T h c s d ng Linux

Phan Vĩnh Th nh Phiên b n: 0.9.6 Ngày 14 tháng 2 năm 2007

Dành cho ngư i dùng m i và r t m i...

M cl c
L im đ u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i 1.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 1.1.1 Các h đi u hành d ng UNIX . . . . . . 1.1.2 M t chút v l ch s . . . . . . . . . . . . 1.1.3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux . . . . 1.2 B n phân ph i Linux . . . . . . . . . . . . . . . 1.3 Yêu c u đ i v i máy tính . . . . . . . . . . . . . 1.4 L y Linux đâu? . . . . . . . . . . . . . . . . . 1

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

3 . 3 . 3 . 4 . 7 . 9 . 12 . 13 14 14 16 17 17 18 20 22 23 23 24 26 27 27 27 30 31 34 34 34 36 36 39 39 40

2 Cài đ t h đi u hành Linux 2.1 Chu n b cài đ t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2 Phòng xa và nh ng l i khuyên . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng . . . . . . . . . 2.3.1 Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa” . . . . . . . . 2.3.2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa . . . . . . . . 2.3.3 Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft 2.3.4 V n đ v i các đĩa l n . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4 L a ch n trình kh i đ ng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.1 Trình kh i đ ng GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.2 Trình kh i đ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.3 Các trình kh i đ ng khác . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.4 Các phương án kh i đ ng . . . . . . . . . . . . . . . 2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa . . . . . . . . . . . . . . . 2.5.1 L i khuyên khi t o phân vùng . . . . . . . . . . . . . 2.5.2 Chương trình đ phân chia đĩa . . . . . . . . . . . 2.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader . . . 2.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7.1 Cài đ t GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7.2 C u hình GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.8 S d ng trình kh i đ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . 2.8.1 Cài đ t và c u hình LILO . . . . . . . . . . . . . . . 2.8.2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux . . . . . . 2.8.3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS . . . . . 2.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin.exe . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

iv 3 Kh 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 i đ ng Linux l n đ u Kh i đ ng HĐH Linux . . . . . . . . . Đăng nh p vào h th ng . . . . . . . . Console, terminal o và shell . . . . . So n th o dòng l nh. L ch s l nh . . Ng ng làm vi c v i Linux . . . . . . . Tr giúp khi dùng Linux . . . . . . . . 3.6.1 Các ngu n thông tin tr giúp . 3.6.2 Các trang tr giúp man . . . . . 3.6.3 Câu l nh info . . . . . . . . . . 3.6.4 Câu l nh help . . . . . . . . . . 3.6.5 Tài li u b n phân ph i và ng d 3.6.6 Câu l nh xman . . . . . . . . . . 3.6.7 Câu l nh helptool . . . . . . . 3.6.8 Sách và Internet . . . . . . . . .

M CL C 43 43 44 46 49 51 53 53 54 55 56 56 57 57 57 60 60 63 65 70 70 72 72 72 73 79 80 80 80 81 82 82 83 83 86 87 88 89 91 92 93 95

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ng . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

4 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4.1 T p tin và tên c a chúng . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2 Thư m c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.3 Công d ng c a các thư m c chính . . . . . . . . . . . 4.4 D ng t p tin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.1 Các t p tin thi t b . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.2 Các ng có tên (pipes) . . . . . . . . . . . . . . 4.4.3 Các socket . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.4 Liên k t m m . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c . . . . . . . . 4.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m 4.6.1 Câu l nh chown và chgrp . . . . . . . . . . . 4.6.2 Câu l nh mkdir . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.3 Câu l nh cat . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.4 Câu l nh cp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.5 Câu l nh mv . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.6 Câu l nh rm và rmdir . . . . . . . . . . . . . 4.6.7 Câu l nh more và less . . . . . . . . . . . . 4.6.8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin . 4.6.9 Câu l nh split . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.10 So sánh các t p tin và l nh patch . . . . . . 4.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin . . . . . . . . . . 4.7.1 Chương trình tar . . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.2 Chương trình gzip . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.3 Chương trình bzip2 . . . . . . . . . . . . . . 4.7.4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2 . . . 4.8 T o và g n các h th ng t p tin . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. 104 . .3 Toán t case . . . . . .4.9 Script c a h v và l nh source . . . . . . . . . . 104 . 5. . . . .8 Xóa các ký t đ c bi t . . . . .8. . . . . . . .1 Toán t if và test (ho c [ ]) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . đư ng ng và b l c . .5. . .6. . . . 5. 5. . . . . . . . 5. . . . . . . 115 .5 Toán t for . .10 Câu l nh sh . . . . . . . . . . . . 102 . 5. . . .3 Thao tác && và || . . . . . . . . . . . 104 . . . . . . 109 . . . . . . . . . 109 . 105 . . . . . . . . . . 122 . . . . .5.5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân . . . . . . . . . . . . . . . . . . 114 . . .8 Tham s . . . . .7.7. . . .4. . . . . . . . . . . . . . 104 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . 5. 106 . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. v 101 .8. . . . . . . . . . . . . . . . 5. . 112 . 126 . . . . .8. . . . . . . . . . 5. 115 . .M CL C 5 Bash 5. . . . . . . . .9 Bi n n i b (local) . . 5. 103 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8 Shell — m t ngôn ng l p trình . .3.1 H v là gì? . . . . . . . . . . . .6 Toán t while và until . Môi trư ng c a h v . . . . . 119 . . . . . . . . . . . . . . .7. . . . . 5. 5. . . 5. . . . .6 Tham bi n và các bi n s . 122 . . 5. . . . . . . . . . 125 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . .3 Phép th các tham bi n và bi n s . . . . 123 . 126 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 . . . . . . . . .6 Câu l nh export . . . . . 5.7. . .2 S d ng | . . . . .1 Khai tri n d u ngo c .2 D u nh c c a h v . 106 . . 5. . . . . . . .3. 114 . . . . . . . . .7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion) . . . . . . . 5. .7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin . . . . . . .8.8. 117 . . . 116 . . . . . . . . . . . . . . . .1 Dòng d li u vào – ra .3 L nh cat . . . . . 113 . . . . . . 124 . . . . . . . . . 101 . . . . . . .2 Các ký t đ c bi t . . . 5. . . . . . . . . . 5. . . . . . 5. . . . . . . . . . 5.7 Các hàm s . . 5. .6 Phân chia t (word splitting) . . . . . . . . . .1 Các d ng tham bi n khác nhau . . . . .4 Bi n môi trư ng IFS . . . 117 . . 5. . . . . . . . . .2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c . . . . . . . . . . . 116 . . .3 Bi n môi trư ng PATH . . . 5. . 125 . . . . .7. . . . 118 . . . . . . . . 105 . . . . . . . . . 5. . . 118 . 5. . . . . . . . . . . . .6. . . . . . .4 Toán t select .6. . . . . . . 5. . . . . .8. . . . . . . . . . . .2 Thao tác & . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . < và >> . . . . . . . .4 Phép th các câu l nh . . . . 103 . . . . . 5. . . 5. . . . . 5. . . . . . . . . . 113 . . . . . . . 114 . . . . . . . . . .7. . . . 5.2 L nh echo . .7. .3 B l c . .7 Khai tri n bi u th c . . . .8. . . 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 110 . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 Thao tác . .3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118 . . 5. . . . . . .6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 108 . . . . . . . . . .6. . . . .5. .5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion) . . . . 5. . . 5. . .8. . . . . . . . . . .4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n . . .6. . . . . . .4. . . . . . . .1 S d ng >. . . . . . . . . . . . . . .3 Th c thi các câu l nh . . . 5. . . .8. . . . . . . . . . . 116 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. .

. . . . .2 Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME 7. . . . . . . . . . . . . . .conf . . . . . . . . .6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 C u hình chương trình ch X . . . . . . . . . . . . . . . .12. . . . . . . 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .11 C u hình Midnight Commander . . . . 7. .3. . . .1. . . . . . . . . . . . .1. . M CL C 128 128 129 131 132 133 133 136 137 139 141 143 145 147 153 159 159 160 162 162 167 169 170 171 178 182 185 187 188 188 . . . . . . . . . . . . . . . .2 V ngoài c a KDE . . . . . . . . . . . . 195 . .10 Trình đơn Câu l nh . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 Th c u hình /etc/X11/xorg. . .5 Đi u khi n các b ng . . . . . . . .3 Các t h p phím đi u khi n b ng . . .1. . . . . . 7. . . . . 7. . . . . 8. . . . . . 8. 6. . . . . . . . . . . .4. .1 Đăng nh p vào KDE . . . . .5. . . . . . . . 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .12. . . . . . 7. . .Org .1. . . . . .4 S d ng trình qu n lý màn hình . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . 198 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7. . .3 Tr giúp . . 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5 Thay đ i v ngoài . .2 Nh ng ch đ hi n th khác . . . . . . . . . . . . 6. . . . .4. . . . . . . . . . . . . .1 D ng danh sách t p tin .5. . . . . . . 191 . . 190 . .vi 6 S d ng Midnight Commander 6. . . . . . .2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 7. . . . . 6. . . . .1 L a ch n trình qu n lý c a s . . . . .2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 194 . . . . . .8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin . . . . . . . . . . . . .4 Kh i đ ng h th ng X Window . 6. . . . . . 201 .4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3. . .1. . . . 190 . . . . . . . . . . . 8. . . . . . . 6. . . . . . . . 6. . . .5. . . . . 6. . .1 X. .1 K t n i FTP . . 190 . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . 7 Giao di n đ ho 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 S d ng chu t . . . . . . .1. . . . . . 8 Làm vi c trong môi trư ng KDE 8. . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . 7. . .4 Trung tâm đi u khi n KDE 8. .4. . . . . . . . . . . . . .3. . . .6 Đi u khi n phiên làm vi c . .1 Thu th p thông tin c n thi t . . . .2 K t n i Shell . . . . . . .12 K t n i t i máy xa . . . . . . . . . .9 Dòng l nh c a h v . . . . . . .3 Trình đơn KMenu . . . . 6. . .1 B t đ u làm vi c v i KDE . 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 Môi trư ng làm vi c Xfce . . . . . . . . . .1 Cài đ t chương trình Midnight Commander . . . . . 6. . . . .2 C u trúc c a t p tin c u hình X . . . .

. . . . . . . . . . C u hình X. . . . . . . . . . Thi t l p h th ng t p tin o . . . . .12 6. . . Thay đ i v ngoài c a Midnight Commander . . . . . . . . . .18 6. .3 8. . . . . . . V ngoài c a KDE . . . .1 6. . . .5 8. . . . . . . . .4 8. . . . . .21 6. . . . Chương trình xvidtune . . . . . . . . . . . . nh . .20 6. . . . . . . . . . . . . Th và c u hình các phím . . . . . . .22 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 7. . . . . . . . . . . . . . . . Tìm ki m t t c các liên k t m m .1 8. .10 6.2 8. Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP . . . . . . . . . . . C u hình Midnight Commander . . . . . . . . . . . . .2 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .org qua xorgcfg . . . . .1 7. . . . .3 6. . . . . . . .17 6. . . . . . .Danh sách hình v 3. . . . . . . . . . . Đang tìm ki m . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Màn hình Midnight Commander . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 Màn hình kh i đ ng c a GRUB . . . . . . Ch đ xem nhanh . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 129 130 133 136 137 138 139 142 144 145 147 150 150 151 152 153 154 156 157 158 158 159 164 172 181 181 189 191 192 193 194 195 196 197 . . . . . . . . . . . . .13 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .6 6. . . . . . . . . . . . . . . Ch đ thông tin . . . . . . . . . . . . . . . . . . .9 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . C as h il i. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .7 Midnight Commander ti ng Vi t . . . . . .7 6. . . . . . . . . .15 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . .5 6. . . . . . . Trình đơn chính c a KDE . . . . . . . . B t đ u tìm ki m . . . . . . .2 6. . . . . . . . . . . . . . . C a s yêu c u . . . . . . . . . . . Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng . . . H p tho i ch n đ nh d ng hi n th . . . . . . . . . . Màn hình đăng nh p KDM . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . a KDE . . . . Ch đ cây thư m c . . . . . H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng . . . 43 6. . . . . . . . . . . . . . . Tìm ki m trong trình đơn chính c Trình Thi t l p cá nhân c a KDE . . . . . . . . . . . . . . . .4 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Chương trình xvidtune “không ch Môi trư ng làm vi c Xfce . . . .19 6. . . . . . . . H p tho i ch y chương trình . . . . . . .14 6. Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .11 6. . . . . .6 8. . . u” ch nh hình . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . H th ng đ ho X Window . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5 8. . . . . . . . Tr giúp có ích tooltips . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . H p tho i s p x p . . . . . . . . . . . . . . .4 6. . . Đi u khi n công vi c n n sau . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8 6.16 6. . . H p tho i đ i tên t p tin . . . . . . . . .

. . . . . . . .16 Cài đ t phông ch m i . . . . . . . . . . . C u hình các thanh panel . . . . . . . . . . . . . . .8 8. . . . . . . . . . . . . . . . Thay đ i màn hình . . . . . . . . . . . . . Ch n phông ch dùng cho text. . . . . . . . . . . . . .14 8.9 8. . . . . . . . . C nh báo khi có thay đ i chưa áp d ng . . . . . . . . Ch n phông ch . trình đơn. . . . . . . . . . . . .13 8. . . . . . . . . . .viii 8. . .15 8. .10 8. . . .12 8. . . . . . . . . . . . Trình đơn c a thanh panel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . So n th o trình đơn chính . . DANH SÁCH HÌNH V . 198 198 199 199 200 200 201 201 202 . . . . Trình đơn b i c nh c a nút . . . . . . .11 8. . . . . . . . . . . . . . . . .

. . .5 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5 4. . . . . . . . . . .1 C u trúc c a sector kh i đ ng chính . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Phím s d ng đ xem trang man . .3 5. . . . . . . . . . . .1 6. . . 28 3. . . . . . . . . . . . . . . . . . Nh ng t p tin thi t b chính . . . . . . . . . . . Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2 Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount .6 4. . . . . . . Các l nh đi u khi n dòng nh p vào . . . . . . . . . . .1 3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 6. . . . . . Các t h p phím di chuy n dùng chung Di chuy n trong trình xem t p tin . . . . .3 6. . . . . . . . . . . . . . . . .7 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . t . . . . . . . . . .Danh sách b ng 1. . . . . . . . . . . . . . 12 2. . . . . . . . . . 46 50 52 54 55 66 71 81 85 89 92 94 99 109 111 112 118 131 131 132 140 148 C u trúc thư m c c a Linux . . .4 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. . . . . .1 4. . . . . . Nh ng tùy ch n chính c a tar . . . . . . . . . . . . . .3 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 6. . . . . . . . . . . . . . . . .5 Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux Nh ng phím so n th o dòng l nh . . . . .1 Yêu c u đ i v i ph n c ng . . . . . . . Các phím ch c năng . . . . . . . . . . . . . . . . . . Thay th các tham bi n đ c bi Ký t xác đ nh d ng d u nh c Các ký t t o m u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Di chuy n khi xem tr giúp . . . . . . . . . T h p phím đi u khi n l ch s l nh Các ph n chính c a tr giúp man . . . . .2 4. . . . . . . . .8 5. .2 6. . . . . Các câu l nh b l c . . . . . . . . . . .2 5. .1 5. . .2 Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 2.2 3. . . .3 3. . . . . .4 3. . . . . .

.

b n s luôn tìm th y câu tr l i cho v n đ c a mình t s lư ng l n các di n đàn. Linux cho máy đ bàn có ph n đa d ng hơn. V i k t n i m ng Internet. Linux ngay t ban đ u đã đư c xây d ng d a trên c ng đ ng (ti ng Anh “community”). Nh ng năm đ u th p k th chín c a th k XX Linux m i ch là đ a con tinh th n chưa bi t nói c a Torvalds. Ngư i dùng thì th y Linux m t h th ng m nh. bài báo. Các nhà l p trình nhân (kernel) tìm th y Linux s quy n rũ và công vi c phát tri n c a h . M t cu n sách tham kh o c m tay là không th thi u trong th i gian đ u tìm hi u Linux. . nhóm thư. Linux là h đi u hành phát tri n m nh. . . N u không . . Ngư i nuôi ong có cái nhìn sâu hơn thì cho r ng ong thu th p b i ph n hoa đ nuôi ong con và t o ong chúa.v. T t nhiên m c đích cu i cùng c a ong không ph i là nh ng cái trên n m riêng bi t mà là t t c chúng c ng l i. nhóm tin t c. Nh ng nư c còn nghèo tìm th y Linux m t cách gi i quy t cho v n đ kinh t . có th đi u ch nh theo ý mu n c a mình v. Đ i v i Linus Torvalds. M t s công ty đã th y đư c Linux m t ngu n l i l n và phát tri n công vi c kinh doanh c a mình t h đi u hành này. như v y m c đích c a nó là duy trì nòi gi ng. Tuy nhiên n u b n m i b t đ u h c Linux thì hãy tìm cho mình m t cu n sách gi i thi u ng n g n v h đi u hành này. d a trên s c ng tác. Linux là ni m đam mê và “Just for fun”. Đ i v i c u bé v a b ong c n thì m c đích c a con ong ch c n ngư i. C ng đ ng Linux không ch cung c p cho ngư i dùng máy tính m t h đi u hành thân thi n.L im đ u Trong tác ph m n i ti ng th gi i c a nhà văn Nga Lev Tolstoi “Chi n tranh và hoà bình” có đưa ra m t ví d đ minh ho cho suy nghĩ c a tác gi v vai trò c a nh ng ngư i có ti ng (c th là Napoleon và Alecxandr đ nh t) và qu n chúng trong l ch s nói chung cũng như trong chi n tranh châu Âu nh ng năm đ u th k XIX. d s d ng mà còn luôn luôn s n sàng giúp đ ngư i dùng m i. các trang web cung c p tin t c. Đ i v i m t nhà thơ thì m c đích c a con ong là thu vào mình hương v c a nh ng bông hoa. sách v Linux. Trên th trư ng máy ch hi n th i ch có m t vài tên tu i đáng chú ý. Nhà sinh h c khi quan sát th y ong th ph n cho hoa thì quy t đ nh đây chính là m c đích c a loài ong. Microsoft nhìn th y Linux kh năng c nh tranh l n và nhi u khi coi Linux là k thù c a mình. thu n ti n. Hãy xem xét giá và n i dung cu n sách trư c khi mua. M i b n phân ph i thích h p cho m t nhóm ngư i dùng c th nào đó t ngư i dùng m i đ n ngư i dùng “cao c p” (advanced) hay nói đúng hơn là m i ngư i dùng có quy n l a ch n cho mình m t b n phân ph i thích h p và chuy n sang s d ng b n khác khi nào mong mu n. Nhân v t chính trong ví d minh ho này là con ong. Ch trong vài năm g n đây đã có nhi u b n phân ph i Linux chi m lĩnh đư c môi trư ng máy ch cũng như máy đ bàn c a ngư i dùng. luôn mong mu n có thêm máy tính ch y dư i Linux. L ch s hình thành và phát tri n Linux chúng ta s th y ngay chương đ u tiên c a cu n sách này. Ngư i khác quan sát quá trình di cư c a th c v t thì cho r ng ong tham gia vào quá trình này và là m c đích c a nó. và còn c ng thêm nh ng gì mà t m th i b óc quan sát h n ch c a con ngư i còn chưa tìm ra. Đ i v i ngư i nuôi ong thì m c đích ong là thu th p m t ong. Nhi u t ch c chính ph cũng như phi chính ph nhìn th y Linux m t h đi u hành nhi u h a h n và h tr cho Linux.

tuy nhiên m t s ph n đ c bi t ví d ph n nói v cài đ t chương trình t các gói rpm ch áp d ng t t cho các b n phân ph i “dòng RedHat”.org.5/) . OpenSUSE. đó là Fedora. Cũng như nh ng s n ph m khác c a c ng đ ng OSS. Tôi không ph i là m t nhà qu n lý m ng hay l p trình chuyên nghi p và nói chung không ph i ngư i h c theo chuyên ngành công ngh thông tin.5 (http://creativecommons. Thông thư ng ngư i dùng m i b t đ u gia nh p vào th gi i Linux b ng nh ng b n phân ph i này. kh năng v đ ho vector c a Inkscape còn đ cho c nh ng nhà thi t k chuyên. Happy Using Linux! A Công c đ t o ra cu n sách b n đang đ c là h th ng s p ch L TEX.org/licenses/by/2. Xin c m ơn Kostromin A.5/). Ngành chính c a tôi là Hoá h c. v.ru) đã vi t ra m t cu n sách s d ng Linux hay làm tài li u tham kh o chính cho cu n sách này. nh ng tài li u khác có th so n th o trong Openoffice. do đó đôi khi nó s đư c c p nh t thư ng xuyên. v i ngư i dùng không chuyên thì kh năng ch nh s a nh c a The GIMP còn trên c đ .org) và anh Nguy n Đ ng Hoàng Tuân (tuanndh@gmail. do đó xin đ ng mong đ i nh ng ki n th c cao siêu trong sách này.chat. Và bây gi Linux (c th là OpenSUSE Linux) là h th ng duy nh t làm vi c trên máy tính c a tôi.org/licenses/by/2. cu n sách này đư c t o ra. Như v y.có kh năng tìm đư c sách thích h p ho c b n thích cu n sách “T h c s d ng Linux” này thì có th in nó ra đ ti n đ c. ”. Như trang th hai c a sách có ghi “Dành cho ngư i dùng m i và r t m i. và có khi không đư c c p nh t c năm.5 (http://creativecommons. l i ki n th c cũng như đ ngh giúp đ (luôn luôn hoan nghêng) xin g i cho Phan Vĩnh Th nh theo đ a ch teppi@vnoss.org. Và hơn n a m i công vi c c n đ n máy tính c a tôi có th gi i quy t nhanh g n b ng nh ng chương trình đi kèm v i Linux. cu n sách “T h c s d ng Linux” đư c t o ra v i hy v ng s giúp ngư i dùng m i làm quen v i h đi u hành tuy t v i có tên Linux và hình tư ng trưng là chú chim cánh c t (penguin) xinh đ p. (http://linux-ve. . Tôi b t đ u h c Linux khi có trong tay 3 đĩa CD RedHat 7. c th là lu n A văn t t nghi p và cu n sách này.0 kho ng 4 năm trư c đây.com) đã giúp đ tôi trong khi so n cu n sách này.v. Nghe nh c b ng Amarok.V. M i đ ngh s a đ i. trong chương trình Kile và biên d ch mã L TEX qua nh ng chương trình có trong gói teTeX. . B n có th tìm b n phân ph i teTeX ho c m t b n phân ph i khác c a h th ng này trên h u h t các b đĩa cài đ t h đi u hành Linux. . Không ph i là tôi không mu n s d ng và ghét b h đi u hành Windows mà đơn gi n là tôi đã quen làm vi c trong môi trư ng KDE và Xfce. Sách này đư c phân ph i mi n phí theo b n quy n Creative Commons Public License 2. bác Nguy n Đ i Quý (vnpenguin@vnoss. s a đ i. Nh ng thông tin b n đ c tìm th y trong cu n sách này có th áp d ng cho h u h t h t các b n phân ph i l n. Mandriva. . thông báo l i chính t . Released under Creative Commons Public License 2. qu n lý hình k thu t s và l y chúng ra t máy hình b ng digiKam. so n th o tài li u. thêm và b t trong th i gian r nh r i c a tôi. đôi khi trong console (dòng l nh không có đ ho ).

1 Ngư i m “không ng i ng n” đăng ký nhãn hi u thương m i b t kỳ th gì. t c là d ch các câu l nh c a ngư i dùng và hi n th k t qu làm vi c c a nh ng l nh này.Chương 1 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i “Just for fun” – Linus Torvalds. Không có ngo i l đ i v i Toán h c. H đi u hành UNIX do nhóm các nhà phát tri n Bell Labs vi t ra vào năm 1969 dư i s đi u khi n c a Dennis Ritchie. và cách có đư c nh ng b n phân ph i này. Không có h đi u hành thì máy tính không th c hi n đư c ch c năng c a mình. Nhưng bây gi khi nói đ n h đi u hành UNIX thư ng có ý không nói c th m t h đi u hành c th nào mà là m t nhóm các h đi u hành dòng UNIX (UNIX-liked OS).1. GNU và FSF. và đ ng th i th c thi s giao ti p v i ngư i dùng. Windows b t ngu n t h đi u hành MS-DOS trư c đây làm vi c trên các máy tính c a hãng IBM. t ch c làm vi c v i các t p tin (trong đó có ch y và đi u khi n vi c th c hi n c a các chương trình). k c Yoga mà b t ngu n t nĐ . môn chuyên ngành c a tôi – Hoá h c và t t nhiên c HĐH Linux. Chính b n thân t UNIX (vi t hoa t t c các ch cái) tr thành nhãn hi u thương m i c a t ng công ty AT&T. V t lý. Trong chương đ u tiên c a cu n sách “T h c s d ng Linux” này chúng ta s tr l i ng n g n cho câu h i “Linux là gì?”. 1. 1 .1 1. khái ni m b n phân ph i Linux. Đ n th i đi m hi n nay thì các h đi u hành n i ti ng nh t cho máy tính là Microsoft Windows (C) và UNIX. yêu c u c a Linux đ i v i ph n c ng. Trong trư ng h p đó máy tính ch là m t t p h p các thi t b đi n t không làm vi c. L ch s luôn là đi m kh i đ u khi nghiên c u m t ngành khoa h c nào đó.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng Các h đi u hành d ng UNIX H đi u hành (HĐH) đó là m t b các chương trình h tr vi c đi u khi n ph n c ng c a máy tính. Đ ng th i nói đôi dòng v nh ng đi m đ c bi t c a Linux. Ken Thompson và Brian Kernighan. Hơn th n a b n đ c s hi u ít nhi u v OpenSource. không hi u là đ làm gì.

Và và đ u nh ng năm 90 m t sinh viên c a trư ng đ i h c Helsinki (Ph n Lan).fi) PS. I’d like any feedback on things people like/dislike in minix.205708. đã b t đ u phát tri n m t HĐH ki u UNIX cho các máy tính cá nhân tương thích v i IBM (IBM-compatible PC). as my OS resembles it somewhat (same physical layout of the file-system (due to practical reasons) among other things). Nhưng d n d n c u hình trang thi t b c a máy tính cá nhân cũng m nh lên và hi n nay có kh năng cao hơn so v i nh ng mainframe c a nh ng năm 70 th k trư c. Linus Torvalds. S n ph m này n i ti ng dư i tên BSD ("Berkeley Systems Distribution").FI> Date: 25 Aug 91 20:57:08 GMT Organization: University of Helsinki Hello everybody out there using minix I’m doing a (free) operating system (just a hobby.40).helsinki. won’t be big and professional like gnu) for 386(486) AT clones. Đây là b c thư mà Linus g i vào nhóm tin t c comp. but I won’t promise I’ll implement them :-) Linus (torvalds@kruuna. Đi u đ c bi t ch b n quy n c a s n ph m cho phép ngư i khác phát tri n và c i ti n và chuy n k t qu thu đư c đ n ngư i th ba (cùng v i mã ngu n ho c không) v i đi u ki n là ph i ch ra ph n nào c a mã đư c phát tri n Berkeley. lúc đ u đư c phát tri n đ làm vi c v i các máy tính nhi u ngư i dùng – các mainframe.2 M t chút v l ch s HĐH Linux v a k ni m sinh nh t l n th 15 c a mình. I’ve currently ported bash(1. 1.minix ngày 25 tháng 8 năm 1991 (đư c coi là ngày sinh nh t c a HĐH này): From: torvalds@klaava. This has been brewing since april.Helsinki.Helsinki. and I’d like to know what features most people would want.os. as that’s all I have :-(. and it probably never will support anything other than AT-harddisks. trong đó có BSD.4 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i Vào cu i nh ng năm 70 c a th k trư c (th k XX) các nhà phát tri n c a trư ng đ i h c California Berkeley đã thêm vào mã ngu n c a UNIX r t nhi u s c i ti n trong đó có h tr giao th c2 TCP/IP (giao th c m ng chính hi n nay).FI (Linus Benedict Torvalds) Newsgroups: comp. Any suggestions are welcome. Nh ng ngư i dùng trong nhóm tin t c này đã làm vi c dư i h đi u hành Minux do giáo sư Andy 2 protocol . It is NOT portable (uses 386 task switching etc).minix Subject: What would you like to see most in minix? Summary: small poll for my new operating system Message-ID: <1991Aug25. H đi u hành dòng UNIX. and things seem to work.1. Yes — it’s free of any minix code.08) and gcc(1. and is starting to get ready. This implies that I’ll get something practical within a few months.os. and it has a multi-threaded fs.9541@klaava. Trong thư này Linus cho bi t anh đang phát tri n m t h đi u hành t do cho các máy tính đ i 386 (486) và yêu c u nh ng ai quan tâm cho bi t nh ng thành ph n nào c a h th ng cho ngư i dùng c n ph i có đ u tiên.

kernel. đó b n s nh n đư c thông tin chi ti t v l ch s xu t hi n và phát tri n Linux.02 ra đ i. so I think I only sent a note to everybody who had shown interest. s a đ i. N u b n đ c quan tâm đ n l ch s c a HĐH này thì hãy đ c trang web sau: http://www. Theo ti ng lóng c a Linux thì b n quy n này đôi khi đư c g i là Copyleft. gi bí m t nghiêm ng t mã ngu n c a chương trình vi t trên các ngôn ng b c cao (như C++). T p tin phiên b n đ u tiên c a Linux (phiên b n 0.01: I wasn’t too proud of it.01 didn’t actually come with any binaries: it was just source code for people interested in what linux looked like. GNU là R t thú v là sau khi Linus Torvalds phát tri n HĐH c a mình thì gi a anh và giáo sư Andy Tanenbaum đã n ra m t cu c tranh cãi. 4 Th t ra lúc đ u nhân Linux đư c phân ph i theo b n quy n mà FSF không không nh n là t do vì nghiêm c m phân ph i thương m i. Linus Torvalds vi t: “As I already mentioned. Stallman cho r ng vi c này r t có h i đ i v i phát tri n chương trình ng d ng. T i t nh t là làm ch m quá trình trao đ i ý tư ng trong ngành l p trình. B i vì tính đ n th i đi m b t đ u xây d ng t ch c thì các công ty thương m i gi r t c n th n các chương trình ng d ng c a mình. M c đích c a t ch c này là lo i tr t t c nh ng đi u c m đoán và h n ch phân ph i. m t cu n sách nói v đ i tư c a Linus Torvalds đ n th i đi m anh làm cho Transmeta và vi c phát tri n HĐH Linux. Trong khuôn kh T ch c ph n m m t do đã b t đ u làm vi c d án GNU (http://www.org/linuxhistory. các d u hi u b o v quy n tác gi .fsf. 0.01) đư c công b trên Internet ngày 17 tháng 09 năm 1991.org.01: tôi không t hào l m v nó. N u b n đ c quan tâm thì có th tìm đ c nh ng thư mà hai ngư i này g i cho nhau trong nhóm tin t c nói trên. Ngay t đ u Linux đã đư c phân ph i theo đi u ki n c a b n quy n General Public License (GPL)4 thư ng dùng cho các ph n m m ng d ng Open Source và d án GNU.org) – d án t o chương trình ng dùng mi n phí.12 theo đ a ch trên. Đây là phiên b n đã có th làm vi c trên máy. Free Software Foundation) có trang ch n m t i đ a ch http://www. Linus Torvalds không đăng ký b ng sáng ch cũng như không gi i h n vi c phân ph i HĐH m i này.01.php.li.12. nghiên c u chương trình ng d ng.”)3 Sau đó ngày 05 tháng 10 năm 1991 phiên b n 0.org/pub/linux/kernel/Historic/oldversions/RELNOTES-0. 3 .1. V b n quy n này. B n quy n này có th tìm th y trong nh ng phiên b n đ u tiên c a nhân trên ftp. b o v nó b ng các b ng sáng ch . Chú ý r ng không có thông báo cho b n 0. Minux làm vi c trên các máy tính v i b x lý 286 và đư c Linus dùng làm mô hình cho HĐH m i. Vào năm 1984 nhà bác h c ngư i m Richard Stallman sáng l p ra T ch c ph n m m t do (FSF. ho c tìm đ c cu n “Linux: Just for fun”.” (“Như tôi đã nói trư c đây. 0.01 không đi kèm theo binary nào: nó ch là mã ngu n cho nh ng ai mu n bi t linux trông ra sao. B n quy n đư c đ i sang GPL t phiên b n 0. ví d ftp://ftp. Note the lack of announcement for 0. d n đ n vi c gi m ch t lư ng chương trình và s có m t c a r t nhi u l i không xác đ nh đư c trong nh ng chương trình này. sao chép.kernel. làm ch m quá trình t o ng d ng m i vì m i nhà l p trình s ph i vi t l i t đ u m t ng d ng thay vì dùng đo n mã ngu n đã có trong ng d ng khác. hãy xem RELNOTES-0.gnu. Open Source và d án GNU c n ph i nói đ n m t cách đ c bi t. vì th ch g i thông báo đ n t t c nh ng ai mu n th hi n s quan tâm.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 5 Tanenbaum vi t ra đ làm công c h c t p cho các sinh viên l p trình.org.

Nói như các nhà sáng l p ra FSF.net).org) và pdfLaTeX (http://www. Chương trình ng d ng phân ph i theo GPL đư c quy n phát tri n. đây chúng ta g p l i cơ ch đào th i (hay t t hơn là ch n l c) t nhiên như trong thuy t sinh h c c a Darwin. Các nhà phát tri n xvnkb (http://xvnkb. .html. Ý tư ng chính c a Stallman là ch không ph i bán chương trình ng d ng. Đi u ki n cu i là quan tr ng và then ch t c a b n quy n này. Nó b o đ m r ng k t qu lao đ ng c a các nhà phát tri n ph n m m t do s luôn luôn m và không tr thành m t ph n c a s n ph m nào đó dùng b n quy n bình thư ng (ý nói s n ph m đóng).sf. Tham gia vào tranh cãi có c ngư i vi t ra nhân Linux đ u tiên – Linus Torvalds.gnu. nhưng không có nghĩa là chúng đư c phân ph i không có b n quy n và không đư c lu t pháp b o v .v.openoffice.6 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i t vi t t t c a GNU’s Not Unix. chuy n ho c bán cho ngư i khác không h n ch v i m t đi u ki n là k t qu thu đư c cũng ph i phân ph i theo b n quy n copyleft.html) vào năm 1985 Stallman vi t r ng đ ng l c đ ông sáng l p ra FSF và d án GNU đó là s khó ch u trong quy n s h u c a m t s ngư i đ i v i chương trình ng d ng. đây c n ph i đưa ra ví d đ b n đ c hi u rõ hơn: ngu n thu nh p có th là các s n ph m đi kèm ho c d ch v cài đ t và c u hình cho nh ng máy tính m i ho c phát tri n cho nh ng đi u ki n làm vi c m i. unikey (http://unikey.org/copyleft/gpl. là nh ng ngư i hi u rõ nh t đi u này. 5 . Vi c m mã ngu n đ ng th i nâng cao r t nhi u ch t lư ng c a chương trình ng d ng: t t c nh ng gì t t nh t. d y cách s d ng. B n có th đ c b n quy n này theo đ a ch http://www. s a đ i. B n d ch ti ng Vi t không chính th c n m t i http://vi.org/gplv. nh ng ý tư ng và cách gi i quy t m i đư c phân ph i r ng rãi ngay l p t c. Nh ng chương trình Open Source (Mã ngu n m ) đư c phân ph i theo đi u ki n c a b n quy n General Public License (GPL). M t ph n thư ng t t n a đó là khi chương trình tr lên n i ti ng thì tác gi c a chương trình s có đi u ki n tìm m t công vi c có lương cao.org/ gnu/manifesto. đã phát tri n m t lư ng đáng k các chương trình ng d ng.gnu. do đó không còn t do). Cơ ch này b kìm nén trong th gi i chương trình ng d ng thương B n đ c cũng nên bi t là s p t i s có phiên b n th 3 c a GPL (GPLv3). G n như t t c các chương trình ng d ng phân ph i theo đi u ki n GPL có th coi là mi n phí đ i v i ngư i dùng (trong ph n l n các trư ng h p đ nh n đư c nó b n ch ph i tr ti n đĩa CD. Đi u đó không có nghĩa là các nhà l p trình không còn nh n đư c ph n thư ng (ti n) cho công vi c c a mình. còn các l i s đư c nh n ra và s a nhanh chóng.org). Nh ng gì do d án GNU phát tri n đ là t do. Trong “Manifesto GNU” (http://www. t c là nh ng gì thu c v d án GNU không ph i là m t ph n c a Unix (vào th i gian đó th m chí t UNIX đã tr thành thương hi u. n i ti ng nh t trong s chúng đó là trình so n th o Emacs và trình biên d ch GCC (GNU C Compliler) – trình biên d ch ngôn ng C t t nh t hi n nay.html. v. Đi u ki n này cũng phân bi t ph n m m t do v i ph n m m phân ph i mi n phí. Hãy vi t thư cho h đ h c h i kinh nghi m! Trong khuôn kh c a ho t đ ng Open Source nói chung và d án GNU nói riêng. N u như nói m t cách th t ng n g n thì b n ch t c a GPL như sau. thì b n quy n GPL “làm cho chương trình ng d ng t do và đ m b o là chương trình này s t do”5 .tug. Cùng v i s ra đ i c a phiên b n th 3 này đã n y ra r t nhi u tranh cãi xung quanh tính t do c a b n quy n. mà bán chính s c lao đ ng c a nhà l p trình. . DVD ho c k t n i Internet).

h tr các công ngh m i g n như ngay l p t c. Đ làm đư c đi u này nhân th c hi n ch đ phân chia th i gian c a b x lý trung tâm. 4. Truy c p nhi u ngư i dùng Linux không ch là HĐH nhi u ti n trình. b n v ng và phát tri n nhanh nh t. Vì th s xu t hi n c a nhân Linux là r t đúng lúc. Vi c này có làm gi m t c đ làm vi c. 3. Swap b nh lên đĩa Swap b nh cho phép làm vi c v i Linux khi dung lư ng b nh có h n. Nhân này “đ u” đúng vào mi n “đ t lành”. 1. thì Linux s ph c h i chúng t . không m t ti n trình nào đư c c n tr công vi c c a ti n trình khác. T H N d s ch c b nh theo trang th ng b nh Linux đư c t ch c d ng các trang v i dung lư ng 4K.3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux Do mã ngu n Linux phân ph i t do và mi n phí. C n nói r ng Linus Torvalds ch phát tri n ph n nhân (kernel) c a h đi u hành. nhưng vì lý do nào đó đã b ch m l i. u b nh đ y. Khi này Linux có th cung c p t t c các tài nguyên h th ng cho ngư i dùng làm vi c qua các terminal xa khác nhau. thì HĐH s tìm nh ng trang b nh đã lâu không đư c s ng đ chuy n chúng t b nh lên đĩa c ng. nên ngay t đ u đã có r t nhi u nhà l p trình tham gia vào quá trình phát tri n h th ng. 2. Nh đó đ n th i đi m hi n nay Linux là h đi u hành hi n đ i. Nhưng đã thành l ngư i dùng thư ng s d ng tên g i c a nhân làm tên g i c a h đi u hành. Nhi u ti n trình th t s T t c các ti n trình là đ c l p. Stallman t t nhiên đã đúng khi đòi h i h đi u hành Linux ph i đư c g i là GNU/Linux. l n lư t chia cho m i ti n trình m t kho ng th i gian th c hi n. nhưng cho phép ch y các chương trình c n b nh dung lư ng l n mà th c t không có trên máy tính. Tuy nhiên bây gi xin quay l i v i l ch s c a Linux. D án GNU cũng đã b t đ u phát tri n nhân cho riêng mình (đư c g i là Hurd). đ c trưng cho các h đi u hành đ y đ tính năng dòng UNIX. 1. Xin đưa ra đây danh sách ng n g n nh ng kh năng này. khi m t ti n trình ph i như ng b x lý cho các ti n trình khác (và có th làm ch m tr r t lâu vi c th c hi n). N u có trang nào đó trong nh ng trang này l i tr thành c n thi t. vì trong d án GNU đã phát tri n s lư ng l n các ti n ích khác nhau.1.1. Cách này hoàn toàn khác v i ch đ “nhi u ti n trình đ y nha” đư c th c hi n trong Windows 95. Nhưng đ chuy n GNU thành m t HĐH hoàn ch nh thì ch còn thi u nhân. N i dung c a m t s ph n (trang) b nh đư c ghi lên vùng đĩa c ng xác đ nh t trư c. Linux h tr kh năng nhi u ngư i dùng làm vi c cùng lúc.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 7 m i. Nó đ ng nghĩa v i vi c ra đ i c a m t h đi u hành m i t do phân ph i cùng v i mã ngu n m . và chúng ta cũng làm như v y trong cu n sách này. Vùng đĩa c ng này đư c coi là b nh ph thêm vào. Linux có t t c các kh năng.

nh đó nâng cao r t nhi u t c đ truy c p t i nh ng chương trình và ti n trình thư ng dùng. và th c hi n cùng lúc nh ng chương trình này d n đ n hao h t b nh không đáng có. H tr m t ph n các kh năng c a System V và BSD POSIX 1003.1. đ s d ng tín hi u và b nh chung. và s gi m xu ng khi h th ng hay ti n trình c n nhi u b nh hơn.8 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i đĩa c ng (vào b nh ). 100% tương ng v i tiêu chu n POSIX 1003. Có m t s thư vi n tiêu chu n đư c dùng cùng lúc cho vài ti n trình. thì Linux ch n p vào b nh m t b n sao c a mã chương trình và t t c các ti n trình gi ng nhau cùng s d ng m t mã này. khi này ch ph n mã c n thi t c a chương trình m i n m trong b nh . B đ m đ ng c a đĩa B đ m c a đĩa đó là m t ph n b nh c a h th ng dùng làm nơi lưu nh ng d li u thư ng dùng c a đĩa. 6.1 (Portable Operating System Interface – giao di n c a h đi u hành lưu đ ng) đưa ra giao di n tiêu chu n cho các h th ng Unix. ho c m t ngư i dùng ch y vài ti n trình gi ng nhau. Cùng s d ng chương trình N u c n ch y m t lúc nhi u b n sao c a cùng m t ng d ng nào đó6 . Ngày nay giao di n này đư c t t c các h đi u hành m i h tr . 10. System V IPC Linux s d ng công ngh IPC (InterProcess Communication) đ trao đ i thông tin gi a các ti n trình. Microsoft Windows NT cũng h tr POSIX 1003. Trên các h th ng cũ nh ng thư vi n đó n m trong m i t p tin chương trình. Trên các h th ng m i (bao g m Linux) có h tr làm vi c v i các thư vi n đ ng (dynamic) và tĩnh (static) đư c chia ra. đó là m t b các th t c ngôn ng C. Thư vi n chung Thư vi n – b các quá trình (thao tác) đư c chương trình dùng đ làm vi c v i d li u.1. 9. 5. N p môđun th c hi n “theo yêu c u” Nhân Linux h tr vi c cung c p các trang b nh theo yêu c u. Ngư i dùng MS-DOS s nh đ n chương trình SmartDrive. và như v y cho phép gi m kích thư c b nh b ng d ng chi m. Linux s d ng h th ng đ m linh đ ng hơn: b nh đư c d tr cho đ m đư c tăng lên khi b nh không đư c s d ng. Thêm vào đó Linux còn h tr các kh năng c a System V và BSD đ tăng tính tương thích. ho c nhi u ngư i dùng ch y cùng m t chương trình 6 . 7. Linux 100% tương ng v i tiêu chu n POSIX 1003. chương trình này d tr m t ph n b nh có kích thư c xác đ nh đ làm b đ m cho đĩa. M t s h th ng Unix cũ và m t s h th ng hi n đ i (bao g m c Microsoft Windows) chuy n lên đĩa t t c n i dung c a b nh thu c v nh ng ng d ng không làm vi c t i th i đi m hi n th i (t c là T T C các trang b nh thu c v ng d ng s đư c lưu lên đĩa khi không đ b nh ) và như v y kém hi u qu hơn.1. 8. còn nh ng ph n mã không s d ng t i th i đi m hi n t i thì n m l i trên đĩa.

n u h th ng đáp ng tiêu chu n iBCS2 (intel Binary Compatibility). bao g m c các b x lý 64bit.1. Windows 3.v. Trong Internet còn có nh ng thông báo nói r ng trên các b x lý Athlon và Duron c a AMD Linux còn làm vi c t t hơn so v i trên Intel. Kh năng ch y chương trình c a HĐH khác Trong l ch s Linux không ph i là h đi u hành đ u tiên. bao g m DOS. 14.. Làm vi c trên các ph n c ng khác nhau M c dù đ u tiên HĐH Linux đư c phát tri n cho máy tính cá nhân (PC) trên n n t ng Intel 386/486. Xin đư c nói luôn là trong cu n sách này chúng ta ch xem xét trư ng h p Linux cho các máy tính tương thích v i IBM. làm vi c trong các m ng TCP/IP. trong đó có chia s (dùng chung. HFS. . Ngư i ta đã vi t ra hàng lo t các chương trình ng d ng. H tr t t c các d ch v Unix. pearpc. 12. NetWare và Windows.1. bochs. PowerPC và nh ng b x lý khác8 . . Nhân đó là cho phép s d ng nhi u h đi u hành trên m t máy B n phân ph i Linux h tr nhi u b x lý nh t c n ph i k đ n Debian (http://www. vmware. bây gi nó có th làm vi c trên t t c các b vi x lý Intel b t đ u t 386 và k t thúc là các h th ng nhi u b x lý Pentium IV. Đ ng th i Linux còn làm vi c trên r t nhi u b x lý tương thích v i Intel c a các nhà s n xu t khác. đư c g i là Second Extended File System (ext2fs) và Third Extended File System (ext3fs) cho phép s d ng không gian đĩa m t cách có hi u qu . c u trúc (h th ng) t p tin. HĐH Linux còn có kh năng ch y chương trình dành cho b x lý Intel c a các h th ng Unix khác. trong đó có c nh ng chương trình có ích và không đ n n i t i. . còn có m t lo t các chương trình t o máy o7 mã ngu n m cũng như s n ph m thương m i: qemu. rlogin. . Đ ch y nh ng chương trình như v y dư i Linux đã phát tri n các trình gi l p (emulator) cho DOS. DEC Alpha. MIPS. trình d ch l nh ngư i dùng và các ti n ích. truy c p dial-up qua các giao th c SLIP và PPP. 13. cho các HĐH đã phát tri n trư c Linux.. Ngoài ra còn có phiên b n Linux cho các b x lý khác bao g m ARM.2 B n phân ph i Linux 9 11. Windows. debian. bao g m Networked File System (NFS). sharing) các t p tin và in t xa trong các m ng Macintosh. Đ ng th i có h tr dùng Linux là máy ch ho c máy khách cho m ng khác. . như AMD. .v.2 B n phân ph i Linux Trong b t kỳ h đi u hành nào cũng có th chia ra 4 ph n chính: nhân. Windows 95 và Wine. k t n i t xa (telnet. H tr các đ nh d ng h th ng t p tin khác nhau Linux h tr m t s lư ng l n các đ nh d ng h th ng t p tin. FreeBSD và OS/2. Trong khi đó h th ng t p tin chính c a Linux. và c các h th ng t p tin m i. bao g m các h th ng t p tin DOS và OS/2. Ngoài ra. M68000 (Atari và Amiga). . như reiserfs. Kh năng h tr m ng Linux có th g n vào b t kỳ m ng n i b nào. 1.org) 8 7 . SUN Sparc. ssh).

vì th n u mu n có th tìm th y t t c nh ng gì có trên th gi i (h u h t nh ng trang này dùng ti ng Anh và các b n phân ph i Vi t Nam ít đư c nói đ n). t c là nhân. trên trang đó cũng như nhi u trang web khác còn có liên k t đ n nh ng danh sách b n phân ph i khác. Tuy nhiên các nhà phát tri n c a m t b n phân ph i Linux c n t o ra ít nh t m t chương trình cài đ t đ đưa HĐH lên máy tính tr ng không chưa có HĐH nào. . Nhân c a HĐH Linux hi n th i đang đư c phát tri n dư i s lãnh đ o c a Linus Torvalds và phân ph i m t cách t do (v i b n quy n GPL) gi ng như m t s lư ng kh ng l các chương trình ng d ng và ti n ích khác. Vì th khi nói v h đi u hành nói chính xác hơn s là “h đi u hành d a trên nhân Linux”. đ ng th i còn có thêm các chương trình cho công vi c hàng ngày c a ngư i dùng. Slackware và Debian. M t vài tác gi đã th phân lo i các b n phân ph i d a trên nh ng tiêu chí khác nhau: • c u trúc h th ng t p tin • chương trình cài đ t • phương ti n dùng đ cài đ t các gói chương trình • thành ph n c a các ti n ích và chương trình ng d ng có trong b n phân ph i. C u trúc t p tin (h th ng t p tin) – là h th ng lưu t p tin trên các thi t b lưu. n u chính xác thì t “Linux” ch có nghĩa là nhân. hay nói đúng hơn là b t kỳ ngư i nào không lư i sưu t p các chương trình t do. Trình d ch l nh hay h v (shell) – là chương trình t ch c giao ti p gi a máy tính và ngư i dùng. h th ng t p tin. h v shell và các ti n ích. nói chung không khác so v i nh ng chương trình bình thư ng khác mà ngư i dùng có th ch y. nòng c t c a HĐH.10 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i thành ph n chính. linuxhq. nhưng có ch c năng chính là th c hi n các công vi c d ch v (service). c n tìm cách gi i quy t s ph thu c và mâu thu n gi a các gói (và gi a các phiên b n c a gói) chương trình. trên th gi i đang có hàng trăm (hàng nghìn?) b n phân ph i Linux và m i ngày l i xu t hi n các b n m i. Và suy nghĩ đó có ph n nào đúng. Ngoài ra. mà đ i di n c a m i nhóm là Red Hat. B n phân ph i – đó là m t b các chương trình ng d ng bao g m t t c b n ph n chính c a HĐH. nó đi u khi n các thi t b ph n c ng và đi u khi n vi c th c hi n chương trình. M c dù h u h t các tác gi cho r ng s khác nhau gi a các b n phân ph i là không cơ b n. Thông thư ng t t c nh ng chương trình n m trong b n phân ph i Linux đ u dùng b n quy n GPL.com (còn có m t s b n phân ph i khác ti ng Anh). Ngoài ra. Và như chúng ta s th y sau đó không ph i là bài toán đơn gi n. M t trong nh ng k t qu c a vi c phân ph i t do chương trình ng d ng cho Linux đó là có nhi u công ty cũng như nhóm các nhà phát tri n đ c l p đã phát hành ra các b n Linux khác nhau đư c g i là “b n phân ph i Linux”. Và cu i cùng các ti n ích – đó đơn gi n là các chương trình riêng l . Tuy v y. Nhưng hi n nay có th chia ít nh t 3 nhóm b n phân ph i. R t có th xu t hi n trong b n đ c ý nghĩ r ng b t kỳ ai cũng có kh năng cho ra b n phân ph i Linux. Như đã nói trên. Có th tìm th y danh sách tương đ i đ y đ cùng v i đ c đi m ng n g n c a m i b n phân ph i trên http://www.

ch không phân nhánh và nhân lên gi ng như trư ng h p b n phân ph i. b n phân ph i openSuSE Linux 10. s d ng các s n ph m Linux ti ng Vi t do m t s ngư i t nguy n duy trì. Ví d . L a ch n th nh t. B n phân ph i này d a trên n n t ng c a FC c ng thêm giao di n ti ng Vi t và m t s ng d ng “mang tính Vi t Nam” như chương trình gõ ti ng Vi t. Th m chí ch trong kho ng th i gian không lâu mà tôi s d ng Linux (kho ng 5 năm) đã có nhi u b n phân ph i Vi t Nam cũng như nư c ngoài đã chào t m bi t th gi i Linux vì nhóm h tr c a chúng không thu đư c nhi u l i nhu n và sau đó m t th i gian ng ng h tr tác ph m c a mình. Ubuntu và Mandriva. t đi n ti ng Vi t.6. .6. 9 . s d ng các s n ph m Linux l n có h tr ti ng Vi t. Và t t nh t n u nhóm các nhà phát tri n này nh n đư c ngu n l i t s n ph m Linux c a mình.1 đư c d a trên nhân phiên b n 2. Ngoài ra còn đ m b o là b n s nh n đư c phiên b n m i c a nó trong tương lai. Phiên b n nhân v i s th hai Đi u này ch đúng v i các phiên b n nhân trư c 2. Chúng ta s nói đ n hai s l a ch n này m t cách k càng hơn.opensuse. C n phân bi t s phiên b n c a b n phân ph i và s phiên b n c a nhân. Lý do chính là chưa đ t đư c tiêu chu n th hai nêu trên. theo ý ki n c a tôi không đư c ưu tiên đây. Đ k t thúc câu chuy n v l a ch n b n phân ph i Linux c n nói thêm là g n đây bác Nguy n Đ i Quý (http://vnoss. T 2. L a ch n th hai này đư c ưu tiên vì: • chúng có h tr ti ng Vi t và càng ngày càng hoàn thi n • chúng có trình cài đ t t t. Đ i v i ngư i dùng Linux Vi t Nam hi n th i có hai l a ch n: th nh t.13. Không s trư ng h p “đem con b ch ”. .6 tr đi Linus và các nhà phát tri n khác th nghi m dùng b n s .2 B n phân ph i Linux 11 V y thì c n l a ch n b n phân ph i theo tiêu chu n nào? Theo ý ki n c a tác gi thì đ i v i ngư i dùng Vi t Nam có hai tiêu chu n: th nh t ph i có giao di n ngư i dùng ti ng Vi t và th hai ph i có m t nhóm các nhà phát tri n h tr b n phân ph i này. th hai.6. phân cách nhau b i d u ch m. Khi nói đ n phiên b n c a Linux thư ng có ý là phiên b n nhân (vì m t h đi u hành là Linux ch khi nó s d ng nhân Linux)..org). L a ch n th hai đó là s d ng các b n phân ph i h tr ti ng Vi t t t như Debian. openSuSE cũng đang d n d n h tr ti ng Vi t (http://vi.16. Hi n th i có m t b n phân ph i như v y: vnlinux-CD (cùng v i m t vài bi n th ) do anh Larry Nguy n. C n nói vài l i v đánh s phiên b n. c p nh t thư ng xuyên thông thư ng là theo m t l ch đ nh s n. h tr nhi u ph n c ng khác nhau • có th cài đ t thêm các ph n m m khác m t cách d dàng ph n l n chương trình đã đư c biên d ch s n cho m i yêu c u c a ngư i dùng • nh ng b n phân ph i này đư c m t nhóm các nhà phát tri n duy trì. t c là làm vi c như m t công ty thương m i. Phiên b n nhân Linux thư ng đư c ký hi u b ng ba s 9 . Vì Linus Torvalds ti p t c đi u hành vi c phát tri n nhân.1.13.16. t c là Linux phiên b n 2.org) đã cho ra đ i m t b n phân ph i m i hư ng v ngư i dùng Vi t Nam – FCxVnOSS. m t Vi t ki u M duy trì. nên phiên b n c a nhân tăng lên theo th t .

Như v y Linux có m t ưu đi m l n đó là kh năng làm vi c th m chí trên nh ng máy r t cũ. vì đó là phiên b n th nghi m (ch dành cho phát tri n). Dùng đư c giao di n đ ho X Window cùng v i m t 32 400 s trình qu n lý c a s nh nh như icewm. N u cài đ t m t b n phân ph i đ y đ thì đương nhiên l a ch n nhân đã đư c các nhà phát tri n làm giùm b n đ c. Chúng đư c dành cho nh ng ngư i tình nguy n có mong mu n th nghi m đ tìm ra các l i.12 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i l (ví d . Vì th n u b n có m t cái máy tính cũ. . .1: Yêu c u đ i v i ph n c ng Mong mu n c a ngư i dùng Yêu c u. nhưng đi u này không . thì có th s d ng nó đ h c Linux và r t có th s ng c nhiên v kh năng c a HĐH này.13) đư c coi là làm vi c n đ nh. làm vi c th m chí trên b x lý 8086 v i 512Kbyte b nh .6.. nh ng máy tính s n xu t g n đây đáp ng đư c toàn b nh ng yêu c u đã đưa ra và s đưa ra dư i đây. Dùng môi trư ng làm vi c đ ho KDE. Vì HĐH Linux s d ng ch đ b o v c a b vi x lý. T t nhiên phiên b n như v y có th làm vi c. mà trư c đây ch có th dùng MS DOS (t t nhiên là trong trư ng h p này chúng ta ch thu đư c ch đ dòng l nh. nhưng c n bi t cách đánh s phiên b n n u khi nào đó b n mu n c p nh t nhân Linux c a mình. T t nhiên là b n có th cài đ t b t kỳ phiên b n nào. nh ng con s này là không chính xác nhưng không khác bi t nhi u gi a các b n Linux khác nhau. có đ m t s ng d ng ngư i dùng như vim.0) thư ng không đư c s d ng đ t o các b n phân ph i. Theo các ngu n thông tin khác nhau thì t t c các bi n th đ u dùng t t: SX. còn phiên b n đ c bi t có th ch y t m t ho c hai đĩa m m không c n đĩa c ng thì tôi đã g p.5. nên đ cài đ t HĐH này c n ít nh t là m t máy tính có b x lý 386.3 Yêu c u đ i v i máy tính Tôi đã đ c đâu đó nói r ng có nh ng phiên b n Linux đ c bi t. 1. DX v. . emacs. nhưng đ i v i ngư i dùng m i thì nên ch n phiên b n nhân v i s th hai trong phiên b n là ch n. Xin đ ng lo l ng. 256 1500 các ng d ng n m trong KOffice. MB B nh Đĩa c ng Yêu c u nh nh t: ch làm vi c trong giao di n văn 8 200 b n v i dòng l nh c a shell. 2. 128 1000 Ch y các ng d ng c n nhi u b nh (như GIMP. Yêu c u đ i v i ph n c ng c a h th ng mu n cài đ t Linux còn đư c xác đ nh b i l a ch n ph n m m c a ngư i dùng (và t c là s ph thu c vào phiên b n c a các ph n m m và ít nhi u vào b n phân ph i). B ng 1. fluxbox. B ng 1. OpenOffice. trên đó không th ch y n i Windows. nhưng không b n v ng.org). windowmaker. .1 dư i đây s đưa ra m t vài con s ch v i m c đích giúp b n đ c làm quen. Nhưng trong cu n sách này chúng ta s không xem xét nh ng trư ng h p đ c bi t như v y. Phiên b n v i s th hai ch n (ví d 2.16.v.

1. 10 máy giúp chuy n hư ng các gói m ng . Có th làm vi c đ ng th i nhi u ng d ng yêu c u: OpenOffice. 16MB b nh và c ng kho ng 300MB.ubuntu.1. t t nhiên có kèm theo đ a ch bưu đi n. b nh 256Mb (+256Mb swap). ph n còn l i dành cho d li u. . Hi n gi trên m ng Vi t Nam đã xu t hi n m t vài c a hàng bán đĩa Linux. Và vi c gi u đ a ch không làm nh hư ng đ n nh ng ai có mong mu n mua Linux đ nghiên c u.. Linux cùng v i m t s lư ng kh ng l các chương trình ng d ng đư c phân ph i g n như mi n phí. Đ b t đ u h c Linux thì ch c n có m t máy tính v i b x lý 486. 10GB c ng dành cho cài đ t Linux. C n nói thêm là nh ng đĩa ghi v a hè thư ng có l i và có th gây m t d li u ho c làm h ng ph n c ng. DVD là t t nh t. GIMP. Theo tôi nghĩ đây là cách t t nh t n u b n không có đi u ki n đ mua đĩa. T t nhiên đ i v i dung lư ng b nh cũng như c u hình máy nói chung thì máy càng m nh. Konqueror. StarDict (chương trình t đi n).org. Đ k t thúc xin đưa ra đây trư ng h p c u hình máy c a tôi: b x lý 686. Không có gì là th a thãi. Trong s ba phương án k trên thì đ i v i ngư i dùng Linux Vi t Nam phương án mua CD. N u máy tính c a b n có th làm vi c v i các h đi u hành Windows 2000 và Windows XP thì vi c ch y Linux trên nó s không có gì khó khăn.1 v i môi trư ng làm vi c KDE.4 L y Linux đâu? 13 ngăn c n vi c dùng các máy tính cũ làm vi c có l i ví d làm router10 ). . Novell Desktop. ).4 L y Linux đâu? Và trong ph n cu i c a chương th nh t chúng ta s tr l i ng n g n cho câu h i “L y Linux đâu?”. Kile (dùng đ vi t nh ng dòng này). Khi đó còn có kh năng l a ch n và có b o đ m là s đ i đư c đĩa x u. Tôi hi n s d ng openSuSE Linux 10. Ch c n vào đ a ch http://shipit. T t nhiên là chênh l nh giá thành đĩa ph i không quá cao. thì có toàn quy n sao chép toàn b b n phân ph i Linux ho c m t ph n b t kỳ c a nó ch ngư i quen. ho c t i xu ng t Internet ho c mua đĩa CD (DVD) Linux ch nh ng ngư i bán hàng đâu đó trên hè ph mà không s b truy c u vì vi ph m b n quy n (các chương trình có b n quy n thương m i thư ng dùng t “s đ ng ý” gi a ngư i dùng và nhà phân ph i) c a các nhà (công ty) phát tri n. c ng càng r ng thì càng t t. KBabel. sau m t th i gian kho ng 1 tháng – 1 tháng rư i b n s nh n đư c chúng. Đ a ch c th xin không đưa ra đây vì qu ng cáo trong th gi i hi n đ i đã không còn là mi n phí. C n nói riêng v h th ng phát đĩa v i b n phân ph i Ubuntu m t cách mi n phí. T t hơn h t là nên mua đĩa c a m t công ty máy tính ho c qua m t c a hàng trên m ng. giá thành bán Linux bao nhiêu đó là quy n c a ngư i bán (ngoài ra giá thành cao còn có các b n phân ph i chuyên nghi p như Xandros.com đăng ký s lư ng đĩa b n c n. Như đã nói trên. càng nhi u b nh . Có nghĩa là ngư i dùng không có ý đ nh thay đ i chương trình ho c mua bán nh ng chương trình này.

. Fedora. tác gi s không đưa ra các bư c c th c a vi c cài đ t.) đ u đã có cu n hư ng d n cài đ t r t chi ti t. Mandrake. đ ng th i. R t may là không nh t thi t ph i đánh m t t t c nh ng th đó.. Chính vì v y trong cu n sách này. • T máy tính khác trong m ng n i b qua SMB. thì h không mu n m t đi môi trư ng làm vi c quen thu c c a mình. 2. Như th . B i vì trên m t máy tính có th cùng “chung s ng hòa bình” hai HĐH và th m chí nhi u hơn n a (n u có đ ch trên đĩa!). Ngoài ra. Windows 2000 và Windows XP. cho m i tình hu ng s d ng. V nđ ch . n u ngư i dùng đã làm vi c v i HĐH Windows và quy t đ nh th nghi m v i Linux. Thay vào đó là nh ng gì b n c n bi t và chu n b trư c khi cài đ t. Slackware. Hãy ch đ i và hy v ng trong tương lai không xa s có b n d ch Ti ng Vi t c a nh ng cu n sách này. trên Internet b n có th tìm th y r t nhi u cu n sách nó v v n đ này. cùng v i nh ng gì đã t o ra và đã c u hình dư i dư i Windows. • T máy tính xa (ví d t Internet) qua giao th c FTP..1 • T Chu n b cài đ t đĩa CD-ROM đĩa c ng Có th cài đ t Linux b ng m t trong các cách sau: • T b n sao chép Linux trên • T máy ch t p tin c a m ng n i b qua NFS. Và trên th c t thì t m th i Linux khó có th là HĐH đ u tiên mà ngư i dùng làm quen. Và t t c các b n phân ph i l n (Debian. . Thông thư ng trên các đĩa c a b n phân ph i Linux đã có hư ng d n ng n g n cách cài đ t Linux. m t cách t nhiên. it’s good when it’s free” — Linus Torvalds. phía dư i s nói cách cài đ t HĐH Linux trên máy tính đã cài đ t m t trong các h đi u hành c a hãng Microsoft.Chương 2 Cài đ t h đi u hành Linux “Software is like sex. mà xin b n đ c hãy tìm các cu n hư ng d n tương ng. Chính vì th . tác gi s đi c th và chi ti t vào nh ng gì đ c bi t khi cài đ t Linux trên máy tính đã có m t trong các h đi u hành (HĐH) Windows cũng như vi c kh i đ ng nhi u h đi u hành. ph n l n ngư i dùng Vi t Nam trư c khi b t đ u h c Linux đã làm quen và r t có th đã có kinh nghi m s d ng các HĐH dòng Windows như Windows 98.

– hdc (Master trên controller s 2 hay Secondary Master). khi mà vi c tìm ki m chúng s khó khăn hơn. v. hãy thu th p (hãy vi t lên m t t gi y) t t c nh ng thông tin c u hình c n thi t c a máy tính. – nhà s n xu t và s m u mã c a adapter SCSI (n u có). hay bus mouse). N u như b n không th y thông tin nào đó. Logitech. thì c n tìm ki m theo các cách khác.v. – đ i v i các đĩa CD-ROM không ph i IDE. – hdb (Slave trên controller s 1 hay Primary Slave). – s hi u phiên b n. Đ giúp b n đ c. Xin đ ng lư i bi ng và hãy c g ng ghi càng nhi u d li u v m t thi t b càng t t (t t c nh ng thông tin có th tìm th y). k c vi c m v máy và đ c nh ng dòng ch trên thi t b . thì c n ki m tra xem BIOS có h tr vi c truy c p ch đ LBA hay không): – hda (Master trên controller s 1 hay Primary Master). ch n l nh Properties. ). 15 Theo ý ki n cá nhân c a tác gi thì thu n ti n và có tính th c t nh t là cài đ t Linux t CD-ROM. • BIOS: – nhà s n xu t. – đ i v i chu t c m vào c ng n i ti p thì c n s th t c a c ng đó. hơn n a vi c mua các đĩa CD bây gi không gây khó khăn gì. hay giao di n khác). – giao th c (Microsoft.1 Chu n b cài đ t • T m t máy ch WWW qua giao th c HTTP. • Chu t: – lo i chu t (serial. – hdd (Slave trên controller s 2 hay Secondary Slave). Trư c khi b t đ u cài đ t.2. nh ng d li u này s c n đ n khi cài đ t và c u hình. . cũng như SCSI .nhà s n xu t và s m u mã. đây b n có th tìm th y g n h t t t c thông tin c n thi t. PS/2. • C c màn hình . • Controller đĩa c ng: lo i (IDE hay SCSI) và dung lư ng c a đĩa (n u như b n đ c dùng đĩa IDE. N u như máy tính c a b n t m th i v n còn làm vi c dư i HĐH Windows 95/98/2000/XP. • Dung lư ng c a b nh (tính b ng Kilobyte • CD-ROM: – Giao di n (IDE. . xin đư c đưa ra đây danh sách nh ng thông tin c n thu th p. SCSI. – s nút. MouseMan. thì b n s tìm th y r t nhi u thông tin n u nh n chu t ph i vào bi u tư ng My Computer.

2 Phòng xa và nh ng l i khuyên Trư c khi cài đ t HĐH Linux sau Windows. – đ a ch IP c a các máy ch tên mi n (DNS server). – đ a ch IP c a mình. và trong trư ng h p x u có th máy tính c a b n đ c s không kh i đ ng n a. – tên c a máy tính trong m ng. Cài đ t h đi u hành Linux – các giá tr gi i h n (min. • N u như b n đ c mu n k t n i m ng (mà UNIX nói chung là HĐH dành cho m ng). Th hai. Các thao tác này không ph i lúc nào cũng đem l i đem l i m t k t qu theo ý mu n. Windows không hi n th nh ng giá tr này. và k t qu là máy tính không th kh i đ ng đư c. Bây gi thì tác gi đã . Không hi u h t v n đ tác gi nghĩ là không còn cách gì khác ngoài đ nh d ng l i đĩa và cài đ t l i t đ u. c n ghi l i nh ng d li u có giá tr (backup). CD) cài đ t cho h th ng cũ. – đ a ch IP c a máy ch WINS(Windows Internet Name Service). • Lo i và nhà s n xu t c c âm thanh và game controller (n u như có) 2. Có bi t cách thoát ra kh i tình hu ng này và ph c h i d li u c n thi t không đó còn là m t câu h i. Và th ba. – m t n m ng con (subnet mask). thì hãy ghi l i nh ng d li u sau: – nhà s n xu t và s m u mã c c m ng. Xin chia s m t kinh nghi m bu n: khi l n đ u tiên tác gi cài Linux trên máy tính đã có Windows NT. c n t o m t đĩa m m kh i đ ng hay m t đĩa m m giúp ph c h i h th ng (n u b n đ c còn chưa t o). Vì r t có th b n đ c s ph i phân vùng l i đĩa.16 – nhà s n xu t. và chúng r t quan tr ng trong khi c u hình giao di n đ h a). r t nên th c hi n vài thao tác “phòng xa” (“phòng cháy hơn ch a cháy”). đ u tiên. • Màn hình – nhà s n xu t – s m u mã. Chính vì v y. Nhưng rơi vào tình hu ng như v y h t s c d dàng nh t là v i ngư i dùng l n đ u tiên cài đ t Linux. – tên mi n c a công ty b n đ c. max) c a t n s làm m i theo chi u d c và theo chi u ngang (nh ng giá tr này b n đ c ch có th tìm th y trong tài li u đi kèm v i màn hình. thay đ i b n ghi kh i đ ng (Boot Record) và làm vi c v i các t p tin kh i đ ng cũng như các t p tin c u hình. – s m u mã (hay chipset s d ng) – dung lư ng b nh . chu n b các t p tin (đĩa m m. – đ a ch IP c a gateway. M t l i khuyên quan tr ng khác: n u có gì đó x y ra không theo ý mu n thì không nên hoang mang.

Samba). còn vi c c u hình giao di n đ h a (n u có gì đó làm vi c không đúng) v i ngư i dùng m i r t khó thành công. Nhưng chúng ta quá v i vàng! Th hai. chu n b các đĩa (phân vùng) đ cài đ t. c n quy t đ nh s t ch c kh i đ ng nhi u HĐH như th nào.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng 17 hi u là có th ph c h i l i n u như không quy t đ nh quá v i vàng. Nhưng trư c khi chuy n sang các bư c c th đ chu n b đĩa. Vì cu i cùng ngư i dùng không khó khăn gì khi gõ câu l nh startx. t c là các t p tin ghi l i s ki n c a h th ng (c n tìm chúng trong thư m c /var/log). Vì v y có th nói r ng Werner Almesberger đúng. ftp. tác gi cũng mu n đưa ra vài l i khuyên đ giúp ngư i dùng đưa ra quy t đ nh trong khi cài đ t. tác gi khuyên không nên đ ng ý v i vi c t đ ng kh i đ ng vào giao di n đ h a. Tuy nhiên. Đ c bi t trong các trư ng h p. thì có th b qua chúng và chuy n th ng đ n v n đ ch n chương trình kh i đ ng. n m trên cùng m t tr c và quay v i v n t c l n. ki m tra l i nhi u l n thao tác c a mình. t c là c n chia đĩa thành s phân vùng c n thi t. N u như có gì đó không làm vi c. Ngư i dùng c n tìm các cu n hư ng d n tương ng. Xin thêm m t l i khuyên ph bi n sau: * Hãy xem các t p tin log. và hãy suy nghĩ k khi ch n câu tr l i. Đ m truy c p này. N u ai đó không đ kiên nh n đ đ c ph n lý thuy t này. NFS. • Hãy đ c tài li u. thì trong quá trình cài đ t c n ch rõ các d ch v đư c m . Đ minh ch ng cho l i khuyên này xin đư c k l i trư ng h p khi tác gi cài Red Hat 7.1 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa” Như b n đ c bi t. Vòng tròn đ u đ c v ra trên các đĩa khi quay quanh chúng g i là rãnh (track). M i rãnh l i chia thành các sector. Đ c/Ghi d li u đư c th c hi n b i các đ u đ c n m gi a các đĩa này. 2. và có . và t đ ng nh n lên nút Next. và tư ng l a đóng h t các truy c p t m ng.1.3.3 2. vì cho r ng phương án theo m c đ nh là đ . m c dù đã c u hình giao di n m ng cho máy. di chuy n t tâm đĩa ra rìa ngoài c a đĩa. khi trong hư ng d n s d ng LILO có đưa ra nh ng l i khuyên sau cho ngư i dùng khi rơi vào trư ng h p khó khăn như v y: • Không ho ng h t. Như đã nói trên. hãy th m i cách đ tìm ra nguyên nhân.2. khi h th ng làm nh ng gì b n đ c không mong đ i. Th nh t. Ch sau khi đó m i th c hi n các bư c s a l i. quá trình cài đ t HĐH Linux nói riêng không ph i là đ tài c a cu n sách. đ ng v i vàng và hãy chú ý đ c nh ng thông báo s hi n th trên màn hình. xin đư c nói qua m t chút v c u trúc c a đĩa và quá trình kh i đ ng HĐH. Sau khi làm xong các công vi c phòng xa. còn t p h p các rãnh n m ch ng lên nhau g i là cylinder. đĩa c ng g m vài đĩa có ph l p t tính. Nguyên nhân là trong phương án theo m c đ nh thì tư ng l a đư c cài đ t. K t qu là tác gi không th truy c p đư c đ n máy này qua các giao th c m ng (telnet.

/* }. ví d .18 Cài đ t h đi u hành Linux th ghi vào m i sector 512 byte thông tin. M i phân vùng đư c dùng như m t đĩa v t lý riêng r . DOS s d ng trư ng begin và end c a b ng phân vùng và Interrupt 13 c a BIOS (Int 13h) đ truy c p t i đĩa. /* int length. M i b n ghi có c u trúc như sau: struct partition { char active. Ch khác bi t v i fdisk giao di n thu n ti n: ch d n s d ng l nh và h th ng trình đơn (th c đơn). tính t 0) */ s sector có trong phân vùng (32 bit) */ B ng phân vùng đĩa thư ng đư c t o b i chương trình fdisk. 2. Đĩa c ng là các thi t b kh i. /* char begin[3]. trong sector s 0 c a đĩa (sector s 0 c a rãnh đ u tiên trong cylinder s 0) ghi nh b ng chia đĩa thành các phân vùng (partition table).2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa Trong các h th ng Intel đĩa thư ng đư c chia thành các phân vùng. 83 -. /* char type. còn có hai chương trình đ làm vi c v i phân vùng đĩa: cfdisk và sfdisk. B ng phân vùng ch a 4 b n ghi 16 byte cho 4 phân vùng chính. s th t đ u đ c (hay rãnh) và s th t sector trên rãnh. /* char end[3]. Đ làm đư c đi u này. Trên HĐH Linux ngoài chương trình fdisk “truy n th ng” (tuy v y r t khác so v i chương trình fdisk trong MS-DOS và Windows).LINUX_NATIVE) */ CHS sector cu i cùng. Chương trình cfdisk. Sector đư c đánh đ a ch theo s th t cylinder. R t có th nguyên nhân c a vi c phân vùng là nguyên nhân l ch s : các phiên b n MS-DOS đ u tiên không th s d ng đư c các đĩa l n. mà dung lư ng đĩa l i phát tri n nhanh hơn kh năng c a DOS. t là đ c và ghi thông tin theo các kh i.4 Gbyte.1 Gbyte (nhưng đây là do h n ch c a h th ng t p tin FAT16). 0: không kích ho t */ CHS sector đ u tiên. Linux thì ch s d ng trư ng start và length c a b ng phân vùng đĩa và h tr các phân vùng ch a đ n 232 sector. 0x80: phân vùng kích ho t. vì th không th s d ng đĩa có dung lư ng l n hơn 8. t c là dung lư ng có th đ t 2 Tbyte .3. 24 bit */ s c a sector đ u tiên (32-bit. Ba s này g i là c u trúc “hình h c c a đĩa”. t c là ch cho controller bi t c n ghi thông tin này vào sector nào. ngay c v i các BIOS m i (v v n đ này s nói đ n sau). còn phân vùng thì không th l n hơn 2. cho phép thao tác trên các phân vùng đã có c a đĩa. Chương trình sfdisk có vài kh năng cao hơn. Đ có th ghi thông tin lên đĩa. Khi đó đã nghĩ ra vi c chia đĩa thành các phân vùng. /* int start. 24 bit lo i phân vùng (ví d . c n đ t đ u đĩa đúng v trí. Đĩa v i c u trúc hình h c C/H/S có dung lư ng C*H*S*512 byte. gi ng như fdisk ch dành đ làm vi c v i b ng phân vùng đĩa: nó không quan tâm chú ý đ n thông tin có trên đĩa. Vì th đ c đi m c a m t đĩa thư ng là t p h p ba sô: s cylinder/s rãnh trong cylinder/s sector trên rãnh hay còn vi t t t là C/H/S (ba ch cái đ u tiên c a các thu t ng Ti ng Anh tương ng: Cyliner/Head/Sector). và kích thư c nh nh t c a kh i b ng m t sector (512 byte). M t trư ng h p nói riêng đó là trong các phân vùng khác nhau có th cài đ t các h đi u hành khác nhau.

2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng

19

Vì trong b ng chia đĩa ch có 4 dòng cho các phân vùng, s phân vùng chính trên đĩa ngay t đ u dã h n ch : không th l n hơn 4. Khi mà 4 phân vùng tr thành ít, thì ngư i ta sáng ch ra phân vùng lôgíc. M t trong s các phân vùng chính tr thành m r ng (lo i phân vùng - 5 hay F hay 85 trong h cơ s mư i sáu). Và trong phân vùng m r ng ngư i ta t o ra các phân vùng lôgíc. Phân vùng m r ng không đư c s d ng tr c ti p mà ch dùng đ ghi các phân vùng lôgíc. Sector đ u tiên c a phân vùng m r ng ghi nh b ng phân vùng v i b n đ u vào: m t dùng cho phân vùng lôgíc, m t cho phân vùng m r ng khác, còn hai cái còn l i không đư c s d ng. M i phân vùng m r ng có m t b ng chia c a mình, trong b ng này, cũng gi ng như trong phân vùng m r ng chính, ch s d ng có hai dòng đ đưa ra m t phân vùng lôgíc và m t phân vùng m r ng. Như v y, thu đư c m t chu i các m t xích t b ng phân vùng, m t xích đ u tiên mô t ba phân vùng chính, và m i m t xích ti p theo – m t phân vùng lôgíc và v trí c a b ng ti p theo. Chương trình sfdisk trên Linux cho th y toàn b chu i này:
[root]# sfdisk -l -x /dev/hda Disk /dev/hda: 784 cylinders, 255 heads, 63 sectors/track Units = cylinders of 8225280 bytes, blocks of 1024 bytes, counting from 0 Device /dev/hda1 /dev/hda2 /dev/hda3 /dev/hda4 /dev/hda5 — — — /dev/hda6 — — — Boot * Start 0+ 190 0 0 190+ 381 190 190 381+ 381 381 381 End 189 783 — — 380 783 189 189 783 380 380 380 #cyls 190594 0 0 191403 0 0 4030 0 0 #blocks 1526143+ 4771305 0 0 1534176 3237097+ 0 0 3237066 0 0 0 Id 6 5 0 0 6 5 0 0 7 0 0 0 System FAT16 Extended Empty Empty FAT16 Extended Empty Empty HPFS/NTFS Empty Empty Empty

S phân vùng lôgíc theo nguyên t c không h n ch , vì m i phân vùng lôgíc có th ch a b ng phân vùng và các phân vùng lôgíc c a mình. Tuy nhiên trên th c th v n có nh ng h n ch . Ví d , Linux không th làm vi c v i hơn 15 phân vùng trên các đĩa SCSI và hơn 63 phân vùng trên đĩa IDE. Phân vùng m r ng trên m t đĩa v t lý, hay trong m t phân vùng m r ng ch a nó (có th g i là “m ”) ch có th làm m t: không m t chương trình phân chia đĩa nào trong s đã có (fdisk và tương t ) có th t o thêm m t phân vùng m r ng th hai. đĩa trên Linux nói riêng ( đĩa v t lý) đư c truy c p qua tên c a thi t b : /dev/hda, /dev/hdb, /dev/sda, v.v. . . Các phân vùng chính có thêm s 14 trong tên thi t b : /dev/hda1, /dev/hda2, /dev/hda3, còn phân vùng lôgíc thì có các tên: /dev/hda5, /dev/hda6, /dev/hda7 . . . (b t đ u t s 5). T nh ng gì đ c p đ n trên có th suy ra t i sao l i có th b qua các tên như /dev/hda3 hay /dev/hda4 (đơn gi n là phân vùng chính th ba và th tư

20

Cài đ t h đi u hành Linux

không đư c t o ra) và ngay sau /dev/hda2 b n đ c th y /dev/hda5 (phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng /dev/hda2), và sau đó thì vi c đánh s l i theo th t thông thư ng. Trong Windows các phân vùng lôgíc nh n đư c tên (ch cái), b t đ u t ch cái cu i dùng dành cho phân vùng chính. Ví d n u m t đĩa c ng có hai phân vùng chính (C: và D:) và m t phân vùng m r ng, trong phân vùng m r ng t o ra hai phân vùng lôgíc, thì nh ng phân vùng lôgíc này s đư c đ t tên E: và F:. Xin nói thêm, trong Windows NT và 2000/XP có th thay đ i tên c a các phân vùng đĩa.

2.3.3

Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft

Dù h đi u hành có là gì, thì đ có th b t đ u đi u khi n máy tính, c n n p HĐH vào b nh . Vì th hãy xem xét qua quá trình kh i đ ng c a các HĐH khác nhau. Chúng ta ch quan tâm đ n vi c kh i đ ng t đĩa c ng, nên s không xem xét đ n vi c kh i đ ng t đĩa m m, CD-ROM và qua m ng. Hãy b t đ u t MS-DOS và MS Windows cũ (xin đ ng quên r ng, vi c phát tri n và hoàn thi n máy tính cá nhân song song v i s phát tri n c a HĐH c a Microsoft và nh ng quy t đ nh s d ng trong các HĐH này có nh hư ng m nh đ n quy t đ nh c a các nhà phát tri n thi t b ). Như b n đ c bi t, khi b t máy tính đ u tiên s ch y chương trình POST (Power On Self Test). Chương trình xác đ nh dung lư ng b nh , th nghi m b nh , và xác đ nh các thành ph n khác (bàn phím, c ng. . . ), kh i đ ng các th adaptor. Trên màn hình thư ng xu t hi n các thông báo v dung lư ng b nh , v vi c th nghi m b nh , danh sách các thi t b nh n ra ( đĩa c ng và m m, b x lý, c ng COM và v.v. . . ). Sau khi hoàn thành vi c th nghi m POST g i Int 19h. Công vi c c a Int 19h là tìm thi t b kh i đ ng. Vi c tìm ki m th c hi n theo th t xác đ nh trong Setup BIOS và theo cách thăm dò sector s 0 c a các thi t b tương ng. N u đĩa có th kh i đ ng, thì trong sector s 0 c a đĩa có b n ghi kh i đ ng chính – Master Boot Record (MBR). Hai byte cu i cùng c a MBR – “s màu nhi m”, là d u hi u cho bi t sector có MBR, và theo đó đĩa có th kh i đ ng. Ngoài “s màu nhi m” MBR còn ch a b ng phân vùng đĩa đã nói trên, và m t chương trình nh – trình kh i đ ng chính, kích thư c ch có 446 (0x1BE) byte. B ng 2.1 cho th y c u trúc c a sector kh i đ ng chính sau khi cài đ t Windows. B ng 2.1: C u trúc c a sector kh i đ ng chính D ch chuy n 0x000 0x1BE 0x1FE N i dung Mã c a trình kh i đ ng chính B ng phân vùng đĩa “S màu nhi m” (0xAA55)

MS-DOS, Windows95 và NT ghi nh DOS MBR trong khi cài đ t. Ngoài ra cũng có th t o MBR c a MS v i câu l nh DOS sau: fdisk /mbr.

2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng

21

Xin tr l i v i quá trình kh i đ ng. Int 19h c a BIOS n p trình kh i đ ng chính vào b nh máy tính và chuy n quy n đi u khi n cho chương trình này. Nhưng chương trình “bé nh ” này không đ kh năng kh i đ ng HĐH; t t c nh ng gì mà nó có th làm – đó là n p vào b nh chương trình m nh hơn – trình kh i đ ng th hai. Đ làm đư c đi u này, nó tìm trong b ng phân vùng kích ho t và đ c vào b nh trình kh i đ ng th hai, b t đ u t sector lôgíc đ u tiên c a phân vùng kích ho t. Hãy chú ý đ n c m t “b t đ u t ”. Vì trình kh i đ ng th hai trên các h th ng khác nhau có đ dài khác nhau. Trong phân vùng đư c đ nh d ng dư i h th ng t p tin FAT, trình kh i đ ng th hai chi m m t sector (512 byte). Trong phân vùng đ nh d ng dư i h th ng t p tin NTFS, trình kh i đ ng th hai chi m vài sector. Trình kh i đ ng th hai n p l p chương trình đ u tiên, c n thi t cho vi c kh i đ ng h đi u hành. Trong trư ng h p MS DOS chương trình kh i đ ng đ ng n p IO.SYS theo đ a ch 700h, sau đó MSDOS.SYS và chuy n quy n đi u khi n cho SYSINIT c a môđun IO.SYS. N u vì lý do nào đó không tìm th y trên đĩa phân vùng kích ho t, thì quá trình kh i đ ng s ti p t c v i vi c x lý Int 18h. Trư ng h p này trên th c t r t hi m khi s d ng, nhưng kh năng này có th có ích trong trư ng h p nào đó. Trong khi kh i đ ng t xa, khi h đi u hành kh i đ ng t máy ch , thì Int này đư c POST chuy n hư ng lên ROM c a c c m ng. Đ i v i các HĐH khác c a Microsoft thì quá trình kh i đ ng di n ra tương t . • Windows95 kh i đ ng gi ng như DOS nhưng thay th IO.SYS và MSDOS.SYS b i các t p tin c a mình. Các t p tin DOS đư c gi l i dư i các tên tương ng IO.DOS và MSDOS.DOS. Khi b n đ c ch n kh i đ ng DOS, Windows95 s đ i tên các t p tin c a mình v i ph n m r ng w40 và ph c h i tên ban đ u c a các t p tin h th ng c a DOS. Quá trình kh i đ ng ti p t c v i vi c n p IO.SYS. Như th , sector kh i đ ng c a DOS và Windows95 là như nhau. • Windows NT4 s d ng MBR DOS, nhưng thay th b n ghi kh i đ ng c a phân vùng kích ho t b ng cách thay th NTLDR vào ch IO.SYS. Đây là m t chương trình m ng và có th làm đư c nhi u th . Ví d , có th tìm t p tin boot.ini và n u như tham s timeout l n hơn 0, thì đưa ra trình đơn (th c đơn) kh i đ ng. M i dòng c a ph n [operating systems] trong t p tin boot.ini xác đ nh m t phương án (m t HĐH) kh i đ ng và đư c vi t theo m u sau: đ a_ch _trình_kh i_đ ng_th _hai=‘‘tên_g i_c a_phương_án’’ Đ a ch c a trình kh i đ ng th hai có th là m t phân vùng c th nào đó c a đĩa cũng như t p tin kh i đ ng. Dư i đây là m t ví d t p tin boot.ini:
[operating systems] multi(0)disk(0)rdisk(0)partition(3)\WINNT="Windows NT Workstation 4" C:\="Microsoft Windows" C:\BOOTSECT.LNX="Linux"

N u ngư i dùng ch n NT, thì s kh i đ ng theo đ a ch phân vùng đư c ch trên dòng đ u tiên. Trên dòng tương ng v i phương án Microsoft Windows, ch

22

Cài đ t h đi u hành Linux

đưa ra “C:\”, vì tên c a t p tin kh i đ ng đư c l y theo m c đ nh: bootsect.dos. T p tin đư c n p vào b nh và quá trình kh i đ ng đư c ti p t c gi ng như khi b n ghi kh i đ ng đư c n p b i mã chương trình t MBR. Đ i v i vi c kh i đ ng các h th ng khác, có th s d ng cách đó. Ch c n thêm vào boot.ini các dòng ch a liên k t đ n t p tin kh i đ ng khác. Khi ch n các dòng này s kh i đ ng HĐH tương ng. Trong ví d trên Linux cũng đư c kh i đ ng theo các này. Trong t p tin C:\BOOTSECT.LNX c n ghi n i dung c a b n ghi kh i đ ng, t o b i Linux (nói đúng hơn – LILO, trình kh i đ ng tiêu chu n c a Linux).

2.3.4

V n đ v i các đĩa l n

Trên MS-DOS và các phiên b n đ u tiên c a Windows truy c p t i đĩa (trong đó có c bư c kh i đ ng đ u tiên c a HĐH) đư c t ch c qua Int 13 (Int 13h) c a BIOS. Khi này s d ng s đánh đ a ch sector trên đĩa trên cơ s C/H/S (xem trên). Chính xác hơn: • AH — ch n thao tác; • CH — 8 bit nh hơn c a s cylinder; • CL — 7-6 bit tương ng bit l n c a s cylinder, 5-0 tương ng s sector; • DH — s c a đ u đ c; • DL — s c a đĩa(80h hay 81h). (C n lưu ý r ng vi c đánh s cylinder v t lý và rãnh thư ng b t đ u t 0, còn sector trên rãnh đánh s b t đ u t 1). Tuy nhiên trên th c t s đ u đ c không quá 16, còn s sector trên rãnh – không quá 63, và dù có dùng 10 bit đ ch ra cylinder, BIOS v n không th làm vi c v i đĩa dung lư ng l n hơn 1024*63*16*512 = 528 Mbyte. Đ vư t qua h n ch này, ngư i ta áp d ng nhi u cách “láu cá” khác nhau. Ví d , Extended CHS (ECHS) hay “Large disk support” (đôi khi còn g i là “Large”) s d ng ba bit chưa dùng đ n c a s th t đ u đ c đ tăng s cylinder. Cách này cho pehsp s d ng c u trúc “hình h c gi m o c a đĩa” v i 1024 cylinder, 128 đ u đ c và 63 sector/rãnh. Bi n đ i Extended CHS thành đ a ch CHS th c (có th ch a đ n 8192 cylinder) đư c BIOS th c hi n. Cách này cho phép làm vi c v i đĩa có dung lư ng đ n 8192*16*63*512 = 4 227 858 432 byte hay 4,2 Gbyte. Nhưng các nhà phát tri n càng ngày càng tăng m t đ ghi c a đĩa, s đĩa và s rãnh, và còn phát minh ra các phương pháp khác đ tăng dung lư ng đĩa. Ví d , s sector trên rãnh không còn c đ nh mà tr thành khác nhau trên các rãnh khác nhau (trên các rãnh n m g n rìa ngoài c a đĩa, dài hơn, s sector đư c tăng lên). K t qu là b ba s C/H/S không còn ph n ánh đúng c u trúc “hình h c c a đĩa”, và các phiên b n BIOS cũ không th h tr truy c p t i toàn b không gian đĩa. Khi đó ngư i ta nghĩ ra phương pháp khác đ làm vi c v i các đĩa lên qua Int 13h - đánh đ a ch các kh i theo đư ng th ng (“Linear Block Addressing” hay LBA). Không đi sâu vào chi ti t, có th nói r ng t t c sector trên đĩa đư c đánh

1 L a ch n trình kh i đ ng Trình kh i đ ng GRUB GRUB (GRand Unified Bootloader) – trình kh i đ ng h t s c m nh có kh năng kh i đ ng r t nhi u HĐH mi n phí cũng như HĐH thương m i. Các b n phân ph i Linux l n (Debian. mà s d ng driver riêng c a mình. Okuji chuy n GRUB thành m t gói chương trình GNU. Trong Setup BIOS h tr bi n đ i s th t theo đư ng th ng thành đ a ch CHS có d ng “H tr LBA”. Vi c đánh s sector lôgíc b t đ u t 0.4 L a ch n trình kh i đ ng 23 s m t cách tu n t . s c a sector đư c chuy n vào các l nh SCSI. vì th b n có th n p HĐH theo cách ưa thích. Vì nguyên nhân này xu t hi n h n ch lên dung lư ng c a đĩa: BIOS. trong các phiên b n BIOS m i thư ng có l a ch n v i ba phương án: “Large”. Đi u này h n ch vi c đ t nhi u h th ng ra ngoài vùng 8 Gbyte đĩa đ u tiên: chúng không th kh i đ ng t đó. và theo đó. SuSE. GRUB đư c Erich Boleyn vi t vào năm 1995 đ kh i đ ng h th ng GNU Mach.2. Fedora. . ) cũng đã chuy n sang s d ng GRUB làm l a ch n theo m c đ nh. và “Normal” (phương án cu i cùng có nghĩa là không th c hi n bi n đ i đ a ch ). Đ có th hi u cách thoát kh i nh ng h n ch này. Trong các controller c a đĩa SCSI. b t đ u t sector đ u tiên trên rãnh s 0 c a cylinder s 0. Nhưng trư c khi có th s d ng driver c a mình. Như v y.. và sau đó t đĩa tìm ra v trí c n thi t. M t trong nh ng tính năng quan tr ng c a GRUB là tính m m d o. GRUB có th hi u các h th ng t p tin và đ nh d ng th c thi c a nhân. Vì th trong giai đo n kh i đ ng đ u tiên b t kỳ h th ng nào cũng c n s d ng BIOS.H. 2. Tuy nhiên trong ch đ LBA vi c s d ng đĩa v t lý v n đư c th c hi n qua Int 13h. t t c nh ng h n ch nói trên ch có ý nghĩa trong giai đo n kh i đ ng HĐH. M t l n n a mu n nh c l i r ng.4. N u không có nhu c u đ c bi t nào đó thì b n nên ch n trình kh i đ ng này. vì không th s d ng nh ng trình kh i đ ng khác. Ngoài ra. trong đó sector s 0 ch a b n ghi kh i đ ng chính (MBR).S). mà Int 13h v n s d ng b 3D (C. m c dù sau khi kh i đ ng thì có th làm vi c v i các đĩa có dung lư ng l n hơn nhi u. B i vì Linux và các phiên b n Windows m i nh t khi làm vi c v i đĩa đã không còn s d ng Int 13 c a BIOS. MS-DOS và các phiên b n Windows đ u tiên không th đánh đ a ch các đĩa có dung lư ng l n hơn 8. vì th h n ch lên dung lư ng đĩa không xu t hi n.4 2. Sau đó vào năm 1999 Gordon Matzigkeit và Yoshinori K. n u không mu n dùng giao di n 1 hãy so sánh s phiên b n c a GRUB và LILO . . “LBA”. chúng ta c n m t chút ki n th c v quá trình kh i đ ng c a HĐH Linux. C n chú ý r ng h n ch nói trên ch áp d ng v i các đĩa có giao di n IDE. M c dù m i ra đ i và s phiên b n còn r t nh 1 nhưng đây là s l a ch n t t đ i v i ph n l n ngư i dùng máy tính cá nhân. Thay vào ch đ a ch CHS m i sector nh n đư c m t đ a ch lôgíc – s th t c a sector trong t ng s t t c sector.4 Gbyte. h th ng ph i đư c n p. đưa chương trình này thành m t ph n m m mã ngu n m .

LILO có th kh i đ ng nhân Linux t đĩa m m. DR DOS. Trong trư ng h p này đây là phân vùng th hai c a c ng th nh t. LILO cho phép ch n đ n 16 h đi u hành khác nhau đ kh i đ ng. vì cú pháp thi t b trong trình kh i đ ng này có khác m t chút so v i nh ng gì mà b n đã th y trên nh ng h th ng c a mình. LILO không ph i là chương trình đơn l mà là m t b g m nhi u chương trình: trình kh i đ ng. Ví d 3: (hd0.4) Đây là phân vùng m r ng (“extended partition”) th nh t c a đĩa c ng th nh t. các chương trình s d ng đ cài đ t và c u hình trình kh i đ ng. đĩa c ng. S nguyên ‘0’ đ u tiên cho bi t s th t c a . 2. Ví d 2: (hd0. . Unixware v. S nguyên th hai (‘1’) cho bi t s th t c a phân vùng (chúng ta không xem xét các HĐH khác Linux). t c là c ng th nh t. 386BSD. C n chú ý thêm là GRUB không phân bi t IDE và SCSI. SCO UNIX. B ng grub shell b n có th “gi l p” (emulate) trình kh i đ ng này và cài đ t GRUB. Windows NT/2000/XP. H t s c đơn gi n! Thông tin trong ph n này s giúp b n hi u đư c c u hình c a GRUB s nói đ n s p t i đây. GRUB s d ng m t phân vùng c a đĩa ch không ph i toàn b đĩa. Làm sao đ ch ra m t t p tin? Hãy xem ví d sau đây: (hd0. thì b n có th cài đ t và s d ng giao di n th c đơn và thay đ i giao di n th c đơn theo mong mu n c a mình. M t đi m m nh khác c a GRUB đó là “grub shell” có th ch y khi b t đ u kh i đ ng ho c sau khi đã kh i đ ng xong h th ng. S ‘0’ ch ra s th t c a . OS/2. và cũng có th kh i đ ng các h đi u hành khác: PC/MS-DOS. Bây gi chúng ta xem xét ng n g n v tên g i thi t b dùng trong GRUB.0)/vmlinuz Dòng này ch ra t p tin ‘vmlinuz’ n m trên phân vùng đ u tiên c a c ng đ u tiên.1) đây ‘hd’ có nghĩa là c ng. .v.4. Ph n fd có nghĩa là đĩa m m. Chú ý r ng các phân vùng m r ng đư c đ m b t đ u t ‘4’ không ph thu c vào s phân vùng chính (“primary partition”) th c t có trên đĩa. B n c n hi u cú pháp này đ bi t cách ch ra m t đĩa hay phân vùng nào đó. và các t p tin ph c v : . Ví d m t cú pháp là: (fd0) Trư c tiên c n nói GRUB yêu c u t t c các tên thi t b ph i đ t trong ngo c ‘(’ và ‘)’.2 Trình kh i đ ng LILO Trình kh i đ ng LILO đư c vi t b i Werner Almesberber. Xin nh c l i m t l n n a là các s đ m đ u b t đ u t s không ‘0’. Nó đ m s th t b t đ u t ‘0’ không ph thu c vào d ng đĩa.24 Cài đ t h đi u hành Linux dòng l nh. đ m b t đ u t 0. Windows 95/98.

2.4 L a ch n trình kh i đ ng

25

• chương trình /sbin/lilo, ch y dư i Linux, ph c v đ ghi t t c thông tin c n thi t trong giai đo n kh i đ ng vào các ch tương ng. C n ch y chương trình này sau m i l n có thay đ i trong nhân hay trong t p tin c u hình LILO; • các t p tin ph c v , c n cho LILO trong th i gian kh i đ ng. Nh ng t p tin này thư ng n m trong thư m c /boot. Quan tr ng nh t trong s chúng – đó là b n thân trình kh i đ ng (xem phía dư i) và t p tin map (/boot/map); trong t p tin này có ch ra v trí c a nhân. M t t p tin quan tr ng khác – t p tin c u hình LILO; thư ng có tên /etc/lilo.conf; • trình kh i đ ng – đây là ph n LILO đư c n p vào b nh đ u tiên qua Int c a BIOS; trình kh i đ ng n p nhân Linux hay sector kh i đ ng c a h đi u hành khác. Trình kh i đ ng g m có hai ph n. Ph n th nh t đư c ghi vào sector kh i đ ng và ph c v đ n p ph n th hai, có kích thư c l n hơn r t nhi u. C hai ph n thư ng đư c ghi trên đĩa trong t p tin /boot/boot.b. C n nh r ng, đ nh d ng c a sector kh i đ ng t o ra b i LILO khác v i đ nh d ng MBR c a DOS. Vì th n u ghi sector kh i đ ng LILO vào MBR, thì các h đi u hành đã cài c a Microsoft s ng ng kh i đ ng (n u như không có các bi n pháp b sung). Sector kh i đ ng c a LILO có th đư c thi t k đ s d ng như sector kh i đ ng c a phân vùng, trong đó có ch cho b ng phân vùng. Sector kh i đ ng c a LILO trong khi cài đ t có th đ t vào nh ng ch sau: • sector kh i đ ng c a đĩa m m trong đ nh d ng Linux (/dev/fd0, . . . ); • MBR c a đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda, /dev/sda, . . . ); • sector kh i đ ng c a phân vùng chính v i h th ng t p tin Linux trên đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda1, /dev/hda2, . . . ); • sector kh i đ ng c a phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda5, . . . ). S th t là ph n l n chương trình d ng fdisk không đ ra kh năng kh i đ ng kh i đ ng t phân vùng m r ng và t ch i vi c kích ho t phân vùng này. Vì v y trong thành ph n LILO có ch a m t chương trình đ c bi t (activate) cho phép vư t qua h n ch này. Tuy nhiên chương trình fdisk c a b n phân ph i Linux h tr kh năng kích ho t phân vùng m r ng. C n s d ng tùy ch n -b ho c bi n BOOT. Sector kh i đ ng c a LILO không th đ t vào các ch sau: • sector kh i đ ng c a đĩa m m hay phân vùng chính, v i đ nh d ng h th ng t p tin khác Linux; • trong phân vùng swap c a Linux; • trên đĩa c ng th hai. Ngoài ra, c n nh r ng, LILO trong th i gian kh i đ ng c n nh ng t p tin sau:

26 • /boot/boot.b; • /boot/map (t o ra b i l nh /sbin/lilo);

Cài đ t h đi u hành Linux

• t t c phiên b n nhân kh i đ ng (n u b n đ c ch n phiên b n nhân khi kh i đ ng); • sector kh i đ ng c a các h đi u hành khác mà b n đ c mu n kh i đ ng qua LILO; • t p tin ch a các thông báo đưa ra khi kh i đ ng (n u đư c xác đ nh). Như v y, sector kh i đ ng LILO cũng như nh ng t p tin đã li t kê (trong s đó có các t p tin b n đ c s cài đ t sau này) c n n m trong ph m vi 1024 cylinder đ u tiên c a đĩa c ng, b i vì chúng c n đư c truy c p qua BIOS. Xem ph n nói v h n ch c a BIOS trên. B t đ u t phiên b n 21, LILO đưa ra màn hình trình đơn (th c đơn) cho phép ch n h th ng đ kh i đ ng (trư c đây c n nh n phím Tab đ g i trình đơn này).

2.4.3

Các trình kh i đ ng khác

Ngoài GRUB và LILO đ kh i đ ng Linux có th kh i đ ng các trình kh i đ ng khác. • N u như trư c khi cài đ t Linux đã có HĐH Windows NT/2000/XP, thì trình kh i đ ng b n đ c có th s d ng là OS Loader c a NT. So sánh v i LILO thì trình kh i đ ng OS Loader có ít nh t hai ưu th . Th nh t, t t c c u hình cũ không b m t (chúng ta có th ch n kh i đ ng Windows hay Linux theo l a ch n), và th hai, có th cài đ t Linux lên đĩa mà LILO không th kh i đ ng, ví d , đĩa th hai trên controller th hai (Secondary Slave). • N u như trư c khi cài đ t Linux b n đ c ch có HĐH Windows 95 hay Windows 98 và không có Windows NT/2000 hay XP, thì OS Loader không đư c cài đ t. Và n u như vì m t lý do nào đó b n đ c không mu n cài đ t LILO, thì có th s đ ng chương trình kh i đ ng loadlin.exe (thư ng đi kèm v i b n phân ph i Linux); • Th i gian g n đây trong thành ph n b n phân ph i Linux thư ng có chương trình kh i đ ng GRUB. • Trong thành ph n OS/2 c a công ty IBM có chương trình kh i đ ng Boot Manager. Trong r t nhi u hư ng d n ngư i ta khuyên dùng chương trình này đ t i ch c kh i đ ng nhi u HĐH. • Trong các ngu n thông tin khác nhau còn nh c đ n chương trình System Commander; • Thêm m t trình kh i đ ng khác có trong thành ph n gói PartitionMagic c a công ty Power Quest. Chúng ta s nói v chương trình này trong ph n nh ti p theo.

2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa

27

Ngoài ra, tác gi còn th y nói đ n m t lo t trình kh i đ ng khác (m t s có th tìm th y trong thư m c public/ftp/pub/Linux/system/boot/loaders c a ftp://metalab.unc.edu/. Nhưng vì tôi không s d ng nh ng chương trình này, nên không th nói c th cách s d ng chúng. Và t t c nh ng l i khuyên dùng sau c a tác gi s d a trên vi c s d ng LILO, NT Loader và loadlin.exe. N u như có ý mu n cài đ t chương trình kh i đ ng khác, thì b n đ c c n đ c hư ng d n cài đ t và s d ng c a nó.

2.4.4

Các phương án kh i đ ng

Như v y, theo ý ki n c a tác gi có các phương án kh i đ ng sau: • N u trên máy ch có m t h đi u hành Linux duy nh t, hãy dùng GRUB. • N u đã cài đ t Windows NT hay Windows 2000/XP, thì hãy s d ng GRUB. • N u có Windows 95 hay Windows 98 trên FAT16, và b n đ c không mu n cài đ t chương trình kh i đ ng nào khác, thì có th s d ng GRUB ho c LILO, ho c đ u tiên ch y DOS và sau đó kh i đ ng Linux nh chương trình loadlin.exe (hay m t chương trình tương t , có vài chương trình như v y, nhưng chúng ta s không xét đ n). • N u đã cài đ t Windows 95 OSR2 hay Windows 98 trên FAT32, và b n đ c không mu n cài đ t thêm chương trình kh i đ ng, thì c n s d ng loadlin.exe. R t nhi u HOWTO kh ng đ nh r ng không c n s đ ng LILO, n u như phân vùng kích ho t có đ nh d ng FAT32, m c dù tác gi không rõ nguyên nhân. Tuy nhiên thí nghi m kh i đ ng Linux qua NT Loader, cài đ t trên phân vùng FAT32, c a tác gi đã k t thúc không thành công. Vì th , trong trư ng h p này tác gi đã ph i s d ng chương trình loadlin.exe. Chương trình này đã hoàn thành t t nhi m v , và t o cho tác gi m t n tư ng t t, vì th tác gi khuyên b n đ c s d ng loadlin.exe đ kh i đ ng Linux. Trong nh ng ph n ti p theo tác gi s cho bi t cách cài đ t Linux, s d ng t t c b n phương án kh i đ ng: qua trình kh i đ ng NT Loader, trình kh i đ ng GRUB, trình kh i đ ng LILO và trình kh i đ ng loadlin.exe. Tuy nhiên trư c khi cài đ t trình kh i đ ng c n chu n b các phân vùng trên đĩa, hay ít nh t là nghĩ cách t ch c chúng.

2.5
2.5.1

Chu n b các phân vùng trên đĩa
L i khuyên khi t o phân vùng

Đưa ra l i khuyên đây không ph i là vi c d dàng, vì phân vùng đĩa ph c thu c r t nhi u vào ý thích và nhu c u c a ch nhân đĩa. Nhưng cũng xin th đưa ra vài đ ngh sau. Tác gi s đ t tên đĩa và phân vùng theo “tiêu chu n” c a Linux, t c là /dev/hda, /dev/hdb, v.v. . . đ i v i đĩa và /dev/hda1, /dev/hda2, v.v. . . – đ i v i các phân vùng.

28

Cài đ t h đi u hành Linux

Vi c phân chia đĩa thành các phân vùng là c n thi t, b i vì Windows và Linux s d ng các cách lưu tr thông tin trên đĩa và sau đó đ c chúng t đĩa khác nhau. Chính vì th t t hơn h t là dành cho m i h đi u hành m t (ho c th m chí m t vài như chúng ta s th y dư i) phân vùng riêng. Đ u tiên chúng ta hãy xem xét m t trư ng h p đơn gi n – dung lư ng đĩa c a b n đ c không vư t quá 8,4 Gbyte (nói chính xác hơn – s cylinder không vư t quá 1024). Trong trư ng h p này m i th đ u đơn gi n: b n đ c ch vi c chia đĩa làm sao đ đ ch cho h đi u hành s cài đ t. Có th s d ng d li u cho bi t kích thư c đĩa nh nh t c n thi t đ cài đ t h đi u hành v i c u hình cơ b n trong b ng 2.2. B ng 2.2: Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH H đi u hành Windows 95 Windows 98 Windows NT Windows 2000 Linux Red Hat 6.2 (Workstation v i KDE) Yêu c u 100 Mbyte 200 Mbyte 200 Mbyte 700 Mbyte 700 Mbyte

Tuy nhiên xin hãy nh r ng, không nh ng ph i tính kích thư c các t p tin c a b n thân h đi u hành, mà còn ph i tính c kích thư c c a các chương trình b n đ c d tính ch y. Và còn ph i dành m t ph n d tr không nh cho các chương trình s cài đ t sau này (không th tránh kh i!). Hãy tính r ng, 700 Mbyte dành cho Linux trong b ng nói trên ch dành cho các chương trình cài đ t cùng v i Linux theo m c đ nh, trong s đó có, ví d , chương trình so n th o r t m nh Lyx. Đ i v i Windows cũng tương t như v y. Theo kinh nghi m c a tác gi thì đ làm vi c v i Windows 95/98, Windows NT và Linux các phân vùng v i kích thư c 800-1000 Mbyte là đ (t t nhiên, n u b n đ c không cài đ t các gói chương trình l n, như OpenOffice.Org), còn đ i v i Windows 200 thì c n phân vùng l n hơn. Bây gi chúng ta s xem xét v n đ chia các phân vùng cho Linux. đây không th ch chia m t phân vùng. Th nh t, c n chia m t phân vùng swap riêng bi t cho Linux. Khi xác đ nh dung lư ng c a phân vùng swap Linux c n tính đ n nh ng y u t sau: • Trong Linux, RAM và không gian swap h p l i t o thành b nh o chung. Ví d , n u b n đ c có 256 MByte RAM và 128 Mbyte không gian swap, thì s có 384 Mbyte b nh o. • Đ làm vi c v i Linux c n ít nh t 16 Mbyte b nh o, vì th n u b n đ c ch có 4 Mbyte RAM, thì c n phân vùng swap không nh hơn 12 Mbyte. • Kích thư c c a phân vùng swap có th l n bao nhiêu tùy thích, tuy nhiên không c n c u hình quá nhi u n u không c n thi t. Thông thư ng ch c n dùng swap khi máy ít b nh RAM ho c ch y máy ch v i nhi u ng d ng

T t nhiên. thì khi cài đ t l i nh ng d li u đã làm ra và ghi nh trong thư m c cá nhân s b m t (n u không có b n sao chép). T t c các ph n còn l i c a Linux và các chương trình h tr theo nguyên t c có th đ t vào m t phân vùng.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa 29 n ng. s b m t c nh ng chương trình đã cài t mã ngu n. Nói chung. Trong t t c m i trư ng h p t t nh t tránh dùng swap vì nó ch m hơn RAM nhi u. còn các thư m c khác – ch nào tùy thích. Ví d . ho c vì ít kinh nghi m s d ng nên làm h ng t p tin h th ng quan tr ng. Ngoài ra. vi c đ t h th ng t p tin Linux lên vài phân vùng riêng r là có ý nghĩa. N u dành cho thư m c này m t phân vùng riêng và khi cài đ t không đ nh d ng l i chúng. Như v y trong trư ng h p này. hay cài b ng phương pháp khác. Theo tác gi th y. Vi c phân chia như v y d a trên nh ng lý l sau. thì th nh tho ng cũng c n cài đ t l i. Trong tiêu chu n v h th ng t p tin c a Linux FHS (c th xin xem chương ??) cũng có l i khuyên v vi c đ t thư m c /usr lên m t phân vùng riêng. nh ng đ ngh c a tác gi cho ra b ng t ng k t sau: 2 Xin cám ơn bác Tony Lý v m c này . Trong trư ng h p ngư c l i hãy phân chia đ t ng s dung lư ng c a b nh o (g m RAM và phân vùng swap) không nh hơn 128 Mbyte. kích thư c chính xác c a không gian swap ph thu c l n vào chương trình s đư c cài đ t.2 • Khi tính kích thư c c a không gian swapping. ho c đơn gi n là mu n cài đ t m t b n phân ph i khác. Phân vùng th hai dành cho thư m c /home. Nhân ti n. N u như t t c đư c cài đ t vào m t phân vùng. c n nh r ng kích thư c quá l n có th là vô ích. Dù HĐH Linux có n đ nh và đáng tin c y đ n đâu. ch nên suy nghĩ v v n đ dung lư ng c a phân vùng swap khi có m t đĩa nh và ít b nh RAM. Bây gi chúng ta xem xét trư ng h p đĩa v i s cylinder l n hơn 1024. T nh ng gì đã nói đ n ph n trư c (h n ch dung lư ng đĩa c ng). thì phân vùng này có th không c n thi t. Còn n u cài đ t Linux v i c u hình nh nh t. thì nh ng chương trình nói trên s đư c gi l i và có th s làm vi c (r t có th c n vài c u hình nh ) sau khi cài đ t l i h th ng. Tuy nhiên. nh ng ý ki n nói trên đã đ đ b n đ c t tìm ra phương án phân chia đĩa c a mình. b n đ c mu n c p nh t phiên b n m i c a b n phân ph i. c n đ t chương trình kh i đ ng trong ph m vi 1024 cylinder đ u tiên. Còn phân vùng th ba đư c g n vào thư m c /usr. Ví d . có nhà chuyên gia khuyên nên dành cho h th ng t p tin Linux ba phân vùng (n u tính c swap thì thành 4).2. đ i v i Linux có th đ t thư m c g c cùng v i thư m c con /boot vào các cylinder “th p” (trong vòng 1024 đ u tiên). Như đã nói trên. Còn n u như b n đ c có 128 Mbyte RAM hay nhi u hơn. cũng như không nh t thi t ph i đ t vào phân vùng ch a các t p tin khác c a HĐH. NT Loader không nh t thi t ph i đ t vào phân vùng NTFS. 1 Gbyte là đ ) s ch a h th ng t p tin g c (/). Ph n l n nh ng gói chương trình này đư c cài vào thư m c /usr. thì không c n đ n không gian swap. Phân vùng th nh t (theo ý ki n cá nhân tác gi . trong trư ng h p ch có m t đĩa nh . Trên máy tính v i 16 Mbyte RAM khi cài đ t Linux v i c u hình chu n và các chương trình ng d ng chu n thì 48 Mbyte không gian swapping là đ .

Và không c n gì hơn ngoài chương trình này. không ch a b t ký d li u nào. b n đ c ch có m t đĩa c ng. trong đó có Linux. • ph n còn l i c a đĩa đ t thành phân vùng m r ng. Vì th l i khuyên c a tác gi v i b n đ c. Nhưng chúng ta đang xem xét trư ng h p đã có HĐH nào đó trên đĩa và c n phân chia đĩa mà không làm m t thông tin. h th ng t p tin FAT16 đư c h tr trên m i HĐH. ch có đi u phân vùng swap t t hơn đ t trên đĩa khác v i đĩa dành cho Linux. thì có th đ Windows trên phân vùng đ u tiên. Nh ng l i khuyên này đưa ra v i gi thi t r ng. n u như b n đ c ch có Windows 95 v i FAT16.5. • trong phân vùng m r ng t o các phân vùng lôgíc cho m i HĐH s cài đ t: Windows 98. thì hãy tìm chương trình Partition Magic c a công ty Power Quest (http://www. Windows NT/2000/XP. Chương trình phân chia đĩa đư c bi t đ n nhi u nh t là fdisk. n u như phân chia đĩa tr ng. Th nh t. Ngư i ta nói r ng như v y tăng t c đ làm vi c trong Linux (cũng d hi u vì đ u đ c ít ph i ch y hơn). v i đ nh d ng FAT16 (DOS). b n đ c có th kh i đ ng t đĩa m m DOS (t m th i khi chưa làm quen v i Linux m t cách “tư ng t n”) và th y đư c r ng đĩa c ng làm vi c bình thư ng. Trong thành ph n các b n phân ph i Red Hat và BlackCat (r t có th trong các b n phân ph i khác) có chương trình fips. • phân vùng chính th ba dành cho swap c a Linux (l i khuyên v kích thư c c a phân vùng này xem trên). nh ng ngư i dùng Linux m i – n u như mu n phân chia l i đĩa mà không làm m t thông tin. Chính vì v y hãy dành cho phân vùng này kho ng 256 ho c 512 Mbyte. fdisk không thích h p cho nh ng m c đích như v y. . Th hai. T t nhiên. c n l a ch n công c đ đưa k ho ch này thành hi n th c. N u như trên máy đã cài đ t Windows NT hay có FAT32. k c trong trư ng h p h th ng có v n đ . và đ ng th i cho các h th ng t p tin /home và /usr c a HĐH Linux (trong /home s đ t các t p tin riêng c a ngư i dùng. 2. ph c v cho phân chia đĩa. N u như b n đ c có 2. theo ý ki n c a ngư i dùng thì không nên s d ng chương trình này. thì m t phân vùng FAT16 cũng không th a. thì v n s d ng đư c nh ng l i khuyên này. • phân vùng chính ti p theo dành cho thư m c g c (/). Nhưng không nên đ phân vùng này l n. kích thư c kho ng 1 Gbyte. còn trong /usr – chương trình s cài đ t). trên m i h đi u hành đ u có phiên b n riêng c a chương trình này.com) và s d ng chương trình này.30 Cài đ t h đi u hành Linux • ph n kh i đ ng c a t t c các h th ng Microsoft đ t vào phân vùng chính đ u tiên c a đĩa. vì FAT16 s d ng không gian đĩa r t không h p lý.2 Chương trình đ phân chia đĩa Sau khi hoàn thành k t ho ch chia đĩa. Tuy nhiên.powerquest. vì th phân vùng này có th ph c v cho vi c trao đ i t p tin gi a các h th ng.

2.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 31 Th nh t. thì trư c khi b t đ u c n chu n b đĩa m m kh i đ ng và ph c h i Windows NT.com và boot. Trong khi cài đ t c n chú ý đ n nh ng đi m sau: • th nh t. make a BOOT DISK” (hay tương t th . tùy thu c vào b n phân ph i) khi đư c h i có t o đĩa m m kh i đ ng hay không. N u như b n đ c chưa cài đ t Linux bao gi . Vì th ti p theo chúng ta s xem xét các phương án cài đ t hai HĐH trên m t máy tính. Chúng ta gi thi t là Windows NT đã đư c cài vào phân vùng /dev/hda2 (n u như b n đ c nh . có th b nó ra kh i . Chương trình t o đĩa ph c h i Windows 2000/XP có th ch y t trình đơn h th ng (l nh Backup trong Start/Program/Accessories). Cách tính kích thư c c a chúng đã nói trên. nh ng thông tin đã đưa đ đ b n đ c l p k ho ch và th c hi n vi c phân chia đĩa thành các phân vùng. Khi này. và m i thao tác cũng như thay đ i đ u th y rõ ràng. chương trình này (th m chí trong phiên b n dành cho DOS) cung c p m t giao di n đ h a d s d ng có h tr chu t. ntdetect. Đĩa m m này s đư c dùng đ n sau. chương trình này cho phép phân chia l i đĩa mà không làm m t thông tin (t c là. trong quá trình cài đ t nh t đ nh ph i t o ra các đĩa m m kh i đ ng Linux. Đ t o đĩa m m kh i đ ng ch c n đ nh d ng l i đĩa m m. 2. Tuy nhiên . Khi t o phân vùng c n đ ý không cho ranh gi i gi a các phân vùng c t l n nhau. 3. Đây cũng là m t phương án kh i đ ng. N u HĐH Windows NT đã đư c cài đ t. T c là c n tr l i “Yes. r i sao chép lên đó các t p tin ntldr.ini t thư m c g c c a đĩa kh i đ ng NT. Đi u này r t quan tr ng v i ngư i dùng m i. /dev/hda1 s dành cho phân vùng FAT16). khi nói v Windows NT xin ng m hi u c Windows 2000 và NT. không ch t o đư c phân vùng m i t ch tr ng trên đĩa. Tác gi cho r ng. s d ng đ đ c các đĩa m m khác.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader Trong ph n này. t t c nh ng cài đ t và c u hình trư c đó s đư c ghi l i). mà còn có th di chuy n các phân vùng đã có theo ý mu n. và hơn n a khác v i đĩa m m kh i đ ng DOS. Dùng chương trình Partition Magic đ l y m t ph n đĩa tr ng và t đó t o ra phân vùng v i d ng ext2(3) (h th ng t p tin Linux) và phân vùng swap. Các bư c cài đ t có th mô t như sau: 1. Ngoài ra. Th hai. Và như th có th s d ng chương trình này đ kh i đ ng Linux.2. nghĩa là trình kh i đ ng OS Loader cũng đã đư c cài đ t. sau khi kh i đ ng h th ng không còn yêu c u đĩa m m n a. vì “quan h ” c a chúng đ i v i vi c cài đ t Linux hoàn toàn gi ng nhau. Tác gi hy v ng r ng b n đ c đã sao lưu nh ng thông tin có giá tr c a mình. Cài đ t Linux theo ch d n c a b n phân ph i. có th s d ng đĩa m m này đ kh i đ ng Linux.

K t qu cu i cùng (kh i đ ng qua NT Loader) v n có th đ t đư c nhưng c n b ra m t chút công s c. Sao chép sector kh i đ ng c a Linux vào m t t p tin. 5. 3 . Vi c sao chép th c hi n như sau: đ u tiên g n m t đĩa m m tr ng (m i mua thì càng t t). T m th i nhân Linux còn chưa h tr t t vi c ghi lên phân vùng NTFS. t p tin này s c n đ trình kh i đ ng Windows NT/2000 có th kh i đ ng Linux. Chúng ta gi thi t Linux đư c cài vào phân vùng /dev/hda3. 4. Tuy nhiên đây cũng không có v n đ gì. thì không ph i m i th đã h ng h t. Tác gi không bi t (chưa th ) có th kh i đ ng không c n đĩa m m không. • th hai. kh i đ ng Linux b ng đĩa m m (n u như b n đ c cài LILO vào phân vùng c a Linux và không đ ng gì đ n MBR. Đĩa m m này còn c n thi t cho c u hình đ kh i đ ng nhi u HĐH. vì th không nên s d ng thư ng xuyên. nhưng t t hơn h t là b n đ c cài LILO ngay l p t c vào sector đ u tiên c a phân vùng đã cài Linux. Ti p theo c n kh i đ ng l i đ vào Windows NT. V n đ ch . Như v y LILO s đư c cài vào sector đ u tiên c a /dev/hda3 Theo nguyên t c. b ng câu l nh: [root]# shutdown -h now Ghi chú: n u đĩa C: (/dev/hda1) có đ nh d ng FAT.32 Cài đ t h đi u hành Linux cách kh i đ ng này cũng có đi u ti n. Tác gi cũng s nói cách ph c h i. n u phân vùng chính đ u tiên có đ nh d ng NTFS. Vì th n u b n đ c cài LILO vào MBR.lnx bs=512 count=1 đ ghi n i dung sector kh i đ ng c a đĩa /dev/hda3 vào t p tin /mnt/floppy/bootsect. thì c u ph c h i l i MBR c a Windows. ch không ph i vào sector kh i đ ng chính c a đĩa (MBR). Sau khi cài đ t xong.lnx3 6. thì có th t o t p tin bootsect.lnx trong thư m c g c c a đĩa C:. n u như b n đ c cài LILO vào MBR. Ch s d ng trong trư ng h p “b t đ c dĩ”. ch c n sao chép sector kh i đ ng qua đĩa m m như đang trình bày. đ nh d ng MBR t o b i LILO và Windows (DOS) khác nhau. thì đây là kh năng duy nh t). [root]# mount -t vfat /dev/fd0 /mnt/floppy chuy n vào thư m c /mnt/floppy [root]# cd /mnt/floppy và th c hi n câu l nh [root]# dd if=/dev/hda3 of=/mnt/floppy/bootsect. khi cài đ t Linux c n cài LILO vào sector đ u tiên c a phân vùng dành cho thư m c g c (/) c a Linux.

MBR).lnx có th đ t thu c tính ch đ c (read-only). n u không có thì b n đ c c n tìm m t máy khác đang ch y Windows NT r i t o). trong d u ngo c kép b n đ c có th đ t tên b t kỳ. Sau đó đăng nh p vào tài kho n nhà qu n tr (administrator). nên Windows NT s kh i đ ng. Dùng b t kỳ trình so n th o nào.lnx vào thư m c g c c a đĩa C:. Còn bây gi chúng ta s xem xét trư ng h p b n đ c (do vô tình hay c ý) cài đ t LILO vào b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa (Master Boot Record. 7. Đây có th là phân vùng FAT16 hay phân vùng NTFS. T p tin bootsect. đ thay th giá tr này thành phân vùng đã cài Linux lên (chính xác hơn là thành phân vùng đư c g n như g c (/) c a Linux). /dev/hda. 4. Trong trư ng h p này b n ghi kh i đ ng Windows NT (hay 2000) s b xóa.ini và thêm vào dòng sau: C:\bootsect.2. ví d . Trong Windows 2000 có các l nh chuyên dùng fixboot và fixmbr (ch y t console ph c h i h th ng). đ u t p tin này có liên k t đ n phân vùng kh i đ ng theo m c đ nh. và trong trình đơn ch n h đi u hành s có LINUX. m c dù trong m t s bài báo nói cách ph c h i MBR như v y không ph i lúc nào cũng làm vi c. Trong trình đơn (th c đơn) c a trình kh i đ ng c n ch n l nh Recover.init ch a trong đó (nh ng t p tin này có th n!).lnx="LINUX" (t t nhiên. Kh i đ ng Windows NT t đĩa m m kh i đ ng (đã t o trư c khi cài đ t Linux. hay chính xác hơn là vào thư m c g c c a phân vùng mà t đó kh i đ ng Windows NT. Sau đó tìm t p tin boot. Nh p l nh cd /etc và m t p tin lilo.conf. thì nh ng bư c trên có thay đ i m t chút: thay cho bư c th 6 c n làm các thao tác sau. trong ví d này là /dev/hda3 . Tác gi dùng l nh này thành công. Đ c đi m đ nh n ra phân vùng này là hai t p tin ntldr và boot. thì c n ghi cái đó.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 33 Vì MBR chưa có gì thay đ i. t c là thay th /dev/hda thành /dev/hda3. Sau đó Windows 2000 s kh i đ ng bình thư ng. ví d . Vi c còn l i là kh i đ ng l i máy tính m t l n n a.) 8. N u Linux đư c cài vào phân vùng /dev/hda3. ch không mu n dùng LILO. 5. r i ch n ch đ Command mode. Kh i đ ng l i máy tính t đĩa m m kh i đ ng Linux và đăng nh p vào h th ng v i quy n ngư i dùng root. thì hãy ch y câu l nh mount và tìm k t qu tương t như sau4 : 4 có nghĩa là tìm phân vùng đã g n vào thư m c g c /. Trong NT c n sao chép t p tin bootsect. N u ch n LINUX. và vi c kh i đ ng Windows NT (bư c th 6 trên) là không th . 2. CoolEdit c a Midnight Commander. thì LILO s đư c ch y và sau đó nó (LILO) s n p Linux. S d ng câu l nh fdisk /mbr. N u như b n đ c không nh đã cài Linux vào đâu. Ch y hai l nh này theo th t đã ch ra. 3. 1. Ph c h i l i b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa. N u như b n đ c v n còn mu n s d ng trình kh i đ ng OS Loader c a NT.

2. b n c n m t t p tin c u hình ‘menu. 2.7.34 /dev/hda3 on / type reiserfs (rw) Cài đ t h đi u hành Linux 6.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB Như đã nói trong ph n l a ch n chương trình kh i đ ng. Hãy xem ví d m t t p tin như v y dư i đây: # GRUB example configuration file on the teppi’s openSUSE system. Thông thư ng t p tin này đư c t o ra khi cài đ t. Chúng ta s xem xét c u hình GRUB trong ph n ti p theo. B n đ c đã có th ch n HĐH s kh i đ ng và đi u khi n máy tính c a mình. b n ghi kh i đ ng c a Windows đư c gi nguyên v n. Th c hi n các bư c 6-8 như trên. và ph c h i MBR c a Windows. Nh đó sau khi cài đ t b n có th ch n kh i đ ng Linux ho c h đi u hành (thư ng là Windows) đã có.lst’ n m trong thư m c kh i đ ng /boot. Ch y l nh /sbin/lilo đ ghi trình kh i đ ng vào phân vùng /dev/hda3 (c n ch y l nh lilo không có tham s ). S có c nh báo v vi c phân vùng không ph i là đ u tiên trên đĩa.7. 7. n u trên máy đã cài Windows 98 v i h th ng t p tin FAT16. 2. Đ dùng đư c trình đơn đó. Last modification on Sun Apr 2 22:22:11 MSD 2006 color white/blue black/light-gray . # Modified by YaST2. thì l a ch n t t hơn cho trình kh i đ ng là chương trình có trong thành ph n c a m i b n phân ph i HĐH Linux – GRUB (GRand Unified Bootloader).1 Cài đ t GRUB Cách d nh t đ có th cài đ t trình kh i đ ng GRUB là ch n dùng trình kh i đ ng này trong quá trình cài đ t h th ng Linux c a b n. Trong nh ng phiên b n m i c a các b n phân ph i Linux m i khi này có th ch n c u hình cho nh ng h đi u hành đã có trên máy. M c dù vi c t đ ng c u hình này h t s c thu n ti n. ví d Xandros còn t đ ng tìm th y nh ng h đi u hành đã có này và thêm chúng vào t p tin c u hình c a GRUB. nhưng s có ích n u b n bi t đư c cách c u hình Linux đ x lý nh ng l i có th x y ra và hơn th n a bi t cách c u hình đ kh i đ ng h đi u hành mong mu n khi không có t đ ng c u hình. Đây chính là đi u chúng ta c n. D dàng đoán ra r ng. M t s b n phân ph i. “quy trình” ph c t p v i hai l n kh i đ ng l i ch đ chuy n sector kh i đ ng Linux t MBR vào sector đ u tiên c a phân vùng dành cho Linux. Quá trình cài đ t Linux k t thúc đây.2 C u hình GRUB GRUB có m t giao di n trình đơn đ t đó ngư i dùng có th ch n m t m c (m t h đi u hành) b ng các phím mũi tên r i nh n <Enter> đ kh i đ ng.

ph n th hai – “Windows”. M i ph n đ u b t đ u b ng l nh ‘title’ theo sau là tên s hi n th trong trình đơn. Tùy ch n default ch ra h đi u hành kh i đ ng theo m c đ nh (n u không đ ng vào bàn phím khi kh i đ ng). Ngoài dòng chú thích GRUB cũng b qua nh ng dòng tr ng. nh ng tùy ch n có liên quan đ n giao di n c a trình đơn.3).0)/vmlinuz-xen root=/dev/hda5 vga=0x31a selinux=0 splash=silent resume=/dev/hda7 showopts module (hd0. Chúng s đư c c p nh t m t cách t đ ng trong l n kh i đ ng sau.YaST2 identifier: Original name: floppy### title Floppy root (fd0) chainloader +1 Tác gi nghĩ r ng c n gi i thích c th hơn m t chút v t p tin này. Hãy nh l i. .0)/vmlinuz root=/dev/hda5 vga=0x31a selinux=0 splash=silent resume=/dev/hda7 showopts initrd (hd0. Và vì l nh này hi n th tham s m t cách nguyên v n.0)/initrd-xen 35 ###Don’t change this comment . S ‘0’ ch ra đó là h đi u hành th nh t trong danh sách (t c là SuSE Linux 9. ph n đ u tiên là đ kh i đ ng “SUSE LINUX 9. Tùy ch n color dùng đ ch n màu cho trình đơn (hãy th nó!). Có th b n đã đoán ra nh ng dòng b t đ u b ng ký t ‘#’ là nh ng dòng chú thích. Như b n th y trong t p tin c u hình trên.YaST2 identifier: Original name:linux### title SUSE LINUX 9. nên b n có th nh p b t kỳ th gì vào phía sau. . trong GRUB vi c đánh s đư c b t đ u t ‘0’ ch không ph i ‘1’. Trong trư ng h p này là sau 8 giây. Tùy ch n timeout cho bi t GRUB s kh i đ ng m t cách t đ ng sau kho ng th i gian ch ra (tính theo giây) n u không nh n phím nào.gz dom0_mem=196608 module (hd0.0)/xen.YaST2 identifier: Original name: xen### title XEN kernel (hd0. Đây là m t đi m m nh c a GRUB so v i LILO.3 kernel (hd0.0) makeactive chainloader +1 ###Don’t change this comment . B n có th ghi b t kỳ câu gì mong mu n vào dòng này và không nh hư ng gì đ n công vi c c a chương trình.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB default 0 timeout 8 ###Don’t change this comment . sau khi thay đ i c u GRUB không c n ph i ch y b t kỳ l nh nào đ nh ng thay đ i này có hi u l c. . v. Chúng đư c đ t trư c các m c b t đ u b ng ‘title’.3”.YaST2 identifier: Original name: windows### title Windows map (hd0) (hd1) map (hd1) (hd0) rootnoverify (hd1.0)/initrd ###Don’t change this comment . Khác v i trư ng h p LILO.2. đ u t p tin là nh ng thi t l p chung (global options).v. Sau nh ng thi t l p chung là ph n thi t l p cho t ng h đi u hành c th .

5. 2. n u b n mu n s d ng trình kh i đ ng LILO.22 label = linux read-only other = /dev/hda1 Ghi chú. C n nh r ng. N u dung lư ng đĩa c ng vư t quá 8. ví d khi MBR là trình kh i đ ng c a MS-DOS hay Windows.conf có d ng g n như sau: boot = /dev/hda2 compact delay = 50 # message = /boot/bootmesg. 1. Bư c ti p theo c n c u hình LILO đ có th kh i đ ng các HĐH theo l a ch n. thì trong quá trình cài d t Linux c n ch n phương án cài LILO vào b n ghi kh i đ ng chính (Master Boot Record). 5 .1 S d ng trình kh i đ ng LILO Cài đ t và c u hình LILO Gi ng như trư ng h p Windows NT. LILO đư c c u hình b ng t p tin /etc/lilo. còn phân vùng /dev/hda2 ch a Linux.8. Tuy nhiên tác gi chưa nhìn th y s c n thi t c a ng d ng này (n u đã ch n LILO làm trình kh i đ ng chính thì hãy s d ng cho “tr n b ”). Trình kh i đ ng LILO không b t bu c ph i cài đ t vào b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa. Câu l nh này dùng đ cài đ t (hay cài đ t l i) LILO. Trong trư ng h p đó MBR c n ph i có kh năng n p LILO. Cài đ t Linux theo ch d n đi kèm v i b n phân ph i.3 và 2. T o các đĩa m m kh i đ ng theo nguyên t c là không b t bu c. nhưng đ i v i ngư i dùng m i thì như v y là đ .36 Cài đ t h đi u hành Linux T t nhiên đây không ph i là t t c nh ng kh năng s d ng c a GRUB. Dùng chương trình Partition Magic đ l y ph n không gian đĩa còn tr ng và trên đó t o ra m t phân vùng ext2(3) (h th ng t p tin Linux) và m t phân vùng swap. chúng ta s đưa ra các bư c c n th c hi n đ có th kh i đ ng nhi u HĐH. vì th chúng ta s không xem xét đ n. Trong ví d này chúng ta s coi như thi t b /dev/hda1 là phân vùng v i DOS/Windows. Cách chia đĩa đã nói trên. Chúng ta xem xét m t ví d nh c a t p tin c u hình LILO.4 Gbyte thì hãy đ c k các ph n 2. 2.conf và câu l nh /sbin/lilo. nhưng tác gi khuyên b n đ c nên làm. 3. Trư c khi cài đ t Linux hãy chu n b đĩa m m kh i đ ng Windows. Sau m t th i gian làm vi c v i Linux và có đ kinh nghi m b n s bi t cách tìm thêm thông tin v trình kh i đ ng tuy t v i này.txt root = current image = /boot/vmlinuz-2.8 2.4. LILO có th n m b n ghi kh i đ ng c a phân vùng chính đư c kích ho t và ch a thư m c g c c a Linux ho c th m chí trên phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng. Trong trư ng h p đó /etc/lilo.5 4.

t c là s d ng tên đã đ t trên dòng label.dos l y t thư m c g c c a đĩa ch a NT Loader.dos label = win trong đó bootsect. thì hãy thêm 5. c n th c hi n câu l nh /sbin/lilo. thì s kh i đ ng HĐH theo m c đ nh. trong trình đơn c a LILO n u ch n dos thì s hi n ra trình đơn c a NT Loader r i t đó ch n m t trong hai HĐH Windows đ kh i đ ng). Trong m i ph n như v y có m t dòng label. Dòng table=<device> cho bi t tên thi t b ch a b ng phân chia đĩa. m i ph n tương ng v i m t h đi u hành s kh i đ ng theo l a ch n c a ngư i dùng. vì ph n c u hình tương ng v i Linux n m đ u tiên trong t p tin. Đi u này có th c n thi t khi mu n kh i đ ng c Windows 98 t trình đơn c a NT Loader (trong trư ng h p này s có 3 HĐH: Linux. N u đ t dòng (g i là ph n nh thì t t hơn) other = /dev/hda1 trong t p tin /etc/lilo. 37 Dòng compact b t ch đ nén t p tin map – t p tin ch a đ c tính c a nhân đư c kh i đ ng. Có th ch ra h đi u hành đư c kh i đ ng theo m c đ nh khi thêm m t dòng có d ng default=dos. t c là thay đ i bi n table. thì trong thư m c g c c a đĩa /dev/hda1 (đĩa C: trong h th ng thu t ng Microsoft) c n có trình kh i đ ng ph (không ph i là chính). và LILO kh i đ ng thành công Windows NT. Câu l nh này (trong tài li u . Ch c n đ t th i gian ch kh i đ ng trong t p tin boot. N u như tên không đư c nh p sau kho ng th i gian ch trên dòng delay (tính theo ph n mư i giây – c n nhân v i 0. (M t s h đi u hành có công c khác đ xác đ nh là đã đư c kh i đ ng t phân vùng nào. tính năng (nén) này tăng t c đ c a kh i đ ng đ u.ini c n đ t khác không (th i gian ch đư c tính theo giây). n u vì m t lý do nào đó b n mu n th y trình đơn này thì giá tr timeout trong t p tin boot.ini b ng không. Sau khi s a xong t p tin /etc/lilo. sau khi thay đ i ch d n đ n b ng phân chia đĩa. c n ch y câu l nh /sbin/lilo đ nh ng thay đ i có hi u l c. Trên m t máy c a tác gi đó n m trình kh i đ ng NT Loader (vì Windows NT đư c cài đ t trư c Linux).1 giây). Câu l nh message dùng đ đưa ra thông báo theo ý mu n khi kh i đ ng. LILO s không đưa thông tin v phân chia đĩa cho h đi u hành đư c kh i đ ng n u bi n này không đư c đưa ra. Trên dòng này ghi tên c n nh p vào d u nh c LILO hay tên s hi n th trong trình đơn c a LILO đ có th ch n HĐH mu n kh i đ ng. LILO.conf. đ không th y trình đơn kh i đ ng c a NT Loader. N u b n đ c mu n kh i đ ng Windows tr c ti p t ph n nh sau vào /etc/lilo. B t đ u t dòng image là các ph n nh c a t p tin c u hình. Tuy nhiên. s kh i đ ng Linux theo m c đ nh. Trong ví d này.2.conf: other = /boot/bootsect.) Đ ng quên r ng.conf theo ý mu n.8 S d ng trình kh i đ ng LILO table = /dev/hda label = dos Vài l i gi i thích cho ví d : Dòng boot cho bi t thi t b kh i đ ng. Windows NT và Windows 98.

• Không ch cái nào hi n ra – không có ph n nào c a LILO đư c n p. Khi này m i ch cái bi u th s k t thúc m t hành đ ng nào đó hay k t thúc m t bư c n p LILO. b n ghi sector kh i đ ng.NNNN. thì n i dung cũ c a sector này s t đ ng đư c ghi nh vào m t t p tin.v. mà không thay đ i b ng phân chia đĩa. nó đưa ra màn hình t “LILO”. Cũng có th ph c h i MBR cũ khi c n thi t b ng câu l nh /sbin/lilo v i tùy ch n -u. Tuy nhiên có th đ t m t tên khác đ ghi sector kh i đ ng. 0800 – /dev/sda.0300 of=/dev/hda bs=446 count=1 hay [root:~#] dd if=/boot/boot. và không đ ng gì đ n b ng phân chia đĩa).NNNN có th s d ng đ ph c h i n i dung cũ c a sector kh i đ ng.0800 of=/dev/hda bs=446 count=1 (bs=446 vì ch ph c h i chương trình kh i đ ng. Ho c LILO không đư c cài đ t. 6. . và cách kh c ph c (n u có th ). ví d . trong đó NNNN tương ng v i s c a thi t b . tr vi c thay đ i t p tin map. Sau khi cài đ t l i trình kh i đ ng c n kh i đ ng l i máy tính và th các phương án kh i đ ng khác nhau đ ki m tra. Đ k t thúc ph n nói v LILO này chúng ta s xem xét vài khó khăn có th xu t hi n khi s d ng LILO.38 Cài đ t h đi u hành Linux hư ng d n g i là map-installer) cài đ t trình kh i đ ng ph . N u t p tin này đã có trên đĩa. thì nó không b ghi đè lên. .NNNN. và b ng phân chia đĩa. thì qua s ch cái đưa ra có th nh n đ nh v nguyên nhân xu t hi n v n đ . N u kh i đ ng b b ngưng gi a ch ng. Trư c khi ch y /sbin/lilo đ thay đ i bư c kh i đ ng. t c là ch ch y th c u hình m i. n u không còn cách ph c h i nào khác đơn gi n hơn. Câu l nh đ th c hi n có d ng: [root:~#] dd if=/boot/boot. Khi có tham s này s th c hi n t t c các th t c cài đ t trình kh i đ ng. Khi LILO đư c n p. Theo m c đ nh đó là t p tin /boot/boot. v. câu l nh này ch làm vi c đúng v i đi u ki n là thư m c LILO (t c là /boot) không thay đ i k t khi cài đ t. không nh t thi t ph i dùng /boot/boot. 0300 – tương ng /dev/hda. L nh này ch thay đ i mã chương trình kh i đ ng n m trong MBR. MBR c a MS-DOS có th đư c ph c h i b ng cách kh i đ ng vào DOS t đĩa m m (CD) r i ch y câu l nh fdisk /mbr (xem trên). N u cho thêm tùy ch n -v. mà s đư c kích ho t trong l n kh i đ ng ti p theo. Nhưng c n bi t r ng. . thì b n đ c s đư c bi t thêm thông tin chi ti t v nh ng gì l nh /sbin/lilo s th c hi n. T p tin /boot/boot. Khi /sbin/lilo ghi đè n i dung m i lên sector kh i d ng. ho c phân vùng ch a LILO chưa đư c kích ho t. hãy th c hi n câu l nh này v i tham s -t.

Thông thư ng do l i đưa ra c u trúc hình h c c a đĩa ho c t p tin /boot/boot. • LIL — trình kh i đ ng ph đã đư c ch y. 2. Mã l i hai ký t cho bi t nguyên nhân c th c a v n đ (cách gi i mã c n tìm trong tài li u k thu t c a LILO). nhưng nó không th n p b ng mô t t t p tin map. Mà trình kh i đ ng MS-DOS và Windows 95/98 ch “bi t” chuy n quy n đi u khi n cho sector đ u tiên c a phân vùng kích ho t. Vì trong ph n l n các trư ng h p phân vùng DOS chi m các vùng đĩa đ u (không có h n ch c a BIOS). thì v n đ thư ng d gi i quy t. ho c t p tin boot/boot. trình kh i đ ng c a chúng (không ph thu c vào ý mu n c a b n đ c) đư c ghi vào Master Boot Record (MBR). 2. • LIL. s a l i t p tin c u hình LILO (thêm ph n nh cho HĐH m i). Có th là l i đưa c u trúc hình h c c a đĩa. nhưng nó không th n p trình kh i đ ng ph . khi mà thư m c /boot không th n m trên phân vùng dành cho Linux.8. . Khi có v n đ sau khi cài đ t m t h đi u hành khác sau Linux.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo. Thông thư ng do l i đưa ra c u trúc hình h c c a đĩa ho c t p tin /boot/boot. N u LILO không d ng l i đây. Như th .8. • LILO – t t c các ph n c a LILO đư c n p thành công. • LIL? – trình kh i đ ng ph đã đư c n p vào đ a ch không đúng.2. ho c kích ho t phân vùng ch a LILO (n u LILO đư c cài vào phân vùng chính).b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo. r i ch y /sbin/lilo. Thông thư ng thì v n đ n y sinh do đĩa x u (có khuy t t t) hay không đ t đúng c u trúc hình h c c a đĩa. thư ng có th gi i quy t b ng cách kh i đ ng vào Linux b ng đĩa m m kh i đ ng. thì Linux s không th kh i đ ng. n u như b n đ c đ u tiên cài đ t Linux.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo. • LI – trình kh i đ ng chính đã n p đư c trình kh i đ ng ph . và sau đó m i cài đ t Windows 95/98 hay MS-DOS.2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux Khi cài đ t MS-DOS và Windows 95/98. Có th ph c h i l i LILO b ng cách ch y l nh /sbin/lilo (n u LILO đư c cài vào MBR).– b ng mô t trong t p tin map b phá h y.3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS Nh ng phiên b n nhân Linux m i nh t h tr kh năng đ t các t p tin c n thi t trên giai đo n kh i đ ng vào h th ng t p tin MS-DOS (hay UMSDOS). nhưng không ch y đư c nó. Nguyên nhân thư ng do khuy t t t c a đĩa ho c không đưa đúng c u trúc hình h c c a đĩa. nên cho phép gi i quy t nhi u v n đ c a đĩa l n.8 S d ng trình kh i đ ng LILO 39 • L [mã l i] – trình kh i đ ng chính đã đư c n p và đã ch y (t c là đã nh n đư c quy n đi u khi n). và d u kích ho t trong b ng phân vùng s đư c chuy n sang phân vùng MS-DOS (Windows 95/98). mà ti p t c đưa ra m t chu i vô t n các mã l i.

exe làm vi c v i m i c u hình DOS và có r t ít h n ch . b ng câu l nh reboot. do Hans Lermen (lermen@elserv.exe Không ch các t p tin kh i đ ng và nhân có th n m trong phân vùng DOS.exe không có nghĩa là Linux làm vi c dư i DOS. và sau đó DOS đư c thay th hoàn toàn b ng Linux.de) vi t. Phiên b n này có th s d ng b nh m r ng.ffm.6 Loadlin.exe. thì ph i kh i đ ng l i máy tính.exe không yêu c u ph i cài đ t. Chương trình loadlin. Kh năng này th c hi n nh chương trình đ c bi t loadlin. Ti p theo chúng ta s ch nói v các t p tin zImage. ví d . bzImage)7 . t o trong đó m t thư m c (ví d . Phiên b n 1. bzImage là đ nh d ng m i hơn (s phiên b n nhân l n hơn 1. /dos/linux).exe vào thư m c c a ngư i dùng root 7 Ghi chú. và k t qu là không th kh i đ ng đư c b t kỳ h đi u hành nào (tác gi cũng đã rơi vào trư ng h p như v y). do đó. Ph n l n ngư i dùng m i (và không ch h ) không đ kiên nh n đ đ c tài li u r t hay nhưng r t dài (và l i vi t trên ti ng Anh n a) c a LILO. Vi c s d ng loadlin. zImage là đ nh d ng nh phân cũ c a nhân.exe thành m t công c tuy t v i đ kh i đ ng Linux khi có v n đ v i LILO.3. v trí m i c a thư m c /boot c n ch ra trong t p tin /etc/lilo. và chuy n t t c các t p tin t thư m c /boot vào đó. vì chương trình này h tr “kh i đ ng lôgíc” c a máy tính.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin. ch c n đ t chương trình – t p tin loadlin. có th n p các nhân l n (các bzImage) và các nh đĩa o (initrd) tr c ti p vào vùng b nh n m trên. Có th dùng chương trình này đ kh i đ ng Linux t CD ho c t đĩa trong m ng mà không c n s d ng đĩa m m kh i đ ng. • Trên máy tính c a b n (t t nhiên v i b x lý 386 ho c cao hơn) c n cài đ t DOS hay WINDOWS 95.exe. Vì th h thư ng s d ng LILO không đúng cách. Chương trình này thư ng có trên các đĩa c a b n phân ph i. mà c ti n trình kh i đ ng Linux nói chung có th đư c t ch c t DOS.exe cung c p cách kh i đ ng Linux t c ng an toàn nh t.40 Cài đ t h đi u hành Linux Đ th c hi n phương án kh i đ ng này. “không vào hang c p sao b t đư c c p”.exe đ kh i đ ng và b t đ u tìm hi u Linux. Phương án kh i đ ng này đư c khuyên s d ng cho ngư i dùng Linux m i.fgan. Tuy nhiên. c n làm gì đ có th s d ng chương trình loadlin.73) có kích thư c lên t i 1 Mbyte.exe và nhân ( nh c a nhân) lên m t trong các đĩa mà DOS nh n ra. Kh năng này bi n loadlin. N u như b n đ c mu n quay tr l i DOS. và cu i cùng ch y l nh /sbin/lilo. Như v y. thư m c /boot đư c chuy n thành liên k t tư ng trưng đ n thư m c /dos/linux. m t s b n phân ph i còn có gói cài đ t cho chương trình này. 2. Đ i v i nh ng ngư i dùng m i thì s thu n ti n hơn khi s d ng loadlin. nhân khi gi i nén có kích thư c lên t i 2 Mbyte. thông thư ng ghi t p tin loadlin.conf. m c dù b n đ c có th thay th zImage thành bzImage 6 . c n phân vùng DOS ch đ đ c/ghi.6 c a loadlin. • C n có nh nén c a nhân Linux (zImage. khi có phân vùng kích ho t là DOS hay Windows.

ho c qua h p tho i l a ch n khi nh n l nh t t máy (shutdown) Windows 95/98. Gói nén này còn ch a hư ng d n s d ng DOC\MANUAL. và ch có ý nghĩa thu n ti n cho s d ng): [root]# cp /boot/vmlinuz-2. 1.exe. Chia các phân vùng cho Linux (cách làm xem ph n 2. t p tin tham s ví d DOC\TEST.conf: tìm trong t p tin c u hình dòng “image=. Ngoài ra sao chép t thư m c /boot vào thư m c đó c t p tin ch a nh c a nhân Linux.4. N u b n ch y loadlin.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin. và hư ng d n cách đưa các tham s DOC\PARAMS. Sau khi k t thúc ph n cài đ t hãy kh i đ ng Linux (n u không có cách nào khác.TGZ vào đó. Sao chép t p tin vmlinuz-2.exe đ kh i đ ng.” và b n đ c s th y tên c n thi t phía bên ph i d u b ng.TXT.22 /mnt/C/loadlin/vmlinuz 4. Có th tìm t p tin ch a nh c a nhân c n thi t nh t p tin /etc/lilo. Sau khi vào DOS hãy chuy n sang thư m c C:\LOADLIN: CD \LOADLIN r i th c hi n l nh: . hãy s d ng đĩa m m kh i đ ng).4.PAR.DOC (đ ng quên r ng chúng là nh ng t p tin DOS).exe 41 • Chương trình loadlin. còn phân vùng Linux là /dev/hda3): [root]# mount -t vfat /dev/hda1 /mnt/C T o thư m c /mnt/C/loadlin và gi i nén t p tin LOADLIN16. Có th tìm th y trên đĩa phân ph i d ng không nén hay trong gói LOADLIN16. Cài đ t Linux vào phân vùng đã chia.TGZ.4.exe không có tham s C:\LOADLIN> loadlin thì s nh n đư c hư ng d n s d ng ng n g n. Thu n ti n hơn đ đ c hư ng d n này khi ch y chương trình v i tham s more (gi ng trong Linux): C:\LOADLIN> loadlin | more Bây gi chúng ta có th xem xét các bư c cài đ t Linux khi s d ng loadlin. Bây gi i kh i đ ng l i máy tính vào DOS tr c ti p (n u b n đ c có Windows 95/98 thì c n nh n phím <F8> khi kh i đ ng đ hi n th trình đơn cho phép ch n DOS).22 t /boot vào /mnt/C/loadlin và đ i tên thành vmlinuz (vi c đ i tên là không nh t thi t. G n phân vùng DOS (gi thi t là /dev/hda1. LILO c n cài đ t vào sector đ u tiên c a phân vùng Linux đ không ghi đè lên MBR và không b m t kh năng kh i đ ng vào Windows. 3.2..5) 2..22. Ví d tên c a t p tin này là vmlinuz-2.

Có th vi t thêm l nh g i loadlin vào t p tin autoexec. Mô t đ y đ t t c các tham s c a câu l nh loadlin. Tác gi cho r ng nh ng thông tin đã đưa ra trên đ đ t o t p tin bat c n thi t. không đư c kh i đ ng Linux t giao di n đ h a DOS/Windows và c n t t m t vài tùy ch n trong t p tin n C:\MSDOS.bat). và DOS s đư c kh i đ ng thay cho Windows 95/98.html và http://rsphy1. . sau đó thì ch y Linux. Bây gi b n đ c có th s d ng cách này đ kh i đ ng Linux.exe vào t p tin (ví d v i tên params) và g i câu l nh đó d ng sau: C:\LOADLIN> LOADLIN @params Kh năng này đ c bi t có ích khi đưa nhi u tham s dòng l nh và khi dòng l nh dài hơn 127 ký t .DOC ho c Internet trên trang http://sunsite.edu/mdw/HOWTO/BootPrompt-HOWTO. Dòng Logo=0 t t vi c hi n th bi u tư ng Windows (c a s ). C n nói thêm r ng.anu.exe có th tìm th y trong t p tin PARAMS. đ i v i m t s c c màn hình Linux s đưa ra m t màn hình tr ng r ng sau khi kh i đ ng. (Đ ch y giao di n đ h a. n u b n đ c mu n n p nhân cùng v i đĩa RAM: C:\LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/ram rw initrd=diskimage Còn có th ghi t t c các tham s c a l nh loadlin. c n nh p câu l nh C:\> win). Công vi c duy nh t còn l i là làm sao đ không ph i gõ l nh loadlin v i t t c các tham s sau m i l n kh i đ ng l i.SYS (đây là t p tin văn b n thông thư ng).bat ho c t o m t t p tin l nh (ví d . b ng cách thêm vào hai dòng sau (n u chưa có): BootGUI=0 Logo=0 Dòng đ u tiên t t giao di n đ h a.unc.edu/~gpg109/BootPrompt-HOWTO. linux. n u như có hi n th bi u tư ng Windows.42 Cài đ t h đi u hành Linux C:\LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/hda3 ro vga=ask ho c.html. V n đ ch . máy tính s chuy n vào ch đ DOS trư c. và khi ch y t p tin này.

3..1: Màn hình kh i đ ng c a GRUB . Ph i làm gì đ có th ti p t c làm vi c v i h th ng Linux? Sau khi làm vi c xong thì t t máy th nào? Có nh ng chương trình nào nên bi t? Trong khi làm vi c có v n đ n y sinh thì tìm câu tr l i đâu? Trong chương này chúng ta s tìm th y câu tr l i cho nh ng câu h i trên. B t máy tính lên. đ i h th ng kh i đ ng xong và .1 Kh i đ ng HĐH Linux Như v y là vi c cài đ t Linux đã hoàn thành.1. thì sau nh ng dòng ch BIOS thư ng đưa ra s xu t hi n màn hình d ng như trong hình 3. N u ngư i dùng đã cài đ t GRUB làm trình kh i đ ng. ng i nhìn. Hình 3.Chương 3 Kh i đ ng Linux l n đ u V n s kh i đ u nan – Trung Qu c Sau khi cài đ t r t có th b n đ c s không bi t bư c ti p theo ph i làm gì..

thì h th ng s t đ ng quay tr l i dòng h i tên ngư i dùng login:. N u b n đã ch n t đ ng ch y ch đ đ ho thì hãy nh n <Ctrl>+<Alt>+<F1> đ th y màn hình đăng nh p như sau: ThinhQuyen login: Màn hình đăng nh p này xu t hi n trên máy c a tác gi khi kh i đ ng Debian Linux. Trong trư ng h p đó. N u sau khi nh p vào tên ngư i dùng r i r t lâu sau không vào m t kh u. . th m chí làm h ng h th ng. N u có đ kiên nh n đ đ c h t cu n sách này. b n s th y dòng như sau: Trong nh ng b n phân ph i Linux m i. Đây là ngư i dùng duy nh t luôn luôn có tài kho n đư c t o ra trong quá trình cài đ t. thì trên màn hình s xu t hi n r t nhi u thông báo mà t m th i chúng ta s không xem xét ý nghĩa c a chúng1 .v. có s d ng màn hình flash. Cu i cùng xu t hi n màn hình cho phép ngư i dùng đăng nh p vào h th ng. N u kh i đ ng b ng đĩa m m thì quá trình cũng tương t nhưng ch m hơn m t chút. vì th hãy nh p “root” vào dòng login: r i nh n phím <Enter> (<Return>). Có th ch n HĐH mu n kh i đ ng b ng các phím <↑> và <↓> r i nh n phím <Enter>. Ngư i dùng này là ch s h u có toàn quy n đ i v i h th ng bây gi cũng như sau này. và trong khi cài đ t b n quên t o thêm ngư i dùng. xóa nh ng ngư i dùng khác. t c là dòng m i nh p vào tên đăng nh p. Tuy nhiên bây gi v n còn s m đ nói v v n đ này. Nh ng thao tác không c n th n c a ngư i dùng này có th d dàng d n đ n nh ng h u qu khó lư ng. H th ng s đưa ra câu h i m t kh u: Password: T t nhiên là b n c n nh p vào m t kh u tương ng v i ngư i dùng đã đưa ra. T t nhiên màn hình đăng nh p c a b n đ c s khác. 1 . . Sau khi nh p đúng m t kh u. khi hi n ra dòng m i này thì đ u tiên c n nh p vào tên ngư i dùng. N u đây là l n đăng nh p đ u tiên vào h th ng ngay sau khi cài đ t. ví d SuSE Linux. Do đó có th b n đ c s không th y nh ng thông báo này. 3. có th thêm.2 Đăng nh p vào h th ng Như b n đã bi t. N u Linux không ph i là h đi u hành (HĐH) duy nh t trên máy tính. thì b n s bi t cách thay đ i màn hình này. d ng h th ng v. thì hãy nh p vào tên ngư i dùng “root” (ngư i dùng cao c p). thì trên màn hình kh i đ ng GRUB s xu t hi n danh sách các h đi u hành tìm th y. N u đã ch n kh i đ ng Linux thì cu i cùng ngư i dùng ph i th y dòng login:. hãy nh n phím tương ng đ chuy n v màn hình kh i đ ng bình thư ng. t c là có quy n truy c p không gi i h n đ n các tài nguyên. đây là m t kh u c a root. Vì th thư ng ch đăng nh p dư i tên ngư i dùng này khi th c hi n các công vi c qu n tr h th ng. M t kh u này là m t kh u đã đưa ra cho ngư i dùng root trong quá trình cài đ t. sau đó nh p vào m t kh u khi có yêu c u đ vào h th ng.44 Kh i đ ng Linux l n đ u N u không ch m vào bàn phím. ví d đưa ra nh ng câu chào d ng “Xin chào! Hôm nay là 02 tháng 09 năm 2006. Sau khi nh p m t kh u cũng nh n <Enter>. Tuy nhiên chúng ta đang trong trư ng h p này. Phím này thư ng là <Esc>. Hãy nh p vào tên ngư i dùng và m t kh u”.

trên h th ng s bi t r ng ngư i dùng nhimlui t n t i (chúng ta nói. và s l i xu t hi n d u nh c c a h th ng. ví d . Trư c khi đ ngh b n đ c nh p vào câu l nh đ u tiên. Trong MS-DOS và Windows(TM) màn hình đen và d u nh c h th ng thư ng đư c g i là ch đ dòng l nh. Tuy nhiên v n chưa th vào h th ng (thư ng nói. h th ng s h i nh p m t kh u m t l n n a đ ki m tra. Xu t hi n d u nh c có nghĩa là h th ng đã s n sàng ti p nh n và th c hi n câu l nh c a ngư i dùng. “m tài kho n cho ngư i dùng nhimlui”). “đăng nh p”) dư i tên ngư i dùng này. cũng nh n phím <Enter>. nhimlui: [root]# useradd nhimlui Ngay sau khi nh n phím <Enter> đ ch y l nh này. nhưng h th ng v n ti p nh n m t kh u và cho phép ngư i dùng m i đăng nh p vào h th ng. thì s xu t hi n dòng c nh báo (d ng Bad password: too short). c n nói r ng trên b t kỳ h th ng UNIX nào ki u ch cũng đ u đóng vai trò quan tr ng. t c là có phân bi t ch hoa và ch thư ng. Sau tên c a câu l nh c n kho ng tr ng và sau đó là tên ngư i dùng. thì s xu t hi n thông báo thành công d ng: Password changed. th i đi m này nó có nghĩa là b n đã đăng nh p vào h th ng m t cách thành công. Chúng ta s g i ch đ này là văn b n đ phân bi t v i ch đ đ ho c a h th ng X Window. N u nh p vào m t kh u không t t (m t kh u quá ng n ho c quá đơn gi n). Đ h th ng cho phép ngư i dùng m i nhimlui làm vi c. Vì th c n nh p vào t t c các câu l nh cũng như tham s c a chúng như ch ra trong ví d . New Password: Hãy nh p vào m t kh u.2 Đăng nh p vào h th ng [root@ThinhQuyen /root]# 45 Dòng này đư c g i là d u nh c. Trong ví d đưa ra trên d u nh c g m tên ngư i dùng (root). k c ki u ch . N u b n đã nh p đúng t t c . Sau này b n có th thay đ i d ng c a d u nh c này.3. Trong t t c các ví d ti p theo chúng ta s s d ng d u nh c ch g m có tên ngư i dùng. tên h th ng (ThinhQuyen) và thư m c hi n th i (/root). Câu l nh đ u tiên chúng ta s nh p vào là useradd. Reenter New Password: Đ ng ng c nhiên. k c d u sao ‘*’ như thư ng th y. c n ph i “t o” thêm cho ngư i dùng này m t kh u b ng câu l nh: [root]# passwd nhimlui S xu t hi n dòng: Changing password for nhimlui. b n s không nhìn th y m t kh u vào vì h th ng s không hi n th gì ra. . Sau khi nh p xong.

Vì th nh t. và phím tr ng. có th đ c v nh ng câu l nh chính trong b t kỳ cu n sách nào nói v UNIX.46 Kh i đ ng Linux l n đ u Như v y là b n đ c đã làm quen v i hai câu l nh đ u tiên c a h th ng Linux: useradd và passwd.3 Console. B n đ c còn có th th ch y thêm m t vài câu l nh n a và theo dõi xem h th ng làm gì. Hãy ch y l nh: [root]# man man R t ti c theo như tác gi bi t thì hi n th i các trang thông tin man còn chưa đư c d ch sang ti ng Vi t. Chú ý là có th xem thông tin v chính b n thân câu l nh man. man là h th ng tr giúp luôn luôn đi kèm v i h th ng Linux. hãy th nh ng câu l nh li t kê trong b ng 3. Ví d . Th hai. Chúng ta s không xem xét chi ti t danh sách t t c nh ng câu l nh có th g p. Do đó b n s nh n đư c nh ng trang này b ng ti ng Anh. Ví d : [root]# man passwd K t qu là b n s nh n đư c m t văn b n mô t câu l nh tương ng ho c thông tin v đ tài mà t khoá đưa ra. Vì thông tin thư ng không th n m g n trên m t màn hình nên khi xem c n s d ng các phím <PageUp>. thì hay kiên nh n đ c cu n sách này ho c m t cu n sách khác cùng đ tài. N u như b n không có kh năng đ c ti ng Anh. Hãy nh n phím <Q> b t kỳ th i đi m nào đ thoát ra kh i màn hình xem man và quay l i dòng nh p l nh. terminal o và shell Như v y là b n đ c đã có kinh nghi m làm vi c đ u tiên ch đ văn b n (hay còn g i là kênh giao tác “console”) c a h th ng Linux. <PageDown>. ngư i dùng s d n d n làm quen v i chúng trong quá trình đ c cu n sách này và th c hành trên HĐH Linux c a mình. Bây gi xin b n đ c hãy th xem thông tin v hai câu l nh đã đ c p đ n trên – login và passwd. C n ph i nh p vào câu l nh này v i m t tham s – tên c a câu l nh khác ho c t khóa. 3. Câu l nh ti p theo mà b t kỳ ngư i dùng Linux nào cũng c n ph i bi t đó là câu l nh man.1: Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux Câu l nh Mô t ng n g n whoami Thông báo tên đăng nh p c a b n w ho c who Cho bi t nh ng ngư i dùng nào hi n đang làm vi c trên h th ng pwd Cho bi t tên c a thư m c hi n th i ls -l Hi n th danh sách t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i cd tên_thư_m c Chuy n thư m c hi n th i đ n tên_thư_m c ps ax Hi n th danh sách các ti n trình đang ch y Hãy xem mô t v nh ng câu l nh này b ng man.1 (hãy nh p chúng cùng v i nh ng tham s có trong b ng). Chúng ta s còn g p . B ng 3.

do đó tác gi gi i thích k hơn nh ng khái ni m này. Bây gi khi đã bi t cách b ng đ u và k t thúc phiên làm vi c trên h th ng. B n đ c s l i th y dòng m i đăng nh p login:. ngoài console Linux còn cho phép k t n i các terminal xa t i máy tính.3. L nh này s đưa ra tên c a terminal d ng: /dev/tty2. n u trong quá trình làm vi c b n đ c không nh đang n m trong terminal o nào thì hãy s d ng câu l nh tty. Do đó. Hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>. terminal o và shell 47 thư ng xuyên nh ng khái ni m trình l nh “terminal” và “console”. Console thư ng k t n i t i máy tính không qua giao di n k ti p nhau mà qua m t c m riêng (đôi khi thi t b đưa ra không ph i là màn hình mà là m t thi t b in). Tuy nhiên. . h u h t các b n phân ph i Linux l n (Red Hat. B n s quay l i màn hình ban đ u. . Nhân ti n cũng c n nói luôn. Ngoài ra thêm vào thành ph n c a terminal bây gi còn có chu t. Và hơn th n a còn cung c p kh năng làm vi c v i m t vài terminal o t m t console duy nh t. Tuy nhiên n u làm vi c ch đ đ ho thì không th không dùng phím <Ctrl>. C n nói thêm là khi làm vi c ch đ văn b n (không ph i đ ho ) thì cũng có th s d ng các t h p phím <Alt>+<F1> — <Alt>+<F6> và thu đư c k t qu tương t . đây b n đ c có th đăng nh p dư i tên ngư i dùng khác. SuSE. thư ng g m màn hình và bàn phím. M t ngư i dùng nào đó d ng công vi c không có nghĩa là c n ph i t t máy. Đ chuy n gi a các terminal o chúng ta s d ng các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F1> — <Ctrl>+<Alt>+<F6>. Khi h th ng UNIX đ u tiên m i đư c t o ra. Như v y r t thu n ti n cho s d ng. nhưng v n có bàn phím và màn hình th c hi n vai trò terminal đ i v i ngư i dùng. do đó bàn phím và màn hình máy tính cá nhân ngày nay làm vi c gi ng như console ngày xưa. Sau đó hãy nh n t h p phím <Ctrl >+< Alt>+<F1>. do đó ch c s không có terminal xa nào k t n i t i. Đi m m nh c a gi i pháp này ch t t c nh ng chương trình cũ đã dùng đ qu n tr h th ng UNIX có th làm vi c không có v n đ gì trên d ng console m i này. ) m ra 6 phiên làm vi c song song (terminal o) như v y khi kh i đ ng.3 Console. Hãy th vào h th ng b ng tên ngư i dùng v a m i t o ra (nhimlui). Cũng có th d ng phiên làm vi c b ng m t trong hai câu l nh logout ho c exit. Terminal – thi t b dùng đ giao ti p gi a ngư i dùng và máy tính. t t hơn h t là làm quen ngay t đ u v i t h p 3 phím. t c là vào h th ng dư i tên ngư i . Đ ng quên r ng Linux là HĐH nhi u ti n trình (multiproccess) và nhi u ngư i dùng (multiuser). Vì trên các h th ng UNIX ngư i ta thư ng tuân theo các truy n th ng. máy tính còn r t to (mainframe) và ngư i dùng làm vi c trên nh ng máy tính này qua m t h th ng nh ng giao di n k ti p nhau dùng đ k t n i các terminal xa.. Debian. đư c g i là console. còn có nh ng ngư i dùng khác v n ti p t c làm vi c. Xin nói ngay l p t c n u b n mu n thoát kh i m t trong các terminal thì có th th c hi n b ng t h p phím <Ctrl>+<D>. xin b n hãy th c hi n nh ng l i khuyên trên. Thao tác này không t t máy và cũng không kh i đ ng l i h th ng. Nhưng đây không ph i là làm vi c l i t đ u v i h th ng mà b n đ c ch chuy n sang m t terminal o khác. Theo m c đ nh. Máy tính cá nhân c a b n đ c là máy tính th h m i. T h p phím nói trên ch đơn gi n là d ng phiên làm vi c hi n th i c a m t ngư i dùng. Mainframe có m t terminal đ c bi t dành cho nhà qu n tr (system administrator) h th ng. và h th ng s hi n th l i trên terminal này d u m i đăng nh p (login:) mà b n đ c đã th y.

đăng nh p dư i tên ngư i dùng cao c p này là không nên. vì th shell còn có th g i là b x lý l nh (thu t ng quen thu c đ i v i ngư i dùng DOS). Nói m t cách ch t ch thì câu “h th ng hi n th d u nh c” là không đúng. Cũng có th s d ng nh ng h v này trên Linux. Khi đăng nh p dư i tên ngư i dùng thông thư ng. Có th xem danh sách các câu l nh tích h p trong bash b ng l nh help. có m t lo t các thao tác. ch có ngư i dùng cao c p m i có th th c hi n. T t nhiên là b n có th tìm th y nh ng thông tin tương t trong b t kỳ cu n sách nào v UNIX. Khi thoát kh i h v m i này (b ng câu l nh exit ho c t h p phím <Ctrl>+<D>). ví d g n h th ng t p tin. b n s quay l i h v ban đ u (h v mà t đó b n đã ch y l nh bash). nhưng theo m c đ nh s ch y bash. Nhưng như đã nói trên. Chính shell nh n t t c nh ng câu l nh mà ngư i dùng nh p vào t bàn phím và t ch c vi c th c hi n nh ng câu l nh này. vì m i thao tác không c n th n c a ngư i dùng này có th d n đ n nh ng h u qu không mong mu n. Trong khi đó. thì hãy chú ý đ n s khác nhau trong d u nh c c a hai ngư i dùng root và nhimlui. ví d : help cd. N u b n đ c đăng nh p vào h th ng t terminal th hai dư i tên ngư i dùng nhimlui (ho c dư i tên ngư i dùng b n đã ch n). Hãy đóng t t c nh ng phiên làm vi c mà root m ra. và ngoài ra còn có th s d ng các chương trình khác n m trên đĩa làm câu l nh. Hãy th l nh này! Xem thông tin chi ti t v m t l nh nào đó cũng b ng l nh help này v i tham s là tên c a l nh. Trong bash có đ y đ các câu l nh tích h p (n i b ) và các toán t .48 Kh i đ ng Linux l n đ u dùng bình thư ng (không có quy n cao “c p” c a ngư i dùng root). Ch c n nh p câu l nh su và shell hi n th i (hay nói không đúng là “h th ng”) s ch y m t shell m i mà khi vào trong đó b n s ch y t t c các l nh v i quy n c a root. Sau khi th c hi n xong các công vi c qu n tr h th ng. T t nhiên là đ có quy n này b n c n nh p m t kh u c a root vào dòng yêu c u hi n ra (Password:). Vì h v bash đóng m t vai trò h t s c quan tr ng trong Linux. M i l n ngư i dùng nào đó vào h th ng. Còn bây gi c n nói vài dòng v h v . ít nh t b n đ c cũng không th xóa ho c làm h ng các t p tin h th ng (system files) do s không c n th n c a mình. hãy thoát kh i h v và b n . Máy tính c a ngư i dùng thông thư ng là máy cá nhân (personal computer hay nói g n là PC) dù nhà hay cơ quan. Cũng c n lưu ý là đ i v i các h th ng UNIX các nhà phát tri n đã vi t ra nhi u h v khác thay th cho bash. Có nghĩa b n đ c cũng là ngư i dùng root c a h th ng. vì d u nh c này là do shell đưa ra đ đ i ngư i dùng nh p vào câu l nh ti p theo. Bây gi chúng ta s xem xét thêm m t câu l nh n a mà b n đ c c n bi t. d u nh c c a t t c nh ng ngư i dùng còn l i – ký t $. H v hay shell (t này thư ng không d ch mà đ nguyên ti ng Anh) là chương trình th c hi n vi c giao ti p c a h th ng v i ngư i dùng. H v bash không ch là b x lý l nh mà còn là m t ngôn ng l p trình m nh. câu l nh login s ch y cho ngư i dùng này m t b x lý l nh – shell. Đ ng kh i đ ng l i máy tính m i l n như v y! Câu l nh su giúp đ gi i quy t nh ng trư ng h p như v y. D u nh c c a ngư i dùng root có ký t # cu i. r i vào h th ng dư i tên ngư i dùng m i t o ra. Không ch duy nh t l nh login có kh năng ch y shell. nên tác gi s dành riêng m t chương c a cu n sách này đ nói v nó. B n ch c n nh p vào l nh bash (đây cũng là tên c a chương trình h v trên ph n l n các h th ng Linux) và như v y là đã ch y m t shell m i.

Đ có thêm thông tin hãy s d ng câu l nh man bash ho c info bash. L ch s l nh Trong nh ng ph n trư c tác gi đã đ ngh b n đ c th c hi n m t vài l nh c a HĐH Linux. cũng như gây nh hư ng đ n cách làm vi c c a shell b ng bàn phím (b ng 3. . nhưng chúng ta ch xem xét nh ng câu l nh đơn gi n và c n thi t trong l n làm quen đ u tiên v i Linux này.4 So n th o dòng l nh. trên h th ng có th làm vi c cùng lúc nhi u ngư i dùng. Nhưng m t s t h p phím dùng v i <Ctrl> và <Esc> thì v n dùng đư c bình thư ng. Nhưng trong HĐH Linux còn có thêm m t kh năng chuy n t m th i vào tài kho n c a ngư i dùng root đ th c hi n các ch c năng qu n tr . vì chúng đư c Midnight Commander dùng đ di chuy n dòng chi u sáng trong b ng3 hi n th i. ví d : [user]$ su nhimlui Câu l nh su trư c không kèm theo tên nào. b n s dùng tài kho n ngư i dùng cao c p (root). Nh ng công vi c thư ng ngày (so n th o văn b n.4 So n th o dòng l nh. <Del> đ làm các công vi c như b ng trên. panel . N u nh ng ký t này là ph n 2 3 Ngư i dùng root không c n ph i bi t m t kh u đ làm vi c này. 3. còn khi c n th c hi n các công vi c qu n tr .2. . Đ th c hi n l a ch n này b n ch c n nh n <Ctrl>+<Alt>+<F1> và s có ngay quy n c a nhà qu n tr . B ng cách tương t như vào h th ng dư i tên root trên. L ch s l nh 49 s tr thành ngư i dùng bình thư ng v i nh ng quy n c a mình. theo m c đ nh s đ t tên ngư i dùng cao c p root vào. Tác gi cho r ng n u trong quá trình nh p l nh có x y ra l i thì b n có th đoán đư c cách s a chúng. <←>. <End>. Ghi chú: N u b n làm vi c trong chương trình Midnight Commander. <Home>. đ c thư. Hãy nh r ng Linux là h th ng nhi u ngư i dùng. chúng ta s nói v chu t m t ph n riêng). ) b n có th th c hi n b ng tài kho n bình thư ng. Nhưng c n ch ra tên c a ngư i dùng này trên dòng l nh. Nhưng dù sao cũng có ích n u đưa ra danh sách ng n g n nh ng câu l nh (hay nói đúng hơn là phím và t h p phím) dùng đ so n th o dòng l nh. còn có th vào h th ng dư i tên m t ngư i dùng b t kỳ mà b n bi t m t kh u2 (nói cách khác là “ch y m t h v shell m i dư i tên ngư i dùng khác”).3. Danh sách nh ng câu l nh (t h p phím) có th dùng không ch gi i h n trong ph m vi b ng 3. Như v y b n đ c s không có nguy cơ làm h ng h th ng khi còn chưa có nhi u kinh nghi m s d ng Linux. G i chương trình con này b ng m t ho c hai l n nh n phím <Tab> sau khi nh p m t vài ký t . Vì th có th làm vi c dư i tên ngư i dùng root trên terminal o th nh t. thì có th s không th s d ng nh ng phím như <→>. Xin lưu ý b n đ c trong h v bash có chương trình tích h p giúp d dành nh p câu l nh trên dòng l nh.2. Sau khi làm xong nh ng thao tác mà ch có ngư i dùng cao c p m i có th làm. còn trên terminal o th hai – dư i tên ngư i dùng bình thư ng.. hãy quay l i tài kho n c a ngư i dùng bình thư ng ngay l p t c b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>.

C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n cu i t (n u t i v trí con tr là d u cách thì c t toàn b t n m bên ph i nó).2: Nh ng phím so n th o dòng l nh Phím <→>. <Ctrl>+<M> <Ctrl>+<L> <Ctrl>+<T> Ph n ng c a h th ng Di chuy n sang ph i m t ký t (trong khuôn kh nh ng ký t đã nh p c ng thêm m t ký t s nh p). Đ t (dán) đo n dòng l nh đã c t cu i cùng vào v trí con tr . Di chuy n v đ u dòng l nh. <Ctrl>+<D> <Backspase> <Enter>. <Shift>+<PgDown> <Ctrl>+<C> <Ctrl>+<D> . <Esc>+<T> <Ctrl>+<K> <Ctrl>+<U> <Esc>+<D> <Esc>+<Del> <Ctrl>+<W> <Ctrl>+<Y> <Esc>+<C> <Esc>+<U> <Esc>+<L> <Shift>+<PgUp>. C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n d u cách bên trái. <Ctrl>+<A> <End>. sau đó di chuy n con tr sang ph i m t ký t . C t ph n dòng l nh b t đ u t ký t n m bên trái con tr đ n đ u dòng (ph n dòng l nh c t ra đư c lưu tron b đ m và có th đ t vào v trí khác). C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n đ u t (n u t i v trí con tr là d u cách thì c t toàn b t n m bên trái nó). Di chuy n sang ph i m t t . D ng th c hi n câu l nh v a ch y (mà v n đang ch y). Chuy n ký t t i v trí con tr thành vi t hoa r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i so v i t hi n th i. Xóa ký t n m bên trái con tr . Di chuy n v cu i dòng l nh. Có ích khi có câu l nh nào đó đưa ra màn hình r t nhi u thông tin ch y nhanh qua màn hình. Chuy n t t c các ký t b t đ u t v trí con tr t i cu i t thành vi t thư ng r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i. Đ i ch hai t : t n m t i v trí con tr và t n m bên trái con tr . S lư ng nh ng trang này ph thu c vào b nh c a c c màn hình. Nh ng t h p phím này cho phép xem các trang màn hình đã hi n th . Đ i ch hai ký t : ký t n m t i v trí con tr và ký t n m bên trái con tr . Thoát ra kh i h v bash. <Ctrl>+<E> <Del>. B t đ u th c hi n câu l nh. ngư i dùng không k p th y chúng. <Ctrl>+<F> <←>.50 Kh i đ ng Linux l n đ u B ng 3. <Ctrl>+<B> <Esc>+<F> <Esc>+<B> <Home>. Di chuy n sang trái m t ký t . D n màn hình và đưa dòng l nh hi n th i lên dòng đ u tiên. Di chuy n sang trái m t t . C t ph n dòng l nh b t đ u t ký t n m t i v trí con tr đ n cu i dòng (ph n dòng l nh c t ra đư c lưu trong b đ m và có th đ t vào v trí khác). Chuy n t t c các ký t b t đ u t v trí con tr thành vi t HOA r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i. Xóa ký t n m t i v trí con tr .

N u chúng là ph n đ u c a duy nh t m t câu l nh. Đ làm vi c v i l ch s câu l nh trong h v bash ngư i ta s d ng nh ng t h p phím trong b ng 3.bash_history).3. nhưng ph n l n ngư i dùng máy tính cá nhân đã quen v i vi c t t máy sau khi làm vi c xong. Đây là tính năng tr giúp c a bash trong trư ng h p ngư i dùng quên tên t p tin trong khi làm vi c căng th ng. xem chương 5) và cho phép g i l i chúng b ng cách ch n t danh sách. bash ghi nh m t s câu l nh (theo m c đ nh là 1000 l nh. Do đó c n bi t d ng h th ng m t cách đúng đ n trư c khi t t máy. 4 environment variable .5 Ng ng làm vi c v i Linux 51 đ u c a ít nh t m t trong nh ng câu l nh mà bash bi t. thì h v s thêm ph n còn l i c a câu l nh này vào dòng l nh. Cũng gi ng như trư ng h p câu l nh. Nh đó ngư i dùng có kh năng nh p thêm m t vài ký t n a làm gi m s phương án ch n xu ng còn 1 r i là dùng phím <Tab> m t l n n a. Có th xem l ch s l nh b ng câu l nh history. B n có th th y đi u này b ng cách th c hi n l nh: [nhimlui]$ ps ax Th c hi n l i l nh này m t l n n a đ xem l i. và bash s đưa ra danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. Nhưng nguyên nhân quan tr ng hơn là ch m t s ti n trình này có th đang làm vi c v i các t p tin. t c là bash ch tìm th y có m t câu l nh này. thì h v bash s coi như b n đang tìm tên t p tin đ dùng làm tham s cho l nh này. và sau l n nh n <Tab> th hai s xu t hi n m t dòng d ng Display all 2627 possibilities? (y or n) (Hi n th t t c 2627 kh năng? c n ch n y – có ho c n – không). giá tr này đư c đ t trong bi n HISTSIZE. đây b n c n s d ng các t h p phím <Shift>+<PgUp> và <Shift>+<PgDown> đ xem danh sách (có th ) r t dài này. N u s phương án ch n là r t nhi u (ví d nh n phím <Tab> hai l n khi dòng l nh tr ng r ng) thì b n đ c s nghe th y ti ng bíp sau l n nh n <Tab> đ u tiên. Đây đư c g i là l ch s l nh. 3. Trong khi làm vi c v i h v s có ích n u bi t r ng. n u đã nh p vào m t ph n tên t p tin thì ph n còn l i s đư c t đ ng thêm vào. Tương t như v y có th đoán ph n còn l i c a các bi n môi trư ng4 . Khi làm vi c v i HĐH Linux không th t t máy b ng cách ng t ngu n đi n như đ i v i MS-DOS. thì có hai kh năng x y ra.5 Ng ng làm vi c v i Linux M c dù máy tính làm vi c dư i s đi u khi n c a HĐH Linux có th đ ch y su t ngày đêm.3. N u bash tìm th y nhi u câu l nh có ph n đ u này. Công vi c này do câu l nh (chương trình) shutdown đ m nhi m. N u ng t ngu n đi n thì nh ng thay đ i này s không đư c lưu và s b m t. và h th ng còn chưa ghi nh t t c các thay đ i v i nh ng t p tin lên đĩa mà ch lưu t m chúng trong b nh (cache). N u nh n hai l n phím <Tab> sau tên c a m t câu l nh và m t kho ng tr ng. ch c n s d ng t h p phím <Esc>+<$> thay cho <Tab>. Vì trong b t kỳ th i đi m nào trên h th ng cũng có r t nhi u quá trình đang làm vi c. đôi khi có th d n đ n không kh i đ ng đư c máy trong l n sau. thì s hi n th danh sách t t c nh ng phương án có th ch n. L ch s l nh đư c lưu trong t p tin xác đ nh b i bi n HISTFILE (thư ng là $HOME/.

<N> Th c hi n câu l nh th n tính t cu i danh sách <!>. <->. Th i gian h n gi đư c tính t lúc nh n phím <Enter>. b n s nh n đư c câu tr l i “bash: shutdown: command not found”. Trong trư ng h p đó b n c n nh p vào đư ng d n đ y đ đ n chương trình. Câu l nh shutdown có cú pháp như sau: [root]# shutdown <tùy_ch n> <th i_gian> <dòng_thông_báo> Ghi chú: R t có th khi ch y l nh. Đi u đó có nghĩa là bash không bi t tìm chương trình đây. Thư ng s d ng hai trong s các tùy ch n c a chương trình shutdown: • -h – d ng hoàn toàn h th ng (halt. đây là /sbin/shutdown.3: T h p phím đi u khi n l ch s l nh Phím Ph n ng c a h th ng <↑> ho c <Ctrl>+<P> Chuy n t i (g i vào dòng l nh) câu l nh trư c trong danh sách (di chuy n ngư c l i danh sách) <↓> ho c <Ctrl>+<N> Chuy n t i câu l nh ti p theo trong danh sách (di chuy n theo danh sách) <PgUp> Chuy n t i câu l nh đ u tiên trong danh sách l ch s l nh <!>. . dòng_ký_t Th c hi n dòng l nh. <N> Th c hi n (không c n nh n <Enter> câu l nh th n trong danh sách <!>. ví d qua sudo. Ví d . sau đó hi n th câu l nh ti p theo trong l ch s l nh Ch có ngư i dùng root m i có th th c hi n câu l nh shutdown này5 . ho c dùng câu l nh su đ có đ quy n tương ng. n u b n mu n kh i đ ng l i sau 5 phút thì hãy nh p vào câu l nh: [root]# shutdown -r +5 5 Cũng có th c u hình đ nh ng ngư i dùng khác th c hi n đư c shutdown.52 Kh i đ ng Linux l n đ u B ng 3. Vi c tìm dòng l nh c n thi t s đư c th c hi n t cu i t p tin l ch s và dòng l nh đ u tiên tìm th y s đư c th c hi n <Ctrl>+<O> Cũng gi ng như nh n phím <Enter>. do đó b n c n đăng nh p vào h th ng dư i tên ngư i dùng này. s t t máy) • -r – kh i đ ng l i h th ng (reboot). có ph n đ u trùng v i dòng_ký_t . vì t p tin chương trình c a shutdown n m t i /sbin. Tham s th i_gian dùng đ “h n gi ” th c hi n câu l nh (không nh t thi t ph i th c hi n câu l nh ngay l p t c).

nhưng c n ng t ngu n đi n trong khi h th ng b t đ u kh i đ ng l i.6. Tương đương v i câu l nh này là l nh halt. Tác gi coi cách gi i quy t này là đúng vì ngư i dùng c n bi t trư c cách thoát kh i nh ng trư ng h p khó khăn. Do đó chúng ta s xem xét t ng ngu n thông tin này m t cách c th hơn. . 3. Tác gi cũng mong cu n sách này s th c hi n vai trò tr giúp trong th i gian đ u tiên này.1 Các ngu n thông tin tr giúp N u rơi vào tình hu ng mà b n không bi t ph i làm gì đ có đư c k t qu mong mu n. Có m t vài ngu n đ c l p ch a thông tin v h u h t các m t c a h th ng Linux: • các trang tr giúp man • tr giúp siêu văn b n info • tài li u đi kèm v i ph n m m • HOWTO và FAQ c a d án The Linux Document Project (http://www. Vì th tác gi s đưa ra ngay l p t c nh ng ngu n thông tin khác. do đó câu tr l i cho câu h i c a b n đã n m trong lòng bàn tay. nhưng có th nó không gi i quy t đư c t t c nh ng v n đ c a b n. 3.3.6 Tr giúp khi dùng Linux 53 Câu l nh này có nghĩa là “d ng h th ng sau 5 phút và kh i đ ng l i sau khi hoàn thành công vi c”.org) • câu l nh locate C n nói ngay l p t c là ph n l n thông tin t nh ng ngu n này b ng ti ng Anh. Nhưng tôi s ph i “đi trư c” k v cách nh n thông tin tr giúp trong giao di n đ ho (X Window). Các d án d ch chúng sang ti ng Vi t còn chưa đư c t ch c ho c còn chưa đư c hoàn ch nh. Các phiên b n Linux có hàng nghìn trang tài li u d ng t p tin. Đ i v i chúng ta thì t m th i câu l nh sau s thích h p hơn: [root]# shutdown -h now Câu l nh này s t t máy ngay l p t c. Sau khi nh n t h p phím “n i ti ng” <Ctrl>+<Alt>+<Del> trên Linux s th c hi n các hành đ ng tương t v i l nh [root]# shutdown -r now B ng cách này cũng có th t t máy. tldp.6 Tr giúp khi dùng Linux Như v y là b n đ c đã k t thúc phiên làm vi c đ u tiên v i HĐH Linux và tôi mong r ng b n chưa c n tr giúp trong m t tình hu ng nào đó. thì t t nh t hãy tìm tr giúp ngay trong h th ng.

do đó có kh năng xem thông tin theo t ng màn hình và di chuy n màn hình này xu ng dư i và lên trên và đ di chuy n có th s d ng các phím như trong chương trình less. groff(7) Nhân (kernel routines) các l nh Tcl/Tk Th t li t kê đây không có s nh m l n nào.54 Kh i đ ng Linux l n đ u 3. ví d man(7). Đây là cách nh n tr giúp chính trong t t c các h th ng UNIX. ví d /etc/passwd Trò chơi Khác (bao g m các gói macro và quy ư c.4.4: Các ph n chính c a tr giúp man Ph n 0 1 8 2 3 4 5 6 7 9 n N i dung Các t p tin header (thư ng n m trong /usr/include) Chương trình ho c câu l nh c a ngư i dùng Câu l nh dùng đ qu n tr h th ng G i h th ng6 (hàm do nhân cung c p) G i thư vi n7 (chương trình con. V n đ ch các t p tin ch a thông tin c a tr giúp man n m trong các thư m c con manx (x là tên c a ph n) c a thư m c /usr/share/man và khi câu l nh man tìm ki m thông tin c n thi t. thì nó s xem các thư m c con này theo th t đã ch ra trong b ng 3. Các trang tr giúp man chia thành các ph n như trong b ng 3. v đ nh d ng t p tin. hàm trong thư vi n c a ng d ng) Thi t b (t p tin đ c bi t. và v các g i h th ng (system call).2 Các trang tr giúp man Như đã nói ng n g n trên v câu l nh man. Các trang man đư c xem b ng chương trình less (ho c chương trình xác đ nh b i bi n PAGER).4. Vì th n u mu n xem tr giúp v g i h th ng swapon c n ch y l nh [user]$ man 2 swapon đ ch ra s th t c a ph n tr giúp c n tìm ki m thông tin. thư ng n m trong /dev) Đ nh d ng t p tin và quy ư c. b ng câu l nh này ngư i dùng trong hình hu ng khó khăn luôn luôn có th tìm tr giúp v b t kỳ câu l nh nào c a h th ng. Nh ng phím thư ng dùng nh t là: N u b n không thích đ c t màn hình mà c m tay đ c. thì có th in ra trang man tương ng b ng l nh [user]$ man tên_câu_l nh | lpr ho c n u máy in là postscript thì dùng: [user]$ man -t tên_câu_l nh | lpr .6. B ng 3. N u b n ch y l nh [user]$ man swapon thì s nh n đư c tr giúp v câu l nh swapon n m trong ph n 8.

whatis và apropos làm vi c. Hãy th ch y l nh sau: [user]$ man -k net C n ph i nói luôn là đ cho các câu l nh man -k. Nhưng s khác nhau cơ b n nh t ch info đưa ra thông tin d ng siêu văn b n (hypertext) gi ng như các trang web. Câu l nh apropos th c hi n tìm ki m theo các ph n c a t khóa. Đ nh n thông tin v m t câu l nh nào đó. Tương t như l nh apropos là câu l nh man v i tham s -k.3. Cu i cùng tác gi mu n nói r ng. 3. Ví d : [user]$ info man Thông tin màn b n s th y trên màn hình trong ph n l n trư ng h p s khác v i nh ng gì mà câu l nh man đưa ra. Và theo ý ki n c a nhi u ngư i dùng là v chi u hư ng t t hơn. Trong trư ng h p này có th dùng hai câu l nh whatis và apropos. Chúng dành cho nh ng ngư i dùng có kinh nghi m c n có “s tay tra c u” v đ nh d ng. Tuy nhiên đ có th nh n đư c thông tin mong mu n thì còn c n ph i bi t ch tìm thông tin đó.5: Phím s d ng đ xem trang man Phím Ch c năng <Q> Thoát kh i chương trình <Enter> Xem t ng dòng <Space> Hi n th màn hình thông tin ti p theo <B> Quay l i màn hình trư c </>. tuỳ ch n và cú pháp c a l nh trong quá trình làm vi c đ không ph i nh m t s lư ng l n nh ng thông tin này trong đ u. <Enter> Tìm ki m dòng ký t ch ra <N> L p l i tìm ki m v a th c hi n. N u b n đ c đ máy ch y c đêm thì t t nh t ch y câu l nh này d ng công vi c cho ti n trình cron8 . Ch có ngư i dùng root m i có quy n ch y câu l nh makewhatis. dòng ký t . Trong trư ng h p ngư c l i khi tìm ki m b n s nh n đư c thông báo “nothing appropriate”. L nh này ch đưa ra nh ng trùng l p chính xác v i t khóa tìm ki m. c n nh p vào info cùng v i m t tham s là tên c a câu l nh quan tâm.6. thì đ u tiên c n t o ra cơ s d li u v các câu l nh có trên máy b ng cách ch y l nh makewhatis. Nh đó b n có kh năng xem các ph n khác nhau c a tr giúp mà không c n ph i thoát ra kh i chương trình xem này. thì cũng gi ng như man. b n có th 8 cron là chương trình đ ch y t đ ng các công vi c theo th i gian đã đ nh. các trang tr giúp man không dành cho th i gian làm quen đ u tiên v i Linux. Trong khi làm vi c ch đ văn b n. Câu l nh whatis tìm ki m t khóa đưa ra trong cơ s d li u bao g m danh sách các câu l nh và mô t ng n g n c a chúng.6 Tr giúp khi dùng Linux 55 B ng 3.3 Câu l nh info Câu l nh info là d ng tr giúp thay th và tương đương v i man. .

56

Kh i đ ng Linux l n đ u

ch y câu l nh info trên m t trong các terminal o (hãy nh đ n các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>, <Ctrl>+<Alt>+<F3> v.v. . . ) đ có th chuy n sang terminal o đó tìm tr giúp khi c n thi t. Trong trư ng h p b n không bi t tìm thông tin c n thi t đâu thì có th chuy n sang các ph n khác nhau b ng các siêu liên k t (hyperlink) mà info t o ra. Nh ng liên k t này đư c đánh d u b ng ký t sao (*), khác v i cách đánh d u liên k t trên các trang Web nhưng v n gi nguyên đư c s thu n l i. Có th di chuy n qua các liên k t b ng phím <Tab>. Sau khi di chuy n đ n liên k t mong mu n, hãy nh n phím <Enter>. Phím <P> đưa ngư i dùng tr l i trang v a xem, phím <N> đưa đ n trang ti p theo, còn <U> chuy n lên trên m t b c trong c u trúc phân b c c a các trang tài li u này. Ngoài ra, còn có th chuy n theo liên k t b ng cách khác tương t như h th ng trình đơn. Đ u tiên c n nh n phím <M>, sau đó nh p vào dòng Menu item: cu i màn hình m t vài ký t đ u tiên c a tên c a ph n tr giúp c n thi t. Tên c a nh ng ph n tr giúp này đư c hi n th trên màn hình. S ký t ph i đ sao cho ch tương ng v i m t ph n tr giúp, n u không thì chương trình s yêu c u nh p thêm vào. Thoát ra kh i info b ng phím <Q>.

3.6.4

Câu l nh help

Như đã nh c đ n trên, h th ng tr giúp v các l nh tích h p c a h v bash là câu l nh help. N u ch y l nh help không có tham s thì s nh n đư c danh sách c a t t c các l nh tích h p c a bash. N u ch y help tên, trong đó tên là tên c a m t trong nh ng câu l nh nói trên, thì b n s nh n đư c gi i thi u ng n g n v cách s d ng câu l nh này.

3.6.5

Tài li u đi kèm v i b n phân ph i và chương trình ng d ng

N u trong quá trình cài đ t không b đi nh ng gói tài li u, thì sau khi k t thúc b n s tìm th y trong thư m c /usr/share/doc (ho c /usr/doc) các thư m c con HOWTO, FAQ,. . . Nh ng thư m c này ch a tài li u đ y đ v h th ng Linux nói chung cũng như nh ng ph n riêng r c a nó. Nh ng tài li u này có d ng văn b n ASCII và có th xem chúng b ng các câu l nh more tên ho c less tên ho c b ng chương trình xem có trong Midnight Commander. Ph n l n các chương trình ng d ng có kèm theo tài li u hư ng d n cài đ t và s d ng. N u cài đ t chương trình t gói (package) d ng rpm (Fedora Core, SuSE, Mandriva,. . . ) thì tài li u s n m trong thư m c con tương ng c a thư m c /usr/share/doc. Tên c a nh ng thư m c con này tương ng v i tên c a chương trình và phiên b n c a nó. Ví d , chương trình nh p ti ng Vi t mà tôi đang dùng đ gõ nh ng dòng này xvnkb phiên b n 0.2.9 có thư m c con tương ng xvnkb-0.2.9 n m trong /usr/share/doc sau khi cài đ t. Đôi khi đ tìm t p tin tr giúp mong mu n b n s c n đ n câu l nh locate. Câu l nh này trong m t ch ng m c nào đó tương t v i các l nh whatis và apropos. Khi ch y locate nó s tìm t t c nh ng t p tin có tên ch a t khóa đưa ra. Ví d locate net s tìm t t c nh ng tên t p tin có tên ch a “net”. Nh ng t p tin này có r t nhi u trên máy. Trong t khóa (m u) có th s d ng các ký t thay th *, ?, []. Tuy nhiên câu l nh locate không tìm ki m theo các

3.6 Tr giúp khi dùng Linux

57

thư m c c a h th ng t p tin, mà theo cơ s d li u đ c bi t ch a tên các t p tin đư c t o ra (và đôi khi c n c p nh t) b ng l nh updatedb. Trong m t s b n phân ph i locate đư c thay th b i slocate (secure locate). slocate t t o cho mình cơ s d li u nói trên sau khi ch y v i tham s tương ng.

3.6.6

Câu l nh xman

Đây là chương trình cho phép xem các trang tr giúp man khi làm vi c giao di n đ ho (GUI). Vi c tìm ki m và hi n th các trang tr giúp đư c th c hi n b ng cách nh n các nút và trình đơn. Còn l i (theo thông tin hi n th ) xman cũng gi ng như man.

3.6.7

Câu l nh helptool

Sau khi ch y l nh helptool s hi n ra m t c a s đ ho , có m t ô nh p vào đ ngư i dùng đưa ra thu t ng đang quan tâm. Chương trình s xem t t c các t p tin tài li u (b n có th c u hình đ ch n nh ng tài li u nào c n xem khi tìm ki m). Sau khi hoàn thành tìm ki m chương trình s hi n ra danh sách nh ng t p tin có ch a thu t ng này. N u nh n chu t vào m t t p tin trong danh sách thì s hi n ra m t c a s khác n i dung c a t p tin đã ch n. Khi này t p tin s đư c hi n th d ng lưu trên đĩa: trang info, trang man, v.v. . .

3.6.8

Sách và Internet

T t nhiên, h c Linux d dàng và đơn gi n nh t khi có m t cu n sách t t. Trư c tiên b n c n đ c tài li u hư ng d n đi kèm v i b n phân ph i c a mình. Các b n phân ph i l n như Debian, SuSE, Fedora,. . . đ u đã có nh ng tài li u này (r t có th đã đư c d ch sang ti ng Vi t). R t ti c ngư i d ch chưa đ c cu n sách ti ng Vi t nào v Linux do đó không th gi i thi u v i b n đ c. T t nhiên n u b n có k t n i Internet (bây gi không còn quá xa x ) và m t chút ti ng Anh thì có th tìm đư c câu tr l i cho m i câu h i c a mình. Tôi xin đưa ra m t s đ a ch sau làm bư c kh i đ u cho b n đ c trong bi n thông tin vô b b n này.

Các trang ti ng Vi t
1. http://vnoss.org – trang web dành cho ngư i dùng ng d ng mã ngu n m (MNM) Vi t Nam. Có nhi u thông tin v Linux, tài li u v Linux, di n đàn cho phép b n đ t câu h i c a mình. Trang web do bác Nguy n Đ i Quý đang s ng và làm vi c t i B qu n lý. 2. http://vnoss.net – tin t c v Linux và MNM. 3. http://vnlinux.org – đây là trang web dành cho nhóm ngư i dùng Linux Vi t Nam (vietlug). B n s tìm th y nhi u thông tin có ích đây và có th đăng ký tham gia nhóm thư vietlug đ đ t câu h i. Trang này do anh Larry Nguy n, m t Vi t Ki u M , qu n lý.

58

Kh i đ ng Linux l n đ u 4. http://vnoss.net/dokuwiki/doku.php?id=linux:tailieutiengviet – trên trang này có t ng h p t t c nh ng tài li u ti ng Vi t v Linux, r t có th b n s tìm th y tài li u v đ tài mình c n tìm hi u trên trang này. 5. http://kde-vi.org – trang web c a nhóm d ch giao di n KDE sang ti ng Vi t.

Các trang ti ng Anh
1. http://www.linux.com 2. http://www.linux.org 3. http://www.linux.org.uk – Trang web Linux c a Châu Âu. Do Allan Cox m t trong các nhà phát tri n Linux h tr . 4. http://www.tldp.org – Trang web chính ch a tài li u v Linux. R t nhi u tài li u bao g m HOWTO, FAQ, sách. . . 5. http://freshmeat.net/ – Thông báo hàng ngày v nh ng chương trình ng d ng m i ra dành cho Linux. Kho ph n m m kh ng l cho Linux. 6. http://www.li.org – T ch c Linux International. 7. http://www.linuxstart.com 8. http://oreilly.linux.co – 9. http://www.linuxplanet.com 10. http://www.kde.org – Trang ch c a môi trư ng làm vi c KDE. 11. http://www.gnu.org – Các ng d ng dành cho Linux, trong đó n i ti ng nh t là trình so n th o Emacs (GNU’s Not UNIX). 12. http://slashdot.org – Nh ng tin t c m i nh t v công ngh máy tính trong đó có Linux. Có các bài báo và l i bình c a ngư i đ c (không qua ki m duy t). 13. http://www.linuxtoday.com – Danh sách dài nh ng tin t c, thông báo qu ng cáo và các thông tin khác. Xem trang này b n s bi t ph n l n nh ng s ki n trong th gi i Linux. 14. http://www.lwn.net – Tin t c hàng tu n v Linux. Thông tin chia thành t ng h ng m c: thông tin chung, thương m i, thông tin v nhân Linux, công c phát tri n chương trình m i, chương trình cho Linux, v.v. . . N u b n mu n tin tư ng r ng Linux phát tri n r t nhanh và mu n nh n tr giúp c a các công ty thương m i l n thì nh t đ nh ph i thăm trang này. Tin t c trên tu n báo này đư c ban biên t p chú thích r t t t. 15. http://www.linuxnewbie.org – Trang web t t cho nh ng ngư i dùng m i. đây b n s tìm th y r t nhi u tài li u.

3.6 Tr giúp khi dùng Linux

59

16. http://www.linuxjournal.com – t p chí Linux. Thư ng đăng nh ng bài báo v nhi u đ tài. 17. http://www.linuxgazette.com – t báo Linux này s thú v đ i v i c ngư i dùng m i và ngư i dùng có kinh nghi m. 18. http://www.linuxfocus.org – T p chí phi thương m i toàn c u. 19. http://www.linuxworld.com – M t trang web t t có r t nhi u bài báo hay. 20. http://www.linux-mag.com – Linux Magazin, m t t t p chí r t thú v . 21. http://www.penguinmagazine.com. T t nhiên đây không ph i là danh sách đ y đ nh ng trang web nói v Linux. Nh ng trang nói trên ch là đi m kh i đ u đ t đó b n s tìm đư c nh ng trang web khác trong bi n thông tin Internet. Đi đ n đâu là ph thu c vào ý mu n c a b n. N u có v n đ trong lúc cài đ t, thì hãy h i d ch v khách hàng c a phân ph i đĩa. N u b n mua đĩa c a m t công ty chuyên môn thì s có đ a ch liên l c c a d ch v này. N u b n mua đĩa ghi l i ho c t ghi đĩa t t p tin ISO nh n đư c qua Internet thì r t có th l i cài đ t là do khi ghi đĩa gây ra. Hãy s d ng h p thư đi n t . B n nên đăng ký v i m t vài nhóm thư chung (mailing list) nào đó, ví d mailto:vietlug-users@userforge.net. Cách đăng ký còn ph thu c vào t ng nhóm thư (nói chính xác hơn là ph thu c vào máy ch đi u khi n nhóm thư này). Nhưng hi n nay thư ng có hai cách đăng ký: g i thư đ n m t đ a ch xác đ nh đ yêu c u, đăng ký qua giao di n web. Thông tin này b n có th tìm th y trên trang web gi i thi u v nhóm thư chung. Tuy nhiên b n c n bi t là đ đ c đư c t t c thư chung thì c n r t nhi u th i gian, và còn ph i đ c r t nhi u thư c a nh ng ngư i dùng m i khác (ví d “Console là gì?”), ho c th m chí có c nh ng lá thư “ng ng n” (ví d “Hôm nay dùng Debian th t vui”) và t t nhiên là ph i đ c c nh ng thư tr l i cho nh ng câu h i này c a nh ng ai bi t m t chút gì đó. Do đó n u mu n b n có th xem kho lưu tr nh ng lá thư này b ng trình duy t, r t có th đã có câu tr l i cho câu h i c a b n đó. Và như v y b n không c n ph i đăng ký cũng như vi t thư vào nhóm thư chung n a. T t nhiên n u không tìm th y thì đ ng ng i ng n đ t câu h i. Ngư i dùng Linux h t s c vui lòng tr l i thư c a b n. B o đ m là b n s nh n đư c câu tr l i, n u không hi u thì còn có th yêu c u gi i thích thêm. Khi đ t câu h i có liên quan đ n h th ng Linux c a b n, c n luôn luôn thêm vào thư c a mình càng nhi u chi ti t càng t t (nhưng đ ng thêm thông tin th a) bao g m: tên c a b n phân ph i (Debian, SuSE, Fedora, hay m t cái nào khác), phiên b n nhân, có v n đ v i ph n c ng nào (phiên b n, dòng ch ghi trên m ch đi n t ), thông báo nào hi n ra khi có v n đ . Đ ng đòi h i ngư i dùng khác g i câu tr l i th ng đ n đ a ch c a b n, “vi t thư vào nhóm thư chung là t th hi n, vi t thư đi n t cũng là s h tr k thu t. Vi t thư thì mi n phí, nhưng s h tr k thu t thì không”. Xin hãy luôn nh đi u đó!

quay v phía chính b n thân đĩa lưu t o thành m t vùng bên trong c a h th ng t p tin đ i v i ngư i dùng. chúng ta t m g i nó là m t trư c. mà ngư i dùng không th y. chúng ta t m g i là m t sau. . H th ng t p tin – là c u trúc nh đó nhân c a h đi u hành có th cung c p cho ngư i dùng và các ti n trình tài nguyên c a h th ng d ng b nh lâu dài trên các đĩa lưu1 thông tin: đĩa c ng. . DVD. Làm sao đ ngư i dùng có th làm vi c v i t p tin đó là công vi c c a h th ng t p tin. đĩa t . T phía c a HĐH thì t p tin là m t chu i liên t c các byte v i chi u dài xác đ nh. . Tuy nhiên còn có nhi u ký t n a có ý nghĩa đ c bi t trong h v shell và do đó không nên dùng đ đ t tên t p tin. Còn có nh ng h th ng t p tin khác nhưng chúng ta s đ c p đ n chúng mu n hơn. có hai m t. th c hi n vi c truy c p (ch n thông tin c n thi t) và nhi u thao tác khác. 1 M t s tác gi thích dùng thu t ng “v t ch a” đây. H đi u hành không quan tâm đ n đ nh d ng bên trong c a t p tin. M t m t c a nó luôn quay v phía ngư i dùng (hay nói chính xác hơn là quay v phía ng d ng). Tên t p tin trong Linux có th dài 255 ký t bao g m b t kỳ ký t nào tr ký t có mã b ng 0 và ký t d u g ch chéo (/). CD. M t còn l i. Nhưng nó c n đ t cho t p tin m t cái tên nào đó đ ngư i dùng (hay nói đúng hơn là chương trình ng d ng) có th làm vi c v i t p tin. h th ng t p tin cơ b n c a Linux đ n th i đi m hi n nay. v. T phía m t trư c này ngư i dùng th y h th ng t p tin là m t c u trúc lôgíc c a các thư m c và t p tin.v. M t này c a h th ng t p tin có c u trúc không đơn gi n chút nào. đ i v i ngư i dùng thì h th ng t p tin là m t c u trúc lôgíc c a các thư m c và t p tin.Chương 4 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Bây gi b n đã bi t cách kh i đ ng và d ng h th ng Linux. 4. gi ng như m t cái đĩa ăn. Mà thông tin trên m i HĐH đư c lưu d ng t p tin trên các đĩa lưu. C n nói thêm là chúng ta s xem xét m t h th ng t p tin c th ext3fs.1 T p tin và tên c a chúng Máy tính ch là công c đ làm vi c v i thông tin không hơn không kém. Trong chương hi n t i chúng ta s xem xét m t quay v phía ngư i dùng c a h th ng t p tin. Vì th . M i h th ng t p tin. Vì đây th c hi n các cơ ch ghi t p tin lên các đĩa lưu khác nhau. M t còn l i s dành cho m t chương sách sau. đã đ n lúc làm quen v i m t trong nh ng thành ph n chính và quan tr ng c a Linux – đó là h th ng t p tin. ngư i dùng thư ng không c n quan tâm đ n.

t c là có th thêm chúng vào tên t p tin (thư m c) n u đưa tên vào trong d u ngo c kép ho c dùng d u g ch chéo ngư c đ b đi ý nghĩa đ c bi t c a chúng. Đ i v i d u ch m thì không ph i như v y. D u ch m có ý nghĩa đ c bi t trong tên t p tin. ví d xvnkb-0. thì t p tin này s là n (thu c tính hidden) đ i v i m t s câu l nh. Tuy nhiên n u nhìn t phía h đi u hành và h th ng t p tin thì không ph i 2 3 thư ng g i theo ti ng lóng là tarball. l nh ls không hi n th nh ng t p tin như v y. qu bóng tar Nhưng l nh ls -a s hi n th .1 T p tin và tên c a chúng Đó là nh ng ký t sau: ! @ # $ & ~ % * ( ) [ ] { } ’ " \ : . ví d .9. Đi u này lúc đ u có th gây khó khăn cho ngư i dùng Windows nhưng sau khi quen thì b n s th y nó th t s có ích.9. Khi này khái ni m ph n m r ng t p tin (thư ng dùng trong DOS) không còn có ý nghĩa gì. > < ‘ d u cách 61 N u tên t p tin ch a m t trong nh ng ký t này (không khuyên dùng nhưng v n có th ) thì trư c nó ph i đ t m t d u g ch chéo ngư c (\) (đi u này v n đúng trong trư ng h p có chính b n thân d u g ch chéo ngư c.tar. “hai” và “ba”.4. Tuy nhiên t t nh t là không s d ng nh ng ký t này k c d u cách trong tên t p tin và thư m c. Đi u này cũng đúng đ i v i tên t p tin. Trên Linux các t p tin chương trình và t p tin bình thư ng không phân bi t theo ph n m r ng c a tên (trong DOS t p tin chương trình có ph n m r ng exe) mà theo các d u hi u khác. Ví d .tar. Ví d : [user]$ mkdir \\mot\&hai s t o thư m c \mot&hai. Vì th l4u-0.gz và L4U-0. .gz dùng đ ký hi u các t p tin nén2 ). Trong Linux ngư i dùng thư ng đ t nhi u d u ch m trong tên c a t p tin. Chúng ta đã quen v i vi c t p tin đư c xác đ nh hoàn toàn theo tên c a nó.gz có th n m trong cùng m t thư m c và là tên c a các t p tin khác nhau.tar.9. Đ c thêm ls(1) đ bi t chi ti t. Làm tương t như v y đ i v i nh ng ký t khác.2. đ t o thư m c có tên “mot hai ba” chúng ta c n dùng câu l nh sau: [user]$ mkdir "mot hai ba" vì câu l nh [user]$ mkdir mot hai ba s t o ba thư m c: “mot”. N u nó là d u ch m đ u tiên trong tên. t c là ph i l p l i d u này hai l n). chúng ta s đ c p đ n sau. Còn có th đ t tên t p tin ho c thư m c v i nh ng ký t nói trên vào d u ng c kép.tar. b i vì có th gây ra v n đ cho m t s ng d ng khi c n s d ng nh ng t p tin như v y và c khi di chuy n nh ng t p tin đó lên h th ng t p tin khác.3 Như đã nói chương trư c trong Linux có phân bi t các ký t vi t hoa và vi t thư ng. m c dù v n dùng ph n cu i cùng c a tên t p tin sau d u ch m đ làm ký hi u v các d ng t p tin đ c bi t (.gz.2.2.

Không ph i ai cũng có kh năng nh đã ghi gì trong t p tin v i s 12081982 (nói chính xác hơn là ch có m t s r t ít ngư i có kh năng này). M i đĩa lưu dù là th t s hay lôgíc thì đ u có m t b ng các ch s inode c a riêng mình. thì nó đư c lưu đ n lúc h th ng ( ng d ng) gi i phóng nó. Vì th các t p tin còn đư c đ t thêm m t tên thân thi n v i ngư i dùng và hơn th n a còn đư c nhóm vào các thư m c. chúng ta s d ng câu l nh ln d ng sau: ln tên_đã_có tên_m i Ví d : [user]$ ln projects/l4u/l4u-0. Chi ti t v câu l nh ln b n có th đ c trong trang man c a nó.tex N u b n dùng SuSE Linux thì có th nh p vào l nh ll. và chính ch s này m i là tên th c s c a t p tin trên h th ng.9. Đ có th thêm tên khác cho t p tin ho c thư m c (t o liên k t c ng). Tuy nhiên đ i v i ngư i dùng thì nh ng tên như v y th t s không thu n ti n. Th m chí c khi b n đ c đã xóa đi liên k t cu i cùng thì cũng không có nghĩa là đã xóa n i dung c a t p tin: n u t p tin đang đư c h th ng hay m t ng d ng nào đó s d ng. Các inode trong b ng đư c đánh s theo th t . Bây gi có th dùng ~/l4u. Chúng ta s g i ch s này là ch s c a t p tin.pdf ~/l4u.tex users 4096 2006-09-06 02:16 images users 82686 2006-09-06 14:32 l4u-0.62 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs như v y. Ngay phía sau quy n truy c p đ n t p tin là m t s cho bi t s lư ng nh ng liên k t c ng này: [user]$ ls t ng 1280 -rw-r--r-drwxr-xr-x -rw-r--r--rw-r--r-4 -l 1 2 2 1 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 users 81409 2006-09-06 03:43 bash.9. Tác gi đưa ra nh ng thông tin trên ch đ nói r ng tên c a b t kỳ t p tin nào trong Linux không ph i gì khác mà chính là liên k t đ n ch s inode c a t p tin.2.2. Có th tìm ra s lư ng liên k t c ng đ n t p tin (t c là s lư ng tên c a t p tin) b ng l nh ls v i tham s -l4 . bao g m thông tin v v trí c a các ph n c a t p tin trên đĩa lưu.pdf đ thay cho đư ng d n dài hơn projects/l4u/l4u-0.9. thông tin v d ng t p tin và nhi u thông tin khác.pdf Ký t ∼ có ý nghĩa đ c bi t. .2. nó ch thư m c cá nhân (home directory) c a ngư i dùng. Chính inode lưu t t c nh ng thông tin c n thi t cho h th ng t p tin v t p tin. hay còn g i là “inode” (t m th i chưa có thu t ng ti ng Vi t chính xác nên xin đ nguyên t ti ng Anh). Khi b n đ c xóa m t t p tin có nhi u tên (liên k t c ng) thì trên th c t ch xóa đi m t liên k t (mà b n ch ra trên dòng l nh xóa). Vì th m i t p tin có th có bao nhiêu tên tùy thích. Các ch s inode n m trong m t b ng đ c bi t g i là inode table. B ng này đư c t o ra trên đĩa lưu cùng lúc v i h th ng t p tin. V n đ ch m i t p tin trong Linux có m t “ch s ký hi u” (index descriptor) tương ng. chúng ta s nói k hơn v ký t này ngay sau đây. Chúng ta s nói k v m t sau c a h th ng t p tin trong m t s chương sách s p t i. Nh ng tên này còn đư c g i là liên k t “c ng” (hard link) (chúng ta s làm quen k hơn v i khái ni m liên k t và cách t o nh ng liên k t này trong chương sau). nhưng bây gi cũng c n đ c p đ n m t chút v ch s “inode”.pdf.pdf users 3069 2006-09-06 13:52 l4u.

M i thư m c (con) có th ch a các t p tin riêng l và các thư m c con c a nó. Hãy tư ng tư ng b n có m t danh sách kho ng vài nghìn t p tin! Xin đ ng nghi ng . thay đ i quy n truy c p đ n chúng.v. Và nói chung ngoài c u trúc bên trong c a mình thì thư m c không khác gì so v i nh ng t p tin thông thư ng. trên đó m i thư m c đó là m t nút c a “cây”. Trong đư ng d n này tên c a các thư m c con cách nhau b i d u g ch chéo “/” dùng đ ký hi u thư m c g c như đã nói trên. phương án d ch “thư m c cá nhân” đư c ưu tiên hơn. v. còn t p tin – là các “lá”. Tên đ y đ c a t p tin (ho c còn g i là “đư ng d n”5 đ n t p tin) là danh sách tên c a các thư m c bao g m thư m c ch a t p tin đó và các thư m c m . H v shell lưu giá tr c a “thư m c hi n th i”. . Ví d /home/teppi82/projects/l4u/ext3fs. . Tên c a thư m c cũng đư c đ t theo nh ng quy đ nh như đ i v i tên t p tin. Có m t câu l nh cho bi t tên c a thư m c hi n th i. và thư m c g c duy nh t c a c u trúc này đư c ký hi u b ng d u g ch chéo “/”.2 Thư m c (Danh sách b c t b t vì không c n thi t). Ngoài thư m c hi n th i m i ngư i dùng còn có m t “thư m c nhà” (home directory. v. K t qu là chúng ta thu đư c m t c u trúc thư m c có phân b c b t đ u t m t thư m c g c. C u trúc phân b c c a thư m c thư ng đư c minh ho b ng “cây thư m c”. và chúng ta s dùng thu t ng này trong cu n sách l4u). ví d t p tin văn b n (text file). 63 4.4. . b t đ u t thư m c g c “/” và k t thúc là b n thân tên c a t p tin.tex là tên đ y đ c a t p tin tôi đang nh p vào trên máy c a mình. Có th đưa vào thư m c g c này m t s lư ng không h n ch các thư m c n m trên các đĩa lưu khác nhau (thư ng nói là “g n h th ng t p tin” ho c “g n đĩa lưu”). Trên MS Windows ho c DOS c u trúc thư m c như v y có trên m i đĩa (t c là chúng ta có không ph i m t “cây” mà m t “r ng” thư m c) và thư m c g c c a m i c u trúc t p tin đư c đánh d u b ng m t ch cái Latinh (và do đó đã có m t s h n ch ). r t khó có th tìm đ n t p tin c n thi t. . Trên Linux và UNIX nói chung ch có m t c u trúc thư m c duy nh t cho t t c các đĩa lưu. đó là l nh pwd. t c là thư m c mà ngư i dùng đang làm vi c trong đó. các thư m c có th n m trong các thư m c khác. thì thư m c hi n th i luôn đi li n v i m i ti n trình đã ch y (trong đó có h v shell). . vì th đôi khi ch y m t chương trình nào đó trong shell có th d n đ n vi c thay đ i thư m c hi n th i sau khi chương trình đó hoàn thành công vi c. Trong c u trúc thư m c c a Linux nh ng thư m c cá nhân c a ngư i dùng thư ng n m trong thư m c /home và thư ng có tên trùng v i tên đăng nh p c a 5 6 đây là đư ng d n tuy t đ i Nói chính xác hơn là: có toàn quy n đ n khi nào root chưa thay đ i chúng :). m t h th ng Linux hoàn ch nh s có s lư ng t p tin còn l n hơn th .2 Thư m c N u như c u trúc t p tin không cho phép s d ng gì khác ngoài tên t p tin (t c là t t c các t p tin n m trên m t danh sách chung gi ng như các h t cát trên bãi bi n) thì th m chí c khi không có gi i h n v đ dài c a tên.v. Đó là thư m c trong đó ngư i dùng có toàn quy n6 : có th t o và xóa các t p tin. Ghi chú: n u nói m t cách chính xác. Vì th mà các t p tin đư c t ch c vào các thư m c.

N u như thư m c đích n m cao hơn trong c u trúc thư m c. thì ph c t p hơn m t chút. M t trong s chúng có ký hi u là d u ch m (‘. . trong đó có li t kê t t c nh ng t p tin và thư m c con c a thư m c này. cho đ n khi nào t i đư c thư m c đích. nhưng khi đó c n ph i nh p vào m t đư ng d n r t dài. Như đã nói trên. bây gi chúng ta s nói rõ hơn v khái ni m đư ng d n tương đ i. Khi ngư i dùng vào h th ng. “ch t” nào đó c a thư m c hi n th i. V n đ này đư c gi i quy t như sau: m i thư m c (tr thư m c g c) có duy nh t m t thư m c m trong cây thư m c. Ví d : /home/nhimlui. T c là không có các h p đ c bi t ch a các t p tin. N u mu n xem n i dung c a m t thư m c khác. Ví d . ch có các danh sách t p tin thông thư ng xác đ nh t p tin hi n th i thu c v m t thư m c nào đó. m i thư m c ch là m t t p tin bình thư ng. nó ch đ n thư m c m . t c là n m trong m t thư m c con. Khái ni m đư ng d n đ y đ (tuy t đ i) đã gi i thích trên.. ho c n m hoàn toàn trên m t “cành” khác c a cây thư m c.’) và ch đ n chính b n thân thư m c này. Ví d : [user]$ ls projects BanTin drupal-vn bashscripts fluxbox chem-tex gnomevi debian HocTap KDE-vi l4u manvi mc mrtg others SuSE syslinux Xfce vim vnlinux vnoss . r i t đó h xu ng thư m c vnoss/doc thì c n ch y l nh: [user]$ cd . C n lưu ý là trên th c t n câu l nh ls ch đưa ra n i dung c a t p tin mô t thư m c này. và không x y ra b t kỳ nào thao tác làm vi c v i t p tin c a thư m c. còn b n ghi th hai có ký hi u là hai d u ch m đơn (‘. Đư ng d n tương đ i đó là danh sách các thư m c c n ph i đi qua trong cây thư m c đ có th chuy n t thư m c hi n th i đ n thư m c khác (chúng ta g i nó là thư m c đích)... Câu l nh cd dùng đ thay đ i thư m c hi n th i.. N u ch y câu l nh ls không có tham s thì chúng ta ch th y tên c a các t p tin c a thư m c hi n th i. . Còn đ chuy n “leo” lên hai b c c a cây thư m c. thì đơn gi n: ch c n ch ra thư m c con c a thư m c hi n th i. thì ch c n ch y l nh: [user]$ cd . M i ngư i dùng có th làm vi c v i thư m c c a mình b ng ký hi u ~.. Trong m i thư m c có hai b n ghi đ c bi t. Tham s c a l nh này là đư ng d n đ y đ ho c đư ng d n tương đ i đ n thư m c mà b n mu n dùng làm hi n th i. ho c “cháu”. Chính nh ng d u hai ch m này đư c dùng đ ghi đư ng d n tương đ i. sau đó thư m c con c a thư m c con (thư m c “cháu”). đ dùng thư m c m làm thư m c hi n th i. N u thư m c đích n m phía dư i trong c u trúc thư m c. thì c n ph i đưa cho câu l nh ls đư ng d n tuy t đ i ho c tương đ i đ n thư m c đó. T t nhiên trong b t kỳ trư ng h p nào cũng có th s d ng đư ng d n tuy t đ i./vnoss/doc Câu l nh ls dùng đ đưa ra màn hình danh sách các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. t c là ngư i dùng nhimlui có th làm vi c v i thư m c /home/nhimlui/hinhanh b ng ~/hinhanh.64 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs ngư i dùng đó./.’). thư m c cá nhân s tr thành thư m c hi n th i c a ngư i dùng này.

Ví d các t p tin h th ng thư ng n m trong thư m c C:\Windows.3 Công d ng c a các thư m c chính N u như b n đ c đã t ng dùng Windows (ví d 2000 hay XP). và . M t ví d minh h a khác: [user]$ ls t ng 1316 -rw-r--r--rw-rw-r--rw-r--r--rw-r--r--rw-r--r-drwxr-xr-x -rw-r--r--l 1 1 1 1 1 2 1 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 users users users users users users users 81629 98135 783 20778 2013 4096 3267 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-09 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-08 22:11 13:54 21:58 02:48 21:34 14:25 23:13 bash. Tham s -r đ o ngư c l i tr t t c a s p x p (c n ph i s d ng cùng v i các tham s -l ho c -t).tex caidat. nhưng m t s truy n th ng v n đư c tuân theo.tex images l4u.tex N u đưa thêm tham s -i thì trong c t đ u tiên s hi n th ch s inode c a t p tin.r ho c g p l i như th này: [user]$ ls -lir Chúng ta d ng mô t ng n g n v câu l nh ls đây (chi ti t v l nh này có th xem trên các trang man ho c info tương ng) và chuy n sang xem xét các thư m c chính c a c u trúc t p tin trong Linux.3 Công d ng c a các thư m c chính 65 B n ghi v t p tin trong thư m c tương ng ngoài tên còn có r t nhi u thông tin v t p tin này. N u ch y câu l nh ls v i tham s -l thì không ch có tên t p tin mà s hi n th c d li u v quy n truy c p đ n t p tin (chúng ta s nói đ n sau). Đ th y đư c nh ng thông tin chi ti t đó. các chương trình thư ng đư c cài đ t vào C:\Program Files...v. do đó s này b ng s thư m c con công thêm 2). 4. kích thư c t p tin và th i gian s a đ i cu i cùng. tên ch s h u t p tin.tex gioithieu. v. C n chú ý r ng có th li t kê các tham s m t cách riêng r như th này: [user]$ ls -l -i . s lư ng liên k t c ng hay s lư ng tên (n u là thư m c thì ngay t đ u đã có hai liên k t như v y là . Khi dùng tham s -t vi c s p x p đư c th c hi n không theo tên mà theo th i gian s a đ i t p tin.4. N u có mong mu n b n có th đ c toàn b tiêu chu n này t i đ a ch .tex ChangeLog ext3fs. . Tham s -u dùng đ hi n th th i gian truy c p cu i cùng thay vào ch th i gian s a đ i. Hơn n a có m t tiêu chu n xác đ nh c u trúc thư m c cho các HĐH dòng UNIX. tên nhóm s h u t p tin (xin đư c g i t t là “nhóm t p tin” m c dù t i nghĩa). thì bi t r ng m c dù ngư i dùng có toàn quy n t ch c c u trúc thư m c. thì c n dùng các tham s m r ng khác c a câu l nh ls. Tiêu chu n này đư c g i là Filesystem Hierarchy Standart (FHS). Trong Linux cũng có m t c u trúc thư m c ki u như v y và th m chí còn nghiêm ng t hơn. .

Chúng ta s đ c p chi ti t v nh ng t p tin này và quá trình kh i đ ng nói riêng trong m t vài chương s p t i. /etc/sysconfig Thư m c lưu m t vài (không ph i t t c ) t p tin c u hình h th ng.1 dư i đây đưa ra danh sách ng n g n nh ng thư m c chính đư c t o ra trong c u trúc t p tin theo tiêu chu n nói trên.pathname. trong đó có nhân (kernel). /etc/rc. /etc Thư m c này và các thư m c con c a nó lưu ph n l n nh ng d li u c n cho quá trình kh i đ ng ban đ u c a h th ng và lưu nh ng t p tin c u hình chính. đây có lưu r t nhi u nh ng câu l nh thư ng dùng c a Linux.66 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs http://www. /boot G m các t p tin c đ nh c n cho kh i đ ng h th ng. /home Thông thư ng trong thư m c này là các thư m c cá nhân c a ngư i dùng (tr root). trong /etc có t p tin inittab xác đ nh c u hình kh i đ ng. ph n l n trong s chúng c n cho h th ng trong th i gian kh i đ ng (ho c trong ch đ m t ngư i dùng khi b o trì h th ng). Thư m c /etc không đư c lưu các t p tin chương trình (c n đ t chúng trong /bin ho c /sbin. B n đ c có th xem qua man mknod (mknode(1)). T p tin trong thư m c này ch c n trong th i gian kh i đ ng7 . Chúng ta s nói đ n nh ng t p tin này ngay sau trong m t ph n riêng.com/fhs/. xorg. thì nh ng t p tin trong thư m c này s đư c sao chép vào thư m c cá nhân c a ngư i dùng đó.conf). B ng 4. và t p tin ngư i dùng passwd.pathname. còn c t th ba cu i cùng đưa ra mô t ng n g n v công d ng c a nh ng thư m c này. /dev Thư m c các t p tin đ c bi t ho c các t p tin thi t b ph n c ng. M t ph n các t p tin c u hình có th n m trong các thư m c con c a /usr. /etc/X11 Thư m c dành cho các t p tin c u hình c a h th ng X11 (ví d . Ví d .d Thư m c này lưu nh ng t p tin s d ng trong quá trình kh i đ ng h th ng. B ng 4. Dư i đây chúng ta s xem xét công d ng c a m t vài(!) thư m c con c a thư m c /etc. /etc/skel Khi t o ngư i dùng m i. . chi ti t hơn b n có th đ c trong tiêu chu n FHS có trên http://www. còn c t th hai li t kê m t vài (không ph i t t c ) thư m c con. c t bên trái li t kê các thư m c con c a thư m c g c. Mô t trong b ng này là h t s c ng n g n. Các b n phân ph i Linux l n đ u tuân theo tiêu chu n này.1: C u trúc thư m c c a Linux Công d ng Thư m c này g m ch y u các chương trình.com/fhs/. Thư m c /bin 7 do đó m t s nhà qu n tr không t đ ng g n phân vùng /boot vào trong quá trình kh i đ ng.

shutdown. v các thi t b tính. flash.v. Chi ti t b n có th đ c trong man 5 proc. Th m chí n u trên h th ng không có trình biên d ch C nào. Ít nh t trong thư m c này ph i có init. mkfs. thì có th t o trong thư m c này các thư m c con cho t ng đĩa lưu. Đây là h th ng t p tin o. như v y cho phép gi m kích thư c mã chương trình n m trong b nh . swapon. v nhân. Đây là đi m g n (mount) nh ng h th ng t p tin g n t m th i. Đây là thư m c cá nhân c a ngư i dùng cao c p root. Các t p tin đ c bi t c a thư m c này s d ng đ nh n và g i d li u đ n nhân. đĩa c ng ngoài. . Trong trư ng h p ngư c l i thì cùng m t mã l p l i nhi u l n trong các chương trình khác nhau. Vì thư m c m b m t.4. mkswap.*. ifconfig. fsck. . reboot. CD. vì chúng đư c nhi u chương trình s d ng. . N u b n thư ng g n m t vài đĩa lưu đ ng như đĩa m m. .v. thì các thư vi n chia s v n c n thi t. swapoff. vì th không nên lưu đây nh ng t p tin mà b n có th s c n đ n. Tuy nhiên không nên xóa nh ng t p tin trong thư m c này. Hãy chú ý là thư m c này không n m cùng ch v i thư m c cá nhân c a nh ng ngư i dùng khác (trong /home). Nh ng thư vi n này ch n p vào b nh khi có nhu c u th c hi n hàm nào đó. fdisk. Trong tiêu chu n FHS có nói r ng c n đ c trong thư m c này nh ng t p tin th c thi s s d ng sau khi g n thành công h th ng t p tin /usr. b t kỳ th i đi m này ngư i dùng root cũng có th xóa t p tin kh i thư m c này mà không làm nh hư ng l n đ n ngư i dùng khác. v. N u trên máy tính có đ ng th i Linux và Windows (DOS) thì thư m c này thư ng dùng đ g n các h th ng t p tin FAT. halt.*. nên t p tin s nh n đư c tên trùng v i ch s inode c a nó. Thư m c này s d ng đ ph c h i h th ng t p tin b ng l nh fsck. DVD. . Đây là đi m g n h th ng t p tin proc cung c p thông tin v các ti n trình đang ch y. Vì thư m c /bin ch y u lưu các t p tin th c thi (chương trình và ti n ích c a HĐH) s d ng trong quá trình kh i đ ng và do nhà qu n tr ch y. Thư m c dành cho các t p tin t m th i. tr khi khi b n bi t r ng t p tin ho c nhóm t p tin nào đó đang gây nh hư ng đ n công vi c c a h th ng. N u fsck tìm ra t p tin mà không xác đ nh đư c thư m c m thì nó s đưa t p tin đó vào thư m c /lost+found.v. route.3 Công d ng c a các thư m c chính Thư m c /lib 67 /lost+found /mnt /tmp /root /sbin /proc Công d ng Thư m c này lưu các thư vi n chia s c a các hàm mà trình biên d ch C và các môđun (các driver thi t b ) c n. H th ng s t đ ng d n d p thư m c này theo đ nh kỳ. arp.

/usr/bin/X11 là nơi thư ng dùng đ lưu các chương trình ch y trên X Window. đây thư ng lưu nh ng chương trình /usr/bin /usr/include /usr/local • /usr/local/doc – các tài li u đi kèm v i chương trình ng d ng. Và đây cũng thư ng là liên k t đ n /usr/X11R6/bin. vì chúng đã đư c các nhà phát tri n h th ng ki m duy t k càng (không l b n bi t v h th ng t t hơn các nhà phát tri n). các thư vi n đ ng (dynamic library). ng d ng. Các chương trình (ti n ích và ng d ng) thư ng đư c ngư i dùng bình thư ng s d ng.68 Thư m c /usr Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Công d ng Thư m c này r t l n và c u trúc c a nó nhìn chung l p l i c u trúc c a thư m c g c. Các h th ng ph c t p (ví d Debian Linux) có th có các thư m c con c a mình trong thư m c này. • /usr/local/sbin – các chương trình dành cho nhà qu n tr . bao g m: • /usr/local/bin. Ngư i dùng c n có ít nh t là quy n đ c đ i v i thư m c này. • /usr/local/man – các trang tr giúp man. Theo tiêu chu n FHS thì nên dành cho thư m c này m t phân vùng riêng ho c đ t hoàn toàn trên đĩa s d ng chung trong m ng. Thư m c con này lưu mã ngu n c a các thư vi n tiêu chu n c a ngôn ng C. . /usr/sbin /usr/lib Thư m c này g m các chương trình th c thi dành cho nhà qu n tr và không s d ng trong th i gian kh i đ ng. Trong các thư m c con c a /usr là t t c các ng d ng chính. các ti n ích h th ng và c các t p tin thêm vào (t p tin d ng include). /usr/lib/X11 – nơi thư ng dùng đ đ t các t p tin có liên quan đ n X Window và các t p tin c u hình c a h th ng X Window. Phân vùng ho c đĩa đó thư ng g n ch đ c và trên đĩa (phân vùng) là các t p tin c u hình cũng như t p tin th c thi dùng chung. • /usr/local/src – mã ngu n c a các chương trình. đây thư ng đ t các chương trình và các thư m c con (n i b ) ch dành cho máy tính này. Trên Linux đó thư ng là liên k t m m đ n thư m c /usr/X11R6/lib/X11. Dù trong trư ng h p nào cũng đ ng s a nh ng t p tin trong thư m c này. m t s chương trình không th g i tr c ti p. các t p tin tài li u. Trong thư m c này là các thư vi n object c a các chương trình con. • /usr/local/lib – thư vi n và t p tin c a các chương trình và h th ng n i b .

• /usr/share/man – các trang tr giúp man. Dung lư ng thông tin trong thư m c này có th thay đ i trong m t kho ng l n. . vì thư m c gi các t p tin như b n ghi (log). Các t p tin thu c v h th ng X Window. C n chú ý là thư m c này không dùng đ chia s gi a các HĐH khác nhau ho c gi a các phiên b n khác nhau c a cùng m t HĐH. Các t p tin b n ghi (log). các t p tin t m th i. Thư ng dùng đ chia s gi a các ki n trúc khác nhau c a HĐH. Các t p tin đi u khi n h th ng dùng đ d tr tài nguyên. . . v. ng d ng c a h • /usr/X11R6/lib – các t p tin và thư vi n có liên quan đ n X-Window.3 Công d ng c a các thư m c chính Thư m c /usr/share 69 Công d ng Thư m c này dùng cho t t c các t p tin d li u dùng chung và có quy n truy c p là ch đ c. và PPC có th dùng chung m t thư m c /usr/share n m trên m t phân vùng ho c đĩa chia s trên m ng. Alpha. ng d ng. /usr/src /usr/tmp /usr/X11R6 Mã ngu n c a các thành ph n khác nhau c a Linux: nhân. khóa locking. misc (nh ng gi li u tùy theo ki n trúc khác nhau). Chúng ta xem xét m t vài thư m c con c a thư m c này: • /usr/share/dict – các danh sách t (word list) c a ti ng Anh dùng cho các chương trình ki m tra chính t như ispell. spool.v. • /usr/share/misc (đã nói trên). M t nơi n a đ lưu các t p tin t m th i. M i ph n c a man n m trong m t thư m c con riêng trong thư m c này. • /usr/X11R6/bin – các chương trình th ng này. Thông thư ng đây là liên k t m m đ n /var/tmp. Lưu các thông tin v tài kho n và thông tin chu n đoán dành cho nhà qu n tr . /var Trong thư m c này là các t p tin lưu các d li u bi n đ i (variable). Nh ng thư m c sau ho c liên k t m m sau ph i có trong /usr/share: man (các trang tr giúp man). /var/adm /var/lock /var/log .4. . Tiêu chu n FHS khuyên dùng thư m c con cho m i chương trình. ví d i386. Nh ng d li u này xác đ nh c u hình c a m t s chương trình trong l n ch y sau ho c là nh ng thông tin lưu t m th i s s d ng sau.

đ i v i h đi u hành thì t p tin ch là m t chu i các byte liên t c. Do đó ngoài các t p tin thông thư ng và thư m c. Chúng lưu thông tin v s ti n trình (PID) và ghi thông tin hi n gh i (utmp).1 Các t p tin thi t b Như đã nói. máy in. đ i v i Linux thì t t c các thi t b k t n i vào máy tính ( c ng. terminal. • /var/spool/cron – t p tin c a h th ng Verb+cron+. máy scan. thì h th ng th c hi n thao tác ghi vào t p tin /dev/tty1. tháo r i. • /var/spool/mail – t p tin thùng thư c a ngư i dùng. vì có th th c hi n ghi d li u vào t p tin. ) đ u là các t p tin. n u c n đưa ra màn hình terminal th nh t thông tin nào đó. . Như đã nói. Nh v y có th dùng khái ni m t p tin cho các thi t b và các đ i tư ng khác.4 D ng t p tin Trong các ph n trư c chúng ta đã xem xét hai d ng t p tin đó là t p tin thông thư ng và các thư m c. Ví d . • /var/spool/lpd — t p tin trong hàng đ i in. T p tin trong thư m c này thư ng đư c d n s ch trong th i gian kh i đ ng Linux. chuy n d li u lên các thi t b và trao đ i d li u gi a các ti n trình b ng cách tương t như nhau. nh ng thành ph n sau cũng đư c Linux coi là t p tin: • các t p tin thi t b • các ng (kênh) có tên (named pipe) • các socket (t v i nghĩa như t chim) • các liên k t m m (symlinks). /var/spool 4. Trong t t c các trư ng h p này s d ng cùng m t phương pháp d a trên ý tư ng chu i các byte. bàn phím. Nh ng trên Linux còn có m t vài d ng t p tin n a. Đi u này đơn gi n hoá s t ch c và trao đ i các d li u. Chúng ta s làm quen v i chúng trong ph n này. • /var/spool/uucp – t p tin c a h th ng uucp.70 Thư m c /var/run Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Công d ng Các t p tin bi n đ i trong th i gian th c hi n các chương trình khác nhau. 4. chu t. /var/tmp Các t p tin t m th i. Có hai d ng thi t b : ký t (hay còn g i là các thi t b trao đ i theo byte) và kh i (trao đ i theo kh i).4. môđem. ví d : • /var/spool/at – các công vi c mà at đã ch y. S khác nhau gi a hai d ng này n m cách đ c và ghi . v. .v. T p tin đư c đ t vào hàng đ t c a các chương trình khác nhau.

/dev/fd Các t p tin đĩa m m. đ u tiên là /dev/fd0. /dev/cua Các t p tin cho môđem. N u s d ng /dev/null làm thi t b nh p vào. Tên g i v n đư c lưu k t khi k t n i teletype vào các h th ng UNIX làm terminal. t c là đĩa Primary Master. Nh ng driver này ho c n m trong nhân ho c n m riêng d ng môđun và có th g n vào nhân sau. đĩa /dev/hda. /dev/null Thi t b này có th g i là “l đen”.4 D ng t p tin 71 thông tin vào các thi t b . /dev/tty Các t p tin h tr terminal c a ngư i dùng. câu l nh ls -l cho bi l n và s nh đã nói thay vì kích thư c c a t p tin. B ng 4. /dev/ttS1 tương ng v i COM2. Đ i v i các t p tin thi t b . t c là trong trư ng h p này t p tin có c b ng 0. /dev/hd Các c ng v i giao di n IDE. thì s thu đư c m t chu i các s 0. Ví d các c ng. Nh ng ngư i vi t script thư ng chuy n nh ng thông báo không c n thi t vào thi t b này. N u nhìn vào thư m c /dev (t c là chuy n vào thư m c đó b ng l nh cd r i ch y ls). th hai là /dev/fd1. còn s nh cho bi t c n ph i làm vi c v i thi c th nào c a d ng này. T t c nh ng gì ghi vào /dev/null s m t vĩnh vi n. Trên Linux nh ng t p tin này h tr các terminal o (hãy nh l i chương trư c). Trao đ i d li u v i các thi t b trên Linux do các driver thi t b đ m nhi m. Ph n l n nh ng t p tin như v y đã đư c t o s n t trư c và n m trong thư m c dev. B ng 4.2 cho bi t nh ng t p tin thư ng dùng nh t. trao đ i thông tin v i đĩa ch có th theo t ng kh i. tb t là tb ts . Các thi t b ký t trao đ i thông tin theo t ng ký t (theo t ng byte) trong ch đ chu i các byte. /dev/pty Các t p tin h tr terminal gi . /dev/ttS T p tin h tr làm vi c v i các c ng k t ti p nhau (các c ng COM). Đ trao đ i v i các ph n khác c a h đi u hành m i driver t o ra m t giao di n liên l c có v ngoài gi ng như t p tin. /dev/ttS0 tương ng v i COM1 trong DOS.2: Nh ng t p tin thi t b chính T p tin Ý nghĩa /dev/console Console h th ng t c là màn hình và bàn phím k t n i t i máy tính. Vì th các t p tin thi thư ng có hai s : l n (major) và nh (minor).4. S d ng cho các k t n i t xa qua telnet. Ví d thi t b d ng này là terminal. Thi t b /dev/hda1 tương ng v i phân vùng đ u tiên c a đĩa c ng đ u tiên. S l n c a thi t b cho nhân bi t p tin này thu c v driver nào. Còn thông tin đư c đ c và ghi vào các thi t b kh i theo các kh i. M i d ng thi t b có th có m t vài t p tin thi t b . Không th đ c t đĩa c ng và ghi lên đó t ng byte. /dev/sd c ng v i giao di n SCSI. thì b n s th y m t lư ng kh ng l nh ng t p tin thi t b .

Nó đư c ghi trong mô t inode c a t p tin đó. liên k t m m có th ch đ n nh ng t p tin n m trong h th ng t p tin khác. . ng là phương ti n h t s c thu n ti n và s d ng r ng rãi đ trao đ i thông tin gi a các ti n trình. Nhưng trên Linux còn có m t d ng liên k t khác g i là (liên k t tư ng trưng8 ). và do đó liên k t c ng ch có th dùng cho t p tin c a cùng m t h th ng t p tin. Trong s nh ng h th ng s d ng socket c n k đ n X Window. thì t p tin v n còn đư c lưu trên đĩa cho đ n khi v n còn ít nh t m t tên. M t ti n trình có th đ c t t c nh ng gì mà m t ti n trình khác đ t vào ng. N u b n đ c xóa m t trong s nh ng t p tin này (nói đúng hơn là m t trong s nh ng tên này). N u có hai ti n trình đư c sinh ra t cùng m t ti n trình m trao đ i thông tin (thư ng x y ra). Khi này b n thân t p tin ng ch tham gia vào s kh i đ u trao đ i d li u. Sau khi đã t o ra k t n i. hay b đ m FIFO (First In – First Out). Trong trư ng h p ngư c l i c n t o ra m t ng có tên. Vì v y ch dùng liên k t c ng nh ng nơi không c n bi t s khác nhau.3 Các socket Socket đó là k t n i gi a các ti n trình. ví d b ng chương trình mkfifo. nhưng chúng là nh ng t p tin khác – nh ng t p tin liên k t m m.2 Các ng có tên (pipes) Còn có m t d ng t p tin thi t b n a đó là các ng có tên. trong đó có Linux: socket là khái ni m then ch t c a TCP/IP và như v y là d a trên socket đã xây d ng toàn b Internet. thì ng có th không có tên.72 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. M t trong nh ng ng d ng c a liên k t c ng đó là ngăn ch n kh năng xóa t p tin m t cách vô tình. Sau khi t o liên k t c ng không th phân bi t đâu là tên t p tin còn đâu là liên k t. T p tin d ng này ch y u dùng đ t ch c trao đ i d li u gi a các chương trình khác nhau (pipe d ch t ti ng Anh sang là ng. cho phép chúng giao ti p mà không ch u nh hư ng c a các ti n trình khác. N u t p tin ban đ u b xóa. ví d trên nh ng đĩa lưu đ ng. nhưng nh ng ti n trình không tham gia vào k t n i hi n th i không th th c hi n b t kỳ thao tác đ c hay ghi nào lên t p tin socket. R t khó phân bi t tên đ u tiên c a t p tin và nh ng liên k t c ng đư c t o ra sau đó. 4. ho c th m chí trên m t máy tính khác.4 Liên k t m m Trong ph n v tên t p tin chương trư c chúng ta đã nói r ng t p tin trong Linux có th có vài tên hay liên k t c ng. Nh ng liên k t này cũng có th coi là tên ph cho t p tin. thì trao đ i đư c th c hi n mà không c n đ n socket: d li u do nhân chuy n tr c ti p t chương trình này đ n chương trình khác. đư ng ng). Khác v i liên k t c ng. h th ng in và h th ng syslog. M c dù nh ng ti n trình khác có th th y các t p tin socket.4. Tuy nhiên t phía h th ng t p tin socket th c t không khác các ng có tên: đó ch là các đi m cho phép n i các chương trình v i nhau. Nói chung socket và s trao đ i qua socket đóng vai trò h t s c quan tr ng trên t t c các h th ng UNIX. t c là trên cùng m t phân vùng (đĩa lưu).4.4. do đó đưa ra c hai trư ng h p có th g p. 4. Đi m đ c bi t c a liên k t c ng là nó ch th ng đ n ch s inode. Liên k t c ng ch là m t tên khác cho t p tin ban đ u. 8 thu t ng này v n chưa đư c th ng nh t.

5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c B i vì Linux là h đi u hành nhi u ngư i dùng. liên k t m m khi đó v n làm vi c đúng. . Vì th n u b n đ c thay đ i t p tin qua m t tên nào đó c a nó. ho c khi t p tin n m trên m t h th ng t p tin khác. và root có th thay đ i thành ph n c a m t nhóm nào đó. N u b n t o trong thư m c mot m t liên k t m m ch đ n m t thư m c khác. Vi c t o b t kỳ m t liên k t nào cũng gi ng như sao chép t p tin. Hãy s d ng liên k t m m trong nh ng trư ng h p b n mu n tránh s l m l n mà liên k t c ng có th gây ra.pdf Sau khi th c hi n câu l nh này trong thư m c cá nhân c a tôi xu t hi n t p tin l4u. Cũng như v y đ i v i chính b n thân liên k t m m. Ngoài ra. thì s th y nh ng thay đ i này khi xem t p tin qua tên khác.2. b i vì v trí c a liên k t m m có th thay đ i. nên yêu c u quy đ nh truy c p đ n các t p tin và thư m c là m t trong nh ng yêu c u thi t y u nh t mà h đi u hành ph i gi i quy t. Nhưng khi t o liên k t m m. nhưng khác ch là tên ban đ u c a t p tin cũng như liên k t cùng ch đ n m t t p tin th c s trên đĩa.” luôn luôn là thư m c m c a thư m c hi n th i. nó cho chúng ta bi t t p tin là m t liên k t m m. và hi n th i v n còn đư c s d ng đ gi i quy t bài toán này. Thành viên c a các nhóm khác nhau có th có quy n truy c p khác nhau đ n t p tin.pdf ~/l4u. T t nhiên đi u này có th th y rõ trong ph n cu i (ph n tên t p tin).9.. thì trong danh sách s có m t dòng như sau: lrwxrwxrwx 1 teppi82 users 20 2006-09-10 06:39 l4u. Cơ s c a cơ ch quy đ nh quy n truy c p đó là tên ngư i dùng và tên nhóm c a ngư i dùng.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c 73 thì liên k t m m tuy không b xóa nhưng tr thành vô giá tr . mà “. Như b n đã bi t trong Linux m i ngư i dùng có m t tên riêng không l p l i dùng đ đăng nh p vào h th ng.pdf Hãy chú ý đ n ký t đ u tiên c a dòng này. T o và xóa các nhóm là công vi c c a ngư i dùng cao c p root.pdf -> projects/l4u/l4u-0.4. hãy h n ch s d ng “.9.. Cơ ch quy đ nh truy c p đư c phát tri n cho h th ng UNIX vào nh ng năm 70 c a th k trư c r t đơn gi n nhưng có hi u qu đ n n i đã đư c s d ng hơn 30 năm. ví d nhóm các nhà qu n tr có quy n nhi u hơn so v i nhóm các nhà l p trình.pdf. Và bây gi n u xem danh sách t p tin trong thư m c b ng câu l nh ls -l.” (liên k t đ n thư m c m ) trong tên t p tin ch đ n.2. 4. đó sau tên t p tin c a liên k t là m t mũi tên → ch đ n t p tin ban đ u. Đ t o liên k t m m c n s d ng câu l nh ln đã nói đ n và thêm vào tùy ch n -s: [user]$ ln -s tên_t p_tin tên_liên_k t Ví d : [user]$ ln -s projects/l4u/l4u-0. và Linux cho phép m t ngư i dùng có th n m trong m t ho c nhi u nhóm. trên h th ng còn có các nhóm ngư i dùng. thì có th di chuy n thư m c mot đi đâu tùy thích.

Đi u này là t t nhiên vì máy tính ch làm vi c d a trên các bit ch không ph i d a trên các ký t r. hãy chú ý kh năng này c a câu l nh ls -l – hi n th thông tin v m t t p tin c th nào đó ch không ph i t t c các t p tin trong thư m c m t lúc. . Ngày t đ u khi t o t p tin ch c a nó là ngư i dùng đã t o ra nó. Bây gi hãy th c hi n m t l n n a câu l nh ls -l. nhóm s h u t p tin và cho nh ng ngư i dùng khác. w. Có th thay đ i ch và nhóm s h u trong quá trình làm vi c sau này b ng hai câu l nh chown và chgrp (chúng ta s đ c p k hơn v hai l nh này ngay sau đây). ghi vào t p tin (w) và ch y t p tin này (x). t t c nh ng ngư i dùng khác (k c nh ng ngư i dùng c a nhóm root) b tư c m t quy n ghi vào t p tin này. nhóm s h u – root. Vùng này trong ví d trên là chu i các ký t t m th i chưa nói lên đi u gì “-rwxr-xr-x”. trong trư ng h p này ch s h u là ngư i dùng root. m i nhóm g m ba ký t xác đ nh quy n truy c p tương ng cho ch s h u. Cùng lúc v i ch s h u. Cũng trong ví d trên chúng ta th y. vùng xác đ nh d ng t p tin và quy n truy c p đ n nó. có nghĩa là h không th s a t p tin và nói chung là không th thay đ i t p tin b ng cách nào đó. Thay b t kỳ ký t nào trong s nh ng ký t này b ng d u g ch ngang có nghĩa là ngư i dùng b tư c m t quy n tương ng. Nh ng ký t này có th t m chia thành b n nhóm. Nó có th là m t trong s nh ng ký t sau: • – (g ch ngang) – t p tin thông thư ng • d – thư m c • b – t p tin thi t b kh i • c – t p tin thi t b ký t • s – socket • p – ng có tên (pipe) • l – liên k t m m (symbolic link). tên c a nhóm s h u cũng đư c ghi vào theo thông tin tên nhóm c a ti n trình t o t p tin. Quy n truy c p và thông tin v d ng t p tin trên các h th ng UNIX đư c lưu trong mô t inode d ng c u trúc 2 byte (16 bit).74 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Trong mô t inode c a m i t p tin có ghi tên c a ch và nhóm s h u t p tin. Trong ví d c a chúng ta quy n truy c p c a ch s h u là rwx. có nghĩa là ch s h u root có quy n đ c (r). Nhóm th nh t ch g m m t ký t xác đ nh d ng t p tin (m t trong b n d ng đã nêu ph n trên). Ví d t p tin chương trình c a h v bash /bin/bash. Nhưng bây gi trên dòng này chúng ta s quan tâm hơn đ n vùng đ u tiên. Nói chính xác hơn là ngư i dùng mà ti n trình t o t p tin đã ch y dư i tên h . [user]$ ls -l /bin/bash -rwxr-xr-x 1 root root 501804 2006-04-23 05:46 /bin/bash Như b n đ c th y. nhưng có thêm m t tham s n a đó là tên c a m t t p tin c th nào đó. Sau ký t xác đ nh d ng t p tin là ba nhóm. Nhân ti n.

ngư i dùng có th t o và xóa các t p tin trong thư m c. Trong trư ng h p này quy n g i ch quy n chuy n vào thư m c này. t t c đ u do tính ch t “th c thi” đ t ra. Ba bit ti p theo xác đ nh các tính ch t đ c bi t c a t p tin th c thi (chúng ta s nói đ n m t chút sau). thì có quy n đó. T t nhiên n u trên th c t t p tin không ph i là chương trình (ho c các script shell. còn n u b ng “0” thì quy n đó b tư c m t. B n th y không. . tr ch s h u và nhóm s h u t p tin). ví d more. Và cu i cùng 9 bit cu i cùng xác đ nh quy n truy c p đ n t p tin. ho c b ng các trình so n th o văn b n. Quy n đ c đ i v i thư m c thì h t s c d hi u. ba bit cu i cùng – quy n c a nh ng ngư i dùng còn l i (t c là t t c nh ng ngư i dùng. ba bit ti p theo – quy n c a nhóm s h u. ) thì không th g i t p tin. 9 bit này chia thành ba nhóm. w. B n bit trong s 16 bit này đư c dùng cho b n ghi v d ng t p tin. thì t c là có th xem n i dung c a thư m c (có th nói khác là xem danh sách t p tin trong thư m c). Ví d . Quy n ghi cũng d hi u.4.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c 75 x. Quy n đ c r t p tin có nghĩa là ngư i dùng có th xem n i dung t p tin b ng các chương trình xem khác nhau. m i nhóm 3 bit. . t c là thêm vào ho c xóa kh i thư m c dòng lưu thông tin v m t t p tin nào đó và các liên k t tương ng. nhưng ngư c l i n u t p tin là chương trình mà không có quy n g i thì cũng không th ch y chương trình đó. ph n m r ng c a t p tin đây không có liên quan gì. Hơn n a còn c n ph i cho ngư i dùng “quy n g i” đ i v i t t c các thư m c n m trư c thư m c này trong cây thư . còn “0” th hi n d ng d u g ch ngang. . Khi này n u bit tương ng có giá tr b ng “1”. Ba bit đ u tiên xác đ nh quy n c a ch s h u. Quy n th c thi (tôi thích dùng thu t ng quy n g i) có nghĩa là b n đ c có th n p t p tin vào b nh và th ch y mã này gi ng như trư ng h p chương trình. và khác v i các HĐH c a Microsoft không ph i ai cũng có quy n g i t p tin. N u v n th c hi n câu l nh ls -l nhưng tham s không ph i là tên t p tin mà là tên thư m c thì chúng ta s th y thư m c cũng có quy n truy c p và cũng v n nh ng ch cái r. perl. n u th c hi n câu l nh: [user]$ ls -l /usr thì s th y dòng tương ng v i thư m c share như sau: drwxr-xr-x 128 root root 4096 2006-09-07 02:20 share T t nhiên là đ i v i thư m c thì ý nghĩa c a các khái ni m “quy n đ c”. t c là cho nh ng ngư i dùng khác “quy n g i” (th c thi) thư m c. n u chúng ta nh r ng thư m c cũng ch là t p tin lưu danh sách các t p tin khác trong thư m c đó. N u b n đ c là ch s h u thư m c và mu n cho nh ng ngư i dùng khác quy n xem m t t p tin nào đó trong thư m c c a mình thì c n ph i cho h quy n truy c p (chuy n) vào thư m c này. “quy n ghi” và “quy n g i” có thay đ i m t chút. w ho c x). x nói trên đư c dùng đ xác đ nh quy n truy c p đ n thư m c. Như v y là chúng ta đã bi t đư c trên Linux nh ng t p tin nào là có th th c thi. n u không có quy n ghi w vào t p tin này. Quy n g i đ i v i thư m c có hơi khó hi u m t chút. Cho nên n u ngư i dùng có quy n đ c thư m c. d ng ch cái thì “1” đư c thay th b ng các ch cái tương ng (r. Khi có quy n này. Nhưng khi so n th o b n s không th lưu nh ng thay đ i trong t p tin lên đĩa.

nhóm và nh ng ngư i dùng còn l i. thì quy n c a h đư c xác đ nh b ng nhóm tính ch t th ba (nhóm dành cho nh ng ngư i dùng còn l i). N u tên ngư i dùng không trùng v i tên ch s h u thì h th ng ki m tra xem ngư i dùng này có n m trong nhóm s h u hay không. N u có thì kh năng truy c p đ n t p tin đư c xác đ nh b ng quy n truy c p c a nhóm. Đ u tiên h th ng ki m tra xem tên ngư i dùng có trùng v i tên ch s h u t p tin hay không. ghi và g i) không. thì b n có th chuy n sang thư m c con b ng l nh cd. nhưng c n ph i nh tên c a thư m c con này. N u ch s h u không có quy n nào đó. và không chú ý đ n các quy n c a ch s h u và nh ng ngư i dùng còn l i. tr ch s h u và nh ng ngư i dùng n m trong nhóm s h u. ch ký t w ph i đ t m t trong các ký t sau: • u – ch s h u • g – nhóm s h u g • o – nh ng ngư i dùng còn l i • a – t t c bao g m ch s h u. n u không s ph i ph c h i l i nó trư c khi có th đ c các t p tin. nhưng s không th y đó b t kỳ m t t p tin nào khi ch y l nh ls (có th th y rõ hơn n u b n s d ng chương trình Midnight Commander). ch X là m t trong các ký t sau: . N u có quy n truy c p t i m t thư m c con nào đó c a thư m c này. Đ ng ng c nhiên khi ch s h u l i không có t t c m i quy n. Sau khi đ c đo n trên có th th y “quy n đ c” thư m c là th a thãi vì không cho ra tính năng gì m i so v i “quy n g i”. Như v y nhóm tính ch t th ba trong quy n truy c p là dành cho t t m i ngư i dùng. N u có quy n truy c p đó. Chính vì v y mà theo m c đ nh t t c các thư m c có đ t quy n g i cho ch s h u cũng như nhóm và nh ng ngư i dùng khác. Cơ ch ki m tra quy n ngư i dùng khi s d ng t p tin như sau. Tuy nhiên v n có s khác nhau gi a hai quy n này. thì ngư i dùng có th vào thư m c. thì s đư c cho phép th c hi n thao tác tương ng. Có hai cách s d ng l nh này. ch nh hư ng đi). N u ch đưa ra quy n g i. ngư i dùng root có th tư c b m t s quy n c a ch s h u t p tin. thì ki m tra xem ch s h u có các quy n truy c p tương ng (đ c.76 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs m c. Đ ng tư c b quy n này c a chính b n thân mình. Đ thay đ i quy n truy c p t i t p tin ngư i ta s d ng l nh chmod (change mode). N u hai tên này trùng nhau (t c là ch s h u đang dùng t p tin c a mình). Khi dùng cách th nh t b n ph i ch ra rõ ràng thêm quy n nào cho ai ho c tư c quy n nào và c a ai như sau: [user]$ chmod wXp tên_t p_tin Trong đó. N u ngư i dùng không ph i là ch s h u và cũng không n m trong nhóm s h u. vì s không th y b t kỳ danh sách và t p tin thư m c nào (trư ng h p này gi ng như khi chúng ta đi trong màn đêm không th y đư ng. Và t t nhiên n u mu n ngăn ch n truy c p vào thư m c thì ch c n b đi quy n chuy n vào thư m c (r) c a t t c ngư i dùng (k c nhóm s h u). thì th m chí h th ng không ki m tra quy n có th có nhóm s h u và nh ng ngư i dùng khác mà đưa ra luôn thông báo l i không th th chieejn đư c hành đ ng yêu c u (d ng “Permission denied”).

Sau khi thu đư c ba giá tr s (cho ch s h u. Đ xác đ nh quy n c a ngư i dùng c n c ng các s tương ng l i v i nhau. nhóm s h u và nh ng ngư i dùng còn l i). t c là có th dùng l nh: [user]$ chmod +x tên_t p_tin đ thay cho [user]$ chmod a+x tên_t p_tin Phương án s d ng th hai c a câu l nh chmod có khó hi u hơn m t chút trong th i gian đ u s d ng Linux.4. ch p là m t trong nh ng ký t sau: • r – quy n đ c • w – quy n ghi • x – quy n g i (quy n th c hi n. x – s 1. Chúng ta c n đ t ba s này phía sau tên l nh và phía trư c tham s th hai (tên t p tin). cho nhóm s h u quy n đ c và ghi (4+2=6) và nh ng ngư i dùng còn l i quy n g i (1=1). Nó d a trên mã hóa quy n truy c p d ng s . Ký t r đư c mã hóa b ng s 4. chúng ta đưa ba s này vào dùng làm tham s cho l nh chmod. [user]$ chmod go-rw tên_t p_tin tư c b quy n đ c và ghi c a m i ngư i dùng tr ch s h u t p tin. nhưng l i thư ng xuyên đư c các nhà qu n tr cũng như ngư i dùng có kinh nghi m dùng. ghi và g i (th c hi n).5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c • + – thêm quy n • – – tư c b quy n • = – dùng quy n ch ra thay cho quy n đã có. thì s áp d ng cho t t c m i ngư i dùng.go=x tên_t p_tin 77 cho ch s h u có t t c m i quy n (đ c. nh ng ngư i dùng còn l i ch có quy n g i (th c hi n). [user]$ chmod ugo+rwx tên_t p_tin [user]$ chmod a+rwx tên_t p_tin cho m i ngư i dùng quy n đ c. N u không ch ra ai đư c thêm quy n truy c p. Ví d . n u c n cho ch s h u m i quy n (4+2+1=7). w – s 2. ghi. [user]$ chmod u=rwx. g i). Sau đây là m t s ví d s d ng câu l nh chmod: [user]$ chmod a+x tên_t p_tin thêm quy n g i t p tin tên_t p_tin cho m i ngư i dùng c a h th ng. thì dùng l nh sau: .

N u như có đ t “bit thay đ i ID ngư i dùng”. thì hi u r ng nh ng s đ ng sau tên l nh không ph i gì khác mà chính là b n ghi h cơ s tám c a 9 bit xác đ nh quy n truy c p cho ch s h u. Ví d đi n hình nh t là câu l nh thay đ i m t kh u passwd. Đi u này cho phép gi i quy t m t s v n đ khó th c hi n. Ý nghĩa c a bit này như sau. Ý nghĩa c a bit này cũng gi ng như trên nhưng ch thay th “ngư i dùng” b ng “nhóm”. Như v y bit này còn có th g i là “bit thay đ i ID ch s h u ti n trình”. thì ch s h u (không ph i root) ph i là thành viên c a nhóm đó. T t nhiên là trong chương trình passwd đã có mã đ ngư i dùng ch đư c phép thay đ i m t dòng trong t p tin này – dòng tài kho n c a ngư i dùng đó. chúng chi m các v trí 5 – 7 ngay sau mã cho bi t d ng t p tin. Ví d : Identificator. Ví d ID c a ngư i dùng cao c p root là 0. R t thu n ti n khi đ t bit này cho nh ng chương trình thư ng g i. Tính ch t đ u tiên đó là “bit thay đ i ID9 ngư i dùng”. Đ k t thúc bài h c v quy n truy c p đ n t p tin c n nói thêm v nh ng tính ch t khác có th g p c a t p tin mà cũng xác đ nh b ng l nh chmod. trong đa s trư ng h p là /etc/shadow) mà ch s h u là ngư i dùng cao c p root. Trong mô t inode. Ch có ch s h u t p tin ho c ngư i dùng cao c p m i có kh năng thay đ i quy n truy c p b ng câu l nh chmod. thì chương trình này nh n đư c nh ng quy n truy c p đ n t p tin và thư m c c a ngư i dùng đã ch y nó. Ngư i dùng cao c p root có th đ t “bit thay đ i ID ngư i dùng” b ng l nh: [root]# chmod +s tên_t p_tin Tương t như v y chúng ta có “bit thay đ i ID nhóm”. nhóm s h u và nh ng ngư i dùng còn l i. Bit này ch h th ng bi t sau khi d ng chương trình c n lưu l i nó trong b nh . Do đó chương trình thay đ i m t kh u passwd đư c ch y v i quy n root và nh n đư c quy n ghi vào t p tin /etc/passwd. M t tính ch t n a c a t p tin th c thi đó là “bit dính” (chính xác hơn là “bit lưu chương trình”) hay thu t ng ti ng Anh là “sticky bit”. N u s d ng phương án xác đ nh tính ch t d ng s c a l nh chmod. thì giá tr c a ba tính ch t v a nói ph i n m trư c nh ng s xác đ nh quy n truy c p (t c là s đ u tiên trong dãy 4 s xác đ nh t t c các tính ch t c a t p tin). Có nghĩa là ngư i dùng không th thay đ i m t kh u c a mình. m i ngư i dùng có m t ID d ng s như v y.78 [user]$ chmod 761 tên_t p_tin Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs N u b n bi t v mã đôi c a h cơ s tám. Đó là nh ng tính ch t cho các t p tin th c thi. 9 . Trên nh ng máy “top model” (high end) hi n đ i thì r t hi m khi s d ng. thì chương trình nh n đư c quy n truy c p đ n t p tin và thư m c c a ch s h u t p tin chương trình. không trùng l p. Bit này ch c n thi t trên nh ng máy cũ. ph n c u trúc 2 byte xác đ nh tính ch t t p tin. Đ có th thay đ i quy n c a nhóm s h u. Vì th chương trình n u do ngư i dùng ch y s không th th c hi n l nh ghi vào t p tin này. ID c a ngư i dùng là duy nh t. Nhưng t p tin /usr/bin/passwd có “bit thay đ i ID ngư i dùng”. và root là ch s h u t p tin chương trình này. T t c m t kh u đư c lưu trong t p tin /etc/passwd (ho c m t t p tin mã hóa nào khác. Chúng ta s dùng thu t ng “bit lưu chương trình” vì đúng v i ng c nh này hơn. Thông thư ng. vì trong trư ng h p này s ti t ki m đư c th i gian n p chương trình vào b nh m i l n ch y. khi ngư i dùng g i th c hi n m t chương trình nào đó.

chmod.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c [root]# chmod 4775 tên_t p_tin 79 Khi này cũng v n s d ng phép c ng như đ i v i trư ng h p quy n truy c p và các tính ch t có giá tr như sau: • 4 – “bit thay đ i ID ngư i dùng” • 2 – “bit thay đ i ID nhóm” • 1 – “bit lưu chương trình” (sticky bit). m c dù trong k t qu c a l nh ls -l không có nh ng v trí riêng đ hi n th k t qu c a ba bit (“bit thay đ i ID ngư i dùng”. chúng ta v n có th th y đư c nh ng thông tin này.4. thì ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a ch s h u s đư c thay th b ng ký t s. N u “bit thay đ i ID ngư i dùng” b ng 1. “bit thay đ i ID nhóm” và “bit lưu chương trình”). N u “bit lưu chương trình” (sticky bit) b ng 1. thì s có thay đ i c a k t qu c a l nh ls -l trong ph n quy n truy c p (ph n đ u tiên). thì thay th ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a nh ng ngư i dùng còn l i b ng ký t t. n u nh ng ngư i dùng còn l i có quy n th c hi n t p tin. ln. cd. M t vài ví d : [user]$ ls -l /usr/bin/passwd /usr/bin/write -rwsr-xr-x 1 root shadow 72836 2006-05-02 12:50 /usr/bin/passwd -rwxr-sr-x 1 root tty 8936 2006-05-02 10:50 /usr/bin/write ( đây chúng ta th y có th li t kê nhi u t p tin trên dòng l nh ls -l. Lúc này n u ch s h u có quy n g i t p tin thì ký t x đư c thay th b ng ch cái s nh . đó là pwd.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c Trong nh ng ph n trư c chúng ta đã đ c p đ n m t vài câu l nh đ làm vi c v i t p tin và thư m c. .) [user]$ touch vidu [user]$ chmod 7766 vidu [user]$ ls -l vidu -rwsrwSrwT 1 teppi82 users 0 2006-09-11 12:46 vidu 4. n u ngư c l i. b ng ký t T. S thay th như v y cũng x y ra n u có đ t “bit thay đ i ID nhóm”. t c là dùng nhi u t p tin làm tham s cho l nh ls. N u có (nh ng) bit nào đó trong s ba bit này đư c đ t (nh n giá tr 1). thì thay th x b ng ch cái S l n. ls. Trong ph n này chúng ta s xem xét m t cách ng n g n m t vài câu l nh thư ng dùng n a. còn ngư c l i (ví d t p tin không ph i là chương trình). Như v y. t t nhiên là s thay th ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a nhóm s h u.

80 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4.3 Câu l nh cat Câu l nh cat thư ng dùng đ t o các t p tin.1 Câu l nh chown và chgrp Nh ng câu l nh này dùng đ thay đ i ch s h u và nhóm s h u t p tin. L nh cat cũng đưa ra màn hình (đ u ra) n i dung c a (các) t p tin dùng làm tham s c a nó. nhưng khi này c n ph i ch ra đư ng d n t i đó. Vì nó đư c t o ra cho s móc n i (concatenate. (liên k t đ n thư m c m ). Ch có ngư i dùng cao c p root m i có quy n thay đ i ch s h u.2 Câu l nh mkdir Câu l nh mkdir cho phép t o thư m c con trong thư m c hi n th i. m c dù có th s d ng l nh touch. b n đ c c n ph i có quy n ghi vào thư m c hi n th i. Tham s c a câu l nh này là tên c a thư m c mu n t o ra. Trong thư m c v a t o s t đ ng t o ra hai m c: . Có th t o ra thư m c con trong m t thư m c khác thư m c hi n th i. Cú pháp c a hai câu l nh này tương t nhau: [root]# chown tên_ngư i_dùng tên_t p_tin [root]# chgrp tên_nhóm tên_t p_tin 4.. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> mkdir mot/hai mkdir: cannot create directory ’mot/hai’: No such file or directory teppi82@ThinhQuyen:~> mkdir -p mot/hai teppi82@ThinhQuyen:~> ls -l mot t ng 4 drwxr-xr-x 2 teppi82 users 4096 2006-09-11 13:36 hai 4.6. Đ có quy n thay đ i nhóm. t c là s k t h p các t p tin khác nhau vào m t: . n u dùng thu t ng c a Hoá h c là “s c ng” các t p tin). N u chuy n k t qu làm vi c c a l nh cat vào m t t p tin nào đó thì có th t o ra b n sao c a t p tin như sau: [user]$ cat t p_tin1 > t p_tin2 Chính b n thân câu l nh cat lúc đ u đư c phát tri n đ dùng cho vi c chuy n hư ng k t qu làm vi c. thì ch s h u còn ph i là thành viên c a nhóm s s h u t p tin này. còn thay đ i nhóm s h u t p tin có th là root ho c ngư i dùng ch s h u. Có th dùng các tùy ch n sau c a câu l nh mkdir: • -m mode – xác đ nh quy n (ch đ ) truy c p cho thư m c m i (ví d : -m 700) • -p – t o ra các thư m c trung gian ch ra trong đư ng d n (n u chưa có chúng). (liên k t đ n chính b n thân thư m c này) và . Ví d : [user]$ mkdir ~/projects/l4u/images (hãy nh l i ký hi u ∼ dùng đ ch c a ngư i dùng).6. Đ t o ra thư m c con.6.

hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<D> ho c <Ctrl>+<C>. t c là gi l i đư c c u trúc c a thư m c b n đ u (recursive). N u s d ng m t t p tin đã có vào ch c a t p tin đích thì n i dung c a nó s b xóa m t. V l i có th s d ng câu l nh cp v i tùy ch n -i. B ng 4. Khi đó trư c khi ghi chèn lên t p tin đã có h th ng s h i l i ngư i dùng. –R ho c –r N u ngu n là thư m c thì sao chép thư m c đó cùng v i t t c nh ng gì (t p tin.4 Câu l nh cp M c dù đôi khi có th dùng câu l nh cat đ sao chép các t p tin. Còn trong trư ng h p th hai thì t p tin có trong thư_m c_ngu n s đư c sao chép vào thư m c thư_m c_m i.3. . do v y khi sao chép c n ph i c n th n. nhưng trong Linux có m t câu l nh chuyên dùng cho vi c này – l nh cp. n u không thì s sao chép t p tin (n i dung) mà liên k t này ch đ n. N u không đưa ra tùy ch n này thì quy n truy c p c a t p tin s đư c thi t l p theo quy n c a ngư i dùng đã ch y l nh. 4. thư m c con) n m trong nó. t p_tinN > t p_tin_m i 81 Và cũng chính kh năng chuy n hư ng k t qu c a câu l nh này đư c dùng đ t o các t p tin m i. Khi này đ u vào c a l nh cat đó là dòng d li u nh p t bàn phím (đ u vào tiêu chu n). R t nên dùng tùy ch n này.4. –f Ghi chèn t p tin khi sao chép mà không h i l i hay c nh báo.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c [user]$ cat t p_tin1 t p_tin2 . và t t c nh ng gì b n đã gõ s đư c lưu l i trong t p tin t p_tin_m i.. Có th áp d ng m t trong hai d ng c a l nh này: [user]$ cp [tùy_ch n] ngu n đích [user]$ cp [tùy_ch n] thư_m c_ngu n thư_m c_m i Trong trư ng h p th nh t sao chép t p tin (ho c thư m c) ngu n vào t p tin (ho c thư m c) đích. T t nhiên là như v y ch y u dùng cat đ t o các t p tin văn b n ng n. Đ sao chép thì c n có quy n đ c t p tin mu n sao chép và quy n ghi vào thư m c s sao chép đ n (“thư m c đích”). Câu l nh cp còn có m t vài tùy ch n có ích khác li t kê trong b ng 4.6.3: Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp Tùy ch n Ý nghĩa –p Gi l i th i gian s a đ i t p tin và c gi l i nh ng quy n truy c p có th gi l i. còn đ u ra s là t p tin m i: [user]$ cat > t p_tin_m i Sau khi nh p vào nh ng gì mu n nh p. –d N u đưa ra tùy ch n này thì các liên k t m m s v n là các liên k t..

N u mu n câu h i xác nh n s cho phép c a ngư i dùng xu t hi n trư c khi xóa t p tin. Cú pháp c a l nh này tương như cú pháp c a cp. đ ng quy n thêm vào tùy ch n -i đ hi n ra c nh báo khi có t p tin s b ghi chèn. T t nhiên b n có th tham kh o tài li u HOWTO có trên http://www. b n đ c c n có quy n ghi vào thư m c lưu nh ng t p tin ho c thư m c mu n xóa. thì s xóa t t c nh ng t p tin có trong thư m c hi n th i. 10 .doc *. Ch c n đ t vào ch hai tham s tên cũ và tên m i c a t p tin như th này: [user]$ mv tên_cũ tên_m i Nhưng hãy chú ý là câu l nh mv không cho phép đ i tên m t vài t p tin cùng lúc b ng cách s d ng các m u tên. t c là di chuy n chúng trong ph m vi c a m t thư m c. Có m t s cách ph h i t p tin đã xóa trên h th ng t p tin cũ ext3fs. Các thư m c con không b đ ng t i.6 Câu l nh rm và rmdir Đ xóa nh ng t p tin và thư m c không c n thi t trên Linux có các câu l nh rm (xóa t p tin) và rmdir (xóa thư m c r ng). sau đó xóa b n th n thư m c b ng l nh rmdir. thì có th s d ng câu l nh mv. Vì th hãy khi hai l n trư c khi xóa gì đó và đ ng quên tùy ch n -i. đây là thư m c). tùy ch n này có nh ng câu l nh cp. Khi s d ng l nh mv cũng gi ng như khi s d ng cp. và sau đó m i xóa t p tin (thư m c) ban đ u.tldp. Câu l nh mv không ch dùng đ di chuy n. Hơn n a. Khi này quy n thay đ i chính b n thân các t p tin và thư m c là không c n thi t. Tuy nhiên có th xóa thư m c không r ng cùng v i t t c nh ng t p tin và thư m c có trong nó. trên Linux không có câu l nh ph c h i t p tin sau khi xóa. Theo tôi nghĩ b t kỳ ngư i dùng Linux nào cũng có th chia s v i b n c m giác b m t t p tin “ngay trư c m t”. Đ xóa c t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i c n dùng tùy ch n -r k trên. th m chí c khi v a xóa xong10 . N u dùng câu l nh rm (không có tùy ch n) đ xóa thư m c thì s xu t hi n thông báo d ng “cannot remove ‘l4u’: Is a directory” (không th xóa b . do đó không xem xét chúng.5 N m t m gi Câu l nh mv u b n không c n sao chép. N u ch y l nh rm *.6. Các tùy ch n c a nó cũng ng như c a cp. Đ s d ng nh ng câu l nh này.6.odt s không làm vi c.org này trong trư ng h p kh n c p.82 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. n u s d ng câu l nh rm v i tùy ch n -r. 4. l nh này đ u tiên sao chép t p tin (hay thư c). thì hãy dùng tùy ch n -i (r t d nh . Tuy nhiên c n luôn luôn nh r ng. mv đã k trên). mà c n di chuy n t p tin t m t thư m c này vào t thư m c khác. nhưng chúng ta là nh ng ngư i dùng m i. mà còn dùng đ thay đ i tên t p tin và thư m c. Đ xóa thư m c thì c n xóa t t c nh ng t p tin có trong nó. Do đó câu l nh: [user]$ mv *.

Đơn gi n nh t là dùng thư m c g c “/” làm nơi kh i đ u tìm ki m. Đ tìm ki m t khóa “string” (m t c m ký t nào đó) thì đ u tiên c n nh n “/” đ chuy n vào ch đ tìm ki m. nhưng chúng ta s không li t kê đ y đ nh ng phím này đây. N u tìm th y t khóa trong t p tin. <→>. theo kích thư c. N u mu n ti p t c tìm ki m hãy nh n phím <N>. trong đó có th có các thư m c m ng . Bây gi b n đ c ch c n nh phím <Q> dùng đ thoát ra kh i ch đ xem c a more.6. less có t t c các ch c năng và l nh đi u khi n c a more. tuy nhiên r t ít khi l nh cat đư c s d ng cho m c đích này. <End>. và ch dùng đ hi n th nh ng t p tin có dung lư ng r t nh . Câu l nh find có th tìm ki m t p tin theo tên.7 Câu l nh more và less Câu l nh cat cho phép đưa ra màn hình (đ u ra tiêu chu n) n i dung c a b t kỳ t p tin này.6. Các l nh more và less cho phép tìm ki m t khóa có trong t p tin đang xem.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 83 4. T t c các tuỳ ch n c a l nh more b n có th đ c trong trang hư ng d n man (more(1)) ho c info c a nó. Câu l nh (b l c) more đưa n i dung c a t p tin ra màn hình theo t ng trang có kích thư c b ng kích thư c màn hình (nói chính xác thì là g n b ng. Nh n phím <Enter> đ đ c m t dòng ti p theo. chúng ta đã nói v đi u này khi nói v h th ng tr giúp man. Ngoài <Space> và <Enter> còn có m t vài phím đi u khi n khác. vì s “l c soát” t t các thư m c k c nh ng h th ng t p tin g n vào. Ti n ích less là m t trong nh ng chương trình đư c d án GNU phát tri n. ví d phím <B> đ quay l i màn hình trư c. n u không thì b n s ph i nh n phím <Space> cho đ n khi h t t p tin (ch ng may n u nó quá dài thì b n s m t r t nhi u th i gian). Nguyên nhân là n i dung c a t p tin l n s ngay l p t c ch y qua màn hình và ngư i dùng ch th y nh ng dòng cu i cùng c a t p tin. Vì th cat dùng ch y u theo ch c năng chính c a nó. t c là dùng đ “c ng” các t p tin. Cú pháp chung c a câu l nh find có d ng sau: find [danh_sách_thư_m c] tiêu_chí_tìm_ki m Trong đó tham s “danh sách thư m c” xác đ nh nơi tìm ki m t p tin mong mu n. còn đ xem n i dung c a các t p tin văn b n chúng ta dùng các l nh more và less ho c các trình so n th o khác. và cũng không đưa ra danh sách các tùy ch n c a l nh more. <←>. sau đó nh p vào “string” vào dòng “/” cu i màn hình. Ví d . trong đó l nh less cho phép tìm ki m theo hai hư ng: t trên xu ng dư i và ngư c l i. cho phép s d ng các phím đi u khi n con tr (<↑>. <PgDown>) đ di chuy n trong văn b n. <PgUp>.8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin Còn có m t câu l nh thư ng dùng đ làm vi c v i t p tin trong Linux đó là câu l nh tìm ki m t p tin find. <Home>.4. <↓>. Hãy nh l i. trong less có th dùng t h p phím <Shift>+<N> đ tìm ki m theo hư ng ngư c l i. vì có m t dòng cu i cùng dành cho đ hi n th tr ng thái (status)). thì s hi n th đo n văn b n tương ng sao cho dòng tìm th y n m trên cùng. Tuy nhiên trong trư ng h p đó tìm ki m có th kéo dài r t lâu. và có thêm m t vài s m r ng khác. 4. th i gian t o ho c th i gian s a đ i t p tin và theo các tiêu chí khác. Đ xem trang ti p theo c n nh n vào phím tr ng <Space> (phím dài nh t trên bàn phím hi n nay).

Trong Linux: • “*” tương ng v i t t c các t p tin tr nh ng t p tin n. vì th taptin?. Còn *[G-K4-7] tương ng v i nh ng t p tin có tên k t thúc b ng G. cat.*” tương ng v i t t c nh ng t p tin n (trong đó có thư m c hi n th i “.txt. n u dùng m t danh sách nh ng thư m c. T t c các tham s đ ng trư c tiêu_chí_tìm_ki m đư c coi là tên thư m c c n “l c soát”. b. Hãy chú ý là không có kho ng tr ng trong c hai ví d k trên. c. K. • “*. mv). Ví d . Có th làm s kh i lư ng công vi c. Ví d : [user]$ find /usr/bin /sbin /bin /usr/local/bin -name cp Ph n đ u c a tiêu_chí_tìm_ki m xác đ nh xem chương trình find ph i tìm cái gì. Trong đa s trư ng h p m u tên t p tin đư c t o ra nh các ký t đ c bi t “*” và “?”. rm. 4. “)”. mà t p tin có th n m trong. ch tên c a t p tin ho c thư m c chúng ta s d ng m t “m u tên”. cp. Ký t “?” ch thay th m t ký t b t kỳ.txt s tương ng v i các tên sau (taptin1. taptin9. đ thay th cho thư m c g c. J. thì tìm ki m s b t đ u t thư m c hi n th i và đi sâu vào trong các thư m c con.*” ch tương ng v i nh ng t p tin và thư m c có d u ch m (. Ký t “*” s d ng đ thay th cho b t kỳ dòng ký t nào. I./l*es’ s tìm th y trong thư m c hi n th i thư m c con l4u/images. Trong hai d u ngo c này đ t danh sách các ký t (có th d ng kho ng11 ) có th g p. • “*a*” tương ng v i May và march. • “. khi đó câu l nh s tìm ki m s tương ng c a tên t p tin đ y đ bao g m c đư ng d n ch ra.84 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs (và chuy n gì x y ra n u t c đ đư ng truy n th p). đây tiêu_chí_tìm_ki m có d ng “–name tên_t p_tin”. chgrp.. -path ’ . 6. T t nhiên đây ch đưa ra nh ng thông tin th t ng n g n v “m u tên” t p tin và các ký t thay th . nên chúng ta c n chú ý và dành th i gian đ nghiên c u các quy đ nh s d ng và vi t “m u tên”.txt. “(”. taptin2. 5. Ví d [xyz]* tương ng v i t t c nh ng tên t p tin b t đ u b ng a. “. câu l nh: [user]$ find . Ngoài “*” và “?” trong Linux còn s d ng các d u ngo c vuông ([]) đ t o “m u tên”.) ho c cu i cùng. 7.” ho c “!”. B n đ c có th tìm th y thông tin chi ti t hơn v “m u 11 gi a tên interval . Ngư i dùng thư ng th c hi n tìm ki m theo tên t p tin như ví d trên. chown.txt. Trong ví d này.”). Và b i vì m u tên t p tin không ch s d ng cho câu l nh find mà còn s d ng cùng v i nhi u câu l nh khác (bao g m c nh ng câu l nh đã nói đ n: chmod. H. ch tùy ch n -name có th s d ng tùy ch n -path. Ph n đ u này là tham s b t đ u b ng “–”.” và thư m c m “. • “a*p” tương ng v i anhchup và anhchep. N u không ch ra m t thư m c nào.

thì có th dùng tiêu chí tìm ki m như sau: (-name *.4.tex -name *. Trư c d u ngo c c n đ t m t d u g ch chéo ngư c (\). d (thư m c). n u b n đ c mu n tìm thư m c theo tên c a nó thì có th dùng l nh: [user]$ find /usr/share -name man1 -type d ho c dùng tiêu chí ph c t p: [user]$ find /usr/share \( -name man1 -and -type d \) Trong ví d sau chúng ta tìm t p tin theo tiêu chí như sau: ho c tên t p tin có “ph n m r ng” *. Còn bây gi sau khi đã làm quen v i “m u tên” t p tin. D ng t p tin đư c xác đ nh b ng m t trong các ký t sau: b (thi t b kh i).4. N u sau s có ký t c thì có nghĩa là kích thư c đư c tính theo byte (ký t . –group tên Tìm t p tin thu c v nhóm ch ra. charater). –newer m u Tìm t p tin đư c thay đ i sau khi thay đ i t p tin có trong m u. M t vài ví d đơn gi n c a tiêu chí tìm ki m có trong b ng 4. . C n nói r ng t nh ng tiêu chí đơn gi n có th t o ra nh ng tiêu chí ph c t p hơn nh các phép lôgíc and.odt) ho c (-name *.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 85 B ng 4. Ví d . N u ch dùng m t phép lôgíc and ho c !. f (t p tin thư ng).tex -and -name *.org/pub. –mtime s _ngày Tìm t p tin đư c thay đ i l n cu i cùng trư c s _ngày ch ra. p ( ng có tên pipe).tex. còn sau d u ngo c c n đ t m t kho ng tr ng. ch không ph i theo kh i. –size s [c] Tìm t p tin có c b ng s kh i 512 byte (t c là b ng 512B x s ).4: Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find.tex -or -name *. thì coi như dùng and. t c là có th dùng m t trong hai cách ghi: (-name *. Có th s d ng k t h p như v y m t s lư ng b t kỳ các tiêu chí k c tiêu chí ph c t p. N u không ch ra phép lôgíc c th . –type d ng_t p_tin Tìm t p tin d ng ch ra. 12 đ trong d u ngo c vì chúng ta bi t r ng trong Linux không có khái ni m ph n m r ng t p tin.tex.odt).odt).org (trong đó có tôi) th c hi n có trên http://vnoss. ho c kích thư c t p tin nh hơn 200KB. ho c l (liên k t m m). Ví d . n u b n mu n tìm t t c nh ng t p tin có “ph n m r ng”12 là . c (thi t b ký t ). chúng ta quay tr l i v i câu l nh find và nói chi ti t hơn v nh ng kh năng có th c a tiêu chí tìm ki m. tên” t p tin trong tài li u IBM LPI tutorial b n d ch ti ng Vi t do nhóm c ng tác c a vnoss. or ho c phép ph đ nh (ký hi u là d u ch m than “!”).odt và . Tùy ch n Giá tr –name m u_tên Tìm t p tin có tên tương ng v i m u_tên. còn phép lôgíc or và các tiêu chí ph c t p hơn thì c n d u ngo c. Nh ng tiêu chí tìm ki m đơn gi n khác b n có th tìm th y trong trang man c a câu l nh find ho c trong tài li u LPI tutorial nói trên. thì có th b đi d u ngo c.

Ví d . Nói chung câu l nh cmd là m t câu l nh r t m nh. M t ví d khác là thao tác -exec cmd {}.tex -print dùng đ đưa ra màn hình danh sách tên c a t t c nh ng t p tin tìm th y cùng v i đư ng d n đ y đ đ n t p tin. ch -exec có th dùng -ok. 4. Hãy nh r ng s thay đ i thư ng là m t chi u. Sau cmd {} là d u ch m ph y (. thì hãy dùng câu l nh sau: [user]$ find .9 Câu l nh split Đôi khi chúng ta c n chia m t t p tin l n thành t ng ph n nh . Tương t d u “+” có nghĩa là c n tìm t p tin có giá tr c a tham s l n hơn s đưa ra. Trong trư ng h p này s th c hi n câu l nh cmd đ i v i t t c nh ng t p tin tìm th y. Do đó có th chia t p tin này thành hai ph n m i ph n nh hơn 700MB sau đó s g p chúng l i. Đương nhiên là chưa ph i t t c nh ng kh năng c a l nh này đư c li t kê ra đây. kho ng 1. có ích và là m t công c tìm ki m t t trong h th ng t p tin. n u b n mu n xóa t t c nh ng t p tin trong thư m c hi n th i mà ngư i dùng không “đ ng” đ n trong vòng 365 ngày ho c lâu hơn. Câu l nh split cho phép sao chép t p tin b ng cách chia chúng ra thành t ng ph n nh theo kích thư c đã đ nh. Trong đó cmd là m t câu l nh b t kỳ nào đó c a h v shell. L y ví d b n có m t t p tin phim d ng mpg l n. Có nghĩa r ng c n tìm t p tin có giá tr c a tham s nh hơn s đưa ra. D u này có th s d ng v i b t kỳ tham s có giá tr s nào trong tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. -type f -atime +365 -exec rm {} \.tex \) -or \( -size -200 \) \) Trong ví d cu i cùng này hãy chú ý r ng trư c giá tr kích thư c t p tin có d u “–”. c n nói thêm r ng sau tiêu chí tìm ki m có th đưa ra ngay thao tác x lý t t c nh ng t p tin tìm th y. Nhưng t p tin này không th n m g n trên m t CD (dung lư ng kho ng 700MB). Tham s c a l nh này là tên c a t p tin . Đ làm đư c vi c này chúng ta có th s d ng l nh split. [user]$ find ~/projects -name *.86 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs [user]$ find ~/projects \( \( -name *.2GB.) có d u g ch chéo ngư c “\” trư c (chúng ta s hi u rõ hơn tác d ng c a d u g ch chéo ngư c trong chương ngay sau). Và cũng không có ghi DVD mà ch có ghi CD. Ví d đơn gi n nh t là thao tác –print. N u không có d u “+” và d u “–” thì tìm t p tin có giá tr c a tham s b ng s đưa ra.6. Và b n mu n sao chép t p tin này qua m t máy khác nhưng l i không có m t k t n i m ng. khi đó trư c khi th c hi n câu l nh cmd cho m i t p tin tìm th y h th ng s h i l i xem b n có mu n th c hi n th t không. Hãy tìm hi u trong trang tr giúp man ho c m t cu n sách dày c p nào đó v Linux. Đ k t thúc ph n v câu l nh find này. Thao tác này đư c dùng theo m c đ nh. t c là luôn luôn đư c dùng khi không ch ra thao tác nào như trong các ví d trư c đây. Và hãy c n th n khi s d ng nh ng kh năng c a câu l nh này như g i nh ng câu l nh khác đ th c hi n trên t t c nh ng t p tin tìm th y.

Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> diff ChangeLog ChangeLog2 1c1 < 11 tháng 09 năm 2006. ‘ab’. t c là s thu đư c các t p tin ‘xaa’. phimab. Công c đơn gi n nh t trong s này là l nh cmp (compare). . ‘ac’. .v. Ngoài các tham s có th thêm vào tùy ch n -b đ xác đ nh kích thư c c a các t p tin t o ra (tính theo byte). r i sau đó quên luôn là t p tin nào m i hơn ho c t t hơn. L nh này ch so sánh n i dung c a hai t p tin theo t ng byte: [user]$ cmp t p_tin1 t p_tin2 N u hai t p tin hoàn toàn trùng nhau. N u không đưa ra ph n đ u. ‘xac’.3 Thông báo v s khác nhau s hi n th trên màn hình (đ u ra tiêu chu n). Sau -b là m t s và sau đó là m t ch cái: k (kích thư c tính theo KB) ho c m (tính theo MB). phiên b n 0.9. ‘xab’. Là vì có th sao chép t p tin m t cách d dàng. T t nhiên thông tin mà l nh cmp đưa ra hơi ít đ có th quy t đ nh ch n t p tin nào trong s hai t p tin này. Chúng ta có th chuy n hư ng báo cáo này vào m t t p tin: . t p tin nào quan tr ng hơn.6. N u không đưa ra tùy ch n này thì theo m c đ nh kích thư c c a t p tin thu đư c b ng 1MB.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 87 ban đ u và ph n đ u (prefix) tên c a các t p tin s t o ra.v. Cu i cùng ph c h i t p tin ban đ u b ng l nh: [user]$ cat phim* > phim. phiên b n 0. phimab) lên hai đĩa CD-R(W). r i đưa chúng (có nghĩa là dùng l nh cp) lên máy th hai vào m t thư m c nào đó.3 --> 18 tháng 09 năm 2006. . 4. Các t p tin thu đư c s có tên g m ph n đ u (prefix) này và hai ch thêm vào đ chúng không trùng nhau: ‘aa’. Vì th nh ng công c dùng đ so sánh t p tin là c n thi t và t t nhiên là có trong Linux. Đ gi i quy t bài toán đã đưa lúc đ u thì c n ch y l nh: [user]$ split -b 650m phim. .4. thì theo m c đ nh s d ng ‘x’.mpg Sau đó có th xóa đi các t p tin phimaa. ‘ad’. (không có kho ng tr ng và các d u ch m gi a ph n đ u và nh ng ch cái này). Ch c n cho câu l nh này bi t tên hai t p tin mà b n mu n so sánh.10 So sánh các t p tin và l nh patch Có th b n không đ ý nhưng khi làm vi c v i máy tính công vi c so sánh n i dung c a hai t p tin khác nhau g p m t cách thư ng xuyên.mpg phim Sau đó dùng chương trình ghi đĩa sao chép hai t p tin thu đư c (phimaa.9. còn n u chúng khác nhau thì đưa ra s th t c a dòng và byte ch có s khác nhau. thì l nh hoàn thành công vi c mà không đưa ra thông báo gì. Vì th còn có th s d ng câu l nh diff đ bi t đư c s khác nhau gi a hai t p tin đây là gì. v. ‘xad’ v.

c.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin Khi s d ng Linux r t có th b n s ít làm vi c v i ph n l n các l nh h v shell.diff teppi@ThinhQuyen:~> more ChangeLog.c.2.9. phiên b n 0.diff Như v y t t nhiên là kích thư c c a t p tin xvnkb. n u không có trong t p tin th hai – m t ký t “>”. vì đã có nh ng chương trình ti n ích như Midnight Commander và các .2. Bài toán này là do patch gi i quy t.c xvnkb-0.diff > xvnkb-0.2. Mà s phát tri n c a ng d ng mã m m i là đi m chính.diff 1c1 < 11 tháng 09 năm 2006. Thông thư ng kh năng này đư c dùng khi phân ph i b n c p nh t c a chương trình ng d ng. ch c n ch y l nh: [user]$ patch xvnkb-0. M i nhà phát tri n s đóng góp đo n mã c a mình b ng chính cách này. Tuy nhiên sau khi nh n đư c t p tin *.3 Đ đánh giá phiên b n c a m t t p tin thì thu n ti n hơn n u s d ng câu l nh sdiff.8.9. phiên b n 0. N u m t dòng nào đó ch có trong t p tin th nh t thì nó đư c đánh d u b ng m t ký t “<”. N u hai c t có cùng s th t khác nhau.c.88 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs teppi@ThinhQuyen:~> diff ChangeLog ChangeLog2 > ChangeLog.diff thì c n ph i đưa nh ng s a đ i đã làm vào phiên b n hi n th i. m t chương trình ng d ng nào đó đư c đưa cho ngư i dùng d ng t p tin xvnkb-0.c.c và xvnkb.c > xvnkb. phân cách nhau b i các kho ng tr ng. Sau đó nhà phát tri n s a các l i và c p nh t chương trình r i lưu mã ngu n trong m t t p tin khác xvnkb-0.9.c s thu đư c t p tin xvnkb-0.2.c.2.8. 4.8. Trong trư ng h p chương trình ng d ng l n thì s ti t ki m này là đánh k .9. Còn có câu l nh diff3 cho phép so sánh 3 t p tin m t lúc.c.2. Chúng ta nh r ng m t ng d ng mã m đư c phát tri n b i c m t nhóm các nhà phát tri n và c ng đ ng.c.9.2.diff.2.diff s nh hơn nhi u so v i xvnkb-0.c. Tuy nhiên ti t ki m cho ngư i dùng không ph i là ng d ng chính.2.c xvnkb. Bây gi c n đưa nh ng thay đ i đã làm đ n cho ngư i dùng. thì chúng s cách nhau b i m t d u g ch th ng đ ng “|”. s ti t ki m đư c dung lư ng truy n t i qua m ng Internet n u ch g i xvnkb. t c là k t qu báo cáo t o ra b ng l nh: [chuoi]$ diff xvnkb-0. Có th d dàng hi u đi u này n u bi t r ng k t qu báo cáo c a diff v s khác nhau gi a hai t p tin có th s d ng cho câu l nh patch. L y ví d đơn gi n (“m t cách ngu ng c”). có ch a mã ngu n c a chương trình này trên ngôn ng C.3 --> 18 tháng 09 năm 2006.9. K t qu so sánh khi này s hi n th d ng hai c t.9. Nhưng thư ng s d ng nh t trên các h th ng UNIX và Linux v n là câu l nh diff. T t nhiên là ch c n g i cho ngư i dùng nh ng thay đ i.8. Đã có xvnkb-0.diff.

4. B ng 4. pkzip. --extract. thì nh t đ nh ph i dùng .v. Chương trình tar có 8 tùy ch n khác v i nh ng tùy ch n còn l i ch khi ch y l nh tar thì c n ph i đưa ra m t trong s 8 tùy ch n này. và s th y đây không ph i là m t y u đi m c a Linux mà còn là đi m m nh n u bi t cách k t h p “nh p nhàng” hai chương trình này. -t. sau đó ch ra tên t p tin. -r.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 89 môi trư ng giao di n đ ho như KDE. GNOME. --diff. N u mu n t o t p tin này trên đĩa c ng. --update Ch thêm nh ng t p tin m i hơn b n sao trong kho (c p nh t kho). Tám tùy ch n này xác đ nh các ch c năng chính c a chương trình (xem b ng 4. --catenate.1 Chương trình tar Nh ng ngư i dùng đã quen v i nh ng chương trình nén d ng winzip (đưa t t c t p tin vào m t “kho” r i sau đó nén chúng) thì có th s h i “T i sao l i c n hai chương trình?”.5). . -d. N u b n làm vi c v i các t p tin kho trên đĩa ch không ph i v i băng ghi (đây là đa s trư ng h p s d ng máy tính cá nhân).7. t c là chương trình này không nén các d li u mà ch k t h p chúng vào m t t p tin chung sau đó ghi t p tin này lên cách băng nh (tape) thư ng dùng đ lưu tr thông tin. -x. --append Thêm t p tin vào cu i kho. --compare Tìm s khác nhau gi a các t p tin trong kho và trên h th ng t p tin (so sánh). Nhưng là ngư i dùng Linux th c s b n cũng nên bi t nh ng câu l nh nén và gi i nén làm vi c trong h v shell.5: Nh ng tùy ch n chính c a tar Tùy ch n Ý nghĩa -A. M c dù không ai c m b n s d ng các chương trình arj. --delete Xóa t p tin kh i kho (không dùng cho băng ghi). lha. Chúng ta s tìm th y câu tr l i cho câu h i này sau khi đ c xong hai ph n t i đây. Phương ti n chính đ làm vi c v i các t p tin nén trong UNIX và Linux là hai chương trình tar và gzip. --create T o kho m i. Tên chương trình tar có nghĩa là tape archiver. --list Đưa ra danh sách các t p tin trong kho. --get L y t p tin ra kh i kho (“gi i phóng”). Vì th bi t cách làm vi c v i tar và gzip đó là danh d c a b t kỳ ngư i dùng Linux nào. -u. Chúng s giúp b n làm vi c nhanh hơn v i nh ng t p tin nén thư ng g p trong Internet. 4. rar v. thì c n s d ng l nh tar v i tùy ch n f. --concatenate Thêm t p tin vào kho đã có. Và các ti n ích và môi trư ng đó giúp b n làm vi c d dàng v i các t p tin nén s nói t i. cũng gi ng như samurai ph i bi t s d ng ki m v y. -c. Nhưng truy n th ng c a Unix đó là tar và gzip và ph n l n mã ngu n (và không ch mã ngu n) c a các chương trình ng d ng đư c phân ph i d ng này. .

Bây gi b n đ c đã bi t cách t o kho t p tin.tar projects/* ho c th m chí còn đơn gi n hơn: [user]$ tar cf projects. ) li n nhau và d u g ch ngang (–) phía trư c có th dùng nhưng không nh t thi t ph i có. Đ t o m t kho t p tin tar t vài t p tin c n s d ng m t trong hai l nh sau: [user]$ tar -cf tên_kho t p_tin1 t p_tin2 [user]$ tar cf tên_kho t p_tin1 t p_tin2 trong đó tùy ch n c (t bây gi tôi s b đi d u g ch ngang “–” phía trư c tuỳ ch n) cho bi t chương trình c n t o ra (create) kho t p tin. Tôi s không đưa ra mô t t t c các tùy ch n c a l nh tar. nh ng thư m c con còn l i c a projects s không đư c lưu. Ví d .* thì không ch lưu t t c các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. . Cũng trong ví d này n u không ch ra tên thư m c thì s lưu t t c các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. Trong ph n tên t p tin mu n lưu vào kho có th s d ng các “m u tên”.*” thì s ch lưu nh ng t p tin n m tr c ti p trong thư m c projects và nh ng thư m c con có d u ch m trong tên (ít g p). Như v y s có ích hơn trong th i gian này.90 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs tùy ch n f. chúng ch dùng đ thêm vào các ch c năng ph c th nào đó.tar trong thư m c hi n th i. Nh vào tính năng này có th lưu vào kho ngay l p t c nhi u t p tin b ng m t câu l nh r t ng n./. Nh ng tùy ch n khác (tr 8 tùy ch n b t bu c k trên) là không c n thi t. tùy ch n v b t bu c chương trình ph i đưa ra danh sách các t p tin đưa vào kho. mà ch cho bi t m t s dòng l nh c n thi t nh t đ làm vi c v i các kho t p tin. . f. bao g m c các ký t thay th đơn gi n như “*” và “?”. . mà còn lưu nh ng t p tin c a thư m c m . Có th li t kê các tuỳ ch n m t ch cái (c. Đ l y (gi i phóng) t t c t p tin ra kh i kho. đ t o ra kho ch a t t c các t p tin c a m t thư m c con c a thư m c hi n th i. Chúng ta s th y ví d t i đây. C n chú ý là trong ví d trên n u ch “*” đ t “*. N u ch y l nh sau: [user]$ tar cvf tên_kho . ho c “lưu toàn b c u trúc thư m c”). còn tuỳ ch n f cho bi t là kho này ph i đư c t o d ng t p tin có tên tên_kho phía sau tùy ch n. Ví d . c n dùng l nh: [user]$ tar xvf tên_kho Hi n th danh sách các t p tin trong kho b ng l nh: .tar projects Câu l nh này s t o ra kho projects. gi s projects. Trong t p tin kho c u trúc thư m c c a projects v n đư c gi nguyên. Kho này không ch lưu t t c nh ng t p tin có trong thư m c projects mà còn lưu t t c nh ng thư m c con c a nó cùng v i t t c nh ng t p tin n m trong chúng (chúng ta dùng thu t ng “lưu đ quy”. thì ch c n g i l nh: [user]$ tar cf projects.

flash. Đ gi i nén t p tin hãy dùng m t trong hai câu l nh sau: [user]$ gzip -d tên_t p_tin ho c [user]$ gunzip tên_t p_tin .7.. ). hãy đ c tr giúp man c a nó ho c đ c nh ng thông tin hi n ra khi ch y tar v i tùy ch n --help 4. T t nhiên còn có nh ng ti n ích sao lưu chuyên dùng khác. nhưng như đã nói trên. ftp. Nhưng khi này m i t p tin s đư c nén riêng r . .2 Chương trình gzip M c dù chương trình tar t o ra kho t p tin. . Đ nén t p tin này l i thư ng s d ng câu l nh gzip. nhưng c khi b n đ c không bi t nh ng ti n ích này. t o m t t p tin kho ch a: [user]$ tar cvf tên_kho thư_m c r i sao chép t p tin tên_kho lên m t thi t b lưu tháo r i ho c thư m c trên m ng nào đó (CD.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 91 [user]$ tar tvf tên_kho | less Gi i phóng m t t p tin nào đó b ng: [user]$ tar xvf tên_kho tên_t p_tin Chương trình tar là phương ti n thu n l i đ t o các b n sao lưu tr (sao lưu) c a t p tin. Ph c h i l i b ng l nh: [user]$ tar xpvf tên_kho N u có khó khăn khi s d ng l nh tar. thì v n có th sao lưu d li u quý báu c a mình lên đĩa m m b ng: [user]$ tar Mcvf /dev/fd0 thư_m c r i ph c h i thư m c b ng l nh: [user]$ tar Mxpvf /dev/fd0 Ho c đơn gi n hơn. nó không nén kho này l i mà ch k t h p các t p tin riêng r vào m t t p tin chung. DVD. ch không t o m t t p tin chung. Trư ng h p đơn gi n nh t c a l nh này trông như sau: [user]$ gzip tên_t p_tin Trên dòng l nh có th đưa ra cùng lúc vài tên ho c “m u tên” t p tin.4.

--fast Nén nhanh (m c đ nén th p). --version Hi n th phiên b n c a chương trình. --quiet B đi nh ng c nh báo. 4. t o ra các t p tin nh hơn) và làm vi c nhanh hơn.92 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs B ng 4. đưa vào” m t kho. . --test Th (ki m tra) tính nguyên v n c a t p tin nén. -V. Chú ý: n u s d ng ph n sau khác “gz” thì khi gi i nén chương trình s đưa ra thông báo l i d ng “unknown suffix – ignored” (ph n sau không bi t – l đi). --verbose Đưa ra các thông báo ph trong khi làm vi c. -L. -v.3 Chương trình bzip2 Trong th i gian g n đây ngư i dùng Linux thư ng s d ng thêm m t chương trình nén n a đ thay th cho gzip – chương trình bzip2. -N. kích thư c c a nó và m c đ nén (tính theo %). --help Hi n th tr giúp ng n g n v cách s d ng chương trình. --no-name Không lưu ho c không ph c h i tên ban đ u và th i gian t o t p tin. -n. Bây gi chúng ta s li t kê m t vài tùy ch n có ích c a chương trình gzip vào b ng 4. Còn khi gi i nén thì t p tin nén s b xóa. -1. ch còn l i t p tin đã nén. Theo .7. Hơn n a còn có th s d ng “k t h p” hai chương trình này. Nhưng đó là nh ng t p tin hoàn toàn khác nhau! Hãy s d ng l nh ls -i đ ki m tra ch s inode c a chúng. Các b n phân ph i Linux m i đã có cài đ t s n chương trình này. Chúng ta có c m giác như t p tin đư c “đưa ra. S d ng trong trư ng h p có đưa ra “m u tên” t p tin. Chương trình này nén m nh hơn (có m c đ nén cao hơn.6: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip Tùy ch n Ý nghĩa -h.suf. -9. ch còn l i t p tin bình thư ng. T p tin ban đ u sau khi nén s b xóa. -r.6. -q. -l. Kích thư c t p tin thu đư c nh hơn nhưng t t nhiên là s lâu hơn. -t. --name Lưu ho c ph c h i tên ban đ u và th i gian t o t p tin. Chúng ta s xem xét v n đ này ngay sau. –S . nên thư ng dùng gzip đ nén nh ng kho t p tin do tar t o ra. --best M c đ nén m nh hơn.suf m c đ nh s d ng ph n sau là gz. --list Đưa ra tên t p tin n m trong t p tin nén. --license Hi n th s phiên b n và b n quy n c a chương trình. --recursive Nén toàn b (đ quy) thư m c. B i vì chương trình gzip không có kh năng lưu nhi u t p tin vào trong m t t p tin. —-suffix Thêm ph n sau (suffix) vào tên t p tin nén.

bz thay th b ng tên_t p_tin • tên_t p_tin.tar.sj -. t c là thay th m i t p tin đưa vào dòng l nh b ng phiên b n đã nén c a t p tin đó. 4.out. Tôi s đưa ra m t danh sách ng n nh ng tùy ch n c n thi t nh t trong b ng 4. Tham s đ ng sau hai d u g ch ngang (--) và m t kho ng tr ng đư c coi là tên t p tin. Do đó có kh năng ph c h i nh ng tính ch t này c a t p tin khi gi i nén. vì cơ ch nén s d ng ph n đ u (head) có kích thư c 50 byte. thì kích thư c c a t p tin tăng lên kho ng 0.tbz2 thay th b ng tên_t p_tin.-tên_t p_tin Bây gi đã đ n lúc chúng ta h c cách k t h p tar v i hai câu l nh gzip và bzip2 đ làm vi c nhanh và có hi u qu hơn. dù tham s có m t d u g ch ngang đ u.2.sj bunzip2: Can’t guess original name for 2.sj. hay gi i nén m t t p tin.5%. nhưng thêm vào ph n cu i là .bz2 2. Trong m t s trư ng h p t p tin nén có th còn l n hơn theo kích thư c so v i t p tin ban đ u.tar • tên_t p_tin khác thay th b ng tên_t p_tin.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 93 Chương trình bzip2 làm vi c tương t như gzip. quy n truy c p và có th c ch s h u như t p tin ban đ u. Nh ng t p tin g m m t chu i ng u nhiên (random) c a các ký t .9.out Các tuỳ ch n c a bzip2 r t gi ng v i tùy ch n c a gzip nhưng không ph i t t c .4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2 T t nhiên không ai ngăn c n b n s d ng riêng r các câu l nh tar v i gzip và bzip2. trong đó có các t p tin nén.7.4.7.bz2 thay th b ng tên_t p_tin • tên_t p_tin. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> bzip2 2 teppi82@ThinhQuyen:~> mv 2.bz2.tar • tên_t p_tin.gz. Câu l nh bunzip2 ho c bzip2 –d gi i nén t p tin ch ra. Ví d : [user]$ bzip2 -.using 2. N u t p tin này không ph i do bzip2 t o ra thì chương trình s không gi i nén mà đưa ra l i c nh báo. nhưng s nhanh hơn n u chúng ta ch c n s d ng m t câu l nh đ có th t o ra m t t p tin nén. Khi gi i nén bzip2 s đoán tên c a t p tin s t o ra theo quy lu t sau: • tên_t p_tin. ví d xvnkb-0.tbz thay th b ng tên_t p_tin. Đi u này có th x y ra đ i v i nh ng t p tin có kích thư c nh hơn 100 byte. Đ gi i nén t p tin này thông thư ng b n c n dùng hai câu l nh sau ti p n i nhau: .sj teppi82@ThinhQuyen:~> bunzip2 2. Hãy tư ng tư ng b n nh n đư c m t t p tin. T p tin nén có th i gian s a đ i.

--small Gi m yêu c u đ i v i dung lư ng b nh c n s d ng b ng cách gi m t c đ nén.tar. —-version Gi ng như --L.gz [user]$ tar xvf xvnkb-0. –L. --quiet B đi nh ng c nh báo ít ý nghĩa.9. Ch nên dùng tùy ch n này trên nh ng máy tính cũ có ít b nh (8MB ho c ít hơn).9. -k. .gz K t qu thu đư c là hoàn toàn như trên tr m t đi m: trong trư ng h p dùng 2 câu l nh thì trên đĩa s gi l i t p tin trung gian (xvnkb-0. -z.tar. Có l chúng ta không bao gi c n đ n tùy ch n này ho c ít nh t là hy v ng như v y. –V.7: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2 Tùy ch n Ý nghĩa -d.9. --compress B t bu c nén t p tin (xem trên). --keep Gi gìn (không xóa) t p tin ban đ u khi nén ho c gi i nén. --decompress B t bu c gi i nén t p tin.94 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs B ng 4.tar. N u mu n ghi chèn thì hãy dùng tùy ch n này. Do đó c n đ t tên rõ ràng cho nó cùng v i ph n đuôi . -f. -v.2.2. -s. —-license Hi n th s phiên b n và b n quy n c a chương trình. Đ gi i nén t p tin k trên ch c n dùng m t câu l nh như sau: [user]$ tar xzvf xvnkb-0.tar. -t.gz. --test Th (ki m tra) tính nguyên v n c a t p tin nén. -q. Tùy ch n -d b đi cơ ch này và b t bu c chương trình ph i gi i nén t p tin đã ch ra.tar Nhưng trong s nh ng tùy ch n c a chương trình tar còn có m t tuỳ ch n đ c bi t z cho phép gi i nén t p tin b ng chương trình gzip (th c hi n vai trò c a l nh th nh t trong hai l nh k trên). Vi c t o t p tin b ng cách s d ng k t h p tar và gz cũng đư c th c hi n b ng tùy ch n z: [user]$ tar czvf tên_t p_tin. bunzip2 và bzcat ch là m t chương trình. Tùy ch n này c n thi t vì trên th c t bzip2. M i chương trình tuỳ theo “ph n m r ng” t p tin mà quy t đ nh xem s làm gì v i t p tin đó. Theo m c đ nh bzip2 không ghi chèn lên t p tin đã có trên đĩa. Như v y cách th hai còn có m t ưu đi m n a là không gi l i các t p tin trung gian.tar).2.2. --verbose Đưa ra các thông báo ph trong khi làm vi c (ch có ý nghĩa chu n đoán).gz vào tên c a t p tin thu đư c. [user]$ gzip -d xvnkb-0. ngư i dùng không c n ph i gõ thêm m t l nh xoá t p tin. --force Ghi chèn lên t p tin đã có.gz thư_m c C n chú ý r ng trong trư ng h p này chương trình s không t đ ng thêm ph n đuôi .9.

Như v y là có th nói g n h th ng t p tin ho c g n đĩa lưu cùng v i các h th ng t p tin có trên nó.rar thì cũng đ ng v i ch y sang nh m t máy s d ng Windows đ gi i nén. Vi c t o nh ng phân vùng như v y giúp th c hi n d dàng các thao tác như: sao lưu. gi i nén t p tin b ng l nh: [user]$ tar xjvf tên_t p_tin. Nhưng h th ng t p tin g c c a nó là “h th ng t p tin m r ng” (extfs) phiên b n 2 và 3. Cách s d ng nh ng l nh này h t s c đơn gi n.8 T o và g n các h th ng t p tin 95 S d ng k t h p tar và bzip2 là hoàn toàn tương t . Tôi ch c ch n là b n s t gi i quy t đư c v n đ . N u có gì khó khăn hãy th “unzip –help” ho c “unrar –help”. nhưng c n dùng tùy ch n j c a tar đ thay cho tuỳ ch n z. h th ng t p tin ISO9660 s d ng đ ghi thông tin trên CD-ROM và . nh t là đ i v i nh ng đĩa m i s n xu t g n đây có dung lư ng l n t vài ch c đ n vài trăm GB. B n có th th các chương trình unzip và unrar có trên h th ng Linux c a mình. Đ k t thúc ph n v nh ng chương trình làm vi c v i t p tin nén này.4. Cây thư m c c a Linux đư c t o ra t nh ng “cành” riêng r tương ng v i các đĩa khác nhau.tar. xác đ nh quy n truy c p.zip hay *. Thư ng nói là cây thư m c đư c t o thành t các h th ng t p tin riêng. n u “không may” b n nh n đư c m t t p tin d ng *. chúng ta c n t o trên đĩa này h th ng t p tin. gzip và bzip2. tôi mu n nói thêm r ng. Nói như v y vì trong UNIX (và Linux) không có khái ni m “đ nh d ng đĩa” mà s d ng khái ni m “t o h th ng t p tin”. ch c n đưa vào dòng l nh tên c a t p tin. thì đ u tiên c n k t n i nó và cây thư m c chung (chúng ta s d ng thu t ng “g n”.tar. Đ có thêm thông tin hãy tìm hi u trang tr giúp man ho c các tài li u HOWTO tương ng. nh ng đĩa không b chia có th coi là m t phân vùng. ví d đĩa c ng.bz2 và t o t p tin nén b ng: [user]$ tar cjvf tên_t p_tin. gzip ho c bzip2 vì b n là ngư i dùng Linux! 4. Bây gi chúng ta s d ng l i v n đ làm sao đ t o ra h th ng t p tin và cách thay đ i nó. Còn m t đi m n a cũng c n nói đ n là Linux có th làm vi c v i nhi u d ng h th ng t p tin khác nhau. Và đ ng quên ch t o ra các t p tin nén b ng tar. Còn c n ph i nói thêm r ng thông thư ng đĩa c ng đư c chia thành các phân vùng. đ ng th i tăng hi u su t làm vi c và làm gi m kh năng m t thông tin do chương trình gây ra.bz2 thư_m c Tôi nghĩ r ng nh ng thông tin k trên đã đ đ làm vi c m t cách có hi u qu v i các chương trình nén tar. Ngoài hai h th ng t p tin này Linux còn có th làm vi c v i các “phiên b n” khác nhau c a h th ng t p tin FAT (FAT16 và FAT32). Khi chúng ta có m t đĩa lưu m i. T c là m i đĩa đư c đ t tương ng v i h th ng t p tin riêng. T c là. mount). Vì th ti p theo chúng ta s nói v t o h th ng t p tin trên m t phân vùng.8 T o và g n các h th ng t p tin Trong nh ng ph n trư c chúng ta đã đ c p ng n g n m t s câu l nh chính đ làm vi c v i nh ng h th ng t p tin đã đ nh d ng s n. Đ có th s d ng h th ng t p tin này đ ghi các t p tin.

N u dùng chúng thì ch c n b đi ph n -t ext3 ho c -t ext2. N i dung cũ c a thư m c không b hu . N u b n mu n t o h th ng t p tin trên đĩa m m thì c n ch y: [root]# mkfs -t ext3 /dev/fd0 Có th nói r ng chúng ta đã “đ nh d ng đĩa m m”. n u ghi nh m b n s b m t d li u. Trên các b n phân ph i Linux m i còn có th s d ng các câu l nh mkfs. tuy nhiên s h tr ghi lên NTFS chưa th t hoàn h o. Ví d . Đ u tiên chúng ta s xem xét trư ng h p c n t o h th ng t p tin trên m t phân vùng nào đó (đã có) c a đĩa. Thư m c này đư c chương trình fsck dùng trong nh ng trư ng h p kh n c p. N u không đưa ra tùy ch n -t thì s dùng d ng h th ng t p tin m c đ nh (hi n nay là phiên b n cũ c a ext – ext2fs). Đ t o ra nh ng đĩa m m có th đ c trên DOS và Windows c n dùng tùy ch n -t v i giá tr vfat ho c nh ng ti n ích đ c bi t khác. 14 13 . N i dung này s ch “quay tr l i” khi ngư i dùng b g n (unmount) h th ng t p tin ra kh i thư m c. Hãy c n th n khi vi t tên phân vùng. tên phân vùng) và đi m g n (mount point). và các kh i d li u. mà ch t m th i b gi u đi. vì v y đ ng xóa nó. Đ b t đ u làm vi c v i h th ng t p tin m i.96 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs các h th ng t p tin khác (k c NTFS13 ). s t o ra h th ng t p tin d ng ext3fs trong phân vùng ch ra. Ph i có ít nh t hai tham s cho câu l nh mount: thi t b (device. T o h th ng t p tin d ng ext3fs có nghĩa là t o trên phân vùng này c a đĩa m t siêu kh i (superblock). đ u tiên c n k t n i (g n) nó vào cây thư m c chung b ng l nh mount. Vì th t t nh t là dùng các thư m c r ng đã chu n b s n t trư c đ S h tr đ c đã t t. Đi m g n là m t thư m c đã có trong cây thư m c. nhưng c n bi t là v i h th ng t p tin ext3fs thì b n không đ c đư c đĩa m m này trên DOS ho c Windows (n u không dùng chương trình ho c driver đ c bi t). Ví d h th ng t p tin có d ng ext3fs. m t b ng các mô t inode. N u chưa có hãy t o ra b ng l nh mkdir. câu l nh: [root]# mount /dev/hda10 /mnt/diaC s g n h th ng t p tin c a phân vùng /dev/hda10 vào thư m c /mnt/diaC. thì ngư i dùng không còn truy c p đư c t i n i dung (bao g m c thông tin v ch s h u cũ và quy n truy c p t i chính b n thân thư m c) c a thư m c này n a. Sau khi th c hi n câu l nh mkfs. Th c hi n t t c nh ng vi c này b ng l nh mkfs14 . C n ph i có thư m c /mnt/diaC trong cây thư m c. b xóa. mkfs. T c là khi t o và g n các h th ng t p tin c n luôn luôn nh r ng d ng h th ng t p tin trên các đĩa lưu khác nhau có th không gi ng nhau. Trong trư ng h p đơn gi n nh t ch c n ch y l nh sau: [root]# mkfs -t ext3 /dev/hda2 T t nhiên là c n thay th /dev/hda2 b ng tên c a phân vùng trên máy c a b n. và dùng làm “thư m c g c” đ i v i h th ng t p tin g n vào (gi ng như nút n i gi a thân cây và cành cây).ext3 và các câu l nh tương t .ext2. Trong h th ng t p tin m i s t đ ng t o ra m t thư m c v i tên lostfound+. C n chú ý là sau khi g n h th ng t p tin vào thư m c /mnt/diaC.

ext3. Còn có th li t kê m t s d ng phân cách nhau b i d u ph y (. D ng đơn gi n nh t trong ví d trên c a l nh mount ch làm vi c v i đi u ki n t t c nh ng tham s còn thi u có th tìm th y trong t p tin /etc/fstab. • M c đ dump. cũng như tên c a h th ng t p tin m ng NFS (ví d ThinhQuyen:/home/nhimlui – thư m c /home/nhimlui trên máy có tên ThinhQuyen). ch d ng h th ng t p tin trong vùng “d ng h th ng t p tin” và sau tùy ch n -t c a l nh mount có th đ t giá tr auto. Hãy xem trang man fs đ đ c mô t ng n g n v nh ng h th ng t p tin này. • Đi m g n. Ví d . Theo m c đ nh là rw (đ c và ghi). Hi n nay Linux h tr các h th ng t p tin sau: minix. • Các tuỳ ch n g n. Có th s d ng tên thi t b có trên máy (ví d /dev/hda10). hpfs. Kh năng này có ích trong trư ng h p s d ng câu l nh mount v i tham s -a (câu l nh mount v i tham s -a s g n t t c các h th ng t p tin li t kê trong t p tin /etc/fstab). sysv. proc. N u b ng nhau thì s ki m tra song song (t t nhiên n u có th ).4. nfs. như sau: [root]# mount -t d ng_httt thi t_b đư ng_d n trong đó d ng_httt xác đ nh d ng h th ng t p tin trên thi t_b (phân vùng). H th ng t p tin v i giá tr nh hơn s đư c ki m tra trư c. Trong trư ng h p đó câu l nh mount th t xác đ nh d ng c a h th ng t p tin đang g n.8 T o và g n các h th ng t p tin 97 làm “đi m g n” (vì th mà trong tiêu chu n FHS có đ c p đ n thư m c /mnt. msdos. iso9660. ncpfs16 . vfat.1). M i dòng c a t p tin này ch a thông tin v m t h th ng t p tin và g m 6 vùng phân cách nhau b i các kho ng tr ng15 : • Tên thi t b (phân vùng). nhưng đi u đó là không nh t thi t. Có th có các giá tr khác. n u không – s 0. . • Th t ưu tiên ki m tra h th ng t p tin b ng câu l nh fsck. hãy xem b ng 4. Vùng này đư c chương trình sao lưu dump s d ng. T p tin c u hình /etc/fstab ch y u dùng đ g n t đ ng các h th ng t p tin trong quá trình kh i đ ng Linux. xia. smb. Tuy nhiên trong m t s trư ng h p có th d n đ n l i.). ext. câu l nh: 15 16 Đ ti n đ c các vùng thư ng s p cho th ng hàng. thì c n s d ng d ng đ y đ c a l nh mount. Tên đ y đ bao g m c đư ng d n c a thư m c s g n t p tin vào. umsdos. ext2. nên t t hơn h t là ch ra d ng m t cách chính xác. N u h th ng t p tin c n đư c sao lưu thì đây ph i có s 1. N u không có t p tin đó (ch khi nào b n c tình ho c vô tình xóa) ho c trong t p tin không có nh ng d li u c n thi t. hãy xem trang man c a dump. còn đư ng_d n xác đ nh đi m g n. Trong câu l nh mount còn có th đưa ra danh sách các d ng h th ng t p tin không c n g n b ng c (flag) no. • D ng h th ng t p tin.

thì ch c n đưa ra m t tham s : ho c tên c a thi t b (phân vùng) ho c đi m g n. Vì đ u tiên b n c n g n các đĩa này (nói chính xác là h th ng t p tin có trên đĩa) vào cây thư m c chung. Ví d . B ng này n m trên đĩa d ng t p tin /etc/mtab. N u mu n g n m t h th ng t p tin nào đó và ch cho phép đ c thì c n ch ra tùy ch n r (read only) trên dòng tương ng c a t p tin /etc/fstab (theo m c đ nh s d ng rw. Đ thay m t đĩa r i khác thì đ u tiên c n b g n (“tháo”) đĩa đã có ra r i m i g n 17 các chia s trong m ng c a Windows . CD.98 [root]# mount -a -t nosmb. Thông thư ng ch có ngư i dùng cao c p root m i có kh năng g n các h th ng t p tin. n u trong t p tin /etc/fstab có dòng: /dev/hdd /media/dvd auto noauto. T t c các tham s khác câu l nh mount s l y t t p tin /etc/fstab. v. C n nói r ng n u so v i Windows thì làm vi c v i các đĩa r i (đĩa m m. . t c là đ c và ghi).8 có đưa ra thêm m t vài tùy ch n có th s d ng trong câu l nh mount và trong t p tin/etc/fstab (vùng các tùy ch n g n). Thao tác này đư c th c hi n b ng câu l nh umount (không ph i unmount!). ) trên Linux có m t chút ph c t p hơn. nhưng n u trong vùng các tùy ch n g n có ch ra tùy ch n user. .user. more ho c b ng câu l nh mount (không có tham s ). ho c s d ng câu l nh mount v i tham s -r Câu l nh mount và umount h tr b ng các h th ng t p tin đã g n. Tham s c a câu l nh umount là tên thi t b (phân vùng) ho c đi m g n. không ti n trình nào đang ch y t t p tin chương trình n m trên h th ng t p tin này và trong h th ng không có ti n trình nào s d ng h th ng t p tin này. Đ b t kỳ ngư i dùng nào cũng có th b g n h th ng t p tin thì trong t p tin /etc/fstab c n thay th tùy ch n user b ng tùy ch n users (trong vùng các tùy ch n g n).ext Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs g n t t c các h th ng t p tin tr các d ng smb (Samba17 ) và ext Khi g n h th ng t p tin có trong /etc/fstab. thì t t c m i ngư i dùng s có kh năng g n (b g n) h th ng t p tin đó. flash) ra kh i máy thì c n “tháo” (b g n) các h th ng t p tin có trên các đĩa tháo r i này. Có th xem tr c ti p t p tin này b ng các chương trình xem t p tin (less.v. Zip. Ch có ngư i dùng đã g n h th ng t p tin và t t nhiên c ngư i dùng cao c p root m i có quy n b g n nó. DVD.sync 0 0 thì b t kỳ ngư i dùng nào cũng có quy n g n h th ng t p tin trên đĩa DVD c a mình b ng câu l nh: [user]$ mount /dev/hdd ho c: [user]$ mount /media/dvd Trong b ng 4. Ch có th b g n h th ng t p tin khi không có t p tin nào c a nó m ra. Trư c khi b các đĩa tháo r i (đĩa m m. T c là h th ng t p tin không đư c b n.

nhưng b n cũng c n bi t cách làm vi c v i các đĩa r i n u có v n đ x y ra v i các d ch v đó. Tuy trên các b n phân ph i m i đã có các d ch v cho phép t đ ng g n và t đ ng “tháo” các đĩa r i. nouser. Đây là t t c nh ng gì mà ngư i dùng Linux m i (và r t m i) c n bi t v h th ng t p tin ext3fs. n u b n có m t đĩa m m. m t quay v phía ngư i dùng c a h th ng này (ch y u là c u trúc t p tin).8 T o và g n các h th ng t p tin 99 B ng 4. nodev Không coi các thi t b kh i và thi t b ký t (byte) trong h th ng t p tin là nh ng t p tin đ c bi t. user Cho phép ngư i dùng bình thư ng g n h th ng t p tin. nodev. dvd và flash trong /mnt đ làm đi m g n cho ba thi t b c a mình. noauto Ch có th t g n h th ng t p tin. suid. ti p đĩa th hai. ro G n h th ng t p tin ch đ đ c. Xin nh c l i là nh ng gì đã nói đây ch dành cho h th ng t p tin ext3fs (m t s thông tin v n còn đúng cho phiên b n ext2fs). Chúng ta s xem xét k hơn m t sau này trong . và m i ch đ c p đ n “m t trư c”. m t sau (c u trúc bên trong). nosuid Không cho phép dùng “bit thay đ i ID ngư i dùng” và “bit thay đ i ID nhóm”. exec Cho phép th c hi n các t p tin chương trình n m trên h th ng t p tin này. suid Cho phép dùng “bit thay đ i ID ngư i dùng” và “bit thay đ i ID nhóm”. Ví d . async. rw G n h th ng t p tin đ đ c và ghi. nouser C m ngư i dùng bình thư ng g n h th ng t p tin.4. defaults S d ng các tuỳ ch n theo m c đ nh: rw. Đ i v i nh ng ngư i dùng này luôn luôn g n v i các tùy ch n noexec. ch đư c nói đ n trong chương này khi c n thi t. Tùy ch n -a không t đ ng g n h th ng t p tin này. auto Có th g n h th ng b ng câu l nh mount v i tùy ch n -a. nosuid. auto. sync Vào/ra (ghi/đ c) c a h th ng t p tin th c hi n đ ng b (t c th i).8: Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount Tùy ch n Ý nghĩa async Vào/ra (ghi/đ c) c a h th ng t p tin th c hi n không đ ng b (không t c th i). openSUSE) s t o s n cho b n nh ng đi m g n này. T t nh t hãy chu n b s n cho m i đĩa r i m t “đi m g n” riêng. m t dvd và m t flash thì hãy t o ba thư m c floppy. dev Các thi t b kh i và thi t b ký t (byte) trong h th ng t p tin là nh ng t p tin đ c bi t. dev. remount Cho phép g n l i h th ng t p tin đã g n. M t còn l i. đ c bi t trong trư ng h p m r ng quy n truy c p (ví d thêm quy n ghi cho h th ng t p tin đã g n ch đ c). exec. Thư ng s d ng đ thay đ i các tùy ch n g n. M t s b n phân ph i (Debian.

. Còn bây gi b n đ c s chuy n sang nghiên c u thành ph n quan tr ng th 2 trong 4 thành ph n chính c a Linux – h v bash.100 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs m t vài chương s p t i.

đ làm vi c trong ch đ text (giao di n dòng l nh) và giao di n đ h a GUI (Graphical User Interface). cũng như qua giao di n đ h a.Chương 5 Bash T t g hơn t t nư c sơn – ca dao t c ng Vi t Nam Trong ph n này chúng ta s đ c p đ n v n đ làm vi c v i Linux ch đ text. C n nói ngay r ng. Trên các h th ng UNIX đ u tiên có m t chương trình. Đưa các tham s cho chương trình trên dòng l nh tương đương v i vi c chúng ta kéo và th cái gì đó lên bi u tư ng chương trình trong môi trư ng đ h a. vì đã có giao di n đ h a. vài bi n th c a sh đư c phát tri n và làm t t hơn. Nh ng ngư i dùng Linux m i (newbie) thư ng nghĩ s ch ng bao gi làm vi c ch đ này. g i là sh. vi t t t c a shell. Tuy nhiên đây là m t ý ki n sai l m. Có hai d ng c a chương trình đã đ c p . Tuy nhiên. vi t b i Steve Bourne. b t kỳ chương trình nào trong Linux có th kh i đ ng t dòng l nh c a h v (n u máy ch X đã ch y). Theo ý ki n c a m t s chuyên gia ngôn ng cũng như chuyên gia Linux thì nên g i chương trình này m t cách đúng hơn là “trình x lý l nh” hay “trình biên d ch l nh”. Và đ so n th o m t t p tin văn b n không nh t thi t ph i ch y các trình so n th o l n và ch m ch p (đ c bi t trên các máy có c u hình ph n c ng th p) c a môi trư ng đ h a.h v . tên g i “h v ” (shell) đư c dùng cho các chương trình dùng đ biên d ch l nh trong ch đ text trên m i h th ng UNIX. Và dù sao thì ch đ text c a HĐH Linux không ph i là ch đ text m t ti n trình c a MS-DOS. tên g i “h v ” b ph n đ i r t nhi u. nên ngay trong ch đ text đã có kh năng làm vi c trong vài c a s . Đi u này không hoàn toàn đúng. D . Nhưng m t khác. Sau đó. Nói ngoài l m t chút. m t s chương trình không th ch y GUI và ch có th th c hi n t dòng l nh. th c hi n “liên h ” v i ngư i dùng trong môi trư ng đ h a. Vì Linux là HĐH đa ti n trình.1 H v là gì? Chúng ta thư ng nói “ngư i dùng làm vi c v i h đi u hành”. trong đó có Bourne shell — phiên b n m r ng c a sh. hay còn đư c g i là console ho c terminal. 5. vì trên th c t “liên h ” v i ngư i dùng đư c th c hi n b i m t chương trình đ c bi t. b i vì r t nhi u công vi c có th th c hi n nhanh và thu n ti n trong ch đ này hơn là s d ng giao di n đ h a. hay shell. Ch y chương trình t dòng l nh c a h v tương đương v i vi c nháy (đúp) chu t lên bi u tư ng c a chương trình trong GUI.

còn d u ch m có giá tr đ c bi t khi nó là ký t đ u tiên trong tên t p tin (cho bi t t p tin là “ n”). Chúng ta s xem xét chúng d n d n trong . tên g i c a nó đư c gi i mã ra là Bourne-again shell. – và . <Ctrl>+<D>. Ph thu c vào tình hu ng các ký t đ c bi t này có th s d ng v i ý nghĩa đ c bi t c a nó hay s d ng như m t ký t thông thư ng. <Tab> và các phím có mũi tên. ’ " / \ > < và ký t v i mã 0. 5. ho c đ bi u th các thao tác nào đó. hay đư c cài đ t riêng) đ làm các thao tác cơ b n cho ngôn ng l p trình mà nó h tr . Nhưng tính ch t chính c a h v .gnu. vì th dư i khi nói đ n h v . Trư c h t đó là vi c s d ng chúng trong tên t p tin và thư m c. Ngoài ra. Tuy nhiên các ký t _. Nó s d ng các ti n ích và chương trình khác (có trong thành ph n h đi u hành. Nhưng nó h tr vi c th c thi m i chương trình khác. b t kỳ m t thu t toán nào cũng có th đư c xây d ng t hai (ba) thao tác cơ b n và m t toán t đi u ki n. nh đó đưa h v tr thành m t công c m nh c a ngư i dùng. Trong toán h c t lâu đã đư c ch ng minh r ng. Nên nh ít nh t cách s d ng c a các (t h p) phím <Ctrl>+<C>. vì t Bourne đ c gi ng v i t borne (sinh ra.org/) sau đó cho ra đ i h v bash. ký t hàng m i (t o ra khi nh n phím <Enter>) và ký t kho ng tr ng. Đây cũng là s c m nh và là m t trong các ch c năng chính c a h v . Ti p theo chúng ta s ch xem xét bash. Nhưng trong đa s các trư ng h p không khuyên dùng các ký t v i giá tr th hai. g ch ngang và d u ch m) thư ng đư c s d ng trong tên t p tin. và như th bash còn có th gi i mã là “shell đư c sinh ra l n hai”. Ký hi u g ch chéo dùng đ phân chia tên các thư m c trong đư ng d n. đ ra).) và g ch chéo (/) có giá tr đ c bi t.2 Các ký t đ c bi t H v bash s d ng m t vài ký t t b 256 ký t ASCII cho các m c đính riêng. h v ch u trách nhi m v công vi c v i các bi n môi trư ng và th c hi n m t vài bi n đ i (th . ch y chúng đ n vi c t ch c d li u đ u vào/đ u ra. Các ký t này bao g m: ‘ ~ ! @ # $ % ^ & * ( ) _ . Đ ng th i cho phép đưa các tham s cũng như k t qu làm vi c c a m t chương trình t i các chương trình khác hay t i ngư i dùng. t c là “l i là h v c a Bourne”. ho c đ bi n đ i bi u th c. Vi c đưa ngay t t c ý nghĩa đ c bi t c a nh ng ký t này và các tình hu ng s d ng chúng t m th i không có ích. b n đ c nên bi t các t h p phím chính. T m t mình bash không th c hi n m t công vi c ng d ng nào. (d u g ch dư i. t vi c tìm ki m chương trình đư c g i. K t qu thu đư c là m t ngôn ng l p trình m nh. Trong tên t p tin ch d u ch m (. và đây là m t ví d cho th y không ph i lúc nào chúng cũng có giá tr đ c bi t. xin ng m hi u đó là bash.[ ] { } : .102 Bash án GNU (d án phát tri n chương trình ng d ng c a Stallman. H v cung c p các toán t đi u ki n và toán t vòng l p. s d ng đ đi u khi n vi c nh p d li u trên dòng l nh. xem http: //www. Trên ti ng Anh đây là m t cách chơi ch . hoán đ i v trí) các tham s l nh. Trư c khi b t đ u ph n này. đó là nó bao g m m t ngôn ng l p trình đơn gi n.

1 Thao tác . 5. ch cho l nh đó hoàn thành. Ký hi u \ (g ch chéo ngư c) có th g i là “ký hi u xóa b ý nghĩa đ c bi t” cho b t kỳ ký t đ c bi t nào. 3 ký hi u có ý nghĩa l n và c n đ c p đ n đ u tiên. . m t trong các ch c năng chính c a h v là t ch c vi c th c hi n các câu l nh mà ngư i dùng đưa vào trên dòng l nh.3 Th c thi các câu l nh Như đã nói trên. n u mu n đ t t p tin cái tên “lennon imagine” c n đưa tên đó vào d u ngo c: teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine ’lennon imagine’ S khác nhau trong cách s d ng ký t ’ và " đó là.5. ch l nh hoàn thành. trong ngo c đơn m t ý nghĩa đ c bi t t t c các ký t . nhưng còn có th đưa vào dòng l nh đó ngay l p t c vài câu l nh. khi c n s d ng đ n. Đ làm đư c đi u này c n s d ng ký t đ c bi t . và &.3 Th c thi các câu l nh 103 các ph n sau. Như v y. sách báo. thì chúng ta c n đ t trư c ký t kho ng tr ng đó m t ˙ d u Ví d . gi ng như trong các văn b n.. còn trong ngo c kép – t t c chúng ngo i tr $. Tr l i v i ví d s d ng kho ng tr ng trong tên t p tin trên. M i ký t này luôn luôn đư c s d ng trong m t c p v i b n sao c a chính nó đ đóng khung m t bi u th c nào đó. thông thư ng. 5. thì câu l nh ti p theo s đư c coi như tham s c a l nh phía trư c. M c dù ngư i dùng thư ng ch nh p trên dòng l nh t ng câu l nh m t. nói riêng. N u dùng ký t này đ phân chia các câu l nh. Tuy nhiên. Ví d . đ ng ngay sau \. ngo c đơn và d u g ch ngư c). H v . khôn m t ký t nào có ý nghĩa đ c bi t. N u như m t đo n văn b n nào đó đ t trong ngo c đơn. sau đó ch y command2. và chúng s th c hi n l n lư t t câu l nh này đ n câu l nh khác. n u mu n s d ng kho ng tr ng trong tên t p tin.. . có th nói. câu l nh sau: teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine lennon\ imagine Các ký t ’ và " (ngo c đơn và ngo c kép) có th g i là “các ký t trích d n”. sau đó l i đưa ra dòng nh p l nh và ch các hành đ ng ti p theo c a ngư i dùng. command2 thì h v đ u tiên s th c hi n câu l nh command1. . n u nh p vào dòng l nh cái gì đó gi ng như sau: teppi82@teppi:~$ command1 . .3. cung c p cho ngư i dùng hai thao tác đ c bi t đ t ch c vi c đưa các câu l nh trên dòng l nh: . thì t t c các ký t n m trong ngo c đơn này có giá tr như các ký t thông thư ng. ’ và \ (d u đô la.

• đ u ra tiêu chu n (standard output hay stdout). 5.1 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n Dòng d li u vào – ra Khi m t chương trình đư c th c hi n.3. Ch khi (h v ) không th tìm th y t p tin c n thi t trong các thư m c đó. mà đư c li t kê trong đư ng d n tìm ki m. t c là l nh đó th c hi n thành công. n u dòng l nh có d ng command1 || command2. Chúng ta s xem xét qua các bư c này. chuy n các tham s đã nh p trên dòng l nh vào cho câu l nh.3 Thao tác && và || Các thao tác && và || là nh ng thao tác đi u khi n. còn đ tìm các l nh ngo i trú ngư i dùng. Qua kênh này chương trình đưa ra k t qu làm vi c c a mình. h v ph i tìm mã (code) chương trình. theo nguyên t c. và sau đó không ch m tr tr l i dòng nh p l nh cho ngư i dùng.3. thì h v s tr l i quy n đi u khi n cho ngư i dùng ngay sau khi ch y câu l nh. mà không đ i cho câu l nh đó hoàn thành. thì command2 s th c hi n và ch th c hi n trong trư ng h p tr ng thái thoát ra c a l nh command1 b ng không (0). ngay l p t c ch y l nh command2. . Các câu l nh chia thành hai lo i: n i trú (mã c a chúng có trong mã c a chính h v ) và ngo i trú (mã c a chúng n m trong m t t p tin riêng l trên đĩa). M t cách tương t . n p mã đó vào b nh . N u trên dòng l nh là command1 && command2. Tuy nhiên đ g “gánh n ng” cho ngư i dùng h v bi t cách tìm l nh ngo i trú trong các thư m c. ph i ch cho h v đư ng d n đ y đ t i t p tin tương ng. H v luôn luôn tìm th y l nh n i trú. Ví d . Bư c đ u tiên . Chúng ta s không xem xét m t k thu t c a vi c th c hi n m t câu l nh nào đó. còn bây gi chúng ta s xem xét cách h v t ch c vi c đưa d li u vào cho câu l nh đang th c hi n và vi c đưa k t qu t i cho ngư i dùng. thì command2 s th c hi n và ch th c hi n khi tr ng thái thoát c a l nh command1 khác không.2 Thao tác & Thao tác & đư c dùng đ t ch c vi c th c hi n các câu l nh trong ch đ n n sau. Qua kênh này d li u đư c đưa vào cho chương trình. Ch có th nói ng n g n r ng. nó đư c cung c p ba dòng d li u (hay còn g i là kênh): • đ u vào tiêu chu n (standard input hay stdin). n u nh p vào dòng l nh “command1 & command2 &”. V cách thêm thư m c vào đư ng d n tìm ki m chúng ta s nói đ n dư i.4 5.104 Bash 5. N u đ t d u & ngay sau câu l nh. thì h v ch y câu l nh command1. nó m i quy t đ nh r ng ngư i dùng đã nh m khi nh p tên l nh.tìm ki m câu l nh. và sau khi th c hi n xong thì theo m t cách nào đó tr l i k t qu th c hi n l nh này cho ngư i dùng hay ti n trình khác.4. 5.

Đ cho th y kênh thông báo l i tiêu chu n làm vi c như th nào. và t t c nh ng thông báo l i. Theo m c đ nh k t qu làm vi c c a l nh cat hư ng t i đ u ra tiêu chu n. 1 gi ng liên k t hóa h c . hãy ch y l nh cat không có tham s . toàn b thông tin c a l nh hay chương trình mà ngư i dùng đã ch y. Có th ti p t c nh p các ký t . b i vì chúng ta cũng th y thông báo l i đó trên c a s terminal. và nó s xu t hi n ngay l p t c trên màn hình. Theo m c đ nh đ u vào có liên k t1 v i bàn phím.4. Tuy nhiên. ls đưa m t tin nh n báo l i ra kênh thông báo l i tiêu chu n. Làm vi c v i đ u vào và đ u ra tiêu chu n đư c minh h a t t nh t qua ví d các l nh echo và cat. Tuy nhiên. còn đ u ra và kênh báo l i hư ng đ n terminal c a ngư i dùng. và chúng cũng s xu t hi n trên màn hình.4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n 105 • kênh thông báo l i tiêu chu n (standard error hay stderr). n u không k t qu có th s khác. có th chuy n hư ng thông báo đ u ra (ví d . Hãy th th c hi n câu l nh sau: [user]$ echo ’xin chao cac ban!’ Tôi nghĩ r ng l i gi i thích s là th a thãi (ch xin hãy s d ng d u ngo c đơn. đ i v i ngư i dùng thì trong trư ng h p này kênh thông báo l i tiêu chu n không khác gì v i đ u ra tiêu chu n. t c là chương trình ngay l p t c đưa chúng t i đ u ra tiêu chu n. mà đư c đưa vào làm tham s cho nó. ví d dùng tham s là m t tên t p tin không t n t i. T đ u vào tiêu chu n chương trình ch có th đ c. Lúc này câu l nh ch các ký t đ n t đ u vào tiêu chu n. và hơn n a có v như không có gì x y ra. Đ ch ng minh là l nh này theo m c đ nh ti p nh n dòng d li u nh p vào. Trong trư ng h p này. N u b n đ c chú ý thì có th gi i thích t i sao l i khác).5. K t qu là con tr chuy n t i m t dòng m i.4. 5. chúng ta s th y dư i. m i dòng ký t nh p vào s đư c hi n ra hay l n: m t l n khi gõ và l n th hai b i câu l nh cat. Như v y. và l nh này s l i đưa d li u ra màn hình thông qua đ u ra tiêu chu n. Hãy nh p b t kỳ ký t nào.3 L nh cat Chúng ta s xem xét l nh cat đây vì l nh này thư ng làm vi c v i đ u vào và đ u ra tiêu chu n. vì th n u b n nh n phím <Enter>. Sau đó l nh này đưa ra tín hi u chuy n dòng và hoàn t t công vi c. đư c đưa ra c a s terminal. Nói cách khác. hãy th c hi n câu l nh ls v i m t tham s không đúng. vào t p tin). 5. Thông thư ng bàn phím đư c c u hình đ nh p vào theo t ng dòng. Qua kênh này chương trình đưa ra thông tin v l i. dòng ký t b n v a nh p s đư c đưa t i l nh cat. còn hai đ u ra và kênh thông báo l i đư c chương trình s d ng ch đ ghi.2 L nh echo Câu l nh echo dùng đ chuy n t i đ u ra tiêu chu n dòng ký t .

Dư i đây là m t ví d tương ng: maikhai@fpt:/some/where$ ls -l > /home/maikhai/ls.106 Bash N u nh n t h p phím <Ctrl>+<D> (dùng đ ng ng vi c nh p d li u) chúng ta s qua l i dòng nh p l nh. s d ng các ký hi u “>”.txt > /dev/tty2 thư m c hi n th i b n c n dùng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2> đ chuy n t i c a s terminal này và đăng nh p trư c 3 2 . mà còn t i đ u vào c a m t câu l nh khác hay t i m t thi t b nào đó (ví d . d nhìn. N i dung t p tin --> Đ u vào tiêu chu n (stdin) --cat--> đ u ra tiêu chu n (stdout) Đây ch là m t trư ng h p riêng c a vi c chuy n hư ng d li u đ u vào. n u t p tin đã có. thông thư ng đ u vào/đ u ra c a m t chương trình liên k t v i các đ u vào/đ u ra tiêu chu n. < và >> Đ chuy n hư ng đ u vào/ra. 5. Thư ng s d ng vi c chuy n hư ng đ li u ra c a câu l nh vào t p tin.txt không t n t i.5. khi này n u t p tin ls.1 S d ng >. B n có th chuy n hư ng không ch vào t p tin. mà t đó ngư i dùng th c hi n l nh ls2 s đư c ghi vào t p tin /home/maikhai/ls.txt Theo l nh này danh sách t p tin và thư m c con c a thư m c. N u b n không mu n xóa n i dung cũ mà ghi thêm d li u đ u ra vào cu i t p tin. 5. “<” và “>>”. thì n i dung c a l nh này s đư c đưa t i đ u vào tiêu chu n. Khi này kho ng tr ng trư c và sau các ký hi u > hay >> không có ý nghĩa và ch dùng v i m c đích thu n ti n. Cũng có th s d ng t h p phím <Ctrl>+<C> (câu l nh trong h v dùng đ d ng chương trình đang ch y). Ví d . thì c n s d ng ký hi u >> thay cho >. N u đưa tên m t t p tin vào làm tham s cho l nh cat. Và t t nhiên chúng ta c n xem xét k hơn cơ ch này. đ đưa n i dung t p tin /home/maikhai/ls.5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. m t cơ ch r t có ích c a h v .txt. máy in). đư ng ng và b l c M c dù.txt v a t o trên t i c a s terminal th hai3 có th s d ng l nh sau: maikhai@fpt:/sw$ cat /home/maikhai/ls. thì nó s đư c t o ra. thì n i dung c a nó s b xóa và ghi đè b i danh sách nói trên. trong h v còn có các môi trư ng đ c bi t cho phép chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. t đó l nh cat s đ c n i dung này và đưa t i đ u ra tiêu chu n (xem sơ đ ). như đã nói trên.

t c là không có kênh tiêu chu n nào cho l nh) các ký t chuy n hư ng này không th đư c s d ng.txt Cách chuy n hư ng này thư ng đư c s d ng trong các script. khi không có s nào ch ra.s c a kênh tiêu chu n (0. Ví d . Đ làm đư c đi u này. đư ng ng và b l c 107 Như b n th y. Nhưng đi u này không làm gi m giá tr c a cơ ch này. > và >> làm vi c v i các kênh tiêu chu n (đ u vào ho c đ u ra). ho c 0 n u dùng <.5. t c là đ u vào tiêu chu n. N và M . > và >> mà không ch ra s kênh hay tên t p tin. còn có kh năng không nh ng chuy n hư ng d li u vào kênh này hay kênh khác. đ u ra tiêu chu n stdout .s 1. Ký hi u & dùng đ th c hi n đi u này. thư ng dùng.5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. và 2) ho c tên t p tin. chúng không ch đư c dùng theo các cách quen thu c. có th đưa các thông tin c n thi t cho câu l nh t t p tin: trong t p tin này ghi s n nh ng gì c n đ th c hi n l nh đó. khi đ t nó (&) trư c s c a kênh s chuy n d li u đ n: command N > &M . Như th . Đ u vào tiêu chu n stdin có s 0. t c là đ u ra tiêu chu n. “l m t” hơn. Ngoài vi c chuy n hư ng các kênh tiêu chu n đơn gi n như v y. còn < s đư c biên d ch là 0 <. đây ch là m t ví d minh h a. có th chuy n hư ng không ch đ u vào và đ u ra tiêu chu n. kênh thông báo l i stderr . vì vào ch còn thi u s đ t. theo m c đ nh. T c là l nh chuy n hư ng có d ng đ y đ như sau (xin đư c nh c l i. c n đ t trư c ký hi u chuy n hư ng s c a kênh mu n chuy n. như th không th . Trong script dùng đ t đ ng hóa m t thao tác nào đó. mà còn có th theo cách khác. Khi này.s 2. có th đ m s t trong t p tin ls. kho ng tr ng c nh > là không nh t thi t): command N > M Trong đó. t chúng (không có m t l nh nào. b i vì các kênh tiêu chu n có cho m i câu l nh. > s đư c biên d ch là 1 >. > dùng đ chuy n hư ng d li u c a đ u ra. mà còn sao chép n i dung c a các kênh tiêu chu n đó. trên th c t thư ng s d ng câu l nh đơn gi n hơn): maikhai@fpt:/sw$ wc -w < /home/maikhai/ls. ví d . các câu l nh sau là tương đương: [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ cat > file cat>file >file cat > file cat Tuy nhiên. 1. cho các câu l nh mà thư ng ti p nh n (hay ch ) d li u vào t bàn phím. nh p vào dòng l nh sau: [user]$ file1 > file2 mà thu đư c b n sao c a m t t p tin nào đó. 1 n u dùng >. Ch c năng tương t đ i v i đ u vào đư c th c hi n b i <. mà còn các kênh khác. Trong m t vài trư ng h p có s d ng các ký hi u <. Ví d .txt như sau (chú ý. B i vì các ký hi u <.

h v s d ng l i và ch cho đ n khi th c hi n xong t t c các câu l nh trư c c a đư ng ng.txt | grep knoppix | wc -l Dòng này có nghĩa là k t qu c a l nh cat. và sao chép t i kênh có s M. vì khi đó chúng ta v a có th nhìn th y thông báo trên màn hình. trư c câu l nh đ u tiên c a đư ng ng có th đ t ký hi u “!”. Tr ng thái thoát ra (giá tr lôgíc. ch y m i l nh đó trong m t b n sao h v riêng. b n có th sư d ng trên m t dòng c ký hi u dây chuy n |. H v ch cho t t c các câu l nh k t thúc r i m i xác đ nh và đưa ra giá tr này. Đ n lư t mình. trư c khi th c hi n l nh ti p theo. còn 1>&2 sao chép stdout vào stderr. . l nh này s phân chia n i dung nói trên và ch l y ra nh ng dòng nào có ch a t knoppix.5. Kh năng này đ c bi t có ích khi mu n ghi đ u ra vào t p tin. mà đư c tr l i sau khi th c hi n xong chương trình) c a m t đư ng ng s trùng v i tr ng thái thoát ra c a câu l nh sau cùng trong đư ng ng. v a ghi chúng vào t p tin. cũng như d u ch p ph y . n u mu n) b i ký hi u g ch th ng đ ng “|”.2 S d ng | M t trư ng h p đ c bi t c a chuy n hư ng đ u ra là s t ch c các đư ng ng (ha y còn có th g i là kênh gi a các chương trình. mà tính s nh ng dòng thu đư c. Vì th ngay khi chương trình th nh t b t đ u đưa k t qu đ u ra. Đư ng ng s d ng đ k t h p vài chương trình nh l i v i nhau (m i chương trình th c hi n m t bi n đ i xác đ nh nào đó trên đ u vào) t o thành m t l nh t ng quát. Cũng y như v y. Khi này đ u ra tiêu chu n c a l nh đ ng bên trái so v i | đư c chuy n đ n đ u vào tiêu chu n c a chương trình. Trư c m i d u ch m ph y. chương trình ti p theo b t đ u x lý k t qu này. N u như mu n m t l nh nào đó k t thúc hoàn toàn. mà k t qu c a nó s là m t bi n đ i ph c t p. t c là n i dung t p tin ls. các l nh ti p theo th c hi n các công vi c c a mình: ch d li u t l nh trư c và đưa k t qu cho l nh ti p theo. đ u ra c a kênh v i s N đư c g i đ n c đ u ra tiêu chu n. Hai hay vài câu l nh. đ sao chép thông báo l i vào đ u ra tiêu chu n. T c là n u tr ng thái thoát ra c a l nh cu i cùng b ng 0 thì tr ng thái thoát ra c a đư ng ng s b ng 1 và ngư c l i. liên k t v i nhau (có th nói phân cách nhau. khi đó tr ng thái thoát ra c a đư ng ng s là ph đ nh lôgíc c a tr ng thát thoát ra c a l nh cu i cùng trong đư ng ng. trư ng h p sau thư ng đư c ng d ng trong các script ch y khi kh i đ ng Linux: teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null cat: hiho: No such file or directory teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null 2>&1 5.. d ng bên ph i so v i |. ho c băng chuy n). gi ng như m t dây chuy n s n xu t. s đư c chuy n đ n đ u vào c a l nh grep. k t q a c a l nh grep đư c chuy n t i đ u vào c a l nh wc -l. mà đ u ra c a l nh trư c dùng làm đ u vào cho l nh sau. c n dùng l nh 2>&1. Ví d : maikhai@fpt:/sw$ cat ls. C n chú ý r ng. Ví d .108 Bash L nh này có nghĩa là. Ví d . h v g i và th c hi n t t c các câu l nh có trong đư ng ng cùng m t lúc.txt.

M t b l c đ c bi t. sed Trình so n th o t p tin theo dòng. B ng 5. đó là. m t khác ghi nó (d li u) vào t p tin (ngư i dùng c n đ t tên). ch s .3 B l c Ví d cu i cùng trên (ví d v i câu l nh grep) có th dùng đ minh h a cho m t khái ni m qua tr ng khác. 5.6 Tham bi n và các bi n s . b l c chương trình.b l c bao g m các l nh đã nói đ n trên cat. cmp. chúng ta s d ng đây và chuy n sang m t ph n khác. Hãy th gõ l nh tr abc ABC r i gõ vài dòng ch a các ký t abc! comm So sánh hai t p tin theo t ng dòng m t và đưa vào đ u ra tiêu chu n 3 c t : m t — nh ng dòng ch g p t p tin th nh t. ví d . less.5. chúng ta có th nói r t nhi u v chuy n hư ng và b l c. D th y r ng theo ch c năng c a mình l nh tee tương t như nhóm ký t chuy n hư ng 1>&file. Môi trư ng c a h v 109 5. tr Trong d li u đ u vào thay th các ký t ô th nh t b i các ký t tương ng ô th hai. Môi trư ng c a h v Khái ni m tham bi n trong h v bash tương ng v i khái ni m bi n s trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. s d ng đ th c hi n m t vài bi n đ i trên d li u đ u vào (l y t t p tin hay đ u vào tiêu chu n) . pr Đ nh d ng t p tin hay n i dung c a đ u tiêu chu n đ in n. Tìm trong t p tin hay d li u đ u vào các dòng có ch a m u egrep văn b n đư c ch ra và đưa các dòng này t i đ u ra tiêu chu n. more. th c hi n m t vài bi n đ i trên d li u này và đưa ra k t qu đ u ra tiêu chu n (t đây còn có th chuy n đ n nơi nào đó theo ý mu n c a ngư i dùng). mà ti p nh n d li u vào. và c nh ng câu l nh có trong b ng 5. d u g ch dư i (ch ký t đ u tiên c a . nhân đôi d li u đ u vào. m t m t g i d li u này đ n đ u ra tiêu chu n.6 Tham bi n và các bi n s . wc. Tên g i (hay ID) c a tham bi n có th là m t t bao g m các ký t b ng ch cái. N u mu n.1: Các câu l nh b l c L nh Mô t ng n g n grep. B l c – đó là l nh (hay chương trình). đư c g i là “môi trư ng và các bi n môi trư ng” t o b i h v . Các câu l nh . diff. cho phép. t ch c tìm ki m theo các m u tìm ki m t đơn gi n đ n ph c t p và r t ph c t p. hai — nh ng dòng ch g p t p tin th hai. fgrep. câu l nh tee. Vì v y.5. Kh năng c a b l c có th m r ng v i vi c s d ng các bi u th c chính quy (đi u khi n).1. Nhưng n i dung này có trong ph n l n các cu n sách v UNIX và Linux (xem ph n l i k t). và ba — nh ng dòng có trong c hai t p tin.

Tên c a bi n môi trư ng ch có th bao g m các ch s . phép hoán đ i) chúng đư c th c hi n như trong b ng 5. Tên (ID) c a tham bi n v trí g m m t hay vài ch s (nhưng không có tham bi n v trí 0). còn l nh maikhai@fpt:/sm$ echo $parameter hi n th giá tr c a tham bi n parameter (t t nhiên n u như tham bi n đó đư c xác đ nh). Giá tr có th là m t dòng tr ng r ng. tham s th hai tham bi n 2. n u môi trư ng l n. _ (g ch dư i).v. .1 Các d ng tham bi n khác nhau Tham bi n chia thành ba d ng: tham bi n v trí. . có th s d ng l nh echo: . . đư c li t kê b ng trên. có m t đi m khác bi t đó là ch có th “nh c” đ n chúng. nhìn t phía h v . 5. ch cái và không đư c b t đ u b i m t ch s . ). đư c đưa ra khi ch y h v (tham s đ u tiên là giá tr c a tham bi n 1. Như v y. #. và c nh ng ký t sau: . (Tin r ng sau khi đ c đo n vi t v tham bi n v trí thì các b n đã hi u t i sao m t bi n môi trư ng không th b t đ u b i m t ch s . name . Bi n môi trư ng. tham bi n đ c bi t (các ký t đ c bi t đã nói trên chính là tên c a nh ng tham bi n này) và các bi n s c a h v . Giá tr c a bi n môi trư ng đư c gán nh thao tác có d ng sau: [user]$ name=value Trong đó. đó là các tham bi n đư c đ t tên. v. thì cũng có th b xóa b b ng l nh n i trú unset.) Giá tr có th là b t kỳ m t dòng văn b n nào. Có th dùng câu l nh set đ thay đ i giá tr c a tham bi n v trí. ngư i ta s d ng ký t $ trư c tên c a nó. . tham bi n đư c xác đ nh hay đư c đ t ra.110 Bash t này không đư c là ch s ). . Đ xem giá tr c a m t bi n môi trư ng c th . còn value . l nh: maikhai@fpt:/sm$ echo parameter hi n th t parameter.tên c a bi n. Đ nhìn th y giá tr c a tham bi n.giá tr mu n gán cho bi n (có th là m t dòng tr ng). N u m t bi n môi trưòng đư c xác đ nh. có nhi u bi n). . không th gán các giá tr cho các tham bi n này. n u ngư i dùng g n cho nó m t giá tr .(g ch ngang). thì c n đ t nó (giá tr ) vào d u ngo c. Giá tr t t nhiên s không ch a các d u ngo c này.2: Các tham bi n đ c bi t. N u giá tr có ch a nh ng ký t đ c bi t. T p h p t t c các bi n này cùng v i các giá tr đã gán cho chúng g i là môi trư ng (enviroment) c a h v . Có th xem nó (môi trư ng) nh l nh set khi không có tham s (có th c n dùng đư ng ng “set | less”. Giá tr c a tham bi n v trí là các tham s cho l nh. Chúng ta nói r ng. thay vì dùng l nh set (khi này c n tìm trong k t qu c a nó bi n mu n xem). mà s thay th (phép th . Giá tr c a các tham bi n này cũng thay đ i trong khi h v th c hi n m t trong các hàm s (chúng ta s xem xét v n đ này dư i).6. Các tham bi n đ c bi t không gì khác hơn là các m u. 0. $.

Môi trư ng c a h v 111 B ng 5. /bin/bash _ (g ch dư i) Thay th b i tham s cu i cùng c a câu l nh trư c trong s các câu l nh đã đư c th c hi n (n u đó l i là m t tham bi n hay bi n s . N u thay th th c hi n trong ngo c kép. – (g ch ngang) Thay th b i giá tr các c . . trong trư ng h p này. N u giá tr c a IFS tr ng. $ Thay th b i s c a ti n trình (PID . thì s s d ng giá tr c a n [user]$ echo $name Trong đó. N u không có tham bi n v trí. ho c không đư c xác đ nh giá tr . thì tham bi n này s đư c thay b i m t t duy nh t. có nh ng bi n r t thú v . b t đ u t tham bi n th nh t. trong đó c . . N u bash ch y m t t p tin l nh nào đó. thì m i tham bi n s đư c thay th b i m t t riêng bi t. T c là “$” tương đương v i “$1c$2c. . thì tham bi n phân cách nhau b i các kho ng tr ng. “$@” tương đương v i “$1” “$2” . @ Thay th b i tham bi n v trí. N u th ch y vài l n liên ti p câu l nh sau: maikhai@fpt:/sw$ echo $RANDOM thì m i l n b n s nh n đư c m t giá tr m i. Xin hãy chú ý đ n. b n l i c n ph i bi t tên c a bi n mu n xem). mà đư c th c hi n trong ch đ n n trư c. ? Thay th b i tr ng thái thoát ra c a câu l nh cu i cùng trong đư ng ng. phân cách nhau b i ký t đ u tiên c a bi n s IFS (s nói đ n sau).2: Thay th các tham bi n đ c bi t Tham bi n Quy lu t thay th * Thay th b i các tham bi n v trí. mà b n s th y trong k t qu c a l nh set.ký t đ u tiên trong giá tr c a bi n s IFS. Trong trư ng h p ngư c l i giá tr này b ng đư ng d n đ u đ đ n h v (ví d .32 768. . ”. bi n RANDOM. Nguyên nhân là vì bi n này tr l i m t giá tr ng u nhiên4 trong kho ng 0 .5. mà t o ra t t t c các tham bi n v trí. đư c đ t b i l nh n i trú set hay trong khi ch y h v . 4 random là t ti ng Anh có nghĩa ng u nhiên . 0 Thay th b i tên h v hay tên c a script đang ch y. b t đ u t tham bi n th nh t. thì giá tr s không đư c thi t l p (tham bi n s b x # Thay th b i giá tr th p phân c a các tham bi n v trí. c n thay name b i tên bi n (như v y. T c là.6 Tham bi n và các bi n s .process identificator) Thay th b i s c a ti n trình (PID) cu i cùng trong s các câu l nh th c hi n trong n n sau. flag. Trong s các bi n. N u s thay th th c hi n trong d u ngo c kép. thì $0 có giá tr b ng tên c a t p tin này. ví d .

ví d . Nói chung thì trong bash có t t c b n d u nh c. Bi n PS1 đưa ra d ng c a d u nh c khi h v ch nh p l nh. s d ng trong l nh select. ví d teppi Tên đ y đ c a thư m c làm vi c hi n th i (b t đ u t g c). 26. tuy nhiên trên các b n phân ph i khác nhau thư ng có các script kh i đ ng (hay script đăng nh p) xác đ nh l i bi n này. D u nh c th hai. sau khi ch y l nh này d u nh c s có d ng như đã nói. Tên máy (hostname) đ n d u ch m đ u tiên. Dec. D u nh c. Khi này có th s d ng b t kỳ ký t nào nh p t bàn phím. b n có th thay đ i các bi n PS1 và PS2. D u nh c. đư c đưa ra trư c m i câu l nh. Tên máy đ y đ . Theo m c đ nh bi n PS2 có giá tr “>”. danh sách đ y đ xem trong trang man c a bash . xác đ nh b i bi n PS3. đư c s d ng trong các trư ng h p khác nhau.gõ l nh “man bash”). ví d /home/teppi82/project/l4u Thư m c hi n th i (không có đư ng d n) Ký t #. Bi n này cho bi t d ng c a d u nh c.com Th i gian hi n th i d ng 24 gi : HH:MM:SS (gi :phút:giây) Th i gian hi n th i d ng 12 gi : HH:MM:SS Th i gian hi n th i d ng 12 gi am/pm (sáng/chi u) Tên ngư i dùng đã ch y h v . K t thúc chu i các ký t không đư c in ra. Theo m c đ nh thì bi n này đư c gán giá tr “\s-\v\$ ”.l nh ftp. mà bash đưa ra trong khi ch ngư i dùng nh p câu l nh ti p theo. trong lúc bash theo dõi quá trình th c hi n. Ký t có mã h tám nnn Dòng m i (chuy n dòng) Tên h v S hi n th i c a câu l nh D u g ch ngư c (backslash) Sau ký t này t t c các ký t s không đư c in ra. xác đ nh b i bi n PS4. B ng 5.3: Ký t xác đ nh d ng d u nh c Giá tr (k t qu thu đư c) Tín hi u âm thanh (mã ASCII 07) Th i gian d ng “Th . khi ch y l nh cat đ đưa d li u vào t bàn phím vào t p tin.2 D u nh c c a h v M t trong các bi n r t quan tr ng có tên PS1. n u h v đư c ch y b i ngư i dùng root.3 (ch đưa ra m t vài trong s chúng làm ví d . ngày”.6. C m ký t \a \d \h \H \t \T \@ \u \w \W \$ \nnn \n \s \# \\ \[ \] \! . ví d teppi.phanthinh. Sun. n u h v đư c ch y b i ngư i dùng thư ng. M t ví d khác . cũng như m t vài ký t chuyên dùng đ xác đ nh d ng d u nh c như trong b ng 5. R t có th b n đã nhìn th y d u nh c này. tháng. Giá tr theo m c đ nh — “+”. xu t hi n khi h v ch ngư i dùng nh p thêm m t vài d li u c n thi t nào đó đ có th ti p t c ch y câu l nh (chương trình) đã g i. N u có mong mu n. S th t c a l nh hi n th i trong l ch s các câu l nh đã dùng. xác đ nh b i bi n PS2.112 Bash 5. và ký t $.

Tuy nhiên. mà bash s tìm ki m t p tin (trư ng h p riêng là các t p tin l nh) trong trư ng h p. Chúng ta s nói đ n nh ng s thay th này dư i.3 Bi n môi trư ng PATH Còn m t bi n cũng quan tr ng n a có tên PATH.6. Đ thêm thư m c vào danh sách này. N u th gõ l nh “echo $IFS”. s x y ra s thay th theo các quy lu t m r ng trong b ng trên. 5. M t chú ý nh . ký hi u . /usr/X11R6/bin. Sau khi giá tr c a bi n đư c h v đ c xong.). khi thêm vào bi n PATH m t d u ch m (. Bi n này đưa ra danh sách đư ng d n đ n các thư m c. mà h v th c hi n trư c khi ch y m t câu l nh nào đó (xem dư i). d u đóng ngo c vuông. sau khi th c hi n l nh (vì trong dòng văn b n có kho ng tr ng. Các thư m c trong danh sách này phân cách nhau b i d u hai ch m (:). c n th c hi n câu l nh sau: [user]$ PATH=$PATH:new_path Khi tìm ki m.6. tên ngư i dùng. đ ng th i còn x y ra s thay th trong tên các câu l nh. . trong các bi u th c s h c. tên c a thư m c hi n th i (không có đư ng d n). Ví d .6 Tham bi n và các bi n s . /bin. và ký hi u $ (n u trên h v đang làm vi c ngư i dùng bình thư ng) hay #(n u h v ch y dư i ngư i dùng root). 5. h v “l c l i” các thư m c theo đúng th t đã li t kê trong bi n PATH. b i vì danh sách còn ch a c nh ng câu l nh đã đư c ghi l i trong t p tin l ch s . Giá tr theo m c đ nh c a bi n này — “<Kho ng_tr ng><Tab><Ký_t _hàng_m i>”. t c là bi n PATH trông như th này: /usr/local/bin:/bin:/usr/bin:/usr/X11R6/bin. và s chia t (word splitting). Theo m c đ nh bi n môi trư ng PATH bao g m các thư m c “bin” sau: /usr/local/bin. đây là đi u không khuyên làm v i lý do b o m t: ngư i có ác ý có th đ t vào thư m c dùng chung m t chương trình nào đó. có cùng tên v i m t trong s nh ng câu l nh thư ng dùng b i root. Môi trư ng c a h v 113 S c a l nh (s th t c a l nh đang th c hi n trong bu i làm vi c hi n th i) có th khác v i s c a chính nó trong danh sách “l ch s các câu l nh”. nên nh t thi t ph i có d u ngo c): [user/root]$ PS1="[\u@\h \W]\$" thì trong d u nh c s có d u m ngo c vuông. s d ng trong thao tác phân chia t ng khi bi n đ i dòng l nh. tên máy. đư ng d n đ y đ đ n t p tin không đư c đưa ra. nhưng th c hi n nh ng ch c năng khác hoàn toàn (đ c bi t nguy hi m n u thư m c hi n th i đ ng đ u danh sách tìm ki m). kho ng tr ng. có th đưa vào danh sách này thư m c hi n th i. /usr/bin.4 Bi n môi trư ng IFS Bi n này xác đ nh ký t (c m ký t ) phân cách (Internal Field Separator). b n s nh n đư c m t ng c nhiên nh .5.

5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân Tên c a thư m c hi n th i ghi trong bi n môi trư ng v i tên PWD. • Phép th các tham bi n và bi n s . Chúng ta s xem xét chúng theo t t này.6 Câu l nh export Khi h v ch y m t chương trình hay câu l nh nào đó.6. ví d . • Thay th d u ngã (tilde expansion). . • Khai tri n các m u tên t p tin và thư m c (pathname expansion). Tương t như v y tên đ y đ (g m c đư ng d n) c a thư m c cá nhân c a ngư i dùng. t c là thay vì [user]$ name=value c n gõ: [user]$ export name=value Trong trư ng h p này. nó (h v ) trư c khi ch y câu l nh th c hi n vi c “phân tích ng pháp” dòng l nh này (gi ng trong ngôn ng . Đ có th cung c p bi n môi trư ng cho ti n trình ch y t h v .6. phân tích ch ng . 5. ch y ti n trình đã cho. nó (h v ) cung c p cho chúng m t ph n bi n môi trư ng. M t trong nh ng bư c c a s phân tích này là phép m hay khai tri n bi u th c (expansion). ghi trong bi n HOME. • Phép chia t (word splitting). c n gán giá tr cho bi n này v i l nh export. Trong bash có b y lo i khai tri n bi u th c: • Khai tri n d u ngo c (brace expansion). 5. t t c các chương trình ch y t h v (k c b n sao th hai c a chính h v ) s có quy n truy c p t i các bi n đư c gán như v y. và giá tr c a bi n này thay đ i sau m i l n ch y chương trình cd (cũng như m i l n thay đ i thư m c hi n th i theo b t kỳ cách nào. v ng ). • Phép th s h c (th c hi n t trái sang ph i). qua Midnight Commander).114 Bash 5. t c là s d ng giá tr c a chúng qua tên. Khi h v nh n đư c m t dòng l nh này đó c n th c hi n.7 Khai tri n bi u th c Hay h v đ c các câu l nh như th nào?. Các thao tác này đư c th c hi n theo đúng th t li t kê trên. • Phép th các câu l nh.

N u như ngay sau d u ngã (và trư c d u g ch chéo) là m t t trùng v i tên c a m t ngư i dùng h p pháp.bugs} [root]# chown root /usr/{ucb/{ex. mà đã ch y h v . M t ví d khác: dòng a{d.7 Khai tri n bi u th c 115 5. ho c thay đ i ngư i dùng s h u c a vài t p tin cùng m t lúc. Trong trư ng h p th hai. Và n u giá tr c a bi n HOME không đư c gán thì d u ngã s đư c thay th b i đư ng d n đ u đ đ n thư m c cá nhân c a ngư i dùng.dist.5. chúng ta c n t o thư m c con trong m t thư m c nào đó. 5. và bugs.?*.7. N u như t . ngư i dùng s h u c a các t p tin sau s thay đ i (thành root): • /usr/ucb/ex • /usr/lib/ex?. hơn n a t t c các ký t đ c bi t có trong dòng l nh. k c nh ng ký t n m trong d u ngo c. và ghi thêm vào sau m i t này nh ng gì đ ng sau d u ngo c. Có th th c hi n đi u này nh các câu l nh sau: [user]$ mkdir /usr/src/unikey/{old.b}e khi khai tri n s thu đư c ba t “ade ace abe”.how_ex} Trong trư ng h p đ u. s đư c gi không thay đ i (chúng s đư c biên d ch các bư c phía sau). Khai tri n d u ngo c đư c th c hi n trư c các d ng khai tri n khác trong dòng l nh. Gi thi t.c.? • /usr/ucb/edit • /usr/lib/ex?. thì d u ngã s đư c thay th b i giá tr c a bi n HOME. trong thư m c /usr/src/unikey/ s t o ra các thư m c con old.? • /usr/ucb/ex • /usr/lib/how_ex • /usr/ucb/edit • /usr/lib/how_ex T c là v i m i c p d u ngo c s t o ra vài dòng riêng r (s nh ng dòng này b ng s t n ng trong d u ngo c) b ng cách ghi thêm vào trư c m i t trong ngo c nh ng gì đ ng trư c d u ngo c. t t c các ký t đ ng trư c d u g ch chéo đ u tiên (hay t t c các ký t n u như không có d u g ch chéo) s đư c hi u là tên ngư i dùng (login name).lib/{ex?.edit}.new. N u như tên này là m t dòng r ng (t c là d u g ch chéo đ ng ngay phía sau d u ngã).2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion) N u như t b t đ u v i ký t d u ngã (’∼’).7.dist.1 Khai tri n d u ngo c Khai tri n d u ngo c t t nh t minh h a trên ví d . thì d u ngã c ng v i tên ngư i dùng đư c thay th b i đư ng d n đ y đ đ n thư m c cá nhân c a ngư i dùng này.new.

phép th các bi u th c s h c. Ý nghĩa c a nó n m ch thay th tên các câu l nh b i k t qu th c hi n c a chúng. hay ký hi u này s đư c thay th b i tên đ u đ c a thư m c hi n th i (t c là giá tr c a bi n PWD).7. N u như s d ng d ng $(command). tr trư ng h p. N u như sau d u ngã là ‘+’. cũng như xóa các ký t trích d n (xem dư i). phím cho nó thư ng n m trên phím Tab). n u tên c a tham bi n có ch a vài ch s . nhưng r t ti n. N u d ng sau d u ngã là ‘-’. 5. không có ký t nào có ý nghĩa đ c bi t. mà chúng ta không mu n h v “hi u l m” chúng là m t ph n c a tên tham bi n.7. 5. 5. th các câu l nh và th các bi u th c s h c. c n đ t bi u th c d ng $parameter. hay m t \. Trong t t c các giá tr c a bi n s x y ra phép th d u ngã (∼). . thì t không b thay đ i. N u phép th câu l nh x y ra phía trong ngo c kép. Phía trong expression có th c hi n các phép th tham bi n và th câu l nh. Bi u th c hay tên đ ng sau $ có th đư c đưa vào ngo c. khi đ ng sau nó (d u g ch ngư c) là m t $. phép th các câu l nh. ‘. thì thay th giá tr c a bi n OLDPWD (thư m c “cũ”). ho c khi theo sau tên còn có các ký t khác.116 Bash đ ng sau d u ngã không ph i là tên c a m t ngư i dùng (và không r ng).3 Phép th các tham bi n và bi n s Ký t $ đư c s d ng cho các thao tác th tham bi n. nhưng nh ng d u ngo c kép trong expression l i đư c đ c như m t ký t thư ng. thì trong k t qu c a phép th s không th c hi n phép phân chia t và s khai tri n m u tên t p tin và thư m c. Như v y. thì t t c các ký t đ ng trong ngo c t o thành m t câu l nh. s khai tri n tham bi n và bi n s .4 Phép th các câu l nh Phép th các câu l nh là m t công c r t m ng c a bash. tr trư ng h p “$” (l i gi i thích xem b ng s 3). đ g i giá tr c a tham bi n nói chung cũng như bi n môi trư ng nói riêng trong dòng l nh. Có hai d ng phép th s h c: $[expression] ((expression)) Trong đó expression đư c hi u (đư c bash đ c) như khi đ ng trong ngo c kép. Có hai d ng phép th l nh: $(command) và ‘command‘ N u ng d ng d ng th hai (chú ý đây s d ng d u “ngo c đơn ngư c”. D u ngo c ch c n thi t.7. S phân chia t không x y ra. S khai tri n các m u tên t p tin và thư m c cũng không đư c th c hi n. không nh t thi t. thì d u g ch ngư c (\) trong d u ngo c s có ch c năng như m t ký t thông thư ng.5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion) Phép th s h c cho phép tính giá tr c a m t bi u th c s h c và thay th nó (bi u th c) b i k t qu thu đư c. vì d u ngo c phân cách bi u th c v i các t hay ký t đ ng sau.

5. Các ký t dùng đ t o m u có các giá tr trong b ng 5. xác đ nh b i bi n IFS (xem trên). v. N u tìm th y t v i m t hay vài ký t như v y.v.5. và c n thay th b i các t trong danh sách đư ng d n. câu l nh [user]$ echo $((2 + 3 * 5)) cho k t qu b ng “17”. Thao tác này n m ch .4. . mà tên c a chúng là các s g m b n ch s (thư m c /proc là m t ví d +). jpeg. thì l nh sau ch đưa ra danh sách các t p tin có s t 0500 đ n 0999: [user]$ ls -l 0[5-9]?? 5 Pathname Expansion .7 Khai tri n bi u th c 117 Cú pháp c a bi u th c expression tương t như cú pháp c a bi u th c s h c c a ngôn ng C. Sau khi phân chia t . phim v i d ng gif. mà đư ng d n tương ng v i m u không tìm th y. trong đó có ch a m t s lư ng l n các t p tin đ các d ng. và nh đó chia nh dòng l nh thành các t riêng r trong các ch tương ng. ví d . M u tên t p tin r t thư ng xuyên s d ng trong dòng l nh có ch a ls. thì t s b xóa kh i dòng l nh. N u bi u th c không chính xác. thì t s không thay đ i.jpg N u trong thư m c có nhi u t p tin. Hãy tư ng tư ng là b n mu n xem thông tin c a m t thư m c. thì bash s tìm ki m trong t ng t c a dòng l nh các ký t *. và n u như không đưa ra tùy ch n -f. N u như bi n này đư c xác đ nh. thì vi c phân chia t s không x y ra. thì t này s đư c xem như m t m u. h v tìm trong dòng l nh t t c các ký t phân chia.6 Phân chia t (word splitting) Sau khi th c hi n xong các phép th tham bi n. Ví d . . N u như không tìm th y tên tương ng v i m u. t c là các ký t đ c bi t b m t giá tr và hi u như các ký t thư ng. thì phân chia t cũng không x y ra. th l nh.7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin5 Phép th tên đư ng d n và t p tin (Pathname expansion) s d ng đ ch nh m t m u nh g n mà có th ch ra vài t p tin (hay thư m c). c th hơn v v n đ này có th đ c trong ph n ARITHMETIC EVALUATION c a trang man c a bash. N u trong dòng l nh không th c hi n phép th nào trong các phép th k trên. ?.7. avi. t p tin hình nh. và th các bi u th c s h c. và bi n nullglob không đư c đưa ra. Đ thu đư c thông tin ch c a t p tin d ng jpeg. tương ng v i m u này. bash s đưa ra thông báo l i. 5. và [. N u giá tr c a IFS b ng m t dòng tr ng. . h v l i phân tích dòng l nh m t l n n a (nhưng d ng thu đư c sau các phép th nói trên) và th c hi n vi c phân chia t (word splitting).7. tương ng v i m u này. có th dùng câu l nh [user]$ ls *.

và filea. cũng như các toán t vòng l p for. Giá tr . Toán t if ki m tra giá tr đư c tr l i b i các câu l nh t list1.txt (n u chúng t n t i). đ có th xây d ng b t kỳ gi i thu t nào cũng c n có toán t ki m tra đi u ki n.. Ví d .txt (n u các t p tin này t n t i). ví d c-f. m u file?. thì s th c hi n các l nh t list2.txt và vntex. N u giá tr này b ng 0.. list2. thì s th c hi n nh ng l nh t list3. và list3 là các chu i câu l nh.. list1. v*.] B ng 5. vnlinux. N u trong danh sách có vài câu l nh. file2.txt. N u ký t đ u tiên trong ngo c vuông là ! hay ^. thì ki m tra giá tr đư c tr l i b i câu l nh cu i cùng c a danh sách. H v bash h tr các toán t l a ch n if.then.8 Xóa các ký t đ c bi t Sau khi làm xong t t c các phép th .txt thì không. 5. while..118 Bash Ký t * ? [.8.4: Các ký t t o m u Quy lu t thay th Tương ng v i b t kỳ dòng ký t nào. còn n u giá tr này khác không. phân cách nhau b i d u tr (-).. ‘ và " còn l i trong dòng l nh (chúng đư c s d ng đ hu b giá tr đ c bi t c a các ký t khác) s b xóa h t. b t ký ký t nào. bi u th m t dãy. nh đó nó (bash) tr thành m t ngôn ng l p trình m nh.png s tương ng t t c các t p tin có ph n m r ng png (t p tin đ h a hai chi u).else và case. 5. các chu i này có th đư c đưa vào d u ngo c nh n: list. nhưng file23. 5.txt s đư c thay th b i các tên t p sau file1. k c hai ký t t o ra dãy (c và f trong ví d ) cũng tương ng v i m u.txt. C p ký t .1 Toán t if và test (ho c [ ]) C u trúc c a toán t đi u ki n có d ng thu g n như sau: if list1 then list2 else list3 fi trong đó. Ví d . Tương ng b t kỳ ký t nào trong s các ký t n m trong d u ngo c vuông này. theo t đi n. k c dòng r ng. Ngoài ra. các ký t \.txt. phân cách nhau b i d u ph y và k t thúc b i m t d u ch m ph y hay ký t dòng m i.txt s đư c thay th b i vnoss. không đư c ch ra trong ngo c. thì m u ( v trí này) s tương ng t t c các ký t .7. until. và *.txt. n m gi a hai ký t này.. Tương ng b t ký m t ký t đơn nào.8 Shell — m t ngôn ng l p trình Như đã nói trên. file3.

8 Shell — m t ngôn ng l p trình 119 đư c tr l i b i toán t if như v y. • -b file Đúng n u file t n t i. chúng ta đưa ra ví d s d ng if: if [ -x /usr/bin/unicode_start ] .. đư c xây d ng trên cơ s ki m tra thu c tính t p tin. không nh t thi t ph i có).2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c Bi u th c đi u ki n. • -d file Đúng n u file t n t i và là m t thư m c.5. 5. trùng v i giá tr mà chu i l nh th c hi n (list2 ho c list3) đưa ra. Đ k t thúc m c này.. L nh test th c hi n phép tính m t bi u th c nào đó.]) c n đi sâu hơn. • -c file Đúng n u file t n t i. Thay vì gõ test expression có th đưa bi u th c expression vào ngo c vuông: [ expression ] C n chú ý r ng. mà có th đư c bi u th b i d u ngo c vuông [ ]. nh ng gì n m trong nó.. Và cũng c n chú ý r ng ch c a test trong c u trúc if có th s d ng b t kỳ chương trình nào. test và [ đó là hai tên c a c a cùng m t chương trình. Bi u th c đư c đưa t i chương trình test như m t tham s c a chương trình. [ else list ] fi ( đây d u ngo c vuông ch có nghĩa là. D ng đ y đ c a l nh if: if list then list [ elif list then list ] . . so sánh các dòng và các so sánh s h c thông thư ng.. s d ng trong toán t test. then unicode_start else echo "hello world" fi V toán t test (hay [. và tr l i giá tr 0. ch không ph i là m t phép bi n hóa th n thông nào đó c a h v bash (ch là cú pháp c a [ đòi h i ph i có d u đóng ngo c). Bi u th c ph c t p hơn đư c t o ra t các thao tác đơn và kép sau (“nh ng viên g ch cơ s ”): • -a file Đúng n u t p tin có tên file t n t i. n u bi u th c là đúng. và 1 trong trư ng h p ngư c l i. và là m t t p tin thi t b ký t (charater device) đ c bi t. và là m t t p tin thi t b kh i (block device) đ c bi t. Bi u th c đ ng sau if hay elif thư ng là câu l nh test. ngo c vuông.8.

Bash • -h file hay -L file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là liên k t m m (liên k t tư ng trưng). • -G file Đúng. • -f file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là m t t p tin thông thư ng. • -p file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là tên c a m t ng (kênh FIFO). • -x file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n th c thi. • -S file Đúng.120 • -e file Đúng n u t p tin có tên file t n t i. n u t p tin có tên file t n t i và thu c v nhóm. • -N file Đúng. • -k file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit sticky. xác đ nh b i ID nhóm có hi u l c. • -0 file Đúng. • -g file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit thay đ i nhóm. n u t p tin có tên file và ch s h u c a nó là ngư i dùng mà ID có hi u l c ch đ n. • -p file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là tên c a m t ng (kênh FIFO). • -r file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n đ c. • -u file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit thay đ i ngư i dùng. • -s file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và kích thư c l n hơn không. n u t p tin có tên file t n t i và thay đ i t l n đư c đ c cu i cùng. • -t fd Đúng n u b mô t c a t p tin (fd) m và ch lên terminal. . n u t p tin có tên file t n t i và là socket. • -w file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n ghi.

-lt (nh hơn). n u đ dài c a chu i string b ng không. • string1 !== string2 Đúng. Có th thay hai == b ng m t =. 121 • file1 -ot file2 Đúng. • expression1 -o expression2 Phép lôgíc ho c OR. Đúng n u c hai bi u th c đ u đúng. đ ng trư c chu i string2 (đ i v i ngôn ng hi n th i). • -n string Đúng. n u tùy ch n optname c a h v đư c kích ho t.5. • expression1 -a expression2 Phép c ng lôgic AND. Đúng n u m t trong hai bi u th c đúng. • string1 == string2 Đúng. n u chu i string1. . ch các tham s arg1 và arg2 có th s d ng các s nguyên (âm ho c dương). n u t p tin file1 và file2 có cùng m t s thi t b và ch s mô t inode. Đúng. • string1 < string2 Đúng. đ ng sau chu i string2 (đ i v i ngôn ng hi n th i). -ge (l n hơn ho c b ng).8 Shell — m t ngôn ng l p trình • file1 -nt file2 Đúng. • -o optname Đúng. • -z string Đúng. -gt (l n hơn). n u đ dài c a chu i khác không. • arg1 OP arg2 đây OP là m t trong các phép so sánh s h c: -eq (b ng). • file1 -ef file2 Đúng. n u t p tin file1 có th i gian s a đ i mu n hơn file2. n u chu i string1. n u hai chu i không trùng nhau. VÀ (c ng) và HO C: • !(expression) Phép ph đ nh. • string1 > string2 Đúng. n u hai chu i trùng nhau. Chi ti t xin xem trên trang man bash. n u t p tin file1 “già” hơn file1 (trư ng h p ngư c l i c a trư ng h p trên). T các bi u th c đi u ki n cơ b n này có th xây d ng các bi u th c ph c t p theo ý mu n nh các phép lôgíc thông thư ng PH Đ NH. không b ng). -ne (khác. n u bi u th c sai. -le (nh hơn ho c b ng). theo t đi n. theo t đi n.

c p th hai. và h v ch chu i nh p vào trên đ u vào tiêu chu n. CLOCKDEF="$CLOCKDEF (utc)".sysinit (ki u t ch c kh i đ ng FreeBSD style): case "$UTC" in yes|true) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS -u". thì s đưa vào các tham bi n v trí (xem trên) theo m t cách tương t . đư c ghi l i trong bi n REPLY. Sau đây là m t script nh (xin hãy gõ không d u n u console c a b n chưa h tr vi c hi n th Ti ng Vi t): . no|false) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS --localtime".. esac Câu l nh case đ u tiên khai tri n t word. done Lúc đ u t m u word hình thành m t danh sách nh ng t tương ng v i m u này. ] . nh n giá tr no ho c false . 5. CLOCKDEF="$CLOCKDEF (localtime)".8. T p h p nh ng t này đư c đưa vào kênh thông báo l i tiêu chu n. thì s th c hi n c p l nh th nh t. Ví d s d ng toán t case sau l y t script /etc/rc. và so sánh nó (word) v i m i t trong m u pattern theo th t . Sau khi tìm th y s trùng nhau đ u tiên thì d ng vi c so sánh l i. N u m u word b b qua (không có trong toán t select). N u nh p vào m t dòng r ng. N u chu i nh p vào có ch a s ... ) list .. Nó có d ng sau: select name [ in word. thì s và t s đư c hi n ra them m t l n n a.3 Toán t case D ng c a toán t case như sau: case word in [ [(] pattern [ | pattern ] . ] do list. tr l i giá tr mà câu l nh cu i cùng trong danh sách list đưa ra. Sau đó.d/rc. b ng 0. . n u không tìm th y s trùng nhau nào. tương ng v i m t trong các s đã hi n ra.122 Bash 5. Trong trư ng h p ngư c l i. N u nh p vào b t kỳ m t giá tr nào khác.8. Danh sách l nh list đư c th c hi n v i giá tr bi n name đã ch n.. Chu i mà ngư i dùng nh p vào. thì bi n name s đư c gán giá tr b ng t đi kèm v i s này. esac N u bi n s (UTC) nh n giá tr yes ho c true. thì bi n name s nh n giá tr b ng không.. . d u nh c PS3 đư c đưa ra.. và th c hi n danh sách list các câu l nh đ ng sau m u đã tìm th y.4 Toán t select Toán t select cho phép t ch c h i tho i v i ngư i dùng. Giá tr tr l i b i toán t này. hơn n a m i t đư c đi kèm v i m t s th t .

v i . Sau đó bi n name l n lư t đư c gán các giá tr thu đư c t s khai tri n này. Nói chung c u trúc có d ng sau: for name in words do list done Quy lu t xây d ng danh sách l nh (list) gi ng trong toán t if. N u không có “in word”. Ví d . thay đ i đ t p tin thành kh thi (ví d . done Đ u tiên cũng x y ra s khai tri n t word theo quy lu t khai tri n bi u th c (xem trên). Thay vì tăng ho c gi m giá tr c a m t bi n s nào đó (lên ho c xu ng) m t đơn v sau m i vòng l p. thì s th y thông báo sau: B n đã ch n MacOSX 1 đ n 7).8. do break done echo "B n đã ch n $var" 123 Ghi đo n trên vào m t t p tin (ví d . k t qu thu đư c tương t script.sh).8 Shell — m t ngôn ng l p trình #!/bin/sh echo "B n thích dùng OS nào?" select var in "Linux" "Gnu Hurd" "Free BSD" "MacOSX" "Solaris" "QNX" "Other". ] do list . do touch fu$a done Có th gõ ba dòng này trên m t dòng l nh. D ng t ng quát c a toán t for như sau: for name [ in word. và fu3: for a in 1 2 3 ./select. thì nó gán giá tr ti p theo trong danh sách t đưa s n cho bi n đó trong m i vòng l p.sh).sh). fu2. N u b n nh p 4 (nh n c 5.5 Toán t for Toán t for làm vi c có khác m t chút so v i for trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. Trên màn hình s hi n ra câu h i sau: B n thích dùng OS nào? 1) Linux 3) Free BSD 2) Gnu Hurd 4) MacOSX #? 5) Solaris 6) QNX 7) Other Hãy nh n m t trong 7 s đưa ra (t <Enter>). và th c hi n danh sách l nh list trong m i l n như v y. select. chmod 755 select.5. thì danh sách l nh list đư c th c hi n m t l n cho m i tham bi n v trí đã đưa ra. Script sau t o các t p tin fu1. và ch y (.

và s ng ng khi đi u ki n không th a mãn. t c là list2 th c hi n. Nh câu l nh này có th s d ng for c a bash làm vi c như toán t for trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. nhưng vòng l p các câu l nh trong list2 ch th c hi n khi đi u ki n còn đúng. và đưa ra chu i t t c các s n m gi a hai s này (c ng thêm c chúng).7 Các hàm s H v bash cho phép ngư i dùng t o các hàm s cho mình. “fu10”.. 5.8.124 Bash Trên Linux có chương trình seq. Hàm s có c u trúc như sau: function name () { list } .6 Toán t while và until Toán t while làm vi c tương t như if.>> logfile sleep 60 done Chương trình (script) trên s theo dõi và ghi l i n i dung c a thư m c có tên directory theo t ng phút n u thư m c còn t n t i. Đ làm đư c đi u này ch c n vi t vòng l p for như sau: for a in $( seq 1 6 ) . Hàm s làm vi c và đư c s d ng gi ng như các câu l nh thông thư ng c a h v . s d ng giá tr ph đ nh c a đi u ki n list1. t c là chúng ta có th t t o các câu l nh m i. C u trúc có d ng như sau: while list1 do list2 done Ví d : while [ -d directory ] . do ls -l directory >> logfile echo -..8.. ti p nh n hai s nguyên làm tham s . do cat fu$a done Câu l nh (script) này đưa ra màn hình n i dung c a 10 t p tin (n u có): “fu1”. .SEPARATOR -. 5. n u câu l nh cu i cùng trong danh sách list1 tr l i tr ng thái thoát ra khác không. Toán t until tương t như toán t while: until list1 do list2 done Đi m khác bi t n m ch .

9 Bi n n i b (local) N u mu n t o m t tham bi n đ a phương. name xác đ nh tên c a hàm (dùng đ g i hàm).8 Shell — m t ngôn ng l p trình 125 Hơn n a t function không nh t thi t ph i có. Cú pháp đưa ra bi n đ a phương gi ng h t các tham bi n khác. Dư i đây là m t ví d hàm s . thì hàm s s b d ng l i và quy n đi u khi n đư c trao cho câu l nh đ ng sau hàm. M c dù tùy ch n này không có nhi u ý nghĩa v i m c đích chúng ta mu n đây.8. xem trên) trong th i gian th c hi n hàm này. th c hi n công vi c c a l nh seq đã nh c đ n trên: seq() { local I=$1. còn ph n thâm c a hàm s t o b i danh sách các câu l nh list. Chúng đư c đ t các tên như $n. do { echo -n "$I ". các tham bi n v trí và tham bi n đ c bi t # s đư c tr l i các giá tr mà chúng có trư c khi ch y hàm. Cũng có th s d ng t t c các tham s m t lúc nh $*.8 Tham s Khi hàm s đư c g i đ th c hi n. t c là g i hàm s ngay trong ph n thân c a nó. 5. done. C n chú ý r ng hàm có th là đ qui. 5. các tham s c a hàm s tr thành các tham bi n v trí (positional parameters. Vi c đánh s b t đ u t 1. ch có đi u c n đ ng sau t khóa local: “local name=value”. I=$(( $I + 1 )) }. Trong khi th c hi n n u g p câu l nh n i trú return (trong ph n thân c a hàm). và đưa ra s th t c a tham s nh $# Tham s v trí s 0 không thay đ i. Hàm s tính giai th a fact M t ví d khác: fact() { .5. Hàm s th c hi n trong ph m vi h v hi n th i: không có ti n trình m i nào đư c ch y khi biên d ch hàm s (khác v i vi c ch y script). n m gi a { và }. Khi th c hi n xong hàm s . như v y $1 là tham s đ u tiên. nhưng s r t có ích trong các hàm s v i m c đích khác. trong đó n là s c a tham s mà chúng ta mu n s d ng. echo $2 } C n chú ý đ n tùy ch n -n c a echo.8. Các câu l nh này s đư c th c hi n m i khi tên name đư c g i (gi ng như m t l nh thông thư ng). có th s d ng t khóa local. while [ $2 != $I ]. nó (tùy ch n) h y b vi c t o dòng m i.

5. mà l nh source tr l i. thì đư ng d n. xác đ nh b i câu l nh cu i cùng c a filename. then echo 1. 5. trùng v i giá tr . N u không câu l nh nào đư c th c hi n. thì tr ng thái thoát b ng 0. đ th c hi n script myscript c n đưa câu l nh “sh myscript”. c n s d ng câu l nh source. m t ví d c a hàm đ qui.1 )) ) )) }. n u đưa tên c a script như m t tham s cho l nh bash. N u filename không ch a d u g ch chéo. Trong các trư ng h p thông thư ng khi ch y script s có m t ti n trình m i đư c ch y. li t kê trong bi n s PATH. Giá tr (tr ng thái). N u có các tham s (đưa ra arguments. hay m t d u ch m “. Tương t hàm s script có th đư c th c hi n như m t câu l nh. T p tin này không nh t thi t ph i kh thi (không nh t thi t ph i có bit x). thì s tìm nó (t p tin) trong thư m c hi n th i. N u xem n i dung c a m t t p tin script nào đó (nh ng t p tin như v y có r t nhi u trên h th ng). fi } Bash Đây là hàm s giai th a. tr l i b i câu l nh cu i cùng trong script. b n s th y dòng đ u tiên có d ng sau: #!/bin/sh. Hãy chú ý đ n s khai tri n s h c. s đư c s d ng đ tìm t p tin có tên filename. Cú pháp truy c p đ n các tham s cũng như hàm s .10 Câu l nh sh B n luôn luôn có th ch y m t b n sao c a h v bash nh câu l nh bash hay sh.126 if [ $1 = 0 ]. Câu l nh s có d ng: source filename [arguments] Câu l nh này đ c và th c hi n các câu l nh có trong t p tin filename trong môi trư ng hi n th i. và phép th các câu l nh. Khi này có th b t b n sao này ch y m t script nào đó. không tìm th y t p tin c n. Đ có th th c hi n script trong b n bash hi n th i. thì trong th i gian th c hi n script chúng s thành các tham bi n v trí. ho c không tìm th y t p tin filename. else { echo $(( $1 * $( fact $(( $1 -.9 Script c a h v và l nh source Script c a h v ch là các t p tin có ch a chu i l nh. N u trong thư m c. và tr l i giá tr . Đi u này có nghĩa là. Như v y. Trong trư ng h p này script ch đơn gi n là m t tham s c a l nh nói trên.” (đ ng nghĩa c a source). khi chúng ta g i script đ th c hi n . thì tham bi n v trí không thay đ i. li t kê trong PATH. N u không có tham s . xem đ nh d ng câu l nh trên).

script trên ngôn ng Perl b t đ u b i dòng có d ng !/bin/perl. T t nhiên. . M t chú ý khác là ký t # dùng đ vi t l i chú thích trong script. b n s th y r ng h v b qua câu l nh này.10 Câu l nh sh 127 như m t l nh thông thư ng. và đ t trư c nó (câu l nh) ký t #. . thì /bin/sh s giúp chúng ta “thu x p” m i th .5. thì hãy nh p vào dòng l nh m t câu l nh b t kỳ. ví d .v. Ví d . còn r t nhi u v n đ quan tr ng c n xem xét nhưng n m ngoài ph m vi c a bài h c. mà s đ c t p tin và th c hi n các câu l nh tương ng. l ch s câu l nh. Các b n s tìm th y thông tin c n thi t trong các cu n hư ng d n khác ho c trên trang man bash. mô t v thư vi n readline. ví d “# ls”. Chúng ta s d ng bài h c ng n g n v bash t i đây. tín hi u. Có th thay th dòng này b i liên k t đ n b t kỳ m t chương trình nào. v. N u b n mu n ki m ch ng l i tác d ng c a ký t này. qu n lý ti n trình. T t c nh ng gì đ ng sau ký t này đ n cu i dòng s đư c coi là chú thích và b bash b qua (t c là h v s không xem dòng này là câu l nh). .

S không tương ng như v y thư ng g p nh ng ch nói v phím “nóng”. vì vi c nh n phím đã b v đ h a chi m l y. như pwd.1-pre3. v. 2. Ki n th c đưa ra ch áp d ng đư c hoàn toàn trong trư ng h p chương trình ch y t kênh giao tác (console).Chương 6 S d ng Midnight Commander M i th đ u đã đư c vi t ra — các nhà l p trình Nga. rm. Đ u tiên chúng ta hãy xem xét cách cài đ t chương trình này . Khi làm vi c v i chương trình qua trình gi l p (emulator) c a terminal trong giao di n đ h a. đây là trình qu n lý t p tin (File Manager). rmdir. đ có th làm vi c v i Midnight Commander b n đ c ch c n xem nhanh nh ng n i dung phía dư i. . . ví d xterm.1 Cài đ t chương trình Midnight Commander M c dù đ đi u khi n h th ng t p tin nói chung và đ làm vi c v i các t p tin nói riêng có th s d ng các câu l nh c a h đi u hành. vì Midnight Commander s giúp đ r t nhi u trong khi làm vi c v i h đi u hành. Midnight Commander (hay thư ng rút g n thành mc) là chương trình cho phép xem c u trúc cây thư m c và th c hi n nh ng thao tác đi u khi n h th ng t p tin. N u như b n đ c có kinh nghi m làm vi c v i Norton Commander (nc) trong MS-DOS hay v i FAR trong Windows.v . ls. Trong chương này chúng ta s h c cách s d ng chương trình Midnight Commander. . hay còn g i là giao di n text.6. . Tác gi xin có l i khuyên đ i v i nh ng ai còn xa l v i NC hay FAR (n u như có?): hãy chú ý đ c và th c hành chăm ch . Ghi chú: 1. Sau khi đ c xong chương này b n đ c s có th s d ng các t h p phím cũng như giao di n c a Midnight Commander đ th c hi n r t nhi u công vi c có liên quan đ n h th ng t p tin t nh bé đ n n ng nh c. cat. . mkdir. cd. thì s làm vi c v i mc m t cách d dàng. nhưng s thu n ti n hơn khi s d ng chương trình Midnight Commander. thì m t s mô t ho t đ ng c a chương trình s không còn chính xác n a. .v. Trong trư ng h p này. 6. cp. m c dù có th áp d ng cho nh ng phiên b n khác. . mv. Ki n th c trong chương này đư c vi t đ s d ng cho phiên b n 4. Nói cách khác. B i vì th m chí nh ng t h p “phím nóng” chính c a chúng cũng trùng nhau. m t trình qu n lý t p tin m nh. rxvt. more v.

deb. . phía trên hai b ng này là trình đơn (th c đơn). trên máy tác gi là /usr/bin/mc. N u ng d ng không ch y. thì c n tìm xem t p tin chương trình mc n m đâu (có th dùng câu l nh find / -name mc -type f).1: Giao di n ti ng Vi t c a Midnight Commander G n như toàn b không gian màn hình khi làm vi c v i Midnight Commander b chi m b i hai “b ng”2 hi n th danh sách t p tin c a hai thư m c. tác gi r t mu n r ng chương trình s đư c cài đ t ngay sau khi cài xong h đi u hành.2. tgz . 2 panel 1 . b n đ c s th y màn hình màu da tr i làm chúng ta nh đ n màn hình chương trình Norton Commander cho MS-DOS hay chương trình FAR cho Windows như trong hình 6. sau đó gõ vào dòng l nh đư ng d n đ y đ t i t p tin đó. ) c a Midnight Commander s có trên đĩa. Và b i vì chương trình này s làm cho b n đ c “d th ” hơn. Nhưng các gói (rpm. Sau khi ch y chương trình. Có th chuy n đ n trình đơn đ ch n các l nh có trong đó b ng phím <F9> ho c nh phím chu t (n u như sau khi kh i Ngoài ra ngư i d ch cu n sách này cũng đã d ch giao di n c a Midnight Commander ra ti ng Vi t. .2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander Đ kh i đ ng Midnight Commander. ví d .6. và vi c cài đ t t các gói này là không khó khăn gì.2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander 129 Trong ph n l n các b n phân ph i chương trình Midnight Commander không đư c t đ ng cài đ t cùng v i h th ng. Vì th n u mu n b n có th s d ng giao di n ti ng m đ c a Midnight Commander. Hình 6.1 6. c n gõ vào dòng l nh shell câu l nh mc và nh n <Enter>.

Trên dòng tr ng thái nh có hi n th m t vài d li u v t p tin hay thư m c đang đư c thanh chi u sáng ch đ n (ví d . vì có hi n th trình đơn hay không đư c xác đ nh b i c u hình chương trình). Có th coi dòng này là l i mách nư c v cách s d ng nh ng phím ch c năng đã nói. M i b ng g m ph n đ u. và đ ng th i còn có ba nút – “<”. .130 S d ng Midnight Commander Hình 6. Cũng có th b đi dòng l i khuyên này khi đi u ch nh c u hình c a chương trình. Th nh t. kích thư c t p tin và quy n truy c p). có th không hi n th n u đ t trong c u hình chương trình). Th hai. và l i mách nư c s tr thành không c n thi t (và vi c nh n chu t lên các nút không ph i lúc nào cũng thu n ti n). th m chí n u b n đ c không nh ph i dùng phím nào đ th c hi n công vi c mong mu n. m i nút tương ng v i m t phím ch c năng <F1> – <F10>. b n đ c s nhanh chóng nh đư c công d ng c a 10 phím này. S ti t ki m có hai lý do. Dòng th hai t dư i lên là dòng l nh c a chương trình Midnight Commander (hay chính xác hơn là dòng l nh c a shell hi n th i).2: V ngoài c a màn hình Midnight Commander đ ng mc b n đ c không nhìn th y dòng trình đơn đâu. “v” và “>” s d ng đ đi u khi n chương trình b ng chu t (nh ng nút này không làm vi c n u như b n đ c ch y mc trong trình gi t o (emulator) terminal). phím đ chuy n vào trình đơn chính là <F9>). thì v n có th s d ng trình đơn File (T p tin) trong trình đơn chính c a chương trình (ch c n nh r ng. danh sách t p tin c a m t thư m c nào đó và dòng tr ng thái nh (mini-status. thì cũng đ ng bu n. Trong ph n đ u c a m i b ng là đư ng d n đ y đ đ n thư m c có n i dung đư c hi n th . phía trên dòng này (nhưng phía dư i các b ng) có th hi n th “nh ng l i khuyên có ích” (hint4s). đây có th nh p và th c hi n b t kỳ câu l nh nào c a h th ng. và còn có th ch y tr c ti p các câu l nh tương ng b ng cách nh n chu t vào các nút này. Dòng dư i cùng là dãy các nút. Vi c hi n th các nút có th t t đi. n u như b n đ c mu n ti t ki m không gian màn hình (cách làm s có sau này khi chúng ta nói v c u hình chương trình). Qua trình đơn File (T p tin) có th th c hi n b t kỳ thao tác nào mà thông thư ng ph i nh các phím ch c năng. ngo i tr <F1> và <F9>.

chương trình xem l i mách nư c và chương trình xem thư m c s d ng cùng m t mã chương trình đ đi u khi n vi c di chuy n.1: Các t h p phím di chuy n dùng chung Phím <↑> ho c <Ctrl>+<P> <↓> ho c <Ctrl>+<N> <Page Up> ho c <Alt>+<V> <Page Down> ho c <Ctrl>+<V> <Home> <End> Di chuy n th c hi n Di chuy n tr l i (lên trên) m t dòng Di chuy n v phía trư c (xu ng dư i) m t dòng Quay l i m t trang Ti n v trư c m t trang Quay v dòng đ u Chuy n đ n dòng cu i cùng 6. có th xem tr giúp vào b t kỳ lúc nào nh phím <F1>. trong shell đã ch y chương trình Midnight Commander. Vì th vi c di chuy n s d ng m t b các t h p phím (nhưng trong m i chương trình con có các t h p phím ch áp d ng trong n i b mà thôi).3 Tr giúp 131 Ch m t trong hai b ng là hi n th i (ho t đ ng).2: Di chuy n trong trình xem t p tin Phím Di chuy n th c hi n <B> ho c <Ctrl>+<B> ho c <Ctrl>+<H> Lùi l i m t trang ho c <Backspace> ho c <Delete> <D u cách> Ti n t i m t trang <U> ( <D> ) Lùi l i (ti n t i) n a trang <G> (<Shift>+<G>) Đi t i đ u (cu i) danh sách . Tương t . H u h t các thao tác đư c th c hi n trong thư m c này. Ngoài nh ng t h p phím di chuy n nói chung trong b ng 6.1. Xin đưa ra m t b ng ng n g n li t kê các t h p phím dùng chung đ đi u khi n vi c di chuy n. Liên k t đư c ch n hi n th i s có n n màu xanh đ m . B ng 6. Trong b ng ho t đ ng m t dòng đư c chi u sáng. Chương trình xem t p tin n i trú. t c là trong văn b n có c nh ng liên k t đ n nh ng ph n khác.6. Đ di chuy n trong c a s xem tr giúp có th s d ng nh ng phím mũi tên ho c chu t.3 Tr giúp Khi làm vi c v i chương trình Midnight Commander. Nh ng liên k t đó đư c đánh d u b i n n màu xanh nh t . Tr giúp đư c t ch c dư i d ng siêu văn b n. thư m c hi n th i là thư m c đư c hi n th trong b ng ho t đ ng. chương trình xem tr giúp còn ch p nh n nh ng t h p phím s d ng trong chương trình con dùng đ xem t p tin: B ng 6. Các thao tác như sao chép (<F5>) hay di chuy n (<F6>) t p tin s d ng thư m c đư c hi n th trong b ng th hai làm thư m c đích đ n (s sao chép hay di chuy n đ n thư m c này). Thanh chi u sáng có th di chuy n nh các phím đi u khi n vi c di chuy n. B ng hi n th i có thanh chi u sáng tên thư m c ph n đ u và thanh chi u sáng m t trong nh ng dòng c a b ng đó.

Chương trình ghi nh th t di chuy n theo liên k t và cho phép tr l i ph n đã xem trư c đó b ng phím <L>. thì có th s d ng chu t đ di chuy n. Nh n . ho c ch y chương trình có kh năng và đã đư c gán đ đ c t p tin này. thì khi nh n kép chu t trái lên t p tin screenshot.4). khi này tên t p tin s có màu khác (theo m c đ nh là màu vàng ). N u như có h tr chu t (xem ph n 6. B ng 6. Tính năng này đư c th c hi n n u có ch y driver gpm không ph thu c vào nơi ngư i dùng làm vi c là trên kênh giao tác Linux hay ch y Midnight Commander trên xterm (ho c th m chí s d ng k t n i t xa qua telnet. ch c n nh n nút chu t ph i lên tên c a t p tin đó.4 S d ng chu t Chương trình Midnight Commander có h tr chu t. thì s th c hi n di chuy n dài 1 c t t p tin v phía đ u danh sách. Chu t ph i s d ng đ quay l i ph n đã xem trư c đó. Nh n chu t (b t kỳ nút nào) lên các nút ch c năng (các nút F1-F10 dư i cùng) cũng đ ng th i ch y chương trình tương ng v i nút đó. B ng cách nh n nút chu t trái s có th di chuy n dòng chi u sáng lên b t kỳ t p tin nào trong các b ng. chương trình xv s cho chúng ta th y t p tin screenshot.3).3: Di chuy n khi xem tr giúp Di chuy n th c hi n Đi t i liên k t ti p theo Quay l i liên k t trư c Đi t i liên k t ti p theo ho c kéo lên m t dòng Quay l i liên k t trư c ho c kéo xu ng m t dòng M trang mà liên k t hi n th i ch t i M trang tr giúp v a xem trư c trang hi n th i Tr giúp s d ng c a b n thân tr giúp Chuy n t i ph n ti p theo c a tr giúp Chuy n t i ph n n m trư c c a tr giúp Chuy n t i m c l c c a tr giúp Thoát kh i tr giúp Phím <Tab> <Alt>+<Tab> <↓> <↑> <→> ho c <Enter> <←> ho c <L> <F1> <N> <P> <C> <F10>. Nh n chu t (b t kỳ nút nào) lên trình đơn trên cùng s m ra (nói đúng hơn là m xu ng dư i) trình đơn con c a nó.132 S d ng Midnight Commander Ngoài nh ng t h p phím đã ch ra còn có th s d ng nh ng t h p ch làm vi c khi xem tr giúp (chúng đư c li t kê trong b ng 6. 6.jpg.jpg trông ra sao. N u nh n chu t lên khung trên cùng c a b ng có m t danh sách các t p tin r t dài. <Esc> B n có th s d ng phím tr ng (space) đ chuy n t i trang tr giúp ti p theo và phím <B> đ quay l i m t trang. rlogin hay ssh). Ví d chương trình xv đư c gán đ m các t p tin hình n *. Nh n kép chu t trái lên tên t p tin đ th c hi n t p tin (n u đây là m t chương trình).jpg. Đ b đánh d u thì cũng ch c n s d ng nút chu t ph i đó. Nh n chu t trái lên liên k t đ chuy n t i văn b n mà liên k t này ch t i. Đ đánh d u (ch n) t p tin nào đó.

) c a b ng (trái ho c ph i) tương ng. thì tương ng s th c hi n di chuy n dài 1 c t t p tin v phía cu i danh sách. N u b n đ c mu n thay đ i d ng hi n th danh sách t p tin. Đ làm đư c đi u này. thì có th s d ng câu l nh D ng danh sách. r i l i nh n và gi phím <Shift> trong khi nh n chu t ph i..5 Đi u khi n các b ng 133 chu t lên khung n m dư i c a b ng.1 D ng danh sách t p tin D ng b ng trên đó hi n th danh sách t p tin và thư m c con có th thay đ i qua các câu l nh c a th c đơn m ra khi ch n B ng trái (Left) và B ng ph i (Right). 6. ch n đo n văn b n c n thi t b ng cách kéo chu t. C n chú ý r ng tính năng này không làm vi c trong các trình gi l p terminal như xterm.. kích thư c c a nó và th i gian s a đ i g n nh t.6. Tuy nhiên có th hi n th nh ng thông tin khác trên b ng.3: H p tho i ch n đ nh d ng hi n th • Đ nh d ng Đ y đ (Full) hi n th tên t p tin. Có 4 kh năng đ ch n: Đ y đ (Full). • Đ nh d ng Thu g n (Brief) ch hi n th tên t p tin..5. Trong ph n này s nói đ n cách thay đ i d ng c a b ng hay cách hi n th thông tin trên b ng. Hình 6. sau đó th phím <Shift> ra. M r ng (Long) và Ngư i dùng t xác đ nh (User). (Listing mode. . 6. b n c n nh n và gi phím <Shift>. đưa con tr đ n nơi c n dán. Phương pháp di chuy n này cũng làm vi c khi xem tr giúp và xem danh sách Cây thư m c N u ch y mc v i h tr chu t thì ngư i dùng có th th c hi n các thao tác sao chép và dán văn b n khi gi phím <Shift>.. do đó trên m i b ng có hai c t và hi n th đư c s t p tin nhi u g p đôi. Thu g n (Brief).5 Đi u khi n các b ng Các b ng c a Midnight Commander thông thư ng hi n th nh ng gì có trong thư m c c a h th ng t p tin (vì th thư ng đư c g i là b ng thư m c).

• size – kích thư c t p tin. thì đ u tiên c n ch ra kích thư c c a b ng: “half” (m t n a màn hình) ho c “full” (toàn màn hình).134 S d ng Midnight Commander • Đ nh d ng M r ng (Long) hi n th t p tin như khi th c hi n câu l nh ls -l. ∼ (d u sóng) – cho các liên k t tư ng trưng đ n thư m c. • ngid – ch s xác đ nh c a nhóm (GID). • perm – dòng ch ra quy n truy c p đ n t p tin. + (d u c ng) – cho các thi t b trao đ i theo block. . • ctime – th i gian t o t p tin.(g ch ngang) – cho các thi t b trao đ i theo byte. • mode – quy n truy c p d ng s 8bit. • mtime – th i gian s a đ i t p tin cu i cùng. V i đ nh d ng này m t b ng chi m h t màn hình. Ký t nh ng giá tr mà câu l nh ls -F đưa ra: * (asterisk) – cho t p tin chương trình. ! (d u ch m than) – cho các liên k t tư ng trưng đã h ng (stalled) (liên k t ch đ n t p tin không còn n a). @ (at-sign) – cho liên k t (links). • atime – th i gian truy c p đ n t p tin l n cu i. • nuid – ch s xác đ nh c a ngư i dùng (UID). khi đó ch đưa ra kích thư c t p tin. thì ngư i dùng c n đưa ra d ng hi n th t ch n c a mình. còn đ i v i thư m c con thì ch đưa ra dòng ch “SUB-DIR” ho c “UP–DIR”. Có th s d ng nh ng tên vùng sau: • name – tên t p tin. • bsize – kích thư c d ng khác. • owner – ch s h u t p tin. này có th là m t trong • nlink – s liên k t đ n t p tin. • type – hi n th d ng t p tin (m t ký t ). | (pipe. Khi t đưa ra đ nh d ng. = (gi u b ng) – cho các sockets. Ti p theo c n li t kê tên nh ng vùng hi n th cùng v i chi u r ng c a vùng. • N u ch n đ nh d ng Ngư i dùng t xác đ nh (User). / (slash) – cho thư m c. ng) – cho các t p tin d ng FIFO. Sau kích thư c b ng có th ch ra là trên b ng ph i có hai c t b ng cách thêm s 2 vào dòng đ nh d ng. .

space. owner.size.4) ngoài vi c cho phép ch n cách s p x p còn cho phép ch n s p x p theo th t ngư c l i (đánh d u tuỳ ch n Ngư c l i (Reverse)). sau đó ch ra s v trí (ký t ) c n gi cho vùng này. Khi đó s hi n ra m t h p tho i (hình 6. space. mtime. nlink.type. Đ có th xác đ nh chính xác chi u r ng c a m t vùng. name Dư i đây là ví d d ng hi n th do ngư i dùng đưa ra: half name.mtime còn đ nh d ng M r ng (Long) thì xác đ nh b i: full perm. .5 Đi u khi n các b ng • group – nhóm s h u t p tin.|. c n thêm d u hai ch m ‘:’. N u sau s v tr có đ t d u ‘+’. Có th ch n cách s p x p b ng cách ch n câu l nh Th t s p x p (Sort order. Ví d . 135 Đ ng th i còn có th s d ng nh ng tên vùng sau đ t ch c vi c hi n th thông tin ra màn hình: • space – chèn kho ng tr ng.|.6. ho c kho ng tr ng – n u ngư c l i. thì s đó s đư c hi u là chi u r ng nh nh t c a vùng. • | – chèn đư ng th ng đ ng. group.. space. space. đ nh d ng Đ y đ (Full) th c ch t đư c xác đ nh b i dòng: half type.mode:3 Hi n th danh sách t p tin trên m i b ng còn có th s p x p theo m t trong 8 cách: • Theo tên • Theo ph n m r ng • Theo kích thư c t p tin • Theo th i gian s a đ i • Theo th i gian truy c p l n cu i • Theo ch m c inode • Không s p x p.. size.name. space.size:7.) trong trình đơn tương ng c a m i b ng.|. • inode – ch m c inode c a t p tin. • mark – chèn d u sao * (asterisk) n u t p tin đư c ch n. hay s p x p có tính đ n ki u ch thư ng ch hoa hay không (tùy ch n Tính đ n ki u ch (case sensitive)). space.|. và n u màn hình cho phép thì vùng s đư c m r ng.

.. Trong th c đơn c a m i b ng còn có câu l nh Quét l i (Rescan) (tương đương v i câu l nh C p nh t (Refresh) trong các chương trình khác). nhưng cũng có th thay đ i n u đánh d u tùy ch n Tr n l n t t c t p tin (“Mix all files”) c a câu l nh C u hình. Trong ch đ này trên m t b ng hi n th cây thư m c d ng đ ho (hình 6.. v h th ng t p tin hi n th i (d ng.5) trên b ng đưa ra thông tin v t p tin đư c chi u sáng (đư c ch n) trên b ng bên c nh.4: H p tho i s p x p Theo m c đ nh các thư m c con đư c hi n th đ u danh sách.) trong th c đơn c a m i b ng cho phép đưa ra nh ng m u mà tên t p tin s hi n th tương ng v i nó (ví d dùng m u “*. 6. Trong ch đ này b ng s hi n th n i dung c a t p tin đư c chi u sáng (đư c ch n) trên b ng bên c nh.7 là khi dùng ch đ này đ xem nhanh n i dung t p tin HISTORY c a gói chương trình mediawiki. kích thư c ch tr ng và t ng s ch m c inode còn tr ng). Ch đ này tương t như khi ngư i dùng ch n câu l nh Cây thư m c (Directory Tree) t th c đơn Câu l nh (Command).gz” đ ch hi n th nh ng t p tin nén tar. như câu l nh sau hi n th cây thư m c m t c a s riêng. Ví d trên hình 6. . (Filter. Câu l nh Quét l i (phím nóng <Ctrl>+<R>) c p nh t l i danh sách t p tin hi n th trên b ng.6).. Ngư i dùng cũng có th ch n ch hi n th trên b ng nh ng t p tin tương ng v i m t m u nào đó..5..) th c đơn C u hình (Option). còn có th đưa b t kỳ b ng nào vào m t trong nh ng ch đ sau: • Ch đ Thông tin (Info). (Configuration.gz).tar. Tên c a thư m c con và đư ng d n đ n thư m c con luôn luôn đư c hi n th không ph thu c vào m u đưa ra..136 S d ng Midnight Commander Hình 6. • Ch đ Cây thư m c (Tree). Đi u này có ích khi nh ng ti n trình khác t o hay xóa các t p tin. • Ch đ Xem nhanh (Quick View)..2 Nh ng ch đ hi n th khác Ngoài vi c đưa ra đ nh d ng hi n th danh sách t p tin trên b ng. Câu l nh L c t p tin. Trong ch đ này (hình 6.

.6. Dòng chi u sáng s chuy n t b ng đang là hi n th i sang b ng khác và như v y b ng sau s tr thành hiên th i.5.5: Ch đ thông tin Đ ra b ng xem nhanh n i dung t p tin s d ng chương trình xem t p tin có s n trong mc. (Shell link. xin hãy xem tr giúp c a mc. • Ch đ K t n i FTP..2. Chuy n đ i vòng quanh gi a các đ nh d ng hi n th danh sách t p tin c a thư m c hi n th i.1 và b ng 6. Hai ch đ này ch khác ch s d ng đ hi n th danh sách thư m c n m trên máy xa. nhưng s thu n ti n hơn n u s d ng các t h p phím đi u khi n.3 Các t h p phím đi u khi n b ng Đ đi u khi n ch đ làm vi c c a b ng có th s d ng các câu l nh c a trình đơn đã nói t i trên. (FTP link. thì ngư i dùng có th s d ng m i câu l nh đi u khi n vi c xem. Thay đ i b ng hi n th i (ho t đ ng). • <Alt>+<G> ho c <Alt>+<R> ho c <Alt>+<J>.. • <Alt>+<T>... S d ng đ di chuy n dòng chi u sáng tương ng lên t p tin trên đ u. N u ngư i dùng mu n bi t thêm v cách s d ng nh ng ch đ này. ví d .) và K t n i Shell. nh ng phím li t kê trong b ng 6..5 Đi u khi n các b ng 137 Hình 6. n m gi a ho c dư i cùng trong s nh ng t p tin đang hi n th (đang th y) trên b ng. Nh t h p phím này có th chuy n đ i nhanh .). Còn l i m i th k c đ nh d ng hi n th thông tin đ u tương t như nh ng gì s d ng cho các thư m c n i b . vì th n u dùng phím <Tab> đ chuy n sang b ng xem nhanh. 6. • <Tab> ho c <Ctrl>+<i>...

138 S d ng Midnight Commander Hình 6. N u trong b ng hi n th i tên thư m c đư c chi u sáng. Hi n th danh sách thư m c thư ng dùng và chuy n t i thư m c l a ch n. Chuy n dòng chi u sáng t i v trí cu i cùng c a danh sách t p tin. Chuy n dòng chi u sáng t i v trí đ u tiên c a danh sách t p tin.6: Ch đ cây thư m c chóng t ch đ hi n th M r ng (long) sang Thu g n hay ch đ do ngư i dùng xác đ nh. Chuy n t i thư m c ngay trư c trong s nh ng thư m c đã xem. • <Home> ho c <Alt>+<‘<’>. • <Ctrl>+<PageUp>.. • <Alt>+<O>. • <Alt>+<Y>. . còn trên b ng còn l i hi n th danh sách t p tin. Chuy n t i thư m c ngay sau trong s nh ng thư m c đã xem.) ho c t i thư m c đang đư c chi u sáng. Ch khi mc đư c ch y dư i kênh giao tác (console) c a Linux: th c hi n tương ng vi c chuy n (chdir) t i thư m c m (. thì trên b ng th hai s hi n th n i dung c a thư m c m c a t p tin đó. Tương đương v i vi c nh n chu t lên ký t < góc trên c a b ng. • <End> ho c <Alt>+<‘>’>. N u trong b ng hi n th i dòng chi u sáng là tên t p tin. • <Ctrl>+<\>. <Ctrl>+<PageDown>. • <Alt>+<U>. Tương đương v i vi c nh n chu t lên ký t >. thì b ng th hai s chuy n vào ch đ hi n th các t p tin c a thư m c đư c chi u sáng.

Nh ng thao tác (l nh) li t kê trên không ch có th th c hi n b ng cách nh n phím ch c năng tương ng mà còn b ng cách nh n chu t lên các nút tương ng cùng c a màn hình hay b ng các l nh tương ng c a trình đơn T p tin (File). Câu l nh này đư c dùng đ đánh d u nhóm t p tin theo m u tương ng đưa ra. Bây gi đã đ n lúc c n bi t cách làm vi c v i t p tin nh chương trình có ích này. Đ b ch n t p tin thì cũng s d ng t h p phím như khi ch n.6.4 t ng h p nh ng thao tác này. Đ đánh d u t p tin đ t dư i dòng chi u sáng.6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin T trư c đ n gi chúng ta m i xem xét đ n v ngoài c a màn hình Midnight Commander và cách thay đ i v ngoài này. hãy dùng phím <Insert> ho c t h p phím <Ctrl>+<T>.4 hay l nh trong trình đơn. c n ch n nh ng t p tin hay nhóm t p tin đ th c hi n thao tác đó lên.6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin 139 Hình 6. Xin đưa ra m t b ng 6.7: Ch đ xem nhanh 6. N u có b t tùy ch n M u d ng shell (xem trang 155. Trư c khi th c hi n m t thao tác nào đó ch ra trong b ng 6. phím nóng cho câu l nh này là phím d u c ng <+>. thì c n vi t bi u th c chính quy theo . Đ ch n m t t p tin thì ch c n đ t dòng chi u sáng trong b ng hi n th i lên nó (t t nhiên đ u tiên c n chuy n t i thư m c tương ng). N u mu n th c hi n m t thao tác nào đó lên nhi u t p tin m t lúc. R t nhi u thao tác thư ng dùng trong Midnight Commander đư c th c hi n qua các phím ch c năng <F1> — <F10>. Khi ch y câu l nh Midnight Commander s đưa ra h p tho i dùng đ nh p bi u th c chính quy xác đ nh tên c a nhóm t p tin mu n đánh d u. Khi này tên c a t p tin s có màu khác. Còn có th ch n nhóm t p tin còn có th dùng câu l nh Ch n nhóm c a trình đơn T p tin (File). thì c n đánh d u nhóm t p tin này.

4: Các phím ch c năng Phím F# Hành đ ng th c hi n <F1> G i tr giúp tùy thu c vào tình hu ng <F2> G i th c đơn do ngư i dùng t o ra <F3> Xem t p tin đ t dư i dòng chi u sáng c a b ng hi n th i <F4> G i trình so n th o trong đ s a t p tin đ t dư i dòng chi u sáng c a b ng hi n th i <F5> Sao chép t p tin hay nhóm t p tin đã đư c đánh d u t thư m c c a b ng hi n th i sang thư m c c a b ng còn l i. C n chú ý là n u trong thư m c hi n th i không có t p tin v i tên tương ng. N u ch đ Hi n tr ng thái mini (Show mini-status) đư c b t. Sau khi nh n m t trong nh ng t h p phím này thì mc s ch y ch đ tìm ki m tên t p tin trong thư m c hi n th i theo nh ng ký t đ u tiên c a tên. thì s đánh d u các thư m c ch không ph i t p tin. Còn n u t t tùy ch n này. thì s tìm ki m t p tin tương ng ti p theo. có th thay đ i tên c a t p tin hay thư m c di chuy n đ n. dòng chi u sáng s di chuy n t i t p tin ti p theo có tên b t đ u b ng nh ng ký t đã nh p vào. Thao tác này dùng đ b đánh d u kh i nhóm t p tin đã ch n. <F6> Di chuy n t p tin hay nhóm t p tin đã đư c đánh d u t thư m c c a b ng hi n th i sang thư m c c a b ng còn l i. t c là b n s . Trong nh ng trư ng h p đó các t h p phím <Ctrl>+<S> và <Alt>+<S> s có ích. Đ ng th i trong h p tho i hi n ra còn có th ch ra tên c a thư m c mu n sao chép các t p tin đ n (đ khi c n có th sao chép đ n thư m c khác v i thư m c hi n ra trên b ng th hai). Thao tác “B ch n” (phím t t là phím d u tr <–> ho c g ch chéo ngư c — <\>) là thao tác ngư c l i đ i v i thao tác ch n nhóm t p tin và s d ng cùng các quy lu t vi t m u như khi ch n. Cũng gi ng như khi sao chép. thì nh ng ký t nh p vào s không hi n th trên dòng tr ng thái mini. Còn thao tác “Ch n ngư c l i” (phím <*>) dùng đ b ch n nh ng t p tin đang ch n. <F7> T o thư m c con trong thư m c hi n th trên b ng hi n th i <F8> Xóa t p tin (thư m c con) hay nhóm các t p tin đã đánh d u <F9> G i trình đơn chính (hi n th phía trên các b ng) <F10> Thoát kh i chương trình các quy lu t như trong shell (xem chương 5. Khi sao chép m t t p tin thì còn có th đ i tên c a t p tin này3 . N u bi u th c b t đ u ho c k t thúc b ng d u g ch chéo (/). thì dòng tìm ki m này s hi n th trên ch c a dòng tr ng thái mini. đ ng th i ch n nh ng t p tin còn l i c a thư m c hi n th i. Khi này trong quá trình nh p ký t . N u thư m c hi n th i có nhi u t p tin (do đó không th y h t trên b ng). N u nh n <Ctrl>+<S> thêm m t l n n a. Trong ch đ này nh ng ký t nh p vào s không hi n th dòng l nh mà hi n th dòng tìm ki m. thì s đánh d u t p tin đư c th c hi n theo quy lu t c a các bi u th c chính quy thông thư ng (hãy xem hư ng d n man ed). Có th dùng các phím <Backspace> ho c <Del> đ s a l i.140 S d ng Midnight Commander B ng 6. thì trư c khi đánh d u t p tin c n tìm đ n t p tin đó.

Cho phép thay đ i quy n truy c p và s h u t p tin. không nh t thi t ph i s d ng các phím ch c năng đ g i các câu l nh tương ng v i chúng. trình đơn T p tin còn ch a các câu l nh sau (trong ngo c là các phím t t tương ng). Hãy s d ng câu l nh này n u bi t đư ng d n đ y đ đ n thư m c b n c n (và mu n chuy n thành thư m c hi n th i). • Xem k t qu l nh (<Alt>+<!>). • Liên k t c ng (<Ctrl>+<X>. Chương trình Midnight Commander cho bi t liên k t m m b ng ký hi u “@” đ ng trư c tên c a liên k t đó (tr liên k t đ n thư m c con đư c đánh d u b i d u sóng “∼”). di chuy n hay xóa. Như đã nói t trư c.7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên 141 không th tìm th y t p tin mu n tìm.<L>). • chmod (<Ctrl>+<X>.<O>). • chown nâng cao. • chown (<Ctrl>+<X>. 6. N u trên màn hình có đưa ra dòng tr ng thái mini (dùng tùy ch n Hi n tr ng thái mini). Cho phép thay đ i quy n truy c p đ n (các) t p tin đư c ch n. Đ u tiên là câu l nh sao chép và đ i tên. trình đơn T p tin (File) có ch a nh ng câu l nh thư ng dùng nh t. Đ th c . Khi ch y câu l nh này trên màn hình s hi n ra dòng cho phép nh p b t kỳ câu l nh nào cùng v i tham s c a nó (theo m c đ nh tham s s là t p tin đang đư c chi u sáng). thì trên dòng này s hi n lên tên c a t p tin mà liên k t ch đ n. Do đó. K t qu th c hi n l nh s hi n ra trên màn hình trong xem có s n c a Midnight Commander. • cd nhanh (<Alt>+<C>). T o liên k t c ng đ n t p tin hi n th i. c n thi t cho ngư i dùng trong nh ng thao tác cơ b n v i t p tin c a thư m c hi n th i. Nhưng trong ph n này chúng ta s không xem đ n trình so n th o có s n.<S>).<C>). T o liên k t m m đ n t p tin hi n th i. T t nhiên là nh ng thao tác thư ng dùng đư c g n v i các phím ch c năng. ví d . Như b n đã th y. • Liên k t m m (<Ctrl>+<X>. do trong Midnight Commander có tích h p s n các chương trình cho nh ng vi c này. Ngoài các câu l nh g n v i các phím ch c năng.7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên Khi th c hi n các thao tác sao chép và di chuy n (hay đ i tên) t p tin ngư i dùng có kh năng thay đ i tên c a các t p tin đang sao chép hay di chuy n. mà đ dành đ n chương nói v làm vi c v i các t p tin văn b n. Thay đ i ch s h u b ng câu l nh chown. B t kỳ câu l nh nào trong s này cũng có th th c hi n qua trình đơn T p tin (File). So v i dòng l nh thì các thao tác xem và so n th o t p tin trong Midnight Commander thu n ti n hơn. chúng ta s xem xét l i các câu l nh này đ hi u rõ hơn v chúng. sao chép. Sau khi ch n và đánh d u t p tin đ làm vi c ch c n nh n m t trong các phím ch c năng đ th c hi n thao tác c n thi t v i t p tin.6.

B n mu n sao chép n i dung c a thư m c one vào thư m c /two/one đã có t trư c. ho c có th thi t l p qua câu l nh c a trình đơn C u hình | C u hình. n u có (Dive into subdirs) xác đ nh thao tác s làm n u trong thư m c đích đ n đã có thư m c có cùng tên v i tên t p tin (ho c thư m c) đang sao chép (ngu n). Còn m t vài tuỳ ch n có nh hư ng đ n th c hi n thao tác sao chép và di chuy n t p tin mà có th thi t l p cùng ngay c a s đ đưa ra các m u tên t p tin. Thông thư ng m u tên th hai đó là m t vài ký t thay th (wildcards) cu i dùng xác đ nh ch đ n c a các t p tin t o ra. và n u ngư i dùng là root thì còn c thu c tính UID và GID. N u tùy ch n không đư c dùng thì các thu c tính s đư c đ t theo giá tr umask hi n th i.8). Tùy ch n Ghi nh thu c tính (Preserve attributes) xác đ nh xem khi sao chép ho c di chuy n có gi l i hay không các thu c tính c a t p tin ban đ u. N u tùy ch n b t. Theo m c đ nh tùy ch n này t t và t p tin (thư m c) ngu n s đư c sao chép vào thư m c đích đ n. Tùy ch n Đi theo liên k t (Follow links) xác đ nh xem khi sao chép liên k t c ng hay m m vào thư m c đích đ n (ho c các thư m c con c a thư m c này) s t o các liên k t đó.. N u tùy ch n này đư c dùng thì s t o ra trong thư m c đích đ n m t thư m c con có cùng tên và các t p tin (thư m c) s đư c sao chép vào thư m c m i này. các đánh d u th i gian (truy c p và s a đ i). . Chúng ta s xem xét m t ví d đ hi u hơn tình hu ng này. hay sao chép t p tin (và thư m c con) mà nh ng liên k t này ch đ n. thì s ch sao chép (di chuy n) nh ng t p tin đư c đánh d u và tương ng v i m u g c.. Vi c đưa ra m u đư c th c hi n trên dòng nh p vào hi n th trong c a s m ra khi ch y m t trong các l nh sao chép hay di chuy n (hình 6. Hình 6.. thì t t c các t p tin s đư c sao chép vào /two/one/one.142 S d ng Midnight Commander hi n vi c này ngư i dùng c n đưa ra m u cho tên c a các t p tin g c (g i là m u g c) và m u cho tên c a các t p tin s đư c t o (t p tin đích đ n. Thông thư ng (khi tùy ch n b t t) mc s ch sao chép t t c các t p tin t one vào /two/one.8: H p tho i đ i tên t p tin T t c các t p tin tho mãn m u g c s đư c đ i tên (sao chép ho c di chuy n v i tên m i) tương ng v i m u đích. g i là m u đích). N u có các t p tin đã đư c đánh d u. Tùy ch n Vào thư m c con. bao g m: quy n truy c p.

L y ví d b n c n đ i ch tên và ph n m r ng t p tin. N u s d ng trong m u đích ‘\U’ ho c ‘\L’. 6. thì k t qu s là “/two/foo. . Đ hi n th quá trình làm vi c.tgz” và n m trong thư m c “/two”. Thanh th hai (count bar) cho bi t đ n th i đi m hi n th i đã th c hi n đư c bao nhiêu ph n. thì mc s không th c hi n vi c nhóm t đ ng. . tính theo . thì t p tin thu đư c s có tên “foo.gz”. Ký t ‘*’ đ u tiên trong m u đích tương ng v i nhóm ký t thay th đ u tiên trong m u ngu n. thì s chuy n đ i t t c các ký t phía sau đ n l n g p ‘\U’ ho c ‘\L’ ti p theo ho c đ n cu i tên t p tin. trong đó cho bi t trên (nh ng) t p tin nào s th c hi n thao tác và quá trình th c hi n di n ra như th nào. Trong m u đích ch cho phép s d ng ‘*’ và ‘\<ch s >’. Chúng s đư c dùng tương t như trong shell.*\)$’ (tùy ch n M u d ng shell t t).gz”.*\)\. Ví d 4.\(. L y ví d b n c n đ i ch tên và ph n m r ng t p tin.*’. Đ ch ra nhóm các ký t trong m u ngu n s tương ng v i các ký t thay th trong m u đích. Ký t ‘\’ trong các m u dùng đ hu b tác d ng c a các ký t đ c bi t.tgz” và đang sao chép t p tin “foo. Ví d .tar. S d ng ‘\u’ và ‘\l’ cung c p các kh năng r ng hơn so v i ‘\U’ và ‘\L’. Ví d trong m u ngu n có ‘*’ (tùy ch n M u d ng shell b t) ho c ‘ˆ\(. thì ngư i dùng có th s d ng các ký t thay th (wildcards) ‘*’ và ‘?’ trong m u ngu n.tgz”. Chúng ta xem xét m t vài ví d đ hi u rõ hơn. N u m u ngu n có d ng “ˆ\(. . Khi tùy ch n M u d ng shell (“Use shell patterns”) b t. còn m u đích s là “\2.*\)$’. Ví d 2.tar\. trên màn hình hi n ra t m t đ n ba thanh bi u đ (progress bars). \)’.*\)\.8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin Khi ngư i dùng th c hi n các thao tác sao chép. còn l i là ch thư ng.v. ‘\ \’ có nghĩa là dùng ký t g ch chéo thông thư ng và ‘\*’ có nghĩa là s d ng m t ký t d u sao thông thư ng (asterisk).tgz”. Ví d 3. ký t ‘*’ th hai tương ng v i nhóm th hai v. Ví d 1. Ký t ‘\0’ tương ng v i toàn b tên c a t p tin ngu n. còn m u đích s là “\2. ký t ‘\2’ – nhóm th hai v. tên t p tin s đư c chuy n đ i sao cho các ch cái đ u tiên s là ch hoa.tar. b n c n s d ng các d u ngo c ‘\(. đ “file. thì ký t ti p theo c a tên s đư c chuy n tương ng thành ch hoa ho c ch thư ng.\1”.\1”. Cách này m m d o hơn. N u s d ng ‘\u’ ho c ‘\l’ trong m u đích. M u ngu n s c n có d ng ‘*. ký t thay th ‘\1’ tương ng nhóm ký t thay th đ u tiên trong m u ngu n. Tương t .. M u ngu n – ‘ˆ\(.6.v. di chuy n hay xóa t p tin. nhưng c n c n th n hơn và nhi u công s c khi nh p vào. Midnight Commander hi n th trên màn hình h p tho i. . đ “file.gz”. sao chép đư c th c hi n vào “/two/*..c” tr thành “c. Chúng ta l i xem xét ti p hai ví d . Khì tùy ch n này b t. .file”..file”. . còn m u đích – “/two/*. Khi th c hi n các thao tác sao chép và di chuy n ngư i dùng còn có th chuy n ki u ch hoa/thư ng trong tên t p tin. còn m u đích có ‘\L\u*’. N u m u ngu n là “*. Thanh th nh t (file bar) cho bi t đã th c hi n (ví d sao chép) đư c bao nhiêu ph n c a t p tin hi n th i.tar.c” tr thành “c.gz$”.8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin 143 nh hư ng đ n quá trình sao chép và di chuy n t p tin còn có tùy ch n M u d ng shell trong trình đơn C u hình / C u hình. và tên c a t p tin đang sao chép là “foo.

Phương án th ba là Th l i. ph n dư i c a h p tho i này có hai nút. không ghi chèn (nút Không) • Ghi thêm n i dung c a t p tin đang sao chép vào cu i t p tin đã có (nút Thêm vào cu i) .. b ng trình l nh terminal khác). C a s l i đưa ra thông tin v l i và đ ngh ba cách gi i quy t. C a s h i l i xu t hi n khi ngư i dùng đang th c hi n thao tác d n đ n vi c ghi chèn lên t p tin đã có. N u t t đi tuỳ ch n Thao tác v i thông tin dài dòng (xem C u hình / C u hình. Ch n phương án này n u ngư i dùng đã s a đư c l i (ví d . Nh n nút B qua s d n đ n vi c b qua thao tác v i t p tin này và ti p t c thao tác t p tin sau n u có.9. 1. Trong c a s h i l i s hi n ra th i gian t o ra và kích thư c c a t p tin ngu n (đang đư c sao chép hay di chuy n) và c a t p tin đích (s b hu b n u ghi chèn).. Hình 6.). Thanh th ba (bytes bar) cho bi t ph n trăm dung lư ng tính theo byte đã làm xong. ho c D ng đ không th c hi n hoàn toàn thao tác đưa ra. 2. t c là trong thư m c sao chép hay di chuy n đ n đã có t p tin cùng tên. thì hai thanh bi u đ cu i s không đư c hi n th .144 S d ng Midnight Commander t ng cái. Trong quá trình th c hi n các thao tác v i t p tin ngư i dùng có th nhìn th y 3 d ng c a s n a. t t c nh ng t p tin còn l i s b b qua. Câu h i th nh t “Ghi đè lên t p tin này” có ba cách tr l i: • Đ ng ý (nút Có) • T ch i.9: C a s h i l i Dư i đây đưa ra hai câu h i l i 6. c a nh ng t p tin đã đánh d u. Nh n nút D ng s k t thúc thao tác. Thông thư ng ngư i dùng ch n B qua đ không th c hi n thao tác v i t p tin đang có v n đ .

• C p nh t – ch ghi chèn (đ ng đ n) nh ng t p tin đư c t o ra trư c t p tin ngu n. 3. Ch ch n Có ho c T t c khi b n th c s tin tư ng là mình mu n xóa thư m c cùng v i toàn b các thư m c con c a nó. t c là không thao tác.9 Dòng l nh c a h v Như đã nói khi mô t v ngoài c a màn hình Midnight Commander. Ngư i dùng cũng có th d ng th c hi n thao tác n u nh n nút D ng cu i c a s h i l i. Cách gi i quy t đư c dùng s làm vi c v i t t c các t p tin đã ch n. ph n dư i c a màn hình luôn luôn có dòng l nh c a h v . • Không – không ghi chèn các t p tin (n u không có t p tin đích.9 Dòng l nh c a h v 145 Còn đ tr l i cho câu h i th hai “Ghi đè lên m i t p tin đích?” chúng ta có 4 cách. ch n T t c n u b n đã đánh d u nhi u thư m c và tin tư ng là mình đúng.6. 6. s v n đư c đánh d u như cũ. Không đ b qua.10) xu t hi n khi ngư i dùng đang th c hi n thao tác xóa m t thư m c không r ng. Trong th i gian làm vi c v i Midnight Commander. đo đó c a s h i l i s không hi n ra m i l n có t p tin trùng tên: • T t c – ghi chèn t t c các t p tin đã ch n. không h i l i. C a s yêu c u xóa toàn b ( 6.10: C a s yêu c u N u đã đánh d u nhóm các t p tin đ thao tác. Không đ không xóa thư m c này. L a ch n nút mu n nh n b ng các phím mũi tên ho c phím <Tab>. không xóa nh ng thư m c không r ng trong s đã ch n. Nh ng t p tin b b qua. đ có th ch y m t câu l nh nào đó c a h đi u hành. D ng có nghĩa là không th c hi n thao tác xóa n a. Hình 6. • N u kích thư c khác nhau – ch ghi chèn n u kích thư c các t p tin khác nhau. thì sau khi th c hi n s b đánh d u kh i nh ng t p tin đã thao tác thành công. Nh n nút Có đ xóa thư m c cùng v i t t c các t p tin c a nó. thì s th c hi n sao chép). ngư i dùng c n gõ vào dòng l nh tên c a chương .

ext có m t ph n nh ch ra thao tác làm vi c v i nh ng t p tin có ph n m r ng như t p tin đã ch n. • <Alt>+<Enter>. Chèn nh ng ký t đư c chương trình Midnight Commander biên d ch theo m t cách nào đó (ví d ký t ‘+’). trong s đó có đư ng d n đ y đ c ng v i tên c a t p tin c n làm vi c. <Ctrl>+<P>. Tuy nhiên n u b n làm vi c trong giao di n đ ho .ext. N u ngư i dùng nh n phím <Enter> khi dòng chi u sáng n m trên tên t p tin không ph i là chương trình. do môi trư ng làm vi c đã dùng nó cho thao tác khác (trong trư ng h p KDE thì đó là chuy n gi a các c a s ). • <Ctrl>+<Enter>. Sao chép vào dòng l nh tên c a các t p tin đã đư c đánh d u trong b ng hi n th i. Sao chép vào dòng l nh tên c a thư m c hi n th i.v. v. • <Ctrl>+<X>. Sao chép vào dòng l nh tên c a thư m c đang hi n th trên b ng không ph i hi n th i. ho c tên c a t p tin đang đư c chi u sáng n u không có t p tin nào đư c đánh d u. t c là tên c a thư m c đang đư c hi n th trên b ng hi n th i. T t nhiên b n có th thay đ i c u hình c a môi trư ng làm vi c. • <Ctrl>+<Q>. . Sao chép tên c a t p tin hay thư m c đang đư c chi u sáng vào dòng l nh. <Ctrl>+<T>. Thông thư ng vi c nh p các câu l nh đòi h i ph i gõ r t nhi u các ký t . Sao chép vào dòng l nh tên c a các t p tin đư c đánh d u trong b ng không ph i hi n th i. • <Alt>+<Tab>. Th c hi n thao tác t đ ng đi n thêm4 tên t p tin. N u trong t p tin mc. Quay ngư c l i m t câu l nh theo danh sách nh ng l nh đã ch y (l ch s l nh). ví d trong môi trư ng KDE thì r t có th s không dùng đư c t h p phím này. Trư c khi ch y các l nh có th c hi n nh ng s thay th macro đơn gi n.<P>. tên ngư i dùng hay tên máy (tùy theo nh ng gì ngư i dùng đã gõ và ph n nào c a câu l nh đang đư c nh p vào). • <Ctrl>+<X>. thì Midnight Commander s so sánh ph n m r ng c a t p tin này v i ph n m r ng có trong “t p tin các ph n m r ng” ~/mc. • <Ctrl>+<X>. <T>. . t c là Midnight Commander s đoán nh ng ký t mà ngư i dùng còn chưa nh p vào d a trên danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. danh sách câu l nh. • <Ctrl>+<X>. tên câu l nh. Cũng như <Alt>+<Enter>. đ c bi t trong trư ng h p ph i ch ra các tham s c a câu l nh. nhưng đó đã là m t câu chuy n khác.146 S d ng Midnight Commander trình tương ng ho c ch n chương trình đó trong b ng hi n th i (đưa dòng chi u sáng lên tên t p tin chương trình). Đ giúp nh p câu l nh d dàng hơn trong Midnight Commander có m t vài t h p phím cho phép gi m s l n gõ bàn phím trong th i gian nh p và s a đ i câu l nh trên dòng l nh. thì s th c hi n nh ng câu l nh đ t trong ph n nh này. sau đó gõ phím <Enter>. • <Alt>+<P>. 4 autocompletion .

N u thư m c không có ch a các thư m c con thì s không có gì x y ra.6. Dòng nh p vào không ch là dòng l nh c a h v shell mà còn là nh ng dòng nh p vào c a các h p tho i c a các chương trình con khác nhau.10 Trình đơn Câu l nh Trình đơn Câu l nh cho phép th c hi n thêm m t s thao tác đi u khi n h th ng t p tin. Có hai ch đ hi n th cây thư m c..5. Trong trư ng h p ngư c l i thì s m ra m t nhánh con c a cây thư m c.. Khi này ch hi n th nh ng thư m c n m trên (bao g m c thư m c m và cao hơn). thì ngư i dùng có th s d ng nh ng t h p phím đi u khi n li t kê trong b ng 6. Midnight Commander ch t o m t ph n nh cây này ch không t o h t. Đ tránh m t th i gian t o cây thư m c. Trong b t kỳ trư ng h p nào. c a trình đơn B ng ph i ho c B ng trái). cácthuw m c bên c nh có cùng c p b c và các thư m c con chính th c c a thư m c này. N u thư m c ngư i dùng mu n xem không đư c hi n th thì hãy chuy n t i thư m c m c a nó r i nh n <Ctrl>+<R> ho c <F2>. Trong ch đ tĩnh (static) đ di chuy n t i thư m c mu n xem (t c là di chuy n dòng chi u sáng t i tên c a thư m c đó) ch dùng các phím <↑> và <↓>. đ ng th i th c hi n nh ng câu l nh thay đ i d ng c a các b ng Midnight Commander cũng như nh ng thông tin hi n th trên chúng. Hi n th l ch s c a dòng nh p vào hi n th i. S hi n th t t c các thư m c con mà chương trình đ c đư c t i th i đi m này. D ng c a cây thư m c t đ ng thay đ i sau m i l n di chuy n qua cây này. còn phím <→> dùng đ chuy n t i các thư m c con c a thư m c hi n th i.11: Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP 6. n u đó là dòng l nh thì hi n th l ch s l nh. Đi t i câu l nh ti p theo trong danh sách l ch s l nh. Trong ch đ đ ng (dynamic) các phím <↑> và <↓> đư c dùng đ chuy n t i thư m c bên c nh có cùng c p b c. Ví d dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP mà b n mu n k t n i t i như trong hình 6. Có th làm hi n ra cây thư m c b ng hai cách: qua câu l nh Cây thư m c c a trình đơn Câu l nh và qua câu l nh Cây thư m c c a trình đơn B ng ph i ho c b ng trái. 147 • <Alt>+<H>. không hi n th các thư m c “cháu”. t c là chuy n t i m t c p b c th p hơn. “ch t”.11 (câu l nh K t n i FTP. Đ đi u khi n xem cây thư m c có th s d ng nh ng t h p phím sau: .10 Trình đơn Câu l nh • <Alt>+<N>. Khi ch y câu l nh Cây thư m c c a trình đơn này thì s hi n ra c a s cho th y c u trúc thư m c c a h th ng t p tin. Đ chuy n t i thư m c m s d ng phím <←>. khi trên màn hình xu t hi n dòng nh p vào. Hình 6.

tên ngư i dùng hay tên máy. Sao chép văn b n n m gi a con tr và đánh d u vào b đ m đ ng th i xóa đi văn b n đó kh i dòng nh p vào. <Alt>+<P> di chuy n t i nh ng câu l nh n m trư c. Nh n phím này trong c a s xem cây thư m c đ thoát kh i ch đ xem và hi n th danh sách t p tin c a thư m c đã ch n trong b ng hi n th i. còn trên b ng hi n th i s là cây thư m c. Di chuy n con tr sang trái m t t . Vì th khi xem cây thư m c thì dòng dư i cùng (cho bi t ch c năng c a các phím F) cho bi t phím <F3> có ch c năng Quên. Đ c l i n i dung c a thư m c (c p nh t. S d ng trong trư ng h p khi cây thư m c đư c hi n th không tương ng v i c u trúc th t s c a nó: m t s thư m c con không đư c hi n th ho c hi n th c nh ng thư m c con đã b xóa.5: Các l nh đi u khi n dòng nh p vào T h p phím <Ctrl>+<A> <Ctrl>+<E> <Ctrl>+<B> (<←>) <Ctrl>+<F> (<→>) <Alt>+<F> <Alt>+<B> <Ctrl>+<H> (<Backspace>) <Ctrl>+<D> (<Delete>) <Ctrl>+<@> <Ctrl>+<W> Hành đ ng th c hi n Di chuy n con tr lên đ u dòng. Th c hi n thao tác t đ ng đi n thêm (autocompletion) tên t p tin. tên câu l nh. Dán n i dung c a b đ m vào dòng nh p t i v trí n m trư c (bên trái) con tr .1 • <Enter>. Có th dùng m t trong hai t h p phím này đ xóa t n m trư c (bên trái) con tr . Xóa ký t n m t i ch con tr . refresh). . Đánh d u b t đ u ph n văn b n mu n c t (ghi vào b đ m). <Alt>+<W> <Ctrl>+<Y> <Ctrl>+<K> <Alt>+<P> và <Alt>+<N> <Ctrl>+<Alt>+<H> (<Alt>+<Backspace>) <Alt>+<Tab> • Nh ng phím dùng đ di chuy n li t kê trong b ng 6. • <F3>. Di chuy n con tr sang ph i m t ký t . Xóa ký t n m bên trái con tr . Sao chép văn b n n m gi a con tr và đánh d u vào b đ m mà không xóa văn b n đó kh i dòng nh p vào. Di chuy n con tr sang ph i m t t . N u ngư i dùng xóa thư m c có trên đĩa thì s hi n ra m t thông báo l i. Di chuy n con tr sang trái m t ký t . Xóa b n b n t v trí con tr t i cu i dòng. Khi hi n th cây thư m c trên m t b ng thì nh n phím <Enter> s hi n th thư m c tương ng lên b ng th hai. Nh ng t h p phím này dùng đ di chuy n trong l ch s l nh. T đư c coi là m t c m ký t n m gi a hai kho ng tr ng. còn <Alt>+<N> – t i nh ng câu l nh n m sau. Di chuy n con tr t i cu i dòng. Xóa thư m c hi n th i ra kh i cây thư m c. Câu l nh này ch s d ng đ xóa nh ng nhánh cây hi n th không đúng.148 S d ng Midnight Commander B ng 6. • <Ctrl>+<R> ho c <F2>.

sao chép. • <B t kỳ ký t nào khác>. • <F5>. T o thư m c con trong thư m c hi n th i. này vào m u tìm ki m và di chuy n ti p theo tho mãn m u này. n u mu n tìm dòng “strcmp (”. • <Ctrl>+<S> ho c <Alt>+<S>. Nút Thoát dùng đ thoát kh i ch đ tìm ki m. Sau khi đưa ra b ng có th nh n <Ctrl>+<R> đ tr l i danh sách t p tin thông thư ng. Chuy n đ i gi a hai ch đ di chuy n trong cây thư m c tĩnh (dùng theo m c đ nh) và đ ng. Ví d . • <F8>. Có th xem danh sách nh ng t p tin tìm th y b ng các phím <↑> và <↓>. tên t p tin mu n tìm (xem hình 6. Sau khi ch n câu l nh này s hi n ra m t h p tho i h i thư m c đ b t đ u tìm ki m. M u tìm ki m s đư c hi có). Nút Chuy n thư m c dùng đ chuy n t i thư m c có ch a t p tin đang đư c chi u sáng. • <Ctrl>+<H> ho c <Backspace>. Trong ô N i dung (Contents) có th đưa ra các bi u th c chính quy theo các quy lu t c a l nh egrep. Ngư i dùng có th ch n thư m c b t đ u tìm ki m trong cây thư m c hi n ra khi nh n nút Cây thư m c c a h p tho i. . . n u ngư i dùng bi t là t p tin đang tìm không có trên CD hay không mu n tìm ki m trong nh ng thư m c . Thêm ký t dòng chi u sáng đ n tên c a thư m c ch đ xem cây thư m c thì đ u tiên c <Ctrl>+<S>. còn có kh năng đưa ra danh sách nh ng thư m c mà câu l nh Tìm t p tin s b qua trong khi tìm ki m (ví d . Nút L p l i dùng đ nh p vào các tham s cho tìm ki m m i. Tìm thư m c ti p theo tương ng v i m u đưa ra. N u không có thư m c đó. Đ b t đ u tìm ki m. thì s chuy n dòng chi u sáng xu ng dư i m t dòng. Có nghĩa là đ ng trư c nh ng ký t có ý nghĩa đ c bi t đ i v i egrep c n đ t ký t “\”.6. Xóa thư m c đ t dư i dòng chi u sáng ra kh i h th ng t p tin. Có th s d ng chu t trong c a s xem cây thư m c. Nh n đúp chu t có tác d ng như khi nh n phím <Enter>. v.13). Ngoài ra. xóa. ). Sao chép thư m c con (c n ch ra thư m c mu n sao chép t i trong dòng nh p vào hi n ra).10 Trình đơn Câu l nh 149 • <F4> (Static/Dynamic). • <F6>. Trong n ch y ch đ tìm ki m b ng t h p n th trên dòng tr ng thái mini (n u Hành đ ng sau ch có th th c hi n trong c a s đang hi n th cây thư m c: <F1> (Help) – G i tr giúp và hi n th ph n tr giúp v c a s cây thư m c.v. thì ngư i dùng c n nh p vào ô N i dung dòng “strcmp \”. Di chuy n thư m c. Câu l nh Tìm t p tin (phím nóng <Meta>+<?> ho c <Esc>. • <F7>. Xóa ký t cu i cùng trong dòng (m u) tìm ki m. Trong th i gian tìm ki m có th t m d ng b ng nút Hoãn và ti p t c b ng nút Ti p t c (hình 6.12). Nh n nút B ng s hi n th k t qu tìm ki m lên b ng hi n th i đ ngư i dùng có th th c hi n các thao tác khác v i nh ng t p tin đã ch n (xem. nh n vào nút Đ ng ý. di chuy n.<?>) c a trình đơn Câu l nh cho phép ngư i dùng tìm trên đĩa t p tin có tên đưa ra.

Câu l nh So sánh thư m c (<Ctrl-X>. N u dùng phương pháp nhanh thì ch so sánh kích thư c và th i gian t o các t p tin . Đ m l i các b ng mc cũng dùng l nh (phím nóng) này. Có ba phương pháp so sánh.mc/ini. Câu l nh Đ i ch hai b ng (<Ctrl>+<U>) đ i ch n i dung c a b ng trái và b ng ph i. Câu l nh B t/t t b ng (<Ctrl>+<O>) n đi hai b ng c a mc và hi n th k t qu làm vi c c a các l nh shell. L nh này làm vi c trên xterm và dư i console c a Linux.13: Đang tìm ki m k t n i qua NFS qua đư ng truy n r t ch m). còn Tìm ki m t p tin ch cho phép th c hi n nh ng yêu c u đơn gi n.150 S d ng Midnight Commander Hình 6. Tên thư m c cách nhau b i d u hai ch m như sau: [Misc] find_ignore_dirs=/cdrom:/nfs/wuarchive:/afs B n có th s d ng vi c đưa k t qu l nh lên trên b ng (đ c thêm B ng ngoài dư i) đ th c hi n nh ng hành đ ng ti p n i nhau ph c t p hơn.<D>) so sánh n i dung c a các thư m c đang đư c hi n th trên b ng trái và b ng ph i.12: B t đ u tìm ki m Hình 6. C n ph i ch ra nh ng thư m c mu n b qua này b ng bi n find_ignore_dirs trong ph n Misc c a t p tin ~/.

Câu l nh B ng ngoài (hay đúng hơn ph i g i là “Đưa k t qu làm vi c c a l nh lên trên b ng”) cho phép ngư i dùng th c hi n nh ng chương trình ngoài. Sau đó ngư i dùng có th s d ng câu l nh sao chép (<F5>) đ làm cho n i dung c a hai thư m c gi ng nhau. trên b ng hi n th i s không ph i là n i dung c a thư m c tương ng mà ch có các liên k t m m n m trong thư m c đã ch ra. r i đưa k t qu c a l nh này thành n i dung c a b ng hi n th i (ví d đi n hình là đưa k t qu c a l nh find). n u b n mu n th c hi n m t hành đ ng nào đó (xóa. Sau đó b n c n nh p vào tên c a l nh đó. di chuy n. ho c chi u sáng nh ng t p tin là phiên b n m i hơn.14: Tìm ki m t t c các liên k t m m Sau khi th c hi n câu l nh này.6. sao chép. thì b n có th s d ng câu l nh B ng ngoài đ ch y câu l nh find . Có th sao chép l nh đang đư c chi u sáng (di chuy n dòng chi u sáng b ng các phím <↑> và <↓>) vào dòng l nh c a h v b ng phím <Enter>. .14. Đ th c hi n vi c này c n nh p câu l nh vào dòng nh p vào (dòng “Câu l nh”) r i nh n nút Thêm m i. Hình 6. Phương pháp theo byte s so sánh n i dung c a các t p tin (theo t ng byte). -type l -print như trong hình 6. ) v i t t c các liên k t m m c a thư m c hi n th i. N u mu n ngư i dùng có th lưu nh ng câu l nh b ng ngoài thư ng dùng b ng nh ng tên riêng có ý nghĩa đ có th g i nhanh nh ng câu l nh này theo tên c a chúng. Khi so sánh theo kích thư c thì ch ki m tra kích thư c c a các t p tin tương ng và không ki m tra ngày t o ra. L n sau b n ch c n ch n tên tương ng trong danh sách mà không c n ph i nh p l i câu l nh t đ u5 .10 Trình đơn Câu l nh 151 có cùng tên. Câu l nh L ch s câu l nh hi n ra c a s v i danh sách nh ng l nh đã th c hi n trư c đây.. K t qu là trong c hai thư m c s chi u sáng nh ng t p tin không có trong thư m c còn l i. Ví d . Phương pháp này không dùng đư c n u máy không h tr g i h th ng (system call) mmap(2). . 5 T t nhiên b n có th dùng l ch s câu l nh (xem trên ho c ngay dư i) .

16). Chương trình s hi n ra yêu c u nh p tên đánh d u cho thư m c này. S d ng câu l nh này ho c phím nóng <Ctrl>+ <X>. Thay vào đó trên dòng l nh s hi n th m t trong các l nh c a danh sách và phím <Alt>+<P> s chuy n nó thành l nh n m trên. Có th s d ng danh sách này đ chuy n nhanh đ n thư m c c n thi t. Đ thêm đánh d u m i còn có th s d ng t h p phím (<Ctrl>+<X>. ph c h i (ti p t c ch y) ho c di t b t kỳ công vi c n n sau này (xem hình 6. khi đó s thêm thư m c hi n th i vào danh sách thư m c thư ng dùng. Hình 6.152 S d ng Midnight Commander Còn có th truy c p vào danh sách l ch s câu l nh b ng các phím <Alt>+<P> ho c <Alt>+<N>. Câu l nh Thư m c thư ng dùng (<Ctrl>+<\>) cho phép t o danh sách nh ng thư m c thư ng đư c dùng và cho phép chuy n nhanh đ n nh ng thư m c trong danh sách này (hình 6. Sau khi ch n câu l nh So n th o t p tin ph n m r ng ngư i dùng có th s a đ i t p tin mc.<J> b n có th d ng. còn <Alt>+<N> s chuy n thành l nh n m dư i trong danh sách. Câu l nh So n th o t p tin trình đơn dùng đ s a trình đơn c a ngư i dùng ~/. tuy nhiên trong trư ng h p này ngư i dùng s không th y danh sách các câu l nh. Cũng trong h p tho i thư m c thư ng dùng b n có th thêm đánh d u m i vào danh sách ho c xóa đánh d u đã có. so n th o hay th c hi n) v i t p tin có ph n m r ng tương ng khi chuy n dòng chi u sáng lên tên t p tin r i nh n <Enter>. mc t o ra danh sách các đánh d u (tên d nh ) cho các thư m c thư ng dùng này. Đ th c hi n vi c này.ext xác đ nh dùng chương trình nào đ m các t p tin v i ph n m r ng (ph n cu i c a tên sau d u ch m cu i cùng) nào. Chương trình này s đư c ch y đ thao tác (xem.15).mc/menu (trình đơn hi n ra sau khi nh n phím <F2>) ho c trình đơn .15: H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng Câu l nh Công vi c n n sau cho phép ngư i dùng đi u khi n nh ng công vi c đang làm vi c ch đ n n đã ch y t Midnight Commander (ví d thao tác sao chép và di chuy n t p tin). <H>).

6. Trong vùng “C u hình b ng”. • Đ y xu ng trình đơn.16: Đi u khi n công vi c n n sau c a h th ng. Bây gi chúng ta xem xét t ng câu l nh c a trình đơn C u hình đ bi t có th dùng ho c không dùng nh ng tùy ch n nào.menu. thì theo m c đ nh dòng chi u sáng tên t p tin s di chuy n xu ng dư i m t dòng. Khi ch n câu l nh này s hi n ra m t h p tho i như trong hình 6.. Khi ngư i dùng đánh d u t p tin (b ng t h p phím <Ctrl>+<T> ho c <Insert>). “T m ng ng sau khi ch y.17.11 C u hình Midnight Commander Chương trình Midnight Commander có nhi u c u hình (tùy ch n). trong đó có nh ng t p tin có tên b t đ u b ng đ u ch m (gi ng như ls-a).” và “C u hình khác”.. M i tùy ch n có th đư c dùng ho c không.6.11 C u hình Midnight Commander 153 Hình 6. Nh ng tham s c u hình trong h p tho i này chia thành ba nhóm: “C u hình b ng”. Theo m c đ nh Midnight Commander hi n th t t c các t p tin. có th là /usr/share/mc/mc. Vi c dùng hay không dùng tùy ch n đư c th c hi n qua các c a s h i tho i c a trình đơn C u hình. N u tùy ch n này đư c dùng. Theo m c đ nh chương trình Midnight Commander không hi n th nh ng t p tin có tên k t thúc b ng ‘∼’ (gi ng như tùy ch n -B c a l nh ls). T t nhiên trong trư ng h p cu i cùng b n c n có quy n ghi lên t p tin tương ng. Câu l nh đ u tiên là C u hình. thì khi g i trình đơn chính b ng phím <F9> s hi n th ngay l p t c danh sách các câu l nh c a . • Hi n th t p tin n. • Nhãn di chuy n xu ng. ngư i dùng có th đưa ra giá tr c a các tham s sau: • Hi n th t p tin sao lưu. Tùy ch n đư c dùng n u có d u “x” ho c d u sao “*” (đ t vào b ng phím tr ng) trong ngo c vuông đ ng trư c tên c a tùy ch n.

154 S d ng Midnight Commander Hình 6. Trong trư ng h p ngư c l i. Vùng T m ng ng sau khi ch y. . Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. thì Midnight Commander s s d ng cách (m o) sau đ hi n th n i dung thư m c: ch đ c l i n i dung c a thư m c trong trư ng h p đã thay đ i b n ghi inode c a thư m c. quy n truy c p ho c ch s h u v. • N p nhanh thư m c. N u b n b t dùng tùy ch n này.. t c là n u trong thư m c đã t o ho c xoá đi t p tin (thư m c) nào đó. còn tên t p tin – sau tên c a t t c các thư m c. Có nghĩa là ngư i dùng không mu n xem k t qu làm vi c c a l nh. đây có ba tùy ch n: • Không bao gi . ho c nh n phím <F9> r i nh n phím <T>. Trong trư ng h p đó (n u tùy ch n này đư c dùng). . phím <F9> ch đưa ngư i dùng vào trình đơn chính và ngư i dùng ph i t ch n trình đơn tương ng b ng các phím mũi tên và dùng phím <Enter> ho c ch cái đ u tiên c a trình đơn đ m (đ y xu ng) trình đơn đó. N u tùy ch n không đư c dùng thì thư m c (và đư ng d n đ n thư m c) s đư c hi n th đ u danh sách. • Tr n l n t t c t p tin. Trên các kênh giao tác Linux ho c khi dùng xterm ngư i dùng còn có th xem k t qu này b ng t h p phím <Ctrl>+<O>. . ) thì s không c p nh t l i n i dung c a thư m c đó. n u ch thay đ i b n ghi inode c a các t p tin c a thư m c này (đã thay đ i kích thư c t p tin. thì đ u tiên c n nh n phím <F9> r i dùng phím mũi tên sang ph i r i nh n phím <Enter>.17: C u hình Midnight Commander trình đơn (Trình đơn đ y xu ng). b n mu n m trình đơn T p tin. Sau khi th c hi n các câu l nh Midnight Commander có th t m ng ng m t chút đ ngư i dùng có th xem và nghiên c u k t qu làm vi c c a nh ng l nh này. Ví d .. N u dùng tùy ch n này.v. thì s hi n th không phân bi t t p tin và thư m c.. thì b n c n ph i t c p nh t l i danh sách t p tin b ng t h p phím <Ctrl>+<R>.

thì Midnight Commander s s d ng chương trình xem t p tin c a mình khi xem t p tin. xóa Midnight Commander s tính t ng s t p tin và t ng kích thư c c a chúng đ ng th i hi n th quá trình thao tác v i nh ng t p tin này d ng các dòng bi u đ (tuy nhiên. thì trình đơn c a ngư i dùng s t đ ng hi n th lên màn hình m i khi ch y chương trình. thì trư c khi th c hi n các thao tác sao chép. Tùy ch n này không làm vi c. N u dùng tùy ch n này. N u dùng tùy ch n này.mc/ini. N u không ch ra bi n này thì s dùng l nh view. N u không đ t bi n này thì s dùng vi.*’ (không ho c vài ký t ). N u tùy ch n này đư c dùng. N u tùy ch n này không đư c dùng. Tùy ch n này cũng t đ ng không đư c dùng n u t c đ làm vi c c a terminal nh hơn 9600 bps. • T đ ng ghi nh c u hình.6. N u dùng tùy ch n này. Chương trình Midnight Commander luôn luôn t m ng ng sau khi th c hi n b t kỳ l nh nào. di chuy n và xóa. N u không dùng tùy ch n này. thì s g i chương trình ch ra trong bi n PAGER. Đ có th đ t đư c k t qu như trong shell. n u không dùng tùy ch n Thao tác v i thông báo dài dòng trên. Tính năng này có ích khi trên máy làm vi c ngư i dùng có ít kinh nghi m (ngư i thao tác) và ch th c hi n nh ng thao tác đơn gi n. Tùy ch n này xác đ nh có hi n th hay không các c a s ph khi th c hi n các thao tác sao chép. • Trình đơn t đ ng. • Tính t ng kích thư c (Compute totals). • Trình xem n i b . di chuy n. Theo m c đ nh các l nh ch n (select) và b ch n (unselect) nhóm t p tin và hi n th t p tin theo b l c (Filter) s d ng các bi u th c chính quy gi ng như trong h v shell. N u b n đang dùng m t terminal ch m thì không nên dùng tùy ch n này.’ b ng m t d u ch m thông thư ng (literal dot). thì chương trình th c hi n nh ng bi n đ i sau: thay th ‘*’ b ng ‘. • M u d ng shell (Shell Patterns). thì đ so n th o các t p tin Midnight Commander s dùng trình so n th o c a mình (mcedit). S t m ng ng trên nh ng terminal không có kh năng hi n th k t qu làm vi c c a l nh th c hi n cu i cùng.11 C u hình Midnight Commander 155 • Trên nh ng terminal “ngu”. thì c n dùng bi u th c chính quy theo các lu t vi t trong man 1 ed. N u không dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s g i trình so n th o đư c ch ra trong bi n môi trư ng EDITOR. N u dùng tùy ch n này. Trong vùng C u hình khác ngư i dùng có th đ t ra các tham s sau: • Thao tác v i thông báo dài dòng (Verbose operation). giá tr c a các tham s thi t l p s đư c lưu vào t p tin ~/. thay th ‘?’ b ng ‘.’ (chính xác m t ký t ) và thay th ‘. • S d ng so n th o n i b . thì khi thoát kh i chương trình Midnight Commander. • Luôn luôn. . tính năng này s làm ch m quá trình m t chút).

thì nh ng ô perm và mode cho bi t quy n truy c p c a ngư i dùng đã ch y chương trình Midnight Commander s có màu xác đ nh b ng t khóa selected trong ph n [Colors] c a t p tin kh i đ ng ~/. các t p tin core (dump c a b nh ). thì trong h p tho i h i l i vi c xóa t p tin theo m c đ nh nút đư c ch n s chuy n t “Có” sang “Không”. thì Midnight Commander s s d ng các màu khác nhau cho thư m c. Trong quá trình nh p l nh Midnight Commander có th “t đ ng hoàn thành” câu l nh đó. s đưa ngư i dùng vào thư m c m c a thư m c hi n th i. dòng giúp nh v công d ng c a các phím ch c năng cu i màn hình. Ngoài ra còn có th ch ra tư th n m c a b ng là n m ngang hay d c. B n có th hi n th ho c không hi n th dòng trình đơn chính trên đ u màn hình. N u không dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s chuy n thư m c theo c u trúc th t s c a các thư m c. và có th thay đ i kích thư c c a nh ng b ng này.. thì l nh cd . N u dùng tùy ch n này. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng.mc/ini. cho phép thay đ i m t s tham s hi n th c a s chính c a chương trình Midnight Commander trên màn hình (xem hình 6.v. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. thì trong ph n dư i . ngư i dùng có kh năng dùng các phím <→> đ chuy n vào thư m c đang đư c chi u sáng và <←> đ chuy n lên thư m c m c a thư m c hi n th i (v i đi u ki n là dòng l nh tr ng). Trên các kênh giao tác (console) Linux ho c SCO còn có th đ t s dòng dành đ hi n th k t qu làm vi c c a l nh. Theo m c đ nh t t c các thông tin đư c hi n th b ng m t màu. và n u như có nhi u phương án thì chương trình s t o ra ti p bíp. N u dùng phân bi t màu cho các d ng t p tin. dòng g i ý (n m trên dòng l nh). thì Midnight Commander hi n th góc trên bên ph i v ch quay dùng làm ch th cho bi t chương trình đang th c hi n công vi c (thao tác) nào đó. N u mu n th y các phương án hoàn thành ngay sau l n nh n <Alt>+<Tab> đ u tiên thì hãy b t dùng tùy ch n này. Theo m c đ nh bash cũng làm vi c như v y. N u dùng tùy ch n Hi n tr ng thái mini. gi ng như khi dùng l nh cd. N u dùng phân bi t màu cho quy n truy c p. Khi nh n t h p phím <Alt>+<Tab> l n th hai s hi n th t t c các kh năng hoàn thành.18). N u dùng tùy ch n này. • Xóa m t cách an toàn. T c là n u ngư i dùng vào thư m c hi n th i theo liên k t đ n nó. Câu l nh th hai là V ngoài. N u dùng tùy ch n. các t p tin th c hi n v. nhưng b n có th thay đ i đ quy n truy c p và d ng t p tin có màu khác. • Di chuy n gi ng trong Lynx. ch không ph i vào thư m c ch a liên k t. Dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s tuân theo chu i các thư m c con lôgíc khi thay đ i thư m c theo liên k t.156 S d ng Midnight Commander • T đ ng hoàn thành: hi n t t c . . Dùng tùy ch n này s ngăn ch n đư c ph n nào vi c xóa t p tin m t cách vô tình. t c là th đoán ph n còn l i c a câu l nh đang nh p. . Theo m c đ nh khi nh n <Alt>+<Tab> th nh t chương trình s tìm t t c nh ng phương án hoàn thành. • cd theo liên k t. dòng l nh. khi nh n phím <Alt>+<Tab>. • Cái ch quay.

thông tin trong các t p tin. Hình 6.11 C u hình Midnight Commander 157 Hình 6. ngư i dùng ch ra đ nh d ng terminal s s d ng đ x lý (nh p vào và hi n th trên màn hình) thông tin d ng các byte. Nh n vào nút L a ch n bên c nh s hi n th danh sách các b ng mã có.18: Thay đ i v ngoài c a Midnight Commander c a m i b ng s có m t dòng cho bi t thông tin v t p tin đang đư c chi u sáng ho c thư m c hi n th i. Trong h p tho i hi n ra s xu t hi n m t .20). trong đó ngư i dùng có th th m t s phím (<F1> – <F20>. ví d .19). <Home>. Dùng tùy ch n Đ u vào 8 bit đ y đ ch có ý nghĩa trên các terminal có kh năng hi n th t t c các ký t 8bit (ví d các ký t c a ti ng Vi t). B ng câu l nh Xác nh n có th c u hình đ ch n có hi n th hay không h p tho i h i l i ngư i dùng trư c khi th c hi n các thao tác xóa. <End>). Trong h p tho i Bít hi n th (hình 6. cũng như trư c khi thoát kh i chương trình mc.19 thì bit đư c ch n là 8 bit khác.19: Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander Bit (b ng mã) đư c ch n s đư c hi n th trong h p tho i này. Dùng các phím mũi tên lên. Không hi n th nh ng h p tho i này s gây ít nhi u nguy hi m đ n h th ng (hình 6. xu ng đ ch n b ng mã thích h p sau đó nh n <Enter>. ghi chèn và ch y chương trình.6. trong trư ng h p hình 6. Câu l nh Th phím (Learn keys) g i h p tho i. vì nh ng phím này không ph i làm vi c trên m i d ng terminal.

<j> – xu ng dư i. <l> – sang ph i). Hình 6. B n có th di chuy n dòng chi u sáng qua các phím này b ng <Tab> ho c các phím dùng trong trình so n th o vi (<h> – sang trái. còn nh ng l n nh n ti p theo s g i c a s tr giúp. các phím mũi tên ho c phím <Tab>) r i nh n <Enter> ho c phím tr ng. Phím <Tab> luôn luôn làm vi c. N u có phím nào đó không làm vi c. Sau khi xu t hi n d u này thì phím s b t đ u làm vi c ch đ bình thư ng. thì cũng có th s d ng chúng đ đi u khi n dòng chi u sáng (hình 6. Khi . N u nh n vào các phím mũi tên và sau đó bên c nh tên c a chúng xu t hi n d u OK. N u nó làm vi c bình thư ng thì bên c nh s xu t hi n d u OK. Đ thay th c n chuy n dòng chi u sáng đ n tên c a phím không làm vi c (b ng chu t. Sau đó s hi n ra m t h p tho i màu đ yêu c u ngư i dùng nh n phím s dùng thay cho phím không làm vi c.158 S d ng Midnight Commander Hình 6. l n nh n phím <F1> đ u tiên s làm xu t hi n d u OK (n u phím làm vi c bình thư ng). <k> – lên trên.21: Th và c u hình các phím Đ th m t phím c n nh n t ng phím trong b ng. Trong trư ng h p đó có th dùng phím khác thay th .21). N u không mu n thay th n a thì hãy nh n <Esc> r i đ i cho h p tho i màu đ bi n m t (ho c nh n phím <Enter>).20: Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng b ng v i tên c a các phím có th th . Ví d . thì sau khi nh n lên phím đó không xu t hi n d u OK. Tương t đ i v i các phím mũi tên.

12 K t n i t i máy xa 159 hoàn thành vi c th nghi m và c u hình t t c các phím.1 K t n i t i máy K t n i FTP xa Chương trình Midnight Commander s d ng H th ng t p tin FTP (ftpfs) đ cho phép ngư i dùng đi u khi n các t p tin xa qua giao th c FTP. Thành ph n pass là m t kh u dùng đ k t n i. port và remote-dir là không b t bu c.netrc. Hình 6. n u không s dùng đăng nh p anonymous (đăng nh p chung) ho c dùng tên đăng nh p có trong t p tin ~/. thì Midnight Commander s đăng nh p vào máy xa v i tên ngư i dùng đó. Đ s d ng đư c tính năng này b n có th dùng câu l nh K t n i FTP c a trình đơn B ng trái ho c B ng ph i tương ng ho c dùng câu l nh cd đ chuy n t i thư m c có đư ng d n d ng như sau: /#ftp:[!][user[:pass]@]machine[:port][remote-dir] Các thành ph n user. T t nhiên n u t t c các phím làm vi c bình thư ng thì không c n ph i lưu gì h t. N u ngư i dùng đưa ra user. Không nên đưa th ng m t kh u vào đư ng d n t i thư m c c a ftpfs.mc/ini c a mình (trong đó TERM là tên g i c a terminal đang dùng) ho c không lưu nh ng thay đ i này.22). ch c n thi t n u có thành ph n user.12 6. Câu l nh FS o g i h p tho i cho phép ngư i dùng đ t các giá tr c a m t s tham s có liên quan đ n s d ng h th ng t p tin o (hình 6.12.6. và m t kh u s đư c lưu d ng văn b n thông . ngư i dùng có th ch n lưu nh ng c u hình này vào ph n [terminal:TERM] c a t p tin ~/. vì b t kỳ ai cũng có th th y m t kh u này trên màn hình.22: Thi t l p h th ng t p tin o Câu l nh Ghi nh c u hình lưu t t c nh ng giá tr đã ch n vào t p tin ini c a chương trình. 6.

10. N u ngư i dùng đưa ra user.12. trên máy xa ph i có ch y máy ch fish ho c có m t h v shell tương thích v i bash. Đ thay đ i các tùy ch n c a ftpfs chúng ta c n dùng câu l nh FS trình đơn C u hình (xem hình 6.org/public/wiki đây b n đ c cũng có th s d ng l ch s (phím <Alt>+<H>).vnoss.11.vnoss. options và remote-dir là không b t bu c. Ví d : .org/public/wiki teppi@people.vnoss. Trong ô tên máy ngư i dùng c n nh p t t c các thành ph n c a đư ng d n t i ftpfs như trên tr ph n đ u (/#ftp:). n u không s dùng tên ngư i dùng c a b n. Đ s d ng tính năng này. thì Midnight Commander s đăng nh p vào máy xa v i tên ngư i dùng đó. H th ng t p tin fish là h th ng t p tin d a trên m ng máy tính. Chương trình Midnight Commander s t đ ng h i m t kh u trong trư ng h p không có thành ph n pass và có tên ngư i dùng (có user).org:67/public/wiki /#ftp:teppi:abcdef@people. N u có thành ph n remote-dir thì sau khi k t n i thư m c hi n th i trên máy xa s là thư m c này. nó cho phép ngư i dùng đi u khi n t p tin trên các máy xa gi ng như khi chúng n m trên máy c a mình. Ví d : 192. Đ s d ng FTP proxy.vnoss.org:67/public/wiki teppi:abcdef@people.10.vnoss.168.org/public/wiki !people.org/public/wiki H p tho i c a câu l nh K t n i FTP có d ng như trong hình 6. Ví d : /#ftp:192.vnoss.160 S d ng Midnight Commander thư ng trong l ch s các thư m c đã thăm. oc a 6.2 K t n i Shell Ngoài FTP trong các phiên b n m i c a mình chương trình Midnight Commander còn h tr giao th c SSH và truy n t i t p tin qua H th ng t p tin shell (file transfer over shell filesystem).vnoss.128/linux/SuSE people. Đ k t n i t i máy xa.vnoss. Các tùy ch n options có th là ‘C’ – nén thông tin truy n t i và ‘rsh’ dùng rsh đ thay cho ssh.22). b n có th dùng câu l nh K t n i Shell c a trình đơn B ng trái ho c B ng ph i tương ng ho c dùng câu l nh cd đ chuy n t i thư m c đ c bi t có tên d ng như sau: /#sh:[user@]machine[:options]/[remote-dir] Các thành ph n user.org/public/wiki /#ftp:teppi@people.org/public/wiki /#ftp:!people.128/linux/SuSE /#ftp:people. hãy thêm m t d u ch m than (!) vào phía trư c tên máy.168.

Các b n có th đ c thêm tr giúp c a chương trình này m i khi c n b ng phím <F1>.gnu.10. B n luôn luôn có th l y b n d ch m i nh t v t kho CVS c a Midnight Commander (t p tin vi.org/viewcvs/*checkout*/mc/ mc/po/vi.savannah. .168. Tuy nhiên kh năng c a chương trình này còn r ng hơn so v i nh ng gì đ c p đ n đây.org/projects Tác gi hy v ng r ng nh ng thông tin trong chương này có th giúp b n b t đ u làm vi c v i chương trình Midnight Commander.pdf).org:C/public/wiki /#sh:teppi@people.128:r/linux/SuSE /#sh:people.po.vnoss. Cách c p nh t m t b n d ch giao di n cho h th ng s đ c p đ n trong chương nói v ti ng Vi t trên Linux ho c n u mu n b n có th đ c trong b n tin s 3 VnOSS có trên http://vnoss.vnoss.12 K t n i t i máy xa 161 /#sh:192. Ghi chú: • B n d ch ti ng Vi t cho giao di n c a Midnight Commander đi kèm v i chương trình có th không ph i là b n d ch m i nh t.6.po trong thư m c po) ho c t http://cvs.org (t p tin bantin-so3-092006.

Cách đây không lâu các b n phân ph i Linux v n còn s d ng XFree86. GNOME còn có s n nh ng ng d ng đi kèm giúp ngư i dùng không m t nhi u th i gian l a ch n. xin đ ng nh m!) hay còn g i đơn gi n là “X” (ích-xì). t c là X11R6. đó là giao di n đ ho . không c n nh danh sách các câu l nh vì đã có kh năng ch y chúng b ng h th ng trình đơn (menu).Chương 7 Giao di n đ ho M c dù Linux là h đi u hành m nh và phát tri n. 7. nhưng n u ch làm vi c qua giao di n dòng l nh thì Linux tr thành khó s d ng và không th h p d n đư c nhi u ngư i dùng. h th ng các bi u tư ng trên màn hình. Côngxoocxiom X đư c t ch c vào năm 1988 v i m c đích tiêu chu n hóa giao di n đ h a cho các h đi u hành UNIX. Trong chương này chúng ta s xem xét cách làm vi c c a giao di n đ ho và cách c u hình nó. Ngư i dùng s ph i nh m t danh sách dài các câu l nh. B t đ u t phiên b n th hai tiêu chu n này đư c côngxoocxiom X h tr . và ngoài ra còn có kh năng s d ng chu t đ s p x p không gian màn hình c a mình.1 X. Hi n th i đã có phiên b n 11 b n phát hành 7 c a tiêu chu n X Window System cho h th ng đ ho c a UNIX. Tiêu chu n này đ u tiên đư c vi t ra t i trư ng đ i h c công ngh Massachuset. Do đó ngay t nh ng ngày đ u phát tri n c a Linux đã có m t giao di n khác “thân thi n” v i ngư i dùng hơn.Org Foundation (http://www. cu i chương s có mô t sơ lư c m t vài môi trư ng làm vi c và cách kh i đ ng vào chúng. Hi n nay các “môi trư ng làm vi c” l n như KDE. B t đ u t năm 1997 côngxoocxiom X chuy n thành X Open Group và sau đó là X. m t ph n m m ng d ng t do tuân theo tiêu chu n X11R6 cho các h th ng UNIX .x. KDE.Org Giao di n đ ho trong Linux đư c xây d ng d a trên cơ s c a tiêu chu n X Window System (c n chú ý là Window ch không ph i Windows. Chúng ta s xem xét m t trong hai môi trư ng làm vi c này. trong m t chương sách riêng ngay sau chương này. ký hi u ng n g n là X11R7.org). Trong giao di n đ ho ngư i dùng có th ch y các chương trình trong các c a s khác nhau. Tuy nhiên trên các b n phân ph i Linux v n còn s d ng b n phát hành th 6. M i th đã có s n.

v i các thi t b nh p vào (bàn phím.org. Còn bây gi chúng ta s nói đôi dòng v cách t ch c làm vi c giao di n ph n m m d a trên tiêu chu n X Window System.4. • Stuart Kreitman (SUN). Chương trình ch X làm vi c tr c ti p v i ph n c ng: v i h th ng viđê-ô (c c hình. nhà phân ph i và nhà cung c p ph n c ng c a d án XFree86 trư c đây đã ng ng tham gia XFree86 và chuy n s n ph m c a mình gia nh p vào X. Tuy nhiên cách đây m t th i gian (cu i năm 2003 đ u năm 2004). Nói như v y là vì chương trình máy ch (xin đư c g i t t là chương trình ch ) X làm vi c trên máy tính c a ngư i dùng (và hi n th hình nh trên màn hình máy tính) ch không ph i trên m t máy (ch ) nào đó xa. chu t. • Kevin Martin (Red Hat). H th ng X Window đư c xây d ng trên cơ s mô hình “ch /khách” (thu t ng ti ng Anh hay đư c dùng hơn trong giao ti p: server/client) thư ng g p trong th gi i vi tính hi n nay. các phiên b n Linux đã đ ng lo t chuy n sang m t “b n X” khác d a trên tiêu chu n X Window System (do có v n đ v i b n quy nc a XFree86 phiên b n 4.7.Org Foudation là m t công ty khoa h c v i ban lãnh đ o bao g m nh ng guru1 hàng đ u trong th gi i mã ngu n m : • Stuart Anderson (Free Standards Group).Org Foundation cung c p d ng ng d ng mã ngu n m c a X Window System. N u mu n b n có th tìm hi u thêm v t ch c X. XOrg do t ch c cùng tên X. Do đó đôi khi chúng ta không th y có s khác nhau “v cơ b n”. Chương trình ch X chi m lĩnh t t c các thi t b ph n c ng và cung c p các kh năng c a thi t b cho các chương trình khác d ng tài nguyên riêng2 theo m t giao th c (protocol) 1 2 nh ng ngư i có kinh nghi m làm vi c nhi u năm chính vì th mà chương trình X đư c coi là ch .0) đó là XOrg. • Jim Gettys (HP). chuyên đi u khi n h th ng này. Hi n th i X. .org Foundation. FreeBSD và các phiên b n UNIX khác cho Intel x86. .Org 163 v i b x lý 80386/80486/Pentium. XFree86 đã đư c s d ng không ch trên Linux mà còn trên các h th ng System V/386.Org trên trang web chính c a t ch c t i đ a ch http://x.. Quá trình phát tri n XOrg hi n đang là m t ph n c a c ng đ ng freedesktop. • Keith Packard (HP).1 X. R t có th đ i v i m t s b n đ c s d hi u hơn n u coi chương trình này là m t driver c a h th ng hình nh. • Leon Shiman (Shiman Associates).. Tuy nhiên mô hình này trong trư ng h p X Window đư c dùng d ng quay ngư c l i 180 đ . XFree86 đư c m t nhóm các nhà l p trình t o ra. . m t nhánh phát tri n m i c a XFree86. ngư i kh i đ u nhóm này là David Wexelblat. Ph n l n các nhà phát tri n.org. 386BSD. • Egbert Eich (SuSE). . ) và âm thanh. • Jim McQuillan (Linux Terminal Server Project). ).

Trình qu n lý c a s g i các hàm trong X–lib đ đi u khi n màn hình và th c hi n b t kỳ thao tác chuy n đ i hình nh nào trong các c a s . N u ch ch y chương trình ch X thì b n s ch th y m t màn hình màu xám v i m t d u X gi a. Máy tính ch dùng đ ch y chương trình ch X đư c g i là máy X terminal. N m gi a chương trình khách và chương trình ch X còn có hai thành ph n quan tr ng n a c a giao di n đ ho . <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–> – chuy n nhanh gi a các ch đ hi n th . Tuy nhiên ngay lúc này chương trình ch X đã s n sàng chuy n nh ng tín hi u (nh n phím. nhưng t m th i chưa có chương trình khách nào.org Writer.1: Ki n trúc c a h th ng đ ho X Window System3 .164 Giao di n đ ho đ c bi t. g i là giao th c X hay giao th c k t n i m ng X (X Network Protocol). nh n chu t) đ n các chương trình khách. đó là thư vi n các hàm đ ho X–lib và trình qu n lý c a s (xem hình 7. konsole.. các . t c là đ phân gi i và t n s màn hình và các t h p phím quen thu c <Control>+<Alt>+<Fm> – chuy n v ch đ văn b n vào terminal o s m. Nhưng b n thân chương trình ch X không t o ra (v ra) hình nh trên màn hình mà ch cung c p hình nh cho driver c c hình. các chương trình gi l p terminal như xterm. trình đơn (menu). Có th di chuy n d u X này quanh màn hình chu t. Hình 7. Đ đưa ra màn hình m t hình nh nào đó có ý nghĩa hơn thì ch m t mình chương trình ch X là không đ . bao g m: v khung ngoài. Và đó là t t c nh ng gì b n có th làm. urxvt. Khi m t ng d ng X kh i đ ng. Lúc này v n có m t s t h p phím đư c X x lý. . Đó là <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> dùng đ d ng làm vi c chương trình ch X (n u không b đi kh năng này trong c u hình). Ngoài nó ra chúng ta c n ch y m t trình qu n lý c a s và ít nh t m t chương trình khách đ t o hình nh trên màn hình.1). Thư vi n X–lib g m các hàm đ h a cho phép th c hi n các thao tác b c th p v i các hình m u đ ho . chương trình đ ho GIMP. . ví d chương trình so n th o văn b n OpenOffice. Trình qu n lý c a s cung c p các phương ti n đ th c hi n t t c các thao tác v i các c a s . Nh n các nút chu t và bàn phím không đem l i l i ích gì. c a s s chuy n quy n đi u khi n đ n trình qu n lý c a s . Chương trình khách c a “ch X” có th là các ng d ng làm vi c dư i X Window.

Xfce4. Ngoài ra trên Linux và UNIX nói chung không có s phân bi t rõ ràng gi a các chương trình giao di n đ ho và giao di n văn b n (dòng l nh) như trong Windows. Như v y là trong hình v đã b qua nh ng chương trình ng d ng c a giao th c TCP/IP. Chương trình th c hi n vi c này b ng cách g i các hàm thư vi n trong X–lib. X. ho c có m t chương trình khác chuyên dùng cho vi c này (đư c g i là chương trình ch phông ch ). còn hình nh s hi n th trên màn hình máy tính cá nhân. Thông thư ng có m t liên k t đ n chương trình ch này v i tên X. mà ch m r ng và thêm vào. . Ví d các chương trình ng d ng có th ch y trên m t máy ch m nh (mainframe). Chương trình này đư c g i là xorg và n m trong thư m c /usr/X11R6/bin. Các môi trư ng làm vi c đ ho m r ng như KDE. T t c nh ng gì chương trình c n bi t đ làm vi c đó là nơi tìm chương trình ch X. KDE thêm vào thư vi n các hàm đ ho QT b sung cho X–lib. xu ng và các thành ph n khác c a c a s . Chương trình ch X có th thao tác v i phông ch m t cách tr c ti p. Chính thư vi n này là n n t ng c a chương trình đ ho GIMP. Ví d chúng ta đã nói r ng trao đ i gi a thư vi n X–lib v i chương trình ch X trong trư ng h p chung đư c th c hi n qua giao th c TCP/IP. T t nhiên nh ng gì đưa ra trong hình 7. do đó có th ch y chương trình . v. t chương trình Midnight Commander.org ngoài c c màn hình còn ph i đưa ra các tham s c a chu t và bàn phím.1 X. và cũng c n ph i thêm vào hình v trên. Đi u ki n duy nh t c n ph i có là chương trình ch X ph i làm vi c. không thay th nh ng thành ph n k trên c a h th ng X Window. Chính vì th khi c u hình X. Chương trình cho ch đ đ ho cũng đư c ch y như các chương trình bình thư ng. . Ngoài ra trong GNOME còn có các thư vi n khác như Imlib cho phép m r ng các kh năng c a h th ng đ h a. GNUStep. . N u c n chương trình s t tìm đ n chương trình ch X qua TCP/IP nói chung và qua socket n i b khi chương trình ch và khách làm vi c trên cùng m t máy. Và còn m t tài nguyên quan tr ng khác c a h th ng đ ho đó là phông ch . Trình qu n lý màn hình c n bi t các tham s c a các thi t b này đ th c hi n công vi c c a mình. Đ c đi m r t m nh này c a h th ng X Window là m t trong nh ng khác bi t c a nó so v i giao di n đ ho c a các h đi u hành dòng Windows. GNOME. Đ i v i h th ng thì không có s khác nhau gi a chương trình làm vi c trong ch đ đ ho và trong ch đ bình thư ng. Trình qu n lý c a s còn g i các hàm tương ng cho các chương trình khách trong trư ng h p ngư i dùng thao tác v i các ng d ng b ng bàn phím và chu t. v.1 ch là tương đ i. t c là t dòng l nh. thanh cu n lên. Ngoài ra còn có nh ng chương trình có th làm v i c chương trình ch X và v i c terminal thông thư ng. CDE.7.org có m t chương trình ch X cho ph n l n c c màn hình.Org 165 bi u tư ng. GNOME s d ng thư vi n GTK+ (bây gi là GTK2+). B i vì ch và khách là các ti n trình riêng. Ví d chương trình so n văn b n emacs t đ ng ch n ch đ làm vi c (đ ho hay văn b n) khi kh i đ ng. Ví d .v.v. Tìm ki m chương trình ch X đư c th c hi n qua bi n môi trư ng DISPLAY ho c qua tùy ch n trên dòng l nh. nên chúng có th ch y trên các máy tính khác nhau và trao đ i v i nhau qua m ng. . đ ng th i còn cung c p kh năng thay đ i d ng và v trí các c a s trong quá trình làm vi c tùy theo nhu c u c a ngư i dùng.

enlightment.icewm.windowmaker.v. và yêu c u công vi c. Trình qu n lý c a s này đang đư c r t nhi u ngư i dùng có kinh nghi m ưa chu ng.org) – trình qu n lý c a s g n nh nhi u màu s c và m m d o trong c u hình k th a c a AfterStep.org). đ ng h . và có th t xây d ng nhi u “ki u” giao di n đ ho t các thành ph n khác nhau. c c màn hình có nhi u b nh hay không). • Fluxbox (http://www. Như v y là b n đ c đã bi t đư c giao di n đ ho trên Linux đư c t o ra t nh ng thành ph n gì.org) mà chúng ta s nghiên c u sâu hơn trong chương sách ti p theo và GNOME (http://www. Như b n th y giao di n đ ho trên Linux đư c t o ra theo nguyên t c môđun. Các trình qu n lý c a s khác nhau có th cho ra d ng c a s khác nhau b ng cách s d ng các khung và trình đơn c a s khác nhau. đó là chương trình ch X.166 ch X b ng câu l nh: [user]$ X Giao di n đ ho Trình qu n lý c a s thì có r t nhi u. M t đ c đi m thú v c a WindowMaker đó là các trình nh applet th c hi n nhi u ch c năng khác nhau: theo dõi h th ng. vì đã có trên t t c các b n phân ph i l n các môi trư ng làm vi c đ ho . . N u mu n và có s h tr thì b n có th s d ng nh ng trình nh applet này trong các trình qu n lý c a s khác như Fluxbox.org). có r t nhi u tùy ch n c u hình đ b n có th thay đ i. Ngoài ra cũng c n nói đ n môi trư ng làm vi c đ ho g n nh hơn và cũng chi m đư c s yêu m n c a r t nhi u ngư i dùng. Insert. làm vi c tương đ i nhanh và cũng đư c ngư i dùng có kinh nghi m ưa chu ng. • WindowMaker (http://www. theo dõi m ng. Trang ch c a FVWM và FVWM2 n m t i đ a ch http: //fvwm.org/.fluxbox. L a ch n trình qu n lý c a s nào ph thu c nhi u vào c u hình máy tính c a b n (máy “m nh” hay “y u”. R t may là không nh t thi t ph i ch n cách này. đó là Xfce4 (http://www. • enlightment (http://www.org) – trình qu n lý c a s đ p nh t hi n nay. T t c nh ng môi trư ng làm vi c đ ho này .org) – trình qu n lý c a s nh nh và làm vi c r t nhanh. v.gnome.kde. N i ti ng nh t trong s các môi trư ng đ ho này c n k đ n KDE (http://www. Nhưng đ i v i ngư i dùng m i (và r t m i) thì đây không ph i là cách d nh t. . • fvwm2 (Free Virtual Window Manager 2)– phiên b n nâng c p c a trình qu n lý c a s fvwm cho phép s d ng các s c thái (theme) khác nhau và trình đơn đ ng.xfce. Nhưng t t c chúng đ u s d ng cùng m t ti n ích đ ho cơ s c a X Window. b n đ c có th ch n b t kỳ chương trình nào trong s chúng.org) – m t trình qu n lý c a s g n nh khác. Chính trình qu n lý c a s này đư c dùng trên nhi u b n phân ph i Linux d ng LiveCD (Linux “s ng và làm vi c” trên CD) như: Damn Small Linux. Xin đưa ra đây m t vài ví d trình qu n lý c a s thư ng dùng: • IceWM (http://www.

T t nhiên đi u này không có nghĩa là t t c các thành ph n c a môi trư ng KDE là do m t công ty nào đó vi t ra và phát tri n. . N n t ng c a môi trư ng làm vi c đ ho KDE (K Desktop Enviroment) là thư vi n các hàm đ ho m r ng Qt c a công ty Troll Tech (http://www. đã có kh năng t đ ng xác đ nh d ng c c hình.org). ví d chương trình cài đ t xác đ nh d ng màn hình không đúng và do đó dùng nh ng tham s không thích h p. th nào là t n s .4 M t môi trư ng làm vi c đ ho có cùng đ ng c p v i KDE đó là GNOME (GNU Network Object Model Environment). Chương trình cài đ t c a Debian Linux. Ngoài ra Konqueror còn cho phép xem tr c ti p các t p tin có đ nh d ng (“ph n m r ng”) đã bi t. V n đ này x y ra trư c đây là do thư vi n Qt thu c v công ty thương m i. 7. Trong các phiên b n m i c a KDE còn có thêm trình qu n lý t p tin và cũng là trình duy t web Konqueror (http://konqueror. GNOME đư c xây d ng d a trên thư vi n các hàm đ ho GTK+ (bây gi là GTK2+. Phiên b n 4. trung tâm đi u khi n KDE và r t nhi u thành ph n khác bao g m c gói chương trình ng d ng cho văn phòng KOffice. 4 . trình qu n lý t p tin kfm. mà ch là nh ng ki n th c cơ b n v h th ng hình nh c a máy tính đ giúp ngư i dùng m i và r t m i hi u đư c cách làm vi c c a h th ng hình nh. v. Cách đây m t th i gian KDE đã đư c công nh n là ph n m m t do. GNOME đư c phát tri n trong khuôn kh c a d án GNU. . do đó càng d dàng hơn (ho c khó khăn hơn cho ai đó?) cho b n đ c trong khi s d ng. Các b n phân ph i Linux m i hi n nay đã cho phép cài đ t và c u hình giao di n đ ho m t cách d dàng hơn r t nhi u so v i trư c đây. K t qu thu đư c đó là m t b đ y đ các chương trình ng d ng cho phép gi i quy t t t c các nhu c u đi u khi n máy tính và làm vi c c a ngư i dùng. B ng thư vi n này các nhà phát tri n KDE đã vi t ra trình qu n lý c a s riêng – kwm. d ng màn hình và t đ ng ch n các tham s (đ phân gi i. Trong s chúng c n nói đ n Xfce4 (http://www. phiên b n 2 c a thư vi n GTK).qt.4 c a Xfce4 h a h n nhi u thay đ i l n.com). Fedora Core. Đ u tiên chúng ta c n bi t m t chút v công vi c c a h th ng hình nh c a máy tính. openSUSE Linux. mà nhi u nhà l p trình cùng s d ng m t cách m t ý tư ng phát tri n chung đ t o ra các ng d ng khác nhau. trong s đó c n k đ n trình qu n lý t p tin Thunar và các m r ng (plugin) c a nó. đây không ph i là hư ng d n chi ti t dành cho các nhà chuyên môn. có nghĩa là chương trình ng d ng t do. Còn có nhi u môi trư ng làm vi c đ ho khác nhưng chưa đ t đư c m c đ phát tri n m nh như KDE và GNOME.v. Nhưng công ty Troll Tech đã đưa ra thông báo cho phép dùng thư vi n này vĩnh vi n mi n phí đ phát tri n các ng d ng mã ngu n m .7.2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính Như b n đ c đã hi u khi th y đ u đ c a ph n này. kh năng duy t web cũng không thua kém các trình duy t khác như Internet Explorer. t n s c p nh t) thích h p.2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 167 đ u đã có h tr ti ng Vi t t t (ho c còn chưa t t).xfce. Tuy nhiên tôi xin đưa ra đây m t vài l i khuyên khi c u hình X Window vì r t có th b n đ c s g p v n đ nào đó.kde. đ phân gi i màn hình.org) có nhi u kh năng m nh trong vi c truy c p đ n các t p tin.

T n s đ ng b d c thư ng kí hi u là VSF và có đơn v là Hz (Héc). có đơn v là KHz (1kilôhéc = 1000 héc) và nh n giá tr trong kho ng t 31 đ n 135 KHz. t cu i màn hình lên đ u màn hình. có nghĩa là b n có th ch n các t n s d c và ngang t m t vùng các giá tr cho phép nào đó. lên cao. T n s đ ng b ngang. Màn hình th c hi n hai công vi c riêng bi t: “tr i” các chu i (tia) electron và chi u sáng các đi m riêng bi t đ t o ra hình nh. Đi m đư c t o ra nh các chu i electron và các đi m n m d ng dòng n m ngang. hình nh trên màn hình đư c t o ra t các đi m riêng bi t. đ có th c u hình đúng chương trình ch X. . Khi có tín hi u đ ng b dòng (theo chi u ngang) tia electron s đư c chuy n t cu i m i dòng t i đ u dòng ti p theo. Ngoài ra đ t o ra hình nh s c nét trên màn hình. C n ph i bi t t n s t o ra hai tín hi u này. Đi u khi n màn hình có nghĩa là đưa ra s đi m trên m t dòng (đ phân gi i theo chi u ngang). Như b n đ c bi t. Nhưng cũng không th đưa ra m t t n s c p nh t màn hình quá l n. khi đó đèn huỳnh quang s nh p nháy r t m nh. Nh ng màn hình m i thư ng là màn hình có nhi u t n s hay còn nói là có gi i t n s r ng. HSF. Không nên ch n t n s c p nh t màn hình nh hơn 60Hz. s dòng trên màn hình (đ phân gi i theo chi u d c) và cư ng đ (intensity) c a m i màu (trong s ba màu chính) trên t ng đi m. Trên th c t t n s c p nh t còn nh hơn n a vì còn m t th i gian di chuy n các tia electron t dòng này sang dòng khác. Tiêu chu n VESA khuyên ch n giá tr này l n hơn ho c b ng 72Hz. vì t n s này không th l n hơn giá tr c a phân s : DCF (s đi m trên dòng) * (s c t trên màn hình) t c là có s ph thu c v i đ phân gi i (resolution) c a màn hình.v. vì khi đó s gi m m c đ nh p nháy c a màn hình. Còn có m t t n s quan tr ng khác n a. M t tham s cũng quan tr ng n a đó là t n s c p nh t màn hình SRR (Screen Refresh Rate). tia electron còn di chuy n quá sang trái. VS). H th ng hình nh c a máy tính bao g m c c hình (video card) và màn hình (monitor). đó là s đi m có th hi n th trên màn hình trong m t giây. Giá tr này càng cao bao nhiêu thì m t c a ngư i dùng càng ít m i m t b y nhiêu trong khi làm vi c v i máy tính. Tia electron di chuy n qua màn hình theo m t v n t c có h n do b vi x lý c a c c hình xác đ nh. đ ng b dòng (HS) và đ ng b nh (c t. T n s này đư c g i là DCF (“Dot Clock Frequency” – t n s làm vi c c a c c hình).168 Giao di n đ ho v. . đ có th ch n các tham s thích h p trong khi c u hình. T t nhiên t t nh t là ch n giá tr l n nh t trong s có th dùng. Ch c năng đi u khi n màn hình là do c c hình th c hi n. giá tr c a VSF n m trong kho ng 50 – 180 Hz. xu ng th p hơn m t chút so v i hình nh (t o ra 4 dòng và c t t i xung quanh hình nh). sang ph i. còn khi có tín hi u đ ng b nh (theo chi u d c) thì s chuy n tia electron t góc dư i bên ph i v góc trên bên trái. C c hình chuy n t i màn hình 3 tín hi u: tín hi u hình (RGB). M t s màn hình nh t là màn hình r ti n có th ch có m t vài giá tr t n s cho phép. chúng ta s ch xem xét trư ng h p màn hình ng đi n t (CRT) mà không xem xét màn hình tinh th l ng (LCD). C n nói thêm t n s c p nh t màn hình b ng t n . tính theo s tín hi u trong m t giây. Giá tr t n s đ ng b ngang và d c này nh t đ nh có trong tài li u đi kèm v i màn hình. nhưng hãy c n th n vì n u ch n giá tr cao quá m c thì có th làm h ng màn hình.

Màu c a đi m đó đư c xác đ nh b i s pha tr n c a ba màu cơ b n: đ (Red). t c là 8 byte cho m i đi m. Nhưng thông thư ng c c hình có th t o ra m t s lư ng m c đ tín hi u đ đ hi n th hình nh. N u không thì đ u tiên b n ph i cài đ t gói chương trình X. t n s đ ng b d c VSF và t n s làm vi c c a c c hình DCF xác đ nh giá tr gi i h n (l n nh t) c a đ phân gi i. 7. nhưng v n có th truy c p t i máy tính b ng ch đ văn b n (giao di n dòng l nh). n u b n đ c mu n ch n đ phân gi i màn hình 1280 x 1024 và có 32 tri u màu cho m i đi m.3 C u hình chương trình ch X Chúng ta s xem xét trư ng h p sau khi cài đ t Linux b n không th chuy n vào ch đ đ ho (r t hi m khi x y ra v i các b n phân ph i Linux m i). Chúng ta s bi t đư c cách chuy n ch đ kh i đ ng trong m t vài chương t i. Cách cài đ t chương trình s có trong chương khác dành riêng cho ph n cài đ t chương . B nh này n m trên c c hình nhưng thu c v không gian b nh chung c a c máy tính. thì c n có m t c c hình v i dung lư ng b nh ít nh t là 1280 ∗ 1024 ∗ 4 = 10485760 byte (10Mb). thì hãy ch n kh i đ ng vào ch đ m t ngư i dùng đ có kh năng thay đ i c u hình X. và t t c nh ng t p tin (chương trình) nói đ n phía sau đã có trên đĩa. Chương này coi như b n đã cài đ t X. Công vi c này là do m t b ph n trên c c hình đ m nhi m. m i đi m đư c chi u sáng đ ng th i b i 3 tia electron. byte) ≥ (S * (s byte trên m t đi m) đi m trên dòng) * (s c t trên màn hình) Ví d . Còn có m t gi i h n n a ph thu c vào dung lư ng b nh c a c c hình – s lư ng màu c a hình nh. Trên các màn hình màu. xanh lá cây (Green) và xanh da tr i (Blue) – RGB. Như v y.org. N u b n rơi vào tình hu ng th nh t trong quá trình kh i đ ng máy. N u b n không hài lòng v i hình nh c a giao di n đ ho .3 C u hình chương trình ch X 169 s đ ng b d c (SRR = VSF). ho c không th vào ch đ đ ho . Hình nh đư c lưu trong b nh d ng s và s chuy n đ i hình nh v d ng tín hi u “tương t ” (analog) RGB là m t trong nh ng công vi c chính c a c c hình. Cư ng đ c a m i màu này l i đư c xác đ nh b i m c đ c a tín hi u trong tia tương ng. N u có m t c c hình cũ v i dung lư ng b nh ít hơn thì c n ph i ch n đ phân gi i nh hơn ho c ch n s lư ng màu ít hơn.org. đó là “b chuy n đ i s – tương t ”. do đó tham s quy t đ nh đây là dung lư ng b nh . S lư ng màu có th dùng cho m i đi m đư c gi i h n b i dung lư ng b nh c c hình cũng như s m c đ tín hi u mà c c hình có th t o ra cho m i tia electron. thì v n có th s d ng m t câu l nh và chương trình c a Linux đ c u hình l i chương trình ch X. t c là c u hình giao di n c a Linux. T t c nh ng c c hình m i đáp ng đư c (th m chí còn vư t quá) yêu c u này. Hình nh s đưa ra màn hình đư c t o ra trong b nh c a c c hình. Tôi nghĩ r ng b n có th t l a ch n m t đ phân gi i và s lư ng màu thích h p cho máy tính c a mình. Còn bây gi chúng ta s xem xét ph n th c hành c a nh ng lý thuy t đã đưa ra.7. Công th c xác đ nh gi i h n đ phân gi i và s lư ng màu trên hình nh r t đơn gi n: (Dung lư ng b nh . ho c không hài lòng v i nh ng gì mình th y trên màn hình giao di n đ ho .

Ngoài ra có nh ng chương trình chuyên dùng cho vi c l y các d li u c n thi t k trên. Hy v ng r ng nh ng thông tin dư i đây giúp b n c u hình thành công giao di n đ ho .1 Thu th p thông tin c n thi t Đ có th c u hình b n c n m t vài d li u sau: • Tên c a hãng s n xu t c c hình và màn hình. Làm vi c trong giao di n đ ho mà không có chu t thì không thu n ti n chút nào. Sau khi kh i đ ng Knoppix thành công hãy sao chép t p tin c u hình chương trình ch X c a Knoppix (thư ng n m t i /etc/X11/xorg. Nhưng xin b n hãy luôn nh là cu n sách b n đang đ c s d ng b n quy n Creative Commons Public License 2. N u trên máy c a b n chưa có b t kỳ h đi u hành nào thì hãy s d ng m t h đi u hành Linux LiveCD (ch y th ng t CD) có kh năng nh n d ng ph n c ng t t như Knoppix. Nh ng thông tin b n c n có trong Trình qu n lý các thi t b . B n có th tìm th y thông tin trong b t kỳ cu n sách nào nói v h đi u hành Windows. • Dung lư ng b nh c a c c hình. Hãy c n th n trong khi làm vi c! 7.org/licenses/by/2. Vì th c n ph i c u hình chương trình ch X đ s d ng nh ng thi t b này. chíp c a hãng Nvidia thư ng c n n p môđun nv. Cách ch y chương trình này không thu c vào ph m vi c a cu n sách này vì chúng ta đang nói v h đi u hành Linux.5 (http://creativecommons. Cách d dàng nh t cho ngư i dùng m i là khi trên máy đã có m t h đi u hành Windows. s d ng Knoppix): t t c nh ng thông tin b n c n đã có trong tài li u đi kèm v i máy tính.conf lên đĩa m m ho c flash đ sau này có th đ c l i. Hai tham s này là quan tr ng. Thư ng l y t tài li u đi kèm v i chúng. Tác gi không ch u trách nhi m v nh ng gì s x y ra. và n u không bàn phím thì càng không th làm vi c v i máy tính nói chung. 5/). V cách đ c thông tin t t p tin c u hình X.org (c u trúc c a t p tin này) chúng ta s xem xét ngay dư i đây. n u không có thì cũng có th xem tr c ti p trên thi t b . Tuy nhiên tôi hy v ng là các b n s không ph i s d ng đ n nh ng ti n ích này cũng như nh ng phương án k trên (s d ng h đi u hành khác. • D ng chu t và bàn phím. ho c đơn gi n là giúp b n hi u hơn v giao di n này và cách c u hình nó n u b n đã có m t h th ng X Window làm vi c t t. n u không có tài li u thì b n c n tìm nh ng thông tin này trên Internet. • D ng c a b x lý trên c c hình (chíp). . ví d bash script mkxf86config do các nhà phát tri n Gentoo vi t ra. C n xác đ nh d ng chíp đ ch n môđun đúng cho c c hình. d dàng nh t là trên trang web c a nhà s n xu t. L y t tài li u đi kèm v i màn hình. • Kho ng t n s đ ng b ngang và d c cho phép dùng c a màn hình.3.170 Giao di n đ ho trình. Có nhi u cách đ l y nh ng thông tin này. B n có th tìm th y script này trên m ng Internet. Ví d .

Ch c n ch y câu l nh sau (hãy chú ý là c n có quy n ngư i dùng root: [root]# Xorg -configure Câu l nh này s làm vi c m t cách im l ng. t c là t i ∼/xorg.conf t đ u. ch có đi u xorgconfig sau khi hoàn thành công vi c s t o ra xorg. Trên th c t theo tôi th y thì hai chương trình này không có gì khác nhau. đó là xorgcfg. Tuy nhiên. Ngoài ra. Trên dòng l nh hãy ch y: [root]# xorgconfig r i tr l i nh ng câu h i mà chương trình này đ t ra. Cũng không c n ph i t o t p tin xorg. Trong X.conf ch không ph i XF86Config-4 như trư ng h p xf86config. Hãy s d ng nh ng chương trình này.3 C u hình chương trình ch X 171 7.2).conf và đ t t p tin này vào thư m c /etc/X11. N u không th y t p tin này thì chương trình ch X s dùng c u hình chung c a toàn b h th ng n m trong thư m c /etc như đã nói trên (n u có). Đ t o ra t p tin c u hình X m t cách t đ ng hãy s d ng chương trình Xorg v i tùy ch n -configure. N u trong khi cài đ t b n có ch n cài đ t giao di n đ ho X thì trên máy đã có t p tin ch a c u hình X đúng (và có th không). do đó không có ích trong trư ng h p b n chưa có m t c u hình X nào. ti n ích chuyên dùng cho vi c này. N u không mu n ti p t c thì hãy nh n <Ctrl>+<C> đ thoát ra. Và đây cũng chính là cách các nhà qu n tr h th ng có kinh nghi m s d ng đ c u hình giao di n đ ho .2 C u trúc c a t p tin c u hình X T p tin c u hình chương trình ch X thư ng n m t i /etc/X11/xorg. đôi khi r t m nh.7. có nh ng chương trình. Trong XFree86 phiên b n th 4. thì hãy ch y m t trong nh ng chương trình cho phép b n t o ra t p tin này.3.org riêng sau khi cài đ t Linux. ti n ích chính dùng đ t t o m t t p tin c u hình (XF86Config-4) là chương trình xf86config (đôi khi xf86cfg). . Hãy đ c các trang hư ng d n s d ng man tương ng xorgconfig(1) và xorgcfg(1) đ bi t thêm chi ti t. ho c đơn gi n là mu n ki m soát quá trình này. Khi kh i đ ng và n u không ch rõ t p tin c u hình trên dòng l nh thì chương trình ch X đ u tiên s tìm t p tin c u hình t i thư m c c a ngư i dùng. m i b n phân ph i hi n đ i có m t công c c u hình riêng c a mình.conf. N u vì nguyên nhân nào đó b n cài đ t X. và chúng ta s s d ng chúng trong th i gian đ u m i làm quen v i Linux.conf. Chúng s giúp b n ti t ki m đư c nhi u th i gian. Còn m t ti n ích khác có th dùng đ c u hình máy ch X. Tuy nhiên r t có th b n s mu n t t o cho mình m t t p tin c u hình riêng. Xin đ ng quên câu l nh Xorg khác v i câu l nh xorg! Như đã nói t trư c trên Linux ch thư ng và ch hoa có s khác nhau rõ ràng. do đó có th s d ng b t kỳ trình so n th o văn b n nào đ thay đ i nó. sau khi hoàn thành nó s t o ra t p tin xorg.org chương trình này đã đư c thay th b ng xorgconfig. t c là ch ch y trên n n m t máy ch X đã ch y nào đó (hình 7. T p tin c u hình X ch là m t t p tin văn b n (text file) bình thư ng. Ví d b n phân ph i OpenSUSE có sax2. Nhưng chương trình là ng d ng đ ho .

1: # # # # # Version: 7.berlios.1 Contact: Marcus Schaefer <sax@suse.de/mailman/listinfo/sax-users> Automatically generated by [ISaX] (7.org qua xorgcfg B ng m t trong nh ng công c trên b n đã t o ra đư c t p tin c u hình xorg. Dư i đây là ví d m t t p tin xorg.172 Giao di n đ ho Hình 7. 2005 Contact: SaX-User list <https://lists.conf có trên máy c a tôi sau khi cài đ t openSUSE Linux 10.conf.2: C u hình X.de>. Chúng ta s xem t p tin này trông như th nào (có nghĩa là dùng câu l nh xem t p tin more ho c less ho c dùng m t chương trình so n th o văn b n như vim đ m nó).1) Section "Files" InputDevices "/dev/gpmdata" InputDevices "/dev/input/mice" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/misc:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/local" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/75dpi:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/100dpi:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/Type1" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/URW" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/truetype" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/uni:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/CID" FontPath "/opt/kde3/share/fonts" FontPath "/usr/local/share/fonts" EndSection .

3 C u hình chương trình ch X Section "ServerFlags" Option "AllowMouseOpenFail" "on" EndSection Section "Module" Load "dbe" Load "type1" Load "freetype" Load "extmod" Load "glx" Load "v4l" EndSection Section "InputDevice" Driver "kbd" Identifier "Keyboard[0]" Option "Protocol" "Standard" Option "XkbLayout" "us" Option "XkbModel" "pc104" Option "XkbRules" "xfree86" EndSection Section "InputDevice" Driver "mouse" Identifier "Mouse[1]" Option "Buttons" "10" Option "Device" "/dev/input/mice" Option "Name" "Logitech USB Receiver" Option "Protocol" "explorerps/2" Option "Vendor" "Sysp" Option "ZAxisMapping" "4 5" EndSection Section "Monitor" DisplaySize 345 259 HorizSync 30-96 Identifier "Monitor[0]" ModelName "SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF" Option "DPMS" VendorName "SAMSUNG" VertRefresh 50-160 UseModes "Modes[0]" EndSection 173 Section "Modes" Identifier "Modes[0]" Modeline "1280x1024" 167.41 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1077 Modeline "1024x768" 135.89 800 856 944 1088 600 601 604 650 Modeline "800x600" 96.7.59 800 856 944 1088 600 601 604 650 Modeline "800x600" 96.41 1024 1104 1216 1408 768 769 772 822 Modeline "1024x768" 132.18 800 856 944 1088 600 601 604 650 EndSection .29 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1077 Modeline "1280x1024" 163.57 1024 1096 1208 1392 768 769 772 821 Modeline "1024x768" 131.32 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1078 Modeline "1280x1024" 165.43 1024 1096 1208 1392 768 769 772 821 Modeline "800x600" 97.

Nh ng dòng đ u tiên thư ng là nh ng dòng chú thích không có nh hư ng gì đ n chương trình.174 Section "Screen" DefaultDepth 24 SubSection "Display" Depth 15 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 16 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 24 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 8 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection Device "Device[0]" Identifier "Screen[0]" Monitor "Monitor[0]" EndSection Giao di n đ ho "800x600" "800x600" "800x600" "800x600" Section "Device" BoardName "GeForce4 MX 440 with AGP8X" BusID "1:0:0" Driver "nvidia" Identifier "Device[0]" VendorName "NVidia" EndSection Section "ServerLayout" Identifier "Layout[all]" InputDevice "Keyboard[0]" "CoreKeyboard" InputDevice "Mouse[1]" "CorePointer" Option "Clone" "off" Option "Xinerama" "off" Screen "Screen[0]" EndSection Section "DRI" Group Mode EndSection "video" 0660 Section "Extensions" EndSection C n ph i nói r ng nh ng thông tin mà chương trình cài đ t c a openSUSE dò tìm ra là chính xác. Nh ng dòng này có ký t đ u tiên là # và m t kho ng tr ng sau ký t này. Có th b n đ c đã nh n th y là trên Linux nh ng t p tin c u hình có c u trúc tương t như nhau. m i ph n có c u trúc như sau: . T p tin xorg.conf bao g m m t vài ph n nh hơn.

• Monitor – mô t màn hình.7. Trong t p tin c u hình có th có các ph n sau (không nh t thi t ph i có t t c chúng): • Files – đư ng d n đ n các t p tin. tuy nhiên khi đó chúng ph i có tên riêng không trùng nhau. Cũng có th g p hai ph n ho c nhi u hơn có cùng m t d ng (Ví d Screen). • Screen – c u hình màn hình. • InputDevice – mô t các thi t b nh p vào.3 C u hình chương trình ch X Section "tên_c a_ph n_này" SectionEntry1 SectionEntry2 SectionEntry3 EndSection 175 Các ph n có th n m trong t p tin c u hình theo th t b t kỳ. Ph n này xác đ nh nh ng thi t b vào/ra (input/output) nào s đư c s d ng trong giao di n đ ho X. • Modes – mô t các ch đ hình nh. • Device – mô t c c hình (video card). Ph n ServerLayout có ưu tiên cao nh t. t c là chương trình ch X b t đ u đ c t p tin c u hình xorg. • ServerFlags – tùy ch n c a chương trình ch . Như v y. • Vendor – c u hình cho các thi t b c a các nhà s n xu t c th nào đó. Thi t b nh p vào thư ng là bàn phím và chu t. chúng đư c xác đ nh trong các ph n InputDevice. • ServerLayout – c u hình chung.conf t đây. ph n ServerLayout ph i ch a ít nh t nh ng dòng sau: Section "ServerLayout" Identifier "Layout[all]" InputDevice "Keyboard[0]" "CoreKeyboard" InputDevice "Mouse[1]" "CorePointer" Screen "Screen[0]" EndSection . m i ph n cho m t thi t b . Trong ph n ServerLayout ph i có các dòng ch đ n các ph n c a thi t b v a nói đ n. • Extensions – ph n c u hình m r ng. • Module – các môđun n p t đ ng. • DRI – c u hình DRI. Thi t b ra g m các thành ph n riêng bi t là c c hình và màn hình thư ng đư c nhóm l i v i nhau trong ph n Screen.

6 5 . ví d . Ph n này có d ng như sau: Section "Screen" DefaultDepth 24 SubSection "Display" Depth 15 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 16 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 24 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 8 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection Device "Device[0]" Identifier "Screen[0]" Monitor "Monitor[0]" EndSection "800x600" "800x600" "800x600" "800x600" Như b n th y. trong đó phím <+> và phím <–> n m trên bàn phím s . Ph n Screen còn có th ch a m t vài ph n con (Subsection) Display tương ng v i m t giá tr “đ sâu màu”5 màn hình. Đ sâu màu m c đ nh n m trên dòng DefaultDepth.176 Giao di n đ ho Ph n Screen xác đ nh màn hình và c c hình s d ng. tên này n m ngay sau t Modeline. đó là: color depth Đ sâu màu màn hình thư ng tính theo bit và thư ng nh n các giá tr 8. Như v y. 15.6 Trong m i ph n con. t c là GeForce4 MX 440 with AGP8X đư c xác đ nh trong ph n Device. ngư i dùng c n đ t nh ng ch đ hi n th mu n dùng v i đ sâu màu tương ng. Đ chuy n sang s d ng nh ng ch đ khác hãy th nh n các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–>. "800x600". ph n này cho bi t c c màn hình đư c dùng là thi t b có tên Device[0]. "1024x768". xác đ nh trong ph n Monitor. Máy ch X s s d ng ch đ đ u tiên n m trong danh sách theo m c đ nh. đ i v i ngư i dùng thì ý nghĩa c a ch đ hi n th trùng v i đ phân gi i c a màn hình. Giá tr này càng cao thì s lư ng màu có th hi n th càng l n và hình nh càng đ p. 24. "1280x1024". Các ch đ đư c li t kê theo tên l y t ph n Modes. 16. và màn hình đư c s d ng có tên Screen[0] (SAMSUNG SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF). Tuy nhiên c c màn hình và b n thân màn hình ph i đ t t đ có th h tr nh ng giá tr đ sâu màu l n. Ph n Monitor xác đ nh tham s c a màn hình cũng có hai tùy ch n (hai dòng) quan tr ng. đ ng th i đưa ra các ch đ làm vi c c a màn hình (đ phân gi i và s lư ng màu).

thì tham s Protocol s có giá tr là PS/2 ho c m t t dài hơn k t thúc b ng PS/2. do đó tùy ch n Option "XkbModel" "pc104" làm vi c trong đa s trư ng h p. Nh ng . x-unikey ho c scim.3 C u hình chương trình ch X HorizSync VertRefresh 30-96 50-160 177 xác đ nh t n s c p nh t ngang (HorizSync) và d c (VertRefresh). thay đ i các thu c tính c a bàn phím như t c đ l p l i (repeat rate). C n ph i xem xét tài li u c a màn hình đ đưa ra nh ng giá tr chính xác. Trên máy c a tôi dòng này có d ng: Driver "nvidia" T c là tôi s d ng c c màn hình v i chip c a hãng NVIDIA và đã cài đ t driver l y v t trang Web c a hãng này. N u chu t đư c k t n i vào m t c ng dành riêng cho nó. đ t l i giá tr c a các phím. do đó lúc này không c n thi t ph i tìm hi u sâu và c u hình k cho ph n này. 138 80 100 n u mu n có thêm hai l a ch n ho c nhi u hơn. đây t n s c p nh t ngang và d c có th n m tương ng trong kho ng 30–96. N u không có tài li u này thì hãy tìm ki m trên CD đi kèm ho c trên trang Web c a nhà s n xu t. Ph n ti p theo là Device mô t c c màn hình c a b n. Xfce đ u có các công c đ l a ch n ki u bàn phím. 90 124. Chúng ta s quay tr l i v i ti ng Vi t trong m t chương sau. thì chúng ta s không dùng đư c nút bánh xe c a chu t đ kéo lên kéo xu ng các trang Web. Driver g c c a X. T n s c p nh t màn hình theo chi u ngang HorizSync tính theo KHz còn t n s c p nh t d c VertRefresh tính theo Hz. Cũng nói luôn. Hai ph n InputDevice xác đ nh chu t và bàn phím. Hi n nay ph bi n các bàn phím có 104 phím và Linux h tr t t các bàn phím này.org cho các c c màn hình nvidia có tên ng n hơn — nv. Trong ph n này quan tr ng nh t là dòng ch ra driver. Trong ph n InputDevice tương ng v i chu t hãy chú ý đ n 3 dòng (tùy ch n) sau: Option Option Option "ZAxisMapping" "4 5" "Protocol" "PS/2" "Device" "/dev/input/mice" N u không có tuỳ ch n ZAxisMapping v i giá tr 4 5. Trong trư ng h p c a tôi là explorerps/2. 50–160. đ gõ ti ng Vi t thì t t nh t là s d ng m t chương trình chuyên d ng như xvnkb.7. Tùy ch n Protocol xác đ nh giao th c “liên l c” v i chu t. N u mu n đ t m t s c th nào đó thay cho nh ng kho ng thì có th s a thành: HorizSync VertRefresh ho c: HorizSync VertRefresh 80. GNOME. Các môi trư ng làm vi c như KDE.

ho c màn hình nh p nháy. có nhi u cách đ t o ra xorg. hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ quay v ch đ văn b n. Sau khi t o t p tin xorg. Xin chú ý đây ch là liên k t m m đ n chương trình máy ch Xorg8 .dir thư ng do câu l nh mkfontdir tr c ti p ho c dán ti p t o ra. Cu i cùng.conf. ph n Files c a t p tin xorg. Đây không ph i là l i nghiêm tr ng đ ph i d ng làm vi c. Không c n gi i thích ch c b n cũng đã nh n ra là tùy ch n Device xác đ nh tên t p tin thi t b c a chu t. N u chu t m i đư c s n xu t thì còn có th dùng giá tr Auto (t đ ng xác đ nh) đây.conf thông thư ng s n m trong thư m c /etc/X11.conf đã t o ra xem có nh ng l i nguy hi m nào không. b ng câu l nh: Như đã nói [root]# Xorg -configure đ t o m t cách t đ ng ho c [root]# xorgconfig đ có th ki m soát quá trình này. Đây là thư m c tiêu chu n (chuyên dùng) cho nh ng c u hình có liên quan đ n máy ch X. nhưng ngư i dùng c n bi t đ gi i quy t nh ng trư ng h p như không tìm th y phông ch mong mu n. Bây gi hãy th ch y giao di n đ ho b ng câu l nh X (vi t hoa). vì r t có th c n m t chút th i gian đ chuy n vào giao di n đ ho . do đó không nên th c u hình X.dir cho bi t fonts. t c là c u hình v a t o có v n đ . 7. Tuy nhiên trư c khi thêm m t thư m c phông ch m i c n ki m tra l i xem thư m c này có t n t i không và có ph i là thư m c phông ch không7 . N u th y m t màn hình màu đen.3 Th c u hình /etc/X11/xorg. do đó hãy nh nó. thì nó s đưa ra c nh báo.dir ch là m t t p tin văn b n thông thư ng nhưng không nên t s a đ i nó. Có kh năng nh ng tham s không đúng s làm h ng màn hình c a b n ho c d n đ n nh ng h u qu không lư ng trư c. Có m t vài cách đưa ra nh ng thư m c này.3.conf trên. ví d khi máy ch X không tr l i (không làm vi c). do đó c n ph i có liên k t m m này ho c có th th ch y th ng: [user]$ Xorg N u thành công. Hãy dùng chương trình v a nh c t i đ làm vi c này 8 B n có th ki m tra l i đi u này b ng câu l nh ls -l 7 .178 Giao di n đ ho giao th c còn l i s d ng cho chu t k t n i qua c ng ti p n i (c ng COM).org b ng cách đã k trên tr khi b n ch c ch n là mình đúng.conf thư ng n m đ u t p tin này và xác đ nh đư ng d n đ n các thư m c phông ch . Câu l nh file fonts. N u khi ch y máy ch X không tìm th y m t thư m c phông ch nào đó trong ph n Files. Tuy nhiên đ ng v i vàng s d ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace>. T h p phím này s giúp b n d ng ch y máy ch X trong nh ng trư ng h p có v n đ . Đ th c hi n công vi c ki m tra ch c n dùng câu l nh: Thư m c phông ch ph i có t p tin fonts. b n s th y m t con tr chu t hình ch X gi a màn hình và có th b qua nh ng dòng dư i đây. T t hơn h t là ki m tra t p tin c u hình xorg.

(**) from config file. Trong t p tin này còn có m t vài dòng thông tin hi n th m i quan h gi a các ph n trong t p tin c u hình: . Sau khi ch y câu l nh này màn hình s nh p nháy.log: Markers: (--) probed. nhưng trong đa s trư ng h p.0.log chúng ta s s a b ng cách thay đ i tham s tương ng trong t p tin /etc/X11/xorg. sau đó s l i th y dòng l nh c a h v và trong thư m c hi n th i s có thêm t p tin xprobe.org. Nh ng dòng đ u tiên cho bi t m t vài d li u v X.conf" Trong t p tin xprobe. (II) informational. (!!) notice. • ?? — nh ng thông tin không rõ ngu n g c.conf).log 2>&1 179 Câu l nh này ch y máy ch X ch đ th và đưa k t qu th đó vào t p tin xprobe. • (II) — sau d u hi u này là nh ng thông tin khác nhau. (WW) warning. tên c a h đi u hành. Sau đó là thông báo v nơi đ t t p tin b n ghi (thư ng là /var/log/Xorg.log này chúng ta còn th y l i gi i thích cho nh ng ký hi u s d ng dư i cũng như trong t p tin b n ghi Xorg. • (NI) — sau d u hi u này là thông báo v nh ng tham s còn chưa đư c phát tri n trong X.conf. ngày phát hành.log) và tên c a t p tin c u hình đư c s d ng: (==) Log file: "/var/log/Xorg. • (WW) — sau d u hi u này là nh ng c nh báo. • (!!) — sau d u hi u này là nh ng chú ý.log còn có nhi u thông tin hơn.org. L i và c nh báo tìm th y trong xprobe.3 C u hình chương trình ch X [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. • (==) có nghĩa là s d ng tham s theo m c đ nh. N u không ch ra t p tin xprobe. (++) from command line.log thì k t qu th s hi n ra trên màn hình.0. Như v y: • (––) có nghĩa là nh ng giá tr tương ng thu đư c khi th (probe). C n nói r ng trong t p tin b n ghi /var/log/Xorg. • (++) có nghĩa là tham s l y t dòng l nh ch y máy ch X.0. Dư i nh ng dòng này là thông tin v phiên b n c a X Window System. Time: Wed Jan 31 22:25:09 2007 (==) Using config file: "/etc/X11/xorg. • (EE) — sau d u hi u này là nh ng thông báo l i.log v a t o ra. Nhưng t m th i chúng ta s ti p t c xem xét xprobe.7. Trong t p tin này có r t nhi u thông tin có ích v h th ng X Window. (EE) error.log. (==) default setting.0. (??) unknown. chúng ta ch c n nh ng thông tin trong xprobe.log. (NI) not implemented. phiên b n nhân Linux và m t vài thông tin khác.log". • (**) có nghĩa là tham s l y t trong t p tin c u hình (ví d xorg.log đ sau này có th đ c d dàng hơn.

. Chúng ta s th y m t c a s hi n ra như trong hình 7. N u không còn n a thì có th m nh d n ch y ch đ đ ho b ng câu l nh X như đã nói đ u ph n này. không có l i tìm th y trong xprob.3. sau khi đã đóng c a s c nh báo cho bi t các nhà phát tri n không ch u trách nhi m v vi c s d ng xvidtune gây ra. Do đó n u v n th y m t màn hình đen. nh ng c nh báo tương t như trên không nh hư ng nhi u đ n vi c s d ng X Window. thì hãy quay tr l i dòng l nh b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> r i ki m tra k càng k t qu c a câu l nh: [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. Hãy c g ng s a h t nh ng l i ((EE) tìm th y. Entry deleted from font path. có d ng sau: (WW) The directory "/usr/share/fonts/local" does not exist. và trên xterm s xu t hi n m t vài dòng thông tin: . Ví d ch n đ phân gi i “1024x768” và đ sâu màu “16” thay vì “1600x1200” và “24”. Ti n ích này ch y trong giao di n đ ho . T t nhiên. báo. Entry deleted from font path..log chưa b o đ m vi c ch y thành công ch đ đ ho . S d ng ti n ích này b n s tìm đư c ch đ hi n th thích h p cho màn hình c a mình. hư ng d n. sách. Nh ng c nh báo như v y b n s thư ng xuyên g p khi s d ng các s n ph m có liên quan đ n Linux như chương trình. Entry deleted from font path.log xem có còn l i nào không. . (WW) The directory "/usr/share/fonts/japanese" does not exist. (WW) The directory "/usr/share/fonts/PEX" does not exist. (WW) The directory "/usr/share/fonts/kwintv" does not exist. Entry deleted from font path.180 (==) (**) (**) (**) (**) (**) ServerLayout "Layout[all]" |-->Screen "Screen[0]" (0) | |-->Monitor "Monitor[0]" | |-->Device "Device[0]" |-->Input Device "Keyboard[0]" |-->Input Device "Mouse[1]" Giao di n đ ho trong t p tin này r t có th chúng ta s g p nh ng c nh báo v thư m c ch a phông ch đã nói ph n trư c. Entry deleted from font path. Nói v ch đ làm vi c c a màn hình không th không k đ n m t ti n ích nh nh ng có ích đó là xvidtune. ki m tra l i b ng: [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe.log 2>&1 Đôi khi có th th ch n m t đ phân gi i ho c đ sâu màu nh hơn. do đó hãy ch y X b ng startx r i ch y xvidtune t m t trình l nh nào đó (ví d xterm).log 2>&1 r i nhìn vào t p tin xprobe. (WW) The directory "/usr/share/fonts/baekmuk" does not exist. T i th i đi m này. b n c n bi t r ng.

00 Nút Show cho bi t ch đ hi n th đang đư c s d ng d ng: "1280x1024" 167. Model: SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF Num hsync: 1. Hình 7.3 C u hình chương trình ch X 181 Hình 7. Taller. Num vsync: 1 hsync range 0: 30.00 vsync range 0: 50.00 . Đ ch nh hình nh trên màn hình.3: Chương trình xvidtune Vendor: SAMSUNG. r i nh n nút Apply.160. ví d di chuy n sang ph i.7.32 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1078 Chính nh ng dòng thông tin d ng này đư c s d ng trên các dòng Modline c a ph n Modes t p tin c u hình xorg.4).96. Trong l n ch y th xvidtune cu i cùng.4: Chương trình xvidtune “không ch u” ch nh hình nh . Up — lên trên. tôi không s d ng đư c nh ng ch c năng ch nh s a k trên và nh n đư c thông báo không th th c thi (hình 7. Tương t như v y s d ng cách nút Left — di chuy n sang trái.00 . Down — xu ng dư i. và b ngang ho c gi m chúng xu ng b ng Narrower và Shorter. hãy s d ng (nh n vào) nút Right (khi này các s tương ng phía trên s thay đ i).conf. Wider— tăng kích thư c hình nh theo chi u cao.

Do đó m c dù nh ng b n phân ph i m i làm vi c r t t t phương di n ch đ đ h a. Kh năng này có ích khi hình nh thu đư c sau khi ch nh s a không làm b n hài lòng b ng lúc đ u. Nhưng ngoài ra thì không còn có gì khác và b n không th th c hi n thêm m t thao tác nào tr di chuy n con tr b ng chu t. Tuy nhiên nh ng thông tin trong ph n này s có ích khi có v n đ gì đó x y ra. Đó là b i vì chưa có m t trình qu n lý c a s nào và chưa có m t chương trình khách (client) nào đư c ch y. Làm th nào đ kh i đ ng đư c ch đ đ ho theo cách khác? Như b n đã bi t t nh ng ph n trư c. do đó hy v ng là b n s không ph i t mình ch nh s a t p tin xorg. ho c đơn gi n là khi b n mu n tìm hi u và t o cho mình m t c u hình chương trình ch X riêng. Sau khi đã ch n xong các giá tr thích h p. V i nh ng thông tin gi i thi u v ng d ng xvidtune chúng ta đã k t thúc ph n c u hình chương trình ch X. đ u tiên chúng ta c n kh i đ ng máy ch X. Cu i cùng hãy m t p tin xorg. 7.org bình thư ng. B n đã bi t k t qu thu đư c là m t màn hình tr ng v i con tr hình chéo n m gi a. Còn bây gi chúng ta s xem xét quá trình kh i đ ng toàn b h th ng X Window và cách tác đ ng lên quá trình này. Xin hãy lưu ý là các phiên b n m i c a các b n phân ph i Linux có kh năng c u hình X r t t t ngay trong quá trình cài đ t. Nút Show dùng đ đưa ra các giá tr như đã nói trên. Trong khi cài đ t h đi u hành Linux. Nút Fetch dùng đ yêu c u nh ng giá tr thi t l p hi n th i c a màn hình. ki m tra l i các dòng Modeline và ghi vào đó các giá tr tương ng. . b n s chuy n vào ch đ đ ho . Cách kh i đ ng này có m t vài đi m b t l i: th nh t. Nút Test dùng đ th t m th i nh ng giá tr đã đ t ra. khi có v n đ x y ra có th b n s không bi t ph i gi i quy t như th nào ngoài vi c cài đ t l i. và nhi u công vi c c a b n có th th c hi n trong ch đ văn b n mà b n l i ph i đ i trong khi kh i đ ng X).conf. Nút Auto dùng đ chuy n gi a hai ch đ không t đ ng và t đ ng. T đ ng có nghĩa là ngư i dùng không c n nh n vào nút Apply đ có th th y nh ng thay đ i n a mà s th y chúng ngay l p t c khi có ch nh s a nào đó đư c th c hi n. v s d ng b nh và s d ng tài nguyên nói chung (trình qu n lý màn hình s “ăn” m t m t ph n b nh .4 Kh i đ ng h th ng X Window Có th kh i đ ng h th ng X Window b ng nhi u cách. gi ng như hai t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–>. có th ngư i dùng đ ng ý v i đ ngh c a trình cài đ t t đ ng ch y h th ng này. Đi u này có th th c hi n b ng cách ch y th ng chương trình Xorg (ho c liên k t m m X) t thư m c /usr/bin/X11/.conf. hãy nh n nút Show r i ghi lên gi y nh ng giá tr này. Hai nút Next và Prev dùng đ chuy n các ch đ hi n th . th hai. Vì th hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ d ng ch y máy ch X và quay v ch đ văn b n. thì ngay sau khi kh i đ ng h đi u hành. N u vi c cài đ t và c u hình X.182 Giao di n đ ho Thi t l p ban đ u có th ph c h i b ng nút Restore. và đ ng quên thêm vào đó hai giá tr t n s c p nh t màn hình Horizontal Sync và Vertical Sync n m góc ph i phía dư i c a c a s xvidtune. tôi v n ch n kh i đ ng vào ch đ văn b n (b ng cách đ t giá tr initdefault b ng 3 trong t p tin /etc/inittab) và ch ch y X Window khi c n thi t.

N u không có t p tin .xinitrc có trong thư m c c a ngư i dùng đ th c hi n t p tin này gi ng như các script khác. t c là ch y nh ng câu l nh có trong . Xfce4. Câu l nh xinit. icewm. ví d fluxbox. dùng đ ch y máy ch X và ít nh t m t chương trình khách.7.v. ) đư c v i c a s này. Do đó.4 Kh i đ ng h th ng X Window 183 Có m t cách t t hơn (nhưng không ph i là t t nh t) đ chuy n vào ch đ đ ho là ch y câu l nh xinit. Ví d . đó là chúng ta còn chưa k đ n nh ng m t y u khác c a cách này. thay đ i kích thư c. Và b i vì chưa có trình qu n lý c a s nào đư c ch y nên b n s không th làm gì (di chuy n. Theo m c đ nh xinit th c hi n script X :0 t c là ch y chương trình máy ch X trên màn hình s 0.xinitrc. N u trên máy c a b n có cài các trình qu n lý c a s và môi trư ng làm vi c khác. N u trên dòng l nh ch y xinit không ch ra chương trình khách c n ch y. nhưng có th dùng nó đ th c hi n nh ng chương trình khác k c trình qu n lý c a s .xinitrc đó. .xinitrc đ t đ ng hóa nh ng công vi c l p l i đ n nhàm chán này. thì hãy th ch y m t trong các câu l nh sau: [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ fluxbox icewm-session xfce4-session startkde gnome-session N u d ng l i cách kh i đ ng giao di n đ ho này. #!/bin/sh xrdb -load $HOME/. tôi xin đưa ra dư i đây ví d m t script . KDE và GNOME. thì chương trình xinit s tìm t p tin . cũng n m trong thư m c /usr/bin/X11 như Xorg.xinitrc dùng đ ch y đ ng h .Xresources xsetroot -solid gray & xclock -g 100x100-0+0 -bw 0 & xload -g 50x50-100+0 -bw 0 & xterm -g 80x24+0+0 & xterm -g 80x24+0-0 & exec twm . V i m c đích h c t p. v. Sau đó b n s th y c a s xterm có thay đ i và đã có th di chuy n b ng cách kéo thanh trên đ u c a nó. ngư i dùng c n s d ng kh năng t o ra t p tin script . thì m i l n chúng ta s ph i l p đi l p l i m t s câu l nh. hai c a s xterm và cu i cùng ch y trình qu n lý c a s twm. thì theo m c đ nh xinit s th c hi n câu l nh sau: xterm -geometry +1+1 -n login -display :0 K t qu là ngư i dùng s th y m t màn hình tr ng không v i m t c a s trình l nh xterm duy nh t. . hãy th ch y câu l nh twm ho c fvwm (m t trong hai trình qu n lý c a s này thư ng đư c cài đ t theo m c đ nh).

n u không chương trình s coi chúng như là các tham s c n ph i thêm vào chương trình khách n m phía trư c. Script . Tên c a chương trình khách ph i b t đ u b ng d u g ch chéo (/) ho c d u ch m (. • [user]$ xinit -. nh ng chương trình này s ngăn c n không cho ch y nh ng chương trình n m phía sau. n u trình qu n lý c a s đư c c u hình đúng.:1 Ch y máy ch X trên màn hình s 1. B ng cách này có th thêm tham s vào cho các chương trình (ví d màu n n và màu ch cho xterm) mà không c n ph i gõ l i dòng l nh t đ u. Ví d d u hai ch m và m t ch s nào đó (:n) dùng đ ch ra m t màn hình có s th t khác 0 (theo m c đ nh). th c hi n script . Trên dòng l nh có th ch ra chương trình khách. chương trình xinit bi t là công vi c đã hoàn thành và nó s t t t. nhưng n u nhìn k thì script này th c hi n 3 câu l nh chính sau: . n u như chúng không k t thúc ngay l p t c. C u trúc c a startx có th r t ph c t p và không d dàng cho ngư i dùng m i chưa quen v i ngôn ng l p trình c a Bash.xinitrc s không đư c th c hi n. n u không s ch ch y xterm. Tuy nhiên m t trong nh ng chương trình này (thư ng là trình qu n lý c a s ho c trình l nh d ng xterm) ph i đư c th c hi n ch đ bình thư ng (foreground). nên trên các b n phân ph i luôn có các script do các nhà phát tri n vi t s n đ th c hi n ch c năng này. Có th dùng nh ng tham s dòng l nh c a xinit đ thay cho script . thì đ có th d ng phiên làm vi c (session) v i giao di n đ h a. Có ích đ th c u hình m i khi đã có máy ch X ch y trên màn hình m c đ nh (s 0). T ng k t m t s ví d g i chương trình xinit: • [user]$ xinit Câu l nh này s ch y máy ch X. Trong trư ng h p ngư c l i. Ví d m t trong nh ng script này đó là startx n m cùng ch v i Xorg (/usr/bin/X11/). • [user]$ xinit -geometry 80x25+0+0 -fg white -bg black Ch y máy ch X. Chương trình khách ph i là tham s đ u tiên c a dòng l nh g i xinit.).xinitrc đ t t.xinitrc n u có trong thư m c c a ngư i dùng. đ cho vi c ch y script không b k t thúc. Khi ngư i dùng đóng “magic client”.xinitrc.184 Giao di n đ ho C n chú ý là nh ng chương trình ch y t . • [user]$ xinit -e widgets -. T t c nh ng gì n m sau d u g ch chéo đôi (––) s đư c thêm vào dòng l nh g i chương trình ch X. Chương trình khách này có tên g i đ c bi t là “magic client”. Trong ví d trên. và chương trình xterm ch y theo m c đ nh s nh n đư c các tham s li t kê trên dòng l nh. Vì ngư i dùng m i thư ng không có đ kh năng đ t o ra m t t p tin script .xinitrc ph i đư c th c hi n trong ch đ n n (background).:2 Ch y máy ch X trên màn hình có s 2 và đưa t i chương trình khách xterm tham s –e widgets. ngư i dùng ph i ch n m c Exit trong th c đơn c a twm. Script này có m t trang hư ng d n s d ng startx(1) riêng.

7.4 Kh i đ ng h th ng X Window xauth add $display . $mcookie xauth add ‘hostname -f ‘$display .$mcookie xinit $client $clientargs -- $server $display $serverargs

185

T c là cu i cùng thì startx cũng g i câu l nh xinit mà chúng ta v a xem xét và ch có đ t trư c các giá tr c n thi t cho tham s dùng trên dòng l nh c a xinit mà thôi. Ví d , tham s tên t p tin script .xinitrc đư c xác đ nh b ng bi n clientargs. N u có t p tin .xinitrc trong thư m c c a ngư i dùng thì s s d ng nó, t c là “clientargs” = “$HOME/.xinitrc”, n u không s l y t p tin xinitrc c a h th ng, t c là “clientargs” = “/etc/X11/xinit/xinitrc”. Vi c đ t giá tr cho các tham s khác cũng x y ra tương t . Câu l nh xauth và tùy ch n –auth $HOME/.Xauthority dùng đ xác nh n ngư i dùng đang ch y ch đ đ h a. Như v y ngay sau khi cài đ t ngư i dùng đã có th dùng câu l nh startx đ kh i đ ng h th ng X Window thay cho l nh xinit v i các tham s khó nh . Nhưng làm th nào đ l a ch n trình qu n lý c a s (môi trư ng làm vi c) thích h p?

7.4.1

L a ch n trình qu n lý c a s

M t khi đã làm đư c cho h th ng X Window ch y thành công, thì b n có r t nhi u kh năng c u hình, tùy ch nh nó theo ý c a mình. Nh ng kh năng c u hình, tùy ch nh này l i ph thu c r t nhi u vào trình qu n lý c a s mà b n s d ng. Như đã nói ngay t đ u, có r t nhi u trình qu n lý c a s cũng như môi trư ng làm vi c d a trên nh ng trình qu n lý c a s này. Ngư i dùng có th l a ch n m t trong nh ng trình qu n lý c a s ngay t lúc b t đ u ch y ch đ đ h a. Ví d có th th c hi n đi u này b ng t p tin .xinitrc dư i đây: #!/bin/sh # $HOME/.xinitrc # dùng Xfce4 theo m c đ nh WMGR="xfce4-session" # t t xscreensaver xset s noblank # ch y screensaver sau 10 phút xset s 600 2 # ch y xterm xterm -bg black -fg white -fn 7x14 -geometry 80x24+57+0 & # n u đưa ra m t Window Manager khác # thì dùng nó thay cho Xfce4 if [ "$1" != "" ] ; then WMGR=$1 fi exec $WMGR M c dù không c n thi t, nhưng có th chuy n t p tin này thành có th th c thi b ng câu l nh chmod quen thu c: [user]$ chmod u+x .xinitrc

186

Giao di n đ ho

T p tin .xinitrc này cho phép ngư i dùng l a ch n trình qu n lý c a s (ho c môi trư ng làm vi c) khi kh i đ ng h th ng X Window b ng câu l nh startx. Ví d đ kh i đ ng KDE, đ u tiên chúng ta tìm xem startkde n m đâu r i đ t nó vào làm tham s cho startx như sau: [user]$ which startkde /opt/kde3/bin/startkde [user]$ startx /opt/kde3/bin/startkde Tương t như v y đ i v i GNOME: [user]$ which gnome-session /opt/gnome/bin/gnome-session [user]$ startx /opt/gnome/bin/gnome-session Chú ý là n u ch ch y startx không có tham s thì Xfce4 s đư c kh i đ ng theo m c đ nh. T t nhiên b n có th t o cho m i trình qu n lý c a s và môi trư ng làm vi c m t t p tin .xinitrc riêng, ví d cho KDE — t p tin .xinitrc-kde: #!/bin/sh #$HOME/.xinitrc-kde # Ch y m t s chương trình #xset b off & # Đ t m t s bi n, ví d thư vi n mà # xvnkb c n #export LD_PRELOAD=/usr/local/lib/xvnkb.so # Dùng export export export cách nh p SCIM làm m c đ nh XMODIFIERS=@im=SCIM GTK_IM_MODULE=scim QT_IM_MODULE=scim

# Ch y môi trư ng làm vi c exec /opt/kde3/bin/startkde Thêm thu c tính có th th c thi cho nó: [user]$ chmod u+x .xinitrc-kde Tương t như v y có th t o các t p tin .xinitrc-gnome, .xinitrc-xfce, .xinitrc-fluxbox, . . . b ng cách thay th dòng cu i cùng c a t p tin k trên tương ng b ng m t trong nh ng dòng dư i đây: exec /opt/gnome/bin/gnome-session exec /usr/bin/xfce4-session exec /usr/bin/fluxbox Và khi c n kh i đ ng m t trình qu n lý c a s nào đó, thì ch c n sao chép t p tin tương ng vào v trí c a .xinitrc, ví d đ kh i đ ng Xfce4: [user]$ cp .xinitrc-xfce .xinitrc

7.4 Kh i đ ng h th ng X Window

187

7.4.2

Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME

M i ngư i dùng máy tính dù có nhi u kinh nghi m hay ít đ u c g ng t o cho mình m t môi trư ng làm vi c quen thu c cho b n thân đ có th làm vi c nhanh hơn (có hi u su t hơn) b ng nh ng thao tác có th đơn gi n như t o đư ng d n đ n nh ng chương trình và thư m c thư ng dùng, thay đ i nh n n, hay ph c t p hơn như ch n phím nóng (k c b ng bàn phím và b ng chu t) đ m nhanh m t chương trình ho c th c hi n m t thao tác nào đó trong chương trình đang m , l a ch n các ng d ng thích h p cho công vi c. Trên h đi u hành Linux, ngư i dùng hơn bao gi h t có th t o cho mình m t môi trư ng làm vi c có m t không hai, ví d b ng cách ch n m t trình qu n lý c a s ưa thích nh t r i sau đó ch n các chương trình ng d ng riêng, c n cho công vi c c a mình. Tuy nhiên, cách k trên không ph i lúc nào cũng thu n ti n và quan tr ng hơn là không ph i lúc nào cũng d dàng. Ngư i dùng c n th qua nh ng trình qu n lý c a s chính r i sau đó m i đưa ra đư c l a ch n cho mình, chưa k đ n s lư ng các chương trình ng d ng cho Linux là không th đ m đư c. Do đó đ u tiên nên xem xét kh năng l a ch n m t trong nh ng môi trư ng làm vi c đang phát tri n trong nh ng năm g n đây. Trong thu t ng ti ng Anh thư ng dùng ký hi u vi t t t GUI — Graphical User Interface, t c là giao di n đ h a c a ngư i dùng. Chúng ta s s d ng c m ký t vi t t t này d ng g c c a nó GUI. GUI là m t b các chương trình ng d ng đã đư c ki m tra và nhóm l i v i nhau đ làm vi c trong ch đ đ ho , bao g m trình qu n lý c a s và các chương trình khác và có cùng m t giao di n chung. S d ng GUI thay cho m t môi trư ng làm vi c t t o ra có nhi u ưu đi m: đ u tiên đó là ti t ki m đư c nhi u th i gian; th hai là s d dàng, m i th đã có s n ch c n cài đ t và s d ng; th ba, chúng ta s thu đư c các chương trình v i m t giao di n chung, đi u này cũng h t s c quan tr ng n u không nói là đi m khác bi t quan tr ng nh t c a GUI. Có m t vài môi trư ng làm vi c đ h a mi n phí (t do), cũng như thương m i. Trong s các môi trư ng t do thì KDE và GNOME ph bi n r ng rãi nh t. Có th g i KDE và GNOME là hai “ông l n” trong th gi i GUI. Câu h i môi trư ng nào trong s hai môi trư ng này t t hơn ho c c n l a ch n KDE hay GNOME vư t quá khuôn kh c a cu n sách này, và trên m ng đã có r t nhi u cu c tranh cãi cũng như bài báo xung quanh v n đ này. Fan c a GNOME thì nói GNOME t t hơn, fan c a KDE thì nói ngư c l i. B n thân tôi thích dùng KDE hơn vì lý do s d ng GNOME trư c đây không đư c thành công l m, ng d ng c a GNOME đã liên t c b l i crash (v ). Theo như nhi u ngu n thông tin thì ng d ng GNOME bây gi đã ch y n đ nh hơn, nhưng tôi v n trung thành v i KDE. Tôi thích KDE vì giao di n đ p và có th (nói chính xác là c n thi t) ch nh s a đ đ p hơn. C n công b ng mà nói r ng nh ng phiên b n g n đây c a GNOME cũng đã có “v đ p” không kém KDE. Cách kh i đ ng vào môi trư ng làm vi c KDE (GNOME) qua câu l nh startx b n đã bi t t ph n n m ngay trư c. N u mu n s d ng KDE làm môi trư ng làm vi c m c đ nh cho toàn b h th ng thì hãy m t p tin c u hình h th ng, thư ng là /etc/sysconfig/windowmanager, và thay th giá tr đã có c a DEFAULT_WM thành kde (t c là thu đư c dòng DEFAULT_WM="kde" (t c là n u mu n s d ng GNOME, thì ch c n đ t vào giá tr gnome). Trong chương t i chúng ta s nghiên c u k hơn v môi trư ng làm vi c

188

Giao di n đ ho

KDE. Nhưng n u mu n ngay bây gi b n đã có th xem thông tin v môi trư ng này t trang ch c a nó http://www.kde.org ho c t trang ti ng Vi t http: //www.kde-vi.org (r t ti c là trang KDE-vi không đư c c p nh t k p th i vì nhi u lý do). Trang ch c a GNOME n m t i đ a ch http://www.gnome.org.

7.4.3

Môi trư ng làm vi c Xfce

Môi trư ng làm vi c Xfce, cũng gi ng như KDE và GNOME, thu c vào s môi trư ng t do, mã ngu n m . Đi m khác chính c a Xfce là s nh g n và làm vi c nhanh, và cũng vì v y mà có ít s lư ng chương trình ng d ng cũng như kh năng c u hình hơn so v i hai “ông l n” k trên. Tuy nhiên đ ng vì v y mà đánh giá th p kh năng c a Xfce. N u c n thi t b n có th ch y các ng d ng KDE và GNOME trong Xfce. Môi trư ng Xfce c n ít b nh hơn, đ dành b nh cho nh ng ng d ng khác. Môi trư ng Xfce không đòi h i ph i có m t b x lý m nh. Do đó, Xfce thích h p v i nh ng máy tính có c u hình bình thư ng, không có kh năng làm vi c v i KDE và GNOME ho c làm vi c r t ch m. T t c nh ng ưu đi m c a Xfce d n đ n s ph bi n c a nó trong s nh ng ngư i dùng có chút kinh nghi m làm vi c v i Linux. Phiên b n hi n th i c a Xfce là 4 và đã có m t trình qu n lý t p tin riêng (Thunar), m t trình gi i nén (Xarchiver), trình l nh (Terminal), trình xem phim, h tr panel, v.v. . . B n có th xem nh ch p Xfce sau khi đã s a chút ít trên hình 7.5 ho c làm quen g n hơn v i Xfce qua trang ch c a nó http://www. xfce.org.

7.4.4

S d ng trình qu n lý màn hình

Như b n đã bi t, có th t đ ng ch y h th ng X Window ngay khi kh i đ ng máy tính b ng cách s d ng chương trình có tên g i trình qu n lý màn hình (Display Manager), ví d X Display Manager — xdm. Trong trư ng h p này, ngư i dùng th y ngay giao di n đ h a GUI, mà không c n ph i kh i đ ng nó b ng l nh startx. Khi này v n có kh năng chuy n v giao di n console b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F#> (# đây b ng t 1 đ n 6), sau đó chuy n quay l i vào môi trư ng đ h a b ng t h p <Ctrl>+<Alt>+<F7>. Đ t đ ng ch y trình qu n lý màn hình (ví d xdm), c n s a t p tin c u hình kh i đ ng /etc/inittab. Tìm trong t p tin này dòng id:3:initdefault: xác đ nh c p đ kh i đ ng (runlevel) theo m c đ nh, và s a nó thành id:5:initdefault: S thay đ i này s khi n Linux chuy n sang qu n lý màn hình như xdm cũng có ô login nh p c a mình và ô password đ đưa vào m và password ngư i dùng c n nh n <Enter> đ c a h th ng. kh i đ ng c p đ 5. Trên trình đ ngư i dùng đưa vào tên đăng t kh u. Sau khi nh p xong login vào môi trư ng đ h a m c đ nh

kdm và gdm th c hi n công vi c tương t như c a xdm — cho phép ngư i dùng đăng nh p vào h th ng. có th th c hi n các thao tác khác như t t máy. ..4 Kh i đ ng h th ng X Window 189 Hình 7. mà s th c hi n thao tác “kh i đ ng l i” máy ch X.5: Môi trư ng làm vi c Xfce N u b n có ch n cài đ t KDE ho c GNOME thì r t có th h th ng s s d ng kdm (KDE Display Manager) ho c gdm (GNOME Display Manager) thay cho xdm. t c là thay đ i v ngoài theo ý mình.7. Chú ý là n u dùng m t trình qu n lý màn hình như kdm hay gdm thì t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> s không d ng máy ch X như bình thư ng. có th ch n môi trư ng làm vi c (trình qu n lý c a s ) và ngôn ng tr c ti p trư c khi vào. . kh i đ ng l i. T c là khi này có th dùng <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ c p nh t nh ng thay đ i đã t o ra trong c u hình máy ch X cũng như toàn b h th ng X Window. nhưng có m m d o hơn: có th ch n s c thái. .

Và n u ch n ch y vào ch đ đ ho ngay sau khi . . GNOME và Xfce có th nói là đã hình thành m t cái “ki ng ba chân” b n v ng. nghe nh c.5. bao g m hàng trăm ng d ng và h tr trên 60 ngôn ng khác nhau.0. xem phim. đó là nh ng ng d ng đi kèm giúp ngư i dùng th c hi n nh ng công vi c thư ng ngày như so n th o văn b n. trên n n t ng X. môi trư ng làm vi c KDE cùng v i GNOME hi n đang ph bi n trong th gi i ngư i dùng Linux.6.org. và các nhà phát tri n KDE đang làm vi c ngày đêm đ cho ra đ i phiên b n 4.6. s d ng .xinitrc ho c t p tin c u hình /etc/sysconfig/windowmanager cùng v i script startx. làm đ h a . Nhưng thông thư ng khi cài đ t KDE. bi t cách c u hình nó theo ý mình. s d ng thu n ti n và thi t k đ p m t. m t phiên b n mang đ y mong đ i v i nh ng tính năng m i c a b n thân môi trư ng KDE. t c là đư c phân ph i m t cách t do (mi n phí) cùng v i mã ngu n.1. và t t nhiên là làm quen v i m t thành ph n r t quan tr ng c a KDE. cho môi trư ng đ ho c a Linux. KDE có các tính ch t c a m t môi trư ng làm vi c hi n đ i: đ y đ tính năng. 8.Chương 8 Làm vi c trong môi trư ng KDE “Conquer your Desktop!” — konqueror Như đã nói trong chương trư c. 8. . Nh ng hình ch p cũng như mô t dư i đây thu c v phiên b n 3.1 Đăng nh p vào KDE Trong chương trư c b n đã bi t cách kh i đ ng vào môi trư ng KDE. nhưng cũng có th áp d ng cho nh ng phiên b n khác. cũng như các ng d ng c a nó. Trong chương này chúng ta s tìm hi u k hơn v môi trư ng GUI v i tên KDE. Thông tin có trong chương này giúp b n làm quen v i KDE. Đi u này là c n thi t vì m t chương sách ng n không th nói h t v môi trư ng m nh này. cu i chương b n s tìm th y m t s ngu n thông tin khác giúp b n ti p t c tìm hi u KDE.5. Phiên b n hi n th i c a KDE là 3.1 B t đ u làm vi c v i KDE KDE là vi t t t c a K Desktop Environment — m t môi trư ng đ h a cho Linux và nh ng phiên b n UNIX khác. KDE đư c phát tri n trong khuôn kh c a c ng đ ng mã ngu n m (Open Source Software hay vi t t t là OSS). KDE. ngư i dùng s cài đ t c trình qu n lý màn hình KDM.

8.1 hi n ra. như kh i đ ng l i ho c t t máy.1 B t đ u làm vi c v i KDE 191 kh i đ ng h th ng thì b n s th y m t màn hình như trên hình 8.2 V ngoài c a KDE N u b n đã t ng kh i đ ng vào KDE. Ch s d ng m c này khi b n mu n dùng m t môi trư ng làm vi c khác v i môi trư ng m c đ nh (thư ng là KDE). màn hình đăng nh p m c đ nh c a KDM có hai ô đ ngư i dùng gõ vào tên đăng nh p (username) và m t kh u (password) ho c ch n tên đăng nh p c a mình bên trái hai ô này.1. Remote Login (đăng nh p t xa) giúp b n đăng nh p vào môi trư ng làm vi c trên m t máy khác qua m ng. ch c n nh p vào tên ngư i dùng. N u có nh ng môi trư ng làm vi c khác trên h th ng thì chúng s đư c li t kê trong m t danh sách hi n ra. ngoài ra có th ch n các m c sau: • Session Type Ch ra môi trư ng làm vi c (trình qu n lý c a s ) mu n dùng khi đăng nh p vào. hình 8. • System Th c hi n các công vi c có liên quan đ n h th ng. thì đã làm quen v i v ngoài c a màn hình sau khi ch y môi trư ng này. Ví d .1: Màn hình đăng nh p KDM v y. Như Hình 8. Đ kh i đ ng môi trư ng làm vi c m c đ nh KDE.2 là màn hình KDE trên máy c a tôi . m t kh u r i gõ <Enter>.8.

trên đó có th đ t các bi u tư ng khác nhau dùng đ ch y các ng d ng (shortcut) ho c đ t các t p tin. Trong trư ng h p c a mình. thư m c thư ng dùng. ch nh s a m t chút. dư i cùng. Như b n th y. giúp ngư i dùng ch y nh ng ng d ng này bao g m c nh ng chương trình không có bi u tư ng trên thanh panel nào. t c là trên cùng. Như trên hình 8. tôi đã b đi t t c nh ng bi u tư ng đó.2. Nút này có bi u tư ng hình ch K theo m c đ nh. tuy nhiên đ minh h a tôi đã t o ra hai cái là l4u. bên trái ho c bên ph i. Trên thanh panel chính còn có nút g i là KMenu — trình đơn chính c a h th ng KDE. Panel dùng đ ch y các ng d ng thư ng dùng. Nút KMenu dùng đ m ra m t trình đơn các ng d ng mà KDE tìm th y trên h th ng. thư ng n m đ u bên trái c a thanh panel. màn hình có th chia thành hai ph n: • Các thanh panel Các thanh panel thư ng n m ph n ngoài cùng (đư ng biên) c a màn hình. bi u tư ng đó là hình con t c kè hoa. digikam.2: V ngoài c a màn hình sau khi ch y KDE sau khi đã có c u hình. • Màn hình (Desktop) Đây là toàn b ph n còn l i c a màn hình. nhưng m i b n phân ph i có th đ t vào v trí này m t bi u tư ng khác nhau.192 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. . chuy n qua l i gi a các không gian làm vi c. bi u tư ng c a OpenSUSE Linux.

b n s th y trình nh đó có hai không gian làm vi c là Làm vi c và Gi i trí. gi ng như b kéo v góc tương ng c a màn hình. Thanh panel c a KDE còn có tên g i “Kicker”. Khi này trên màn hình ch còn l i mũi tên tam giác đó.3: H p tho i ch y chương trình . hai đ u có th có các nút có hình mũi tên tam giác. Thông thư ng. thì m i không gian làm vi c là m t căn phòng trong nhà đó. thì ng d ng đó s đư c hi n th trên màn hình.8. và t t c phòng trong nhà này có ch c năng như nhau. ngư i ta nói ng d ng đư c đưa vào tr ng thái ho t đ ng hay (active). M i ng d ng đang ch y có m t th riêng trên thanh công c . Trên hình 8. thì c n nh n vào ô tương ng v i không gian đó trên trình nh (applet) KPager n m trên thanh panel. Nh có không gian làm vi c ngư i dùng có th đ t các ng d ng thu c v m t công vi c trên m t màn hình riêng. N u coi môi trư ng làm vi c KDE là m t ngôi nhà l n. S lư ng cũng như tên g i và m t vài c u hình khác c a không gian làm vi c có th thay đ i theo ý mu n c a ngư i dùng. KDE. thanh panel s b n đi. có h tr m t s lư ng không gian làm vi c.3) r i gõ vào đó kicker và <Enter>. Sau m t th i gian làm vi c b n s tìm th y s lư ng c n thi t cho mình. ph n không gian chính c a thanh panel là vùng thanh công c (taskbar). bi u tư ng c a nh ng ng d ng đang ch y và chuy n qua l i gi a chúng. Do đó không b r i khi có nhi u ng d ng cùng ch y. M t tính năng quan tr ng khác c a KDE đó là h th ng Hình 8. s lư ng RAM) không cho phép m quá nhi u ng d ng m t lúc đ c n ph i s d ng nhi u không gian làm vi c. Thanh công c dùng đ hi n th tên g i. m c dù có th có màu sơn. theo kinh nghi m c a tôi thì ngư i dùng bình thư ng không c n quá 3 không gian. Nh n vào mũi tên này s đưa thanh panel quay tr l i. Tuy nhiên. và thanh panel c a b n t nhiên bi n m t. cũng như h u h t các môi trư ng làm vi c và trình qu n lý c a s c a Linux. góc bên ph i c a thanh panel thư ng có đ ng h . Khi nh n vào nút này. Đ chuy n qua l i gi a các không gian làm vi c. và t p tin chương trình tương ng là kicker.1 B t đ u làm vi c v i KDE 193 đây c n nói thêm m t chút v khái ni m không gian làm vi c đã nh c đ n trên. thì b n có th ph c h i đưa nó tr l i b ng cách ch y câu l nh (trên xterm ho c konsole ho c m t trình l nh khác): [user]$ kicker & ho c nh n <Alt>+<F2> đ m h p tho i ch y chương trình (hình 8.2. Khi ngư i dùng nh n chu t vào th này. Và đôi khi c u hình máy tính (b x lý. N u ch ng may có l i gì đó. trang trí khác nhau.

. Nút chu t ph i trong KDE ph c v cho vi c m m t trình đơn có n i dung ph thu c vào “hoàn c nh” (context menu). . c u hình nh n n. Thu t ng ti ng Anh dùng cho tr giúp lo i này là tooltips. đĩa. Computer (nh ng thư m c. Trong KMenu m i các bi u tư ng có m t đi m gì đó chung đư c nhóm l i v i nhau và đ t vào t ng th (tab) riêng. Mu n quay l i thì nh n chu t vào thanh có hình mũi tên tam giác n m bên trái. Sau khi nh n vào bi u tư ng c a KMenu m t trình đơn như trong hình 8. Nh ng ng d ng này l i đư c s p x p trong m t h th ng trình đơn có tr t t . Cách khác đ m KMenu là dùng t h p phím <Alt>+<F1>. như Internet. Nhóm ng d ng s có hình mũi tên tam giác cu i. 8. cho nên tôi s mô t v KMenu ki u m i này đây. t c là mô t v nó. có th ch n các câu l nh đ c u hình nó: t o bi u tư ng m i.5 chúng ta th y có 5 th như v y: Favorites (nh ng ng d ng ưa thích). Graphics. History (nh ng ng d ng. Ví d . Trong ph n Applications b n s tìm th y r t nhi u ng d ng có ích. Khi này s m ra nh ng ng d ng (và có th có nhóm ng d ng) thu c vào nhóm này. N u b n đưa chu t lên m t bi u tư ng. Trong trình đơn này ngư i dùng có th ch n m t trong nh ng hành đ ng có th áp d ng cho ph n t đó c a màn hình. Các nhà phát tri n KDE s dùng s thay đ i này trong phiên b n 4.194 Làm vi c trong môi trư ng KDE tr giúp tr c ti p trên màn hình. Ví d v tooltips có trên hình 8. đư c th nghi m l n đ u trên OpenSUSE. m t nút nào đó trên màn hình ho c trên thanh panel.5 s hi n ra. Tuy nhiên các b n phân ph i Linux thư ng thay th nó b ng bi u tư ng logo c a mình. Bi u tư ng này theo m c đ nh có hình ch K như bi u tư ng đ u chương sách này. m i ng d ng n m trong m t nhóm th c hi n m t ch c năng chung. t p tin m i m g n đây). Applications (nh ng ng d ng có trên h th ng. chúng ta c n nh n vào bi u tư ng c a nó. đư ng d n chính c a máy tính).3 Trình đơn KMenu Đ m ra trình đơn chính c a môi trư ng làm vi c KDE (KMenu). Trình đơn này s hi n ra khi nh n chu t ph i lên b t kỳ m t thành ph n nào đó c a màn hình.1. Hình 8. Multimedia. có l đây là ph n quan tr ng nh t đ i v i b n) và Leave (dùng đ thoát ra kh i h th ng và th c hi n m t s hành đ ng khác). c p nh t.0 s p t i. N u mu n thêm m t chương trình nào đó vào danh sách c a th Favorites. . Đ m m t nhóm ng d ng chúng ta c n nh n chu t vào tên c a nó. thì s có m t c a s nh hi n ra cho bi t nút hay bi u tư ng đó có tên là gì và có công d ng gì.4. Office. thì . Trình đơn này đã có s thay đ i l n so v i trình đơn “c đi n” c a KDE. k c ph n màn hình tr ng (n n màn hình). Trên hình 8. khi nh n chu t ph i lên n n màn hình.4: Tr giúp có ích tooltips Kh năng s d ng chu t c a các môi trư ng làm vi c hi n đ i là t i đa.

S thay đ i này không có gì quan tr ng mà ch có ý nghĩa tên g i. r i nh n <Enter> ho c đ i m t chút.5: Trình đơn chính c a KDE c n nh n chu t ph i vào tên (bi u tư ng c a chương trình tương ng r i ch n câu l nh Add to Favorites. M t tính năng m i đ c bi t h u ích c a trình đơn KDE đó là tính năng tìm ki m. Ngoài ng d ng. Ngoài ra trên trình đơn chính còn có hi n th tên đăng nh p và tên máy. trong k t qu hi n th còn có th có thêm m t vài t p tin có liên quan đ n t tìm ki m. Tính năng tìm ki m này đư c xây d ng m t ph n d a trên h th ng Kerry/Beagle.6). qua . B n s luôn luôn bi t đư c “mình là ai” và “đang đâu”. Hãy nh p tên đó vào ô tìm ki m n m bên c nh ch Search.1 B t đ u làm vi c v i KDE 195 Hình 8. Thi t l p cá nhân (Personal Settings) có th ch y qua trình đơn chính. ng d ng tìm th y n m trong ph n Application c a k t qu . 8. Mu n ch y (m ) k t qu nào đó. K t qu tìm ki m s hi n th ngay trong trình đơn KMenu (hình 8.8. ch c năng c a chương trình là hoàn toàn như cũ: trong Thi t l p cá nhân ngư i dùng có th thay đ i h u h t các c u hình c a môi trư ng làm vi c KDE. thì ch c n nh n vào dòng tương ng. Ví d b n mu n tìm ng d ng có tên amarok.4 Trung tâm đi u khi n KDE Tên “Trung tâm đi u khi n” c a KDE trong nh ng phiên b n g n đây đã đư c thay th b ng tên m i “Thi t l p cá nhân” (Personal Settings). Thông tin này có ích khi b n đăng nh p vào b ng tên c a ngư i dùng khác ho c đăng nh p vào máy xa.1.

Trong s nh ng môđun c a Personal Settings chúng ta s xem xét m t vài môđun làm ví d .196 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. ho c t dòng l nh b ng cách gõ tên chương trình bên là kcontrol. còn bên ph i là nh ng th và nh ng tùy ch n thu c v môđun đang đư c ch n bên trái. Ví d . trái là danh sách d ng cây c a nh ng môđun có trong Personal Settings. Phông ch cho các thành ph n khác nhau c a KDE đư c l a ch n trong môđun Fonts (hình 8. Trư c khi ch n phông ch c n s d ng đ n môđun Font Installer n u mu n thêm nh ng cái m i m i. Có th nói đây là trình cài đ t phông ch v i giao di n đ h a c a KDE (xem hình 8. vì s lư ng c a chúng l n. . r i tìm đ n t p tin ch a nó. . t c là thay đ i nh ng môđun c a nhóm Appearance & Themes: thay đ i tr c ti p s c thái b ng Theme Manager. .fonts) ô bên trái. ki u dáng b ng Style. Như v y môđun này li t kê nh ng phông đã có trong thư m c cá nhân c a b n (thư ng là ~/.8. . . nh ng môđun còn l i b n s t t tìm hi u khi s d ng KDE.6: Tìm ki m trong trình đơn chính c a KDE bi u tư ng trên thanh panel. sau đó thay đ i các bi u tư ng b ng Icons. . N u mu n thêm m t phông nào đó thì c n nh n vào nút Add Fonts . Th nh t. . môđun Panels n m trong nhóm Desktop. bên ph i là ô xem phông đư c ch n. đ “làm đ p” KDE thì thông thư ng tôi thay đ i các tùy ch n s c thái. (khi này b n c n nh p vào m t kh u c a root). Chúng ta s th y m t c a s như trên hình 8. N u mu n thêm phông ch cho toàn b h th ng thì hãy chuy n vào ch đ qu n tr h th ng b ng nút Administrator Mode .9 cho th y ph n bên ph i c a Personal Settings khi nh n vào .7 hi n ra. và cu i cùng ch n nh ng phông ch cho thích h p (Fonts). M i môđun n m trong m t nhóm nào đó.

Đ thay đ i m t phông ch nào đó c n nh n vào nút Choose . Ho c trong chương trình Konqueror. Quay l i v i môđun ch n phông ch . Đó là ch n t t c các phông ch cùng m t lúc b ng nút Adjust All Fonts . ho c trên n n màn hình. . đây có th thay đ i. chưa áp d ng nó mà chuy n sang môđun khác thì s có m t h p tho i c nh báo hi n ra như trong hình 8. Ví d .v .7: Trình Thi t l p cá nhân c a KDE môđun này). Nói đ n phím nóng không th không k đ n m t tính năng m i c a KDE là kh năng s d ng chu t (bàn phím) đ th c hi n m t thao tác nh t đ nh nào đó trong m t chương trình. B n c n làm thêm m t thao tác n a đó là nh n vào nút Apply ho c OK c a môđun đ KDE bi t ch c ch n là b n mu n s d ng phông này. chúng s l p l i nh ng trư ng h p khác. . dùng anti-aliasing cho phông hi n th đ p hơn (đánh d u vào ô vuông c nh dòng Use anti-aliasing for fonts). và khi đó chương trình OpenOffice. Khi đó s hi n ra c a s như trên hình 8. t c là b n ch mu n th nghi m ch không mu n thay đ i gì. cũng b ng nút bánh xe v hình ch L và Konqueror s m m t thư m c xác đ nh (chúng ta s nói k hơn . . .org Writer s ch y. c n nh n vào OK đ ch p nh n nó. .8. Apply — áp d ng nh ng thay đ i. ví d hình ch nh t. tương ng v i nó.11. Discard — không áp d ng chúng. c n s d ng môđun Keyboard Shortcuts. Trong môđun này b n có th th c hi n thêm m t s thao tác n a.10. Thao tác cu i cùng này là c n thi t đ i v i c nh ng môđun khác. thêm các phím nóng đ ch y m t chương trình nào đó. đ m trình đơn chính. . v. . Nhưng như v y phông ch v n chưa đư c dùng trong KDE.1 B t đ u làm vi c v i KDE 197 Hình 8. Cancel — đóng h p tho i c nh báo này và quay v môđun đã có thay đ i đ xem xét l i. Đ thay đ i nh ng “phím nóng” dùng trong KDE. Khi ngư i dùng th c hi n m t thay đ i nào đó trong m t môđun (ví d ch n phông ch khác). b n có th dùng nút chu t gi a (bánh xe) v lên màn hình m t hình gì đó. Ý nghĩa c a các nút c a h p tho i xin đư c gi i thích m t l n đây. Sau khi ch n đư c phông ch thích h p cùng v i ki u dáng (Font style) và kích thư c (Size). và dùng đ phân gi i t ch n (Force fonts DPI).

bao g m các m c sau: • Add Applet to Panel . đ ng h . • Add Application to Panel — Thêm bi u tư ng (nhóm) chương trình vào .8: Cài đ t phông ch m i Hình 8. . . . d ch t ti ng Anh “context menu”).12). Ngư i dùng các h đi u hành có giao di n đ ho khác ch c ch n là s s d ng trình đơn b i c nh m t cách d dàng.1.5 Thay đ i v ngoài Hai thành ph n chính c a màn hình là n n và các thay panel có th thay đ i m t cách d dàng b ng cách nh n chu t ph i lên chúng và ch n các câu l nh tương ng trong trình đơn m ra (trong sách này chúng ta s t m g i nó là “trình đơn b i c nh”. v Konqueror sau). . vào thanh panel. Khi nh n chu t ph i lên ph n tr ng c a thanh panel s m ra m t trình đơn c a panel này (hình 8. — Thêm các trình nh có ích. Nh ng c u hình này đư c th c hi n trong môđun Input Actions n m cùng nhóm v i môđun v a k trên. trình đơn. như trình theo dõi m ng.198 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. trình đơn chính và các thanh panel.9: Ch n phông ch dùng cho text. Bây gi chúng ta s nghiên c u c th hơn cách thay đ i v ngoài c a KDE. 8. t c là thay đ i n n màn hình. .

như chúng ta có th th y trên hình 8. Hiding. Như đã nói trên.14. Trong đó quan tr ng nh n có l là l nh Configure XXX Button . . b n có th thêm m t thanh panel đ “đ ng” bi u tư ng nh ng ng d ng thư ng ch y.13.1 B t đ u làm vi c v i KDE 199 Hình 8. Menus và Appearance) . s m ra m t c a s cho phép thay đ i các tùy ch n c u hình c a panel. câu l nh c a chương trình s ch y và m t vài c u hình khác. c a trình đơn b i c nh c a panel ho c ch n môđun Panels (nhóm Desktop) c a Personal Settings. Ý nghĩa c a các câu l nh tôi nghĩ không c n gi i thích. s hi n ra c a s ch nh s a các thanh panel như trên hình 8. Khi ch n câu l nh này. • Remove Panel — G b m t thanh panel nào đó cùng v i t t c nh ng gì có trên thanh panel này. Có 4 th tab (Arrangement. • Lock Panels — M t trong nh ng cái m i c a KDE. Ví d . tính năng này cho phép t m th i “khóa” panel đ không thay đ i nó m t cách vô tình.11: C nh báo khi có thay đ i chưa áp d ng thanh panel đ có th tìm (chúng) nó nhanh hơn. .8. khi ch n câu l nh Configure Panel . n u nh n chu t ph i vào m t bi u tư ng chương trình ho c applet có trên thanh panel thì s m ra m t trình đơn b i c nh có khác m t chút. . . — C u hình thanh panel. • Remove From Panel — G b chương trình ho c applet (đang có) kh i thanh panel. • Help — Tr giúp v panel. Ngoài ra. . Trong danh sách hi n ra b n c n ch n chương trình ho c toàn b nhóm chương trình đó b ng Add this Menu.10: Ch n phông ch Hình 8. — đ t tên cho nút c a chương trình XXX. • Configure Panel . . • Add New Panel — Thêm thanh panel m i.

Ho c t dòng l nh ch y câu l nh kmenuedit. Khi nh n chu t ph i lên bi u tư ng c a trình đơn chính b n s th y m t câu l nh có cùng tên v i chương trình này. b n c n s d ng câu l nh Create New (trong trình đơn b i c nh hi n ra khi nh n chu t ph i lên màn hình như đã nói trên) và ch n m c tương ng c a l nh này.15.13: Trình đơn b i c nh c a nút cùng nhi u tùy ch n nhưng chúng ta ch chú ý đ n m t s trong đó. . K t qu thu đư c là như nhau (hình 8. có th ch n đ thanh panel tr thành trong su i (đ p hơn?) b ng tùy ch n Enable transparency. Tương t như các thanh panel. Cu i cùng. đ thêm bi u tư ng lên màn hình. Khi ch n l nh này s hi n ra c a s như trên hình 8. Trên th Appearance. m c dù theo tôi là không th c s c n thi t. L nh này dùng đ c u hình không gian làm vi c cũng như n n màn hình (như thay đ i nh n n). Trong c a s này ngư i dùng có th ch n không dùng nh n n (ch dùng màu). Sau đó dư i có th ch n v trí đ t thanh panel (Position). ngư i dùng có th s d ng chương trình Menu Editor. ho c t t máy hoàn toàn. S lư ng và tên g i c a các không gian làm vi c có th th c hi n qua th Multiple Desktops.200 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. là l nh chúng ta quan tâm.12: Trình đơn c a thanh panel Hình 8. N u mu n b n có th b đi các nút gi u thanh panel (hình mũi tên tam giác) b ng cách b đi các d u X trong các ô c a Panel-Hiding Buttons (th Hiding). Nh n vào đó đ ch y chương trình so n th o trình đơn. chi u dài c a nó tính theo % so v i c nh c a màn hình (Length) và đ cao tính theo pixel (Size). khi nh n chu t ph i lên ph n tr ng c a n n màn hình s m ra m t trình đơn b i c nh c a màn hình. . Câu l nh Configure Desktop .16). Trong trình đơn này cũng có nhi u câu l nh đ b n có th nghiên c u d n d n. Sau m i l n thay đ i đ ng quên áp d ng nó b ng nút Apply. ch n m t nh làm n n ho c ch n m t nhóm nh thay phiên nhau sau m t kho ng th i gian nh t đ nh (slide show). . Đ u tiên c n ch n thanh panel mu n c u hình b ng cách nh n vào ô n m sau dòng Settings for (th Arrangement) r i ch n panel tương ng. Đ thay đ i trình đơn chính c a KDE (KMenu). Sau khi k t thúc công vi c b n c n bi t cách thoát kh i KDE cũng như giao di n đ ho .

Trình qu n lý phiên làm vi c cho phép b n lưu l i các thi t l p hi n th i cho m i phiên làm vi c. và đ ng th i cho phép ph c h i tr ng thái c a phiên làm vi c cu i cùng trong l n đăng nh p sau. nh n n.8. • 1 ng d ng đang ch y.1. Session . môi trư ng KDE có m t chương trình riêng — Session Manager (Trình qu n lý phiên làm vi c). màu và thi t l p chu t.6 Đi u khi n phiên làm vi c1 Phiên làm vi c (ti ng Anh là session) có th t m đ nh nghĩa là quá trình làm vi c c a ngư i dùng b t đ u t lúc vào môi trư ng làm vi c đ n lúc thoát ra. như Konsole. t đi n Stardict hay OpenOffice.1 B t đ u làm vi c v i KDE 201 Hình 8.14: C u hình các thanh panel Hình 8.15: Thay đ i màn hình 8.org. Chương trình này ch y ngay sau khi tên ngư i dùng và m t kh u đư c h th ng xác nh n là đúng. như phông ch . Đ đi u khi n phiên làm vi c. Trình qu n lý phiên làm vi c có th ph c h i các thi t l p sau: • Các thi t l p trang trí và tính năng.

h p tho i này b n c n nh p vào m t kh u c a mình. M i câu l nh đi u khi n tr c ti p phiên làm vi c n m trong th Leave c a trình đơn chính. Trên thanh panel nút đ thoát ra thư ng n m c nh nút Lock. chương trình không h i l i).16: So n th o trình đơn chính Tuy nhiên.202 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. N u đã s d ng KDM đ đăng nh p vào thì b n s có m t vài l a ch n khác: t t máy. 1. c n chú ý là b n không th lưu và ph c h i nh ng ng d ng mà Session Manager không qu n lý. Khi khóa màn hình. Lock — khóa màn hình c a b n. c n nh n chu t ho c nh n bàn phím đ hi n ra h p tho i m khóa. 2. chương trình b o v màn hình2 b t đ u ch y. n u b n ch y câu l nh trình so n th o vim t m t c a s terminal. thông thư ng là <Ctrl>+<Alt>+<Del> ho c dùng nút Lock trên thanh panel (n u có). kh i đ ng l i. Tr ng thái này s đư c ph c h i vào l n đăng nh p sau. 3. Phím nóng theo m c đ nh đ thoát kh i KDE là <Ctrl>+<Alt>+<Del> (chương trình s h i l i b n có ch c ch n mu n thoát ra không) ho c <Ctrl>+<Alt>+<Shift>+<Del> (thoát th ng. thì Session Manager không th ph c h i trình so n th o này. B n có th s d ng phím nóng xác đ nh trong Personal Settings. Save Session — lưu tr ng thái c a phiên làm vi c hi n t i. Đ m khóa màn hình. 2 Screen Saver . Ví d . Logout — thoát ra kh i KDE khi k t thúc công vi c ho c đ đăng nh p vào môi trư ng làm vi c khác.