T h c s d ng Linux

Phan Vĩnh Th nh Phiên b n: 0.9.6 Ngày 14 tháng 2 năm 2007

Dành cho ngư i dùng m i và r t m i...

M cl c
L im đ u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i 1.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 1.1.1 Các h đi u hành d ng UNIX . . . . . . 1.1.2 M t chút v l ch s . . . . . . . . . . . . 1.1.3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux . . . . 1.2 B n phân ph i Linux . . . . . . . . . . . . . . . 1.3 Yêu c u đ i v i máy tính . . . . . . . . . . . . . 1.4 L y Linux đâu? . . . . . . . . . . . . . . . . . 1

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

3 . 3 . 3 . 4 . 7 . 9 . 12 . 13 14 14 16 17 17 18 20 22 23 23 24 26 27 27 27 30 31 34 34 34 36 36 39 39 40

2 Cài đ t h đi u hành Linux 2.1 Chu n b cài đ t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2 Phòng xa và nh ng l i khuyên . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng . . . . . . . . . 2.3.1 Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa” . . . . . . . . 2.3.2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa . . . . . . . . 2.3.3 Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft 2.3.4 V n đ v i các đĩa l n . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4 L a ch n trình kh i đ ng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.1 Trình kh i đ ng GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.2 Trình kh i đ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.3 Các trình kh i đ ng khác . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.4 Các phương án kh i đ ng . . . . . . . . . . . . . . . 2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa . . . . . . . . . . . . . . . 2.5.1 L i khuyên khi t o phân vùng . . . . . . . . . . . . . 2.5.2 Chương trình đ phân chia đĩa . . . . . . . . . . . 2.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader . . . 2.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7.1 Cài đ t GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7.2 C u hình GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.8 S d ng trình kh i đ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . 2.8.1 Cài đ t và c u hình LILO . . . . . . . . . . . . . . . 2.8.2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux . . . . . . 2.8.3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS . . . . . 2.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin.exe . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

iv 3 Kh 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 i đ ng Linux l n đ u Kh i đ ng HĐH Linux . . . . . . . . . Đăng nh p vào h th ng . . . . . . . . Console, terminal o và shell . . . . . So n th o dòng l nh. L ch s l nh . . Ng ng làm vi c v i Linux . . . . . . . Tr giúp khi dùng Linux . . . . . . . . 3.6.1 Các ngu n thông tin tr giúp . 3.6.2 Các trang tr giúp man . . . . . 3.6.3 Câu l nh info . . . . . . . . . . 3.6.4 Câu l nh help . . . . . . . . . . 3.6.5 Tài li u b n phân ph i và ng d 3.6.6 Câu l nh xman . . . . . . . . . . 3.6.7 Câu l nh helptool . . . . . . . 3.6.8 Sách và Internet . . . . . . . . .

M CL C 43 43 44 46 49 51 53 53 54 55 56 56 57 57 57 60 60 63 65 70 70 72 72 72 73 79 80 80 80 81 82 82 83 83 86 87 88 89 91 92 93 95

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ng . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

4 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4.1 T p tin và tên c a chúng . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2 Thư m c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.3 Công d ng c a các thư m c chính . . . . . . . . . . . 4.4 D ng t p tin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.1 Các t p tin thi t b . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.2 Các ng có tên (pipes) . . . . . . . . . . . . . . 4.4.3 Các socket . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.4 Liên k t m m . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c . . . . . . . . 4.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m 4.6.1 Câu l nh chown và chgrp . . . . . . . . . . . 4.6.2 Câu l nh mkdir . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.3 Câu l nh cat . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.4 Câu l nh cp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.5 Câu l nh mv . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.6 Câu l nh rm và rmdir . . . . . . . . . . . . . 4.6.7 Câu l nh more và less . . . . . . . . . . . . 4.6.8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin . 4.6.9 Câu l nh split . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.10 So sánh các t p tin và l nh patch . . . . . . 4.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin . . . . . . . . . . 4.7.1 Chương trình tar . . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.2 Chương trình gzip . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.3 Chương trình bzip2 . . . . . . . . . . . . . . 4.7.4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2 . . . 4.8 T o và g n các h th ng t p tin . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

5. . . . . . 5. . v 101 . . .8. . . . . . .3 L nh cat . 105 . . . 103 . . . . . . . . .8. . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . .7. . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . .1 Các d ng tham bi n khác nhau . . . . . 116 . .3 Th c thi các câu l nh . . . . . . . . . . . .8 Shell — m t ngôn ng l p trình . . . . 5. . < và >> . 125 . . . . . . . . 122 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115 . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . .3. . . . . . . . . .8. . .6. 5. . . 104 . . .4. .M CL C 5 Bash 5. . . . . . . . . 117 . 5. 114 . . . .3 Toán t case . .6. . . . . . . . . . . . 5. . . . 125 .6. . . . . . . 105 . . . . . . . . . 5. . .4. . . . . . 5. 124 . . . . . . 5. . . đư ng ng và b l c . . . . 108 . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . 5. . . .5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. 116 . . . . . . . . . . . . . . . 106 . . . . .8 Tham s . . . . . 113 . . . 109 . . . . . . . . . . . . . . 101 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . 118 . . 5. . . . . 102 . . .4 Toán t select . . .7. .6 Phân chia t (word splitting) . . . . . . . . . 5. . . . 116 . . . . . . . .5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion) . .6. . . . .1 Khai tri n d u ngo c . .2 Các ký t đ c bi t . . . . . 5. . . 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.7. . . .1 Thao tác .6. .8. . . . . . . .2 S d ng | . .3. . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . .6 Toán t while và until . . .6. . . .8. . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . 109 . . . .2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion) . 104 . . .2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c . . 5. . . . . . 5.1 Dòng d li u vào – ra . . . . . . . . . . . . . . . . 104 . 5. . . . 118 . .4 Phép th các câu l nh . . 114 . .3 Phép th các tham bi n và bi n s . . . . . . . .5. .1 H v là gì? . . . 5. . . . . .8. . . . . . .7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin . . . . 112 . .5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân . . . . . . . . . . 5. . . . .7. . 126 . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . .3 Thao tác && và || . . . . . . . . 114 . . . . . . 119 . . . . . . . . . . . . . 110 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4.3 B l c . . . . . . . 5. . . 5. . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . Môi trư ng c a h v . . . . . . . . . . . . . 126 . . . . . . . . . .7 Khai tri n bi u th c . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. 123 . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113 . . . . . .10 Câu l nh sh . . . . 5. . . . . . . . . . . . . .6 Tham bi n và các bi n s . . .9 Script c a h v và l nh source . . . . . . . . . 106 . . .7. 5.2 D u nh c c a h v . . . . . . . . . . . . . . 122 . . . . . . . . . . . . . . . . .7. . . . . . 5. . . . .6 Câu l nh export . . . . . . 5. . .2 Thao tác & . . . . . .5 Toán t for . . . . . . . .8 Xóa các ký t đ c bi t . . . . . . . . . . . .5. . . . . . . . . . . . . .7 Các hàm s . . . . . . . .7. . . . 117 . . .5. .3. .1 Toán t if và test (ho c [ ]) . . . . . . . . . . . 118 .7. .8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 . . . . . . . . . . . . .4 Bi n môi trư ng IFS . . . . . . 5. . . . . . . . . 5. 103 . 104 . . . . . 115 . . . . . . .4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n . . . . . . . .8. . .9 Bi n n i b (local) . . . . . . .1 S d ng >. . . . . . . . .3 Bi n môi trư ng PATH . 5. . . . .8. . . . . 5. . . . .2 L nh echo . . . . .

. . . . . . . 6. . . . . . . . .1 Đăng nh p vào KDE . . . . . . . . . .2 V ngoài c a KDE . . . . . .3 C u hình chương trình ch X . . . . . . . . . . .7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên . . . . . . . 6. . . . 6. . . . . . . . . . . . . . .3. . . . . . . . . 6. . 6. 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 Kh i đ ng h th ng X Window . . . . . . .3 Tr giúp . . . . . . . . . . . . . . . . . .5.1 D ng danh sách t p tin . . . . . .Org . 7. .9 Dòng l nh c a h v . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 195 . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 S d ng chu t . .1 Cài đ t chương trình Midnight Commander . . . . . . . . . . .4. . . . . . . . . .3. . . . . . .12. . . . 190 . . . . 8 Làm vi c trong môi trư ng KDE 8. .2 Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME 7. . . . . . . . . . . . . .8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin . . . . . . . . . . 190 . . . . . . . . . . .3 Các t h p phím đi u khi n b ng . . . . . . . . . . . .1.6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin . . .2 Nh ng ch đ hi n th khác . . .conf . . . . . . . . . . . 8. . .10 Trình đơn Câu l nh . . . .3 Trình đơn KMenu . . . . . . .1 L a ch n trình qu n lý c a s . . . . . 7. . . . . 7. . 8. . . . . 6. . . . .1 Thu th p thông tin c n thi t . . . . . . . . . . . . . .4 Trung tâm đi u khi n KDE 8. . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . .4. . . 194 . . . . M CL C 128 128 129 131 132 133 133 136 137 139 141 143 145 147 153 159 159 160 162 162 167 169 170 171 178 182 185 187 188 188 . . . . 8. . . .1. . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 S d ng trình qu n lý màn hình . .1. .12. . . . . . 6. . . . . . . . 7.6 Đi u khi n phiên làm vi c . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 7. . . . . . . . . . . .5 Đi u khi n các b ng . . . . . . .vi 6 S d ng Midnight Commander 6. . . . . . 6. 7. . . . . .12 K t n i t i máy xa . 6. . . . . . . . . . . .1 B t đ u làm vi c v i KDE . . . . . 7. . . . . . . . . .1 X. . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . 201 . 7 Giao di n đ ho 7. . 190 . . . 7. . . . . . . . . 7.1. . . . . . . .1. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8.5. . . . . . . . . . . . . . . . . . .5. . . . . . . .2 K t n i Shell . . . . . . . . . . . . . .5 Thay đ i v ngoài . . . . . . . . . . . . . . . 8. 191 . . .1. .3.4. . 6. . . . . . . . . . . . . . 198 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 Môi trư ng làm vi c Xfce . .2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4. . . . . . . . . . . . . . .3 Th c u hình /etc/X11/xorg. . . . .11 C u hình Midnight Commander . . .1 K t n i FTP . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 C u trúc c a t p tin c u hình X . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .7 Midnight Commander ti ng Vi t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5 6. . . . . H p tho i ch n đ nh d ng hi n th . . . . . . . . . . . . .1 7. . . . . Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng . . . . . . . . . . . . . . . . .17 6. . . . . . . . . . . . C u hình Midnight Commander . . . . . . . . . .2 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . C a s yêu c u . . . . . . . . . . . . Ch đ thông tin . . . . Ch đ xem nhanh . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tìm ki m trong trình đơn chính c Trình Thi t l p cá nhân c a KDE .7 6. . . . . . . . . . . . . . . Chương trình xvidtune . . . . . . . . .16 6. . . . .14 6. . . . . . . . . H p tho i s p x p . . . . . . Màn hình Midnight Commander .1 6. Đang tìm ki m . . . . . . . .5 8. . . .3 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander . . . . . . . . . . . . . . . . . B t đ u tìm ki m . . . . . . . .20 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .13 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 8.10 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . C u hình X. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 7. . a KDE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .12 6. Màn hình đăng nh p KDM . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .18 6. . . . .4 6. . . . . . . . . 129 130 133 136 137 138 139 142 144 145 147 150 150 151 152 153 154 156 157 158 158 159 164 172 181 181 189 191 192 193 194 195 196 197 . . . . . . H p tho i ch y chương trình . . . . . . . . . Trình đơn chính c a KDE . . . . . . . . Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP . . . . . . Chương trình xvidtune “không ch Môi trư ng làm vi c Xfce . . . . . .2 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ch đ cây thư m c . . .8 6. . . . .6 6. . . . . . . . . . . . . .9 6. . . . . . . Thay đ i v ngoài c a Midnight Commander . .4 8. . . . . . . . . V ngoài c a KDE . . . . . . . . . . . . 43 6. . . . .11 6. .1 8. . . . . Th và c u hình các phím . . . . . . . . . . . . . . .15 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng . .org qua xorgcfg . . . . . Thi t l p h th ng t p tin o . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tr giúp có ích tooltips . . . . . . . . . . . . . . .5 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 7. . . .6 8. . . . . . . . . .Danh sách hình v 3. . . . . . . . . . . . . . . .19 6. .2 6. . . . . . . . . .21 6. . . . Đi u khi n công vi c n n sau . . Tìm ki m t t c các liên k t m m . . . .1 Màn hình kh i đ ng c a GRUB . . . . . u” ch nh hình . . . . . . . . . . . . C as h il i. . . . . . . . . . . nh . . . .22 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . H p tho i đ i tên t p tin . . . . H th ng đ ho X Window . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . .11 8. . . . Ch n phông ch . . . . . . C u hình các thanh panel . . C nh báo khi có thay đ i chưa áp d ng . . Trình đơn c a thanh panel . . . . . . . . Ch n phông ch dùng cho text. . . . .15 8. . So n th o trình đơn chính . . . . . . . . . . . . . . . . . . Trình đơn b i c nh c a nút . .viii 8. . . . . . . . . . . . . . .16 Cài đ t phông ch m i . . . . . . . . . trình đơn. . . . . . . . . . . . . . . . . DANH SÁCH HÌNH V . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198 198 199 199 200 200 201 201 202 . .10 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .14 8. . . . . . . . . Thay đ i màn hình . . . . .12 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .9 8.13 8. . . . . . . . . . . . . . .8 8. .

. . . . . . .5 Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux Nh ng phím so n th o dòng l nh . . . 28 3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 3. . . . . Thay th các tham bi n đ c bi Ký t xác đ nh d ng d u nh c Các ký t t o m u . . . . . . . . . . . . . .3 6. . Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. . . . . Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2 Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount . . . . .1 Yêu c u đ i v i ph n c ng . . . . . . . . . . . . . .2 Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH . . . . . . . . . .4 3. . . .4 6. . . . . . . .5 4. . . . . . . . . . . . .1 C u trúc c a sector kh i đ ng chính . . . . . . . . . . .1 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .6 4. 12 2. . . . . . . . . . . Nh ng tùy ch n chính c a tar . . . . . .2 6. . . .1 5. . . . . . . . . . . . . . . .2 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . T h p phím đi u khi n l ch s l nh Các ph n chính c a tr giúp man . . . . . . . . . . . . . . . . . Nh ng t p tin thi t b chính . . . . . . . . . . . . . 46 50 52 54 55 66 71 81 85 89 92 94 99 109 111 112 118 131 131 132 140 148 C u trúc thư m c c a Linux . . . . . . . . . . . . .1 6. . . t . . . . . . . Các t h p phím di chuy n dùng chung Di chuy n trong trình xem t p tin . . . . . . . . . . . . . . .7 4. Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp . . . . . . . . . . . . . . . . .Danh sách b ng 1. . . . . . . .4 6. . . .2 5. . . . . . . . . . . . . . . . Phím s d ng đ xem trang man . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 3. . . . . . . . . . . Các l nh đi u khi n dòng nh p vào . . . . . . . .3 3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Các câu l nh b l c . . .8 5. . .5 4. . . . . . . . . . . . . . . . 20 2. . . . . . . . . . Di chuy n khi xem tr giúp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 4. . . . . . . . . . . . .3 5. . . . . . . . . . . . . . Các phím ch c năng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 4. .

.

và còn c ng thêm nh ng gì mà t m th i b óc quan sát h n ch c a con ngư i còn chưa tìm ra.L im đ u Trong tác ph m n i ti ng th gi i c a nhà văn Nga Lev Tolstoi “Chi n tranh và hoà bình” có đưa ra m t ví d đ minh ho cho suy nghĩ c a tác gi v vai trò c a nh ng ngư i có ti ng (c th là Napoleon và Alecxandr đ nh t) và qu n chúng trong l ch s nói chung cũng như trong chi n tranh châu Âu nh ng năm đ u th k XIX. Nh ng nư c còn nghèo tìm th y Linux m t cách gi i quy t cho v n đ kinh t . Nhi u t ch c chính ph cũng như phi chính ph nhìn th y Linux m t h đi u hành nhi u h a h n và h tr cho Linux. Đ i v i m t nhà thơ thì m c đích c a con ong là thu vào mình hương v c a nh ng bông hoa. Đ i v i ngư i nuôi ong thì m c đích ong là thu th p m t ong. . Tuy nhiên n u b n m i b t đ u h c Linux thì hãy tìm cho mình m t cu n sách gi i thi u ng n g n v h đi u hành này. L ch s hình thành và phát tri n Linux chúng ta s th y ngay chương đ u tiên c a cu n sách này. Trên th trư ng máy ch hi n th i ch có m t vài tên tu i đáng chú ý. thu n ti n. Linux là ni m đam mê và “Just for fun”. M i b n phân ph i thích h p cho m t nhóm ngư i dùng c th nào đó t ngư i dùng m i đ n ngư i dùng “cao c p” (advanced) hay nói đúng hơn là m i ngư i dùng có quy n l a ch n cho mình m t b n phân ph i thích h p và chuy n sang s d ng b n khác khi nào mong mu n. Linux cho máy đ bàn có ph n đa d ng hơn. . Ngư i khác quan sát quá trình di cư c a th c v t thì cho r ng ong tham gia vào quá trình này và là m c đích c a nó. có th đi u ch nh theo ý mu n c a mình v. b n s luôn tìm th y câu tr l i cho v n đ c a mình t s lư ng l n các di n đàn. bài báo. Các nhà l p trình nhân (kernel) tìm th y Linux s quy n rũ và công vi c phát tri n c a h . sách v Linux. Ngư i nuôi ong có cái nhìn sâu hơn thì cho r ng ong thu th p b i ph n hoa đ nuôi ong con và t o ong chúa. Đ i v i c u bé v a b ong c n thì m c đích c a con ong ch c n ngư i. d s d ng mà còn luôn luôn s n sàng giúp đ ngư i dùng m i. . N u không . . nhóm tin t c. Microsoft nhìn th y Linux kh năng c nh tranh l n và nhi u khi coi Linux là k thù c a mình. d a trên s c ng tác. C ng đ ng Linux không ch cung c p cho ngư i dùng máy tính m t h đi u hành thân thi n. Linux là h đi u hành phát tri n m nh. Linux ngay t ban đ u đã đư c xây d ng d a trên c ng đ ng (ti ng Anh “community”). Đ i v i Linus Torvalds. luôn mong mu n có thêm máy tính ch y dư i Linux. Ngư i dùng thì th y Linux m t h th ng m nh. T t nhiên m c đích cu i cùng c a ong không ph i là nh ng cái trên n m riêng bi t mà là t t c chúng c ng l i. V i k t n i m ng Internet. nhóm thư. Nh ng năm đ u th p k th chín c a th k XX Linux m i ch là đ a con tinh th n chưa bi t nói c a Torvalds.v. như v y m c đích c a nó là duy trì nòi gi ng. M t s công ty đã th y đư c Linux m t ngu n l i l n và phát tri n công vi c kinh doanh c a mình t h đi u hành này. Nhà sinh h c khi quan sát th y ong th ph n cho hoa thì quy t đ nh đây chính là m c đích c a loài ong. các trang web cung c p tin t c. M t cu n sách tham kh o c m tay là không th thi u trong th i gian đ u tìm hi u Linux. Ch trong vài năm g n đây đã có nhi u b n phân ph i Linux chi m lĩnh đư c môi trư ng máy ch cũng như máy đ bàn c a ngư i dùng. Nhân v t chính trong ví d minh ho này là con ong. Hãy xem xét giá và n i dung cu n sách trư c khi mua.

Happy Using Linux! A Công c đ t o ra cu n sách b n đang đ c là h th ng s p ch L TEX. . cu n sách “T h c s d ng Linux” đư c t o ra v i hy v ng s giúp ngư i dùng m i làm quen v i h đi u hành tuy t v i có tên Linux và hình tư ng trưng là chú chim cánh c t (penguin) xinh đ p. Cũng như nh ng s n ph m khác c a c ng đ ng OSS. do đó xin đ ng mong đ i nh ng ki n th c cao siêu trong sách này. thông báo l i chính t . Mandriva.v. . thêm và b t trong th i gian r nh r i c a tôi. l i ki n th c cũng như đ ngh giúp đ (luôn luôn hoan nghêng) xin g i cho Phan Vĩnh Th nh theo đ a ch teppi@vnoss. Ngành chính c a tôi là Hoá h c. Nh ng thông tin b n đ c tìm th y trong cu n sách này có th áp d ng cho h u h t h t các b n phân ph i l n. Nghe nh c b ng Amarok. Thông thư ng ngư i dùng m i b t đ u gia nh p vào th gi i Linux b ng nh ng b n phân ph i này. . OpenSUSE. s a đ i.org/licenses/by/2. Và hơn n a m i công vi c c n đ n máy tính c a tôi có th gi i quy t nhanh g n b ng nh ng chương trình đi kèm v i Linux.5 (http://creativecommons.5/) . B n có th tìm b n phân ph i teTeX ho c m t b n phân ph i khác c a h th ng này trên h u h t các b đĩa cài đ t h đi u hành Linux. do đó đôi khi nó s đư c c p nh t thư ng xuyên. đó là Fedora. trong chương trình Kile và biên d ch mã L TEX qua nh ng chương trình có trong gói teTeX.chat.5 (http://creativecommons. ”. Tôi b t đ u h c Linux khi có trong tay 3 đĩa CD RedHat 7.ru) đã vi t ra m t cu n sách s d ng Linux hay làm tài li u tham kh o chính cho cu n sách này. Tôi không ph i là m t nhà qu n lý m ng hay l p trình chuyên nghi p và nói chung không ph i ngư i h c theo chuyên ngành công ngh thông tin.org. Sách này đư c phân ph i mi n phí theo b n quy n Creative Commons Public License 2. v i ngư i dùng không chuyên thì kh năng ch nh s a nh c a The GIMP còn trên c đ .0 kho ng 4 năm trư c đây.com) đã giúp đ tôi trong khi so n cu n sách này.V. đôi khi trong console (dòng l nh không có đ ho ). Như v y. Không ph i là tôi không mu n s d ng và ghét b h đi u hành Windows mà đơn gi n là tôi đã quen làm vi c trong môi trư ng KDE và Xfce.có kh năng tìm đư c sách thích h p ho c b n thích cu n sách “T h c s d ng Linux” này thì có th in nó ra đ ti n đ c. và có khi không đư c c p nh t c năm. Như trang th hai c a sách có ghi “Dành cho ngư i dùng m i và r t m i. v. Xin c m ơn Kostromin A. qu n lý hình k thu t s và l y chúng ra t máy hình b ng digiKam.org/licenses/by/2. cu n sách này đư c t o ra. c th là lu n A văn t t nghi p và cu n sách này. Và bây gi Linux (c th là OpenSUSE Linux) là h th ng duy nh t làm vi c trên máy tính c a tôi. Released under Creative Commons Public License 2. M i đ ngh s a đ i. so n th o tài li u. nh ng tài li u khác có th so n th o trong Openoffice. . tuy nhiên m t s ph n đ c bi t ví d ph n nói v cài đ t chương trình t các gói rpm ch áp d ng t t cho các b n phân ph i “dòng RedHat”. kh năng v đ ho vector c a Inkscape còn đ cho c nh ng nhà thi t k chuyên.5/). bác Nguy n Đ i Quý (vnpenguin@vnoss.org) và anh Nguy n Đ ng Hoàng Tuân (tuanndh@gmail.org. (http://linux-ve.

Trong trư ng h p đó máy tính ch là m t t p h p các thi t b đi n t không làm vi c. khái ni m b n phân ph i Linux. Trong chương đ u tiên c a cu n sách “T h c s d ng Linux” này chúng ta s tr l i ng n g n cho câu h i “Linux là gì?”. không hi u là đ làm gì.Chương 1 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i “Just for fun” – Linus Torvalds. Không có h đi u hành thì máy tính không th c hi n đư c ch c năng c a mình. GNU và FSF.1 1. k c Yoga mà b t ngu n t nĐ . V t lý. Đ ng th i nói đôi dòng v nh ng đi m đ c bi t c a Linux. 1 . Nhưng bây gi khi nói đ n h đi u hành UNIX thư ng có ý không nói c th m t h đi u hành c th nào mà là m t nhóm các h đi u hành dòng UNIX (UNIX-liked OS). Đ n th i đi m hi n nay thì các h đi u hành n i ti ng nh t cho máy tính là Microsoft Windows (C) và UNIX. Hơn th n a b n đ c s hi u ít nhi u v OpenSource. Không có ngo i l đ i v i Toán h c.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng Các h đi u hành d ng UNIX H đi u hành (HĐH) đó là m t b các chương trình h tr vi c đi u khi n ph n c ng c a máy tính.1 Ngư i m “không ng i ng n” đăng ký nhãn hi u thương m i b t kỳ th gì. yêu c u c a Linux đ i v i ph n c ng. và đ ng th i th c thi s giao ti p v i ngư i dùng. Ken Thompson và Brian Kernighan. L ch s luôn là đi m kh i đ u khi nghiên c u m t ngành khoa h c nào đó. Chính b n thân t UNIX (vi t hoa t t c các ch cái) tr thành nhãn hi u thương m i c a t ng công ty AT&T. Windows b t ngu n t h đi u hành MS-DOS trư c đây làm vi c trên các máy tính c a hãng IBM. H đi u hành UNIX do nhóm các nhà phát tri n Bell Labs vi t ra vào năm 1969 dư i s đi u khi n c a Dennis Ritchie.1. t c là d ch các câu l nh c a ngư i dùng và hi n th k t qu làm vi c c a nh ng l nh này. t ch c làm vi c v i các t p tin (trong đó có ch y và đi u khi n vi c th c hi n c a các chương trình). và cách có đư c nh ng b n phân ph i này. môn chuyên ngành c a tôi – Hoá h c và t t nhiên c HĐH Linux. 1.

os. Yes — it’s free of any minix code. and I’d like to know what features most people would want.9541@klaava.4 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i Vào cu i nh ng năm 70 c a th k trư c (th k XX) các nhà phát tri n c a trư ng đ i h c California Berkeley đã thêm vào mã ngu n c a UNIX r t nhi u s c i ti n trong đó có h tr giao th c2 TCP/IP (giao th c m ng chính hi n nay). Trong thư này Linus cho bi t anh đang phát tri n m t h đi u hành t do cho các máy tính đ i 386 (486) và yêu c u nh ng ai quan tâm cho bi t nh ng thành ph n nào c a h th ng cho ngư i dùng c n ph i có đ u tiên. as that’s all I have :-(. 1. and is starting to get ready. trong đó có BSD.minix ngày 25 tháng 8 năm 1991 (đư c coi là ngày sinh nh t c a HĐH này): From: torvalds@klaava. as my OS resembles it somewhat (same physical layout of the file-system (due to practical reasons) among other things).40). I’d like any feedback on things people like/dislike in minix.08) and gcc(1. and it has a multi-threaded fs. Đây là b c thư mà Linus g i vào nhóm tin t c comp. won’t be big and professional like gnu) for 386(486) AT clones. Nh ng ngư i dùng trong nhóm tin t c này đã làm vi c dư i h đi u hành Minux do giáo sư Andy 2 protocol .fi) PS.Helsinki. Và và đ u nh ng năm 90 m t sinh viên c a trư ng đ i h c Helsinki (Ph n Lan).helsinki. Any suggestions are welcome. Nhưng d n d n c u hình trang thi t b c a máy tính cá nhân cũng m nh lên và hi n nay có kh năng cao hơn so v i nh ng mainframe c a nh ng năm 70 th k trư c.FI> Date: 25 Aug 91 20:57:08 GMT Organization: University of Helsinki Hello everybody out there using minix I’m doing a (free) operating system (just a hobby. lúc đ u đư c phát tri n đ làm vi c v i các máy tính nhi u ngư i dùng – các mainframe. Đi u đ c bi t ch b n quy n c a s n ph m cho phép ngư i khác phát tri n và c i ti n và chuy n k t qu thu đư c đ n ngư i th ba (cùng v i mã ngu n ho c không) v i đi u ki n là ph i ch ra ph n nào c a mã đư c phát tri n Berkeley. and it probably never will support anything other than AT-harddisks. It is NOT portable (uses 386 task switching etc).os.minix Subject: What would you like to see most in minix? Summary: small poll for my new operating system Message-ID: <1991Aug25. đã b t đ u phát tri n m t HĐH ki u UNIX cho các máy tính cá nhân tương thích v i IBM (IBM-compatible PC).Helsinki. but I won’t promise I’ll implement them :-) Linus (torvalds@kruuna. Linus Torvalds. This implies that I’ll get something practical within a few months.FI (Linus Benedict Torvalds) Newsgroups: comp. I’ve currently ported bash(1.205708. H đi u hành dòng UNIX.1. and things seem to work.2 M t chút v l ch s HĐH Linux v a k ni m sinh nh t l n th 15 c a mình. S n ph m này n i ti ng dư i tên BSD ("Berkeley Systems Distribution"). This has been brewing since april.

0. nghiên c u chương trình ng d ng. Chú ý r ng không có thông báo cho b n 0.org. 0.kernel.12 theo đ a ch trên. Đây là phiên b n đã có th làm vi c trên máy.01 không đi kèm theo binary nào: nó ch là mã ngu n cho nh ng ai mu n bi t linux trông ra sao. hãy xem RELNOTES-0. B n quy n đư c đ i sang GPL t phiên b n 0.org/linuxhistory.01. B n quy n này có th tìm th y trong nh ng phiên b n đ u tiên c a nhân trên ftp. 3 . B i vì tính đ n th i đi m b t đ u xây d ng t ch c thì các công ty thương m i gi r t c n th n các chương trình ng d ng c a mình. T p tin phiên b n đ u tiên c a Linux (phiên b n 0. s a đ i. N u b n đ c quan tâm đ n l ch s c a HĐH này thì hãy đ c trang web sau: http://www.12. Note the lack of announcement for 0. b o v nó b ng các b ng sáng ch . Theo ti ng lóng c a Linux thì b n quy n này đôi khi đư c g i là Copyleft. V b n quy n này. Ngay t đ u Linux đã đư c phân ph i theo đi u ki n c a b n quy n General Public License (GPL)4 thư ng dùng cho các ph n m m ng d ng Open Source và d án GNU.01 didn’t actually come with any binaries: it was just source code for people interested in what linux looked like. làm ch m quá trình t o ng d ng m i vì m i nhà l p trình s ph i vi t l i t đ u m t ng d ng thay vì dùng đo n mã ngu n đã có trong ng d ng khác.1. so I think I only sent a note to everybody who had shown interest. vì th ch g i thông báo đ n t t c nh ng ai mu n th hi n s quan tâm.”)3 Sau đó ngày 05 tháng 10 năm 1991 phiên b n 0. Vào năm 1984 nhà bác h c ngư i m Richard Stallman sáng l p ra T ch c ph n m m t do (FSF. các d u hi u b o v quy n tác gi .02 ra đ i. d n đ n vi c gi m ch t lư ng chương trình và s có m t c a r t nhi u l i không xác đ nh đư c trong nh ng chương trình này.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 5 Tanenbaum vi t ra đ làm công c h c t p cho các sinh viên l p trình.org/pub/linux/kernel/Historic/oldversions/RELNOTES-0. gi bí m t nghiêm ng t mã ngu n c a chương trình vi t trên các ngôn ng b c cao (như C++).01) đư c công b trên Internet ngày 17 tháng 09 năm 1991.” (“Như tôi đã nói trư c đây.li. Trong khuôn kh T ch c ph n m m t do đã b t đ u làm vi c d án GNU (http://www. Linus Torvalds không đăng ký b ng sáng ch cũng như không gi i h n vi c phân ph i HĐH m i này. m t cu n sách nói v đ i tư c a Linus Torvalds đ n th i đi m anh làm cho Transmeta và vi c phát tri n HĐH Linux. Stallman cho r ng vi c này r t có h i đ i v i phát tri n chương trình ng d ng. N u b n đ c quan tâm thì có th tìm đ c nh ng thư mà hai ngư i này g i cho nhau trong nhóm tin t c nói trên. Open Source và d án GNU c n ph i nói đ n m t cách đ c bi t. Free Software Foundation) có trang ch n m t i đ a ch http://www.kernel. Minux làm vi c trên các máy tính v i b x lý 286 và đư c Linus dùng làm mô hình cho HĐH m i. GNU là R t thú v là sau khi Linus Torvalds phát tri n HĐH c a mình thì gi a anh và giáo sư Andy Tanenbaum đã n ra m t cu c tranh cãi. 4 Th t ra lúc đ u nhân Linux đư c phân ph i theo b n quy n mà FSF không không nh n là t do vì nghiêm c m phân ph i thương m i. M c đích c a t ch c này là lo i tr t t c nh ng đi u c m đoán và h n ch phân ph i. ho c tìm đ c cu n “Linux: Just for fun”.org.gnu.01: tôi không t hào l m v nó.org) – d án t o chương trình ng dùng mi n phí.php. T i t nh t là làm ch m quá trình trao đ i ý tư ng trong ngành l p trình. Linus Torvalds vi t: “As I already mentioned.01: I wasn’t too proud of it. sao chép.fsf. đó b n s nh n đư c thông tin chi ti t v l ch s xu t hi n và phát tri n Linux. ví d ftp://ftp.

Nói như các nhà sáng l p ra FSF. N u như nói m t cách th t ng n g n thì b n ch t c a GPL như sau.html) vào năm 1985 Stallman vi t r ng đ ng l c đ ông sáng l p ra FSF và d án GNU đó là s khó ch u trong quy n s h u c a m t s ngư i đ i v i chương trình ng d ng. s a đ i.gnu. Tham gia vào tranh cãi có c ngư i vi t ra nhân Linux đ u tiên – Linus Torvalds. chuy n ho c bán cho ngư i khác không h n ch v i m t đi u ki n là k t qu thu đư c cũng ph i phân ph i theo b n quy n copyleft. B n có th đ c b n quy n này theo đ a ch http://www. Trong “Manifesto GNU” (http://www. đây c n ph i đưa ra ví d đ b n đ c hi u rõ hơn: ngu n thu nh p có th là các s n ph m đi kèm ho c d ch v cài đ t và c u hình cho nh ng máy tính m i ho c phát tri n cho nh ng đi u ki n làm vi c m i. đã phát tri n m t lư ng đáng k các chương trình ng d ng. Cùng v i s ra đ i c a phiên b n th 3 này đã n y ra r t nhi u tranh cãi xung quanh tính t do c a b n quy n.openoffice.org) và pdfLaTeX (http://www. 5 . Chương trình ng d ng phân ph i theo GPL đư c quy n phát tri n.html. B n d ch ti ng Vi t không chính th c n m t i http://vi. v. thì b n quy n GPL “làm cho chương trình ng d ng t do và đ m b o là chương trình này s t do”5 .gnu. . Nh ng chương trình Open Source (Mã ngu n m ) đư c phân ph i theo đi u ki n c a b n quy n General Public License (GPL).sf.tug. Nó b o đ m r ng k t qu lao đ ng c a các nhà phát tri n ph n m m t do s luôn luôn m và không tr thành m t ph n c a s n ph m nào đó dùng b n quy n bình thư ng (ý nói s n ph m đóng). Đi u đó không có nghĩa là các nhà l p trình không còn nh n đư c ph n thư ng (ti n) cho công vi c c a mình. DVD ho c k t n i Internet). Nh ng gì do d án GNU phát tri n đ là t do. nhưng không có nghĩa là chúng đư c phân ph i không có b n quy n và không đư c lu t pháp b o v . Cơ ch này b kìm nén trong th gi i chương trình ng d ng thương B n đ c cũng nên bi t là s p t i s có phiên b n th 3 c a GPL (GPLv3).html. Hãy vi t thư cho h đ h c h i kinh nghi m! Trong khuôn kh c a ho t đ ng Open Source nói chung và d án GNU nói riêng. unikey (http://unikey. do đó không còn t do). Ý tư ng chính c a Stallman là ch không ph i bán chương trình ng d ng. n i ti ng nh t trong s chúng đó là trình so n th o Emacs và trình biên d ch GCC (GNU C Compliler) – trình biên d ch ngôn ng C t t nh t hi n nay. G n như t t c các chương trình ng d ng phân ph i theo đi u ki n GPL có th coi là mi n phí đ i v i ngư i dùng (trong ph n l n các trư ng h p đ nh n đư c nó b n ch ph i tr ti n đĩa CD.v.org/ gnu/manifesto.org/copyleft/gpl. Vi c m mã ngu n đ ng th i nâng cao r t nhi u ch t lư ng c a chương trình ng d ng: t t c nh ng gì t t nh t. mà bán chính s c lao đ ng c a nhà l p trình. là nh ng ngư i hi u rõ nh t đi u này. đây chúng ta g p l i cơ ch đào th i (hay t t hơn là ch n l c) t nhiên như trong thuy t sinh h c c a Darwin. Các nhà phát tri n xvnkb (http://xvnkb. Đi u ki n này cũng phân bi t ph n m m t do v i ph n m m phân ph i mi n phí. M t ph n thư ng t t n a đó là khi chương trình tr lên n i ti ng thì tác gi c a chương trình s có đi u ki n tìm m t công vi c có lương cao. nh ng ý tư ng và cách gi i quy t m i đư c phân ph i r ng rãi ngay l p t c.org).net). Đi u ki n cu i là quan tr ng và then ch t c a b n quy n này. t c là nh ng gì thu c v d án GNU không ph i là m t ph n c a Unix (vào th i gian đó th m chí t UNIX đã tr thành thương hi u. .6 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i t vi t t t c a GNU’s Not Unix. d y cách s d ng.org/gplv. còn các l i s đư c nh n ra và s a nhanh chóng.

Linux có t t c các kh năng. N i dung c a m t s ph n (trang) b nh đư c ghi lên vùng đĩa c ng xác đ nh t trư c. Nó đ ng nghĩa v i vi c ra đ i c a m t h đi u hành m i t do phân ph i cùng v i mã ngu n m . Xin đưa ra đây danh sách ng n g n nh ng kh năng này. 2. 4. khi m t ti n trình ph i như ng b x lý cho các ti n trình khác (và có th làm ch m tr r t lâu vi c th c hi n). nên ngay t đ u đã có r t nhi u nhà l p trình tham gia vào quá trình phát tri n h th ng. không m t ti n trình nào đư c c n tr công vi c c a ti n trình khác. 1.1. b n v ng và phát tri n nhanh nh t. thì Linux s ph c h i chúng t . l n lư t chia cho m i ti n trình m t kho ng th i gian th c hi n. thì HĐH s tìm nh ng trang b nh đã lâu không đư c s ng đ chuy n chúng t b nh lên đĩa c ng.1. Vi c này có làm gi m t c đ làm vi c. Cách này hoàn toàn khác v i ch đ “nhi u ti n trình đ y nha” đư c th c hi n trong Windows 95. Vùng đĩa c ng này đư c coi là b nh ph thêm vào. Linux h tr kh năng nhi u ngư i dùng làm vi c cùng lúc. Nhưng đã thành l ngư i dùng thư ng s d ng tên g i c a nhân làm tên g i c a h đi u hành.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 7 m i. vì trong d án GNU đã phát tri n s lư ng l n các ti n ích khác nhau. nhưng vì lý do nào đó đã b ch m l i. Khi này Linux có th cung c p t t c các tài nguyên h th ng cho ngư i dùng làm vi c qua các terminal xa khác nhau. D án GNU cũng đã b t đ u phát tri n nhân cho riêng mình (đư c g i là Hurd). Nhi u ti n trình th t s T t c các ti n trình là đ c l p. N u có trang nào đó trong nh ng trang này l i tr thành c n thi t. Tuy nhiên bây gi xin quay l i v i l ch s c a Linux. Truy c p nhi u ngư i dùng Linux không ch là HĐH nhi u ti n trình. 1. T H N d s ch c b nh theo trang th ng b nh Linux đư c t ch c d ng các trang v i dung lư ng 4K. 3. Nhân này “đ u” đúng vào mi n “đ t lành”. và chúng ta cũng làm như v y trong cu n sách này. Stallman t t nhiên đã đúng khi đòi h i h đi u hành Linux ph i đư c g i là GNU/Linux. Nh đó đ n th i đi m hi n nay Linux là h đi u hành hi n đ i. Đ làm đư c đi u này nhân th c hi n ch đ phân chia th i gian c a b x lý trung tâm. Vì th s xu t hi n c a nhân Linux là r t đúng lúc. nhưng cho phép ch y các chương trình c n b nh dung lư ng l n mà th c t không có trên máy tính. đ c trưng cho các h đi u hành đ y đ tính năng dòng UNIX. C n nói r ng Linus Torvalds ch phát tri n ph n nhân (kernel) c a h đi u hành. Swap b nh lên đĩa Swap b nh cho phép làm vi c v i Linux khi dung lư ng b nh có h n.3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux Do mã ngu n Linux phân ph i t do và mi n phí. Nhưng đ chuy n GNU thành m t HĐH hoàn ch nh thì ch còn thi u nhân. h tr các công ngh m i g n như ngay l p t c. u b nh đ y.

B đ m đ ng c a đĩa B đ m c a đĩa đó là m t ph n b nh c a h th ng dùng làm nơi lưu nh ng d li u thư ng dùng c a đĩa. Microsoft Windows NT cũng h tr POSIX 1003. Thư vi n chung Thư vi n – b các quá trình (thao tác) đư c chương trình dùng đ làm vi c v i d li u. và s gi m xu ng khi h th ng hay ti n trình c n nhi u b nh hơn. nh đó nâng cao r t nhi u t c đ truy c p t i nh ng chương trình và ti n trình thư ng dùng. chương trình này d tr m t ph n b nh có kích thư c xác đ nh đ làm b đ m cho đĩa. Ngày nay giao di n này đư c t t c các h đi u hành m i h tr . Linux s d ng h th ng đ m linh đ ng hơn: b nh đư c d tr cho đ m đư c tăng lên khi b nh không đư c s d ng. 100% tương ng v i tiêu chu n POSIX 1003.1 (Portable Operating System Interface – giao di n c a h đi u hành lưu đ ng) đưa ra giao di n tiêu chu n cho các h th ng Unix. M t s h th ng Unix cũ và m t s h th ng hi n đ i (bao g m c Microsoft Windows) chuy n lên đĩa t t c n i dung c a b nh thu c v nh ng ng d ng không làm vi c t i th i đi m hi n th i (t c là T T C các trang b nh thu c v ng d ng s đư c lưu lên đĩa khi không đ b nh ) và như v y kém hi u qu hơn. ho c nhi u ngư i dùng ch y cùng m t chương trình 6 . Thêm vào đó Linux còn h tr các kh năng c a System V và BSD đ tăng tính tương thích. Có m t s thư vi n tiêu chu n đư c dùng cùng lúc cho vài ti n trình. 5. và th c hi n cùng lúc nh ng chương trình này d n đ n hao h t b nh không đáng có.1. khi này ch ph n mã c n thi t c a chương trình m i n m trong b nh . thì Linux ch n p vào b nh m t b n sao c a mã chương trình và t t c các ti n trình gi ng nhau cùng s d ng m t mã này. đó là m t b các th t c ngôn ng C. Cùng s d ng chương trình N u c n ch y m t lúc nhi u b n sao c a cùng m t ng d ng nào đó6 . Ngư i dùng MS-DOS s nh đ n chương trình SmartDrive.1. và như v y cho phép gi m kích thư c b nh b ng d ng chi m.8 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i đĩa c ng (vào b nh ). N p môđun th c hi n “theo yêu c u” Nhân Linux h tr vi c cung c p các trang b nh theo yêu c u. 8. ho c m t ngư i dùng ch y vài ti n trình gi ng nhau.1. 9. 10. H tr m t ph n các kh năng c a System V và BSD POSIX 1003. 7. System V IPC Linux s d ng công ngh IPC (InterProcess Communication) đ trao đ i thông tin gi a các ti n trình. 6. đ s d ng tín hi u và b nh chung. Trên các h th ng cũ nh ng thư vi n đó n m trong m i t p tin chương trình. Trên các h th ng m i (bao g m Linux) có h tr làm vi c v i các thư vi n đ ng (dynamic) và tĩnh (static) đư c chia ra. Linux 100% tương ng v i tiêu chu n POSIX 1003. còn nh ng ph n mã không s d ng t i th i đi m hi n t i thì n m l i trên đĩa.

như reiserfs. HĐH Linux còn có kh năng ch y chương trình dành cho b x lý Intel c a các h th ng Unix khác. 1. vmware. PowerPC và nh ng b x lý khác8 . ssh).2 B n phân ph i Linux Trong b t kỳ h đi u hành nào cũng có th chia ra 4 ph n chính: nhân. NetWare và Windows. M68000 (Atari và Amiga).1. 13. Nhân đó là cho phép s d ng nhi u h đi u hành trên m t máy B n phân ph i Linux h tr nhi u b x lý nh t c n ph i k đ n Debian (http://www. bao g m Networked File System (NFS). bao g m c các b x lý 64bit. Trong khi đó h th ng t p tin chính c a Linux. như AMD. FreeBSD và OS/2.1. bao g m các h th ng t p tin DOS và OS/2. . Kh năng h tr m ng Linux có th g n vào b t kỳ m ng n i b nào. rlogin. Windows 95 và Wine. trình d ch l nh ngư i dùng và các ti n ích. Làm vi c trên các ph n c ng khác nhau M c dù đ u tiên HĐH Linux đư c phát tri n cho máy tính cá nhân (PC) trên n n t ng Intel 386/486. Ngoài ra còn có phiên b n Linux cho các b x lý khác bao g m ARM..v. H tr các đ nh d ng h th ng t p tin khác nhau Linux h tr m t s lư ng l n các đ nh d ng h th ng t p tin. DEC Alpha. debian. 14. Windows 3. bao g m DOS. n u h th ng đáp ng tiêu chu n iBCS2 (intel Binary Compatibility). trong đó có chia s (dùng chung. pearpc. . Trong Internet còn có nh ng thông báo nói r ng trên các b x lý Athlon và Duron c a AMD Linux còn làm vi c t t hơn so v i trên Intel. .. . còn có m t lo t các chương trình t o máy o7 mã ngu n m cũng như s n ph m thương m i: qemu. Đ ch y nh ng chương trình như v y dư i Linux đã phát tri n các trình gi l p (emulator) cho DOS. sharing) các t p tin và in t xa trong các m ng Macintosh.v. trong đó có c nh ng chương trình có ích và không đ n n i t i. Kh năng ch y chương trình c a HĐH khác Trong l ch s Linux không ph i là h đi u hành đ u tiên. cho các HĐH đã phát tri n trư c Linux. c u trúc (h th ng) t p tin. và c các h th ng t p tin m i. . bây gi nó có th làm vi c trên t t c các b vi x lý Intel b t đ u t 386 và k t thúc là các h th ng nhi u b x lý Pentium IV.org) 8 7 . Đ ng th i có h tr dùng Linux là máy ch ho c máy khách cho m ng khác. HFS. 12. H tr t t c các d ch v Unix. bochs. . làm vi c trong các m ng TCP/IP. Windows.2 B n phân ph i Linux 9 11. Xin đư c nói luôn là trong cu n sách này chúng ta ch xem xét trư ng h p Linux cho các máy tính tương thích v i IBM. đư c g i là Second Extended File System (ext2fs) và Third Extended File System (ext3fs) cho phép s d ng không gian đĩa m t cách có hi u qu . Đ ng th i Linux còn làm vi c trên r t nhi u b x lý tương thích v i Intel c a các nhà s n xu t khác. . truy c p dial-up qua các giao th c SLIP và PPP. MIPS. k t n i t xa (telnet. Ngư i ta đã vi t ra hàng lo t các chương trình ng d ng. SUN Sparc. Ngoài ra.

com (còn có m t s b n phân ph i khác ti ng Anh). C u trúc t p tin (h th ng t p tin) – là h th ng lưu t p tin trên các thi t b lưu. . B n phân ph i – đó là m t b các chương trình ng d ng bao g m t t c b n ph n chính c a HĐH. Thông thư ng t t c nh ng chương trình n m trong b n phân ph i Linux đ u dùng b n quy n GPL. Và suy nghĩ đó có ph n nào đúng. Nhân c a HĐH Linux hi n th i đang đư c phát tri n dư i s lãnh đ o c a Linus Torvalds và phân ph i m t cách t do (v i b n quy n GPL) gi ng như m t s lư ng kh ng l các chương trình ng d ng và ti n ích khác. h th ng t p tin. trên th gi i đang có hàng trăm (hàng nghìn?) b n phân ph i Linux và m i ngày l i xu t hi n các b n m i. Ngoài ra.10 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i thành ph n chính. Và cu i cùng các ti n ích – đó đơn gi n là các chương trình riêng l . R t có th xu t hi n trong b n đ c ý nghĩ r ng b t kỳ ai cũng có kh năng cho ra b n phân ph i Linux. M c dù h u h t các tác gi cho r ng s khác nhau gi a các b n phân ph i là không cơ b n. n u chính xác thì t “Linux” ch có nghĩa là nhân. Nhưng hi n nay có th chia ít nh t 3 nhóm b n phân ph i. Và như chúng ta s th y sau đó không ph i là bài toán đơn gi n. M t trong nh ng k t qu c a vi c phân ph i t do chương trình ng d ng cho Linux đó là có nhi u công ty cũng như nhóm các nhà phát tri n đ c l p đã phát hành ra các b n Linux khác nhau đư c g i là “b n phân ph i Linux”. t c là nhân. Vì th khi nói v h đi u hành nói chính xác hơn s là “h đi u hành d a trên nhân Linux”. nhưng có ch c năng chính là th c hi n các công vi c d ch v (service). trên trang đó cũng như nhi u trang web khác còn có liên k t đ n nh ng danh sách b n phân ph i khác. nó đi u khi n các thi t b ph n c ng và đi u khi n vi c th c hi n chương trình. Tuy nhiên các nhà phát tri n c a m t b n phân ph i Linux c n t o ra ít nh t m t chương trình cài đ t đ đưa HĐH lên máy tính tr ng không chưa có HĐH nào. Trình d ch l nh hay h v (shell) – là chương trình t ch c giao ti p gi a máy tính và ngư i dùng. mà đ i di n c a m i nhóm là Red Hat. Tuy v y. Có th tìm th y danh sách tương đ i đ y đ cùng v i đ c đi m ng n g n c a m i b n phân ph i trên http://www. linuxhq. Ngoài ra. c n tìm cách gi i quy t s ph thu c và mâu thu n gi a các gói (và gi a các phiên b n c a gói) chương trình. vì th n u mu n có th tìm th y t t c nh ng gì có trên th gi i (h u h t nh ng trang này dùng ti ng Anh và các b n phân ph i Vi t Nam ít đư c nói đ n). Slackware và Debian. Như đã nói trên. nòng c t c a HĐH. hay nói đúng hơn là b t kỳ ngư i nào không lư i sưu t p các chương trình t do. h v shell và các ti n ích. M t vài tác gi đã th phân lo i các b n phân ph i d a trên nh ng tiêu chí khác nhau: • c u trúc h th ng t p tin • chương trình cài đ t • phương ti n dùng đ cài đ t các gói chương trình • thành ph n c a các ti n ích và chương trình ng d ng có trong b n phân ph i. nói chung không khác so v i nh ng chương trình bình thư ng khác mà ngư i dùng có th ch y. đ ng th i còn có thêm các chương trình cho công vi c hàng ngày c a ngư i dùng.

Ngoài ra còn đ m b o là b n s nh n đư c phiên b n m i c a nó trong tương lai. L a ch n th hai này đư c ưu tiên vì: • chúng có h tr ti ng Vi t và càng ngày càng hoàn thi n • chúng có trình cài đ t t t. Vì Linus Torvalds ti p t c đi u hành vi c phát tri n nhân. C n phân bi t s phiên b n c a b n phân ph i và s phiên b n c a nhân.2 B n phân ph i Linux 11 V y thì c n l a ch n b n phân ph i theo tiêu chu n nào? Theo ý ki n c a tác gi thì đ i v i ngư i dùng Vi t Nam có hai tiêu chu n: th nh t ph i có giao di n ngư i dùng ti ng Vi t và th hai ph i có m t nhóm các nhà phát tri n h tr b n phân ph i này.1 đư c d a trên nhân phiên b n 2.1.opensuse.org) đã cho ra đ i m t b n phân ph i m i hư ng v ngư i dùng Vi t Nam – FCxVnOSS. L a ch n th hai đó là s d ng các b n phân ph i h tr ti ng Vi t t t như Debian. theo ý ki n c a tôi không đư c ưu tiên đây. s d ng các s n ph m Linux l n có h tr ti ng Vi t. b n phân ph i openSuSE Linux 10. m t Vi t ki u M duy trì. . T 2. nên phiên b n c a nhân tăng lên theo th t .6. t đi n ti ng Vi t.6. Khi nói đ n phiên b n c a Linux thư ng có ý là phiên b n nhân (vì m t h đi u hành là Linux ch khi nó s d ng nhân Linux). Đ i v i ngư i dùng Linux Vi t Nam hi n th i có hai l a ch n: th nh t. Không s trư ng h p “đem con b ch ”. Lý do chính là chưa đ t đư c tiêu chu n th hai nêu trên. . openSuSE cũng đang d n d n h tr ti ng Vi t (http://vi.13. Phiên b n nhân v i s th hai Đi u này ch đúng v i các phiên b n nhân trư c 2.. th hai. B n phân ph i này d a trên n n t ng c a FC c ng thêm giao di n ti ng Vi t và m t s ng d ng “mang tính Vi t Nam” như chương trình gõ ti ng Vi t. Th m chí ch trong kho ng th i gian không lâu mà tôi s d ng Linux (kho ng 5 năm) đã có nhi u b n phân ph i Vi t Nam cũng như nư c ngoài đã chào t m bi t th gi i Linux vì nhóm h tr c a chúng không thu đư c nhi u l i nhu n và sau đó m t th i gian ng ng h tr tác ph m c a mình. Ubuntu và Mandriva. 9 .16. Hi n th i có m t b n phân ph i như v y: vnlinux-CD (cùng v i m t vài bi n th ) do anh Larry Nguy n. Và t t nh t n u nhóm các nhà phát tri n này nh n đư c ngu n l i t s n ph m Linux c a mình. Chúng ta s nói đ n hai s l a ch n này m t cách k càng hơn. phân cách nhau b i d u ch m.6 tr đi Linus và các nhà phát tri n khác th nghi m dùng b n s . C n nói vài l i v đánh s phiên b n. ch không phân nhánh và nhân lên gi ng như trư ng h p b n phân ph i. c p nh t thư ng xuyên thông thư ng là theo m t l ch đ nh s n.6.org).13. t c là Linux phiên b n 2. Phiên b n nhân Linux thư ng đư c ký hi u b ng ba s 9 . t c là làm vi c như m t công ty thương m i. L a ch n th nh t. s d ng các s n ph m Linux ti ng Vi t do m t s ngư i t nguy n duy trì. Ví d . h tr nhi u ph n c ng khác nhau • có th cài đ t thêm các ph n m m khác m t cách d dàng ph n l n chương trình đã đư c biên d ch s n cho m i yêu c u c a ngư i dùng • nh ng b n phân ph i này đư c m t nhóm các nhà phát tri n duy trì. Đ k t thúc câu chuy n v l a ch n b n phân ph i Linux c n nói thêm là g n đây bác Nguy n Đ i Quý (http://vnoss.16.

N u cài đ t m t b n phân ph i đ y đ thì đương nhiên l a ch n nhân đã đư c các nhà phát tri n làm giùm b n đ c. thì có th s d ng nó đ h c Linux và r t có th s ng c nhiên v kh năng c a HĐH này. có đ m t s ng d ng ngư i dùng như vim. B ng 1. nên đ cài đ t HĐH này c n ít nh t là m t máy tính có b x lý 386. Vì HĐH Linux s d ng ch đ b o v c a b vi x lý. Yêu c u đ i v i ph n c ng c a h th ng mu n cài đ t Linux còn đư c xác đ nh b i l a ch n ph n m m c a ngư i dùng (và t c là s ph thu c vào phiên b n c a các ph n m m và ít nhi u vào b n phân ph i). nhưng không b n v ng. nhưng đ i v i ngư i dùng m i thì nên ch n phiên b n nhân v i s th hai trong phiên b n là ch n. DX v. nh ng máy tính s n xu t g n đây đáp ng đư c toàn b nh ng yêu c u đã đưa ra và s đưa ra dư i đây.v. vì đó là phiên b n th nghi m (ch dành cho phát tri n). . windowmaker. Vì th n u b n có m t cái máy tính cũ. 1. Xin đ ng lo l ng. còn phiên b n đ c bi t có th ch y t m t ho c hai đĩa m m không c n đĩa c ng thì tôi đã g p. Phiên b n v i s th hai ch n (ví d 2. 2. làm vi c th m chí trên b x lý 8086 v i 512Kbyte b nh . nhưng đi u này không .5.1: Yêu c u đ i v i ph n c ng Mong mu n c a ngư i dùng Yêu c u. . trên đó không th ch y n i Windows. OpenOffice. . nhưng c n bi t cách đánh s phiên b n n u khi nào đó b n mu n c p nh t nhân Linux c a mình.1 dư i đây s đưa ra m t vài con s ch v i m c đích giúp b n đ c làm quen. 256 1500 các ng d ng n m trong KOffice. Nhưng trong cu n sách này chúng ta s không xem xét nh ng trư ng h p đ c bi t như v y.6.0) thư ng không đư c s d ng đ t o các b n phân ph i. nh ng con s này là không chính xác nhưng không khác bi t nhi u gi a các b n Linux khác nhau.16.3 Yêu c u đ i v i máy tính Tôi đã đ c đâu đó nói r ng có nh ng phiên b n Linux đ c bi t. mà trư c đây ch có th dùng MS DOS (t t nhiên là trong trư ng h p này chúng ta ch thu đư c ch đ dòng l nh. 128 1000 Ch y các ng d ng c n nhi u b nh (như GIMP. Dùng môi trư ng làm vi c đ ho KDE. T t nhiên là b n có th cài đ t b t kỳ phiên b n nào.13) đư c coi là làm vi c n đ nh. emacs. B ng 1. Dùng đư c giao di n đ ho X Window cùng v i m t 32 400 s trình qu n lý c a s nh nh như icewm. MB B nh Đĩa c ng Yêu c u nh nh t: ch làm vi c trong giao di n văn 8 200 b n v i dòng l nh c a shell. Theo các ngu n thông tin khác nhau thì t t c các bi n th đ u dùng t t: SX. Như v y Linux có m t ưu đi m l n đó là kh năng làm vi c th m chí trên nh ng máy r t cũ. T t nhiên phiên b n như v y có th làm vi c.org).12 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i l (ví d . fluxbox.. . Chúng đư c dành cho nh ng ngư i tình nguy n có mong mu n th nghi m đ tìm ra các l i.

DVD là t t nh t. Khi đó còn có kh năng l a ch n và có b o đ m là s đ i đư c đĩa x u.com đăng ký s lư ng đĩa b n c n. Đ a ch c th xin không đưa ra đây vì qu ng cáo trong th gi i hi n đ i đã không còn là mi n phí.. T t nhiên là chênh l nh giá thành đĩa ph i không quá cao. T t nhiên đ i v i dung lư ng b nh cũng như c u hình máy nói chung thì máy càng m nh. C n nói riêng v h th ng phát đĩa v i b n phân ph i Ubuntu m t cách mi n phí. C n nói thêm là nh ng đĩa ghi v a hè thư ng có l i và có th gây m t d li u ho c làm h ng ph n c ng. Kile (dùng đ vi t nh ng dòng này). Konqueror.1. T t hơn h t là nên mua đĩa c a m t công ty máy tính ho c qua m t c a hàng trên m ng. GIMP.org. Và vi c gi u đ a ch không làm nh hư ng đ n nh ng ai có mong mu n mua Linux đ nghiên c u. N u máy tính c a b n có th làm vi c v i các h đi u hành Windows 2000 và Windows XP thì vi c ch y Linux trên nó s không có gì khó khăn. Có th làm vi c đ ng th i nhi u ng d ng yêu c u: OpenOffice. b nh 256Mb (+256Mb swap). ph n còn l i dành cho d li u.ubuntu. c ng càng r ng thì càng t t. KBabel. giá thành bán Linux bao nhiêu đó là quy n c a ngư i bán (ngoài ra giá thành cao còn có các b n phân ph i chuyên nghi p như Xandros. 16MB b nh và c ng kho ng 300MB. Tôi hi n s d ng openSuSE Linux 10. Đ k t thúc xin đưa ra đây trư ng h p c u hình máy c a tôi: b x lý 686.4 L y Linux đâu? Và trong ph n cu i c a chương th nh t chúng ta s tr l i ng n g n cho câu h i “L y Linux đâu?”. Có nghĩa là ngư i dùng không có ý đ nh thay đ i chương trình ho c mua bán nh ng chương trình này. Trong s ba phương án k trên thì đ i v i ngư i dùng Linux Vi t Nam phương án mua CD. 10GB c ng dành cho cài đ t Linux. . 1.4 L y Linux đâu? 13 ngăn c n vi c dùng các máy tính cũ làm vi c có l i ví d làm router10 ). ). thì có toàn quy n sao chép toàn b b n phân ph i Linux ho c m t ph n b t kỳ c a nó ch ngư i quen. Theo tôi nghĩ đây là cách t t nh t n u b n không có đi u ki n đ mua đĩa. . Ch c n vào đ a ch http://shipit.1 v i môi trư ng làm vi c KDE. sau m t th i gian kho ng 1 tháng – 1 tháng rư i b n s nh n đư c chúng. Linux cùng v i m t s lư ng kh ng l các chương trình ng d ng đư c phân ph i g n như mi n phí. Novell Desktop. StarDict (chương trình t đi n). Không có gì là th a thãi. 10 máy giúp chuy n hư ng các gói m ng . Đ b t đ u h c Linux thì ch c n có m t máy tính v i b x lý 486. Như đã nói trên. ho c t i xu ng t Internet ho c mua đĩa CD (DVD) Linux ch nh ng ngư i bán hàng đâu đó trên hè ph mà không s b truy c u vì vi ph m b n quy n (các chương trình có b n quy n thương m i thư ng dùng t “s đ ng ý” gi a ngư i dùng và nhà phân ph i) c a các nhà (công ty) phát tri n. Hi n gi trên m ng Vi t Nam đã xu t hi n m t vài c a hàng bán đĩa Linux. t t nhiên có kèm theo đ a ch bưu đi n. càng nhi u b nh .

Windows 2000 và Windows XP.) đ u đã có cu n hư ng d n cài đ t r t chi ti t. Thông thư ng trên các đĩa c a b n phân ph i Linux đã có hư ng d n ng n g n cách cài đ t Linux. it’s good when it’s free” — Linus Torvalds.. Hãy ch đ i và hy v ng trong tương lai không xa s có b n d ch Ti ng Vi t c a nh ng cu n sách này. 2. Chính vì v y trong cu n sách này. phía dư i s nói cách cài đ t HĐH Linux trên máy tính đã cài đ t m t trong các h đi u hành c a hãng Microsoft. mà xin b n đ c hãy tìm các cu n hư ng d n tương ng. Chính vì th . tác gi s đi c th và chi ti t vào nh ng gì đ c bi t khi cài đ t Linux trên máy tính đã có m t trong các h đi u hành (HĐH) Windows cũng như vi c kh i đ ng nhi u h đi u hành. cùng v i nh ng gì đã t o ra và đã c u hình dư i dư i Windows.Chương 2 Cài đ t h đi u hành Linux “Software is like sex.1 • T Chu n b cài đ t đĩa CD-ROM đĩa c ng Có th cài đ t Linux b ng m t trong các cách sau: • T b n sao chép Linux trên • T máy ch t p tin c a m ng n i b qua NFS. đ ng th i. Fedora. R t may là không nh t thi t ph i đánh m t t t c nh ng th đó. Và trên th c t thì t m th i Linux khó có th là HĐH đ u tiên mà ngư i dùng làm quen. Ngoài ra. ph n l n ngư i dùng Vi t Nam trư c khi b t đ u h c Linux đã làm quen và r t có th đã có kinh nghi m s d ng các HĐH dòng Windows như Windows 98. Thay vào đó là nh ng gì b n c n bi t và chu n b trư c khi cài đ t. Mandrake. n u ngư i dùng đã làm vi c v i HĐH Windows và quy t đ nh th nghi m v i Linux. thì h không mu n m t đi môi trư ng làm vi c quen thu c c a mình. .. • T máy tính xa (ví d t Internet) qua giao th c FTP. Và t t c các b n phân ph i l n (Debian. cho m i tình hu ng s d ng. Slackware. trên Internet b n có th tìm th y r t nhi u cu n sách nó v v n đ này. B i vì trên m t máy tính có th cùng “chung s ng hòa bình” hai HĐH và th m chí nhi u hơn n a (n u có đ ch trên đĩa!). • T máy tính khác trong m ng n i b qua SMB. m t cách t nhiên. . Như th . tác gi s không đưa ra các bư c c th c a vi c cài đ t. V nđ ch .

v.v.2. . khi mà vi c tìm ki m chúng s khó khăn hơn. N u như b n không th y thông tin nào đó. • BIOS: – nhà s n xu t. – giao th c (Microsoft. ch n l nh Properties. hay bus mouse). Logitech. – nhà s n xu t và s m u mã c a adapter SCSI (n u có). hay giao di n khác). PS/2. thì b n s tìm th y r t nhi u thông tin n u nh n chu t ph i vào bi u tư ng My Computer. Trư c khi b t đ u cài đ t. cũng như SCSI . Đ giúp b n đ c.nhà s n xu t và s m u mã. . ). – s hi u phiên b n. • Chu t: – lo i chu t (serial. MouseMan. – hdc (Master trên controller s 2 hay Secondary Master). – đ i v i các đĩa CD-ROM không ph i IDE. nh ng d li u này s c n đ n khi cài đ t và c u hình. Xin đ ng lư i bi ng và hãy c g ng ghi càng nhi u d li u v m t thi t b càng t t (t t c nh ng thông tin có th tìm th y). – s nút.1 Chu n b cài đ t • T m t máy ch WWW qua giao th c HTTP. 15 Theo ý ki n cá nhân c a tác gi thì thu n ti n và có tính th c t nh t là cài đ t Linux t CD-ROM. – đ i v i chu t c m vào c ng n i ti p thì c n s th t c a c ng đó. N u như máy tính c a b n t m th i v n còn làm vi c dư i HĐH Windows 95/98/2000/XP. – hdb (Slave trên controller s 1 hay Primary Slave). thì c n ki m tra xem BIOS có h tr vi c truy c p ch đ LBA hay không): – hda (Master trên controller s 1 hay Primary Master). xin đư c đưa ra đây danh sách nh ng thông tin c n thu th p. – hdd (Slave trên controller s 2 hay Secondary Slave). • Controller đĩa c ng: lo i (IDE hay SCSI) và dung lư ng c a đĩa (n u như b n đ c dùng đĩa IDE. k c vi c m v máy và đ c nh ng dòng ch trên thi t b . thì c n tìm ki m theo các cách khác. SCSI. • C c màn hình . • Dung lư ng c a b nh (tính b ng Kilobyte • CD-ROM: – Giao di n (IDE. hãy thu th p (hãy vi t lên m t t gi y) t t c nh ng thông tin c u hình c n thi t c a máy tính. hơn n a vi c mua các đĩa CD bây gi không gây khó khăn gì. đây b n có th tìm th y g n h t t t c thông tin c n thi t.

CD) cài đ t cho h th ng cũ. Chính vì v y. • Lo i và nhà s n xu t c c âm thanh và game controller (n u như có) 2. và trong trư ng h p x u có th máy tính c a b n đ c s không kh i đ ng n a. và chúng r t quan tr ng trong khi c u hình giao di n đ h a). c n t o m t đĩa m m kh i đ ng hay m t đĩa m m giúp ph c h i h th ng (n u b n đ c còn chưa t o).2 Phòng xa và nh ng l i khuyên Trư c khi cài đ t HĐH Linux sau Windows. – tên mi n c a công ty b n đ c. – s m u mã (hay chipset s d ng) – dung lư ng b nh . – đ a ch IP c a gateway. Windows không hi n th nh ng giá tr này. max) c a t n s làm m i theo chi u d c và theo chi u ngang (nh ng giá tr này b n đ c ch có th tìm th y trong tài li u đi kèm v i màn hình. Th hai. • Màn hình – nhà s n xu t – s m u mã. – đ a ch IP c a mình. r t nên th c hi n vài thao tác “phòng xa” (“phòng cháy hơn ch a cháy”). Có bi t cách thoát ra kh i tình hu ng này và ph c h i d li u c n thi t không đó còn là m t câu h i.16 – nhà s n xu t. Và th ba. và k t qu là máy tính không th kh i đ ng đư c. – đ a ch IP c a máy ch WINS(Windows Internet Name Service). Không hi u h t v n đ tác gi nghĩ là không còn cách gì khác ngoài đ nh d ng l i đĩa và cài đ t l i t đ u. – đ a ch IP c a các máy ch tên mi n (DNS server). Bây gi thì tác gi đã . thay đ i b n ghi kh i đ ng (Boot Record) và làm vi c v i các t p tin kh i đ ng cũng như các t p tin c u hình. Nhưng rơi vào tình hu ng như v y h t s c d dàng nh t là v i ngư i dùng l n đ u tiên cài đ t Linux. • N u như b n đ c mu n k t n i m ng (mà UNIX nói chung là HĐH dành cho m ng). – tên c a máy tính trong m ng. Các thao tác này không ph i lúc nào cũng đem l i đem l i m t k t qu theo ý mu n. Vì r t có th b n đ c s ph i phân vùng l i đĩa. thì hãy ghi l i nh ng d li u sau: – nhà s n xu t và s m u mã c c m ng. Cài đ t h đi u hành Linux – các giá tr gi i h n (min. – m t n m ng con (subnet mask). đ u tiên. chu n b các t p tin (đĩa m m. c n ghi l i nh ng d li u có giá tr (backup). M t l i khuyên quan tr ng khác: n u có gì đó x y ra không theo ý mu n thì không nên hoang mang. Xin chia s m t kinh nghi m bu n: khi l n đ u tiên tác gi cài Linux trên máy tính đã có Windows NT.

Th nh t. NFS. và có . Đ c/Ghi d li u đư c th c hi n b i các đ u đ c n m gi a các đĩa này. Sau khi làm xong các công vi c phòng xa. tác gi cũng mu n đưa ra vài l i khuyên đ giúp ngư i dùng đưa ra quy t đ nh trong khi cài đ t. và hãy suy nghĩ k khi ch n câu tr l i. M i rãnh l i chia thành các sector. và t đ ng nh n lên nút Next. n m trên cùng m t tr c và quay v i v n t c l n. K t qu là tác gi không th truy c p đư c đ n máy này qua các giao th c m ng (telnet. còn vi c c u hình giao di n đ h a (n u có gì đó làm vi c không đúng) v i ngư i dùng m i r t khó thành công. Như đã nói trên. Ch sau khi đó m i th c hi n các bư c s a l i. Nguyên nhân là trong phương án theo m c đ nh thì tư ng l a đư c cài đ t. đ ng v i vàng và hãy chú ý đ c nh ng thông báo s hi n th trên màn hình. Tuy nhiên. N u ai đó không đ kiên nh n đ đ c ph n lý thuy t này. Vì v y có th nói r ng Werner Almesberger đúng. vì cho r ng phương án theo m c đ nh là đ . t c là c n chia đĩa thành s phân vùng c n thi t. Samba). xin đư c nói qua m t chút v c u trúc c a đĩa và quá trình kh i đ ng HĐH. tác gi khuyên không nên đ ng ý v i vi c t đ ng kh i đ ng vào giao di n đ h a.1 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa” Như b n đ c bi t.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng 17 hi u là có th ph c h i l i n u như không quy t đ nh quá v i vàng. Vòng tròn đ u đ c v ra trên các đĩa khi quay quanh chúng g i là rãnh (track). Nhưng chúng ta quá v i vàng! Th hai. Đ m truy c p này.1. Đ minh ch ng cho l i khuyên này xin đư c k l i trư ng h p khi tác gi cài Red Hat 7. m c dù đã c u hình giao di n m ng cho máy. di chuy n t tâm đĩa ra rìa ngoài c a đĩa. hãy th m i cách đ tìm ra nguyên nhân. còn t p h p các rãnh n m ch ng lên nhau g i là cylinder. chu n b các đĩa (phân vùng) đ cài đ t. ki m tra l i nhi u l n thao tác c a mình. 2. thì có th b qua chúng và chuy n th ng đ n v n đ ch n chương trình kh i đ ng.3 2. t c là các t p tin ghi l i s ki n c a h th ng (c n tìm chúng trong thư m c /var/log). • Hãy đ c tài li u.2. quá trình cài đ t HĐH Linux nói riêng không ph i là đ tài c a cu n sách. Đ c bi t trong các trư ng h p. Ngư i dùng c n tìm các cu n hư ng d n tương ng. Xin thêm m t l i khuyên ph bi n sau: * Hãy xem các t p tin log. Nhưng trư c khi chuy n sang các bư c c th đ chu n b đĩa. đĩa c ng g m vài đĩa có ph l p t tính. c n quy t đ nh s t ch c kh i đ ng nhi u HĐH như th nào. khi trong hư ng d n s d ng LILO có đưa ra nh ng l i khuyên sau cho ngư i dùng khi rơi vào trư ng h p khó khăn như v y: • Không ho ng h t. và tư ng l a đóng h t các truy c p t m ng. ftp. N u như có gì đó không làm vi c. khi h th ng làm nh ng gì b n đ c không mong đ i.3. Vì cu i cùng ngư i dùng không khó khăn gì khi gõ câu l nh startx. thì trong quá trình cài đ t c n ch rõ các d ch v đư c m .

DOS s d ng trư ng begin và end c a b ng phân vùng và Interrupt 13 c a BIOS (Int 13h) đ truy c p t i đĩa. Đĩa v i c u trúc hình h c C/H/S có dung lư ng C*H*S*512 byte.3. t là đ c và ghi thông tin theo các kh i.4 Gbyte. /* char begin[3]. còn có hai chương trình đ làm vi c v i phân vùng đĩa: cfdisk và sfdisk.18 Cài đ t h đi u hành Linux th ghi vào m i sector 512 byte thông tin. /* char end[3]. Sector đư c đánh đ a ch theo s th t cylinder. t c là ch cho controller bi t c n ghi thông tin này vào sector nào. Đĩa c ng là các thi t b kh i. /* int length.LINUX_NATIVE) */ CHS sector cu i cùng. và kích thư c nh nh t c a kh i b ng m t sector (512 byte). R t có th nguyên nhân c a vi c phân vùng là nguyên nhân l ch s : các phiên b n MS-DOS đ u tiên không th s d ng đư c các đĩa l n. Chương trình sfdisk có vài kh năng cao hơn. t c là dung lư ng có th đ t 2 Tbyte .2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa Trong các h th ng Intel đĩa thư ng đư c chia thành các phân vùng. ví d . M i b n ghi có c u trúc như sau: struct partition { char active. Linux thì ch s d ng trư ng start và length c a b ng phân vùng đĩa và h tr các phân vùng ch a đ n 232 sector. /* }. ngay c v i các BIOS m i (v v n đ này s nói đ n sau). trong sector s 0 c a đĩa (sector s 0 c a rãnh đ u tiên trong cylinder s 0) ghi nh b ng chia đĩa thành các phân vùng (partition table). Đ làm đư c đi u này. 83 -. 2. tính t 0) */ s sector có trong phân vùng (32 bit) */ B ng phân vùng đĩa thư ng đư c t o b i chương trình fdisk. Đ có th ghi thông tin lên đĩa. Chương trình cfdisk. /* char type. s th t đ u đ c (hay rãnh) và s th t sector trên rãnh. mà dung lư ng đĩa l i phát tri n nhanh hơn kh năng c a DOS. Vì th đ c đi m c a m t đĩa thư ng là t p h p ba sô: s cylinder/s rãnh trong cylinder/s sector trên rãnh hay còn vi t t t là C/H/S (ba ch cái đ u tiên c a các thu t ng Ti ng Anh tương ng: Cyliner/Head/Sector). còn phân vùng thì không th l n hơn 2. M i phân vùng đư c dùng như m t đĩa v t lý riêng r . Ba s này g i là c u trúc “hình h c c a đĩa”. 24 bit lo i phân vùng (ví d . 0x80: phân vùng kích ho t. 24 bit */ s c a sector đ u tiên (32-bit.1 Gbyte (nhưng đây là do h n ch c a h th ng t p tin FAT16). Trên HĐH Linux ngoài chương trình fdisk “truy n th ng” (tuy v y r t khác so v i chương trình fdisk trong MS-DOS và Windows). Ch khác bi t v i fdisk giao di n thu n ti n: ch d n s d ng l nh và h th ng trình đơn (th c đơn). gi ng như fdisk ch dành đ làm vi c v i b ng phân vùng đĩa: nó không quan tâm chú ý đ n thông tin có trên đĩa. B ng phân vùng ch a 4 b n ghi 16 byte cho 4 phân vùng chính. c n đ t đ u đĩa đúng v trí. /* int start. cho phép thao tác trên các phân vùng đã có c a đĩa. 0: không kích ho t */ CHS sector đ u tiên. Khi đó đã nghĩ ra vi c chia đĩa thành các phân vùng. vì th không th s d ng đĩa có dung lư ng l n hơn 8. M t trư ng h p nói riêng đó là trong các phân vùng khác nhau có th cài đ t các h đi u hành khác nhau.

2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng

19

Vì trong b ng chia đĩa ch có 4 dòng cho các phân vùng, s phân vùng chính trên đĩa ngay t đ u dã h n ch : không th l n hơn 4. Khi mà 4 phân vùng tr thành ít, thì ngư i ta sáng ch ra phân vùng lôgíc. M t trong s các phân vùng chính tr thành m r ng (lo i phân vùng - 5 hay F hay 85 trong h cơ s mư i sáu). Và trong phân vùng m r ng ngư i ta t o ra các phân vùng lôgíc. Phân vùng m r ng không đư c s d ng tr c ti p mà ch dùng đ ghi các phân vùng lôgíc. Sector đ u tiên c a phân vùng m r ng ghi nh b ng phân vùng v i b n đ u vào: m t dùng cho phân vùng lôgíc, m t cho phân vùng m r ng khác, còn hai cái còn l i không đư c s d ng. M i phân vùng m r ng có m t b ng chia c a mình, trong b ng này, cũng gi ng như trong phân vùng m r ng chính, ch s d ng có hai dòng đ đưa ra m t phân vùng lôgíc và m t phân vùng m r ng. Như v y, thu đư c m t chu i các m t xích t b ng phân vùng, m t xích đ u tiên mô t ba phân vùng chính, và m i m t xích ti p theo – m t phân vùng lôgíc và v trí c a b ng ti p theo. Chương trình sfdisk trên Linux cho th y toàn b chu i này:
[root]# sfdisk -l -x /dev/hda Disk /dev/hda: 784 cylinders, 255 heads, 63 sectors/track Units = cylinders of 8225280 bytes, blocks of 1024 bytes, counting from 0 Device /dev/hda1 /dev/hda2 /dev/hda3 /dev/hda4 /dev/hda5 — — — /dev/hda6 — — — Boot * Start 0+ 190 0 0 190+ 381 190 190 381+ 381 381 381 End 189 783 — — 380 783 189 189 783 380 380 380 #cyls 190594 0 0 191403 0 0 4030 0 0 #blocks 1526143+ 4771305 0 0 1534176 3237097+ 0 0 3237066 0 0 0 Id 6 5 0 0 6 5 0 0 7 0 0 0 System FAT16 Extended Empty Empty FAT16 Extended Empty Empty HPFS/NTFS Empty Empty Empty

S phân vùng lôgíc theo nguyên t c không h n ch , vì m i phân vùng lôgíc có th ch a b ng phân vùng và các phân vùng lôgíc c a mình. Tuy nhiên trên th c th v n có nh ng h n ch . Ví d , Linux không th làm vi c v i hơn 15 phân vùng trên các đĩa SCSI và hơn 63 phân vùng trên đĩa IDE. Phân vùng m r ng trên m t đĩa v t lý, hay trong m t phân vùng m r ng ch a nó (có th g i là “m ”) ch có th làm m t: không m t chương trình phân chia đĩa nào trong s đã có (fdisk và tương t ) có th t o thêm m t phân vùng m r ng th hai. đĩa trên Linux nói riêng ( đĩa v t lý) đư c truy c p qua tên c a thi t b : /dev/hda, /dev/hdb, /dev/sda, v.v. . . Các phân vùng chính có thêm s 14 trong tên thi t b : /dev/hda1, /dev/hda2, /dev/hda3, còn phân vùng lôgíc thì có các tên: /dev/hda5, /dev/hda6, /dev/hda7 . . . (b t đ u t s 5). T nh ng gì đ c p đ n trên có th suy ra t i sao l i có th b qua các tên như /dev/hda3 hay /dev/hda4 (đơn gi n là phân vùng chính th ba và th tư

20

Cài đ t h đi u hành Linux

không đư c t o ra) và ngay sau /dev/hda2 b n đ c th y /dev/hda5 (phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng /dev/hda2), và sau đó thì vi c đánh s l i theo th t thông thư ng. Trong Windows các phân vùng lôgíc nh n đư c tên (ch cái), b t đ u t ch cái cu i dùng dành cho phân vùng chính. Ví d n u m t đĩa c ng có hai phân vùng chính (C: và D:) và m t phân vùng m r ng, trong phân vùng m r ng t o ra hai phân vùng lôgíc, thì nh ng phân vùng lôgíc này s đư c đ t tên E: và F:. Xin nói thêm, trong Windows NT và 2000/XP có th thay đ i tên c a các phân vùng đĩa.

2.3.3

Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft

Dù h đi u hành có là gì, thì đ có th b t đ u đi u khi n máy tính, c n n p HĐH vào b nh . Vì th hãy xem xét qua quá trình kh i đ ng c a các HĐH khác nhau. Chúng ta ch quan tâm đ n vi c kh i đ ng t đĩa c ng, nên s không xem xét đ n vi c kh i đ ng t đĩa m m, CD-ROM và qua m ng. Hãy b t đ u t MS-DOS và MS Windows cũ (xin đ ng quên r ng, vi c phát tri n và hoàn thi n máy tính cá nhân song song v i s phát tri n c a HĐH c a Microsoft và nh ng quy t đ nh s d ng trong các HĐH này có nh hư ng m nh đ n quy t đ nh c a các nhà phát tri n thi t b ). Như b n đ c bi t, khi b t máy tính đ u tiên s ch y chương trình POST (Power On Self Test). Chương trình xác đ nh dung lư ng b nh , th nghi m b nh , và xác đ nh các thành ph n khác (bàn phím, c ng. . . ), kh i đ ng các th adaptor. Trên màn hình thư ng xu t hi n các thông báo v dung lư ng b nh , v vi c th nghi m b nh , danh sách các thi t b nh n ra ( đĩa c ng và m m, b x lý, c ng COM và v.v. . . ). Sau khi hoàn thành vi c th nghi m POST g i Int 19h. Công vi c c a Int 19h là tìm thi t b kh i đ ng. Vi c tìm ki m th c hi n theo th t xác đ nh trong Setup BIOS và theo cách thăm dò sector s 0 c a các thi t b tương ng. N u đĩa có th kh i đ ng, thì trong sector s 0 c a đĩa có b n ghi kh i đ ng chính – Master Boot Record (MBR). Hai byte cu i cùng c a MBR – “s màu nhi m”, là d u hi u cho bi t sector có MBR, và theo đó đĩa có th kh i đ ng. Ngoài “s màu nhi m” MBR còn ch a b ng phân vùng đĩa đã nói trên, và m t chương trình nh – trình kh i đ ng chính, kích thư c ch có 446 (0x1BE) byte. B ng 2.1 cho th y c u trúc c a sector kh i đ ng chính sau khi cài đ t Windows. B ng 2.1: C u trúc c a sector kh i đ ng chính D ch chuy n 0x000 0x1BE 0x1FE N i dung Mã c a trình kh i đ ng chính B ng phân vùng đĩa “S màu nhi m” (0xAA55)

MS-DOS, Windows95 và NT ghi nh DOS MBR trong khi cài đ t. Ngoài ra cũng có th t o MBR c a MS v i câu l nh DOS sau: fdisk /mbr.

2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng

21

Xin tr l i v i quá trình kh i đ ng. Int 19h c a BIOS n p trình kh i đ ng chính vào b nh máy tính và chuy n quy n đi u khi n cho chương trình này. Nhưng chương trình “bé nh ” này không đ kh năng kh i đ ng HĐH; t t c nh ng gì mà nó có th làm – đó là n p vào b nh chương trình m nh hơn – trình kh i đ ng th hai. Đ làm đư c đi u này, nó tìm trong b ng phân vùng kích ho t và đ c vào b nh trình kh i đ ng th hai, b t đ u t sector lôgíc đ u tiên c a phân vùng kích ho t. Hãy chú ý đ n c m t “b t đ u t ”. Vì trình kh i đ ng th hai trên các h th ng khác nhau có đ dài khác nhau. Trong phân vùng đư c đ nh d ng dư i h th ng t p tin FAT, trình kh i đ ng th hai chi m m t sector (512 byte). Trong phân vùng đ nh d ng dư i h th ng t p tin NTFS, trình kh i đ ng th hai chi m vài sector. Trình kh i đ ng th hai n p l p chương trình đ u tiên, c n thi t cho vi c kh i đ ng h đi u hành. Trong trư ng h p MS DOS chương trình kh i đ ng đ ng n p IO.SYS theo đ a ch 700h, sau đó MSDOS.SYS và chuy n quy n đi u khi n cho SYSINIT c a môđun IO.SYS. N u vì lý do nào đó không tìm th y trên đĩa phân vùng kích ho t, thì quá trình kh i đ ng s ti p t c v i vi c x lý Int 18h. Trư ng h p này trên th c t r t hi m khi s d ng, nhưng kh năng này có th có ích trong trư ng h p nào đó. Trong khi kh i đ ng t xa, khi h đi u hành kh i đ ng t máy ch , thì Int này đư c POST chuy n hư ng lên ROM c a c c m ng. Đ i v i các HĐH khác c a Microsoft thì quá trình kh i đ ng di n ra tương t . • Windows95 kh i đ ng gi ng như DOS nhưng thay th IO.SYS và MSDOS.SYS b i các t p tin c a mình. Các t p tin DOS đư c gi l i dư i các tên tương ng IO.DOS và MSDOS.DOS. Khi b n đ c ch n kh i đ ng DOS, Windows95 s đ i tên các t p tin c a mình v i ph n m r ng w40 và ph c h i tên ban đ u c a các t p tin h th ng c a DOS. Quá trình kh i đ ng ti p t c v i vi c n p IO.SYS. Như th , sector kh i đ ng c a DOS và Windows95 là như nhau. • Windows NT4 s d ng MBR DOS, nhưng thay th b n ghi kh i đ ng c a phân vùng kích ho t b ng cách thay th NTLDR vào ch IO.SYS. Đây là m t chương trình m ng và có th làm đư c nhi u th . Ví d , có th tìm t p tin boot.ini và n u như tham s timeout l n hơn 0, thì đưa ra trình đơn (th c đơn) kh i đ ng. M i dòng c a ph n [operating systems] trong t p tin boot.ini xác đ nh m t phương án (m t HĐH) kh i đ ng và đư c vi t theo m u sau: đ a_ch _trình_kh i_đ ng_th _hai=‘‘tên_g i_c a_phương_án’’ Đ a ch c a trình kh i đ ng th hai có th là m t phân vùng c th nào đó c a đĩa cũng như t p tin kh i đ ng. Dư i đây là m t ví d t p tin boot.ini:
[operating systems] multi(0)disk(0)rdisk(0)partition(3)\WINNT="Windows NT Workstation 4" C:\="Microsoft Windows" C:\BOOTSECT.LNX="Linux"

N u ngư i dùng ch n NT, thì s kh i đ ng theo đ a ch phân vùng đư c ch trên dòng đ u tiên. Trên dòng tương ng v i phương án Microsoft Windows, ch

22

Cài đ t h đi u hành Linux

đưa ra “C:\”, vì tên c a t p tin kh i đ ng đư c l y theo m c đ nh: bootsect.dos. T p tin đư c n p vào b nh và quá trình kh i đ ng đư c ti p t c gi ng như khi b n ghi kh i đ ng đư c n p b i mã chương trình t MBR. Đ i v i vi c kh i đ ng các h th ng khác, có th s d ng cách đó. Ch c n thêm vào boot.ini các dòng ch a liên k t đ n t p tin kh i đ ng khác. Khi ch n các dòng này s kh i đ ng HĐH tương ng. Trong ví d trên Linux cũng đư c kh i đ ng theo các này. Trong t p tin C:\BOOTSECT.LNX c n ghi n i dung c a b n ghi kh i đ ng, t o b i Linux (nói đúng hơn – LILO, trình kh i đ ng tiêu chu n c a Linux).

2.3.4

V n đ v i các đĩa l n

Trên MS-DOS và các phiên b n đ u tiên c a Windows truy c p t i đĩa (trong đó có c bư c kh i đ ng đ u tiên c a HĐH) đư c t ch c qua Int 13 (Int 13h) c a BIOS. Khi này s d ng s đánh đ a ch sector trên đĩa trên cơ s C/H/S (xem trên). Chính xác hơn: • AH — ch n thao tác; • CH — 8 bit nh hơn c a s cylinder; • CL — 7-6 bit tương ng bit l n c a s cylinder, 5-0 tương ng s sector; • DH — s c a đ u đ c; • DL — s c a đĩa(80h hay 81h). (C n lưu ý r ng vi c đánh s cylinder v t lý và rãnh thư ng b t đ u t 0, còn sector trên rãnh đánh s b t đ u t 1). Tuy nhiên trên th c t s đ u đ c không quá 16, còn s sector trên rãnh – không quá 63, và dù có dùng 10 bit đ ch ra cylinder, BIOS v n không th làm vi c v i đĩa dung lư ng l n hơn 1024*63*16*512 = 528 Mbyte. Đ vư t qua h n ch này, ngư i ta áp d ng nhi u cách “láu cá” khác nhau. Ví d , Extended CHS (ECHS) hay “Large disk support” (đôi khi còn g i là “Large”) s d ng ba bit chưa dùng đ n c a s th t đ u đ c đ tăng s cylinder. Cách này cho pehsp s d ng c u trúc “hình h c gi m o c a đĩa” v i 1024 cylinder, 128 đ u đ c và 63 sector/rãnh. Bi n đ i Extended CHS thành đ a ch CHS th c (có th ch a đ n 8192 cylinder) đư c BIOS th c hi n. Cách này cho phép làm vi c v i đĩa có dung lư ng đ n 8192*16*63*512 = 4 227 858 432 byte hay 4,2 Gbyte. Nhưng các nhà phát tri n càng ngày càng tăng m t đ ghi c a đĩa, s đĩa và s rãnh, và còn phát minh ra các phương pháp khác đ tăng dung lư ng đĩa. Ví d , s sector trên rãnh không còn c đ nh mà tr thành khác nhau trên các rãnh khác nhau (trên các rãnh n m g n rìa ngoài c a đĩa, dài hơn, s sector đư c tăng lên). K t qu là b ba s C/H/S không còn ph n ánh đúng c u trúc “hình h c c a đĩa”, và các phiên b n BIOS cũ không th h tr truy c p t i toàn b không gian đĩa. Khi đó ngư i ta nghĩ ra phương pháp khác đ làm vi c v i các đĩa lên qua Int 13h - đánh đ a ch các kh i theo đư ng th ng (“Linear Block Addressing” hay LBA). Không đi sâu vào chi ti t, có th nói r ng t t c sector trên đĩa đư c đánh

4 2. C n chú ý r ng h n ch nói trên ch áp d ng v i các đĩa có giao di n IDE. t t c nh ng h n ch nói trên ch có ý nghĩa trong giai đo n kh i đ ng HĐH. và “Normal” (phương án cu i cùng có nghĩa là không th c hi n bi n đ i đ a ch ). trong các phiên b n BIOS m i thư ng có l a ch n v i ba phương án: “Large”. Thay vào ch đ a ch CHS m i sector nh n đư c m t đ a ch lôgíc – s th t c a sector trong t ng s t t c sector. Đ có th hi u cách thoát kh i nh ng h n ch này. đưa chương trình này thành m t ph n m m mã ngu n m . N u không có nhu c u đ c bi t nào đó thì b n nên ch n trình kh i đ ng này. ) cũng đã chuy n sang s d ng GRUB làm l a ch n theo m c đ nh. GRUB đư c Erich Boleyn vi t vào năm 1995 đ kh i đ ng h th ng GNU Mach. “LBA”.4. 2.. và sau đó t đĩa tìm ra v trí c n thi t. Vì nguyên nhân này xu t hi n h n ch lên dung lư ng c a đĩa: BIOS. h th ng ph i đư c n p.H. Fedora. Trong Setup BIOS h tr bi n đ i s th t theo đư ng th ng thành đ a ch CHS có d ng “H tr LBA”. trong đó sector s 0 ch a b n ghi kh i đ ng chính (MBR). Đi u này h n ch vi c đ t nhi u h th ng ra ngoài vùng 8 Gbyte đĩa đ u tiên: chúng không th kh i đ ng t đó. MS-DOS và các phiên b n Windows đ u tiên không th đánh đ a ch các đĩa có dung lư ng l n hơn 8. vì th h n ch lên dung lư ng đĩa không xu t hi n. vì th b n có th n p HĐH theo cách ưa thích. Như v y.1 L a ch n trình kh i đ ng Trình kh i đ ng GRUB GRUB (GRand Unified Bootloader) – trình kh i đ ng h t s c m nh có kh năng kh i đ ng r t nhi u HĐH mi n phí cũng như HĐH thương m i. Nhưng trư c khi có th s d ng driver c a mình. M t l n n a mu n nh c l i r ng. Vì th trong giai đo n kh i đ ng đ u tiên b t kỳ h th ng nào cũng c n s d ng BIOS. và theo đó.2. Vi c đánh s sector lôgíc b t đ u t 0. . Tuy nhiên trong ch đ LBA vi c s d ng đĩa v t lý v n đư c th c hi n qua Int 13h. Các b n phân ph i Linux l n (Debian. B i vì Linux và các phiên b n Windows m i nh t khi làm vi c v i đĩa đã không còn s d ng Int 13 c a BIOS. Okuji chuy n GRUB thành m t gói chương trình GNU.4 L a ch n trình kh i đ ng 23 s m t cách tu n t . vì không th s d ng nh ng trình kh i đ ng khác.S). GRUB có th hi u các h th ng t p tin và đ nh d ng th c thi c a nhân. mà Int 13h v n s d ng b 3D (C. . Ngoài ra. m c dù sau khi kh i đ ng thì có th làm vi c v i các đĩa có dung lư ng l n hơn nhi u. b t đ u t sector đ u tiên trên rãnh s 0 c a cylinder s 0. mà s d ng driver riêng c a mình.4 Gbyte. SuSE. M c dù m i ra đ i và s phiên b n còn r t nh 1 nhưng đây là s l a ch n t t đ i v i ph n l n ngư i dùng máy tính cá nhân. M t trong nh ng tính năng quan tr ng c a GRUB là tính m m d o. Trong các controller c a đĩa SCSI. Sau đó vào năm 1999 Gordon Matzigkeit và Yoshinori K. chúng ta c n m t chút ki n th c v quá trình kh i đ ng c a HĐH Linux. n u không mu n dùng giao di n 1 hãy so sánh s phiên b n c a GRUB và LILO . s c a sector đư c chuy n vào các l nh SCSI.

Ví d 3: (hd0. SCO UNIX. Ví d m t cú pháp là: (fd0) Trư c tiên c n nói GRUB yêu c u t t c các tên thi t b ph i đ t trong ngo c ‘(’ và ‘)’. GRUB s d ng m t phân vùng c a đĩa ch không ph i toàn b đĩa. các chương trình s d ng đ cài đ t và c u hình trình kh i đ ng. . và cũng có th kh i đ ng các h đi u hành khác: PC/MS-DOS. 386BSD. Chú ý r ng các phân vùng m r ng đư c đ m b t đ u t ‘4’ không ph thu c vào s phân vùng chính (“primary partition”) th c t có trên đĩa. 2. Windows 95/98.2 Trình kh i đ ng LILO Trình kh i đ ng LILO đư c vi t b i Werner Almesberber. Nó đ m s th t b t đ u t ‘0’ không ph thu c vào d ng đĩa. Xin nh c l i m t l n n a là các s đ m đ u b t đ u t s không ‘0’.1) đây ‘hd’ có nghĩa là c ng. C n chú ý thêm là GRUB không phân bi t IDE và SCSI. S nguyên th hai (‘1’) cho bi t s th t c a phân vùng (chúng ta không xem xét các HĐH khác Linux). M t đi m m nh khác c a GRUB đó là “grub shell” có th ch y khi b t đ u kh i đ ng ho c sau khi đã kh i đ ng xong h th ng. và các t p tin ph c v : . DR DOS. S nguyên ‘0’ đ u tiên cho bi t s th t c a . OS/2. Windows NT/2000/XP. B n c n hi u cú pháp này đ bi t cách ch ra m t đĩa hay phân vùng nào đó. thì b n có th cài đ t và s d ng giao di n th c đơn và thay đ i giao di n th c đơn theo mong mu n c a mình. H t s c đơn gi n! Thông tin trong ph n này s giúp b n hi u đư c c u hình c a GRUB s nói đ n s p t i đây. LILO có th kh i đ ng nhân Linux t đĩa m m. Trong trư ng h p này đây là phân vùng th hai c a c ng th nh t. đ m b t đ u t 0.4. Làm sao đ ch ra m t t p tin? Hãy xem ví d sau đây: (hd0. đĩa c ng.4) Đây là phân vùng m r ng (“extended partition”) th nh t c a đĩa c ng th nh t. vì cú pháp thi t b trong trình kh i đ ng này có khác m t chút so v i nh ng gì mà b n đã th y trên nh ng h th ng c a mình. Ph n fd có nghĩa là đĩa m m. Bây gi chúng ta xem xét ng n g n v tên g i thi t b dùng trong GRUB. Unixware v. . t c là c ng th nh t.v. B ng grub shell b n có th “gi l p” (emulate) trình kh i đ ng này và cài đ t GRUB. LILO cho phép ch n đ n 16 h đi u hành khác nhau đ kh i đ ng. LILO không ph i là chương trình đơn l mà là m t b g m nhi u chương trình: trình kh i đ ng.0)/vmlinuz Dòng này ch ra t p tin ‘vmlinuz’ n m trên phân vùng đ u tiên c a c ng đ u tiên.24 Cài đ t h đi u hành Linux dòng l nh. Ví d 2: (hd0. S ‘0’ ch ra s th t c a .

2.4 L a ch n trình kh i đ ng

25

• chương trình /sbin/lilo, ch y dư i Linux, ph c v đ ghi t t c thông tin c n thi t trong giai đo n kh i đ ng vào các ch tương ng. C n ch y chương trình này sau m i l n có thay đ i trong nhân hay trong t p tin c u hình LILO; • các t p tin ph c v , c n cho LILO trong th i gian kh i đ ng. Nh ng t p tin này thư ng n m trong thư m c /boot. Quan tr ng nh t trong s chúng – đó là b n thân trình kh i đ ng (xem phía dư i) và t p tin map (/boot/map); trong t p tin này có ch ra v trí c a nhân. M t t p tin quan tr ng khác – t p tin c u hình LILO; thư ng có tên /etc/lilo.conf; • trình kh i đ ng – đây là ph n LILO đư c n p vào b nh đ u tiên qua Int c a BIOS; trình kh i đ ng n p nhân Linux hay sector kh i đ ng c a h đi u hành khác. Trình kh i đ ng g m có hai ph n. Ph n th nh t đư c ghi vào sector kh i đ ng và ph c v đ n p ph n th hai, có kích thư c l n hơn r t nhi u. C hai ph n thư ng đư c ghi trên đĩa trong t p tin /boot/boot.b. C n nh r ng, đ nh d ng c a sector kh i đ ng t o ra b i LILO khác v i đ nh d ng MBR c a DOS. Vì th n u ghi sector kh i đ ng LILO vào MBR, thì các h đi u hành đã cài c a Microsoft s ng ng kh i đ ng (n u như không có các bi n pháp b sung). Sector kh i đ ng c a LILO có th đư c thi t k đ s d ng như sector kh i đ ng c a phân vùng, trong đó có ch cho b ng phân vùng. Sector kh i đ ng c a LILO trong khi cài đ t có th đ t vào nh ng ch sau: • sector kh i đ ng c a đĩa m m trong đ nh d ng Linux (/dev/fd0, . . . ); • MBR c a đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda, /dev/sda, . . . ); • sector kh i đ ng c a phân vùng chính v i h th ng t p tin Linux trên đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda1, /dev/hda2, . . . ); • sector kh i đ ng c a phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda5, . . . ). S th t là ph n l n chương trình d ng fdisk không đ ra kh năng kh i đ ng kh i đ ng t phân vùng m r ng và t ch i vi c kích ho t phân vùng này. Vì v y trong thành ph n LILO có ch a m t chương trình đ c bi t (activate) cho phép vư t qua h n ch này. Tuy nhiên chương trình fdisk c a b n phân ph i Linux h tr kh năng kích ho t phân vùng m r ng. C n s d ng tùy ch n -b ho c bi n BOOT. Sector kh i đ ng c a LILO không th đ t vào các ch sau: • sector kh i đ ng c a đĩa m m hay phân vùng chính, v i đ nh d ng h th ng t p tin khác Linux; • trong phân vùng swap c a Linux; • trên đĩa c ng th hai. Ngoài ra, c n nh r ng, LILO trong th i gian kh i đ ng c n nh ng t p tin sau:

26 • /boot/boot.b; • /boot/map (t o ra b i l nh /sbin/lilo);

Cài đ t h đi u hành Linux

• t t c phiên b n nhân kh i đ ng (n u b n đ c ch n phiên b n nhân khi kh i đ ng); • sector kh i đ ng c a các h đi u hành khác mà b n đ c mu n kh i đ ng qua LILO; • t p tin ch a các thông báo đưa ra khi kh i đ ng (n u đư c xác đ nh). Như v y, sector kh i đ ng LILO cũng như nh ng t p tin đã li t kê (trong s đó có các t p tin b n đ c s cài đ t sau này) c n n m trong ph m vi 1024 cylinder đ u tiên c a đĩa c ng, b i vì chúng c n đư c truy c p qua BIOS. Xem ph n nói v h n ch c a BIOS trên. B t đ u t phiên b n 21, LILO đưa ra màn hình trình đơn (th c đơn) cho phép ch n h th ng đ kh i đ ng (trư c đây c n nh n phím Tab đ g i trình đơn này).

2.4.3

Các trình kh i đ ng khác

Ngoài GRUB và LILO đ kh i đ ng Linux có th kh i đ ng các trình kh i đ ng khác. • N u như trư c khi cài đ t Linux đã có HĐH Windows NT/2000/XP, thì trình kh i đ ng b n đ c có th s d ng là OS Loader c a NT. So sánh v i LILO thì trình kh i đ ng OS Loader có ít nh t hai ưu th . Th nh t, t t c c u hình cũ không b m t (chúng ta có th ch n kh i đ ng Windows hay Linux theo l a ch n), và th hai, có th cài đ t Linux lên đĩa mà LILO không th kh i đ ng, ví d , đĩa th hai trên controller th hai (Secondary Slave). • N u như trư c khi cài đ t Linux b n đ c ch có HĐH Windows 95 hay Windows 98 và không có Windows NT/2000 hay XP, thì OS Loader không đư c cài đ t. Và n u như vì m t lý do nào đó b n đ c không mu n cài đ t LILO, thì có th s đ ng chương trình kh i đ ng loadlin.exe (thư ng đi kèm v i b n phân ph i Linux); • Th i gian g n đây trong thành ph n b n phân ph i Linux thư ng có chương trình kh i đ ng GRUB. • Trong thành ph n OS/2 c a công ty IBM có chương trình kh i đ ng Boot Manager. Trong r t nhi u hư ng d n ngư i ta khuyên dùng chương trình này đ t i ch c kh i đ ng nhi u HĐH. • Trong các ngu n thông tin khác nhau còn nh c đ n chương trình System Commander; • Thêm m t trình kh i đ ng khác có trong thành ph n gói PartitionMagic c a công ty Power Quest. Chúng ta s nói v chương trình này trong ph n nh ti p theo.

2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa

27

Ngoài ra, tác gi còn th y nói đ n m t lo t trình kh i đ ng khác (m t s có th tìm th y trong thư m c public/ftp/pub/Linux/system/boot/loaders c a ftp://metalab.unc.edu/. Nhưng vì tôi không s d ng nh ng chương trình này, nên không th nói c th cách s d ng chúng. Và t t c nh ng l i khuyên dùng sau c a tác gi s d a trên vi c s d ng LILO, NT Loader và loadlin.exe. N u như có ý mu n cài đ t chương trình kh i đ ng khác, thì b n đ c c n đ c hư ng d n cài đ t và s d ng c a nó.

2.4.4

Các phương án kh i đ ng

Như v y, theo ý ki n c a tác gi có các phương án kh i đ ng sau: • N u trên máy ch có m t h đi u hành Linux duy nh t, hãy dùng GRUB. • N u đã cài đ t Windows NT hay Windows 2000/XP, thì hãy s d ng GRUB. • N u có Windows 95 hay Windows 98 trên FAT16, và b n đ c không mu n cài đ t chương trình kh i đ ng nào khác, thì có th s d ng GRUB ho c LILO, ho c đ u tiên ch y DOS và sau đó kh i đ ng Linux nh chương trình loadlin.exe (hay m t chương trình tương t , có vài chương trình như v y, nhưng chúng ta s không xét đ n). • N u đã cài đ t Windows 95 OSR2 hay Windows 98 trên FAT32, và b n đ c không mu n cài đ t thêm chương trình kh i đ ng, thì c n s d ng loadlin.exe. R t nhi u HOWTO kh ng đ nh r ng không c n s đ ng LILO, n u như phân vùng kích ho t có đ nh d ng FAT32, m c dù tác gi không rõ nguyên nhân. Tuy nhiên thí nghi m kh i đ ng Linux qua NT Loader, cài đ t trên phân vùng FAT32, c a tác gi đã k t thúc không thành công. Vì th , trong trư ng h p này tác gi đã ph i s d ng chương trình loadlin.exe. Chương trình này đã hoàn thành t t nhi m v , và t o cho tác gi m t n tư ng t t, vì th tác gi khuyên b n đ c s d ng loadlin.exe đ kh i đ ng Linux. Trong nh ng ph n ti p theo tác gi s cho bi t cách cài đ t Linux, s d ng t t c b n phương án kh i đ ng: qua trình kh i đ ng NT Loader, trình kh i đ ng GRUB, trình kh i đ ng LILO và trình kh i đ ng loadlin.exe. Tuy nhiên trư c khi cài đ t trình kh i đ ng c n chu n b các phân vùng trên đĩa, hay ít nh t là nghĩ cách t ch c chúng.

2.5
2.5.1

Chu n b các phân vùng trên đĩa
L i khuyên khi t o phân vùng

Đưa ra l i khuyên đây không ph i là vi c d dàng, vì phân vùng đĩa ph c thu c r t nhi u vào ý thích và nhu c u c a ch nhân đĩa. Nhưng cũng xin th đưa ra vài đ ngh sau. Tác gi s đ t tên đĩa và phân vùng theo “tiêu chu n” c a Linux, t c là /dev/hda, /dev/hdb, v.v. . . đ i v i đĩa và /dev/hda1, /dev/hda2, v.v. . . – đ i v i các phân vùng.

28

Cài đ t h đi u hành Linux

Vi c phân chia đĩa thành các phân vùng là c n thi t, b i vì Windows và Linux s d ng các cách lưu tr thông tin trên đĩa và sau đó đ c chúng t đĩa khác nhau. Chính vì th t t hơn h t là dành cho m i h đi u hành m t (ho c th m chí m t vài như chúng ta s th y dư i) phân vùng riêng. Đ u tiên chúng ta hãy xem xét m t trư ng h p đơn gi n – dung lư ng đĩa c a b n đ c không vư t quá 8,4 Gbyte (nói chính xác hơn – s cylinder không vư t quá 1024). Trong trư ng h p này m i th đ u đơn gi n: b n đ c ch vi c chia đĩa làm sao đ đ ch cho h đi u hành s cài đ t. Có th s d ng d li u cho bi t kích thư c đĩa nh nh t c n thi t đ cài đ t h đi u hành v i c u hình cơ b n trong b ng 2.2. B ng 2.2: Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH H đi u hành Windows 95 Windows 98 Windows NT Windows 2000 Linux Red Hat 6.2 (Workstation v i KDE) Yêu c u 100 Mbyte 200 Mbyte 200 Mbyte 700 Mbyte 700 Mbyte

Tuy nhiên xin hãy nh r ng, không nh ng ph i tính kích thư c các t p tin c a b n thân h đi u hành, mà còn ph i tính c kích thư c c a các chương trình b n đ c d tính ch y. Và còn ph i dành m t ph n d tr không nh cho các chương trình s cài đ t sau này (không th tránh kh i!). Hãy tính r ng, 700 Mbyte dành cho Linux trong b ng nói trên ch dành cho các chương trình cài đ t cùng v i Linux theo m c đ nh, trong s đó có, ví d , chương trình so n th o r t m nh Lyx. Đ i v i Windows cũng tương t như v y. Theo kinh nghi m c a tác gi thì đ làm vi c v i Windows 95/98, Windows NT và Linux các phân vùng v i kích thư c 800-1000 Mbyte là đ (t t nhiên, n u b n đ c không cài đ t các gói chương trình l n, như OpenOffice.Org), còn đ i v i Windows 200 thì c n phân vùng l n hơn. Bây gi chúng ta s xem xét v n đ chia các phân vùng cho Linux. đây không th ch chia m t phân vùng. Th nh t, c n chia m t phân vùng swap riêng bi t cho Linux. Khi xác đ nh dung lư ng c a phân vùng swap Linux c n tính đ n nh ng y u t sau: • Trong Linux, RAM và không gian swap h p l i t o thành b nh o chung. Ví d , n u b n đ c có 256 MByte RAM và 128 Mbyte không gian swap, thì s có 384 Mbyte b nh o. • Đ làm vi c v i Linux c n ít nh t 16 Mbyte b nh o, vì th n u b n đ c ch có 4 Mbyte RAM, thì c n phân vùng swap không nh hơn 12 Mbyte. • Kích thư c c a phân vùng swap có th l n bao nhiêu tùy thích, tuy nhiên không c n c u hình quá nhi u n u không c n thi t. Thông thư ng ch c n dùng swap khi máy ít b nh RAM ho c ch y máy ch v i nhi u ng d ng

Tuy nhiên. đ i v i Linux có th đ t thư m c g c cùng v i thư m c con /boot vào các cylinder “th p” (trong vòng 1024 đ u tiên). NT Loader không nh t thi t ph i đ t vào phân vùng NTFS. Phân vùng th nh t (theo ý ki n cá nhân tác gi . T nh ng gì đã nói đ n ph n trư c (h n ch dung lư ng đĩa c ng). ch nên suy nghĩ v v n đ dung lư ng c a phân vùng swap khi có m t đĩa nh và ít b nh RAM. Ph n l n nh ng gói chương trình này đư c cài vào thư m c /usr. nh ng đ ngh c a tác gi cho ra b ng t ng k t sau: 2 Xin cám ơn bác Tony Lý v m c này . có nhà chuyên gia khuyên nên dành cho h th ng t p tin Linux ba phân vùng (n u tính c swap thì thành 4). thì nh ng chương trình nói trên s đư c gi l i và có th s làm vi c (r t có th c n vài c u hình nh ) sau khi cài đ t l i h th ng. Như đã nói trên. thì th nh tho ng cũng c n cài đ t l i. Nói chung. Ví d . Trong t t c m i trư ng h p t t nh t tránh dùng swap vì nó ch m hơn RAM nhi u. T t c các ph n còn l i c a Linux và các chương trình h tr theo nguyên t c có th đ t vào m t phân vùng. N u dành cho thư m c này m t phân vùng riêng và khi cài đ t không đ nh d ng l i chúng. Dù HĐH Linux có n đ nh và đáng tin c y đ n đâu. Còn n u cài đ t Linux v i c u hình nh nh t. thì không c n đ n không gian swap. ho c đơn gi n là mu n cài đ t m t b n phân ph i khác. Ngoài ra. Còn phân vùng th ba đư c g n vào thư m c /usr.2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa 29 n ng. thì phân vùng này có th không c n thi t. Trong tiêu chu n v h th ng t p tin c a Linux FHS (c th xin xem chương ??) cũng có l i khuyên v vi c đ t thư m c /usr lên m t phân vùng riêng. b n đ c mu n c p nh t phiên b n m i c a b n phân ph i. vi c đ t h th ng t p tin Linux lên vài phân vùng riêng r là có ý nghĩa. Trên máy tính v i 16 Mbyte RAM khi cài đ t Linux v i c u hình chu n và các chương trình ng d ng chu n thì 48 Mbyte không gian swapping là đ . Còn n u như b n đ c có 128 Mbyte RAM hay nhi u hơn. kích thư c chính xác c a không gian swap ph thu c l n vào chương trình s đư c cài đ t. Bây gi chúng ta xem xét trư ng h p đĩa v i s cylinder l n hơn 1024. Trong trư ng h p ngư c l i hãy phân chia đ t ng s dung lư ng c a b nh o (g m RAM và phân vùng swap) không nh hơn 128 Mbyte. ho c vì ít kinh nghi m s d ng nên làm h ng t p tin h th ng quan tr ng. nh ng ý ki n nói trên đã đ đ b n đ c t tìm ra phương án phân chia đĩa c a mình. thì khi cài đ t l i nh ng d li u đã làm ra và ghi nh trong thư m c cá nhân s b m t (n u không có b n sao chép). Nhân ti n. 1 Gbyte là đ ) s ch a h th ng t p tin g c (/). còn các thư m c khác – ch nào tùy thích. Ví d . Phân vùng th hai dành cho thư m c /home.2 • Khi tính kích thư c c a không gian swapping. N u như t t c đư c cài đ t vào m t phân vùng. s b m t c nh ng chương trình đã cài t mã ngu n. Vi c phân chia như v y d a trên nh ng lý l sau. T t nhiên. Theo tác gi th y. trong trư ng h p ch có m t đĩa nh . c n nh r ng kích thư c quá l n có th là vô ích. cũng như không nh t thi t ph i đ t vào phân vùng ch a các t p tin khác c a HĐH. Như v y trong trư ng h p này. hay cài b ng phương pháp khác. c n đ t chương trình kh i đ ng trong ph m vi 1024 cylinder đ u tiên.

30 Cài đ t h đi u hành Linux • ph n kh i đ ng c a t t c các h th ng Microsoft đ t vào phân vùng chính đ u tiên c a đĩa. b n đ c có th kh i đ ng t đĩa m m DOS (t m th i khi chưa làm quen v i Linux m t cách “tư ng t n”) và th y đư c r ng đĩa c ng làm vi c bình thư ng. Nhưng không nên đ phân vùng này l n. Và không c n gì hơn ngoài chương trình này. kích thư c kho ng 1 Gbyte. k c trong trư ng h p h th ng có v n đ .com) và s d ng chương trình này. theo ý ki n c a ngư i dùng thì không nên s d ng chương trình này. • phân vùng chính th ba dành cho swap c a Linux (l i khuyên v kích thư c c a phân vùng này xem trên). n u như b n đ c ch có Windows 95 v i FAT16. vì FAT16 s d ng không gian đĩa r t không h p lý. thì m t phân vùng FAT16 cũng không th a. n u như phân chia đĩa tr ng. ch có đi u phân vùng swap t t hơn đ t trên đĩa khác v i đĩa dành cho Linux. Th hai. • phân vùng chính ti p theo dành cho thư m c g c (/). Tuy nhiên. h th ng t p tin FAT16 đư c h tr trên m i HĐH. N u như trên máy đã cài đ t Windows NT hay có FAT32. Vì th l i khuyên c a tác gi v i b n đ c. không ch a b t ký d li u nào. Nh ng l i khuyên này đưa ra v i gi thi t r ng. Nhưng chúng ta đang xem xét trư ng h p đã có HĐH nào đó trên đĩa và c n phân chia đĩa mà không làm m t thông tin. Th nh t. b n đ c ch có m t đĩa c ng. trong đó có Linux.powerquest.2 Chương trình đ phân chia đĩa Sau khi hoàn thành k t ho ch chia đĩa. v i đ nh d ng FAT16 (DOS). fdisk không thích h p cho nh ng m c đích như v y. • ph n còn l i c a đĩa đ t thành phân vùng m r ng. thì có th đ Windows trên phân vùng đ u tiên. Windows NT/2000/XP. 2. thì v n s d ng đư c nh ng l i khuyên này. ph c v cho phân chia đĩa. Ngư i ta nói r ng như v y tăng t c đ làm vi c trong Linux (cũng d hi u vì đ u đ c ít ph i ch y hơn). và đ ng th i cho các h th ng t p tin /home và /usr c a HĐH Linux (trong /home s đ t các t p tin riêng c a ngư i dùng. Chương trình phân chia đĩa đư c bi t đ n nhi u nh t là fdisk. T t nhiên.5. nh ng ngư i dùng Linux m i – n u như mu n phân chia l i đĩa mà không làm m t thông tin. còn trong /usr – chương trình s cài đ t). N u như b n đ c có 2. • trong phân vùng m r ng t o các phân vùng lôgíc cho m i HĐH s cài đ t: Windows 98. trên m i h đi u hành đ u có phiên b n riêng c a chương trình này. . thì hãy tìm chương trình Partition Magic c a công ty Power Quest (http://www. Trong thành ph n các b n phân ph i Red Hat và BlackCat (r t có th trong các b n phân ph i khác) có chương trình fips. vì th phân vùng này có th ph c v cho vi c trao đ i t p tin gi a các h th ng. c n l a ch n công c đ đưa k ho ch này thành hi n th c. Chính vì v y hãy dành cho phân vùng này kho ng 256 ho c 512 Mbyte.

khi nói v Windows NT xin ng m hi u c Windows 2000 và NT.com và boot. nghĩa là trình kh i đ ng OS Loader cũng đã đư c cài đ t. Cài đ t Linux theo ch d n c a b n phân ph i. tùy thu c vào b n phân ph i) khi đư c h i có t o đĩa m m kh i đ ng hay không.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader Trong ph n này.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 31 Th nh t. sau khi kh i đ ng h th ng không còn yêu c u đĩa m m n a. Đây cũng là m t phương án kh i đ ng. 2. vì “quan h ” c a chúng đ i v i vi c cài đ t Linux hoàn toàn gi ng nhau. ntdetect. T c là c n tr l i “Yes.2. Tác gi hy v ng r ng b n đ c đã sao lưu nh ng thông tin có giá tr c a mình. /dev/hda1 s dành cho phân vùng FAT16). Tuy nhiên . nh ng thông tin đã đưa đ đ b n đ c l p k ho ch và th c hi n vi c phân chia đĩa thành các phân vùng. Ngoài ra. 2. chương trình này (th m chí trong phiên b n dành cho DOS) cung c p m t giao di n đ h a d s d ng có h tr chu t. Các bư c cài đ t có th mô t như sau: 1. trong quá trình cài đ t nh t đ nh ph i t o ra các đĩa m m kh i đ ng Linux. Th hai. Đĩa m m này s đư c dùng đ n sau. Khi t o phân vùng c n đ ý không cho ranh gi i gi a các phân vùng c t l n nhau. t t c nh ng cài đ t và c u hình trư c đó s đư c ghi l i). Dùng chương trình Partition Magic đ l y m t ph n đĩa tr ng và t đó t o ra phân vùng v i d ng ext2(3) (h th ng t p tin Linux) và phân vùng swap. chương trình này cho phép phân chia l i đĩa mà không làm m t thông tin (t c là. Vì th ti p theo chúng ta s xem xét các phương án cài đ t hai HĐH trên m t máy tính. Chúng ta gi thi t là Windows NT đã đư c cài vào phân vùng /dev/hda2 (n u như b n đ c nh . Đ t o đĩa m m kh i đ ng ch c n đ nh d ng l i đĩa m m. Chương trình t o đĩa ph c h i Windows 2000/XP có th ch y t trình đơn h th ng (l nh Backup trong Start/Program/Accessories). không ch t o đư c phân vùng m i t ch tr ng trên đĩa. thì trư c khi b t đ u c n chu n b đĩa m m kh i đ ng và ph c h i Windows NT. N u HĐH Windows NT đã đư c cài đ t. N u như b n đ c chưa cài đ t Linux bao gi . Và như th có th s d ng chương trình này đ kh i đ ng Linux. r i sao chép lên đó các t p tin ntldr. Đi u này r t quan tr ng v i ngư i dùng m i. có th s d ng đĩa m m này đ kh i đ ng Linux. và m i thao tác cũng như thay đ i đ u th y rõ ràng. 3. Cách tính kích thư c c a chúng đã nói trên. Khi này. có th b nó ra kh i . s d ng đ đ c các đĩa m m khác. mà còn có th di chuy n các phân vùng đã có theo ý mu n. và hơn n a khác v i đĩa m m kh i đ ng DOS. make a BOOT DISK” (hay tương t th . Tác gi cho r ng.ini t thư m c g c c a đĩa kh i đ ng NT. Trong khi cài đ t c n chú ý đ n nh ng đi m sau: • th nh t.

thì đây là kh năng duy nh t). Ch s d ng trong trư ng h p “b t đ c dĩ”. Vi c sao chép th c hi n như sau: đ u tiên g n m t đĩa m m tr ng (m i mua thì càng t t). đ nh d ng MBR t o b i LILO và Windows (DOS) khác nhau. Tác gi cũng s nói cách ph c h i. thì c u ph c h i l i MBR c a Windows. 5. V n đ ch . khi cài đ t Linux c n cài LILO vào sector đ u tiên c a phân vùng dành cho thư m c g c (/) c a Linux. [root]# mount -t vfat /dev/fd0 /mnt/floppy chuy n vào thư m c /mnt/floppy [root]# cd /mnt/floppy và th c hi n câu l nh [root]# dd if=/dev/hda3 of=/mnt/floppy/bootsect.lnx3 6. ch c n sao chép sector kh i đ ng qua đĩa m m như đang trình bày. vì th không nên s d ng thư ng xuyên. nhưng t t hơn h t là b n đ c cài LILO ngay l p t c vào sector đ u tiên c a phân vùng đã cài Linux. • th hai. Ti p theo c n kh i đ ng l i đ vào Windows NT. thì có th t o t p tin bootsect. Chúng ta gi thi t Linux đư c cài vào phân vùng /dev/hda3. K t qu cu i cùng (kh i đ ng qua NT Loader) v n có th đ t đư c nhưng c n b ra m t chút công s c. Vì th n u b n đ c cài LILO vào MBR. T m th i nhân Linux còn chưa h tr t t vi c ghi lên phân vùng NTFS. n u như b n đ c cài LILO vào MBR. ch không ph i vào sector kh i đ ng chính c a đĩa (MBR). Như v y LILO s đư c cài vào sector đ u tiên c a /dev/hda3 Theo nguyên t c. n u phân vùng chính đ u tiên có đ nh d ng NTFS. Đĩa m m này còn c n thi t cho c u hình đ kh i đ ng nhi u HĐH. Tác gi không bi t (chưa th ) có th kh i đ ng không c n đĩa m m không.32 Cài đ t h đi u hành Linux cách kh i đ ng này cũng có đi u ti n. 3 . b ng câu l nh: [root]# shutdown -h now Ghi chú: n u đĩa C: (/dev/hda1) có đ nh d ng FAT.lnx trong thư m c g c c a đĩa C:. 4. thì không ph i m i th đã h ng h t. Sau khi cài đ t xong. Tuy nhiên đây cũng không có v n đ gì. Sao chép sector kh i đ ng c a Linux vào m t t p tin.lnx bs=512 count=1 đ ghi n i dung sector kh i đ ng c a đĩa /dev/hda3 vào t p tin /mnt/floppy/bootsect. kh i đ ng Linux b ng đĩa m m (n u như b n đ c cài LILO vào phân vùng c a Linux và không đ ng gì đ n MBR. t p tin này s c n đ trình kh i đ ng Windows NT/2000 có th kh i đ ng Linux.

thì LILO s đư c ch y và sau đó nó (LILO) s n p Linux. trong ví d này là /dev/hda3 . CoolEdit c a Midnight Commander. nên Windows NT s kh i đ ng.ini và thêm vào dòng sau: C:\bootsect.init ch a trong đó (nh ng t p tin này có th n!). /dev/hda. ví d . Trong trư ng h p này b n ghi kh i đ ng Windows NT (hay 2000) s b xóa. ch không mu n dùng LILO. S d ng câu l nh fdisk /mbr. ví d . Đ c đi m đ nh n ra phân vùng này là hai t p tin ntldr và boot. N u Linux đư c cài vào phân vùng /dev/hda3.lnx có th đ t thu c tính ch đ c (read-only). trong d u ngo c kép b n đ c có th đ t tên b t kỳ. T p tin bootsect. Trong NT c n sao chép t p tin bootsect. Sau đó đăng nh p vào tài kho n nhà qu n tr (administrator). Dùng b t kỳ trình so n th o nào. 3. đ thay th giá tr này thành phân vùng đã cài Linux lên (chính xác hơn là thành phân vùng đư c g n như g c (/) c a Linux). MBR). N u như b n đ c v n còn mu n s d ng trình kh i đ ng OS Loader c a NT. t c là thay th /dev/hda thành /dev/hda3. Sau đó Windows 2000 s kh i đ ng bình thư ng.conf.lnx="LINUX" (t t nhiên. Vi c còn l i là kh i đ ng l i máy tính m t l n n a. m c dù trong m t s bài báo nói cách ph c h i MBR như v y không ph i lúc nào cũng làm vi c. Còn bây gi chúng ta s xem xét trư ng h p b n đ c (do vô tình hay c ý) cài đ t LILO vào b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa (Master Boot Record.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 33 Vì MBR chưa có gì thay đ i. Trong Windows 2000 có các l nh chuyên dùng fixboot và fixmbr (ch y t console ph c h i h th ng). 7. 1. N u như b n đ c không nh đã cài Linux vào đâu. 5. Đây có th là phân vùng FAT16 hay phân vùng NTFS. thì c n ghi cái đó. Trong trình đơn (th c đơn) c a trình kh i đ ng c n ch n l nh Recover. Ch y hai l nh này theo th t đã ch ra. thì hãy ch y câu l nh mount và tìm k t qu tương t như sau4 : 4 có nghĩa là tìm phân vùng đã g n vào thư m c g c /. và trong trình đơn ch n h đi u hành s có LINUX. Kh i đ ng l i máy tính t đĩa m m kh i đ ng Linux và đăng nh p vào h th ng v i quy n ngư i dùng root. n u không có thì b n đ c c n tìm m t máy khác đang ch y Windows NT r i t o). Tác gi dùng l nh này thành công. 2. r i ch n ch đ Command mode. Ph c h i l i b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa. Kh i đ ng Windows NT t đĩa m m kh i đ ng (đã t o trư c khi cài đ t Linux.lnx vào thư m c g c c a đĩa C:. Nh p l nh cd /etc và m t p tin lilo. N u ch n LINUX. và vi c kh i đ ng Windows NT (bư c th 6 trên) là không th . đ u t p tin này có liên k t đ n phân vùng kh i đ ng theo m c đ nh. hay chính xác hơn là vào thư m c g c c a phân vùng mà t đó kh i đ ng Windows NT.2.) 8. Sau đó tìm t p tin boot. 4. thì nh ng bư c trên có thay đ i m t chút: thay cho bư c th 6 c n làm các thao tác sau.

Last modification on Sun Apr 2 22:22:11 MSD 2006 color white/blue black/light-gray . Nh đó sau khi cài đ t b n có th ch n kh i đ ng Linux ho c h đi u hành (thư ng là Windows) đã có. D dàng đoán ra r ng. b n c n m t t p tin c u hình ‘menu. 2. Hãy xem ví d m t t p tin như v y dư i đây: # GRUB example configuration file on the teppi’s openSUSE system. và ph c h i MBR c a Windows. n u trên máy đã cài Windows 98 v i h th ng t p tin FAT16. 7. M t s b n phân ph i. Quá trình cài đ t Linux k t thúc đây. 2. 2. Thông thư ng t p tin này đư c t o ra khi cài đ t. nhưng s có ích n u b n bi t đư c cách c u hình Linux đ x lý nh ng l i có th x y ra và hơn th n a bi t cách c u hình đ kh i đ ng h đi u hành mong mu n khi không có t đ ng c u hình.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB Như đã nói trong ph n l a ch n chương trình kh i đ ng. Ch y l nh /sbin/lilo đ ghi trình kh i đ ng vào phân vùng /dev/hda3 (c n ch y l nh lilo không có tham s ). Chúng ta s xem xét c u hình GRUB trong ph n ti p theo. S có c nh báo v vi c phân vùng không ph i là đ u tiên trên đĩa.lst’ n m trong thư m c kh i đ ng /boot.34 /dev/hda3 on / type reiserfs (rw) Cài đ t h đi u hành Linux 6. M c dù vi c t đ ng c u hình này h t s c thu n ti n. Đây chính là đi u chúng ta c n. b n ghi kh i đ ng c a Windows đư c gi nguyên v n. thì l a ch n t t hơn cho trình kh i đ ng là chương trình có trong thành ph n c a m i b n phân ph i HĐH Linux – GRUB (GRand Unified Bootloader). Trong nh ng phiên b n m i c a các b n phân ph i Linux m i khi này có th ch n c u hình cho nh ng h đi u hành đã có trên máy.1 Cài đ t GRUB Cách d nh t đ có th cài đ t trình kh i đ ng GRUB là ch n dùng trình kh i đ ng này trong quá trình cài đ t h th ng Linux c a b n. Đ dùng đư c trình đơn đó.7. ví d Xandros còn t đ ng tìm th y nh ng h đi u hành đã có này và thêm chúng vào t p tin c u hình c a GRUB.7.2 C u hình GRUB GRUB có m t giao di n trình đơn đ t đó ngư i dùng có th ch n m t m c (m t h đi u hành) b ng các phím mũi tên r i nh n <Enter> đ kh i đ ng. # Modified by YaST2. Th c hi n các bư c 6-8 như trên. “quy trình” ph c t p v i hai l n kh i đ ng l i ch đ chuy n sector kh i đ ng Linux t MBR vào sector đ u tiên c a phân vùng dành cho Linux. B n đ c đã có th ch n HĐH s kh i đ ng và đi u khi n máy tính c a mình.

nên b n có th nh p b t kỳ th gì vào phía sau.0)/vmlinuz root=/dev/hda5 vga=0x31a selinux=0 splash=silent resume=/dev/hda7 showopts initrd (hd0. B n có th ghi b t kỳ câu gì mong mu n vào dòng này và không nh hư ng gì đ n công vi c c a chương trình. ph n th hai – “Windows”. v. Như b n th y trong t p tin c u hình trên.2.v. nh ng tùy ch n có liên quan đ n giao di n c a trình đơn.3”.0)/xen.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB default 0 timeout 8 ###Don’t change this comment .3). Có th b n đã đoán ra nh ng dòng b t đ u b ng ký t ‘#’ là nh ng dòng chú thích.YaST2 identifier: Original name:linux### title SUSE LINUX 9. Tùy ch n color dùng đ ch n màu cho trình đơn (hãy th nó!).YaST2 identifier: Original name: xen### title XEN kernel (hd0. sau khi thay đ i c u GRUB không c n ph i ch y b t kỳ l nh nào đ nh ng thay đ i này có hi u l c. . Tùy ch n timeout cho bi t GRUB s kh i đ ng m t cách t đ ng sau kho ng th i gian ch ra (tính theo giây) n u không nh n phím nào. Tùy ch n default ch ra h đi u hành kh i đ ng theo m c đ nh (n u không đ ng vào bàn phím khi kh i đ ng).YaST2 identifier: Original name: floppy### title Floppy root (fd0) chainloader +1 Tác gi nghĩ r ng c n gi i thích c th hơn m t chút v t p tin này.0)/initrd ###Don’t change this comment .3 kernel (hd0.YaST2 identifier: Original name: windows### title Windows map (hd0) (hd1) map (hd1) (hd0) rootnoverify (hd1. ph n đ u tiên là đ kh i đ ng “SUSE LINUX 9. Đây là m t đi m m nh c a GRUB so v i LILO. Hãy nh l i. Trong trư ng h p này là sau 8 giây. Chúng s đư c c p nh t m t cách t đ ng trong l n kh i đ ng sau. Khác v i trư ng h p LILO. Và vì l nh này hi n th tham s m t cách nguyên v n.gz dom0_mem=196608 module (hd0. trong GRUB vi c đánh s đư c b t đ u t ‘0’ ch không ph i ‘1’.0)/vmlinuz-xen root=/dev/hda5 vga=0x31a selinux=0 splash=silent resume=/dev/hda7 showopts module (hd0. Ngoài dòng chú thích GRUB cũng b qua nh ng dòng tr ng.0)/initrd-xen 35 ###Don’t change this comment . M i ph n đ u b t đ u b ng l nh ‘title’ theo sau là tên s hi n th trong trình đơn. S ‘0’ ch ra đó là h đi u hành th nh t trong danh sách (t c là SuSE Linux 9. đ u t p tin là nh ng thi t l p chung (global options). Chúng đư c đ t trư c các m c b t đ u b ng ‘title’. .0) makeactive chainloader +1 ###Don’t change this comment . . Sau nh ng thi t l p chung là ph n thi t l p cho t ng h đi u hành c th .

vì th chúng ta s không xem xét đ n.1 S d ng trình kh i đ ng LILO Cài đ t và c u hình LILO Gi ng như trư ng h p Windows NT. 1. Trình kh i đ ng LILO không b t bu c ph i cài đ t vào b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa.36 Cài đ t h đi u hành Linux T t nhiên đây không ph i là t t c nh ng kh năng s d ng c a GRUB. Cài đ t Linux theo ch d n đi kèm v i b n phân ph i. T o các đĩa m m kh i đ ng theo nguyên t c là không b t bu c.22 label = linux read-only other = /dev/hda1 Ghi chú.8. thì trong quá trình cài d t Linux c n ch n phương án cài LILO vào b n ghi kh i đ ng chính (Master Boot Record). còn phân vùng /dev/hda2 ch a Linux. Dùng chương trình Partition Magic đ l y ph n không gian đĩa còn tr ng và trên đó t o ra m t phân vùng ext2(3) (h th ng t p tin Linux) và m t phân vùng swap. Tuy nhiên tác gi chưa nhìn th y s c n thi t c a ng d ng này (n u đã ch n LILO làm trình kh i đ ng chính thì hãy s d ng cho “tr n b ”). chúng ta s đưa ra các bư c c n th c hi n đ có th kh i đ ng nhi u HĐH. Trong trư ng h p đó /etc/lilo. nhưng tác gi khuyên b n đ c nên làm. Chúng ta xem xét m t ví d nh c a t p tin c u hình LILO.4 Gbyte thì hãy đ c k các ph n 2. LILO đư c c u hình b ng t p tin /etc/lilo. 5 . ví d khi MBR là trình kh i đ ng c a MS-DOS hay Windows.txt root = current image = /boot/vmlinuz-2. LILO có th n m b n ghi kh i đ ng c a phân vùng chính đư c kích ho t và ch a thư m c g c c a Linux ho c th m chí trên phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng. Trong ví d này chúng ta s coi như thi t b /dev/hda1 là phân vùng v i DOS/Windows. C n nh r ng.conf có d ng g n như sau: boot = /dev/hda2 compact delay = 50 # message = /boot/bootmesg. Sau m t th i gian làm vi c v i Linux và có đ kinh nghi m b n s bi t cách tìm thêm thông tin v trình kh i đ ng tuy t v i này.4. N u dung lư ng đĩa c ng vư t quá 8. Bư c ti p theo c n c u hình LILO đ có th kh i đ ng các HĐH theo l a ch n. nhưng đ i v i ngư i dùng m i thì như v y là đ . n u b n mu n s d ng trình kh i đ ng LILO. Cách chia đĩa đã nói trên. 2.5. Trong trư ng h p đó MBR c n ph i có kh năng n p LILO.5 4. Trư c khi cài đ t Linux hãy chu n b đĩa m m kh i đ ng Windows. 2.3 và 2. Câu l nh này dùng đ cài đ t (hay cài đ t l i) LILO.conf và câu l nh /sbin/lilo.8 2. 3.

B t đ u t dòng image là các ph n nh c a t p tin c u hình. c n ch y câu l nh /sbin/lilo đ nh ng thay đ i có hi u l c.dos l y t thư m c g c c a đĩa ch a NT Loader. t c là thay đ i bi n table.ini c n đ t khác không (th i gian ch đư c tính theo giây). n u vì m t lý do nào đó b n mu n th y trình đơn này thì giá tr timeout trong t p tin boot. Có th ch ra h đi u hành đư c kh i đ ng theo m c đ nh khi thêm m t dòng có d ng default=dos.conf. thì hãy thêm 5. Trên dòng này ghi tên c n nh p vào d u nh c LILO hay tên s hi n th trong trình đơn c a LILO đ có th ch n HĐH mu n kh i đ ng.ini b ng không. tính năng (nén) này tăng t c đ c a kh i đ ng đ u. Trên m t máy c a tác gi đó n m trình kh i đ ng NT Loader (vì Windows NT đư c cài đ t trư c Linux). Trong m i ph n như v y có m t dòng label. m i ph n tương ng v i m t h đi u hành s kh i đ ng theo l a ch n c a ngư i dùng. LILO. và LILO kh i đ ng thành công Windows NT. đ không th y trình đơn kh i đ ng c a NT Loader. Câu l nh message dùng đ đưa ra thông báo theo ý mu n khi kh i đ ng. thì trong thư m c g c c a đĩa /dev/hda1 (đĩa C: trong h th ng thu t ng Microsoft) c n có trình kh i đ ng ph (không ph i là chính). LILO s không đưa thông tin v phân chia đĩa cho h đi u hành đư c kh i đ ng n u bi n này không đư c đưa ra.) Đ ng quên r ng.2. Trong ví d này. vì ph n c u hình tương ng v i Linux n m đ u tiên trong t p tin. sau khi thay đ i ch d n đ n b ng phân chia đĩa.dos label = win trong đó bootsect. Dòng table=<device> cho bi t tên thi t b ch a b ng phân chia đĩa. Windows NT và Windows 98. Ch c n đ t th i gian ch kh i đ ng trong t p tin boot. Tuy nhiên. Câu l nh này (trong tài li u . s kh i đ ng Linux theo m c đ nh.1 giây). Sau khi s a xong t p tin /etc/lilo. c n th c hi n câu l nh /sbin/lilo. trong trình đơn c a LILO n u ch n dos thì s hi n ra trình đơn c a NT Loader r i t đó ch n m t trong hai HĐH Windows đ kh i đ ng).conf: other = /boot/bootsect. t c là s d ng tên đã đ t trên dòng label. N u như tên không đư c nh p sau kho ng th i gian ch trên dòng delay (tính theo ph n mư i giây – c n nhân v i 0. (M t s h đi u hành có công c khác đ xác đ nh là đã đư c kh i đ ng t phân vùng nào. thì s kh i đ ng HĐH theo m c đ nh. N u b n đ c mu n kh i đ ng Windows tr c ti p t ph n nh sau vào /etc/lilo. N u đ t dòng (g i là ph n nh thì t t hơn) other = /dev/hda1 trong t p tin /etc/lilo. 37 Dòng compact b t ch đ nén t p tin map – t p tin ch a đ c tính c a nhân đư c kh i đ ng. Đi u này có th c n thi t khi mu n kh i đ ng c Windows 98 t trình đơn c a NT Loader (trong trư ng h p này s có 3 HĐH: Linux.8 S d ng trình kh i đ ng LILO table = /dev/hda label = dos Vài l i gi i thích cho ví d : Dòng boot cho bi t thi t b kh i đ ng.conf theo ý mu n.

ví d . t c là ch ch y th c u hình m i. L nh này ch thay đ i mã chương trình kh i đ ng n m trong MBR. b n ghi sector kh i đ ng. .NNNN. T p tin /boot/boot. mà s đư c kích ho t trong l n kh i đ ng ti p theo. Cũng có th ph c h i MBR cũ khi c n thi t b ng câu l nh /sbin/lilo v i tùy ch n -u. . câu l nh này ch làm vi c đúng v i đi u ki n là thư m c LILO (t c là /boot) không thay đ i k t khi cài đ t. 0800 – /dev/sda. thì qua s ch cái đưa ra có th nh n đ nh v nguyên nhân xu t hi n v n đ . hãy th c hi n câu l nh này v i tham s -t. mà không thay đ i b ng phân chia đĩa. và b ng phân chia đĩa. tr vi c thay đ i t p tin map. 6. Khi có tham s này s th c hi n t t c các th t c cài đ t trình kh i đ ng. thì nó không b ghi đè lên. Khi /sbin/lilo ghi đè n i dung m i lên sector kh i d ng. . nó đưa ra màn hình t “LILO”. trong đó NNNN tương ng v i s c a thi t b . N u kh i đ ng b b ngưng gi a ch ng. Câu l nh đ th c hi n có d ng: [root:~#] dd if=/boot/boot. Sau khi cài đ t l i trình kh i đ ng c n kh i đ ng l i máy tính và th các phương án kh i đ ng khác nhau đ ki m tra.0300 of=/dev/hda bs=446 count=1 hay [root:~#] dd if=/boot/boot.v. và không đ ng gì đ n b ng phân chia đĩa).NNNN. không nh t thi t ph i dùng /boot/boot. 0300 – tương ng /dev/hda.0800 of=/dev/hda bs=446 count=1 (bs=446 vì ch ph c h i chương trình kh i đ ng. MBR c a MS-DOS có th đư c ph c h i b ng cách kh i đ ng vào DOS t đĩa m m (CD) r i ch y câu l nh fdisk /mbr (xem trên). Theo m c đ nh đó là t p tin /boot/boot. ho c phân vùng ch a LILO chưa đư c kích ho t. Khi LILO đư c n p. thì n i dung cũ c a sector này s t đ ng đư c ghi nh vào m t t p tin. Trư c khi ch y /sbin/lilo đ thay đ i bư c kh i đ ng. Đ k t thúc ph n nói v LILO này chúng ta s xem xét vài khó khăn có th xu t hi n khi s d ng LILO. Khi này m i ch cái bi u th s k t thúc m t hành đ ng nào đó hay k t thúc m t bư c n p LILO. • Không ch cái nào hi n ra – không có ph n nào c a LILO đư c n p. v.NNNN có th s d ng đ ph c h i n i dung cũ c a sector kh i đ ng. Tuy nhiên có th đ t m t tên khác đ ghi sector kh i đ ng. N u cho thêm tùy ch n -v.38 Cài đ t h đi u hành Linux hư ng d n g i là map-installer) cài đ t trình kh i đ ng ph . Ho c LILO không đư c cài đ t. thì b n đ c s đư c bi t thêm thông tin chi ti t v nh ng gì l nh /sbin/lilo s th c hi n. Nhưng c n bi t r ng. và cách kh c ph c (n u có th ). n u không còn cách ph c h i nào khác đơn gi n hơn. N u t p tin này đã có trên đĩa.

Như th . Có th là l i đưa c u trúc hình h c c a đĩa. thì v n đ thư ng d gi i quy t. mà ti p t c đưa ra m t chu i vô t n các mã l i. . Nguyên nhân thư ng do khuy t t t c a đĩa ho c không đưa đúng c u trúc hình h c c a đĩa. Thông thư ng do l i đưa ra c u trúc hình h c c a đĩa ho c t p tin /boot/boot. • LIL — trình kh i đ ng ph đã đư c ch y. • LILO – t t c các ph n c a LILO đư c n p thành công.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo.8.2. Thông thư ng do l i đưa ra c u trúc hình h c c a đĩa ho c t p tin /boot/boot. Mã l i hai ký t cho bi t nguyên nhân c th c a v n đ (cách gi i mã c n tìm trong tài li u k thu t c a LILO). • LIL? – trình kh i đ ng ph đã đư c n p vào đ a ch không đúng. n u như b n đ c đ u tiên cài đ t Linux. 2.8.3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS Nh ng phiên b n nhân Linux m i nh t h tr kh năng đ t các t p tin c n thi t trên giai đo n kh i đ ng vào h th ng t p tin MS-DOS (hay UMSDOS).– b ng mô t trong t p tin map b phá h y.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo. s a l i t p tin c u hình LILO (thêm ph n nh cho HĐH m i). nhưng nó không th n p b ng mô t t t p tin map. ho c kích ho t phân vùng ch a LILO (n u LILO đư c cài vào phân vùng chính). • LIL. Mà trình kh i đ ng MS-DOS và Windows 95/98 ch “bi t” chuy n quy n đi u khi n cho sector đ u tiên c a phân vùng kích ho t. thì Linux s không th kh i đ ng. thư ng có th gi i quy t b ng cách kh i đ ng vào Linux b ng đĩa m m kh i đ ng. nhưng nó không th n p trình kh i đ ng ph . Thông thư ng thì v n đ n y sinh do đĩa x u (có khuy t t t) hay không đ t đúng c u trúc hình h c c a đĩa. khi mà thư m c /boot không th n m trên phân vùng dành cho Linux. nhưng không ch y đư c nó. và sau đó m i cài đ t Windows 95/98 hay MS-DOS. trình kh i đ ng c a chúng (không ph thu c vào ý mu n c a b n đ c) đư c ghi vào Master Boot Record (MBR). và d u kích ho t trong b ng phân vùng s đư c chuy n sang phân vùng MS-DOS (Windows 95/98). Có th ph c h i l i LILO b ng cách ch y l nh /sbin/lilo (n u LILO đư c cài vào MBR). 2. • LI – trình kh i đ ng chính đã n p đư c trình kh i đ ng ph .8 S d ng trình kh i đ ng LILO 39 • L [mã l i] – trình kh i đ ng chính đã đư c n p và đã ch y (t c là đã nh n đư c quy n đi u khi n). r i ch y /sbin/lilo. nên cho phép gi i quy t nhi u v n đ c a đĩa l n. Khi có v n đ sau khi cài đ t m t h đi u hành khác sau Linux.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo. N u LILO không d ng l i đây.2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux Khi cài đ t MS-DOS và Windows 95/98. Vì trong ph n l n các trư ng h p phân vùng DOS chi m các vùng đĩa đ u (không có h n ch c a BIOS). ho c t p tin boot/boot.

m t s b n phân ph i còn có gói cài đ t cho chương trình này.exe đ kh i đ ng và b t đ u tìm hi u Linux. • C n có nh nén c a nhân Linux (zImage. c n phân vùng DOS ch đ đ c/ghi. Phương án kh i đ ng này đư c khuyên s d ng cho ngư i dùng Linux m i.73) có kích thư c lên t i 1 Mbyte. Ti p theo chúng ta s ch nói v các t p tin zImage. zImage là đ nh d ng nh phân cũ c a nhân. và sau đó DOS đư c thay th hoàn toàn b ng Linux. Như v y. ví d . Kh năng này th c hi n nh chương trình đ c bi t loadlin. và cu i cùng ch y l nh /sbin/lilo.exe không có nghĩa là Linux làm vi c dư i DOS.exe. bzImage)7 . Vi c s d ng loadlin. t o trong đó m t thư m c (ví d . “không vào hang c p sao b t đư c c p”.exe vào thư m c c a ngư i dùng root 7 Ghi chú. Chương trình này thư ng có trên các đĩa c a b n phân ph i. Kh năng này bi n loadlin. vì chương trình này h tr “kh i đ ng lôgíc” c a máy tính. v trí m i c a thư m c /boot c n ch ra trong t p tin /etc/lilo. thông thư ng ghi t p tin loadlin.3. • Trên máy tính c a b n (t t nhiên v i b x lý 386 ho c cao hơn) c n cài đ t DOS hay WINDOWS 95. mà c ti n trình kh i đ ng Linux nói chung có th đư c t ch c t DOS.ffm. Vì th h thư ng s d ng LILO không đúng cách.exe. Phiên b n này có th s d ng b nh m r ng.de) vi t. m c dù b n đ c có th thay th zImage thành bzImage 6 . khi có phân vùng kích ho t là DOS hay Windows. Tuy nhiên. có th n p các nhân l n (các bzImage) và các nh đĩa o (initrd) tr c ti p vào vùng b nh n m trên.6 c a loadlin. c n làm gì đ có th s d ng chương trình loadlin.exe làm vi c v i m i c u hình DOS và có r t ít h n ch .exe và nhân ( nh c a nhân) lên m t trong các đĩa mà DOS nh n ra. N u như b n đ c mu n quay tr l i DOS. và k t qu là không th kh i đ ng đư c b t kỳ h đi u hành nào (tác gi cũng đã rơi vào trư ng h p như v y). Đ i v i nh ng ngư i dùng m i thì s thu n ti n hơn khi s d ng loadlin.fgan.40 Cài đ t h đi u hành Linux Đ th c hi n phương án kh i đ ng này.conf. do Hans Lermen (lermen@elserv. nhân khi gi i nén có kích thư c lên t i 2 Mbyte.exe Không ch các t p tin kh i đ ng và nhân có th n m trong phân vùng DOS. /dos/linux).exe không yêu c u ph i cài đ t. Ph n l n ngư i dùng m i (và không ch h ) không đ kiên nh n đ đ c tài li u r t hay nhưng r t dài (và l i vi t trên ti ng Anh n a) c a LILO. b ng câu l nh reboot. bzImage là đ nh d ng m i hơn (s phiên b n nhân l n hơn 1. Có th dùng chương trình này đ kh i đ ng Linux t CD ho c t đĩa trong m ng mà không c n s d ng đĩa m m kh i đ ng.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin.exe thành m t công c tuy t v i đ kh i đ ng Linux khi có v n đ v i LILO. và chuy n t t c các t p tin t thư m c /boot vào đó.exe cung c p cách kh i đ ng Linux t c ng an toàn nh t. thư m c /boot đư c chuy n thành liên k t tư ng trưng đ n thư m c /dos/linux. Phiên b n 1. Chương trình loadlin.6 Loadlin. ch c n đ t chương trình – t p tin loadlin. thì ph i kh i đ ng l i máy tính. do đó. 2.

TXT. và hư ng d n cách đưa các tham s DOC\PARAMS. Bây gi i kh i đ ng l i máy tính vào DOS tr c ti p (n u b n đ c có Windows 95/98 thì c n nh n phím <F8> khi kh i đ ng đ hi n th trình đơn cho phép ch n DOS). Gói nén này còn ch a hư ng d n s d ng DOC\MANUAL..exe đ kh i đ ng. Sau khi k t thúc ph n cài đ t hãy kh i đ ng Linux (n u không có cách nào khác. Ví d tên c a t p tin này là vmlinuz-2.4.4. Cài đ t Linux vào phân vùng đã chia. 3.exe không có tham s C:\LOADLIN> loadlin thì s nh n đư c hư ng d n s d ng ng n g n. t p tin tham s ví d DOC\TEST. ho c qua h p tho i l a ch n khi nh n l nh t t máy (shutdown) Windows 95/98..2. Ngoài ra sao chép t thư m c /boot vào thư m c đó c t p tin ch a nh c a nhân Linux.exe. còn phân vùng Linux là /dev/hda3): [root]# mount -t vfat /dev/hda1 /mnt/C T o thư m c /mnt/C/loadlin và gi i nén t p tin LOADLIN16.exe 41 • Chương trình loadlin.4. và ch có ý nghĩa thu n ti n cho s d ng): [root]# cp /boot/vmlinuz-2. Có th tìm t p tin ch a nh c a nhân c n thi t nh t p tin /etc/lilo.” và b n đ c s th y tên c n thi t phía bên ph i d u b ng. Sao chép t p tin vmlinuz-2.TGZ. 1. Sau khi vào DOS hãy chuy n sang thư m c C:\LOADLIN: CD \LOADLIN r i th c hi n l nh: . LILO c n cài đ t vào sector đ u tiên c a phân vùng Linux đ không ghi đè lên MBR và không b m t kh năng kh i đ ng vào Windows.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin.DOC (đ ng quên r ng chúng là nh ng t p tin DOS).22. hãy s d ng đĩa m m kh i đ ng). G n phân vùng DOS (gi thi t là /dev/hda1.22 t /boot vào /mnt/C/loadlin và đ i tên thành vmlinuz (vi c đ i tên là không nh t thi t.conf: tìm trong t p tin c u hình dòng “image=. Chia các phân vùng cho Linux (cách làm xem ph n 2. Có th tìm th y trên đĩa phân ph i d ng không nén hay trong gói LOADLIN16.TGZ vào đó. Thu n ti n hơn đ đ c hư ng d n này khi ch y chương trình v i tham s more (gi ng trong Linux): C:\LOADLIN> loadlin | more Bây gi chúng ta có th xem xét các bư c cài đ t Linux khi s d ng loadlin.5) 2.PAR. N u b n ch y loadlin.22 /mnt/C/loadlin/vmlinuz 4.

n u như có hi n th bi u tư ng Windows. Công vi c duy nh t còn l i là làm sao đ không ph i gõ l nh loadlin v i t t c các tham s sau m i l n kh i đ ng l i.exe vào t p tin (ví d v i tên params) và g i câu l nh đó d ng sau: C:\LOADLIN> LOADLIN @params Kh năng này đ c bi t có ích khi đưa nhi u tham s dòng l nh và khi dòng l nh dài hơn 127 ký t . b ng cách thêm vào hai dòng sau (n u chưa có): BootGUI=0 Logo=0 Dòng đ u tiên t t giao di n đ h a. sau đó thì ch y Linux. .html.42 Cài đ t h đi u hành Linux C:\LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/hda3 ro vga=ask ho c. và DOS s đư c kh i đ ng thay cho Windows 95/98. C n nói thêm r ng. c n nh p câu l nh C:\> win).DOC ho c Internet trên trang http://sunsite. không đư c kh i đ ng Linux t giao di n đ h a DOS/Windows và c n t t m t vài tùy ch n trong t p tin n C:\MSDOS.bat).anu. máy tính s chuy n vào ch đ DOS trư c. linux. Tác gi cho r ng nh ng thông tin đã đưa ra trên đ đ t o t p tin bat c n thi t.unc. Dòng Logo=0 t t vi c hi n th bi u tư ng Windows (c a s ). Có th vi t thêm l nh g i loadlin vào t p tin autoexec. V n đ ch . n u b n đ c mu n n p nhân cùng v i đĩa RAM: C:\LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/ram rw initrd=diskimage Còn có th ghi t t c các tham s c a l nh loadlin. (Đ ch y giao di n đ h a. Bây gi b n đ c có th s d ng cách này đ kh i đ ng Linux.exe có th tìm th y trong t p tin PARAMS. Mô t đ y đ t t c các tham s c a câu l nh loadlin.bat ho c t o m t t p tin l nh (ví d .edu/mdw/HOWTO/BootPrompt-HOWTO. và khi ch y t p tin này.html và http://rsphy1.edu/~gpg109/BootPrompt-HOWTO. đ i v i m t s c c màn hình Linux s đưa ra m t màn hình tr ng r ng sau khi kh i đ ng.SYS (đây là t p tin văn b n thông thư ng).

1: Màn hình kh i đ ng c a GRUB . ng i nhìn.Chương 3 Kh i đ ng Linux l n đ u V n s kh i đ u nan – Trung Qu c Sau khi cài đ t r t có th b n đ c s không bi t bư c ti p theo ph i làm gì.. đ i h th ng kh i đ ng xong và .1 Kh i đ ng HĐH Linux Như v y là vi c cài đ t Linux đã hoàn thành.. B t máy tính lên. 3. Hình 3.1. N u ngư i dùng đã cài đ t GRUB làm trình kh i đ ng. Ph i làm gì đ có th ti p t c làm vi c v i h th ng Linux? Sau khi làm vi c xong thì t t máy th nào? Có nh ng chương trình nào nên bi t? Trong khi làm vi c có v n đ n y sinh thì tìm câu tr l i đâu? Trong chương này chúng ta s tìm th y câu tr l i cho nh ng câu h i trên. thì sau nh ng dòng ch BIOS thư ng đưa ra s xu t hi n màn hình d ng như trong hình 3.

Tuy nhiên chúng ta đang trong trư ng h p này. 3. Do đó có th b n đ c s không th y nh ng thông báo này. Ngư i dùng này là ch s h u có toàn quy n đ i v i h th ng bây gi cũng như sau này. Nh ng thao tác không c n th n c a ngư i dùng này có th d dàng d n đ n nh ng h u qu khó lư ng. d ng h th ng v. có th thêm. th m chí làm h ng h th ng. ví d SuSE Linux. thì h th ng s t đ ng quay tr l i dòng h i tên ngư i dùng login:. Hãy nh p vào tên ngư i dùng và m t kh u”. đây là m t kh u c a root.2 Đăng nh p vào h th ng Như b n đã bi t. Có th ch n HĐH mu n kh i đ ng b ng các phím <↑> và <↓> r i nh n phím <Enter>. M t kh u này là m t kh u đã đưa ra cho ngư i dùng root trong quá trình cài đ t. Vì th thư ng ch đăng nh p dư i tên ngư i dùng này khi th c hi n các công vi c qu n tr h th ng. Đây là ngư i dùng duy nh t luôn luôn có tài kho n đư c t o ra trong quá trình cài đ t. hãy nh n phím tương ng đ chuy n v màn hình kh i đ ng bình thư ng. có s d ng màn hình flash. N u đây là l n đăng nh p đ u tiên vào h th ng ngay sau khi cài đ t. thì trên màn hình s xu t hi n r t nhi u thông báo mà t m th i chúng ta s không xem xét ý nghĩa c a chúng1 . thì hãy nh p vào tên ngư i dùng “root” (ngư i dùng cao c p). N u Linux không ph i là h đi u hành (HĐH) duy nh t trên máy tính. thì trên màn hình kh i đ ng GRUB s xu t hi n danh sách các h đi u hành tìm th y. t c là dòng m i nh p vào tên đăng nh p. N u đã ch n kh i đ ng Linux thì cu i cùng ngư i dùng ph i th y dòng login:. N u có đ kiên nh n đ đ c h t cu n sách này. N u kh i đ ng b ng đĩa m m thì quá trình cũng tương t nhưng ch m hơn m t chút. b n s th y dòng như sau: Trong nh ng b n phân ph i Linux m i. vì th hãy nh p “root” vào dòng login: r i nh n phím <Enter> (<Return>). . H th ng s đưa ra câu h i m t kh u: Password: T t nhiên là b n c n nh p vào m t kh u tương ng v i ngư i dùng đã đưa ra. và trong khi cài đ t b n quên t o thêm ngư i dùng. Trong trư ng h p đó. ví d đưa ra nh ng câu chào d ng “Xin chào! Hôm nay là 02 tháng 09 năm 2006.44 Kh i đ ng Linux l n đ u N u không ch m vào bàn phím. xóa nh ng ngư i dùng khác. thì b n s bi t cách thay đ i màn hình này. Sau khi nh p đúng m t kh u. Phím này thư ng là <Esc>. 1 . T t nhiên màn hình đăng nh p c a b n đ c s khác. Tuy nhiên bây gi v n còn s m đ nói v v n đ này. N u b n đã ch n t đ ng ch y ch đ đ ho thì hãy nh n <Ctrl>+<Alt>+<F1> đ th y màn hình đăng nh p như sau: ThinhQuyen login: Màn hình đăng nh p này xu t hi n trên máy c a tác gi khi kh i đ ng Debian Linux. . N u sau khi nh p vào tên ngư i dùng r i r t lâu sau không vào m t kh u.v. Cu i cùng xu t hi n màn hình cho phép ngư i dùng đăng nh p vào h th ng. Sau khi nh p m t kh u cũng nh n <Enter>. khi hi n ra dòng m i này thì đ u tiên c n nh p vào tên ngư i dùng. sau đó nh p vào m t kh u khi có yêu c u đ vào h th ng. t c là có quy n truy c p không gi i h n đ n các tài nguyên.

“m tài kho n cho ngư i dùng nhimlui”). Vì th c n nh p vào t t c các câu l nh cũng như tham s c a chúng như ch ra trong ví d . Chúng ta s g i ch đ này là văn b n đ phân bi t v i ch đ đ ho c a h th ng X Window. c n nói r ng trên b t kỳ h th ng UNIX nào ki u ch cũng đ u đóng vai trò quan tr ng. trên h th ng s bi t r ng ngư i dùng nhimlui t n t i (chúng ta nói. New Password: Hãy nh p vào m t kh u. . b n s không nhìn th y m t kh u vào vì h th ng s không hi n th gì ra. Trong MS-DOS và Windows(TM) màn hình đen và d u nh c h th ng thư ng đư c g i là ch đ dòng l nh. Trư c khi đ ngh b n đ c nh p vào câu l nh đ u tiên. Sau tên c a câu l nh c n kho ng tr ng và sau đó là tên ngư i dùng. cũng nh n phím <Enter>. Sau này b n có th thay đ i d ng c a d u nh c này.2 Đăng nh p vào h th ng [root@ThinhQuyen /root]# 45 Dòng này đư c g i là d u nh c. th i đi m này nó có nghĩa là b n đã đăng nh p vào h th ng m t cách thành công. và s l i xu t hi n d u nh c c a h th ng. Trong ví d đưa ra trên d u nh c g m tên ngư i dùng (root). c n ph i “t o” thêm cho ngư i dùng này m t kh u b ng câu l nh: [root]# passwd nhimlui S xu t hi n dòng: Changing password for nhimlui. ví d . Tuy nhiên v n chưa th vào h th ng (thư ng nói. Trong t t c các ví d ti p theo chúng ta s s d ng d u nh c ch g m có tên ngư i dùng. h th ng s h i nh p m t kh u m t l n n a đ ki m tra. “đăng nh p”) dư i tên ngư i dùng này. nhưng h th ng v n ti p nh n m t kh u và cho phép ngư i dùng m i đăng nh p vào h th ng.3. Xu t hi n d u nh c có nghĩa là h th ng đã s n sàng ti p nh n và th c hi n câu l nh c a ngư i dùng. Đ h th ng cho phép ngư i dùng m i nhimlui làm vi c. thì s xu t hi n thông báo thành công d ng: Password changed. k c d u sao ‘*’ như thư ng th y. Reenter New Password: Đ ng ng c nhiên. N u b n đã nh p đúng t t c . t c là có phân bi t ch hoa và ch thư ng. N u nh p vào m t kh u không t t (m t kh u quá ng n ho c quá đơn gi n). nhimlui: [root]# useradd nhimlui Ngay sau khi nh n phím <Enter> đ ch y l nh này. k c ki u ch . tên h th ng (ThinhQuyen) và thư m c hi n th i (/root). Sau khi nh p xong. thì s xu t hi n dòng c nh báo (d ng Bad password: too short). Câu l nh đ u tiên chúng ta s nh p vào là useradd.

1 (hãy nh p chúng cùng v i nh ng tham s có trong b ng).1: Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux Câu l nh Mô t ng n g n whoami Thông báo tên đăng nh p c a b n w ho c who Cho bi t nh ng ngư i dùng nào hi n đang làm vi c trên h th ng pwd Cho bi t tên c a thư m c hi n th i ls -l Hi n th danh sách t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i cd tên_thư_m c Chuy n thư m c hi n th i đ n tên_thư_m c ps ax Hi n th danh sách các ti n trình đang ch y Hãy xem mô t v nh ng câu l nh này b ng man. man là h th ng tr giúp luôn luôn đi kèm v i h th ng Linux. hãy th nh ng câu l nh li t kê trong b ng 3. Th hai. và phím tr ng. C n ph i nh p vào câu l nh này v i m t tham s – tên c a câu l nh khác ho c t khóa. Ví d : [root]# man passwd K t qu là b n s nh n đư c m t văn b n mô t câu l nh tương ng ho c thông tin v đ tài mà t khoá đưa ra. N u như b n không có kh năng đ c ti ng Anh. Hãy ch y l nh: [root]# man man R t ti c theo như tác gi bi t thì hi n th i các trang thông tin man còn chưa đư c d ch sang ti ng Vi t. B n đ c còn có th th ch y thêm m t vài câu l nh n a và theo dõi xem h th ng làm gì.46 Kh i đ ng Linux l n đ u Như v y là b n đ c đã làm quen v i hai câu l nh đ u tiên c a h th ng Linux: useradd và passwd. Vì thông tin thư ng không th n m g n trên m t màn hình nên khi xem c n s d ng các phím <PageUp>. Chúng ta s còn g p . 3. Câu l nh ti p theo mà b t kỳ ngư i dùng Linux nào cũng c n ph i bi t đó là câu l nh man. B ng 3. Ví d . thì hay kiên nh n đ c cu n sách này ho c m t cu n sách khác cùng đ tài. có th đ c v nh ng câu l nh chính trong b t kỳ cu n sách nào nói v UNIX. Bây gi xin b n đ c hãy th xem thông tin v hai câu l nh đã đ c p đ n trên – login và passwd. ngư i dùng s d n d n làm quen v i chúng trong quá trình đ c cu n sách này và th c hành trên HĐH Linux c a mình. terminal o và shell Như v y là b n đ c đã có kinh nghi m làm vi c đ u tiên ch đ văn b n (hay còn g i là kênh giao tác “console”) c a h th ng Linux.3 Console. <PageDown>. Hãy nh n phím <Q> b t kỳ th i đi m nào đ thoát ra kh i màn hình xem man và quay l i dòng nh p l nh. Vì th nh t. Chú ý là có th xem thông tin v chính b n thân câu l nh man. Do đó b n s nh n đư c nh ng trang này b ng ti ng Anh. Chúng ta s không xem xét chi ti t danh sách t t c nh ng câu l nh có th g p.

) m ra 6 phiên làm vi c song song (terminal o) như v y khi kh i đ ng.3 Console. . do đó ch c s không có terminal xa nào k t n i t i. Máy tính cá nhân c a b n đ c là máy tính th h m i. Nhân ti n cũng c n nói luôn. t t hơn h t là làm quen ngay t đ u v i t h p 3 phím. Xin nói ngay l p t c n u b n mu n thoát kh i m t trong các terminal thì có th th c hi n b ng t h p phím <Ctrl>+<D>. . còn có nh ng ngư i dùng khác v n ti p t c làm vi c. h u h t các b n phân ph i Linux l n (Red Hat. B n s quay l i màn hình ban đ u. nhưng v n có bàn phím và màn hình th c hi n vai trò terminal đ i v i ngư i dùng. và h th ng s hi n th l i trên terminal này d u m i đăng nh p (login:) mà b n đ c đã th y. máy tính còn r t to (mainframe) và ngư i dùng làm vi c trên nh ng máy tính này qua m t h th ng nh ng giao di n k ti p nhau dùng đ k t n i các terminal xa. do đó tác gi gi i thích k hơn nh ng khái ni m này. thư ng g m màn hình và bàn phím. Thao tác này không t t máy và cũng không kh i đ ng l i h th ng. B n đ c s l i th y dòng m i đăng nh p login:. Do đó.3. Đi m m nh c a gi i pháp này ch t t c nh ng chương trình cũ đã dùng đ qu n tr h th ng UNIX có th làm vi c không có v n đ gì trên d ng console m i này. Theo m c đ nh. Nhưng đây không ph i là làm vi c l i t đ u v i h th ng mà b n đ c ch chuy n sang m t terminal o khác. Ngoài ra thêm vào thành ph n c a terminal bây gi còn có chu t. Đ chuy n gi a các terminal o chúng ta s d ng các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F1> — <Ctrl>+<Alt>+<F6>. Hãy th vào h th ng b ng tên ngư i dùng v a m i t o ra (nhimlui). Bây gi khi đã bi t cách b ng đ u và k t thúc phiên làm vi c trên h th ng. terminal o và shell 47 thư ng xuyên nh ng khái ni m trình l nh “terminal” và “console”. do đó bàn phím và màn hình máy tính cá nhân ngày nay làm vi c gi ng như console ngày xưa. Tuy nhiên n u làm vi c ch đ đ ho thì không th không dùng phím <Ctrl>. t c là vào h th ng dư i tên ngư i . Hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>. M t ngư i dùng nào đó d ng công vi c không có nghĩa là c n ph i t t máy. T h p phím nói trên ch đơn gi n là d ng phiên làm vi c hi n th i c a m t ngư i dùng. Sau đó hãy nh n t h p phím <Ctrl >+< Alt>+<F1>. Như v y r t thu n ti n cho s d ng.. L nh này s đưa ra tên c a terminal d ng: /dev/tty2. C n nói thêm là khi làm vi c ch đ văn b n (không ph i đ ho ) thì cũng có th s d ng các t h p phím <Alt>+<F1> — <Alt>+<F6> và thu đư c k t qu tương t . Khi h th ng UNIX đ u tiên m i đư c t o ra. Debian. Và hơn th n a còn cung c p kh năng làm vi c v i m t vài terminal o t m t console duy nh t. SuSE. Vì trên các h th ng UNIX ngư i ta thư ng tuân theo các truy n th ng. Mainframe có m t terminal đ c bi t dành cho nhà qu n tr (system administrator) h th ng. Terminal – thi t b dùng đ giao ti p gi a ngư i dùng và máy tính. đây b n đ c có th đăng nh p dư i tên ngư i dùng khác. Tuy nhiên. n u trong quá trình làm vi c b n đ c không nh đang n m trong terminal o nào thì hãy s d ng câu l nh tty. Đ ng quên r ng Linux là HĐH nhi u ti n trình (multiproccess) và nhi u ngư i dùng (multiuser). đư c g i là console. Cũng có th d ng phiên làm vi c b ng m t trong hai câu l nh logout ho c exit. ngoài console Linux còn cho phép k t n i các terminal xa t i máy tính. Console thư ng k t n i t i máy tính không qua giao di n k ti p nhau mà qua m t c m riêng (đôi khi thi t b đưa ra không ph i là màn hình mà là m t thi t b in). xin b n hãy th c hi n nh ng l i khuyên trên.

Hãy đóng t t c nh ng phiên làm vi c mà root m ra. Có nghĩa b n đ c cũng là ngư i dùng root c a h th ng.48 Kh i đ ng Linux l n đ u dùng bình thư ng (không có quy n cao “c p” c a ngư i dùng root). T t nhiên là đ có quy n này b n c n nh p m t kh u c a root vào dòng yêu c u hi n ra (Password:). B n ch c n nh p vào l nh bash (đây cũng là tên c a chương trình h v trên ph n l n các h th ng Linux) và như v y là đã ch y m t shell m i. Có th xem danh sách các câu l nh tích h p trong bash b ng l nh help. ví d : help cd. có m t lo t các thao tác. ví d g n h th ng t p tin. Không ch duy nh t l nh login có kh năng ch y shell. Cũng có th s d ng nh ng h v này trên Linux. nhưng theo m c đ nh s ch y bash. D u nh c c a ngư i dùng root có ký t # cu i. Vì h v bash đóng m t vai trò h t s c quan tr ng trong Linux. câu l nh login s ch y cho ngư i dùng này m t b x lý l nh – shell. r i vào h th ng dư i tên ngư i dùng m i t o ra. N u b n đ c đăng nh p vào h th ng t terminal th hai dư i tên ngư i dùng nhimlui (ho c dư i tên ngư i dùng b n đã ch n). và ngoài ra còn có th s d ng các chương trình khác n m trên đĩa làm câu l nh. M i l n ngư i dùng nào đó vào h th ng. Khi đăng nh p dư i tên ngư i dùng thông thư ng. Khi thoát kh i h v m i này (b ng câu l nh exit ho c t h p phím <Ctrl>+<D>). vì m i thao tác không c n th n c a ngư i dùng này có th d n đ n nh ng h u qu không mong mu n. b n s quay l i h v ban đ u (h v mà t đó b n đã ch y l nh bash). vì th shell còn có th g i là b x lý l nh (thu t ng quen thu c đ i v i ngư i dùng DOS). nên tác gi s dành riêng m t chương c a cu n sách này đ nói v nó. Máy tính c a ngư i dùng thông thư ng là máy cá nhân (personal computer hay nói g n là PC) dù nhà hay cơ quan. H v hay shell (t này thư ng không d ch mà đ nguyên ti ng Anh) là chương trình th c hi n vi c giao ti p c a h th ng v i ngư i dùng. Đ ng kh i đ ng l i máy tính m i l n như v y! Câu l nh su giúp đ gi i quy t nh ng trư ng h p như v y. Nói m t cách ch t ch thì câu “h th ng hi n th d u nh c” là không đúng. d u nh c c a t t c nh ng ngư i dùng còn l i – ký t $. ít nh t b n đ c cũng không th xóa ho c làm h ng các t p tin h th ng (system files) do s không c n th n c a mình. Trong bash có đ y đ các câu l nh tích h p (n i b ) và các toán t . Nhưng như đã nói trên. T t nhiên là b n có th tìm th y nh ng thông tin tương t trong b t kỳ cu n sách nào v UNIX. Hãy th l nh này! Xem thông tin chi ti t v m t l nh nào đó cũng b ng l nh help này v i tham s là tên c a l nh. ch có ngư i dùng cao c p m i có th th c hi n. Sau khi th c hi n xong các công vi c qu n tr h th ng. Ch c n nh p câu l nh su và shell hi n th i (hay nói không đúng là “h th ng”) s ch y m t shell m i mà khi vào trong đó b n s ch y t t c các l nh v i quy n c a root. đăng nh p dư i tên ngư i dùng cao c p này là không nên. H v bash không ch là b x lý l nh mà còn là m t ngôn ng l p trình m nh. vì d u nh c này là do shell đưa ra đ đ i ngư i dùng nh p vào câu l nh ti p theo. Bây gi chúng ta s xem xét thêm m t câu l nh n a mà b n đ c c n bi t. hãy thoát kh i h v và b n . thì hãy chú ý đ n s khác nhau trong d u nh c c a hai ngư i dùng root và nhimlui. Trong khi đó. Chính shell nh n t t c nh ng câu l nh mà ngư i dùng nh p vào t bàn phím và t ch c vi c th c hi n nh ng câu l nh này. Còn bây gi c n nói vài dòng v h v . Cũng c n lưu ý là đ i v i các h th ng UNIX các nhà phát tri n đã vi t ra nhi u h v khác thay th cho bash.

Tác gi cho r ng n u trong quá trình nh p l nh có x y ra l i thì b n có th đoán đư c cách s a chúng. nhưng chúng ta ch xem xét nh ng câu l nh đơn gi n và c n thi t trong l n làm quen đ u tiên v i Linux này. <←>. cũng như gây nh hư ng đ n cách làm vi c c a shell b ng bàn phím (b ng 3.4 So n th o dòng l nh. L ch s l nh 49 s tr thành ngư i dùng bình thư ng v i nh ng quy n c a mình. thì có th s không th s d ng nh ng phím như <→>. panel . B ng cách tương t như vào h th ng dư i tên root trên. Ghi chú: N u b n làm vi c trong chương trình Midnight Commander. 3. b n s dùng tài kho n ngư i dùng cao c p (root). trên h th ng có th làm vi c cùng lúc nhi u ngư i dùng. ví d : [user]$ su nhimlui Câu l nh su trư c không kèm theo tên nào. đ c thư.2.. L ch s l nh Trong nh ng ph n trư c tác gi đã đ ngh b n đ c th c hi n m t vài l nh c a HĐH Linux. còn có th vào h th ng dư i tên m t ngư i dùng b t kỳ mà b n bi t m t kh u2 (nói cách khác là “ch y m t h v shell m i dư i tên ngư i dùng khác”).4 So n th o dòng l nh. <Home>. <End>. Danh sách nh ng câu l nh (t h p phím) có th dùng không ch gi i h n trong ph m vi b ng 3. Nhưng dù sao cũng có ích n u đưa ra danh sách ng n g n nh ng câu l nh (hay nói đúng hơn là phím và t h p phím) dùng đ so n th o dòng l nh. G i chương trình con này b ng m t ho c hai l n nh n phím <Tab> sau khi nh p m t vài ký t . N u nh ng ký t này là ph n 2 3 Ngư i dùng root không c n ph i bi t m t kh u đ làm vi c này. hãy quay l i tài kho n c a ngư i dùng bình thư ng ngay l p t c b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>. Nhưng m t s t h p phím dùng v i <Ctrl> và <Esc> thì v n dùng đư c bình thư ng. Nhưng c n ch ra tên c a ngư i dùng này trên dòng l nh. <Del> đ làm các công vi c như b ng trên. ) b n có th th c hi n b ng tài kho n bình thư ng. Nhưng trong HĐH Linux còn có thêm m t kh năng chuy n t m th i vào tài kho n c a ngư i dùng root đ th c hi n các ch c năng qu n tr . Nh ng công vi c thư ng ngày (so n th o văn b n. vì chúng đư c Midnight Commander dùng đ di chuy n dòng chi u sáng trong b ng3 hi n th i. chúng ta s nói v chu t m t ph n riêng). . Đ có thêm thông tin hãy s d ng câu l nh man bash ho c info bash. Xin lưu ý b n đ c trong h v bash có chương trình tích h p giúp d dành nh p câu l nh trên dòng l nh. Sau khi làm xong nh ng thao tác mà ch có ngư i dùng cao c p m i có th làm. . theo m c đ nh s đ t tên ngư i dùng cao c p root vào. Như v y b n đ c s không có nguy cơ làm h ng h th ng khi còn chưa có nhi u kinh nghi m s d ng Linux.3. còn khi c n th c hi n các công vi c qu n tr . Đ th c hi n l a ch n này b n ch c n nh n <Ctrl>+<Alt>+<F1> và s có ngay quy n c a nhà qu n tr . Vì th có th làm vi c dư i tên ngư i dùng root trên terminal o th nh t.2. còn trên terminal o th hai – dư i tên ngư i dùng bình thư ng. Hãy nh r ng Linux là h th ng nhi u ngư i dùng.

<Esc>+<T> <Ctrl>+<K> <Ctrl>+<U> <Esc>+<D> <Esc>+<Del> <Ctrl>+<W> <Ctrl>+<Y> <Esc>+<C> <Esc>+<U> <Esc>+<L> <Shift>+<PgUp>. C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n đ u t (n u t i v trí con tr là d u cách thì c t toàn b t n m bên trái nó). D ng th c hi n câu l nh v a ch y (mà v n đang ch y). C t ph n dòng l nh b t đ u t ký t n m bên trái con tr đ n đ u dòng (ph n dòng l nh c t ra đư c lưu tron b đ m và có th đ t vào v trí khác). Đ i ch hai t : t n m t i v trí con tr và t n m bên trái con tr . Chuy n t t c các ký t b t đ u t v trí con tr t i cu i t thành vi t thư ng r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i. ngư i dùng không k p th y chúng. C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n d u cách bên trái. <Shift>+<PgDown> <Ctrl>+<C> <Ctrl>+<D> . <Ctrl>+<D> <Backspase> <Enter>. C t ph n dòng l nh b t đ u t ký t n m t i v trí con tr đ n cu i dòng (ph n dòng l nh c t ra đư c lưu trong b đ m và có th đ t vào v trí khác). <Ctrl>+<B> <Esc>+<F> <Esc>+<B> <Home>.50 Kh i đ ng Linux l n đ u B ng 3.2: Nh ng phím so n th o dòng l nh Phím <→>. S lư ng nh ng trang này ph thu c vào b nh c a c c màn hình. <Ctrl>+<M> <Ctrl>+<L> <Ctrl>+<T> Ph n ng c a h th ng Di chuy n sang ph i m t ký t (trong khuôn kh nh ng ký t đã nh p c ng thêm m t ký t s nh p). Chuy n ký t t i v trí con tr thành vi t hoa r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i so v i t hi n th i. sau đó di chuy n con tr sang ph i m t ký t . Xóa ký t n m bên trái con tr . B t đ u th c hi n câu l nh. Chuy n t t c các ký t b t đ u t v trí con tr thành vi t HOA r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i. Có ích khi có câu l nh nào đó đưa ra màn hình r t nhi u thông tin ch y nhanh qua màn hình. Đ t (dán) đo n dòng l nh đã c t cu i cùng vào v trí con tr . <Ctrl>+<F> <←>. Di chuy n v cu i dòng l nh. Di chuy n sang ph i m t t . Nh ng t h p phím này cho phép xem các trang màn hình đã hi n th . Xóa ký t n m t i v trí con tr . Thoát ra kh i h v bash. Di chuy n sang trái m t t . C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n cu i t (n u t i v trí con tr là d u cách thì c t toàn b t n m bên ph i nó). Di chuy n v đ u dòng l nh. <Ctrl>+<E> <Del>. Đ i ch hai ký t : ký t n m t i v trí con tr và ký t n m bên trái con tr . Di chuy n sang trái m t ký t . <Ctrl>+<A> <End>. D n màn hình và đưa dòng l nh hi n th i lên dòng đ u tiên.

thì h v bash s coi như b n đang tìm tên t p tin đ dùng làm tham s cho l nh này. n u đã nh p vào m t ph n tên t p tin thì ph n còn l i s đư c t đ ng thêm vào. thì có hai kh năng x y ra. N u nh n hai l n phím <Tab> sau tên c a m t câu l nh và m t kho ng tr ng. Đây là tính năng tr giúp c a bash trong trư ng h p ngư i dùng quên tên t p tin trong khi làm vi c căng th ng. N u bash tìm th y nhi u câu l nh có ph n đ u này.3. Khi làm vi c v i HĐH Linux không th t t máy b ng cách ng t ngu n đi n như đ i v i MS-DOS. bash ghi nh m t s câu l nh (theo m c đ nh là 1000 l nh. Trong khi làm vi c v i h v s có ích n u bi t r ng. Cũng gi ng như trư ng h p câu l nh. N u chúng là ph n đ u c a duy nh t m t câu l nh.5 Ng ng làm vi c v i Linux 51 đ u c a ít nh t m t trong nh ng câu l nh mà bash bi t. ch c n s d ng t h p phím <Esc>+<$> thay cho <Tab>. nhưng ph n l n ngư i dùng máy tính cá nhân đã quen v i vi c t t máy sau khi làm vi c xong. thì s hi n th danh sách t t c nh ng phương án có th ch n. đây b n c n s d ng các t h p phím <Shift>+<PgUp> và <Shift>+<PgDown> đ xem danh sách (có th ) r t dài này.3. 4 environment variable . Công vi c này do câu l nh (chương trình) shutdown đ m nhi m. t c là bash ch tìm th y có m t câu l nh này. xem chương 5) và cho phép g i l i chúng b ng cách ch n t danh sách.bash_history). Có th xem l ch s l nh b ng câu l nh history. và h th ng còn chưa ghi nh t t c các thay đ i v i nh ng t p tin lên đĩa mà ch lưu t m chúng trong b nh (cache). N u s phương án ch n là r t nhi u (ví d nh n phím <Tab> hai l n khi dòng l nh tr ng r ng) thì b n đ c s nghe th y ti ng bíp sau l n nh n <Tab> đ u tiên. và bash s đưa ra danh sách t p tin c a thư m c hi n th i.5 Ng ng làm vi c v i Linux M c dù máy tính làm vi c dư i s đi u khi n c a HĐH Linux có th đ ch y su t ngày đêm. Vì trong b t kỳ th i đi m nào trên h th ng cũng có r t nhi u quá trình đang làm vi c. 3. B n có th th y đi u này b ng cách th c hi n l nh: [nhimlui]$ ps ax Th c hi n l i l nh này m t l n n a đ xem l i. Tương t như v y có th đoán ph n còn l i c a các bi n môi trư ng4 . Do đó c n bi t d ng h th ng m t cách đúng đ n trư c khi t t máy. đôi khi có th d n đ n không kh i đ ng đư c máy trong l n sau. N u ng t ngu n đi n thì nh ng thay đ i này s không đư c lưu và s b m t. thì h v s thêm ph n còn l i c a câu l nh này vào dòng l nh. Nhưng nguyên nhân quan tr ng hơn là ch m t s ti n trình này có th đang làm vi c v i các t p tin. Đây đư c g i là l ch s l nh. L ch s l nh đư c lưu trong t p tin xác đ nh b i bi n HISTFILE (thư ng là $HOME/. Đ làm vi c v i l ch s câu l nh trong h v bash ngư i ta s d ng nh ng t h p phím trong b ng 3. giá tr này đư c đ t trong bi n HISTSIZE. Nh đó ngư i dùng có kh năng nh p thêm m t vài ký t n a làm gi m s phương án ch n xu ng còn 1 r i là dùng phím <Tab> m t l n n a. và sau l n nh n <Tab> th hai s xu t hi n m t dòng d ng Display all 2627 possibilities? (y or n) (Hi n th t t c 2627 kh năng? c n ch n y – có ho c n – không).

đây là /sbin/shutdown. Đi u đó có nghĩa là bash không bi t tìm chương trình đây. <->. s t t máy) • -r – kh i đ ng l i h th ng (reboot). <N> Th c hi n (không c n nh n <Enter> câu l nh th n trong danh sách <!>. Trong trư ng h p đó b n c n nh p vào đư ng d n đ y đ đ n chương trình.52 Kh i đ ng Linux l n đ u B ng 3. do đó b n c n đăng nh p vào h th ng dư i tên ngư i dùng này. . ví d qua sudo. <N> Th c hi n câu l nh th n tính t cu i danh sách <!>. có ph n đ u trùng v i dòng_ký_t . Tham s th i_gian dùng đ “h n gi ” th c hi n câu l nh (không nh t thi t ph i th c hi n câu l nh ngay l p t c). Câu l nh shutdown có cú pháp như sau: [root]# shutdown <tùy_ch n> <th i_gian> <dòng_thông_báo> Ghi chú: R t có th khi ch y l nh. Th i gian h n gi đư c tính t lúc nh n phím <Enter>. b n s nh n đư c câu tr l i “bash: shutdown: command not found”. ho c dùng câu l nh su đ có đ quy n tương ng. sau đó hi n th câu l nh ti p theo trong l ch s l nh Ch có ngư i dùng root m i có th th c hi n câu l nh shutdown này5 .3: T h p phím đi u khi n l ch s l nh Phím Ph n ng c a h th ng <↑> ho c <Ctrl>+<P> Chuy n t i (g i vào dòng l nh) câu l nh trư c trong danh sách (di chuy n ngư c l i danh sách) <↓> ho c <Ctrl>+<N> Chuy n t i câu l nh ti p theo trong danh sách (di chuy n theo danh sách) <PgUp> Chuy n t i câu l nh đ u tiên trong danh sách l ch s l nh <!>. Vi c tìm dòng l nh c n thi t s đư c th c hi n t cu i t p tin l ch s và dòng l nh đ u tiên tìm th y s đư c th c hi n <Ctrl>+<O> Cũng gi ng như nh n phím <Enter>. Thư ng s d ng hai trong s các tùy ch n c a chương trình shutdown: • -h – d ng hoàn toàn h th ng (halt. dòng_ký_t Th c hi n dòng l nh. vì t p tin chương trình c a shutdown n m t i /sbin. n u b n mu n kh i đ ng l i sau 5 phút thì hãy nh p vào câu l nh: [root]# shutdown -r +5 5 Cũng có th c u hình đ nh ng ngư i dùng khác th c hi n đư c shutdown. Ví d .

thì t t nh t hãy tìm tr giúp ngay trong h th ng. 3. Các d án d ch chúng sang ti ng Vi t còn chưa đư c t ch c ho c còn chưa đư c hoàn ch nh. Các phiên b n Linux có hàng nghìn trang tài li u d ng t p tin. Vì th tác gi s đưa ra ngay l p t c nh ng ngu n thông tin khác.6 Tr giúp khi dùng Linux 53 Câu l nh này có nghĩa là “d ng h th ng sau 5 phút và kh i đ ng l i sau khi hoàn thành công vi c”. Do đó chúng ta s xem xét t ng ngu n thông tin này m t cách c th hơn.6 Tr giúp khi dùng Linux Như v y là b n đ c đã k t thúc phiên làm vi c đ u tiên v i HĐH Linux và tôi mong r ng b n chưa c n tr giúp trong m t tình hu ng nào đó. Nhưng tôi s ph i “đi trư c” k v cách nh n thông tin tr giúp trong giao di n đ ho (X Window). tldp.1 Các ngu n thông tin tr giúp N u rơi vào tình hu ng mà b n không bi t ph i làm gì đ có đư c k t qu mong mu n. Đ i v i chúng ta thì t m th i câu l nh sau s thích h p hơn: [root]# shutdown -h now Câu l nh này s t t máy ngay l p t c. Tương đương v i câu l nh này là l nh halt.3. nhưng có th nó không gi i quy t đư c t t c nh ng v n đ c a b n. nhưng c n ng t ngu n đi n trong khi h th ng b t đ u kh i đ ng l i. 3. Có m t vài ngu n đ c l p ch a thông tin v h u h t các m t c a h th ng Linux: • các trang tr giúp man • tr giúp siêu văn b n info • tài li u đi kèm v i ph n m m • HOWTO và FAQ c a d án The Linux Document Project (http://www. Tác gi cũng mong cu n sách này s th c hi n vai trò tr giúp trong th i gian đ u tiên này. .org) • câu l nh locate C n nói ngay l p t c là ph n l n thông tin t nh ng ngu n này b ng ti ng Anh. do đó câu tr l i cho câu h i c a b n đã n m trong lòng bàn tay. Tác gi coi cách gi i quy t này là đúng vì ngư i dùng c n bi t trư c cách thoát kh i nh ng trư ng h p khó khăn.6. Sau khi nh n t h p phím “n i ti ng” <Ctrl>+<Alt>+<Del> trên Linux s th c hi n các hành đ ng tương t v i l nh [root]# shutdown -r now B ng cách này cũng có th t t máy.

v đ nh d ng t p tin. thì có th in ra trang man tương ng b ng l nh [user]$ man tên_câu_l nh | lpr ho c n u máy in là postscript thì dùng: [user]$ man -t tên_câu_l nh | lpr . B ng 3. thư ng n m trong /dev) Đ nh d ng t p tin và quy ư c. và v các g i h th ng (system call). hàm trong thư vi n c a ng d ng) Thi t b (t p tin đ c bi t. thì nó s xem các thư m c con này theo th t đã ch ra trong b ng 3.4. Các trang man đư c xem b ng chương trình less (ho c chương trình xác đ nh b i bi n PAGER). Các trang tr giúp man chia thành các ph n như trong b ng 3. ví d man(7). V n đ ch các t p tin ch a thông tin c a tr giúp man n m trong các thư m c con manx (x là tên c a ph n) c a thư m c /usr/share/man và khi câu l nh man tìm ki m thông tin c n thi t.2 Các trang tr giúp man Như đã nói ng n g n trên v câu l nh man. N u b n ch y l nh [user]$ man swapon thì s nh n đư c tr giúp v câu l nh swapon n m trong ph n 8. ví d /etc/passwd Trò chơi Khác (bao g m các gói macro và quy ư c.4: Các ph n chính c a tr giúp man Ph n 0 1 8 2 3 4 5 6 7 9 n N i dung Các t p tin header (thư ng n m trong /usr/include) Chương trình ho c câu l nh c a ngư i dùng Câu l nh dùng đ qu n tr h th ng G i h th ng6 (hàm do nhân cung c p) G i thư vi n7 (chương trình con. Nh ng phím thư ng dùng nh t là: N u b n không thích đ c t màn hình mà c m tay đ c. groff(7) Nhân (kernel routines) các l nh Tcl/Tk Th t li t kê đây không có s nh m l n nào. b ng câu l nh này ngư i dùng trong hình hu ng khó khăn luôn luôn có th tìm tr giúp v b t kỳ câu l nh nào c a h th ng.54 Kh i đ ng Linux l n đ u 3. Đây là cách nh n tr giúp chính trong t t c các h th ng UNIX. Vì th n u mu n xem tr giúp v g i h th ng swapon c n ch y l nh [user]$ man 2 swapon đ ch ra s th t c a ph n tr giúp c n tìm ki m thông tin.4. do đó có kh năng xem thông tin theo t ng màn hình và di chuy n màn hình này xu ng dư i và lên trên và đ di chuy n có th s d ng các phím như trong chương trình less.6.

tuỳ ch n và cú pháp c a l nh trong quá trình làm vi c đ không ph i nh m t s lư ng l n nh ng thông tin này trong đ u.6 Tr giúp khi dùng Linux 55 B ng 3. Ch có ngư i dùng root m i có quy n ch y câu l nh makewhatis. Câu l nh whatis tìm ki m t khóa đưa ra trong cơ s d li u bao g m danh sách các câu l nh và mô t ng n g n c a chúng. thì cũng gi ng như man.3 Câu l nh info Câu l nh info là d ng tr giúp thay th và tương đương v i man. Ví d : [user]$ info man Thông tin màn b n s th y trên màn hình trong ph n l n trư ng h p s khác v i nh ng gì mà câu l nh man đưa ra. Chúng dành cho nh ng ngư i dùng có kinh nghi m c n có “s tay tra c u” v đ nh d ng. Câu l nh apropos th c hi n tìm ki m theo các ph n c a t khóa.5: Phím s d ng đ xem trang man Phím Ch c năng <Q> Thoát kh i chương trình <Enter> Xem t ng dòng <Space> Hi n th màn hình thông tin ti p theo <B> Quay l i màn hình trư c </>. N u b n đ c đ máy ch y c đêm thì t t nh t ch y câu l nh này d ng công vi c cho ti n trình cron8 . whatis và apropos làm vi c. Nhưng s khác nhau cơ b n nh t ch info đưa ra thông tin d ng siêu văn b n (hypertext) gi ng như các trang web. Đ nh n thông tin v m t câu l nh nào đó. <Enter> Tìm ki m dòng ký t ch ra <N> L p l i tìm ki m v a th c hi n. Và theo ý ki n c a nhi u ngư i dùng là v chi u hư ng t t hơn. Trong trư ng h p ngư c l i khi tìm ki m b n s nh n đư c thông báo “nothing appropriate”.3. Tương t như l nh apropos là câu l nh man v i tham s -k. Nh đó b n có kh năng xem các ph n khác nhau c a tr giúp mà không c n ph i thoát ra kh i chương trình xem này. Cu i cùng tác gi mu n nói r ng. dòng ký t . Tuy nhiên đ có th nh n đư c thông tin mong mu n thì còn c n ph i bi t ch tìm thông tin đó. thì đ u tiên c n t o ra cơ s d li u v các câu l nh có trên máy b ng cách ch y l nh makewhatis. . 3. L nh này ch đưa ra nh ng trùng l p chính xác v i t khóa tìm ki m. Hãy th ch y l nh sau: [user]$ man -k net C n ph i nói luôn là đ cho các câu l nh man -k. Trong khi làm vi c ch đ văn b n.6. các trang tr giúp man không dành cho th i gian làm quen đ u tiên v i Linux. b n có th 8 cron là chương trình đ ch y t đ ng các công vi c theo th i gian đã đ nh. Trong trư ng h p này có th dùng hai câu l nh whatis và apropos. c n nh p vào info cùng v i m t tham s là tên c a câu l nh quan tâm.

56

Kh i đ ng Linux l n đ u

ch y câu l nh info trên m t trong các terminal o (hãy nh đ n các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>, <Ctrl>+<Alt>+<F3> v.v. . . ) đ có th chuy n sang terminal o đó tìm tr giúp khi c n thi t. Trong trư ng h p b n không bi t tìm thông tin c n thi t đâu thì có th chuy n sang các ph n khác nhau b ng các siêu liên k t (hyperlink) mà info t o ra. Nh ng liên k t này đư c đánh d u b ng ký t sao (*), khác v i cách đánh d u liên k t trên các trang Web nhưng v n gi nguyên đư c s thu n l i. Có th di chuy n qua các liên k t b ng phím <Tab>. Sau khi di chuy n đ n liên k t mong mu n, hãy nh n phím <Enter>. Phím <P> đưa ngư i dùng tr l i trang v a xem, phím <N> đưa đ n trang ti p theo, còn <U> chuy n lên trên m t b c trong c u trúc phân b c c a các trang tài li u này. Ngoài ra, còn có th chuy n theo liên k t b ng cách khác tương t như h th ng trình đơn. Đ u tiên c n nh n phím <M>, sau đó nh p vào dòng Menu item: cu i màn hình m t vài ký t đ u tiên c a tên c a ph n tr giúp c n thi t. Tên c a nh ng ph n tr giúp này đư c hi n th trên màn hình. S ký t ph i đ sao cho ch tương ng v i m t ph n tr giúp, n u không thì chương trình s yêu c u nh p thêm vào. Thoát ra kh i info b ng phím <Q>.

3.6.4

Câu l nh help

Như đã nh c đ n trên, h th ng tr giúp v các l nh tích h p c a h v bash là câu l nh help. N u ch y l nh help không có tham s thì s nh n đư c danh sách c a t t c các l nh tích h p c a bash. N u ch y help tên, trong đó tên là tên c a m t trong nh ng câu l nh nói trên, thì b n s nh n đư c gi i thi u ng n g n v cách s d ng câu l nh này.

3.6.5

Tài li u đi kèm v i b n phân ph i và chương trình ng d ng

N u trong quá trình cài đ t không b đi nh ng gói tài li u, thì sau khi k t thúc b n s tìm th y trong thư m c /usr/share/doc (ho c /usr/doc) các thư m c con HOWTO, FAQ,. . . Nh ng thư m c này ch a tài li u đ y đ v h th ng Linux nói chung cũng như nh ng ph n riêng r c a nó. Nh ng tài li u này có d ng văn b n ASCII và có th xem chúng b ng các câu l nh more tên ho c less tên ho c b ng chương trình xem có trong Midnight Commander. Ph n l n các chương trình ng d ng có kèm theo tài li u hư ng d n cài đ t và s d ng. N u cài đ t chương trình t gói (package) d ng rpm (Fedora Core, SuSE, Mandriva,. . . ) thì tài li u s n m trong thư m c con tương ng c a thư m c /usr/share/doc. Tên c a nh ng thư m c con này tương ng v i tên c a chương trình và phiên b n c a nó. Ví d , chương trình nh p ti ng Vi t mà tôi đang dùng đ gõ nh ng dòng này xvnkb phiên b n 0.2.9 có thư m c con tương ng xvnkb-0.2.9 n m trong /usr/share/doc sau khi cài đ t. Đôi khi đ tìm t p tin tr giúp mong mu n b n s c n đ n câu l nh locate. Câu l nh này trong m t ch ng m c nào đó tương t v i các l nh whatis và apropos. Khi ch y locate nó s tìm t t c nh ng t p tin có tên ch a t khóa đưa ra. Ví d locate net s tìm t t c nh ng tên t p tin có tên ch a “net”. Nh ng t p tin này có r t nhi u trên máy. Trong t khóa (m u) có th s d ng các ký t thay th *, ?, []. Tuy nhiên câu l nh locate không tìm ki m theo các

3.6 Tr giúp khi dùng Linux

57

thư m c c a h th ng t p tin, mà theo cơ s d li u đ c bi t ch a tên các t p tin đư c t o ra (và đôi khi c n c p nh t) b ng l nh updatedb. Trong m t s b n phân ph i locate đư c thay th b i slocate (secure locate). slocate t t o cho mình cơ s d li u nói trên sau khi ch y v i tham s tương ng.

3.6.6

Câu l nh xman

Đây là chương trình cho phép xem các trang tr giúp man khi làm vi c giao di n đ ho (GUI). Vi c tìm ki m và hi n th các trang tr giúp đư c th c hi n b ng cách nh n các nút và trình đơn. Còn l i (theo thông tin hi n th ) xman cũng gi ng như man.

3.6.7

Câu l nh helptool

Sau khi ch y l nh helptool s hi n ra m t c a s đ ho , có m t ô nh p vào đ ngư i dùng đưa ra thu t ng đang quan tâm. Chương trình s xem t t c các t p tin tài li u (b n có th c u hình đ ch n nh ng tài li u nào c n xem khi tìm ki m). Sau khi hoàn thành tìm ki m chương trình s hi n ra danh sách nh ng t p tin có ch a thu t ng này. N u nh n chu t vào m t t p tin trong danh sách thì s hi n ra m t c a s khác n i dung c a t p tin đã ch n. Khi này t p tin s đư c hi n th d ng lưu trên đĩa: trang info, trang man, v.v. . .

3.6.8

Sách và Internet

T t nhiên, h c Linux d dàng và đơn gi n nh t khi có m t cu n sách t t. Trư c tiên b n c n đ c tài li u hư ng d n đi kèm v i b n phân ph i c a mình. Các b n phân ph i l n như Debian, SuSE, Fedora,. . . đ u đã có nh ng tài li u này (r t có th đã đư c d ch sang ti ng Vi t). R t ti c ngư i d ch chưa đ c cu n sách ti ng Vi t nào v Linux do đó không th gi i thi u v i b n đ c. T t nhiên n u b n có k t n i Internet (bây gi không còn quá xa x ) và m t chút ti ng Anh thì có th tìm đư c câu tr l i cho m i câu h i c a mình. Tôi xin đưa ra m t s đ a ch sau làm bư c kh i đ u cho b n đ c trong bi n thông tin vô b b n này.

Các trang ti ng Vi t
1. http://vnoss.org – trang web dành cho ngư i dùng ng d ng mã ngu n m (MNM) Vi t Nam. Có nhi u thông tin v Linux, tài li u v Linux, di n đàn cho phép b n đ t câu h i c a mình. Trang web do bác Nguy n Đ i Quý đang s ng và làm vi c t i B qu n lý. 2. http://vnoss.net – tin t c v Linux và MNM. 3. http://vnlinux.org – đây là trang web dành cho nhóm ngư i dùng Linux Vi t Nam (vietlug). B n s tìm th y nhi u thông tin có ích đây và có th đăng ký tham gia nhóm thư vietlug đ đ t câu h i. Trang này do anh Larry Nguy n, m t Vi t Ki u M , qu n lý.

58

Kh i đ ng Linux l n đ u 4. http://vnoss.net/dokuwiki/doku.php?id=linux:tailieutiengviet – trên trang này có t ng h p t t c nh ng tài li u ti ng Vi t v Linux, r t có th b n s tìm th y tài li u v đ tài mình c n tìm hi u trên trang này. 5. http://kde-vi.org – trang web c a nhóm d ch giao di n KDE sang ti ng Vi t.

Các trang ti ng Anh
1. http://www.linux.com 2. http://www.linux.org 3. http://www.linux.org.uk – Trang web Linux c a Châu Âu. Do Allan Cox m t trong các nhà phát tri n Linux h tr . 4. http://www.tldp.org – Trang web chính ch a tài li u v Linux. R t nhi u tài li u bao g m HOWTO, FAQ, sách. . . 5. http://freshmeat.net/ – Thông báo hàng ngày v nh ng chương trình ng d ng m i ra dành cho Linux. Kho ph n m m kh ng l cho Linux. 6. http://www.li.org – T ch c Linux International. 7. http://www.linuxstart.com 8. http://oreilly.linux.co – 9. http://www.linuxplanet.com 10. http://www.kde.org – Trang ch c a môi trư ng làm vi c KDE. 11. http://www.gnu.org – Các ng d ng dành cho Linux, trong đó n i ti ng nh t là trình so n th o Emacs (GNU’s Not UNIX). 12. http://slashdot.org – Nh ng tin t c m i nh t v công ngh máy tính trong đó có Linux. Có các bài báo và l i bình c a ngư i đ c (không qua ki m duy t). 13. http://www.linuxtoday.com – Danh sách dài nh ng tin t c, thông báo qu ng cáo và các thông tin khác. Xem trang này b n s bi t ph n l n nh ng s ki n trong th gi i Linux. 14. http://www.lwn.net – Tin t c hàng tu n v Linux. Thông tin chia thành t ng h ng m c: thông tin chung, thương m i, thông tin v nhân Linux, công c phát tri n chương trình m i, chương trình cho Linux, v.v. . . N u b n mu n tin tư ng r ng Linux phát tri n r t nhanh và mu n nh n tr giúp c a các công ty thương m i l n thì nh t đ nh ph i thăm trang này. Tin t c trên tu n báo này đư c ban biên t p chú thích r t t t. 15. http://www.linuxnewbie.org – Trang web t t cho nh ng ngư i dùng m i. đây b n s tìm th y r t nhi u tài li u.

3.6 Tr giúp khi dùng Linux

59

16. http://www.linuxjournal.com – t p chí Linux. Thư ng đăng nh ng bài báo v nhi u đ tài. 17. http://www.linuxgazette.com – t báo Linux này s thú v đ i v i c ngư i dùng m i và ngư i dùng có kinh nghi m. 18. http://www.linuxfocus.org – T p chí phi thương m i toàn c u. 19. http://www.linuxworld.com – M t trang web t t có r t nhi u bài báo hay. 20. http://www.linux-mag.com – Linux Magazin, m t t t p chí r t thú v . 21. http://www.penguinmagazine.com. T t nhiên đây không ph i là danh sách đ y đ nh ng trang web nói v Linux. Nh ng trang nói trên ch là đi m kh i đ u đ t đó b n s tìm đư c nh ng trang web khác trong bi n thông tin Internet. Đi đ n đâu là ph thu c vào ý mu n c a b n. N u có v n đ trong lúc cài đ t, thì hãy h i d ch v khách hàng c a phân ph i đĩa. N u b n mua đĩa c a m t công ty chuyên môn thì s có đ a ch liên l c c a d ch v này. N u b n mua đĩa ghi l i ho c t ghi đĩa t t p tin ISO nh n đư c qua Internet thì r t có th l i cài đ t là do khi ghi đĩa gây ra. Hãy s d ng h p thư đi n t . B n nên đăng ký v i m t vài nhóm thư chung (mailing list) nào đó, ví d mailto:vietlug-users@userforge.net. Cách đăng ký còn ph thu c vào t ng nhóm thư (nói chính xác hơn là ph thu c vào máy ch đi u khi n nhóm thư này). Nhưng hi n nay thư ng có hai cách đăng ký: g i thư đ n m t đ a ch xác đ nh đ yêu c u, đăng ký qua giao di n web. Thông tin này b n có th tìm th y trên trang web gi i thi u v nhóm thư chung. Tuy nhiên b n c n bi t là đ đ c đư c t t c thư chung thì c n r t nhi u th i gian, và còn ph i đ c r t nhi u thư c a nh ng ngư i dùng m i khác (ví d “Console là gì?”), ho c th m chí có c nh ng lá thư “ng ng n” (ví d “Hôm nay dùng Debian th t vui”) và t t nhiên là ph i đ c c nh ng thư tr l i cho nh ng câu h i này c a nh ng ai bi t m t chút gì đó. Do đó n u mu n b n có th xem kho lưu tr nh ng lá thư này b ng trình duy t, r t có th đã có câu tr l i cho câu h i c a b n đó. Và như v y b n không c n ph i đăng ký cũng như vi t thư vào nhóm thư chung n a. T t nhiên n u không tìm th y thì đ ng ng i ng n đ t câu h i. Ngư i dùng Linux h t s c vui lòng tr l i thư c a b n. B o đ m là b n s nh n đư c câu tr l i, n u không hi u thì còn có th yêu c u gi i thích thêm. Khi đ t câu h i có liên quan đ n h th ng Linux c a b n, c n luôn luôn thêm vào thư c a mình càng nhi u chi ti t càng t t (nhưng đ ng thêm thông tin th a) bao g m: tên c a b n phân ph i (Debian, SuSE, Fedora, hay m t cái nào khác), phiên b n nhân, có v n đ v i ph n c ng nào (phiên b n, dòng ch ghi trên m ch đi n t ), thông báo nào hi n ra khi có v n đ . Đ ng đòi h i ngư i dùng khác g i câu tr l i th ng đ n đ a ch c a b n, “vi t thư vào nhóm thư chung là t th hi n, vi t thư đi n t cũng là s h tr k thu t. Vi t thư thì mi n phí, nhưng s h tr k thu t thì không”. Xin hãy luôn nh đi u đó!

gi ng như m t cái đĩa ăn. T phía c a HĐH thì t p tin là m t chu i liên t c các byte v i chi u dài xác đ nh. h th ng t p tin cơ b n c a Linux đ n th i đi m hi n nay. CD. M t còn l i s dành cho m t chương sách sau.1 T p tin và tên c a chúng Máy tính ch là công c đ làm vi c v i thông tin không hơn không kém. quay v phía chính b n thân đĩa lưu t o thành m t vùng bên trong c a h th ng t p tin đ i v i ngư i dùng. có hai m t.v. mà ngư i dùng không th y. Mà thông tin trên m i HĐH đư c lưu d ng t p tin trên các đĩa lưu.Chương 4 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Bây gi b n đã bi t cách kh i đ ng và d ng h th ng Linux. M i h th ng t p tin. H th ng t p tin – là c u trúc nh đó nhân c a h đi u hành có th cung c p cho ngư i dùng và các ti n trình tài nguyên c a h th ng d ng b nh lâu dài trên các đĩa lưu1 thông tin: đĩa c ng. v. 4. Nhưng nó c n đ t cho t p tin m t cái tên nào đó đ ngư i dùng (hay nói đúng hơn là chương trình ng d ng) có th làm vi c v i t p tin. Vì đây th c hi n các cơ ch ghi t p tin lên các đĩa lưu khác nhau. 1 M t s tác gi thích dùng thu t ng “v t ch a” đây. Trong chương hi n t i chúng ta s xem xét m t quay v phía ngư i dùng c a h th ng t p tin. T phía m t trư c này ngư i dùng th y h th ng t p tin là m t c u trúc lôgíc c a các thư m c và t p tin. Làm sao đ ngư i dùng có th làm vi c v i t p tin đó là công vi c c a h th ng t p tin. ngư i dùng thư ng không c n quan tâm đ n. đã đ n lúc làm quen v i m t trong nh ng thành ph n chính và quan tr ng c a Linux – đó là h th ng t p tin. H đi u hành không quan tâm đ n đ nh d ng bên trong c a t p tin. . Tuy nhiên còn có nhi u ký t n a có ý nghĩa đ c bi t trong h v shell và do đó không nên dùng đ đ t tên t p tin. DVD. th c hi n vi c truy c p (ch n thông tin c n thi t) và nhi u thao tác khác. . Tên t p tin trong Linux có th dài 255 ký t bao g m b t kỳ ký t nào tr ký t có mã b ng 0 và ký t d u g ch chéo (/). chúng ta t m g i là m t sau. M t còn l i. M t này c a h th ng t p tin có c u trúc không đơn gi n chút nào. Còn có nh ng h th ng t p tin khác nhưng chúng ta s đ c p đ n chúng mu n hơn. C n nói thêm là chúng ta s xem xét m t h th ng t p tin c th ext3fs. . đ i v i ngư i dùng thì h th ng t p tin là m t c u trúc lôgíc c a các thư m c và t p tin. Vì th . chúng ta t m g i nó là m t trư c. đĩa t . M t m t c a nó luôn quay v phía ngư i dùng (hay nói chính xác hơn là quay v phía ng d ng).

l nh ls không hi n th nh ng t p tin như v y. Vì th l4u-0. N u nó là d u ch m đ u tiên trong tên. chúng ta s đ c p đ n sau. ví d xvnkb-0.tar.2.1 T p tin và tên c a chúng Đó là nh ng ký t sau: ! @ # $ & ~ % * ( ) [ ] { } ’ " \ : . Khi này khái ni m ph n m r ng t p tin (thư ng dùng trong DOS) không còn có ý nghĩa gì.tar. . Trên Linux các t p tin chương trình và t p tin bình thư ng không phân bi t theo ph n m r ng c a tên (trong DOS t p tin chương trình có ph n m r ng exe) mà theo các d u hi u khác. thì t p tin này s là n (thu c tính hidden) đ i v i m t s câu l nh.gz.tar. Còn có th đ t tên t p tin ho c thư m c v i nh ng ký t nói trên vào d u ng c kép. đ t o thư m c có tên “mot hai ba” chúng ta c n dùng câu l nh sau: [user]$ mkdir "mot hai ba" vì câu l nh [user]$ mkdir mot hai ba s t o ba thư m c: “mot”. qu bóng tar Nhưng l nh ls -a s hi n th .3 Như đã nói chương trư c trong Linux có phân bi t các ký t vi t hoa và vi t thư ng. Đ c thêm ls(1) đ bi t chi ti t. t c là ph i l p l i d u này hai l n). t c là có th thêm chúng vào tên t p tin (thư m c) n u đưa tên vào trong d u ngo c kép ho c dùng d u g ch chéo ngư c đ b đi ý nghĩa đ c bi t c a chúng. Đi u này lúc đ u có th gây khó khăn cho ngư i dùng Windows nhưng sau khi quen thì b n s th y nó th t s có ích. Trong Linux ngư i dùng thư ng đ t nhi u d u ch m trong tên c a t p tin.9.gz và L4U-0.tar. Ví d : [user]$ mkdir \\mot\&hai s t o thư m c \mot&hai. > < ‘ d u cách 61 N u tên t p tin ch a m t trong nh ng ký t này (không khuyên dùng nhưng v n có th ) thì trư c nó ph i đ t m t d u g ch chéo ngư c (\) (đi u này v n đúng trong trư ng h p có chính b n thân d u g ch chéo ngư c.2.gz có th n m trong cùng m t thư m c và là tên c a các t p tin khác nhau. Tuy nhiên n u nhìn t phía h đi u hành và h th ng t p tin thì không ph i 2 3 thư ng g i theo ti ng lóng là tarball. Tuy nhiên t t nh t là không s d ng nh ng ký t này k c d u cách trong tên t p tin và thư m c.9. Đi u này cũng đúng đ i v i tên t p tin. Làm tương t như v y đ i v i nh ng ký t khác. Chúng ta đã quen v i vi c t p tin đư c xác đ nh hoàn toàn theo tên c a nó. b i vì có th gây ra v n đ cho m t s ng d ng khi c n s d ng nh ng t p tin như v y và c khi di chuy n nh ng t p tin đó lên h th ng t p tin khác.4.gz dùng đ ký hi u các t p tin nén2 ).9. Ví d . ví d . Đ i v i d u ch m thì không ph i như v y.2. “hai” và “ba”. D u ch m có ý nghĩa đ c bi t trong tên t p tin. m c dù v n dùng ph n cu i cùng c a tên t p tin sau d u ch m đ làm ký hi u v các d ng t p tin đ c bi t (.

Không ph i ai cũng có kh năng nh đã ghi gì trong t p tin v i s 12081982 (nói chính xác hơn là ch có m t s r t ít ngư i có kh năng này). V n đ ch m i t p tin trong Linux có m t “ch s ký hi u” (index descriptor) tương ng. chúng ta s d ng câu l nh ln d ng sau: ln tên_đã_có tên_m i Ví d : [user]$ ln projects/l4u/l4u-0. B ng này đư c t o ra trên đĩa lưu cùng lúc v i h th ng t p tin. nó ch thư m c cá nhân (home directory) c a ngư i dùng.tex N u b n dùng SuSE Linux thì có th nh p vào l nh ll. chúng ta s nói k hơn v ký t này ngay sau đây. Ngay phía sau quy n truy c p đ n t p tin là m t s cho bi t s lư ng nh ng liên k t c ng này: [user]$ ls t ng 1280 -rw-r--r-drwxr-xr-x -rw-r--r--rw-r--r-4 -l 1 2 2 1 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 users 81409 2006-09-06 03:43 bash. Có th tìm ra s lư ng liên k t c ng đ n t p tin (t c là s lư ng tên c a t p tin) b ng l nh ls v i tham s -l4 . Các ch s inode n m trong m t b ng đ c bi t g i là inode table. Nh ng tên này còn đư c g i là liên k t “c ng” (hard link) (chúng ta s làm quen k hơn v i khái ni m liên k t và cách t o nh ng liên k t này trong chương sau).pdf users 3069 2006-09-06 13:52 l4u. Vì th các t p tin còn đư c đ t thêm m t tên thân thi n v i ngư i dùng và hơn th n a còn đư c nhóm vào các thư m c.62 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs như v y. thông tin v d ng t p tin và nhi u thông tin khác. M i đĩa lưu dù là th t s hay lôgíc thì đ u có m t b ng các ch s inode c a riêng mình. Vì th m i t p tin có th có bao nhiêu tên tùy thích.2.pdf Ký t ∼ có ý nghĩa đ c bi t.tex users 4096 2006-09-06 02:16 images users 82686 2006-09-06 14:32 l4u-0. và chính ch s này m i là tên th c s c a t p tin trên h th ng. bao g m thông tin v v trí c a các ph n c a t p tin trên đĩa lưu.pdf đ thay cho đư ng d n dài hơn projects/l4u/l4u-0. Bây gi có th dùng ~/l4u. thì nó đư c lưu đ n lúc h th ng ( ng d ng) gi i phóng nó.2. Khi b n đ c xóa m t t p tin có nhi u tên (liên k t c ng) thì trên th c t ch xóa đi m t liên k t (mà b n ch ra trên dòng l nh xóa). Chính inode lưu t t c nh ng thông tin c n thi t cho h th ng t p tin v t p tin. Đ có th thêm tên khác cho t p tin ho c thư m c (t o liên k t c ng).9. Tác gi đưa ra nh ng thông tin trên ch đ nói r ng tên c a b t kỳ t p tin nào trong Linux không ph i gì khác mà chính là liên k t đ n ch s inode c a t p tin. Th m chí c khi b n đ c đã xóa đi liên k t cu i cùng thì cũng không có nghĩa là đã xóa n i dung c a t p tin: n u t p tin đang đư c h th ng hay m t ng d ng nào đó s d ng. Chúng ta s nói k v m t sau c a h th ng t p tin trong m t s chương sách s p t i. . hay còn g i là “inode” (t m th i chưa có thu t ng ti ng Vi t chính xác nên xin đ nguyên t ti ng Anh).9.pdf. nhưng bây gi cũng c n đ c p đ n m t chút v ch s “inode”. Tuy nhiên đ i v i ngư i dùng thì nh ng tên như v y th t s không thu n ti n.9.2. Các inode trong b ng đư c đánh s theo th t . Chúng ta s g i ch s này là ch s c a t p tin.pdf ~/l4u. Chi ti t v câu l nh ln b n có th đ c trong trang man c a nó.

. . trên đó m i thư m c đó là m t nút c a “cây”. Ngoài thư m c hi n th i m i ngư i dùng còn có m t “thư m c nhà” (home directory. 63 4.tex là tên đ y đ c a t p tin tôi đang nh p vào trên máy c a mình. Tên c a thư m c cũng đư c đ t theo nh ng quy đ nh như đ i v i tên t p tin. m t h th ng Linux hoàn ch nh s có s lư ng t p tin còn l n hơn th . Và nói chung ngoài c u trúc bên trong c a mình thì thư m c không khác gì so v i nh ng t p tin thông thư ng. v. C u trúc phân b c c a thư m c thư ng đư c minh ho b ng “cây thư m c”. Đó là thư m c trong đó ngư i dùng có toàn quy n6 : có th t o và xóa các t p tin.v. Có m t câu l nh cho bi t tên c a thư m c hi n th i. .2 Thư m c N u như c u trúc t p tin không cho phép s d ng gì khác ngoài tên t p tin (t c là t t c các t p tin n m trên m t danh sách chung gi ng như các h t cát trên bãi bi n) thì th m chí c khi không có gi i h n v đ dài c a tên. và chúng ta s dùng thu t ng này trong cu n sách l4u).2 Thư m c (Danh sách b c t b t vì không c n thi t). vì th đôi khi ch y m t chương trình nào đó trong shell có th d n đ n vi c thay đ i thư m c hi n th i sau khi chương trình đó hoàn thành công vi c. b t đ u t thư m c g c “/” và k t thúc là b n thân tên c a t p tin. . Trên Linux và UNIX nói chung ch có m t c u trúc thư m c duy nh t cho t t c các đĩa lưu. phương án d ch “thư m c cá nhân” đư c ưu tiên hơn. thay đ i quy n truy c p đ n chúng.v. Trong c u trúc thư m c c a Linux nh ng thư m c cá nhân c a ngư i dùng thư ng n m trong thư m c /home và thư ng có tên trùng v i tên đăng nh p c a 5 6 đây là đư ng d n tuy t đ i Nói chính xác hơn là: có toàn quy n đ n khi nào root chưa thay đ i chúng :). r t khó có th tìm đ n t p tin c n thi t. M i thư m c (con) có th ch a các t p tin riêng l và các thư m c con c a nó. Ví d /home/teppi82/projects/l4u/ext3fs. t c là thư m c mà ngư i dùng đang làm vi c trong đó. Hãy tư ng tư ng b n có m t danh sách kho ng vài nghìn t p tin! Xin đ ng nghi ng . và thư m c g c duy nh t c a c u trúc này đư c ký hi u b ng d u g ch chéo “/”. Vì th mà các t p tin đư c t ch c vào các thư m c. Trong đư ng d n này tên c a các thư m c con cách nhau b i d u g ch chéo “/” dùng đ ký hi u thư m c g c như đã nói trên. Trên MS Windows ho c DOS c u trúc thư m c như v y có trên m i đĩa (t c là chúng ta có không ph i m t “cây” mà m t “r ng” thư m c) và thư m c g c c a m i c u trúc t p tin đư c đánh d u b ng m t ch cái Latinh (và do đó đã có m t s h n ch ). H v shell lưu giá tr c a “thư m c hi n th i”. còn t p tin – là các “lá”. v. đó là l nh pwd. Tên đ y đ c a t p tin (ho c còn g i là “đư ng d n”5 đ n t p tin) là danh sách tên c a các thư m c bao g m thư m c ch a t p tin đó và các thư m c m . thì thư m c hi n th i luôn đi li n v i m i ti n trình đã ch y (trong đó có h v shell).4. ví d t p tin văn b n (text file). các thư m c có th n m trong các thư m c khác. K t qu là chúng ta thu đư c m t c u trúc thư m c có phân b c b t đ u t m t thư m c g c. Có th đưa vào thư m c g c này m t s lư ng không h n ch các thư m c n m trên các đĩa lưu khác nhau (thư ng nói là “g n h th ng t p tin” ho c “g n đĩa lưu”). Ghi chú: n u nói m t cách chính xác. .

T c là không có các h p đ c bi t ch a các t p tin. nó ch đ n thư m c m . Chính nh ng d u hai ch m này đư c dùng đ ghi đư ng d n tương đ i.. nhưng khi đó c n ph i nh p vào m t đư ng d n r t dài. Như đã nói trên. Khái ni m đư ng d n đ y đ (tuy t đ i) đã gi i thích trên. Còn đ chuy n “leo” lên hai b c c a cây thư m c. trong đó có li t kê t t c nh ng t p tin và thư m c con c a thư m c này. thì ph c t p hơn m t chút. .. N u thư m c đích n m phía dư i trong c u trúc thư m c. r i t đó h xu ng thư m c vnoss/doc thì c n ch y l nh: [user]$ cd . Tham s c a l nh này là đư ng d n đ y đ ho c đư ng d n tương đ i đ n thư m c mà b n mu n dùng làm hi n th i. C n lưu ý là trên th c t n câu l nh ls ch đưa ra n i dung c a t p tin mô t thư m c này. “ch t” nào đó c a thư m c hi n th i. bây gi chúng ta s nói rõ hơn v khái ni m đư ng d n tương đ i. ch có các danh sách t p tin thông thư ng xác đ nh t p tin hi n th i thu c v m t thư m c nào đó.’). sau đó thư m c con c a thư m c con (thư m c “cháu”). thì c n ph i đưa cho câu l nh ls đư ng d n tuy t đ i ho c tương đ i đ n thư m c đó.’) và ch đ n chính b n thân thư m c này. đ dùng thư m c m làm thư m c hi n th i. N u mu n xem n i dung c a m t thư m c khác. Trong m i thư m c có hai b n ghi đ c bi t. thư m c cá nhân s tr thành thư m c hi n th i c a ngư i dùng này. Câu l nh cd dùng đ thay đ i thư m c hi n th i.64 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs ngư i dùng đó. Khi ngư i dùng vào h th ng. thì ch c n ch y l nh: [user]$ cd . m i thư m c ch là m t t p tin bình thư ng.. M i ngư i dùng có th làm vi c v i thư m c c a mình b ng ký hi u ~. ho c n m hoàn toàn trên m t “cành” khác c a cây thư m c. T t nhiên trong b t kỳ trư ng h p nào cũng có th s d ng đư ng d n tuy t đ i./vnoss/doc Câu l nh ls dùng đ đưa ra màn hình danh sách các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. Đư ng d n tương đ i đó là danh sách các thư m c c n ph i đi qua trong cây thư m c đ có th chuy n t thư m c hi n th i đ n thư m c khác (chúng ta g i nó là thư m c đích)../. t c là ngư i dùng nhimlui có th làm vi c v i thư m c /home/nhimlui/hinhanh b ng ~/hinhanh. N u ch y câu l nh ls không có tham s thì chúng ta ch th y tên c a các t p tin c a thư m c hi n th i. cho đ n khi nào t i đư c thư m c đích. và không x y ra b t kỳ nào thao tác làm vi c v i t p tin c a thư m c. thì đơn gi n: ch c n ch ra thư m c con c a thư m c hi n th i.. ho c “cháu”. t c là n m trong m t thư m c con. Ví d : /home/nhimlui. . Ví d : [user]$ ls projects BanTin drupal-vn bashscripts fluxbox chem-tex gnomevi debian HocTap KDE-vi l4u manvi mc mrtg others SuSE syslinux Xfce vim vnlinux vnoss . V n đ này đư c gi i quy t như sau: m i thư m c (tr thư m c g c) có duy nh t m t thư m c m trong cây thư m c. còn b n ghi th hai có ký hi u là hai d u ch m đơn (‘. N u như thư m c đích n m cao hơn trong c u trúc thư m c. M t trong s chúng có ký hi u là d u ch m (‘. Ví d .

tên ch s h u t p tin. 4.tex ChangeLog ext3fs. Đ th y đư c nh ng thông tin chi ti t đó. . s lư ng liên k t c ng hay s lư ng tên (n u là thư m c thì ngay t đ u đã có hai liên k t như v y là .tex caidat.r ho c g p l i như th này: [user]$ ls -lir Chúng ta d ng mô t ng n g n v câu l nh ls đây (chi ti t v l nh này có th xem trên các trang man ho c info tương ng) và chuy n sang xem xét các thư m c chính c a c u trúc t p tin trong Linux. và . C n chú ý r ng có th li t kê các tham s m t cách riêng r như th này: [user]$ ls -l -i .tex N u đưa thêm tham s -i thì trong c t đ u tiên s hi n th ch s inode c a t p tin. Hơn n a có m t tiêu chu n xác đ nh c u trúc thư m c cho các HĐH dòng UNIX. Ví d các t p tin h th ng thư ng n m trong thư m c C:\Windows. Khi dùng tham s -t vi c s p x p đư c th c hi n không theo tên mà theo th i gian s a đ i t p tin.4. M t ví d minh h a khác: [user]$ ls t ng 1316 -rw-r--r--rw-rw-r--rw-r--r--rw-r--r--rw-r--r-drwxr-xr-x -rw-r--r--l 1 1 1 1 1 2 1 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 users users users users users users users 81629 98135 783 20778 2013 4096 3267 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-09 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-08 22:11 13:54 21:58 02:48 21:34 14:25 23:13 bash..3 Công d ng c a các thư m c chính 65 B n ghi v t p tin trong thư m c tương ng ngoài tên còn có r t nhi u thông tin v t p tin này.v.tex gioithieu.tex images l4u. tên nhóm s h u t p tin (xin đư c g i t t là “nhóm t p tin” m c dù t i nghĩa). do đó s này b ng s thư m c con công thêm 2). Trong Linux cũng có m t c u trúc thư m c ki u như v y và th m chí còn nghiêm ng t hơn. Tiêu chu n này đư c g i là Filesystem Hierarchy Standart (FHS). N u ch y câu l nh ls v i tham s -l thì không ch có tên t p tin mà s hi n th c d li u v quy n truy c p đ n t p tin (chúng ta s nói đ n sau). các chương trình thư ng đư c cài đ t vào C:\Program Files.3 Công d ng c a các thư m c chính N u như b n đ c đã t ng dùng Windows (ví d 2000 hay XP). kích thư c t p tin và th i gian s a đ i cu i cùng. Tham s -r đ o ngư c l i tr t t c a s p x p (c n ph i s d ng cùng v i các tham s -l ho c -t). v.. Tham s -u dùng đ hi n th th i gian truy c p cu i cùng thay vào ch th i gian s a đ i. thì c n dùng các tham s m r ng khác c a câu l nh ls. . N u có mong mu n b n có th đ c toàn b tiêu chu n này t i đ a ch . nhưng m t s truy n th ng v n đư c tuân theo. thì bi t r ng m c dù ngư i dùng có toàn quy n t ch c c u trúc thư m c.

Mô t trong b ng này là h t s c ng n g n. trong /etc có t p tin inittab xác đ nh c u hình kh i đ ng.conf). thì nh ng t p tin trong thư m c này s đư c sao chép vào thư m c cá nhân c a ngư i dùng đó. /etc Thư m c này và các thư m c con c a nó lưu ph n l n nh ng d li u c n cho quá trình kh i đ ng ban đ u c a h th ng và lưu nh ng t p tin c u hình chính. Các b n phân ph i Linux l n đ u tuân theo tiêu chu n này.pathname. . /boot G m các t p tin c đ nh c n cho kh i đ ng h th ng. còn c t th hai li t kê m t vài (không ph i t t c ) thư m c con. c t bên trái li t kê các thư m c con c a thư m c g c. Chúng ta s nói đ n nh ng t p tin này ngay sau trong m t ph n riêng. Thư m c /bin 7 do đó m t s nhà qu n tr không t đ ng g n phân vùng /boot vào trong quá trình kh i đ ng. trong đó có nhân (kernel). /dev Thư m c các t p tin đ c bi t ho c các t p tin thi t b ph n c ng. và t p tin ngư i dùng passwd.com/fhs/. /etc/rc. đây có lưu r t nhi u nh ng câu l nh thư ng dùng c a Linux. xorg.66 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs http://www.d Thư m c này lưu nh ng t p tin s d ng trong quá trình kh i đ ng h th ng. B ng 4. còn c t th ba cu i cùng đưa ra mô t ng n g n v công d ng c a nh ng thư m c này. B n đ c có th xem qua man mknod (mknode(1)). Thư m c /etc không đư c lưu các t p tin chương trình (c n đ t chúng trong /bin ho c /sbin. Dư i đây chúng ta s xem xét công d ng c a m t vài(!) thư m c con c a thư m c /etc. /etc/skel Khi t o ngư i dùng m i. /etc/sysconfig Thư m c lưu m t vài (không ph i t t c ) t p tin c u hình h th ng. M t ph n các t p tin c u hình có th n m trong các thư m c con c a /usr. ph n l n trong s chúng c n cho h th ng trong th i gian kh i đ ng (ho c trong ch đ m t ngư i dùng khi b o trì h th ng). Ví d . Chúng ta s đ c p chi ti t v nh ng t p tin này và quá trình kh i đ ng nói riêng trong m t vài chương s p t i.pathname.1 dư i đây đưa ra danh sách ng n g n nh ng thư m c chính đư c t o ra trong c u trúc t p tin theo tiêu chu n nói trên. /home Thông thư ng trong thư m c này là các thư m c cá nhân c a ngư i dùng (tr root). chi ti t hơn b n có th đ c trong tiêu chu n FHS có trên http://www. /etc/X11 Thư m c dành cho các t p tin c u hình c a h th ng X11 (ví d .com/fhs/. B ng 4. T p tin trong thư m c này ch c n trong th i gian kh i đ ng7 .1: C u trúc thư m c c a Linux Công d ng Thư m c này g m ch y u các chương trình.

N u fsck tìm ra t p tin mà không xác đ nh đư c thư m c m thì nó s đưa t p tin đó vào thư m c /lost+found. nên t p tin s nh n đư c tên trùng v i ch s inode c a nó. Thư m c dành cho các t p tin t m th i. Trong trư ng h p ngư c l i thì cùng m t mã l p l i nhi u l n trong các chương trình khác nhau. như v y cho phép gi m kích thư c mã chương trình n m trong b nh . CD. . Đây là h th ng t p tin o. Vì thư m c m b m t. swapon. shutdown. b t kỳ th i đi m này ngư i dùng root cũng có th xóa t p tin kh i thư m c này mà không làm nh hư ng l n đ n ngư i dùng khác. .*. Hãy chú ý là thư m c này không n m cùng ch v i thư m c cá nhân c a nh ng ngư i dùng khác (trong /home).4. ifconfig. Các t p tin đ c bi t c a thư m c này s d ng đ nh n và g i d li u đ n nhân. Ít nh t trong thư m c này ph i có init. thì các thư vi n chia s v n c n thi t. thì có th t o trong thư m c này các thư m c con cho t ng đĩa lưu. Chi ti t b n có th đ c trong man 5 proc. mkswap. v các thi t b tính. tr khi khi b n bi t r ng t p tin ho c nhóm t p tin nào đó đang gây nh hư ng đ n công vi c c a h th ng.v. đĩa c ng ngoài. Đây là thư m c cá nhân c a ngư i dùng cao c p root. arp. flash. .*. v. Đây là đi m g n (mount) nh ng h th ng t p tin g n t m th i. halt. vì chúng đư c nhi u chương trình s d ng. Nh ng thư vi n này ch n p vào b nh khi có nhu c u th c hi n hàm nào đó. Tuy nhiên không nên xóa nh ng t p tin trong thư m c này. DVD.v. reboot. fdisk. N u b n thư ng g n m t vài đĩa lưu đ ng như đĩa m m.3 Công d ng c a các thư m c chính Thư m c /lib 67 /lost+found /mnt /tmp /root /sbin /proc Công d ng Thư m c này lưu các thư vi n chia s c a các hàm mà trình biên d ch C và các môđun (các driver thi t b ) c n. Đây là đi m g n h th ng t p tin proc cung c p thông tin v các ti n trình đang ch y. Trong tiêu chu n FHS có nói r ng c n đ c trong thư m c này nh ng t p tin th c thi s s d ng sau khi g n thành công h th ng t p tin /usr. vì th không nên lưu đây nh ng t p tin mà b n có th s c n đ n. . Vì thư m c /bin ch y u lưu các t p tin th c thi (chương trình và ti n ích c a HĐH) s d ng trong quá trình kh i đ ng và do nhà qu n tr ch y. swapoff. Thư m c này s d ng đ ph c h i h th ng t p tin b ng l nh fsck. fsck. H th ng s t đ ng d n d p thư m c này theo đ nh kỳ. v nhân. Th m chí n u trên h th ng không có trình biên d ch C nào. N u trên máy tính có đ ng th i Linux và Windows (DOS) thì thư m c này thư ng dùng đ g n các h th ng t p tin FAT.v. . mkfs. route.

• /usr/local/src – mã ngu n c a các chương trình. Các chương trình (ti n ích và ng d ng) thư ng đư c ngư i dùng bình thư ng s d ng. • /usr/local/sbin – các chương trình dành cho nhà qu n tr . Trong thư m c này là các thư vi n object c a các chương trình con. Và đây cũng thư ng là liên k t đ n /usr/X11R6/bin. vì chúng đã đư c các nhà phát tri n h th ng ki m duy t k càng (không l b n bi t v h th ng t t hơn các nhà phát tri n). Dù trong trư ng h p nào cũng đ ng s a nh ng t p tin trong thư m c này. Theo tiêu chu n FHS thì nên dành cho thư m c này m t phân vùng riêng ho c đ t hoàn toàn trên đĩa s d ng chung trong m ng. m t s chương trình không th g i tr c ti p.68 Thư m c /usr Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Công d ng Thư m c này r t l n và c u trúc c a nó nhìn chung l p l i c u trúc c a thư m c g c. các t p tin tài li u. bao g m: • /usr/local/bin. . Phân vùng ho c đĩa đó thư ng g n ch đ c và trên đĩa (phân vùng) là các t p tin c u hình cũng như t p tin th c thi dùng chung. Trong các thư m c con c a /usr là t t c các ng d ng chính. • /usr/local/lib – thư vi n và t p tin c a các chương trình và h th ng n i b . /usr/sbin /usr/lib Thư m c này g m các chương trình th c thi dành cho nhà qu n tr và không s d ng trong th i gian kh i đ ng. ng d ng. các ti n ích h th ng và c các t p tin thêm vào (t p tin d ng include). • /usr/local/man – các trang tr giúp man. đây thư ng đ t các chương trình và các thư m c con (n i b ) ch dành cho máy tính này. Trên Linux đó thư ng là liên k t m m đ n thư m c /usr/X11R6/lib/X11. các thư vi n đ ng (dynamic library). đây thư ng lưu nh ng chương trình /usr/bin /usr/include /usr/local • /usr/local/doc – các tài li u đi kèm v i chương trình ng d ng. Thư m c con này lưu mã ngu n c a các thư vi n tiêu chu n c a ngôn ng C. Các h th ng ph c t p (ví d Debian Linux) có th có các thư m c con c a mình trong thư m c này. /usr/bin/X11 là nơi thư ng dùng đ lưu các chương trình ch y trên X Window. /usr/lib/X11 – nơi thư ng dùng đ đ t các t p tin có liên quan đ n X Window và các t p tin c u hình c a h th ng X Window. Ngư i dùng c n có ít nh t là quy n đ c đ i v i thư m c này.

các t p tin t m th i. . và PPC có th dùng chung m t thư m c /usr/share n m trên m t phân vùng ho c đĩa chia s trên m ng. Các t p tin b n ghi (log). Thư ng dùng đ chia s gi a các ki n trúc khác nhau c a HĐH.3 Công d ng c a các thư m c chính Thư m c /usr/share 69 Công d ng Thư m c này dùng cho t t c các t p tin d li u dùng chung và có quy n truy c p là ch đ c. /usr/src /usr/tmp /usr/X11R6 Mã ngu n c a các thành ph n khác nhau c a Linux: nhân. Tiêu chu n FHS khuyên dùng thư m c con cho m i chương trình.4. misc (nh ng gi li u tùy theo ki n trúc khác nhau). khóa locking. Dung lư ng thông tin trong thư m c này có th thay đ i trong m t kho ng l n. ng d ng c a h • /usr/X11R6/lib – các t p tin và thư vi n có liên quan đ n X-Window. . Nh ng thư m c sau ho c liên k t m m sau ph i có trong /usr/share: man (các trang tr giúp man). • /usr/share/man – các trang tr giúp man. v. Alpha. vì thư m c gi các t p tin như b n ghi (log). . • /usr/X11R6/bin – các chương trình th ng này. Lưu các thông tin v tài kho n và thông tin chu n đoán dành cho nhà qu n tr . ví d i386. /var/adm /var/lock /var/log . Nh ng d li u này xác đ nh c u hình c a m t s chương trình trong l n ch y sau ho c là nh ng thông tin lưu t m th i s s d ng sau. Các t p tin đi u khi n h th ng dùng đ d tr tài nguyên. Thông thư ng đây là liên k t m m đ n /var/tmp. Các t p tin thu c v h th ng X Window. C n chú ý là thư m c này không dùng đ chia s gi a các HĐH khác nhau ho c gi a các phiên b n khác nhau c a cùng m t HĐH. M t nơi n a đ lưu các t p tin t m th i. /var Trong thư m c này là các t p tin lưu các d li u bi n đ i (variable). ng d ng. Chúng ta xem xét m t vài thư m c con c a thư m c này: • /usr/share/dict – các danh sách t (word list) c a ti ng Anh dùng cho các chương trình ki m tra chính t như ispell. spool. . • /usr/share/misc (đã nói trên).v. M i ph n c a man n m trong m t thư m c con riêng trong thư m c này.

môđem. tháo r i. • /var/spool/lpd — t p tin trong hàng đ i in. chu t. v. /var/tmp Các t p tin t m th i. Có hai d ng thi t b : ký t (hay còn g i là các thi t b trao đ i theo byte) và kh i (trao đ i theo kh i). . vì có th th c hi n ghi d li u vào t p tin.1 Các t p tin thi t b Như đã nói. Trong t t c các trư ng h p này s d ng cùng m t phương pháp d a trên ý tư ng chu i các byte. thì h th ng th c hi n thao tác ghi vào t p tin /dev/tty1. terminal. Chúng lưu thông tin v s ti n trình (PID) và ghi thông tin hi n gh i (utmp). n u c n đưa ra màn hình terminal th nh t thông tin nào đó. /var/spool 4.4. chuy n d li u lên các thi t b và trao đ i d li u gi a các ti n trình b ng cách tương t như nhau.70 Thư m c /var/run Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Công d ng Các t p tin bi n đ i trong th i gian th c hi n các chương trình khác nhau. 4. • /var/spool/cron – t p tin c a h th ng Verb+cron+. Chúng ta s làm quen v i chúng trong ph n này. nh ng thành ph n sau cũng đư c Linux coi là t p tin: • các t p tin thi t b • các ng (kênh) có tên (named pipe) • các socket (t v i nghĩa như t chim) • các liên k t m m (symlinks). . S khác nhau gi a hai d ng này n m cách đ c và ghi . • /var/spool/mail – t p tin thùng thư c a ngư i dùng.4 D ng t p tin Trong các ph n trư c chúng ta đã xem xét hai d ng t p tin đó là t p tin thông thư ng và các thư m c. Đi u này đơn gi n hoá s t ch c và trao đ i các d li u. Do đó ngoài các t p tin thông thư ng và thư m c. máy in. ) đ u là các t p tin.v. Như đã nói. máy scan. • /var/spool/uucp – t p tin c a h th ng uucp. Ví d . đ i v i h đi u hành thì t p tin ch là m t chu i các byte liên t c. đ i v i Linux thì t t c các thi t b k t n i vào máy tính ( c ng. ví d : • /var/spool/at – các công vi c mà at đã ch y. bàn phím. Nh v y có th dùng khái ni m t p tin cho các thi t b và các đ i tư ng khác. Nh ng trên Linux còn có m t vài d ng t p tin n a. T p tin trong thư m c này thư ng đư c d n s ch trong th i gian kh i đ ng Linux. T p tin đư c đ t vào hàng đ t c a các chương trình khác nhau.

th hai là /dev/fd1. /dev/ttS0 tương ng v i COM1 trong DOS. N u nhìn vào thư m c /dev (t c là chuy n vào thư m c đó b ng l nh cd r i ch y ls). đ u tiên là /dev/fd0. /dev/hd Các c ng v i giao di n IDE. /dev/ttS T p tin h tr làm vi c v i các c ng k t ti p nhau (các c ng COM). Thi t b /dev/hda1 tương ng v i phân vùng đ u tiên c a đĩa c ng đ u tiên. t c là đĩa Primary Master. S l n c a thi t b cho nhân bi t p tin này thu c v driver nào. /dev/cua Các t p tin cho môđem. M i d ng thi t b có th có m t vài t p tin thi t b . /dev/pty Các t p tin h tr terminal gi .2 cho bi t nh ng t p tin thư ng dùng nh t. Vì th các t p tin thi thư ng có hai s : l n (major) và nh (minor).4 D ng t p tin 71 thông tin vào các thi t b . Đ i v i các t p tin thi t b . /dev/tty Các t p tin h tr terminal c a ngư i dùng. thì s thu đư c m t chu i các s 0. câu l nh ls -l cho bi l n và s nh đã nói thay vì kích thư c c a t p tin.4. Tên g i v n đư c lưu k t khi k t n i teletype vào các h th ng UNIX làm terminal. Trao đ i d li u v i các thi t b trên Linux do các driver thi t b đ m nhi m. t c là trong trư ng h p này t p tin có c b ng 0.2: Nh ng t p tin thi t b chính T p tin Ý nghĩa /dev/console Console h th ng t c là màn hình và bàn phím k t n i t i máy tính. /dev/sd c ng v i giao di n SCSI. còn s nh cho bi t c n ph i làm vi c v i thi c th nào c a d ng này. tb t là tb ts . /dev/ttS1 tương ng v i COM2. B ng 4. Ví d thi t b d ng này là terminal. Trên Linux nh ng t p tin này h tr các terminal o (hãy nh l i chương trư c). Đ trao đ i v i các ph n khác c a h đi u hành m i driver t o ra m t giao di n liên l c có v ngoài gi ng như t p tin. Nh ng driver này ho c n m trong nhân ho c n m riêng d ng môđun và có th g n vào nhân sau. thì b n s th y m t lư ng kh ng l nh ng t p tin thi t b . Ví d các c ng. S d ng cho các k t n i t xa qua telnet. trao đ i thông tin v i đĩa ch có th theo t ng kh i. Không th đ c t đĩa c ng và ghi lên đó t ng byte. Nh ng ngư i vi t script thư ng chuy n nh ng thông báo không c n thi t vào thi t b này. N u s d ng /dev/null làm thi t b nh p vào. /dev/null Thi t b này có th g i là “l đen”. /dev/fd Các t p tin đĩa m m. T t c nh ng gì ghi vào /dev/null s m t vĩnh vi n. Ph n l n nh ng t p tin như v y đã đư c t o s n t trư c và n m trong thư m c dev. đĩa /dev/hda. B ng 4. Các thi t b ký t trao đ i thông tin theo t ng ký t (theo t ng byte) trong ch đ chu i các byte. Còn thông tin đư c đ c và ghi vào các thi t b kh i theo các kh i.

3 Các socket Socket đó là k t n i gi a các ti n trình.4.4. ho c th m chí trên m t máy tính khác. ng là phương ti n h t s c thu n ti n và s d ng r ng rãi đ trao đ i thông tin gi a các ti n trình. Trong s nh ng h th ng s d ng socket c n k đ n X Window. Nói chung socket và s trao đ i qua socket đóng vai trò h t s c quan tr ng trên t t c các h th ng UNIX.2 Các ng có tên (pipes) Còn có m t d ng t p tin thi t b n a đó là các ng có tên. Khi này b n thân t p tin ng ch tham gia vào s kh i đ u trao đ i d li u. thì t p tin v n còn đư c lưu trên đĩa cho đ n khi v n còn ít nh t m t tên. nhưng nh ng ti n trình không tham gia vào k t n i hi n th i không th th c hi n b t kỳ thao tác đ c hay ghi nào lên t p tin socket. 8 thu t ng này v n chưa đư c th ng nh t. 4. Sau khi đã t o ra k t n i. M c dù nh ng ti n trình khác có th th y các t p tin socket. hay b đ m FIFO (First In – First Out). trong đó có Linux: socket là khái ni m then ch t c a TCP/IP và như v y là d a trên socket đã xây d ng toàn b Internet. cho phép chúng giao ti p mà không ch u nh hư ng c a các ti n trình khác. ví d b ng chương trình mkfifo. . R t khó phân bi t tên đ u tiên c a t p tin và nh ng liên k t c ng đư c t o ra sau đó. Nh ng liên k t này cũng có th coi là tên ph cho t p tin. thì ng có th không có tên.4 Liên k t m m Trong ph n v tên t p tin chương trư c chúng ta đã nói r ng t p tin trong Linux có th có vài tên hay liên k t c ng. N u b n đ c xóa m t trong s nh ng t p tin này (nói đúng hơn là m t trong s nh ng tên này). N u t p tin ban đ u b xóa. 4. h th ng in và h th ng syslog. liên k t m m có th ch đ n nh ng t p tin n m trong h th ng t p tin khác. Tuy nhiên t phía h th ng t p tin socket th c t không khác các ng có tên: đó ch là các đi m cho phép n i các chương trình v i nhau. ví d trên nh ng đĩa lưu đ ng. thì trao đ i đư c th c hi n mà không c n đ n socket: d li u do nhân chuy n tr c ti p t chương trình này đ n chương trình khác. do đó đưa ra c hai trư ng h p có th g p. M t ti n trình có th đ c t t c nh ng gì mà m t ti n trình khác đ t vào ng. Vì v y ch dùng liên k t c ng nh ng nơi không c n bi t s khác nhau. Đi m đ c bi t c a liên k t c ng là nó ch th ng đ n ch s inode.4. Nhưng trên Linux còn có m t d ng liên k t khác g i là (liên k t tư ng trưng8 ). Nó đư c ghi trong mô t inode c a t p tin đó. M t trong nh ng ng d ng c a liên k t c ng đó là ngăn ch n kh năng xóa t p tin m t cách vô tình. và do đó liên k t c ng ch có th dùng cho t p tin c a cùng m t h th ng t p tin. Trong trư ng h p ngư c l i c n t o ra m t ng có tên.72 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. Sau khi t o liên k t c ng không th phân bi t đâu là tên t p tin còn đâu là liên k t. N u có hai ti n trình đư c sinh ra t cùng m t ti n trình m trao đ i thông tin (thư ng x y ra). t c là trên cùng m t phân vùng (đĩa lưu). Khác v i liên k t c ng. đư ng ng). Liên k t c ng ch là m t tên khác cho t p tin ban đ u. nhưng chúng là nh ng t p tin khác – nh ng t p tin liên k t m m. T p tin d ng này ch y u dùng đ t ch c trao đ i d li u gi a các chương trình khác nhau (pipe d ch t ti ng Anh sang là ng.

2.pdf ~/l4u. Và bây gi n u xem danh sách t p tin trong thư m c b ng câu l nh ls -l. Đ t o liên k t m m c n s d ng câu l nh ln đã nói đ n và thêm vào tùy ch n -s: [user]$ ln -s tên_t p_tin tên_liên_k t Ví d : [user]$ ln -s projects/l4u/l4u-0. liên k t m m khi đó v n làm vi c đúng. nhưng khác ch là tên ban đ u c a t p tin cũng như liên k t cùng ch đ n m t t p tin th c s trên đĩa. Nhưng khi t o liên k t m m. thì s th y nh ng thay đ i này khi xem t p tin qua tên khác.pdf. Thành viên c a các nhóm khác nhau có th có quy n truy c p khác nhau đ n t p tin. Cũng như v y đ i v i chính b n thân liên k t m m. và Linux cho phép m t ngư i dùng có th n m trong m t ho c nhi u nhóm. N u b n t o trong thư m c mot m t liên k t m m ch đ n m t thư m c khác. Cơ s c a cơ ch quy đ nh quy n truy c p đó là tên ngư i dùng và tên nhóm c a ngư i dùng.9. và hi n th i v n còn đư c s d ng đ gi i quy t bài toán này. nên yêu c u quy đ nh truy c p đ n các t p tin và thư m c là m t trong nh ng yêu c u thi t y u nh t mà h đi u hành ph i gi i quy t. Cơ ch quy đ nh truy c p đư c phát tri n cho h th ng UNIX vào nh ng năm 70 c a th k trư c r t đơn gi n nhưng có hi u qu đ n n i đã đư c s d ng hơn 30 năm. thì có th di chuy n thư m c mot đi đâu tùy thích. . Ngoài ra. Vi c t o b t kỳ m t liên k t nào cũng gi ng như sao chép t p tin.pdf Sau khi th c hi n câu l nh này trong thư m c cá nhân c a tôi xu t hi n t p tin l4u. 4.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c B i vì Linux là h đi u hành nhi u ngư i dùng. Vì th n u b n đ c thay đ i t p tin qua m t tên nào đó c a nó. trên h th ng còn có các nhóm ngư i dùng..pdf Hãy chú ý đ n ký t đ u tiên c a dòng này. Hãy s d ng liên k t m m trong nh ng trư ng h p b n mu n tránh s l m l n mà liên k t c ng có th gây ra. ho c khi t p tin n m trên m t h th ng t p tin khác.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c 73 thì liên k t m m tuy không b xóa nhưng tr thành vô giá tr . nó cho chúng ta bi t t p tin là m t liên k t m m. T o và xóa các nhóm là công vi c c a ngư i dùng cao c p root.” (liên k t đ n thư m c m ) trong tên t p tin ch đ n.4. đó sau tên t p tin c a liên k t là m t mũi tên → ch đ n t p tin ban đ u. và root có th thay đ i thành ph n c a m t nhóm nào đó. T t nhiên đi u này có th th y rõ trong ph n cu i (ph n tên t p tin).9.pdf -> projects/l4u/l4u-0. b i vì v trí c a liên k t m m có th thay đ i. thì trong danh sách s có m t dòng như sau: lrwxrwxrwx 1 teppi82 users 20 2006-09-10 06:39 l4u. hãy h n ch s d ng “.2. mà “. ví d nhóm các nhà qu n tr có quy n nhi u hơn so v i nhóm các nhà l p trình..” luôn luôn là thư m c m c a thư m c hi n th i. Như b n đã bi t trong Linux m i ngư i dùng có m t tên riêng không l p l i dùng đ đăng nh p vào h th ng.

Ví d t p tin chương trình c a h v bash /bin/bash. vùng xác đ nh d ng t p tin và quy n truy c p đ n nó. nhưng có thêm m t tham s n a đó là tên c a m t t p tin c th nào đó. [user]$ ls -l /bin/bash -rwxr-xr-x 1 root root 501804 2006-04-23 05:46 /bin/bash Như b n đ c th y. . Cùng lúc v i ch s h u. Bây gi hãy th c hi n m t l n n a câu l nh ls -l. Sau ký t xác đ nh d ng t p tin là ba nhóm. hãy chú ý kh năng này c a câu l nh ls -l – hi n th thông tin v m t t p tin c th nào đó ch không ph i t t c các t p tin trong thư m c m t lúc. Ngày t đ u khi t o t p tin ch c a nó là ngư i dùng đã t o ra nó. Cũng trong ví d trên chúng ta th y. Đi u này là t t nhiên vì máy tính ch làm vi c d a trên các bit ch không ph i d a trên các ký t r. ghi vào t p tin (w) và ch y t p tin này (x). có nghĩa là h không th s a t p tin và nói chung là không th thay đ i t p tin b ng cách nào đó. t t c nh ng ngư i dùng khác (k c nh ng ngư i dùng c a nhóm root) b tư c m t quy n ghi vào t p tin này. trong trư ng h p này ch s h u là ngư i dùng root. Vùng này trong ví d trên là chu i các ký t t m th i chưa nói lên đi u gì “-rwxr-xr-x”. Có th thay đ i ch và nhóm s h u trong quá trình làm vi c sau này b ng hai câu l nh chown và chgrp (chúng ta s đ c p k hơn v hai l nh này ngay sau đây). Thay b t kỳ ký t nào trong s nh ng ký t này b ng d u g ch ngang có nghĩa là ngư i dùng b tư c m t quy n tương ng. Nhân ti n. m i nhóm g m ba ký t xác đ nh quy n truy c p tương ng cho ch s h u. Nhóm th nh t ch g m m t ký t xác đ nh d ng t p tin (m t trong b n d ng đã nêu ph n trên). nhóm s h u – root. Nh ng ký t này có th t m chia thành b n nhóm. Nhưng bây gi trên dòng này chúng ta s quan tâm hơn đ n vùng đ u tiên. Nó có th là m t trong s nh ng ký t sau: • – (g ch ngang) – t p tin thông thư ng • d – thư m c • b – t p tin thi t b kh i • c – t p tin thi t b ký t • s – socket • p – ng có tên (pipe) • l – liên k t m m (symbolic link). nhóm s h u t p tin và cho nh ng ngư i dùng khác. w. có nghĩa là ch s h u root có quy n đ c (r). Nói chính xác hơn là ngư i dùng mà ti n trình t o t p tin đã ch y dư i tên h . tên c a nhóm s h u cũng đư c ghi vào theo thông tin tên nhóm c a ti n trình t o t p tin. Trong ví d c a chúng ta quy n truy c p c a ch s h u là rwx.74 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Trong mô t inode c a m i t p tin có ghi tên c a ch và nhóm s h u t p tin. Quy n truy c p và thông tin v d ng t p tin trên các h th ng UNIX đư c lưu trong mô t inode d ng c u trúc 2 byte (16 bit).

5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c 75 x. còn “0” th hi n d ng d u g ch ngang. Quy n đ c đ i v i thư m c thì h t s c d hi u. ngư i dùng có th t o và xóa các t p tin trong thư m c. n u không có quy n ghi w vào t p tin này. tr ch s h u và nhóm s h u t p tin). T t nhiên n u trên th c t t p tin không ph i là chương trình (ho c các script shell. N u v n th c hi n câu l nh ls -l nhưng tham s không ph i là tên t p tin mà là tên thư m c thì chúng ta s th y thư m c cũng có quy n truy c p và cũng v n nh ng ch cái r. ) thì không th g i t p tin. x nói trên đư c dùng đ xác đ nh quy n truy c p đ n thư m c. t c là cho nh ng ngư i dùng khác “quy n g i” (th c thi) thư m c. n u th c hi n câu l nh: [user]$ ls -l /usr thì s th y dòng tương ng v i thư m c share như sau: drwxr-xr-x 128 root root 4096 2006-09-07 02:20 share T t nhiên là đ i v i thư m c thì ý nghĩa c a các khái ni m “quy n đ c”. N u b n đ c là ch s h u thư m c và mu n cho nh ng ngư i dùng khác quy n xem m t t p tin nào đó trong thư m c c a mình thì c n ph i cho h quy n truy c p (chuy n) vào thư m c này. Ba bit ti p theo xác đ nh các tính ch t đ c bi t c a t p tin th c thi (chúng ta s nói đ n m t chút sau). Khi có quy n này. Ba bit đ u tiên xác đ nh quy n c a ch s h u. Quy n g i đ i v i thư m c có hơi khó hi u m t chút. nhưng ngư c l i n u t p tin là chương trình mà không có quy n g i thì cũng không th ch y chương trình đó. ví d more. . ba bit ti p theo – quy n c a nhóm s h u. perl. w. d ng ch cái thì “1” đư c thay th b ng các ch cái tương ng (r. m i nhóm 3 bit.4. 9 bit này chia thành ba nhóm. Cho nên n u ngư i dùng có quy n đ c thư m c. Hơn n a còn c n ph i cho ngư i dùng “quy n g i” đ i v i t t c các thư m c n m trư c thư m c này trong cây thư . . thì có quy n đó. B n th y không. ba bit cu i cùng – quy n c a nh ng ngư i dùng còn l i (t c là t t c nh ng ngư i dùng. “quy n ghi” và “quy n g i” có thay đ i m t chút. Trong trư ng h p này quy n g i ch quy n chuy n vào thư m c này. ho c b ng các trình so n th o văn b n. B n bit trong s 16 bit này đư c dùng cho b n ghi v d ng t p tin. Như v y là chúng ta đã bi t đư c trên Linux nh ng t p tin nào là có th th c thi. ph n m r ng c a t p tin đây không có liên quan gì. t t c đ u do tính ch t “th c thi” đ t ra. còn n u b ng “0” thì quy n đó b tư c m t. Khi này n u bit tương ng có giá tr b ng “1”. Quy n ghi cũng d hi u. Và cu i cùng 9 bit cu i cùng xác đ nh quy n truy c p đ n t p tin. . Quy n đ c r t p tin có nghĩa là ngư i dùng có th xem n i dung t p tin b ng các chương trình xem khác nhau. Ví d . n u chúng ta nh r ng thư m c cũng ch là t p tin lưu danh sách các t p tin khác trong thư m c đó. Quy n th c thi (tôi thích dùng thu t ng quy n g i) có nghĩa là b n đ c có th n p t p tin vào b nh và th ch y mã này gi ng như trư ng h p chương trình. w ho c x). và khác v i các HĐH c a Microsoft không ph i ai cũng có quy n g i t p tin. thì t c là có th xem n i dung c a thư m c (có th nói khác là xem danh sách t p tin trong thư m c). Nhưng khi so n th o b n s không th lưu nh ng thay đ i trong t p tin lên đĩa. t c là thêm vào ho c xóa kh i thư m c dòng lưu thông tin v m t t p tin nào đó và các liên k t tương ng.

N u có quy n truy c p đó. Cơ ch ki m tra quy n ngư i dùng khi s d ng t p tin như sau. N u có quy n truy c p t i m t thư m c con nào đó c a thư m c này. Đ u tiên h th ng ki m tra xem tên ngư i dùng có trùng v i tên ch s h u t p tin hay không. Tuy nhiên v n có s khác nhau gi a hai quy n này. Đ ng tư c b quy n này c a chính b n thân mình. vì s không th y b t kỳ danh sách và t p tin thư m c nào (trư ng h p này gi ng như khi chúng ta đi trong màn đêm không th y đư ng.76 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs m c. nhưng c n ph i nh tên c a thư m c con này. Có hai cách s d ng l nh này. ch nh hư ng đi). thì ngư i dùng có th vào thư m c. N u có thì kh năng truy c p đ n t p tin đư c xác đ nh b ng quy n truy c p c a nhóm. ch ký t w ph i đ t m t trong các ký t sau: • u – ch s h u • g – nhóm s h u g • o – nh ng ngư i dùng còn l i • a – t t c bao g m ch s h u. Đ ng ng c nhiên khi ch s h u l i không có t t c m i quy n. N u tên ngư i dùng không trùng v i tên ch s h u thì h th ng ki m tra xem ngư i dùng này có n m trong nhóm s h u hay không. N u ngư i dùng không ph i là ch s h u và cũng không n m trong nhóm s h u. Đ thay đ i quy n truy c p t i t p tin ngư i ta s d ng l nh chmod (change mode). thì quy n c a h đư c xác đ nh b ng nhóm tính ch t th ba (nhóm dành cho nh ng ngư i dùng còn l i). và không chú ý đ n các quy n c a ch s h u và nh ng ngư i dùng còn l i. Và t t nhiên n u mu n ngăn ch n truy c p vào thư m c thì ch c n b đi quy n chuy n vào thư m c (r) c a t t c ngư i dùng (k c nhóm s h u). Chính vì v y mà theo m c đ nh t t c các thư m c có đ t quy n g i cho ch s h u cũng như nhóm và nh ng ngư i dùng khác. Khi dùng cách th nh t b n ph i ch ra rõ ràng thêm quy n nào cho ai ho c tư c quy n nào và c a ai như sau: [user]$ chmod wXp tên_t p_tin Trong đó. thì s đư c cho phép th c hi n thao tác tương ng. Như v y nhóm tính ch t th ba trong quy n truy c p là dành cho t t m i ngư i dùng. thì th m chí h th ng không ki m tra quy n có th có nhóm s h u và nh ng ngư i dùng khác mà đưa ra luôn thông báo l i không th th chieejn đư c hành đ ng yêu c u (d ng “Permission denied”). nhưng s không th y đó b t kỳ m t t p tin nào khi ch y l nh ls (có th th y rõ hơn n u b n s d ng chương trình Midnight Commander). N u ch s h u không có quy n nào đó. thì ki m tra xem ch s h u có các quy n truy c p tương ng (đ c. N u ch đưa ra quy n g i. nhóm và nh ng ngư i dùng còn l i. ch X là m t trong các ký t sau: . ngư i dùng root có th tư c b m t s quy n c a ch s h u t p tin. N u hai tên này trùng nhau (t c là ch s h u đang dùng t p tin c a mình). tr ch s h u và nh ng ngư i dùng n m trong nhóm s h u. thì b n có th chuy n sang thư m c con b ng l nh cd. Sau khi đ c đo n trên có th th y “quy n đ c” thư m c là th a thãi vì không cho ra tính năng gì m i so v i “quy n g i”. n u không s ph i ph c h i l i nó trư c khi có th đ c các t p tin. ghi và g i) không.

ghi. Sau đây là m t s ví d s d ng câu l nh chmod: [user]$ chmod a+x tên_t p_tin thêm quy n g i t p tin tên_t p_tin cho m i ngư i dùng c a h th ng. ch p là m t trong nh ng ký t sau: • r – quy n đ c • w – quy n ghi • x – quy n g i (quy n th c hi n. [user]$ chmod ugo+rwx tên_t p_tin [user]$ chmod a+rwx tên_t p_tin cho m i ngư i dùng quy n đ c. Chúng ta c n đ t ba s này phía sau tên l nh và phía trư c tham s th hai (tên t p tin). nhưng l i thư ng xuyên đư c các nhà qu n tr cũng như ngư i dùng có kinh nghi m dùng. nhóm s h u và nh ng ngư i dùng còn l i). Đ xác đ nh quy n c a ngư i dùng c n c ng các s tương ng l i v i nhau.go=x tên_t p_tin 77 cho ch s h u có t t c m i quy n (đ c.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c • + – thêm quy n • – – tư c b quy n • = – dùng quy n ch ra thay cho quy n đã có. thì s áp d ng cho t t c m i ngư i dùng. g i). nh ng ngư i dùng còn l i ch có quy n g i (th c hi n). t c là có th dùng l nh: [user]$ chmod +x tên_t p_tin đ thay cho [user]$ chmod a+x tên_t p_tin Phương án s d ng th hai c a câu l nh chmod có khó hi u hơn m t chút trong th i gian đ u s d ng Linux. cho nhóm s h u quy n đ c và ghi (4+2=6) và nh ng ngư i dùng còn l i quy n g i (1=1). Ký t r đư c mã hóa b ng s 4.4. ghi và g i (th c hi n). N u không ch ra ai đư c thêm quy n truy c p. Nó d a trên mã hóa quy n truy c p d ng s . [user]$ chmod go-rw tên_t p_tin tư c b quy n đ c và ghi c a m i ngư i dùng tr ch s h u t p tin. Sau khi thu đư c ba giá tr s (cho ch s h u. x – s 1. Ví d . w – s 2. n u c n cho ch s h u m i quy n (4+2+1=7). thì dùng l nh sau: . [user]$ chmod u=rwx. chúng ta đưa ba s này vào dùng làm tham s cho l nh chmod.

Bit này ch c n thi t trên nh ng máy cũ. khi ngư i dùng g i th c hi n m t chương trình nào đó. Đó là nh ng tính ch t cho các t p tin th c thi. T t nhiên là trong chương trình passwd đã có mã đ ngư i dùng ch đư c phép thay đ i m t dòng trong t p tin này – dòng tài kho n c a ngư i dùng đó. Bit này ch h th ng bi t sau khi d ng chương trình c n lưu l i nó trong b nh . Đ k t thúc bài h c v quy n truy c p đ n t p tin c n nói thêm v nh ng tính ch t khác có th g p c a t p tin mà cũng xác đ nh b ng l nh chmod. Thông thư ng. Ý nghĩa c a bit này như sau. chúng chi m các v trí 5 – 7 ngay sau mã cho bi t d ng t p tin. Nhưng t p tin /usr/bin/passwd có “bit thay đ i ID ngư i dùng”. thì ch s h u (không ph i root) ph i là thành viên c a nhóm đó. m i ngư i dùng có m t ID d ng s như v y. T t c m t kh u đư c lưu trong t p tin /etc/passwd (ho c m t t p tin mã hóa nào khác. nhóm s h u và nh ng ngư i dùng còn l i. Trên nh ng máy “top model” (high end) hi n đ i thì r t hi m khi s d ng. Ngư i dùng cao c p root có th đ t “bit thay đ i ID ngư i dùng” b ng l nh: [root]# chmod +s tên_t p_tin Tương t như v y chúng ta có “bit thay đ i ID nhóm”. Ví d : Identificator. N u s d ng phương án xác đ nh tính ch t d ng s c a l nh chmod. Ch có ch s h u t p tin ho c ngư i dùng cao c p m i có kh năng thay đ i quy n truy c p b ng câu l nh chmod. Ví d ID c a ngư i dùng cao c p root là 0. Ý nghĩa c a bit này cũng gi ng như trên nhưng ch thay th “ngư i dùng” b ng “nhóm”. trong đa s trư ng h p là /etc/shadow) mà ch s h u là ngư i dùng cao c p root. ID c a ngư i dùng là duy nh t. Tính ch t đ u tiên đó là “bit thay đ i ID9 ngư i dùng”. Đi u này cho phép gi i quy t m t s v n đ khó th c hi n. thì chương trình nh n đư c quy n truy c p đ n t p tin và thư m c c a ch s h u t p tin chương trình. R t thu n ti n khi đ t bit này cho nh ng chương trình thư ng g i. Chúng ta s dùng thu t ng “bit lưu chương trình” vì đúng v i ng c nh này hơn. ph n c u trúc 2 byte xác đ nh tính ch t t p tin.78 [user]$ chmod 761 tên_t p_tin Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs N u b n bi t v mã đôi c a h cơ s tám. Do đó chương trình thay đ i m t kh u passwd đư c ch y v i quy n root và nh n đư c quy n ghi vào t p tin /etc/passwd. và root là ch s h u t p tin chương trình này. M t tính ch t n a c a t p tin th c thi đó là “bit dính” (chính xác hơn là “bit lưu chương trình”) hay thu t ng ti ng Anh là “sticky bit”. Như v y bit này còn có th g i là “bit thay đ i ID ch s h u ti n trình”. vì trong trư ng h p này s ti t ki m đư c th i gian n p chương trình vào b nh m i l n ch y. thì giá tr c a ba tính ch t v a nói ph i n m trư c nh ng s xác đ nh quy n truy c p (t c là s đ u tiên trong dãy 4 s xác đ nh t t c các tính ch t c a t p tin). Có nghĩa là ngư i dùng không th thay đ i m t kh u c a mình. thì chương trình này nh n đư c nh ng quy n truy c p đ n t p tin và thư m c c a ngư i dùng đã ch y nó. Đ có th thay đ i quy n c a nhóm s h u. thì hi u r ng nh ng s đ ng sau tên l nh không ph i gì khác mà chính là b n ghi h cơ s tám c a 9 bit xác đ nh quy n truy c p cho ch s h u. Vì th chương trình n u do ngư i dùng ch y s không th th c hi n l nh ghi vào t p tin này. 9 . Trong mô t inode. N u như có đ t “bit thay đ i ID ngư i dùng”. không trùng l p. Ví d đi n hình nh t là câu l nh thay đ i m t kh u passwd.

thì s có thay đ i c a k t qu c a l nh ls -l trong ph n quy n truy c p (ph n đ u tiên). N u có (nh ng) bit nào đó trong s ba bit này đư c đ t (nh n giá tr 1).) [user]$ touch vidu [user]$ chmod 7766 vidu [user]$ ls -l vidu -rwsrwSrwT 1 teppi82 users 0 2006-09-11 12:46 vidu 4. N u “bit thay đ i ID ngư i dùng” b ng 1. N u “bit lưu chương trình” (sticky bit) b ng 1. cd. b ng ký t T. n u nh ng ngư i dùng còn l i có quy n th c hi n t p tin. t c là dùng nhi u t p tin làm tham s cho l nh ls. Trong ph n này chúng ta s xem xét m t cách ng n g n m t vài câu l nh thư ng dùng n a. thì thay th ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a nh ng ngư i dùng còn l i b ng ký t t. chúng ta v n có th th y đư c nh ng thông tin này. S thay th như v y cũng x y ra n u có đ t “bit thay đ i ID nhóm”. chmod. thì ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a ch s h u s đư c thay th b ng ký t s.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c [root]# chmod 4775 tên_t p_tin 79 Khi này cũng v n s d ng phép c ng như đ i v i trư ng h p quy n truy c p và các tính ch t có giá tr như sau: • 4 – “bit thay đ i ID ngư i dùng” • 2 – “bit thay đ i ID nhóm” • 1 – “bit lưu chương trình” (sticky bit). t t nhiên là s thay th ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a nhóm s h u. đó là pwd. “bit thay đ i ID nhóm” và “bit lưu chương trình”). ln.4. M t vài ví d : [user]$ ls -l /usr/bin/passwd /usr/bin/write -rwsr-xr-x 1 root shadow 72836 2006-05-02 12:50 /usr/bin/passwd -rwxr-sr-x 1 root tty 8936 2006-05-02 10:50 /usr/bin/write ( đây chúng ta th y có th li t kê nhi u t p tin trên dòng l nh ls -l.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c Trong nh ng ph n trư c chúng ta đã đ c p đ n m t vài câu l nh đ làm vi c v i t p tin và thư m c. còn ngư c l i (ví d t p tin không ph i là chương trình). Lúc này n u ch s h u có quy n g i t p tin thì ký t x đư c thay th b ng ch cái s nh . ls. thì thay th x b ng ch cái S l n. . Như v y. n u ngư c l i. m c dù trong k t qu c a l nh ls -l không có nh ng v trí riêng đ hi n th k t qu c a ba bit (“bit thay đ i ID ngư i dùng”.

3 Câu l nh cat Câu l nh cat thư ng dùng đ t o các t p tin. b n đ c c n ph i có quy n ghi vào thư m c hi n th i. Vì nó đư c t o ra cho s móc n i (concatenate. (liên k t đ n thư m c m ). thì ch s h u còn ph i là thành viên c a nhóm s s h u t p tin này. Ch có ngư i dùng cao c p root m i có quy n thay đ i ch s h u. N u chuy n k t qu làm vi c c a l nh cat vào m t t p tin nào đó thì có th t o ra b n sao c a t p tin như sau: [user]$ cat t p_tin1 > t p_tin2 Chính b n thân câu l nh cat lúc đ u đư c phát tri n đ dùng cho vi c chuy n hư ng k t qu làm vi c. Đ t o ra thư m c con.1 Câu l nh chown và chgrp Nh ng câu l nh này dùng đ thay đ i ch s h u và nhóm s h u t p tin. Đ có quy n thay đ i nhóm. n u dùng thu t ng c a Hoá h c là “s c ng” các t p tin).6.6. Tham s c a câu l nh này là tên c a thư m c mu n t o ra. t c là s k t h p các t p tin khác nhau vào m t: . m c dù có th s d ng l nh touch.6. L nh cat cũng đưa ra màn hình (đ u ra) n i dung c a (các) t p tin dùng làm tham s c a nó. còn thay đ i nhóm s h u t p tin có th là root ho c ngư i dùng ch s h u. Có th t o ra thư m c con trong m t thư m c khác thư m c hi n th i.2 Câu l nh mkdir Câu l nh mkdir cho phép t o thư m c con trong thư m c hi n th i. (liên k t đ n chính b n thân thư m c này) và . Ví d : [user]$ mkdir ~/projects/l4u/images (hãy nh l i ký hi u ∼ dùng đ ch c a ngư i dùng). Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> mkdir mot/hai mkdir: cannot create directory ’mot/hai’: No such file or directory teppi82@ThinhQuyen:~> mkdir -p mot/hai teppi82@ThinhQuyen:~> ls -l mot t ng 4 drwxr-xr-x 2 teppi82 users 4096 2006-09-11 13:36 hai 4. nhưng khi này c n ph i ch ra đư ng d n t i đó.80 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. Trong thư m c v a t o s t đ ng t o ra hai m c: . Cú pháp c a hai câu l nh này tương t nhau: [root]# chown tên_ngư i_dùng tên_t p_tin [root]# chgrp tên_nhóm tên_t p_tin 4.. Có th dùng các tùy ch n sau c a câu l nh mkdir: • -m mode – xác đ nh quy n (ch đ ) truy c p cho thư m c m i (ví d : -m 700) • -p – t o ra các thư m c trung gian ch ra trong đư ng d n (n u chưa có chúng).

4 Câu l nh cp M c dù đôi khi có th dùng câu l nh cat đ sao chép các t p tin.. T t nhiên là như v y ch y u dùng cat đ t o các t p tin văn b n ng n. và t t c nh ng gì b n đã gõ s đư c lưu l i trong t p tin t p_tin_m i. –f Ghi chèn t p tin khi sao chép mà không h i l i hay c nh báo.4. N u s d ng m t t p tin đã có vào ch c a t p tin đích thì n i dung c a nó s b xóa m t. N u không đưa ra tùy ch n này thì quy n truy c p c a t p tin s đư c thi t l p theo quy n c a ngư i dùng đã ch y l nh.6. R t nên dùng tùy ch n này. Khi đó trư c khi ghi chèn lên t p tin đã có h th ng s h i l i ngư i dùng.3: Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp Tùy ch n Ý nghĩa –p Gi l i th i gian s a đ i t p tin và c gi l i nh ng quy n truy c p có th gi l i. Có th áp d ng m t trong hai d ng c a l nh này: [user]$ cp [tùy_ch n] ngu n đích [user]$ cp [tùy_ch n] thư_m c_ngu n thư_m c_m i Trong trư ng h p th nh t sao chép t p tin (ho c thư m c) ngu n vào t p tin (ho c thư m c) đích..3. n u không thì s sao chép t p tin (n i dung) mà liên k t này ch đ n. Khi này đ u vào c a l nh cat đó là dòng d li u nh p t bàn phím (đ u vào tiêu chu n). –R ho c –r N u ngu n là thư m c thì sao chép thư m c đó cùng v i t t c nh ng gì (t p tin. B ng 4. thư m c con) n m trong nó. nhưng trong Linux có m t câu l nh chuyên dùng cho vi c này – l nh cp. Câu l nh cp còn có m t vài tùy ch n có ích khác li t kê trong b ng 4. V l i có th s d ng câu l nh cp v i tùy ch n -i. Còn trong trư ng h p th hai thì t p tin có trong thư_m c_ngu n s đư c sao chép vào thư m c thư_m c_m i. hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<D> ho c <Ctrl>+<C>. t c là gi l i đư c c u trúc c a thư m c b n đ u (recursive).6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c [user]$ cat t p_tin1 t p_tin2 . t p_tinN > t p_tin_m i 81 Và cũng chính kh năng chuy n hư ng k t qu c a câu l nh này đư c dùng đ t o các t p tin m i. –d N u đưa ra tùy ch n này thì các liên k t m m s v n là các liên k t. do v y khi sao chép c n ph i c n th n. 4. Đ sao chép thì c n có quy n đ c t p tin mu n sao chép và quy n ghi vào thư m c s sao chép đ n (“thư m c đích”). còn đ u ra s là t p tin m i: [user]$ cat > t p_tin_m i Sau khi nh p vào nh ng gì mu n nh p. .

6 Câu l nh rm và rmdir Đ xóa nh ng t p tin và thư m c không c n thi t trên Linux có các câu l nh rm (xóa t p tin) và rmdir (xóa thư m c r ng). Do đó câu l nh: [user]$ mv *. mv đã k trên). b n đ c c n có quy n ghi vào thư m c lưu nh ng t p tin ho c thư m c mu n xóa. Hơn n a.6. T t nhiên b n có th tham kh o tài li u HOWTO có trên http://www. thì có th s d ng câu l nh mv. l nh này đ u tiên sao chép t p tin (hay thư c). trên Linux không có câu l nh ph c h i t p tin sau khi xóa. thì s xóa t t c nh ng t p tin có trong thư m c hi n th i. N u ch y l nh rm *.82 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. Đ xóa c t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i c n dùng tùy ch n -r k trên. Ch c n đ t vào ch hai tham s tên cũ và tên m i c a t p tin như th này: [user]$ mv tên_cũ tên_m i Nhưng hãy chú ý là câu l nh mv không cho phép đ i tên m t vài t p tin cùng lúc b ng cách s d ng các m u tên. 10 . Khi này quy n thay đ i chính b n thân các t p tin và thư m c là không c n thi t. Đ s d ng nh ng câu l nh này. thì hãy dùng tùy ch n -i (r t d nh . sau đó xóa b n th n thư m c b ng l nh rmdir.tldp. đây là thư m c). t c là di chuy n chúng trong ph m vi c a m t thư m c. mà c n di chuy n t p tin t m t thư m c này vào t thư m c khác. Các thư m c con không b đ ng t i. Câu l nh mv không ch dùng đ di chuy n. tùy ch n này có nh ng câu l nh cp. và sau đó m i xóa t p tin (thư m c) ban đ u.org này trong trư ng h p kh n c p. th m chí c khi v a xóa xong10 . Tuy nhiên có th xóa thư m c không r ng cùng v i t t c nh ng t p tin và thư m c có trong nó. 4. do đó không xem xét chúng. N u dùng câu l nh rm (không có tùy ch n) đ xóa thư m c thì s xu t hi n thông báo d ng “cannot remove ‘l4u’: Is a directory” (không th xóa b . Đ xóa thư m c thì c n xóa t t c nh ng t p tin có trong nó. đ ng quy n thêm vào tùy ch n -i đ hi n ra c nh báo khi có t p tin s b ghi chèn.6. mà còn dùng đ thay đ i tên t p tin và thư m c.5 N m t m gi Câu l nh mv u b n không c n sao chép. Khi s d ng l nh mv cũng gi ng như khi s d ng cp. nhưng chúng ta là nh ng ngư i dùng m i. n u s d ng câu l nh rm v i tùy ch n -r. Có m t s cách ph h i t p tin đã xóa trên h th ng t p tin cũ ext3fs.odt s không làm vi c. Tuy nhiên c n luôn luôn nh r ng. N u mu n câu h i xác nh n s cho phép c a ngư i dùng xu t hi n trư c khi xóa t p tin. Theo tôi nghĩ b t kỳ ngư i dùng Linux nào cũng có th chia s v i b n c m giác b m t t p tin “ngay trư c m t”. Cú pháp c a l nh này tương như cú pháp c a cp.doc *. Vì th hãy khi hai l n trư c khi xóa gì đó và đ ng quên tùy ch n -i. Các tùy ch n c a nó cũng ng như c a cp.

<↓>. T t c các tuỳ ch n c a l nh more b n có th đ c trong trang hư ng d n man (more(1)) ho c info c a nó.4. Nh n phím <Enter> đ đ c m t dòng ti p theo. chúng ta đã nói v đi u này khi nói v h th ng tr giúp man. và ch dùng đ hi n th nh ng t p tin có dung lư ng r t nh .6. t c là dùng đ “c ng” các t p tin. Đơn gi n nh t là dùng thư m c g c “/” làm nơi kh i đ u tìm ki m. N u mu n ti p t c tìm ki m hãy nh n phím <N>. <PgDown>) đ di chuy n trong văn b n. Đ tìm ki m t khóa “string” (m t c m ký t nào đó) thì đ u tiên c n nh n “/” đ chuy n vào ch đ tìm ki m. tuy nhiên r t ít khi l nh cat đư c s d ng cho m c đích này. trong đó l nh less cho phép tìm ki m theo hai hư ng: t trên xu ng dư i và ngư c l i. trong đó có th có các thư m c m ng . còn đ xem n i dung c a các t p tin văn b n chúng ta dùng các l nh more và less ho c các trình so n th o khác. <←>. vì s “l c soát” t t các thư m c k c nh ng h th ng t p tin g n vào. 4.8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin Còn có m t câu l nh thư ng dùng đ làm vi c v i t p tin trong Linux đó là câu l nh tìm ki m t p tin find. và có thêm m t vài s m r ng khác. Đ xem trang ti p theo c n nh n vào phím tr ng <Space> (phím dài nh t trên bàn phím hi n nay). Câu l nh (b l c) more đưa n i dung c a t p tin ra màn hình theo t ng trang có kích thư c b ng kích thư c màn hình (nói chính xác thì là g n b ng. Hãy nh l i. ví d phím <B> đ quay l i màn hình trư c. Vì th cat dùng ch y u theo ch c năng chính c a nó. th i gian t o ho c th i gian s a đ i t p tin và theo các tiêu chí khác. Nguyên nhân là n i dung c a t p tin l n s ngay l p t c ch y qua màn hình và ngư i dùng ch th y nh ng dòng cu i cùng c a t p tin. Các l nh more và less cho phép tìm ki m t khóa có trong t p tin đang xem. Ti n ích less là m t trong nh ng chương trình đư c d án GNU phát tri n. thì s hi n th đo n văn b n tương ng sao cho dòng tìm th y n m trên cùng. Ví d . <→>.6. Tuy nhiên trong trư ng h p đó tìm ki m có th kéo dài r t lâu. N u tìm th y t khóa trong t p tin. Bây gi b n đ c ch c n nh phím <Q> dùng đ thoát ra kh i ch đ xem c a more. n u không thì b n s ph i nh n phím <Space> cho đ n khi h t t p tin (ch ng may n u nó quá dài thì b n s m t r t nhi u th i gian). và cũng không đưa ra danh sách các tùy ch n c a l nh more. less có t t c các ch c năng và l nh đi u khi n c a more. Cú pháp chung c a câu l nh find có d ng sau: find [danh_sách_thư_m c] tiêu_chí_tìm_ki m Trong đó tham s “danh sách thư m c” xác đ nh nơi tìm ki m t p tin mong mu n.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 83 4. theo kích thư c. Ngoài <Space> và <Enter> còn có m t vài phím đi u khi n khác. sau đó nh p vào “string” vào dòng “/” cu i màn hình. <PgUp>. <Home>.7 Câu l nh more và less Câu l nh cat cho phép đưa ra màn hình (đ u ra tiêu chu n) n i dung c a b t kỳ t p tin này. Câu l nh find có th tìm ki m t p tin theo tên. trong less có th dùng t h p phím <Shift>+<N> đ tìm ki m theo hư ng ngư c l i. cho phép s d ng các phím đi u khi n con tr (<↑>. nhưng chúng ta s không li t kê đ y đ nh ng phím này đây. <End>. vì có m t dòng cu i cùng dành cho đ hi n th tr ng thái (status)).

cp. T t c các tham s đ ng trư c tiêu_chí_tìm_ki m đư c coi là tên thư m c c n “l c soát”. chown. Có th làm s kh i lư ng công vi c. 6. câu l nh: [user]$ find . Ký t “?” ch thay th m t ký t b t kỳ. Hãy chú ý là không có kho ng tr ng trong c hai ví d k trên. J. cat./l*es’ s tìm th y trong thư m c hi n th i thư m c con l4u/images. Trong hai d u ngo c này đ t danh sách các ký t (có th d ng kho ng11 ) có th g p. • “. Còn *[G-K4-7] tương ng v i nh ng t p tin có tên k t thúc b ng G. taptin2. chgrp. khi đó câu l nh s tìm ki m s tương ng c a tên t p tin đ y đ bao g m c đư ng d n ch ra. • “*a*” tương ng v i May và march. Ph n đ u này là tham s b t đ u b ng “–”. vì th taptin?.*” tương ng v i t t c nh ng t p tin n (trong đó có thư m c hi n th i “. Trong ví d này. rm. taptin9. Ví d [xyz]* tương ng v i t t c nh ng tên t p tin b t đ u b ng a. Ngoài “*” và “?” trong Linux còn s d ng các d u ngo c vuông ([]) đ t o “m u tên”. 5. Ký t “*” s d ng đ thay th cho b t kỳ dòng ký t nào. Ví d : [user]$ find /usr/bin /sbin /bin /usr/local/bin -name cp Ph n đ u c a tiêu_chí_tìm_ki m xác đ nh xem chương trình find ph i tìm cái gì. 7. mv). -path ’ . ch tên c a t p tin ho c thư m c chúng ta s d ng m t “m u tên”.84 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs (và chuy n gì x y ra n u t c đ đư ng truy n th p). c. b.” ho c “!”. đ thay th cho thư m c g c. • “a*p” tương ng v i anhchup và anhchep. • “*. T t nhiên đây ch đưa ra nh ng thông tin th t ng n g n v “m u tên” t p tin và các ký t thay th . Và b i vì m u tên t p tin không ch s d ng cho câu l nh find mà còn s d ng cùng v i nhi u câu l nh khác (bao g m c nh ng câu l nh đã nói đ n: chmod. B n đ c có th tìm th y thông tin chi ti t hơn v “m u 11 gi a tên interval . Trong đa s trư ng h p m u tên t p tin đư c t o ra nh các ký t đ c bi t “*” và “?”.) ho c cu i cùng. I.. H.txt. nên chúng ta c n chú ý và dành th i gian đ nghiên c u các quy đ nh s d ng và vi t “m u tên”. đây tiêu_chí_tìm_ki m có d ng “–name tên_t p_tin”. n u dùng m t danh sách nh ng thư m c. “. mà t p tin có th n m trong.”).*” ch tương ng v i nh ng t p tin và thư m c có d u ch m (.txt s tương ng v i các tên sau (taptin1. “(”. 4. N u không ch ra m t thư m c nào.” và thư m c m “. K. ch tùy ch n -name có th s d ng tùy ch n -path. Ví d . “)”. thì tìm ki m s b t đ u t thư m c hi n th i và đi sâu vào trong các thư m c con. Trong Linux: • “*” tương ng v i t t c các t p tin tr nh ng t p tin n.txt. Ngư i dùng thư ng th c hi n tìm ki m theo tên t p tin như ví d trên.txt.

ho c l (liên k t m m). Còn bây gi sau khi đã làm quen v i “m u tên” t p tin. p ( ng có tên pipe). –type d ng_t p_tin Tìm t p tin d ng ch ra. ho c kích thư c t p tin nh hơn 200KB.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 85 B ng 4.odt). or ho c phép ph đ nh (ký hi u là d u ch m than “!”). –newer m u Tìm t p tin đư c thay đ i sau khi thay đ i t p tin có trong m u. Tùy ch n Giá tr –name m u_tên Tìm t p tin có tên tương ng v i m u_tên. –group tên Tìm t p tin thu c v nhóm ch ra.4: Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. . D ng t p tin đư c xác đ nh b ng m t trong các ký t sau: b (thi t b kh i). còn sau d u ngo c c n đ t m t kho ng tr ng.tex. charater).org (trong đó có tôi) th c hi n có trên http://vnoss. N u sau s có ký t c thì có nghĩa là kích thư c đư c tính theo byte (ký t .4. –mtime s _ngày Tìm t p tin đư c thay đ i l n cu i cùng trư c s _ngày ch ra. ch không ph i theo kh i.4.tex -and -name *. Nh ng tiêu chí tìm ki m đơn gi n khác b n có th tìm th y trong trang man c a câu l nh find ho c trong tài li u LPI tutorial nói trên.odt). N u ch dùng m t phép lôgíc and ho c !. Trư c d u ngo c c n đ t m t d u g ch chéo ngư c (\).tex -name *. thì coi như dùng and. Có th s d ng k t h p như v y m t s lư ng b t kỳ các tiêu chí k c tiêu chí ph c t p. f (t p tin thư ng). d (thư m c). Ví d . còn phép lôgíc or và các tiêu chí ph c t p hơn thì c n d u ngo c. tên” t p tin trong tài li u IBM LPI tutorial b n d ch ti ng Vi t do nhóm c ng tác c a vnoss.org/pub. 12 đ trong d u ngo c vì chúng ta bi t r ng trong Linux không có khái ni m ph n m r ng t p tin.odt và . c (thi t b ký t ).tex -or -name *. Ví d . thì có th b đi d u ngo c. C n nói r ng t nh ng tiêu chí đơn gi n có th t o ra nh ng tiêu chí ph c t p hơn nh các phép lôgíc and. n u b n đ c mu n tìm thư m c theo tên c a nó thì có th dùng l nh: [user]$ find /usr/share -name man1 -type d ho c dùng tiêu chí ph c t p: [user]$ find /usr/share \( -name man1 -and -type d \) Trong ví d sau chúng ta tìm t p tin theo tiêu chí như sau: ho c tên t p tin có “ph n m r ng” *. thì có th dùng tiêu chí tìm ki m như sau: (-name *.odt) ho c (-name *. n u b n mu n tìm t t c nh ng t p tin có “ph n m r ng”12 là . M t vài ví d đơn gi n c a tiêu chí tìm ki m có trong b ng 4. –size s [c] Tìm t p tin có c b ng s kh i 512 byte (t c là b ng 512B x s ). t c là có th dùng m t trong hai cách ghi: (-name *. N u không ch ra phép lôgíc c th . chúng ta quay tr l i v i câu l nh find và nói chi ti t hơn v nh ng kh năng có th c a tiêu chí tìm ki m.tex.

L y ví d b n có m t t p tin phim d ng mpg l n. Đương nhiên là chưa ph i t t c nh ng kh năng c a l nh này đư c li t kê ra đây. Thao tác này đư c dùng theo m c đ nh. Ví d . Hãy tìm hi u trong trang tr giúp man ho c m t cu n sách dày c p nào đó v Linux. khi đó trư c khi th c hi n câu l nh cmd cho m i t p tin tìm th y h th ng s h i l i xem b n có mu n th c hi n th t không. Nhưng t p tin này không th n m g n trên m t CD (dung lư ng kho ng 700MB). Tham s c a l nh này là tên c a t p tin .tex -print dùng đ đưa ra màn hình danh sách tên c a t t c nh ng t p tin tìm th y cùng v i đư ng d n đ y đ đ n t p tin.86 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs [user]$ find ~/projects \( \( -name *. Và hãy c n th n khi s d ng nh ng kh năng c a câu l nh này như g i nh ng câu l nh khác đ th c hi n trên t t c nh ng t p tin tìm th y. kho ng 1. Sau cmd {} là d u ch m ph y (. Và cũng không có ghi DVD mà ch có ghi CD. 4. có ích và là m t công c tìm ki m t t trong h th ng t p tin. N u không có d u “+” và d u “–” thì tìm t p tin có giá tr c a tham s b ng s đưa ra. Ví d đơn gi n nh t là thao tác –print. Câu l nh split cho phép sao chép t p tin b ng cách chia chúng ra thành t ng ph n nh theo kích thư c đã đ nh. Có nghĩa r ng c n tìm t p tin có giá tr c a tham s nh hơn s đưa ra. Do đó có th chia t p tin này thành hai ph n m i ph n nh hơn 700MB sau đó s g p chúng l i. ch -exec có th dùng -ok. Đ k t thúc ph n v câu l nh find này.9 Câu l nh split Đôi khi chúng ta c n chia m t t p tin l n thành t ng ph n nh . -type f -atime +365 -exec rm {} \. c n nói thêm r ng sau tiêu chí tìm ki m có th đưa ra ngay thao tác x lý t t c nh ng t p tin tìm th y. Và b n mu n sao chép t p tin này qua m t máy khác nhưng l i không có m t k t n i m ng.) có d u g ch chéo ngư c “\” trư c (chúng ta s hi u rõ hơn tác d ng c a d u g ch chéo ngư c trong chương ngay sau). t c là luôn luôn đư c dùng khi không ch ra thao tác nào như trong các ví d trư c đây. Trong đó cmd là m t câu l nh b t kỳ nào đó c a h v shell.tex \) -or \( -size -200 \) \) Trong ví d cu i cùng này hãy chú ý r ng trư c giá tr kích thư c t p tin có d u “–”. Tương t d u “+” có nghĩa là c n tìm t p tin có giá tr c a tham s l n hơn s đưa ra. Trong trư ng h p này s th c hi n câu l nh cmd đ i v i t t c nh ng t p tin tìm th y. M t ví d khác là thao tác -exec cmd {}.6. Nói chung câu l nh cmd là m t câu l nh r t m nh. Đ làm đư c vi c này chúng ta có th s d ng l nh split. thì hãy dùng câu l nh sau: [user]$ find . [user]$ find ~/projects -name *. n u b n mu n xóa t t c nh ng t p tin trong thư m c hi n th i mà ngư i dùng không “đ ng” đ n trong vòng 365 ngày ho c lâu hơn.2GB. D u này có th s d ng v i b t kỳ tham s có giá tr s nào trong tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. Hãy nh r ng s thay đ i thư ng là m t chi u.

Đ gi i quy t bài toán đã đưa lúc đ u thì c n ch y l nh: [user]$ split -b 650m phim.v. (không có kho ng tr ng và các d u ch m gi a ph n đ u và nh ng ch cái này). ‘xac’. ‘xad’ v. t c là s thu đư c các t p tin ‘xaa’. phimab. Chúng ta có th chuy n hư ng báo cáo này vào m t t p tin: . ‘ac’.mpg Sau đó có th xóa đi các t p tin phimaa. T t nhiên thông tin mà l nh cmp đưa ra hơi ít đ có th quy t đ nh ch n t p tin nào trong s hai t p tin này. còn n u chúng khác nhau thì đưa ra s th t c a dòng và byte ch có s khác nhau. v.3 Thông báo v s khác nhau s hi n th trên màn hình (đ u ra tiêu chu n). N u không đưa ra ph n đ u. . Là vì có th sao chép t p tin m t cách d dàng. phiên b n 0. N u không đưa ra tùy ch n này thì theo m c đ nh kích thư c c a t p tin thu đư c b ng 1MB. t p tin nào quan tr ng hơn. . .mpg phim Sau đó dùng chương trình ghi đĩa sao chép hai t p tin thu đư c (phimaa. 4. r i đưa chúng (có nghĩa là dùng l nh cp) lên máy th hai vào m t thư m c nào đó. Ch c n cho câu l nh này bi t tên hai t p tin mà b n mu n so sánh.3 --> 18 tháng 09 năm 2006. Các t p tin thu đư c s có tên g m ph n đ u (prefix) này và hai ch thêm vào đ chúng không trùng nhau: ‘aa’. Vì th nh ng công c dùng đ so sánh t p tin là c n thi t và t t nhiên là có trong Linux.4. r i sau đó quên luôn là t p tin nào m i hơn ho c t t hơn.10 So sánh các t p tin và l nh patch Có th b n không đ ý nhưng khi làm vi c v i máy tính công vi c so sánh n i dung c a hai t p tin khác nhau g p m t cách thư ng xuyên. .6. Cu i cùng ph c h i t p tin ban đ u b ng l nh: [user]$ cat phim* > phim. thì l nh hoàn thành công vi c mà không đưa ra thông báo gì. Vì th còn có th s d ng câu l nh diff đ bi t đư c s khác nhau gi a hai t p tin đây là gì. thì theo m c đ nh s d ng ‘x’. Công c đơn gi n nh t trong s này là l nh cmp (compare). phimab) lên hai đĩa CD-R(W). L nh này ch so sánh n i dung c a hai t p tin theo t ng byte: [user]$ cmp t p_tin1 t p_tin2 N u hai t p tin hoàn toàn trùng nhau. phiên b n 0.v. ‘ad’.9. ‘ab’. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> diff ChangeLog ChangeLog2 1c1 < 11 tháng 09 năm 2006. ‘xab’.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 87 ban đ u và ph n đ u (prefix) tên c a các t p tin s t o ra. Sau -b là m t s và sau đó là m t ch cái: k (kích thư c tính theo KB) ho c m (tính theo MB).9. Ngoài các tham s có th thêm vào tùy ch n -b đ xác đ nh kích thư c c a các t p tin t o ra (tính theo byte).

diff teppi@ThinhQuyen:~> more ChangeLog. Trong trư ng h p chương trình ng d ng l n thì s ti t ki m này là đánh k . Sau đó nhà phát tri n s a các l i và c p nh t chương trình r i lưu mã ngu n trong m t t p tin khác xvnkb-0. phiên b n 0.c.9. Thông thư ng kh năng này đư c dùng khi phân ph i b n c p nh t c a chương trình ng d ng.3 --> 18 tháng 09 năm 2006. Còn có câu l nh diff3 cho phép so sánh 3 t p tin m t lúc. Đã có xvnkb-0.8.2.c và xvnkb. phiên b n 0. Mà s phát tri n c a ng d ng mã m m i là đi m chính.8.3 Đ đánh giá phiên b n c a m t t p tin thì thu n ti n hơn n u s d ng câu l nh sdiff.diff.diff 1c1 < 11 tháng 09 năm 2006. Tuy nhiên sau khi nh n đư c t p tin *. Tuy nhiên ti t ki m cho ngư i dùng không ph i là ng d ng chính.2.2.9.c.9.c s thu đư c t p tin xvnkb-0. n u không có trong t p tin th hai – m t ký t “>”.c xvnkb-0.9.c xvnkb. ch c n ch y l nh: [user]$ patch xvnkb-0. m t chương trình ng d ng nào đó đư c đưa cho ngư i dùng d ng t p tin xvnkb-0. vì đã có nh ng chương trình ti n ích như Midnight Commander và các .c.diff thì c n ph i đưa nh ng s a đ i đã làm vào phiên b n hi n th i. phân cách nhau b i các kho ng tr ng. N u hai c t có cùng s th t khác nhau.88 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs teppi@ThinhQuyen:~> diff ChangeLog ChangeLog2 > ChangeLog. có ch a mã ngu n c a chương trình này trên ngôn ng C.9. s ti t ki m đư c dung lư ng truy n t i qua m ng Internet n u ch g i xvnkb.c.8.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin Khi s d ng Linux r t có th b n s ít làm vi c v i ph n l n các l nh h v shell.8. Có th d dàng hi u đi u này n u bi t r ng k t qu báo cáo c a diff v s khác nhau gi a hai t p tin có th s d ng cho câu l nh patch.diff.2. L y ví d đơn gi n (“m t cách ngu ng c”).c.diff > xvnkb-0.2. Chúng ta nh r ng m t ng d ng mã m đư c phát tri n b i c m t nhóm các nhà phát tri n và c ng đ ng.c > xvnkb. thì chúng s cách nhau b i m t d u g ch th ng đ ng “|”.c.9.c. N u m t dòng nào đó ch có trong t p tin th nh t thì nó đư c đánh d u b ng m t ký t “<”. Nhưng thư ng s d ng nh t trên các h th ng UNIX và Linux v n là câu l nh diff.c. Bài toán này là do patch gi i quy t.diff s nh hơn nhi u so v i xvnkb-0. T t nhiên là ch c n g i cho ngư i dùng nh ng thay đ i. 4.2. t c là k t qu báo cáo t o ra b ng l nh: [chuoi]$ diff xvnkb-0.2.diff Như v y t t nhiên là kích thư c c a t p tin xvnkb.9. K t qu so sánh khi này s hi n th d ng hai c t.2.2. Bây gi c n đưa nh ng thay đ i đã làm đ n cho ngư i dùng. M i nhà phát tri n s đóng góp đo n mã c a mình b ng chính cách này.

thì nh t đ nh ph i dùng . --catenate. rar v. Chương trình tar có 8 tùy ch n khác v i nh ng tùy ch n còn l i ch khi ch y l nh tar thì c n ph i đưa ra m t trong s 8 tùy ch n này. GNOME. --get L y t p tin ra kh i kho (“gi i phóng”). -x. t c là chương trình này không nén các d li u mà ch k t h p chúng vào m t t p tin chung sau đó ghi t p tin này lên cách băng nh (tape) thư ng dùng đ lưu tr thông tin. Nhưng là ngư i dùng Linux th c s b n cũng nên bi t nh ng câu l nh nén và gi i nén làm vi c trong h v shell. -r.4.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 89 môi trư ng giao di n đ ho như KDE. B ng 4. cũng gi ng như samurai ph i bi t s d ng ki m v y. --create T o kho m i. Chúng ta s tìm th y câu tr l i cho câu h i này sau khi đ c xong hai ph n t i đây. --extract. .7. Vì th bi t cách làm vi c v i tar và gzip đó là danh d c a b t kỳ ngư i dùng Linux nào. -u. pkzip. --concatenate Thêm t p tin vào kho đã có. Nhưng truy n th ng c a Unix đó là tar và gzip và ph n l n mã ngu n (và không ch mã ngu n) c a các chương trình ng d ng đư c phân ph i d ng này. Chúng s giúp b n làm vi c nhanh hơn v i nh ng t p tin nén thư ng g p trong Internet. 4.5: Nh ng tùy ch n chính c a tar Tùy ch n Ý nghĩa -A. N u mu n t o t p tin này trên đĩa c ng.v. --append Thêm t p tin vào cu i kho. --update Ch thêm nh ng t p tin m i hơn b n sao trong kho (c p nh t kho). lha. -t.5). --delete Xóa t p tin kh i kho (không dùng cho băng ghi). thì c n s d ng l nh tar v i tùy ch n f. --diff. -d. M c dù không ai c m b n s d ng các chương trình arj. sau đó ch ra tên t p tin. Và các ti n ích và môi trư ng đó giúp b n làm vi c d dàng v i các t p tin nén s nói t i. Phương ti n chính đ làm vi c v i các t p tin nén trong UNIX và Linux là hai chương trình tar và gzip. Tám tùy ch n này xác đ nh các ch c năng chính c a chương trình (xem b ng 4. Tên chương trình tar có nghĩa là tape archiver. --list Đưa ra danh sách các t p tin trong kho.1 Chương trình tar Nh ng ngư i dùng đã quen v i nh ng chương trình nén d ng winzip (đưa t t c t p tin vào m t “kho” r i sau đó nén chúng) thì có th s h i “T i sao l i c n hai chương trình?”. và s th y đây không ph i là m t y u đi m c a Linux mà còn là đi m m nh n u bi t cách k t h p “nh p nhàng” hai chương trình này. . -c. --compare Tìm s khác nhau gi a các t p tin trong kho và trên h th ng t p tin (so sánh). N u b n làm vi c v i các t p tin kho trên đĩa ch không ph i v i băng ghi (đây là đa s trư ng h p s d ng máy tính cá nhân).

tar projects Câu l nh này s t o ra kho projects. Đ t o m t kho t p tin tar t vài t p tin c n s d ng m t trong hai l nh sau: [user]$ tar -cf tên_kho t p_tin1 t p_tin2 [user]$ tar cf tên_kho t p_tin1 t p_tin2 trong đó tùy ch n c (t bây gi tôi s b đi d u g ch ngang “–” phía trư c tuỳ ch n) cho bi t chương trình c n t o ra (create) kho t p tin./. ho c “lưu toàn b c u trúc thư m c”). mà còn lưu nh ng t p tin c a thư m c m . Nh vào tính năng này có th lưu vào kho ngay l p t c nhi u t p tin b ng m t câu l nh r t ng n. Nh ng tùy ch n khác (tr 8 tùy ch n b t bu c k trên) là không c n thi t. C n chú ý là trong ví d trên n u ch “*” đ t “*. chúng ch dùng đ thêm vào các ch c năng ph c th nào đó. Bây gi b n đ c đã bi t cách t o kho t p tin. bao g m c các ký t thay th đơn gi n như “*” và “?”. Trong t p tin kho c u trúc thư m c c a projects v n đư c gi nguyên. gi s projects. mà ch cho bi t m t s dòng l nh c n thi t nh t đ làm vi c v i các kho t p tin. . tùy ch n v b t bu c chương trình ph i đưa ra danh sách các t p tin đưa vào kho. . Đ l y (gi i phóng) t t c t p tin ra kh i kho. Có th li t kê các tuỳ ch n m t ch cái (c. N u ch y l nh sau: [user]$ tar cvf tên_kho . đ t o ra kho ch a t t c các t p tin c a m t thư m c con c a thư m c hi n th i. c n dùng l nh: [user]$ tar xvf tên_kho Hi n th danh sách các t p tin trong kho b ng l nh: . Cũng trong ví d này n u không ch ra tên thư m c thì s lưu t t c các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. f. thì ch c n g i l nh: [user]$ tar cf projects.tar trong thư m c hi n th i. nh ng thư m c con còn l i c a projects s không đư c lưu. Kho này không ch lưu t t c nh ng t p tin có trong thư m c projects mà còn lưu t t c nh ng thư m c con c a nó cùng v i t t c nh ng t p tin n m trong chúng (chúng ta dùng thu t ng “lưu đ quy”. Chúng ta s th y ví d t i đây.* thì không ch lưu t t c các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. . Ví d . còn tuỳ ch n f cho bi t là kho này ph i đư c t o d ng t p tin có tên tên_kho phía sau tùy ch n. Tôi s không đưa ra mô t t t c các tùy ch n c a l nh tar.*” thì s ch lưu nh ng t p tin n m tr c ti p trong thư m c projects và nh ng thư m c con có d u ch m trong tên (ít g p).90 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs tùy ch n f. Trong ph n tên t p tin mu n lưu vào kho có th s d ng các “m u tên”. ) li n nhau và d u g ch ngang (–) phía trư c có th dùng nhưng không nh t thi t ph i có. Như v y s có ích hơn trong th i gian này. Ví d .tar projects/* ho c th m chí còn đơn gi n hơn: [user]$ tar cf projects.

flash. . Đ nén t p tin này l i thư ng s d ng câu l nh gzip. T t nhiên còn có nh ng ti n ích sao lưu chuyên dùng khác. Nhưng khi này m i t p tin s đư c nén riêng r . nó không nén kho này l i mà ch k t h p các t p tin riêng r vào m t t p tin chung. Ph c h i l i b ng l nh: [user]$ tar xpvf tên_kho N u có khó khăn khi s d ng l nh tar. thì v n có th sao lưu d li u quý báu c a mình lên đĩa m m b ng: [user]$ tar Mcvf /dev/fd0 thư_m c r i ph c h i thư m c b ng l nh: [user]$ tar Mxpvf /dev/fd0 Ho c đơn gi n hơn. .7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 91 [user]$ tar tvf tên_kho | less Gi i phóng m t t p tin nào đó b ng: [user]$ tar xvf tên_kho tên_t p_tin Chương trình tar là phương ti n thu n l i đ t o các b n sao lưu tr (sao lưu) c a t p tin. DVD. ftp. hãy đ c tr giúp man c a nó ho c đ c nh ng thông tin hi n ra khi ch y tar v i tùy ch n --help 4. Trư ng h p đơn gi n nh t c a l nh này trông như sau: [user]$ gzip tên_t p_tin Trên dòng l nh có th đưa ra cùng lúc vài tên ho c “m u tên” t p tin. t o m t t p tin kho ch a: [user]$ tar cvf tên_kho thư_m c r i sao chép t p tin tên_kho lên m t thi t b lưu tháo r i ho c thư m c trên m ng nào đó (CD..4. ch không t o m t t p tin chung.7.2 Chương trình gzip M c dù chương trình tar t o ra kho t p tin. Đ gi i nén t p tin hãy dùng m t trong hai câu l nh sau: [user]$ gzip -d tên_t p_tin ho c [user]$ gunzip tên_t p_tin . nhưng như đã nói trên. ). nhưng c khi b n đ c không bi t nh ng ti n ích này.

--list Đưa ra tên t p tin n m trong t p tin nén. –S . --license Hi n th s phiên b n và b n quy n c a chương trình.6. -9. --quiet B đi nh ng c nh báo.6: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip Tùy ch n Ý nghĩa -h. Kích thư c t p tin thu đư c nh hơn nhưng t t nhiên là s lâu hơn. -q. Chương trình này nén m nh hơn (có m c đ nén cao hơn.92 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs B ng 4. Bây gi chúng ta s li t kê m t vài tùy ch n có ích c a chương trình gzip vào b ng 4. -r. nên thư ng dùng gzip đ nén nh ng kho t p tin do tar t o ra. -1. Còn khi gi i nén thì t p tin nén s b xóa.suf m c đ nh s d ng ph n sau là gz. -N. --fast Nén nhanh (m c đ nén th p). --recursive Nén toàn b (đ quy) thư m c. kích thư c c a nó và m c đ nén (tính theo %). Theo . Chúng ta có c m giác như t p tin đư c “đưa ra. --test Th (ki m tra) tính nguyên v n c a t p tin nén. ch còn l i t p tin đã nén. Nhưng đó là nh ng t p tin hoàn toàn khác nhau! Hãy s d ng l nh ls -i đ ki m tra ch s inode c a chúng. t o ra các t p tin nh hơn) và làm vi c nhanh hơn. Chú ý: n u s d ng ph n sau khác “gz” thì khi gi i nén chương trình s đưa ra thông báo l i d ng “unknown suffix – ignored” (ph n sau không bi t – l đi). . --no-name Không lưu ho c không ph c h i tên ban đ u và th i gian t o t p tin. -n. --help Hi n th tr giúp ng n g n v cách s d ng chương trình. --name Lưu ho c ph c h i tên ban đ u và th i gian t o t p tin. Hơn n a còn có th s d ng “k t h p” hai chương trình này. --version Hi n th phiên b n c a chương trình.suf. 4. đưa vào” m t kho. Các b n phân ph i Linux m i đã có cài đ t s n chương trình này. B i vì chương trình gzip không có kh năng lưu nhi u t p tin vào trong m t t p tin. T p tin ban đ u sau khi nén s b xóa. S d ng trong trư ng h p có đưa ra “m u tên” t p tin. -v. --best M c đ nén m nh hơn.3 Chương trình bzip2 Trong th i gian g n đây ngư i dùng Linux thư ng s d ng thêm m t chương trình nén n a đ thay th cho gzip – chương trình bzip2. —-suffix Thêm ph n sau (suffix) vào tên t p tin nén. -l. Chúng ta s xem xét v n đ này ngay sau. -L.7. ch còn l i t p tin bình thư ng. -t. -V. --verbose Đưa ra các thông báo ph trong khi làm vi c.

quy n truy c p và có th c ch s h u như t p tin ban đ u. vì cơ ch nén s d ng ph n đ u (head) có kích thư c 50 byte.-tên_t p_tin Bây gi đã đ n lúc chúng ta h c cách k t h p tar v i hai câu l nh gzip và bzip2 đ làm vi c nhanh và có hi u qu hơn.4.tbz thay th b ng tên_t p_tin.2. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> bzip2 2 teppi82@ThinhQuyen:~> mv 2.7. dù tham s có m t d u g ch ngang đ u. ví d xvnkb-0. Câu l nh bunzip2 ho c bzip2 –d gi i nén t p tin ch ra.bz thay th b ng tên_t p_tin • tên_t p_tin. t c là thay th m i t p tin đưa vào dòng l nh b ng phiên b n đã nén c a t p tin đó. Đ gi i nén t p tin này thông thư ng b n c n dùng hai câu l nh sau ti p n i nhau: . Ví d : [user]$ bzip2 -.sj teppi82@ThinhQuyen:~> bunzip2 2. Đi u này có th x y ra đ i v i nh ng t p tin có kích thư c nh hơn 100 byte.9.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 93 Chương trình bzip2 làm vi c tương t như gzip. nhưng s nhanh hơn n u chúng ta ch c n s d ng m t câu l nh đ có th t o ra m t t p tin nén.4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2 T t nhiên không ai ngăn c n b n s d ng riêng r các câu l nh tar v i gzip và bzip2.7. 4.tar • tên_t p_tin khác thay th b ng tên_t p_tin. Tôi s đưa ra m t danh sách ng n nh ng tùy ch n c n thi t nh t trong b ng 4. Trong m t s trư ng h p t p tin nén có th còn l n hơn theo kích thư c so v i t p tin ban đ u. Khi gi i nén bzip2 s đoán tên c a t p tin s t o ra theo quy lu t sau: • tên_t p_tin.bz2. thì kích thư c c a t p tin tăng lên kho ng 0. N u t p tin này không ph i do bzip2 t o ra thì chương trình s không gi i nén mà đưa ra l i c nh báo.bz2 2.out Các tuỳ ch n c a bzip2 r t gi ng v i tùy ch n c a gzip nhưng không ph i t t c .sj. Hãy tư ng tư ng b n nh n đư c m t t p tin. Nh ng t p tin g m m t chu i ng u nhiên (random) c a các ký t .using 2. trong đó có các t p tin nén. Tham s đ ng sau hai d u g ch ngang (--) và m t kho ng tr ng đư c coi là tên t p tin.out. Do đó có kh năng ph c h i nh ng tính ch t này c a t p tin khi gi i nén.sj -.bz2 thay th b ng tên_t p_tin • tên_t p_tin. nhưng thêm vào ph n cu i là . T p tin nén có th i gian s a đ i.tbz2 thay th b ng tên_t p_tin.5%.sj bunzip2: Can’t guess original name for 2. hay gi i nén m t t p tin.tar • tên_t p_tin.tar.gz.

--force Ghi chèn lên t p tin đã có. -z. -t.7: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2 Tùy ch n Ý nghĩa -d. --decompress B t bu c gi i nén t p tin.2. Tùy ch n này c n thi t vì trên th c t bzip2. -v. --quiet B đi nh ng c nh báo ít ý nghĩa. Do đó c n đ t tên rõ ràng cho nó cùng v i ph n đuôi .tar. N u mu n ghi chèn thì hãy dùng tùy ch n này. . Ch nên dùng tùy ch n này trên nh ng máy tính cũ có ít b nh (8MB ho c ít hơn).9.2.gz [user]$ tar xvf xvnkb-0. bunzip2 và bzcat ch là m t chương trình. –V. Đ gi i nén t p tin k trên ch c n dùng m t câu l nh như sau: [user]$ tar xzvf xvnkb-0. —-license Hi n th s phiên b n và b n quy n c a chương trình. Tùy ch n -d b đi cơ ch này và b t bu c chương trình ph i gi i nén t p tin đã ch ra.tar).tar Nhưng trong s nh ng tùy ch n c a chương trình tar còn có m t tuỳ ch n đ c bi t z cho phép gi i nén t p tin b ng chương trình gzip (th c hi n vai trò c a l nh th nh t trong hai l nh k trên).2.gz vào tên c a t p tin thu đư c.gz K t qu thu đư c là hoàn toàn như trên tr m t đi m: trong trư ng h p dùng 2 câu l nh thì trên đĩa s gi l i t p tin trung gian (xvnkb-0.94 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs B ng 4. -q.tar. -f.9. -k.tar. Có l chúng ta không bao gi c n đ n tùy ch n này ho c ít nh t là hy v ng như v y. ngư i dùng không c n ph i gõ thêm m t l nh xoá t p tin. Như v y cách th hai còn có m t ưu đi m n a là không gi l i các t p tin trung gian. —-version Gi ng như --L. M i chương trình tuỳ theo “ph n m r ng” t p tin mà quy t đ nh xem s làm gì v i t p tin đó. -s. --small Gi m yêu c u đ i v i dung lư ng b nh c n s d ng b ng cách gi m t c đ nén. --compress B t bu c nén t p tin (xem trên).2.gz.9. Theo m c đ nh bzip2 không ghi chèn lên t p tin đã có trên đĩa. [user]$ gzip -d xvnkb-0.tar. Vi c t o t p tin b ng cách s d ng k t h p tar và gz cũng đư c th c hi n b ng tùy ch n z: [user]$ tar czvf tên_t p_tin. --test Th (ki m tra) tính nguyên v n c a t p tin nén.gz thư_m c C n chú ý r ng trong trư ng h p này chương trình s không t đ ng thêm ph n đuôi . –L.9. --verbose Đưa ra các thông báo ph trong khi làm vi c (ch có ý nghĩa chu n đoán). --keep Gi gìn (không xóa) t p tin ban đ u khi nén ho c gi i nén.

B n có th th các chương trình unzip và unrar có trên h th ng Linux c a mình.bz2 và t o t p tin nén b ng: [user]$ tar cjvf tên_t p_tin. ch c n đưa vào dòng l nh tên c a t p tin. Ngoài hai h th ng t p tin này Linux còn có th làm vi c v i các “phiên b n” khác nhau c a h th ng t p tin FAT (FAT16 và FAT32). tôi mu n nói thêm r ng. Thư ng nói là cây thư m c đư c t o thành t các h th ng t p tin riêng. đ ng th i tăng hi u su t làm vi c và làm gi m kh năng m t thông tin do chương trình gây ra. Nói như v y vì trong UNIX (và Linux) không có khái ni m “đ nh d ng đĩa” mà s d ng khái ni m “t o h th ng t p tin”.zip hay *. xác đ nh quy n truy c p. chúng ta c n t o trên đĩa này h th ng t p tin. T c là. n u “không may” b n nh n đư c m t t p tin d ng *.rar thì cũng đ ng v i ch y sang nh m t máy s d ng Windows đ gi i nén. h th ng t p tin ISO9660 s d ng đ ghi thông tin trên CD-ROM và . Đ có thêm thông tin hãy tìm hi u trang tr giúp man ho c các tài li u HOWTO tương ng.8 T o và g n các h th ng t p tin Trong nh ng ph n trư c chúng ta đã đ c p ng n g n m t s câu l nh chính đ làm vi c v i nh ng h th ng t p tin đã đ nh d ng s n. Nhưng h th ng t p tin g c c a nó là “h th ng t p tin m r ng” (extfs) phiên b n 2 và 3. Đ có th s d ng h th ng t p tin này đ ghi các t p tin. Bây gi chúng ta s d ng l i v n đ làm sao đ t o ra h th ng t p tin và cách thay đ i nó.tar. mount). ví d đĩa c ng. Như v y là có th nói g n h th ng t p tin ho c g n đĩa lưu cùng v i các h th ng t p tin có trên nó. Vì th ti p theo chúng ta s nói v t o h th ng t p tin trên m t phân vùng. Cây thư m c c a Linux đư c t o ra t nh ng “cành” riêng r tương ng v i các đĩa khác nhau.8 T o và g n các h th ng t p tin 95 S d ng k t h p tar và bzip2 là hoàn toàn tương t . Còn c n ph i nói thêm r ng thông thư ng đĩa c ng đư c chia thành các phân vùng. nh ng đĩa không b chia có th coi là m t phân vùng. gi i nén t p tin b ng l nh: [user]$ tar xjvf tên_t p_tin. Vi c t o nh ng phân vùng như v y giúp th c hi n d dàng các thao tác như: sao lưu. T c là m i đĩa đư c đ t tương ng v i h th ng t p tin riêng. Cách s d ng nh ng l nh này h t s c đơn gi n.bz2 thư_m c Tôi nghĩ r ng nh ng thông tin k trên đã đ đ làm vi c m t cách có hi u qu v i các chương trình nén tar. gzip và bzip2. nh t là đ i v i nh ng đĩa m i s n xu t g n đây có dung lư ng l n t vài ch c đ n vài trăm GB. N u có gì khó khăn hãy th “unzip –help” ho c “unrar –help”. Khi chúng ta có m t đĩa lưu m i. gzip ho c bzip2 vì b n là ngư i dùng Linux! 4.tar.4. Còn m t đi m n a cũng c n nói đ n là Linux có th làm vi c v i nhi u d ng h th ng t p tin khác nhau. Đ k t thúc ph n v nh ng chương trình làm vi c v i t p tin nén này. nhưng c n dùng tùy ch n j c a tar đ thay cho tuỳ ch n z. Tôi ch c ch n là b n s t gi i quy t đư c v n đ . thì đ u tiên c n k t n i nó và cây thư m c chung (chúng ta s d ng thu t ng “g n”. Và đ ng quên ch t o ra các t p tin nén b ng tar.

n u ghi nh m b n s b m t d li u. Đ b t đ u làm vi c v i h th ng t p tin m i. T o h th ng t p tin d ng ext3fs có nghĩa là t o trên phân vùng này c a đĩa m t siêu kh i (superblock). đ u tiên c n k t n i (g n) nó vào cây thư m c chung b ng l nh mount. Đi m g n là m t thư m c đã có trong cây thư m c. Ví d . Ví d h th ng t p tin có d ng ext3fs. câu l nh: [root]# mount /dev/hda10 /mnt/diaC s g n h th ng t p tin c a phân vùng /dev/hda10 vào thư m c /mnt/diaC. N u chưa có hãy t o ra b ng l nh mkdir. N u không đưa ra tùy ch n -t thì s dùng d ng h th ng t p tin m c đ nh (hi n nay là phiên b n cũ c a ext – ext2fs). Sau khi th c hi n câu l nh mkfs. s t o ra h th ng t p tin d ng ext3fs trong phân vùng ch ra. thì ngư i dùng không còn truy c p đư c t i n i dung (bao g m c thông tin v ch s h u cũ và quy n truy c p t i chính b n thân thư m c) c a thư m c này n a. N u dùng chúng thì ch c n b đi ph n -t ext3 ho c -t ext2. Đ t o ra nh ng đĩa m m có th đ c trên DOS và Windows c n dùng tùy ch n -t v i giá tr vfat ho c nh ng ti n ích đ c bi t khác. N i dung này s ch “quay tr l i” khi ngư i dùng b g n (unmount) h th ng t p tin ra kh i thư m c. tên phân vùng) và đi m g n (mount point). 14 13 . Trên các b n phân ph i Linux m i còn có th s d ng các câu l nh mkfs. nhưng c n bi t là v i h th ng t p tin ext3fs thì b n không đ c đư c đĩa m m này trên DOS ho c Windows (n u không dùng chương trình ho c driver đ c bi t). Th c hi n t t c nh ng vi c này b ng l nh mkfs14 . Ph i có ít nh t hai tham s cho câu l nh mount: thi t b (device. mà ch t m th i b gi u đi. C n ph i có thư m c /mnt/diaC trong cây thư m c. Đ u tiên chúng ta s xem xét trư ng h p c n t o h th ng t p tin trên m t phân vùng nào đó (đã có) c a đĩa. Hãy c n th n khi vi t tên phân vùng.ext2. và các kh i d li u. N i dung cũ c a thư m c không b hu . m t b ng các mô t inode. vì v y đ ng xóa nó. Vì th t t nh t là dùng các thư m c r ng đã chu n b s n t trư c đ S h tr đ c đã t t. mkfs. N u b n mu n t o h th ng t p tin trên đĩa m m thì c n ch y: [root]# mkfs -t ext3 /dev/fd0 Có th nói r ng chúng ta đã “đ nh d ng đĩa m m”. Thư m c này đư c chương trình fsck dùng trong nh ng trư ng h p kh n c p. và dùng làm “thư m c g c” đ i v i h th ng t p tin g n vào (gi ng như nút n i gi a thân cây và cành cây). Trong h th ng t p tin m i s t đ ng t o ra m t thư m c v i tên lostfound+. T c là khi t o và g n các h th ng t p tin c n luôn luôn nh r ng d ng h th ng t p tin trên các đĩa lưu khác nhau có th không gi ng nhau.ext3 và các câu l nh tương t . tuy nhiên s h tr ghi lên NTFS chưa th t hoàn h o. C n chú ý là sau khi g n h th ng t p tin vào thư m c /mnt/diaC.96 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs các h th ng t p tin khác (k c NTFS13 ). Trong trư ng h p đơn gi n nh t ch c n ch y l nh sau: [root]# mkfs -t ext3 /dev/hda2 T t nhiên là c n thay th /dev/hda2 b ng tên c a phân vùng trên máy c a b n. b xóa.

Vùng này đư c chương trình sao lưu dump s d ng. hãy xem b ng 4. iso9660. • Đi m g n.4. smb. N u không có t p tin đó (ch khi nào b n c tình ho c vô tình xóa) ho c trong t p tin không có nh ng d li u c n thi t. câu l nh: 15 16 Đ ti n đ c các vùng thư ng s p cho th ng hàng. vfat. xia. Hi n nay Linux h tr các h th ng t p tin sau: minix. nhưng đi u đó là không nh t thi t. H th ng t p tin v i giá tr nh hơn s đư c ki m tra trư c. cũng như tên c a h th ng t p tin m ng NFS (ví d ThinhQuyen:/home/nhimlui – thư m c /home/nhimlui trên máy có tên ThinhQuyen). . Kh năng này có ích trong trư ng h p s d ng câu l nh mount v i tham s -a (câu l nh mount v i tham s -a s g n t t c các h th ng t p tin li t kê trong t p tin /etc/fstab). umsdos. như sau: [root]# mount -t d ng_httt thi t_b đư ng_d n trong đó d ng_httt xác đ nh d ng h th ng t p tin trên thi t_b (phân vùng).). Còn có th li t kê m t s d ng phân cách nhau b i d u ph y (. Có th có các giá tr khác.1). • M c đ dump. • Các tuỳ ch n g n. Có th s d ng tên thi t b có trên máy (ví d /dev/hda10). D ng đơn gi n nh t trong ví d trên c a l nh mount ch làm vi c v i đi u ki n t t c nh ng tham s còn thi u có th tìm th y trong t p tin /etc/fstab. Trong câu l nh mount còn có th đưa ra danh sách các d ng h th ng t p tin không c n g n b ng c (flag) no. Trong trư ng h p đó câu l nh mount th t xác đ nh d ng c a h th ng t p tin đang g n. hpfs. Hãy xem trang man fs đ đ c mô t ng n g n v nh ng h th ng t p tin này. ext2. M i dòng c a t p tin này ch a thông tin v m t h th ng t p tin và g m 6 vùng phân cách nhau b i các kho ng tr ng15 : • Tên thi t b (phân vùng). ch d ng h th ng t p tin trong vùng “d ng h th ng t p tin” và sau tùy ch n -t c a l nh mount có th đ t giá tr auto. sysv. Tên đ y đ bao g m c đư ng d n c a thư m c s g n t p tin vào. ncpfs16 . Theo m c đ nh là rw (đ c và ghi). • Th t ưu tiên ki m tra h th ng t p tin b ng câu l nh fsck. n u không – s 0. thì c n s d ng d ng đ y đ c a l nh mount.8 T o và g n các h th ng t p tin 97 làm “đi m g n” (vì th mà trong tiêu chu n FHS có đ c p đ n thư m c /mnt. N u h th ng t p tin c n đư c sao lưu thì đây ph i có s 1. nfs. ext3. T p tin c u hình /etc/fstab ch y u dùng đ g n t đ ng các h th ng t p tin trong quá trình kh i đ ng Linux. proc. nên t t hơn h t là ch ra d ng m t cách chính xác. ext. còn đư ng_d n xác đ nh đi m g n. Tuy nhiên trong m t s trư ng h p có th d n đ n l i. hãy xem trang man c a dump. N u b ng nhau thì s ki m tra song song (t t nhiên n u có th ). • D ng h th ng t p tin. Ví d . msdos.

Ví d . nhưng n u trong vùng các tùy ch n g n có ch ra tùy ch n user. Thông thư ng ch có ngư i dùng cao c p root m i có kh năng g n các h th ng t p tin. flash) ra kh i máy thì c n “tháo” (b g n) các h th ng t p tin có trên các đĩa tháo r i này. Đ b t kỳ ngư i dùng nào cũng có th b g n h th ng t p tin thì trong t p tin /etc/fstab c n thay th tùy ch n user b ng tùy ch n users (trong vùng các tùy ch n g n). T t c các tham s khác câu l nh mount s l y t t p tin /etc/fstab.ext Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs g n t t c các h th ng t p tin tr các d ng smb (Samba17 ) và ext Khi g n h th ng t p tin có trong /etc/fstab. Ch có ngư i dùng đã g n h th ng t p tin và t t nhiên c ngư i dùng cao c p root m i có quy n b g n nó. Vì đ u tiên b n c n g n các đĩa này (nói chính xác là h th ng t p tin có trên đĩa) vào cây thư m c chung. DVD. B ng này n m trên đĩa d ng t p tin /etc/mtab. .user. . thì t t c m i ngư i dùng s có kh năng g n (b g n) h th ng t p tin đó. T c là h th ng t p tin không đư c b n. t c là đ c và ghi). Đ thay m t đĩa r i khác thì đ u tiên c n b g n (“tháo”) đĩa đã có ra r i m i g n 17 các chia s trong m ng c a Windows . ho c s d ng câu l nh mount v i tham s -r Câu l nh mount và umount h tr b ng các h th ng t p tin đã g n.sync 0 0 thì b t kỳ ngư i dùng nào cũng có quy n g n h th ng t p tin trên đĩa DVD c a mình b ng câu l nh: [user]$ mount /dev/hdd ho c: [user]$ mount /media/dvd Trong b ng 4. Tham s c a câu l nh umount là tên thi t b (phân vùng) ho c đi m g n. N u mu n g n m t h th ng t p tin nào đó và ch cho phép đ c thì c n ch ra tùy ch n r (read only) trên dòng tương ng c a t p tin /etc/fstab (theo m c đ nh s d ng rw. Trư c khi b các đĩa tháo r i (đĩa m m. Thao tác này đư c th c hi n b ng câu l nh umount (không ph i unmount!).98 [root]# mount -a -t nosmb. Zip. C n nói r ng n u so v i Windows thì làm vi c v i các đĩa r i (đĩa m m.8 có đưa ra thêm m t vài tùy ch n có th s d ng trong câu l nh mount và trong t p tin/etc/fstab (vùng các tùy ch n g n).v. more ho c b ng câu l nh mount (không có tham s ). Ch có th b g n h th ng t p tin khi không có t p tin nào c a nó m ra. thì ch c n đưa ra m t tham s : ho c tên c a thi t b (phân vùng) ho c đi m g n. v. ) trên Linux có m t chút ph c t p hơn. n u trong t p tin /etc/fstab có dòng: /dev/hdd /media/dvd auto noauto. Có th xem tr c ti p t p tin này b ng các chương trình xem t p tin (less. CD. không ti n trình nào đang ch y t t p tin chương trình n m trên h th ng t p tin này và trong h th ng không có ti n trình nào s d ng h th ng t p tin này.

ro G n h th ng t p tin ch đ đ c. và m i ch đ c p đ n “m t trư c”. auto Có th g n h th ng b ng câu l nh mount v i tùy ch n -a. dev Các thi t b kh i và thi t b ký t (byte) trong h th ng t p tin là nh ng t p tin đ c bi t. ch đư c nói đ n trong chương này khi c n thi t. Đây là t t c nh ng gì mà ngư i dùng Linux m i (và r t m i) c n bi t v h th ng t p tin ext3fs.8: Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount Tùy ch n Ý nghĩa async Vào/ra (ghi/đ c) c a h th ng t p tin th c hi n không đ ng b (không t c th i). nodev. Thư ng s d ng đ thay đ i các tùy ch n g n. nodev Không coi các thi t b kh i và thi t b ký t (byte) trong h th ng t p tin là nh ng t p tin đ c bi t. Tùy ch n -a không t đ ng g n h th ng t p tin này. ti p đĩa th hai. rw G n h th ng t p tin đ đ c và ghi. Ví d . nouser C m ngư i dùng bình thư ng g n h th ng t p tin. exec. m t sau (c u trúc bên trong). nhưng b n cũng c n bi t cách làm vi c v i các đĩa r i n u có v n đ x y ra v i các d ch v đó. nosuid. suid. nouser. M t s b n phân ph i (Debian. defaults S d ng các tuỳ ch n theo m c đ nh: rw. Chúng ta s xem xét k hơn m t sau này trong . Tuy trên các b n phân ph i m i đã có các d ch v cho phép t đ ng g n và t đ ng “tháo” các đĩa r i.4. Xin nh c l i là nh ng gì đã nói đây ch dành cho h th ng t p tin ext3fs (m t s thông tin v n còn đúng cho phiên b n ext2fs). dev. dvd và flash trong /mnt đ làm đi m g n cho ba thi t b c a mình. nosuid Không cho phép dùng “bit thay đ i ID ngư i dùng” và “bit thay đ i ID nhóm”. openSUSE) s t o s n cho b n nh ng đi m g n này. sync Vào/ra (ghi/đ c) c a h th ng t p tin th c hi n đ ng b (t c th i). m t quay v phía ngư i dùng c a h th ng này (ch y u là c u trúc t p tin). user Cho phép ngư i dùng bình thư ng g n h th ng t p tin. exec Cho phép th c hi n các t p tin chương trình n m trên h th ng t p tin này. M t còn l i. đ c bi t trong trư ng h p m r ng quy n truy c p (ví d thêm quy n ghi cho h th ng t p tin đã g n ch đ c). remount Cho phép g n l i h th ng t p tin đã g n. Đ i v i nh ng ngư i dùng này luôn luôn g n v i các tùy ch n noexec. noauto Ch có th t g n h th ng t p tin. suid Cho phép dùng “bit thay đ i ID ngư i dùng” và “bit thay đ i ID nhóm”. T t nh t hãy chu n b s n cho m i đĩa r i m t “đi m g n” riêng. async. auto. n u b n có m t đĩa m m.8 T o và g n các h th ng t p tin 99 B ng 4. m t dvd và m t flash thì hãy t o ba thư m c floppy.

100 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs m t vài chương s p t i. Còn bây gi b n đ c s chuy n sang nghiên c u thành ph n quan tr ng th 2 trong 4 thành ph n chính c a Linux – h v bash. .

1 H v là gì? Chúng ta thư ng nói “ngư i dùng làm vi c v i h đi u hành”. vì đã có giao di n đ h a. Tuy nhiên đây là m t ý ki n sai l m. Vì Linux là HĐH đa ti n trình. Và đ so n th o m t t p tin văn b n không nh t thi t ph i ch y các trình so n th o l n và ch m ch p (đ c bi t trên các máy có c u hình ph n c ng th p) c a môi trư ng đ h a. tên g i “h v ” b ph n đ i r t nhi u. nên ngay trong ch đ text đã có kh năng làm vi c trong vài c a s . hay shell. Trên các h th ng UNIX đ u tiên có m t chương trình. Sau đó. Theo ý ki n c a m t s chuyên gia ngôn ng cũng như chuyên gia Linux thì nên g i chương trình này m t cách đúng hơn là “trình x lý l nh” hay “trình biên d ch l nh”.Chương 5 Bash T t g hơn t t nư c sơn – ca dao t c ng Vi t Nam Trong ph n này chúng ta s đ c p đ n v n đ làm vi c v i Linux ch đ text. 5. Ch y chương trình t dòng l nh c a h v tương đương v i vi c nháy (đúp) chu t lên bi u tư ng c a chương trình trong GUI. vì trên th c t “liên h ” v i ngư i dùng đư c th c hi n b i m t chương trình đ c bi t. vài bi n th c a sh đư c phát tri n và làm t t hơn. trong đó có Bourne shell — phiên b n m r ng c a sh. g i là sh.h v . Nh ng ngư i dùng Linux m i (newbie) thư ng nghĩ s ch ng bao gi làm vi c ch đ này. vi t t t c a shell. C n nói ngay r ng. Đưa các tham s cho chương trình trên dòng l nh tương đương v i vi c chúng ta kéo và th cái gì đó lên bi u tư ng chương trình trong môi trư ng đ h a. cũng như qua giao di n đ h a. b t kỳ chương trình nào trong Linux có th kh i đ ng t dòng l nh c a h v (n u máy ch X đã ch y). hay còn đư c g i là console ho c terminal. Tuy nhiên. vi t b i Steve Bourne. Nhưng m t khác. Và dù sao thì ch đ text c a HĐH Linux không ph i là ch đ text m t ti n trình c a MS-DOS. Nói ngoài l m t chút. b i vì r t nhi u công vi c có th th c hi n nhanh và thu n ti n trong ch đ này hơn là s d ng giao di n đ h a. Có hai d ng c a chương trình đã đ c p . m t s chương trình không th ch y GUI và ch có th th c hi n t dòng l nh. th c hi n “liên h ” v i ngư i dùng trong môi trư ng đ h a. đ làm vi c trong ch đ text (giao di n dòng l nh) và giao di n đ h a GUI (Graphical User Interface). tên g i “h v ” (shell) đư c dùng cho các chương trình dùng đ biên d ch l nh trong ch đ text trên m i h th ng UNIX. D . Đi u này không hoàn toàn đúng.

H v cung c p các toán t đi u ki n và toán t vòng l p.[ ] { } : . b t kỳ m t thu t toán nào cũng có th đư c xây d ng t hai (ba) thao tác cơ b n và m t toán t đi u ki n. b n đ c nên bi t các t h p phím chính. Trư c khi b t đ u ph n này. Nhưng tính ch t chính c a h v . vì th dư i khi nói đ n h v . Ti p theo chúng ta s ch xem xét bash. Ký hi u g ch chéo dùng đ phân chia tên các thư m c trong đư ng d n. Trên ti ng Anh đây là m t cách chơi ch . vì t Bourne đ c gi ng v i t borne (sinh ra.gnu. ch y chúng đ n vi c t ch c d li u đ u vào/đ u ra. h v ch u trách nhi m v công vi c v i các bi n môi trư ng và th c hi n m t vài bi n đ i (th . Ngoài ra. xin ng m hi u đó là bash. nh đó đưa h v tr thành m t công c m nh c a ngư i dùng. ho c đ bi u th các thao tác nào đó. ký t hàng m i (t o ra khi nh n phím <Enter>) và ký t kho ng tr ng. Trong tên t p tin ch d u ch m (. Trong toán h c t lâu đã đư c ch ng minh r ng.2 Các ký t đ c bi t H v bash s d ng m t vài ký t t b 256 ký t ASCII cho các m c đính riêng.102 Bash án GNU (d án phát tri n chương trình ng d ng c a Stallman. Tuy nhiên các ký t _. g ch ngang và d u ch m) thư ng đư c s d ng trong tên t p tin. Vi c đưa ngay t t c ý nghĩa đ c bi t c a nh ng ký t này và các tình hu ng s d ng chúng t m th i không có ích. Đ ng th i cho phép đưa các tham s cũng như k t qu làm vi c c a m t chương trình t i các chương trình khác hay t i ngư i dùng. t vi c tìm ki m chương trình đư c g i. s d ng đ đi u khi n vi c nh p d li u trên dòng l nh. Nên nh ít nh t cách s d ng c a các (t h p) phím <Ctrl>+<C>.) và g ch chéo (/) có giá tr đ c bi t. ho c đ bi n đ i bi u th c. Nó s d ng các ti n ích và chương trình khác (có trong thành ph n h đi u hành.org/) sau đó cho ra đ i h v bash. Nhưng trong đa s các trư ng h p không khuyên dùng các ký t v i giá tr th hai. và đây là m t ví d cho th y không ph i lúc nào chúng cũng có giá tr đ c bi t. xem http: //www. đ ra). đó là nó bao g m m t ngôn ng l p trình đơn gi n. hay đư c cài đ t riêng) đ làm các thao tác cơ b n cho ngôn ng l p trình mà nó h tr . Trư c h t đó là vi c s d ng chúng trong tên t p tin và thư m c. 5. Đây cũng là s c m nh và là m t trong các ch c năng chính c a h v . còn d u ch m có giá tr đ c bi t khi nó là ký t đ u tiên trong tên t p tin (cho bi t t p tin là “ n”). tên g i c a nó đư c gi i mã ra là Bourne-again shell. Ph thu c vào tình hu ng các ký t đ c bi t này có th s d ng v i ý nghĩa đ c bi t c a nó hay s d ng như m t ký t thông thư ng. Nhưng nó h tr vi c th c thi m i chương trình khác. và như th bash còn có th gi i mã là “shell đư c sinh ra l n hai”. (d u g ch dư i. ’ " / \ > < và ký t v i mã 0. Chúng ta s xem xét chúng d n d n trong . hoán đ i v trí) các tham s l nh. <Ctrl>+<D>. Các ký t này bao g m: ‘ ~ ! @ # $ % ^ & * ( ) _ . t c là “l i là h v c a Bourne”. T m t mình bash không th c hi n m t công vi c ng d ng nào. – và . <Tab> và các phím có mũi tên. K t qu thu đư c là m t ngôn ng l p trình m nh.

. command2 thì h v đ u tiên s th c hi n câu l nh command1. . n u mu n s d ng kho ng tr ng trong tên t p tin. ngo c đơn và d u g ch ngư c). Ví d .3 Th c thi các câu l nh 103 các ph n sau. ch l nh hoàn thành. . Đ làm đư c đi u này c n s d ng ký t đ c bi t . và chúng s th c hi n l n lư t t câu l nh này đ n câu l nh khác. m t trong các ch c năng chính c a h v là t ch c vi c th c hi n các câu l nh mà ngư i dùng đưa vào trên dòng l nh. Như v y. đ ng ngay sau \. . n u nh p vào dòng l nh cái gì đó gi ng như sau: teppi82@teppi:~$ command1 . sau đó l i đưa ra dòng nh p l nh và ch các hành đ ng ti p theo c a ngư i dùng.5. sau đó ch y command2.1 Thao tác . gi ng như trong các văn b n. thì câu l nh ti p theo s đư c coi như tham s c a l nh phía trư c.3. Tr l i v i ví d s d ng kho ng tr ng trong tên t p tin trên. 3 ký hi u có ý nghĩa l n và c n đ c p đ n đ u tiên. Tuy nhiên. thì chúng ta c n đ t trư c ký t kho ng tr ng đó m t ˙ d u Ví d . 5. nhưng còn có th đưa vào dòng l nh đó ngay l p t c vài câu l nh. còn trong ngo c kép – t t c chúng ngo i tr $. khi c n s d ng đ n. ’ và \ (d u đô la. câu l nh sau: teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine lennon\ imagine Các ký t ’ và " (ngo c đơn và ngo c kép) có th g i là “các ký t trích d n”.3 Th c thi các câu l nh Như đã nói trên. . N u như m t đo n văn b n nào đó đ t trong ngo c đơn. cung c p cho ngư i dùng hai thao tác đ c bi t đ t ch c vi c đưa các câu l nh trên dòng l nh: . N u dùng ký t này đ phân chia các câu l nh. n u mu n đ t t p tin cái tên “lennon imagine” c n đưa tên đó vào d u ngo c: teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine ’lennon imagine’ S khác nhau trong cách s d ng ký t ’ và " đó là. thông thư ng.. trong ngo c đơn m t ý nghĩa đ c bi t t t c các ký t . 5. M i ký t này luôn luôn đư c s d ng trong m t c p v i b n sao c a chính nó đ đóng khung m t bi u th c nào đó. Ký hi u \ (g ch chéo ngư c) có th g i là “ký hi u xóa b ý nghĩa đ c bi t” cho b t kỳ ký t đ c bi t nào. H v . sách báo. nói riêng. ch cho l nh đó hoàn thành. M c dù ngư i dùng thư ng ch nh p trên dòng l nh t ng câu l nh m t. có th nói. khôn m t ký t nào có ý nghĩa đ c bi t. và &. thì t t c các ký t n m trong ngo c đơn này có giá tr như các ký t thông thư ng.

3. thì h v ch y câu l nh command1. thì command2 s th c hi n và ch th c hi n khi tr ng thái thoát c a l nh command1 khác không. còn bây gi chúng ta s xem xét cách h v t ch c vi c đưa d li u vào cho câu l nh đang th c hi n và vi c đưa k t qu t i cho ngư i dùng. H v luôn luôn tìm th y l nh n i trú. nó m i quy t đ nh r ng ngư i dùng đã nh m khi nh p tên l nh. chuy n các tham s đã nh p trên dòng l nh vào cho câu l nh. N u đ t d u & ngay sau câu l nh. Ch có th nói ng n g n r ng. Chúng ta s xem xét qua các bư c này. n p mã đó vào b nh . Chúng ta s không xem xét m t k thu t c a vi c th c hi n m t câu l nh nào đó. và sau khi th c hi n xong thì theo m t cách nào đó tr l i k t qu th c hi n l nh này cho ngư i dùng hay ti n trình khác. Qua kênh này d li u đư c đưa vào cho chương trình.4 5. • đ u ra tiêu chu n (standard output hay stdout). n u dòng l nh có d ng command1 || command2. t c là l nh đó th c hi n thành công. n u nh p vào dòng l nh “command1 & command2 &”. thì h v s tr l i quy n đi u khi n cho ngư i dùng ngay sau khi ch y câu l nh. mà đư c li t kê trong đư ng d n tìm ki m.3 Thao tác && và || Các thao tác && và || là nh ng thao tác đi u khi n. thì command2 s th c hi n và ch th c hi n trong trư ng h p tr ng thái thoát ra c a l nh command1 b ng không (0). Ví d . theo nguyên t c.2 Thao tác & Thao tác & đư c dùng đ t ch c vi c th c hi n các câu l nh trong ch đ n n sau. còn đ tìm các l nh ngo i trú ngư i dùng. N u trên dòng l nh là command1 && command2. và sau đó không ch m tr tr l i dòng nh p l nh cho ngư i dùng. nó đư c cung c p ba dòng d li u (hay còn g i là kênh): • đ u vào tiêu chu n (standard input hay stdin). Qua kênh này chương trình đưa ra k t qu làm vi c c a mình.tìm ki m câu l nh.1 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n Dòng d li u vào – ra Khi m t chương trình đư c th c hi n.4. M t cách tương t . Các câu l nh chia thành hai lo i: n i trú (mã c a chúng có trong mã c a chính h v ) và ngo i trú (mã c a chúng n m trong m t t p tin riêng l trên đĩa). Tuy nhiên đ g “gánh n ng” cho ngư i dùng h v bi t cách tìm l nh ngo i trú trong các thư m c.104 Bash 5. ngay l p t c ch y l nh command2. h v ph i tìm mã (code) chương trình. 5. . V cách thêm thư m c vào đư ng d n tìm ki m chúng ta s nói đ n dư i. 5. mà không đ i cho câu l nh đó hoàn thành. Bư c đ u tiên .3. Ch khi (h v ) không th tìm th y t p tin c n thi t trong các thư m c đó. ph i ch cho h v đư ng d n đ y đ t i t p tin tương ng.

còn hai đ u ra và kênh thông báo l i đư c chương trình s d ng ch đ ghi. ví d dùng tham s là m t tên t p tin không t n t i. Sau đó l nh này đưa ra tín hi u chuy n dòng và hoàn t t công vi c. Trong trư ng h p này. 5.4.4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n 105 • kênh thông báo l i tiêu chu n (standard error hay stderr). và l nh này s l i đưa d li u ra màn hình thông qua đ u ra tiêu chu n.5. mà đư c đưa vào làm tham s cho nó. Qua kênh này chương trình đưa ra thông tin v l i. Tuy nhiên. đ i v i ngư i dùng thì trong trư ng h p này kênh thông báo l i tiêu chu n không khác gì v i đ u ra tiêu chu n. n u không k t qu có th s khác. chúng ta s th y dư i. ls đưa m t tin nh n báo l i ra kênh thông báo l i tiêu chu n. t c là chương trình ngay l p t c đưa chúng t i đ u ra tiêu chu n. có th chuy n hư ng thông báo đ u ra (ví d . vì th n u b n nh n phím <Enter>.2 L nh echo Câu l nh echo dùng đ chuy n t i đ u ra tiêu chu n dòng ký t . vào t p tin). Đ cho th y kênh thông báo l i tiêu chu n làm vi c như th nào. hãy th c hi n câu l nh ls v i m t tham s không đúng. T đ u vào tiêu chu n chương trình ch có th đ c. 1 gi ng liên k t hóa h c . K t qu là con tr chuy n t i m t dòng m i. còn đ u ra và kênh báo l i hư ng đ n terminal c a ngư i dùng. m i dòng ký t nh p vào s đư c hi n ra hay l n: m t l n khi gõ và l n th hai b i câu l nh cat.3 L nh cat Chúng ta s xem xét l nh cat đây vì l nh này thư ng làm vi c v i đ u vào và đ u ra tiêu chu n. N u b n đ c chú ý thì có th gi i thích t i sao l i khác). hãy ch y l nh cat không có tham s . Có th ti p t c nh p các ký t . 5. Như v y. Hãy th th c hi n câu l nh sau: [user]$ echo ’xin chao cac ban!’ Tôi nghĩ r ng l i gi i thích s là th a thãi (ch xin hãy s d ng d u ngo c đơn. Theo m c đ nh đ u vào có liên k t1 v i bàn phím. toàn b thông tin c a l nh hay chương trình mà ngư i dùng đã ch y. Lúc này câu l nh ch các ký t đ n t đ u vào tiêu chu n. và nó s xu t hi n ngay l p t c trên màn hình. dòng ký t b n v a nh p s đư c đưa t i l nh cat. b i vì chúng ta cũng th y thông báo l i đó trên c a s terminal. và t t c nh ng thông báo l i. Tuy nhiên. và chúng cũng s xu t hi n trên màn hình. đư c đưa ra c a s terminal. Đ ch ng minh là l nh này theo m c đ nh ti p nh n dòng d li u nh p vào. Nói cách khác. Thông thư ng bàn phím đư c c u hình đ nh p vào theo t ng dòng. Theo m c đ nh k t qu làm vi c c a l nh cat hư ng t i đ u ra tiêu chu n. và hơn n a có v như không có gì x y ra. Hãy nh p b t kỳ ký t nào. Làm vi c v i đ u vào và đ u ra tiêu chu n đư c minh h a t t nh t qua ví d các l nh echo và cat.4.

thì n i dung c a nó s b xóa và ghi đè b i danh sách nói trên.txt không t n t i. n u t p tin đã có. 5. như đã nói trên. mà còn t i đ u vào c a m t câu l nh khác hay t i m t thi t b nào đó (ví d . Dư i đây là m t ví d tương ng: maikhai@fpt:/some/where$ ls -l > /home/maikhai/ls. máy in).txt v a t o trên t i c a s terminal th hai3 có th s d ng l nh sau: maikhai@fpt:/sw$ cat /home/maikhai/ls. đ đưa n i dung t p tin /home/maikhai/ls. thông thư ng đ u vào/đ u ra c a m t chương trình liên k t v i các đ u vào/đ u ra tiêu chu n. s d ng các ký hi u “>”. khi này n u t p tin ls. Thư ng s d ng vi c chuy n hư ng đ li u ra c a câu l nh vào t p tin. N u đưa tên m t t p tin vào làm tham s cho l nh cat.5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. thì c n s d ng ký hi u >> thay cho >.106 Bash N u nh n t h p phím <Ctrl>+<D> (dùng đ ng ng vi c nh p d li u) chúng ta s qua l i dòng nh p l nh.txt. B n có th chuy n hư ng không ch vào t p tin. N i dung t p tin --> Đ u vào tiêu chu n (stdin) --cat--> đ u ra tiêu chu n (stdout) Đây ch là m t trư ng h p riêng c a vi c chuy n hư ng d li u đ u vào. m t cơ ch r t có ích c a h v . mà t đó ngư i dùng th c hi n l nh ls2 s đư c ghi vào t p tin /home/maikhai/ls. N u b n không mu n xóa n i dung cũ mà ghi thêm d li u đ u ra vào cu i t p tin. thì nó s đư c t o ra. 5. Ví d . trong h v còn có các môi trư ng đ c bi t cho phép chuy n hư ng đ u vào/đ u ra.txt > /dev/tty2 thư m c hi n th i b n c n dùng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2> đ chuy n t i c a s terminal này và đăng nh p trư c 3 2 . “<” và “>>”. Cũng có th s d ng t h p phím <Ctrl>+<C> (câu l nh trong h v dùng đ d ng chương trình đang ch y).1 S d ng >. d nhìn.5. t đó l nh cat s đ c n i dung này và đưa t i đ u ra tiêu chu n (xem sơ đ ).txt Theo l nh này danh sách t p tin và thư m c con c a thư m c. < và >> Đ chuy n hư ng đ u vào/ra. Khi này kho ng tr ng trư c và sau các ký hi u > hay >> không có ý nghĩa và ch dùng v i m c đích thu n ti n. đư ng ng và b l c M c dù. thì n i dung c a l nh này s đư c đưa t i đ u vào tiêu chu n. Và t t nhiên chúng ta c n xem xét k hơn cơ ch này.

> dùng đ chuy n hư ng d li u c a đ u ra. t c là đ u vào tiêu chu n.5. Ký hi u & dùng đ th c hi n đi u này. đư ng ng và b l c 107 Như b n th y. cho các câu l nh mà thư ng ti p nh n (hay ch ) d li u vào t bàn phím. nh p vào dòng l nh sau: [user]$ file1 > file2 mà thu đư c b n sao c a m t t p tin nào đó. đ u ra tiêu chu n stdout . có th đưa các thông tin c n thi t cho câu l nh t t p tin: trong t p tin này ghi s n nh ng gì c n đ th c hi n l nh đó. đây ch là m t ví d minh h a. Trong script dùng đ t đ ng hóa m t thao tác nào đó. > và >> làm vi c v i các kênh tiêu chu n (đ u vào ho c đ u ra).s c a kênh tiêu chu n (0. có th chuy n hư ng không ch đ u vào và đ u ra tiêu chu n. Như th .txt như sau (chú ý. > và >> mà không ch ra s kênh hay tên t p tin.txt Cách chuy n hư ng này thư ng đư c s d ng trong các script. Đ làm đư c đi u này. kênh thông báo l i stderr . và 2) ho c tên t p tin. B i vì các ký hi u <. các câu l nh sau là tương đương: [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ cat > file cat>file >file cat > file cat Tuy nhiên. khi không có s nào ch ra. khi đ t nó (&) trư c s c a kênh s chuy n d li u đ n: command N > &M . chúng không ch đư c dùng theo các cách quen thu c. theo m c đ nh. 1. Ch c năng tương t đ i v i đ u vào đư c th c hi n b i <. Nhưng đi u này không làm gi m giá tr c a cơ ch này. thư ng dùng. b i vì các kênh tiêu chu n có cho m i câu l nh. vì vào ch còn thi u s đ t. mà còn có th theo cách khác. t c là đ u ra tiêu chu n. c n đ t trư c ký hi u chuy n hư ng s c a kênh mu n chuy n. như th không th . Đ u vào tiêu chu n stdin có s 0. > s đư c biên d ch là 1 >. Trong m t vài trư ng h p có s d ng các ký hi u <. có th đ m s t trong t p tin ls.s 2. “l m t” hơn. N và M . Ngoài vi c chuy n hư ng các kênh tiêu chu n đơn gi n như v y. trên th c t thư ng s d ng câu l nh đơn gi n hơn): maikhai@fpt:/sw$ wc -w < /home/maikhai/ls.s 1. mà còn sao chép n i dung c a các kênh tiêu chu n đó. ví d . ho c 0 n u dùng <. t c là không có kênh tiêu chu n nào cho l nh) các ký t chuy n hư ng này không th đư c s d ng. Khi này. kho ng tr ng c nh > là không nh t thi t): command N > M Trong đó. còn < s đư c biên d ch là 0 <. T c là l nh chuy n hư ng có d ng đ y đ như sau (xin đư c nh c l i. Ví d . mà còn các kênh khác. 1 n u dùng >. còn có kh năng không nh ng chuy n hư ng d li u vào kênh này hay kênh khác.5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. Ví d . t chúng (không có m t l nh nào.

đ sao chép thông báo l i vào đ u ra tiêu chu n. b n có th sư d ng trên m t dòng c ký hi u dây chuy n |.. h v g i và th c hi n t t c các câu l nh có trong đư ng ng cùng m t lúc. vì khi đó chúng ta v a có th nhìn th y thông báo trên màn hình. k t q a c a l nh grep đư c chuy n t i đ u vào c a l nh wc -l.2 S d ng | M t trư ng h p đ c bi t c a chuy n hư ng đ u ra là s t ch c các đư ng ng (ha y còn có th g i là kênh gi a các chương trình. t c là n i dung t p tin ls. Đư ng ng s d ng đ k t h p vài chương trình nh l i v i nhau (m i chương trình th c hi n m t bi n đ i xác đ nh nào đó trên đ u vào) t o thành m t l nh t ng quát. Trư c m i d u ch m ph y. Tr ng thái thoát ra (giá tr lôgíc. . các l nh ti p theo th c hi n các công vi c c a mình: ch d li u t l nh trư c và đưa k t qu cho l nh ti p theo. còn 1>&2 sao chép stdout vào stderr. cũng như d u ch p ph y . v a ghi chúng vào t p tin. gi ng như m t dây chuy n s n xu t. Cũng y như v y. trư c khi th c hi n l nh ti p theo. l nh này s phân chia n i dung nói trên và ch l y ra nh ng dòng nào có ch a t knoppix. trư c câu l nh đ u tiên c a đư ng ng có th đ t ký hi u “!”. liên k t v i nhau (có th nói phân cách nhau. T c là n u tr ng thái thoát ra c a l nh cu i cùng b ng 0 thì tr ng thái thoát ra c a đư ng ng s b ng 1 và ngư c l i. h v s d ng l i và ch cho đ n khi th c hi n xong t t c các câu l nh trư c c a đư ng ng. Đ n lư t mình. N u như mu n m t l nh nào đó k t thúc hoàn toàn.108 Bash L nh này có nghĩa là. Hai hay vài câu l nh. mà k t qu c a nó s là m t bi n đ i ph c t p. C n chú ý r ng. Ví d . Kh năng này đ c bi t có ích khi mu n ghi đ u ra vào t p tin. Ví d : maikhai@fpt:/sw$ cat ls. ch y m i l nh đó trong m t b n sao h v riêng. ho c băng chuy n). chương trình ti p theo b t đ u x lý k t qu này. c n dùng l nh 2>&1.5. H v ch cho t t c các câu l nh k t thúc r i m i xác đ nh và đưa ra giá tr này.txt | grep knoppix | wc -l Dòng này có nghĩa là k t qu c a l nh cat. trư ng h p sau thư ng đư c ng d ng trong các script ch y khi kh i đ ng Linux: teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null cat: hiho: No such file or directory teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null 2>&1 5. đ u ra c a kênh v i s N đư c g i đ n c đ u ra tiêu chu n.txt. Ví d . d ng bên ph i so v i |. và sao chép t i kênh có s M. Khi này đ u ra tiêu chu n c a l nh đ ng bên trái so v i | đư c chuy n đ n đ u vào tiêu chu n c a chương trình. mà đư c tr l i sau khi th c hi n xong chương trình) c a m t đư ng ng s trùng v i tr ng thái thoát ra c a câu l nh sau cùng trong đư ng ng. Vì th ngay khi chương trình th nh t b t đ u đưa k t qu đ u ra. s đư c chuy n đ n đ u vào c a l nh grep. n u mu n) b i ký hi u g ch th ng đ ng “|”. khi đó tr ng thái thoát ra c a đư ng ng s là ph đ nh lôgíc c a tr ng thát thoát ra c a l nh cu i cùng trong đư ng ng. mà tính s nh ng dòng thu đư c. mà đ u ra c a l nh trư c dùng làm đ u vào cho l nh sau.

s d ng đ th c hi n m t vài bi n đ i trên d li u đ u vào (l y t t p tin hay đ u vào tiêu chu n) .5. đó là. M t b l c đ c bi t. và ba — nh ng dòng có trong c hai t p tin. Nhưng n i dung này có trong ph n l n các cu n sách v UNIX và Linux (xem ph n l i k t). fgrep.1. m t m t g i d li u này đ n đ u ra tiêu chu n. N u mu n.1: Các câu l nh b l c L nh Mô t ng n g n grep. Tìm trong t p tin hay d li u đ u vào các dòng có ch a m u egrep văn b n đư c ch ra và đưa các dòng này t i đ u ra tiêu chu n. diff. tr Trong d li u đ u vào thay th các ký t ô th nh t b i các ký t tương ng ô th hai. Hãy th gõ l nh tr abc ABC r i gõ vài dòng ch a các ký t abc! comm So sánh hai t p tin theo t ng dòng m t và đưa vào đ u ra tiêu chu n 3 c t : m t — nh ng dòng ch g p t p tin th nh t. chúng ta s d ng đây và chuy n sang m t ph n khác.3 B l c Ví d cu i cùng trên (ví d v i câu l nh grep) có th dùng đ minh h a cho m t khái ni m qua tr ng khác. chúng ta có th nói r t nhi u v chuy n hư ng và b l c. b l c chương trình.6 Tham bi n và các bi n s . D th y r ng theo ch c năng c a mình l nh tee tương t như nhóm ký t chuy n hư ng 1>&file. câu l nh tee. m t khác ghi nó (d li u) vào t p tin (ngư i dùng c n đ t tên). th c hi n m t vài bi n đ i trên d li u này và đưa ra k t qu đ u ra tiêu chu n (t đây còn có th chuy n đ n nơi nào đó theo ý mu n c a ngư i dùng). Môi trư ng c a h v Khái ni m tham bi n trong h v bash tương ng v i khái ni m bi n s trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. d u g ch dư i (ch ký t đ u tiên c a . B l c – đó là l nh (hay chương trình). hai — nh ng dòng ch g p t p tin th hai. wc. Môi trư ng c a h v 109 5. pr Đ nh d ng t p tin hay n i dung c a đ u tiêu chu n đ in n.5. cho phép.b l c bao g m các l nh đã nói đ n trên cat. less. sed Trình so n th o t p tin theo dòng.6 Tham bi n và các bi n s . ch s . Kh năng c a b l c có th m r ng v i vi c s d ng các bi u th c chính quy (đi u khi n). Vì v y. ví d . Các câu l nh . mà ti p nh n d li u vào. nhân đôi d li u đ u vào. B ng 5. t ch c tìm ki m theo các m u tìm ki m t đơn gi n đ n ph c t p và r t ph c t p. cmp. đư c g i là “môi trư ng và các bi n môi trư ng” t o b i h v . 5. more. Tên g i (hay ID) c a tham bi n có th là m t t bao g m các ký t b ng ch cái. và c nh ng câu l nh có trong b ng 5.

có nhi u bi n).giá tr mu n gán cho bi n (có th là m t dòng tr ng). Tên (ID) c a tham bi n v trí g m m t hay vài ch s (nhưng không có tham bi n v trí 0). ch cái và không đư c b t đ u b i m t ch s . 0. Giá tr c a bi n môi trư ng đư c gán nh thao tác có d ng sau: [user]$ name=value Trong đó. có m t đi m khác bi t đó là ch có th “nh c” đ n chúng.2: Các tham bi n đ c bi t. nhìn t phía h v . name . tham bi n đ c bi t (các ký t đ c bi t đã nói trên chính là tên c a nh ng tham bi n này) và các bi n s c a h v .6. . (Tin r ng sau khi đ c đo n vi t v tham bi n v trí thì các b n đã hi u t i sao m t bi n môi trư ng không th b t đ u b i m t ch s . và c nh ng ký t sau: . có th s d ng l nh echo: . $. _ (g ch dư i).1 Các d ng tham bi n khác nhau Tham bi n chia thành ba d ng: tham bi n v trí. Đ nhìn th y giá tr c a tham bi n. tham s th hai tham bi n 2. tham bi n đư c xác đ nh hay đư c đ t ra. N u m t bi n môi trưòng đư c xác đ nh. thì c n đ t nó (giá tr ) vào d u ngo c. N u giá tr có ch a nh ng ký t đ c bi t. 5. Các tham bi n đ c bi t không gì khác hơn là các m u.(g ch ngang). còn l nh maikhai@fpt:/sm$ echo $parameter hi n th giá tr c a tham bi n parameter (t t nhiên n u như tham bi n đó đư c xác đ nh). Bi n môi trư ng. thay vì dùng l nh set (khi này c n tìm trong k t qu c a nó bi n mu n xem).v. . đó là các tham bi n đư c đ t tên. phép hoán đ i) chúng đư c th c hi n như trong b ng 5.tên c a bi n. mà s thay th (phép th . Giá tr có th là m t dòng tr ng r ng. đư c đưa ra khi ch y h v (tham s đ u tiên là giá tr c a tham bi n 1. T p h p t t c các bi n này cùng v i các giá tr đã gán cho chúng g i là môi trư ng (enviroment) c a h v . Tên c a bi n môi trư ng ch có th bao g m các ch s . thì cũng có th b xóa b b ng l nh n i trú unset. ngư i ta s d ng ký t $ trư c tên c a nó. . ).110 Bash t này không đư c là ch s ). n u môi trư ng l n. . Có th dùng câu l nh set đ thay đ i giá tr c a tham bi n v trí. Có th xem nó (môi trư ng) nh l nh set khi không có tham s (có th c n dùng đư ng ng “set | less”. Chúng ta nói r ng. không th gán các giá tr cho các tham bi n này. l nh: maikhai@fpt:/sm$ echo parameter hi n th t parameter. . n u ngư i dùng g n cho nó m t giá tr . v.) Giá tr có th là b t kỳ m t dòng văn b n nào. còn value . . #. Giá tr c a các tham bi n này cũng thay đ i trong khi h v th c hi n m t trong các hàm s (chúng ta s xem xét v n đ này dư i). Đ xem giá tr c a m t bi n môi trư ng c th . đư c li t kê b ng trên. Giá tr t t nhiên s không ch a các d u ngo c này. Như v y. Giá tr c a tham bi n v trí là các tham s cho l nh.

? Thay th b i tr ng thái thoát ra c a câu l nh cu i cùng trong đư ng ng. – (g ch ngang) Thay th b i giá tr các c . . có nh ng bi n r t thú v . bi n RANDOM. mà b n s th y trong k t qu c a l nh set.2: Thay th các tham bi n đ c bi t Tham bi n Quy lu t thay th * Thay th b i các tham bi n v trí. N u th ch y vài l n liên ti p câu l nh sau: maikhai@fpt:/sw$ echo $RANDOM thì m i l n b n s nh n đư c m t giá tr m i. 0 Thay th b i tên h v hay tên c a script đang ch y. $ Thay th b i s c a ti n trình (PID . trong trư ng h p này.process identificator) Thay th b i s c a ti n trình (PID) cu i cùng trong s các câu l nh th c hi n trong n n sau. ví d . Trong trư ng h p ngư c l i giá tr này b ng đư ng d n đ u đ đ n h v (ví d . mà đư c th c hi n trong ch đ n n trư c. thì tham bi n này s đư c thay b i m t t duy nh t. thì $0 có giá tr b ng tên c a t p tin này. N u bash ch y m t t p tin l nh nào đó. ”. Nguyên nhân là vì bi n này tr l i m t giá tr ng u nhiên4 trong kho ng 0 . mà t o ra t t t c các tham bi n v trí. . “$@” tương đương v i “$1” “$2” . Trong s các bi n. Môi trư ng c a h v 111 B ng 5. c n thay name b i tên bi n (như v y. . trong đó c . b n l i c n ph i bi t tên c a bi n mu n xem). ho c không đư c xác đ nh giá tr . Xin hãy chú ý đ n. N u không có tham bi n v trí. thì m i tham bi n s đư c thay th b i m t t riêng bi t.6 Tham bi n và các bi n s . T c là “$” tương đương v i “$1c$2c. flag. N u giá tr c a IFS tr ng.5. N u s thay th th c hi n trong d u ngo c kép. b t đ u t tham bi n th nh t. N u thay th th c hi n trong ngo c kép. thì giá tr s không đư c thi t l p (tham bi n s b x # Thay th b i giá tr th p phân c a các tham bi n v trí. đư c đ t b i l nh n i trú set hay trong khi ch y h v .ký t đ u tiên trong giá tr c a bi n s IFS. thì tham bi n phân cách nhau b i các kho ng tr ng. phân cách nhau b i ký t đ u tiên c a bi n s IFS (s nói đ n sau). .32 768. thì s s d ng giá tr c a n [user]$ echo $name Trong đó. /bin/bash _ (g ch dư i) Thay th b i tham s cu i cùng c a câu l nh trư c trong s các câu l nh đã đư c th c hi n (n u đó l i là m t tham bi n hay bi n s . b t đ u t tham bi n th nh t. @ Thay th b i tham bi n v trí. T c là. 4 random là t ti ng Anh có nghĩa ng u nhiên .

ví d . trong lúc bash theo dõi quá trình th c hi n. và ký t $. ví d /home/teppi82/project/l4u Thư m c hi n th i (không có đư ng d n) Ký t #. ví d teppi Tên đ y đ c a thư m c làm vi c hi n th i (b t đ u t g c). n u h v đư c ch y b i ngư i dùng root. Giá tr theo m c đ nh — “+”. Dec. xu t hi n khi h v ch ngư i dùng nh p thêm m t vài d li u c n thi t nào đó đ có th ti p t c ch y câu l nh (chương trình) đã g i. khi ch y l nh cat đ đưa d li u vào t bàn phím vào t p tin.phanthinh. cũng như m t vài ký t chuyên dùng đ xác đ nh d ng d u nh c như trong b ng 5. Bi n này cho bi t d ng c a d u nh c. D u nh c th hai. n u h v đư c ch y b i ngư i dùng thư ng. Tên máy đ y đ . xác đ nh b i bi n PS2.112 Bash 5. R t có th b n đã nhìn th y d u nh c này. ngày”. 26. xác đ nh b i bi n PS3. C m ký t \a \d \h \H \t \T \@ \u \w \W \$ \nnn \n \s \# \\ \[ \] \! .3: Ký t xác đ nh d ng d u nh c Giá tr (k t qu thu đư c) Tín hi u âm thanh (mã ASCII 07) Th i gian d ng “Th . D u nh c. Tên máy (hostname) đ n d u ch m đ u tiên.3 (ch đưa ra m t vài trong s chúng làm ví d . Sun. sau khi ch y l nh này d u nh c s có d ng như đã nói.l nh ftp. B ng 5. D u nh c.6. đư c đưa ra trư c m i câu l nh. tháng. ví d teppi. K t thúc chu i các ký t không đư c in ra. tuy nhiên trên các b n phân ph i khác nhau thư ng có các script kh i đ ng (hay script đăng nh p) xác đ nh l i bi n này. N u có mong mu n. Nói chung thì trong bash có t t c b n d u nh c. M t ví d khác . b n có th thay đ i các bi n PS1 và PS2.gõ l nh “man bash”). Theo m c đ nh thì bi n này đư c gán giá tr “\s-\v\$ ”. xác đ nh b i bi n PS4.2 D u nh c c a h v M t trong các bi n r t quan tr ng có tên PS1. s d ng trong l nh select. Bi n PS1 đưa ra d ng c a d u nh c khi h v ch nh p l nh. đư c s d ng trong các trư ng h p khác nhau. Theo m c đ nh bi n PS2 có giá tr “>”. Ký t có mã h tám nnn Dòng m i (chuy n dòng) Tên h v S hi n th i c a câu l nh D u g ch ngư c (backslash) Sau ký t này t t c các ký t s không đư c in ra. S th t c a l nh hi n th i trong l ch s các câu l nh đã dùng. mà bash đưa ra trong khi ch ngư i dùng nh p câu l nh ti p theo.com Th i gian hi n th i d ng 24 gi : HH:MM:SS (gi :phút:giây) Th i gian hi n th i d ng 12 gi : HH:MM:SS Th i gian hi n th i d ng 12 gi am/pm (sáng/chi u) Tên ngư i dùng đã ch y h v . Khi này có th s d ng b t kỳ ký t nào nh p t bàn phím. danh sách đ y đ xem trong trang man c a bash .

đ ng th i còn x y ra s thay th trong tên các câu l nh. Giá tr theo m c đ nh c a bi n này — “<Kho ng_tr ng><Tab><Ký_t _hàng_m i>”. Bi n này đưa ra danh sách đư ng d n đ n các thư m c. đư ng d n đ y đ đ n t p tin không đư c đưa ra.6 Tham bi n và các bi n s . nên nh t thi t ph i có d u ngo c): [user/root]$ PS1="[\u@\h \W]\$" thì trong d u nh c s có d u m ngo c vuông. có th đưa vào danh sách này thư m c hi n th i.6. s x y ra s thay th theo các quy lu t m r ng trong b ng trên. nhưng th c hi n nh ng ch c năng khác hoàn toàn (đ c bi t nguy hi m n u thư m c hi n th i đ ng đ u danh sách tìm ki m). 5. sau khi th c hi n l nh (vì trong dòng văn b n có kho ng tr ng. Các thư m c trong danh sách này phân cách nhau b i d u hai ch m (:). h v “l c l i” các thư m c theo đúng th t đã li t kê trong bi n PATH. . Sau khi giá tr c a bi n đư c h v đ c xong. d u đóng ngo c vuông. kho ng tr ng. Đ thêm thư m c vào danh sách này. M t chú ý nh . có cùng tên v i m t trong s nh ng câu l nh thư ng dùng b i root.5. c n th c hi n câu l nh sau: [user]$ PATH=$PATH:new_path Khi tìm ki m. Ví d . Chúng ta s nói đ n nh ng s thay th này dư i. và s chia t (word splitting). /usr/bin.4 Bi n môi trư ng IFS Bi n này xác đ nh ký t (c m ký t ) phân cách (Internal Field Separator). và ký hi u $ (n u trên h v đang làm vi c ngư i dùng bình thư ng) hay #(n u h v ch y dư i ngư i dùng root). đây là đi u không khuyên làm v i lý do b o m t: ngư i có ác ý có th đ t vào thư m c dùng chung m t chương trình nào đó. tên c a thư m c hi n th i (không có đư ng d n). Tuy nhiên. khi thêm vào bi n PATH m t d u ch m (. b i vì danh sách còn ch a c nh ng câu l nh đã đư c ghi l i trong t p tin l ch s . b n s nh n đư c m t ng c nhiên nh .6.3 Bi n môi trư ng PATH Còn m t bi n cũng quan tr ng n a có tên PATH. /usr/X11R6/bin. tên máy.). 5. Môi trư ng c a h v 113 S c a l nh (s th t c a l nh đang th c hi n trong bu i làm vi c hi n th i) có th khác v i s c a chính nó trong danh sách “l ch s các câu l nh”. mà bash s tìm ki m t p tin (trư ng h p riêng là các t p tin l nh) trong trư ng h p. trong các bi u th c s h c. ký hi u . /bin. s d ng trong thao tác phân chia t ng khi bi n đ i dòng l nh. N u th gõ l nh “echo $IFS”. t c là bi n PATH trông như th này: /usr/local/bin:/bin:/usr/bin:/usr/X11R6/bin. Theo m c đ nh bi n môi trư ng PATH bao g m các thư m c “bin” sau: /usr/local/bin. mà h v th c hi n trư c khi ch y m t câu l nh nào đó (xem dư i). tên ngư i dùng.

• Phép th s h c (th c hi n t trái sang ph i). và giá tr c a bi n này thay đ i sau m i l n ch y chương trình cd (cũng như m i l n thay đ i thư m c hi n th i theo b t kỳ cách nào. • Phép chia t (word splitting). Chúng ta s xem xét chúng theo t t này. • Phép th các tham bi n và bi n s .6. • Thay th d u ngã (tilde expansion). Tương t như v y tên đ y đ (g m c đư ng d n) c a thư m c cá nhân c a ngư i dùng. Trong bash có b y lo i khai tri n bi u th c: • Khai tri n d u ngo c (brace expansion). . nó (h v ) trư c khi ch y câu l nh th c hi n vi c “phân tích ng pháp” dòng l nh này (gi ng trong ngôn ng . ví d .6 Câu l nh export Khi h v ch y m t chương trình hay câu l nh nào đó. Các thao tác này đư c th c hi n theo đúng th t li t kê trên. t t c các chương trình ch y t h v (k c b n sao th hai c a chính h v ) s có quy n truy c p t i các bi n đư c gán như v y. t c là s d ng giá tr c a chúng qua tên. nó (h v ) cung c p cho chúng m t ph n bi n môi trư ng.6. Đ có th cung c p bi n môi trư ng cho ti n trình ch y t h v .7 Khai tri n bi u th c Hay h v đ c các câu l nh như th nào?. ch y ti n trình đã cho. • Phép th các câu l nh. ghi trong bi n HOME. 5. • Khai tri n các m u tên t p tin và thư m c (pathname expansion). phân tích ch ng . c n gán giá tr cho bi n này v i l nh export. t c là thay vì [user]$ name=value c n gõ: [user]$ export name=value Trong trư ng h p này.114 Bash 5. M t trong nh ng bư c c a s phân tích này là phép m hay khai tri n bi u th c (expansion). 5. Khi h v nh n đư c m t dòng l nh này đó c n th c hi n. v ng ).5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân Tên c a thư m c hi n th i ghi trong bi n môi trư ng v i tên PWD. qua Midnight Commander).

? • /usr/ucb/ex • /usr/lib/how_ex • /usr/ucb/edit • /usr/lib/how_ex T c là v i m i c p d u ngo c s t o ra vài dòng riêng r (s nh ng dòng này b ng s t n ng trong d u ngo c) b ng cách ghi thêm vào trư c m i t trong ngo c nh ng gì đ ng trư c d u ngo c.2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion) N u như t b t đ u v i ký t d u ngã (’∼’).c.new. N u như t . M t ví d khác: dòng a{d. thì d u ngã c ng v i tên ngư i dùng đư c thay th b i đư ng d n đ y đ đ n thư m c cá nhân c a ngư i dùng này.lib/{ex?.new.b}e khi khai tri n s thu đư c ba t “ade ace abe”.edit}. 5. Khai tri n d u ngo c đư c th c hi n trư c các d ng khai tri n khác trong dòng l nh.dist.bugs} [root]# chown root /usr/{ucb/{ex. k c nh ng ký t n m trong d u ngo c.? • /usr/ucb/edit • /usr/lib/ex?. ngư i dùng s h u c a các t p tin sau s thay đ i (thành root): • /usr/ucb/ex • /usr/lib/ex?.?*.7. Và n u giá tr c a bi n HOME không đư c gán thì d u ngã s đư c thay th b i đư ng d n đ u đ đ n thư m c cá nhân c a ngư i dùng.7 Khai tri n bi u th c 115 5. Có th th c hi n đi u này nh các câu l nh sau: [user]$ mkdir /usr/src/unikey/{old.5. và bugs.1 Khai tri n d u ngo c Khai tri n d u ngo c t t nh t minh h a trên ví d . Trong trư ng h p th hai. mà đã ch y h v . trong thư m c /usr/src/unikey/ s t o ra các thư m c con old. chúng ta c n t o thư m c con trong m t thư m c nào đó. ho c thay đ i ngư i dùng s h u c a vài t p tin cùng m t lúc.7.how_ex} Trong trư ng h p đ u. N u như tên này là m t dòng r ng (t c là d u g ch chéo đ ng ngay phía sau d u ngã). thì d u ngã s đư c thay th b i giá tr c a bi n HOME. t t c các ký t đ ng trư c d u g ch chéo đ u tiên (hay t t c các ký t n u như không có d u g ch chéo) s đư c hi u là tên ngư i dùng (login name). Gi thi t. và ghi thêm vào sau m i t này nh ng gì đ ng sau d u ngo c. s đư c gi không thay đ i (chúng s đư c biên d ch các bư c phía sau).dist. hơn n a t t c các ký t đ c bi t có trong dòng l nh. N u như ngay sau d u ngã (và trư c d u g ch chéo) là m t t trùng v i tên c a m t ngư i dùng h p pháp.

4 Phép th các câu l nh Phép th các câu l nh là m t công c r t m ng c a bash. Có hai d ng phép th s h c: $[expression] ((expression)) Trong đó expression đư c hi u (đư c bash đ c) như khi đ ng trong ngo c kép. Có hai d ng phép th l nh: $(command) và ‘command‘ N u ng d ng d ng th hai (chú ý đây s d ng d u “ngo c đơn ngư c”. Trong t t c các giá tr c a bi n s x y ra phép th d u ngã (∼).7.7. . ‘. c n đ t bi u th c d ng $parameter. S khai tri n các m u tên t p tin và thư m c cũng không đư c th c hi n. thì thay th giá tr c a bi n OLDPWD (thư m c “cũ”).3 Phép th các tham bi n và bi n s Ký t $ đư c s d ng cho các thao tác th tham bi n. N u như s d ng d ng $(command). đ g i giá tr c a tham bi n nói chung cũng như bi n môi trư ng nói riêng trong dòng l nh. không có ký t nào có ý nghĩa đ c bi t. mà chúng ta không mu n h v “hi u l m” chúng là m t ph n c a tên tham bi n. N u như sau d u ngã là ‘+’. 5. thì trong k t qu c a phép th s không th c hi n phép phân chia t và s khai tri n m u tên t p tin và thư m c.5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion) Phép th s h c cho phép tính giá tr c a m t bi u th c s h c và thay th nó (bi u th c) b i k t qu thu đư c. n u tên c a tham bi n có ch a vài ch s . phép th các câu l nh.116 Bash đ ng sau d u ngã không ph i là tên c a m t ngư i dùng (và không r ng). thì t không b thay đ i. không nh t thi t. phím cho nó thư ng n m trên phím Tab). D u ngo c ch c n thi t. Bi u th c hay tên đ ng sau $ có th đư c đưa vào ngo c. thì d u g ch ngư c (\) trong d u ngo c s có ch c năng như m t ký t thông thư ng. khi đ ng sau nó (d u g ch ngư c) là m t $. hay ký hi u này s đư c thay th b i tên đ u đ c a thư m c hi n th i (t c là giá tr c a bi n PWD). s khai tri n tham bi n và bi n s . thì t t c các ký t đ ng trong ngo c t o thành m t câu l nh. tr trư ng h p “$” (l i gi i thích xem b ng s 3). 5. nhưng nh ng d u ngo c kép trong expression l i đư c đ c như m t ký t thư ng. cũng như xóa các ký t trích d n (xem dư i). hay m t \. phép th các bi u th c s h c. S phân chia t không x y ra. Ý nghĩa c a nó n m ch thay th tên các câu l nh b i k t qu th c hi n c a chúng. Phía trong expression có th c hi n các phép th tham bi n và th câu l nh.7. N u d ng sau d u ngã là ‘-’. 5. th các câu l nh và th các bi u th c s h c. N u phép th câu l nh x y ra phía trong ngo c kép. nhưng r t ti n. ho c khi theo sau tên còn có các ký t khác. vì d u ngo c phân cách bi u th c v i các t hay ký t đ ng sau. Như v y. tr trư ng h p.

N u tìm th y t v i m t hay vài ký t như v y. trong đó có ch a m t s lư ng l n các t p tin đ các d ng. thì bash s tìm ki m trong t ng t c a dòng l nh các ký t *. thì vi c phân chia t s không x y ra. M u tên t p tin r t thư ng xuyên s d ng trong dòng l nh có ch a ls. h v l i phân tích dòng l nh m t l n n a (nhưng d ng thu đư c sau các phép th nói trên) và th c hi n vi c phân chia t (word splitting). mà tên c a chúng là các s g m b n ch s (thư m c /proc là m t ví d +). N u giá tr c a IFS b ng m t dòng tr ng. và bi n nullglob không đư c đưa ra.6 Phân chia t (word splitting) Sau khi th c hi n xong các phép th tham bi n.7. Hãy tư ng tư ng là b n mu n xem thông tin c a m t thư m c. và n u như không đưa ra tùy ch n -f.5. t p tin hình nh. Thao tác này n m ch . bash s đưa ra thông báo l i. 5.4.7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin5 Phép th tên đư ng d n và t p tin (Pathname expansion) s d ng đ ch nh m t m u nh g n mà có th ch ra vài t p tin (hay thư m c). . th l nh. N u như không tìm th y tên tương ng v i m u. Sau khi phân chia t . và c n thay th b i các t trong danh sách đư ng d n. h v tìm trong dòng l nh t t c các ký t phân chia. ví d . avi. t c là các ký t đ c bi t b m t giá tr và hi u như các ký t thư ng.7. thì phân chia t cũng không x y ra. và nh đó chia nh dòng l nh thành các t riêng r trong các ch tương ng. xác đ nh b i bi n IFS (xem trên). jpeg. tương ng v i m u này. thì t này s đư c xem như m t m u. .7 Khai tri n bi u th c 117 Cú pháp c a bi u th c expression tương t như cú pháp c a bi u th c s h c c a ngôn ng C. ?. câu l nh [user]$ echo $((2 + 3 * 5)) cho k t qu b ng “17”. và [. phim v i d ng gif. mà đư ng d n tương ng v i m u không tìm th y. c th hơn v v n đ này có th đ c trong ph n ARITHMETIC EVALUATION c a trang man c a bash. Đ thu đư c thông tin ch c a t p tin d ng jpeg.v. có th dùng câu l nh [user]$ ls *. N u bi u th c không chính xác. Các ký t dùng đ t o m u có các giá tr trong b ng 5. . 5. N u trong dòng l nh không th c hi n phép th nào trong các phép th k trên. N u như bi n này đư c xác đ nh. thì l nh sau ch đưa ra danh sách các t p tin có s t 0500 đ n 0999: [user]$ ls -l 0[5-9]?? 5 Pathname Expansion .jpg N u trong thư m c có nhi u t p tin. Ví d . thì t s không thay đ i. thì t s b xóa kh i dòng l nh. và th các bi u th c s h c. v. tương ng v i m u này.

đ có th xây d ng b t kỳ gi i thu t nào cũng c n có toán t ki m tra đi u ki n. Giá tr .] B ng 5. 5. 5. file2. thì m u ( v trí này) s tương ng t t c các ký t .118 Bash Ký t * ? [. thì s th c hi n các l nh t list2.. until. H v bash h tr các toán t l a ch n if.txt. N u ký t đ u tiên trong ngo c vuông là ! hay ^. b t ký ký t nào. file3. thì s th c hi n nh ng l nh t list3. k c hai ký t t o ra dãy (c và f trong ví d ) cũng tương ng v i m u. ví d c-f.. list2. list1.. còn n u giá tr này khác không. cũng như các toán t vòng l p for. N u trong danh sách có vài câu l nh. ‘ và " còn l i trong dòng l nh (chúng đư c s d ng đ hu b giá tr đ c bi t c a các ký t khác) s b xóa h t. bi u th m t dãy.7.8 Xóa các ký t đ c bi t Sau khi làm xong t t c các phép th . while..txt và vntex.. m u file?. vnlinux. n m gi a hai ký t này.txt. Ví d . theo t đi n. Ngoài ra. 5.png s tương ng t t c các t p tin có ph n m r ng png (t p tin đ h a hai chi u).8 Shell — m t ngôn ng l p trình Như đã nói trên.txt s đư c thay th b i vnoss. C p ký t . và list3 là các chu i câu l nh.txt (n u các t p tin này t n t i). Tương ng b t ký m t ký t đơn nào.txt s đư c thay th b i các tên t p sau file1. nh đó nó (bash) tr thành m t ngôn ng l p trình m nh.1 Toán t if và test (ho c [ ]) C u trúc c a toán t đi u ki n có d ng thu g n như sau: if list1 then list2 else list3 fi trong đó.. Ví d . phân cách nhau b i d u ph y và k t thúc b i m t d u ch m ph y hay ký t dòng m i. thì ki m tra giá tr đư c tr l i b i câu l nh cu i cùng c a danh sách.txt. và filea.txt thì không.8. Toán t if ki m tra giá tr đư c tr l i b i các câu l nh t list1. v*.4: Các ký t t o m u Quy lu t thay th Tương ng v i b t kỳ dòng ký t nào.txt. các ký t \. các chu i này có th đư c đưa vào d u ngo c nh n: list. phân cách nhau b i d u tr (-). Tương ng b t kỳ ký t nào trong s các ký t n m trong d u ngo c vuông này.txt (n u chúng t n t i). k c dòng r ng. không đư c ch ra trong ngo c.then. nhưng file23.else và case. N u giá tr này b ng 0. và *.

8 Shell — m t ngôn ng l p trình 119 đư c tr l i b i toán t if như v y. Bi u th c đư c đưa t i chương trình test như m t tham s c a chương trình.. và 1 trong trư ng h p ngư c l i. trùng v i giá tr mà chu i l nh th c hi n (list2 ho c list3) đưa ra. Bi u th c ph c t p hơn đư c t o ra t các thao tác đơn và kép sau (“nh ng viên g ch cơ s ”): • -a file Đúng n u t p tin có tên file t n t i. Đ k t thúc m c này. [ else list ] fi ( đây d u ngo c vuông ch có nghĩa là. test và [ đó là hai tên c a c a cùng m t chương trình. D ng đ y đ c a l nh if: if list then list [ elif list then list ] . Và cũng c n chú ý r ng ch c a test trong c u trúc if có th s d ng b t kỳ chương trình nào. • -d file Đúng n u file t n t i và là m t thư m c.5. so sánh các dòng và các so sánh s h c thông thư ng. n u bi u th c là đúng. mà có th đư c bi u th b i d u ngo c vuông [ ]. • -b file Đúng n u file t n t i. chúng ta đưa ra ví d s d ng if: if [ -x /usr/bin/unicode_start ] . .]) c n đi sâu hơn. s d ng trong toán t test. then unicode_start else echo "hello world" fi V toán t test (hay [. không nh t thi t ph i có). Bi u th c đ ng sau if hay elif thư ng là câu l nh test..8. • -c file Đúng n u file t n t i. L nh test th c hi n phép tính m t bi u th c nào đó. và tr l i giá tr 0.2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c Bi u th c đi u ki n. 5.. Thay vì gõ test expression có th đưa bi u th c expression vào ngo c vuông: [ expression ] C n chú ý r ng. và là m t t p tin thi t b ký t (charater device) đ c bi t. đư c xây d ng trên cơ s ki m tra thu c tính t p tin. nh ng gì n m trong nó. và là m t t p tin thi t b kh i (block device) đ c bi t. ch không ph i là m t phép bi n hóa th n thông nào đó c a h v bash (ch là cú pháp c a [ đòi h i ph i có d u đóng ngo c). ngo c vuông..

• -f file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là m t t p tin thông thư ng. • -x file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n th c thi. • -p file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là tên c a m t ng (kênh FIFO). • -N file Đúng. n u t p tin có tên file và ch s h u c a nó là ngư i dùng mà ID có hi u l c ch đ n. Bash • -h file hay -L file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là liên k t m m (liên k t tư ng trưng). xác đ nh b i ID nhóm có hi u l c. • -u file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit thay đ i ngư i dùng. • -0 file Đúng. • -r file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n đ c. • -S file Đúng. • -s file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và kích thư c l n hơn không. • -k file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit sticky.120 • -e file Đúng n u t p tin có tên file t n t i. • -w file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n ghi. • -p file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là tên c a m t ng (kênh FIFO). • -g file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit thay đ i nhóm. n u t p tin có tên file t n t i và thay đ i t l n đư c đ c cu i cùng. • -G file Đúng. n u t p tin có tên file t n t i và thu c v nhóm. . n u t p tin có tên file t n t i và là socket. • -t fd Đúng n u b mô t c a t p tin (fd) m và ch lên terminal.

Chi ti t xin xem trên trang man bash. • string1 == string2 Đúng. -gt (l n hơn). theo t đi n. n u bi u th c sai. Có th thay hai == b ng m t =.5. n u t p tin file1 “già” hơn file1 (trư ng h p ngư c l i c a trư ng h p trên). -lt (nh hơn). 121 • file1 -ot file2 Đúng. n u tùy ch n optname c a h v đư c kích ho t. n u t p tin file1 có th i gian s a đ i mu n hơn file2. n u t p tin file1 và file2 có cùng m t s thi t b và ch s mô t inode. Đúng n u m t trong hai bi u th c đúng. • -n string Đúng. • -o optname Đúng. không b ng). -ne (khác. • file1 -ef file2 Đúng. -le (nh hơn ho c b ng). ch các tham s arg1 và arg2 có th s d ng các s nguyên (âm ho c dương). • expression1 -a expression2 Phép c ng lôgic AND. • string1 > string2 Đúng. • string1 !== string2 Đúng. . T các bi u th c đi u ki n cơ b n này có th xây d ng các bi u th c ph c t p theo ý mu n nh các phép lôgíc thông thư ng PH Đ NH. Đúng. đ ng trư c chu i string2 (đ i v i ngôn ng hi n th i). -ge (l n hơn ho c b ng). n u đ dài c a chu i khác không. theo t đi n. Đúng n u c hai bi u th c đ u đúng. n u chu i string1. n u đ dài c a chu i string b ng không. n u chu i string1.8 Shell — m t ngôn ng l p trình • file1 -nt file2 Đúng. VÀ (c ng) và HO C: • !(expression) Phép ph đ nh. n u hai chu i không trùng nhau. • expression1 -o expression2 Phép lôgíc ho c OR. n u hai chu i trùng nhau. • string1 < string2 Đúng. đ ng sau chu i string2 (đ i v i ngôn ng hi n th i). • -z string Đúng. • arg1 OP arg2 đây OP là m t trong các phép so sánh s h c: -eq (b ng).

3 Toán t case D ng c a toán t case như sau: case word in [ [(] pattern [ | pattern ] . ... thì s đưa vào các tham bi n v trí (xem trên) theo m t cách tương t .c p th hai. CLOCKDEF="$CLOCKDEF (localtime)". esac Câu l nh case đ u tiên khai tri n t word.d/rc. ] .8. CLOCKDEF="$CLOCKDEF (utc)"...sysinit (ki u t ch c kh i đ ng FreeBSD style): case "$UTC" in yes|true) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS -u". esac N u bi n s (UTC) nh n giá tr yes ho c true. N u m u word b b qua (không có trong toán t select). 5. N u nh p vào m t dòng r ng..8. ] do list. thì bi n name s nh n giá tr b ng không. T p h p nh ng t này đư c đưa vào kênh thông báo l i tiêu chu n. b ng 0. . ) list . N u nh p vào b t kỳ m t giá tr nào khác.122 Bash 5. đư c ghi l i trong bi n REPLY. Ví d s d ng toán t case sau l y t script /etc/rc. Sau đó.4 Toán t select Toán t select cho phép t ch c h i tho i v i ngư i dùng. Giá tr tr l i b i toán t này. Chu i mà ngư i dùng nh p vào. done Lúc đ u t m u word hình thành m t danh sách nh ng t tương ng v i m u này. no|false) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS --localtime". và so sánh nó (word) v i m i t trong m u pattern theo th t . Trong trư ng h p ngư c l i. N u chu i nh p vào có ch a s . thì s th c hi n c p l nh th nh t. và th c hi n danh sách list các câu l nh đ ng sau m u đã tìm th y. tr l i giá tr mà câu l nh cu i cùng trong danh sách list đưa ra. n u không tìm th y s trùng nhau nào. nh n giá tr no ho c false . Danh sách l nh list đư c th c hi n v i giá tr bi n name đã ch n. Sau đây là m t script nh (xin hãy gõ không d u n u console c a b n chưa h tr vi c hi n th Ti ng Vi t): . thì s và t s đư c hi n ra them m t l n n a. thì bi n name s đư c gán giá tr b ng t đi kèm v i s này. và h v ch chu i nh p vào trên đ u vào tiêu chu n. tương ng v i m t trong các s đã hi n ra. Sau khi tìm th y s trùng nhau đ u tiên thì d ng vi c so sánh l i. d u nh c PS3 đư c đưa ra.. hơn n a m i t đư c đi kèm v i m t s th t . Nó có d ng sau: select name [ in word..

select. và ch y (. Thay vì tăng ho c gi m giá tr c a m t bi n s nào đó (lên ho c xu ng) m t đơn v sau m i vòng l p.sh).8. thì danh sách l nh list đư c th c hi n m t l n cho m i tham bi n v trí đã đưa ra. Script sau t o các t p tin fu1. Trên màn hình s hi n ra câu h i sau: B n thích dùng OS nào? 1) Linux 3) Free BSD 2) Gnu Hurd 4) MacOSX #? 5) Solaris 6) QNX 7) Other Hãy nh n m t trong 7 s đưa ra (t <Enter>). fu2. done Đ u tiên cũng x y ra s khai tri n t word theo quy lu t khai tri n bi u th c (xem trên). và th c hi n danh sách l nh list trong m i l n như v y. thì nó gán giá tr ti p theo trong danh sách t đưa s n cho bi n đó trong m i vòng l p. D ng t ng quát c a toán t for như sau: for name [ in word.sh). Ví d .8 Shell — m t ngôn ng l p trình #!/bin/sh echo "B n thích dùng OS nào?" select var in "Linux" "Gnu Hurd" "Free BSD" "MacOSX" "Solaris" "QNX" "Other".sh). thì s th y thông báo sau: B n đã ch n MacOSX 1 đ n 7). Nói chung c u trúc có d ng sau: for name in words do list done Quy lu t xây d ng danh sách l nh (list) gi ng trong toán t if.5 Toán t for Toán t for làm vi c có khác m t chút so v i for trong các ngôn ng l p trình thông thư ng.5. N u không có “in word”. N u b n nh p 4 (nh n c 5. do touch fu$a done Có th gõ ba dòng này trên m t dòng l nh. do break done echo "B n đã ch n $var" 123 Ghi đo n trên vào m t t p tin (ví d . k t qu thu đư c tương t script. thay đ i đ t p tin thành kh thi (ví d . và fu3: for a in 1 2 3 . ] do list . Sau đó bi n name l n lư t đư c gán các giá tr thu đư c t s khai tri n này. v i ./select. chmod 755 select.

s d ng giá tr ph đ nh c a đi u ki n list1. 5.8.8.. ti p nh n hai s nguyên làm tham s . . 5. Toán t until tương t như toán t while: until list1 do list2 done Đi m khác bi t n m ch .>> logfile sleep 60 done Chương trình (script) trên s theo dõi và ghi l i n i dung c a thư m c có tên directory theo t ng phút n u thư m c còn t n t i. n u câu l nh cu i cùng trong danh sách list1 tr l i tr ng thái thoát ra khác không. “fu10”. Nh câu l nh này có th s d ng for c a bash làm vi c như toán t for trong các ngôn ng l p trình thông thư ng.7 Các hàm s H v bash cho phép ngư i dùng t o các hàm s cho mình. t c là chúng ta có th t t o các câu l nh m i. nhưng vòng l p các câu l nh trong list2 ch th c hi n khi đi u ki n còn đúng..SEPARATOR -. C u trúc có d ng như sau: while list1 do list2 done Ví d : while [ -d directory ] . Hàm s có c u trúc như sau: function name () { list } . Đ làm đư c đi u này ch c n vi t vòng l p for như sau: for a in $( seq 1 6 ) .6 Toán t while và until Toán t while làm vi c tương t như if. t c là list2 th c hi n. Hàm s làm vi c và đư c s d ng gi ng như các câu l nh thông thư ng c a h v . do ls -l directory >> logfile echo -. và s ng ng khi đi u ki n không th a mãn. và đưa ra chu i t t c các s n m gi a hai s này (c ng thêm c chúng). do cat fu$a done Câu l nh (script) này đưa ra màn hình n i dung c a 10 t p tin (n u có): “fu1”.124 Bash Trên Linux có chương trình seq..

8 Tham s Khi hàm s đư c g i đ th c hi n. Dư i đây là m t ví d hàm s .8. th c hi n công vi c c a l nh seq đã nh c đ n trên: seq() { local I=$1. n m gi a { và }. còn ph n thâm c a hàm s t o b i danh sách các câu l nh list. Vi c đánh s b t đ u t 1.5. các tham s c a hàm s tr thành các tham bi n v trí (positional parameters. và đưa ra s th t c a tham s nh $# Tham s v trí s 0 không thay đ i. 5.8. name xác đ nh tên c a hàm (dùng đ g i hàm).9 Bi n n i b (local) N u mu n t o m t tham bi n đ a phương. Chúng đư c đ t các tên như $n. như v y $1 là tham s đ u tiên. nó (tùy ch n) h y b vi c t o dòng m i. done. Trong khi th c hi n n u g p câu l nh n i trú return (trong ph n thân c a hàm). echo $2 } C n chú ý đ n tùy ch n -n c a echo. t c là g i hàm s ngay trong ph n thân c a nó. while [ $2 != $I ]. Hàm s tính giai th a fact M t ví d khác: fact() { . Các câu l nh này s đư c th c hi n m i khi tên name đư c g i (gi ng như m t l nh thông thư ng).8 Shell — m t ngôn ng l p trình 125 Hơn n a t function không nh t thi t ph i có. Cũng có th s d ng t t c các tham s m t lúc nh $*. Cú pháp đưa ra bi n đ a phương gi ng h t các tham bi n khác. M c dù tùy ch n này không có nhi u ý nghĩa v i m c đích chúng ta mu n đây. Hàm s th c hi n trong ph m vi h v hi n th i: không có ti n trình m i nào đư c ch y khi biên d ch hàm s (khác v i vi c ch y script). 5. các tham bi n v trí và tham bi n đ c bi t # s đư c tr l i các giá tr mà chúng có trư c khi ch y hàm. có th s d ng t khóa local. xem trên) trong th i gian th c hi n hàm này. thì hàm s s b d ng l i và quy n đi u khi n đư c trao cho câu l nh đ ng sau hàm. Khi th c hi n xong hàm s . trong đó n là s c a tham s mà chúng ta mu n s d ng. nhưng s r t có ích trong các hàm s v i m c đích khác. ch có đi u c n đ ng sau t khóa local: “local name=value”. I=$(( $I + 1 )) }. C n chú ý r ng hàm có th là đ qui. do { echo -n "$I ".

Giá tr (tr ng thái). tr l i b i câu l nh cu i cùng trong script. fi } Bash Đây là hàm s giai th a.10 Câu l nh sh B n luôn luôn có th ch y m t b n sao c a h v bash nh câu l nh bash hay sh. li t kê trong PATH. N u xem n i dung c a m t t p tin script nào đó (nh ng t p tin như v y có r t nhi u trên h th ng). mà l nh source tr l i. không tìm th y t p tin c n. Như v y. Trong trư ng h p này script ch đơn gi n là m t tham s c a l nh nói trên. Đ có th th c hi n script trong b n bash hi n th i. khi chúng ta g i script đ th c hi n . Đi u này có nghĩa là. trùng v i giá tr . else { echo $(( $1 * $( fact $(( $1 -. xác đ nh b i câu l nh cu i cùng c a filename. và phép th các câu l nh. Khi này có th b t b n sao này ch y m t script nào đó.1 )) ) )) }. N u filename không ch a d u g ch chéo. N u không câu l nh nào đư c th c hi n. thì tham bi n v trí không thay đ i. Trong các trư ng h p thông thư ng khi ch y script s có m t ti n trình m i đư c ch y. Câu l nh s có d ng: source filename [arguments] Câu l nh này đ c và th c hi n các câu l nh có trong t p tin filename trong môi trư ng hi n th i. thì tr ng thái thoát b ng 0. ho c không tìm th y t p tin filename. đ th c hi n script myscript c n đưa câu l nh “sh myscript”. N u có các tham s (đưa ra arguments. li t kê trong bi n s PATH. m t ví d c a hàm đ qui. Cú pháp truy c p đ n các tham s cũng như hàm s . n u đưa tên c a script như m t tham s cho l nh bash. và tr l i giá tr . xem đ nh d ng câu l nh trên).” (đ ng nghĩa c a source). N u không có tham s . 5. thì s tìm nó (t p tin) trong thư m c hi n th i. b n s th y dòng đ u tiên có d ng sau: #!/bin/sh. Tương t hàm s script có th đư c th c hi n như m t câu l nh. c n s d ng câu l nh source.126 if [ $1 = 0 ]. s đư c s d ng đ tìm t p tin có tên filename. N u trong thư m c. Hãy chú ý đ n s khai tri n s h c. thì trong th i gian th c hi n script chúng s thành các tham bi n v trí. thì đư ng d n.9 Script c a h v và l nh source Script c a h v ch là các t p tin có ch a chu i l nh. 5. T p tin này không nh t thi t ph i kh thi (không nh t thi t ph i có bit x). then echo 1. hay m t d u ch m “.

. và đ t trư c nó (câu l nh) ký t #. tín hi u. Chúng ta s d ng bài h c ng n g n v bash t i đây. Ví d . mô t v thư vi n readline. v.v. Các b n s tìm th y thông tin c n thi t trong các cu n hư ng d n khác ho c trên trang man bash.10 Câu l nh sh 127 như m t l nh thông thư ng. script trên ngôn ng Perl b t đ u b i dòng có d ng !/bin/perl. mà s đ c t p tin và th c hi n các câu l nh tương ng. N u b n mu n ki m ch ng l i tác d ng c a ký t này. M t chú ý khác là ký t # dùng đ vi t l i chú thích trong script. l ch s câu l nh. . . T t nhiên. Có th thay th dòng này b i liên k t đ n b t kỳ m t chương trình nào.5. b n s th y r ng h v b qua câu l nh này. T t c nh ng gì đ ng sau ký t này đ n cu i dòng s đư c coi là chú thích và b bash b qua (t c là h v s không xem dòng này là câu l nh). thì hãy nh p vào dòng l nh m t câu l nh b t kỳ. thì /bin/sh s giúp chúng ta “thu x p” m i th . ví d “# ls”. ví d . còn r t nhi u v n đ quan tr ng c n xem xét nhưng n m ngoài ph m vi c a bài h c. qu n lý ti n trình.

Ki n th c trong chương này đư c vi t đ s d ng cho phiên b n 4. . rxvt. N u như b n đ c có kinh nghi m làm vi c v i Norton Commander (nc) trong MS-DOS hay v i FAR trong Windows. vì vi c nh n phím đã b v đ h a chi m l y. S không tương ng như v y thư ng g p nh ng ch nói v phím “nóng”.Chương 6 S d ng Midnight Commander M i th đ u đã đư c vi t ra — các nhà l p trình Nga. m c dù có th áp d ng cho nh ng phiên b n khác. Ghi chú: 1. hay còn g i là giao di n text. đ có th làm vi c v i Midnight Commander b n đ c ch c n xem nhanh nh ng n i dung phía dư i. Tác gi xin có l i khuyên đ i v i nh ng ai còn xa l v i NC hay FAR (n u như có?): hãy chú ý đ c và th c hành chăm ch . m t trình qu n lý t p tin m nh. rm. . v.1 Cài đ t chương trình Midnight Commander M c dù đ đi u khi n h th ng t p tin nói chung và đ làm vi c v i các t p tin nói riêng có th s d ng các câu l nh c a h đi u hành. 6. . nhưng s thu n ti n hơn khi s d ng chương trình Midnight Commander. 2. ví d xterm.6. rmdir. Sau khi đ c xong chương này b n đ c s có th s d ng các t h p phím cũng như giao di n c a Midnight Commander đ th c hi n r t nhi u công vi c có liên quan đ n h th ng t p tin t nh bé đ n n ng nh c. B i vì th m chí nh ng t h p “phím nóng” chính c a chúng cũng trùng nhau.v. Midnight Commander (hay thư ng rút g n thành mc) là chương trình cho phép xem c u trúc cây thư m c và th c hi n nh ng thao tác đi u khi n h th ng t p tin. . more v. Nói cách khác. vì Midnight Commander s giúp đ r t nhi u trong khi làm vi c v i h đi u hành. Trong chương này chúng ta s h c cách s d ng chương trình Midnight Commander. Đ u tiên chúng ta hãy xem xét cách cài đ t chương trình này . đây là trình qu n lý t p tin (File Manager). thì m t s mô t ho t đ ng c a chương trình s không còn chính xác n a. . Ki n th c đưa ra ch áp d ng đư c hoàn toàn trong trư ng h p chương trình ch y t kênh giao tác (console). .v . cd. cat. Trong trư ng h p này. Khi làm vi c v i chương trình qua trình gi l p (emulator) c a terminal trong giao di n đ h a. . mv. cp. như pwd. ls. thì s làm vi c v i mc m t cách d dàng. mkdir.1-pre3.

Hình 6. sau đó gõ vào dòng l nh đư ng d n đ y đ t i t p tin đó. tác gi r t mu n r ng chương trình s đư c cài đ t ngay sau khi cài xong h đi u hành. .2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander Đ kh i đ ng Midnight Commander. deb.2. N u ng d ng không ch y. . và vi c cài đ t t các gói này là không khó khăn gì. thì c n tìm xem t p tin chương trình mc n m đâu (có th dùng câu l nh find / -name mc -type f). c n gõ vào dòng l nh shell câu l nh mc và nh n <Enter>. Vì th n u mu n b n có th s d ng giao di n ti ng m đ c a Midnight Commander.1 6.6.2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander 129 Trong ph n l n các b n phân ph i chương trình Midnight Commander không đư c t đ ng cài đ t cùng v i h th ng. ví d . b n đ c s th y màn hình màu da tr i làm chúng ta nh đ n màn hình chương trình Norton Commander cho MS-DOS hay chương trình FAR cho Windows như trong hình 6. Có th chuy n đ n trình đơn đ ch n các l nh có trong đó b ng phím <F9> ho c nh phím chu t (n u như sau khi kh i Ngoài ra ngư i d ch cu n sách này cũng đã d ch giao di n c a Midnight Commander ra ti ng Vi t. ) c a Midnight Commander s có trên đĩa. Nhưng các gói (rpm. 2 panel 1 . trên máy tác gi là /usr/bin/mc. Và b i vì chương trình này s làm cho b n đ c “d th ” hơn. tgz . phía trên hai b ng này là trình đơn (th c đơn).1: Giao di n ti ng Vi t c a Midnight Commander G n như toàn b không gian màn hình khi làm vi c v i Midnight Commander b chi m b i hai “b ng”2 hi n th danh sách t p tin c a hai thư m c. Sau khi ch y chương trình.

Cũng có th b đi dòng l i khuyên này khi đi u ch nh c u hình c a chương trình. ngo i tr <F1> và <F9>. m i nút tương ng v i m t phím ch c năng <F1> – <F10>. Qua trình đơn File (T p tin) có th th c hi n b t kỳ thao tác nào mà thông thư ng ph i nh các phím ch c năng. thì cũng đ ng bu n. và l i mách nư c s tr thành không c n thi t (và vi c nh n chu t lên các nút không ph i lúc nào cũng thu n ti n). b n đ c s nhanh chóng nh đư c công d ng c a 10 phím này. “v” và “>” s d ng đ đi u khi n chương trình b ng chu t (nh ng nút này không làm vi c n u như b n đ c ch y mc trong trình gi t o (emulator) terminal). n u như b n đ c mu n ti t ki m không gian màn hình (cách làm s có sau này khi chúng ta nói v c u hình chương trình). đây có th nh p và th c hi n b t kỳ câu l nh nào c a h th ng. M i b ng g m ph n đ u.2: V ngoài c a màn hình Midnight Commander đ ng mc b n đ c không nhìn th y dòng trình đơn đâu. . th m chí n u b n đ c không nh ph i dùng phím nào đ th c hi n công vi c mong mu n. phím đ chuy n vào trình đơn chính là <F9>). Dòng th hai t dư i lên là dòng l nh c a chương trình Midnight Commander (hay chính xác hơn là dòng l nh c a shell hi n th i). danh sách t p tin c a m t thư m c nào đó và dòng tr ng thái nh (mini-status.130 S d ng Midnight Commander Hình 6. và còn có th ch y tr c ti p các câu l nh tương ng b ng cách nh n chu t vào các nút này. thì v n có th s d ng trình đơn File (T p tin) trong trình đơn chính c a chương trình (ch c n nh r ng. Dòng dư i cùng là dãy các nút. S ti t ki m có hai lý do. vì có hi n th trình đơn hay không đư c xác đ nh b i c u hình chương trình). Trên dòng tr ng thái nh có hi n th m t vài d li u v t p tin hay thư m c đang đư c thanh chi u sáng ch đ n (ví d . Th hai. có th không hi n th n u đ t trong c u hình chương trình). Th nh t. Vi c hi n th các nút có th t t đi. Trong ph n đ u c a m i b ng là đư ng d n đ y đ đ n thư m c có n i dung đư c hi n th . Có th coi dòng này là l i mách nư c v cách s d ng nh ng phím ch c năng đã nói. và đ ng th i còn có ba nút – “<”. phía trên dòng này (nhưng phía dư i các b ng) có th hi n th “nh ng l i khuyên có ích” (hint4s). kích thư c t p tin và quy n truy c p).

Tr giúp đư c t ch c dư i d ng siêu văn b n. t c là trong văn b n có c nh ng liên k t đ n nh ng ph n khác.1.2: Di chuy n trong trình xem t p tin Phím Di chuy n th c hi n <B> ho c <Ctrl>+<B> ho c <Ctrl>+<H> Lùi l i m t trang ho c <Backspace> ho c <Delete> <D u cách> Ti n t i m t trang <U> ( <D> ) Lùi l i (ti n t i) n a trang <G> (<Shift>+<G>) Đi t i đ u (cu i) danh sách . Tương t . có th xem tr giúp vào b t kỳ lúc nào nh phím <F1>. Trong b ng ho t đ ng m t dòng đư c chi u sáng.3 Tr giúp 131 Ch m t trong hai b ng là hi n th i (ho t đ ng). B ng 6. Chương trình xem t p tin n i trú. Liên k t đư c ch n hi n th i s có n n màu xanh đ m . Các thao tác như sao chép (<F5>) hay di chuy n (<F6>) t p tin s d ng thư m c đư c hi n th trong b ng th hai làm thư m c đích đ n (s sao chép hay di chuy n đ n thư m c này).3 Tr giúp Khi làm vi c v i chương trình Midnight Commander. Vì th vi c di chuy n s d ng m t b các t h p phím (nhưng trong m i chương trình con có các t h p phím ch áp d ng trong n i b mà thôi). Nh ng liên k t đó đư c đánh d u b i n n màu xanh nh t . H u h t các thao tác đư c th c hi n trong thư m c này. B ng hi n th i có thanh chi u sáng tên thư m c ph n đ u và thanh chi u sáng m t trong nh ng dòng c a b ng đó. chương trình xem tr giúp còn ch p nh n nh ng t h p phím s d ng trong chương trình con dùng đ xem t p tin: B ng 6. thư m c hi n th i là thư m c đư c hi n th trong b ng ho t đ ng. Xin đưa ra m t b ng ng n g n li t kê các t h p phím dùng chung đ đi u khi n vi c di chuy n.6.1: Các t h p phím di chuy n dùng chung Phím <↑> ho c <Ctrl>+<P> <↓> ho c <Ctrl>+<N> <Page Up> ho c <Alt>+<V> <Page Down> ho c <Ctrl>+<V> <Home> <End> Di chuy n th c hi n Di chuy n tr l i (lên trên) m t dòng Di chuy n v phía trư c (xu ng dư i) m t dòng Quay l i m t trang Ti n v trư c m t trang Quay v dòng đ u Chuy n đ n dòng cu i cùng 6. chương trình xem l i mách nư c và chương trình xem thư m c s d ng cùng m t mã chương trình đ đi u khi n vi c di chuy n. trong shell đã ch y chương trình Midnight Commander. Đ di chuy n trong c a s xem tr giúp có th s d ng nh ng phím mũi tên ho c chu t. Ngoài nh ng t h p phím di chuy n nói chung trong b ng 6. Thanh chi u sáng có th di chuy n nh các phím đi u khi n vi c di chuy n.

<Esc> B n có th s d ng phím tr ng (space) đ chuy n t i trang tr giúp ti p theo và phím <B> đ quay l i m t trang. ho c ch y chương trình có kh năng và đã đư c gán đ đ c t p tin này. Nh n chu t (b t kỳ nút nào) lên các nút ch c năng (các nút F1-F10 dư i cùng) cũng đ ng th i ch y chương trình tương ng v i nút đó. 6. chương trình xv s cho chúng ta th y t p tin screenshot.3). rlogin hay ssh). Nh n kép chu t trái lên tên t p tin đ th c hi n t p tin (n u đây là m t chương trình).jpg.4 S d ng chu t Chương trình Midnight Commander có h tr chu t.4).jpg trông ra sao. Chương trình ghi nh th t di chuy n theo liên k t và cho phép tr l i ph n đã xem trư c đó b ng phím <L>. N u như có h tr chu t (xem ph n 6. thì có th s d ng chu t đ di chuy n.132 S d ng Midnight Commander Ngoài nh ng t h p phím đã ch ra còn có th s d ng nh ng t h p ch làm vi c khi xem tr giúp (chúng đư c li t kê trong b ng 6. thì khi nh n kép chu t trái lên t p tin screenshot. khi này tên t p tin s có màu khác (theo m c đ nh là màu vàng ). ch c n nh n nút chu t ph i lên tên c a t p tin đó. Tính năng này đư c th c hi n n u có ch y driver gpm không ph thu c vào nơi ngư i dùng làm vi c là trên kênh giao tác Linux hay ch y Midnight Commander trên xterm (ho c th m chí s d ng k t n i t xa qua telnet. B ng 6. Chu t ph i s d ng đ quay l i ph n đã xem trư c đó.jpg. Đ b đánh d u thì cũng ch c n s d ng nút chu t ph i đó. N u nh n chu t lên khung trên cùng c a b ng có m t danh sách các t p tin r t dài. Nh n chu t (b t kỳ nút nào) lên trình đơn trên cùng s m ra (nói đúng hơn là m xu ng dư i) trình đơn con c a nó. Nh n chu t trái lên liên k t đ chuy n t i văn b n mà liên k t này ch t i. B ng cách nh n nút chu t trái s có th di chuy n dòng chi u sáng lên b t kỳ t p tin nào trong các b ng. Nh n . Ví d chương trình xv đư c gán đ m các t p tin hình n *.3: Di chuy n khi xem tr giúp Di chuy n th c hi n Đi t i liên k t ti p theo Quay l i liên k t trư c Đi t i liên k t ti p theo ho c kéo lên m t dòng Quay l i liên k t trư c ho c kéo xu ng m t dòng M trang mà liên k t hi n th i ch t i M trang tr giúp v a xem trư c trang hi n th i Tr giúp s d ng c a b n thân tr giúp Chuy n t i ph n ti p theo c a tr giúp Chuy n t i ph n n m trư c c a tr giúp Chuy n t i m c l c c a tr giúp Thoát kh i tr giúp Phím <Tab> <Alt>+<Tab> <↓> <↑> <→> ho c <Enter> <←> ho c <L> <F1> <N> <P> <C> <F10>. Đ đánh d u (ch n) t p tin nào đó. thì s th c hi n di chuy n dài 1 c t t p tin v phía đ u danh sách.

Thu g n (Brief). Tuy nhiên có th hi n th nh ng thông tin khác trên b ng. Có 4 kh năng đ ch n: Đ y đ (Full).. Hình 6. thì có th s d ng câu l nh D ng danh sách.3: H p tho i ch n đ nh d ng hi n th • Đ nh d ng Đ y đ (Full) hi n th tên t p tin... N u b n đ c mu n thay đ i d ng hi n th danh sách t p tin.) c a b ng (trái ho c ph i) tương ng. ..5 Đi u khi n các b ng 133 chu t lên khung n m dư i c a b ng. Đ làm đư c đi u này. r i l i nh n và gi phím <Shift> trong khi nh n chu t ph i. thì tương ng s th c hi n di chuy n dài 1 c t t p tin v phía cu i danh sách. Phương pháp di chuy n này cũng làm vi c khi xem tr giúp và xem danh sách Cây thư m c N u ch y mc v i h tr chu t thì ngư i dùng có th th c hi n các thao tác sao chép và dán văn b n khi gi phím <Shift>. b n c n nh n và gi phím <Shift>. kích thư c c a nó và th i gian s a đ i g n nh t. ch n đo n văn b n c n thi t b ng cách kéo chu t. sau đó th phím <Shift> ra.5. C n chú ý r ng tính năng này không làm vi c trong các trình gi l p terminal như xterm. 6. (Listing mode.6. Trong ph n này s nói đ n cách thay đ i d ng c a b ng hay cách hi n th thông tin trên b ng.5 Đi u khi n các b ng Các b ng c a Midnight Commander thông thư ng hi n th nh ng gì có trong thư m c c a h th ng t p tin (vì th thư ng đư c g i là b ng thư m c).1 D ng danh sách t p tin D ng b ng trên đó hi n th danh sách t p tin và thư m c con có th thay đ i qua các câu l nh c a th c đơn m ra khi ch n B ng trái (Left) và B ng ph i (Right). M r ng (Long) và Ngư i dùng t xác đ nh (User). 6. do đó trên m i b ng có hai c t và hi n th đư c s t p tin nhi u g p đôi. • Đ nh d ng Thu g n (Brief) ch hi n th tên t p tin. đưa con tr đ n nơi c n dán.

• bsize – kích thư c d ng khác. • nuid – ch s xác đ nh c a ngư i dùng (UID). thì đ u tiên c n ch ra kích thư c c a b ng: “half” (m t n a màn hình) ho c “full” (toàn màn hình). = (gi u b ng) – cho các sockets. • perm – dòng ch ra quy n truy c p đ n t p tin. • type – hi n th d ng t p tin (m t ký t ).(g ch ngang) – cho các thi t b trao đ i theo byte. Ti p theo c n li t kê tên nh ng vùng hi n th cùng v i chi u r ng c a vùng. ng) – cho các t p tin d ng FIFO. Có th s d ng nh ng tên vùng sau: • name – tên t p tin. Sau kích thư c b ng có th ch ra là trên b ng ph i có hai c t b ng cách thêm s 2 vào dòng đ nh d ng. ! (d u ch m than) – cho các liên k t tư ng trưng đã h ng (stalled) (liên k t ch đ n t p tin không còn n a). thì ngư i dùng c n đưa ra d ng hi n th t ch n c a mình. còn đ i v i thư m c con thì ch đưa ra dòng ch “SUB-DIR” ho c “UP–DIR”. + (d u c ng) – cho các thi t b trao đ i theo block. . ∼ (d u sóng) – cho các liên k t tư ng trưng đ n thư m c. Ký t nh ng giá tr mà câu l nh ls -F đưa ra: * (asterisk) – cho t p tin chương trình. @ (at-sign) – cho liên k t (links). • owner – ch s h u t p tin. • ctime – th i gian t o t p tin. . • mode – quy n truy c p d ng s 8bit. • mtime – th i gian s a đ i t p tin cu i cùng. V i đ nh d ng này m t b ng chi m h t màn hình. | (pipe. • atime – th i gian truy c p đ n t p tin l n cu i. khi đó ch đưa ra kích thư c t p tin. này có th là m t trong • nlink – s liên k t đ n t p tin. / (slash) – cho thư m c.134 S d ng Midnight Commander • Đ nh d ng M r ng (Long) hi n th t p tin như khi th c hi n câu l nh ls -l. • size – kích thư c t p tin. • N u ch n đ nh d ng Ngư i dùng t xác đ nh (User). Khi t đưa ra đ nh d ng. • ngid – ch s xác đ nh c a nhóm (GID).

) trong trình đơn tương ng c a m i b ng. Có th ch n cách s p x p b ng cách ch n câu l nh Th t s p x p (Sort order. space. Ví d . ho c kho ng tr ng – n u ngư c l i. space. và n u màn hình cho phép thì vùng s đư c m r ng. Khi đó s hi n ra m t h p tho i (hình 6. . đ nh d ng Đ y đ (Full) th c ch t đư c xác đ nh b i dòng: half type. size.|. N u sau s v tr có đ t d u ‘+’.|. space. hay s p x p có tính đ n ki u ch thư ng ch hoa hay không (tùy ch n Tính đ n ki u ch (case sensitive)). mtime. • mark – chèn d u sao * (asterisk) n u t p tin đư c ch n. name Dư i đây là ví d d ng hi n th do ngư i dùng đưa ra: half name. space.|.5 Đi u khi n các b ng • group – nhóm s h u t p tin. group. space. c n thêm d u hai ch m ‘:’. nlink.. space.6. 135 Đ ng th i còn có th s d ng nh ng tên vùng sau đ t ch c vi c hi n th thông tin ra màn hình: • space – chèn kho ng tr ng.size. Đ có th xác đ nh chính xác chi u r ng c a m t vùng.mode:3 Hi n th danh sách t p tin trên m i b ng còn có th s p x p theo m t trong 8 cách: • Theo tên • Theo ph n m r ng • Theo kích thư c t p tin • Theo th i gian s a đ i • Theo th i gian truy c p l n cu i • Theo ch m c inode • Không s p x p. • | – chèn đư ng th ng đ ng.mtime còn đ nh d ng M r ng (Long) thì xác đ nh b i: full perm..4) ngoài vi c cho phép ch n cách s p x p còn cho phép ch n s p x p theo th t ngư c l i (đánh d u tuỳ ch n Ngư c l i (Reverse)). thì s đó s đư c hi u là chi u r ng nh nh t c a vùng.type.size:7. owner. sau đó ch ra s v trí (ký t ) c n gi cho vùng này.name. • inode – ch m c inode c a t p tin.|.

Trong ch đ này (hình 6. • Ch đ Cây thư m c (Tree). kích thư c ch tr ng và t ng s ch m c inode còn tr ng).7 là khi dùng ch đ này đ xem nhanh n i dung t p tin HISTORY c a gói chương trình mediawiki. nhưng cũng có th thay đ i n u đánh d u tùy ch n Tr n l n t t c t p tin (“Mix all files”) c a câu l nh C u hình. Ngư i dùng cũng có th ch n ch hi n th trên b ng nh ng t p tin tương ng v i m t m u nào đó. Ví d trên hình 6. Đi u này có ích khi nh ng ti n trình khác t o hay xóa các t p tin.gz).136 S d ng Midnight Commander Hình 6. • Ch đ Xem nhanh (Quick View). 6. Tên c a thư m c con và đư ng d n đ n thư m c con luôn luôn đư c hi n th không ph thu c vào m u đưa ra. Trong ch đ này b ng s hi n th n i dung c a t p tin đư c chi u sáng (đư c ch n) trên b ng bên c nh. như câu l nh sau hi n th cây thư m c m t c a s riêng.5.gz” đ ch hi n th nh ng t p tin nén tar. Câu l nh Quét l i (phím nóng <Ctrl>+<R>) c p nh t l i danh sách t p tin hi n th trên b ng. Ch đ này tương t như khi ngư i dùng ch n câu l nh Cây thư m c (Directory Tree) t th c đơn Câu l nh (Command).. còn có th đưa b t kỳ b ng nào vào m t trong nh ng ch đ sau: • Ch đ Thông tin (Info). (Filter.) th c đơn C u hình (Option).6). Trong ch đ này trên m t b ng hi n th cây thư m c d ng đ ho (hình 6... Trong th c đơn c a m i b ng còn có câu l nh Quét l i (Rescan) (tương đương v i câu l nh C p nh t (Refresh) trong các chương trình khác)....) trong th c đơn c a m i b ng cho phép đưa ra nh ng m u mà tên t p tin s hi n th tương ng v i nó (ví d dùng m u “*.. v h th ng t p tin hi n th i (d ng.5) trên b ng đưa ra thông tin v t p tin đư c chi u sáng (đư c ch n) trên b ng bên c nh. Câu l nh L c t p tin.2 Nh ng ch đ hi n th khác Ngoài vi c đưa ra đ nh d ng hi n th danh sách t p tin trên b ng.4: H p tho i s p x p Theo m c đ nh các thư m c con đư c hi n th đ u danh sách.tar. .. (Configuration.

Hai ch đ này ch khác ch s d ng đ hi n th danh sách thư m c n m trên máy xa.) và K t n i Shell..1 và b ng 6. Còn l i m i th k c đ nh d ng hi n th thông tin đ u tương t như nh ng gì s d ng cho các thư m c n i b .. Thay đ i b ng hi n th i (ho t đ ng). thì ngư i dùng có th s d ng m i câu l nh đi u khi n vi c xem. 6. nhưng s thu n ti n hơn n u s d ng các t h p phím đi u khi n. xin hãy xem tr giúp c a mc. Dòng chi u sáng s chuy n t b ng đang là hi n th i sang b ng khác và như v y b ng sau s tr thành hiên th i.6.... vì th n u dùng phím <Tab> đ chuy n sang b ng xem nhanh. n m gi a ho c dư i cùng trong s nh ng t p tin đang hi n th (đang th y) trên b ng. • <Tab> ho c <Ctrl>+<i>. N u ngư i dùng mu n bi t thêm v cách s d ng nh ng ch đ này. • <Alt>+<G> ho c <Alt>+<R> ho c <Alt>+<J>.3 Các t h p phím đi u khi n b ng Đ đi u khi n ch đ làm vi c c a b ng có th s d ng các câu l nh c a trình đơn đã nói t i trên.5 Đi u khi n các b ng 137 Hình 6. S d ng đ di chuy n dòng chi u sáng tương ng lên t p tin trên đ u.2. • Ch đ K t n i FTP.). Nh t h p phím này có th chuy n đ i nhanh . Chuy n đ i vòng quanh gi a các đ nh d ng hi n th danh sách t p tin c a thư m c hi n th i.5: Ch đ thông tin Đ ra b ng xem nhanh n i dung t p tin s d ng chương trình xem t p tin có s n trong mc. (Shell link. nh ng phím li t kê trong b ng 6... ví d . • <Alt>+<T>. (FTP link..5.

Chuy n dòng chi u sáng t i v trí cu i cùng c a danh sách t p tin. • <Alt>+<Y>. Chuy n dòng chi u sáng t i v trí đ u tiên c a danh sách t p tin.138 S d ng Midnight Commander Hình 6. <Ctrl>+<PageDown>. thì trên b ng th hai s hi n th n i dung c a thư m c m c a t p tin đó. Tương đương v i vi c nh n chu t lên ký t < góc trên c a b ng. Chuy n t i thư m c ngay trư c trong s nh ng thư m c đã xem. Ch khi mc đư c ch y dư i kênh giao tác (console) c a Linux: th c hi n tương ng vi c chuy n (chdir) t i thư m c m (.) ho c t i thư m c đang đư c chi u sáng. còn trên b ng còn l i hi n th danh sách t p tin. • <Ctrl>+<PageUp>. • <Ctrl>+<\>.. • <End> ho c <Alt>+<‘>’>. Chuy n t i thư m c ngay sau trong s nh ng thư m c đã xem. Tương đương v i vi c nh n chu t lên ký t >. • <Home> ho c <Alt>+<‘<’>. . Hi n th danh sách thư m c thư ng dùng và chuy n t i thư m c l a ch n.6: Ch đ cây thư m c chóng t ch đ hi n th M r ng (long) sang Thu g n hay ch đ do ngư i dùng xác đ nh. N u trong b ng hi n th i tên thư m c đư c chi u sáng. • <Alt>+<U>. N u trong b ng hi n th i dòng chi u sáng là tên t p tin. • <Alt>+<O>. thì b ng th hai s chuy n vào ch đ hi n th các t p tin c a thư m c đư c chi u sáng.

hãy dùng phím <Insert> ho c t h p phím <Ctrl>+<T>. Nh ng thao tác (l nh) li t kê trên không ch có th th c hi n b ng cách nh n phím ch c năng tương ng mà còn b ng cách nh n chu t lên các nút tương ng cùng c a màn hình hay b ng các l nh tương ng c a trình đơn T p tin (File). Đ đánh d u t p tin đ t dư i dòng chi u sáng. Khi này tên c a t p tin s có màu khác.6. Bây gi đã đ n lúc c n bi t cách làm vi c v i t p tin nh chương trình có ích này. Câu l nh này đư c dùng đ đánh d u nhóm t p tin theo m u tương ng đưa ra.4 hay l nh trong trình đơn.7: Ch đ xem nhanh 6.6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin T trư c đ n gi chúng ta m i xem xét đ n v ngoài c a màn hình Midnight Commander và cách thay đ i v ngoài này. Đ ch n m t t p tin thì ch c n đ t dòng chi u sáng trong b ng hi n th i lên nó (t t nhiên đ u tiên c n chuy n t i thư m c tương ng). phím nóng cho câu l nh này là phím d u c ng <+>. Xin đưa ra m t b ng 6. Trư c khi th c hi n m t thao tác nào đó ch ra trong b ng 6. N u có b t tùy ch n M u d ng shell (xem trang 155. c n ch n nh ng t p tin hay nhóm t p tin đ th c hi n thao tác đó lên. Đ b ch n t p tin thì cũng s d ng t h p phím như khi ch n. thì c n đánh d u nhóm t p tin này. N u mu n th c hi n m t thao tác nào đó lên nhi u t p tin m t lúc. R t nhi u thao tác thư ng dùng trong Midnight Commander đư c th c hi n qua các phím ch c năng <F1> — <F10>. Còn có th ch n nhóm t p tin còn có th dùng câu l nh Ch n nhóm c a trình đơn T p tin (File).4 t ng h p nh ng thao tác này. thì c n vi t bi u th c chính quy theo . Khi ch y câu l nh Midnight Commander s đưa ra h p tho i dùng đ nh p bi u th c chính quy xác đ nh tên c a nhóm t p tin mu n đánh d u.6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin 139 Hình 6.

thì nh ng ký t nh p vào s không hi n th trên dòng tr ng thái mini. Trong nh ng trư ng h p đó các t h p phím <Ctrl>+<S> và <Alt>+<S> s có ích. Sau khi nh n m t trong nh ng t h p phím này thì mc s ch y ch đ tìm ki m tên t p tin trong thư m c hi n th i theo nh ng ký t đ u tiên c a tên. Có th dùng các phím <Backspace> ho c <Del> đ s a l i.4: Các phím ch c năng Phím F# Hành đ ng th c hi n <F1> G i tr giúp tùy thu c vào tình hu ng <F2> G i th c đơn do ngư i dùng t o ra <F3> Xem t p tin đ t dư i dòng chi u sáng c a b ng hi n th i <F4> G i trình so n th o trong đ s a t p tin đ t dư i dòng chi u sáng c a b ng hi n th i <F5> Sao chép t p tin hay nhóm t p tin đã đư c đánh d u t thư m c c a b ng hi n th i sang thư m c c a b ng còn l i. thì s đánh d u t p tin đư c th c hi n theo quy lu t c a các bi u th c chính quy thông thư ng (hãy xem hư ng d n man ed). Cũng gi ng như khi sao chép. Khi này trong quá trình nh p ký t . Còn thao tác “Ch n ngư c l i” (phím <*>) dùng đ b ch n nh ng t p tin đang ch n. t c là b n s . <F6> Di chuy n t p tin hay nhóm t p tin đã đư c đánh d u t thư m c c a b ng hi n th i sang thư m c c a b ng còn l i. có th thay đ i tên c a t p tin hay thư m c di chuy n đ n. C n chú ý là n u trong thư m c hi n th i không có t p tin v i tên tương ng. Khi sao chép m t t p tin thì còn có th đ i tên c a t p tin này3 . Còn n u t t tùy ch n này. thì s đánh d u các thư m c ch không ph i t p tin. Thao tác này dùng đ b đánh d u kh i nhóm t p tin đã ch n. N u ch đ Hi n tr ng thái mini (Show mini-status) đư c b t.140 S d ng Midnight Commander B ng 6. thì trư c khi đánh d u t p tin c n tìm đ n t p tin đó. Thao tác “B ch n” (phím t t là phím d u tr <–> ho c g ch chéo ngư c — <\>) là thao tác ngư c l i đ i v i thao tác ch n nhóm t p tin và s d ng cùng các quy lu t vi t m u như khi ch n. N u thư m c hi n th i có nhi u t p tin (do đó không th y h t trên b ng). đ ng th i ch n nh ng t p tin còn l i c a thư m c hi n th i. <F7> T o thư m c con trong thư m c hi n th trên b ng hi n th i <F8> Xóa t p tin (thư m c con) hay nhóm các t p tin đã đánh d u <F9> G i trình đơn chính (hi n th phía trên các b ng) <F10> Thoát kh i chương trình các quy lu t như trong shell (xem chương 5. N u bi u th c b t đ u ho c k t thúc b ng d u g ch chéo (/). N u nh n <Ctrl>+<S> thêm m t l n n a. thì dòng tìm ki m này s hi n th trên ch c a dòng tr ng thái mini. Đ ng th i trong h p tho i hi n ra còn có th ch ra tên c a thư m c mu n sao chép các t p tin đ n (đ khi c n có th sao chép đ n thư m c khác v i thư m c hi n ra trên b ng th hai). Trong ch đ này nh ng ký t nh p vào s không hi n th dòng l nh mà hi n th dòng tìm ki m. dòng chi u sáng s di chuy n t i t p tin ti p theo có tên b t đ u b ng nh ng ký t đã nh p vào. thì s tìm ki m t p tin tương ng ti p theo.

c n thi t cho ngư i dùng trong nh ng thao tác cơ b n v i t p tin c a thư m c hi n th i. Như b n đã th y. Đ u tiên là câu l nh sao chép và đ i tên. Cho phép thay đ i quy n truy c p đ n (các) t p tin đư c ch n. 6. Ngoài các câu l nh g n v i các phím ch c năng. thì trên dòng này s hi n lên tên c a t p tin mà liên k t ch đ n. mà đ dành đ n chương nói v làm vi c v i các t p tin văn b n. ví d . • Xem k t qu l nh (<Alt>+<!>). trình đơn T p tin (File) có ch a nh ng câu l nh thư ng dùng nh t. Như đã nói t trư c. T o liên k t m m đ n t p tin hi n th i. K t qu th c hi n l nh s hi n ra trên màn hình trong xem có s n c a Midnight Commander. T o liên k t c ng đ n t p tin hi n th i. Thay đ i ch s h u b ng câu l nh chown. • chown (<Ctrl>+<X>.<C>). Sau khi ch n và đánh d u t p tin đ làm vi c ch c n nh n m t trong các phím ch c năng đ th c hi n thao tác c n thi t v i t p tin. Hãy s d ng câu l nh này n u bi t đư ng d n đ y đ đ n thư m c b n c n (và mu n chuy n thành thư m c hi n th i). không nh t thi t ph i s d ng các phím ch c năng đ g i các câu l nh tương ng v i chúng. Cho phép thay đ i quy n truy c p và s h u t p tin. trình đơn T p tin còn ch a các câu l nh sau (trong ngo c là các phím t t tương ng). N u trên màn hình có đưa ra dòng tr ng thái mini (dùng tùy ch n Hi n tr ng thái mini). • chmod (<Ctrl>+<X>. • chown nâng cao. • Liên k t c ng (<Ctrl>+<X>. Nhưng trong ph n này chúng ta s không xem đ n trình so n th o có s n.<S>). So v i dòng l nh thì các thao tác xem và so n th o t p tin trong Midnight Commander thu n ti n hơn. Khi ch y câu l nh này trên màn hình s hi n ra dòng cho phép nh p b t kỳ câu l nh nào cùng v i tham s c a nó (theo m c đ nh tham s s là t p tin đang đư c chi u sáng).7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên 141 không th tìm th y t p tin mu n tìm. di chuy n hay xóa.<L>).7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên Khi th c hi n các thao tác sao chép và di chuy n (hay đ i tên) t p tin ngư i dùng có kh năng thay đ i tên c a các t p tin đang sao chép hay di chuy n. Chương trình Midnight Commander cho bi t liên k t m m b ng ký hi u “@” đ ng trư c tên c a liên k t đó (tr liên k t đ n thư m c con đư c đánh d u b i d u sóng “∼”). B t kỳ câu l nh nào trong s này cũng có th th c hi n qua trình đơn T p tin (File). • cd nhanh (<Alt>+<C>). Do đó. T t nhiên là nh ng thao tác thư ng dùng đư c g n v i các phím ch c năng. chúng ta s xem xét l i các câu l nh này đ hi u rõ hơn v chúng.<O>). • Liên k t m m (<Ctrl>+<X>. sao chép.6. do trong Midnight Commander có tích h p s n các chương trình cho nh ng vi c này. Đ th c .

Thông thư ng (khi tùy ch n b t t) mc s ch sao chép t t c các t p tin t one vào /two/one. và n u ngư i dùng là root thì còn c thu c tính UID và GID. ho c có th thi t l p qua câu l nh c a trình đơn C u hình | C u hình. bao g m: quy n truy c p.142 S d ng Midnight Commander hi n vi c này ngư i dùng c n đưa ra m u cho tên c a các t p tin g c (g i là m u g c) và m u cho tên c a các t p tin s đư c t o (t p tin đích đ n. Tùy ch n Đi theo liên k t (Follow links) xác đ nh xem khi sao chép liên k t c ng hay m m vào thư m c đích đ n (ho c các thư m c con c a thư m c này) s t o các liên k t đó. các đánh d u th i gian (truy c p và s a đ i). Tùy ch n Ghi nh thu c tính (Preserve attributes) xác đ nh xem khi sao chép ho c di chuy n có gi l i hay không các thu c tính c a t p tin ban đ u. Theo m c đ nh tùy ch n này t t và t p tin (thư m c) ngu n s đư c sao chép vào thư m c đích đ n. Chúng ta s xem xét m t ví d đ hi u hơn tình hu ng này. thì s ch sao chép (di chuy n) nh ng t p tin đư c đánh d u và tương ng v i m u g c. N u tùy ch n không đư c dùng thì các thu c tính s đư c đ t theo giá tr umask hi n th i. g i là m u đích). . hay sao chép t p tin (và thư m c con) mà nh ng liên k t này ch đ n.8). Vi c đưa ra m u đư c th c hi n trên dòng nh p vào hi n th trong c a s m ra khi ch y m t trong các l nh sao chép hay di chuy n (hình 6.. N u có các t p tin đã đư c đánh d u. Hình 6. Thông thư ng m u tên th hai đó là m t vài ký t thay th (wildcards) cu i dùng xác đ nh ch đ n c a các t p tin t o ra. Tùy ch n Vào thư m c con. B n mu n sao chép n i dung c a thư m c one vào thư m c /two/one đã có t trư c. thì t t c các t p tin s đư c sao chép vào /two/one/one.. N u tùy ch n này đư c dùng thì s t o ra trong thư m c đích đ n m t thư m c con có cùng tên và các t p tin (thư m c) s đư c sao chép vào thư m c m i này. Còn m t vài tuỳ ch n có nh hư ng đ n th c hi n thao tác sao chép và di chuy n t p tin mà có th thi t l p cùng ngay c a s đ đưa ra các m u tên t p tin.. N u tùy ch n b t. n u có (Dive into subdirs) xác đ nh thao tác s làm n u trong thư m c đích đ n đã có thư m c có cùng tên v i tên t p tin (ho c thư m c) đang sao chép (ngu n).8: H p tho i đ i tên t p tin T t c các t p tin tho mãn m u g c s đư c đ i tên (sao chép ho c di chuy n v i tên m i) tương ng v i m u đích.

thì ngư i dùng có th s d ng các ký t thay th (wildcards) ‘*’ và ‘?’ trong m u ngu n. . tên t p tin s đư c chuy n đ i sao cho các ch cái đ u tiên s là ch hoa. ‘\ \’ có nghĩa là dùng ký t g ch chéo thông thư ng và ‘\*’ có nghĩa là s d ng m t ký t d u sao thông thư ng (asterisk).tar.\1”. S d ng ‘\u’ và ‘\l’ cung c p các kh năng r ng hơn so v i ‘\U’ và ‘\L’.tar\. L y ví d b n c n đ i ch tên và ph n m r ng t p tin.*’.\1”. Midnight Commander hi n th trên màn hình h p tho i. ký t thay th ‘\1’ tương ng nhóm ký t thay th đ u tiên trong m u ngu n. thì ký t ti p theo c a tên s đư c chuy n tương ng thành ch hoa ho c ch thư ng.tgz”. M u ngu n – ‘ˆ\(..gz”.gz$”. thì t p tin thu đư c s có tên “foo. Ví d 1.8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin 143 nh hư ng đ n quá trình sao chép và di chuy n t p tin còn có tùy ch n M u d ng shell trong trình đơn C u hình / C u hình. Ký t ‘\’ trong các m u dùng đ hu b tác d ng c a các ký t đ c bi t. N u m u ngu n là “*. còn m u đích có ‘\L\u*’. b n c n s d ng các d u ngo c ‘\(.v. tính theo .*\)$’. ký t ‘\2’ – nhóm th hai v.*\)\.gz”. Trong m u đích ch cho phép s d ng ‘*’ và ‘\<ch s >’. đ “file. Cách này m m d o hơn.c” tr thành “c. N u s d ng trong m u đích ‘\U’ ho c ‘\L’. N u s d ng ‘\u’ ho c ‘\l’ trong m u đích. Chúng ta l i xem xét ti p hai ví d .8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin Khi ngư i dùng th c hi n các thao tác sao chép.tar.file”. Khì tùy ch n này b t.6. Ví d trong m u ngu n có ‘*’ (tùy ch n M u d ng shell b t) ho c ‘ˆ\(.*\)$’ (tùy ch n M u d ng shell t t).\(.tgz” và n m trong thư m c “/two”.gz”. Ví d .c” tr thành “c. Đ hi n th quá trình làm vi c. Khi tùy ch n M u d ng shell (“Use shell patterns”) b t. ... Thanh th hai (count bar) cho bi t đ n th i đi m hi n th i đã th c hi n đư c bao nhiêu ph n.tar. Khi th c hi n các thao tác sao chép và di chuy n ngư i dùng còn có th chuy n ki u ch hoa/thư ng trong tên t p tin. Ví d 3. còn m u đích s là “\2. . Ký t ‘\0’ tương ng v i toàn b tên c a t p tin ngu n. thì k t qu s là “/two/foo.v. Ví d 4. sao chép đư c th c hi n vào “/two/*. Thanh th nh t (file bar) cho bi t đã th c hi n (ví d sao chép) đư c bao nhiêu ph n c a t p tin hi n th i. còn m u đích s là “\2. N u m u ngu n có d ng “ˆ\(.tgz”. di chuy n hay xóa t p tin. ký t ‘*’ th hai tương ng v i nhóm th hai v. . Ví d 2. thì s chuy n đ i t t c các ký t phía sau đ n l n g p ‘\U’ ho c ‘\L’ ti p theo ho c đ n cu i tên t p tin. .tgz” và đang sao chép t p tin “foo. Tương t . còn m u đích – “/two/*. \)’.file”. 6. nhưng c n c n th n hơn và nhi u công s c khi nh p vào. và tên c a t p tin đang sao chép là “foo. đ “file. Ký t ‘*’ đ u tiên trong m u đích tương ng v i nhóm ký t thay th đ u tiên trong m u ngu n. Chúng s đư c dùng tương t như trong shell. trong đó cho bi t trên (nh ng) t p tin nào s th c hi n thao tác và quá trình th c hi n di n ra như th nào. Đ ch ra nhóm các ký t trong m u ngu n s tương ng v i các ký t thay th trong m u đích.*\)\. thì mc s không th c hi n vi c nhóm t đ ng. . còn l i là ch thư ng. M u ngu n s c n có d ng ‘*. L y ví d b n c n đ i ch tên và ph n m r ng t p tin. Chúng ta xem xét m t vài ví d đ hi u rõ hơn. trên màn hình hi n ra t m t đ n ba thanh bi u đ (progress bars).

Phương án th ba là Th l i. t t c nh ng t p tin còn l i s b b qua. Thông thư ng ngư i dùng ch n B qua đ không th c hi n thao tác v i t p tin đang có v n đ . Câu h i th nh t “Ghi đè lên t p tin này” có ba cách tr l i: • Đ ng ý (nút Có) • T ch i. Nh n nút B qua s d n đ n vi c b qua thao tác v i t p tin này và ti p t c thao tác t p tin sau n u có.9: C a s h i l i Dư i đây đưa ra hai câu h i l i 6..144 S d ng Midnight Commander t ng cái. Hình 6. Trong c a s h i l i s hi n ra th i gian t o ra và kích thư c c a t p tin ngu n (đang đư c sao chép hay di chuy n) và c a t p tin đích (s b hu b n u ghi chèn). ph n dư i c a h p tho i này có hai nút. b ng trình l nh terminal khác). ho c D ng đ không th c hi n hoàn toàn thao tác đưa ra. Ch n phương án này n u ngư i dùng đã s a đư c l i (ví d . 1.. N u t t đi tuỳ ch n Thao tác v i thông tin dài dòng (xem C u hình / C u hình. Trong quá trình th c hi n các thao tác v i t p tin ngư i dùng có th nhìn th y 3 d ng c a s n a. C a s l i đưa ra thông tin v l i và đ ngh ba cách gi i quy t. Thanh th ba (bytes bar) cho bi t ph n trăm dung lư ng tính theo byte đã làm xong.9. không ghi chèn (nút Không) • Ghi thêm n i dung c a t p tin đang sao chép vào cu i t p tin đã có (nút Thêm vào cu i) . c a nh ng t p tin đã đánh d u. C a s h i l i xu t hi n khi ngư i dùng đang th c hi n thao tác d n đ n vi c ghi chèn lên t p tin đã có. 2. Nh n nút D ng s k t thúc thao tác.). thì hai thanh bi u đ cu i s không đư c hi n th . t c là trong thư m c sao chép hay di chuy n đ n đã có t p tin cùng tên.

9 Dòng l nh c a h v 145 Còn đ tr l i cho câu h i th hai “Ghi đè lên m i t p tin đích?” chúng ta có 4 cách. Cách gi i quy t đư c dùng s làm vi c v i t t c các t p tin đã ch n. s v n đư c đánh d u như cũ. đ có th ch y m t câu l nh nào đó c a h đi u hành. Không đ b qua. D ng có nghĩa là không th c hi n thao tác xóa n a. Không đ không xóa thư m c này. 6. Nh n nút Có đ xóa thư m c cùng v i t t c các t p tin c a nó. 3. • C p nh t – ch ghi chèn (đ ng đ n) nh ng t p tin đư c t o ra trư c t p tin ngu n. Ngư i dùng cũng có th d ng th c hi n thao tác n u nh n nút D ng cu i c a s h i l i. Hình 6. ngư i dùng c n gõ vào dòng l nh tên c a chương . đo đó c a s h i l i s không hi n ra m i l n có t p tin trùng tên: • T t c – ghi chèn t t c các t p tin đã ch n. Ch ch n Có ho c T t c khi b n th c s tin tư ng là mình mu n xóa thư m c cùng v i toàn b các thư m c con c a nó. Nh ng t p tin b b qua. Trong th i gian làm vi c v i Midnight Commander. ph n dư i c a màn hình luôn luôn có dòng l nh c a h v . L a ch n nút mu n nh n b ng các phím mũi tên ho c phím <Tab>. thì sau khi th c hi n s b đánh d u kh i nh ng t p tin đã thao tác thành công. C a s yêu c u xóa toàn b ( 6.10) xu t hi n khi ngư i dùng đang th c hi n thao tác xóa m t thư m c không r ng. t c là không thao tác. không h i l i. ch n T t c n u b n đã đánh d u nhi u thư m c và tin tư ng là mình đúng.9 Dòng l nh c a h v Như đã nói khi mô t v ngoài c a màn hình Midnight Commander. thì s th c hi n sao chép).10: C a s yêu c u N u đã đánh d u nhóm các t p tin đ thao tác. • Không – không ghi chèn các t p tin (n u không có t p tin đích. • N u kích thư c khác nhau – ch ghi chèn n u kích thư c các t p tin khác nhau. không xóa nh ng thư m c không r ng trong s đã ch n.6.

Thông thư ng vi c nh p các câu l nh đòi h i ph i gõ r t nhi u các ký t . ví d trong môi trư ng KDE thì r t có th s không dùng đư c t h p phím này.v. t c là tên c a thư m c đang đư c hi n th trên b ng hi n th i. ho c tên c a t p tin đang đư c chi u sáng n u không có t p tin nào đư c đánh d u. trong s đó có đư ng d n đ y đ c ng v i tên c a t p tin c n làm vi c. Cũng như <Alt>+<Enter>. t c là Midnight Commander s đoán nh ng ký t mà ngư i dùng còn chưa nh p vào d a trên danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. <Ctrl>+<T>. Tuy nhiên n u b n làm vi c trong giao di n đ ho .ext. thì s th c hi n nh ng câu l nh đ t trong ph n nh này. Sao chép tên c a t p tin hay thư m c đang đư c chi u sáng vào dòng l nh. v. do môi trư ng làm vi c đã dùng nó cho thao tác khác (trong trư ng h p KDE thì đó là chuy n gi a các c a s ). T t nhiên b n có th thay đ i c u hình c a môi trư ng làm vi c. Sao chép vào dòng l nh tên c a các t p tin đư c đánh d u trong b ng không ph i hi n th i. 4 autocompletion . <T>. N u trong t p tin mc. Sao chép vào dòng l nh tên c a thư m c đang hi n th trên b ng không ph i hi n th i. Th c hi n thao tác t đ ng đi n thêm4 tên t p tin. Quay ngư c l i m t câu l nh theo danh sách nh ng l nh đã ch y (l ch s l nh). tên câu l nh.146 S d ng Midnight Commander trình tương ng ho c ch n chương trình đó trong b ng hi n th i (đưa dòng chi u sáng lên tên t p tin chương trình). Sao chép vào dòng l nh tên c a thư m c hi n th i. . Chèn nh ng ký t đư c chương trình Midnight Commander biên d ch theo m t cách nào đó (ví d ký t ‘+’). • <Ctrl>+<Enter>. <Ctrl>+<P>. • <Alt>+<P>. N u ngư i dùng nh n phím <Enter> khi dòng chi u sáng n m trên tên t p tin không ph i là chương trình. • <Alt>+<Tab>. • <Alt>+<Enter>.<P>. . • <Ctrl>+<X>. Sao chép vào dòng l nh tên c a các t p tin đã đư c đánh d u trong b ng hi n th i. danh sách câu l nh. thì Midnight Commander s so sánh ph n m r ng c a t p tin này v i ph n m r ng có trong “t p tin các ph n m r ng” ~/mc. • <Ctrl>+<Q>. • <Ctrl>+<X>.ext có m t ph n nh ch ra thao tác làm vi c v i nh ng t p tin có ph n m r ng như t p tin đã ch n. tên ngư i dùng hay tên máy (tùy theo nh ng gì ngư i dùng đã gõ và ph n nào c a câu l nh đang đư c nh p vào). • <Ctrl>+<X>. Trư c khi ch y các l nh có th c hi n nh ng s thay th macro đơn gi n. nhưng đó đã là m t câu chuy n khác. đ c bi t trong trư ng h p ph i ch ra các tham s c a câu l nh. Đ giúp nh p câu l nh d dàng hơn trong Midnight Commander có m t vài t h p phím cho phép gi m s l n gõ bàn phím trong th i gian nh p và s a đ i câu l nh trên dòng l nh. • <Ctrl>+<X>. sau đó gõ phím <Enter>.

n u đó là dòng l nh thì hi n th l ch s l nh. Đ tránh m t th i gian t o cây thư m c. N u thư m c ngư i dùng mu n xem không đư c hi n th thì hãy chuy n t i thư m c m c a nó r i nh n <Ctrl>+<R> ho c <F2>.10 Trình đơn Câu l nh Trình đơn Câu l nh cho phép th c hi n thêm m t s thao tác đi u khi n h th ng t p tin.5. S hi n th t t c các thư m c con mà chương trình đ c đư c t i th i đi m này. Khi này ch hi n th nh ng thư m c n m trên (bao g m c thư m c m và cao hơn). Trong ch đ tĩnh (static) đ di chuy n t i thư m c mu n xem (t c là di chuy n dòng chi u sáng t i tên c a thư m c đó) ch dùng các phím <↑> và <↓>.. Đ chuy n t i thư m c m s d ng phím <←>. Đ đi u khi n xem cây thư m c có th s d ng nh ng t h p phím sau: .11 (câu l nh K t n i FTP. Có hai ch đ hi n th cây thư m c. Khi ch y câu l nh Cây thư m c c a trình đơn này thì s hi n ra c a s cho th y c u trúc thư m c c a h th ng t p tin. D ng c a cây thư m c t đ ng thay đ i sau m i l n di chuy n qua cây này. còn phím <→> dùng đ chuy n t i các thư m c con c a thư m c hi n th i. Dòng nh p vào không ch là dòng l nh c a h v shell mà còn là nh ng dòng nh p vào c a các h p tho i c a các chương trình con khác nhau. đ ng th i th c hi n nh ng câu l nh thay đ i d ng c a các b ng Midnight Commander cũng như nh ng thông tin hi n th trên chúng. Midnight Commander ch t o m t ph n nh cây này ch không t o h t.11: Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP 6. “ch t”. Trong ch đ đ ng (dynamic) các phím <↑> và <↓> đư c dùng đ chuy n t i thư m c bên c nh có cùng c p b c. Trong trư ng h p ngư c l i thì s m ra m t nhánh con c a cây thư m c. N u thư m c không có ch a các thư m c con thì s không có gì x y ra. c a trình đơn B ng ph i ho c B ng trái). t c là chuy n t i m t c p b c th p hơn. 147 • <Alt>+<H>.6. khi trên màn hình xu t hi n dòng nh p vào. Có th làm hi n ra cây thư m c b ng hai cách: qua câu l nh Cây thư m c c a trình đơn Câu l nh và qua câu l nh Cây thư m c c a trình đơn B ng ph i ho c b ng trái. cácthuw m c bên c nh có cùng c p b c và các thư m c con chính th c c a thư m c này. Trong b t kỳ trư ng h p nào. không hi n th các thư m c “cháu”..10 Trình đơn Câu l nh • <Alt>+<N>. Ví d dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP mà b n mu n k t n i t i như trong hình 6. Đi t i câu l nh ti p theo trong danh sách l ch s l nh. Hi n th l ch s c a dòng nh p vào hi n th i. Hình 6. thì ngư i dùng có th s d ng nh ng t h p phím đi u khi n li t kê trong b ng 6.

Nh n phím này trong c a s xem cây thư m c đ thoát kh i ch đ xem và hi n th danh sách t p tin c a thư m c đã ch n trong b ng hi n th i. Đánh d u b t đ u ph n văn b n mu n c t (ghi vào b đ m). refresh). • <F3>.148 S d ng Midnight Commander B ng 6. Vì th khi xem cây thư m c thì dòng dư i cùng (cho bi t ch c năng c a các phím F) cho bi t phím <F3> có ch c năng Quên. Câu l nh này ch s d ng đ xóa nh ng nhánh cây hi n th không đúng. Dán n i dung c a b đ m vào dòng nh p t i v trí n m trư c (bên trái) con tr . <Alt>+<P> di chuy n t i nh ng câu l nh n m trư c. • <Ctrl>+<R> ho c <F2>. T đư c coi là m t c m ký t n m gi a hai kho ng tr ng. Th c hi n thao tác t đ ng đi n thêm (autocompletion) tên t p tin. Xóa ký t n m t i ch con tr . Di chuy n con tr sang ph i m t ký t . Di chuy n con tr sang trái m t t . Xóa ký t n m bên trái con tr . N u ngư i dùng xóa thư m c có trên đĩa thì s hi n ra m t thông báo l i. Di chuy n con tr sang ph i m t t . Di chuy n con tr t i cu i dòng. Nh ng t h p phím này dùng đ di chuy n trong l ch s l nh. Xóa thư m c hi n th i ra kh i cây thư m c. còn trên b ng hi n th i s là cây thư m c.1 • <Enter>. tên câu l nh. Di chuy n con tr sang trái m t ký t . Khi hi n th cây thư m c trên m t b ng thì nh n phím <Enter> s hi n th thư m c tương ng lên b ng th hai. . S d ng trong trư ng h p khi cây thư m c đư c hi n th không tương ng v i c u trúc th t s c a nó: m t s thư m c con không đư c hi n th ho c hi n th c nh ng thư m c con đã b xóa. tên ngư i dùng hay tên máy. <Alt>+<W> <Ctrl>+<Y> <Ctrl>+<K> <Alt>+<P> và <Alt>+<N> <Ctrl>+<Alt>+<H> (<Alt>+<Backspace>) <Alt>+<Tab> • Nh ng phím dùng đ di chuy n li t kê trong b ng 6. Xóa b n b n t v trí con tr t i cu i dòng.5: Các l nh đi u khi n dòng nh p vào T h p phím <Ctrl>+<A> <Ctrl>+<E> <Ctrl>+<B> (<←>) <Ctrl>+<F> (<→>) <Alt>+<F> <Alt>+<B> <Ctrl>+<H> (<Backspace>) <Ctrl>+<D> (<Delete>) <Ctrl>+<@> <Ctrl>+<W> Hành đ ng th c hi n Di chuy n con tr lên đ u dòng. Đ c l i n i dung c a thư m c (c p nh t. Có th dùng m t trong hai t h p phím này đ xóa t n m trư c (bên trái) con tr . Sao chép văn b n n m gi a con tr và đánh d u vào b đ m mà không xóa văn b n đó kh i dòng nh p vào. Sao chép văn b n n m gi a con tr và đánh d u vào b đ m đ ng th i xóa đi văn b n đó kh i dòng nh p vào. còn <Alt>+<N> – t i nh ng câu l nh n m sau.

nh n vào nút Đ ng ý.13). • <F7>. • <Ctrl>+<H> ho c <Backspace>. v. Tìm thư m c ti p theo tương ng v i m u đưa ra. thì s chuy n dòng chi u sáng xu ng dư i m t dòng. Ngư i dùng có th ch n thư m c b t đ u tìm ki m trong cây thư m c hi n ra khi nh n nút Cây thư m c c a h p tho i. xóa. Sao chép thư m c con (c n ch ra thư m c mu n sao chép t i trong dòng nh p vào hi n ra). T o thư m c con trong thư m c hi n th i. • <F6>. Nút Thoát dùng đ thoát kh i ch đ tìm ki m.12). n u mu n tìm dòng “strcmp (”. . Trong n ch y ch đ tìm ki m b ng t h p n th trên dòng tr ng thái mini (n u Hành đ ng sau ch có th th c hi n trong c a s đang hi n th cây thư m c: <F1> (Help) – G i tr giúp và hi n th ph n tr giúp v c a s cây thư m c. này vào m u tìm ki m và di chuy n ti p theo tho mãn m u này. Nh n nút B ng s hi n th k t qu tìm ki m lên b ng hi n th i đ ngư i dùng có th th c hi n các thao tác khác v i nh ng t p tin đã ch n (xem.<?>) c a trình đơn Câu l nh cho phép ngư i dùng tìm trên đĩa t p tin có tên đưa ra.10 Trình đơn Câu l nh 149 • <F4> (Static/Dynamic). tên t p tin mu n tìm (xem hình 6. Trong th i gian tìm ki m có th t m d ng b ng nút Hoãn và ti p t c b ng nút Ti p t c (hình 6. Đ b t đ u tìm ki m.6. Có th s d ng chu t trong c a s xem cây thư m c. Chuy n đ i gi a hai ch đ di chuy n trong cây thư m c tĩnh (dùng theo m c đ nh) và đ ng. sao chép. ). Xóa thư m c đ t dư i dòng chi u sáng ra kh i h th ng t p tin. Di chuy n thư m c. Xóa ký t cu i cùng trong dòng (m u) tìm ki m. • <F5>. . di chuy n.v. n u ngư i dùng bi t là t p tin đang tìm không có trên CD hay không mu n tìm ki m trong nh ng thư m c . Có nghĩa là đ ng trư c nh ng ký t có ý nghĩa đ c bi t đ i v i egrep c n đ t ký t “\”. • <B t kỳ ký t nào khác>. N u không có thư m c đó. Nút L p l i dùng đ nh p vào các tham s cho tìm ki m m i. Sau khi đưa ra b ng có th nh n <Ctrl>+<R> đ tr l i danh sách t p tin thông thư ng. Sau khi ch n câu l nh này s hi n ra m t h p tho i h i thư m c đ b t đ u tìm ki m. Câu l nh Tìm t p tin (phím nóng <Meta>+<?> ho c <Esc>. Thêm ký t dòng chi u sáng đ n tên c a thư m c ch đ xem cây thư m c thì đ u tiên c <Ctrl>+<S>. Nh n đúp chu t có tác d ng như khi nh n phím <Enter>. Có th xem danh sách nh ng t p tin tìm th y b ng các phím <↑> và <↓>. • <F8>. Nút Chuy n thư m c dùng đ chuy n t i thư m c có ch a t p tin đang đư c chi u sáng. thì ngư i dùng c n nh p vào ô N i dung dòng “strcmp \”. còn có kh năng đưa ra danh sách nh ng thư m c mà câu l nh Tìm t p tin s b qua trong khi tìm ki m (ví d . • <Ctrl>+<S> ho c <Alt>+<S>. Ví d . Ngoài ra. Trong ô N i dung (Contents) có th đưa ra các bi u th c chính quy theo các quy lu t c a l nh egrep. M u tìm ki m s đư c hi có).

C n ph i ch ra nh ng thư m c mu n b qua này b ng bi n find_ignore_dirs trong ph n Misc c a t p tin ~/. Đ m l i các b ng mc cũng dùng l nh (phím nóng) này. Có ba phương pháp so sánh. Câu l nh Đ i ch hai b ng (<Ctrl>+<U>) đ i ch n i dung c a b ng trái và b ng ph i. Câu l nh B t/t t b ng (<Ctrl>+<O>) n đi hai b ng c a mc và hi n th k t qu làm vi c c a các l nh shell.12: B t đ u tìm ki m Hình 6.13: Đang tìm ki m k t n i qua NFS qua đư ng truy n r t ch m). còn Tìm ki m t p tin ch cho phép th c hi n nh ng yêu c u đơn gi n.<D>) so sánh n i dung c a các thư m c đang đư c hi n th trên b ng trái và b ng ph i. Câu l nh So sánh thư m c (<Ctrl-X>.150 S d ng Midnight Commander Hình 6. L nh này làm vi c trên xterm và dư i console c a Linux. Tên thư m c cách nhau b i d u hai ch m như sau: [Misc] find_ignore_dirs=/cdrom:/nfs/wuarchive:/afs B n có th s d ng vi c đưa k t qu l nh lên trên b ng (đ c thêm B ng ngoài dư i) đ th c hi n nh ng hành đ ng ti p n i nhau ph c t p hơn. N u dùng phương pháp nhanh thì ch so sánh kích thư c và th i gian t o các t p tin .mc/ini.

r i đưa k t qu c a l nh này thành n i dung c a b ng hi n th i (ví d đi n hình là đưa k t qu c a l nh find). N u mu n ngư i dùng có th lưu nh ng câu l nh b ng ngoài thư ng dùng b ng nh ng tên riêng có ý nghĩa đ có th g i nhanh nh ng câu l nh này theo tên c a chúng. sao chép. -type l -print như trong hình 6. . Ví d . trên b ng hi n th i s không ph i là n i dung c a thư m c tương ng mà ch có các liên k t m m n m trong thư m c đã ch ra. K t qu là trong c hai thư m c s chi u sáng nh ng t p tin không có trong thư m c còn l i. 5 T t nhiên b n có th dùng l ch s câu l nh (xem trên ho c ngay dư i) . Câu l nh L ch s câu l nh hi n ra c a s v i danh sách nh ng l nh đã th c hi n trư c đây. Hình 6. Phương pháp này không dùng đư c n u máy không h tr g i h th ng (system call) mmap(2). n u b n mu n th c hi n m t hành đ ng nào đó (xóa. Câu l nh B ng ngoài (hay đúng hơn ph i g i là “Đưa k t qu làm vi c c a l nh lên trên b ng”) cho phép ngư i dùng th c hi n nh ng chương trình ngoài.14. di chuy n. Có th sao chép l nh đang đư c chi u sáng (di chuy n dòng chi u sáng b ng các phím <↑> và <↓>) vào dòng l nh c a h v b ng phím <Enter>. Đ th c hi n vi c này c n nh p câu l nh vào dòng nh p vào (dòng “Câu l nh”) r i nh n nút Thêm m i. . Phương pháp theo byte s so sánh n i dung c a các t p tin (theo t ng byte).. Sau đó b n c n nh p vào tên c a l nh đó. Sau đó ngư i dùng có th s d ng câu l nh sao chép (<F5>) đ làm cho n i dung c a hai thư m c gi ng nhau. ho c chi u sáng nh ng t p tin là phiên b n m i hơn. thì b n có th s d ng câu l nh B ng ngoài đ ch y câu l nh find . Khi so sánh theo kích thư c thì ch ki m tra kích thư c c a các t p tin tương ng và không ki m tra ngày t o ra.6. ) v i t t c các liên k t m m c a thư m c hi n th i.14: Tìm ki m t t c các liên k t m m Sau khi th c hi n câu l nh này. L n sau b n ch c n ch n tên tương ng trong danh sách mà không c n ph i nh p l i câu l nh t đ u5 .10 Trình đơn Câu l nh 151 có cùng tên.

16). Câu l nh Thư m c thư ng dùng (<Ctrl>+<\>) cho phép t o danh sách nh ng thư m c thư ng đư c dùng và cho phép chuy n nhanh đ n nh ng thư m c trong danh sách này (hình 6. <H>). Đ th c hi n vi c này. Câu l nh So n th o t p tin trình đơn dùng đ s a trình đơn c a ngư i dùng ~/.mc/menu (trình đơn hi n ra sau khi nh n phím <F2>) ho c trình đơn . Chương trình s hi n ra yêu c u nh p tên đánh d u cho thư m c này. Chương trình này s đư c ch y đ thao tác (xem. Hình 6. so n th o hay th c hi n) v i t p tin có ph n m r ng tương ng khi chuy n dòng chi u sáng lên tên t p tin r i nh n <Enter>. Đ thêm đánh d u m i còn có th s d ng t h p phím (<Ctrl>+<X>. Thay vào đó trên dòng l nh s hi n th m t trong các l nh c a danh sách và phím <Alt>+<P> s chuy n nó thành l nh n m trên.152 S d ng Midnight Commander Còn có th truy c p vào danh sách l ch s câu l nh b ng các phím <Alt>+<P> ho c <Alt>+<N>. còn <Alt>+<N> s chuy n thành l nh n m dư i trong danh sách. Sau khi ch n câu l nh So n th o t p tin ph n m r ng ngư i dùng có th s a đ i t p tin mc.15: H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng Câu l nh Công vi c n n sau cho phép ngư i dùng đi u khi n nh ng công vi c đang làm vi c ch đ n n đã ch y t Midnight Commander (ví d thao tác sao chép và di chuy n t p tin). ph c h i (ti p t c ch y) ho c di t b t kỳ công vi c n n sau này (xem hình 6. Có th s d ng danh sách này đ chuy n nhanh đ n thư m c c n thi t.ext xác đ nh dùng chương trình nào đ m các t p tin v i ph n m r ng (ph n cu i c a tên sau d u ch m cu i cùng) nào. Cũng trong h p tho i thư m c thư ng dùng b n có th thêm đánh d u m i vào danh sách ho c xóa đánh d u đã có. khi đó s thêm thư m c hi n th i vào danh sách thư m c thư ng dùng. tuy nhiên trong trư ng h p này ngư i dùng s không th y danh sách các câu l nh.15). S d ng câu l nh này ho c phím nóng <Ctrl>+ <X>.<J> b n có th d ng. mc t o ra danh sách các đánh d u (tên d nh ) cho các thư m c thư ng dùng này.

Câu l nh đ u tiên là C u hình. • Đ y xu ng trình đơn.. “T m ng ng sau khi ch y.11 C u hình Midnight Commander Chương trình Midnight Commander có nhi u c u hình (tùy ch n).11 C u hình Midnight Commander 153 Hình 6. Theo m c đ nh chương trình Midnight Commander không hi n th nh ng t p tin có tên k t thúc b ng ‘∼’ (gi ng như tùy ch n -B c a l nh ls).6. M i tùy ch n có th đư c dùng ho c không.16: Đi u khi n công vi c n n sau c a h th ng. ngư i dùng có th đưa ra giá tr c a các tham s sau: • Hi n th t p tin sao lưu.17. Tùy ch n đư c dùng n u có d u “x” ho c d u sao “*” (đ t vào b ng phím tr ng) trong ngo c vuông đ ng trư c tên c a tùy ch n. • Nhãn di chuy n xu ng. • Hi n th t p tin n. thì khi g i trình đơn chính b ng phím <F9> s hi n th ngay l p t c danh sách các câu l nh c a . Khi ngư i dùng đánh d u t p tin (b ng t h p phím <Ctrl>+<T> ho c <Insert>).. Vi c dùng hay không dùng tùy ch n đư c th c hi n qua các c a s h i tho i c a trình đơn C u hình. trong đó có nh ng t p tin có tên b t đ u b ng đ u ch m (gi ng như ls-a). Bây gi chúng ta xem xét t ng câu l nh c a trình đơn C u hình đ bi t có th dùng ho c không dùng nh ng tùy ch n nào. Trong vùng “C u hình b ng”. Khi ch n câu l nh này s hi n ra m t h p tho i như trong hình 6.” và “C u hình khác”. Nh ng tham s c u hình trong h p tho i này chia thành ba nhóm: “C u hình b ng”. thì theo m c đ nh dòng chi u sáng tên t p tin s di chuy n xu ng dư i m t dòng.menu. Theo m c đ nh Midnight Commander hi n th t t c các t p tin. 6. có th là /usr/share/mc/mc. T t nhiên trong trư ng h p cu i cùng b n c n có quy n ghi lên t p tin tương ng. N u tùy ch n này đư c dùng.

Ví d . N u tùy ch n không đư c dùng thì thư m c (và đư ng d n đ n thư m c) s đư c hi n th đ u danh sách.. . Trên các kênh giao tác Linux ho c khi dùng xterm ngư i dùng còn có th xem k t qu này b ng t h p phím <Ctrl>+<O>. thì đ u tiên c n nh n phím <F9> r i dùng phím mũi tên sang ph i r i nh n phím <Enter>. Vùng T m ng ng sau khi ch y. Có nghĩa là ngư i dùng không mu n xem k t qu làm vi c c a l nh. • N p nhanh thư m c. phím <F9> ch đưa ngư i dùng vào trình đơn chính và ngư i dùng ph i t ch n trình đơn tương ng b ng các phím mũi tên và dùng phím <Enter> ho c ch cái đ u tiên c a trình đơn đ m (đ y xu ng) trình đơn đó. thì b n c n ph i t c p nh t l i danh sách t p tin b ng t h p phím <Ctrl>+<R>. . N u b n b t dùng tùy ch n này. thì s hi n th không phân bi t t p tin và thư m c. ) thì s không c p nh t l i n i dung c a thư m c đó. còn tên t p tin – sau tên c a t t c các thư m c.. • Tr n l n t t c t p tin. b n mu n m trình đơn T p tin. Sau khi th c hi n các câu l nh Midnight Commander có th t m ng ng m t chút đ ngư i dùng có th xem và nghiên c u k t qu làm vi c c a nh ng l nh này. N u dùng tùy ch n này. Trong trư ng h p ngư c l i.154 S d ng Midnight Commander Hình 6. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng.17: C u hình Midnight Commander trình đơn (Trình đơn đ y xu ng). quy n truy c p ho c ch s h u v. Trong trư ng h p đó (n u tùy ch n này đư c dùng).v. đây có ba tùy ch n: • Không bao gi . . t c là n u trong thư m c đã t o ho c xoá đi t p tin (thư m c) nào đó. ho c nh n phím <F9> r i nh n phím <T>. thì Midnight Commander s s d ng cách (m o) sau đ hi n th n i dung thư m c: ch đ c l i n i dung c a thư m c trong trư ng h p đã thay đ i b n ghi inode c a thư m c.. n u ch thay đ i b n ghi inode c a các t p tin c a thư m c này (đã thay đ i kích thư c t p tin.

giá tr c a các tham s thi t l p s đư c lưu vào t p tin ~/. thì s g i chương trình ch ra trong bi n PAGER. di chuy n và xóa. N u không ch ra bi n này thì s dùng l nh view. thì Midnight Commander s s d ng chương trình xem t p tin c a mình khi xem t p tin. n u không dùng tùy ch n Thao tác v i thông báo dài dòng trên. S t m ng ng trên nh ng terminal không có kh năng hi n th k t qu làm vi c c a l nh th c hi n cu i cùng. • T đ ng ghi nh c u hình. N u tùy ch n này không đư c dùng. thì chương trình th c hi n nh ng bi n đ i sau: thay th ‘*’ b ng ‘. tính năng này s làm ch m quá trình m t chút). N u b n đang dùng m t terminal ch m thì không nên dùng tùy ch n này. di chuy n. • Trình xem n i b . • Luôn luôn. thì khi thoát kh i chương trình Midnight Commander. Tùy ch n này xác đ nh có hi n th hay không các c a s ph khi th c hi n các thao tác sao chép. N u không dùng tùy ch n này. thì trình đơn c a ngư i dùng s t đ ng hi n th lên màn hình m i khi ch y chương trình.’ b ng m t d u ch m thông thư ng (literal dot). thì c n dùng bi u th c chính quy theo các lu t vi t trong man 1 ed. Trong vùng C u hình khác ngư i dùng có th đ t ra các tham s sau: • Thao tác v i thông báo dài dòng (Verbose operation). thì trư c khi th c hi n các thao tác sao chép. N u dùng tùy ch n này. Chương trình Midnight Commander luôn luôn t m ng ng sau khi th c hi n b t kỳ l nh nào. Theo m c đ nh các l nh ch n (select) và b ch n (unselect) nhóm t p tin và hi n th t p tin theo b l c (Filter) s d ng các bi u th c chính quy gi ng như trong h v shell. N u tùy ch n này đư c dùng. N u dùng tùy ch n này. N u không dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s g i trình so n th o đư c ch ra trong bi n môi trư ng EDITOR. Tùy ch n này không làm vi c. N u dùng tùy ch n này. thay th ‘?’ b ng ‘. N u dùng tùy ch n này. • S d ng so n th o n i b . • M u d ng shell (Shell Patterns).11 C u hình Midnight Commander 155 • Trên nh ng terminal “ngu”. xóa Midnight Commander s tính t ng s t p tin và t ng kích thư c c a chúng đ ng th i hi n th quá trình thao tác v i nh ng t p tin này d ng các dòng bi u đ (tuy nhiên. Tính năng này có ích khi trên máy làm vi c ngư i dùng có ít kinh nghi m (ngư i thao tác) và ch th c hi n nh ng thao tác đơn gi n. thì đ so n th o các t p tin Midnight Commander s dùng trình so n th o c a mình (mcedit).’ (chính xác m t ký t ) và thay th ‘. . • Trình đơn t đ ng.mc/ini. Tùy ch n này cũng t đ ng không đư c dùng n u t c đ làm vi c c a terminal nh hơn 9600 bps. N u không đ t bi n này thì s dùng vi.*’ (không ho c vài ký t ).6. • Tính t ng kích thư c (Compute totals). Đ có th đ t đư c k t qu như trong shell.

Theo m c đ nh bash cũng làm vi c như v y. Ngoài ra còn có th ch ra tư th n m c a b ng là n m ngang hay d c. N u mu n th y các phương án hoàn thành ngay sau l n nh n <Alt>+<Tab> đ u tiên thì hãy b t dùng tùy ch n này. thì nh ng ô perm và mode cho bi t quy n truy c p c a ngư i dùng đã ch y chương trình Midnight Commander s có màu xác đ nh b ng t khóa selected trong ph n [Colors] c a t p tin kh i đ ng ~/. Theo m c đ nh khi nh n <Alt>+<Tab> th nh t chương trình s tìm t t c nh ng phương án hoàn thành. ch không ph i vào thư m c ch a liên k t. thì Midnight Commander s s d ng các màu khác nhau cho thư m c. nhưng b n có th thay đ i đ quy n truy c p và d ng t p tin có màu khác. • Xóa m t cách an toàn. thì l nh cd . Theo m c đ nh t t c các thông tin đư c hi n th b ng m t màu. các t p tin th c hi n v. B n có th hi n th ho c không hi n th dòng trình đơn chính trên đ u màn hình. cho phép thay đ i m t s tham s hi n th c a s chính c a chương trình Midnight Commander trên màn hình (xem hình 6. .mc/ini. các t p tin core (dump c a b nh ). dòng l nh. ngư i dùng có kh năng dùng các phím <→> đ chuy n vào thư m c đang đư c chi u sáng và <←> đ chuy n lên thư m c m c a thư m c hi n th i (v i đi u ki n là dòng l nh tr ng). • Di chuy n gi ng trong Lynx. • cd theo liên k t. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. thì Midnight Commander hi n th góc trên bên ph i v ch quay dùng làm ch th cho bi t chương trình đang th c hi n công vi c (thao tác) nào đó..v. gi ng như khi dùng l nh cd. Trong quá trình nh p l nh Midnight Commander có th “t đ ng hoàn thành” câu l nh đó. Khi nh n t h p phím <Alt>+<Tab> l n th hai s hi n th t t c các kh năng hoàn thành. . thì trong ph n dư i . thì trong h p tho i h i l i vi c xóa t p tin theo m c đ nh nút đư c ch n s chuy n t “Có” sang “Không”. N u dùng tùy ch n này. • Cái ch quay. Dùng tùy ch n này s ngăn ch n đư c ph n nào vi c xóa t p tin m t cách vô tình. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. s đưa ngư i dùng vào thư m c m c a thư m c hi n th i. N u không dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s chuy n thư m c theo c u trúc th t s c a các thư m c. và có th thay đ i kích thư c c a nh ng b ng này. N u dùng tùy ch n này. khi nh n phím <Alt>+<Tab>. Dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s tuân theo chu i các thư m c con lôgíc khi thay đ i thư m c theo liên k t. N u dùng tùy ch n Hi n tr ng thái mini. t c là th đoán ph n còn l i c a câu l nh đang nh p. N u dùng phân bi t màu cho các d ng t p tin. dòng g i ý (n m trên dòng l nh). và n u như có nhi u phương án thì chương trình s t o ra ti p bíp. T c là n u ngư i dùng vào thư m c hi n th i theo liên k t đ n nó. N u dùng phân bi t màu cho quy n truy c p. Trên các kênh giao tác (console) Linux ho c SCO còn có th đ t s dòng dành đ hi n th k t qu làm vi c c a l nh. N u dùng tùy ch n. Câu l nh th hai là V ngoài.18). dòng giúp nh v công d ng c a các phím ch c năng cu i màn hình.156 S d ng Midnight Commander • T đ ng hoàn thành: hi n t t c .

19 thì bit đư c ch n là 8 bit khác. ví d .19: Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander Bit (b ng mã) đư c ch n s đư c hi n th trong h p tho i này.19). Dùng tùy ch n Đ u vào 8 bit đ y đ ch có ý nghĩa trên các terminal có kh năng hi n th t t c các ký t 8bit (ví d các ký t c a ti ng Vi t). Trong h p tho i Bít hi n th (hình 6. trong đó ngư i dùng có th th m t s phím (<F1> – <F20>. Câu l nh Th phím (Learn keys) g i h p tho i. Dùng các phím mũi tên lên. Không hi n th nh ng h p tho i này s gây ít nhi u nguy hi m đ n h th ng (hình 6. Nh n vào nút L a ch n bên c nh s hi n th danh sách các b ng mã có. thông tin trong các t p tin. B ng câu l nh Xác nh n có th c u hình đ ch n có hi n th hay không h p tho i h i l i ngư i dùng trư c khi th c hi n các thao tác xóa. cũng như trư c khi thoát kh i chương trình mc. Trong h p tho i hi n ra s xu t hi n m t .11 C u hình Midnight Commander 157 Hình 6.18: Thay đ i v ngoài c a Midnight Commander c a m i b ng s có m t dòng cho bi t thông tin v t p tin đang đư c chi u sáng ho c thư m c hi n th i. <End>). <Home>. ngư i dùng ch ra đ nh d ng terminal s s d ng đ x lý (nh p vào và hi n th trên màn hình) thông tin d ng các byte. ghi chèn và ch y chương trình.6. Hình 6. xu ng đ ch n b ng mã thích h p sau đó nh n <Enter>. trong trư ng h p hình 6.20). vì nh ng phím này không ph i làm vi c trên m i d ng terminal.

N u có phím nào đó không làm vi c. <l> – sang ph i). Ví d . Sau khi xu t hi n d u này thì phím s b t đ u làm vi c ch đ bình thư ng. Khi . thì cũng có th s d ng chúng đ đi u khi n dòng chi u sáng (hình 6. Sau đó s hi n ra m t h p tho i màu đ yêu c u ngư i dùng nh n phím s dùng thay cho phím không làm vi c. thì sau khi nh n lên phím đó không xu t hi n d u OK. N u không mu n thay th n a thì hãy nh n <Esc> r i đ i cho h p tho i màu đ bi n m t (ho c nh n phím <Enter>). Trong trư ng h p đó có th dùng phím khác thay th . N u nh n vào các phím mũi tên và sau đó bên c nh tên c a chúng xu t hi n d u OK. còn nh ng l n nh n ti p theo s g i c a s tr giúp. các phím mũi tên ho c phím <Tab>) r i nh n <Enter> ho c phím tr ng. Phím <Tab> luôn luôn làm vi c. Hình 6. l n nh n phím <F1> đ u tiên s làm xu t hi n d u OK (n u phím làm vi c bình thư ng).158 S d ng Midnight Commander Hình 6. Tương t đ i v i các phím mũi tên.21: Th và c u hình các phím Đ th m t phím c n nh n t ng phím trong b ng.21). <j> – xu ng dư i. B n có th di chuy n dòng chi u sáng qua các phím này b ng <Tab> ho c các phím dùng trong trình so n th o vi (<h> – sang trái. <k> – lên trên. N u nó làm vi c bình thư ng thì bên c nh s xu t hi n d u OK.20: Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng b ng v i tên c a các phím có th th . Đ thay th c n chuy n dòng chi u sáng đ n tên c a phím không làm vi c (b ng chu t.

12 K t n i t i máy xa 159 hoàn thành vi c th nghi m và c u hình t t c các phím. và m t kh u s đư c lưu d ng văn b n thông .1 K t n i t i máy K t n i FTP xa Chương trình Midnight Commander s d ng H th ng t p tin FTP (ftpfs) đ cho phép ngư i dùng đi u khi n các t p tin xa qua giao th c FTP. vì b t kỳ ai cũng có th th y m t kh u này trên màn hình. Đ s d ng đư c tính năng này b n có th dùng câu l nh K t n i FTP c a trình đơn B ng trái ho c B ng ph i tương ng ho c dùng câu l nh cd đ chuy n t i thư m c có đư ng d n d ng như sau: /#ftp:[!][user[:pass]@]machine[:port][remote-dir] Các thành ph n user.22: Thi t l p h th ng t p tin o Câu l nh Ghi nh c u hình lưu t t c nh ng giá tr đã ch n vào t p tin ini c a chương trình. n u không s dùng đăng nh p anonymous (đăng nh p chung) ho c dùng tên đăng nh p có trong t p tin ~/.netrc. ngư i dùng có th ch n lưu nh ng c u hình này vào ph n [terminal:TERM] c a t p tin ~/.12.12 6. 6.6.mc/ini c a mình (trong đó TERM là tên g i c a terminal đang dùng) ho c không lưu nh ng thay đ i này. Thành ph n pass là m t kh u dùng đ k t n i.22). Câu l nh FS o g i h p tho i cho phép ngư i dùng đ t các giá tr c a m t s tham s có liên quan đ n s d ng h th ng t p tin o (hình 6. Không nên đưa th ng m t kh u vào đư ng d n t i thư m c c a ftpfs. ch c n thi t n u có thành ph n user. N u ngư i dùng đưa ra user. T t nhiên n u t t c các phím làm vi c bình thư ng thì không c n ph i lưu gì h t. thì Midnight Commander s đăng nh p vào máy xa v i tên ngư i dùng đó. port và remote-dir là không b t bu c. Hình 6.

H th ng t p tin fish là h th ng t p tin d a trên m ng máy tính.12.org:67/public/wiki /#ftp:teppi:abcdef@people. Đ k t n i t i máy xa. nó cho phép ngư i dùng đi u khi n t p tin trên các máy xa gi ng như khi chúng n m trên máy c a mình.vnoss. Ví d : .10. trên máy xa ph i có ch y máy ch fish ho c có m t h v shell tương thích v i bash. Đ thay đ i các tùy ch n c a ftpfs chúng ta c n dùng câu l nh FS trình đơn C u hình (xem hình 6. Chương trình Midnight Commander s t đ ng h i m t kh u trong trư ng h p không có thành ph n pass và có tên ngư i dùng (có user).vnoss.org/public/wiki /#ftp:!people.22). Ví d : /#ftp:192.vnoss.org:67/public/wiki teppi:abcdef@people.org/public/wiki đây b n đ c cũng có th s d ng l ch s (phím <Alt>+<H>). Đ s d ng FTP proxy.org/public/wiki H p tho i c a câu l nh K t n i FTP có d ng như trong hình 6. hãy thêm m t d u ch m than (!) vào phía trư c tên máy.vnoss. Trong ô tên máy ngư i dùng c n nh p t t c các thành ph n c a đư ng d n t i ftpfs như trên tr ph n đ u (/#ftp:).org/public/wiki /#ftp:teppi@people.vnoss.vnoss.160 S d ng Midnight Commander thư ng trong l ch s các thư m c đã thăm. N u ngư i dùng đưa ra user.org/public/wiki !people. b n có th dùng câu l nh K t n i Shell c a trình đơn B ng trái ho c B ng ph i tương ng ho c dùng câu l nh cd đ chuy n t i thư m c đ c bi t có tên d ng như sau: /#sh:[user@]machine[:options]/[remote-dir] Các thành ph n user. Đ s d ng tính năng này.168. Các tùy ch n options có th là ‘C’ – nén thông tin truy n t i và ‘rsh’ dùng rsh đ thay cho ssh. N u có thành ph n remote-dir thì sau khi k t n i thư m c hi n th i trên máy xa s là thư m c này.2 K t n i Shell Ngoài FTP trong các phiên b n m i c a mình chương trình Midnight Commander còn h tr giao th c SSH và truy n t i t p tin qua H th ng t p tin shell (file transfer over shell filesystem).vnoss. thì Midnight Commander s đăng nh p vào máy xa v i tên ngư i dùng đó.128/linux/SuSE people.128/linux/SuSE /#ftp:people. oc a 6. n u không s dùng tên ngư i dùng c a b n.10.168. Ví d : 192.vnoss. options và remote-dir là không b t bu c.11.org/public/wiki teppi@people.

10.org (t p tin bantin-so3-092006.6.po trong thư m c po) ho c t http://cvs. Tuy nhiên kh năng c a chương trình này còn r ng hơn so v i nh ng gì đ c p đ n đây. Cách c p nh t m t b n d ch giao di n cho h th ng s đ c p đ n trong chương nói v ti ng Vi t trên Linux ho c n u mu n b n có th đ c trong b n tin s 3 VnOSS có trên http://vnoss.12 K t n i t i máy xa 161 /#sh:192.gnu.128:r/linux/SuSE /#sh:people.pdf).vnoss. B n luôn luôn có th l y b n d ch m i nh t v t kho CVS c a Midnight Commander (t p tin vi. . Các b n có th đ c thêm tr giúp c a chương trình này m i khi c n b ng phím <F1>.po.168.savannah.org:C/public/wiki /#sh:teppi@people. Ghi chú: • B n d ch ti ng Vi t cho giao di n c a Midnight Commander đi kèm v i chương trình có th không ph i là b n d ch m i nh t.org/projects Tác gi hy v ng r ng nh ng thông tin trong chương này có th giúp b n b t đ u làm vi c v i chương trình Midnight Commander.org/viewcvs/*checkout*/mc/ mc/po/vi.vnoss.

Côngxoocxiom X đư c t ch c vào năm 1988 v i m c đích tiêu chu n hóa giao di n đ h a cho các h đi u hành UNIX. KDE.Chương 7 Giao di n đ ho M c dù Linux là h đi u hành m nh và phát tri n. cu i chương s có mô t sơ lư c m t vài môi trư ng làm vi c và cách kh i đ ng vào chúng.1 X. nhưng n u ch làm vi c qua giao di n dòng l nh thì Linux tr thành khó s d ng và không th h p d n đư c nhi u ngư i dùng. B t đ u t năm 1997 côngxoocxiom X chuy n thành X Open Group và sau đó là X. B t đ u t phiên b n th hai tiêu chu n này đư c côngxoocxiom X h tr . Chúng ta s xem xét m t trong hai môi trư ng làm vi c này. M i th đã có s n. Cách đây không lâu các b n phân ph i Linux v n còn s d ng XFree86. Ngư i dùng s ph i nh m t danh sách dài các câu l nh. m t ph n m m ng d ng t do tuân theo tiêu chu n X11R6 cho các h th ng UNIX . Trong giao di n đ ho ngư i dùng có th ch y các chương trình trong các c a s khác nhau. đó là giao di n đ ho .x. và ngoài ra còn có kh năng s d ng chu t đ s p x p không gian màn hình c a mình. trong m t chương sách riêng ngay sau chương này. Tiêu chu n này đ u tiên đư c vi t ra t i trư ng đ i h c công ngh Massachuset. Trong chương này chúng ta s xem xét cách làm vi c c a giao di n đ ho và cách c u hình nó. h th ng các bi u tư ng trên màn hình. t c là X11R6.org). Hi n th i đã có phiên b n 11 b n phát hành 7 c a tiêu chu n X Window System cho h th ng đ ho c a UNIX. xin đ ng nh m!) hay còn g i đơn gi n là “X” (ích-xì). không c n nh danh sách các câu l nh vì đã có kh năng ch y chúng b ng h th ng trình đơn (menu). Do đó ngay t nh ng ngày đ u phát tri n c a Linux đã có m t giao di n khác “thân thi n” v i ngư i dùng hơn. GNOME còn có s n nh ng ng d ng đi kèm giúp ngư i dùng không m t nhi u th i gian l a ch n.Org Giao di n đ ho trong Linux đư c xây d ng d a trên cơ s c a tiêu chu n X Window System (c n chú ý là Window ch không ph i Windows. 7. Hi n nay các “môi trư ng làm vi c” l n như KDE.Org Foundation (http://www. ký hi u ng n g n là X11R7. Tuy nhiên trên các b n phân ph i Linux v n còn s d ng b n phát hành th 6.

. v i các thi t b nh p vào (bàn phím. XOrg do t ch c cùng tên X. ngư i kh i đ u nhóm này là David Wexelblat. Do đó đôi khi chúng ta không th y có s khác nhau “v cơ b n”. H th ng X Window đư c xây d ng trên cơ s mô hình “ch /khách” (thu t ng ti ng Anh hay đư c dùng hơn trong giao ti p: server/client) thư ng g p trong th gi i vi tính hi n nay. Chương trình ch X làm vi c tr c ti p v i ph n c ng: v i h th ng viđê-ô (c c hình. FreeBSD và các phiên b n UNIX khác cho Intel x86. • Egbert Eich (SuSE).0) đó là XOrg. nhà phân ph i và nhà cung c p ph n c ng c a d án XFree86 trư c đây đã ng ng tham gia XFree86 và chuy n s n ph m c a mình gia nh p vào X. Tuy nhiên mô hình này trong trư ng h p X Window đư c dùng d ng quay ngư c l i 180 đ . . ) và âm thanh. Tuy nhiên cách đây m t th i gian (cu i năm 2003 đ u năm 2004).Org 163 v i b x lý 80386/80486/Pentium. N u mu n b n có th tìm hi u thêm v t ch c X.7. • Kevin Martin (Red Hat). Chương trình ch X chi m lĩnh t t c các thi t b ph n c ng và cung c p các kh năng c a thi t b cho các chương trình khác d ng tài nguyên riêng2 theo m t giao th c (protocol) 1 2 nh ng ngư i có kinh nghi m làm vi c nhi u năm chính vì th mà chương trình X đư c coi là ch . R t có th đ i v i m t s b n đ c s d hi u hơn n u coi chương trình này là m t driver c a h th ng hình nh. • Leon Shiman (Shiman Associates).org Foundation..org. 386BSD. )..1 X. chu t. • Jim Gettys (HP).org. • Keith Packard (HP).Org Foudation là m t công ty khoa h c v i ban lãnh đ o bao g m nh ng guru1 hàng đ u trong th gi i mã ngu n m : • Stuart Anderson (Free Standards Group). • Jim McQuillan (Linux Terminal Server Project). các phiên b n Linux đã đ ng lo t chuy n sang m t “b n X” khác d a trên tiêu chu n X Window System (do có v n đ v i b n quy nc a XFree86 phiên b n 4. Ph n l n các nhà phát tri n. Hi n th i X. • Stuart Kreitman (SUN). Còn bây gi chúng ta s nói đôi dòng v cách t ch c làm vi c giao di n ph n m m d a trên tiêu chu n X Window System.4. Nói như v y là vì chương trình máy ch (xin đư c g i t t là chương trình ch ) X làm vi c trên máy tính c a ngư i dùng (và hi n th hình nh trên màn hình máy tính) ch không ph i trên m t máy (ch ) nào đó xa.Org trên trang web chính c a t ch c t i đ a ch http://x. . m t nhánh phát tri n m i c a XFree86.Org Foundation cung c p d ng ng d ng mã ngu n m c a X Window System. Quá trình phát tri n XOrg hi n đang là m t ph n c a c ng đ ng freedesktop. chuyên đi u khi n h th ng này. XFree86 đã đư c s d ng không ch trên Linux mà còn trên các h th ng System V/386. XFree86 đư c m t nhóm các nhà l p trình t o ra. .

N u ch ch y chương trình ch X thì b n s ch th y m t màn hình màu xám v i m t d u X gi a. Nh n các nút chu t và bàn phím không đem l i l i ích gì. Có th di chuy n d u X này quanh màn hình chu t.1: Ki n trúc c a h th ng đ ho X Window System3 . Tuy nhiên ngay lúc này chương trình ch X đã s n sàng chuy n nh ng tín hi u (nh n phím. Máy tính ch dùng đ ch y chương trình ch X đư c g i là máy X terminal. các chương trình gi l p terminal như xterm. Thư vi n X–lib g m các hàm đ h a cho phép th c hi n các thao tác b c th p v i các hình m u đ ho . đó là thư vi n các hàm đ ho X–lib và trình qu n lý c a s (xem hình 7. g i là giao th c X hay giao th c k t n i m ng X (X Network Protocol). trình đơn (menu). Đ đưa ra màn hình m t hình nh nào đó có ý nghĩa hơn thì ch m t mình chương trình ch X là không đ . Hình 7. <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–> – chuy n nhanh gi a các ch đ hi n th . konsole.1). Đó là <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> dùng đ d ng làm vi c chương trình ch X (n u không b đi kh năng này trong c u hình). Khi m t ng d ng X kh i đ ng. urxvt. .org Writer. Trình qu n lý c a s g i các hàm trong X–lib đ đi u khi n màn hình và th c hi n b t kỳ thao tác chuy n đ i hình nh nào trong các c a s . bao g m: v khung ngoài. nhưng t m th i chưa có chương trình khách nào. Lúc này v n có m t s t h p phím đư c X x lý. Ngoài nó ra chúng ta c n ch y m t trình qu n lý c a s và ít nh t m t chương trình khách đ t o hình nh trên màn hình.164 Giao di n đ ho đ c bi t. N m gi a chương trình khách và chương trình ch X còn có hai thành ph n quan tr ng n a c a giao di n đ ho . c a s s chuy n quy n đi u khi n đ n trình qu n lý c a s . nh n chu t) đ n các chương trình khách. Trình qu n lý c a s cung c p các phương ti n đ th c hi n t t c các thao tác v i các c a s . Và đó là t t c nh ng gì b n có th làm. các . chương trình đ ho GIMP. ví d chương trình so n th o văn b n OpenOffice.. Chương trình khách c a “ch X” có th là các ng d ng làm vi c dư i X Window. . t c là đ phân gi i và t n s màn hình và các t h p phím quen thu c <Control>+<Alt>+<Fm> – chuy n v ch đ văn b n vào terminal o s m. Nhưng b n thân chương trình ch X không t o ra (v ra) hình nh trên màn hình mà ch cung c p hình nh cho driver c c hình.

Đ i v i h th ng thì không có s khác nhau gi a chương trình làm vi c trong ch đ đ ho và trong ch đ bình thư ng.org có m t chương trình ch X cho ph n l n c c màn hình.7. và cũng c n ph i thêm vào hình v trên. Chương trình cho ch đ đ ho cũng đư c ch y như các chương trình bình thư ng. Các môi trư ng làm vi c đ ho m r ng như KDE. t chương trình Midnight Commander. Ví d . . . Đi u ki n duy nh t c n ph i có là chương trình ch X ph i làm vi c. B i vì ch và khách là các ti n trình riêng. Ngoài ra còn có nh ng chương trình có th làm v i c chương trình ch X và v i c terminal thông thư ng. Xfce4. Tìm ki m chương trình ch X đư c th c hi n qua bi n môi trư ng DISPLAY ho c qua tùy ch n trên dòng l nh. . Ngoài ra trong GNOME còn có các thư vi n khác như Imlib cho phép m r ng các kh năng c a h th ng đ h a. GNOME. Chính thư vi n này là n n t ng c a chương trình đ ho GIMP. Chương trình th c hi n vi c này b ng cách g i các hàm thư vi n trong X–lib. ho c có m t chương trình khác chuyên dùng cho vi c này (đư c g i là chương trình ch phông ch ). GNUStep. xu ng và các thành ph n khác c a c a s . thanh cu n lên. . T t c nh ng gì chương trình c n bi t đ làm vi c đó là nơi tìm chương trình ch X. Đ c đi m r t m nh này c a h th ng X Window là m t trong nh ng khác bi t c a nó so v i giao di n đ ho c a các h đi u hành dòng Windows. do đó có th ch y chương trình . N u c n chương trình s t tìm đ n chương trình ch X qua TCP/IP nói chung và qua socket n i b khi chương trình ch và khách làm vi c trên cùng m t máy. Ví d chương trình so n văn b n emacs t đ ng ch n ch đ làm vi c (đ ho hay văn b n) khi kh i đ ng. Chính vì th khi c u hình X. v. Chương trình ch X có th thao tác v i phông ch m t cách tr c ti p.1 ch là tương đ i. v. Ví d các chương trình ng d ng có th ch y trên m t máy ch m nh (mainframe).v.Org 165 bi u tư ng. Như v y là trong hình v đã b qua nh ng chương trình ng d ng c a giao th c TCP/IP. mà ch m r ng và thêm vào. đ ng th i còn cung c p kh năng thay đ i d ng và v trí các c a s trong quá trình làm vi c tùy theo nhu c u c a ngư i dùng.org ngoài c c màn hình còn ph i đưa ra các tham s c a chu t và bàn phím. còn hình nh s hi n th trên màn hình máy tính cá nhân. GNOME s d ng thư vi n GTK+ (bây gi là GTK2+).v. CDE. Ví d chúng ta đã nói r ng trao đ i gi a thư vi n X–lib v i chương trình ch X trong trư ng h p chung đư c th c hi n qua giao th c TCP/IP. Ngoài ra trên Linux và UNIX nói chung không có s phân bi t rõ ràng gi a các chương trình giao di n đ ho và giao di n văn b n (dòng l nh) như trong Windows. T t nhiên nh ng gì đưa ra trong hình 7. Và còn m t tài nguyên quan tr ng khác c a h th ng đ ho đó là phông ch . X. KDE thêm vào thư vi n các hàm đ ho QT b sung cho X–lib. nên chúng có th ch y trên các máy tính khác nhau và trao đ i v i nhau qua m ng. Trình qu n lý màn hình c n bi t các tham s c a các thi t b này đ th c hi n công vi c c a mình. Trình qu n lý c a s còn g i các hàm tương ng cho các chương trình khách trong trư ng h p ngư i dùng thao tác v i các ng d ng b ng bàn phím và chu t. t c là t dòng l nh. Chương trình này đư c g i là xorg và n m trong thư m c /usr/X11R6/bin.1 X. không thay th nh ng thành ph n k trên c a h th ng X Window. Thông thư ng có m t liên k t đ n chương trình ch này v i tên X.

org) – trình qu n lý c a s g n nh nhi u màu s c và m m d o trong c u hình k th a c a AfterStep. đó là Xfce4 (http://www. Các trình qu n lý c a s khác nhau có th cho ra d ng c a s khác nhau b ng cách s d ng các khung và trình đơn c a s khác nhau.org) – trình qu n lý c a s nh nh và làm vi c r t nhanh. Xin đưa ra đây m t vài ví d trình qu n lý c a s thư ng dùng: • IceWM (http://www. Nhưng đ i v i ngư i dùng m i (và r t m i) thì đây không ph i là cách d nh t. • Fluxbox (http://www.kde. Như v y là b n đ c đã bi t đư c giao di n đ ho trên Linux đư c t o ra t nh ng thành ph n gì. R t may là không nh t thi t ph i ch n cách này.v. N u mu n và có s h tr thì b n có th s d ng nh ng trình nh applet này trong các trình qu n lý c a s khác như Fluxbox. . N i ti ng nh t trong s các môi trư ng đ ho này c n k đ n KDE (http://www.org). • WindowMaker (http://www. b n đ c có th ch n b t kỳ chương trình nào trong s chúng. .org/. và yêu c u công vi c.fluxbox. Insert. c c màn hình có nhi u b nh hay không). vì đã có trên t t c các b n phân ph i l n các môi trư ng làm vi c đ ho . • enlightment (http://www. và có th t xây d ng nhi u “ki u” giao di n đ ho t các thành ph n khác nhau.windowmaker.166 ch X b ng câu l nh: [user]$ X Giao di n đ ho Trình qu n lý c a s thì có r t nhi u. có r t nhi u tùy ch n c u hình đ b n có th thay đ i.gnome. Chính trình qu n lý c a s này đư c dùng trên nhi u b n phân ph i Linux d ng LiveCD (Linux “s ng và làm vi c” trên CD) như: Damn Small Linux. đó là chương trình ch X. Nhưng t t c chúng đ u s d ng cùng m t ti n ích đ ho cơ s c a X Window.xfce. M t đ c đi m thú v c a WindowMaker đó là các trình nh applet th c hi n nhi u ch c năng khác nhau: theo dõi h th ng. Như b n th y giao di n đ ho trên Linux đư c t o ra theo nguyên t c môđun. L a ch n trình qu n lý c a s nào ph thu c nhi u vào c u hình máy tính c a b n (máy “m nh” hay “y u”. Ngoài ra cũng c n nói đ n môi trư ng làm vi c đ ho g n nh hơn và cũng chi m đư c s yêu m n c a r t nhi u ngư i dùng. • fvwm2 (Free Virtual Window Manager 2)– phiên b n nâng c p c a trình qu n lý c a s fvwm cho phép s d ng các s c thái (theme) khác nhau và trình đơn đ ng.org) mà chúng ta s nghiên c u sâu hơn trong chương sách ti p theo và GNOME (http://www. v. đ ng h . Trang ch c a FVWM và FVWM2 n m t i đ a ch http: //fvwm. theo dõi m ng.org) – trình qu n lý c a s đ p nh t hi n nay. làm vi c tương đ i nhanh và cũng đư c ngư i dùng có kinh nghi m ưa chu ng.icewm. Trình qu n lý c a s này đang đư c r t nhi u ngư i dùng có kinh nghi m ưa chu ng.org).org) – m t trình qu n lý c a s g n nh khác. T t c nh ng môi trư ng làm vi c đ ho này .enlightment.

Cách đây m t th i gian KDE đã đư c công nh n là ph n m m t do. .4 c a Xfce4 h a h n nhi u thay đ i l n. d ng màn hình và t đ ng ch n các tham s (đ phân gi i. mà nhi u nhà l p trình cùng s d ng m t cách m t ý tư ng phát tri n chung đ t o ra các ng d ng khác nhau. trình qu n lý t p tin kfm. Các b n phân ph i Linux m i hi n nay đã cho phép cài đ t và c u hình giao di n đ ho m t cách d dàng hơn r t nhi u so v i trư c đây. trong s đó c n k đ n trình qu n lý t p tin Thunar và các m r ng (plugin) c a nó. Ngoài ra Konqueror còn cho phép xem tr c ti p các t p tin có đ nh d ng (“ph n m r ng”) đã bi t. đ phân gi i màn hình.4 M t môi trư ng làm vi c đ ho có cùng đ ng c p v i KDE đó là GNOME (GNU Network Object Model Environment). openSUSE Linux.com). đã có kh năng t đ ng xác đ nh d ng c c hình. N n t ng c a môi trư ng làm vi c đ ho KDE (K Desktop Enviroment) là thư vi n các hàm đ ho m r ng Qt c a công ty Troll Tech (http://www. kh năng duy t web cũng không thua kém các trình duy t khác như Internet Explorer.7. GNOME đư c phát tri n trong khuôn kh c a d án GNU.kde. Trong các phiên b n m i c a KDE còn có thêm trình qu n lý t p tin và cũng là trình duy t web Konqueror (http://konqueror.org) có nhi u kh năng m nh trong vi c truy c p đ n các t p tin. B ng thư vi n này các nhà phát tri n KDE đã vi t ra trình qu n lý c a s riêng – kwm. Fedora Core. t n s c p nh t) thích h p. Còn có nhi u môi trư ng làm vi c đ ho khác nhưng chưa đ t đư c m c đ phát tri n m nh như KDE và GNOME. v. do đó càng d dàng hơn (ho c khó khăn hơn cho ai đó?) cho b n đ c trong khi s d ng. phiên b n 2 c a thư vi n GTK). Trong s chúng c n nói đ n Xfce4 (http://www.xfce. Nhưng công ty Troll Tech đã đưa ra thông báo cho phép dùng thư vi n này vĩnh vi n mi n phí đ phát tri n các ng d ng mã ngu n m .2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính Như b n đ c đã hi u khi th y đ u đ c a ph n này. T t nhiên đi u này không có nghĩa là t t c các thành ph n c a môi trư ng KDE là do m t công ty nào đó vi t ra và phát tri n. Đ u tiên chúng ta c n bi t m t chút v công vi c c a h th ng hình nh c a máy tính. 7. Phiên b n 4. Chương trình cài đ t c a Debian Linux. th nào là t n s .qt. V n đ này x y ra trư c đây là do thư vi n Qt thu c v công ty thương m i. 4 . mà ch là nh ng ki n th c cơ b n v h th ng hình nh c a máy tính đ giúp ngư i dùng m i và r t m i hi u đư c cách làm vi c c a h th ng hình nh. đây không ph i là hư ng d n chi ti t dành cho các nhà chuyên môn. ví d chương trình cài đ t xác đ nh d ng màn hình không đúng và do đó dùng nh ng tham s không thích h p. trung tâm đi u khi n KDE và r t nhi u thành ph n khác bao g m c gói chương trình ng d ng cho văn phòng KOffice. GNOME đư c xây d ng d a trên thư vi n các hàm đ ho GTK+ (bây gi là GTK2+.v.2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 167 đ u đã có h tr ti ng Vi t t t (ho c còn chưa t t). K t qu thu đư c đó là m t b đ y đ các chương trình ng d ng cho phép gi i quy t t t c các nhu c u đi u khi n máy tính và làm vi c c a ngư i dùng. . Tuy nhiên tôi xin đưa ra đây m t vài l i khuyên khi c u hình X Window vì r t có th b n đ c s g p v n đ nào đó.org). có nghĩa là chương trình ng d ng t do.

. VS). xu ng th p hơn m t chút so v i hình nh (t o ra 4 dòng và c t t i xung quanh hình nh). Như b n đ c bi t. đ ng b dòng (HS) và đ ng b nh (c t. s dòng trên màn hình (đ phân gi i theo chi u d c) và cư ng đ (intensity) c a m i màu (trong s ba màu chính) trên t ng đi m. . đ có th c u hình đúng chương trình ch X. vì khi đó s gi m m c đ nh p nháy c a màn hình. có nghĩa là b n có th ch n các t n s d c và ngang t m t vùng các giá tr cho phép nào đó. khi đó đèn huỳnh quang s nh p nháy r t m nh. đ có th ch n các tham s thích h p trong khi c u hình. Màn hình th c hi n hai công vi c riêng bi t: “tr i” các chu i (tia) electron và chi u sáng các đi m riêng bi t đ t o ra hình nh. T n s đ ng b d c thư ng kí hi u là VSF và có đơn v là Hz (Héc). Đi u khi n màn hình có nghĩa là đưa ra s đi m trên m t dòng (đ phân gi i theo chi u ngang). sang ph i. T n s này đư c g i là DCF (“Dot Clock Frequency” – t n s làm vi c c a c c hình). hình nh trên màn hình đư c t o ra t các đi m riêng bi t. Không nên ch n t n s c p nh t màn hình nh hơn 60Hz. M t tham s cũng quan tr ng n a đó là t n s c p nh t màn hình SRR (Screen Refresh Rate). có đơn v là KHz (1kilôhéc = 1000 héc) và nh n giá tr trong kho ng t 31 đ n 135 KHz. Tia electron di chuy n qua màn hình theo m t v n t c có h n do b vi x lý c a c c hình xác đ nh. còn khi có tín hi u đ ng b nh (theo chi u d c) thì s chuy n tia electron t góc dư i bên ph i v góc trên bên trái. giá tr c a VSF n m trong kho ng 50 – 180 Hz. Tiêu chu n VESA khuyên ch n giá tr này l n hơn ho c b ng 72Hz. Nh ng màn hình m i thư ng là màn hình có nhi u t n s hay còn nói là có gi i t n s r ng. C n nói thêm t n s c p nh t màn hình b ng t n . Ngoài ra đ t o ra hình nh s c nét trên màn hình. Khi có tín hi u đ ng b dòng (theo chi u ngang) tia electron s đư c chuy n t cu i m i dòng t i đ u dòng ti p theo. chúng ta s ch xem xét trư ng h p màn hình ng đi n t (CRT) mà không xem xét màn hình tinh th l ng (LCD). Còn có m t t n s quan tr ng khác n a. nhưng hãy c n th n vì n u ch n giá tr cao quá m c thì có th làm h ng màn hình. tính theo s tín hi u trong m t giây. tia electron còn di chuy n quá sang trái. Đi m đư c t o ra nh các chu i electron và các đi m n m d ng dòng n m ngang. T n s đ ng b ngang.v. Ch c năng đi u khi n màn hình là do c c hình th c hi n. Giá tr t n s đ ng b ngang và d c này nh t đ nh có trong tài li u đi kèm v i màn hình. vì t n s này không th l n hơn giá tr c a phân s : DCF (s đi m trên dòng) * (s c t trên màn hình) t c là có s ph thu c v i đ phân gi i (resolution) c a màn hình. T t nhiên t t nh t là ch n giá tr l n nh t trong s có th dùng.168 Giao di n đ ho v. HSF. C n ph i bi t t n s t o ra hai tín hi u này. H th ng hình nh c a máy tính bao g m c c hình (video card) và màn hình (monitor). C c hình chuy n t i màn hình 3 tín hi u: tín hi u hình (RGB). M t s màn hình nh t là màn hình r ti n có th ch có m t vài giá tr t n s cho phép. Trên th c t t n s c p nh t còn nh hơn n a vì còn m t th i gian di chuy n các tia electron t dòng này sang dòng khác. lên cao. Giá tr này càng cao bao nhiêu thì m t c a ngư i dùng càng ít m i m t b y nhiêu trong khi làm vi c v i máy tính. Nhưng cũng không th đưa ra m t t n s c p nh t màn hình quá l n. đó là s đi m có th hi n th trên màn hình trong m t giây. t cu i màn hình lên đ u màn hình.

thì c n có m t c c hình v i dung lư ng b nh ít nh t là 1280 ∗ 1024 ∗ 4 = 10485760 byte (10Mb).org. S lư ng màu có th dùng cho m i đi m đư c gi i h n b i dung lư ng b nh c c hình cũng như s m c đ tín hi u mà c c hình có th t o ra cho m i tia electron. Tôi nghĩ r ng b n có th t l a ch n m t đ phân gi i và s lư ng màu thích h p cho máy tính c a mình. Màu c a đi m đó đư c xác đ nh b i s pha tr n c a ba màu cơ b n: đ (Red). Trên các màn hình màu. Chúng ta s bi t đư c cách chuy n ch đ kh i đ ng trong m t vài chương t i. Công th c xác đ nh gi i h n đ phân gi i và s lư ng màu trên hình nh r t đơn gi n: (Dung lư ng b nh . thì hãy ch n kh i đ ng vào ch đ m t ngư i dùng đ có kh năng thay đ i c u hình X.3 C u hình chương trình ch X Chúng ta s xem xét trư ng h p sau khi cài đ t Linux b n không th chuy n vào ch đ đ ho (r t hi m khi x y ra v i các b n phân ph i Linux m i). m i đi m đư c chi u sáng đ ng th i b i 3 tia electron. N u b n rơi vào tình hu ng th nh t trong quá trình kh i đ ng máy. Như v y. N u không thì đ u tiên b n ph i cài đ t gói chương trình X. xanh lá cây (Green) và xanh da tr i (Blue) – RGB. B nh này n m trên c c hình nhưng thu c v không gian b nh chung c a c máy tính. Hình nh s đưa ra màn hình đư c t o ra trong b nh c a c c hình.7.3 C u hình chương trình ch X 169 s đ ng b d c (SRR = VSF). N u b n không hài lòng v i hình nh c a giao di n đ ho . đó là “b chuy n đ i s – tương t ”. Nhưng thông thư ng c c hình có th t o ra m t s lư ng m c đ tín hi u đ đ hi n th hình nh. Cư ng đ c a m i màu này l i đư c xác đ nh b i m c đ c a tín hi u trong tia tương ng. Công vi c này là do m t b ph n trên c c hình đ m nhi m. Còn bây gi chúng ta s xem xét ph n th c hành c a nh ng lý thuy t đã đưa ra. n u b n đ c mu n ch n đ phân gi i màn hình 1280 x 1024 và có 32 tri u màu cho m i đi m. 7. nhưng v n có th truy c p t i máy tính b ng ch đ văn b n (giao di n dòng l nh). byte) ≥ (S * (s byte trên m t đi m) đi m trên dòng) * (s c t trên màn hình) Ví d . Hình nh đư c lưu trong b nh d ng s và s chuy n đ i hình nh v d ng tín hi u “tương t ” (analog) RGB là m t trong nh ng công vi c chính c a c c hình. và t t c nh ng t p tin (chương trình) nói đ n phía sau đã có trên đĩa. ho c không hài lòng v i nh ng gì mình th y trên màn hình giao di n đ ho . ho c không th vào ch đ đ ho . t c là 8 byte cho m i đi m. do đó tham s quy t đ nh đây là dung lư ng b nh . Còn có m t gi i h n n a ph thu c vào dung lư ng b nh c a c c hình – s lư ng màu c a hình nh. T t c nh ng c c hình m i đáp ng đư c (th m chí còn vư t quá) yêu c u này. t c là c u hình giao di n c a Linux.org. Chương này coi như b n đã cài đ t X. Cách cài đ t chương trình s có trong chương khác dành riêng cho ph n cài đ t chương . t n s đ ng b d c VSF và t n s làm vi c c a c c hình DCF xác đ nh giá tr gi i h n (l n nh t) c a đ phân gi i. thì v n có th s d ng m t câu l nh và chương trình c a Linux đ c u hình l i chương trình ch X. N u có m t c c hình cũ v i dung lư ng b nh ít hơn thì c n ph i ch n đ phân gi i nh hơn ho c ch n s lư ng màu ít hơn.

Cách d dàng nh t cho ngư i dùng m i là khi trên máy đã có m t h đi u hành Windows. chíp c a hãng Nvidia thư ng c n n p môđun nv. Ví d . Hãy c n th n trong khi làm vi c! 7.5 (http://creativecommons.org (c u trúc c a t p tin này) chúng ta s xem xét ngay dư i đây. N u trên máy c a b n chưa có b t kỳ h đi u hành nào thì hãy s d ng m t h đi u hành Linux LiveCD (ch y th ng t CD) có kh năng nh n d ng ph n c ng t t như Knoppix.1 Thu th p thông tin c n thi t Đ có th c u hình b n c n m t vài d li u sau: • Tên c a hãng s n xu t c c hình và màn hình. Tác gi không ch u trách nhi m v nh ng gì s x y ra. Sau khi kh i đ ng Knoppix thành công hãy sao chép t p tin c u hình chương trình ch X c a Knoppix (thư ng n m t i /etc/X11/xorg.org/licenses/by/2. V cách đ c thông tin t t p tin c u hình X. Vì th c n ph i c u hình chương trình ch X đ s d ng nh ng thi t b này. s d ng Knoppix): t t c nh ng thông tin b n c n đã có trong tài li u đi kèm v i máy tính. n u không có tài li u thì b n c n tìm nh ng thông tin này trên Internet. L y t tài li u đi kèm v i màn hình.170 Giao di n đ ho trình. Có nhi u cách đ l y nh ng thông tin này. Làm vi c trong giao di n đ ho mà không có chu t thì không thu n ti n chút nào. B n có th tìm th y thông tin trong b t kỳ cu n sách nào nói v h đi u hành Windows. • Kho ng t n s đ ng b ngang và d c cho phép dùng c a màn hình.3. và n u không bàn phím thì càng không th làm vi c v i máy tính nói chung. Thư ng l y t tài li u đi kèm v i chúng.conf lên đĩa m m ho c flash đ sau này có th đ c l i. • D ng chu t và bàn phím. Tuy nhiên tôi hy v ng là các b n s không ph i s d ng đ n nh ng ti n ích này cũng như nh ng phương án k trên (s d ng h đi u hành khác. Hai tham s này là quan tr ng. Cách ch y chương trình này không thu c vào ph m vi c a cu n sách này vì chúng ta đang nói v h đi u hành Linux. B n có th tìm th y script này trên m ng Internet. Nh ng thông tin b n c n có trong Trình qu n lý các thi t b . Ngoài ra có nh ng chương trình chuyên dùng cho vi c l y các d li u c n thi t k trên. C n xác đ nh d ng chíp đ ch n môđun đúng cho c c hình. • Dung lư ng b nh c a c c hình. d dàng nh t là trên trang web c a nhà s n xu t. Nhưng xin b n hãy luôn nh là cu n sách b n đang đ c s d ng b n quy n Creative Commons Public License 2. ho c đơn gi n là giúp b n hi u hơn v giao di n này và cách c u hình nó n u b n đã có m t h th ng X Window làm vi c t t. n u không có thì cũng có th xem tr c ti p trên thi t b . 5/). . • D ng c a b x lý trên c c hình (chíp). Hy v ng r ng nh ng thông tin dư i đây giúp b n c u hình thành công giao di n đ ho . ví d bash script mkxf86config do các nhà phát tri n Gentoo vi t ra.

ho c đơn gi n là mu n ki m soát quá trình này. ti n ích chính dùng đ t t o m t t p tin c u hình (XF86Config-4) là chương trình xf86config (đôi khi xf86cfg). N u không mu n ti p t c thì hãy nh n <Ctrl>+<C> đ thoát ra. Trong XFree86 phiên b n th 4. đó là xorgcfg. có nh ng chương trình. thì hãy ch y m t trong nh ng chương trình cho phép b n t o ra t p tin này.conf ch không ph i XF86Config-4 như trư ng h p xf86config. do đó có th s d ng b t kỳ trình so n th o văn b n nào đ thay đ i nó. Ch c n ch y câu l nh sau (hãy chú ý là c n có quy n ngư i dùng root: [root]# Xorg -configure Câu l nh này s làm vi c m t cách im l ng. T p tin c u hình X ch là m t t p tin văn b n (text file) bình thư ng. Trên dòng l nh hãy ch y: [root]# xorgconfig r i tr l i nh ng câu h i mà chương trình này đ t ra. do đó không có ích trong trư ng h p b n chưa có m t c u hình X nào. Trong X. Ngoài ra.conf. Tuy nhiên. Hãy s d ng nh ng chương trình này. Trên th c t theo tôi th y thì hai chương trình này không có gì khác nhau.7. t c là t i ∼/xorg. Cũng không c n ph i t o t p tin xorg.conf. Ví d b n phân ph i OpenSUSE có sax2. Tuy nhiên r t có th b n s mu n t t o cho mình m t t p tin c u hình riêng. ti n ích chuyên dùng cho vi c này. và chúng ta s s d ng chúng trong th i gian đ u m i làm quen v i Linux. t c là ch ch y trên n n m t máy ch X đã ch y nào đó (hình 7. Chúng s giúp b n ti t ki m đư c nhi u th i gian.org riêng sau khi cài đ t Linux. ch có đi u xorgconfig sau khi hoàn thành công vi c s t o ra xorg. N u không th y t p tin này thì chương trình ch X s dùng c u hình chung c a toàn b h th ng n m trong thư m c /etc như đã nói trên (n u có). Nhưng chương trình là ng d ng đ ho .conf và đ t t p tin này vào thư m c /etc/X11. . Đ t o ra t p tin c u hình X m t cách t đ ng hãy s d ng chương trình Xorg v i tùy ch n -configure. Còn m t ti n ích khác có th dùng đ c u hình máy ch X. N u trong khi cài đ t b n có ch n cài đ t giao di n đ ho X thì trên máy đã có t p tin ch a c u hình X đúng (và có th không).conf t đ u.org chương trình này đã đư c thay th b ng xorgconfig. sau khi hoàn thành nó s t o ra t p tin xorg.2).3.2 C u trúc c a t p tin c u hình X T p tin c u hình chương trình ch X thư ng n m t i /etc/X11/xorg. m i b n phân ph i hi n đ i có m t công c c u hình riêng c a mình. Và đây cũng chính là cách các nhà qu n tr h th ng có kinh nghi m s d ng đ c u hình giao di n đ ho . Xin đ ng quên câu l nh Xorg khác v i câu l nh xorg! Như đã nói t trư c trên Linux ch thư ng và ch hoa có s khác nhau rõ ràng. Khi kh i đ ng và n u không ch rõ t p tin c u hình trên dòng l nh thì chương trình ch X đ u tiên s tìm t p tin c u hình t i thư m c c a ngư i dùng. N u vì nguyên nhân nào đó b n cài đ t X. Hãy đ c các trang hư ng d n s d ng man tương ng xorgconfig(1) và xorgcfg(1) đ bi t thêm chi ti t. đôi khi r t m nh.3 C u hình chương trình ch X 171 7.

1 Contact: Marcus Schaefer <sax@suse.de>.berlios.de/mailman/listinfo/sax-users> Automatically generated by [ISaX] (7.conf có trên máy c a tôi sau khi cài đ t openSUSE Linux 10. 2005 Contact: SaX-User list <https://lists.org qua xorgcfg B ng m t trong nh ng công c trên b n đã t o ra đư c t p tin c u hình xorg. Chúng ta s xem t p tin này trông như th nào (có nghĩa là dùng câu l nh xem t p tin more ho c less ho c dùng m t chương trình so n th o văn b n như vim đ m nó).conf. Dư i đây là ví d m t t p tin xorg.172 Giao di n đ ho Hình 7.1) Section "Files" InputDevices "/dev/gpmdata" InputDevices "/dev/input/mice" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/misc:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/local" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/75dpi:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/100dpi:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/Type1" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/URW" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/truetype" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/uni:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/CID" FontPath "/opt/kde3/share/fonts" FontPath "/usr/local/share/fonts" EndSection .1: # # # # # Version: 7.2: C u hình X.

59 800 856 944 1088 600 601 604 650 Modeline "800x600" 96.7.41 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1077 Modeline "1024x768" 135.57 1024 1096 1208 1392 768 769 772 821 Modeline "1024x768" 131.89 800 856 944 1088 600 601 604 650 Modeline "800x600" 96.32 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1078 Modeline "1280x1024" 165.3 C u hình chương trình ch X Section "ServerFlags" Option "AllowMouseOpenFail" "on" EndSection Section "Module" Load "dbe" Load "type1" Load "freetype" Load "extmod" Load "glx" Load "v4l" EndSection Section "InputDevice" Driver "kbd" Identifier "Keyboard[0]" Option "Protocol" "Standard" Option "XkbLayout" "us" Option "XkbModel" "pc104" Option "XkbRules" "xfree86" EndSection Section "InputDevice" Driver "mouse" Identifier "Mouse[1]" Option "Buttons" "10" Option "Device" "/dev/input/mice" Option "Name" "Logitech USB Receiver" Option "Protocol" "explorerps/2" Option "Vendor" "Sysp" Option "ZAxisMapping" "4 5" EndSection Section "Monitor" DisplaySize 345 259 HorizSync 30-96 Identifier "Monitor[0]" ModelName "SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF" Option "DPMS" VendorName "SAMSUNG" VertRefresh 50-160 UseModes "Modes[0]" EndSection 173 Section "Modes" Identifier "Modes[0]" Modeline "1280x1024" 167.41 1024 1104 1216 1408 768 769 772 822 Modeline "1024x768" 132.43 1024 1096 1208 1392 768 769 772 821 Modeline "800x600" 97.18 800 856 944 1088 600 601 604 650 EndSection .29 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1077 Modeline "1280x1024" 163.

conf bao g m m t vài ph n nh hơn. Nh ng dòng này có ký t đ u tiên là # và m t kho ng tr ng sau ký t này. T p tin xorg. m i ph n có c u trúc như sau: . Có th b n đ c đã nh n th y là trên Linux nh ng t p tin c u hình có c u trúc tương t như nhau. Nh ng dòng đ u tiên thư ng là nh ng dòng chú thích không có nh hư ng gì đ n chương trình.174 Section "Screen" DefaultDepth 24 SubSection "Display" Depth 15 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 16 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 24 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 8 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection Device "Device[0]" Identifier "Screen[0]" Monitor "Monitor[0]" EndSection Giao di n đ ho "800x600" "800x600" "800x600" "800x600" Section "Device" BoardName "GeForce4 MX 440 with AGP8X" BusID "1:0:0" Driver "nvidia" Identifier "Device[0]" VendorName "NVidia" EndSection Section "ServerLayout" Identifier "Layout[all]" InputDevice "Keyboard[0]" "CoreKeyboard" InputDevice "Mouse[1]" "CorePointer" Option "Clone" "off" Option "Xinerama" "off" Screen "Screen[0]" EndSection Section "DRI" Group Mode EndSection "video" 0660 Section "Extensions" EndSection C n ph i nói r ng nh ng thông tin mà chương trình cài đ t c a openSUSE dò tìm ra là chính xác.

Thi t b nh p vào thư ng là bàn phím và chu t. • Module – các môđun n p t đ ng.conf t đây. Trong ph n ServerLayout ph i có các dòng ch đ n các ph n c a thi t b v a nói đ n. • Extensions – ph n c u hình m r ng. Cũng có th g p hai ph n ho c nhi u hơn có cùng m t d ng (Ví d Screen). • Screen – c u hình màn hình. ph n ServerLayout ph i ch a ít nh t nh ng dòng sau: Section "ServerLayout" Identifier "Layout[all]" InputDevice "Keyboard[0]" "CoreKeyboard" InputDevice "Mouse[1]" "CorePointer" Screen "Screen[0]" EndSection . t c là chương trình ch X b t đ u đ c t p tin c u hình xorg. • DRI – c u hình DRI. • ServerFlags – tùy ch n c a chương trình ch . Thi t b ra g m các thành ph n riêng bi t là c c hình và màn hình thư ng đư c nhóm l i v i nhau trong ph n Screen. • Vendor – c u hình cho các thi t b c a các nhà s n xu t c th nào đó. • InputDevice – mô t các thi t b nh p vào. Như v y.3 C u hình chương trình ch X Section "tên_c a_ph n_này" SectionEntry1 SectionEntry2 SectionEntry3 EndSection 175 Các ph n có th n m trong t p tin c u hình theo th t b t kỳ. Ph n này xác đ nh nh ng thi t b vào/ra (input/output) nào s đư c s d ng trong giao di n đ ho X. • Monitor – mô t màn hình. • Device – mô t c c hình (video card). • Modes – mô t các ch đ hình nh. tuy nhiên khi đó chúng ph i có tên riêng không trùng nhau. m i ph n cho m t thi t b . Ph n ServerLayout có ưu tiên cao nh t. Trong t p tin c u hình có th có các ph n sau (không nh t thi t ph i có t t c chúng): • Files – đư ng d n đ n các t p tin. • ServerLayout – c u hình chung. chúng đư c xác đ nh trong các ph n InputDevice.7.

Đ sâu màu m c đ nh n m trên dòng DefaultDepth. đ ng th i đưa ra các ch đ làm vi c c a màn hình (đ phân gi i và s lư ng màu). 6 5 . ví d . "1280x1024". 16. và màn hình đư c s d ng có tên Screen[0] (SAMSUNG SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF). 24. Ph n Screen còn có th ch a m t vài ph n con (Subsection) Display tương ng v i m t giá tr “đ sâu màu”5 màn hình. tên này n m ngay sau t Modeline. "1024x768". Các ch đ đư c li t kê theo tên l y t ph n Modes. trong đó phím <+> và phím <–> n m trên bàn phím s .6 Trong m i ph n con. đ i v i ngư i dùng thì ý nghĩa c a ch đ hi n th trùng v i đ phân gi i c a màn hình. Đ chuy n sang s d ng nh ng ch đ khác hãy th nh n các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–>. Ph n này có d ng như sau: Section "Screen" DefaultDepth 24 SubSection "Display" Depth 15 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 16 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 24 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 8 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection Device "Device[0]" Identifier "Screen[0]" Monitor "Monitor[0]" EndSection "800x600" "800x600" "800x600" "800x600" Như b n th y. Ph n Monitor xác đ nh tham s c a màn hình cũng có hai tùy ch n (hai dòng) quan tr ng. "800x600". ngư i dùng c n đ t nh ng ch đ hi n th mu n dùng v i đ sâu màu tương ng. ph n này cho bi t c c màn hình đư c dùng là thi t b có tên Device[0]. Tuy nhiên c c màn hình và b n thân màn hình ph i đ t t đ có th h tr nh ng giá tr đ sâu màu l n. 15. Giá tr này càng cao thì s lư ng màu có th hi n th càng l n và hình nh càng đ p. Như v y. đó là: color depth Đ sâu màu màn hình thư ng tính theo bit và thư ng nh n các giá tr 8. t c là GeForce4 MX 440 with AGP8X đư c xác đ nh trong ph n Device. xác đ nh trong ph n Monitor.176 Giao di n đ ho Ph n Screen xác đ nh màn hình và c c hình s d ng. Máy ch X s s d ng ch đ đ u tiên n m trong danh sách theo m c đ nh.

Các môi trư ng làm vi c như KDE. 90 124. Trong ph n này quan tr ng nh t là dòng ch ra driver. đây t n s c p nh t ngang và d c có th n m tương ng trong kho ng 30–96.7. 50–160. N u chu t đư c k t n i vào m t c ng dành riêng cho nó. x-unikey ho c scim. Hi n nay ph bi n các bàn phím có 104 phím và Linux h tr t t các bàn phím này. Driver g c c a X. thì tham s Protocol s có giá tr là PS/2 ho c m t t dài hơn k t thúc b ng PS/2. Trên máy c a tôi dòng này có d ng: Driver "nvidia" T c là tôi s d ng c c màn hình v i chip c a hãng NVIDIA và đã cài đ t driver l y v t trang Web c a hãng này. Cũng nói luôn. thay đ i các thu c tính c a bàn phím như t c đ l p l i (repeat rate). Chúng ta s quay tr l i v i ti ng Vi t trong m t chương sau. Nh ng . GNOME. đ t l i giá tr c a các phím.org cho các c c màn hình nvidia có tên ng n hơn — nv. Tùy ch n Protocol xác đ nh giao th c “liên l c” v i chu t. Ph n ti p theo là Device mô t c c màn hình c a b n.3 C u hình chương trình ch X HorizSync VertRefresh 30-96 50-160 177 xác đ nh t n s c p nh t ngang (HorizSync) và d c (VertRefresh). Xfce đ u có các công c đ l a ch n ki u bàn phím. Trong trư ng h p c a tôi là explorerps/2. T n s c p nh t màn hình theo chi u ngang HorizSync tính theo KHz còn t n s c p nh t d c VertRefresh tính theo Hz. N u mu n đ t m t s c th nào đó thay cho nh ng kho ng thì có th s a thành: HorizSync VertRefresh ho c: HorizSync VertRefresh 80. Hai ph n InputDevice xác đ nh chu t và bàn phím. do đó lúc này không c n thi t ph i tìm hi u sâu và c u hình k cho ph n này. thì chúng ta s không dùng đư c nút bánh xe c a chu t đ kéo lên kéo xu ng các trang Web. đ gõ ti ng Vi t thì t t nh t là s d ng m t chương trình chuyên d ng như xvnkb. N u không có tài li u này thì hãy tìm ki m trên CD đi kèm ho c trên trang Web c a nhà s n xu t. do đó tùy ch n Option "XkbModel" "pc104" làm vi c trong đa s trư ng h p. 138 80 100 n u mu n có thêm hai l a ch n ho c nhi u hơn. C n ph i xem xét tài li u c a màn hình đ đưa ra nh ng giá tr chính xác. Trong ph n InputDevice tương ng v i chu t hãy chú ý đ n 3 dòng (tùy ch n) sau: Option Option Option "ZAxisMapping" "4 5" "Protocol" "PS/2" "Device" "/dev/input/mice" N u không có tuỳ ch n ZAxisMapping v i giá tr 4 5.

Đây không ph i là l i nghiêm tr ng đ ph i d ng làm vi c.dir ch là m t t p tin văn b n thông thư ng nhưng không nên t s a đ i nó. Cu i cùng. Không c n gi i thích ch c b n cũng đã nh n ra là tùy ch n Device xác đ nh tên t p tin thi t b c a chu t. hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ quay v ch đ văn b n. b n s th y m t con tr chu t hình ch X gi a màn hình và có th b qua nh ng dòng dư i đây.conf đã t o ra xem có nh ng l i nguy hi m nào không. ho c màn hình nh p nháy.org b ng cách đã k trên tr khi b n ch c ch n là mình đúng. Tuy nhiên trư c khi thêm m t thư m c phông ch m i c n ki m tra l i xem thư m c này có t n t i không và có ph i là thư m c phông ch không7 . nhưng ngư i dùng c n bi t đ gi i quy t nh ng trư ng h p như không tìm th y phông ch mong mu n. Đây là thư m c tiêu chu n (chuyên dùng) cho nh ng c u hình có liên quan đ n máy ch X.3 Th c u hình /etc/X11/xorg. do đó không nên th c u hình X.conf thư ng n m đ u t p tin này và xác đ nh đư ng d n đ n các thư m c phông ch . Xin chú ý đây ch là liên k t m m đ n chương trình máy ch Xorg8 . b ng câu l nh: Như đã nói [root]# Xorg -configure đ t o m t cách t đ ng ho c [root]# xorgconfig đ có th ki m soát quá trình này. Đ th c hi n công vi c ki m tra ch c n dùng câu l nh: Thư m c phông ch ph i có t p tin fonts. vì r t có th c n m t chút th i gian đ chuy n vào giao di n đ ho . có nhi u cách đ t o ra xorg. T h p phím này s giúp b n d ng ch y máy ch X trong nh ng trư ng h p có v n đ .178 Giao di n đ ho giao th c còn l i s d ng cho chu t k t n i qua c ng ti p n i (c ng COM). Câu l nh file fonts. T t hơn h t là ki m tra t p tin c u hình xorg.conf trên. t c là c u hình v a t o có v n đ .dir cho bi t fonts. Tuy nhiên đ ng v i vàng s d ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace>. 7. ph n Files c a t p tin xorg.dir thư ng do câu l nh mkfontdir tr c ti p ho c dán ti p t o ra. do đó hãy nh nó. ví d khi máy ch X không tr l i (không làm vi c). N u khi ch y máy ch X không tìm th y m t thư m c phông ch nào đó trong ph n Files. N u chu t m i đư c s n xu t thì còn có th dùng giá tr Auto (t đ ng xác đ nh) đây.conf thông thư ng s n m trong thư m c /etc/X11. Hãy dùng chương trình v a nh c t i đ làm vi c này 8 B n có th ki m tra l i đi u này b ng câu l nh ls -l 7 .conf. Có kh năng nh ng tham s không đúng s làm h ng màn hình c a b n ho c d n đ n nh ng h u qu không lư ng trư c.3. Bây gi hãy th ch y giao di n đ ho b ng câu l nh X (vi t hoa). Có m t vài cách đưa ra nh ng thư m c này. N u th y m t màn hình màu đen. thì nó s đưa ra c nh báo. Sau khi t o t p tin xorg. do đó c n ph i có liên k t m m này ho c có th th ch y th ng: [user]$ Xorg N u thành công.

log đ sau này có th đ c d dàng hơn. Sau đó là thông báo v nơi đ t t p tin b n ghi (thư ng là /var/log/Xorg. tên c a h đi u hành. chúng ta ch c n nh ng thông tin trong xprobe. N u không ch ra t p tin xprobe.log 2>&1 179 Câu l nh này ch y máy ch X ch đ th và đưa k t qu th đó vào t p tin xprobe. Time: Wed Jan 31 22:25:09 2007 (==) Using config file: "/etc/X11/xorg.org.log". L i và c nh báo tìm th y trong xprobe.conf.conf).0.org. ngày phát hành. C n nói r ng trong t p tin b n ghi /var/log/Xorg.log. (++) from command line. (II) informational. Như v y: • (––) có nghĩa là nh ng giá tr tương ng thu đư c khi th (probe). phiên b n nhân Linux và m t vài thông tin khác.log còn có nhi u thông tin hơn. • (!!) — sau d u hi u này là nh ng chú ý. Nh ng dòng đ u tiên cho bi t m t vài d li u v X.3 C u hình chương trình ch X [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. Trong t p tin này còn có m t vài dòng thông tin hi n th m i quan h gi a các ph n trong t p tin c u hình: . • (NI) — sau d u hi u này là thông báo v nh ng tham s còn chưa đư c phát tri n trong X. • (II) — sau d u hi u này là nh ng thông tin khác nhau. • (WW) — sau d u hi u này là nh ng c nh báo. Sau khi ch y câu l nh này màn hình s nh p nháy.0.log thì k t qu th s hi n ra trên màn hình. sau đó s l i th y dòng l nh c a h v và trong thư m c hi n th i s có thêm t p tin xprobe.log: Markers: (--) probed. (!!) notice.log này chúng ta còn th y l i gi i thích cho nh ng ký hi u s d ng dư i cũng như trong t p tin b n ghi Xorg. (??) unknown. • ?? — nh ng thông tin không rõ ngu n g c.log v a t o ra. (WW) warning. Nhưng t m th i chúng ta s ti p t c xem xét xprobe.7.conf" Trong t p tin xprobe. (NI) not implemented.0. • (EE) — sau d u hi u này là nh ng thông báo l i. (==) default setting. (EE) error.log) và tên c a t p tin c u hình đư c s d ng: (==) Log file: "/var/log/Xorg.log. • (==) có nghĩa là s d ng tham s theo m c đ nh.0. • (++) có nghĩa là tham s l y t dòng l nh ch y máy ch X.log chúng ta s s a b ng cách thay đ i tham s tương ng trong t p tin /etc/X11/xorg. Trong t p tin này có r t nhi u thông tin có ích v h th ng X Window. Dư i nh ng dòng này là thông tin v phiên b n c a X Window System. nhưng trong đa s trư ng h p. (**) from config file. • (**) có nghĩa là tham s l y t trong t p tin c u hình (ví d xorg.

không có l i tìm th y trong xprob. hư ng d n. . sách. (WW) The directory "/usr/share/fonts/japanese" does not exist.log chưa b o đ m vi c ch y thành công ch đ đ ho . sau khi đã đóng c a s c nh báo cho bi t các nhà phát tri n không ch u trách nhi m v vi c s d ng xvidtune gây ra. Nói v ch đ làm vi c c a màn hình không th không k đ n m t ti n ích nh nh ng có ích đó là xvidtune.3. (WW) The directory "/usr/share/fonts/kwintv" does not exist.log xem có còn l i nào không. (WW) The directory "/usr/share/fonts/PEX" does not exist.. Hãy c g ng s a h t nh ng l i ((EE) tìm th y. Entry deleted from font path. N u không còn n a thì có th m nh d n ch y ch đ đ ho b ng câu l nh X như đã nói đ u ph n này. và trên xterm s xu t hi n m t vài dòng thông tin: .log 2>&1 r i nhìn vào t p tin xprobe. báo. T t nhiên. b n c n bi t r ng. Chúng ta s th y m t c a s hi n ra như trong hình 7. nh ng c nh báo tương t như trên không nh hư ng nhi u đ n vi c s d ng X Window.180 (==) (**) (**) (**) (**) (**) ServerLayout "Layout[all]" |-->Screen "Screen[0]" (0) | |-->Monitor "Monitor[0]" | |-->Device "Device[0]" |-->Input Device "Keyboard[0]" |-->Input Device "Mouse[1]" Giao di n đ ho trong t p tin này r t có th chúng ta s g p nh ng c nh báo v thư m c ch a phông ch đã nói ph n trư c. Entry deleted from font path. Nh ng c nh báo như v y b n s thư ng xuyên g p khi s d ng các s n ph m có liên quan đ n Linux như chương trình. T i th i đi m này. (WW) The directory "/usr/share/fonts/baekmuk" does not exist. Entry deleted from font path. Ti n ích này ch y trong giao di n đ ho . do đó hãy ch y X b ng startx r i ch y xvidtune t m t trình l nh nào đó (ví d xterm).log 2>&1 Đôi khi có th th ch n m t đ phân gi i ho c đ sâu màu nh hơn. thì hãy quay tr l i dòng l nh b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> r i ki m tra k càng k t qu c a câu l nh: [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. có d ng sau: (WW) The directory "/usr/share/fonts/local" does not exist. Entry deleted from font path. S d ng ti n ích này b n s tìm đư c ch đ hi n th thích h p cho màn hình c a mình. Do đó n u v n th y m t màn hình đen. Ví d ch n đ phân gi i “1024x768” và đ sâu màu “16” thay vì “1600x1200” và “24”. ki m tra l i b ng: [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. . Entry deleted from font path.

00 Nút Show cho bi t ch đ hi n th đang đư c s d ng d ng: "1280x1024" 167. Trong l n ch y th xvidtune cu i cùng.00 . Num vsync: 1 hsync range 0: 30.conf. ví d di chuy n sang ph i. Hình 7.4: Chương trình xvidtune “không ch u” ch nh hình nh .00 . Tương t như v y s d ng cách nút Left — di chuy n sang trái.32 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1078 Chính nh ng dòng thông tin d ng này đư c s d ng trên các dòng Modline c a ph n Modes t p tin c u hình xorg. r i nh n nút Apply.96. Đ ch nh hình nh trên màn hình. hãy s d ng (nh n vào) nút Right (khi này các s tương ng phía trên s thay đ i). Taller.3: Chương trình xvidtune Vendor: SAMSUNG.3 C u hình chương trình ch X 181 Hình 7.00 vsync range 0: 50. Wider— tăng kích thư c hình nh theo chi u cao. tôi không s d ng đư c nh ng ch c năng ch nh s a k trên và nh n đư c thông báo không th th c thi (hình 7. và b ngang ho c gi m chúng xu ng b ng Narrower và Shorter. Model: SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF Num hsync: 1.160.4). Up — lên trên.7. Down — xu ng dư i.

b n s chuy n vào ch đ đ ho .conf. và đ ng quên thêm vào đó hai giá tr t n s c p nh t màn hình Horizontal Sync và Vertical Sync n m góc ph i phía dư i c a c a s xvidtune. Nút Fetch dùng đ yêu c u nh ng giá tr thi t l p hi n th i c a màn hình. Làm th nào đ kh i đ ng đư c ch đ đ ho theo cách khác? Như b n đã bi t t nh ng ph n trư c. Nút Test dùng đ th t m th i nh ng giá tr đã đ t ra. T đ ng có nghĩa là ngư i dùng không c n nh n vào nút Apply đ có th th y nh ng thay đ i n a mà s th y chúng ngay l p t c khi có ch nh s a nào đó đư c th c hi n. Xin hãy lưu ý là các phiên b n m i c a các b n phân ph i Linux có kh năng c u hình X r t t t ngay trong quá trình cài đ t. và nhi u công vi c c a b n có th th c hi n trong ch đ văn b n mà b n l i ph i đ i trong khi kh i đ ng X). Còn bây gi chúng ta s xem xét quá trình kh i đ ng toàn b h th ng X Window và cách tác đ ng lên quá trình này. Nhưng ngoài ra thì không còn có gì khác và b n không th th c hi n thêm m t thao tác nào tr di chuy n con tr b ng chu t. Vì th hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ d ng ch y máy ch X và quay v ch đ văn b n. do đó hy v ng là b n s không ph i t mình ch nh s a t p tin xorg. khi có v n đ x y ra có th b n s không bi t ph i gi i quy t như th nào ngoài vi c cài đ t l i. Cách kh i đ ng này có m t vài đi m b t l i: th nh t. 7. ki m tra l i các dòng Modeline và ghi vào đó các giá tr tương ng. Kh năng này có ích khi hình nh thu đư c sau khi ch nh s a không làm b n hài lòng b ng lúc đ u. Nút Auto dùng đ chuy n gi a hai ch đ không t đ ng và t đ ng. . Đi u này có th th c hi n b ng cách ch y th ng chương trình Xorg (ho c liên k t m m X) t thư m c /usr/bin/X11/. thì ngay sau khi kh i đ ng h đi u hành.4 Kh i đ ng h th ng X Window Có th kh i đ ng h th ng X Window b ng nhi u cách.182 Giao di n đ ho Thi t l p ban đ u có th ph c h i b ng nút Restore.org bình thư ng. Tuy nhiên nh ng thông tin trong ph n này s có ích khi có v n đ gì đó x y ra. đ u tiên chúng ta c n kh i đ ng máy ch X. hãy nh n nút Show r i ghi lên gi y nh ng giá tr này. ho c đơn gi n là khi b n mu n tìm hi u và t o cho mình m t c u hình chương trình ch X riêng. tôi v n ch n kh i đ ng vào ch đ văn b n (b ng cách đ t giá tr initdefault b ng 3 trong t p tin /etc/inittab) và ch ch y X Window khi c n thi t. có th ngư i dùng đ ng ý v i đ ngh c a trình cài đ t t đ ng ch y h th ng này. Trong khi cài đ t h đi u hành Linux. th hai. Hai nút Next và Prev dùng đ chuy n các ch đ hi n th . V i nh ng thông tin gi i thi u v ng d ng xvidtune chúng ta đã k t thúc ph n c u hình chương trình ch X. v s d ng b nh và s d ng tài nguyên nói chung (trình qu n lý màn hình s “ăn” m t m t ph n b nh . gi ng như hai t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–>. Sau khi đã ch n xong các giá tr thích h p. B n đã bi t k t qu thu đư c là m t màn hình tr ng v i con tr hình chéo n m gi a. Cu i cùng hãy m t p tin xorg.conf. Do đó m c dù nh ng b n phân ph i m i làm vi c r t t t phương di n ch đ đ h a. N u vi c cài đ t và c u hình X. Nút Show dùng đ đưa ra các giá tr như đã nói trên. Đó là b i vì chưa có m t trình qu n lý c a s nào và chưa có m t chương trình khách (client) nào đư c ch y.

.xinitrc đ t đ ng hóa nh ng công vi c l p l i đ n nhàm chán này. t c là ch y nh ng câu l nh có trong . Sau đó b n s th y c a s xterm có thay đ i và đã có th di chuy n b ng cách kéo thanh trên đ u c a nó. thì theo m c đ nh xinit s th c hi n câu l nh sau: xterm -geometry +1+1 -n login -display :0 K t qu là ngư i dùng s th y m t màn hình tr ng không v i m t c a s trình l nh xterm duy nh t. tôi xin đưa ra dư i đây ví d m t script . #!/bin/sh xrdb -load $HOME/. Do đó. N u trên máy c a b n có cài các trình qu n lý c a s và môi trư ng làm vi c khác. Câu l nh xinit.xinitrc. icewm.7. ngư i dùng c n s d ng kh năng t o ra t p tin script . KDE và GNOME. dùng đ ch y máy ch X và ít nh t m t chương trình khách.Xresources xsetroot -solid gray & xclock -g 100x100-0+0 -bw 0 & xload -g 50x50-100+0 -bw 0 & xterm -g 80x24+0+0 & xterm -g 80x24+0-0 & exec twm .4 Kh i đ ng h th ng X Window 183 Có m t cách t t hơn (nhưng không ph i là t t nh t) đ chuy n vào ch đ đ ho là ch y câu l nh xinit. hãy th ch y câu l nh twm ho c fvwm (m t trong hai trình qu n lý c a s này thư ng đư c cài đ t theo m c đ nh). Theo m c đ nh xinit th c hi n script X :0 t c là ch y chương trình máy ch X trên màn hình s 0. V i m c đích h c t p. ví d fluxbox. thì chương trình xinit s tìm t p tin .v. hai c a s xterm và cu i cùng ch y trình qu n lý c a s twm. Và b i vì chưa có trình qu n lý c a s nào đư c ch y nên b n s không th làm gì (di chuy n. N u không có t p tin . cũng n m trong thư m c /usr/bin/X11 như Xorg. v. Ví d .xinitrc có trong thư m c c a ngư i dùng đ th c hi n t p tin này gi ng như các script khác.xinitrc dùng đ ch y đ ng h . đó là chúng ta còn chưa k đ n nh ng m t y u khác c a cách này. thay đ i kích thư c. thì m i l n chúng ta s ph i l p đi l p l i m t s câu l nh.xinitrc đó. ) đư c v i c a s này. nhưng có th dùng nó đ th c hi n nh ng chương trình khác k c trình qu n lý c a s . . thì hãy th ch y m t trong các câu l nh sau: [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ fluxbox icewm-session xfce4-session startkde gnome-session N u d ng l i cách kh i đ ng giao di n đ ho này. N u trên dòng l nh ch y xinit không ch ra chương trình khách c n ch y. Xfce4.

Ví d d u hai ch m và m t ch s nào đó (:n) dùng đ ch ra m t màn hình có s th t khác 0 (theo m c đ nh). Chương trình khách ph i là tham s đ u tiên c a dòng l nh g i xinit. Trên dòng l nh có th ch ra chương trình khách. chương trình xinit bi t là công vi c đã hoàn thành và nó s t t t. Script . th c hi n script . Tuy nhiên m t trong nh ng chương trình này (thư ng là trình qu n lý c a s ho c trình l nh d ng xterm) ph i đư c th c hi n ch đ bình thư ng (foreground). Ví d m t trong nh ng script này đó là startx n m cùng ch v i Xorg (/usr/bin/X11/).xinitrc n u có trong thư m c c a ngư i dùng. đ cho vi c ch y script không b k t thúc.xinitrc s không đư c th c hi n. • [user]$ xinit -geometry 80x25+0+0 -fg white -bg black Ch y máy ch X.:1 Ch y máy ch X trên màn hình s 1. nhưng n u nhìn k thì script này th c hi n 3 câu l nh chính sau: . Có ích đ th c u hình m i khi đã có máy ch X ch y trên màn hình m c đ nh (s 0). T ng k t m t s ví d g i chương trình xinit: • [user]$ xinit Câu l nh này s ch y máy ch X. n u không s ch ch y xterm. ngư i dùng ph i ch n m c Exit trong th c đơn c a twm. Chương trình khách này có tên g i đ c bi t là “magic client”.:2 Ch y máy ch X trên màn hình có s 2 và đưa t i chương trình khách xterm tham s –e widgets.xinitrc. T t c nh ng gì n m sau d u g ch chéo đôi (––) s đư c thêm vào dòng l nh g i chương trình ch X. • [user]$ xinit -e widgets -. Có th dùng nh ng tham s dòng l nh c a xinit đ thay cho script . B ng cách này có th thêm tham s vào cho các chương trình (ví d màu n n và màu ch cho xterm) mà không c n ph i gõ l i dòng l nh t đ u. n u không chương trình s coi chúng như là các tham s c n ph i thêm vào chương trình khách n m phía trư c. • [user]$ xinit -. nh ng chương trình này s ngăn c n không cho ch y nh ng chương trình n m phía sau.xinitrc đ t t.184 Giao di n đ ho C n chú ý là nh ng chương trình ch y t . và chương trình xterm ch y theo m c đ nh s nh n đư c các tham s li t kê trên dòng l nh. Khi ngư i dùng đóng “magic client”. n u trình qu n lý c a s đư c c u hình đúng. Trong ví d trên.).xinitrc ph i đư c th c hi n trong ch đ n n (background). thì đ có th d ng phiên làm vi c (session) v i giao di n đ h a. Script này có m t trang hư ng d n s d ng startx(1) riêng. Trong trư ng h p ngư c l i. n u như chúng không k t thúc ngay l p t c. C u trúc c a startx có th r t ph c t p và không d dàng cho ngư i dùng m i chưa quen v i ngôn ng l p trình c a Bash. Vì ngư i dùng m i thư ng không có đ kh năng đ t o ra m t t p tin script . Tên c a chương trình khách ph i b t đ u b ng d u g ch chéo (/) ho c d u ch m (. nên trên các b n phân ph i luôn có các script do các nhà phát tri n vi t s n đ th c hi n ch c năng này.

7.4 Kh i đ ng h th ng X Window xauth add $display . $mcookie xauth add ‘hostname -f ‘$display .$mcookie xinit $client $clientargs -- $server $display $serverargs

185

T c là cu i cùng thì startx cũng g i câu l nh xinit mà chúng ta v a xem xét và ch có đ t trư c các giá tr c n thi t cho tham s dùng trên dòng l nh c a xinit mà thôi. Ví d , tham s tên t p tin script .xinitrc đư c xác đ nh b ng bi n clientargs. N u có t p tin .xinitrc trong thư m c c a ngư i dùng thì s s d ng nó, t c là “clientargs” = “$HOME/.xinitrc”, n u không s l y t p tin xinitrc c a h th ng, t c là “clientargs” = “/etc/X11/xinit/xinitrc”. Vi c đ t giá tr cho các tham s khác cũng x y ra tương t . Câu l nh xauth và tùy ch n –auth $HOME/.Xauthority dùng đ xác nh n ngư i dùng đang ch y ch đ đ h a. Như v y ngay sau khi cài đ t ngư i dùng đã có th dùng câu l nh startx đ kh i đ ng h th ng X Window thay cho l nh xinit v i các tham s khó nh . Nhưng làm th nào đ l a ch n trình qu n lý c a s (môi trư ng làm vi c) thích h p?

7.4.1

L a ch n trình qu n lý c a s

M t khi đã làm đư c cho h th ng X Window ch y thành công, thì b n có r t nhi u kh năng c u hình, tùy ch nh nó theo ý c a mình. Nh ng kh năng c u hình, tùy ch nh này l i ph thu c r t nhi u vào trình qu n lý c a s mà b n s d ng. Như đã nói ngay t đ u, có r t nhi u trình qu n lý c a s cũng như môi trư ng làm vi c d a trên nh ng trình qu n lý c a s này. Ngư i dùng có th l a ch n m t trong nh ng trình qu n lý c a s ngay t lúc b t đ u ch y ch đ đ h a. Ví d có th th c hi n đi u này b ng t p tin .xinitrc dư i đây: #!/bin/sh # $HOME/.xinitrc # dùng Xfce4 theo m c đ nh WMGR="xfce4-session" # t t xscreensaver xset s noblank # ch y screensaver sau 10 phút xset s 600 2 # ch y xterm xterm -bg black -fg white -fn 7x14 -geometry 80x24+57+0 & # n u đưa ra m t Window Manager khác # thì dùng nó thay cho Xfce4 if [ "$1" != "" ] ; then WMGR=$1 fi exec $WMGR M c dù không c n thi t, nhưng có th chuy n t p tin này thành có th th c thi b ng câu l nh chmod quen thu c: [user]$ chmod u+x .xinitrc

186

Giao di n đ ho

T p tin .xinitrc này cho phép ngư i dùng l a ch n trình qu n lý c a s (ho c môi trư ng làm vi c) khi kh i đ ng h th ng X Window b ng câu l nh startx. Ví d đ kh i đ ng KDE, đ u tiên chúng ta tìm xem startkde n m đâu r i đ t nó vào làm tham s cho startx như sau: [user]$ which startkde /opt/kde3/bin/startkde [user]$ startx /opt/kde3/bin/startkde Tương t như v y đ i v i GNOME: [user]$ which gnome-session /opt/gnome/bin/gnome-session [user]$ startx /opt/gnome/bin/gnome-session Chú ý là n u ch ch y startx không có tham s thì Xfce4 s đư c kh i đ ng theo m c đ nh. T t nhiên b n có th t o cho m i trình qu n lý c a s và môi trư ng làm vi c m t t p tin .xinitrc riêng, ví d cho KDE — t p tin .xinitrc-kde: #!/bin/sh #$HOME/.xinitrc-kde # Ch y m t s chương trình #xset b off & # Đ t m t s bi n, ví d thư vi n mà # xvnkb c n #export LD_PRELOAD=/usr/local/lib/xvnkb.so # Dùng export export export cách nh p SCIM làm m c đ nh XMODIFIERS=@im=SCIM GTK_IM_MODULE=scim QT_IM_MODULE=scim

# Ch y môi trư ng làm vi c exec /opt/kde3/bin/startkde Thêm thu c tính có th th c thi cho nó: [user]$ chmod u+x .xinitrc-kde Tương t như v y có th t o các t p tin .xinitrc-gnome, .xinitrc-xfce, .xinitrc-fluxbox, . . . b ng cách thay th dòng cu i cùng c a t p tin k trên tương ng b ng m t trong nh ng dòng dư i đây: exec /opt/gnome/bin/gnome-session exec /usr/bin/xfce4-session exec /usr/bin/fluxbox Và khi c n kh i đ ng m t trình qu n lý c a s nào đó, thì ch c n sao chép t p tin tương ng vào v trí c a .xinitrc, ví d đ kh i đ ng Xfce4: [user]$ cp .xinitrc-xfce .xinitrc

7.4 Kh i đ ng h th ng X Window

187

7.4.2

Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME

M i ngư i dùng máy tính dù có nhi u kinh nghi m hay ít đ u c g ng t o cho mình m t môi trư ng làm vi c quen thu c cho b n thân đ có th làm vi c nhanh hơn (có hi u su t hơn) b ng nh ng thao tác có th đơn gi n như t o đư ng d n đ n nh ng chương trình và thư m c thư ng dùng, thay đ i nh n n, hay ph c t p hơn như ch n phím nóng (k c b ng bàn phím và b ng chu t) đ m nhanh m t chương trình ho c th c hi n m t thao tác nào đó trong chương trình đang m , l a ch n các ng d ng thích h p cho công vi c. Trên h đi u hành Linux, ngư i dùng hơn bao gi h t có th t o cho mình m t môi trư ng làm vi c có m t không hai, ví d b ng cách ch n m t trình qu n lý c a s ưa thích nh t r i sau đó ch n các chương trình ng d ng riêng, c n cho công vi c c a mình. Tuy nhiên, cách k trên không ph i lúc nào cũng thu n ti n và quan tr ng hơn là không ph i lúc nào cũng d dàng. Ngư i dùng c n th qua nh ng trình qu n lý c a s chính r i sau đó m i đưa ra đư c l a ch n cho mình, chưa k đ n s lư ng các chương trình ng d ng cho Linux là không th đ m đư c. Do đó đ u tiên nên xem xét kh năng l a ch n m t trong nh ng môi trư ng làm vi c đang phát tri n trong nh ng năm g n đây. Trong thu t ng ti ng Anh thư ng dùng ký hi u vi t t t GUI — Graphical User Interface, t c là giao di n đ h a c a ngư i dùng. Chúng ta s s d ng c m ký t vi t t t này d ng g c c a nó GUI. GUI là m t b các chương trình ng d ng đã đư c ki m tra và nhóm l i v i nhau đ làm vi c trong ch đ đ ho , bao g m trình qu n lý c a s và các chương trình khác và có cùng m t giao di n chung. S d ng GUI thay cho m t môi trư ng làm vi c t t o ra có nhi u ưu đi m: đ u tiên đó là ti t ki m đư c nhi u th i gian; th hai là s d dàng, m i th đã có s n ch c n cài đ t và s d ng; th ba, chúng ta s thu đư c các chương trình v i m t giao di n chung, đi u này cũng h t s c quan tr ng n u không nói là đi m khác bi t quan tr ng nh t c a GUI. Có m t vài môi trư ng làm vi c đ h a mi n phí (t do), cũng như thương m i. Trong s các môi trư ng t do thì KDE và GNOME ph bi n r ng rãi nh t. Có th g i KDE và GNOME là hai “ông l n” trong th gi i GUI. Câu h i môi trư ng nào trong s hai môi trư ng này t t hơn ho c c n l a ch n KDE hay GNOME vư t quá khuôn kh c a cu n sách này, và trên m ng đã có r t nhi u cu c tranh cãi cũng như bài báo xung quanh v n đ này. Fan c a GNOME thì nói GNOME t t hơn, fan c a KDE thì nói ngư c l i. B n thân tôi thích dùng KDE hơn vì lý do s d ng GNOME trư c đây không đư c thành công l m, ng d ng c a GNOME đã liên t c b l i crash (v ). Theo như nhi u ngu n thông tin thì ng d ng GNOME bây gi đã ch y n đ nh hơn, nhưng tôi v n trung thành v i KDE. Tôi thích KDE vì giao di n đ p và có th (nói chính xác là c n thi t) ch nh s a đ đ p hơn. C n công b ng mà nói r ng nh ng phiên b n g n đây c a GNOME cũng đã có “v đ p” không kém KDE. Cách kh i đ ng vào môi trư ng làm vi c KDE (GNOME) qua câu l nh startx b n đã bi t t ph n n m ngay trư c. N u mu n s d ng KDE làm môi trư ng làm vi c m c đ nh cho toàn b h th ng thì hãy m t p tin c u hình h th ng, thư ng là /etc/sysconfig/windowmanager, và thay th giá tr đã có c a DEFAULT_WM thành kde (t c là thu đư c dòng DEFAULT_WM="kde" (t c là n u mu n s d ng GNOME, thì ch c n đ t vào giá tr gnome). Trong chương t i chúng ta s nghiên c u k hơn v môi trư ng làm vi c

188

Giao di n đ ho

KDE. Nhưng n u mu n ngay bây gi b n đã có th xem thông tin v môi trư ng này t trang ch c a nó http://www.kde.org ho c t trang ti ng Vi t http: //www.kde-vi.org (r t ti c là trang KDE-vi không đư c c p nh t k p th i vì nhi u lý do). Trang ch c a GNOME n m t i đ a ch http://www.gnome.org.

7.4.3

Môi trư ng làm vi c Xfce

Môi trư ng làm vi c Xfce, cũng gi ng như KDE và GNOME, thu c vào s môi trư ng t do, mã ngu n m . Đi m khác chính c a Xfce là s nh g n và làm vi c nhanh, và cũng vì v y mà có ít s lư ng chương trình ng d ng cũng như kh năng c u hình hơn so v i hai “ông l n” k trên. Tuy nhiên đ ng vì v y mà đánh giá th p kh năng c a Xfce. N u c n thi t b n có th ch y các ng d ng KDE và GNOME trong Xfce. Môi trư ng Xfce c n ít b nh hơn, đ dành b nh cho nh ng ng d ng khác. Môi trư ng Xfce không đòi h i ph i có m t b x lý m nh. Do đó, Xfce thích h p v i nh ng máy tính có c u hình bình thư ng, không có kh năng làm vi c v i KDE và GNOME ho c làm vi c r t ch m. T t c nh ng ưu đi m c a Xfce d n đ n s ph bi n c a nó trong s nh ng ngư i dùng có chút kinh nghi m làm vi c v i Linux. Phiên b n hi n th i c a Xfce là 4 và đã có m t trình qu n lý t p tin riêng (Thunar), m t trình gi i nén (Xarchiver), trình l nh (Terminal), trình xem phim, h tr panel, v.v. . . B n có th xem nh ch p Xfce sau khi đã s a chút ít trên hình 7.5 ho c làm quen g n hơn v i Xfce qua trang ch c a nó http://www. xfce.org.

7.4.4

S d ng trình qu n lý màn hình

Như b n đã bi t, có th t đ ng ch y h th ng X Window ngay khi kh i đ ng máy tính b ng cách s d ng chương trình có tên g i trình qu n lý màn hình (Display Manager), ví d X Display Manager — xdm. Trong trư ng h p này, ngư i dùng th y ngay giao di n đ h a GUI, mà không c n ph i kh i đ ng nó b ng l nh startx. Khi này v n có kh năng chuy n v giao di n console b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F#> (# đây b ng t 1 đ n 6), sau đó chuy n quay l i vào môi trư ng đ h a b ng t h p <Ctrl>+<Alt>+<F7>. Đ t đ ng ch y trình qu n lý màn hình (ví d xdm), c n s a t p tin c u hình kh i đ ng /etc/inittab. Tìm trong t p tin này dòng id:3:initdefault: xác đ nh c p đ kh i đ ng (runlevel) theo m c đ nh, và s a nó thành id:5:initdefault: S thay đ i này s khi n Linux chuy n sang qu n lý màn hình như xdm cũng có ô login nh p c a mình và ô password đ đưa vào m và password ngư i dùng c n nh n <Enter> đ c a h th ng. kh i đ ng c p đ 5. Trên trình đ ngư i dùng đưa vào tên đăng t kh u. Sau khi nh p xong login vào môi trư ng đ h a m c đ nh

kh i đ ng l i. kdm và gdm th c hi n công vi c tương t như c a xdm — cho phép ngư i dùng đăng nh p vào h th ng. có th ch n môi trư ng làm vi c (trình qu n lý c a s ) và ngôn ng tr c ti p trư c khi vào.. có th th c hi n các thao tác khác như t t máy.5: Môi trư ng làm vi c Xfce N u b n có ch n cài đ t KDE ho c GNOME thì r t có th h th ng s s d ng kdm (KDE Display Manager) ho c gdm (GNOME Display Manager) thay cho xdm. . . mà s th c hi n thao tác “kh i đ ng l i” máy ch X. t c là thay đ i v ngoài theo ý mình. .7. T c là khi này có th dùng <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ c p nh t nh ng thay đ i đã t o ra trong c u hình máy ch X cũng như toàn b h th ng X Window.4 Kh i đ ng h th ng X Window 189 Hình 7. nhưng có m m d o hơn: có th ch n s c thái. Chú ý là n u dùng m t trình qu n lý màn hình như kdm hay gdm thì t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> s không d ng máy ch X như bình thư ng.

Đi u này là c n thi t vì m t chương sách ng n không th nói h t v môi trư ng m nh này. môi trư ng làm vi c KDE cùng v i GNOME hi n đang ph bi n trong th gi i ngư i dùng Linux.5. Và n u ch n ch y vào ch đ đ ho ngay sau khi . đó là nh ng ng d ng đi kèm giúp ngư i dùng th c hi n nh ng công vi c thư ng ngày như so n th o văn b n. s d ng .xinitrc ho c t p tin c u hình /etc/sysconfig/windowmanager cùng v i script startx. m t phiên b n mang đ y mong đ i v i nh ng tính năng m i c a b n thân môi trư ng KDE. làm đ h a . Nhưng thông thư ng khi cài đ t KDE. cũng như các ng d ng c a nó. Phiên b n hi n th i c a KDE là 3. nghe nh c.1 B t đ u làm vi c v i KDE KDE là vi t t t c a K Desktop Environment — m t môi trư ng đ h a cho Linux và nh ng phiên b n UNIX khác. . . và t t nhiên là làm quen v i m t thành ph n r t quan tr ng c a KDE.org. bi t cách c u hình nó theo ý mình.0.Chương 8 Làm vi c trong môi trư ng KDE “Conquer your Desktop!” — konqueror Như đã nói trong chương trư c. GNOME và Xfce có th nói là đã hình thành m t cái “ki ng ba chân” b n v ng. ngư i dùng s cài đ t c trình qu n lý màn hình KDM.5. t c là đư c phân ph i m t cách t do (mi n phí) cùng v i mã ngu n. Thông tin có trong chương này giúp b n làm quen v i KDE. Nh ng hình ch p cũng như mô t dư i đây thu c v phiên b n 3.1 Đăng nh p vào KDE Trong chương trư c b n đã bi t cách kh i đ ng vào môi trư ng KDE. cho môi trư ng đ ho c a Linux. trên n n t ng X. KDE. xem phim. bao g m hàng trăm ng d ng và h tr trên 60 ngôn ng khác nhau. s d ng thu n ti n và thi t k đ p m t. Trong chương này chúng ta s tìm hi u k hơn v môi trư ng GUI v i tên KDE. và các nhà phát tri n KDE đang làm vi c ngày đêm đ cho ra đ i phiên b n 4.6. KDE đư c phát tri n trong khuôn kh c a c ng đ ng mã ngu n m (Open Source Software hay vi t t t là OSS). 8.1.6. 8. nhưng cũng có th áp d ng cho nh ng phiên b n khác. cu i chương b n s tìm th y m t s ngu n thông tin khác giúp b n ti p t c tìm hi u KDE. KDE có các tính ch t c a m t môi trư ng làm vi c hi n đ i: đ y đ tính năng.

Ví d .1 hi n ra. màn hình đăng nh p m c đ nh c a KDM có hai ô đ ngư i dùng gõ vào tên đăng nh p (username) và m t kh u (password) ho c ch n tên đăng nh p c a mình bên trái hai ô này. 8.8. • System Th c hi n các công vi c có liên quan đ n h th ng.1.2 là màn hình KDE trên máy c a tôi . Ch s d ng m c này khi b n mu n dùng m t môi trư ng làm vi c khác v i môi trư ng m c đ nh (thư ng là KDE). ch c n nh p vào tên ngư i dùng. Đ kh i đ ng môi trư ng làm vi c m c đ nh KDE.1 B t đ u làm vi c v i KDE 191 kh i đ ng h th ng thì b n s th y m t màn hình như trên hình 8.2 V ngoài c a KDE N u b n đã t ng kh i đ ng vào KDE. m t kh u r i gõ <Enter>. hình 8. thì đã làm quen v i v ngoài c a màn hình sau khi ch y môi trư ng này. như kh i đ ng l i ho c t t máy. ngoài ra có th ch n các m c sau: • Session Type Ch ra môi trư ng làm vi c (trình qu n lý c a s ) mu n dùng khi đăng nh p vào.1: Màn hình đăng nh p KDM v y. N u có nh ng môi trư ng làm vi c khác trên h th ng thì chúng s đư c li t kê trong m t danh sách hi n ra. Remote Login (đăng nh p t xa) giúp b n đăng nh p vào môi trư ng làm vi c trên m t máy khác qua m ng. Như Hình 8.

Trong trư ng h p c a mình. giúp ngư i dùng ch y nh ng ng d ng này bao g m c nh ng chương trình không có bi u tư ng trên thanh panel nào.2: V ngoài c a màn hình sau khi ch y KDE sau khi đã có c u hình.2. bi u tư ng đó là hình con t c kè hoa. digikam. t c là trên cùng. bi u tư ng c a OpenSUSE Linux. • Màn hình (Desktop) Đây là toàn b ph n còn l i c a màn hình. dư i cùng. bên trái ho c bên ph i. tôi đã b đi t t c nh ng bi u tư ng đó. Nút KMenu dùng đ m ra m t trình đơn các ng d ng mà KDE tìm th y trên h th ng. thư ng n m đ u bên trái c a thanh panel. màn hình có th chia thành hai ph n: • Các thanh panel Các thanh panel thư ng n m ph n ngoài cùng (đư ng biên) c a màn hình. Panel dùng đ ch y các ng d ng thư ng dùng. trên đó có th đ t các bi u tư ng khác nhau dùng đ ch y các ng d ng (shortcut) ho c đ t các t p tin. .192 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. chuy n qua l i gi a các không gian làm vi c. Như b n th y. ch nh s a m t chút. nhưng m i b n phân ph i có th đ t vào v trí này m t bi u tư ng khác nhau. Nút này có bi u tư ng hình ch K theo m c đ nh. Như trên hình 8. thư m c thư ng dùng. tuy nhiên đ minh h a tôi đã t o ra hai cái là l4u. Trên thanh panel chính còn có nút g i là KMenu — trình đơn chính c a h th ng KDE.

Sau m t th i gian làm vi c b n s tìm th y s lư ng c n thi t cho mình. góc bên ph i c a thanh panel thư ng có đ ng h . Khi này trên màn hình ch còn l i mũi tên tam giác đó. Trên hình 8. N u coi môi trư ng làm vi c KDE là m t ngôi nhà l n. Thông thư ng. Khi ngư i dùng nh n chu t vào th này. KDE.3: H p tho i ch y chương trình . và t p tin chương trình tương ng là kicker. M t tính năng quan tr ng khác c a KDE đó là h th ng Hình 8.3) r i gõ vào đó kicker và <Enter>. s lư ng RAM) không cho phép m quá nhi u ng d ng m t lúc đ c n ph i s d ng nhi u không gian làm vi c. N u ch ng may có l i gì đó. cũng như h u h t các môi trư ng làm vi c và trình qu n lý c a s c a Linux. Thanh panel c a KDE còn có tên g i “Kicker”. bi u tư ng c a nh ng ng d ng đang ch y và chuy n qua l i gi a chúng. ph n không gian chính c a thanh panel là vùng thanh công c (taskbar).1 B t đ u làm vi c v i KDE 193 đây c n nói thêm m t chút v khái ni m không gian làm vi c đã nh c đ n trên. và thanh panel c a b n t nhiên bi n m t. Và đôi khi c u hình máy tính (b x lý. ngư i ta nói ng d ng đư c đưa vào tr ng thái ho t đ ng hay (active).2. thì b n có th ph c h i đưa nó tr l i b ng cách ch y câu l nh (trên xterm ho c konsole ho c m t trình l nh khác): [user]$ kicker & ho c nh n <Alt>+<F2> đ m h p tho i ch y chương trình (hình 8. Khi nh n vào nút này. có h tr m t s lư ng không gian làm vi c.8. thì c n nh n vào ô tương ng v i không gian đó trên trình nh (applet) KPager n m trên thanh panel. gi ng như b kéo v góc tương ng c a màn hình. trang trí khác nhau. Đ chuy n qua l i gi a các không gian làm vi c. thì ng d ng đó s đư c hi n th trên màn hình. theo kinh nghi m c a tôi thì ngư i dùng bình thư ng không c n quá 3 không gian. Do đó không b r i khi có nhi u ng d ng cùng ch y. S lư ng cũng như tên g i và m t vài c u hình khác c a không gian làm vi c có th thay đ i theo ý mu n c a ngư i dùng. thì m i không gian làm vi c là m t căn phòng trong nhà đó. Nh n vào mũi tên này s đưa thanh panel quay tr l i. và t t c phòng trong nhà này có ch c năng như nhau. M i ng d ng đang ch y có m t th riêng trên thanh công c . Thanh công c dùng đ hi n th tên g i. thanh panel s b n đi. Nh có không gian làm vi c ngư i dùng có th đ t các ng d ng thu c v m t công vi c trên m t màn hình riêng. hai đ u có th có các nút có hình mũi tên tam giác. Tuy nhiên. b n s th y trình nh đó có hai không gian làm vi c là Làm vi c và Gi i trí. m c dù có th có màu sơn.

0 s p t i. . Nút chu t ph i trong KDE ph c v cho vi c m m t trình đơn có n i dung ph thu c vào “hoàn c nh” (context menu). Mu n quay l i thì nh n chu t vào thanh có hình mũi tên tam giác n m bên trái.1. Thu t ng ti ng Anh dùng cho tr giúp lo i này là tooltips. . Office.4: Tr giúp có ích tooltips Kh năng s d ng chu t c a các môi trư ng làm vi c hi n đ i là t i đa. Tuy nhiên các b n phân ph i Linux thư ng thay th nó b ng bi u tư ng logo c a mình. Bi u tư ng này theo m c đ nh có hình ch K như bi u tư ng đ u chương sách này. Computer (nh ng thư m c. đư ng d n chính c a máy tính). Trong KMenu m i các bi u tư ng có m t đi m gì đó chung đư c nhóm l i v i nhau và đ t vào t ng th (tab) riêng. đĩa. Ví d .5 s hi n ra. khi nh n chu t ph i lên n n màn hình. có th ch n các câu l nh đ c u hình nó: t o bi u tư ng m i. 8.3 Trình đơn KMenu Đ m ra trình đơn chính c a môi trư ng làm vi c KDE (KMenu). Trình đơn này s hi n ra khi nh n chu t ph i lên b t kỳ m t thành ph n nào đó c a màn hình. Cách khác đ m KMenu là dùng t h p phím <Alt>+<F1>. Multimedia. Applications (nh ng ng d ng có trên h th ng. . Nhóm ng d ng s có hình mũi tên tam giác cu i. Trong ph n Applications b n s tìm th y r t nhi u ng d ng có ích. Các nhà phát tri n KDE s dùng s thay đ i này trong phiên b n 4. thì . c u hình nh n n. có l đây là ph n quan tr ng nh t đ i v i b n) và Leave (dùng đ thoát ra kh i h th ng và th c hi n m t s hành đ ng khác). Khi này s m ra nh ng ng d ng (và có th có nhóm ng d ng) thu c vào nhóm này. Sau khi nh n vào bi u tư ng c a KMenu m t trình đơn như trong hình 8. t c là mô t v nó. N u mu n thêm m t chương trình nào đó vào danh sách c a th Favorites. Đ m m t nhóm ng d ng chúng ta c n nh n chu t vào tên c a nó. History (nh ng ng d ng.4. Trình đơn này đã có s thay đ i l n so v i trình đơn “c đi n” c a KDE. chúng ta c n nh n vào bi u tư ng c a nó. Trong trình đơn này ngư i dùng có th ch n m t trong nh ng hành đ ng có th áp d ng cho ph n t đó c a màn hình.194 Làm vi c trong môi trư ng KDE tr giúp tr c ti p trên màn hình. đư c th nghi m l n đ u trên OpenSUSE. Hình 8. m t nút nào đó trên màn hình ho c trên thanh panel. cho nên tôi s mô t v KMenu ki u m i này đây. Trên hình 8. như Internet. Graphics. k c ph n màn hình tr ng (n n màn hình). N u b n đưa chu t lên m t bi u tư ng. thì s có m t c a s nh hi n ra cho bi t nút hay bi u tư ng đó có tên là gì và có công d ng gì. c p nh t. Ví d v tooltips có trên hình 8.5 chúng ta th y có 5 th như v y: Favorites (nh ng ng d ng ưa thích). m i ng d ng n m trong m t nhóm th c hi n m t ch c năng chung. t p tin m i m g n đây). Nh ng ng d ng này l i đư c s p x p trong m t h th ng trình đơn có tr t t .

S thay đ i này không có gì quan tr ng mà ch có ý nghĩa tên g i. 8.4 Trung tâm đi u khi n KDE Tên “Trung tâm đi u khi n” c a KDE trong nh ng phiên b n g n đây đã đư c thay th b ng tên m i “Thi t l p cá nhân” (Personal Settings). Mu n ch y (m ) k t qu nào đó. r i nh n <Enter> ho c đ i m t chút. Hãy nh p tên đó vào ô tìm ki m n m bên c nh ch Search. K t qu tìm ki m s hi n th ngay trong trình đơn KMenu (hình 8. Ngoài ng d ng. qua . Thi t l p cá nhân (Personal Settings) có th ch y qua trình đơn chính. ng d ng tìm th y n m trong ph n Application c a k t qu . M t tính năng m i đ c bi t h u ích c a trình đơn KDE đó là tính năng tìm ki m. thì ch c n nh n vào dòng tương ng. ch c năng c a chương trình là hoàn toàn như cũ: trong Thi t l p cá nhân ngư i dùng có th thay đ i h u h t các c u hình c a môi trư ng làm vi c KDE.8.6).5: Trình đơn chính c a KDE c n nh n chu t ph i vào tên (bi u tư ng c a chương trình tương ng r i ch n câu l nh Add to Favorites. Ví d b n mu n tìm ng d ng có tên amarok. trong k t qu hi n th còn có th có thêm m t vài t p tin có liên quan đ n t tìm ki m. Tính năng tìm ki m này đư c xây d ng m t ph n d a trên h th ng Kerry/Beagle.1. Thông tin này có ích khi b n đăng nh p vào b ng tên c a ngư i dùng khác ho c đăng nh p vào máy xa. Ngoài ra trên trình đơn chính còn có hi n th tên đăng nh p và tên máy.1 B t đ u làm vi c v i KDE 195 Hình 8. B n s luôn luôn bi t đư c “mình là ai” và “đang đâu”.

ki u dáng b ng Style. Như v y môđun này li t kê nh ng phông đã có trong thư m c cá nhân c a b n (thư ng là ~/. .8.7 hi n ra. (khi này b n c n nh p vào m t kh u c a root). Trong s nh ng môđun c a Personal Settings chúng ta s xem xét m t vài môđun làm ví d . . ho c t dòng l nh b ng cách gõ tên chương trình bên là kcontrol.6: Tìm ki m trong trình đơn chính c a KDE bi u tư ng trên thanh panel. sau đó thay đ i các bi u tư ng b ng Icons. . .196 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. t c là thay đ i nh ng môđun c a nhóm Appearance & Themes: thay đ i tr c ti p s c thái b ng Theme Manager. vì s lư ng c a chúng l n. N u mu n thêm m t phông nào đó thì c n nh n vào nút Add Fonts . nh ng môđun còn l i b n s t t tìm hi u khi s d ng KDE. . Phông ch cho các thành ph n khác nhau c a KDE đư c l a ch n trong môđun Fonts (hình 8. Ví d .9 cho th y ph n bên ph i c a Personal Settings khi nh n vào . r i tìm đ n t p tin ch a nó. . M i môđun n m trong m t nhóm nào đó. Th nh t. . Chúng ta s th y m t c a s như trên hình 8. đ “làm đ p” KDE thì thông thư ng tôi thay đ i các tùy ch n s c thái. Trư c khi ch n phông ch c n s d ng đ n môđun Font Installer n u mu n thêm nh ng cái m i m i. còn bên ph i là nh ng th và nh ng tùy ch n thu c v môđun đang đư c ch n bên trái. trái là danh sách d ng cây c a nh ng môđun có trong Personal Settings. Có th nói đây là trình cài đ t phông ch v i giao di n đ h a c a KDE (xem hình 8. môđun Panels n m trong nhóm Desktop. và cu i cùng ch n nh ng phông ch cho thích h p (Fonts).fonts) ô bên trái. N u mu n thêm phông ch cho toàn b h th ng thì hãy chuy n vào ch đ qu n tr h th ng b ng nút Administrator Mode . bên ph i là ô xem phông đư c ch n.

Ý nghĩa c a các nút c a h p tho i xin đư c gi i thích m t l n đây. và dùng đ phân gi i t ch n (Force fonts DPI). . Đó là ch n t t c các phông ch cùng m t lúc b ng nút Adjust All Fonts . Apply — áp d ng nh ng thay đ i. đây có th thay đ i. c n s d ng môđun Keyboard Shortcuts.7: Trình Thi t l p cá nhân c a KDE môđun này). và khi đó chương trình OpenOffice. Đ thay đ i m t phông ch nào đó c n nh n vào nút Choose . Discard — không áp d ng chúng. Đ thay đ i nh ng “phím nóng” dùng trong KDE. thêm các phím nóng đ ch y m t chương trình nào đó.org Writer s ch y. c n nh n vào OK đ ch p nh n nó. dùng anti-aliasing cho phông hi n th đ p hơn (đánh d u vào ô vuông c nh dòng Use anti-aliasing for fonts). . . chúng s l p l i nh ng trư ng h p khác. đ m trình đơn chính. B n c n làm thêm m t thao tác n a đó là nh n vào nút Apply ho c OK c a môđun đ KDE bi t ch c ch n là b n mu n s d ng phông này. Khi ngư i dùng th c hi n m t thay đ i nào đó trong m t môđun (ví d ch n phông ch khác). v.v . . . Trong môđun này b n có th th c hi n thêm m t s thao tác n a. Sau khi ch n đư c phông ch thích h p cùng v i ki u dáng (Font style) và kích thư c (Size). b n có th dùng nút chu t gi a (bánh xe) v lên màn hình m t hình gì đó.11. ho c trên n n màn hình.8. t c là b n ch mu n th nghi m ch không mu n thay đ i gì. Nói đ n phím nóng không th không k đ n m t tính năng m i c a KDE là kh năng s d ng chu t (bàn phím) đ th c hi n m t thao tác nh t đ nh nào đó trong m t chương trình.10. Ví d . . cũng b ng nút bánh xe v hình ch L và Konqueror s m m t thư m c xác đ nh (chúng ta s nói k hơn . Nhưng như v y phông ch v n chưa đư c dùng trong KDE. Quay l i v i môđun ch n phông ch . Cancel — đóng h p tho i c nh báo này và quay v môđun đã có thay đ i đ xem xét l i. Ho c trong chương trình Konqueror. ví d hình ch nh t. .1 B t đ u làm vi c v i KDE 197 Hình 8. Thao tác cu i cùng này là c n thi t đ i v i c nh ng môđun khác. tương ng v i nó. chưa áp d ng nó mà chuy n sang môđun khác thì s có m t h p tho i c nh báo hi n ra như trong hình 8. Khi đó s hi n ra c a s như trên hình 8.

Khi nh n chu t ph i lên ph n tr ng c a thanh panel s m ra m t trình đơn c a panel này (hình 8. — Thêm các trình nh có ích.8: Cài đ t phông ch m i Hình 8.9: Ch n phông ch dùng cho text.12). • Add Application to Panel — Thêm bi u tư ng (nhóm) chương trình vào .1. vào thanh panel. . Ngư i dùng các h đi u hành có giao di n đ ho khác ch c ch n là s s d ng trình đơn b i c nh m t cách d dàng. trình đơn chính và các thanh panel. d ch t ti ng Anh “context menu”). trình đơn. Bây gi chúng ta s nghiên c u c th hơn cách thay đ i v ngoài c a KDE. bao g m các m c sau: • Add Applet to Panel . t c là thay đ i n n màn hình. . .198 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8.5 Thay đ i v ngoài Hai thành ph n chính c a màn hình là n n và các thay panel có th thay đ i m t cách d dàng b ng cách nh n chu t ph i lên chúng và ch n các câu l nh tương ng trong trình đơn m ra (trong sách này chúng ta s t m g i nó là “trình đơn b i c nh”. như trình theo dõi m ng. v Konqueror sau). . . 8. Nh ng c u hình này đư c th c hi n trong môđun Input Actions n m cùng nhóm v i môđun v a k trên. đ ng h .

n u nh n chu t ph i vào m t bi u tư ng chương trình ho c applet có trên thanh panel thì s m ra m t trình đơn b i c nh có khác m t chút.14. — đ t tên cho nút c a chương trình XXX. . như chúng ta có th th y trên hình 8. .10: Ch n phông ch Hình 8. . . Khi ch n câu l nh này. • Configure Panel . khi ch n câu l nh Configure Panel . • Add New Panel — Thêm thanh panel m i. • Help — Tr giúp v panel. . b n có th thêm m t thanh panel đ “đ ng” bi u tư ng nh ng ng d ng thư ng ch y. Trong danh sách hi n ra b n c n ch n chương trình ho c toàn b nhóm chương trình đó b ng Add this Menu. • Remove Panel — G b m t thanh panel nào đó cùng v i t t c nh ng gì có trên thanh panel này.1 B t đ u làm vi c v i KDE 199 Hình 8.11: C nh báo khi có thay đ i chưa áp d ng thanh panel đ có th tìm (chúng) nó nhanh hơn.13. Như đã nói trên. — C u hình thanh panel. Hiding. Trong đó quan tr ng nh n có l là l nh Configure XXX Button . . c a trình đơn b i c nh c a panel ho c ch n môđun Panels (nhóm Desktop) c a Personal Settings. s hi n ra c a s ch nh s a các thanh panel như trên hình 8. Ngoài ra. • Lock Panels — M t trong nh ng cái m i c a KDE. Ý nghĩa c a các câu l nh tôi nghĩ không c n gi i thích. s m ra m t c a s cho phép thay đ i các tùy ch n c u hình c a panel. • Remove From Panel — G b chương trình ho c applet (đang có) kh i thanh panel. Menus và Appearance) .8. tính năng này cho phép t m th i “khóa” panel đ không thay đ i nó m t cách vô tình. Ví d . câu l nh c a chương trình s ch y và m t vài c u hình khác. Có 4 th tab (Arrangement.

Khi nh n chu t ph i lên bi u tư ng c a trình đơn chính b n s th y m t câu l nh có cùng tên v i chương trình này. chi u dài c a nó tính theo % so v i c nh c a màn hình (Length) và đ cao tính theo pixel (Size). Ho c t dòng l nh ch y câu l nh kmenuedit.15. ho c t t máy hoàn toàn. Đ thay đ i trình đơn chính c a KDE (KMenu). m c dù theo tôi là không th c s c n thi t.12: Trình đơn c a thanh panel Hình 8. ngư i dùng có th s d ng chương trình Menu Editor. Tương t như các thanh panel. . Nh n vào đó đ ch y chương trình so n th o trình đơn. Sau đó dư i có th ch n v trí đ t thanh panel (Position). b n c n s d ng câu l nh Create New (trong trình đơn b i c nh hi n ra khi nh n chu t ph i lên màn hình như đã nói trên) và ch n m c tương ng c a l nh này. S lư ng và tên g i c a các không gian làm vi c có th th c hi n qua th Multiple Desktops. khi nh n chu t ph i lên ph n tr ng c a n n màn hình s m ra m t trình đơn b i c nh c a màn hình.16). Trên th Appearance. đ thêm bi u tư ng lên màn hình. Câu l nh Configure Desktop . là l nh chúng ta quan tâm. Trong trình đơn này cũng có nhi u câu l nh đ b n có th nghiên c u d n d n. Trong c a s này ngư i dùng có th ch n không dùng nh n n (ch dùng màu). K t qu thu đư c là như nhau (hình 8. N u mu n b n có th b đi các nút gi u thanh panel (hình mũi tên tam giác) b ng cách b đi các d u X trong các ô c a Panel-Hiding Buttons (th Hiding). Sau m i l n thay đ i đ ng quên áp d ng nó b ng nút Apply. Sau khi k t thúc công vi c b n c n bi t cách thoát kh i KDE cũng như giao di n đ ho . Đ u tiên c n ch n thanh panel mu n c u hình b ng cách nh n vào ô n m sau dòng Settings for (th Arrangement) r i ch n panel tương ng. có th ch n đ thanh panel tr thành trong su i (đ p hơn?) b ng tùy ch n Enable transparency. .200 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. ch n m t nh làm n n ho c ch n m t nhóm nh thay phiên nhau sau m t kho ng th i gian nh t đ nh (slide show).13: Trình đơn b i c nh c a nút cùng nhi u tùy ch n nhưng chúng ta ch chú ý đ n m t s trong đó. L nh này dùng đ c u hình không gian làm vi c cũng như n n màn hình (như thay đ i nh n n). Khi ch n l nh này s hi n ra c a s như trên hình 8. . Cu i cùng.

Session . Đ đi u khi n phiên làm vi c.org.8. và đ ng th i cho phép ph c h i tr ng thái c a phiên làm vi c cu i cùng trong l n đăng nh p sau.14: C u hình các thanh panel Hình 8. • 1 ng d ng đang ch y.15: Thay đ i màn hình 8. như phông ch . Trình qu n lý phiên làm vi c cho phép b n lưu l i các thi t l p hi n th i cho m i phiên làm vi c.6 Đi u khi n phiên làm vi c1 Phiên làm vi c (ti ng Anh là session) có th t m đ nh nghĩa là quá trình làm vi c c a ngư i dùng b t đ u t lúc vào môi trư ng làm vi c đ n lúc thoát ra. Chương trình này ch y ngay sau khi tên ngư i dùng và m t kh u đư c h th ng xác nh n là đúng.1 B t đ u làm vi c v i KDE 201 Hình 8. môi trư ng KDE có m t chương trình riêng — Session Manager (Trình qu n lý phiên làm vi c). t đi n Stardict hay OpenOffice. màu và thi t l p chu t. nh n n. như Konsole.1. Trình qu n lý phiên làm vi c có th ph c h i các thi t l p sau: • Các thi t l p trang trí và tính năng.

c n chú ý là b n không th lưu và ph c h i nh ng ng d ng mà Session Manager không qu n lý. B n có th s d ng phím nóng xác đ nh trong Personal Settings. Tr ng thái này s đư c ph c h i vào l n đăng nh p sau. kh i đ ng l i. Save Session — lưu tr ng thái c a phiên làm vi c hi n t i.16: So n th o trình đơn chính Tuy nhiên. 1. chương trình b o v màn hình2 b t đ u ch y. 2 Screen Saver . c n nh n chu t ho c nh n bàn phím đ hi n ra h p tho i m khóa. N u đã s d ng KDM đ đăng nh p vào thì b n s có m t vài l a ch n khác: t t máy. Ví d . h p tho i này b n c n nh p vào m t kh u c a mình. M i câu l nh đi u khi n tr c ti p phiên làm vi c n m trong th Leave c a trình đơn chính. thì Session Manager không th ph c h i trình so n th o này. n u b n ch y câu l nh trình so n th o vim t m t c a s terminal.202 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. Trên thanh panel nút đ thoát ra thư ng n m c nh nút Lock. chương trình không h i l i). Logout — thoát ra kh i KDE khi k t thúc công vi c ho c đ đăng nh p vào môi trư ng làm vi c khác. 3. Khi khóa màn hình. Đ m khóa màn hình. Lock — khóa màn hình c a b n. 2. thông thư ng là <Ctrl>+<Alt>+<Del> ho c dùng nút Lock trên thanh panel (n u có). Phím nóng theo m c đ nh đ thoát kh i KDE là <Ctrl>+<Alt>+<Del> (chương trình s h i l i b n có ch c ch n mu n thoát ra không) ho c <Ctrl>+<Alt>+<Shift>+<Del> (thoát th ng.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful