l nh mount và umount h tr b ng các h th ng t p tin đã g n. . thì ch c n đưa ra m t tham s : ho c tên c a thi t b (phân vùng) ho c đi m g n. CD. ) trên Linux có m t chút ph c t p hơn. Đ thay m t đĩa r i khác thì đ u tiên c n b g n (“tháo”) đĩa đã có ra r i m i g n 17 các chia s trong m ng c a Windows . t c là đ c và ghi). Tham s c a câu l nh umount là tên thi t b (phân vùng) ho c đi m g n.98 [root]# mount -a -t nosmb. n u trong t p tin /etc/fstab có dòng: /dev/hdd /media/dvd auto noauto. N u mu n g n m t h th ng t p tin nào đó và ch cho phép đ c thì c n ch ra tùy ch n r (read only) trên dòng tương ng c a t p tin /etc/fstab (theo m c đ nh s d ng rw. DVD. B ng này n m trên đĩa d ng t p tin /etc/mtab. Có th xem tr c ti p t p tin này b ng các chương trình xem t p tin (less. Vì đ u tiên b n c n g n các đĩa này (nói chính xác là h th ng t p tin có trên đĩa) vào cây thư m c chung. Ch có th b g n h th ng t p tin khi không có t p tin nào c a nó m ra. Ch có ngư i dùng đã g n h th ng t p tin và t t nhiên c ngư i dùng cao c p root m i có quy n b g n nó. Trư c khi b các đĩa tháo r i (đĩa m m.

exec. nosuid Không cho phép dùng “bit thay đ i ID ngư i dùng” và “bit thay đ i ID nhóm”. defaults S d ng các tuỳ ch n theo m c đ nh: rw. nodev. suid Cho phép dùng “bit thay đ i ID ngư i dùng” và “bit thay đ i ID nhóm”. ch đư c nói đ n trong chương này khi c n thi t. nosuid. ti p đĩa th hai. nhưng b n cũng c n bi t cách làm vi c v i các đĩa r i n u có v n đ x y ra v i các d ch v đó. user Cho phép ngư i dùng bình thư ng g n h th ng t p tin. suid. dev Các thi t b kh i và thi t b ký t (byte) trong h th ng t p tin là nh ng t p tin đ c bi t. Xin nh c l i là nh ng gì đã nói đây ch dành cho h th ng t p tin ext3fs (m t s thông tin v n còn đúng cho phiên b n ext2fs). n u b n có m t đĩa m m. dvd và flash trong /mnt đ làm đi m g n cho ba thi t b c a mình. noauto Ch có th t g n h th ng t p tin. Tùy ch n -a không t đ ng g n h th ng t p tin này. dev. sync Vào/ra (ghi/đ c) c a h th ng t p tin th c hi n đ ng b (t c th i). rw G n h th ng t p tin đ đ c và ghi. M t còn l i. async. nouser.4. auto. m t quay v phía ngư i dùng c a h th ng này (ch y u là c u trúc t p tin). nodev Không coi các thi t b kh i và thi t b ký t (byte) trong h th ng t p tin là nh ng t p tin đ c bi t. và m i ch đ c p đ n “m t trư c”. Thư ng s d ng đ thay đ i các tùy ch n g n. openSUSE) s t o s n cho b n nh ng đi m g n này. M t s b n phân ph i (Debian.8 T o và g n các h th ng t p tin 99 B ng 4. nouser C m ngư i dùng bình thư ng g n h th ng t p tin. exec Cho phép th c hi n các t p tin chương trình n m trên h th ng t p tin này. remount Cho phép g n l i h th ng t p tin đã g n. auto Có th g n h th ng b ng câu l nh mount v i tùy ch n -a. Ví d . đ c bi t trong trư ng h p m r ng quy n truy c p (ví d thêm quy n ghi cho h th ng t p tin đã g n ch đ c). m t sau (c u trúc bên trong). m t dvd và m t flash thì hãy t o ba thư m c floppy. Tuy trên các b n phân ph i m i đã có các d ch v cho phép t đ ng g n và t đ ng “tháo” các đĩa r i. T t nh t hãy chu n b s n cho m i đĩa r i m t “đi m g n” riêng.8: Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount Tùy ch n Ý nghĩa async Vào/ra (ghi/đ c) c a h th ng t p tin th c hi n không đ ng b (không t c th i). ro G n h th ng t p tin ch đ đ c. Đ i v i nh ng ngư i dùng này luôn luôn g n v i các tùy ch n noexec. Chúng ta s xem xét k hơn m t sau này trong . Đây là t t c nh ng gì mà ngư i dùng Linux m i (và r t m i) c n bi t v h th ng t p tin ext3fs.

Còn bây gi b n đ c s chuy n sang nghiên c u thành ph n quan tr ng th 2 trong 4 thành ph n chính c a Linux – h v bash.100 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs m t vài chương s p t i. .

tên g i “h v ” (shell) đư c dùng cho các chương trình dùng đ biên d ch l nh trong ch đ text trên m i h th ng UNIX. Nhưng m t khác. vì trên th c t “liên h ” v i ngư i dùng đư c th c hi n b i m t chương trình đ c bi t. m t s chương trình không th ch y GUI và ch có th th c hi n t dòng l nh. Đưa các tham s cho chương trình trên dòng l nh tương đương v i vi c chúng ta kéo và th cái gì đó lên bi u tư ng chương trình trong môi trư ng đ h a. C n nói ngay r ng. trong đó có Bourne shell — phiên b n m r ng c a sh. Sau đó. th c hi n “liên h ” v i ngư i dùng trong môi trư ng đ h a. vì đã có giao di n đ h a. Nh ng ngư i dùng Linux m i (newbie) thư ng nghĩ s ch ng bao gi làm vi c ch đ này. Và đ so n th o m t t p tin văn b n không nh t thi t ph i ch y các trình so n th o l n và ch m ch p (đ c bi t trên các máy có c u hình ph n c ng th p) c a môi trư ng đ h a.Chương 5 Bash T t g hơn t t nư c sơn – ca dao t c ng Vi t Nam Trong ph n này chúng ta s đ c p đ n v n đ làm vi c v i Linux ch đ text. hay còn đư c g i là console ho c terminal. b i vì r t nhi u công vi c có th th c hi n nhanh và thu n ti n trong ch đ này hơn là s d ng giao di n đ h a. vi t t t c a shell. Trên các h th ng UNIX đ u tiên có m t chương trình. hay shell. Có hai d ng c a chương trình đã đ c p . Nói ngoài l m t chút. Đi u này không hoàn toàn đúng. Và dù sao thì ch đ text c a HĐH Linux không ph i là ch đ text m t ti n trình c a MS-DOS. b t kỳ chương trình nào trong Linux có th kh i đ ng t dòng l nh c a h v (n u máy ch X đã ch y). Tuy nhiên. 5. tên g i “h v ” b ph n đ i r t nhi u. Tuy nhiên đây là m t ý ki n sai l m. cũng như qua giao di n đ h a. Ch y chương trình t dòng l nh c a h v tương đương v i vi c nháy (đúp) chu t lên bi u tư ng c a chương trình trong GUI.h v .1 H v là gì? Chúng ta thư ng nói “ngư i dùng làm vi c v i h đi u hành”. Vì Linux là HĐH đa ti n trình. Theo ý ki n c a m t s chuyên gia ngôn ng cũng như chuyên gia Linux thì nên g i chương trình này m t cách đúng hơn là “trình x lý l nh” hay “trình biên d ch l nh”. g i là sh. vi t b i Steve Bourne. vài bi n th c a sh đư c phát tri n và làm t t hơn. đ làm vi c trong ch đ text (giao di n dòng l nh) và giao di n đ h a GUI (Graphical User Interface). D . nên ngay trong ch đ text đã có kh năng làm vi c trong vài c a s .

Nhưng nó h tr vi c th c thi m i chương trình khác. vì t Bourne đ c gi ng v i t borne (sinh ra. t c là “l i là h v c a Bourne”. – và . Đ ng th i cho phép đưa các tham s cũng như k t qu làm vi c c a m t chương trình t i các chương trình khác hay t i ngư i dùng. vì th dư i khi nói đ n h v . Chúng ta s xem xét chúng d n d n trong . ch y chúng đ n vi c t ch c d li u đ u vào/đ u ra. Trong tên t p tin ch d u ch m (. hoán đ i v trí) các tham s l nh. t vi c tìm ki m chương trình đư c g i. nh đó đưa h v tr thành m t công c m nh c a ngư i dùng. s d ng đ đi u khi n vi c nh p d li u trên dòng l nh.org/) sau đó cho ra đ i h v bash. còn d u ch m có giá tr đ c bi t khi nó là ký t đ u tiên trong tên t p tin (cho bi t t p tin là “ n”). Trên ti ng Anh đây là m t cách chơi ch . H v cung c p các toán t đi u ki n và toán t vòng l p. Nên nh ít nh t cách s d ng c a các (t h p) phím <Ctrl>+<C>. Ký hi u g ch chéo dùng đ phân chia tên các thư m c trong đư ng d n. ’ " / \ > < và ký t v i mã 0. Trong toán h c t lâu đã đư c ch ng minh r ng. (d u g ch dư i. K t qu thu đư c là m t ngôn ng l p trình m nh. Trư c h t đó là vi c s d ng chúng trong tên t p tin và thư m c. ho c đ bi u th các thao tác nào đó. Trư c khi b t đ u ph n này. xem http: //www. Nhưng tính ch t chính c a h v . T m t mình bash không th c hi n m t công vi c ng d ng nào. đ ra). và đây là m t ví d cho th y không ph i lúc nào chúng cũng có giá tr đ c bi t. g ch ngang và d u ch m) thư ng đư c s d ng trong tên t p tin. Ph thu c vào tình hu ng các ký t đ c bi t này có th s d ng v i ý nghĩa đ c bi t c a nó hay s d ng như m t ký t thông thư ng. ho c đ bi n đ i bi u th c. ký t hàng m i (t o ra khi nh n phím <Enter>) và ký t kho ng tr ng. Các ký t này bao g m: ‘ ~ ! @ # $ % ^ & * ( ) _ . và như th bash còn có th gi i mã là “shell đư c sinh ra l n hai”. 5.gnu. hay đư c cài đ t riêng) đ làm các thao tác cơ b n cho ngôn ng l p trình mà nó h tr . <Ctrl>+<D>. Vi c đưa ngay t t c ý nghĩa đ c bi t c a nh ng ký t này và các tình hu ng s d ng chúng t m th i không có ích. Nhưng trong đa s các trư ng h p không khuyên dùng các ký t v i giá tr th hai. b n đ c nên bi t các t h p phím chính. Nó s d ng các ti n ích và chương trình khác (có trong thành ph n h đi u hành. h v ch u trách nhi m v công vi c v i các bi n môi trư ng và th c hi n m t vài bi n đ i (th . <Tab> và các phím có mũi tên. Ngoài ra.[ ] { } : . đó là nó bao g m m t ngôn ng l p trình đơn gi n.2 Các ký t đ c bi t H v bash s d ng m t vài ký t t b 256 ký t ASCII cho các m c đính riêng. tên g i c a nó đư c gi i mã ra là Bourne-again shell. b t kỳ m t thu t toán nào cũng có th đư c xây d ng t hai (ba) thao tác cơ b n và m t toán t đi u ki n. Ti p theo chúng ta s ch xem xét bash.102 Bash án GNU (d án phát tri n chương trình ng d ng c a Stallman. Đây cũng là s c m nh và là m t trong các ch c năng chính c a h v . xin ng m hi u đó là bash.) và g ch chéo (/) có giá tr đ c bi t. Tuy nhiên các ký t _.

Ký hi u \ (g ch chéo ngư c) có th g i là “ký hi u xóa b ý nghĩa đ c bi t” cho b t kỳ ký t đ c bi t nào. gi ng như trong các văn b n. H v . n u mu n s d ng kho ng tr ng trong tên t p tin. sau đó ch y command2.1 Thao tác .3. . có th nói. m t trong các ch c năng chính c a h v là t ch c vi c th c hi n các câu l nh mà ngư i dùng đưa vào trên dòng l nh. n u mu n đ t t p tin cái tên “lennon imagine” c n đưa tên đó vào d u ngo c: teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine ’lennon imagine’ S khác nhau trong cách s d ng ký t ’ và " đó là. ch cho l nh đó hoàn thành. n u nh p vào dòng l nh cái gì đó gi ng như sau: teppi82@teppi:~$ command1 . Như v y.5. trong ngo c đơn m t ý nghĩa đ c bi t t t c các ký t . nói riêng. thì câu l nh ti p theo s đư c coi như tham s c a l nh phía trư c. khi c n s d ng đ n. ’ và \ (d u đô la. đ ng ngay sau \.. cung c p cho ngư i dùng hai thao tác đ c bi t đ t ch c vi c đưa các câu l nh trên dòng l nh: . . M i ký t này luôn luôn đư c s d ng trong m t c p v i b n sao c a chính nó đ đóng khung m t bi u th c nào đó. ch l nh hoàn thành. command2 thì h v đ u tiên s th c hi n câu l nh command1. 5. . . nhưng còn có th đưa vào dòng l nh đó ngay l p t c vài câu l nh.3 Th c thi các câu l nh 103 các ph n sau. N u dùng ký t này đ phân chia các câu l nh. sách báo. Ví d . M c dù ngư i dùng thư ng ch nh p trên dòng l nh t ng câu l nh m t. Tr l i v i ví d s d ng kho ng tr ng trong tên t p tin trên. thì t t c các ký t n m trong ngo c đơn này có giá tr như các ký t thông thư ng. Đ làm đư c đi u này c n s d ng ký t đ c bi t . khôn m t ký t nào có ý nghĩa đ c bi t.3 Th c thi các câu l nh Như đã nói trên. thông thư ng. N u như m t đo n văn b n nào đó đ t trong ngo c đơn. còn trong ngo c kép – t t c chúng ngo i tr $. 5. ngo c đơn và d u g ch ngư c). 3 ký hi u có ý nghĩa l n và c n đ c p đ n đ u tiên. Tuy nhiên. và &.. câu l nh sau: teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine lennon\ imagine Các ký t ’ và " (ngo c đơn và ngo c kép) có th g i là “các ký t trích d n”. và chúng s th c hi n l n lư t t câu l nh này đ n câu l nh khác. sau đó l i đưa ra dòng nh p l nh và ch các hành đ ng ti p theo c a ngư i dùng. thì chúng ta c n đ t trư c ký t kho ng tr ng đó m t ˙ d u Ví d .

n p mã đó vào b nh . Ch khi (h v ) không th tìm th y t p tin c n thi t trong các thư m c đó. thì command2 s th c hi n và ch th c hi n trong trư ng h p tr ng thái thoát ra c a l nh command1 b ng không (0). Chúng ta s không xem xét m t k thu t c a vi c th c hi n m t câu l nh nào đó. thì h v ch y câu l nh command1. mà đư c li t kê trong đư ng d n tìm ki m. 5. Các câu l nh chia thành hai lo i: n i trú (mã c a chúng có trong mã c a chính h v ) và ngo i trú (mã c a chúng n m trong m t t p tin riêng l trên đĩa). Bư c đ u tiên . Ch có th nói ng n g n r ng. • đ u ra tiêu chu n (standard output hay stdout). và sau khi th c hi n xong thì theo m t cách nào đó tr l i k t qu th c hi n l nh này cho ngư i dùng hay ti n trình khác.4.3 Thao tác && và || Các thao tác && và || là nh ng thao tác đi u khi n.2 Thao tác & Thao tác & đư c dùng đ t ch c vi c th c hi n các câu l nh trong ch đ n n sau. và sau đó không ch m tr tr l i dòng nh p l nh cho ngư i dùng.1 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n Dòng d li u vào – ra Khi m t chương trình đư c th c hi n. theo nguyên t c. nó m i quy t đ nh r ng ngư i dùng đã nh m khi nh p tên l nh. chuy n các tham s đã nh p trên dòng l nh vào cho câu l nh. t c là l nh đó th c hi n thành công.tìm ki m câu l nh. Qua kênh này d li u đư c đưa vào cho chương trình.4 5. M t cách tương t . n u nh p vào dòng l nh “command1 & command2 &”.3. N u đ t d u & ngay sau câu l nh. 5. thì h v s tr l i quy n đi u khi n cho ngư i dùng ngay sau khi ch y câu l nh. Chúng ta s xem xét qua các bư c này. H v luôn luôn tìm th y l nh n i trú. thì command2 s th c hi n và ch th c hi n khi tr ng thái thoát c a l nh command1 khác không. n u dòng l nh có d ng command1 || command2. nó đư c cung c p ba dòng d li u (hay còn g i là kênh): • đ u vào tiêu chu n (standard input hay stdin). ph i ch cho h v đư ng d n đ y đ t i t p tin tương ng. . còn đ tìm các l nh ngo i trú ngư i dùng. Qua kênh này chương trình đưa ra k t qu làm vi c c a mình. mà không đ i cho câu l nh đó hoàn thành. Ví d .104 Bash 5. V cách thêm thư m c vào đư ng d n tìm ki m chúng ta s nói đ n dư i. còn bây gi chúng ta s xem xét cách h v t ch c vi c đưa d li u vào cho câu l nh đang th c hi n và vi c đưa k t qu t i cho ngư i dùng. h v ph i tìm mã (code) chương trình. ngay l p t c ch y l nh command2. N u trên dòng l nh là command1 && command2. Tuy nhiên đ g “gánh n ng” cho ngư i dùng h v bi t cách tìm l nh ngo i trú trong các thư m c.3.

Hãy th th c hi n câu l nh sau: [user]$ echo ’xin chao cac ban!’ Tôi nghĩ r ng l i gi i thích s là th a thãi (ch xin hãy s d ng d u ngo c đơn. t c là chương trình ngay l p t c đưa chúng t i đ u ra tiêu chu n. Có th ti p t c nh p các ký t . ví d dùng tham s là m t tên t p tin không t n t i.4.4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n 105 • kênh thông báo l i tiêu chu n (standard error hay stderr). có th chuy n hư ng thông báo đ u ra (ví d . vào t p tin). đ i v i ngư i dùng thì trong trư ng h p này kênh thông báo l i tiêu chu n không khác gì v i đ u ra tiêu chu n. Đ cho th y kênh thông báo l i tiêu chu n làm vi c như th nào. hãy th c hi n câu l nh ls v i m t tham s không đúng. Thông thư ng bàn phím đư c c u hình đ nh p vào theo t ng dòng. N u b n đ c chú ý thì có th gi i thích t i sao l i khác). Sau đó l nh này đưa ra tín hi u chuy n dòng và hoàn t t công vi c. n u không k t qu có th s khác. Đ ch ng minh là l nh này theo m c đ nh ti p nh n dòng d li u nh p vào. và t t c nh ng thông báo l i.4. T đ u vào tiêu chu n chương trình ch có th đ c. và l nh này s l i đưa d li u ra màn hình thông qua đ u ra tiêu chu n. vì th n u b n nh n phím <Enter>. đư c đưa ra c a s terminal. Tuy nhiên. 5. Lúc này câu l nh ch các ký t đ n t đ u vào tiêu chu n. m i dòng ký t nh p vào s đư c hi n ra hay l n: m t l n khi gõ và l n th hai b i câu l nh cat. Theo m c đ nh k t qu làm vi c c a l nh cat hư ng t i đ u ra tiêu chu n. mà đư c đưa vào làm tham s cho nó. toàn b thông tin c a l nh hay chương trình mà ngư i dùng đã ch y. 5. dòng ký t b n v a nh p s đư c đưa t i l nh cat. và hơn n a có v như không có gì x y ra. ls đưa m t tin nh n báo l i ra kênh thông báo l i tiêu chu n. Làm vi c v i đ u vào và đ u ra tiêu chu n đư c minh h a t t nh t qua ví d các l nh echo và cat. 1 gi ng liên k t hóa h c .2 L nh echo Câu l nh echo dùng đ chuy n t i đ u ra tiêu chu n dòng ký t . và chúng cũng s xu t hi n trên màn hình. hãy ch y l nh cat không có tham s . còn hai đ u ra và kênh thông báo l i đư c chương trình s d ng ch đ ghi. Qua kênh này chương trình đưa ra thông tin v l i. và nó s xu t hi n ngay l p t c trên màn hình. b i vì chúng ta cũng th y thông báo l i đó trên c a s terminal. Nói cách khác. Tuy nhiên. còn đ u ra và kênh báo l i hư ng đ n terminal c a ngư i dùng.3 L nh cat Chúng ta s xem xét l nh cat đây vì l nh này thư ng làm vi c v i đ u vào và đ u ra tiêu chu n. chúng ta s th y dư i. Theo m c đ nh đ u vào có liên k t1 v i bàn phím. K t qu là con tr chuy n t i m t dòng m i. Trong trư ng h p này.5. Như v y. Hãy nh p b t kỳ ký t nào.

Khi này kho ng tr ng trư c và sau các ký hi u > hay >> không có ý nghĩa và ch dùng v i m c đích thu n ti n.txt không t n t i. Thư ng s d ng vi c chuy n hư ng đ li u ra c a câu l nh vào t p tin. thì n i dung c a l nh này s đư c đưa t i đ u vào tiêu chu n. Cũng có th s d ng t h p phím <Ctrl>+<C> (câu l nh trong h v dùng đ d ng chương trình đang ch y).5. t đó l nh cat s đ c n i dung này và đưa t i đ u ra tiêu chu n (xem sơ đ ).106 Bash N u nh n t h p phím <Ctrl>+<D> (dùng đ ng ng vi c nh p d li u) chúng ta s qua l i dòng nh p l nh. < và >> Đ chuy n hư ng đ u vào/ra. N u b n không mu n xóa n i dung cũ mà ghi thêm d li u đ u ra vào cu i t p tin. khi này n u t p tin ls. thì n i dung c a nó s b xóa và ghi đè b i danh sách nói trên. n u t p tin đã có.txt v a t o trên t i c a s terminal th hai3 có th s d ng l nh sau: maikhai@fpt:/sw$ cat /home/maikhai/ls. thì nó s đư c t o ra. Dư i đây là m t ví d tương ng: maikhai@fpt:/some/where$ ls -l > /home/maikhai/ls.txt > /dev/tty2 thư m c hi n th i b n c n dùng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2> đ chuy n t i c a s terminal này và đăng nh p trư c 3 2 . Và t t nhiên chúng ta c n xem xét k hơn cơ ch này. N i dung t p tin --> Đ u vào tiêu chu n (stdin) --cat--> đ u ra tiêu chu n (stdout) Đây ch là m t trư ng h p riêng c a vi c chuy n hư ng d li u đ u vào. Ví d . m t cơ ch r t có ích c a h v . 5. “<” và “>>”.5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. như đã nói trên. thông thư ng đ u vào/đ u ra c a m t chương trình liên k t v i các đ u vào/đ u ra tiêu chu n. B n có th chuy n hư ng không ch vào t p tin. d nhìn. N u đưa tên m t t p tin vào làm tham s cho l nh cat. trong h v còn có các môi trư ng đ c bi t cho phép chuy n hư ng đ u vào/đ u ra.txt Theo l nh này danh sách t p tin và thư m c con c a thư m c. s d ng các ký hi u “>”. mà còn t i đ u vào c a m t câu l nh khác hay t i m t thi t b nào đó (ví d . mà t đó ngư i dùng th c hi n l nh ls2 s đư c ghi vào t p tin /home/maikhai/ls. thì c n s d ng ký hi u >> thay cho >. máy in). đ đưa n i dung t p tin /home/maikhai/ls. 5.txt. đư ng ng và b l c M c dù.1 S d ng >.

1 n u dùng >.5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. c n đ t trư c ký hi u chuy n hư ng s c a kênh mu n chuy n. Như th . vì vào ch còn thi u s đ t.s c a kênh tiêu chu n (0. Đ làm đư c đi u này. B i vì các ký hi u <. còn < s đư c biên d ch là 0 <.txt Cách chuy n hư ng này thư ng đư c s d ng trong các script. thư ng dùng. > s đư c biên d ch là 1 >. đây ch là m t ví d minh h a. đ u ra tiêu chu n stdout .txt như sau (chú ý. kho ng tr ng c nh > là không nh t thi t): command N > M Trong đó. “l m t” hơn. khi không có s nào ch ra. như th không th . chúng không ch đư c dùng theo các cách quen thu c. t c là không có kênh tiêu chu n nào cho l nh) các ký t chuy n hư ng này không th đư c s d ng. ho c 0 n u dùng <. T c là l nh chuy n hư ng có d ng đ y đ như sau (xin đư c nh c l i. Nhưng đi u này không làm gi m giá tr c a cơ ch này. Ví d . Ngoài vi c chuy n hư ng các kênh tiêu chu n đơn gi n như v y. cho các câu l nh mà thư ng ti p nh n (hay ch ) d li u vào t bàn phím.s 1. theo m c đ nh. 1. mà còn sao chép n i dung c a các kênh tiêu chu n đó. mà còn các kênh khác. Đ u vào tiêu chu n stdin có s 0. > và >> làm vi c v i các kênh tiêu chu n (đ u vào ho c đ u ra). Trong script dùng đ t đ ng hóa m t thao tác nào đó. và 2) ho c tên t p tin. kênh thông báo l i stderr . còn có kh năng không nh ng chuy n hư ng d li u vào kênh này hay kênh khác. trên th c t thư ng s d ng câu l nh đơn gi n hơn): maikhai@fpt:/sw$ wc -w < /home/maikhai/ls. Khi này. b i vì các kênh tiêu chu n có cho m i câu l nh. > và >> mà không ch ra s kênh hay tên t p tin. nh p vào dòng l nh sau: [user]$ file1 > file2 mà thu đư c b n sao c a m t t p tin nào đó. các câu l nh sau là tương đương: [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ cat > file cat>file >file cat > file cat Tuy nhiên. Trong m t vài trư ng h p có s d ng các ký hi u <. ví d . có th đ m s t trong t p tin ls. có th chuy n hư ng không ch đ u vào và đ u ra tiêu chu n. Ví d . t chúng (không có m t l nh nào. có th đưa các thông tin c n thi t cho câu l nh t t p tin: trong t p tin này ghi s n nh ng gì c n đ th c hi n l nh đó. t c là đ u vào tiêu chu n.s 2. mà còn có th theo cách khác. Ký hi u & dùng đ th c hi n đi u này. khi đ t nó (&) trư c s c a kênh s chuy n d li u đ n: command N > &M . Ch c năng tương t đ i v i đ u vào đư c th c hi n b i <. > dùng đ chuy n hư ng d li u c a đ u ra. t c là đ u ra tiêu chu n. đư ng ng và b l c 107 Như b n th y.5. N và M .

chương trình ti p theo b t đ u x lý k t qu này. T c là n u tr ng thái thoát ra c a l nh cu i cùng b ng 0 thì tr ng thái thoát ra c a đư ng ng s b ng 1 và ngư c l i. trư c khi th c hi n l nh ti p theo. mà k t qu c a nó s là m t bi n đ i ph c t p. Ví d . gi ng như m t dây chuy n s n xu t. mà đ u ra c a l nh trư c dùng làm đ u vào cho l nh sau. s đư c chuy n đ n đ u vào c a l nh grep. n u mu n) b i ký hi u g ch th ng đ ng “|”. d ng bên ph i so v i |. Hai hay vài câu l nh. Đư ng ng s d ng đ k t h p vài chương trình nh l i v i nhau (m i chương trình th c hi n m t bi n đ i xác đ nh nào đó trên đ u vào) t o thành m t l nh t ng quát. b n có th sư d ng trên m t dòng c ký hi u dây chuy n |. mà tính s nh ng dòng thu đư c. trư c câu l nh đ u tiên c a đư ng ng có th đ t ký hi u “!”.5. Cũng y như v y. h v g i và th c hi n t t c các câu l nh có trong đư ng ng cùng m t lúc.108 Bash L nh này có nghĩa là. Ví d . C n chú ý r ng. . N u như mu n m t l nh nào đó k t thúc hoàn toàn. v a ghi chúng vào t p tin. H v ch cho t t c các câu l nh k t thúc r i m i xác đ nh và đưa ra giá tr này. đ sao chép thông báo l i vào đ u ra tiêu chu n. liên k t v i nhau (có th nói phân cách nhau. Khi này đ u ra tiêu chu n c a l nh đ ng bên trái so v i | đư c chuy n đ n đ u vào tiêu chu n c a chương trình. Đ n lư t mình. trư ng h p sau thư ng đư c ng d ng trong các script ch y khi kh i đ ng Linux: teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null cat: hiho: No such file or directory teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null 2>&1 5. Vì th ngay khi chương trình th nh t b t đ u đưa k t qu đ u ra. vì khi đó chúng ta v a có th nhìn th y thông báo trên màn hình. khi đó tr ng thái thoát ra c a đư ng ng s là ph đ nh lôgíc c a tr ng thát thoát ra c a l nh cu i cùng trong đư ng ng. c n dùng l nh 2>&1..2 S d ng | M t trư ng h p đ c bi t c a chuy n hư ng đ u ra là s t ch c các đư ng ng (ha y còn có th g i là kênh gi a các chương trình.txt. ch y m i l nh đó trong m t b n sao h v riêng. cũng như d u ch p ph y . ho c băng chuy n). Ví d : maikhai@fpt:/sw$ cat ls. và sao chép t i kênh có s M.txt | grep knoppix | wc -l Dòng này có nghĩa là k t qu c a l nh cat. còn 1>&2 sao chép stdout vào stderr. h v s d ng l i và ch cho đ n khi th c hi n xong t t c các câu l nh trư c c a đư ng ng. các l nh ti p theo th c hi n các công vi c c a mình: ch d li u t l nh trư c và đưa k t qu cho l nh ti p theo. đ u ra c a kênh v i s N đư c g i đ n c đ u ra tiêu chu n. Kh năng này đ c bi t có ích khi mu n ghi đ u ra vào t p tin. Trư c m i d u ch m ph y. mà đư c tr l i sau khi th c hi n xong chương trình) c a m t đư ng ng s trùng v i tr ng thái thoát ra c a câu l nh sau cùng trong đư ng ng. k t q a c a l nh grep đư c chuy n t i đ u vào c a l nh wc -l. t c là n i dung t p tin ls. Tr ng thái thoát ra (giá tr lôgíc. l nh này s phân chia n i dung nói trên và ch l y ra nh ng dòng nào có ch a t knoppix.

less. Nhưng n i dung này có trong ph n l n các cu n sách v UNIX và Linux (xem ph n l i k t).6 Tham bi n và các bi n s . Các câu l nh . B ng 5.5.6 Tham bi n và các bi n s . sed Trình so n th o t p tin theo dòng. cho phép. N u mu n. Kh năng c a b l c có th m r ng v i vi c s d ng các bi u th c chính quy (đi u khi n). ch s . mà ti p nh n d li u vào. và ba — nh ng dòng có trong c hai t p tin. B l c – đó là l nh (hay chương trình). và c nh ng câu l nh có trong b ng 5. đó là. fgrep. t ch c tìm ki m theo các m u tìm ki m t đơn gi n đ n ph c t p và r t ph c t p. b l c chương trình. câu l nh tee. th c hi n m t vài bi n đ i trên d li u này và đưa ra k t qu đ u ra tiêu chu n (t đây còn có th chuy n đ n nơi nào đó theo ý mu n c a ngư i dùng). ví d .5. pr Đ nh d ng t p tin hay n i dung c a đ u tiêu chu n đ in n.1.b l c bao g m các l nh đã nói đ n trên cat. nhân đôi d li u đ u vào. 5. đư c g i là “môi trư ng và các bi n môi trư ng” t o b i h v . m t khác ghi nó (d li u) vào t p tin (ngư i dùng c n đ t tên). more. Hãy th gõ l nh tr abc ABC r i gõ vài dòng ch a các ký t abc! comm So sánh hai t p tin theo t ng dòng m t và đưa vào đ u ra tiêu chu n 3 c t : m t — nh ng dòng ch g p t p tin th nh t. cmp. Tên g i (hay ID) c a tham bi n có th là m t t bao g m các ký t b ng ch cái. m t m t g i d li u này đ n đ u ra tiêu chu n. D th y r ng theo ch c năng c a mình l nh tee tương t như nhóm ký t chuy n hư ng 1>&file. s d ng đ th c hi n m t vài bi n đ i trên d li u đ u vào (l y t t p tin hay đ u vào tiêu chu n) .1: Các câu l nh b l c L nh Mô t ng n g n grep. Tìm trong t p tin hay d li u đ u vào các dòng có ch a m u egrep văn b n đư c ch ra và đưa các dòng này t i đ u ra tiêu chu n. tr Trong d li u đ u vào thay th các ký t ô th nh t b i các ký t tương ng ô th hai. chúng ta có th nói r t nhi u v chuy n hư ng và b l c. d u g ch dư i (ch ký t đ u tiên c a . Môi trư ng c a h v 109 5. Môi trư ng c a h v Khái ni m tham bi n trong h v bash tương ng v i khái ni m bi n s trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. chúng ta s d ng đây và chuy n sang m t ph n khác.3 B l c Ví d cu i cùng trên (ví d v i câu l nh grep) có th dùng đ minh h a cho m t khái ni m qua tr ng khác. Vì v y. diff. wc. hai — nh ng dòng ch g p t p tin th hai. M t b l c đ c bi t.

thì c n đ t nó (giá tr ) vào d u ngo c. tham s th hai tham bi n 2. đư c đưa ra khi ch y h v (tham s đ u tiên là giá tr c a tham bi n 1. Giá tr c a các tham bi n này cũng thay đ i trong khi h v th c hi n m t trong các hàm s (chúng ta s xem xét v n đ này dư i). Bi n môi trư ng. thì cũng có th b xóa b b ng l nh n i trú unset. có m t đi m khác bi t đó là ch có th “nh c” đ n chúng. N u giá tr có ch a nh ng ký t đ c bi t.(g ch ngang).1 Các d ng tham bi n khác nhau Tham bi n chia thành ba d ng: tham bi n v trí. thay vì dùng l nh set (khi này c n tìm trong k t qu c a nó bi n mu n xem).v. n u ngư i dùng g n cho nó m t giá tr . đư c li t kê b ng trên. mà s thay th (phép th . T p h p t t c các bi n này cùng v i các giá tr đã gán cho chúng g i là môi trư ng (enviroment) c a h v . $. Tên (ID) c a tham bi n v trí g m m t hay vài ch s (nhưng không có tham bi n v trí 0). . còn value . Giá tr c a tham bi n v trí là các tham s cho l nh. Các tham bi n đ c bi t không gì khác hơn là các m u. _ (g ch dư i).2: Các tham bi n đ c bi t. (Tin r ng sau khi đ c đo n vi t v tham bi n v trí thì các b n đã hi u t i sao m t bi n môi trư ng không th b t đ u b i m t ch s . Có th xem nó (môi trư ng) nh l nh set khi không có tham s (có th c n dùng đư ng ng “set | less”. có nhi u bi n). v.6.tên c a bi n. ngư i ta s d ng ký t $ trư c tên c a nó. #. đó là các tham bi n đư c đ t tên. Như v y. Chúng ta nói r ng. Giá tr có th là m t dòng tr ng r ng. . có th s d ng l nh echo: . tham bi n đ c bi t (các ký t đ c bi t đã nói trên chính là tên c a nh ng tham bi n này) và các bi n s c a h v .giá tr mu n gán cho bi n (có th là m t dòng tr ng). . 0. Giá tr t t nhiên s không ch a các d u ngo c này. .110 Bash t này không đư c là ch s ). 5. n u môi trư ng l n. Đ nhìn th y giá tr c a tham bi n. không th gán các giá tr cho các tham bi n này. Tên c a bi n môi trư ng ch có th bao g m các ch s . và c nh ng ký t sau: . phép hoán đ i) chúng đư c th c hi n như trong b ng 5. ). Đ xem giá tr c a m t bi n môi trư ng c th . name . tham bi n đư c xác đ nh hay đư c đ t ra. l nh: maikhai@fpt:/sm$ echo parameter hi n th t parameter. . còn l nh maikhai@fpt:/sm$ echo $parameter hi n th giá tr c a tham bi n parameter (t t nhiên n u như tham bi n đó đư c xác đ nh). ch cái và không đư c b t đ u b i m t ch s . nhìn t phía h v . Giá tr c a bi n môi trư ng đư c gán nh thao tác có d ng sau: [user]$ name=value Trong đó. .) Giá tr có th là b t kỳ m t dòng văn b n nào. Có th dùng câu l nh set đ thay đ i giá tr c a tham bi n v trí. N u m t bi n môi trưòng đư c xác đ nh.

có nh ng bi n r t thú v . mà t o ra t t t c các tham bi n v trí. trong đó c .ký t đ u tiên trong giá tr c a bi n s IFS. T c là “$” tương đương v i “$1c$2c. ví d .5. thì s s d ng giá tr c a n [user]$ echo $name Trong đó. N u giá tr c a IFS tr ng. Trong trư ng h p ngư c l i giá tr này b ng đư ng d n đ u đ đ n h v (ví d . ? Thay th b i tr ng thái thoát ra c a câu l nh cu i cùng trong đư ng ng. @ Thay th b i tham bi n v trí. Nguyên nhân là vì bi n này tr l i m t giá tr ng u nhiên4 trong kho ng 0 . phân cách nhau b i ký t đ u tiên c a bi n s IFS (s nói đ n sau). thì $0 có giá tr b ng tên c a t p tin này.6 Tham bi n và các bi n s . N u s thay th th c hi n trong d u ngo c kép. thì giá tr s không đư c thi t l p (tham bi n s b x # Thay th b i giá tr th p phân c a các tham bi n v trí. thì tham bi n phân cách nhau b i các kho ng tr ng. ”. 0 Thay th b i tên h v hay tên c a script đang ch y. /bin/bash _ (g ch dư i) Thay th b i tham s cu i cùng c a câu l nh trư c trong s các câu l nh đã đư c th c hi n (n u đó l i là m t tham bi n hay bi n s . N u bash ch y m t t p tin l nh nào đó. b t đ u t tham bi n th nh t. thì m i tham bi n s đư c thay th b i m t t riêng bi t. thì tham bi n này s đư c thay b i m t t duy nh t. . 4 random là t ti ng Anh có nghĩa ng u nhiên . c n thay name b i tên bi n (như v y. mà b n s th y trong k t qu c a l nh set. . trong trư ng h p này. flag. b t đ u t tham bi n th nh t. N u thay th th c hi n trong ngo c kép. đư c đ t b i l nh n i trú set hay trong khi ch y h v . ho c không đư c xác đ nh giá tr .process identificator) Thay th b i s c a ti n trình (PID) cu i cùng trong s các câu l nh th c hi n trong n n sau. mà đư c th c hi n trong ch đ n n trư c. – (g ch ngang) Thay th b i giá tr các c . N u th ch y vài l n liên ti p câu l nh sau: maikhai@fpt:/sw$ echo $RANDOM thì m i l n b n s nh n đư c m t giá tr m i. Xin hãy chú ý đ n.32 768. Trong s các bi n. . . b n l i c n ph i bi t tên c a bi n mu n xem). bi n RANDOM. “$@” tương đương v i “$1” “$2” . N u không có tham bi n v trí. $ Thay th b i s c a ti n trình (PID . Môi trư ng c a h v 111 B ng 5.2: Thay th các tham bi n đ c bi t Tham bi n Quy lu t thay th * Thay th b i các tham bi n v trí. T c là.

l nh ftp. cũng như m t vài ký t chuyên dùng đ xác đ nh d ng d u nh c như trong b ng 5. ví d . Tên máy (hostname) đ n d u ch m đ u tiên. 26. đư c s d ng trong các trư ng h p khác nhau. xác đ nh b i bi n PS2. Bi n này cho bi t d ng c a d u nh c. xu t hi n khi h v ch ngư i dùng nh p thêm m t vài d li u c n thi t nào đó đ có th ti p t c ch y câu l nh (chương trình) đã g i. D u nh c. Ký t có mã h tám nnn Dòng m i (chuy n dòng) Tên h v S hi n th i c a câu l nh D u g ch ngư c (backslash) Sau ký t này t t c các ký t s không đư c in ra.phanthinh. xác đ nh b i bi n PS4. n u h v đư c ch y b i ngư i dùng thư ng.6. n u h v đư c ch y b i ngư i dùng root. R t có th b n đã nhìn th y d u nh c này. K t thúc chu i các ký t không đư c in ra. khi ch y l nh cat đ đưa d li u vào t bàn phím vào t p tin. ngày”. Giá tr theo m c đ nh — “+”. ví d /home/teppi82/project/l4u Thư m c hi n th i (không có đư ng d n) Ký t #. xác đ nh b i bi n PS3.com Th i gian hi n th i d ng 24 gi : HH:MM:SS (gi :phút:giây) Th i gian hi n th i d ng 12 gi : HH:MM:SS Th i gian hi n th i d ng 12 gi am/pm (sáng/chi u) Tên ngư i dùng đã ch y h v . Khi này có th s d ng b t kỳ ký t nào nh p t bàn phím. và ký t $. Tên máy đ y đ . Theo m c đ nh bi n PS2 có giá tr “>”. Nói chung thì trong bash có t t c b n d u nh c.gõ l nh “man bash”). s d ng trong l nh select. D u nh c. ví d teppi. M t ví d khác . đư c đưa ra trư c m i câu l nh. tuy nhiên trên các b n phân ph i khác nhau thư ng có các script kh i đ ng (hay script đăng nh p) xác đ nh l i bi n này.3: Ký t xác đ nh d ng d u nh c Giá tr (k t qu thu đư c) Tín hi u âm thanh (mã ASCII 07) Th i gian d ng “Th . trong lúc bash theo dõi quá trình th c hi n. C m ký t \a \d \h \H \t \T \@ \u \w \W \$ \nnn \n \s \# \\ \[ \] \! . ví d teppi Tên đ y đ c a thư m c làm vi c hi n th i (b t đ u t g c). Dec. tháng. mà bash đưa ra trong khi ch ngư i dùng nh p câu l nh ti p theo. S th t c a l nh hi n th i trong l ch s các câu l nh đã dùng.2 D u nh c c a h v M t trong các bi n r t quan tr ng có tên PS1. Theo m c đ nh thì bi n này đư c gán giá tr “\s-\v\$ ”. Sun.112 Bash 5. Bi n PS1 đưa ra d ng c a d u nh c khi h v ch nh p l nh. N u có mong mu n. sau khi ch y l nh này d u nh c s có d ng như đã nói. danh sách đ y đ xem trong trang man c a bash . D u nh c th hai.3 (ch đưa ra m t vài trong s chúng làm ví d . b n có th thay đ i các bi n PS1 và PS2. B ng 5.

d u đóng ngo c vuông. tên c a thư m c hi n th i (không có đư ng d n). trong các bi u th c s h c. nhưng th c hi n nh ng ch c năng khác hoàn toàn (đ c bi t nguy hi m n u thư m c hi n th i đ ng đ u danh sách tìm ki m). b n s nh n đư c m t ng c nhiên nh . và s chia t (word splitting). M t chú ý nh . tên máy. Các thư m c trong danh sách này phân cách nhau b i d u hai ch m (:). đư ng d n đ y đ đ n t p tin không đư c đưa ra.5. Tuy nhiên. N u th gõ l nh “echo $IFS”. Môi trư ng c a h v 113 S c a l nh (s th t c a l nh đang th c hi n trong bu i làm vi c hi n th i) có th khác v i s c a chính nó trong danh sách “l ch s các câu l nh”.3 Bi n môi trư ng PATH Còn m t bi n cũng quan tr ng n a có tên PATH.). Giá tr theo m c đ nh c a bi n này — “<Kho ng_tr ng><Tab><Ký_t _hàng_m i>”.6. t c là bi n PATH trông như th này: /usr/local/bin:/bin:/usr/bin:/usr/X11R6/bin. ký hi u . tên ngư i dùng. đây là đi u không khuyên làm v i lý do b o m t: ngư i có ác ý có th đ t vào thư m c dùng chung m t chương trình nào đó. Chúng ta s nói đ n nh ng s thay th này dư i. 5. kho ng tr ng. sau khi th c hi n l nh (vì trong dòng văn b n có kho ng tr ng. nên nh t thi t ph i có d u ngo c): [user/root]$ PS1="[\u@\h \W]\$" thì trong d u nh c s có d u m ngo c vuông. có cùng tên v i m t trong s nh ng câu l nh thư ng dùng b i root. đ ng th i còn x y ra s thay th trong tên các câu l nh. Đ thêm thư m c vào danh sách này. khi thêm vào bi n PATH m t d u ch m (. mà h v th c hi n trư c khi ch y m t câu l nh nào đó (xem dư i).6 Tham bi n và các bi n s .6. s x y ra s thay th theo các quy lu t m r ng trong b ng trên. /usr/bin. /usr/X11R6/bin. . b i vì danh sách còn ch a c nh ng câu l nh đã đư c ghi l i trong t p tin l ch s . h v “l c l i” các thư m c theo đúng th t đã li t kê trong bi n PATH. và ký hi u $ (n u trên h v đang làm vi c ngư i dùng bình thư ng) hay #(n u h v ch y dư i ngư i dùng root). Ví d .4 Bi n môi trư ng IFS Bi n này xác đ nh ký t (c m ký t ) phân cách (Internal Field Separator). mà bash s tìm ki m t p tin (trư ng h p riêng là các t p tin l nh) trong trư ng h p. Sau khi giá tr c a bi n đư c h v đ c xong. Theo m c đ nh bi n môi trư ng PATH bao g m các thư m c “bin” sau: /usr/local/bin. /bin. Bi n này đưa ra danh sách đư ng d n đ n các thư m c. có th đưa vào danh sách này thư m c hi n th i. c n th c hi n câu l nh sau: [user]$ PATH=$PATH:new_path Khi tìm ki m. s d ng trong thao tác phân chia t ng khi bi n đ i dòng l nh. 5.

5. phân tích ch ng . v ng ). • Phép th các tham bi n và bi n s . t c là s d ng giá tr c a chúng qua tên.6. • Khai tri n các m u tên t p tin và thư m c (pathname expansion).114 Bash 5. nó (h v ) trư c khi ch y câu l nh th c hi n vi c “phân tích ng pháp” dòng l nh này (gi ng trong ngôn ng . qua Midnight Commander). Khi h v nh n đư c m t dòng l nh này đó c n th c hi n. Các thao tác này đư c th c hi n theo đúng th t li t kê trên.5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân Tên c a thư m c hi n th i ghi trong bi n môi trư ng v i tên PWD. • Phép th s h c (th c hi n t trái sang ph i). Tương t như v y tên đ y đ (g m c đư ng d n) c a thư m c cá nhân c a ngư i dùng. t t c các chương trình ch y t h v (k c b n sao th hai c a chính h v ) s có quy n truy c p t i các bi n đư c gán như v y. ví d . • Phép th các câu l nh. t c là thay vì [user]$ name=value c n gõ: [user]$ export name=value Trong trư ng h p này. Đ có th cung c p bi n môi trư ng cho ti n trình ch y t h v . Trong bash có b y lo i khai tri n bi u th c: • Khai tri n d u ngo c (brace expansion).6 Câu l nh export Khi h v ch y m t chương trình hay câu l nh nào đó. • Thay th d u ngã (tilde expansion). 5. .6. • Phép chia t (word splitting). và giá tr c a bi n này thay đ i sau m i l n ch y chương trình cd (cũng như m i l n thay đ i thư m c hi n th i theo b t kỳ cách nào. c n gán giá tr cho bi n này v i l nh export. M t trong nh ng bư c c a s phân tích này là phép m hay khai tri n bi u th c (expansion). ghi trong bi n HOME.7 Khai tri n bi u th c Hay h v đ c các câu l nh như th nào?. ch y ti n trình đã cho. nó (h v ) cung c p cho chúng m t ph n bi n môi trư ng. Chúng ta s xem xét chúng theo t t này.

new. ho c thay đ i ngư i dùng s h u c a vài t p tin cùng m t lúc.7 Khai tri n bi u th c 115 5. thì d u ngã s đư c thay th b i giá tr c a bi n HOME. M t ví d khác: dòng a{d.c.dist.? • /usr/ucb/edit • /usr/lib/ex?. Khai tri n d u ngo c đư c th c hi n trư c các d ng khai tri n khác trong dòng l nh.? • /usr/ucb/ex • /usr/lib/how_ex • /usr/ucb/edit • /usr/lib/how_ex T c là v i m i c p d u ngo c s t o ra vài dòng riêng r (s nh ng dòng này b ng s t n ng trong d u ngo c) b ng cách ghi thêm vào trư c m i t trong ngo c nh ng gì đ ng trư c d u ngo c. hơn n a t t c các ký t đ c bi t có trong dòng l nh. ngư i dùng s h u c a các t p tin sau s thay đ i (thành root): • /usr/ucb/ex • /usr/lib/ex?. 5. k c nh ng ký t n m trong d u ngo c.lib/{ex?.dist. thì d u ngã c ng v i tên ngư i dùng đư c thay th b i đư ng d n đ y đ đ n thư m c cá nhân c a ngư i dùng này. N u như tên này là m t dòng r ng (t c là d u g ch chéo đ ng ngay phía sau d u ngã). Gi thi t.7. chúng ta c n t o thư m c con trong m t thư m c nào đó.bugs} [root]# chown root /usr/{ucb/{ex.1 Khai tri n d u ngo c Khai tri n d u ngo c t t nh t minh h a trên ví d . mà đã ch y h v . Có th th c hi n đi u này nh các câu l nh sau: [user]$ mkdir /usr/src/unikey/{old.7. s đư c gi không thay đ i (chúng s đư c biên d ch các bư c phía sau). t t c các ký t đ ng trư c d u g ch chéo đ u tiên (hay t t c các ký t n u như không có d u g ch chéo) s đư c hi u là tên ngư i dùng (login name). và ghi thêm vào sau m i t này nh ng gì đ ng sau d u ngo c. trong thư m c /usr/src/unikey/ s t o ra các thư m c con old. N u như t .b}e khi khai tri n s thu đư c ba t “ade ace abe”.how_ex} Trong trư ng h p đ u.?*.2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion) N u như t b t đ u v i ký t d u ngã (’∼’). và bugs. N u như ngay sau d u ngã (và trư c d u g ch chéo) là m t t trùng v i tên c a m t ngư i dùng h p pháp. Và n u giá tr c a bi n HOME không đư c gán thì d u ngã s đư c thay th b i đư ng d n đ u đ đ n thư m c cá nhân c a ngư i dùng.edit}. Trong trư ng h p th hai.5.new.

3 Phép th các tham bi n và bi n s Ký t $ đư c s d ng cho các thao tác th tham bi n. ho c khi theo sau tên còn có các ký t khác. phép th các bi u th c s h c. mà chúng ta không mu n h v “hi u l m” chúng là m t ph n c a tên tham bi n. N u phép th câu l nh x y ra phía trong ngo c kép. thì t t c các ký t đ ng trong ngo c t o thành m t câu l nh. ‘. đ g i giá tr c a tham bi n nói chung cũng như bi n môi trư ng nói riêng trong dòng l nh. th các câu l nh và th các bi u th c s h c. không có ký t nào có ý nghĩa đ c bi t. n u tên c a tham bi n có ch a vài ch s . tr trư ng h p. Trong t t c các giá tr c a bi n s x y ra phép th d u ngã (∼). 5. khi đ ng sau nó (d u g ch ngư c) là m t $. không nh t thi t. phép th các câu l nh. phím cho nó thư ng n m trên phím Tab).7. hay ký hi u này s đư c thay th b i tên đ u đ c a thư m c hi n th i (t c là giá tr c a bi n PWD). S phân chia t không x y ra. N u như s d ng d ng $(command). N u d ng sau d u ngã là ‘-’. cũng như xóa các ký t trích d n (xem dư i). D u ngo c ch c n thi t.7. c n đ t bi u th c d ng $parameter. Có hai d ng phép th l nh: $(command) và ‘command‘ N u ng d ng d ng th hai (chú ý đây s d ng d u “ngo c đơn ngư c”. thì t không b thay đ i. N u như sau d u ngã là ‘+’. hay m t \.4 Phép th các câu l nh Phép th các câu l nh là m t công c r t m ng c a bash. thì d u g ch ngư c (\) trong d u ngo c s có ch c năng như m t ký t thông thư ng.5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion) Phép th s h c cho phép tính giá tr c a m t bi u th c s h c và thay th nó (bi u th c) b i k t qu thu đư c. S khai tri n các m u tên t p tin và thư m c cũng không đư c th c hi n. Ý nghĩa c a nó n m ch thay th tên các câu l nh b i k t qu th c hi n c a chúng. nhưng nh ng d u ngo c kép trong expression l i đư c đ c như m t ký t thư ng. nhưng r t ti n. tr trư ng h p “$” (l i gi i thích xem b ng s 3). Như v y. thì trong k t qu c a phép th s không th c hi n phép phân chia t và s khai tri n m u tên t p tin và thư m c. . Bi u th c hay tên đ ng sau $ có th đư c đưa vào ngo c. 5. 5.7. thì thay th giá tr c a bi n OLDPWD (thư m c “cũ”). vì d u ngo c phân cách bi u th c v i các t hay ký t đ ng sau. Có hai d ng phép th s h c: $[expression] ((expression)) Trong đó expression đư c hi u (đư c bash đ c) như khi đ ng trong ngo c kép.116 Bash đ ng sau d u ngã không ph i là tên c a m t ngư i dùng (và không r ng). s khai tri n tham bi n và bi n s . Phía trong expression có th c hi n các phép th tham bi n và th câu l nh.

và [. Sau khi phân chia t . và c n thay th b i các t trong danh sách đư ng d n. c th hơn v v n đ này có th đ c trong ph n ARITHMETIC EVALUATION c a trang man c a bash. tương ng v i m u này. thì phân chia t cũng không x y ra. thì bash s tìm ki m trong t ng t c a dòng l nh các ký t *. avi. và n u như không đưa ra tùy ch n -f. ?.7. h v tìm trong dòng l nh t t c các ký t phân chia. . trong đó có ch a m t s lư ng l n các t p tin đ các d ng. thì l nh sau ch đưa ra danh sách các t p tin có s t 0500 đ n 0999: [user]$ ls -l 0[5-9]?? 5 Pathname Expansion . Hãy tư ng tư ng là b n mu n xem thông tin c a m t thư m c. có th dùng câu l nh [user]$ ls *. . phim v i d ng gif. Ví d . N u bi u th c không chính xác. bash s đưa ra thông báo l i. N u trong dòng l nh không th c hi n phép th nào trong các phép th k trên. câu l nh [user]$ echo $((2 + 3 * 5)) cho k t qu b ng “17”.4. 5. M u tên t p tin r t thư ng xuyên s d ng trong dòng l nh có ch a ls. N u như bi n này đư c xác đ nh. N u giá tr c a IFS b ng m t dòng tr ng. thì vi c phân chia t s không x y ra. tương ng v i m u này. thì t này s đư c xem như m t m u. N u tìm th y t v i m t hay vài ký t như v y. Đ thu đư c thông tin ch c a t p tin d ng jpeg. mà tên c a chúng là các s g m b n ch s (thư m c /proc là m t ví d +).7 Khai tri n bi u th c 117 Cú pháp c a bi u th c expression tương t như cú pháp c a bi u th c s h c c a ngôn ng C. th l nh. thì t s b xóa kh i dòng l nh. jpeg. và th các bi u th c s h c. và bi n nullglob không đư c đưa ra. Thao tác này n m ch .v. h v l i phân tích dòng l nh m t l n n a (nhưng d ng thu đư c sau các phép th nói trên) và th c hi n vi c phân chia t (word splitting). v.5. 5. xác đ nh b i bi n IFS (xem trên). Các ký t dùng đ t o m u có các giá tr trong b ng 5.6 Phân chia t (word splitting) Sau khi th c hi n xong các phép th tham bi n.7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin5 Phép th tên đư ng d n và t p tin (Pathname expansion) s d ng đ ch nh m t m u nh g n mà có th ch ra vài t p tin (hay thư m c). . ví d .7. N u như không tìm th y tên tương ng v i m u. mà đư ng d n tương ng v i m u không tìm th y. t p tin hình nh. thì t s không thay đ i. và nh đó chia nh dòng l nh thành các t riêng r trong các ch tương ng.jpg N u trong thư m c có nhi u t p tin. t c là các ký t đ c bi t b m t giá tr và hi u như các ký t thư ng.

thì m u ( v trí này) s tương ng t t c các ký t . list1. Ngoài ra. v*.. N u trong danh sách có vài câu l nh. các chu i này có th đư c đưa vào d u ngo c nh n: list.] B ng 5.txt s đư c thay th b i vnoss. theo t đi n. và *. bi u th m t dãy.. C p ký t . file2. k c dòng r ng. b t ký ký t nào. phân cách nhau b i d u tr (-). vnlinux. không đư c ch ra trong ngo c.txt và vntex. n m gi a hai ký t này. còn n u giá tr này khác không. thì ki m tra giá tr đư c tr l i b i câu l nh cu i cùng c a danh sách.7. thì s th c hi n nh ng l nh t list3. Tương ng b t ký m t ký t đơn nào. và filea.then. Giá tr . thì s th c hi n các l nh t list2.1 Toán t if và test (ho c [ ]) C u trúc c a toán t đi u ki n có d ng thu g n như sau: if list1 then list2 else list3 fi trong đó. N u giá tr này b ng 0. nhưng file23. Ví d .txt. cũng như các toán t vòng l p for.118 Bash Ký t * ? [.txt. đ có th xây d ng b t kỳ gi i thu t nào cũng c n có toán t ki m tra đi u ki n. nh đó nó (bash) tr thành m t ngôn ng l p trình m nh..txt (n u các t p tin này t n t i). Toán t if ki m tra giá tr đư c tr l i b i các câu l nh t list1. 5. ví d c-f.8 Shell — m t ngôn ng l p trình Như đã nói trên.txt thì không. until.else và case. list2. m u file?. và list3 là các chu i câu l nh.8. H v bash h tr các toán t l a ch n if.. N u ký t đ u tiên trong ngo c vuông là ! hay ^. 5.txt s đư c thay th b i các tên t p sau file1..png s tương ng t t c các t p tin có ph n m r ng png (t p tin đ h a hai chi u).txt (n u chúng t n t i). phân cách nhau b i d u ph y và k t thúc b i m t d u ch m ph y hay ký t dòng m i. Tương ng b t kỳ ký t nào trong s các ký t n m trong d u ngo c vuông này. file3. while.8 Xóa các ký t đ c bi t Sau khi làm xong t t c các phép th .4: Các ký t t o m u Quy lu t thay th Tương ng v i b t kỳ dòng ký t nào. Ví d . ‘ và " còn l i trong dòng l nh (chúng đư c s d ng đ hu b giá tr đ c bi t c a các ký t khác) s b xóa h t.txt. 5.txt.. các ký t \. k c hai ký t t o ra dãy (c và f trong ví d ) cũng tương ng v i m u.

mà có th đư c bi u th b i d u ngo c vuông [ ]. Bi u th c đư c đưa t i chương trình test như m t tham s c a chương trình. và tr l i giá tr 0. ch không ph i là m t phép bi n hóa th n thông nào đó c a h v bash (ch là cú pháp c a [ đòi h i ph i có d u đóng ngo c). s d ng trong toán t test. then unicode_start else echo "hello world" fi V toán t test (hay [.2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c Bi u th c đi u ki n. nh ng gì n m trong nó. n u bi u th c là đúng. D ng đ y đ c a l nh if: if list then list [ elif list then list ] . và 1 trong trư ng h p ngư c l i.. và là m t t p tin thi t b ký t (charater device) đ c bi t. trùng v i giá tr mà chu i l nh th c hi n (list2 ho c list3) đưa ra.8 Shell — m t ngôn ng l p trình 119 đư c tr l i b i toán t if như v y.. so sánh các dòng và các so sánh s h c thông thư ng.5. [ else list ] fi ( đây d u ngo c vuông ch có nghĩa là. • -c file Đúng n u file t n t i. Đ k t thúc m c này. không nh t thi t ph i có).. Và cũng c n chú ý r ng ch c a test trong c u trúc if có th s d ng b t kỳ chương trình nào. đư c xây d ng trên cơ s ki m tra thu c tính t p tin.8.. chúng ta đưa ra ví d s d ng if: if [ -x /usr/bin/unicode_start ] .]) c n đi sâu hơn. ngo c vuông. • -d file Đúng n u file t n t i và là m t thư m c. Bi u th c đ ng sau if hay elif thư ng là câu l nh test. Bi u th c ph c t p hơn đư c t o ra t các thao tác đơn và kép sau (“nh ng viên g ch cơ s ”): • -a file Đúng n u t p tin có tên file t n t i. L nh test th c hi n phép tính m t bi u th c nào đó. Thay vì gõ test expression có th đưa bi u th c expression vào ngo c vuông: [ expression ] C n chú ý r ng. 5. • -b file Đúng n u file t n t i. . và là m t t p tin thi t b kh i (block device) đ c bi t. test và [ đó là hai tên c a c a cùng m t chương trình.

• -f file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là m t t p tin thông thư ng. n u t p tin có tên file và ch s h u c a nó là ngư i dùng mà ID có hi u l c ch đ n. n u t p tin có tên file t n t i và thay đ i t l n đư c đ c cu i cùng. n u t p tin có tên file t n t i và thu c v nhóm. . • -G file Đúng. • -r file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n đ c. • -p file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là tên c a m t ng (kênh FIFO). • -S file Đúng. • -g file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit thay đ i nhóm. • -w file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n ghi. xác đ nh b i ID nhóm có hi u l c. • -x file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n th c thi. • -N file Đúng. • -u file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit thay đ i ngư i dùng. n u t p tin có tên file t n t i và là socket. Bash • -h file hay -L file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là liên k t m m (liên k t tư ng trưng).120 • -e file Đúng n u t p tin có tên file t n t i. • -t fd Đúng n u b mô t c a t p tin (fd) m và ch lên terminal. • -k file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit sticky. • -0 file Đúng. • -p file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là tên c a m t ng (kênh FIFO). • -s file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và kích thư c l n hơn không.

-lt (nh hơn). n u hai chu i không trùng nhau. Đúng. VÀ (c ng) và HO C: • !(expression) Phép ph đ nh. • string1 < string2 Đúng. • -z string Đúng. T các bi u th c đi u ki n cơ b n này có th xây d ng các bi u th c ph c t p theo ý mu n nh các phép lôgíc thông thư ng PH Đ NH. theo t đi n.8 Shell — m t ngôn ng l p trình • file1 -nt file2 Đúng. n u t p tin file1 “già” hơn file1 (trư ng h p ngư c l i c a trư ng h p trên). • -n string Đúng. n u bi u th c sai. -ne (khác. • expression1 -a expression2 Phép c ng lôgic AND. Đúng n u m t trong hai bi u th c đúng. Có th thay hai == b ng m t =. -gt (l n hơn). n u t p tin file1 có th i gian s a đ i mu n hơn file2. n u t p tin file1 và file2 có cùng m t s thi t b và ch s mô t inode. • file1 -ef file2 Đúng. Chi ti t xin xem trên trang man bash. • -o optname Đúng. • expression1 -o expression2 Phép lôgíc ho c OR. không b ng). ch các tham s arg1 và arg2 có th s d ng các s nguyên (âm ho c dương). theo t đi n. • arg1 OP arg2 đây OP là m t trong các phép so sánh s h c: -eq (b ng). • string1 == string2 Đúng. n u đ dài c a chu i string b ng không. đ ng trư c chu i string2 (đ i v i ngôn ng hi n th i). • string1 !== string2 Đúng. n u tùy ch n optname c a h v đư c kích ho t. -le (nh hơn ho c b ng). Đúng n u c hai bi u th c đ u đúng. -ge (l n hơn ho c b ng). 121 • file1 -ot file2 Đúng. • string1 > string2 Đúng. n u hai chu i trùng nhau. n u đ dài c a chu i khác không. n u chu i string1. . n u chu i string1. đ ng sau chu i string2 (đ i v i ngôn ng hi n th i).5.

5.sysinit (ki u t ch c kh i đ ng FreeBSD style): case "$UTC" in yes|true) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS -u".4 Toán t select Toán t select cho phép t ch c h i tho i v i ngư i dùng.. thì s đưa vào các tham bi n v trí (xem trên) theo m t cách tương t .122 Bash 5. Sau đây là m t script nh (xin hãy gõ không d u n u console c a b n chưa h tr vi c hi n th Ti ng Vi t): . tr l i giá tr mà câu l nh cu i cùng trong danh sách list đưa ra. hơn n a m i t đư c đi kèm v i m t s th t . done Lúc đ u t m u word hình thành m t danh sách nh ng t tương ng v i m u này.c p th hai. Sau đó. no|false) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS --localtime". Chu i mà ngư i dùng nh p vào.8. và so sánh nó (word) v i m i t trong m u pattern theo th t . N u nh p vào b t kỳ m t giá tr nào khác... . CLOCKDEF="$CLOCKDEF (localtime)".. esac N u bi n s (UTC) nh n giá tr yes ho c true. N u m u word b b qua (không có trong toán t select). CLOCKDEF="$CLOCKDEF (utc)". Giá tr tr l i b i toán t này. Nó có d ng sau: select name [ in word.. thì s th c hi n c p l nh th nh t.. Danh sách l nh list đư c th c hi n v i giá tr bi n name đã ch n. đư c ghi l i trong bi n REPLY. thì s và t s đư c hi n ra them m t l n n a. Trong trư ng h p ngư c l i. và th c hi n danh sách list các câu l nh đ ng sau m u đã tìm th y.. esac Câu l nh case đ u tiên khai tri n t word. T p h p nh ng t này đư c đưa vào kênh thông báo l i tiêu chu n. b ng 0. N u chu i nh p vào có ch a s . tương ng v i m t trong các s đã hi n ra. và h v ch chu i nh p vào trên đ u vào tiêu chu n. N u nh p vào m t dòng r ng. thì bi n name s đư c gán giá tr b ng t đi kèm v i s này.8. ] do list. ) list . Ví d s d ng toán t case sau l y t script /etc/rc.d/rc. . n u không tìm th y s trùng nhau nào. nh n giá tr no ho c false . thì bi n name s nh n giá tr b ng không. ] . d u nh c PS3 đư c đưa ra. Sau khi tìm th y s trùng nhau đ u tiên thì d ng vi c so sánh l i.3 Toán t case D ng c a toán t case như sau: case word in [ [(] pattern [ | pattern ] .

thì danh sách l nh list đư c th c hi n m t l n cho m i tham bi n v trí đã đưa ra.sh). k t qu thu đư c tương t script. Sau đó bi n name l n lư t đư c gán các giá tr thu đư c t s khai tri n này. Script sau t o các t p tin fu1.8. fu2. thay đ i đ t p tin thành kh thi (ví d .sh). N u b n nh p 4 (nh n c 5. thì nó gán giá tr ti p theo trong danh sách t đưa s n cho bi n đó trong m i vòng l p./select. Ví d . Nói chung c u trúc có d ng sau: for name in words do list done Quy lu t xây d ng danh sách l nh (list) gi ng trong toán t if. N u không có “in word”. select. v i . done Đ u tiên cũng x y ra s khai tri n t word theo quy lu t khai tri n bi u th c (xem trên). và ch y (.8 Shell — m t ngôn ng l p trình #!/bin/sh echo "B n thích dùng OS nào?" select var in "Linux" "Gnu Hurd" "Free BSD" "MacOSX" "Solaris" "QNX" "Other". Trên màn hình s hi n ra câu h i sau: B n thích dùng OS nào? 1) Linux 3) Free BSD 2) Gnu Hurd 4) MacOSX #? 5) Solaris 6) QNX 7) Other Hãy nh n m t trong 7 s đưa ra (t <Enter>).5 Toán t for Toán t for làm vi c có khác m t chút so v i for trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. Thay vì tăng ho c gi m giá tr c a m t bi n s nào đó (lên ho c xu ng) m t đơn v sau m i vòng l p. chmod 755 select.sh). và fu3: for a in 1 2 3 . D ng t ng quát c a toán t for như sau: for name [ in word. ] do list . do break done echo "B n đã ch n $var" 123 Ghi đo n trên vào m t t p tin (ví d . thì s th y thông báo sau: B n đã ch n MacOSX 1 đ n 7).5. và th c hi n danh sách l nh list trong m i l n như v y. do touch fu$a done Có th gõ ba dòng này trên m t dòng l nh.

t c là list2 th c hi n.8. C u trúc có d ng như sau: while list1 do list2 done Ví d : while [ -d directory ] .124 Bash Trên Linux có chương trình seq. Nh câu l nh này có th s d ng for c a bash làm vi c như toán t for trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. do ls -l directory >> logfile echo -.. n u câu l nh cu i cùng trong danh sách list1 tr l i tr ng thái thoát ra khác không.. s d ng giá tr ph đ nh c a đi u ki n list1. 5. và s ng ng khi đi u ki n không th a mãn. “fu10”. t c là chúng ta có th t t o các câu l nh m i. và đưa ra chu i t t c các s n m gi a hai s này (c ng thêm c chúng). 5. Hàm s có c u trúc như sau: function name () { list } .SEPARATOR -.7 Các hàm s H v bash cho phép ngư i dùng t o các hàm s cho mình. ..>> logfile sleep 60 done Chương trình (script) trên s theo dõi và ghi l i n i dung c a thư m c có tên directory theo t ng phút n u thư m c còn t n t i. nhưng vòng l p các câu l nh trong list2 ch th c hi n khi đi u ki n còn đúng. do cat fu$a done Câu l nh (script) này đưa ra màn hình n i dung c a 10 t p tin (n u có): “fu1”. Toán t until tương t như toán t while: until list1 do list2 done Đi m khác bi t n m ch . Đ làm đư c đi u này ch c n vi t vòng l p for như sau: for a in $( seq 1 6 ) . Hàm s làm vi c và đư c s d ng gi ng như các câu l nh thông thư ng c a h v .6 Toán t while và until Toán t while làm vi c tương t như if.8. ti p nh n hai s nguyên làm tham s .

done. M c dù tùy ch n này không có nhi u ý nghĩa v i m c đích chúng ta mu n đây. t c là g i hàm s ngay trong ph n thân c a nó. các tham bi n v trí và tham bi n đ c bi t # s đư c tr l i các giá tr mà chúng có trư c khi ch y hàm. Các câu l nh này s đư c th c hi n m i khi tên name đư c g i (gi ng như m t l nh thông thư ng). Dư i đây là m t ví d hàm s . Hàm s tính giai th a fact M t ví d khác: fact() { . nó (tùy ch n) h y b vi c t o dòng m i. Cũng có th s d ng t t c các tham s m t lúc nh $*. Chúng đư c đ t các tên như $n. và đưa ra s th t c a tham s nh $# Tham s v trí s 0 không thay đ i.5.8. while [ $2 != $I ]. Vi c đánh s b t đ u t 1. có th s d ng t khóa local. nhưng s r t có ích trong các hàm s v i m c đích khác. xem trên) trong th i gian th c hi n hàm này. Trong khi th c hi n n u g p câu l nh n i trú return (trong ph n thân c a hàm). echo $2 } C n chú ý đ n tùy ch n -n c a echo. như v y $1 là tham s đ u tiên. thì hàm s s b d ng l i và quy n đi u khi n đư c trao cho câu l nh đ ng sau hàm.8 Tham s Khi hàm s đư c g i đ th c hi n. C n chú ý r ng hàm có th là đ qui. Khi th c hi n xong hàm s .9 Bi n n i b (local) N u mu n t o m t tham bi n đ a phương. 5. n m gi a { và }. còn ph n thâm c a hàm s t o b i danh sách các câu l nh list.8 Shell — m t ngôn ng l p trình 125 Hơn n a t function không nh t thi t ph i có. trong đó n là s c a tham s mà chúng ta mu n s d ng. 5. ch có đi u c n đ ng sau t khóa local: “local name=value”. Cú pháp đưa ra bi n đ a phương gi ng h t các tham bi n khác. I=$(( $I + 1 )) }. name xác đ nh tên c a hàm (dùng đ g i hàm). th c hi n công vi c c a l nh seq đã nh c đ n trên: seq() { local I=$1.8. Hàm s th c hi n trong ph m vi h v hi n th i: không có ti n trình m i nào đư c ch y khi biên d ch hàm s (khác v i vi c ch y script). các tham s c a hàm s tr thành các tham bi n v trí (positional parameters. do { echo -n "$I ".

1 )) ) )) }. khi chúng ta g i script đ th c hi n . trùng v i giá tr . Tương t hàm s script có th đư c th c hi n như m t câu l nh. Trong trư ng h p này script ch đơn gi n là m t tham s c a l nh nói trên. 5. N u có các tham s (đưa ra arguments. xem đ nh d ng câu l nh trên).126 if [ $1 = 0 ]. N u filename không ch a d u g ch chéo. s đư c s d ng đ tìm t p tin có tên filename. và tr l i giá tr . thì trong th i gian th c hi n script chúng s thành các tham bi n v trí. tr l i b i câu l nh cu i cùng trong script. thì đư ng d n. m t ví d c a hàm đ qui. Khi này có th b t b n sao này ch y m t script nào đó. không tìm th y t p tin c n. fi } Bash Đây là hàm s giai th a. thì tr ng thái thoát b ng 0. T p tin này không nh t thi t ph i kh thi (không nh t thi t ph i có bit x). b n s th y dòng đ u tiên có d ng sau: #!/bin/sh. c n s d ng câu l nh source. Cú pháp truy c p đ n các tham s cũng như hàm s . thì tham bi n v trí không thay đ i.10 Câu l nh sh B n luôn luôn có th ch y m t b n sao c a h v bash nh câu l nh bash hay sh. ho c không tìm th y t p tin filename. li t kê trong bi n s PATH. N u xem n i dung c a m t t p tin script nào đó (nh ng t p tin như v y có r t nhi u trên h th ng). Câu l nh s có d ng: source filename [arguments] Câu l nh này đ c và th c hi n các câu l nh có trong t p tin filename trong môi trư ng hi n th i. Hãy chú ý đ n s khai tri n s h c. 5. Như v y. then echo 1. Đ có th th c hi n script trong b n bash hi n th i. Đi u này có nghĩa là. else { echo $(( $1 * $( fact $(( $1 -. n u đưa tên c a script như m t tham s cho l nh bash.” (đ ng nghĩa c a source). và phép th các câu l nh. N u trong thư m c. Giá tr (tr ng thái). xác đ nh b i câu l nh cu i cùng c a filename. hay m t d u ch m “.9 Script c a h v và l nh source Script c a h v ch là các t p tin có ch a chu i l nh. mà l nh source tr l i. Trong các trư ng h p thông thư ng khi ch y script s có m t ti n trình m i đư c ch y. N u không câu l nh nào đư c th c hi n. đ th c hi n script myscript c n đưa câu l nh “sh myscript”. li t kê trong PATH. thì s tìm nó (t p tin) trong thư m c hi n th i. N u không có tham s .

T t c nh ng gì đ ng sau ký t này đ n cu i dòng s đư c coi là chú thích và b bash b qua (t c là h v s không xem dòng này là câu l nh). mô t v thư vi n readline. N u b n mu n ki m ch ng l i tác d ng c a ký t này. M t chú ý khác là ký t # dùng đ vi t l i chú thích trong script. v. thì /bin/sh s giúp chúng ta “thu x p” m i th . qu n lý ti n trình. mà s đ c t p tin và th c hi n các câu l nh tương ng. . script trên ngôn ng Perl b t đ u b i dòng có d ng !/bin/perl. và đ t trư c nó (câu l nh) ký t #. tín hi u. còn r t nhi u v n đ quan tr ng c n xem xét nhưng n m ngoài ph m vi c a bài h c.v. thì hãy nh p vào dòng l nh m t câu l nh b t kỳ. b n s th y r ng h v b qua câu l nh này.10 Câu l nh sh 127 như m t l nh thông thư ng. l ch s câu l nh. Các b n s tìm th y thông tin c n thi t trong các cu n hư ng d n khác ho c trên trang man bash.5. Có th thay th dòng này b i liên k t đ n b t kỳ m t chương trình nào. . Chúng ta s d ng bài h c ng n g n v bash t i đây. Ví d . ví d . T t nhiên. . ví d “# ls”.

1-pre3. cp. m t trình qu n lý t p tin m nh. vì vi c nh n phím đã b v đ h a chi m l y.6. Ki n th c đưa ra ch áp d ng đư c hoàn toàn trong trư ng h p chương trình ch y t kênh giao tác (console). nhưng s thu n ti n hơn khi s d ng chương trình Midnight Commander. Trong chương này chúng ta s h c cách s d ng chương trình Midnight Commander. thì m t s mô t ho t đ ng c a chương trình s không còn chính xác n a. S không tương ng như v y thư ng g p nh ng ch nói v phím “nóng”.v. Sau khi đ c xong chương này b n đ c s có th s d ng các t h p phím cũng như giao di n c a Midnight Commander đ th c hi n r t nhi u công vi c có liên quan đ n h th ng t p tin t nh bé đ n n ng nh c. 6. rm. . v. rxvt. Trong trư ng h p này. Ghi chú: 1. mv. . .1 Cài đ t chương trình Midnight Commander M c dù đ đi u khi n h th ng t p tin nói chung và đ làm vi c v i các t p tin nói riêng có th s d ng các câu l nh c a h đi u hành. . cd. . m c dù có th áp d ng cho nh ng phiên b n khác. vì Midnight Commander s giúp đ r t nhi u trong khi làm vi c v i h đi u hành. Midnight Commander (hay thư ng rút g n thành mc) là chương trình cho phép xem c u trúc cây thư m c và th c hi n nh ng thao tác đi u khi n h th ng t p tin. mkdir. Khi làm vi c v i chương trình qua trình gi l p (emulator) c a terminal trong giao di n đ h a. đ có th làm vi c v i Midnight Commander b n đ c ch c n xem nhanh nh ng n i dung phía dư i. 2. . cat. Ki n th c trong chương này đư c vi t đ s d ng cho phiên b n 4. . rmdir. N u như b n đ c có kinh nghi m làm vi c v i Norton Commander (nc) trong MS-DOS hay v i FAR trong Windows. đây là trình qu n lý t p tin (File Manager). B i vì th m chí nh ng t h p “phím nóng” chính c a chúng cũng trùng nhau.Chương 6 S d ng Midnight Commander M i th đ u đã đư c vi t ra — các nhà l p trình Nga.v . thì s làm vi c v i mc m t cách d dàng. hay còn g i là giao di n text. ls. ví d xterm. như pwd. Đ u tiên chúng ta hãy xem xét cách cài đ t chương trình này . Tác gi xin có l i khuyên đ i v i nh ng ai còn xa l v i NC hay FAR (n u như có?): hãy chú ý đ c và th c hành chăm ch . more v. Nói cách khác.

2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander Đ kh i đ ng Midnight Commander.2. phía trên hai b ng này là trình đơn (th c đơn). N u ng d ng không ch y. . trên máy tác gi là /usr/bin/mc. deb. thì c n tìm xem t p tin chương trình mc n m đâu (có th dùng câu l nh find / -name mc -type f). ) c a Midnight Commander s có trên đĩa. Vì th n u mu n b n có th s d ng giao di n ti ng m đ c a Midnight Commander. Sau khi ch y chương trình. b n đ c s th y màn hình màu da tr i làm chúng ta nh đ n màn hình chương trình Norton Commander cho MS-DOS hay chương trình FAR cho Windows như trong hình 6.2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander 129 Trong ph n l n các b n phân ph i chương trình Midnight Commander không đư c t đ ng cài đ t cùng v i h th ng. Có th chuy n đ n trình đơn đ ch n các l nh có trong đó b ng phím <F9> ho c nh phím chu t (n u như sau khi kh i Ngoài ra ngư i d ch cu n sách này cũng đã d ch giao di n c a Midnight Commander ra ti ng Vi t. c n gõ vào dòng l nh shell câu l nh mc và nh n <Enter>. Hình 6.6. và vi c cài đ t t các gói này là không khó khăn gì. sau đó gõ vào dòng l nh đư ng d n đ y đ t i t p tin đó.1: Giao di n ti ng Vi t c a Midnight Commander G n như toàn b không gian màn hình khi làm vi c v i Midnight Commander b chi m b i hai “b ng”2 hi n th danh sách t p tin c a hai thư m c. ví d . 2 panel 1 . Và b i vì chương trình này s làm cho b n đ c “d th ” hơn. tác gi r t mu n r ng chương trình s đư c cài đ t ngay sau khi cài xong h đi u hành. Nhưng các gói (rpm.1 6. tgz . .

danh sách t p tin c a m t thư m c nào đó và dòng tr ng thái nh (mini-status. m i nút tương ng v i m t phím ch c năng <F1> – <F10>. “v” và “>” s d ng đ đi u khi n chương trình b ng chu t (nh ng nút này không làm vi c n u như b n đ c ch y mc trong trình gi t o (emulator) terminal). b n đ c s nhanh chóng nh đư c công d ng c a 10 phím này. . Qua trình đơn File (T p tin) có th th c hi n b t kỳ thao tác nào mà thông thư ng ph i nh các phím ch c năng. n u như b n đ c mu n ti t ki m không gian màn hình (cách làm s có sau này khi chúng ta nói v c u hình chương trình). Th hai. thì v n có th s d ng trình đơn File (T p tin) trong trình đơn chính c a chương trình (ch c n nh r ng. phím đ chuy n vào trình đơn chính là <F9>). th m chí n u b n đ c không nh ph i dùng phím nào đ th c hi n công vi c mong mu n. và l i mách nư c s tr thành không c n thi t (và vi c nh n chu t lên các nút không ph i lúc nào cũng thu n ti n). Dòng dư i cùng là dãy các nút. thì cũng đ ng bu n. kích thư c t p tin và quy n truy c p). Th nh t. Trong ph n đ u c a m i b ng là đư ng d n đ y đ đ n thư m c có n i dung đư c hi n th . Vi c hi n th các nút có th t t đi. Có th coi dòng này là l i mách nư c v cách s d ng nh ng phím ch c năng đã nói. có th không hi n th n u đ t trong c u hình chương trình). Trên dòng tr ng thái nh có hi n th m t vài d li u v t p tin hay thư m c đang đư c thanh chi u sáng ch đ n (ví d . phía trên dòng này (nhưng phía dư i các b ng) có th hi n th “nh ng l i khuyên có ích” (hint4s). S ti t ki m có hai lý do.2: V ngoài c a màn hình Midnight Commander đ ng mc b n đ c không nhìn th y dòng trình đơn đâu. Cũng có th b đi dòng l i khuyên này khi đi u ch nh c u hình c a chương trình. đây có th nh p và th c hi n b t kỳ câu l nh nào c a h th ng. và còn có th ch y tr c ti p các câu l nh tương ng b ng cách nh n chu t vào các nút này. và đ ng th i còn có ba nút – “<”. ngo i tr <F1> và <F9>.130 S d ng Midnight Commander Hình 6. M i b ng g m ph n đ u. Dòng th hai t dư i lên là dòng l nh c a chương trình Midnight Commander (hay chính xác hơn là dòng l nh c a shell hi n th i). vì có hi n th trình đơn hay không đư c xác đ nh b i c u hình chương trình).

B ng hi n th i có thanh chi u sáng tên thư m c ph n đ u và thanh chi u sáng m t trong nh ng dòng c a b ng đó. t c là trong văn b n có c nh ng liên k t đ n nh ng ph n khác. có th xem tr giúp vào b t kỳ lúc nào nh phím <F1>. Trong b ng ho t đ ng m t dòng đư c chi u sáng. Chương trình xem t p tin n i trú. Đ di chuy n trong c a s xem tr giúp có th s d ng nh ng phím mũi tên ho c chu t. Thanh chi u sáng có th di chuy n nh các phím đi u khi n vi c di chuy n. Tr giúp đư c t ch c dư i d ng siêu văn b n. thư m c hi n th i là thư m c đư c hi n th trong b ng ho t đ ng. Ngoài nh ng t h p phím di chuy n nói chung trong b ng 6. Vì th vi c di chuy n s d ng m t b các t h p phím (nhưng trong m i chương trình con có các t h p phím ch áp d ng trong n i b mà thôi). Nh ng liên k t đó đư c đánh d u b i n n màu xanh nh t .3 Tr giúp Khi làm vi c v i chương trình Midnight Commander.1. trong shell đã ch y chương trình Midnight Commander. Xin đưa ra m t b ng ng n g n li t kê các t h p phím dùng chung đ đi u khi n vi c di chuy n. Tương t . B ng 6.1: Các t h p phím di chuy n dùng chung Phím <↑> ho c <Ctrl>+<P> <↓> ho c <Ctrl>+<N> <Page Up> ho c <Alt>+<V> <Page Down> ho c <Ctrl>+<V> <Home> <End> Di chuy n th c hi n Di chuy n tr l i (lên trên) m t dòng Di chuy n v phía trư c (xu ng dư i) m t dòng Quay l i m t trang Ti n v trư c m t trang Quay v dòng đ u Chuy n đ n dòng cu i cùng 6. H u h t các thao tác đư c th c hi n trong thư m c này.2: Di chuy n trong trình xem t p tin Phím Di chuy n th c hi n <B> ho c <Ctrl>+<B> ho c <Ctrl>+<H> Lùi l i m t trang ho c <Backspace> ho c <Delete> <D u cách> Ti n t i m t trang <U> ( <D> ) Lùi l i (ti n t i) n a trang <G> (<Shift>+<G>) Đi t i đ u (cu i) danh sách . Liên k t đư c ch n hi n th i s có n n màu xanh đ m . chương trình xem l i mách nư c và chương trình xem thư m c s d ng cùng m t mã chương trình đ đi u khi n vi c di chuy n. chương trình xem tr giúp còn ch p nh n nh ng t h p phím s d ng trong chương trình con dùng đ xem t p tin: B ng 6. Các thao tác như sao chép (<F5>) hay di chuy n (<F6>) t p tin s d ng thư m c đư c hi n th trong b ng th hai làm thư m c đích đ n (s sao chép hay di chuy n đ n thư m c này).6.3 Tr giúp 131 Ch m t trong hai b ng là hi n th i (ho t đ ng).

N u nh n chu t lên khung trên cùng c a b ng có m t danh sách các t p tin r t dài. ch c n nh n nút chu t ph i lên tên c a t p tin đó. Nh n chu t (b t kỳ nút nào) lên trình đơn trên cùng s m ra (nói đúng hơn là m xu ng dư i) trình đơn con c a nó. Nh n chu t trái lên liên k t đ chuy n t i văn b n mà liên k t này ch t i. khi này tên t p tin s có màu khác (theo m c đ nh là màu vàng ). ho c ch y chương trình có kh năng và đã đư c gán đ đ c t p tin này. Nh n kép chu t trái lên tên t p tin đ th c hi n t p tin (n u đây là m t chương trình).4 S d ng chu t Chương trình Midnight Commander có h tr chu t.132 S d ng Midnight Commander Ngoài nh ng t h p phím đã ch ra còn có th s d ng nh ng t h p ch làm vi c khi xem tr giúp (chúng đư c li t kê trong b ng 6. thì có th s d ng chu t đ di chuy n. Ví d chương trình xv đư c gán đ m các t p tin hình n *. Đ đánh d u (ch n) t p tin nào đó. Chu t ph i s d ng đ quay l i ph n đã xem trư c đó. N u như có h tr chu t (xem ph n 6.jpg. B ng cách nh n nút chu t trái s có th di chuy n dòng chi u sáng lên b t kỳ t p tin nào trong các b ng. Tính năng này đư c th c hi n n u có ch y driver gpm không ph thu c vào nơi ngư i dùng làm vi c là trên kênh giao tác Linux hay ch y Midnight Commander trên xterm (ho c th m chí s d ng k t n i t xa qua telnet. B ng 6. Đ b đánh d u thì cũng ch c n s d ng nút chu t ph i đó. Chương trình ghi nh th t di chuy n theo liên k t và cho phép tr l i ph n đã xem trư c đó b ng phím <L>.jpg trông ra sao. rlogin hay ssh).4). chương trình xv s cho chúng ta th y t p tin screenshot.jpg. Nh n chu t (b t kỳ nút nào) lên các nút ch c năng (các nút F1-F10 dư i cùng) cũng đ ng th i ch y chương trình tương ng v i nút đó. <Esc> B n có th s d ng phím tr ng (space) đ chuy n t i trang tr giúp ti p theo và phím <B> đ quay l i m t trang.3: Di chuy n khi xem tr giúp Di chuy n th c hi n Đi t i liên k t ti p theo Quay l i liên k t trư c Đi t i liên k t ti p theo ho c kéo lên m t dòng Quay l i liên k t trư c ho c kéo xu ng m t dòng M trang mà liên k t hi n th i ch t i M trang tr giúp v a xem trư c trang hi n th i Tr giúp s d ng c a b n thân tr giúp Chuy n t i ph n ti p theo c a tr giúp Chuy n t i ph n n m trư c c a tr giúp Chuy n t i m c l c c a tr giúp Thoát kh i tr giúp Phím <Tab> <Alt>+<Tab> <↓> <↑> <→> ho c <Enter> <←> ho c <L> <F1> <N> <P> <C> <F10>. 6.3). Nh n . thì khi nh n kép chu t trái lên t p tin screenshot. thì s th c hi n di chuy n dài 1 c t t p tin v phía đ u danh sách.

5. do đó trên m i b ng có hai c t và hi n th đư c s t p tin nhi u g p đôi.. Phương pháp di chuy n này cũng làm vi c khi xem tr giúp và xem danh sách Cây thư m c N u ch y mc v i h tr chu t thì ngư i dùng có th th c hi n các thao tác sao chép và dán văn b n khi gi phím <Shift>. 6.5 Đi u khi n các b ng Các b ng c a Midnight Commander thông thư ng hi n th nh ng gì có trong thư m c c a h th ng t p tin (vì th thư ng đư c g i là b ng thư m c). • Đ nh d ng Thu g n (Brief) ch hi n th tên t p tin.) c a b ng (trái ho c ph i) tương ng. Có 4 kh năng đ ch n: Đ y đ (Full). thì có th s d ng câu l nh D ng danh sách. r i l i nh n và gi phím <Shift> trong khi nh n chu t ph i.. M r ng (Long) và Ngư i dùng t xác đ nh (User). C n chú ý r ng tính năng này không làm vi c trong các trình gi l p terminal như xterm. N u b n đ c mu n thay đ i d ng hi n th danh sách t p tin. ch n đo n văn b n c n thi t b ng cách kéo chu t. 6.3: H p tho i ch n đ nh d ng hi n th • Đ nh d ng Đ y đ (Full) hi n th tên t p tin. Trong ph n này s nói đ n cách thay đ i d ng c a b ng hay cách hi n th thông tin trên b ng. sau đó th phím <Shift> ra. Hình 6. thì tương ng s th c hi n di chuy n dài 1 c t t p tin v phía cu i danh sách.5 Đi u khi n các b ng 133 chu t lên khung n m dư i c a b ng.. b n c n nh n và gi phím <Shift>. (Listing mode. Tuy nhiên có th hi n th nh ng thông tin khác trên b ng. Đ làm đư c đi u này.6. đưa con tr đ n nơi c n dán..1 D ng danh sách t p tin D ng b ng trên đó hi n th danh sách t p tin và thư m c con có th thay đ i qua các câu l nh c a th c đơn m ra khi ch n B ng trái (Left) và B ng ph i (Right). kích thư c c a nó và th i gian s a đ i g n nh t. . Thu g n (Brief).

• bsize – kích thư c d ng khác. • mtime – th i gian s a đ i t p tin cu i cùng. = (gi u b ng) – cho các sockets. . còn đ i v i thư m c con thì ch đưa ra dòng ch “SUB-DIR” ho c “UP–DIR”.(g ch ngang) – cho các thi t b trao đ i theo byte. Có th s d ng nh ng tên vùng sau: • name – tên t p tin. . ! (d u ch m than) – cho các liên k t tư ng trưng đã h ng (stalled) (liên k t ch đ n t p tin không còn n a). • nuid – ch s xác đ nh c a ngư i dùng (UID). ng) – cho các t p tin d ng FIFO. • size – kích thư c t p tin. Ký t nh ng giá tr mà câu l nh ls -F đưa ra: * (asterisk) – cho t p tin chương trình. / (slash) – cho thư m c. • ngid – ch s xác đ nh c a nhóm (GID).134 S d ng Midnight Commander • Đ nh d ng M r ng (Long) hi n th t p tin như khi th c hi n câu l nh ls -l. khi đó ch đưa ra kích thư c t p tin. • perm – dòng ch ra quy n truy c p đ n t p tin. này có th là m t trong • nlink – s liên k t đ n t p tin. Ti p theo c n li t kê tên nh ng vùng hi n th cùng v i chi u r ng c a vùng. • N u ch n đ nh d ng Ngư i dùng t xác đ nh (User). V i đ nh d ng này m t b ng chi m h t màn hình. thì ngư i dùng c n đưa ra d ng hi n th t ch n c a mình. thì đ u tiên c n ch ra kích thư c c a b ng: “half” (m t n a màn hình) ho c “full” (toàn màn hình). • type – hi n th d ng t p tin (m t ký t ). @ (at-sign) – cho liên k t (links). ∼ (d u sóng) – cho các liên k t tư ng trưng đ n thư m c. • ctime – th i gian t o t p tin. • atime – th i gian truy c p đ n t p tin l n cu i. Khi t đưa ra đ nh d ng. Sau kích thư c b ng có th ch ra là trên b ng ph i có hai c t b ng cách thêm s 2 vào dòng đ nh d ng. • mode – quy n truy c p d ng s 8bit. | (pipe. • owner – ch s h u t p tin. + (d u c ng) – cho các thi t b trao đ i theo block.

mode:3 Hi n th danh sách t p tin trên m i b ng còn có th s p x p theo m t trong 8 cách: • Theo tên • Theo ph n m r ng • Theo kích thư c t p tin • Theo th i gian s a đ i • Theo th i gian truy c p l n cu i • Theo ch m c inode • Không s p x p. Ví d . size. ho c kho ng tr ng – n u ngư c l i. N u sau s v tr có đ t d u ‘+’. space.mtime còn đ nh d ng M r ng (Long) thì xác đ nh b i: full perm. mtime.) trong trình đơn tương ng c a m i b ng.|.6.4) ngoài vi c cho phép ch n cách s p x p còn cho phép ch n s p x p theo th t ngư c l i (đánh d u tuỳ ch n Ngư c l i (Reverse)). Có th ch n cách s p x p b ng cách ch n câu l nh Th t s p x p (Sort order.|. group. . 135 Đ ng th i còn có th s d ng nh ng tên vùng sau đ t ch c vi c hi n th thông tin ra màn hình: • space – chèn kho ng tr ng. thì s đó s đư c hi u là chi u r ng nh nh t c a vùng. space. hay s p x p có tính đ n ki u ch thư ng ch hoa hay không (tùy ch n Tính đ n ki u ch (case sensitive)). Đ có th xác đ nh chính xác chi u r ng c a m t vùng. space. và n u màn hình cho phép thì vùng s đư c m r ng. nlink. name Dư i đây là ví d d ng hi n th do ngư i dùng đưa ra: half name.name.. Khi đó s hi n ra m t h p tho i (hình 6.type.|. • | – chèn đư ng th ng đ ng. space..size:7.5 Đi u khi n các b ng • group – nhóm s h u t p tin. • inode – ch m c inode c a t p tin. sau đó ch ra s v trí (ký t ) c n gi cho vùng này. space. • mark – chèn d u sao * (asterisk) n u t p tin đư c ch n. c n thêm d u hai ch m ‘:’. space.size. đ nh d ng Đ y đ (Full) th c ch t đư c xác đ nh b i dòng: half type.|. owner.

136 S d ng Midnight Commander Hình 6.. (Configuration. Trong ch đ này trên m t b ng hi n th cây thư m c d ng đ ho (hình 6. Ngư i dùng cũng có th ch n ch hi n th trên b ng nh ng t p tin tương ng v i m t m u nào đó. Đi u này có ích khi nh ng ti n trình khác t o hay xóa các t p tin. Ch đ này tương t như khi ngư i dùng ch n câu l nh Cây thư m c (Directory Tree) t th c đơn Câu l nh (Command).7 là khi dùng ch đ này đ xem nhanh n i dung t p tin HISTORY c a gói chương trình mediawiki.gz). kích thư c ch tr ng và t ng s ch m c inode còn tr ng). Trong ch đ này (hình 6. như câu l nh sau hi n th cây thư m c m t c a s riêng. Câu l nh L c t p tin. Ví d trên hình 6. Câu l nh Quét l i (phím nóng <Ctrl>+<R>) c p nh t l i danh sách t p tin hi n th trên b ng. . nhưng cũng có th thay đ i n u đánh d u tùy ch n Tr n l n t t c t p tin (“Mix all files”) c a câu l nh C u hình..) trong th c đơn c a m i b ng cho phép đưa ra nh ng m u mà tên t p tin s hi n th tương ng v i nó (ví d dùng m u “*. (Filter.6). Tên c a thư m c con và đư ng d n đ n thư m c con luôn luôn đư c hi n th không ph thu c vào m u đưa ra.) th c đơn C u hình (Option). còn có th đưa b t kỳ b ng nào vào m t trong nh ng ch đ sau: • Ch đ Thông tin (Info).. • Ch đ Xem nhanh (Quick View).tar.2 Nh ng ch đ hi n th khác Ngoài vi c đưa ra đ nh d ng hi n th danh sách t p tin trên b ng. Trong ch đ này b ng s hi n th n i dung c a t p tin đư c chi u sáng (đư c ch n) trên b ng bên c nh.. • Ch đ Cây thư m c (Tree)..5.5) trên b ng đưa ra thông tin v t p tin đư c chi u sáng (đư c ch n) trên b ng bên c nh. v h th ng t p tin hi n th i (d ng. 6.gz” đ ch hi n th nh ng t p tin nén tar. Trong th c đơn c a m i b ng còn có câu l nh Quét l i (Rescan) (tương đương v i câu l nh C p nh t (Refresh) trong các chương trình khác).4: H p tho i s p x p Theo m c đ nh các thư m c con đư c hi n th đ u danh sách....

. 6.. nh ng phím li t kê trong b ng 6.5: Ch đ thông tin Đ ra b ng xem nhanh n i dung t p tin s d ng chương trình xem t p tin có s n trong mc. Còn l i m i th k c đ nh d ng hi n th thông tin đ u tương t như nh ng gì s d ng cho các thư m c n i b .). xin hãy xem tr giúp c a mc.1 và b ng 6.. Nh t h p phím này có th chuy n đ i nhanh . vì th n u dùng phím <Tab> đ chuy n sang b ng xem nhanh. • <Tab> ho c <Ctrl>+<i>.. Dòng chi u sáng s chuy n t b ng đang là hi n th i sang b ng khác và như v y b ng sau s tr thành hiên th i.. N u ngư i dùng mu n bi t thêm v cách s d ng nh ng ch đ này. (FTP link. • <Alt>+<G> ho c <Alt>+<R> ho c <Alt>+<J>.2. Hai ch đ này ch khác ch s d ng đ hi n th danh sách thư m c n m trên máy xa. • Ch đ K t n i FTP.. n m gi a ho c dư i cùng trong s nh ng t p tin đang hi n th (đang th y) trên b ng. (Shell link.6.. Chuy n đ i vòng quanh gi a các đ nh d ng hi n th danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. Thay đ i b ng hi n th i (ho t đ ng).. thì ngư i dùng có th s d ng m i câu l nh đi u khi n vi c xem.5 Đi u khi n các b ng 137 Hình 6. nhưng s thu n ti n hơn n u s d ng các t h p phím đi u khi n. • <Alt>+<T>.) và K t n i Shell.3 Các t h p phím đi u khi n b ng Đ đi u khi n ch đ làm vi c c a b ng có th s d ng các câu l nh c a trình đơn đã nói t i trên.5. ví d . S d ng đ di chuy n dòng chi u sáng tương ng lên t p tin trên đ u.

Hi n th danh sách thư m c thư ng dùng và chuy n t i thư m c l a ch n.) ho c t i thư m c đang đư c chi u sáng. Chuy n dòng chi u sáng t i v trí cu i cùng c a danh sách t p tin. Chuy n dòng chi u sáng t i v trí đ u tiên c a danh sách t p tin. còn trên b ng còn l i hi n th danh sách t p tin. Ch khi mc đư c ch y dư i kênh giao tác (console) c a Linux: th c hi n tương ng vi c chuy n (chdir) t i thư m c m (.138 S d ng Midnight Commander Hình 6.. • <Alt>+<Y>. • <Alt>+<U>. thì b ng th hai s chuy n vào ch đ hi n th các t p tin c a thư m c đư c chi u sáng. thì trên b ng th hai s hi n th n i dung c a thư m c m c a t p tin đó. • <Ctrl>+<\>. N u trong b ng hi n th i dòng chi u sáng là tên t p tin. Chuy n t i thư m c ngay sau trong s nh ng thư m c đã xem. • <Alt>+<O>. Chuy n t i thư m c ngay trư c trong s nh ng thư m c đã xem. Tương đương v i vi c nh n chu t lên ký t < góc trên c a b ng. . • <Ctrl>+<PageUp>. N u trong b ng hi n th i tên thư m c đư c chi u sáng. • <End> ho c <Alt>+<‘>’>. Tương đương v i vi c nh n chu t lên ký t >. • <Home> ho c <Alt>+<‘<’>. <Ctrl>+<PageDown>.6: Ch đ cây thư m c chóng t ch đ hi n th M r ng (long) sang Thu g n hay ch đ do ngư i dùng xác đ nh.

Xin đưa ra m t b ng 6. R t nhi u thao tác thư ng dùng trong Midnight Commander đư c th c hi n qua các phím ch c năng <F1> — <F10>. N u có b t tùy ch n M u d ng shell (xem trang 155.6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin T trư c đ n gi chúng ta m i xem xét đ n v ngoài c a màn hình Midnight Commander và cách thay đ i v ngoài này. Trư c khi th c hi n m t thao tác nào đó ch ra trong b ng 6. Bây gi đã đ n lúc c n bi t cách làm vi c v i t p tin nh chương trình có ích này. Khi ch y câu l nh Midnight Commander s đưa ra h p tho i dùng đ nh p bi u th c chính quy xác đ nh tên c a nhóm t p tin mu n đánh d u.4 t ng h p nh ng thao tác này. Còn có th ch n nhóm t p tin còn có th dùng câu l nh Ch n nhóm c a trình đơn T p tin (File). Nh ng thao tác (l nh) li t kê trên không ch có th th c hi n b ng cách nh n phím ch c năng tương ng mà còn b ng cách nh n chu t lên các nút tương ng cùng c a màn hình hay b ng các l nh tương ng c a trình đơn T p tin (File). hãy dùng phím <Insert> ho c t h p phím <Ctrl>+<T>.6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin 139 Hình 6. Đ b ch n t p tin thì cũng s d ng t h p phím như khi ch n. phím nóng cho câu l nh này là phím d u c ng <+>.4 hay l nh trong trình đơn. N u mu n th c hi n m t thao tác nào đó lên nhi u t p tin m t lúc. Câu l nh này đư c dùng đ đánh d u nhóm t p tin theo m u tương ng đưa ra. thì c n đánh d u nhóm t p tin này. c n ch n nh ng t p tin hay nhóm t p tin đ th c hi n thao tác đó lên. Khi này tên c a t p tin s có màu khác. Đ ch n m t t p tin thì ch c n đ t dòng chi u sáng trong b ng hi n th i lên nó (t t nhiên đ u tiên c n chuy n t i thư m c tương ng).7: Ch đ xem nhanh 6. Đ đánh d u t p tin đ t dư i dòng chi u sáng. thì c n vi t bi u th c chính quy theo .6.

t c là b n s . Thao tác này dùng đ b đánh d u kh i nhóm t p tin đã ch n. N u bi u th c b t đ u ho c k t thúc b ng d u g ch chéo (/). Có th dùng các phím <Backspace> ho c <Del> đ s a l i. N u nh n <Ctrl>+<S> thêm m t l n n a. thì trư c khi đánh d u t p tin c n tìm đ n t p tin đó. Đ ng th i trong h p tho i hi n ra còn có th ch ra tên c a thư m c mu n sao chép các t p tin đ n (đ khi c n có th sao chép đ n thư m c khác v i thư m c hi n ra trên b ng th hai). dòng chi u sáng s di chuy n t i t p tin ti p theo có tên b t đ u b ng nh ng ký t đã nh p vào. Khi này trong quá trình nh p ký t .4: Các phím ch c năng Phím F# Hành đ ng th c hi n <F1> G i tr giúp tùy thu c vào tình hu ng <F2> G i th c đơn do ngư i dùng t o ra <F3> Xem t p tin đ t dư i dòng chi u sáng c a b ng hi n th i <F4> G i trình so n th o trong đ s a t p tin đ t dư i dòng chi u sáng c a b ng hi n th i <F5> Sao chép t p tin hay nhóm t p tin đã đư c đánh d u t thư m c c a b ng hi n th i sang thư m c c a b ng còn l i. thì s đánh d u t p tin đư c th c hi n theo quy lu t c a các bi u th c chính quy thông thư ng (hãy xem hư ng d n man ed). thì s tìm ki m t p tin tương ng ti p theo. <F6> Di chuy n t p tin hay nhóm t p tin đã đư c đánh d u t thư m c c a b ng hi n th i sang thư m c c a b ng còn l i. Cũng gi ng như khi sao chép. Còn n u t t tùy ch n này. thì s đánh d u các thư m c ch không ph i t p tin. N u thư m c hi n th i có nhi u t p tin (do đó không th y h t trên b ng). thì dòng tìm ki m này s hi n th trên ch c a dòng tr ng thái mini. thì nh ng ký t nh p vào s không hi n th trên dòng tr ng thái mini. Trong nh ng trư ng h p đó các t h p phím <Ctrl>+<S> và <Alt>+<S> s có ích. C n chú ý là n u trong thư m c hi n th i không có t p tin v i tên tương ng. <F7> T o thư m c con trong thư m c hi n th trên b ng hi n th i <F8> Xóa t p tin (thư m c con) hay nhóm các t p tin đã đánh d u <F9> G i trình đơn chính (hi n th phía trên các b ng) <F10> Thoát kh i chương trình các quy lu t như trong shell (xem chương 5. Thao tác “B ch n” (phím t t là phím d u tr <–> ho c g ch chéo ngư c — <\>) là thao tác ngư c l i đ i v i thao tác ch n nhóm t p tin và s d ng cùng các quy lu t vi t m u như khi ch n. Trong ch đ này nh ng ký t nh p vào s không hi n th dòng l nh mà hi n th dòng tìm ki m. Còn thao tác “Ch n ngư c l i” (phím <*>) dùng đ b ch n nh ng t p tin đang ch n. Sau khi nh n m t trong nh ng t h p phím này thì mc s ch y ch đ tìm ki m tên t p tin trong thư m c hi n th i theo nh ng ký t đ u tiên c a tên. Khi sao chép m t t p tin thì còn có th đ i tên c a t p tin này3 .140 S d ng Midnight Commander B ng 6. có th thay đ i tên c a t p tin hay thư m c di chuy n đ n. đ ng th i ch n nh ng t p tin còn l i c a thư m c hi n th i. N u ch đ Hi n tr ng thái mini (Show mini-status) đư c b t.

<L>). • chmod (<Ctrl>+<X>. Chương trình Midnight Commander cho bi t liên k t m m b ng ký hi u “@” đ ng trư c tên c a liên k t đó (tr liên k t đ n thư m c con đư c đánh d u b i d u sóng “∼”).7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên 141 không th tìm th y t p tin mu n tìm. • cd nhanh (<Alt>+<C>). không nh t thi t ph i s d ng các phím ch c năng đ g i các câu l nh tương ng v i chúng. N u trên màn hình có đưa ra dòng tr ng thái mini (dùng tùy ch n Hi n tr ng thái mini). mà đ dành đ n chương nói v làm vi c v i các t p tin văn b n.6. 6. T t nhiên là nh ng thao tác thư ng dùng đư c g n v i các phím ch c năng. K t qu th c hi n l nh s hi n ra trên màn hình trong xem có s n c a Midnight Commander. Do đó. B t kỳ câu l nh nào trong s này cũng có th th c hi n qua trình đơn T p tin (File). Khi ch y câu l nh này trên màn hình s hi n ra dòng cho phép nh p b t kỳ câu l nh nào cùng v i tham s c a nó (theo m c đ nh tham s s là t p tin đang đư c chi u sáng). • chown nâng cao. c n thi t cho ngư i dùng trong nh ng thao tác cơ b n v i t p tin c a thư m c hi n th i. • Xem k t qu l nh (<Alt>+<!>). Hãy s d ng câu l nh này n u bi t đư ng d n đ y đ đ n thư m c b n c n (và mu n chuy n thành thư m c hi n th i). Cho phép thay đ i quy n truy c p và s h u t p tin. • Liên k t c ng (<Ctrl>+<X>. Đ th c . Ngoài các câu l nh g n v i các phím ch c năng. trình đơn T p tin (File) có ch a nh ng câu l nh thư ng dùng nh t. Cho phép thay đ i quy n truy c p đ n (các) t p tin đư c ch n. • chown (<Ctrl>+<X>. do trong Midnight Commander có tích h p s n các chương trình cho nh ng vi c này. T o liên k t c ng đ n t p tin hi n th i. thì trên dòng này s hi n lên tên c a t p tin mà liên k t ch đ n.7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên Khi th c hi n các thao tác sao chép và di chuy n (hay đ i tên) t p tin ngư i dùng có kh năng thay đ i tên c a các t p tin đang sao chép hay di chuy n. chúng ta s xem xét l i các câu l nh này đ hi u rõ hơn v chúng. Thay đ i ch s h u b ng câu l nh chown. ví d . di chuy n hay xóa.<O>). Đ u tiên là câu l nh sao chép và đ i tên.<S>). trình đơn T p tin còn ch a các câu l nh sau (trong ngo c là các phím t t tương ng). Nhưng trong ph n này chúng ta s không xem đ n trình so n th o có s n. Như đã nói t trư c. sao chép. Sau khi ch n và đánh d u t p tin đ làm vi c ch c n nh n m t trong các phím ch c năng đ th c hi n thao tác c n thi t v i t p tin. T o liên k t m m đ n t p tin hi n th i. So v i dòng l nh thì các thao tác xem và so n th o t p tin trong Midnight Commander thu n ti n hơn.<C>). • Liên k t m m (<Ctrl>+<X>. Như b n đã th y.

N u có các t p tin đã đư c đánh d u. thì t t c các t p tin s đư c sao chép vào /two/one/one.8). ho c có th thi t l p qua câu l nh c a trình đơn C u hình | C u hình. g i là m u đích). bao g m: quy n truy c p. các đánh d u th i gian (truy c p và s a đ i). Còn m t vài tuỳ ch n có nh hư ng đ n th c hi n thao tác sao chép và di chuy n t p tin mà có th thi t l p cùng ngay c a s đ đưa ra các m u tên t p tin. hay sao chép t p tin (và thư m c con) mà nh ng liên k t này ch đ n. Thông thư ng m u tên th hai đó là m t vài ký t thay th (wildcards) cu i dùng xác đ nh ch đ n c a các t p tin t o ra. N u tùy ch n không đư c dùng thì các thu c tính s đư c đ t theo giá tr umask hi n th i. Hình 6. và n u ngư i dùng là root thì còn c thu c tính UID và GID. thì s ch sao chép (di chuy n) nh ng t p tin đư c đánh d u và tương ng v i m u g c. Thông thư ng (khi tùy ch n b t t) mc s ch sao chép t t c các t p tin t one vào /two/one. N u tùy ch n b t. N u tùy ch n này đư c dùng thì s t o ra trong thư m c đích đ n m t thư m c con có cùng tên và các t p tin (thư m c) s đư c sao chép vào thư m c m i này. Tùy ch n Ghi nh thu c tính (Preserve attributes) xác đ nh xem khi sao chép ho c di chuy n có gi l i hay không các thu c tính c a t p tin ban đ u.. Vi c đưa ra m u đư c th c hi n trên dòng nh p vào hi n th trong c a s m ra khi ch y m t trong các l nh sao chép hay di chuy n (hình 6. n u có (Dive into subdirs) xác đ nh thao tác s làm n u trong thư m c đích đ n đã có thư m c có cùng tên v i tên t p tin (ho c thư m c) đang sao chép (ngu n). B n mu n sao chép n i dung c a thư m c one vào thư m c /two/one đã có t trư c..8: H p tho i đ i tên t p tin T t c các t p tin tho mãn m u g c s đư c đ i tên (sao chép ho c di chuy n v i tên m i) tương ng v i m u đích. Chúng ta s xem xét m t ví d đ hi u hơn tình hu ng này.. Theo m c đ nh tùy ch n này t t và t p tin (thư m c) ngu n s đư c sao chép vào thư m c đích đ n. Tùy ch n Vào thư m c con. .142 S d ng Midnight Commander hi n vi c này ngư i dùng c n đưa ra m u cho tên c a các t p tin g c (g i là m u g c) và m u cho tên c a các t p tin s đư c t o (t p tin đích đ n. Tùy ch n Đi theo liên k t (Follow links) xác đ nh xem khi sao chép liên k t c ng hay m m vào thư m c đích đ n (ho c các thư m c con c a thư m c này) s t o các liên k t đó.

*\)$’ (tùy ch n M u d ng shell t t). Ví d . ký t ‘*’ th hai tương ng v i nhóm th hai v. L y ví d b n c n đ i ch tên và ph n m r ng t p tin. Khi tùy ch n M u d ng shell (“Use shell patterns”) b t.file”.*’. N u s d ng trong m u đích ‘\U’ ho c ‘\L’.tgz”. trong đó cho bi t trên (nh ng) t p tin nào s th c hi n thao tác và quá trình th c hi n di n ra như th nào. Ví d 2. còn m u đích – “/two/*.*\)\. thì mc s không th c hi n vi c nhóm t đ ng.gz”. Ký t ‘\0’ tương ng v i toàn b tên c a t p tin ngu n. Ví d 4. Ví d 1.*\)\. .c” tr thành “c. . Khì tùy ch n này b t. . Trong m u đích ch cho phép s d ng ‘*’ và ‘\<ch s >’.\1”.\1”.6.file”. đ “file.c” tr thành “c. . .tar.tar. N u s d ng ‘\u’ ho c ‘\l’ trong m u đích.gz”. \)’. và tên c a t p tin đang sao chép là “foo.gz”. thì ký t ti p theo c a tên s đư c chuy n tương ng thành ch hoa ho c ch thư ng. Chúng ta l i xem xét ti p hai ví d . S d ng ‘\u’ và ‘\l’ cung c p các kh năng r ng hơn so v i ‘\U’ và ‘\L’.. Ví d trong m u ngu n có ‘*’ (tùy ch n M u d ng shell b t) ho c ‘ˆ\(. di chuy n hay xóa t p tin. tính theo . Ký t ‘\’ trong các m u dùng đ hu b tác d ng c a các ký t đ c bi t.tgz” và n m trong thư m c “/two”. Ví d 3. Midnight Commander hi n th trên màn hình h p tho i. sao chép đư c th c hi n vào “/two/*.. còn l i là ch thư ng. thì s chuy n đ i t t c các ký t phía sau đ n l n g p ‘\U’ ho c ‘\L’ ti p theo ho c đ n cu i tên t p tin.tgz”. Thanh th hai (count bar) cho bi t đ n th i đi m hi n th i đã th c hi n đư c bao nhiêu ph n.. N u m u ngu n là “*. M u ngu n – ‘ˆ\(. đ “file.8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin Khi ngư i dùng th c hi n các thao tác sao chép.tgz” và đang sao chép t p tin “foo. thì k t qu s là “/two/foo. Chúng s đư c dùng tương t như trong shell. Khi th c hi n các thao tác sao chép và di chuy n ngư i dùng còn có th chuy n ki u ch hoa/thư ng trong tên t p tin. Thanh th nh t (file bar) cho bi t đã th c hi n (ví d sao chép) đư c bao nhiêu ph n c a t p tin hi n th i. Đ ch ra nhóm các ký t trong m u ngu n s tương ng v i các ký t thay th trong m u đích. b n c n s d ng các d u ngo c ‘\(. N u m u ngu n có d ng “ˆ\(. Tương t . ‘\ \’ có nghĩa là dùng ký t g ch chéo thông thư ng và ‘\*’ có nghĩa là s d ng m t ký t d u sao thông thư ng (asterisk). còn m u đích có ‘\L\u*’.8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin 143 nh hư ng đ n quá trình sao chép và di chuy n t p tin còn có tùy ch n M u d ng shell trong trình đơn C u hình / C u hình. .gz$”. còn m u đích s là “\2. Chúng ta xem xét m t vài ví d đ hi u rõ hơn. ký t thay th ‘\1’ tương ng nhóm ký t thay th đ u tiên trong m u ngu n. M u ngu n s c n có d ng ‘*. trên màn hình hi n ra t m t đ n ba thanh bi u đ (progress bars). tên t p tin s đư c chuy n đ i sao cho các ch cái đ u tiên s là ch hoa. ký t ‘\2’ – nhóm th hai v. Ký t ‘*’ đ u tiên trong m u đích tương ng v i nhóm ký t thay th đ u tiên trong m u ngu n.tar. Cách này m m d o hơn.v. nhưng c n c n th n hơn và nhi u công s c khi nh p vào.tar\. còn m u đích s là “\2. thì t p tin thu đư c s có tên “foo. L y ví d b n c n đ i ch tên và ph n m r ng t p tin.*\)$’.\(. 6.v. Đ hi n th quá trình làm vi c. thì ngư i dùng có th s d ng các ký t thay th (wildcards) ‘*’ và ‘?’ trong m u ngu n.

không ghi chèn (nút Không) • Ghi thêm n i dung c a t p tin đang sao chép vào cu i t p tin đã có (nút Thêm vào cu i) . N u t t đi tuỳ ch n Thao tác v i thông tin dài dòng (xem C u hình / C u hình.. ph n dư i c a h p tho i này có hai nút. Thanh th ba (bytes bar) cho bi t ph n trăm dung lư ng tính theo byte đã làm xong. C a s h i l i xu t hi n khi ngư i dùng đang th c hi n thao tác d n đ n vi c ghi chèn lên t p tin đã có. Trong quá trình th c hi n các thao tác v i t p tin ngư i dùng có th nhìn th y 3 d ng c a s n a. Thông thư ng ngư i dùng ch n B qua đ không th c hi n thao tác v i t p tin đang có v n đ .9. thì hai thanh bi u đ cu i s không đư c hi n th . Nh n nút B qua s d n đ n vi c b qua thao tác v i t p tin này và ti p t c thao tác t p tin sau n u có. 1. ho c D ng đ không th c hi n hoàn toàn thao tác đưa ra.9: C a s h i l i Dư i đây đưa ra hai câu h i l i 6. b ng trình l nh terminal khác). Trong c a s h i l i s hi n ra th i gian t o ra và kích thư c c a t p tin ngu n (đang đư c sao chép hay di chuy n) và c a t p tin đích (s b hu b n u ghi chèn). Hình 6. Câu h i th nh t “Ghi đè lên t p tin này” có ba cách tr l i: • Đ ng ý (nút Có) • T ch i.144 S d ng Midnight Commander t ng cái. 2. c a nh ng t p tin đã đánh d u. C a s l i đưa ra thông tin v l i và đ ngh ba cách gi i quy t. t t c nh ng t p tin còn l i s b b qua. Phương án th ba là Th l i. Nh n nút D ng s k t thúc thao tác.. t c là trong thư m c sao chép hay di chuy n đ n đã có t p tin cùng tên.). Ch n phương án này n u ngư i dùng đã s a đư c l i (ví d .

6. đ có th ch y m t câu l nh nào đó c a h đi u hành. Nh n nút Có đ xóa thư m c cùng v i t t c các t p tin c a nó. Nh ng t p tin b b qua. L a ch n nút mu n nh n b ng các phím mũi tên ho c phím <Tab>. đo đó c a s h i l i s không hi n ra m i l n có t p tin trùng tên: • T t c – ghi chèn t t c các t p tin đã ch n. thì s th c hi n sao chép). không xóa nh ng thư m c không r ng trong s đã ch n.10) xu t hi n khi ngư i dùng đang th c hi n thao tác xóa m t thư m c không r ng. Không đ không xóa thư m c này. ph n dư i c a màn hình luôn luôn có dòng l nh c a h v . • C p nh t – ch ghi chèn (đ ng đ n) nh ng t p tin đư c t o ra trư c t p tin ngu n. Hình 6. • Không – không ghi chèn các t p tin (n u không có t p tin đích. Trong th i gian làm vi c v i Midnight Commander. Không đ b qua. 3. s v n đư c đánh d u như cũ. thì sau khi th c hi n s b đánh d u kh i nh ng t p tin đã thao tác thành công. C a s yêu c u xóa toàn b ( 6. D ng có nghĩa là không th c hi n thao tác xóa n a. ngư i dùng c n gõ vào dòng l nh tên c a chương . Ngư i dùng cũng có th d ng th c hi n thao tác n u nh n nút D ng cu i c a s h i l i.9 Dòng l nh c a h v 145 Còn đ tr l i cho câu h i th hai “Ghi đè lên m i t p tin đích?” chúng ta có 4 cách.6. ch n T t c n u b n đã đánh d u nhi u thư m c và tin tư ng là mình đúng. không h i l i. Cách gi i quy t đư c dùng s làm vi c v i t t c các t p tin đã ch n. • N u kích thư c khác nhau – ch ghi chèn n u kích thư c các t p tin khác nhau. Ch ch n Có ho c T t c khi b n th c s tin tư ng là mình mu n xóa thư m c cùng v i toàn b các thư m c con c a nó.9 Dòng l nh c a h v Như đã nói khi mô t v ngoài c a màn hình Midnight Commander.10: C a s yêu c u N u đã đánh d u nhóm các t p tin đ thao tác. t c là không thao tác.

t c là tên c a thư m c đang đư c hi n th trên b ng hi n th i. • <Alt>+<P>. Quay ngư c l i m t câu l nh theo danh sách nh ng l nh đã ch y (l ch s l nh). thì s th c hi n nh ng câu l nh đ t trong ph n nh này. <T>. T t nhiên b n có th thay đ i c u hình c a môi trư ng làm vi c. N u ngư i dùng nh n phím <Enter> khi dòng chi u sáng n m trên tên t p tin không ph i là chương trình. Sao chép vào dòng l nh tên c a thư m c đang hi n th trên b ng không ph i hi n th i. đ c bi t trong trư ng h p ph i ch ra các tham s c a câu l nh. <Ctrl>+<T>. • <Ctrl>+<Enter>. Trư c khi ch y các l nh có th c hi n nh ng s thay th macro đơn gi n. N u trong t p tin mc. danh sách câu l nh.<P>. thì Midnight Commander s so sánh ph n m r ng c a t p tin này v i ph n m r ng có trong “t p tin các ph n m r ng” ~/mc. Thông thư ng vi c nh p các câu l nh đòi h i ph i gõ r t nhi u các ký t . nhưng đó đã là m t câu chuy n khác. ví d trong môi trư ng KDE thì r t có th s không dùng đư c t h p phím này. • <Alt>+<Tab>. t c là Midnight Commander s đoán nh ng ký t mà ngư i dùng còn chưa nh p vào d a trên danh sách t p tin c a thư m c hi n th i.ext có m t ph n nh ch ra thao tác làm vi c v i nh ng t p tin có ph n m r ng như t p tin đã ch n. Cũng như <Alt>+<Enter>. • <Alt>+<Enter>. 4 autocompletion . • <Ctrl>+<X>. Sao chép vào dòng l nh tên c a các t p tin đư c đánh d u trong b ng không ph i hi n th i. Đ giúp nh p câu l nh d dàng hơn trong Midnight Commander có m t vài t h p phím cho phép gi m s l n gõ bàn phím trong th i gian nh p và s a đ i câu l nh trên dòng l nh. <Ctrl>+<P>. Sao chép tên c a t p tin hay thư m c đang đư c chi u sáng vào dòng l nh. Chèn nh ng ký t đư c chương trình Midnight Commander biên d ch theo m t cách nào đó (ví d ký t ‘+’). • <Ctrl>+<X>.ext. v.146 S d ng Midnight Commander trình tương ng ho c ch n chương trình đó trong b ng hi n th i (đưa dòng chi u sáng lên tên t p tin chương trình). Th c hi n thao tác t đ ng đi n thêm4 tên t p tin. trong s đó có đư ng d n đ y đ c ng v i tên c a t p tin c n làm vi c. • <Ctrl>+<X>. Sao chép vào dòng l nh tên c a thư m c hi n th i. . do môi trư ng làm vi c đã dùng nó cho thao tác khác (trong trư ng h p KDE thì đó là chuy n gi a các c a s ). • <Ctrl>+<Q>. sau đó gõ phím <Enter>. ho c tên c a t p tin đang đư c chi u sáng n u không có t p tin nào đư c đánh d u. • <Ctrl>+<X>. tên câu l nh. Tuy nhiên n u b n làm vi c trong giao di n đ ho .v. tên ngư i dùng hay tên máy (tùy theo nh ng gì ngư i dùng đã gõ và ph n nào c a câu l nh đang đư c nh p vào). Sao chép vào dòng l nh tên c a các t p tin đã đư c đánh d u trong b ng hi n th i. .

Đ tránh m t th i gian t o cây thư m c. thì ngư i dùng có th s d ng nh ng t h p phím đi u khi n li t kê trong b ng 6. không hi n th các thư m c “cháu”. D ng c a cây thư m c t đ ng thay đ i sau m i l n di chuy n qua cây này. khi trên màn hình xu t hi n dòng nh p vào. Có th làm hi n ra cây thư m c b ng hai cách: qua câu l nh Cây thư m c c a trình đơn Câu l nh và qua câu l nh Cây thư m c c a trình đơn B ng ph i ho c b ng trái. còn phím <→> dùng đ chuy n t i các thư m c con c a thư m c hi n th i.11 (câu l nh K t n i FTP. n u đó là dòng l nh thì hi n th l ch s l nh. cácthuw m c bên c nh có cùng c p b c và các thư m c con chính th c c a thư m c này. Trong trư ng h p ngư c l i thì s m ra m t nhánh con c a cây thư m c.5. Ví d dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP mà b n mu n k t n i t i như trong hình 6. Đ đi u khi n xem cây thư m c có th s d ng nh ng t h p phím sau: . Khi này ch hi n th nh ng thư m c n m trên (bao g m c thư m c m và cao hơn). c a trình đơn B ng ph i ho c B ng trái). S hi n th t t c các thư m c con mà chương trình đ c đư c t i th i đi m này. N u thư m c không có ch a các thư m c con thì s không có gì x y ra.. đ ng th i th c hi n nh ng câu l nh thay đ i d ng c a các b ng Midnight Commander cũng như nh ng thông tin hi n th trên chúng. 147 • <Alt>+<H>. Trong ch đ đ ng (dynamic) các phím <↑> và <↓> đư c dùng đ chuy n t i thư m c bên c nh có cùng c p b c. Midnight Commander ch t o m t ph n nh cây này ch không t o h t. Đ chuy n t i thư m c m s d ng phím <←>. N u thư m c ngư i dùng mu n xem không đư c hi n th thì hãy chuy n t i thư m c m c a nó r i nh n <Ctrl>+<R> ho c <F2>. Có hai ch đ hi n th cây thư m c. Hình 6. Khi ch y câu l nh Cây thư m c c a trình đơn này thì s hi n ra c a s cho th y c u trúc thư m c c a h th ng t p tin. Dòng nh p vào không ch là dòng l nh c a h v shell mà còn là nh ng dòng nh p vào c a các h p tho i c a các chương trình con khác nhau.11: Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP 6. Trong b t kỳ trư ng h p nào.10 Trình đơn Câu l nh • <Alt>+<N>. “ch t”. Đi t i câu l nh ti p theo trong danh sách l ch s l nh. Trong ch đ tĩnh (static) đ di chuy n t i thư m c mu n xem (t c là di chuy n dòng chi u sáng t i tên c a thư m c đó) ch dùng các phím <↑> và <↓>.10 Trình đơn Câu l nh Trình đơn Câu l nh cho phép th c hi n thêm m t s thao tác đi u khi n h th ng t p tin.. Hi n th l ch s c a dòng nh p vào hi n th i.6. t c là chuy n t i m t c p b c th p hơn.

Vì th khi xem cây thư m c thì dòng dư i cùng (cho bi t ch c năng c a các phím F) cho bi t phím <F3> có ch c năng Quên. tên ngư i dùng hay tên máy. Dán n i dung c a b đ m vào dòng nh p t i v trí n m trư c (bên trái) con tr . T đư c coi là m t c m ký t n m gi a hai kho ng tr ng. Nh ng t h p phím này dùng đ di chuy n trong l ch s l nh. Khi hi n th cây thư m c trên m t b ng thì nh n phím <Enter> s hi n th thư m c tương ng lên b ng th hai. Xóa ký t n m t i ch con tr . . <Alt>+<P> di chuy n t i nh ng câu l nh n m trư c. Xóa thư m c hi n th i ra kh i cây thư m c. Nh n phím này trong c a s xem cây thư m c đ thoát kh i ch đ xem và hi n th danh sách t p tin c a thư m c đã ch n trong b ng hi n th i. • <F3>. Xóa ký t n m bên trái con tr . Đánh d u b t đ u ph n văn b n mu n c t (ghi vào b đ m). refresh).1 • <Enter>. Di chuy n con tr sang trái m t t . còn <Alt>+<N> – t i nh ng câu l nh n m sau. Đ c l i n i dung c a thư m c (c p nh t. Có th dùng m t trong hai t h p phím này đ xóa t n m trư c (bên trái) con tr . Sao chép văn b n n m gi a con tr và đánh d u vào b đ m mà không xóa văn b n đó kh i dòng nh p vào. S d ng trong trư ng h p khi cây thư m c đư c hi n th không tương ng v i c u trúc th t s c a nó: m t s thư m c con không đư c hi n th ho c hi n th c nh ng thư m c con đã b xóa. • <Ctrl>+<R> ho c <F2>. Di chuy n con tr sang ph i m t t . Sao chép văn b n n m gi a con tr và đánh d u vào b đ m đ ng th i xóa đi văn b n đó kh i dòng nh p vào. Di chuy n con tr t i cu i dòng. tên câu l nh. Di chuy n con tr sang trái m t ký t . Di chuy n con tr sang ph i m t ký t . <Alt>+<W> <Ctrl>+<Y> <Ctrl>+<K> <Alt>+<P> và <Alt>+<N> <Ctrl>+<Alt>+<H> (<Alt>+<Backspace>) <Alt>+<Tab> • Nh ng phím dùng đ di chuy n li t kê trong b ng 6. còn trên b ng hi n th i s là cây thư m c. Th c hi n thao tác t đ ng đi n thêm (autocompletion) tên t p tin. Xóa b n b n t v trí con tr t i cu i dòng.148 S d ng Midnight Commander B ng 6. Câu l nh này ch s d ng đ xóa nh ng nhánh cây hi n th không đúng. N u ngư i dùng xóa thư m c có trên đĩa thì s hi n ra m t thông báo l i.5: Các l nh đi u khi n dòng nh p vào T h p phím <Ctrl>+<A> <Ctrl>+<E> <Ctrl>+<B> (<←>) <Ctrl>+<F> (<→>) <Alt>+<F> <Alt>+<B> <Ctrl>+<H> (<Backspace>) <Ctrl>+<D> (<Delete>) <Ctrl>+<@> <Ctrl>+<W> Hành đ ng th c hi n Di chuy n con tr lên đ u dòng.

n u ngư i dùng bi t là t p tin đang tìm không có trên CD hay không mu n tìm ki m trong nh ng thư m c . Ví d . Sau khi ch n câu l nh này s hi n ra m t h p tho i h i thư m c đ b t đ u tìm ki m. n u mu n tìm dòng “strcmp (”. . Nút Chuy n thư m c dùng đ chuy n t i thư m c có ch a t p tin đang đư c chi u sáng. Nh n nút B ng s hi n th k t qu tìm ki m lên b ng hi n th i đ ngư i dùng có th th c hi n các thao tác khác v i nh ng t p tin đã ch n (xem. Đ b t đ u tìm ki m. thì ngư i dùng c n nh p vào ô N i dung dòng “strcmp \”. xóa. N u không có thư m c đó.10 Trình đơn Câu l nh 149 • <F4> (Static/Dynamic). M u tìm ki m s đư c hi có). Có th xem danh sách nh ng t p tin tìm th y b ng các phím <↑> và <↓>.13). Có nghĩa là đ ng trư c nh ng ký t có ý nghĩa đ c bi t đ i v i egrep c n đ t ký t “\”.6. Nút Thoát dùng đ thoát kh i ch đ tìm ki m. • <F8>. Chuy n đ i gi a hai ch đ di chuy n trong cây thư m c tĩnh (dùng theo m c đ nh) và đ ng. thì s chuy n dòng chi u sáng xu ng dư i m t dòng. sao chép. còn có kh năng đưa ra danh sách nh ng thư m c mà câu l nh Tìm t p tin s b qua trong khi tìm ki m (ví d . Sao chép thư m c con (c n ch ra thư m c mu n sao chép t i trong dòng nh p vào hi n ra). • <F7>. • <F6>. v. Ngư i dùng có th ch n thư m c b t đ u tìm ki m trong cây thư m c hi n ra khi nh n nút Cây thư m c c a h p tho i. . T o thư m c con trong thư m c hi n th i. Tìm thư m c ti p theo tương ng v i m u đưa ra. Di chuy n thư m c. ). • <Ctrl>+<H> ho c <Backspace>. • <Ctrl>+<S> ho c <Alt>+<S>. Xóa thư m c đ t dư i dòng chi u sáng ra kh i h th ng t p tin. này vào m u tìm ki m và di chuy n ti p theo tho mãn m u này. Sau khi đưa ra b ng có th nh n <Ctrl>+<R> đ tr l i danh sách t p tin thông thư ng. Trong n ch y ch đ tìm ki m b ng t h p n th trên dòng tr ng thái mini (n u Hành đ ng sau ch có th th c hi n trong c a s đang hi n th cây thư m c: <F1> (Help) – G i tr giúp và hi n th ph n tr giúp v c a s cây thư m c. Ngoài ra. Trong th i gian tìm ki m có th t m d ng b ng nút Hoãn và ti p t c b ng nút Ti p t c (hình 6. Xóa ký t cu i cùng trong dòng (m u) tìm ki m. di chuy n.12). Có th s d ng chu t trong c a s xem cây thư m c.v. Trong ô N i dung (Contents) có th đưa ra các bi u th c chính quy theo các quy lu t c a l nh egrep. tên t p tin mu n tìm (xem hình 6. • <B t kỳ ký t nào khác>. Nh n đúp chu t có tác d ng như khi nh n phím <Enter>. nh n vào nút Đ ng ý. Thêm ký t dòng chi u sáng đ n tên c a thư m c ch đ xem cây thư m c thì đ u tiên c <Ctrl>+<S>. Câu l nh Tìm t p tin (phím nóng <Meta>+<?> ho c <Esc>.<?>) c a trình đơn Câu l nh cho phép ngư i dùng tìm trên đĩa t p tin có tên đưa ra. • <F5>. Nút L p l i dùng đ nh p vào các tham s cho tìm ki m m i.

150 S d ng Midnight Commander Hình 6. Câu l nh Đ i ch hai b ng (<Ctrl>+<U>) đ i ch n i dung c a b ng trái và b ng ph i. L nh này làm vi c trên xterm và dư i console c a Linux. N u dùng phương pháp nhanh thì ch so sánh kích thư c và th i gian t o các t p tin . Tên thư m c cách nhau b i d u hai ch m như sau: [Misc] find_ignore_dirs=/cdrom:/nfs/wuarchive:/afs B n có th s d ng vi c đưa k t qu l nh lên trên b ng (đ c thêm B ng ngoài dư i) đ th c hi n nh ng hành đ ng ti p n i nhau ph c t p hơn. Có ba phương pháp so sánh. Câu l nh So sánh thư m c (<Ctrl-X>.mc/ini. còn Tìm ki m t p tin ch cho phép th c hi n nh ng yêu c u đơn gi n. Đ m l i các b ng mc cũng dùng l nh (phím nóng) này.13: Đang tìm ki m k t n i qua NFS qua đư ng truy n r t ch m). Câu l nh B t/t t b ng (<Ctrl>+<O>) n đi hai b ng c a mc và hi n th k t qu làm vi c c a các l nh shell.12: B t đ u tìm ki m Hình 6.<D>) so sánh n i dung c a các thư m c đang đư c hi n th trên b ng trái và b ng ph i. C n ph i ch ra nh ng thư m c mu n b qua này b ng bi n find_ignore_dirs trong ph n Misc c a t p tin ~/.

Ví d . Phương pháp này không dùng đư c n u máy không h tr g i h th ng (system call) mmap(2).. Câu l nh B ng ngoài (hay đúng hơn ph i g i là “Đưa k t qu làm vi c c a l nh lên trên b ng”) cho phép ngư i dùng th c hi n nh ng chương trình ngoài. ) v i t t c các liên k t m m c a thư m c hi n th i. . Sau đó ngư i dùng có th s d ng câu l nh sao chép (<F5>) đ làm cho n i dung c a hai thư m c gi ng nhau. trên b ng hi n th i s không ph i là n i dung c a thư m c tương ng mà ch có các liên k t m m n m trong thư m c đã ch ra. L n sau b n ch c n ch n tên tương ng trong danh sách mà không c n ph i nh p l i câu l nh t đ u5 .14: Tìm ki m t t c các liên k t m m Sau khi th c hi n câu l nh này. Phương pháp theo byte s so sánh n i dung c a các t p tin (theo t ng byte). ho c chi u sáng nh ng t p tin là phiên b n m i hơn. thì b n có th s d ng câu l nh B ng ngoài đ ch y câu l nh find . n u b n mu n th c hi n m t hành đ ng nào đó (xóa. . 5 T t nhiên b n có th dùng l ch s câu l nh (xem trên ho c ngay dư i) . Đ th c hi n vi c này c n nh p câu l nh vào dòng nh p vào (dòng “Câu l nh”) r i nh n nút Thêm m i. di chuy n. r i đưa k t qu c a l nh này thành n i dung c a b ng hi n th i (ví d đi n hình là đưa k t qu c a l nh find). Có th sao chép l nh đang đư c chi u sáng (di chuy n dòng chi u sáng b ng các phím <↑> và <↓>) vào dòng l nh c a h v b ng phím <Enter>. Sau đó b n c n nh p vào tên c a l nh đó.6. -type l -print như trong hình 6.14. N u mu n ngư i dùng có th lưu nh ng câu l nh b ng ngoài thư ng dùng b ng nh ng tên riêng có ý nghĩa đ có th g i nhanh nh ng câu l nh này theo tên c a chúng. Khi so sánh theo kích thư c thì ch ki m tra kích thư c c a các t p tin tương ng và không ki m tra ngày t o ra. sao chép. Hình 6.10 Trình đơn Câu l nh 151 có cùng tên. Câu l nh L ch s câu l nh hi n ra c a s v i danh sách nh ng l nh đã th c hi n trư c đây. K t qu là trong c hai thư m c s chi u sáng nh ng t p tin không có trong thư m c còn l i.

Chương trình này s đư c ch y đ thao tác (xem.mc/menu (trình đơn hi n ra sau khi nh n phím <F2>) ho c trình đơn . <H>). Câu l nh So n th o t p tin trình đơn dùng đ s a trình đơn c a ngư i dùng ~/. Cũng trong h p tho i thư m c thư ng dùng b n có th thêm đánh d u m i vào danh sách ho c xóa đánh d u đã có. Có th s d ng danh sách này đ chuy n nhanh đ n thư m c c n thi t. mc t o ra danh sách các đánh d u (tên d nh ) cho các thư m c thư ng dùng này. Đ th c hi n vi c này. khi đó s thêm thư m c hi n th i vào danh sách thư m c thư ng dùng. ph c h i (ti p t c ch y) ho c di t b t kỳ công vi c n n sau này (xem hình 6. Câu l nh Thư m c thư ng dùng (<Ctrl>+<\>) cho phép t o danh sách nh ng thư m c thư ng đư c dùng và cho phép chuy n nhanh đ n nh ng thư m c trong danh sách này (hình 6. tuy nhiên trong trư ng h p này ngư i dùng s không th y danh sách các câu l nh.<J> b n có th d ng. Sau khi ch n câu l nh So n th o t p tin ph n m r ng ngư i dùng có th s a đ i t p tin mc.15).152 S d ng Midnight Commander Còn có th truy c p vào danh sách l ch s câu l nh b ng các phím <Alt>+<P> ho c <Alt>+<N>.ext xác đ nh dùng chương trình nào đ m các t p tin v i ph n m r ng (ph n cu i c a tên sau d u ch m cu i cùng) nào. so n th o hay th c hi n) v i t p tin có ph n m r ng tương ng khi chuy n dòng chi u sáng lên tên t p tin r i nh n <Enter>. Thay vào đó trên dòng l nh s hi n th m t trong các l nh c a danh sách và phím <Alt>+<P> s chuy n nó thành l nh n m trên.16). S d ng câu l nh này ho c phím nóng <Ctrl>+ <X>. còn <Alt>+<N> s chuy n thành l nh n m dư i trong danh sách. Đ thêm đánh d u m i còn có th s d ng t h p phím (<Ctrl>+<X>. Hình 6. Chương trình s hi n ra yêu c u nh p tên đánh d u cho thư m c này.15: H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng Câu l nh Công vi c n n sau cho phép ngư i dùng đi u khi n nh ng công vi c đang làm vi c ch đ n n đã ch y t Midnight Commander (ví d thao tác sao chép và di chuy n t p tin).

có th là /usr/share/mc/mc.6.11 C u hình Midnight Commander Chương trình Midnight Commander có nhi u c u hình (tùy ch n). T t nhiên trong trư ng h p cu i cùng b n c n có quy n ghi lên t p tin tương ng. N u tùy ch n này đư c dùng. thì theo m c đ nh dòng chi u sáng tên t p tin s di chuy n xu ng dư i m t dòng. Theo m c đ nh chương trình Midnight Commander không hi n th nh ng t p tin có tên k t thúc b ng ‘∼’ (gi ng như tùy ch n -B c a l nh ls). ngư i dùng có th đưa ra giá tr c a các tham s sau: • Hi n th t p tin sao lưu. trong đó có nh ng t p tin có tên b t đ u b ng đ u ch m (gi ng như ls-a). Câu l nh đ u tiên là C u hình. thì khi g i trình đơn chính b ng phím <F9> s hi n th ngay l p t c danh sách các câu l nh c a . M i tùy ch n có th đư c dùng ho c không.11 C u hình Midnight Commander 153 Hình 6. Theo m c đ nh Midnight Commander hi n th t t c các t p tin. Khi ch n câu l nh này s hi n ra m t h p tho i như trong hình 6. • Đ y xu ng trình đơn. Trong vùng “C u hình b ng”. Khi ngư i dùng đánh d u t p tin (b ng t h p phím <Ctrl>+<T> ho c <Insert>). 6. • Hi n th t p tin n. Nh ng tham s c u hình trong h p tho i này chia thành ba nhóm: “C u hình b ng”.menu. “T m ng ng sau khi ch y... • Nhãn di chuy n xu ng.17. Vi c dùng hay không dùng tùy ch n đư c th c hi n qua các c a s h i tho i c a trình đơn C u hình.16: Đi u khi n công vi c n n sau c a h th ng. Bây gi chúng ta xem xét t ng câu l nh c a trình đơn C u hình đ bi t có th dùng ho c không dùng nh ng tùy ch n nào.” và “C u hình khác”. Tùy ch n đư c dùng n u có d u “x” ho c d u sao “*” (đ t vào b ng phím tr ng) trong ngo c vuông đ ng trư c tên c a tùy ch n.

• N p nhanh thư m c. quy n truy c p ho c ch s h u v. còn tên t p tin – sau tên c a t t c các thư m c. Vùng T m ng ng sau khi ch y. N u tùy ch n không đư c dùng thì thư m c (và đư ng d n đ n thư m c) s đư c hi n th đ u danh sách. Trong trư ng h p đó (n u tùy ch n này đư c dùng). . N u dùng tùy ch n này. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng.17: C u hình Midnight Commander trình đơn (Trình đơn đ y xu ng).. ho c nh n phím <F9> r i nh n phím <T>. thì b n c n ph i t c p nh t l i danh sách t p tin b ng t h p phím <Ctrl>+<R>. phím <F9> ch đưa ngư i dùng vào trình đơn chính và ngư i dùng ph i t ch n trình đơn tương ng b ng các phím mũi tên và dùng phím <Enter> ho c ch cái đ u tiên c a trình đơn đ m (đ y xu ng) trình đơn đó. N u b n b t dùng tùy ch n này. Có nghĩa là ngư i dùng không mu n xem k t qu làm vi c c a l nh.. Trên các kênh giao tác Linux ho c khi dùng xterm ngư i dùng còn có th xem k t qu này b ng t h p phím <Ctrl>+<O>. ) thì s không c p nh t l i n i dung c a thư m c đó.. Sau khi th c hi n các câu l nh Midnight Commander có th t m ng ng m t chút đ ngư i dùng có th xem và nghiên c u k t qu làm vi c c a nh ng l nh này. thì Midnight Commander s s d ng cách (m o) sau đ hi n th n i dung thư m c: ch đ c l i n i dung c a thư m c trong trư ng h p đã thay đ i b n ghi inode c a thư m c. • Tr n l n t t c t p tin. t c là n u trong thư m c đã t o ho c xoá đi t p tin (thư m c) nào đó.154 S d ng Midnight Commander Hình 6. n u ch thay đ i b n ghi inode c a các t p tin c a thư m c này (đã thay đ i kích thư c t p tin. đây có ba tùy ch n: • Không bao gi . . Trong trư ng h p ngư c l i.v. thì đ u tiên c n nh n phím <F9> r i dùng phím mũi tên sang ph i r i nh n phím <Enter>. Ví d . b n mu n m trình đơn T p tin. thì s hi n th không phân bi t t p tin và thư m c. .

thì khi thoát kh i chương trình Midnight Commander. Tính năng này có ích khi trên máy làm vi c ngư i dùng có ít kinh nghi m (ngư i thao tác) và ch th c hi n nh ng thao tác đơn gi n. xóa Midnight Commander s tính t ng s t p tin và t ng kích thư c c a chúng đ ng th i hi n th quá trình thao tác v i nh ng t p tin này d ng các dòng bi u đ (tuy nhiên. . thì đ so n th o các t p tin Midnight Commander s dùng trình so n th o c a mình (mcedit). S t m ng ng trên nh ng terminal không có kh năng hi n th k t qu làm vi c c a l nh th c hi n cu i cùng. thì s g i chương trình ch ra trong bi n PAGER. Đ có th đ t đư c k t qu như trong shell.mc/ini. n u không dùng tùy ch n Thao tác v i thông báo dài dòng trên. • M u d ng shell (Shell Patterns). N u tùy ch n này không đư c dùng. thì trư c khi th c hi n các thao tác sao chép. N u dùng tùy ch n này.*’ (không ho c vài ký t ). N u tùy ch n này đư c dùng. thì trình đơn c a ngư i dùng s t đ ng hi n th lên màn hình m i khi ch y chương trình. • Tính t ng kích thư c (Compute totals). Tùy ch n này xác đ nh có hi n th hay không các c a s ph khi th c hi n các thao tác sao chép. Tùy ch n này không làm vi c. N u không dùng tùy ch n này. N u b n đang dùng m t terminal ch m thì không nên dùng tùy ch n này. Theo m c đ nh các l nh ch n (select) và b ch n (unselect) nhóm t p tin và hi n th t p tin theo b l c (Filter) s d ng các bi u th c chính quy gi ng như trong h v shell. N u không ch ra bi n này thì s dùng l nh view. tính năng này s làm ch m quá trình m t chút). • T đ ng ghi nh c u hình.’ (chính xác m t ký t ) và thay th ‘. N u không đ t bi n này thì s dùng vi. Trong vùng C u hình khác ngư i dùng có th đ t ra các tham s sau: • Thao tác v i thông báo dài dòng (Verbose operation). thì c n dùng bi u th c chính quy theo các lu t vi t trong man 1 ed. N u không dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s g i trình so n th o đư c ch ra trong bi n môi trư ng EDITOR. Tùy ch n này cũng t đ ng không đư c dùng n u t c đ làm vi c c a terminal nh hơn 9600 bps. di chuy n. thay th ‘?’ b ng ‘.’ b ng m t d u ch m thông thư ng (literal dot). thì chương trình th c hi n nh ng bi n đ i sau: thay th ‘*’ b ng ‘. • Trình xem n i b . Chương trình Midnight Commander luôn luôn t m ng ng sau khi th c hi n b t kỳ l nh nào. • S d ng so n th o n i b . N u dùng tùy ch n này. giá tr c a các tham s thi t l p s đư c lưu vào t p tin ~/. thì Midnight Commander s s d ng chương trình xem t p tin c a mình khi xem t p tin.6.11 C u hình Midnight Commander 155 • Trên nh ng terminal “ngu”. di chuy n và xóa. N u dùng tùy ch n này. • Trình đơn t đ ng. • Luôn luôn. N u dùng tùy ch n này.

• Di chuy n gi ng trong Lynx. . nhưng b n có th thay đ i đ quy n truy c p và d ng t p tin có màu khác. cho phép thay đ i m t s tham s hi n th c a s chính c a chương trình Midnight Commander trên màn hình (xem hình 6. Ngoài ra còn có th ch ra tư th n m c a b ng là n m ngang hay d c. thì l nh cd . T c là n u ngư i dùng vào thư m c hi n th i theo liên k t đ n nó. thì nh ng ô perm và mode cho bi t quy n truy c p c a ngư i dùng đã ch y chương trình Midnight Commander s có màu xác đ nh b ng t khóa selected trong ph n [Colors] c a t p tin kh i đ ng ~/. Dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s tuân theo chu i các thư m c con lôgíc khi thay đ i thư m c theo liên k t. và n u như có nhi u phương án thì chương trình s t o ra ti p bíp. B n có th hi n th ho c không hi n th dòng trình đơn chính trên đ u màn hình. N u dùng tùy ch n này. và có th thay đ i kích thư c c a nh ng b ng này.mc/ini. Câu l nh th hai là V ngoài. N u dùng phân bi t màu cho quy n truy c p. khi nh n phím <Alt>+<Tab>.. s đưa ngư i dùng vào thư m c m c a thư m c hi n th i.156 S d ng Midnight Commander • T đ ng hoàn thành: hi n t t c . • cd theo liên k t.v. các t p tin core (dump c a b nh ). Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. ngư i dùng có kh năng dùng các phím <→> đ chuy n vào thư m c đang đư c chi u sáng và <←> đ chuy n lên thư m c m c a thư m c hi n th i (v i đi u ki n là dòng l nh tr ng). Trên các kênh giao tác (console) Linux ho c SCO còn có th đ t s dòng dành đ hi n th k t qu làm vi c c a l nh. N u không dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s chuy n thư m c theo c u trúc th t s c a các thư m c. các t p tin th c hi n v. N u mu n th y các phương án hoàn thành ngay sau l n nh n <Alt>+<Tab> đ u tiên thì hãy b t dùng tùy ch n này. dòng giúp nh v công d ng c a các phím ch c năng cu i màn hình. ch không ph i vào thư m c ch a liên k t. Dùng tùy ch n này s ngăn ch n đư c ph n nào vi c xóa t p tin m t cách vô tình. thì Midnight Commander hi n th góc trên bên ph i v ch quay dùng làm ch th cho bi t chương trình đang th c hi n công vi c (thao tác) nào đó. . thì Midnight Commander s s d ng các màu khác nhau cho thư m c. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. Theo m c đ nh t t c các thông tin đư c hi n th b ng m t màu. • Xóa m t cách an toàn. dòng g i ý (n m trên dòng l nh). Khi nh n t h p phím <Alt>+<Tab> l n th hai s hi n th t t c các kh năng hoàn thành. gi ng như khi dùng l nh cd. t c là th đoán ph n còn l i c a câu l nh đang nh p. N u dùng tùy ch n. dòng l nh. • Cái ch quay.18). Theo m c đ nh bash cũng làm vi c như v y. Trong quá trình nh p l nh Midnight Commander có th “t đ ng hoàn thành” câu l nh đó. N u dùng tùy ch n Hi n tr ng thái mini. N u dùng phân bi t màu cho các d ng t p tin. Theo m c đ nh khi nh n <Alt>+<Tab> th nh t chương trình s tìm t t c nh ng phương án hoàn thành. thì trong ph n dư i . thì trong h p tho i h i l i vi c xóa t p tin theo m c đ nh nút đư c ch n s chuy n t “Có” sang “Không”. N u dùng tùy ch n này.

Không hi n th nh ng h p tho i này s gây ít nhi u nguy hi m đ n h th ng (hình 6. thông tin trong các t p tin. ngư i dùng ch ra đ nh d ng terminal s s d ng đ x lý (nh p vào và hi n th trên màn hình) thông tin d ng các byte. <End>). Câu l nh Th phím (Learn keys) g i h p tho i. Dùng tùy ch n Đ u vào 8 bit đ y đ ch có ý nghĩa trên các terminal có kh năng hi n th t t c các ký t 8bit (ví d các ký t c a ti ng Vi t). Trong h p tho i hi n ra s xu t hi n m t . ví d .19). Nh n vào nút L a ch n bên c nh s hi n th danh sách các b ng mã có. trong đó ngư i dùng có th th m t s phím (<F1> – <F20>. Trong h p tho i Bít hi n th (hình 6.19 thì bit đư c ch n là 8 bit khác. cũng như trư c khi thoát kh i chương trình mc. B ng câu l nh Xác nh n có th c u hình đ ch n có hi n th hay không h p tho i h i l i ngư i dùng trư c khi th c hi n các thao tác xóa. Dùng các phím mũi tên lên. xu ng đ ch n b ng mã thích h p sau đó nh n <Enter>.19: Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander Bit (b ng mã) đư c ch n s đư c hi n th trong h p tho i này. <Home>. trong trư ng h p hình 6. ghi chèn và ch y chương trình.20).6.18: Thay đ i v ngoài c a Midnight Commander c a m i b ng s có m t dòng cho bi t thông tin v t p tin đang đư c chi u sáng ho c thư m c hi n th i. Hình 6.11 C u hình Midnight Commander 157 Hình 6. vì nh ng phím này không ph i làm vi c trên m i d ng terminal.

N u nh n vào các phím mũi tên và sau đó bên c nh tên c a chúng xu t hi n d u OK. Ví d . <l> – sang ph i). thì cũng có th s d ng chúng đ đi u khi n dòng chi u sáng (hình 6. N u nó làm vi c bình thư ng thì bên c nh s xu t hi n d u OK.158 S d ng Midnight Commander Hình 6. thì sau khi nh n lên phím đó không xu t hi n d u OK. B n có th di chuy n dòng chi u sáng qua các phím này b ng <Tab> ho c các phím dùng trong trình so n th o vi (<h> – sang trái. còn nh ng l n nh n ti p theo s g i c a s tr giúp. Sau khi xu t hi n d u này thì phím s b t đ u làm vi c ch đ bình thư ng. l n nh n phím <F1> đ u tiên s làm xu t hi n d u OK (n u phím làm vi c bình thư ng).20: Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng b ng v i tên c a các phím có th th . Khi . N u không mu n thay th n a thì hãy nh n <Esc> r i đ i cho h p tho i màu đ bi n m t (ho c nh n phím <Enter>). Hình 6. Đ thay th c n chuy n dòng chi u sáng đ n tên c a phím không làm vi c (b ng chu t. N u có phím nào đó không làm vi c. <j> – xu ng dư i. các phím mũi tên ho c phím <Tab>) r i nh n <Enter> ho c phím tr ng. <k> – lên trên. Phím <Tab> luôn luôn làm vi c. Trong trư ng h p đó có th dùng phím khác thay th . Sau đó s hi n ra m t h p tho i màu đ yêu c u ngư i dùng nh n phím s dùng thay cho phím không làm vi c.21: Th và c u hình các phím Đ th m t phím c n nh n t ng phím trong b ng.21). Tương t đ i v i các phím mũi tên.

Câu l nh FS o g i h p tho i cho phép ngư i dùng đ t các giá tr c a m t s tham s có liên quan đ n s d ng h th ng t p tin o (hình 6. port và remote-dir là không b t bu c. Thành ph n pass là m t kh u dùng đ k t n i.netrc. n u không s dùng đăng nh p anonymous (đăng nh p chung) ho c dùng tên đăng nh p có trong t p tin ~/. Không nên đưa th ng m t kh u vào đư ng d n t i thư m c c a ftpfs.6.22: Thi t l p h th ng t p tin o Câu l nh Ghi nh c u hình lưu t t c nh ng giá tr đã ch n vào t p tin ini c a chương trình.12.mc/ini c a mình (trong đó TERM là tên g i c a terminal đang dùng) ho c không lưu nh ng thay đ i này. thì Midnight Commander s đăng nh p vào máy xa v i tên ngư i dùng đó.12 6. Đ s d ng đư c tính năng này b n có th dùng câu l nh K t n i FTP c a trình đơn B ng trái ho c B ng ph i tương ng ho c dùng câu l nh cd đ chuy n t i thư m c có đư ng d n d ng như sau: /#ftp:[!][user[:pass]@]machine[:port][remote-dir] Các thành ph n user.1 K t n i t i máy K t n i FTP xa Chương trình Midnight Commander s d ng H th ng t p tin FTP (ftpfs) đ cho phép ngư i dùng đi u khi n các t p tin xa qua giao th c FTP. và m t kh u s đư c lưu d ng văn b n thông . 6.22).12 K t n i t i máy xa 159 hoàn thành vi c th nghi m và c u hình t t c các phím. ch c n thi t n u có thành ph n user. Hình 6. vì b t kỳ ai cũng có th th y m t kh u này trên màn hình. N u ngư i dùng đưa ra user. ngư i dùng có th ch n lưu nh ng c u hình này vào ph n [terminal:TERM] c a t p tin ~/. T t nhiên n u t t c các phím làm vi c bình thư ng thì không c n ph i lưu gì h t.

vnoss.vnoss. options và remote-dir là không b t bu c.10.vnoss. Ví d : .org:67/public/wiki /#ftp:teppi:abcdef@people. H th ng t p tin fish là h th ng t p tin d a trên m ng máy tính.11. Trong ô tên máy ngư i dùng c n nh p t t c các thành ph n c a đư ng d n t i ftpfs như trên tr ph n đ u (/#ftp:). Các tùy ch n options có th là ‘C’ – nén thông tin truy n t i và ‘rsh’ dùng rsh đ thay cho ssh. Đ s d ng tính năng này.vnoss. Chương trình Midnight Commander s t đ ng h i m t kh u trong trư ng h p không có thành ph n pass và có tên ngư i dùng (có user).128/linux/SuSE people.vnoss. N u có thành ph n remote-dir thì sau khi k t n i thư m c hi n th i trên máy xa s là thư m c này. Đ k t n i t i máy xa.org/public/wiki đây b n đ c cũng có th s d ng l ch s (phím <Alt>+<H>).org/public/wiki teppi@people. Ví d : 192. Đ thay đ i các tùy ch n c a ftpfs chúng ta c n dùng câu l nh FS trình đơn C u hình (xem hình 6.2 K t n i Shell Ngoài FTP trong các phiên b n m i c a mình chương trình Midnight Commander còn h tr giao th c SSH và truy n t i t p tin qua H th ng t p tin shell (file transfer over shell filesystem).168. Đ s d ng FTP proxy.160 S d ng Midnight Commander thư ng trong l ch s các thư m c đã thăm.org/public/wiki H p tho i c a câu l nh K t n i FTP có d ng như trong hình 6.org/public/wiki /#ftp:teppi@people.12. b n có th dùng câu l nh K t n i Shell c a trình đơn B ng trái ho c B ng ph i tương ng ho c dùng câu l nh cd đ chuy n t i thư m c đ c bi t có tên d ng như sau: /#sh:[user@]machine[:options]/[remote-dir] Các thành ph n user. N u ngư i dùng đưa ra user. oc a 6.vnoss.10. thì Midnight Commander s đăng nh p vào máy xa v i tên ngư i dùng đó.org/public/wiki !people.org/public/wiki /#ftp:!people. nó cho phép ngư i dùng đi u khi n t p tin trên các máy xa gi ng như khi chúng n m trên máy c a mình.22).vnoss.vnoss.128/linux/SuSE /#ftp:people. Ví d : /#ftp:192.168. hãy thêm m t d u ch m than (!) vào phía trư c tên máy. n u không s dùng tên ngư i dùng c a b n.org:67/public/wiki teppi:abcdef@people. trên máy xa ph i có ch y máy ch fish ho c có m t h v shell tương thích v i bash.

org/viewcvs/*checkout*/mc/ mc/po/vi.6. Các b n có th đ c thêm tr giúp c a chương trình này m i khi c n b ng phím <F1>.org/projects Tác gi hy v ng r ng nh ng thông tin trong chương này có th giúp b n b t đ u làm vi c v i chương trình Midnight Commander. Ghi chú: • B n d ch ti ng Vi t cho giao di n c a Midnight Commander đi kèm v i chương trình có th không ph i là b n d ch m i nh t.vnoss.gnu.po. .savannah.168.vnoss.10.po trong thư m c po) ho c t http://cvs.org:C/public/wiki /#sh:teppi@people. Cách c p nh t m t b n d ch giao di n cho h th ng s đ c p đ n trong chương nói v ti ng Vi t trên Linux ho c n u mu n b n có th đ c trong b n tin s 3 VnOSS có trên http://vnoss.pdf). B n luôn luôn có th l y b n d ch m i nh t v t kho CVS c a Midnight Commander (t p tin vi.12 K t n i t i máy xa 161 /#sh:192.128:r/linux/SuSE /#sh:people. Tuy nhiên kh năng c a chương trình này còn r ng hơn so v i nh ng gì đ c p đ n đây.org (t p tin bantin-so3-092006.

Trong chương này chúng ta s xem xét cách làm vi c c a giao di n đ ho và cách c u hình nó. Hi n nay các “môi trư ng làm vi c” l n như KDE. đó là giao di n đ ho . Chúng ta s xem xét m t trong hai môi trư ng làm vi c này. Côngxoocxiom X đư c t ch c vào năm 1988 v i m c đích tiêu chu n hóa giao di n đ h a cho các h đi u hành UNIX.Org Giao di n đ ho trong Linux đư c xây d ng d a trên cơ s c a tiêu chu n X Window System (c n chú ý là Window ch không ph i Windows. B t đ u t phiên b n th hai tiêu chu n này đư c côngxoocxiom X h tr . M i th đã có s n. không c n nh danh sách các câu l nh vì đã có kh năng ch y chúng b ng h th ng trình đơn (menu).org).Chương 7 Giao di n đ ho M c dù Linux là h đi u hành m nh và phát tri n. ký hi u ng n g n là X11R7. Tuy nhiên trên các b n phân ph i Linux v n còn s d ng b n phát hành th 6. Cách đây không lâu các b n phân ph i Linux v n còn s d ng XFree86. Hi n th i đã có phiên b n 11 b n phát hành 7 c a tiêu chu n X Window System cho h th ng đ ho c a UNIX. Trong giao di n đ ho ngư i dùng có th ch y các chương trình trong các c a s khác nhau. t c là X11R6. m t ph n m m ng d ng t do tuân theo tiêu chu n X11R6 cho các h th ng UNIX .x. Ngư i dùng s ph i nh m t danh sách dài các câu l nh.Org Foundation (http://www. KDE. và ngoài ra còn có kh năng s d ng chu t đ s p x p không gian màn hình c a mình. Tiêu chu n này đ u tiên đư c vi t ra t i trư ng đ i h c công ngh Massachuset. Do đó ngay t nh ng ngày đ u phát tri n c a Linux đã có m t giao di n khác “thân thi n” v i ngư i dùng hơn. B t đ u t năm 1997 côngxoocxiom X chuy n thành X Open Group và sau đó là X. trong m t chương sách riêng ngay sau chương này. xin đ ng nh m!) hay còn g i đơn gi n là “X” (ích-xì). 7. nhưng n u ch làm vi c qua giao di n dòng l nh thì Linux tr thành khó s d ng và không th h p d n đư c nhi u ngư i dùng. cu i chương s có mô t sơ lư c m t vài môi trư ng làm vi c và cách kh i đ ng vào chúng.1 X. h th ng các bi u tư ng trên màn hình. GNOME còn có s n nh ng ng d ng đi kèm giúp ngư i dùng không m t nhi u th i gian l a ch n.

.7. Ph n l n các nhà phát tri n. v i các thi t b nh p vào (bàn phím..Org Foudation là m t công ty khoa h c v i ban lãnh đ o bao g m nh ng guru1 hàng đ u trong th gi i mã ngu n m : • Stuart Anderson (Free Standards Group).Org Foundation cung c p d ng ng d ng mã ngu n m c a X Window System. XFree86 đư c m t nhóm các nhà l p trình t o ra. . nhà phân ph i và nhà cung c p ph n c ng c a d án XFree86 trư c đây đã ng ng tham gia XFree86 và chuy n s n ph m c a mình gia nh p vào X. Còn bây gi chúng ta s nói đôi dòng v cách t ch c làm vi c giao di n ph n m m d a trên tiêu chu n X Window System.Org trên trang web chính c a t ch c t i đ a ch http://x. Quá trình phát tri n XOrg hi n đang là m t ph n c a c ng đ ng freedesktop. 386BSD. FreeBSD và các phiên b n UNIX khác cho Intel x86.4. H th ng X Window đư c xây d ng trên cơ s mô hình “ch /khách” (thu t ng ti ng Anh hay đư c dùng hơn trong giao ti p: server/client) thư ng g p trong th gi i vi tính hi n nay. . ngư i kh i đ u nhóm này là David Wexelblat. R t có th đ i v i m t s b n đ c s d hi u hơn n u coi chương trình này là m t driver c a h th ng hình nh. Hi n th i X. Chương trình ch X chi m lĩnh t t c các thi t b ph n c ng và cung c p các kh năng c a thi t b cho các chương trình khác d ng tài nguyên riêng2 theo m t giao th c (protocol) 1 2 nh ng ngư i có kinh nghi m làm vi c nhi u năm chính vì th mà chương trình X đư c coi là ch . m t nhánh phát tri n m i c a XFree86. chuyên đi u khi n h th ng này. N u mu n b n có th tìm hi u thêm v t ch c X. .org. • Egbert Eich (SuSE). ) và âm thanh. XFree86 đã đư c s d ng không ch trên Linux mà còn trên các h th ng System V/386. • Kevin Martin (Red Hat). ).org Foundation. • Jim Gettys (HP). • Keith Packard (HP). Chương trình ch X làm vi c tr c ti p v i ph n c ng: v i h th ng viđê-ô (c c hình. • Stuart Kreitman (SUN). Nói như v y là vì chương trình máy ch (xin đư c g i t t là chương trình ch ) X làm vi c trên máy tính c a ngư i dùng (và hi n th hình nh trên màn hình máy tính) ch không ph i trên m t máy (ch ) nào đó xa.0) đó là XOrg. Tuy nhiên mô hình này trong trư ng h p X Window đư c dùng d ng quay ngư c l i 180 đ . • Jim McQuillan (Linux Terminal Server Project). Tuy nhiên cách đây m t th i gian (cu i năm 2003 đ u năm 2004).org. . • Leon Shiman (Shiman Associates).1 X. Do đó đôi khi chúng ta không th y có s khác nhau “v cơ b n”. XOrg do t ch c cùng tên X. chu t.Org 163 v i b x lý 80386/80486/Pentium. các phiên b n Linux đã đ ng lo t chuy n sang m t “b n X” khác d a trên tiêu chu n X Window System (do có v n đ v i b n quy nc a XFree86 phiên b n 4.

Nhưng b n thân chương trình ch X không t o ra (v ra) hình nh trên màn hình mà ch cung c p hình nh cho driver c c hình. N m gi a chương trình khách và chương trình ch X còn có hai thành ph n quan tr ng n a c a giao di n đ ho .1: Ki n trúc c a h th ng đ ho X Window System3 . N u ch ch y chương trình ch X thì b n s ch th y m t màn hình màu xám v i m t d u X gi a. đó là thư vi n các hàm đ ho X–lib và trình qu n lý c a s (xem hình 7. Lúc này v n có m t s t h p phím đư c X x lý.. Đ đưa ra màn hình m t hình nh nào đó có ý nghĩa hơn thì ch m t mình chương trình ch X là không đ . Máy tính ch dùng đ ch y chương trình ch X đư c g i là máy X terminal. nhưng t m th i chưa có chương trình khách nào. t c là đ phân gi i và t n s màn hình và các t h p phím quen thu c <Control>+<Alt>+<Fm> – chuy n v ch đ văn b n vào terminal o s m. chương trình đ ho GIMP. Khi m t ng d ng X kh i đ ng. trình đơn (menu). . <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–> – chuy n nhanh gi a các ch đ hi n th . Đó là <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> dùng đ d ng làm vi c chương trình ch X (n u không b đi kh năng này trong c u hình). ví d chương trình so n th o văn b n OpenOffice. bao g m: v khung ngoài. các . Trình qu n lý c a s cung c p các phương ti n đ th c hi n t t c các thao tác v i các c a s . các chương trình gi l p terminal như xterm. konsole. Và đó là t t c nh ng gì b n có th làm. g i là giao th c X hay giao th c k t n i m ng X (X Network Protocol).org Writer. nh n chu t) đ n các chương trình khách. c a s s chuy n quy n đi u khi n đ n trình qu n lý c a s . Tuy nhiên ngay lúc này chương trình ch X đã s n sàng chuy n nh ng tín hi u (nh n phím. Ngoài nó ra chúng ta c n ch y m t trình qu n lý c a s và ít nh t m t chương trình khách đ t o hình nh trên màn hình. urxvt. Nh n các nút chu t và bàn phím không đem l i l i ích gì. .164 Giao di n đ ho đ c bi t.1). Hình 7. Chương trình khách c a “ch X” có th là các ng d ng làm vi c dư i X Window. Trình qu n lý c a s g i các hàm trong X–lib đ đi u khi n màn hình và th c hi n b t kỳ thao tác chuy n đ i hình nh nào trong các c a s . Có th di chuy n d u X này quanh màn hình chu t. Thư vi n X–lib g m các hàm đ h a cho phép th c hi n các thao tác b c th p v i các hình m u đ ho .

1 ch là tương đ i. X. Ngoài ra trên Linux và UNIX nói chung không có s phân bi t rõ ràng gi a các chương trình giao di n đ ho và giao di n văn b n (dòng l nh) như trong Windows. B i vì ch và khách là các ti n trình riêng. . xu ng và các thành ph n khác c a c a s . Như v y là trong hình v đã b qua nh ng chương trình ng d ng c a giao th c TCP/IP.1 X. Chương trình này đư c g i là xorg và n m trong thư m c /usr/X11R6/bin. Tìm ki m chương trình ch X đư c th c hi n qua bi n môi trư ng DISPLAY ho c qua tùy ch n trên dòng l nh. N u c n chương trình s t tìm đ n chương trình ch X qua TCP/IP nói chung và qua socket n i b khi chương trình ch và khách làm vi c trên cùng m t máy. Ngoài ra còn có nh ng chương trình có th làm v i c chương trình ch X và v i c terminal thông thư ng. T t c nh ng gì chương trình c n bi t đ làm vi c đó là nơi tìm chương trình ch X. Trình qu n lý c a s còn g i các hàm tương ng cho các chương trình khách trong trư ng h p ngư i dùng thao tác v i các ng d ng b ng bàn phím và chu t. GNOME s d ng thư vi n GTK+ (bây gi là GTK2+).Org 165 bi u tư ng.7. Chương trình th c hi n vi c này b ng cách g i các hàm thư vi n trong X–lib. mà ch m r ng và thêm vào. thanh cu n lên. do đó có th ch y chương trình . Ngoài ra trong GNOME còn có các thư vi n khác như Imlib cho phép m r ng các kh năng c a h th ng đ h a. ho c có m t chương trình khác chuyên dùng cho vi c này (đư c g i là chương trình ch phông ch ). Đ c đi m r t m nh này c a h th ng X Window là m t trong nh ng khác bi t c a nó so v i giao di n đ ho c a các h đi u hành dòng Windows. v. Chương trình cho ch đ đ ho cũng đư c ch y như các chương trình bình thư ng. . t chương trình Midnight Commander. Chương trình ch X có th thao tác v i phông ch m t cách tr c ti p. v. CDE. Chính thư vi n này là n n t ng c a chương trình đ ho GIMP. Và còn m t tài nguyên quan tr ng khác c a h th ng đ ho đó là phông ch . còn hình nh s hi n th trên màn hình máy tính cá nhân. T t nhiên nh ng gì đưa ra trong hình 7. Ví d các chương trình ng d ng có th ch y trên m t máy ch m nh (mainframe). không thay th nh ng thành ph n k trên c a h th ng X Window.org ngoài c c màn hình còn ph i đưa ra các tham s c a chu t và bàn phím. KDE thêm vào thư vi n các hàm đ ho QT b sung cho X–lib. Ví d chương trình so n văn b n emacs t đ ng ch n ch đ làm vi c (đ ho hay văn b n) khi kh i đ ng. Trình qu n lý màn hình c n bi t các tham s c a các thi t b này đ th c hi n công vi c c a mình. Đ i v i h th ng thì không có s khác nhau gi a chương trình làm vi c trong ch đ đ ho và trong ch đ bình thư ng.org có m t chương trình ch X cho ph n l n c c màn hình. Ví d . Thông thư ng có m t liên k t đ n chương trình ch này v i tên X. Đi u ki n duy nh t c n ph i có là chương trình ch X ph i làm vi c. . t c là t dòng l nh. Ví d chúng ta đã nói r ng trao đ i gi a thư vi n X–lib v i chương trình ch X trong trư ng h p chung đư c th c hi n qua giao th c TCP/IP.v. Chính vì th khi c u hình X.v. Xfce4. Các môi trư ng làm vi c đ ho m r ng như KDE. GNOME. đ ng th i còn cung c p kh năng thay đ i d ng và v trí các c a s trong quá trình làm vi c tùy theo nhu c u c a ngư i dùng. và cũng c n ph i thêm vào hình v trên. . nên chúng có th ch y trên các máy tính khác nhau và trao đ i v i nhau qua m ng. GNUStep.

Ngoài ra cũng c n nói đ n môi trư ng làm vi c đ ho g n nh hơn và cũng chi m đư c s yêu m n c a r t nhi u ngư i dùng.v. T t c nh ng môi trư ng làm vi c đ ho này . Trang ch c a FVWM và FVWM2 n m t i đ a ch http: //fvwm.icewm. làm vi c tương đ i nhanh và cũng đư c ngư i dùng có kinh nghi m ưa chu ng.166 ch X b ng câu l nh: [user]$ X Giao di n đ ho Trình qu n lý c a s thì có r t nhi u. Insert. Như v y là b n đ c đã bi t đư c giao di n đ ho trên Linux đư c t o ra t nh ng thành ph n gì. N i ti ng nh t trong s các môi trư ng đ ho này c n k đ n KDE (http://www.org) – trình qu n lý c a s nh nh và làm vi c r t nhanh. b n đ c có th ch n b t kỳ chương trình nào trong s chúng. Chính trình qu n lý c a s này đư c dùng trên nhi u b n phân ph i Linux d ng LiveCD (Linux “s ng và làm vi c” trên CD) như: Damn Small Linux. Như b n th y giao di n đ ho trên Linux đư c t o ra theo nguyên t c môđun. . đó là chương trình ch X.fluxbox. M t đ c đi m thú v c a WindowMaker đó là các trình nh applet th c hi n nhi u ch c năng khác nhau: theo dõi h th ng.org) mà chúng ta s nghiên c u sâu hơn trong chương sách ti p theo và GNOME (http://www.gnome. L a ch n trình qu n lý c a s nào ph thu c nhi u vào c u hình máy tính c a b n (máy “m nh” hay “y u”. vì đã có trên t t c các b n phân ph i l n các môi trư ng làm vi c đ ho . đ ng h . N u mu n và có s h tr thì b n có th s d ng nh ng trình nh applet này trong các trình qu n lý c a s khác như Fluxbox. có r t nhi u tùy ch n c u hình đ b n có th thay đ i.org). • WindowMaker (http://www. Trình qu n lý c a s này đang đư c r t nhi u ngư i dùng có kinh nghi m ưa chu ng. . Nhưng đ i v i ngư i dùng m i (và r t m i) thì đây không ph i là cách d nh t.org) – m t trình qu n lý c a s g n nh khác. • Fluxbox (http://www. • enlightment (http://www.kde. theo dõi m ng.xfce. và yêu c u công vi c. đó là Xfce4 (http://www. c c màn hình có nhi u b nh hay không). Nhưng t t c chúng đ u s d ng cùng m t ti n ích đ ho cơ s c a X Window. v. R t may là không nh t thi t ph i ch n cách này.enlightment.windowmaker. • fvwm2 (Free Virtual Window Manager 2)– phiên b n nâng c p c a trình qu n lý c a s fvwm cho phép s d ng các s c thái (theme) khác nhau và trình đơn đ ng.org) – trình qu n lý c a s g n nh nhi u màu s c và m m d o trong c u hình k th a c a AfterStep.org).org/. Các trình qu n lý c a s khác nhau có th cho ra d ng c a s khác nhau b ng cách s d ng các khung và trình đơn c a s khác nhau. Xin đưa ra đây m t vài ví d trình qu n lý c a s thư ng dùng: • IceWM (http://www. và có th t xây d ng nhi u “ki u” giao di n đ ho t các thành ph n khác nhau.org) – trình qu n lý c a s đ p nh t hi n nay.

org) có nhi u kh năng m nh trong vi c truy c p đ n các t p tin. Cách đây m t th i gian KDE đã đư c công nh n là ph n m m t do. GNOME đư c phát tri n trong khuôn kh c a d án GNU. Các b n phân ph i Linux m i hi n nay đã cho phép cài đ t và c u hình giao di n đ ho m t cách d dàng hơn r t nhi u so v i trư c đây.kde. Tuy nhiên tôi xin đưa ra đây m t vài l i khuyên khi c u hình X Window vì r t có th b n đ c s g p v n đ nào đó. th nào là t n s . 7. Còn có nhi u môi trư ng làm vi c đ ho khác nhưng chưa đ t đư c m c đ phát tri n m nh như KDE và GNOME.4 c a Xfce4 h a h n nhi u thay đ i l n. đây không ph i là hư ng d n chi ti t dành cho các nhà chuyên môn.2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính Như b n đ c đã hi u khi th y đ u đ c a ph n này. Nhưng công ty Troll Tech đã đưa ra thông báo cho phép dùng thư vi n này vĩnh vi n mi n phí đ phát tri n các ng d ng mã ngu n m . T t nhiên đi u này không có nghĩa là t t c các thành ph n c a môi trư ng KDE là do m t công ty nào đó vi t ra và phát tri n. B ng thư vi n này các nhà phát tri n KDE đã vi t ra trình qu n lý c a s riêng – kwm. trung tâm đi u khi n KDE và r t nhi u thành ph n khác bao g m c gói chương trình ng d ng cho văn phòng KOffice. Ngoài ra Konqueror còn cho phép xem tr c ti p các t p tin có đ nh d ng (“ph n m r ng”) đã bi t. V n đ này x y ra trư c đây là do thư vi n Qt thu c v công ty thương m i. v. 4 . t n s c p nh t) thích h p. do đó càng d dàng hơn (ho c khó khăn hơn cho ai đó?) cho b n đ c trong khi s d ng.com). Đ u tiên chúng ta c n bi t m t chút v công vi c c a h th ng hình nh c a máy tính.v. d ng màn hình và t đ ng ch n các tham s (đ phân gi i.org). mà ch là nh ng ki n th c cơ b n v h th ng hình nh c a máy tính đ giúp ngư i dùng m i và r t m i hi u đư c cách làm vi c c a h th ng hình nh. GNOME đư c xây d ng d a trên thư vi n các hàm đ ho GTK+ (bây gi là GTK2+. kh năng duy t web cũng không thua kém các trình duy t khác như Internet Explorer.qt.7. N n t ng c a môi trư ng làm vi c đ ho KDE (K Desktop Enviroment) là thư vi n các hàm đ ho m r ng Qt c a công ty Troll Tech (http://www. đã có kh năng t đ ng xác đ nh d ng c c hình. ví d chương trình cài đ t xác đ nh d ng màn hình không đúng và do đó dùng nh ng tham s không thích h p.4 M t môi trư ng làm vi c đ ho có cùng đ ng c p v i KDE đó là GNOME (GNU Network Object Model Environment). có nghĩa là chương trình ng d ng t do. Trong s chúng c n nói đ n Xfce4 (http://www. trong s đó c n k đ n trình qu n lý t p tin Thunar và các m r ng (plugin) c a nó. . mà nhi u nhà l p trình cùng s d ng m t cách m t ý tư ng phát tri n chung đ t o ra các ng d ng khác nhau. . Fedora Core. đ phân gi i màn hình.xfce. phiên b n 2 c a thư vi n GTK). trình qu n lý t p tin kfm. Chương trình cài đ t c a Debian Linux. K t qu thu đư c đó là m t b đ y đ các chương trình ng d ng cho phép gi i quy t t t c các nhu c u đi u khi n máy tính và làm vi c c a ngư i dùng. openSUSE Linux.2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 167 đ u đã có h tr ti ng Vi t t t (ho c còn chưa t t). Phiên b n 4. Trong các phiên b n m i c a KDE còn có thêm trình qu n lý t p tin và cũng là trình duy t web Konqueror (http://konqueror.

v. có đơn v là KHz (1kilôhéc = 1000 héc) và nh n giá tr trong kho ng t 31 đ n 135 KHz. Khi có tín hi u đ ng b dòng (theo chi u ngang) tia electron s đư c chuy n t cu i m i dòng t i đ u dòng ti p theo. T n s đ ng b d c thư ng kí hi u là VSF và có đơn v là Hz (Héc). . khi đó đèn huỳnh quang s nh p nháy r t m nh. Màn hình th c hi n hai công vi c riêng bi t: “tr i” các chu i (tia) electron và chi u sáng các đi m riêng bi t đ t o ra hình nh. Ch c năng đi u khi n màn hình là do c c hình th c hi n. tia electron còn di chuy n quá sang trái. Không nên ch n t n s c p nh t màn hình nh hơn 60Hz. đ ng b dòng (HS) và đ ng b nh (c t. M t s màn hình nh t là màn hình r ti n có th ch có m t vài giá tr t n s cho phép. Giá tr t n s đ ng b ngang và d c này nh t đ nh có trong tài li u đi kèm v i màn hình. HSF. . Tia electron di chuy n qua màn hình theo m t v n t c có h n do b vi x lý c a c c hình xác đ nh.168 Giao di n đ ho v. nhưng hãy c n th n vì n u ch n giá tr cao quá m c thì có th làm h ng màn hình. C c hình chuy n t i màn hình 3 tín hi u: tín hi u hình (RGB). T n s này đư c g i là DCF (“Dot Clock Frequency” – t n s làm vi c c a c c hình). Còn có m t t n s quan tr ng khác n a. Ngoài ra đ t o ra hình nh s c nét trên màn hình. vì khi đó s gi m m c đ nh p nháy c a màn hình. T n s đ ng b ngang. Đi m đư c t o ra nh các chu i electron và các đi m n m d ng dòng n m ngang. Như b n đ c bi t. lên cao. t cu i màn hình lên đ u màn hình. Nhưng cũng không th đưa ra m t t n s c p nh t màn hình quá l n. tính theo s tín hi u trong m t giây. VS). đ có th ch n các tham s thích h p trong khi c u hình. Tiêu chu n VESA khuyên ch n giá tr này l n hơn ho c b ng 72Hz. vì t n s này không th l n hơn giá tr c a phân s : DCF (s đi m trên dòng) * (s c t trên màn hình) t c là có s ph thu c v i đ phân gi i (resolution) c a màn hình. H th ng hình nh c a máy tính bao g m c c hình (video card) và màn hình (monitor). T t nhiên t t nh t là ch n giá tr l n nh t trong s có th dùng. C n nói thêm t n s c p nh t màn hình b ng t n . chúng ta s ch xem xét trư ng h p màn hình ng đi n t (CRT) mà không xem xét màn hình tinh th l ng (LCD). M t tham s cũng quan tr ng n a đó là t n s c p nh t màn hình SRR (Screen Refresh Rate). xu ng th p hơn m t chút so v i hình nh (t o ra 4 dòng và c t t i xung quanh hình nh). Nh ng màn hình m i thư ng là màn hình có nhi u t n s hay còn nói là có gi i t n s r ng. Giá tr này càng cao bao nhiêu thì m t c a ngư i dùng càng ít m i m t b y nhiêu trong khi làm vi c v i máy tính. Trên th c t t n s c p nh t còn nh hơn n a vì còn m t th i gian di chuy n các tia electron t dòng này sang dòng khác. Đi u khi n màn hình có nghĩa là đưa ra s đi m trên m t dòng (đ phân gi i theo chi u ngang). còn khi có tín hi u đ ng b nh (theo chi u d c) thì s chuy n tia electron t góc dư i bên ph i v góc trên bên trái. đ có th c u hình đúng chương trình ch X. hình nh trên màn hình đư c t o ra t các đi m riêng bi t. có nghĩa là b n có th ch n các t n s d c và ngang t m t vùng các giá tr cho phép nào đó. giá tr c a VSF n m trong kho ng 50 – 180 Hz. đó là s đi m có th hi n th trên màn hình trong m t giây. C n ph i bi t t n s t o ra hai tín hi u này. s dòng trên màn hình (đ phân gi i theo chi u d c) và cư ng đ (intensity) c a m i màu (trong s ba màu chính) trên t ng đi m. sang ph i.

Cách cài đ t chương trình s có trong chương khác dành riêng cho ph n cài đ t chương . T t c nh ng c c hình m i đáp ng đư c (th m chí còn vư t quá) yêu c u này. 7.org.3 C u hình chương trình ch X Chúng ta s xem xét trư ng h p sau khi cài đ t Linux b n không th chuy n vào ch đ đ ho (r t hi m khi x y ra v i các b n phân ph i Linux m i). xanh lá cây (Green) và xanh da tr i (Blue) – RGB. B nh này n m trên c c hình nhưng thu c v không gian b nh chung c a c máy tính. n u b n đ c mu n ch n đ phân gi i màn hình 1280 x 1024 và có 32 tri u màu cho m i đi m. N u có m t c c hình cũ v i dung lư ng b nh ít hơn thì c n ph i ch n đ phân gi i nh hơn ho c ch n s lư ng màu ít hơn. byte) ≥ (S * (s byte trên m t đi m) đi m trên dòng) * (s c t trên màn hình) Ví d . đó là “b chuy n đ i s – tương t ”. Nhưng thông thư ng c c hình có th t o ra m t s lư ng m c đ tín hi u đ đ hi n th hình nh. t c là 8 byte cho m i đi m. N u b n rơi vào tình hu ng th nh t trong quá trình kh i đ ng máy. thì c n có m t c c hình v i dung lư ng b nh ít nh t là 1280 ∗ 1024 ∗ 4 = 10485760 byte (10Mb). Còn bây gi chúng ta s xem xét ph n th c hành c a nh ng lý thuy t đã đưa ra. Tôi nghĩ r ng b n có th t l a ch n m t đ phân gi i và s lư ng màu thích h p cho máy tính c a mình. Hình nh đư c lưu trong b nh d ng s và s chuy n đ i hình nh v d ng tín hi u “tương t ” (analog) RGB là m t trong nh ng công vi c chính c a c c hình. Chúng ta s bi t đư c cách chuy n ch đ kh i đ ng trong m t vài chương t i. S lư ng màu có th dùng cho m i đi m đư c gi i h n b i dung lư ng b nh c c hình cũng như s m c đ tín hi u mà c c hình có th t o ra cho m i tia electron. ho c không th vào ch đ đ ho . và t t c nh ng t p tin (chương trình) nói đ n phía sau đã có trên đĩa.7. Công th c xác đ nh gi i h n đ phân gi i và s lư ng màu trên hình nh r t đơn gi n: (Dung lư ng b nh . Còn có m t gi i h n n a ph thu c vào dung lư ng b nh c a c c hình – s lư ng màu c a hình nh. Màu c a đi m đó đư c xác đ nh b i s pha tr n c a ba màu cơ b n: đ (Red). Trên các màn hình màu. thì v n có th s d ng m t câu l nh và chương trình c a Linux đ c u hình l i chương trình ch X. Cư ng đ c a m i màu này l i đư c xác đ nh b i m c đ c a tín hi u trong tia tương ng. nhưng v n có th truy c p t i máy tính b ng ch đ văn b n (giao di n dòng l nh).org. Chương này coi như b n đã cài đ t X. N u không thì đ u tiên b n ph i cài đ t gói chương trình X. t c là c u hình giao di n c a Linux. thì hãy ch n kh i đ ng vào ch đ m t ngư i dùng đ có kh năng thay đ i c u hình X. do đó tham s quy t đ nh đây là dung lư ng b nh . Công vi c này là do m t b ph n trên c c hình đ m nhi m. t n s đ ng b d c VSF và t n s làm vi c c a c c hình DCF xác đ nh giá tr gi i h n (l n nh t) c a đ phân gi i. Hình nh s đưa ra màn hình đư c t o ra trong b nh c a c c hình.3 C u hình chương trình ch X 169 s đ ng b d c (SRR = VSF). Như v y. ho c không hài lòng v i nh ng gì mình th y trên màn hình giao di n đ ho . N u b n không hài lòng v i hình nh c a giao di n đ ho . m i đi m đư c chi u sáng đ ng th i b i 3 tia electron.

Ngoài ra có nh ng chương trình chuyên dùng cho vi c l y các d li u c n thi t k trên. Tuy nhiên tôi hy v ng là các b n s không ph i s d ng đ n nh ng ti n ích này cũng như nh ng phương án k trên (s d ng h đi u hành khác.org/licenses/by/2. • D ng chu t và bàn phím. . n u không có thì cũng có th xem tr c ti p trên thi t b . ví d bash script mkxf86config do các nhà phát tri n Gentoo vi t ra.org (c u trúc c a t p tin này) chúng ta s xem xét ngay dư i đây. chíp c a hãng Nvidia thư ng c n n p môđun nv. Cách ch y chương trình này không thu c vào ph m vi c a cu n sách này vì chúng ta đang nói v h đi u hành Linux. ho c đơn gi n là giúp b n hi u hơn v giao di n này và cách c u hình nó n u b n đã có m t h th ng X Window làm vi c t t. • Dung lư ng b nh c a c c hình. Cách d dàng nh t cho ngư i dùng m i là khi trên máy đã có m t h đi u hành Windows. Hy v ng r ng nh ng thông tin dư i đây giúp b n c u hình thành công giao di n đ ho . 5/). Vì th c n ph i c u hình chương trình ch X đ s d ng nh ng thi t b này. Có nhi u cách đ l y nh ng thông tin này. và n u không bàn phím thì càng không th làm vi c v i máy tính nói chung.3. Hai tham s này là quan tr ng. • Kho ng t n s đ ng b ngang và d c cho phép dùng c a màn hình. Tác gi không ch u trách nhi m v nh ng gì s x y ra. Làm vi c trong giao di n đ ho mà không có chu t thì không thu n ti n chút nào. C n xác đ nh d ng chíp đ ch n môđun đúng cho c c hình. • D ng c a b x lý trên c c hình (chíp). Ví d . Nh ng thông tin b n c n có trong Trình qu n lý các thi t b . N u trên máy c a b n chưa có b t kỳ h đi u hành nào thì hãy s d ng m t h đi u hành Linux LiveCD (ch y th ng t CD) có kh năng nh n d ng ph n c ng t t như Knoppix.170 Giao di n đ ho trình. B n có th tìm th y thông tin trong b t kỳ cu n sách nào nói v h đi u hành Windows. Thư ng l y t tài li u đi kèm v i chúng.conf lên đĩa m m ho c flash đ sau này có th đ c l i. Sau khi kh i đ ng Knoppix thành công hãy sao chép t p tin c u hình chương trình ch X c a Knoppix (thư ng n m t i /etc/X11/xorg. Nhưng xin b n hãy luôn nh là cu n sách b n đang đ c s d ng b n quy n Creative Commons Public License 2.1 Thu th p thông tin c n thi t Đ có th c u hình b n c n m t vài d li u sau: • Tên c a hãng s n xu t c c hình và màn hình. B n có th tìm th y script này trên m ng Internet. n u không có tài li u thì b n c n tìm nh ng thông tin này trên Internet. V cách đ c thông tin t t p tin c u hình X. d dàng nh t là trên trang web c a nhà s n xu t.5 (http://creativecommons. s d ng Knoppix): t t c nh ng thông tin b n c n đã có trong tài li u đi kèm v i máy tính. L y t tài li u đi kèm v i màn hình. Hãy c n th n trong khi làm vi c! 7.

đôi khi r t m nh.2 C u trúc c a t p tin c u hình X T p tin c u hình chương trình ch X thư ng n m t i /etc/X11/xorg. Tuy nhiên.conf và đ t t p tin này vào thư m c /etc/X11. ho c đơn gi n là mu n ki m soát quá trình này. N u vì nguyên nhân nào đó b n cài đ t X. và chúng ta s s d ng chúng trong th i gian đ u m i làm quen v i Linux. N u trong khi cài đ t b n có ch n cài đ t giao di n đ ho X thì trên máy đã có t p tin ch a c u hình X đúng (và có th không). do đó không có ích trong trư ng h p b n chưa có m t c u hình X nào. Đ t o ra t p tin c u hình X m t cách t đ ng hãy s d ng chương trình Xorg v i tùy ch n -configure.2). Hãy đ c các trang hư ng d n s d ng man tương ng xorgconfig(1) và xorgcfg(1) đ bi t thêm chi ti t. t c là t i ∼/xorg. Khi kh i đ ng và n u không ch rõ t p tin c u hình trên dòng l nh thì chương trình ch X đ u tiên s tìm t p tin c u hình t i thư m c c a ngư i dùng. đó là xorgcfg. có nh ng chương trình. Trong XFree86 phiên b n th 4. Ví d b n phân ph i OpenSUSE có sax2. N u không th y t p tin này thì chương trình ch X s dùng c u hình chung c a toàn b h th ng n m trong thư m c /etc như đã nói trên (n u có). ti n ích chuyên dùng cho vi c này. m i b n phân ph i hi n đ i có m t công c c u hình riêng c a mình. t c là ch ch y trên n n m t máy ch X đã ch y nào đó (hình 7. T p tin c u hình X ch là m t t p tin văn b n (text file) bình thư ng. thì hãy ch y m t trong nh ng chương trình cho phép b n t o ra t p tin này. Chúng s giúp b n ti t ki m đư c nhi u th i gian. Và đây cũng chính là cách các nhà qu n tr h th ng có kinh nghi m s d ng đ c u hình giao di n đ ho . N u không mu n ti p t c thì hãy nh n <Ctrl>+<C> đ thoát ra.conf.org chương trình này đã đư c thay th b ng xorgconfig. ch có đi u xorgconfig sau khi hoàn thành công vi c s t o ra xorg.3 C u hình chương trình ch X 171 7. Ch c n ch y câu l nh sau (hãy chú ý là c n có quy n ngư i dùng root: [root]# Xorg -configure Câu l nh này s làm vi c m t cách im l ng.org riêng sau khi cài đ t Linux. Trong X. . Trên th c t theo tôi th y thì hai chương trình này không có gì khác nhau. Ngoài ra. Tuy nhiên r t có th b n s mu n t t o cho mình m t t p tin c u hình riêng. Hãy s d ng nh ng chương trình này.3. Cũng không c n ph i t o t p tin xorg. do đó có th s d ng b t kỳ trình so n th o văn b n nào đ thay đ i nó.conf. Xin đ ng quên câu l nh Xorg khác v i câu l nh xorg! Như đã nói t trư c trên Linux ch thư ng và ch hoa có s khác nhau rõ ràng.conf t đ u. Nhưng chương trình là ng d ng đ ho .conf ch không ph i XF86Config-4 như trư ng h p xf86config.7. Còn m t ti n ích khác có th dùng đ c u hình máy ch X. ti n ích chính dùng đ t t o m t t p tin c u hình (XF86Config-4) là chương trình xf86config (đôi khi xf86cfg). Trên dòng l nh hãy ch y: [root]# xorgconfig r i tr l i nh ng câu h i mà chương trình này đ t ra. sau khi hoàn thành nó s t o ra t p tin xorg.

172 Giao di n đ ho Hình 7. Chúng ta s xem t p tin này trông như th nào (có nghĩa là dùng câu l nh xem t p tin more ho c less ho c dùng m t chương trình so n th o văn b n như vim đ m nó).berlios.2: C u hình X.org qua xorgcfg B ng m t trong nh ng công c trên b n đã t o ra đư c t p tin c u hình xorg.de>.de/mailman/listinfo/sax-users> Automatically generated by [ISaX] (7. Dư i đây là ví d m t t p tin xorg.conf.1 Contact: Marcus Schaefer <sax@suse.1) Section "Files" InputDevices "/dev/gpmdata" InputDevices "/dev/input/mice" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/misc:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/local" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/75dpi:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/100dpi:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/Type1" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/URW" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/truetype" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/uni:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/CID" FontPath "/opt/kde3/share/fonts" FontPath "/usr/local/share/fonts" EndSection .1: # # # # # Version: 7. 2005 Contact: SaX-User list <https://lists.conf có trên máy c a tôi sau khi cài đ t openSUSE Linux 10.

29 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1077 Modeline "1280x1024" 163.18 800 856 944 1088 600 601 604 650 EndSection .89 800 856 944 1088 600 601 604 650 Modeline "800x600" 96.59 800 856 944 1088 600 601 604 650 Modeline "800x600" 96.32 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1078 Modeline "1280x1024" 165.41 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1077 Modeline "1024x768" 135.41 1024 1104 1216 1408 768 769 772 822 Modeline "1024x768" 132.57 1024 1096 1208 1392 768 769 772 821 Modeline "1024x768" 131.3 C u hình chương trình ch X Section "ServerFlags" Option "AllowMouseOpenFail" "on" EndSection Section "Module" Load "dbe" Load "type1" Load "freetype" Load "extmod" Load "glx" Load "v4l" EndSection Section "InputDevice" Driver "kbd" Identifier "Keyboard[0]" Option "Protocol" "Standard" Option "XkbLayout" "us" Option "XkbModel" "pc104" Option "XkbRules" "xfree86" EndSection Section "InputDevice" Driver "mouse" Identifier "Mouse[1]" Option "Buttons" "10" Option "Device" "/dev/input/mice" Option "Name" "Logitech USB Receiver" Option "Protocol" "explorerps/2" Option "Vendor" "Sysp" Option "ZAxisMapping" "4 5" EndSection Section "Monitor" DisplaySize 345 259 HorizSync 30-96 Identifier "Monitor[0]" ModelName "SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF" Option "DPMS" VendorName "SAMSUNG" VertRefresh 50-160 UseModes "Modes[0]" EndSection 173 Section "Modes" Identifier "Modes[0]" Modeline "1280x1024" 167.43 1024 1096 1208 1392 768 769 772 821 Modeline "800x600" 97.7.

T p tin xorg. Có th b n đ c đã nh n th y là trên Linux nh ng t p tin c u hình có c u trúc tương t như nhau.conf bao g m m t vài ph n nh hơn. m i ph n có c u trúc như sau: . Nh ng dòng đ u tiên thư ng là nh ng dòng chú thích không có nh hư ng gì đ n chương trình.174 Section "Screen" DefaultDepth 24 SubSection "Display" Depth 15 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 16 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 24 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 8 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection Device "Device[0]" Identifier "Screen[0]" Monitor "Monitor[0]" EndSection Giao di n đ ho "800x600" "800x600" "800x600" "800x600" Section "Device" BoardName "GeForce4 MX 440 with AGP8X" BusID "1:0:0" Driver "nvidia" Identifier "Device[0]" VendorName "NVidia" EndSection Section "ServerLayout" Identifier "Layout[all]" InputDevice "Keyboard[0]" "CoreKeyboard" InputDevice "Mouse[1]" "CorePointer" Option "Clone" "off" Option "Xinerama" "off" Screen "Screen[0]" EndSection Section "DRI" Group Mode EndSection "video" 0660 Section "Extensions" EndSection C n ph i nói r ng nh ng thông tin mà chương trình cài đ t c a openSUSE dò tìm ra là chính xác. Nh ng dòng này có ký t đ u tiên là # và m t kho ng tr ng sau ký t này.

conf t đây. ph n ServerLayout ph i ch a ít nh t nh ng dòng sau: Section "ServerLayout" Identifier "Layout[all]" InputDevice "Keyboard[0]" "CoreKeyboard" InputDevice "Mouse[1]" "CorePointer" Screen "Screen[0]" EndSection .7. • DRI – c u hình DRI. • Device – mô t c c hình (video card). Trong t p tin c u hình có th có các ph n sau (không nh t thi t ph i có t t c chúng): • Files – đư ng d n đ n các t p tin. Thi t b nh p vào thư ng là bàn phím và chu t. • Module – các môđun n p t đ ng. Như v y. tuy nhiên khi đó chúng ph i có tên riêng không trùng nhau. • Monitor – mô t màn hình. • ServerFlags – tùy ch n c a chương trình ch .3 C u hình chương trình ch X Section "tên_c a_ph n_này" SectionEntry1 SectionEntry2 SectionEntry3 EndSection 175 Các ph n có th n m trong t p tin c u hình theo th t b t kỳ. m i ph n cho m t thi t b . Cũng có th g p hai ph n ho c nhi u hơn có cùng m t d ng (Ví d Screen). Ph n này xác đ nh nh ng thi t b vào/ra (input/output) nào s đư c s d ng trong giao di n đ ho X. • Extensions – ph n c u hình m r ng. • Screen – c u hình màn hình. • ServerLayout – c u hình chung. • InputDevice – mô t các thi t b nh p vào. • Vendor – c u hình cho các thi t b c a các nhà s n xu t c th nào đó. • Modes – mô t các ch đ hình nh. chúng đư c xác đ nh trong các ph n InputDevice. Trong ph n ServerLayout ph i có các dòng ch đ n các ph n c a thi t b v a nói đ n. Ph n ServerLayout có ưu tiên cao nh t. Thi t b ra g m các thành ph n riêng bi t là c c hình và màn hình thư ng đư c nhóm l i v i nhau trong ph n Screen. t c là chương trình ch X b t đ u đ c t p tin c u hình xorg.

176 Giao di n đ ho Ph n Screen xác đ nh màn hình và c c hình s d ng. 24. t c là GeForce4 MX 440 with AGP8X đư c xác đ nh trong ph n Device. và màn hình đư c s d ng có tên Screen[0] (SAMSUNG SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF). Ph n Monitor xác đ nh tham s c a màn hình cũng có hai tùy ch n (hai dòng) quan tr ng. trong đó phím <+> và phím <–> n m trên bàn phím s . 16. 6 5 . Ph n Screen còn có th ch a m t vài ph n con (Subsection) Display tương ng v i m t giá tr “đ sâu màu”5 màn hình. 15. Giá tr này càng cao thì s lư ng màu có th hi n th càng l n và hình nh càng đ p. đó là: color depth Đ sâu màu màn hình thư ng tính theo bit và thư ng nh n các giá tr 8. tên này n m ngay sau t Modeline. Đ chuy n sang s d ng nh ng ch đ khác hãy th nh n các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–>.6 Trong m i ph n con. Ph n này có d ng như sau: Section "Screen" DefaultDepth 24 SubSection "Display" Depth 15 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 16 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 24 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 8 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection Device "Device[0]" Identifier "Screen[0]" Monitor "Monitor[0]" EndSection "800x600" "800x600" "800x600" "800x600" Như b n th y. Đ sâu màu m c đ nh n m trên dòng DefaultDepth. ví d . Tuy nhiên c c màn hình và b n thân màn hình ph i đ t t đ có th h tr nh ng giá tr đ sâu màu l n. xác đ nh trong ph n Monitor. "1280x1024". Các ch đ đư c li t kê theo tên l y t ph n Modes. ph n này cho bi t c c màn hình đư c dùng là thi t b có tên Device[0]. "1024x768". ngư i dùng c n đ t nh ng ch đ hi n th mu n dùng v i đ sâu màu tương ng. Như v y. "800x600". Máy ch X s s d ng ch đ đ u tiên n m trong danh sách theo m c đ nh. đ ng th i đưa ra các ch đ làm vi c c a màn hình (đ phân gi i và s lư ng màu). đ i v i ngư i dùng thì ý nghĩa c a ch đ hi n th trùng v i đ phân gi i c a màn hình.

N u không có tài li u này thì hãy tìm ki m trên CD đi kèm ho c trên trang Web c a nhà s n xu t.7. Trong ph n này quan tr ng nh t là dòng ch ra driver. đây t n s c p nh t ngang và d c có th n m tương ng trong kho ng 30–96.org cho các c c màn hình nvidia có tên ng n hơn — nv. x-unikey ho c scim. Cũng nói luôn. C n ph i xem xét tài li u c a màn hình đ đưa ra nh ng giá tr chính xác. Hi n nay ph bi n các bàn phím có 104 phím và Linux h tr t t các bàn phím này. N u chu t đư c k t n i vào m t c ng dành riêng cho nó. đ gõ ti ng Vi t thì t t nh t là s d ng m t chương trình chuyên d ng như xvnkb. Trong ph n InputDevice tương ng v i chu t hãy chú ý đ n 3 dòng (tùy ch n) sau: Option Option Option "ZAxisMapping" "4 5" "Protocol" "PS/2" "Device" "/dev/input/mice" N u không có tuỳ ch n ZAxisMapping v i giá tr 4 5. T n s c p nh t màn hình theo chi u ngang HorizSync tính theo KHz còn t n s c p nh t d c VertRefresh tính theo Hz. Các môi trư ng làm vi c như KDE. đ t l i giá tr c a các phím. thì tham s Protocol s có giá tr là PS/2 ho c m t t dài hơn k t thúc b ng PS/2. Trong trư ng h p c a tôi là explorerps/2. Tùy ch n Protocol xác đ nh giao th c “liên l c” v i chu t. 138 80 100 n u mu n có thêm hai l a ch n ho c nhi u hơn. 50–160. Chúng ta s quay tr l i v i ti ng Vi t trong m t chương sau. N u mu n đ t m t s c th nào đó thay cho nh ng kho ng thì có th s a thành: HorizSync VertRefresh ho c: HorizSync VertRefresh 80. Driver g c c a X. Trên máy c a tôi dòng này có d ng: Driver "nvidia" T c là tôi s d ng c c màn hình v i chip c a hãng NVIDIA và đã cài đ t driver l y v t trang Web c a hãng này. Ph n ti p theo là Device mô t c c màn hình c a b n. do đó lúc này không c n thi t ph i tìm hi u sâu và c u hình k cho ph n này.3 C u hình chương trình ch X HorizSync VertRefresh 30-96 50-160 177 xác đ nh t n s c p nh t ngang (HorizSync) và d c (VertRefresh). thay đ i các thu c tính c a bàn phím như t c đ l p l i (repeat rate). do đó tùy ch n Option "XkbModel" "pc104" làm vi c trong đa s trư ng h p. thì chúng ta s không dùng đư c nút bánh xe c a chu t đ kéo lên kéo xu ng các trang Web. 90 124. Nh ng . Xfce đ u có các công c đ l a ch n ki u bàn phím. GNOME. Hai ph n InputDevice xác đ nh chu t và bàn phím.

dir thư ng do câu l nh mkfontdir tr c ti p ho c dán ti p t o ra.conf. vì r t có th c n m t chút th i gian đ chuy n vào giao di n đ ho . ph n Files c a t p tin xorg. ho c màn hình nh p nháy. T t hơn h t là ki m tra t p tin c u hình xorg. thì nó s đưa ra c nh báo. Câu l nh file fonts.3 Th c u hình /etc/X11/xorg. do đó không nên th c u hình X. do đó c n ph i có liên k t m m này ho c có th th ch y th ng: [user]$ Xorg N u thành công. Bây gi hãy th ch y giao di n đ ho b ng câu l nh X (vi t hoa). Xin chú ý đây ch là liên k t m m đ n chương trình máy ch Xorg8 . Sau khi t o t p tin xorg. có nhi u cách đ t o ra xorg. 7.org b ng cách đã k trên tr khi b n ch c ch n là mình đúng.dir cho bi t fonts. N u khi ch y máy ch X không tìm th y m t thư m c phông ch nào đó trong ph n Files. N u th y m t màn hình màu đen.conf thư ng n m đ u t p tin này và xác đ nh đư ng d n đ n các thư m c phông ch . Đ th c hi n công vi c ki m tra ch c n dùng câu l nh: Thư m c phông ch ph i có t p tin fonts. ví d khi máy ch X không tr l i (không làm vi c). b ng câu l nh: Như đã nói [root]# Xorg -configure đ t o m t cách t đ ng ho c [root]# xorgconfig đ có th ki m soát quá trình này. nhưng ngư i dùng c n bi t đ gi i quy t nh ng trư ng h p như không tìm th y phông ch mong mu n.dir ch là m t t p tin văn b n thông thư ng nhưng không nên t s a đ i nó. Tuy nhiên đ ng v i vàng s d ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace>.3. N u chu t m i đư c s n xu t thì còn có th dùng giá tr Auto (t đ ng xác đ nh) đây.178 Giao di n đ ho giao th c còn l i s d ng cho chu t k t n i qua c ng ti p n i (c ng COM). Có kh năng nh ng tham s không đúng s làm h ng màn hình c a b n ho c d n đ n nh ng h u qu không lư ng trư c. hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ quay v ch đ văn b n. T h p phím này s giúp b n d ng ch y máy ch X trong nh ng trư ng h p có v n đ . t c là c u hình v a t o có v n đ . Không c n gi i thích ch c b n cũng đã nh n ra là tùy ch n Device xác đ nh tên t p tin thi t b c a chu t. Hãy dùng chương trình v a nh c t i đ làm vi c này 8 B n có th ki m tra l i đi u này b ng câu l nh ls -l 7 . Có m t vài cách đưa ra nh ng thư m c này. Tuy nhiên trư c khi thêm m t thư m c phông ch m i c n ki m tra l i xem thư m c này có t n t i không và có ph i là thư m c phông ch không7 .conf trên. Cu i cùng. Đây là thư m c tiêu chu n (chuyên dùng) cho nh ng c u hình có liên quan đ n máy ch X. Đây không ph i là l i nghiêm tr ng đ ph i d ng làm vi c. b n s th y m t con tr chu t hình ch X gi a màn hình và có th b qua nh ng dòng dư i đây.conf thông thư ng s n m trong thư m c /etc/X11.conf đã t o ra xem có nh ng l i nguy hi m nào không. do đó hãy nh nó.

log 2>&1 179 Câu l nh này ch y máy ch X ch đ th và đưa k t qu th đó vào t p tin xprobe. • (++) có nghĩa là tham s l y t dòng l nh ch y máy ch X. Như v y: • (––) có nghĩa là nh ng giá tr tương ng thu đư c khi th (probe). (!!) notice. chúng ta ch c n nh ng thông tin trong xprobe. • (NI) — sau d u hi u này là thông báo v nh ng tham s còn chưa đư c phát tri n trong X.log.log) và tên c a t p tin c u hình đư c s d ng: (==) Log file: "/var/log/Xorg. • (II) — sau d u hi u này là nh ng thông tin khác nhau.7. Nh ng dòng đ u tiên cho bi t m t vài d li u v X.conf). • (**) có nghĩa là tham s l y t trong t p tin c u hình (ví d xorg. phiên b n nhân Linux và m t vài thông tin khác. Nhưng t m th i chúng ta s ti p t c xem xét xprobe. Sau đó là thông báo v nơi đ t t p tin b n ghi (thư ng là /var/log/Xorg.log. Time: Wed Jan 31 22:25:09 2007 (==) Using config file: "/etc/X11/xorg. (NI) not implemented. nhưng trong đa s trư ng h p.log: Markers: (--) probed.log".0. • (!!) — sau d u hi u này là nh ng chú ý.0.log này chúng ta còn th y l i gi i thích cho nh ng ký hi u s d ng dư i cũng như trong t p tin b n ghi Xorg. Dư i nh ng dòng này là thông tin v phiên b n c a X Window System. • (WW) — sau d u hi u này là nh ng c nh báo.log thì k t qu th s hi n ra trên màn hình. (EE) error. • (==) có nghĩa là s d ng tham s theo m c đ nh.3 C u hình chương trình ch X [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. • (EE) — sau d u hi u này là nh ng thông báo l i. C n nói r ng trong t p tin b n ghi /var/log/Xorg. (**) from config file. tên c a h đi u hành.log v a t o ra.org. (WW) warning. (??) unknown. (==) default setting.log còn có nhi u thông tin hơn. N u không ch ra t p tin xprobe.0.log đ sau này có th đ c d dàng hơn. ngày phát hành. (II) informational. L i và c nh báo tìm th y trong xprobe. • ?? — nh ng thông tin không rõ ngu n g c.log chúng ta s s a b ng cách thay đ i tham s tương ng trong t p tin /etc/X11/xorg.conf" Trong t p tin xprobe.org. Trong t p tin này có r t nhi u thông tin có ích v h th ng X Window. (++) from command line. sau đó s l i th y dòng l nh c a h v và trong thư m c hi n th i s có thêm t p tin xprobe. Sau khi ch y câu l nh này màn hình s nh p nháy.conf.0. Trong t p tin này còn có m t vài dòng thông tin hi n th m i quan h gi a các ph n trong t p tin c u hình: .

Chúng ta s th y m t c a s hi n ra như trong hình 7. . S d ng ti n ích này b n s tìm đư c ch đ hi n th thích h p cho màn hình c a mình. N u không còn n a thì có th m nh d n ch y ch đ đ ho b ng câu l nh X như đã nói đ u ph n này.log xem có còn l i nào không. và trên xterm s xu t hi n m t vài dòng thông tin: .180 (==) (**) (**) (**) (**) (**) ServerLayout "Layout[all]" |-->Screen "Screen[0]" (0) | |-->Monitor "Monitor[0]" | |-->Device "Device[0]" |-->Input Device "Keyboard[0]" |-->Input Device "Mouse[1]" Giao di n đ ho trong t p tin này r t có th chúng ta s g p nh ng c nh báo v thư m c ch a phông ch đã nói ph n trư c. sách. b n c n bi t r ng.log 2>&1 Đôi khi có th th ch n m t đ phân gi i ho c đ sâu màu nh hơn.log 2>&1 r i nhìn vào t p tin xprobe. thì hãy quay tr l i dòng l nh b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> r i ki m tra k càng k t qu c a câu l nh: [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. Do đó n u v n th y m t màn hình đen. Nói v ch đ làm vi c c a màn hình không th không k đ n m t ti n ích nh nh ng có ích đó là xvidtune. sau khi đã đóng c a s c nh báo cho bi t các nhà phát tri n không ch u trách nhi m v vi c s d ng xvidtune gây ra. nh ng c nh báo tương t như trên không nh hư ng nhi u đ n vi c s d ng X Window.. (WW) The directory "/usr/share/fonts/japanese" does not exist. báo. Entry deleted from font path. T t nhiên. Entry deleted from font path. do đó hãy ch y X b ng startx r i ch y xvidtune t m t trình l nh nào đó (ví d xterm). Ti n ích này ch y trong giao di n đ ho . (WW) The directory "/usr/share/fonts/baekmuk" does not exist. Entry deleted from font path. Ví d ch n đ phân gi i “1024x768” và đ sâu màu “16” thay vì “1600x1200” và “24”. không có l i tìm th y trong xprob.3. (WW) The directory "/usr/share/fonts/kwintv" does not exist. Entry deleted from font path. T i th i đi m này. hư ng d n.log chưa b o đ m vi c ch y thành công ch đ đ ho . Hãy c g ng s a h t nh ng l i ((EE) tìm th y. . Nh ng c nh báo như v y b n s thư ng xuyên g p khi s d ng các s n ph m có liên quan đ n Linux như chương trình. có d ng sau: (WW) The directory "/usr/share/fonts/local" does not exist. ki m tra l i b ng: [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. Entry deleted from font path. (WW) The directory "/usr/share/fonts/PEX" does not exist.

00 .32 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1078 Chính nh ng dòng thông tin d ng này đư c s d ng trên các dòng Modline c a ph n Modes t p tin c u hình xorg. Model: SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF Num hsync: 1.4: Chương trình xvidtune “không ch u” ch nh hình nh .00 .96. r i nh n nút Apply. Tương t như v y s d ng cách nút Left — di chuy n sang trái. Wider— tăng kích thư c hình nh theo chi u cao. tôi không s d ng đư c nh ng ch c năng ch nh s a k trên và nh n đư c thông báo không th th c thi (hình 7. Up — lên trên.3 C u hình chương trình ch X 181 Hình 7.00 vsync range 0: 50. Hình 7. Down — xu ng dư i. Num vsync: 1 hsync range 0: 30.conf.3: Chương trình xvidtune Vendor: SAMSUNG.00 Nút Show cho bi t ch đ hi n th đang đư c s d ng d ng: "1280x1024" 167.160. ví d di chuy n sang ph i. Taller.4). và b ngang ho c gi m chúng xu ng b ng Narrower và Shorter. hãy s d ng (nh n vào) nút Right (khi này các s tương ng phía trên s thay đ i). Đ ch nh hình nh trên màn hình. Trong l n ch y th xvidtune cu i cùng.7.

Kh năng này có ích khi hình nh thu đư c sau khi ch nh s a không làm b n hài lòng b ng lúc đ u.conf. b n s chuy n vào ch đ đ ho . Trong khi cài đ t h đi u hành Linux. 7.4 Kh i đ ng h th ng X Window Có th kh i đ ng h th ng X Window b ng nhi u cách. hãy nh n nút Show r i ghi lên gi y nh ng giá tr này. Đi u này có th th c hi n b ng cách ch y th ng chương trình Xorg (ho c liên k t m m X) t thư m c /usr/bin/X11/. Nút Test dùng đ th t m th i nh ng giá tr đã đ t ra. và nhi u công vi c c a b n có th th c hi n trong ch đ văn b n mà b n l i ph i đ i trong khi kh i đ ng X). do đó hy v ng là b n s không ph i t mình ch nh s a t p tin xorg. ho c đơn gi n là khi b n mu n tìm hi u và t o cho mình m t c u hình chương trình ch X riêng.182 Giao di n đ ho Thi t l p ban đ u có th ph c h i b ng nút Restore. có th ngư i dùng đ ng ý v i đ ngh c a trình cài đ t t đ ng ch y h th ng này. khi có v n đ x y ra có th b n s không bi t ph i gi i quy t như th nào ngoài vi c cài đ t l i. đ u tiên chúng ta c n kh i đ ng máy ch X. Nút Fetch dùng đ yêu c u nh ng giá tr thi t l p hi n th i c a màn hình. Nút Auto dùng đ chuy n gi a hai ch đ không t đ ng và t đ ng. T đ ng có nghĩa là ngư i dùng không c n nh n vào nút Apply đ có th th y nh ng thay đ i n a mà s th y chúng ngay l p t c khi có ch nh s a nào đó đư c th c hi n. B n đã bi t k t qu thu đư c là m t màn hình tr ng v i con tr hình chéo n m gi a. Còn bây gi chúng ta s xem xét quá trình kh i đ ng toàn b h th ng X Window và cách tác đ ng lên quá trình này. Do đó m c dù nh ng b n phân ph i m i làm vi c r t t t phương di n ch đ đ h a. v s d ng b nh và s d ng tài nguyên nói chung (trình qu n lý màn hình s “ăn” m t m t ph n b nh . thì ngay sau khi kh i đ ng h đi u hành. N u vi c cài đ t và c u hình X. Tuy nhiên nh ng thông tin trong ph n này s có ích khi có v n đ gì đó x y ra. Cách kh i đ ng này có m t vài đi m b t l i: th nh t. và đ ng quên thêm vào đó hai giá tr t n s c p nh t màn hình Horizontal Sync và Vertical Sync n m góc ph i phía dư i c a c a s xvidtune. Xin hãy lưu ý là các phiên b n m i c a các b n phân ph i Linux có kh năng c u hình X r t t t ngay trong quá trình cài đ t. tôi v n ch n kh i đ ng vào ch đ văn b n (b ng cách đ t giá tr initdefault b ng 3 trong t p tin /etc/inittab) và ch ch y X Window khi c n thi t. ki m tra l i các dòng Modeline và ghi vào đó các giá tr tương ng.conf. gi ng như hai t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–>. Hai nút Next và Prev dùng đ chuy n các ch đ hi n th . Làm th nào đ kh i đ ng đư c ch đ đ ho theo cách khác? Như b n đã bi t t nh ng ph n trư c. Cu i cùng hãy m t p tin xorg. . V i nh ng thông tin gi i thi u v ng d ng xvidtune chúng ta đã k t thúc ph n c u hình chương trình ch X. Sau khi đã ch n xong các giá tr thích h p. Vì th hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ d ng ch y máy ch X và quay v ch đ văn b n. Nút Show dùng đ đưa ra các giá tr như đã nói trên. th hai. Đó là b i vì chưa có m t trình qu n lý c a s nào và chưa có m t chương trình khách (client) nào đư c ch y.org bình thư ng. Nhưng ngoài ra thì không còn có gì khác và b n không th th c hi n thêm m t thao tác nào tr di chuy n con tr b ng chu t.

tôi xin đưa ra dư i đây ví d m t script . ) đư c v i c a s này. N u trên máy c a b n có cài các trình qu n lý c a s và môi trư ng làm vi c khác. N u không có t p tin .xinitrc đ t đ ng hóa nh ng công vi c l p l i đ n nhàm chán này.xinitrc dùng đ ch y đ ng h .Xresources xsetroot -solid gray & xclock -g 100x100-0+0 -bw 0 & xload -g 50x50-100+0 -bw 0 & xterm -g 80x24+0+0 & xterm -g 80x24+0-0 & exec twm . Và b i vì chưa có trình qu n lý c a s nào đư c ch y nên b n s không th làm gì (di chuy n. thì hãy th ch y m t trong các câu l nh sau: [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ fluxbox icewm-session xfce4-session startkde gnome-session N u d ng l i cách kh i đ ng giao di n đ ho này. Do đó. hãy th ch y câu l nh twm ho c fvwm (m t trong hai trình qu n lý c a s này thư ng đư c cài đ t theo m c đ nh). #!/bin/sh xrdb -load $HOME/. ví d fluxbox. . đó là chúng ta còn chưa k đ n nh ng m t y u khác c a cách này. dùng đ ch y máy ch X và ít nh t m t chương trình khách. Sau đó b n s th y c a s xterm có thay đ i và đã có th di chuy n b ng cách kéo thanh trên đ u c a nó.v.xinitrc. . KDE và GNOME. thì m i l n chúng ta s ph i l p đi l p l i m t s câu l nh. hai c a s xterm và cu i cùng ch y trình qu n lý c a s twm. icewm. Ví d . N u trên dòng l nh ch y xinit không ch ra chương trình khách c n ch y. thì chương trình xinit s tìm t p tin . v.xinitrc có trong thư m c c a ngư i dùng đ th c hi n t p tin này gi ng như các script khác.4 Kh i đ ng h th ng X Window 183 Có m t cách t t hơn (nhưng không ph i là t t nh t) đ chuy n vào ch đ đ ho là ch y câu l nh xinit. Câu l nh xinit. thay đ i kích thư c. Xfce4. cũng n m trong thư m c /usr/bin/X11 như Xorg. Theo m c đ nh xinit th c hi n script X :0 t c là ch y chương trình máy ch X trên màn hình s 0. V i m c đích h c t p.7. thì theo m c đ nh xinit s th c hi n câu l nh sau: xterm -geometry +1+1 -n login -display :0 K t qu là ngư i dùng s th y m t màn hình tr ng không v i m t c a s trình l nh xterm duy nh t. nhưng có th dùng nó đ th c hi n nh ng chương trình khác k c trình qu n lý c a s .xinitrc đó. t c là ch y nh ng câu l nh có trong . ngư i dùng c n s d ng kh năng t o ra t p tin script .

và chương trình xterm ch y theo m c đ nh s nh n đư c các tham s li t kê trên dòng l nh. Trên dòng l nh có th ch ra chương trình khách. ngư i dùng ph i ch n m c Exit trong th c đơn c a twm. Chương trình khách ph i là tham s đ u tiên c a dòng l nh g i xinit. Tuy nhiên m t trong nh ng chương trình này (thư ng là trình qu n lý c a s ho c trình l nh d ng xterm) ph i đư c th c hi n ch đ bình thư ng (foreground). Trong trư ng h p ngư c l i. n u không s ch ch y xterm. Có ích đ th c u hình m i khi đã có máy ch X ch y trên màn hình m c đ nh (s 0).xinitrc ph i đư c th c hi n trong ch đ n n (background).:1 Ch y máy ch X trên màn hình s 1. Script này có m t trang hư ng d n s d ng startx(1) riêng. T t c nh ng gì n m sau d u g ch chéo đôi (––) s đư c thêm vào dòng l nh g i chương trình ch X.xinitrc s không đư c th c hi n. n u như chúng không k t thúc ngay l p t c. th c hi n script . đ cho vi c ch y script không b k t thúc. • [user]$ xinit -. nh ng chương trình này s ngăn c n không cho ch y nh ng chương trình n m phía sau.).:2 Ch y máy ch X trên màn hình có s 2 và đưa t i chương trình khách xterm tham s –e widgets. Vì ngư i dùng m i thư ng không có đ kh năng đ t o ra m t t p tin script . • [user]$ xinit -geometry 80x25+0+0 -fg white -bg black Ch y máy ch X. Trong ví d trên. nhưng n u nhìn k thì script này th c hi n 3 câu l nh chính sau: . B ng cách này có th thêm tham s vào cho các chương trình (ví d màu n n và màu ch cho xterm) mà không c n ph i gõ l i dòng l nh t đ u. Ví d m t trong nh ng script này đó là startx n m cùng ch v i Xorg (/usr/bin/X11/). n u trình qu n lý c a s đư c c u hình đúng. Ví d d u hai ch m và m t ch s nào đó (:n) dùng đ ch ra m t màn hình có s th t khác 0 (theo m c đ nh). n u không chương trình s coi chúng như là các tham s c n ph i thêm vào chương trình khách n m phía trư c. nên trên các b n phân ph i luôn có các script do các nhà phát tri n vi t s n đ th c hi n ch c năng này.184 Giao di n đ ho C n chú ý là nh ng chương trình ch y t . • [user]$ xinit -e widgets -. Khi ngư i dùng đóng “magic client”. chương trình xinit bi t là công vi c đã hoàn thành và nó s t t t.xinitrc đ t t. Tên c a chương trình khách ph i b t đ u b ng d u g ch chéo (/) ho c d u ch m (. thì đ có th d ng phiên làm vi c (session) v i giao di n đ h a. Chương trình khách này có tên g i đ c bi t là “magic client”. Script .xinitrc. Có th dùng nh ng tham s dòng l nh c a xinit đ thay cho script .xinitrc n u có trong thư m c c a ngư i dùng. T ng k t m t s ví d g i chương trình xinit: • [user]$ xinit Câu l nh này s ch y máy ch X. C u trúc c a startx có th r t ph c t p và không d dàng cho ngư i dùng m i chưa quen v i ngôn ng l p trình c a Bash.

7.4 Kh i đ ng h th ng X Window xauth add $display . $mcookie xauth add ‘hostname -f ‘$display .$mcookie xinit $client $clientargs -- $server $display $serverargs

185

T c là cu i cùng thì startx cũng g i câu l nh xinit mà chúng ta v a xem xét và ch có đ t trư c các giá tr c n thi t cho tham s dùng trên dòng l nh c a xinit mà thôi. Ví d , tham s tên t p tin script .xinitrc đư c xác đ nh b ng bi n clientargs. N u có t p tin .xinitrc trong thư m c c a ngư i dùng thì s s d ng nó, t c là “clientargs” = “$HOME/.xinitrc”, n u không s l y t p tin xinitrc c a h th ng, t c là “clientargs” = “/etc/X11/xinit/xinitrc”. Vi c đ t giá tr cho các tham s khác cũng x y ra tương t . Câu l nh xauth và tùy ch n –auth $HOME/.Xauthority dùng đ xác nh n ngư i dùng đang ch y ch đ đ h a. Như v y ngay sau khi cài đ t ngư i dùng đã có th dùng câu l nh startx đ kh i đ ng h th ng X Window thay cho l nh xinit v i các tham s khó nh . Nhưng làm th nào đ l a ch n trình qu n lý c a s (môi trư ng làm vi c) thích h p?

7.4.1

L a ch n trình qu n lý c a s

M t khi đã làm đư c cho h th ng X Window ch y thành công, thì b n có r t nhi u kh năng c u hình, tùy ch nh nó theo ý c a mình. Nh ng kh năng c u hình, tùy ch nh này l i ph thu c r t nhi u vào trình qu n lý c a s mà b n s d ng. Như đã nói ngay t đ u, có r t nhi u trình qu n lý c a s cũng như môi trư ng làm vi c d a trên nh ng trình qu n lý c a s này. Ngư i dùng có th l a ch n m t trong nh ng trình qu n lý c a s ngay t lúc b t đ u ch y ch đ đ h a. Ví d có th th c hi n đi u này b ng t p tin .xinitrc dư i đây: #!/bin/sh # $HOME/.xinitrc # dùng Xfce4 theo m c đ nh WMGR="xfce4-session" # t t xscreensaver xset s noblank # ch y screensaver sau 10 phút xset s 600 2 # ch y xterm xterm -bg black -fg white -fn 7x14 -geometry 80x24+57+0 & # n u đưa ra m t Window Manager khác # thì dùng nó thay cho Xfce4 if [ "$1" != "" ] ; then WMGR=$1 fi exec $WMGR M c dù không c n thi t, nhưng có th chuy n t p tin này thành có th th c thi b ng câu l nh chmod quen thu c: [user]$ chmod u+x .xinitrc

186

Giao di n đ ho

T p tin .xinitrc này cho phép ngư i dùng l a ch n trình qu n lý c a s (ho c môi trư ng làm vi c) khi kh i đ ng h th ng X Window b ng câu l nh startx. Ví d đ kh i đ ng KDE, đ u tiên chúng ta tìm xem startkde n m đâu r i đ t nó vào làm tham s cho startx như sau: [user]$ which startkde /opt/kde3/bin/startkde [user]$ startx /opt/kde3/bin/startkde Tương t như v y đ i v i GNOME: [user]$ which gnome-session /opt/gnome/bin/gnome-session [user]$ startx /opt/gnome/bin/gnome-session Chú ý là n u ch ch y startx không có tham s thì Xfce4 s đư c kh i đ ng theo m c đ nh. T t nhiên b n có th t o cho m i trình qu n lý c a s và môi trư ng làm vi c m t t p tin .xinitrc riêng, ví d cho KDE — t p tin .xinitrc-kde: #!/bin/sh #$HOME/.xinitrc-kde # Ch y m t s chương trình #xset b off & # Đ t m t s bi n, ví d thư vi n mà # xvnkb c n #export LD_PRELOAD=/usr/local/lib/xvnkb.so # Dùng export export export cách nh p SCIM làm m c đ nh XMODIFIERS=@im=SCIM GTK_IM_MODULE=scim QT_IM_MODULE=scim

# Ch y môi trư ng làm vi c exec /opt/kde3/bin/startkde Thêm thu c tính có th th c thi cho nó: [user]$ chmod u+x .xinitrc-kde Tương t như v y có th t o các t p tin .xinitrc-gnome, .xinitrc-xfce, .xinitrc-fluxbox, . . . b ng cách thay th dòng cu i cùng c a t p tin k trên tương ng b ng m t trong nh ng dòng dư i đây: exec /opt/gnome/bin/gnome-session exec /usr/bin/xfce4-session exec /usr/bin/fluxbox Và khi c n kh i đ ng m t trình qu n lý c a s nào đó, thì ch c n sao chép t p tin tương ng vào v trí c a .xinitrc, ví d đ kh i đ ng Xfce4: [user]$ cp .xinitrc-xfce .xinitrc

7.4 Kh i đ ng h th ng X Window

187

7.4.2

Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME

M i ngư i dùng máy tính dù có nhi u kinh nghi m hay ít đ u c g ng t o cho mình m t môi trư ng làm vi c quen thu c cho b n thân đ có th làm vi c nhanh hơn (có hi u su t hơn) b ng nh ng thao tác có th đơn gi n như t o đư ng d n đ n nh ng chương trình và thư m c thư ng dùng, thay đ i nh n n, hay ph c t p hơn như ch n phím nóng (k c b ng bàn phím và b ng chu t) đ m nhanh m t chương trình ho c th c hi n m t thao tác nào đó trong chương trình đang m , l a ch n các ng d ng thích h p cho công vi c. Trên h đi u hành Linux, ngư i dùng hơn bao gi h t có th t o cho mình m t môi trư ng làm vi c có m t không hai, ví d b ng cách ch n m t trình qu n lý c a s ưa thích nh t r i sau đó ch n các chương trình ng d ng riêng, c n cho công vi c c a mình. Tuy nhiên, cách k trên không ph i lúc nào cũng thu n ti n và quan tr ng hơn là không ph i lúc nào cũng d dàng. Ngư i dùng c n th qua nh ng trình qu n lý c a s chính r i sau đó m i đưa ra đư c l a ch n cho mình, chưa k đ n s lư ng các chương trình ng d ng cho Linux là không th đ m đư c. Do đó đ u tiên nên xem xét kh năng l a ch n m t trong nh ng môi trư ng làm vi c đang phát tri n trong nh ng năm g n đây. Trong thu t ng ti ng Anh thư ng dùng ký hi u vi t t t GUI — Graphical User Interface, t c là giao di n đ h a c a ngư i dùng. Chúng ta s s d ng c m ký t vi t t t này d ng g c c a nó GUI. GUI là m t b các chương trình ng d ng đã đư c ki m tra và nhóm l i v i nhau đ làm vi c trong ch đ đ ho , bao g m trình qu n lý c a s và các chương trình khác và có cùng m t giao di n chung. S d ng GUI thay cho m t môi trư ng làm vi c t t o ra có nhi u ưu đi m: đ u tiên đó là ti t ki m đư c nhi u th i gian; th hai là s d dàng, m i th đã có s n ch c n cài đ t và s d ng; th ba, chúng ta s thu đư c các chương trình v i m t giao di n chung, đi u này cũng h t s c quan tr ng n u không nói là đi m khác bi t quan tr ng nh t c a GUI. Có m t vài môi trư ng làm vi c đ h a mi n phí (t do), cũng như thương m i. Trong s các môi trư ng t do thì KDE và GNOME ph bi n r ng rãi nh t. Có th g i KDE và GNOME là hai “ông l n” trong th gi i GUI. Câu h i môi trư ng nào trong s hai môi trư ng này t t hơn ho c c n l a ch n KDE hay GNOME vư t quá khuôn kh c a cu n sách này, và trên m ng đã có r t nhi u cu c tranh cãi cũng như bài báo xung quanh v n đ này. Fan c a GNOME thì nói GNOME t t hơn, fan c a KDE thì nói ngư c l i. B n thân tôi thích dùng KDE hơn vì lý do s d ng GNOME trư c đây không đư c thành công l m, ng d ng c a GNOME đã liên t c b l i crash (v ). Theo như nhi u ngu n thông tin thì ng d ng GNOME bây gi đã ch y n đ nh hơn, nhưng tôi v n trung thành v i KDE. Tôi thích KDE vì giao di n đ p và có th (nói chính xác là c n thi t) ch nh s a đ đ p hơn. C n công b ng mà nói r ng nh ng phiên b n g n đây c a GNOME cũng đã có “v đ p” không kém KDE. Cách kh i đ ng vào môi trư ng làm vi c KDE (GNOME) qua câu l nh startx b n đã bi t t ph n n m ngay trư c. N u mu n s d ng KDE làm môi trư ng làm vi c m c đ nh cho toàn b h th ng thì hãy m t p tin c u hình h th ng, thư ng là /etc/sysconfig/windowmanager, và thay th giá tr đã có c a DEFAULT_WM thành kde (t c là thu đư c dòng DEFAULT_WM="kde" (t c là n u mu n s d ng GNOME, thì ch c n đ t vào giá tr gnome). Trong chương t i chúng ta s nghiên c u k hơn v môi trư ng làm vi c

188

Giao di n đ ho

KDE. Nhưng n u mu n ngay bây gi b n đã có th xem thông tin v môi trư ng này t trang ch c a nó http://www.kde.org ho c t trang ti ng Vi t http: //www.kde-vi.org (r t ti c là trang KDE-vi không đư c c p nh t k p th i vì nhi u lý do). Trang ch c a GNOME n m t i đ a ch http://www.gnome.org.

7.4.3

Môi trư ng làm vi c Xfce

Môi trư ng làm vi c Xfce, cũng gi ng như KDE và GNOME, thu c vào s môi trư ng t do, mã ngu n m . Đi m khác chính c a Xfce là s nh g n và làm vi c nhanh, và cũng vì v y mà có ít s lư ng chương trình ng d ng cũng như kh năng c u hình hơn so v i hai “ông l n” k trên. Tuy nhiên đ ng vì v y mà đánh giá th p kh năng c a Xfce. N u c n thi t b n có th ch y các ng d ng KDE và GNOME trong Xfce. Môi trư ng Xfce c n ít b nh hơn, đ dành b nh cho nh ng ng d ng khác. Môi trư ng Xfce không đòi h i ph i có m t b x lý m nh. Do đó, Xfce thích h p v i nh ng máy tính có c u hình bình thư ng, không có kh năng làm vi c v i KDE và GNOME ho c làm vi c r t ch m. T t c nh ng ưu đi m c a Xfce d n đ n s ph bi n c a nó trong s nh ng ngư i dùng có chút kinh nghi m làm vi c v i Linux. Phiên b n hi n th i c a Xfce là 4 và đã có m t trình qu n lý t p tin riêng (Thunar), m t trình gi i nén (Xarchiver), trình l nh (Terminal), trình xem phim, h tr panel, v.v. . . B n có th xem nh ch p Xfce sau khi đã s a chút ít trên hình 7.5 ho c làm quen g n hơn v i Xfce qua trang ch c a nó http://www. xfce.org.

7.4.4

S d ng trình qu n lý màn hình

Như b n đã bi t, có th t đ ng ch y h th ng X Window ngay khi kh i đ ng máy tính b ng cách s d ng chương trình có tên g i trình qu n lý màn hình (Display Manager), ví d X Display Manager — xdm. Trong trư ng h p này, ngư i dùng th y ngay giao di n đ h a GUI, mà không c n ph i kh i đ ng nó b ng l nh startx. Khi này v n có kh năng chuy n v giao di n console b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F#> (# đây b ng t 1 đ n 6), sau đó chuy n quay l i vào môi trư ng đ h a b ng t h p <Ctrl>+<Alt>+<F7>. Đ t đ ng ch y trình qu n lý màn hình (ví d xdm), c n s a t p tin c u hình kh i đ ng /etc/inittab. Tìm trong t p tin này dòng id:3:initdefault: xác đ nh c p đ kh i đ ng (runlevel) theo m c đ nh, và s a nó thành id:5:initdefault: S thay đ i này s khi n Linux chuy n sang qu n lý màn hình như xdm cũng có ô login nh p c a mình và ô password đ đưa vào m và password ngư i dùng c n nh n <Enter> đ c a h th ng. kh i đ ng c p đ 5. Trên trình đ ngư i dùng đưa vào tên đăng t kh u. Sau khi nh p xong login vào môi trư ng đ h a m c đ nh

4 Kh i đ ng h th ng X Window 189 Hình 7. . T c là khi này có th dùng <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ c p nh t nh ng thay đ i đã t o ra trong c u hình máy ch X cũng như toàn b h th ng X Window. có th ch n môi trư ng làm vi c (trình qu n lý c a s ) và ngôn ng tr c ti p trư c khi vào. t c là thay đ i v ngoài theo ý mình.5: Môi trư ng làm vi c Xfce N u b n có ch n cài đ t KDE ho c GNOME thì r t có th h th ng s s d ng kdm (KDE Display Manager) ho c gdm (GNOME Display Manager) thay cho xdm. . có th th c hi n các thao tác khác như t t máy.7. Chú ý là n u dùng m t trình qu n lý màn hình như kdm hay gdm thì t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> s không d ng máy ch X như bình thư ng. . kh i đ ng l i. mà s th c hi n thao tác “kh i đ ng l i” máy ch X.. nhưng có m m d o hơn: có th ch n s c thái. kdm và gdm th c hi n công vi c tương t như c a xdm — cho phép ngư i dùng đăng nh p vào h th ng.

8. Nh ng hình ch p cũng như mô t dư i đây thu c v phiên b n 3. Đi u này là c n thi t vì m t chương sách ng n không th nói h t v môi trư ng m nh này. s d ng . nghe nh c.org. t c là đư c phân ph i m t cách t do (mi n phí) cùng v i mã ngu n. .6. nhưng cũng có th áp d ng cho nh ng phiên b n khác.5. KDE đư c phát tri n trong khuôn kh c a c ng đ ng mã ngu n m (Open Source Software hay vi t t t là OSS). và các nhà phát tri n KDE đang làm vi c ngày đêm đ cho ra đ i phiên b n 4. Thông tin có trong chương này giúp b n làm quen v i KDE. Nhưng thông thư ng khi cài đ t KDE. s d ng thu n ti n và thi t k đ p m t. 8.xinitrc ho c t p tin c u hình /etc/sysconfig/windowmanager cùng v i script startx. Và n u ch n ch y vào ch đ đ ho ngay sau khi . . Phiên b n hi n th i c a KDE là 3. ngư i dùng s cài đ t c trình qu n lý màn hình KDM.6.5. xem phim. cho môi trư ng đ ho c a Linux. cũng như các ng d ng c a nó. m t phiên b n mang đ y mong đ i v i nh ng tính năng m i c a b n thân môi trư ng KDE. KDE có các tính ch t c a m t môi trư ng làm vi c hi n đ i: đ y đ tính năng. trên n n t ng X.1 Đăng nh p vào KDE Trong chương trư c b n đã bi t cách kh i đ ng vào môi trư ng KDE. KDE. Trong chương này chúng ta s tìm hi u k hơn v môi trư ng GUI v i tên KDE. môi trư ng làm vi c KDE cùng v i GNOME hi n đang ph bi n trong th gi i ngư i dùng Linux. GNOME và Xfce có th nói là đã hình thành m t cái “ki ng ba chân” b n v ng.1. cu i chương b n s tìm th y m t s ngu n thông tin khác giúp b n ti p t c tìm hi u KDE. bi t cách c u hình nó theo ý mình. làm đ h a . bao g m hàng trăm ng d ng và h tr trên 60 ngôn ng khác nhau.0. và t t nhiên là làm quen v i m t thành ph n r t quan tr ng c a KDE.Chương 8 Làm vi c trong môi trư ng KDE “Conquer your Desktop!” — konqueror Như đã nói trong chương trư c.1 B t đ u làm vi c v i KDE KDE là vi t t t c a K Desktop Environment — m t môi trư ng đ h a cho Linux và nh ng phiên b n UNIX khác. đó là nh ng ng d ng đi kèm giúp ngư i dùng th c hi n nh ng công vi c thư ng ngày như so n th o văn b n.

2 V ngoài c a KDE N u b n đã t ng kh i đ ng vào KDE. 8.1. ngoài ra có th ch n các m c sau: • Session Type Ch ra môi trư ng làm vi c (trình qu n lý c a s ) mu n dùng khi đăng nh p vào. ch c n nh p vào tên ngư i dùng. thì đã làm quen v i v ngoài c a màn hình sau khi ch y môi trư ng này. màn hình đăng nh p m c đ nh c a KDM có hai ô đ ngư i dùng gõ vào tên đăng nh p (username) và m t kh u (password) ho c ch n tên đăng nh p c a mình bên trái hai ô này.8.1: Màn hình đăng nh p KDM v y. m t kh u r i gõ <Enter>. Ch s d ng m c này khi b n mu n dùng m t môi trư ng làm vi c khác v i môi trư ng m c đ nh (thư ng là KDE). hình 8. • System Th c hi n các công vi c có liên quan đ n h th ng. như kh i đ ng l i ho c t t máy. Ví d .2 là màn hình KDE trên máy c a tôi . Như Hình 8.1 hi n ra. Remote Login (đăng nh p t xa) giúp b n đăng nh p vào môi trư ng làm vi c trên m t máy khác qua m ng.1 B t đ u làm vi c v i KDE 191 kh i đ ng h th ng thì b n s th y m t màn hình như trên hình 8. Đ kh i đ ng môi trư ng làm vi c m c đ nh KDE. N u có nh ng môi trư ng làm vi c khác trên h th ng thì chúng s đư c li t kê trong m t danh sách hi n ra.

• Màn hình (Desktop) Đây là toàn b ph n còn l i c a màn hình. Trong trư ng h p c a mình. dư i cùng.2: V ngoài c a màn hình sau khi ch y KDE sau khi đã có c u hình. tôi đã b đi t t c nh ng bi u tư ng đó. bi u tư ng đó là hình con t c kè hoa. Nút KMenu dùng đ m ra m t trình đơn các ng d ng mà KDE tìm th y trên h th ng. t c là trên cùng. thư m c thư ng dùng. ch nh s a m t chút. Như b n th y. Như trên hình 8. trên đó có th đ t các bi u tư ng khác nhau dùng đ ch y các ng d ng (shortcut) ho c đ t các t p tin.2. Panel dùng đ ch y các ng d ng thư ng dùng. nhưng m i b n phân ph i có th đ t vào v trí này m t bi u tư ng khác nhau. digikam. màn hình có th chia thành hai ph n: • Các thanh panel Các thanh panel thư ng n m ph n ngoài cùng (đư ng biên) c a màn hình. thư ng n m đ u bên trái c a thanh panel. giúp ngư i dùng ch y nh ng ng d ng này bao g m c nh ng chương trình không có bi u tư ng trên thanh panel nào. . Trên thanh panel chính còn có nút g i là KMenu — trình đơn chính c a h th ng KDE. tuy nhiên đ minh h a tôi đã t o ra hai cái là l4u.192 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. bên trái ho c bên ph i. bi u tư ng c a OpenSUSE Linux. chuy n qua l i gi a các không gian làm vi c. Nút này có bi u tư ng hình ch K theo m c đ nh.

M t tính năng quan tr ng khác c a KDE đó là h th ng Hình 8. N u coi môi trư ng làm vi c KDE là m t ngôi nhà l n. s lư ng RAM) không cho phép m quá nhi u ng d ng m t lúc đ c n ph i s d ng nhi u không gian làm vi c.1 B t đ u làm vi c v i KDE 193 đây c n nói thêm m t chút v khái ni m không gian làm vi c đã nh c đ n trên. ph n không gian chính c a thanh panel là vùng thanh công c (taskbar). và thanh panel c a b n t nhiên bi n m t. b n s th y trình nh đó có hai không gian làm vi c là Làm vi c và Gi i trí. góc bên ph i c a thanh panel thư ng có đ ng h . bi u tư ng c a nh ng ng d ng đang ch y và chuy n qua l i gi a chúng. Nh có không gian làm vi c ngư i dùng có th đ t các ng d ng thu c v m t công vi c trên m t màn hình riêng. S lư ng cũng như tên g i và m t vài c u hình khác c a không gian làm vi c có th thay đ i theo ý mu n c a ngư i dùng. Nh n vào mũi tên này s đưa thanh panel quay tr l i. Khi nh n vào nút này. và t t c phòng trong nhà này có ch c năng như nhau. m c dù có th có màu sơn. thì b n có th ph c h i đưa nó tr l i b ng cách ch y câu l nh (trên xterm ho c konsole ho c m t trình l nh khác): [user]$ kicker & ho c nh n <Alt>+<F2> đ m h p tho i ch y chương trình (hình 8. thì m i không gian làm vi c là m t căn phòng trong nhà đó. thì c n nh n vào ô tương ng v i không gian đó trên trình nh (applet) KPager n m trên thanh panel. Thanh panel c a KDE còn có tên g i “Kicker”. KDE.3) r i gõ vào đó kicker và <Enter>. Khi ngư i dùng nh n chu t vào th này. Thông thư ng. gi ng như b kéo v góc tương ng c a màn hình. thanh panel s b n đi. Sau m t th i gian làm vi c b n s tìm th y s lư ng c n thi t cho mình. Khi này trên màn hình ch còn l i mũi tên tam giác đó. hai đ u có th có các nút có hình mũi tên tam giác. Đ chuy n qua l i gi a các không gian làm vi c. và t p tin chương trình tương ng là kicker. ngư i ta nói ng d ng đư c đưa vào tr ng thái ho t đ ng hay (active). cũng như h u h t các môi trư ng làm vi c và trình qu n lý c a s c a Linux.3: H p tho i ch y chương trình . Tuy nhiên. Và đôi khi c u hình máy tính (b x lý.2. thì ng d ng đó s đư c hi n th trên màn hình. có h tr m t s lư ng không gian làm vi c. Thanh công c dùng đ hi n th tên g i. Do đó không b r i khi có nhi u ng d ng cùng ch y. Trên hình 8.8. trang trí khác nhau. theo kinh nghi m c a tôi thì ngư i dùng bình thư ng không c n quá 3 không gian. N u ch ng may có l i gì đó. M i ng d ng đang ch y có m t th riêng trên thanh công c .

đĩa. thì . Trên hình 8.5 chúng ta th y có 5 th như v y: Favorites (nh ng ng d ng ưa thích). Cách khác đ m KMenu là dùng t h p phím <Alt>+<F1>.0 s p t i. . Trong ph n Applications b n s tìm th y r t nhi u ng d ng có ích.5 s hi n ra. Computer (nh ng thư m c. c p nh t. Hình 8. Multimedia. 8. Trình đơn này s hi n ra khi nh n chu t ph i lên b t kỳ m t thành ph n nào đó c a màn hình. Khi này s m ra nh ng ng d ng (và có th có nhóm ng d ng) thu c vào nhóm này. đư ng d n chính c a máy tính). Ví d v tooltips có trên hình 8. Nh ng ng d ng này l i đư c s p x p trong m t h th ng trình đơn có tr t t . như Internet. Thu t ng ti ng Anh dùng cho tr giúp lo i này là tooltips.194 Làm vi c trong môi trư ng KDE tr giúp tr c ti p trên màn hình. Office. N u b n đưa chu t lên m t bi u tư ng. chúng ta c n nh n vào bi u tư ng c a nó. N u mu n thêm m t chương trình nào đó vào danh sách c a th Favorites. thì s có m t c a s nh hi n ra cho bi t nút hay bi u tư ng đó có tên là gì và có công d ng gì. . t c là mô t v nó.4. Trình đơn này đã có s thay đ i l n so v i trình đơn “c đi n” c a KDE. Trong trình đơn này ngư i dùng có th ch n m t trong nh ng hành đ ng có th áp d ng cho ph n t đó c a màn hình.3 Trình đơn KMenu Đ m ra trình đơn chính c a môi trư ng làm vi c KDE (KMenu). Sau khi nh n vào bi u tư ng c a KMenu m t trình đơn như trong hình 8.4: Tr giúp có ích tooltips Kh năng s d ng chu t c a các môi trư ng làm vi c hi n đ i là t i đa. . Ví d . Các nhà phát tri n KDE s dùng s thay đ i này trong phiên b n 4. đư c th nghi m l n đ u trên OpenSUSE. t p tin m i m g n đây). Nhóm ng d ng s có hình mũi tên tam giác cu i. c u hình nh n n. Bi u tư ng này theo m c đ nh có hình ch K như bi u tư ng đ u chương sách này. m i ng d ng n m trong m t nhóm th c hi n m t ch c năng chung. k c ph n màn hình tr ng (n n màn hình). Mu n quay l i thì nh n chu t vào thanh có hình mũi tên tam giác n m bên trái. Nút chu t ph i trong KDE ph c v cho vi c m m t trình đơn có n i dung ph thu c vào “hoàn c nh” (context menu). Trong KMenu m i các bi u tư ng có m t đi m gì đó chung đư c nhóm l i v i nhau và đ t vào t ng th (tab) riêng. Graphics. khi nh n chu t ph i lên n n màn hình. m t nút nào đó trên màn hình ho c trên thanh panel. Tuy nhiên các b n phân ph i Linux thư ng thay th nó b ng bi u tư ng logo c a mình. cho nên tôi s mô t v KMenu ki u m i này đây. History (nh ng ng d ng. có th ch n các câu l nh đ c u hình nó: t o bi u tư ng m i. có l đây là ph n quan tr ng nh t đ i v i b n) và Leave (dùng đ thoát ra kh i h th ng và th c hi n m t s hành đ ng khác). Đ m m t nhóm ng d ng chúng ta c n nh n chu t vào tên c a nó. Applications (nh ng ng d ng có trên h th ng.1.

5: Trình đơn chính c a KDE c n nh n chu t ph i vào tên (bi u tư ng c a chương trình tương ng r i ch n câu l nh Add to Favorites. r i nh n <Enter> ho c đ i m t chút. Ngoài ra trên trình đơn chính còn có hi n th tên đăng nh p và tên máy. ng d ng tìm th y n m trong ph n Application c a k t qu .8. M t tính năng m i đ c bi t h u ích c a trình đơn KDE đó là tính năng tìm ki m.4 Trung tâm đi u khi n KDE Tên “Trung tâm đi u khi n” c a KDE trong nh ng phiên b n g n đây đã đư c thay th b ng tên m i “Thi t l p cá nhân” (Personal Settings). thì ch c n nh n vào dòng tương ng.1. Thi t l p cá nhân (Personal Settings) có th ch y qua trình đơn chính. Mu n ch y (m ) k t qu nào đó. 8. trong k t qu hi n th còn có th có thêm m t vài t p tin có liên quan đ n t tìm ki m. B n s luôn luôn bi t đư c “mình là ai” và “đang đâu”.6). ch c năng c a chương trình là hoàn toàn như cũ: trong Thi t l p cá nhân ngư i dùng có th thay đ i h u h t các c u hình c a môi trư ng làm vi c KDE.1 B t đ u làm vi c v i KDE 195 Hình 8. Hãy nh p tên đó vào ô tìm ki m n m bên c nh ch Search. Ví d b n mu n tìm ng d ng có tên amarok. qua . Tính năng tìm ki m này đư c xây d ng m t ph n d a trên h th ng Kerry/Beagle. K t qu tìm ki m s hi n th ngay trong trình đơn KMenu (hình 8. Ngoài ng d ng. S thay đ i này không có gì quan tr ng mà ch có ý nghĩa tên g i. Thông tin này có ích khi b n đăng nh p vào b ng tên c a ngư i dùng khác ho c đăng nh p vào máy xa.

(khi này b n c n nh p vào m t kh u c a root). Có th nói đây là trình cài đ t phông ch v i giao di n đ h a c a KDE (xem hình 8. Th nh t. đ “làm đ p” KDE thì thông thư ng tôi thay đ i các tùy ch n s c thái. M i môđun n m trong m t nhóm nào đó. sau đó thay đ i các bi u tư ng b ng Icons. . vì s lư ng c a chúng l n. N u mu n thêm phông ch cho toàn b h th ng thì hãy chuy n vào ch đ qu n tr h th ng b ng nút Administrator Mode .9 cho th y ph n bên ph i c a Personal Settings khi nh n vào .196 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. r i tìm đ n t p tin ch a nó.8. Chúng ta s th y m t c a s như trên hình 8. trái là danh sách d ng cây c a nh ng môđun có trong Personal Settings. t c là thay đ i nh ng môđun c a nhóm Appearance & Themes: thay đ i tr c ti p s c thái b ng Theme Manager. Ví d .fonts) ô bên trái. Trong s nh ng môđun c a Personal Settings chúng ta s xem xét m t vài môđun làm ví d . . . . . . và cu i cùng ch n nh ng phông ch cho thích h p (Fonts). N u mu n thêm m t phông nào đó thì c n nh n vào nút Add Fonts . Như v y môđun này li t kê nh ng phông đã có trong thư m c cá nhân c a b n (thư ng là ~/. ho c t dòng l nh b ng cách gõ tên chương trình bên là kcontrol. ki u dáng b ng Style. Trư c khi ch n phông ch c n s d ng đ n môđun Font Installer n u mu n thêm nh ng cái m i m i.6: Tìm ki m trong trình đơn chính c a KDE bi u tư ng trên thanh panel. Phông ch cho các thành ph n khác nhau c a KDE đư c l a ch n trong môđun Fonts (hình 8. bên ph i là ô xem phông đư c ch n. . nh ng môđun còn l i b n s t t tìm hi u khi s d ng KDE.7 hi n ra. còn bên ph i là nh ng th và nh ng tùy ch n thu c v môđun đang đư c ch n bên trái. môđun Panels n m trong nhóm Desktop.

. Trong môđun này b n có th th c hi n thêm m t s thao tác n a. Đ thay đ i nh ng “phím nóng” dùng trong KDE. Cancel — đóng h p tho i c nh báo này và quay v môđun đã có thay đ i đ xem xét l i. đây có th thay đ i.v . ví d hình ch nh t. và dùng đ phân gi i t ch n (Force fonts DPI). chưa áp d ng nó mà chuy n sang môđun khác thì s có m t h p tho i c nh báo hi n ra như trong hình 8. Quay l i v i môđun ch n phông ch . B n c n làm thêm m t thao tác n a đó là nh n vào nút Apply ho c OK c a môđun đ KDE bi t ch c ch n là b n mu n s d ng phông này.7: Trình Thi t l p cá nhân c a KDE môđun này). . Sau khi ch n đư c phông ch thích h p cùng v i ki u dáng (Font style) và kích thư c (Size).org Writer s ch y. v. Ví d . b n có th dùng nút chu t gi a (bánh xe) v lên màn hình m t hình gì đó. Nói đ n phím nóng không th không k đ n m t tính năng m i c a KDE là kh năng s d ng chu t (bàn phím) đ th c hi n m t thao tác nh t đ nh nào đó trong m t chương trình. .11. và khi đó chương trình OpenOffice. Ý nghĩa c a các nút c a h p tho i xin đư c gi i thích m t l n đây.1 B t đ u làm vi c v i KDE 197 Hình 8. Nhưng như v y phông ch v n chưa đư c dùng trong KDE. tương ng v i nó. Ho c trong chương trình Konqueror. c n s d ng môđun Keyboard Shortcuts. . Apply — áp d ng nh ng thay đ i. . Đ thay đ i m t phông ch nào đó c n nh n vào nút Choose . cũng b ng nút bánh xe v hình ch L và Konqueror s m m t thư m c xác đ nh (chúng ta s nói k hơn . . Khi đó s hi n ra c a s như trên hình 8. dùng anti-aliasing cho phông hi n th đ p hơn (đánh d u vào ô vuông c nh dòng Use anti-aliasing for fonts). chúng s l p l i nh ng trư ng h p khác.10. . ho c trên n n màn hình. c n nh n vào OK đ ch p nh n nó. đ m trình đơn chính. Đó là ch n t t c các phông ch cùng m t lúc b ng nút Adjust All Fonts . Khi ngư i dùng th c hi n m t thay đ i nào đó trong m t môđun (ví d ch n phông ch khác).8. thêm các phím nóng đ ch y m t chương trình nào đó. Thao tác cu i cùng này là c n thi t đ i v i c nh ng môđun khác. t c là b n ch mu n th nghi m ch không mu n thay đ i gì. Discard — không áp d ng chúng.

Ngư i dùng các h đi u hành có giao di n đ ho khác ch c ch n là s s d ng trình đơn b i c nh m t cách d dàng.1. đ ng h . . — Thêm các trình nh có ích.9: Ch n phông ch dùng cho text. Khi nh n chu t ph i lên ph n tr ng c a thanh panel s m ra m t trình đơn c a panel này (hình 8. Bây gi chúng ta s nghiên c u c th hơn cách thay đ i v ngoài c a KDE. như trình theo dõi m ng. trình đơn.198 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. . t c là thay đ i n n màn hình. vào thanh panel. trình đơn chính và các thanh panel. v Konqueror sau). d ch t ti ng Anh “context menu”). bao g m các m c sau: • Add Applet to Panel .12). Nh ng c u hình này đư c th c hi n trong môđun Input Actions n m cùng nhóm v i môđun v a k trên.5 Thay đ i v ngoài Hai thành ph n chính c a màn hình là n n và các thay panel có th thay đ i m t cách d dàng b ng cách nh n chu t ph i lên chúng và ch n các câu l nh tương ng trong trình đơn m ra (trong sách này chúng ta s t m g i nó là “trình đơn b i c nh”. . 8.8: Cài đ t phông ch m i Hình 8. . . • Add Application to Panel — Thêm bi u tư ng (nhóm) chương trình vào .

Ví d . Menus và Appearance) . khi ch n câu l nh Configure Panel . s hi n ra c a s ch nh s a các thanh panel như trên hình 8. . • Lock Panels — M t trong nh ng cái m i c a KDE. Ý nghĩa c a các câu l nh tôi nghĩ không c n gi i thích. • Remove Panel — G b m t thanh panel nào đó cùng v i t t c nh ng gì có trên thanh panel này. Có 4 th tab (Arrangement. • Remove From Panel — G b chương trình ho c applet (đang có) kh i thanh panel. Khi ch n câu l nh này.11: C nh báo khi có thay đ i chưa áp d ng thanh panel đ có th tìm (chúng) nó nhanh hơn. — đ t tên cho nút c a chương trình XXX. n u nh n chu t ph i vào m t bi u tư ng chương trình ho c applet có trên thanh panel thì s m ra m t trình đơn b i c nh có khác m t chút. . . Trong danh sách hi n ra b n c n ch n chương trình ho c toàn b nhóm chương trình đó b ng Add this Menu. s m ra m t c a s cho phép thay đ i các tùy ch n c u hình c a panel. • Help — Tr giúp v panel. • Add New Panel — Thêm thanh panel m i. . Như đã nói trên.8. c a trình đơn b i c nh c a panel ho c ch n môđun Panels (nhóm Desktop) c a Personal Settings. câu l nh c a chương trình s ch y và m t vài c u hình khác. như chúng ta có th th y trên hình 8.1 B t đ u làm vi c v i KDE 199 Hình 8. Ngoài ra. . .10: Ch n phông ch Hình 8.14. • Configure Panel . Hiding. tính năng này cho phép t m th i “khóa” panel đ không thay đ i nó m t cách vô tình. — C u hình thanh panel.13. Trong đó quan tr ng nh n có l là l nh Configure XXX Button . b n có th thêm m t thanh panel đ “đ ng” bi u tư ng nh ng ng d ng thư ng ch y.

Khi ch n l nh này s hi n ra c a s như trên hình 8. b n c n s d ng câu l nh Create New (trong trình đơn b i c nh hi n ra khi nh n chu t ph i lên màn hình như đã nói trên) và ch n m c tương ng c a l nh này. Trong trình đơn này cũng có nhi u câu l nh đ b n có th nghiên c u d n d n. ho c t t máy hoàn toàn. Tương t như các thanh panel. Sau đó dư i có th ch n v trí đ t thanh panel (Position). có th ch n đ thanh panel tr thành trong su i (đ p hơn?) b ng tùy ch n Enable transparency. Sau m i l n thay đ i đ ng quên áp d ng nó b ng nút Apply. Sau khi k t thúc công vi c b n c n bi t cách thoát kh i KDE cũng như giao di n đ ho .15.16). m c dù theo tôi là không th c s c n thi t. khi nh n chu t ph i lên ph n tr ng c a n n màn hình s m ra m t trình đơn b i c nh c a màn hình. chi u dài c a nó tính theo % so v i c nh c a màn hình (Length) và đ cao tính theo pixel (Size). Trên th Appearance. Đ u tiên c n ch n thanh panel mu n c u hình b ng cách nh n vào ô n m sau dòng Settings for (th Arrangement) r i ch n panel tương ng. Khi nh n chu t ph i lên bi u tư ng c a trình đơn chính b n s th y m t câu l nh có cùng tên v i chương trình này.13: Trình đơn b i c nh c a nút cùng nhi u tùy ch n nhưng chúng ta ch chú ý đ n m t s trong đó.12: Trình đơn c a thanh panel Hình 8. Ho c t dòng l nh ch y câu l nh kmenuedit. Nh n vào đó đ ch y chương trình so n th o trình đơn. ngư i dùng có th s d ng chương trình Menu Editor. N u mu n b n có th b đi các nút gi u thanh panel (hình mũi tên tam giác) b ng cách b đi các d u X trong các ô c a Panel-Hiding Buttons (th Hiding).200 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. đ thêm bi u tư ng lên màn hình. là l nh chúng ta quan tâm. S lư ng và tên g i c a các không gian làm vi c có th th c hi n qua th Multiple Desktops. . Câu l nh Configure Desktop . L nh này dùng đ c u hình không gian làm vi c cũng như n n màn hình (như thay đ i nh n n). Trong c a s này ngư i dùng có th ch n không dùng nh n n (ch dùng màu). . . Cu i cùng. Đ thay đ i trình đơn chính c a KDE (KMenu). K t qu thu đư c là như nhau (hình 8. ch n m t nh làm n n ho c ch n m t nhóm nh thay phiên nhau sau m t kho ng th i gian nh t đ nh (slide show).

Trình qu n lý phiên làm vi c có th ph c h i các thi t l p sau: • Các thi t l p trang trí và tính năng. Đ đi u khi n phiên làm vi c. Chương trình này ch y ngay sau khi tên ngư i dùng và m t kh u đư c h th ng xác nh n là đúng. nh n n. như phông ch . • 1 ng d ng đang ch y.14: C u hình các thanh panel Hình 8.6 Đi u khi n phiên làm vi c1 Phiên làm vi c (ti ng Anh là session) có th t m đ nh nghĩa là quá trình làm vi c c a ngư i dùng b t đ u t lúc vào môi trư ng làm vi c đ n lúc thoát ra. Session . Trình qu n lý phiên làm vi c cho phép b n lưu l i các thi t l p hi n th i cho m i phiên làm vi c. màu và thi t l p chu t.8. và đ ng th i cho phép ph c h i tr ng thái c a phiên làm vi c cu i cùng trong l n đăng nh p sau. như Konsole.1 B t đ u làm vi c v i KDE 201 Hình 8.1.org. môi trư ng KDE có m t chương trình riêng — Session Manager (Trình qu n lý phiên làm vi c). t đi n Stardict hay OpenOffice.15: Thay đ i màn hình 8.

kh i đ ng l i. B n có th s d ng phím nóng xác đ nh trong Personal Settings. Save Session — lưu tr ng thái c a phiên làm vi c hi n t i. h p tho i này b n c n nh p vào m t kh u c a mình. Tr ng thái này s đư c ph c h i vào l n đăng nh p sau. Trên thanh panel nút đ thoát ra thư ng n m c nh nút Lock. thì Session Manager không th ph c h i trình so n th o này.16: So n th o trình đơn chính Tuy nhiên. c n chú ý là b n không th lưu và ph c h i nh ng ng d ng mà Session Manager không qu n lý. chương trình không h i l i). 2 Screen Saver . 2. 3. Phím nóng theo m c đ nh đ thoát kh i KDE là <Ctrl>+<Alt>+<Del> (chương trình s h i l i b n có ch c ch n mu n thoát ra không) ho c <Ctrl>+<Alt>+<Shift>+<Del> (thoát th ng. Lock — khóa màn hình c a b n. M i câu l nh đi u khi n tr c ti p phiên làm vi c n m trong th Leave c a trình đơn chính. Ví d . Logout — thoát ra kh i KDE khi k t thúc công vi c ho c đ đăng nh p vào môi trư ng làm vi c khác. Đ m khóa màn hình. c n nh n chu t ho c nh n bàn phím đ hi n ra h p tho i m khóa.202 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. n u b n ch y câu l nh trình so n th o vim t m t c a s terminal. Khi khóa màn hình. 1. chương trình b o v màn hình2 b t đ u ch y. thông thư ng là <Ctrl>+<Alt>+<Del> ho c dùng nút Lock trên thanh panel (n u có). N u đã s d ng KDM đ đăng nh p vào thì b n s có m t vài l a ch n khác: t t máy.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful