T h c s d ng Linux

Phan Vĩnh Th nh Phiên b n: 0.9.6 Ngày 14 tháng 2 năm 2007

Dành cho ngư i dùng m i và r t m i...

M cl c
L im đ u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i 1.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 1.1.1 Các h đi u hành d ng UNIX . . . . . . 1.1.2 M t chút v l ch s . . . . . . . . . . . . 1.1.3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux . . . . 1.2 B n phân ph i Linux . . . . . . . . . . . . . . . 1.3 Yêu c u đ i v i máy tính . . . . . . . . . . . . . 1.4 L y Linux đâu? . . . . . . . . . . . . . . . . . 1

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

3 . 3 . 3 . 4 . 7 . 9 . 12 . 13 14 14 16 17 17 18 20 22 23 23 24 26 27 27 27 30 31 34 34 34 36 36 39 39 40

2 Cài đ t h đi u hành Linux 2.1 Chu n b cài đ t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2 Phòng xa và nh ng l i khuyên . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng . . . . . . . . . 2.3.1 Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa” . . . . . . . . 2.3.2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa . . . . . . . . 2.3.3 Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft 2.3.4 V n đ v i các đĩa l n . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4 L a ch n trình kh i đ ng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.1 Trình kh i đ ng GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.2 Trình kh i đ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.3 Các trình kh i đ ng khác . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.4 Các phương án kh i đ ng . . . . . . . . . . . . . . . 2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa . . . . . . . . . . . . . . . 2.5.1 L i khuyên khi t o phân vùng . . . . . . . . . . . . . 2.5.2 Chương trình đ phân chia đĩa . . . . . . . . . . . 2.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader . . . 2.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7.1 Cài đ t GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7.2 C u hình GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.8 S d ng trình kh i đ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . 2.8.1 Cài đ t và c u hình LILO . . . . . . . . . . . . . . . 2.8.2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux . . . . . . 2.8.3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS . . . . . 2.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin.exe . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

iv 3 Kh 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 i đ ng Linux l n đ u Kh i đ ng HĐH Linux . . . . . . . . . Đăng nh p vào h th ng . . . . . . . . Console, terminal o và shell . . . . . So n th o dòng l nh. L ch s l nh . . Ng ng làm vi c v i Linux . . . . . . . Tr giúp khi dùng Linux . . . . . . . . 3.6.1 Các ngu n thông tin tr giúp . 3.6.2 Các trang tr giúp man . . . . . 3.6.3 Câu l nh info . . . . . . . . . . 3.6.4 Câu l nh help . . . . . . . . . . 3.6.5 Tài li u b n phân ph i và ng d 3.6.6 Câu l nh xman . . . . . . . . . . 3.6.7 Câu l nh helptool . . . . . . . 3.6.8 Sách và Internet . . . . . . . . .

M CL C 43 43 44 46 49 51 53 53 54 55 56 56 57 57 57 60 60 63 65 70 70 72 72 72 73 79 80 80 80 81 82 82 83 83 86 87 88 89 91 92 93 95

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ng . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

4 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4.1 T p tin và tên c a chúng . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2 Thư m c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.3 Công d ng c a các thư m c chính . . . . . . . . . . . 4.4 D ng t p tin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.1 Các t p tin thi t b . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.2 Các ng có tên (pipes) . . . . . . . . . . . . . . 4.4.3 Các socket . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.4 Liên k t m m . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c . . . . . . . . 4.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m 4.6.1 Câu l nh chown và chgrp . . . . . . . . . . . 4.6.2 Câu l nh mkdir . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.3 Câu l nh cat . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.4 Câu l nh cp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.5 Câu l nh mv . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.6 Câu l nh rm và rmdir . . . . . . . . . . . . . 4.6.7 Câu l nh more và less . . . . . . . . . . . . 4.6.8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin . 4.6.9 Câu l nh split . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.10 So sánh các t p tin và l nh patch . . . . . . 4.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin . . . . . . . . . . 4.7.1 Chương trình tar . . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.2 Chương trình gzip . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.3 Chương trình bzip2 . . . . . . . . . . . . . . 4.7.4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2 . . . 4.8 T o và g n các h th ng t p tin . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . .6 Tham bi n và các bi n s . . . . 5. 122 . .3 Th c thi các câu l nh . . 5. . . . . 116 . . . . 118 . . . . . .8. . . . . . . . . . . . . . . . . .7 Các hàm s . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3. . .7. . . . . . . . . . . . 104 . 117 .1 S d ng >. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125 . . . . . . . . . .6.9 Bi n n i b (local) . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.8. . . . 114 . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . v 101 . . . 5. . . 5. . . . .5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8. . . . . . .2 Thao tác & . 5. . . . . . . . . 109 .5. . . . 5. . .6. . . . . . . . .10 Câu l nh sh . . . . 119 . . 114 . . . .7. . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . 5. . . . 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.1 Thao tác . 113 . . . . . . 104 . . . . . . . . . . . . . . 101 . 115 . . 5. . . . . . . . . . . . 5. . . . . . .3 Phép th các tham bi n và bi n s . . . . . 124 . . . .6. . . . . . .1 Dòng d li u vào – ra . .3. . 5. . .2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion) . . . . . . .4 Toán t select .7 Khai tri n bi u th c . . . . . . . . . . . . . 106 . . . Môi trư ng c a h v . . . 5. . . . . . 5. . . . . . . .5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion) . . . . 126 . . . 113 . . . . . 126 . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . .6. . 5. . . 5. . 5. . . . . . . . . . . . . .3 Bi n môi trư ng PATH . . . . . . . . . . 5. 5. .3 Thao tác && và || . . . 112 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .6.7. . .2 S d ng | . . . .6 Câu l nh export . .1 Khai tri n d u ngo c . . . . .4. . . . . . . .5 Toán t for . . . . . . . 5. 5. . . . . . . . đư ng ng và b l c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 Các d ng tham bi n khác nhau .7. . . . . . . . . . . .1 H v là gì? . . . . .9 Script c a h v và l nh source . . . . . . . 105 . . .3 B l c . . . . . . . . . . . . . . . . . . .7. 5. . . . . . . . . . . 104 . . 5. . . . . . .2 D u nh c c a h v . . . . . . . . . . . . . 5. 105 . . . . . .8. . . . . .2 L nh echo . . . . .M CL C 5 Bash 5. . . . .5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân . . . . . . . . . . . . . . . . . < và >> . .8. . . . . . . . . . . . . . . . . . .5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. . . . . . . . . .8. . 5. . . . . . .8 Shell — m t ngôn ng l p trình .4. . . .3 Toán t case . . .6. . . .4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n . . 5. . . . . . . . . . . 117 . . . . .7. 108 . . . . . . . . . 5. . . 5. . . . . . . . . . . . 103 . . . . 5. . . 124 . .7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin . 110 . . 5. 5. . . . . . .3. . . 118 .8 Xóa các ký t đ c bi t . . . .4 Bi n môi trư ng IFS . .6 Toán t while và until . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . 104 . . . . . . 109 . . . . . . . . . . . 114 . . . . . . . . .8. . . . 115 . . . . . . . . . . . . .8 Tham s . . . . . . . . . . . . . . 116 . . 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4. . . . . .7. . . . . . . 5. . 102 . . 123 . . .8. . . . . . . . . . 125 . . . . . . . 5. . . . . . . . . .7. . . . .4 Phép th các câu l nh . . . . . . . . 103 . . . . .8. . . . . . 122 . . . . . 118 .5. . . . . . .3 L nh cat . . . . . . . . . . . . . . .6 Phân chia t (word splitting) . . . . . . . .2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c . . . . . . . . . . 116 . . . . . . .2 Các ký t đ c bi t . . . . . 106 . . 5. . . .1 Toán t if và test (ho c [ ]) . . . . . . . .

. . . . . . .1. . . . . . 201 . . . . . . .12 K t n i t i máy xa . . . . . . . . . . . . . . . .3 Th c u hình /etc/X11/xorg. . . . . . 6.2 C u trúc c a t p tin c u hình X . . . . . . . . . . . . . . .conf . . . . . . . . . . . . . . . .1 Cài đ t chương trình Midnight Commander . 7. . . .1 B t đ u làm vi c v i KDE . . . . . . . . 198 . . . . . . . . . . .5. . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8. .1. . . 7. . 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3. . 7. . . . . . . .10 Trình đơn Câu l nh . .4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . 191 . . . . . 6. . . . . . . . . .1 X. . . . . . . 6. . . . . . . .3. 7. . . . . . . . . . .3.2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 7. .1 L a ch n trình qu n lý c a s . . . . 190 . . . . . . . . . . . . . . . .3 Môi trư ng làm vi c Xfce . . . . . . . 7. . . . . . . . . . . . . . . . . .2 Nh ng ch đ hi n th khác . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5. . .1. . . . . .3 C u hình chương trình ch X . . . 7. . . . . . . . . . . . .12. . . 6. . . .9 Dòng l nh c a h v . . . . . . . . . .3 Trình đơn KMenu . . . . 190 . . . . . . . . . .4 S d ng chu t . . . . . . . . . . . . . . . .3 Tr giúp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5 Đi u khi n các b ng . . . . . . . . . . . . . . . . 195 . . . . . . . . .1. . . .6 Đi u khi n phiên làm vi c . 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . .12. . . . . . .4. . . . . . . . . . . . . 8. .6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin . . .11 C u hình Midnight Commander . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 Giao di n đ ho 7. . .1 Đăng nh p vào KDE . . . . . . . . . . . . .2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7.1. . . . . .2 Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME 7. . . . . . .1 Thu th p thông tin c n thi t . . .4. . . . .2 V ngoài c a KDE . . . . . . . . . . . . . 8 Làm vi c trong môi trư ng KDE 8. . . . . . . . . M CL C 128 128 129 131 132 133 133 136 137 139 141 143 145 147 153 159 159 160 162 162 167 169 170 171 178 182 185 187 188 188 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 S d ng trình qu n lý màn hình . . . . . .5.vi 6 S d ng Midnight Commander 6. .1 D ng danh sách t p tin . 6. . . . 6. .3 Các t h p phím đi u khi n b ng . . . .7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên . .1. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5 Thay đ i v ngoài . . . . . . . . .Org . . . .4 Kh i đ ng h th ng X Window . 6. . . . . .4 Trung tâm đi u khi n KDE 8. . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin . . . . . . .4. .2 K t n i Shell . 7. . . . . . .1 K t n i FTP . . . . . . . . 8. . . 194 . . . . . . . . .

. . . . .Danh sách hình v 3. . . . . . . . . Trình đơn chính c a KDE . . . . . . . . . . u” ch nh hình . . . . . . . . . . . . .12 6. . . . . H th ng đ ho X Window . . . . . . . . . . . C a s yêu c u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 8. . . . . . . . . . . . . . Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng . . . Tr giúp có ích tooltips . . . . . . . . . . . . .21 6. . . Đi u khi n công vi c n n sau . . . . . . . .6 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tìm ki m t t c các liên k t m m . . . Th và c u hình các phím . . . . . . . . . . . . . .7 6. . . . . . . . . . . . . . . .1 7. . . . . . . . . . . . Tìm ki m trong trình đơn chính c Trình Thi t l p cá nhân c a KDE . H p tho i ch y chương trình . . . . . . . . . C u hình Midnight Commander . . . . . . . .1 6. . . . . . . Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP . a KDE . . . . . . . . . . 43 6. . . . . .4 8. . C as h il i. . . . . . . . . . Ch đ cây thư m c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng . . . . . . . . . . . .22 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ch đ thông tin . . . . . . . . . . . . . . . . C u hình X. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . B t đ u tìm ki m . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ch đ xem nhanh . . . . . Thi t l p h th ng t p tin o . . . .4 7. . . . . . . .7 Midnight Commander ti ng Vi t . . . . . . . Chương trình xvidtune . . .3 6. . H p tho i s p x p . . . . . . . . . . . . . . . . .8 6. . . . . . . V ngoài c a KDE . . . . . . .13 6. . . . . .5 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 7.4 6. . . . . . . . . . . . . .5 8. . . . . . . . . . . .18 6. . . . Màn hình đăng nh p KDM . . . . Màn hình Midnight Commander . . .14 6. . . . .6 8. . . . . . . . . . . . . . . .19 6. .15 6.3 8. . . . . . . . . . . .9 6. .11 6. . . . . . . . . . . . . H p tho i ch n đ nh d ng hi n th . . . . . . . . . . . . . . . . .1 Màn hình kh i đ ng c a GRUB . . . . . . . . . . . . . .org qua xorgcfg . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . nh . . . . 129 130 133 136 137 138 139 142 144 145 147 150 150 151 152 153 154 156 157 158 158 159 164 172 181 181 189 191 192 193 194 195 196 197 . .16 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .20 6. . . .17 6. . . . . . . .5 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . H p tho i đ i tên t p tin . . . . . . . . Đang tìm ki m . .2 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 8. . . . . . . . . . Chương trình xvidtune “không ch Môi trư ng làm vi c Xfce . . . . . . . . . . . . . . . . . Thay đ i v ngoài c a Midnight Commander . .10 6. . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . trình đơn. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . DANH SÁCH HÌNH V . . .16 Cài đ t phông ch m i . C nh báo khi có thay đ i chưa áp d ng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .15 8. . . So n th o trình đơn chính . . . .11 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ch n phông ch dùng cho text. . . . .8 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198 198 199 199 200 200 201 201 202 . . . .12 8. . . . . . . . . . Trình đơn c a thanh panel . . . . . . Ch n phông ch . . . .14 8. . . . . . . . . . . . . .10 8. . . . . . . . . . . . . . . . C u hình các thanh panel . .9 8. . . . . . Trình đơn b i c nh c a nút . . . . . . . .viii 8. . . . Thay đ i màn hình . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .13 8. .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . Các t h p phím di chuy n dùng chung Di chuy n trong trình xem t p tin . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 Yêu c u đ i v i ph n c ng . . . . . . . . . . . .3 3. .2 6. .4 3. . 20 2. . . .4 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 5. . . . . . . . . . . .5 4. Di chuy n khi xem tr giúp . . . . . t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 C u trúc c a sector kh i đ ng chính . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5 4. . Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Các l nh đi u khi n dòng nh p vào .Danh sách b ng 1. . . . . . . .1 3. . Thay th các tham bi n đ c bi Ký t xác đ nh d ng d u nh c Các ký t t o m u . . .1 5. 12 2. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 6. . . . . .6 4. . Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2 Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount . . . . . .4 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 6. . . . . . . . . . 46 50 52 54 55 66 71 81 85 89 92 94 99 109 111 112 118 131 131 132 140 148 C u trúc thư m c c a Linux . . . . . .5 Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux Nh ng phím so n th o dòng l nh . . . . . . . 28 3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH . . . Phím s d ng đ xem trang man . Các câu l nh b l c . . . .3 5. . . . . . . . . . . . . . . Nh ng t p tin thi t b chính . . . . . . . . . . . . . . . . . . T h p phím đi u khi n l ch s l nh Các ph n chính c a tr giúp man . . . . . . . . . . . . .2 4. . . . .1 4. . . . .7 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Nh ng tùy ch n chính c a tar . . . . . . . . .2 3. . . Các phím ch c năng . . . . . . .8 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 4. . . . . . . . . . .

.

M i b n phân ph i thích h p cho m t nhóm ngư i dùng c th nào đó t ngư i dùng m i đ n ngư i dùng “cao c p” (advanced) hay nói đúng hơn là m i ngư i dùng có quy n l a ch n cho mình m t b n phân ph i thích h p và chuy n sang s d ng b n khác khi nào mong mu n. Hãy xem xét giá và n i dung cu n sách trư c khi mua. V i k t n i m ng Internet. . . Ch trong vài năm g n đây đã có nhi u b n phân ph i Linux chi m lĩnh đư c môi trư ng máy ch cũng như máy đ bàn c a ngư i dùng. Tuy nhiên n u b n m i b t đ u h c Linux thì hãy tìm cho mình m t cu n sách gi i thi u ng n g n v h đi u hành này. Linux là h đi u hành phát tri n m nh. M t cu n sách tham kh o c m tay là không th thi u trong th i gian đ u tìm hi u Linux. Đ i v i Linus Torvalds. . Đ i v i c u bé v a b ong c n thì m c đích c a con ong ch c n ngư i. d a trên s c ng tác.L im đ u Trong tác ph m n i ti ng th gi i c a nhà văn Nga Lev Tolstoi “Chi n tranh và hoà bình” có đưa ra m t ví d đ minh ho cho suy nghĩ c a tác gi v vai trò c a nh ng ngư i có ti ng (c th là Napoleon và Alecxandr đ nh t) và qu n chúng trong l ch s nói chung cũng như trong chi n tranh châu Âu nh ng năm đ u th k XIX.v. M t s công ty đã th y đư c Linux m t ngu n l i l n và phát tri n công vi c kinh doanh c a mình t h đi u hành này. Ngư i khác quan sát quá trình di cư c a th c v t thì cho r ng ong tham gia vào quá trình này và là m c đích c a nó. Trên th trư ng máy ch hi n th i ch có m t vài tên tu i đáng chú ý. Nhi u t ch c chính ph cũng như phi chính ph nhìn th y Linux m t h đi u hành nhi u h a h n và h tr cho Linux. Đ i v i m t nhà thơ thì m c đích c a con ong là thu vào mình hương v c a nh ng bông hoa. Nh ng nư c còn nghèo tìm th y Linux m t cách gi i quy t cho v n đ kinh t . thu n ti n. Nh ng năm đ u th p k th chín c a th k XX Linux m i ch là đ a con tinh th n chưa bi t nói c a Torvalds. Đ i v i ngư i nuôi ong thì m c đích ong là thu th p m t ong. Linux là ni m đam mê và “Just for fun”. L ch s hình thành và phát tri n Linux chúng ta s th y ngay chương đ u tiên c a cu n sách này. Ngư i nuôi ong có cái nhìn sâu hơn thì cho r ng ong thu th p b i ph n hoa đ nuôi ong con và t o ong chúa. nhóm thư. các trang web cung c p tin t c. d s d ng mà còn luôn luôn s n sàng giúp đ ngư i dùng m i. Các nhà l p trình nhân (kernel) tìm th y Linux s quy n rũ và công vi c phát tri n c a h . Nhân v t chính trong ví d minh ho này là con ong. bài báo. Linux ngay t ban đ u đã đư c xây d ng d a trên c ng đ ng (ti ng Anh “community”). Ngư i dùng thì th y Linux m t h th ng m nh. nhóm tin t c. N u không . C ng đ ng Linux không ch cung c p cho ngư i dùng máy tính m t h đi u hành thân thi n. có th đi u ch nh theo ý mu n c a mình v. như v y m c đích c a nó là duy trì nòi gi ng. Microsoft nhìn th y Linux kh năng c nh tranh l n và nhi u khi coi Linux là k thù c a mình. Nhà sinh h c khi quan sát th y ong th ph n cho hoa thì quy t đ nh đây chính là m c đích c a loài ong. Linux cho máy đ bàn có ph n đa d ng hơn. T t nhiên m c đích cu i cùng c a ong không ph i là nh ng cái trên n m riêng bi t mà là t t c chúng c ng l i. sách v Linux. . b n s luôn tìm th y câu tr l i cho v n đ c a mình t s lư ng l n các di n đàn. luôn mong mu n có thêm máy tính ch y dư i Linux. và còn c ng thêm nh ng gì mà t m th i b óc quan sát h n ch c a con ngư i còn chưa tìm ra.

(http://linux-ve.5/). Và bây gi Linux (c th là OpenSUSE Linux) là h th ng duy nh t làm vi c trên máy tính c a tôi. Không ph i là tôi không mu n s d ng và ghét b h đi u hành Windows mà đơn gi n là tôi đã quen làm vi c trong môi trư ng KDE và Xfce. Cũng như nh ng s n ph m khác c a c ng đ ng OSS. . ”. Và hơn n a m i công vi c c n đ n máy tính c a tôi có th gi i quy t nhanh g n b ng nh ng chương trình đi kèm v i Linux. cu n sách này đư c t o ra.V. Sách này đư c phân ph i mi n phí theo b n quy n Creative Commons Public License 2. Nh ng thông tin b n đ c tìm th y trong cu n sách này có th áp d ng cho h u h t h t các b n phân ph i l n. Released under Creative Commons Public License 2. .0 kho ng 4 năm trư c đây. thêm và b t trong th i gian r nh r i c a tôi. đó là Fedora. Ngành chính c a tôi là Hoá h c. l i ki n th c cũng như đ ngh giúp đ (luôn luôn hoan nghêng) xin g i cho Phan Vĩnh Th nh theo đ a ch teppi@vnoss. Như v y. B n có th tìm b n phân ph i teTeX ho c m t b n phân ph i khác c a h th ng này trên h u h t các b đĩa cài đ t h đi u hành Linux.có kh năng tìm đư c sách thích h p ho c b n thích cu n sách “T h c s d ng Linux” này thì có th in nó ra đ ti n đ c. bác Nguy n Đ i Quý (vnpenguin@vnoss. qu n lý hình k thu t s và l y chúng ra t máy hình b ng digiKam. Nghe nh c b ng Amarok.5/) . Tôi b t đ u h c Linux khi có trong tay 3 đĩa CD RedHat 7. và có khi không đư c c p nh t c năm. do đó đôi khi nó s đư c c p nh t thư ng xuyên. trong chương trình Kile và biên d ch mã L TEX qua nh ng chương trình có trong gói teTeX.org/licenses/by/2. thông báo l i chính t . s a đ i. cu n sách “T h c s d ng Linux” đư c t o ra v i hy v ng s giúp ngư i dùng m i làm quen v i h đi u hành tuy t v i có tên Linux và hình tư ng trưng là chú chim cánh c t (penguin) xinh đ p. c th là lu n A văn t t nghi p và cu n sách này.v. Như trang th hai c a sách có ghi “Dành cho ngư i dùng m i và r t m i.chat. Tôi không ph i là m t nhà qu n lý m ng hay l p trình chuyên nghi p và nói chung không ph i ngư i h c theo chuyên ngành công ngh thông tin.5 (http://creativecommons. kh năng v đ ho vector c a Inkscape còn đ cho c nh ng nhà thi t k chuyên.org/licenses/by/2. OpenSUSE.com) đã giúp đ tôi trong khi so n cu n sách này. v.org. nh ng tài li u khác có th so n th o trong Openoffice.5 (http://creativecommons.org.ru) đã vi t ra m t cu n sách s d ng Linux hay làm tài li u tham kh o chính cho cu n sách này.org) và anh Nguy n Đ ng Hoàng Tuân (tuanndh@gmail. M i đ ngh s a đ i. do đó xin đ ng mong đ i nh ng ki n th c cao siêu trong sách này. Happy Using Linux! A Công c đ t o ra cu n sách b n đang đ c là h th ng s p ch L TEX. Xin c m ơn Kostromin A. tuy nhiên m t s ph n đ c bi t ví d ph n nói v cài đ t chương trình t các gói rpm ch áp d ng t t cho các b n phân ph i “dòng RedHat”. so n th o tài li u. Thông thư ng ngư i dùng m i b t đ u gia nh p vào th gi i Linux b ng nh ng b n phân ph i này. . Mandriva. . đôi khi trong console (dòng l nh không có đ ho ). v i ngư i dùng không chuyên thì kh năng ch nh s a nh c a The GIMP còn trên c đ .

Không có h đi u hành thì máy tính không th c hi n đư c ch c năng c a mình. L ch s luôn là đi m kh i đ u khi nghiên c u m t ngành khoa h c nào đó. không hi u là đ làm gì. và đ ng th i th c thi s giao ti p v i ngư i dùng. GNU và FSF.1 Ngư i m “không ng i ng n” đăng ký nhãn hi u thương m i b t kỳ th gì. Đ n th i đi m hi n nay thì các h đi u hành n i ti ng nh t cho máy tính là Microsoft Windows (C) và UNIX. 1. k c Yoga mà b t ngu n t nĐ . và cách có đư c nh ng b n phân ph i này.1. Windows b t ngu n t h đi u hành MS-DOS trư c đây làm vi c trên các máy tính c a hãng IBM. t c là d ch các câu l nh c a ngư i dùng và hi n th k t qu làm vi c c a nh ng l nh này. t ch c làm vi c v i các t p tin (trong đó có ch y và đi u khi n vi c th c hi n c a các chương trình). V t lý. yêu c u c a Linux đ i v i ph n c ng. Trong chương đ u tiên c a cu n sách “T h c s d ng Linux” này chúng ta s tr l i ng n g n cho câu h i “Linux là gì?”. Trong trư ng h p đó máy tính ch là m t t p h p các thi t b đi n t không làm vi c. Ken Thompson và Brian Kernighan.1 1. Chính b n thân t UNIX (vi t hoa t t c các ch cái) tr thành nhãn hi u thương m i c a t ng công ty AT&T. H đi u hành UNIX do nhóm các nhà phát tri n Bell Labs vi t ra vào năm 1969 dư i s đi u khi n c a Dennis Ritchie.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng Các h đi u hành d ng UNIX H đi u hành (HĐH) đó là m t b các chương trình h tr vi c đi u khi n ph n c ng c a máy tính. khái ni m b n phân ph i Linux.Chương 1 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i “Just for fun” – Linus Torvalds. Không có ngo i l đ i v i Toán h c. Hơn th n a b n đ c s hi u ít nhi u v OpenSource. Đ ng th i nói đôi dòng v nh ng đi m đ c bi t c a Linux. 1 . môn chuyên ngành c a tôi – Hoá h c và t t nhiên c HĐH Linux. Nhưng bây gi khi nói đ n h đi u hành UNIX thư ng có ý không nói c th m t h đi u hành c th nào mà là m t nhóm các h đi u hành dòng UNIX (UNIX-liked OS).

trong đó có BSD. and I’d like to know what features most people would want.2 M t chút v l ch s HĐH Linux v a k ni m sinh nh t l n th 15 c a mình. Linus Torvalds.fi) PS. đã b t đ u phát tri n m t HĐH ki u UNIX cho các máy tính cá nhân tương thích v i IBM (IBM-compatible PC). 1.4 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i Vào cu i nh ng năm 70 c a th k trư c (th k XX) các nhà phát tri n c a trư ng đ i h c California Berkeley đã thêm vào mã ngu n c a UNIX r t nhi u s c i ti n trong đó có h tr giao th c2 TCP/IP (giao th c m ng chính hi n nay). as my OS resembles it somewhat (same physical layout of the file-system (due to practical reasons) among other things). as that’s all I have :-(. H đi u hành dòng UNIX. Nh ng ngư i dùng trong nhóm tin t c này đã làm vi c dư i h đi u hành Minux do giáo sư Andy 2 protocol .40). and it has a multi-threaded fs.205708.FI> Date: 25 Aug 91 20:57:08 GMT Organization: University of Helsinki Hello everybody out there using minix I’m doing a (free) operating system (just a hobby. Yes — it’s free of any minix code. won’t be big and professional like gnu) for 386(486) AT clones. Trong thư này Linus cho bi t anh đang phát tri n m t h đi u hành t do cho các máy tính đ i 386 (486) và yêu c u nh ng ai quan tâm cho bi t nh ng thành ph n nào c a h th ng cho ngư i dùng c n ph i có đ u tiên. I’ve currently ported bash(1. but I won’t promise I’ll implement them :-) Linus (torvalds@kruuna.9541@klaava. Đi u đ c bi t ch b n quy n c a s n ph m cho phép ngư i khác phát tri n và c i ti n và chuy n k t qu thu đư c đ n ngư i th ba (cùng v i mã ngu n ho c không) v i đi u ki n là ph i ch ra ph n nào c a mã đư c phát tri n Berkeley. This implies that I’ll get something practical within a few months.os. and is starting to get ready.helsinki.Helsinki. I’d like any feedback on things people like/dislike in minix.minix ngày 25 tháng 8 năm 1991 (đư c coi là ngày sinh nh t c a HĐH này): From: torvalds@klaava.1.08) and gcc(1.os.FI (Linus Benedict Torvalds) Newsgroups: comp. This has been brewing since april. and it probably never will support anything other than AT-harddisks. It is NOT portable (uses 386 task switching etc). Any suggestions are welcome. Và và đ u nh ng năm 90 m t sinh viên c a trư ng đ i h c Helsinki (Ph n Lan). S n ph m này n i ti ng dư i tên BSD ("Berkeley Systems Distribution").Helsinki.minix Subject: What would you like to see most in minix? Summary: small poll for my new operating system Message-ID: <1991Aug25. Nhưng d n d n c u hình trang thi t b c a máy tính cá nhân cũng m nh lên và hi n nay có kh năng cao hơn so v i nh ng mainframe c a nh ng năm 70 th k trư c. Đây là b c thư mà Linus g i vào nhóm tin t c comp. and things seem to work. lúc đ u đư c phát tri n đ làm vi c v i các máy tính nhi u ngư i dùng – các mainframe.

01. Theo ti ng lóng c a Linux thì b n quy n này đôi khi đư c g i là Copyleft. Stallman cho r ng vi c này r t có h i đ i v i phát tri n chương trình ng d ng. 0.fsf. m t cu n sách nói v đ i tư c a Linus Torvalds đ n th i đi m anh làm cho Transmeta và vi c phát tri n HĐH Linux. M c đích c a t ch c này là lo i tr t t c nh ng đi u c m đoán và h n ch phân ph i. sao chép. 3 . gi bí m t nghiêm ng t mã ngu n c a chương trình vi t trên các ngôn ng b c cao (như C++). các d u hi u b o v quy n tác gi . 0. nghiên c u chương trình ng d ng. B n quy n này có th tìm th y trong nh ng phiên b n đ u tiên c a nhân trên ftp.”)3 Sau đó ngày 05 tháng 10 năm 1991 phiên b n 0.kernel. Vào năm 1984 nhà bác h c ngư i m Richard Stallman sáng l p ra T ch c ph n m m t do (FSF. Minux làm vi c trên các máy tính v i b x lý 286 và đư c Linus dùng làm mô hình cho HĐH m i. so I think I only sent a note to everybody who had shown interest. ho c tìm đ c cu n “Linux: Just for fun”. B i vì tính đ n th i đi m b t đ u xây d ng t ch c thì các công ty thương m i gi r t c n th n các chương trình ng d ng c a mình.01) đư c công b trên Internet ngày 17 tháng 09 năm 1991.org.gnu. hãy xem RELNOTES-0. Open Source và d án GNU c n ph i nói đ n m t cách đ c bi t. B n quy n đư c đ i sang GPL t phiên b n 0. ví d ftp://ftp. Trong khuôn kh T ch c ph n m m t do đã b t đ u làm vi c d án GNU (http://www. làm ch m quá trình t o ng d ng m i vì m i nhà l p trình s ph i vi t l i t đ u m t ng d ng thay vì dùng đo n mã ngu n đã có trong ng d ng khác. Linus Torvalds vi t: “As I already mentioned.01 không đi kèm theo binary nào: nó ch là mã ngu n cho nh ng ai mu n bi t linux trông ra sao. Free Software Foundation) có trang ch n m t i đ a ch http://www. đó b n s nh n đư c thông tin chi ti t v l ch s xu t hi n và phát tri n Linux.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 5 Tanenbaum vi t ra đ làm công c h c t p cho các sinh viên l p trình. Ngay t đ u Linux đã đư c phân ph i theo đi u ki n c a b n quy n General Public License (GPL)4 thư ng dùng cho các ph n m m ng d ng Open Source và d án GNU.12 theo đ a ch trên. d n đ n vi c gi m ch t lư ng chương trình và s có m t c a r t nhi u l i không xác đ nh đư c trong nh ng chương trình này. Note the lack of announcement for 0.org/linuxhistory.12. T i t nh t là làm ch m quá trình trao đ i ý tư ng trong ngành l p trình.01: tôi không t hào l m v nó.01: I wasn’t too proud of it. Đây là phiên b n đã có th làm vi c trên máy.1. vì th ch g i thông báo đ n t t c nh ng ai mu n th hi n s quan tâm. N u b n đ c quan tâm thì có th tìm đ c nh ng thư mà hai ngư i này g i cho nhau trong nhóm tin t c nói trên.php.org) – d án t o chương trình ng dùng mi n phí. N u b n đ c quan tâm đ n l ch s c a HĐH này thì hãy đ c trang web sau: http://www. Linus Torvalds không đăng ký b ng sáng ch cũng như không gi i h n vi c phân ph i HĐH m i này. GNU là R t thú v là sau khi Linus Torvalds phát tri n HĐH c a mình thì gi a anh và giáo sư Andy Tanenbaum đã n ra m t cu c tranh cãi.” (“Như tôi đã nói trư c đây. b o v nó b ng các b ng sáng ch . s a đ i.org/pub/linux/kernel/Historic/oldversions/RELNOTES-0.02 ra đ i.li.kernel. 4 Th t ra lúc đ u nhân Linux đư c phân ph i theo b n quy n mà FSF không không nh n là t do vì nghiêm c m phân ph i thương m i.01 didn’t actually come with any binaries: it was just source code for people interested in what linux looked like. T p tin phiên b n đ u tiên c a Linux (phiên b n 0. V b n quy n này.org. Chú ý r ng không có thông báo cho b n 0.

đây chúng ta g p l i cơ ch đào th i (hay t t hơn là ch n l c) t nhiên như trong thuy t sinh h c c a Darwin. còn các l i s đư c nh n ra và s a nhanh chóng. Đi u ki n cu i là quan tr ng và then ch t c a b n quy n này. .6 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i t vi t t t c a GNU’s Not Unix. Nói như các nhà sáng l p ra FSF. N u như nói m t cách th t ng n g n thì b n ch t c a GPL như sau. t c là nh ng gì thu c v d án GNU không ph i là m t ph n c a Unix (vào th i gian đó th m chí t UNIX đã tr thành thương hi u.html. Trong “Manifesto GNU” (http://www. chuy n ho c bán cho ngư i khác không h n ch v i m t đi u ki n là k t qu thu đư c cũng ph i phân ph i theo b n quy n copyleft. Nó b o đ m r ng k t qu lao đ ng c a các nhà phát tri n ph n m m t do s luôn luôn m và không tr thành m t ph n c a s n ph m nào đó dùng b n quy n bình thư ng (ý nói s n ph m đóng).org/ gnu/manifesto. B n d ch ti ng Vi t không chính th c n m t i http://vi.sf. thì b n quy n GPL “làm cho chương trình ng d ng t do và đ m b o là chương trình này s t do”5 . đây c n ph i đưa ra ví d đ b n đ c hi u rõ hơn: ngu n thu nh p có th là các s n ph m đi kèm ho c d ch v cài đ t và c u hình cho nh ng máy tính m i ho c phát tri n cho nh ng đi u ki n làm vi c m i. d y cách s d ng.tug. do đó không còn t do). . Đi u đó không có nghĩa là các nhà l p trình không còn nh n đư c ph n thư ng (ti n) cho công vi c c a mình. unikey (http://unikey. nh ng ý tư ng và cách gi i quy t m i đư c phân ph i r ng rãi ngay l p t c. M t ph n thư ng t t n a đó là khi chương trình tr lên n i ti ng thì tác gi c a chương trình s có đi u ki n tìm m t công vi c có lương cao. Hãy vi t thư cho h đ h c h i kinh nghi m! Trong khuôn kh c a ho t đ ng Open Source nói chung và d án GNU nói riêng.gnu.org/copyleft/gpl. Tham gia vào tranh cãi có c ngư i vi t ra nhân Linux đ u tiên – Linus Torvalds. n i ti ng nh t trong s chúng đó là trình so n th o Emacs và trình biên d ch GCC (GNU C Compliler) – trình biên d ch ngôn ng C t t nh t hi n nay. Cùng v i s ra đ i c a phiên b n th 3 này đã n y ra r t nhi u tranh cãi xung quanh tính t do c a b n quy n. 5 .html. Nh ng chương trình Open Source (Mã ngu n m ) đư c phân ph i theo đi u ki n c a b n quy n General Public License (GPL). Cơ ch này b kìm nén trong th gi i chương trình ng d ng thương B n đ c cũng nên bi t là s p t i s có phiên b n th 3 c a GPL (GPLv3). B n có th đ c b n quy n này theo đ a ch http://www.html) vào năm 1985 Stallman vi t r ng đ ng l c đ ông sáng l p ra FSF và d án GNU đó là s khó ch u trong quy n s h u c a m t s ngư i đ i v i chương trình ng d ng. DVD ho c k t n i Internet).net). nhưng không có nghĩa là chúng đư c phân ph i không có b n quy n và không đư c lu t pháp b o v . G n như t t c các chương trình ng d ng phân ph i theo đi u ki n GPL có th coi là mi n phí đ i v i ngư i dùng (trong ph n l n các trư ng h p đ nh n đư c nó b n ch ph i tr ti n đĩa CD. Các nhà phát tri n xvnkb (http://xvnkb.openoffice. mà bán chính s c lao đ ng c a nhà l p trình. s a đ i. đã phát tri n m t lư ng đáng k các chương trình ng d ng. v.v. Chương trình ng d ng phân ph i theo GPL đư c quy n phát tri n.org) và pdfLaTeX (http://www. là nh ng ngư i hi u rõ nh t đi u này. Vi c m mã ngu n đ ng th i nâng cao r t nhi u ch t lư ng c a chương trình ng d ng: t t c nh ng gì t t nh t. Đi u ki n này cũng phân bi t ph n m m t do v i ph n m m phân ph i mi n phí.org).org/gplv.gnu. Nh ng gì do d án GNU phát tri n đ là t do. Ý tư ng chính c a Stallman là ch không ph i bán chương trình ng d ng.

và chúng ta cũng làm như v y trong cu n sách này. Nh đó đ n th i đi m hi n nay Linux là h đi u hành hi n đ i. 1. h tr các công ngh m i g n như ngay l p t c. Nhưng đ chuy n GNU thành m t HĐH hoàn ch nh thì ch còn thi u nhân. N u có trang nào đó trong nh ng trang này l i tr thành c n thi t. khi m t ti n trình ph i như ng b x lý cho các ti n trình khác (và có th làm ch m tr r t lâu vi c th c hi n). Đ làm đư c đi u này nhân th c hi n ch đ phân chia th i gian c a b x lý trung tâm. Vi c này có làm gi m t c đ làm vi c. Stallman t t nhiên đã đúng khi đòi h i h đi u hành Linux ph i đư c g i là GNU/Linux.1. không m t ti n trình nào đư c c n tr công vi c c a ti n trình khác. Vùng đĩa c ng này đư c coi là b nh ph thêm vào.1. Linux h tr kh năng nhi u ngư i dùng làm vi c cùng lúc.3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux Do mã ngu n Linux phân ph i t do và mi n phí. l n lư t chia cho m i ti n trình m t kho ng th i gian th c hi n. N i dung c a m t s ph n (trang) b nh đư c ghi lên vùng đĩa c ng xác đ nh t trư c. Tuy nhiên bây gi xin quay l i v i l ch s c a Linux. T H N d s ch c b nh theo trang th ng b nh Linux đư c t ch c d ng các trang v i dung lư ng 4K. vì trong d án GNU đã phát tri n s lư ng l n các ti n ích khác nhau. Truy c p nhi u ngư i dùng Linux không ch là HĐH nhi u ti n trình. 3. 2. Cách này hoàn toàn khác v i ch đ “nhi u ti n trình đ y nha” đư c th c hi n trong Windows 95. Nhân này “đ u” đúng vào mi n “đ t lành”. 4. b n v ng và phát tri n nhanh nh t. D án GNU cũng đã b t đ u phát tri n nhân cho riêng mình (đư c g i là Hurd). Khi này Linux có th cung c p t t c các tài nguyên h th ng cho ngư i dùng làm vi c qua các terminal xa khác nhau. Nó đ ng nghĩa v i vi c ra đ i c a m t h đi u hành m i t do phân ph i cùng v i mã ngu n m . thì HĐH s tìm nh ng trang b nh đã lâu không đư c s ng đ chuy n chúng t b nh lên đĩa c ng.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 7 m i. nhưng vì lý do nào đó đã b ch m l i. Swap b nh lên đĩa Swap b nh cho phép làm vi c v i Linux khi dung lư ng b nh có h n. 1. nhưng cho phép ch y các chương trình c n b nh dung lư ng l n mà th c t không có trên máy tính. Nhưng đã thành l ngư i dùng thư ng s d ng tên g i c a nhân làm tên g i c a h đi u hành. Xin đưa ra đây danh sách ng n g n nh ng kh năng này. Linux có t t c các kh năng. u b nh đ y. thì Linux s ph c h i chúng t . Nhi u ti n trình th t s T t c các ti n trình là đ c l p. đ c trưng cho các h đi u hành đ y đ tính năng dòng UNIX. nên ngay t đ u đã có r t nhi u nhà l p trình tham gia vào quá trình phát tri n h th ng. Vì th s xu t hi n c a nhân Linux là r t đúng lúc. C n nói r ng Linus Torvalds ch phát tri n ph n nhân (kernel) c a h đi u hành.

8. nh đó nâng cao r t nhi u t c đ truy c p t i nh ng chương trình và ti n trình thư ng dùng. Linux s d ng h th ng đ m linh đ ng hơn: b nh đư c d tr cho đ m đư c tăng lên khi b nh không đư c s d ng. 10. H tr m t ph n các kh năng c a System V và BSD POSIX 1003.1. Có m t s thư vi n tiêu chu n đư c dùng cùng lúc cho vài ti n trình. còn nh ng ph n mã không s d ng t i th i đi m hi n t i thì n m l i trên đĩa. đ s d ng tín hi u và b nh chung. Cùng s d ng chương trình N u c n ch y m t lúc nhi u b n sao c a cùng m t ng d ng nào đó6 . Thêm vào đó Linux còn h tr các kh năng c a System V và BSD đ tăng tính tương thích. thì Linux ch n p vào b nh m t b n sao c a mã chương trình và t t c các ti n trình gi ng nhau cùng s d ng m t mã này. 7. 100% tương ng v i tiêu chu n POSIX 1003. Microsoft Windows NT cũng h tr POSIX 1003.8 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i đĩa c ng (vào b nh ). và s gi m xu ng khi h th ng hay ti n trình c n nhi u b nh hơn. M t s h th ng Unix cũ và m t s h th ng hi n đ i (bao g m c Microsoft Windows) chuy n lên đĩa t t c n i dung c a b nh thu c v nh ng ng d ng không làm vi c t i th i đi m hi n th i (t c là T T C các trang b nh thu c v ng d ng s đư c lưu lên đĩa khi không đ b nh ) và như v y kém hi u qu hơn. System V IPC Linux s d ng công ngh IPC (InterProcess Communication) đ trao đ i thông tin gi a các ti n trình. 5. 9. Thư vi n chung Thư vi n – b các quá trình (thao tác) đư c chương trình dùng đ làm vi c v i d li u. Trên các h th ng cũ nh ng thư vi n đó n m trong m i t p tin chương trình. ho c m t ngư i dùng ch y vài ti n trình gi ng nhau. đó là m t b các th t c ngôn ng C. 6.1 (Portable Operating System Interface – giao di n c a h đi u hành lưu đ ng) đưa ra giao di n tiêu chu n cho các h th ng Unix. Trên các h th ng m i (bao g m Linux) có h tr làm vi c v i các thư vi n đ ng (dynamic) và tĩnh (static) đư c chia ra. Ngư i dùng MS-DOS s nh đ n chương trình SmartDrive. và như v y cho phép gi m kích thư c b nh b ng d ng chi m. khi này ch ph n mã c n thi t c a chương trình m i n m trong b nh . và th c hi n cùng lúc nh ng chương trình này d n đ n hao h t b nh không đáng có.1.1. N p môđun th c hi n “theo yêu c u” Nhân Linux h tr vi c cung c p các trang b nh theo yêu c u. B đ m đ ng c a đĩa B đ m c a đĩa đó là m t ph n b nh c a h th ng dùng làm nơi lưu nh ng d li u thư ng dùng c a đĩa. Linux 100% tương ng v i tiêu chu n POSIX 1003. chương trình này d tr m t ph n b nh có kích thư c xác đ nh đ làm b đ m cho đĩa. Ngày nay giao di n này đư c t t c các h đi u hành m i h tr . ho c nhi u ngư i dùng ch y cùng m t chương trình 6 .

đư c g i là Second Extended File System (ext2fs) và Third Extended File System (ext3fs) cho phép s d ng không gian đĩa m t cách có hi u qu . và c các h th ng t p tin m i.2 B n phân ph i Linux 9 11. MIPS.v. . bao g m DOS. SUN Sparc. Windows 3.org) 8 7 .. như AMD.v. 12. rlogin.. . debian. trình d ch l nh ngư i dùng và các ti n ích. 14. Nhân đó là cho phép s d ng nhi u h đi u hành trên m t máy B n phân ph i Linux h tr nhi u b x lý nh t c n ph i k đ n Debian (http://www. làm vi c trong các m ng TCP/IP. HFS.1. Đ ch y nh ng chương trình như v y dư i Linux đã phát tri n các trình gi l p (emulator) cho DOS. cho các HĐH đã phát tri n trư c Linux. Ngư i ta đã vi t ra hàng lo t các chương trình ng d ng. trong đó có c nh ng chương trình có ích và không đ n n i t i.2 B n phân ph i Linux Trong b t kỳ h đi u hành nào cũng có th chia ra 4 ph n chính: nhân. Xin đư c nói luôn là trong cu n sách này chúng ta ch xem xét trư ng h p Linux cho các máy tính tương thích v i IBM. còn có m t lo t các chương trình t o máy o7 mã ngu n m cũng như s n ph m thương m i: qemu. Ngoài ra còn có phiên b n Linux cho các b x lý khác bao g m ARM. FreeBSD và OS/2. Kh năng h tr m ng Linux có th g n vào b t kỳ m ng n i b nào. pearpc. . bochs. truy c p dial-up qua các giao th c SLIP và PPP. trong đó có chia s (dùng chung. sharing) các t p tin và in t xa trong các m ng Macintosh. . c u trúc (h th ng) t p tin. bây gi nó có th làm vi c trên t t c các b vi x lý Intel b t đ u t 386 và k t thúc là các h th ng nhi u b x lý Pentium IV. . Kh năng ch y chương trình c a HĐH khác Trong l ch s Linux không ph i là h đi u hành đ u tiên. Windows 95 và Wine. Làm vi c trên các ph n c ng khác nhau M c dù đ u tiên HĐH Linux đư c phát tri n cho máy tính cá nhân (PC) trên n n t ng Intel 386/486. ssh). Trong khi đó h th ng t p tin chính c a Linux. . PowerPC và nh ng b x lý khác8 . Đ ng th i Linux còn làm vi c trên r t nhi u b x lý tương thích v i Intel c a các nhà s n xu t khác. HĐH Linux còn có kh năng ch y chương trình dành cho b x lý Intel c a các h th ng Unix khác. . NetWare và Windows. bao g m Networked File System (NFS). bao g m c các b x lý 64bit. 13. như reiserfs. Trong Internet còn có nh ng thông báo nói r ng trên các b x lý Athlon và Duron c a AMD Linux còn làm vi c t t hơn so v i trên Intel. n u h th ng đáp ng tiêu chu n iBCS2 (intel Binary Compatibility).1. Windows. H tr các đ nh d ng h th ng t p tin khác nhau Linux h tr m t s lư ng l n các đ nh d ng h th ng t p tin. vmware. Đ ng th i có h tr dùng Linux là máy ch ho c máy khách cho m ng khác. k t n i t xa (telnet. H tr t t c các d ch v Unix. bao g m các h th ng t p tin DOS và OS/2. Ngoài ra. M68000 (Atari và Amiga). DEC Alpha. 1.

. nó đi u khi n các thi t b ph n c ng và đi u khi n vi c th c hi n chương trình.10 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i thành ph n chính. Tuy nhiên các nhà phát tri n c a m t b n phân ph i Linux c n t o ra ít nh t m t chương trình cài đ t đ đưa HĐH lên máy tính tr ng không chưa có HĐH nào. Trình d ch l nh hay h v (shell) – là chương trình t ch c giao ti p gi a máy tính và ngư i dùng. mà đ i di n c a m i nhóm là Red Hat. vì th n u mu n có th tìm th y t t c nh ng gì có trên th gi i (h u h t nh ng trang này dùng ti ng Anh và các b n phân ph i Vi t Nam ít đư c nói đ n). hay nói đúng hơn là b t kỳ ngư i nào không lư i sưu t p các chương trình t do. Và suy nghĩ đó có ph n nào đúng. đ ng th i còn có thêm các chương trình cho công vi c hàng ngày c a ngư i dùng. Ngoài ra. Nhưng hi n nay có th chia ít nh t 3 nhóm b n phân ph i. M t trong nh ng k t qu c a vi c phân ph i t do chương trình ng d ng cho Linux đó là có nhi u công ty cũng như nhóm các nhà phát tri n đ c l p đã phát hành ra các b n Linux khác nhau đư c g i là “b n phân ph i Linux”. Ngoài ra. h th ng t p tin.com (còn có m t s b n phân ph i khác ti ng Anh). Vì th khi nói v h đi u hành nói chính xác hơn s là “h đi u hành d a trên nhân Linux”. Thông thư ng t t c nh ng chương trình n m trong b n phân ph i Linux đ u dùng b n quy n GPL. nhưng có ch c năng chính là th c hi n các công vi c d ch v (service). Như đã nói trên. Và cu i cùng các ti n ích – đó đơn gi n là các chương trình riêng l . B n phân ph i – đó là m t b các chương trình ng d ng bao g m t t c b n ph n chính c a HĐH. nói chung không khác so v i nh ng chương trình bình thư ng khác mà ngư i dùng có th ch y. Có th tìm th y danh sách tương đ i đ y đ cùng v i đ c đi m ng n g n c a m i b n phân ph i trên http://www. n u chính xác thì t “Linux” ch có nghĩa là nhân. c n tìm cách gi i quy t s ph thu c và mâu thu n gi a các gói (và gi a các phiên b n c a gói) chương trình. M c dù h u h t các tác gi cho r ng s khác nhau gi a các b n phân ph i là không cơ b n. t c là nhân. trên th gi i đang có hàng trăm (hàng nghìn?) b n phân ph i Linux và m i ngày l i xu t hi n các b n m i. C u trúc t p tin (h th ng t p tin) – là h th ng lưu t p tin trên các thi t b lưu. M t vài tác gi đã th phân lo i các b n phân ph i d a trên nh ng tiêu chí khác nhau: • c u trúc h th ng t p tin • chương trình cài đ t • phương ti n dùng đ cài đ t các gói chương trình • thành ph n c a các ti n ích và chương trình ng d ng có trong b n phân ph i. linuxhq. Tuy v y. nòng c t c a HĐH. R t có th xu t hi n trong b n đ c ý nghĩ r ng b t kỳ ai cũng có kh năng cho ra b n phân ph i Linux. Slackware và Debian. h v shell và các ti n ích. Và như chúng ta s th y sau đó không ph i là bài toán đơn gi n. Nhân c a HĐH Linux hi n th i đang đư c phát tri n dư i s lãnh đ o c a Linus Torvalds và phân ph i m t cách t do (v i b n quy n GPL) gi ng như m t s lư ng kh ng l các chương trình ng d ng và ti n ích khác. trên trang đó cũng như nhi u trang web khác còn có liên k t đ n nh ng danh sách b n phân ph i khác.

m t Vi t ki u M duy trì. Phiên b n nhân Linux thư ng đư c ký hi u b ng ba s 9 . Ngoài ra còn đ m b o là b n s nh n đư c phiên b n m i c a nó trong tương lai.6..16. h tr nhi u ph n c ng khác nhau • có th cài đ t thêm các ph n m m khác m t cách d dàng ph n l n chương trình đã đư c biên d ch s n cho m i yêu c u c a ngư i dùng • nh ng b n phân ph i này đư c m t nhóm các nhà phát tri n duy trì. Khi nói đ n phiên b n c a Linux thư ng có ý là phiên b n nhân (vì m t h đi u hành là Linux ch khi nó s d ng nhân Linux). Đ i v i ngư i dùng Linux Vi t Nam hi n th i có hai l a ch n: th nh t.2 B n phân ph i Linux 11 V y thì c n l a ch n b n phân ph i theo tiêu chu n nào? Theo ý ki n c a tác gi thì đ i v i ngư i dùng Vi t Nam có hai tiêu chu n: th nh t ph i có giao di n ngư i dùng ti ng Vi t và th hai ph i có m t nhóm các nhà phát tri n h tr b n phân ph i này.13. L a ch n th hai này đư c ưu tiên vì: • chúng có h tr ti ng Vi t và càng ngày càng hoàn thi n • chúng có trình cài đ t t t. t c là làm vi c như m t công ty thương m i. L a ch n th hai đó là s d ng các b n phân ph i h tr ti ng Vi t t t như Debian.6. 9 .13. Vì Linus Torvalds ti p t c đi u hành vi c phát tri n nhân.org). Ví d . Hi n th i có m t b n phân ph i như v y: vnlinux-CD (cùng v i m t vài bi n th ) do anh Larry Nguy n.1. Và t t nh t n u nhóm các nhà phát tri n này nh n đư c ngu n l i t s n ph m Linux c a mình. L a ch n th nh t. b n phân ph i openSuSE Linux 10. Lý do chính là chưa đ t đư c tiêu chu n th hai nêu trên. C n phân bi t s phiên b n c a b n phân ph i và s phiên b n c a nhân. Phiên b n nhân v i s th hai Đi u này ch đúng v i các phiên b n nhân trư c 2.6 tr đi Linus và các nhà phát tri n khác th nghi m dùng b n s . c p nh t thư ng xuyên thông thư ng là theo m t l ch đ nh s n.opensuse.6. nên phiên b n c a nhân tăng lên theo th t . Chúng ta s nói đ n hai s l a ch n này m t cách k càng hơn.1 đư c d a trên nhân phiên b n 2. phân cách nhau b i d u ch m. . openSuSE cũng đang d n d n h tr ti ng Vi t (http://vi. T 2. ch không phân nhánh và nhân lên gi ng như trư ng h p b n phân ph i. t c là Linux phiên b n 2. s d ng các s n ph m Linux l n có h tr ti ng Vi t.16. Không s trư ng h p “đem con b ch ”. Ubuntu và Mandriva. C n nói vài l i v đánh s phiên b n. Đ k t thúc câu chuy n v l a ch n b n phân ph i Linux c n nói thêm là g n đây bác Nguy n Đ i Quý (http://vnoss. . Th m chí ch trong kho ng th i gian không lâu mà tôi s d ng Linux (kho ng 5 năm) đã có nhi u b n phân ph i Vi t Nam cũng như nư c ngoài đã chào t m bi t th gi i Linux vì nhóm h tr c a chúng không thu đư c nhi u l i nhu n và sau đó m t th i gian ng ng h tr tác ph m c a mình.org) đã cho ra đ i m t b n phân ph i m i hư ng v ngư i dùng Vi t Nam – FCxVnOSS. t đi n ti ng Vi t. s d ng các s n ph m Linux ti ng Vi t do m t s ngư i t nguy n duy trì. theo ý ki n c a tôi không đư c ưu tiên đây. th hai. B n phân ph i này d a trên n n t ng c a FC c ng thêm giao di n ti ng Vi t và m t s ng d ng “mang tính Vi t Nam” như chương trình gõ ti ng Vi t.

làm vi c th m chí trên b x lý 8086 v i 512Kbyte b nh . có đ m t s ng d ng ngư i dùng như vim. Dùng môi trư ng làm vi c đ ho KDE. vì đó là phiên b n th nghi m (ch dành cho phát tri n).. B ng 1. OpenOffice. nhưng c n bi t cách đánh s phiên b n n u khi nào đó b n mu n c p nh t nhân Linux c a mình. 1. thì có th s d ng nó đ h c Linux và r t có th s ng c nhiên v kh năng c a HĐH này. nh ng máy tính s n xu t g n đây đáp ng đư c toàn b nh ng yêu c u đã đưa ra và s đưa ra dư i đây.13) đư c coi là làm vi c n đ nh. . 128 1000 Ch y các ng d ng c n nhi u b nh (như GIMP.5. Xin đ ng lo l ng. . .3 Yêu c u đ i v i máy tính Tôi đã đ c đâu đó nói r ng có nh ng phiên b n Linux đ c bi t. mà trư c đây ch có th dùng MS DOS (t t nhiên là trong trư ng h p này chúng ta ch thu đư c ch đ dòng l nh. Phiên b n v i s th hai ch n (ví d 2. nhưng không b n v ng.6. . trên đó không th ch y n i Windows. Dùng đư c giao di n đ ho X Window cùng v i m t 32 400 s trình qu n lý c a s nh nh như icewm. Vì HĐH Linux s d ng ch đ b o v c a b vi x lý. Yêu c u đ i v i ph n c ng c a h th ng mu n cài đ t Linux còn đư c xác đ nh b i l a ch n ph n m m c a ngư i dùng (và t c là s ph thu c vào phiên b n c a các ph n m m và ít nhi u vào b n phân ph i). nhưng đi u này không . fluxbox.16.v. Như v y Linux có m t ưu đi m l n đó là kh năng làm vi c th m chí trên nh ng máy r t cũ.1 dư i đây s đưa ra m t vài con s ch v i m c đích giúp b n đ c làm quen. windowmaker.12 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i l (ví d . T t nhiên phiên b n như v y có th làm vi c.org). còn phiên b n đ c bi t có th ch y t m t ho c hai đĩa m m không c n đĩa c ng thì tôi đã g p.1: Yêu c u đ i v i ph n c ng Mong mu n c a ngư i dùng Yêu c u. N u cài đ t m t b n phân ph i đ y đ thì đương nhiên l a ch n nhân đã đư c các nhà phát tri n làm giùm b n đ c. 2. emacs. nhưng đ i v i ngư i dùng m i thì nên ch n phiên b n nhân v i s th hai trong phiên b n là ch n. MB B nh Đĩa c ng Yêu c u nh nh t: ch làm vi c trong giao di n văn 8 200 b n v i dòng l nh c a shell. Theo các ngu n thông tin khác nhau thì t t c các bi n th đ u dùng t t: SX. DX v. Vì th n u b n có m t cái máy tính cũ. Nhưng trong cu n sách này chúng ta s không xem xét nh ng trư ng h p đ c bi t như v y. 256 1500 các ng d ng n m trong KOffice.0) thư ng không đư c s d ng đ t o các b n phân ph i. T t nhiên là b n có th cài đ t b t kỳ phiên b n nào. Chúng đư c dành cho nh ng ngư i tình nguy n có mong mu n th nghi m đ tìm ra các l i. B ng 1. nh ng con s này là không chính xác nhưng không khác bi t nhi u gi a các b n Linux khác nhau. nên đ cài đ t HĐH này c n ít nh t là m t máy tính có b x lý 386.

thì có toàn quy n sao chép toàn b b n phân ph i Linux ho c m t ph n b t kỳ c a nó ch ngư i quen. Khi đó còn có kh năng l a ch n và có b o đ m là s đ i đư c đĩa x u. T t nhiên đ i v i dung lư ng b nh cũng như c u hình máy nói chung thì máy càng m nh. Và vi c gi u đ a ch không làm nh hư ng đ n nh ng ai có mong mu n mua Linux đ nghiên c u. T t hơn h t là nên mua đĩa c a m t công ty máy tính ho c qua m t c a hàng trên m ng. giá thành bán Linux bao nhiêu đó là quy n c a ngư i bán (ngoài ra giá thành cao còn có các b n phân ph i chuyên nghi p như Xandros. KBabel.4 L y Linux đâu? Và trong ph n cu i c a chương th nh t chúng ta s tr l i ng n g n cho câu h i “L y Linux đâu?”.1 v i môi trư ng làm vi c KDE. Novell Desktop. Ch c n vào đ a ch http://shipit. c ng càng r ng thì càng t t. Đ b t đ u h c Linux thì ch c n có m t máy tính v i b x lý 486.org. T t nhiên là chênh l nh giá thành đĩa ph i không quá cao. Có nghĩa là ngư i dùng không có ý đ nh thay đ i chương trình ho c mua bán nh ng chương trình này. t t nhiên có kèm theo đ a ch bưu đi n. Như đã nói trên. Không có gì là th a thãi. DVD là t t nh t. Theo tôi nghĩ đây là cách t t nh t n u b n không có đi u ki n đ mua đĩa. N u máy tính c a b n có th làm vi c v i các h đi u hành Windows 2000 và Windows XP thì vi c ch y Linux trên nó s không có gì khó khăn. 1. 16MB b nh và c ng kho ng 300MB. StarDict (chương trình t đi n). ho c t i xu ng t Internet ho c mua đĩa CD (DVD) Linux ch nh ng ngư i bán hàng đâu đó trên hè ph mà không s b truy c u vì vi ph m b n quy n (các chương trình có b n quy n thương m i thư ng dùng t “s đ ng ý” gi a ngư i dùng và nhà phân ph i) c a các nhà (công ty) phát tri n.4 L y Linux đâu? 13 ngăn c n vi c dùng các máy tính cũ làm vi c có l i ví d làm router10 ). Đ a ch c th xin không đưa ra đây vì qu ng cáo trong th gi i hi n đ i đã không còn là mi n phí. 10 máy giúp chuy n hư ng các gói m ng . GIMP. Konqueror. sau m t th i gian kho ng 1 tháng – 1 tháng rư i b n s nh n đư c chúng. 10GB c ng dành cho cài đ t Linux.1.. Trong s ba phương án k trên thì đ i v i ngư i dùng Linux Vi t Nam phương án mua CD. . C n nói thêm là nh ng đĩa ghi v a hè thư ng có l i và có th gây m t d li u ho c làm h ng ph n c ng. Linux cùng v i m t s lư ng kh ng l các chương trình ng d ng đư c phân ph i g n như mi n phí. Tôi hi n s d ng openSuSE Linux 10. càng nhi u b nh . ph n còn l i dành cho d li u. Kile (dùng đ vi t nh ng dòng này).ubuntu. b nh 256Mb (+256Mb swap). . Có th làm vi c đ ng th i nhi u ng d ng yêu c u: OpenOffice. Đ k t thúc xin đưa ra đây trư ng h p c u hình máy c a tôi: b x lý 686. Hi n gi trên m ng Vi t Nam đã xu t hi n m t vài c a hàng bán đĩa Linux. C n nói riêng v h th ng phát đĩa v i b n phân ph i Ubuntu m t cách mi n phí. ).com đăng ký s lư ng đĩa b n c n.

Chính vì th . Như th .) đ u đã có cu n hư ng d n cài đ t r t chi ti t. B i vì trên m t máy tính có th cùng “chung s ng hòa bình” hai HĐH và th m chí nhi u hơn n a (n u có đ ch trên đĩa!).Chương 2 Cài đ t h đi u hành Linux “Software is like sex.. trên Internet b n có th tìm th y r t nhi u cu n sách nó v v n đ này. Ngoài ra. 2. Thông thư ng trên các đĩa c a b n phân ph i Linux đã có hư ng d n ng n g n cách cài đ t Linux. tác gi s không đưa ra các bư c c th c a vi c cài đ t. . ph n l n ngư i dùng Vi t Nam trư c khi b t đ u h c Linux đã làm quen và r t có th đã có kinh nghi m s d ng các HĐH dòng Windows như Windows 98. R t may là không nh t thi t ph i đánh m t t t c nh ng th đó.1 • T Chu n b cài đ t đĩa CD-ROM đĩa c ng Có th cài đ t Linux b ng m t trong các cách sau: • T b n sao chép Linux trên • T máy ch t p tin c a m ng n i b qua NFS. đ ng th i. Mandrake. n u ngư i dùng đã làm vi c v i HĐH Windows và quy t đ nh th nghi m v i Linux. m t cách t nhiên. • T máy tính xa (ví d t Internet) qua giao th c FTP. V nđ ch . it’s good when it’s free” — Linus Torvalds. Hãy ch đ i và hy v ng trong tương lai không xa s có b n d ch Ti ng Vi t c a nh ng cu n sách này. . Thay vào đó là nh ng gì b n c n bi t và chu n b trư c khi cài đ t. • T máy tính khác trong m ng n i b qua SMB. Windows 2000 và Windows XP. thì h không mu n m t đi môi trư ng làm vi c quen thu c c a mình.. mà xin b n đ c hãy tìm các cu n hư ng d n tương ng. Và t t c các b n phân ph i l n (Debian. cho m i tình hu ng s d ng. Slackware. Và trên th c t thì t m th i Linux khó có th là HĐH đ u tiên mà ngư i dùng làm quen. Chính vì v y trong cu n sách này. Fedora. cùng v i nh ng gì đã t o ra và đã c u hình dư i dư i Windows. phía dư i s nói cách cài đ t HĐH Linux trên máy tính đã cài đ t m t trong các h đi u hành c a hãng Microsoft. tác gi s đi c th và chi ti t vào nh ng gì đ c bi t khi cài đ t Linux trên máy tính đã có m t trong các h đi u hành (HĐH) Windows cũng như vi c kh i đ ng nhi u h đi u hành.

hay bus mouse). – giao th c (Microsoft. – hdd (Slave trên controller s 2 hay Secondary Slave). v. • BIOS: – nhà s n xu t. hay giao di n khác). – hdc (Master trên controller s 2 hay Secondary Master). • C c màn hình . N u như b n không th y thông tin nào đó. đây b n có th tìm th y g n h t t t c thông tin c n thi t. thì c n ki m tra xem BIOS có h tr vi c truy c p ch đ LBA hay không): – hda (Master trên controller s 1 hay Primary Master). N u như máy tính c a b n t m th i v n còn làm vi c dư i HĐH Windows 95/98/2000/XP. – đ i v i các đĩa CD-ROM không ph i IDE. • Chu t: – lo i chu t (serial. . – nhà s n xu t và s m u mã c a adapter SCSI (n u có).1 Chu n b cài đ t • T m t máy ch WWW qua giao th c HTTP. . • Dung lư ng c a b nh (tính b ng Kilobyte • CD-ROM: – Giao di n (IDE. k c vi c m v máy và đ c nh ng dòng ch trên thi t b . nh ng d li u này s c n đ n khi cài đ t và c u hình. thì c n tìm ki m theo các cách khác. • Controller đĩa c ng: lo i (IDE hay SCSI) và dung lư ng c a đĩa (n u như b n đ c dùng đĩa IDE. khi mà vi c tìm ki m chúng s khó khăn hơn.2. cũng như SCSI . – hdb (Slave trên controller s 1 hay Primary Slave). ch n l nh Properties. Trư c khi b t đ u cài đ t. Xin đ ng lư i bi ng và hãy c g ng ghi càng nhi u d li u v m t thi t b càng t t (t t c nh ng thông tin có th tìm th y). MouseMan.nhà s n xu t và s m u mã. xin đư c đưa ra đây danh sách nh ng thông tin c n thu th p. 15 Theo ý ki n cá nhân c a tác gi thì thu n ti n và có tính th c t nh t là cài đ t Linux t CD-ROM. Đ giúp b n đ c. PS/2.v. – s nút. ). – đ i v i chu t c m vào c ng n i ti p thì c n s th t c a c ng đó. Logitech. hơn n a vi c mua các đĩa CD bây gi không gây khó khăn gì. – s hi u phiên b n. SCSI. thì b n s tìm th y r t nhi u thông tin n u nh n chu t ph i vào bi u tư ng My Computer. hãy thu th p (hãy vi t lên m t t gi y) t t c nh ng thông tin c u hình c n thi t c a máy tính.

– đ a ch IP c a máy ch WINS(Windows Internet Name Service). đ u tiên. thì hãy ghi l i nh ng d li u sau: – nhà s n xu t và s m u mã c c m ng. Bây gi thì tác gi đã . Và th ba. – tên mi n c a công ty b n đ c. Chính vì v y. thay đ i b n ghi kh i đ ng (Boot Record) và làm vi c v i các t p tin kh i đ ng cũng như các t p tin c u hình. • Màn hình – nhà s n xu t – s m u mã. c n ghi l i nh ng d li u có giá tr (backup). – m t n m ng con (subnet mask). Vì r t có th b n đ c s ph i phân vùng l i đĩa. chu n b các t p tin (đĩa m m. • Lo i và nhà s n xu t c c âm thanh và game controller (n u như có) 2. CD) cài đ t cho h th ng cũ.16 – nhà s n xu t. – đ a ch IP c a các máy ch tên mi n (DNS server). và k t qu là máy tính không th kh i đ ng đư c. r t nên th c hi n vài thao tác “phòng xa” (“phòng cháy hơn ch a cháy”). Cài đ t h đi u hành Linux – các giá tr gi i h n (min. Không hi u h t v n đ tác gi nghĩ là không còn cách gì khác ngoài đ nh d ng l i đĩa và cài đ t l i t đ u. c n t o m t đĩa m m kh i đ ng hay m t đĩa m m giúp ph c h i h th ng (n u b n đ c còn chưa t o). max) c a t n s làm m i theo chi u d c và theo chi u ngang (nh ng giá tr này b n đ c ch có th tìm th y trong tài li u đi kèm v i màn hình. – tên c a máy tính trong m ng. Th hai. Xin chia s m t kinh nghi m bu n: khi l n đ u tiên tác gi cài Linux trên máy tính đã có Windows NT. M t l i khuyên quan tr ng khác: n u có gì đó x y ra không theo ý mu n thì không nên hoang mang.2 Phòng xa và nh ng l i khuyên Trư c khi cài đ t HĐH Linux sau Windows. Có bi t cách thoát ra kh i tình hu ng này và ph c h i d li u c n thi t không đó còn là m t câu h i. Nhưng rơi vào tình hu ng như v y h t s c d dàng nh t là v i ngư i dùng l n đ u tiên cài đ t Linux. • N u như b n đ c mu n k t n i m ng (mà UNIX nói chung là HĐH dành cho m ng). và chúng r t quan tr ng trong khi c u hình giao di n đ h a). – đ a ch IP c a mình. – đ a ch IP c a gateway. và trong trư ng h p x u có th máy tính c a b n đ c s không kh i đ ng n a. – s m u mã (hay chipset s d ng) – dung lư ng b nh . Windows không hi n th nh ng giá tr này. Các thao tác này không ph i lúc nào cũng đem l i đem l i m t k t qu theo ý mu n.

t c là c n chia đĩa thành s phân vùng c n thi t. tác gi cũng mu n đưa ra vài l i khuyên đ giúp ngư i dùng đưa ra quy t đ nh trong khi cài đ t.2. khi trong hư ng d n s d ng LILO có đưa ra nh ng l i khuyên sau cho ngư i dùng khi rơi vào trư ng h p khó khăn như v y: • Không ho ng h t. Nhưng chúng ta quá v i vàng! Th hai. Nguyên nhân là trong phương án theo m c đ nh thì tư ng l a đư c cài đ t. Th nh t.1 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa” Như b n đ c bi t.3 2. Vòng tròn đ u đ c v ra trên các đĩa khi quay quanh chúng g i là rãnh (track).1.3. • Hãy đ c tài li u. Đ c bi t trong các trư ng h p. NFS. xin đư c nói qua m t chút v c u trúc c a đĩa và quá trình kh i đ ng HĐH. m c dù đã c u hình giao di n m ng cho máy. thì có th b qua chúng và chuy n th ng đ n v n đ ch n chương trình kh i đ ng. Đ minh ch ng cho l i khuyên này xin đư c k l i trư ng h p khi tác gi cài Red Hat 7.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng 17 hi u là có th ph c h i l i n u như không quy t đ nh quá v i vàng. hãy th m i cách đ tìm ra nguyên nhân. Sau khi làm xong các công vi c phòng xa. N u như có gì đó không làm vi c. ftp. vì cho r ng phương án theo m c đ nh là đ . c n quy t đ nh s t ch c kh i đ ng nhi u HĐH như th nào. Xin thêm m t l i khuyên ph bi n sau: * Hãy xem các t p tin log. n m trên cùng m t tr c và quay v i v n t c l n. còn vi c c u hình giao di n đ h a (n u có gì đó làm vi c không đúng) v i ngư i dùng m i r t khó thành công. còn t p h p các rãnh n m ch ng lên nhau g i là cylinder. và có . và t đ ng nh n lên nút Next. Đ c/Ghi d li u đư c th c hi n b i các đ u đ c n m gi a các đĩa này. thì trong quá trình cài đ t c n ch rõ các d ch v đư c m . khi h th ng làm nh ng gì b n đ c không mong đ i. di chuy n t tâm đĩa ra rìa ngoài c a đĩa. Nhưng trư c khi chuy n sang các bư c c th đ chu n b đĩa. quá trình cài đ t HĐH Linux nói riêng không ph i là đ tài c a cu n sách. 2. tác gi khuyên không nên đ ng ý v i vi c t đ ng kh i đ ng vào giao di n đ h a. Vì v y có th nói r ng Werner Almesberger đúng. và hãy suy nghĩ k khi ch n câu tr l i. và tư ng l a đóng h t các truy c p t m ng. Đ m truy c p này. đ ng v i vàng và hãy chú ý đ c nh ng thông báo s hi n th trên màn hình. Như đã nói trên. ki m tra l i nhi u l n thao tác c a mình. Vì cu i cùng ngư i dùng không khó khăn gì khi gõ câu l nh startx. t c là các t p tin ghi l i s ki n c a h th ng (c n tìm chúng trong thư m c /var/log). M i rãnh l i chia thành các sector. N u ai đó không đ kiên nh n đ đ c ph n lý thuy t này. K t qu là tác gi không th truy c p đư c đ n máy này qua các giao th c m ng (telnet. chu n b các đĩa (phân vùng) đ cài đ t. Ngư i dùng c n tìm các cu n hư ng d n tương ng. đĩa c ng g m vài đĩa có ph l p t tính. Ch sau khi đó m i th c hi n các bư c s a l i. Samba). Tuy nhiên.

trong sector s 0 c a đĩa (sector s 0 c a rãnh đ u tiên trong cylinder s 0) ghi nh b ng chia đĩa thành các phân vùng (partition table). 0x80: phân vùng kích ho t. Chương trình sfdisk có vài kh năng cao hơn.2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa Trong các h th ng Intel đĩa thư ng đư c chia thành các phân vùng. M t trư ng h p nói riêng đó là trong các phân vùng khác nhau có th cài đ t các h đi u hành khác nhau. /* char end[3]. gi ng như fdisk ch dành đ làm vi c v i b ng phân vùng đĩa: nó không quan tâm chú ý đ n thông tin có trên đĩa. 24 bit lo i phân vùng (ví d . R t có th nguyên nhân c a vi c phân vùng là nguyên nhân l ch s : các phiên b n MS-DOS đ u tiên không th s d ng đư c các đĩa l n. /* int start.18 Cài đ t h đi u hành Linux th ghi vào m i sector 512 byte thông tin. Vì th đ c đi m c a m t đĩa thư ng là t p h p ba sô: s cylinder/s rãnh trong cylinder/s sector trên rãnh hay còn vi t t t là C/H/S (ba ch cái đ u tiên c a các thu t ng Ti ng Anh tương ng: Cyliner/Head/Sector). Sector đư c đánh đ a ch theo s th t cylinder. 2. 0: không kích ho t */ CHS sector đ u tiên. ví d . ngay c v i các BIOS m i (v v n đ này s nói đ n sau). Đĩa v i c u trúc hình h c C/H/S có dung lư ng C*H*S*512 byte. DOS s d ng trư ng begin và end c a b ng phân vùng và Interrupt 13 c a BIOS (Int 13h) đ truy c p t i đĩa. /* char begin[3]. t c là dung lư ng có th đ t 2 Tbyte . /* }. /* char type. còn phân vùng thì không th l n hơn 2. c n đ t đ u đĩa đúng v trí. Khi đó đã nghĩ ra vi c chia đĩa thành các phân vùng. mà dung lư ng đĩa l i phát tri n nhanh hơn kh năng c a DOS. Chương trình cfdisk. Đĩa c ng là các thi t b kh i. /* int length. Linux thì ch s d ng trư ng start và length c a b ng phân vùng đĩa và h tr các phân vùng ch a đ n 232 sector.3. Trên HĐH Linux ngoài chương trình fdisk “truy n th ng” (tuy v y r t khác so v i chương trình fdisk trong MS-DOS và Windows).LINUX_NATIVE) */ CHS sector cu i cùng. M i phân vùng đư c dùng như m t đĩa v t lý riêng r .4 Gbyte. Ch khác bi t v i fdisk giao di n thu n ti n: ch d n s d ng l nh và h th ng trình đơn (th c đơn). Đ làm đư c đi u này. còn có hai chương trình đ làm vi c v i phân vùng đĩa: cfdisk và sfdisk. cho phép thao tác trên các phân vùng đã có c a đĩa. 24 bit */ s c a sector đ u tiên (32-bit. t là đ c và ghi thông tin theo các kh i. tính t 0) */ s sector có trong phân vùng (32 bit) */ B ng phân vùng đĩa thư ng đư c t o b i chương trình fdisk. s th t đ u đ c (hay rãnh) và s th t sector trên rãnh. M i b n ghi có c u trúc như sau: struct partition { char active.1 Gbyte (nhưng đây là do h n ch c a h th ng t p tin FAT16). và kích thư c nh nh t c a kh i b ng m t sector (512 byte). Ba s này g i là c u trúc “hình h c c a đĩa”. vì th không th s d ng đĩa có dung lư ng l n hơn 8. 83 -. B ng phân vùng ch a 4 b n ghi 16 byte cho 4 phân vùng chính. Đ có th ghi thông tin lên đĩa. t c là ch cho controller bi t c n ghi thông tin này vào sector nào.

2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng

19

Vì trong b ng chia đĩa ch có 4 dòng cho các phân vùng, s phân vùng chính trên đĩa ngay t đ u dã h n ch : không th l n hơn 4. Khi mà 4 phân vùng tr thành ít, thì ngư i ta sáng ch ra phân vùng lôgíc. M t trong s các phân vùng chính tr thành m r ng (lo i phân vùng - 5 hay F hay 85 trong h cơ s mư i sáu). Và trong phân vùng m r ng ngư i ta t o ra các phân vùng lôgíc. Phân vùng m r ng không đư c s d ng tr c ti p mà ch dùng đ ghi các phân vùng lôgíc. Sector đ u tiên c a phân vùng m r ng ghi nh b ng phân vùng v i b n đ u vào: m t dùng cho phân vùng lôgíc, m t cho phân vùng m r ng khác, còn hai cái còn l i không đư c s d ng. M i phân vùng m r ng có m t b ng chia c a mình, trong b ng này, cũng gi ng như trong phân vùng m r ng chính, ch s d ng có hai dòng đ đưa ra m t phân vùng lôgíc và m t phân vùng m r ng. Như v y, thu đư c m t chu i các m t xích t b ng phân vùng, m t xích đ u tiên mô t ba phân vùng chính, và m i m t xích ti p theo – m t phân vùng lôgíc và v trí c a b ng ti p theo. Chương trình sfdisk trên Linux cho th y toàn b chu i này:
[root]# sfdisk -l -x /dev/hda Disk /dev/hda: 784 cylinders, 255 heads, 63 sectors/track Units = cylinders of 8225280 bytes, blocks of 1024 bytes, counting from 0 Device /dev/hda1 /dev/hda2 /dev/hda3 /dev/hda4 /dev/hda5 — — — /dev/hda6 — — — Boot * Start 0+ 190 0 0 190+ 381 190 190 381+ 381 381 381 End 189 783 — — 380 783 189 189 783 380 380 380 #cyls 190594 0 0 191403 0 0 4030 0 0 #blocks 1526143+ 4771305 0 0 1534176 3237097+ 0 0 3237066 0 0 0 Id 6 5 0 0 6 5 0 0 7 0 0 0 System FAT16 Extended Empty Empty FAT16 Extended Empty Empty HPFS/NTFS Empty Empty Empty

S phân vùng lôgíc theo nguyên t c không h n ch , vì m i phân vùng lôgíc có th ch a b ng phân vùng và các phân vùng lôgíc c a mình. Tuy nhiên trên th c th v n có nh ng h n ch . Ví d , Linux không th làm vi c v i hơn 15 phân vùng trên các đĩa SCSI và hơn 63 phân vùng trên đĩa IDE. Phân vùng m r ng trên m t đĩa v t lý, hay trong m t phân vùng m r ng ch a nó (có th g i là “m ”) ch có th làm m t: không m t chương trình phân chia đĩa nào trong s đã có (fdisk và tương t ) có th t o thêm m t phân vùng m r ng th hai. đĩa trên Linux nói riêng ( đĩa v t lý) đư c truy c p qua tên c a thi t b : /dev/hda, /dev/hdb, /dev/sda, v.v. . . Các phân vùng chính có thêm s 14 trong tên thi t b : /dev/hda1, /dev/hda2, /dev/hda3, còn phân vùng lôgíc thì có các tên: /dev/hda5, /dev/hda6, /dev/hda7 . . . (b t đ u t s 5). T nh ng gì đ c p đ n trên có th suy ra t i sao l i có th b qua các tên như /dev/hda3 hay /dev/hda4 (đơn gi n là phân vùng chính th ba và th tư

20

Cài đ t h đi u hành Linux

không đư c t o ra) và ngay sau /dev/hda2 b n đ c th y /dev/hda5 (phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng /dev/hda2), và sau đó thì vi c đánh s l i theo th t thông thư ng. Trong Windows các phân vùng lôgíc nh n đư c tên (ch cái), b t đ u t ch cái cu i dùng dành cho phân vùng chính. Ví d n u m t đĩa c ng có hai phân vùng chính (C: và D:) và m t phân vùng m r ng, trong phân vùng m r ng t o ra hai phân vùng lôgíc, thì nh ng phân vùng lôgíc này s đư c đ t tên E: và F:. Xin nói thêm, trong Windows NT và 2000/XP có th thay đ i tên c a các phân vùng đĩa.

2.3.3

Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft

Dù h đi u hành có là gì, thì đ có th b t đ u đi u khi n máy tính, c n n p HĐH vào b nh . Vì th hãy xem xét qua quá trình kh i đ ng c a các HĐH khác nhau. Chúng ta ch quan tâm đ n vi c kh i đ ng t đĩa c ng, nên s không xem xét đ n vi c kh i đ ng t đĩa m m, CD-ROM và qua m ng. Hãy b t đ u t MS-DOS và MS Windows cũ (xin đ ng quên r ng, vi c phát tri n và hoàn thi n máy tính cá nhân song song v i s phát tri n c a HĐH c a Microsoft và nh ng quy t đ nh s d ng trong các HĐH này có nh hư ng m nh đ n quy t đ nh c a các nhà phát tri n thi t b ). Như b n đ c bi t, khi b t máy tính đ u tiên s ch y chương trình POST (Power On Self Test). Chương trình xác đ nh dung lư ng b nh , th nghi m b nh , và xác đ nh các thành ph n khác (bàn phím, c ng. . . ), kh i đ ng các th adaptor. Trên màn hình thư ng xu t hi n các thông báo v dung lư ng b nh , v vi c th nghi m b nh , danh sách các thi t b nh n ra ( đĩa c ng và m m, b x lý, c ng COM và v.v. . . ). Sau khi hoàn thành vi c th nghi m POST g i Int 19h. Công vi c c a Int 19h là tìm thi t b kh i đ ng. Vi c tìm ki m th c hi n theo th t xác đ nh trong Setup BIOS và theo cách thăm dò sector s 0 c a các thi t b tương ng. N u đĩa có th kh i đ ng, thì trong sector s 0 c a đĩa có b n ghi kh i đ ng chính – Master Boot Record (MBR). Hai byte cu i cùng c a MBR – “s màu nhi m”, là d u hi u cho bi t sector có MBR, và theo đó đĩa có th kh i đ ng. Ngoài “s màu nhi m” MBR còn ch a b ng phân vùng đĩa đã nói trên, và m t chương trình nh – trình kh i đ ng chính, kích thư c ch có 446 (0x1BE) byte. B ng 2.1 cho th y c u trúc c a sector kh i đ ng chính sau khi cài đ t Windows. B ng 2.1: C u trúc c a sector kh i đ ng chính D ch chuy n 0x000 0x1BE 0x1FE N i dung Mã c a trình kh i đ ng chính B ng phân vùng đĩa “S màu nhi m” (0xAA55)

MS-DOS, Windows95 và NT ghi nh DOS MBR trong khi cài đ t. Ngoài ra cũng có th t o MBR c a MS v i câu l nh DOS sau: fdisk /mbr.

2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng

21

Xin tr l i v i quá trình kh i đ ng. Int 19h c a BIOS n p trình kh i đ ng chính vào b nh máy tính và chuy n quy n đi u khi n cho chương trình này. Nhưng chương trình “bé nh ” này không đ kh năng kh i đ ng HĐH; t t c nh ng gì mà nó có th làm – đó là n p vào b nh chương trình m nh hơn – trình kh i đ ng th hai. Đ làm đư c đi u này, nó tìm trong b ng phân vùng kích ho t và đ c vào b nh trình kh i đ ng th hai, b t đ u t sector lôgíc đ u tiên c a phân vùng kích ho t. Hãy chú ý đ n c m t “b t đ u t ”. Vì trình kh i đ ng th hai trên các h th ng khác nhau có đ dài khác nhau. Trong phân vùng đư c đ nh d ng dư i h th ng t p tin FAT, trình kh i đ ng th hai chi m m t sector (512 byte). Trong phân vùng đ nh d ng dư i h th ng t p tin NTFS, trình kh i đ ng th hai chi m vài sector. Trình kh i đ ng th hai n p l p chương trình đ u tiên, c n thi t cho vi c kh i đ ng h đi u hành. Trong trư ng h p MS DOS chương trình kh i đ ng đ ng n p IO.SYS theo đ a ch 700h, sau đó MSDOS.SYS và chuy n quy n đi u khi n cho SYSINIT c a môđun IO.SYS. N u vì lý do nào đó không tìm th y trên đĩa phân vùng kích ho t, thì quá trình kh i đ ng s ti p t c v i vi c x lý Int 18h. Trư ng h p này trên th c t r t hi m khi s d ng, nhưng kh năng này có th có ích trong trư ng h p nào đó. Trong khi kh i đ ng t xa, khi h đi u hành kh i đ ng t máy ch , thì Int này đư c POST chuy n hư ng lên ROM c a c c m ng. Đ i v i các HĐH khác c a Microsoft thì quá trình kh i đ ng di n ra tương t . • Windows95 kh i đ ng gi ng như DOS nhưng thay th IO.SYS và MSDOS.SYS b i các t p tin c a mình. Các t p tin DOS đư c gi l i dư i các tên tương ng IO.DOS và MSDOS.DOS. Khi b n đ c ch n kh i đ ng DOS, Windows95 s đ i tên các t p tin c a mình v i ph n m r ng w40 và ph c h i tên ban đ u c a các t p tin h th ng c a DOS. Quá trình kh i đ ng ti p t c v i vi c n p IO.SYS. Như th , sector kh i đ ng c a DOS và Windows95 là như nhau. • Windows NT4 s d ng MBR DOS, nhưng thay th b n ghi kh i đ ng c a phân vùng kích ho t b ng cách thay th NTLDR vào ch IO.SYS. Đây là m t chương trình m ng và có th làm đư c nhi u th . Ví d , có th tìm t p tin boot.ini và n u như tham s timeout l n hơn 0, thì đưa ra trình đơn (th c đơn) kh i đ ng. M i dòng c a ph n [operating systems] trong t p tin boot.ini xác đ nh m t phương án (m t HĐH) kh i đ ng và đư c vi t theo m u sau: đ a_ch _trình_kh i_đ ng_th _hai=‘‘tên_g i_c a_phương_án’’ Đ a ch c a trình kh i đ ng th hai có th là m t phân vùng c th nào đó c a đĩa cũng như t p tin kh i đ ng. Dư i đây là m t ví d t p tin boot.ini:
[operating systems] multi(0)disk(0)rdisk(0)partition(3)\WINNT="Windows NT Workstation 4" C:\="Microsoft Windows" C:\BOOTSECT.LNX="Linux"

N u ngư i dùng ch n NT, thì s kh i đ ng theo đ a ch phân vùng đư c ch trên dòng đ u tiên. Trên dòng tương ng v i phương án Microsoft Windows, ch

22

Cài đ t h đi u hành Linux

đưa ra “C:\”, vì tên c a t p tin kh i đ ng đư c l y theo m c đ nh: bootsect.dos. T p tin đư c n p vào b nh và quá trình kh i đ ng đư c ti p t c gi ng như khi b n ghi kh i đ ng đư c n p b i mã chương trình t MBR. Đ i v i vi c kh i đ ng các h th ng khác, có th s d ng cách đó. Ch c n thêm vào boot.ini các dòng ch a liên k t đ n t p tin kh i đ ng khác. Khi ch n các dòng này s kh i đ ng HĐH tương ng. Trong ví d trên Linux cũng đư c kh i đ ng theo các này. Trong t p tin C:\BOOTSECT.LNX c n ghi n i dung c a b n ghi kh i đ ng, t o b i Linux (nói đúng hơn – LILO, trình kh i đ ng tiêu chu n c a Linux).

2.3.4

V n đ v i các đĩa l n

Trên MS-DOS và các phiên b n đ u tiên c a Windows truy c p t i đĩa (trong đó có c bư c kh i đ ng đ u tiên c a HĐH) đư c t ch c qua Int 13 (Int 13h) c a BIOS. Khi này s d ng s đánh đ a ch sector trên đĩa trên cơ s C/H/S (xem trên). Chính xác hơn: • AH — ch n thao tác; • CH — 8 bit nh hơn c a s cylinder; • CL — 7-6 bit tương ng bit l n c a s cylinder, 5-0 tương ng s sector; • DH — s c a đ u đ c; • DL — s c a đĩa(80h hay 81h). (C n lưu ý r ng vi c đánh s cylinder v t lý và rãnh thư ng b t đ u t 0, còn sector trên rãnh đánh s b t đ u t 1). Tuy nhiên trên th c t s đ u đ c không quá 16, còn s sector trên rãnh – không quá 63, và dù có dùng 10 bit đ ch ra cylinder, BIOS v n không th làm vi c v i đĩa dung lư ng l n hơn 1024*63*16*512 = 528 Mbyte. Đ vư t qua h n ch này, ngư i ta áp d ng nhi u cách “láu cá” khác nhau. Ví d , Extended CHS (ECHS) hay “Large disk support” (đôi khi còn g i là “Large”) s d ng ba bit chưa dùng đ n c a s th t đ u đ c đ tăng s cylinder. Cách này cho pehsp s d ng c u trúc “hình h c gi m o c a đĩa” v i 1024 cylinder, 128 đ u đ c và 63 sector/rãnh. Bi n đ i Extended CHS thành đ a ch CHS th c (có th ch a đ n 8192 cylinder) đư c BIOS th c hi n. Cách này cho phép làm vi c v i đĩa có dung lư ng đ n 8192*16*63*512 = 4 227 858 432 byte hay 4,2 Gbyte. Nhưng các nhà phát tri n càng ngày càng tăng m t đ ghi c a đĩa, s đĩa và s rãnh, và còn phát minh ra các phương pháp khác đ tăng dung lư ng đĩa. Ví d , s sector trên rãnh không còn c đ nh mà tr thành khác nhau trên các rãnh khác nhau (trên các rãnh n m g n rìa ngoài c a đĩa, dài hơn, s sector đư c tăng lên). K t qu là b ba s C/H/S không còn ph n ánh đúng c u trúc “hình h c c a đĩa”, và các phiên b n BIOS cũ không th h tr truy c p t i toàn b không gian đĩa. Khi đó ngư i ta nghĩ ra phương pháp khác đ làm vi c v i các đĩa lên qua Int 13h - đánh đ a ch các kh i theo đư ng th ng (“Linear Block Addressing” hay LBA). Không đi sâu vào chi ti t, có th nói r ng t t c sector trên đĩa đư c đánh

vì th h n ch lên dung lư ng đĩa không xu t hi n. n u không mu n dùng giao di n 1 hãy so sánh s phiên b n c a GRUB và LILO . t t c nh ng h n ch nói trên ch có ý nghĩa trong giai đo n kh i đ ng HĐH. Vì th trong giai đo n kh i đ ng đ u tiên b t kỳ h th ng nào cũng c n s d ng BIOS. M t l n n a mu n nh c l i r ng. N u không có nhu c u đ c bi t nào đó thì b n nên ch n trình kh i đ ng này. Các b n phân ph i Linux l n (Debian.. Đi u này h n ch vi c đ t nhi u h th ng ra ngoài vùng 8 Gbyte đĩa đ u tiên: chúng không th kh i đ ng t đó. Như v y. 2. và theo đó. Trong Setup BIOS h tr bi n đ i s th t theo đư ng th ng thành đ a ch CHS có d ng “H tr LBA”. GRUB đư c Erich Boleyn vi t vào năm 1995 đ kh i đ ng h th ng GNU Mach.4 2. s c a sector đư c chuy n vào các l nh SCSI. vì không th s d ng nh ng trình kh i đ ng khác. C n chú ý r ng h n ch nói trên ch áp d ng v i các đĩa có giao di n IDE. Vi c đánh s sector lôgíc b t đ u t 0.4 L a ch n trình kh i đ ng 23 s m t cách tu n t . ) cũng đã chuy n sang s d ng GRUB làm l a ch n theo m c đ nh. Ngoài ra. mà s d ng driver riêng c a mình. Sau đó vào năm 1999 Gordon Matzigkeit và Yoshinori K.4 Gbyte. “LBA”. mà Int 13h v n s d ng b 3D (C. h th ng ph i đư c n p.4. M t trong nh ng tính năng quan tr ng c a GRUB là tính m m d o. B i vì Linux và các phiên b n Windows m i nh t khi làm vi c v i đĩa đã không còn s d ng Int 13 c a BIOS.H. MS-DOS và các phiên b n Windows đ u tiên không th đánh đ a ch các đĩa có dung lư ng l n hơn 8. m c dù sau khi kh i đ ng thì có th làm vi c v i các đĩa có dung lư ng l n hơn nhi u. và sau đó t đĩa tìm ra v trí c n thi t. Fedora. Đ có th hi u cách thoát kh i nh ng h n ch này.2. M c dù m i ra đ i và s phiên b n còn r t nh 1 nhưng đây là s l a ch n t t đ i v i ph n l n ngư i dùng máy tính cá nhân. Thay vào ch đ a ch CHS m i sector nh n đư c m t đ a ch lôgíc – s th t c a sector trong t ng s t t c sector. Nhưng trư c khi có th s d ng driver c a mình. Vì nguyên nhân này xu t hi n h n ch lên dung lư ng c a đĩa: BIOS. . và “Normal” (phương án cu i cùng có nghĩa là không th c hi n bi n đ i đ a ch ). Okuji chuy n GRUB thành m t gói chương trình GNU. trong đó sector s 0 ch a b n ghi kh i đ ng chính (MBR). . b t đ u t sector đ u tiên trên rãnh s 0 c a cylinder s 0. vì th b n có th n p HĐH theo cách ưa thích. trong các phiên b n BIOS m i thư ng có l a ch n v i ba phương án: “Large”. Tuy nhiên trong ch đ LBA vi c s d ng đĩa v t lý v n đư c th c hi n qua Int 13h.1 L a ch n trình kh i đ ng Trình kh i đ ng GRUB GRUB (GRand Unified Bootloader) – trình kh i đ ng h t s c m nh có kh năng kh i đ ng r t nhi u HĐH mi n phí cũng như HĐH thương m i. đưa chương trình này thành m t ph n m m mã ngu n m . Trong các controller c a đĩa SCSI. SuSE. chúng ta c n m t chút ki n th c v quá trình kh i đ ng c a HĐH Linux. GRUB có th hi u các h th ng t p tin và đ nh d ng th c thi c a nhân.S).

t c là c ng th nh t. thì b n có th cài đ t và s d ng giao di n th c đơn và thay đ i giao di n th c đơn theo mong mu n c a mình.2 Trình kh i đ ng LILO Trình kh i đ ng LILO đư c vi t b i Werner Almesberber. Trong trư ng h p này đây là phân vùng th hai c a c ng th nh t. DR DOS. . LILO cho phép ch n đ n 16 h đi u hành khác nhau đ kh i đ ng. 2. B ng grub shell b n có th “gi l p” (emulate) trình kh i đ ng này và cài đ t GRUB. Ví d 2: (hd0. Windows 95/98. H t s c đơn gi n! Thông tin trong ph n này s giúp b n hi u đư c c u hình c a GRUB s nói đ n s p t i đây. S ‘0’ ch ra s th t c a .v.1) đây ‘hd’ có nghĩa là c ng. Ví d 3: (hd0. B n c n hi u cú pháp này đ bi t cách ch ra m t đĩa hay phân vùng nào đó. và các t p tin ph c v : .4) Đây là phân vùng m r ng (“extended partition”) th nh t c a đĩa c ng th nh t. C n chú ý thêm là GRUB không phân bi t IDE và SCSI. LILO có th kh i đ ng nhân Linux t đĩa m m. Unixware v. các chương trình s d ng đ cài đ t và c u hình trình kh i đ ng. SCO UNIX. 386BSD. đ m b t đ u t 0. vì cú pháp thi t b trong trình kh i đ ng này có khác m t chút so v i nh ng gì mà b n đã th y trên nh ng h th ng c a mình. Xin nh c l i m t l n n a là các s đ m đ u b t đ u t s không ‘0’. GRUB s d ng m t phân vùng c a đĩa ch không ph i toàn b đĩa. Windows NT/2000/XP. Ph n fd có nghĩa là đĩa m m. LILO không ph i là chương trình đơn l mà là m t b g m nhi u chương trình: trình kh i đ ng. Nó đ m s th t b t đ u t ‘0’ không ph thu c vào d ng đĩa. và cũng có th kh i đ ng các h đi u hành khác: PC/MS-DOS.4. Chú ý r ng các phân vùng m r ng đư c đ m b t đ u t ‘4’ không ph thu c vào s phân vùng chính (“primary partition”) th c t có trên đĩa. S nguyên ‘0’ đ u tiên cho bi t s th t c a . OS/2. S nguyên th hai (‘1’) cho bi t s th t c a phân vùng (chúng ta không xem xét các HĐH khác Linux). .24 Cài đ t h đi u hành Linux dòng l nh.0)/vmlinuz Dòng này ch ra t p tin ‘vmlinuz’ n m trên phân vùng đ u tiên c a c ng đ u tiên. đĩa c ng. Làm sao đ ch ra m t t p tin? Hãy xem ví d sau đây: (hd0. M t đi m m nh khác c a GRUB đó là “grub shell” có th ch y khi b t đ u kh i đ ng ho c sau khi đã kh i đ ng xong h th ng. Ví d m t cú pháp là: (fd0) Trư c tiên c n nói GRUB yêu c u t t c các tên thi t b ph i đ t trong ngo c ‘(’ và ‘)’. Bây gi chúng ta xem xét ng n g n v tên g i thi t b dùng trong GRUB.

2.4 L a ch n trình kh i đ ng

25

• chương trình /sbin/lilo, ch y dư i Linux, ph c v đ ghi t t c thông tin c n thi t trong giai đo n kh i đ ng vào các ch tương ng. C n ch y chương trình này sau m i l n có thay đ i trong nhân hay trong t p tin c u hình LILO; • các t p tin ph c v , c n cho LILO trong th i gian kh i đ ng. Nh ng t p tin này thư ng n m trong thư m c /boot. Quan tr ng nh t trong s chúng – đó là b n thân trình kh i đ ng (xem phía dư i) và t p tin map (/boot/map); trong t p tin này có ch ra v trí c a nhân. M t t p tin quan tr ng khác – t p tin c u hình LILO; thư ng có tên /etc/lilo.conf; • trình kh i đ ng – đây là ph n LILO đư c n p vào b nh đ u tiên qua Int c a BIOS; trình kh i đ ng n p nhân Linux hay sector kh i đ ng c a h đi u hành khác. Trình kh i đ ng g m có hai ph n. Ph n th nh t đư c ghi vào sector kh i đ ng và ph c v đ n p ph n th hai, có kích thư c l n hơn r t nhi u. C hai ph n thư ng đư c ghi trên đĩa trong t p tin /boot/boot.b. C n nh r ng, đ nh d ng c a sector kh i đ ng t o ra b i LILO khác v i đ nh d ng MBR c a DOS. Vì th n u ghi sector kh i đ ng LILO vào MBR, thì các h đi u hành đã cài c a Microsoft s ng ng kh i đ ng (n u như không có các bi n pháp b sung). Sector kh i đ ng c a LILO có th đư c thi t k đ s d ng như sector kh i đ ng c a phân vùng, trong đó có ch cho b ng phân vùng. Sector kh i đ ng c a LILO trong khi cài đ t có th đ t vào nh ng ch sau: • sector kh i đ ng c a đĩa m m trong đ nh d ng Linux (/dev/fd0, . . . ); • MBR c a đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda, /dev/sda, . . . ); • sector kh i đ ng c a phân vùng chính v i h th ng t p tin Linux trên đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda1, /dev/hda2, . . . ); • sector kh i đ ng c a phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda5, . . . ). S th t là ph n l n chương trình d ng fdisk không đ ra kh năng kh i đ ng kh i đ ng t phân vùng m r ng và t ch i vi c kích ho t phân vùng này. Vì v y trong thành ph n LILO có ch a m t chương trình đ c bi t (activate) cho phép vư t qua h n ch này. Tuy nhiên chương trình fdisk c a b n phân ph i Linux h tr kh năng kích ho t phân vùng m r ng. C n s d ng tùy ch n -b ho c bi n BOOT. Sector kh i đ ng c a LILO không th đ t vào các ch sau: • sector kh i đ ng c a đĩa m m hay phân vùng chính, v i đ nh d ng h th ng t p tin khác Linux; • trong phân vùng swap c a Linux; • trên đĩa c ng th hai. Ngoài ra, c n nh r ng, LILO trong th i gian kh i đ ng c n nh ng t p tin sau:

26 • /boot/boot.b; • /boot/map (t o ra b i l nh /sbin/lilo);

Cài đ t h đi u hành Linux

• t t c phiên b n nhân kh i đ ng (n u b n đ c ch n phiên b n nhân khi kh i đ ng); • sector kh i đ ng c a các h đi u hành khác mà b n đ c mu n kh i đ ng qua LILO; • t p tin ch a các thông báo đưa ra khi kh i đ ng (n u đư c xác đ nh). Như v y, sector kh i đ ng LILO cũng như nh ng t p tin đã li t kê (trong s đó có các t p tin b n đ c s cài đ t sau này) c n n m trong ph m vi 1024 cylinder đ u tiên c a đĩa c ng, b i vì chúng c n đư c truy c p qua BIOS. Xem ph n nói v h n ch c a BIOS trên. B t đ u t phiên b n 21, LILO đưa ra màn hình trình đơn (th c đơn) cho phép ch n h th ng đ kh i đ ng (trư c đây c n nh n phím Tab đ g i trình đơn này).

2.4.3

Các trình kh i đ ng khác

Ngoài GRUB và LILO đ kh i đ ng Linux có th kh i đ ng các trình kh i đ ng khác. • N u như trư c khi cài đ t Linux đã có HĐH Windows NT/2000/XP, thì trình kh i đ ng b n đ c có th s d ng là OS Loader c a NT. So sánh v i LILO thì trình kh i đ ng OS Loader có ít nh t hai ưu th . Th nh t, t t c c u hình cũ không b m t (chúng ta có th ch n kh i đ ng Windows hay Linux theo l a ch n), và th hai, có th cài đ t Linux lên đĩa mà LILO không th kh i đ ng, ví d , đĩa th hai trên controller th hai (Secondary Slave). • N u như trư c khi cài đ t Linux b n đ c ch có HĐH Windows 95 hay Windows 98 và không có Windows NT/2000 hay XP, thì OS Loader không đư c cài đ t. Và n u như vì m t lý do nào đó b n đ c không mu n cài đ t LILO, thì có th s đ ng chương trình kh i đ ng loadlin.exe (thư ng đi kèm v i b n phân ph i Linux); • Th i gian g n đây trong thành ph n b n phân ph i Linux thư ng có chương trình kh i đ ng GRUB. • Trong thành ph n OS/2 c a công ty IBM có chương trình kh i đ ng Boot Manager. Trong r t nhi u hư ng d n ngư i ta khuyên dùng chương trình này đ t i ch c kh i đ ng nhi u HĐH. • Trong các ngu n thông tin khác nhau còn nh c đ n chương trình System Commander; • Thêm m t trình kh i đ ng khác có trong thành ph n gói PartitionMagic c a công ty Power Quest. Chúng ta s nói v chương trình này trong ph n nh ti p theo.

2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa

27

Ngoài ra, tác gi còn th y nói đ n m t lo t trình kh i đ ng khác (m t s có th tìm th y trong thư m c public/ftp/pub/Linux/system/boot/loaders c a ftp://metalab.unc.edu/. Nhưng vì tôi không s d ng nh ng chương trình này, nên không th nói c th cách s d ng chúng. Và t t c nh ng l i khuyên dùng sau c a tác gi s d a trên vi c s d ng LILO, NT Loader và loadlin.exe. N u như có ý mu n cài đ t chương trình kh i đ ng khác, thì b n đ c c n đ c hư ng d n cài đ t và s d ng c a nó.

2.4.4

Các phương án kh i đ ng

Như v y, theo ý ki n c a tác gi có các phương án kh i đ ng sau: • N u trên máy ch có m t h đi u hành Linux duy nh t, hãy dùng GRUB. • N u đã cài đ t Windows NT hay Windows 2000/XP, thì hãy s d ng GRUB. • N u có Windows 95 hay Windows 98 trên FAT16, và b n đ c không mu n cài đ t chương trình kh i đ ng nào khác, thì có th s d ng GRUB ho c LILO, ho c đ u tiên ch y DOS và sau đó kh i đ ng Linux nh chương trình loadlin.exe (hay m t chương trình tương t , có vài chương trình như v y, nhưng chúng ta s không xét đ n). • N u đã cài đ t Windows 95 OSR2 hay Windows 98 trên FAT32, và b n đ c không mu n cài đ t thêm chương trình kh i đ ng, thì c n s d ng loadlin.exe. R t nhi u HOWTO kh ng đ nh r ng không c n s đ ng LILO, n u như phân vùng kích ho t có đ nh d ng FAT32, m c dù tác gi không rõ nguyên nhân. Tuy nhiên thí nghi m kh i đ ng Linux qua NT Loader, cài đ t trên phân vùng FAT32, c a tác gi đã k t thúc không thành công. Vì th , trong trư ng h p này tác gi đã ph i s d ng chương trình loadlin.exe. Chương trình này đã hoàn thành t t nhi m v , và t o cho tác gi m t n tư ng t t, vì th tác gi khuyên b n đ c s d ng loadlin.exe đ kh i đ ng Linux. Trong nh ng ph n ti p theo tác gi s cho bi t cách cài đ t Linux, s d ng t t c b n phương án kh i đ ng: qua trình kh i đ ng NT Loader, trình kh i đ ng GRUB, trình kh i đ ng LILO và trình kh i đ ng loadlin.exe. Tuy nhiên trư c khi cài đ t trình kh i đ ng c n chu n b các phân vùng trên đĩa, hay ít nh t là nghĩ cách t ch c chúng.

2.5
2.5.1

Chu n b các phân vùng trên đĩa
L i khuyên khi t o phân vùng

Đưa ra l i khuyên đây không ph i là vi c d dàng, vì phân vùng đĩa ph c thu c r t nhi u vào ý thích và nhu c u c a ch nhân đĩa. Nhưng cũng xin th đưa ra vài đ ngh sau. Tác gi s đ t tên đĩa và phân vùng theo “tiêu chu n” c a Linux, t c là /dev/hda, /dev/hdb, v.v. . . đ i v i đĩa và /dev/hda1, /dev/hda2, v.v. . . – đ i v i các phân vùng.

28

Cài đ t h đi u hành Linux

Vi c phân chia đĩa thành các phân vùng là c n thi t, b i vì Windows và Linux s d ng các cách lưu tr thông tin trên đĩa và sau đó đ c chúng t đĩa khác nhau. Chính vì th t t hơn h t là dành cho m i h đi u hành m t (ho c th m chí m t vài như chúng ta s th y dư i) phân vùng riêng. Đ u tiên chúng ta hãy xem xét m t trư ng h p đơn gi n – dung lư ng đĩa c a b n đ c không vư t quá 8,4 Gbyte (nói chính xác hơn – s cylinder không vư t quá 1024). Trong trư ng h p này m i th đ u đơn gi n: b n đ c ch vi c chia đĩa làm sao đ đ ch cho h đi u hành s cài đ t. Có th s d ng d li u cho bi t kích thư c đĩa nh nh t c n thi t đ cài đ t h đi u hành v i c u hình cơ b n trong b ng 2.2. B ng 2.2: Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH H đi u hành Windows 95 Windows 98 Windows NT Windows 2000 Linux Red Hat 6.2 (Workstation v i KDE) Yêu c u 100 Mbyte 200 Mbyte 200 Mbyte 700 Mbyte 700 Mbyte

Tuy nhiên xin hãy nh r ng, không nh ng ph i tính kích thư c các t p tin c a b n thân h đi u hành, mà còn ph i tính c kích thư c c a các chương trình b n đ c d tính ch y. Và còn ph i dành m t ph n d tr không nh cho các chương trình s cài đ t sau này (không th tránh kh i!). Hãy tính r ng, 700 Mbyte dành cho Linux trong b ng nói trên ch dành cho các chương trình cài đ t cùng v i Linux theo m c đ nh, trong s đó có, ví d , chương trình so n th o r t m nh Lyx. Đ i v i Windows cũng tương t như v y. Theo kinh nghi m c a tác gi thì đ làm vi c v i Windows 95/98, Windows NT và Linux các phân vùng v i kích thư c 800-1000 Mbyte là đ (t t nhiên, n u b n đ c không cài đ t các gói chương trình l n, như OpenOffice.Org), còn đ i v i Windows 200 thì c n phân vùng l n hơn. Bây gi chúng ta s xem xét v n đ chia các phân vùng cho Linux. đây không th ch chia m t phân vùng. Th nh t, c n chia m t phân vùng swap riêng bi t cho Linux. Khi xác đ nh dung lư ng c a phân vùng swap Linux c n tính đ n nh ng y u t sau: • Trong Linux, RAM và không gian swap h p l i t o thành b nh o chung. Ví d , n u b n đ c có 256 MByte RAM và 128 Mbyte không gian swap, thì s có 384 Mbyte b nh o. • Đ làm vi c v i Linux c n ít nh t 16 Mbyte b nh o, vì th n u b n đ c ch có 4 Mbyte RAM, thì c n phân vùng swap không nh hơn 12 Mbyte. • Kích thư c c a phân vùng swap có th l n bao nhiêu tùy thích, tuy nhiên không c n c u hình quá nhi u n u không c n thi t. Thông thư ng ch c n dùng swap khi máy ít b nh RAM ho c ch y máy ch v i nhi u ng d ng

Ngoài ra. c n đ t chương trình kh i đ ng trong ph m vi 1024 cylinder đ u tiên.2 • Khi tính kích thư c c a không gian swapping. còn các thư m c khác – ch nào tùy thích. vi c đ t h th ng t p tin Linux lên vài phân vùng riêng r là có ý nghĩa. kích thư c chính xác c a không gian swap ph thu c l n vào chương trình s đư c cài đ t. thì phân vùng này có th không c n thi t. ho c vì ít kinh nghi m s d ng nên làm h ng t p tin h th ng quan tr ng. Dù HĐH Linux có n đ nh và đáng tin c y đ n đâu. Bây gi chúng ta xem xét trư ng h p đĩa v i s cylinder l n hơn 1024. Nhân ti n. Như v y trong trư ng h p này.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa 29 n ng. cũng như không nh t thi t ph i đ t vào phân vùng ch a các t p tin khác c a HĐH. NT Loader không nh t thi t ph i đ t vào phân vùng NTFS. Ví d . Nói chung. c n nh r ng kích thư c quá l n có th là vô ích. Như đã nói trên. Tuy nhiên. nh ng ý ki n nói trên đã đ đ b n đ c t tìm ra phương án phân chia đĩa c a mình. thì khi cài đ t l i nh ng d li u đã làm ra và ghi nh trong thư m c cá nhân s b m t (n u không có b n sao chép). Theo tác gi th y. N u dành cho thư m c này m t phân vùng riêng và khi cài đ t không đ nh d ng l i chúng. Ph n l n nh ng gói chương trình này đư c cài vào thư m c /usr. Trong tiêu chu n v h th ng t p tin c a Linux FHS (c th xin xem chương ??) cũng có l i khuyên v vi c đ t thư m c /usr lên m t phân vùng riêng. có nhà chuyên gia khuyên nên dành cho h th ng t p tin Linux ba phân vùng (n u tính c swap thì thành 4). 1 Gbyte là đ ) s ch a h th ng t p tin g c (/). Ví d . Vi c phân chia như v y d a trên nh ng lý l sau. nh ng đ ngh c a tác gi cho ra b ng t ng k t sau: 2 Xin cám ơn bác Tony Lý v m c này . Trong trư ng h p ngư c l i hãy phân chia đ t ng s dung lư ng c a b nh o (g m RAM và phân vùng swap) không nh hơn 128 Mbyte. Còn phân vùng th ba đư c g n vào thư m c /usr. T t c các ph n còn l i c a Linux và các chương trình h tr theo nguyên t c có th đ t vào m t phân vùng. thì không c n đ n không gian swap. ch nên suy nghĩ v v n đ dung lư ng c a phân vùng swap khi có m t đĩa nh và ít b nh RAM. đ i v i Linux có th đ t thư m c g c cùng v i thư m c con /boot vào các cylinder “th p” (trong vòng 1024 đ u tiên). Phân vùng th nh t (theo ý ki n cá nhân tác gi . T t nhiên. T nh ng gì đã nói đ n ph n trư c (h n ch dung lư ng đĩa c ng). ho c đơn gi n là mu n cài đ t m t b n phân ph i khác. b n đ c mu n c p nh t phiên b n m i c a b n phân ph i. N u như t t c đư c cài đ t vào m t phân vùng. s b m t c nh ng chương trình đã cài t mã ngu n. hay cài b ng phương pháp khác. thì nh ng chương trình nói trên s đư c gi l i và có th s làm vi c (r t có th c n vài c u hình nh ) sau khi cài đ t l i h th ng. Còn n u như b n đ c có 128 Mbyte RAM hay nhi u hơn. Phân vùng th hai dành cho thư m c /home. Trên máy tính v i 16 Mbyte RAM khi cài đ t Linux v i c u hình chu n và các chương trình ng d ng chu n thì 48 Mbyte không gian swapping là đ . Còn n u cài đ t Linux v i c u hình nh nh t.2. Trong t t c m i trư ng h p t t nh t tránh dùng swap vì nó ch m hơn RAM nhi u. trong trư ng h p ch có m t đĩa nh . thì th nh tho ng cũng c n cài đ t l i.

n u như b n đ c ch có Windows 95 v i FAT16. nh ng ngư i dùng Linux m i – n u như mu n phân chia l i đĩa mà không làm m t thông tin. thì m t phân vùng FAT16 cũng không th a. k c trong trư ng h p h th ng có v n đ . Nhưng không nên đ phân vùng này l n. Và không c n gì hơn ngoài chương trình này. • phân vùng chính th ba dành cho swap c a Linux (l i khuyên v kích thư c c a phân vùng này xem trên). • trong phân vùng m r ng t o các phân vùng lôgíc cho m i HĐH s cài đ t: Windows 98. thì hãy tìm chương trình Partition Magic c a công ty Power Quest (http://www. Ngư i ta nói r ng như v y tăng t c đ làm vi c trong Linux (cũng d hi u vì đ u đ c ít ph i ch y hơn). Nhưng chúng ta đang xem xét trư ng h p đã có HĐH nào đó trên đĩa và c n phân chia đĩa mà không làm m t thông tin. Nh ng l i khuyên này đưa ra v i gi thi t r ng. h th ng t p tin FAT16 đư c h tr trên m i HĐH. 2. vì th phân vùng này có th ph c v cho vi c trao đ i t p tin gi a các h th ng. v i đ nh d ng FAT16 (DOS). . trên m i h đi u hành đ u có phiên b n riêng c a chương trình này. N u như b n đ c có 2. fdisk không thích h p cho nh ng m c đích như v y.2 Chương trình đ phân chia đĩa Sau khi hoàn thành k t ho ch chia đĩa. N u như trên máy đã cài đ t Windows NT hay có FAT32. Trong thành ph n các b n phân ph i Red Hat và BlackCat (r t có th trong các b n phân ph i khác) có chương trình fips. ch có đi u phân vùng swap t t hơn đ t trên đĩa khác v i đĩa dành cho Linux. b n đ c ch có m t đĩa c ng.30 Cài đ t h đi u hành Linux • ph n kh i đ ng c a t t c các h th ng Microsoft đ t vào phân vùng chính đ u tiên c a đĩa. và đ ng th i cho các h th ng t p tin /home và /usr c a HĐH Linux (trong /home s đ t các t p tin riêng c a ngư i dùng. không ch a b t ký d li u nào. • ph n còn l i c a đĩa đ t thành phân vùng m r ng.5. thì v n s d ng đư c nh ng l i khuyên này.powerquest. Th nh t. kích thư c kho ng 1 Gbyte. c n l a ch n công c đ đưa k ho ch này thành hi n th c. Vì th l i khuyên c a tác gi v i b n đ c. thì có th đ Windows trên phân vùng đ u tiên. Th hai. ph c v cho phân chia đĩa. còn trong /usr – chương trình s cài đ t). Windows NT/2000/XP. Tuy nhiên. theo ý ki n c a ngư i dùng thì không nên s d ng chương trình này. trong đó có Linux. Chính vì v y hãy dành cho phân vùng này kho ng 256 ho c 512 Mbyte. b n đ c có th kh i đ ng t đĩa m m DOS (t m th i khi chưa làm quen v i Linux m t cách “tư ng t n”) và th y đư c r ng đĩa c ng làm vi c bình thư ng. T t nhiên. Chương trình phân chia đĩa đư c bi t đ n nhi u nh t là fdisk. vì FAT16 s d ng không gian đĩa r t không h p lý. n u như phân chia đĩa tr ng. • phân vùng chính ti p theo dành cho thư m c g c (/).com) và s d ng chương trình này.

và hơn n a khác v i đĩa m m kh i đ ng DOS. N u HĐH Windows NT đã đư c cài đ t. Dùng chương trình Partition Magic đ l y m t ph n đĩa tr ng và t đó t o ra phân vùng v i d ng ext2(3) (h th ng t p tin Linux) và phân vùng swap.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader Trong ph n này. chương trình này (th m chí trong phiên b n dành cho DOS) cung c p m t giao di n đ h a d s d ng có h tr chu t. nh ng thông tin đã đưa đ đ b n đ c l p k ho ch và th c hi n vi c phân chia đĩa thành các phân vùng. không ch t o đư c phân vùng m i t ch tr ng trên đĩa. vì “quan h ” c a chúng đ i v i vi c cài đ t Linux hoàn toàn gi ng nhau. T c là c n tr l i “Yes. Đây cũng là m t phương án kh i đ ng. Và như th có th s d ng chương trình này đ kh i đ ng Linux. Các bư c cài đ t có th mô t như sau: 1. Ngoài ra. N u như b n đ c chưa cài đ t Linux bao gi .com và boot. khi nói v Windows NT xin ng m hi u c Windows 2000 và NT. sau khi kh i đ ng h th ng không còn yêu c u đĩa m m n a. trong quá trình cài đ t nh t đ nh ph i t o ra các đĩa m m kh i đ ng Linux.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 31 Th nh t. Trong khi cài đ t c n chú ý đ n nh ng đi m sau: • th nh t. Khi này. nghĩa là trình kh i đ ng OS Loader cũng đã đư c cài đ t. và m i thao tác cũng như thay đ i đ u th y rõ ràng. thì trư c khi b t đ u c n chu n b đĩa m m kh i đ ng và ph c h i Windows NT. s d ng đ đ c các đĩa m m khác. Cách tính kích thư c c a chúng đã nói trên. t t c nh ng cài đ t và c u hình trư c đó s đư c ghi l i). mà còn có th di chuy n các phân vùng đã có theo ý mu n. Tuy nhiên . Đi u này r t quan tr ng v i ngư i dùng m i. 3. /dev/hda1 s dành cho phân vùng FAT16). Chương trình t o đĩa ph c h i Windows 2000/XP có th ch y t trình đơn h th ng (l nh Backup trong Start/Program/Accessories). ntdetect. có th b nó ra kh i . Đ t o đĩa m m kh i đ ng ch c n đ nh d ng l i đĩa m m. Tác gi hy v ng r ng b n đ c đã sao lưu nh ng thông tin có giá tr c a mình. Khi t o phân vùng c n đ ý không cho ranh gi i gi a các phân vùng c t l n nhau. Vì th ti p theo chúng ta s xem xét các phương án cài đ t hai HĐH trên m t máy tính. tùy thu c vào b n phân ph i) khi đư c h i có t o đĩa m m kh i đ ng hay không. Chúng ta gi thi t là Windows NT đã đư c cài vào phân vùng /dev/hda2 (n u như b n đ c nh . chương trình này cho phép phân chia l i đĩa mà không làm m t thông tin (t c là. make a BOOT DISK” (hay tương t th . 2. Th hai. Đĩa m m này s đư c dùng đ n sau. Cài đ t Linux theo ch d n c a b n phân ph i. có th s d ng đĩa m m này đ kh i đ ng Linux.ini t thư m c g c c a đĩa kh i đ ng NT. 2. r i sao chép lên đó các t p tin ntldr.2. Tác gi cho r ng.

4. Như v y LILO s đư c cài vào sector đ u tiên c a /dev/hda3 Theo nguyên t c. thì có th t o t p tin bootsect. Vì th n u b n đ c cài LILO vào MBR. • th hai.lnx3 6. 5. Tuy nhiên đây cũng không có v n đ gì. đ nh d ng MBR t o b i LILO và Windows (DOS) khác nhau. Sau khi cài đ t xong. Đĩa m m này còn c n thi t cho c u hình đ kh i đ ng nhi u HĐH. thì không ph i m i th đã h ng h t. 3 . [root]# mount -t vfat /dev/fd0 /mnt/floppy chuy n vào thư m c /mnt/floppy [root]# cd /mnt/floppy và th c hi n câu l nh [root]# dd if=/dev/hda3 of=/mnt/floppy/bootsect. thì đây là kh năng duy nh t). khi cài đ t Linux c n cài LILO vào sector đ u tiên c a phân vùng dành cho thư m c g c (/) c a Linux. kh i đ ng Linux b ng đĩa m m (n u như b n đ c cài LILO vào phân vùng c a Linux và không đ ng gì đ n MBR. Tác gi không bi t (chưa th ) có th kh i đ ng không c n đĩa m m không. thì c u ph c h i l i MBR c a Windows. ch không ph i vào sector kh i đ ng chính c a đĩa (MBR). Chúng ta gi thi t Linux đư c cài vào phân vùng /dev/hda3. T m th i nhân Linux còn chưa h tr t t vi c ghi lên phân vùng NTFS. K t qu cu i cùng (kh i đ ng qua NT Loader) v n có th đ t đư c nhưng c n b ra m t chút công s c.32 Cài đ t h đi u hành Linux cách kh i đ ng này cũng có đi u ti n. Sao chép sector kh i đ ng c a Linux vào m t t p tin. ch c n sao chép sector kh i đ ng qua đĩa m m như đang trình bày. V n đ ch . t p tin này s c n đ trình kh i đ ng Windows NT/2000 có th kh i đ ng Linux. Tác gi cũng s nói cách ph c h i. Ch s d ng trong trư ng h p “b t đ c dĩ”. Vi c sao chép th c hi n như sau: đ u tiên g n m t đĩa m m tr ng (m i mua thì càng t t). b ng câu l nh: [root]# shutdown -h now Ghi chú: n u đĩa C: (/dev/hda1) có đ nh d ng FAT. n u phân vùng chính đ u tiên có đ nh d ng NTFS. n u như b n đ c cài LILO vào MBR. nhưng t t hơn h t là b n đ c cài LILO ngay l p t c vào sector đ u tiên c a phân vùng đã cài Linux. vì th không nên s d ng thư ng xuyên.lnx trong thư m c g c c a đĩa C:.lnx bs=512 count=1 đ ghi n i dung sector kh i đ ng c a đĩa /dev/hda3 vào t p tin /mnt/floppy/bootsect. Ti p theo c n kh i đ ng l i đ vào Windows NT.

Sau đó đăng nh p vào tài kho n nhà qu n tr (administrator). Trong trư ng h p này b n ghi kh i đ ng Windows NT (hay 2000) s b xóa. 7. N u ch n LINUX.conf. Trong trình đơn (th c đơn) c a trình kh i đ ng c n ch n l nh Recover. N u Linux đư c cài vào phân vùng /dev/hda3. t c là thay th /dev/hda thành /dev/hda3. /dev/hda. Trong NT c n sao chép t p tin bootsect. Kh i đ ng Windows NT t đĩa m m kh i đ ng (đã t o trư c khi cài đ t Linux. Dùng b t kỳ trình so n th o nào. Ph c h i l i b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa. Tác gi dùng l nh này thành công.lnx="LINUX" (t t nhiên. N u như b n đ c v n còn mu n s d ng trình kh i đ ng OS Loader c a NT. hay chính xác hơn là vào thư m c g c c a phân vùng mà t đó kh i đ ng Windows NT. 2. 3. Còn bây gi chúng ta s xem xét trư ng h p b n đ c (do vô tình hay c ý) cài đ t LILO vào b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa (Master Boot Record. ch không mu n dùng LILO.2.lnx vào thư m c g c c a đĩa C:. đ u t p tin này có liên k t đ n phân vùng kh i đ ng theo m c đ nh. thì hãy ch y câu l nh mount và tìm k t qu tương t như sau4 : 4 có nghĩa là tìm phân vùng đã g n vào thư m c g c /.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 33 Vì MBR chưa có gì thay đ i. T p tin bootsect. n u không có thì b n đ c c n tìm m t máy khác đang ch y Windows NT r i t o). r i ch n ch đ Command mode. trong ví d này là /dev/hda3 . Nh p l nh cd /etc và m t p tin lilo.init ch a trong đó (nh ng t p tin này có th n!).lnx có th đ t thu c tính ch đ c (read-only). Sau đó tìm t p tin boot. m c dù trong m t s bài báo nói cách ph c h i MBR như v y không ph i lúc nào cũng làm vi c. 5.ini và thêm vào dòng sau: C:\bootsect. Đây có th là phân vùng FAT16 hay phân vùng NTFS. và trong trình đơn ch n h đi u hành s có LINUX. thì c n ghi cái đó. ví d . MBR). Đ c đi m đ nh n ra phân vùng này là hai t p tin ntldr và boot. ví d . N u như b n đ c không nh đã cài Linux vào đâu. nên Windows NT s kh i đ ng. thì LILO s đư c ch y và sau đó nó (LILO) s n p Linux. trong d u ngo c kép b n đ c có th đ t tên b t kỳ. thì nh ng bư c trên có thay đ i m t chút: thay cho bư c th 6 c n làm các thao tác sau. Trong Windows 2000 có các l nh chuyên dùng fixboot và fixmbr (ch y t console ph c h i h th ng). Kh i đ ng l i máy tính t đĩa m m kh i đ ng Linux và đăng nh p vào h th ng v i quy n ngư i dùng root. CoolEdit c a Midnight Commander. đ thay th giá tr này thành phân vùng đã cài Linux lên (chính xác hơn là thành phân vùng đư c g n như g c (/) c a Linux). 1. 4. Ch y hai l nh này theo th t đã ch ra.) 8. S d ng câu l nh fdisk /mbr. Vi c còn l i là kh i đ ng l i máy tính m t l n n a. và vi c kh i đ ng Windows NT (bư c th 6 trên) là không th . Sau đó Windows 2000 s kh i đ ng bình thư ng.

thì l a ch n t t hơn cho trình kh i đ ng là chương trình có trong thành ph n c a m i b n phân ph i HĐH Linux – GRUB (GRand Unified Bootloader). 7. Trong nh ng phiên b n m i c a các b n phân ph i Linux m i khi này có th ch n c u hình cho nh ng h đi u hành đã có trên máy.7.2 C u hình GRUB GRUB có m t giao di n trình đơn đ t đó ngư i dùng có th ch n m t m c (m t h đi u hành) b ng các phím mũi tên r i nh n <Enter> đ kh i đ ng. M t s b n phân ph i. n u trên máy đã cài Windows 98 v i h th ng t p tin FAT16. Ch y l nh /sbin/lilo đ ghi trình kh i đ ng vào phân vùng /dev/hda3 (c n ch y l nh lilo không có tham s ). # Modified by YaST2. b n ghi kh i đ ng c a Windows đư c gi nguyên v n. M c dù vi c t đ ng c u hình này h t s c thu n ti n. 2. Nh đó sau khi cài đ t b n có th ch n kh i đ ng Linux ho c h đi u hành (thư ng là Windows) đã có. Last modification on Sun Apr 2 22:22:11 MSD 2006 color white/blue black/light-gray .7. Hãy xem ví d m t t p tin như v y dư i đây: # GRUB example configuration file on the teppi’s openSUSE system.1 Cài đ t GRUB Cách d nh t đ có th cài đ t trình kh i đ ng GRUB là ch n dùng trình kh i đ ng này trong quá trình cài đ t h th ng Linux c a b n. và ph c h i MBR c a Windows. Th c hi n các bư c 6-8 như trên.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB Như đã nói trong ph n l a ch n chương trình kh i đ ng. Đ dùng đư c trình đơn đó. Thông thư ng t p tin này đư c t o ra khi cài đ t. D dàng đoán ra r ng. Đây chính là đi u chúng ta c n.lst’ n m trong thư m c kh i đ ng /boot. b n c n m t t p tin c u hình ‘menu. “quy trình” ph c t p v i hai l n kh i đ ng l i ch đ chuy n sector kh i đ ng Linux t MBR vào sector đ u tiên c a phân vùng dành cho Linux. B n đ c đã có th ch n HĐH s kh i đ ng và đi u khi n máy tính c a mình. 2.34 /dev/hda3 on / type reiserfs (rw) Cài đ t h đi u hành Linux 6. Chúng ta s xem xét c u hình GRUB trong ph n ti p theo. S có c nh báo v vi c phân vùng không ph i là đ u tiên trên đĩa. 2. Quá trình cài đ t Linux k t thúc đây. nhưng s có ích n u b n bi t đư c cách c u hình Linux đ x lý nh ng l i có th x y ra và hơn th n a bi t cách c u hình đ kh i đ ng h đi u hành mong mu n khi không có t đ ng c u hình. ví d Xandros còn t đ ng tìm th y nh ng h đi u hành đã có này và thêm chúng vào t p tin c u hình c a GRUB.

M i ph n đ u b t đ u b ng l nh ‘title’ theo sau là tên s hi n th trong trình đơn. v. Trong trư ng h p này là sau 8 giây. Tùy ch n default ch ra h đi u hành kh i đ ng theo m c đ nh (n u không đ ng vào bàn phím khi kh i đ ng).0)/vmlinuz-xen root=/dev/hda5 vga=0x31a selinux=0 splash=silent resume=/dev/hda7 showopts module (hd0. Tùy ch n color dùng đ ch n màu cho trình đơn (hãy th nó!).2. Ngoài dòng chú thích GRUB cũng b qua nh ng dòng tr ng.0)/xen. nh ng tùy ch n có liên quan đ n giao di n c a trình đơn. ph n đ u tiên là đ kh i đ ng “SUSE LINUX 9.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB default 0 timeout 8 ###Don’t change this comment . Hãy nh l i.0) makeactive chainloader +1 ###Don’t change this comment .0)/initrd ###Don’t change this comment . B n có th ghi b t kỳ câu gì mong mu n vào dòng này và không nh hư ng gì đ n công vi c c a chương trình.gz dom0_mem=196608 module (hd0. Sau nh ng thi t l p chung là ph n thi t l p cho t ng h đi u hành c th . Đây là m t đi m m nh c a GRUB so v i LILO.3”. trong GRUB vi c đánh s đư c b t đ u t ‘0’ ch không ph i ‘1’. sau khi thay đ i c u GRUB không c n ph i ch y b t kỳ l nh nào đ nh ng thay đ i này có hi u l c. Có th b n đã đoán ra nh ng dòng b t đ u b ng ký t ‘#’ là nh ng dòng chú thích. . S ‘0’ ch ra đó là h đi u hành th nh t trong danh sách (t c là SuSE Linux 9. nên b n có th nh p b t kỳ th gì vào phía sau. ph n th hai – “Windows”. Chúng s đư c c p nh t m t cách t đ ng trong l n kh i đ ng sau.0)/vmlinuz root=/dev/hda5 vga=0x31a selinux=0 splash=silent resume=/dev/hda7 showopts initrd (hd0.0)/initrd-xen 35 ###Don’t change this comment . .YaST2 identifier: Original name: floppy### title Floppy root (fd0) chainloader +1 Tác gi nghĩ r ng c n gi i thích c th hơn m t chút v t p tin này.YaST2 identifier: Original name: xen### title XEN kernel (hd0. đ u t p tin là nh ng thi t l p chung (global options). . Tùy ch n timeout cho bi t GRUB s kh i đ ng m t cách t đ ng sau kho ng th i gian ch ra (tính theo giây) n u không nh n phím nào. Chúng đư c đ t trư c các m c b t đ u b ng ‘title’.YaST2 identifier: Original name: windows### title Windows map (hd0) (hd1) map (hd1) (hd0) rootnoverify (hd1. Như b n th y trong t p tin c u hình trên.3).v.YaST2 identifier: Original name:linux### title SUSE LINUX 9.3 kernel (hd0. Khác v i trư ng h p LILO. Và vì l nh này hi n th tham s m t cách nguyên v n.

1. thì trong quá trình cài d t Linux c n ch n phương án cài LILO vào b n ghi kh i đ ng chính (Master Boot Record). còn phân vùng /dev/hda2 ch a Linux.8. 5 .4.conf và câu l nh /sbin/lilo. LILO có th n m b n ghi kh i đ ng c a phân vùng chính đư c kích ho t và ch a thư m c g c c a Linux ho c th m chí trên phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng. Tuy nhiên tác gi chưa nhìn th y s c n thi t c a ng d ng này (n u đã ch n LILO làm trình kh i đ ng chính thì hãy s d ng cho “tr n b ”). n u b n mu n s d ng trình kh i đ ng LILO.4 Gbyte thì hãy đ c k các ph n 2. N u dung lư ng đĩa c ng vư t quá 8. LILO đư c c u hình b ng t p tin /etc/lilo. Bư c ti p theo c n c u hình LILO đ có th kh i đ ng các HĐH theo l a ch n. Trong trư ng h p đó MBR c n ph i có kh năng n p LILO.36 Cài đ t h đi u hành Linux T t nhiên đây không ph i là t t c nh ng kh năng s d ng c a GRUB. ví d khi MBR là trình kh i đ ng c a MS-DOS hay Windows.txt root = current image = /boot/vmlinuz-2. Dùng chương trình Partition Magic đ l y ph n không gian đĩa còn tr ng và trên đó t o ra m t phân vùng ext2(3) (h th ng t p tin Linux) và m t phân vùng swap. 2. chúng ta s đưa ra các bư c c n th c hi n đ có th kh i đ ng nhi u HĐH. Trình kh i đ ng LILO không b t bu c ph i cài đ t vào b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa.1 S d ng trình kh i đ ng LILO Cài đ t và c u hình LILO Gi ng như trư ng h p Windows NT. 2. Chúng ta xem xét m t ví d nh c a t p tin c u hình LILO.5 4. 3. vì th chúng ta s không xem xét đ n. Cách chia đĩa đã nói trên. Trong ví d này chúng ta s coi như thi t b /dev/hda1 là phân vùng v i DOS/Windows.22 label = linux read-only other = /dev/hda1 Ghi chú. C n nh r ng. Câu l nh này dùng đ cài đ t (hay cài đ t l i) LILO. nhưng đ i v i ngư i dùng m i thì như v y là đ .5. T o các đĩa m m kh i đ ng theo nguyên t c là không b t bu c. Trư c khi cài đ t Linux hãy chu n b đĩa m m kh i đ ng Windows. Sau m t th i gian làm vi c v i Linux và có đ kinh nghi m b n s bi t cách tìm thêm thông tin v trình kh i đ ng tuy t v i này.3 và 2. nhưng tác gi khuyên b n đ c nên làm. Cài đ t Linux theo ch d n đi kèm v i b n phân ph i.8 2. Trong trư ng h p đó /etc/lilo.conf có d ng g n như sau: boot = /dev/hda2 compact delay = 50 # message = /boot/bootmesg.

N u như tên không đư c nh p sau kho ng th i gian ch trên dòng delay (tính theo ph n mư i giây – c n nhân v i 0. s kh i đ ng Linux theo m c đ nh. Dòng table=<device> cho bi t tên thi t b ch a b ng phân chia đĩa. Trong ví d này. LILO s không đưa thông tin v phân chia đĩa cho h đi u hành đư c kh i đ ng n u bi n này không đư c đưa ra. LILO. Câu l nh này (trong tài li u . c n th c hi n câu l nh /sbin/lilo.2. sau khi thay đ i ch d n đ n b ng phân chia đĩa. B t đ u t dòng image là các ph n nh c a t p tin c u hình. Đi u này có th c n thi t khi mu n kh i đ ng c Windows 98 t trình đơn c a NT Loader (trong trư ng h p này s có 3 HĐH: Linux. thì trong thư m c g c c a đĩa /dev/hda1 (đĩa C: trong h th ng thu t ng Microsoft) c n có trình kh i đ ng ph (không ph i là chính).ini b ng không.dos l y t thư m c g c c a đĩa ch a NT Loader.1 giây).dos label = win trong đó bootsect. N u b n đ c mu n kh i đ ng Windows tr c ti p t ph n nh sau vào /etc/lilo. c n ch y câu l nh /sbin/lilo đ nh ng thay đ i có hi u l c. Windows NT và Windows 98.conf theo ý mu n.ini c n đ t khác không (th i gian ch đư c tính theo giây).8 S d ng trình kh i đ ng LILO table = /dev/hda label = dos Vài l i gi i thích cho ví d : Dòng boot cho bi t thi t b kh i đ ng.) Đ ng quên r ng. n u vì m t lý do nào đó b n mu n th y trình đơn này thì giá tr timeout trong t p tin boot. Có th ch ra h đi u hành đư c kh i đ ng theo m c đ nh khi thêm m t dòng có d ng default=dos. t c là thay đ i bi n table. m i ph n tương ng v i m t h đi u hành s kh i đ ng theo l a ch n c a ngư i dùng. Ch c n đ t th i gian ch kh i đ ng trong t p tin boot. Trong m i ph n như v y có m t dòng label. thì s kh i đ ng HĐH theo m c đ nh.conf: other = /boot/bootsect. N u đ t dòng (g i là ph n nh thì t t hơn) other = /dev/hda1 trong t p tin /etc/lilo. tính năng (nén) này tăng t c đ c a kh i đ ng đ u.conf. Câu l nh message dùng đ đưa ra thông báo theo ý mu n khi kh i đ ng. vì ph n c u hình tương ng v i Linux n m đ u tiên trong t p tin. (M t s h đi u hành có công c khác đ xác đ nh là đã đư c kh i đ ng t phân vùng nào. trong trình đơn c a LILO n u ch n dos thì s hi n ra trình đơn c a NT Loader r i t đó ch n m t trong hai HĐH Windows đ kh i đ ng). Tuy nhiên. 37 Dòng compact b t ch đ nén t p tin map – t p tin ch a đ c tính c a nhân đư c kh i đ ng. Trên m t máy c a tác gi đó n m trình kh i đ ng NT Loader (vì Windows NT đư c cài đ t trư c Linux). t c là s d ng tên đã đ t trên dòng label. thì hãy thêm 5. đ không th y trình đơn kh i đ ng c a NT Loader. Trên dòng này ghi tên c n nh p vào d u nh c LILO hay tên s hi n th trong trình đơn c a LILO đ có th ch n HĐH mu n kh i đ ng. Sau khi s a xong t p tin /etc/lilo. và LILO kh i đ ng thành công Windows NT.

ví d . thì b n đ c s đư c bi t thêm thông tin chi ti t v nh ng gì l nh /sbin/lilo s th c hi n. thì n i dung cũ c a sector này s t đ ng đư c ghi nh vào m t t p tin. N u t p tin này đã có trên đĩa. hãy th c hi n câu l nh này v i tham s -t. Khi có tham s này s th c hi n t t c các th t c cài đ t trình kh i đ ng. Cũng có th ph c h i MBR cũ khi c n thi t b ng câu l nh /sbin/lilo v i tùy ch n -u.NNNN có th s d ng đ ph c h i n i dung cũ c a sector kh i đ ng. thì nó không b ghi đè lên. Đ k t thúc ph n nói v LILO này chúng ta s xem xét vài khó khăn có th xu t hi n khi s d ng LILO.NNNN. không nh t thi t ph i dùng /boot/boot. 0300 – tương ng /dev/hda. Khi LILO đư c n p. Câu l nh đ th c hi n có d ng: [root:~#] dd if=/boot/boot.NNNN. n u không còn cách ph c h i nào khác đơn gi n hơn. .v. Khi /sbin/lilo ghi đè n i dung m i lên sector kh i d ng. nó đưa ra màn hình t “LILO”. câu l nh này ch làm vi c đúng v i đi u ki n là thư m c LILO (t c là /boot) không thay đ i k t khi cài đ t. tr vi c thay đ i t p tin map. mà s đư c kích ho t trong l n kh i đ ng ti p theo. mà không thay đ i b ng phân chia đĩa. 0800 – /dev/sda. thì qua s ch cái đưa ra có th nh n đ nh v nguyên nhân xu t hi n v n đ . Sau khi cài đ t l i trình kh i đ ng c n kh i đ ng l i máy tính và th các phương án kh i đ ng khác nhau đ ki m tra. 6. . t c là ch ch y th c u hình m i. Khi này m i ch cái bi u th s k t thúc m t hành đ ng nào đó hay k t thúc m t bư c n p LILO. • Không ch cái nào hi n ra – không có ph n nào c a LILO đư c n p.0300 of=/dev/hda bs=446 count=1 hay [root:~#] dd if=/boot/boot. v. . Trư c khi ch y /sbin/lilo đ thay đ i bư c kh i đ ng. và cách kh c ph c (n u có th ). Theo m c đ nh đó là t p tin /boot/boot. và không đ ng gì đ n b ng phân chia đĩa). trong đó NNNN tương ng v i s c a thi t b . N u cho thêm tùy ch n -v. T p tin /boot/boot.38 Cài đ t h đi u hành Linux hư ng d n g i là map-installer) cài đ t trình kh i đ ng ph .0800 of=/dev/hda bs=446 count=1 (bs=446 vì ch ph c h i chương trình kh i đ ng. L nh này ch thay đ i mã chương trình kh i đ ng n m trong MBR. N u kh i đ ng b b ngưng gi a ch ng. và b ng phân chia đĩa. Tuy nhiên có th đ t m t tên khác đ ghi sector kh i đ ng. MBR c a MS-DOS có th đư c ph c h i b ng cách kh i đ ng vào DOS t đĩa m m (CD) r i ch y câu l nh fdisk /mbr (xem trên). Ho c LILO không đư c cài đ t. b n ghi sector kh i đ ng. ho c phân vùng ch a LILO chưa đư c kích ho t. Nhưng c n bi t r ng.

b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo. Thông thư ng thì v n đ n y sinh do đĩa x u (có khuy t t t) hay không đ t đúng c u trúc hình h c c a đĩa. 2. Có th ph c h i l i LILO b ng cách ch y l nh /sbin/lilo (n u LILO đư c cài vào MBR). • LI – trình kh i đ ng chính đã n p đư c trình kh i đ ng ph . • LIL? – trình kh i đ ng ph đã đư c n p vào đ a ch không đúng. thì Linux s không th kh i đ ng.– b ng mô t trong t p tin map b phá h y. và sau đó m i cài đ t Windows 95/98 hay MS-DOS.2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux Khi cài đ t MS-DOS và Windows 95/98. Mã l i hai ký t cho bi t nguyên nhân c th c a v n đ (cách gi i mã c n tìm trong tài li u k thu t c a LILO). nhưng không ch y đư c nó.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo. Thông thư ng do l i đưa ra c u trúc hình h c c a đĩa ho c t p tin /boot/boot. • LIL. nhưng nó không th n p trình kh i đ ng ph .8. N u LILO không d ng l i đây. và d u kích ho t trong b ng phân vùng s đư c chuy n sang phân vùng MS-DOS (Windows 95/98).8 S d ng trình kh i đ ng LILO 39 • L [mã l i] – trình kh i đ ng chính đã đư c n p và đã ch y (t c là đã nh n đư c quy n đi u khi n). thì v n đ thư ng d gi i quy t.3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS Nh ng phiên b n nhân Linux m i nh t h tr kh năng đ t các t p tin c n thi t trên giai đo n kh i đ ng vào h th ng t p tin MS-DOS (hay UMSDOS). n u như b n đ c đ u tiên cài đ t Linux.2. Như th . ho c kích ho t phân vùng ch a LILO (n u LILO đư c cài vào phân vùng chính).8. nhưng nó không th n p b ng mô t t t p tin map. trình kh i đ ng c a chúng (không ph thu c vào ý mu n c a b n đ c) đư c ghi vào Master Boot Record (MBR). nên cho phép gi i quy t nhi u v n đ c a đĩa l n. Mà trình kh i đ ng MS-DOS và Windows 95/98 ch “bi t” chuy n quy n đi u khi n cho sector đ u tiên c a phân vùng kích ho t. • LIL — trình kh i đ ng ph đã đư c ch y. Thông thư ng do l i đưa ra c u trúc hình h c c a đĩa ho c t p tin /boot/boot. ho c t p tin boot/boot. khi mà thư m c /boot không th n m trên phân vùng dành cho Linux. r i ch y /sbin/lilo. 2. Vì trong ph n l n các trư ng h p phân vùng DOS chi m các vùng đĩa đ u (không có h n ch c a BIOS). Khi có v n đ sau khi cài đ t m t h đi u hành khác sau Linux. Nguyên nhân thư ng do khuy t t t c a đĩa ho c không đưa đúng c u trúc hình h c c a đĩa. s a l i t p tin c u hình LILO (thêm ph n nh cho HĐH m i). • LILO – t t c các ph n c a LILO đư c n p thành công. . mà ti p t c đưa ra m t chu i vô t n các mã l i. Có th là l i đưa c u trúc hình h c c a đĩa.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo. thư ng có th gi i quy t b ng cách kh i đ ng vào Linux b ng đĩa m m kh i đ ng.

khi có phân vùng kích ho t là DOS hay Windows. Đ i v i nh ng ngư i dùng m i thì s thu n ti n hơn khi s d ng loadlin. zImage là đ nh d ng nh phân cũ c a nhân.fgan.exe và nhân ( nh c a nhân) lên m t trong các đĩa mà DOS nh n ra.exe vào thư m c c a ngư i dùng root 7 Ghi chú.exe không yêu c u ph i cài đ t. bzImage)7 . Tuy nhiên. b ng câu l nh reboot.40 Cài đ t h đi u hành Linux Đ th c hi n phương án kh i đ ng này.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin. /dos/linux). nhân khi gi i nén có kích thư c lên t i 2 Mbyte. • Trên máy tính c a b n (t t nhiên v i b x lý 386 ho c cao hơn) c n cài đ t DOS hay WINDOWS 95. Vì th h thư ng s d ng LILO không đúng cách.73) có kích thư c lên t i 1 Mbyte. và chuy n t t c các t p tin t thư m c /boot vào đó.exe đ kh i đ ng và b t đ u tìm hi u Linux. Kh năng này bi n loadlin. v trí m i c a thư m c /boot c n ch ra trong t p tin /etc/lilo. và cu i cùng ch y l nh /sbin/lilo. Phương án kh i đ ng này đư c khuyên s d ng cho ngư i dùng Linux m i. Chương trình loadlin.6 c a loadlin.exe Không ch các t p tin kh i đ ng và nhân có th n m trong phân vùng DOS.exe. vì chương trình này h tr “kh i đ ng lôgíc” c a máy tính. do Hans Lermen (lermen@elserv.ffm. Phiên b n này có th s d ng b nh m r ng. c n làm gì đ có th s d ng chương trình loadlin. t o trong đó m t thư m c (ví d . Phiên b n 1. m t s b n phân ph i còn có gói cài đ t cho chương trình này.exe không có nghĩa là Linux làm vi c dư i DOS.de) vi t.6 Loadlin. bzImage là đ nh d ng m i hơn (s phiên b n nhân l n hơn 1. 2. thư m c /boot đư c chuy n thành liên k t tư ng trưng đ n thư m c /dos/linux. “không vào hang c p sao b t đư c c p”. m c dù b n đ c có th thay th zImage thành bzImage 6 . thông thư ng ghi t p tin loadlin. • C n có nh nén c a nhân Linux (zImage. và sau đó DOS đư c thay th hoàn toàn b ng Linux.exe thành m t công c tuy t v i đ kh i đ ng Linux khi có v n đ v i LILO. thì ph i kh i đ ng l i máy tính.exe. ch c n đ t chương trình – t p tin loadlin. Vi c s d ng loadlin. mà c ti n trình kh i đ ng Linux nói chung có th đư c t ch c t DOS. Chương trình này thư ng có trên các đĩa c a b n phân ph i. c n phân vùng DOS ch đ đ c/ghi. và k t qu là không th kh i đ ng đư c b t kỳ h đi u hành nào (tác gi cũng đã rơi vào trư ng h p như v y). ví d .conf. Như v y. có th n p các nhân l n (các bzImage) và các nh đĩa o (initrd) tr c ti p vào vùng b nh n m trên. Ti p theo chúng ta s ch nói v các t p tin zImage.exe cung c p cách kh i đ ng Linux t c ng an toàn nh t. Ph n l n ngư i dùng m i (và không ch h ) không đ kiên nh n đ đ c tài li u r t hay nhưng r t dài (và l i vi t trên ti ng Anh n a) c a LILO.exe làm vi c v i m i c u hình DOS và có r t ít h n ch . Có th dùng chương trình này đ kh i đ ng Linux t CD ho c t đĩa trong m ng mà không c n s d ng đĩa m m kh i đ ng.3. Kh năng này th c hi n nh chương trình đ c bi t loadlin. do đó. N u như b n đ c mu n quay tr l i DOS.

ho c qua h p tho i l a ch n khi nh n l nh t t máy (shutdown) Windows 95/98. Cài đ t Linux vào phân vùng đã chia.22 /mnt/C/loadlin/vmlinuz 4. hãy s d ng đĩa m m kh i đ ng). 3.22 t /boot vào /mnt/C/loadlin và đ i tên thành vmlinuz (vi c đ i tên là không nh t thi t.TGZ vào đó. G n phân vùng DOS (gi thi t là /dev/hda1. Gói nén này còn ch a hư ng d n s d ng DOC\MANUAL. và hư ng d n cách đưa các tham s DOC\PARAMS. Có th tìm t p tin ch a nh c a nhân c n thi t nh t p tin /etc/lilo.” và b n đ c s th y tên c n thi t phía bên ph i d u b ng. Sau khi vào DOS hãy chuy n sang thư m c C:\LOADLIN: CD \LOADLIN r i th c hi n l nh: .9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin. 1. LILO c n cài đ t vào sector đ u tiên c a phân vùng Linux đ không ghi đè lên MBR và không b m t kh năng kh i đ ng vào Windows. Ví d tên c a t p tin này là vmlinuz-2. Chia các phân vùng cho Linux (cách làm xem ph n 2. Sau khi k t thúc ph n cài đ t hãy kh i đ ng Linux (n u không có cách nào khác.5) 2.DOC (đ ng quên r ng chúng là nh ng t p tin DOS).exe..PAR. Bây gi i kh i đ ng l i máy tính vào DOS tr c ti p (n u b n đ c có Windows 95/98 thì c n nh n phím <F8> khi kh i đ ng đ hi n th trình đơn cho phép ch n DOS).TGZ.exe không có tham s C:\LOADLIN> loadlin thì s nh n đư c hư ng d n s d ng ng n g n.. Có th tìm th y trên đĩa phân ph i d ng không nén hay trong gói LOADLIN16. Ngoài ra sao chép t thư m c /boot vào thư m c đó c t p tin ch a nh c a nhân Linux. Thu n ti n hơn đ đ c hư ng d n này khi ch y chương trình v i tham s more (gi ng trong Linux): C:\LOADLIN> loadlin | more Bây gi chúng ta có th xem xét các bư c cài đ t Linux khi s d ng loadlin. Sao chép t p tin vmlinuz-2. và ch có ý nghĩa thu n ti n cho s d ng): [root]# cp /boot/vmlinuz-2.TXT. t p tin tham s ví d DOC\TEST.4.conf: tìm trong t p tin c u hình dòng “image=.4.exe 41 • Chương trình loadlin.22. còn phân vùng Linux là /dev/hda3): [root]# mount -t vfat /dev/hda1 /mnt/C T o thư m c /mnt/C/loadlin và gi i nén t p tin LOADLIN16. N u b n ch y loadlin.exe đ kh i đ ng.4.2.

bat ho c t o m t t p tin l nh (ví d . Tác gi cho r ng nh ng thông tin đã đưa ra trên đ đ t o t p tin bat c n thi t. không đư c kh i đ ng Linux t giao di n đ h a DOS/Windows và c n t t m t vài tùy ch n trong t p tin n C:\MSDOS.unc.DOC ho c Internet trên trang http://sunsite. và khi ch y t p tin này. b ng cách thêm vào hai dòng sau (n u chưa có): BootGUI=0 Logo=0 Dòng đ u tiên t t giao di n đ h a.edu/~gpg109/BootPrompt-HOWTO. n u b n đ c mu n n p nhân cùng v i đĩa RAM: C:\LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/ram rw initrd=diskimage Còn có th ghi t t c các tham s c a l nh loadlin. (Đ ch y giao di n đ h a. Công vi c duy nh t còn l i là làm sao đ không ph i gõ l nh loadlin v i t t c các tham s sau m i l n kh i đ ng l i.SYS (đây là t p tin văn b n thông thư ng). Mô t đ y đ t t c các tham s c a câu l nh loadlin. Có th vi t thêm l nh g i loadlin vào t p tin autoexec. đ i v i m t s c c màn hình Linux s đưa ra m t màn hình tr ng r ng sau khi kh i đ ng.exe vào t p tin (ví d v i tên params) và g i câu l nh đó d ng sau: C:\LOADLIN> LOADLIN @params Kh năng này đ c bi t có ích khi đưa nhi u tham s dòng l nh và khi dòng l nh dài hơn 127 ký t . .edu/mdw/HOWTO/BootPrompt-HOWTO.html. Dòng Logo=0 t t vi c hi n th bi u tư ng Windows (c a s ).42 Cài đ t h đi u hành Linux C:\LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/hda3 ro vga=ask ho c. sau đó thì ch y Linux.bat). máy tính s chuy n vào ch đ DOS trư c.exe có th tìm th y trong t p tin PARAMS. linux. Bây gi b n đ c có th s d ng cách này đ kh i đ ng Linux.anu. C n nói thêm r ng.html và http://rsphy1. và DOS s đư c kh i đ ng thay cho Windows 95/98. n u như có hi n th bi u tư ng Windows. V n đ ch . c n nh p câu l nh C:\> win).

1 Kh i đ ng HĐH Linux Như v y là vi c cài đ t Linux đã hoàn thành. Hình 3... đ i h th ng kh i đ ng xong và .1.1: Màn hình kh i đ ng c a GRUB . N u ngư i dùng đã cài đ t GRUB làm trình kh i đ ng. Ph i làm gì đ có th ti p t c làm vi c v i h th ng Linux? Sau khi làm vi c xong thì t t máy th nào? Có nh ng chương trình nào nên bi t? Trong khi làm vi c có v n đ n y sinh thì tìm câu tr l i đâu? Trong chương này chúng ta s tìm th y câu tr l i cho nh ng câu h i trên.Chương 3 Kh i đ ng Linux l n đ u V n s kh i đ u nan – Trung Qu c Sau khi cài đ t r t có th b n đ c s không bi t bư c ti p theo ph i làm gì. ng i nhìn. thì sau nh ng dòng ch BIOS thư ng đưa ra s xu t hi n màn hình d ng như trong hình 3. B t máy tính lên. 3.

Do đó có th b n đ c s không th y nh ng thông báo này. thì trên màn hình s xu t hi n r t nhi u thông báo mà t m th i chúng ta s không xem xét ý nghĩa c a chúng1 . b n s th y dòng như sau: Trong nh ng b n phân ph i Linux m i. Trong trư ng h p đó. thì trên màn hình kh i đ ng GRUB s xu t hi n danh sách các h đi u hành tìm th y. t c là có quy n truy c p không gi i h n đ n các tài nguyên.v. khi hi n ra dòng m i này thì đ u tiên c n nh p vào tên ngư i dùng. T t nhiên màn hình đăng nh p c a b n đ c s khác. và trong khi cài đ t b n quên t o thêm ngư i dùng. Tuy nhiên chúng ta đang trong trư ng h p này. 3. N u b n đã ch n t đ ng ch y ch đ đ ho thì hãy nh n <Ctrl>+<Alt>+<F1> đ th y màn hình đăng nh p như sau: ThinhQuyen login: Màn hình đăng nh p này xu t hi n trên máy c a tác gi khi kh i đ ng Debian Linux. thì h th ng s t đ ng quay tr l i dòng h i tên ngư i dùng login:. có th thêm. . d ng h th ng v. có s d ng màn hình flash. Tuy nhiên bây gi v n còn s m đ nói v v n đ này. Vì th thư ng ch đăng nh p dư i tên ngư i dùng này khi th c hi n các công vi c qu n tr h th ng. Sau khi nh p đúng m t kh u. N u kh i đ ng b ng đĩa m m thì quá trình cũng tương t nhưng ch m hơn m t chút. N u sau khi nh p vào tên ngư i dùng r i r t lâu sau không vào m t kh u. Cu i cùng xu t hi n màn hình cho phép ngư i dùng đăng nh p vào h th ng. Có th ch n HĐH mu n kh i đ ng b ng các phím <↑> và <↓> r i nh n phím <Enter>. th m chí làm h ng h th ng. N u đã ch n kh i đ ng Linux thì cu i cùng ngư i dùng ph i th y dòng login:. sau đó nh p vào m t kh u khi có yêu c u đ vào h th ng. thì b n s bi t cách thay đ i màn hình này. . N u có đ kiên nh n đ đ c h t cu n sách này. H th ng s đưa ra câu h i m t kh u: Password: T t nhiên là b n c n nh p vào m t kh u tương ng v i ngư i dùng đã đưa ra. ví d đưa ra nh ng câu chào d ng “Xin chào! Hôm nay là 02 tháng 09 năm 2006. vì th hãy nh p “root” vào dòng login: r i nh n phím <Enter> (<Return>). ví d SuSE Linux. thì hãy nh p vào tên ngư i dùng “root” (ngư i dùng cao c p). Nh ng thao tác không c n th n c a ngư i dùng này có th d dàng d n đ n nh ng h u qu khó lư ng. N u đây là l n đăng nh p đ u tiên vào h th ng ngay sau khi cài đ t. M t kh u này là m t kh u đã đưa ra cho ngư i dùng root trong quá trình cài đ t.2 Đăng nh p vào h th ng Như b n đã bi t. Sau khi nh p m t kh u cũng nh n <Enter>. Ngư i dùng này là ch s h u có toàn quy n đ i v i h th ng bây gi cũng như sau này. N u Linux không ph i là h đi u hành (HĐH) duy nh t trên máy tính. xóa nh ng ngư i dùng khác. hãy nh n phím tương ng đ chuy n v màn hình kh i đ ng bình thư ng. Hãy nh p vào tên ngư i dùng và m t kh u”. đây là m t kh u c a root. t c là dòng m i nh p vào tên đăng nh p. Đây là ngư i dùng duy nh t luôn luôn có tài kho n đư c t o ra trong quá trình cài đ t.44 Kh i đ ng Linux l n đ u N u không ch m vào bàn phím. 1 . Phím này thư ng là <Esc>.

b n s không nhìn th y m t kh u vào vì h th ng s không hi n th gì ra. c n nói r ng trên b t kỳ h th ng UNIX nào ki u ch cũng đ u đóng vai trò quan tr ng.2 Đăng nh p vào h th ng [root@ThinhQuyen /root]# 45 Dòng này đư c g i là d u nh c. Chúng ta s g i ch đ này là văn b n đ phân bi t v i ch đ đ ho c a h th ng X Window. t c là có phân bi t ch hoa và ch thư ng. và s l i xu t hi n d u nh c c a h th ng. thì s xu t hi n dòng c nh báo (d ng Bad password: too short). k c ki u ch . N u nh p vào m t kh u không t t (m t kh u quá ng n ho c quá đơn gi n). Vì th c n nh p vào t t c các câu l nh cũng như tham s c a chúng như ch ra trong ví d . “đăng nh p”) dư i tên ngư i dùng này. Trư c khi đ ngh b n đ c nh p vào câu l nh đ u tiên. tên h th ng (ThinhQuyen) và thư m c hi n th i (/root). Reenter New Password: Đ ng ng c nhiên. Sau này b n có th thay đ i d ng c a d u nh c này. Tuy nhiên v n chưa th vào h th ng (thư ng nói. ví d . thì s xu t hi n thông báo thành công d ng: Password changed. Trong MS-DOS và Windows(TM) màn hình đen và d u nh c h th ng thư ng đư c g i là ch đ dòng l nh. Trong t t c các ví d ti p theo chúng ta s s d ng d u nh c ch g m có tên ngư i dùng. Xu t hi n d u nh c có nghĩa là h th ng đã s n sàng ti p nh n và th c hi n câu l nh c a ngư i dùng. Sau khi nh p xong. k c d u sao ‘*’ như thư ng th y. New Password: Hãy nh p vào m t kh u. trên h th ng s bi t r ng ngư i dùng nhimlui t n t i (chúng ta nói. . Sau tên c a câu l nh c n kho ng tr ng và sau đó là tên ngư i dùng. cũng nh n phím <Enter>. nhưng h th ng v n ti p nh n m t kh u và cho phép ngư i dùng m i đăng nh p vào h th ng. h th ng s h i nh p m t kh u m t l n n a đ ki m tra. c n ph i “t o” thêm cho ngư i dùng này m t kh u b ng câu l nh: [root]# passwd nhimlui S xu t hi n dòng: Changing password for nhimlui. th i đi m này nó có nghĩa là b n đã đăng nh p vào h th ng m t cách thành công.3. Đ h th ng cho phép ngư i dùng m i nhimlui làm vi c. N u b n đã nh p đúng t t c . Câu l nh đ u tiên chúng ta s nh p vào là useradd. nhimlui: [root]# useradd nhimlui Ngay sau khi nh n phím <Enter> đ ch y l nh này. Trong ví d đưa ra trên d u nh c g m tên ngư i dùng (root). “m tài kho n cho ngư i dùng nhimlui”).

Ví d : [root]# man passwd K t qu là b n s nh n đư c m t văn b n mô t câu l nh tương ng ho c thông tin v đ tài mà t khoá đưa ra. Th hai. và phím tr ng. Chúng ta s không xem xét chi ti t danh sách t t c nh ng câu l nh có th g p.46 Kh i đ ng Linux l n đ u Như v y là b n đ c đã làm quen v i hai câu l nh đ u tiên c a h th ng Linux: useradd và passwd.3 Console. C n ph i nh p vào câu l nh này v i m t tham s – tên c a câu l nh khác ho c t khóa. 3. B ng 3. thì hay kiên nh n đ c cu n sách này ho c m t cu n sách khác cùng đ tài. B n đ c còn có th th ch y thêm m t vài câu l nh n a và theo dõi xem h th ng làm gì. Do đó b n s nh n đư c nh ng trang này b ng ti ng Anh. ngư i dùng s d n d n làm quen v i chúng trong quá trình đ c cu n sách này và th c hành trên HĐH Linux c a mình. N u như b n không có kh năng đ c ti ng Anh. hãy th nh ng câu l nh li t kê trong b ng 3. Ví d .1: Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux Câu l nh Mô t ng n g n whoami Thông báo tên đăng nh p c a b n w ho c who Cho bi t nh ng ngư i dùng nào hi n đang làm vi c trên h th ng pwd Cho bi t tên c a thư m c hi n th i ls -l Hi n th danh sách t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i cd tên_thư_m c Chuy n thư m c hi n th i đ n tên_thư_m c ps ax Hi n th danh sách các ti n trình đang ch y Hãy xem mô t v nh ng câu l nh này b ng man. Vì thông tin thư ng không th n m g n trên m t màn hình nên khi xem c n s d ng các phím <PageUp>. <PageDown>. man là h th ng tr giúp luôn luôn đi kèm v i h th ng Linux. Bây gi xin b n đ c hãy th xem thông tin v hai câu l nh đã đ c p đ n trên – login và passwd. Chú ý là có th xem thông tin v chính b n thân câu l nh man. Câu l nh ti p theo mà b t kỳ ngư i dùng Linux nào cũng c n ph i bi t đó là câu l nh man.1 (hãy nh p chúng cùng v i nh ng tham s có trong b ng). terminal o và shell Như v y là b n đ c đã có kinh nghi m làm vi c đ u tiên ch đ văn b n (hay còn g i là kênh giao tác “console”) c a h th ng Linux. Chúng ta s còn g p . có th đ c v nh ng câu l nh chính trong b t kỳ cu n sách nào nói v UNIX. Hãy nh n phím <Q> b t kỳ th i đi m nào đ thoát ra kh i màn hình xem man và quay l i dòng nh p l nh. Hãy ch y l nh: [root]# man man R t ti c theo như tác gi bi t thì hi n th i các trang thông tin man còn chưa đư c d ch sang ti ng Vi t. Vì th nh t.

Sau đó hãy nh n t h p phím <Ctrl >+< Alt>+<F1>. Như v y r t thu n ti n cho s d ng. đư c g i là console. do đó bàn phím và màn hình máy tính cá nhân ngày nay làm vi c gi ng như console ngày xưa. còn có nh ng ngư i dùng khác v n ti p t c làm vi c. B n s quay l i màn hình ban đ u. . Theo m c đ nh. C n nói thêm là khi làm vi c ch đ văn b n (không ph i đ ho ) thì cũng có th s d ng các t h p phím <Alt>+<F1> — <Alt>+<F6> và thu đư c k t qu tương t . Đi m m nh c a gi i pháp này ch t t c nh ng chương trình cũ đã dùng đ qu n tr h th ng UNIX có th làm vi c không có v n đ gì trên d ng console m i này. Tuy nhiên. Cũng có th d ng phiên làm vi c b ng m t trong hai câu l nh logout ho c exit. ) m ra 6 phiên làm vi c song song (terminal o) như v y khi kh i đ ng. terminal o và shell 47 thư ng xuyên nh ng khái ni m trình l nh “terminal” và “console”.3. Console thư ng k t n i t i máy tính không qua giao di n k ti p nhau mà qua m t c m riêng (đôi khi thi t b đưa ra không ph i là màn hình mà là m t thi t b in). Và hơn th n a còn cung c p kh năng làm vi c v i m t vài terminal o t m t console duy nh t. Máy tính cá nhân c a b n đ c là máy tính th h m i. B n đ c s l i th y dòng m i đăng nh p login:. máy tính còn r t to (mainframe) và ngư i dùng làm vi c trên nh ng máy tính này qua m t h th ng nh ng giao di n k ti p nhau dùng đ k t n i các terminal xa. Hãy th vào h th ng b ng tên ngư i dùng v a m i t o ra (nhimlui). t c là vào h th ng dư i tên ngư i . ngoài console Linux còn cho phép k t n i các terminal xa t i máy tính.3 Console. L nh này s đưa ra tên c a terminal d ng: /dev/tty2. nhưng v n có bàn phím và màn hình th c hi n vai trò terminal đ i v i ngư i dùng. Mainframe có m t terminal đ c bi t dành cho nhà qu n tr (system administrator) h th ng. Bây gi khi đã bi t cách b ng đ u và k t thúc phiên làm vi c trên h th ng. Khi h th ng UNIX đ u tiên m i đư c t o ra. và h th ng s hi n th l i trên terminal này d u m i đăng nh p (login:) mà b n đ c đã th y. Nhưng đây không ph i là làm vi c l i t đ u v i h th ng mà b n đ c ch chuy n sang m t terminal o khác. Đ chuy n gi a các terminal o chúng ta s d ng các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F1> — <Ctrl>+<Alt>+<F6>. do đó tác gi gi i thích k hơn nh ng khái ni m này. Ngoài ra thêm vào thành ph n c a terminal bây gi còn có chu t.. đây b n đ c có th đăng nh p dư i tên ngư i dùng khác. T h p phím nói trên ch đơn gi n là d ng phiên làm vi c hi n th i c a m t ngư i dùng. xin b n hãy th c hi n nh ng l i khuyên trên. Do đó. n u trong quá trình làm vi c b n đ c không nh đang n m trong terminal o nào thì hãy s d ng câu l nh tty. h u h t các b n phân ph i Linux l n (Red Hat. t t hơn h t là làm quen ngay t đ u v i t h p 3 phím. do đó ch c s không có terminal xa nào k t n i t i. Terminal – thi t b dùng đ giao ti p gi a ngư i dùng và máy tính. Nhân ti n cũng c n nói luôn. Debian. Đ ng quên r ng Linux là HĐH nhi u ti n trình (multiproccess) và nhi u ngư i dùng (multiuser). M t ngư i dùng nào đó d ng công vi c không có nghĩa là c n ph i t t máy. Tuy nhiên n u làm vi c ch đ đ ho thì không th không dùng phím <Ctrl>. Xin nói ngay l p t c n u b n mu n thoát kh i m t trong các terminal thì có th th c hi n b ng t h p phím <Ctrl>+<D>. Vì trên các h th ng UNIX ngư i ta thư ng tuân theo các truy n th ng. . Hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>. Thao tác này không t t máy và cũng không kh i đ ng l i h th ng. thư ng g m màn hình và bàn phím. SuSE.

vì d u nh c này là do shell đưa ra đ đ i ngư i dùng nh p vào câu l nh ti p theo. r i vào h th ng dư i tên ngư i dùng m i t o ra. Có nghĩa b n đ c cũng là ngư i dùng root c a h th ng. hãy thoát kh i h v và b n . Trong bash có đ y đ các câu l nh tích h p (n i b ) và các toán t . nên tác gi s dành riêng m t chương c a cu n sách này đ nói v nó. Bây gi chúng ta s xem xét thêm m t câu l nh n a mà b n đ c c n bi t. Cũng có th s d ng nh ng h v này trên Linux. D u nh c c a ngư i dùng root có ký t # cu i. vì th shell còn có th g i là b x lý l nh (thu t ng quen thu c đ i v i ngư i dùng DOS). Chính shell nh n t t c nh ng câu l nh mà ngư i dùng nh p vào t bàn phím và t ch c vi c th c hi n nh ng câu l nh này. Không ch duy nh t l nh login có kh năng ch y shell. H v bash không ch là b x lý l nh mà còn là m t ngôn ng l p trình m nh. Hãy đóng t t c nh ng phiên làm vi c mà root m ra. thì hãy chú ý đ n s khác nhau trong d u nh c c a hai ngư i dùng root và nhimlui. ch có ngư i dùng cao c p m i có th th c hi n. đăng nh p dư i tên ngư i dùng cao c p này là không nên. câu l nh login s ch y cho ngư i dùng này m t b x lý l nh – shell. Vì h v bash đóng m t vai trò h t s c quan tr ng trong Linux. T t nhiên là b n có th tìm th y nh ng thông tin tương t trong b t kỳ cu n sách nào v UNIX. ví d g n h th ng t p tin. Khi thoát kh i h v m i này (b ng câu l nh exit ho c t h p phím <Ctrl>+<D>). M i l n ngư i dùng nào đó vào h th ng. nhưng theo m c đ nh s ch y bash. Nói m t cách ch t ch thì câu “h th ng hi n th d u nh c” là không đúng. và ngoài ra còn có th s d ng các chương trình khác n m trên đĩa làm câu l nh. Cũng c n lưu ý là đ i v i các h th ng UNIX các nhà phát tri n đã vi t ra nhi u h v khác thay th cho bash. H v hay shell (t này thư ng không d ch mà đ nguyên ti ng Anh) là chương trình th c hi n vi c giao ti p c a h th ng v i ngư i dùng. Đ ng kh i đ ng l i máy tính m i l n như v y! Câu l nh su giúp đ gi i quy t nh ng trư ng h p như v y. có m t lo t các thao tác. Máy tính c a ngư i dùng thông thư ng là máy cá nhân (personal computer hay nói g n là PC) dù nhà hay cơ quan. Có th xem danh sách các câu l nh tích h p trong bash b ng l nh help. Sau khi th c hi n xong các công vi c qu n tr h th ng. Nhưng như đã nói trên. Còn bây gi c n nói vài dòng v h v . T t nhiên là đ có quy n này b n c n nh p m t kh u c a root vào dòng yêu c u hi n ra (Password:). ví d : help cd. b n s quay l i h v ban đ u (h v mà t đó b n đã ch y l nh bash). Trong khi đó. d u nh c c a t t c nh ng ngư i dùng còn l i – ký t $. N u b n đ c đăng nh p vào h th ng t terminal th hai dư i tên ngư i dùng nhimlui (ho c dư i tên ngư i dùng b n đã ch n). Ch c n nh p câu l nh su và shell hi n th i (hay nói không đúng là “h th ng”) s ch y m t shell m i mà khi vào trong đó b n s ch y t t c các l nh v i quy n c a root.48 Kh i đ ng Linux l n đ u dùng bình thư ng (không có quy n cao “c p” c a ngư i dùng root). Hãy th l nh này! Xem thông tin chi ti t v m t l nh nào đó cũng b ng l nh help này v i tham s là tên c a l nh. ít nh t b n đ c cũng không th xóa ho c làm h ng các t p tin h th ng (system files) do s không c n th n c a mình. B n ch c n nh p vào l nh bash (đây cũng là tên c a chương trình h v trên ph n l n các h th ng Linux) và như v y là đã ch y m t shell m i. vì m i thao tác không c n th n c a ngư i dùng này có th d n đ n nh ng h u qu không mong mu n. Khi đăng nh p dư i tên ngư i dùng thông thư ng.

Đ th c hi n l a ch n này b n ch c n nh n <Ctrl>+<Alt>+<F1> và s có ngay quy n c a nhà qu n tr . Tác gi cho r ng n u trong quá trình nh p l nh có x y ra l i thì b n có th đoán đư c cách s a chúng. b n s dùng tài kho n ngư i dùng cao c p (root). còn trên terminal o th hai – dư i tên ngư i dùng bình thư ng.3. cũng như gây nh hư ng đ n cách làm vi c c a shell b ng bàn phím (b ng 3. . Sau khi làm xong nh ng thao tác mà ch có ngư i dùng cao c p m i có th làm. còn khi c n th c hi n các công vi c qu n tr . hãy quay l i tài kho n c a ngư i dùng bình thư ng ngay l p t c b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>. N u nh ng ký t này là ph n 2 3 Ngư i dùng root không c n ph i bi t m t kh u đ làm vi c này. Đ có thêm thông tin hãy s d ng câu l nh man bash ho c info bash. L ch s l nh 49 s tr thành ngư i dùng bình thư ng v i nh ng quy n c a mình.2.. <End>. G i chương trình con này b ng m t ho c hai l n nh n phím <Tab> sau khi nh p m t vài ký t .4 So n th o dòng l nh.2. Nhưng trong HĐH Linux còn có thêm m t kh năng chuy n t m th i vào tài kho n c a ngư i dùng root đ th c hi n các ch c năng qu n tr . Nh ng công vi c thư ng ngày (so n th o văn b n. vì chúng đư c Midnight Commander dùng đ di chuy n dòng chi u sáng trong b ng3 hi n th i. 3. Ghi chú: N u b n làm vi c trong chương trình Midnight Commander. ví d : [user]$ su nhimlui Câu l nh su trư c không kèm theo tên nào. Nhưng dù sao cũng có ích n u đưa ra danh sách ng n g n nh ng câu l nh (hay nói đúng hơn là phím và t h p phím) dùng đ so n th o dòng l nh. theo m c đ nh s đ t tên ngư i dùng cao c p root vào.4 So n th o dòng l nh. trên h th ng có th làm vi c cùng lúc nhi u ngư i dùng. Danh sách nh ng câu l nh (t h p phím) có th dùng không ch gi i h n trong ph m vi b ng 3. nhưng chúng ta ch xem xét nh ng câu l nh đơn gi n và c n thi t trong l n làm quen đ u tiên v i Linux này. ) b n có th th c hi n b ng tài kho n bình thư ng. Xin lưu ý b n đ c trong h v bash có chương trình tích h p giúp d dành nh p câu l nh trên dòng l nh. <Home>. B ng cách tương t như vào h th ng dư i tên root trên. panel . Vì th có th làm vi c dư i tên ngư i dùng root trên terminal o th nh t. Như v y b n đ c s không có nguy cơ làm h ng h th ng khi còn chưa có nhi u kinh nghi m s d ng Linux. còn có th vào h th ng dư i tên m t ngư i dùng b t kỳ mà b n bi t m t kh u2 (nói cách khác là “ch y m t h v shell m i dư i tên ngư i dùng khác”). Hãy nh r ng Linux là h th ng nhi u ngư i dùng. . Nhưng m t s t h p phím dùng v i <Ctrl> và <Esc> thì v n dùng đư c bình thư ng. <←>. đ c thư. Nhưng c n ch ra tên c a ngư i dùng này trên dòng l nh. chúng ta s nói v chu t m t ph n riêng). thì có th s không th s d ng nh ng phím như <→>. L ch s l nh Trong nh ng ph n trư c tác gi đã đ ngh b n đ c th c hi n m t vài l nh c a HĐH Linux. <Del> đ làm các công vi c như b ng trên.

C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n cu i t (n u t i v trí con tr là d u cách thì c t toàn b t n m bên ph i nó). ngư i dùng không k p th y chúng. <Ctrl>+<F> <←>. <Ctrl>+<D> <Backspase> <Enter>. Chuy n t t c các ký t b t đ u t v trí con tr t i cu i t thành vi t thư ng r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i. Có ích khi có câu l nh nào đó đưa ra màn hình r t nhi u thông tin ch y nhanh qua màn hình. <Ctrl>+<M> <Ctrl>+<L> <Ctrl>+<T> Ph n ng c a h th ng Di chuy n sang ph i m t ký t (trong khuôn kh nh ng ký t đã nh p c ng thêm m t ký t s nh p). Thoát ra kh i h v bash. C t ph n dòng l nh b t đ u t ký t n m bên trái con tr đ n đ u dòng (ph n dòng l nh c t ra đư c lưu tron b đ m và có th đ t vào v trí khác). Chuy n ký t t i v trí con tr thành vi t hoa r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i so v i t hi n th i. <Ctrl>+<A> <End>. Đ i ch hai ký t : ký t n m t i v trí con tr và ký t n m bên trái con tr . Di chuy n v cu i dòng l nh. Di chuy n sang ph i m t t . B t đ u th c hi n câu l nh. S lư ng nh ng trang này ph thu c vào b nh c a c c màn hình.2: Nh ng phím so n th o dòng l nh Phím <→>. C t ph n dòng l nh b t đ u t ký t n m t i v trí con tr đ n cu i dòng (ph n dòng l nh c t ra đư c lưu trong b đ m và có th đ t vào v trí khác). Nh ng t h p phím này cho phép xem các trang màn hình đã hi n th . C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n đ u t (n u t i v trí con tr là d u cách thì c t toàn b t n m bên trái nó). Di chuy n sang trái m t ký t . D n màn hình và đưa dòng l nh hi n th i lên dòng đ u tiên. Di chuy n v đ u dòng l nh. Xóa ký t n m bên trái con tr . <Shift>+<PgDown> <Ctrl>+<C> <Ctrl>+<D> .50 Kh i đ ng Linux l n đ u B ng 3. Đ t (dán) đo n dòng l nh đã c t cu i cùng vào v trí con tr . Chuy n t t c các ký t b t đ u t v trí con tr thành vi t HOA r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i. <Ctrl>+<E> <Del>. <Esc>+<T> <Ctrl>+<K> <Ctrl>+<U> <Esc>+<D> <Esc>+<Del> <Ctrl>+<W> <Ctrl>+<Y> <Esc>+<C> <Esc>+<U> <Esc>+<L> <Shift>+<PgUp>. C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n d u cách bên trái. D ng th c hi n câu l nh v a ch y (mà v n đang ch y). Đ i ch hai t : t n m t i v trí con tr và t n m bên trái con tr . <Ctrl>+<B> <Esc>+<F> <Esc>+<B> <Home>. sau đó di chuy n con tr sang ph i m t ký t . Di chuy n sang trái m t t . Xóa ký t n m t i v trí con tr .

5 Ng ng làm vi c v i Linux M c dù máy tính làm vi c dư i s đi u khi n c a HĐH Linux có th đ ch y su t ngày đêm. nhưng ph n l n ngư i dùng máy tính cá nhân đã quen v i vi c t t máy sau khi làm vi c xong. Do đó c n bi t d ng h th ng m t cách đúng đ n trư c khi t t máy. Đây là tính năng tr giúp c a bash trong trư ng h p ngư i dùng quên tên t p tin trong khi làm vi c căng th ng. t c là bash ch tìm th y có m t câu l nh này. L ch s l nh đư c lưu trong t p tin xác đ nh b i bi n HISTFILE (thư ng là $HOME/. 3. và bash s đưa ra danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. N u bash tìm th y nhi u câu l nh có ph n đ u này. Nh đó ngư i dùng có kh năng nh p thêm m t vài ký t n a làm gi m s phương án ch n xu ng còn 1 r i là dùng phím <Tab> m t l n n a. thì s hi n th danh sách t t c nh ng phương án có th ch n. đôi khi có th d n đ n không kh i đ ng đư c máy trong l n sau. ch c n s d ng t h p phím <Esc>+<$> thay cho <Tab>. N u chúng là ph n đ u c a duy nh t m t câu l nh. Khi làm vi c v i HĐH Linux không th t t máy b ng cách ng t ngu n đi n như đ i v i MS-DOS. Có th xem l ch s l nh b ng câu l nh history. Nhưng nguyên nhân quan tr ng hơn là ch m t s ti n trình này có th đang làm vi c v i các t p tin. N u nh n hai l n phím <Tab> sau tên c a m t câu l nh và m t kho ng tr ng. Cũng gi ng như trư ng h p câu l nh. N u ng t ngu n đi n thì nh ng thay đ i này s không đư c lưu và s b m t. bash ghi nh m t s câu l nh (theo m c đ nh là 1000 l nh. đây b n c n s d ng các t h p phím <Shift>+<PgUp> và <Shift>+<PgDown> đ xem danh sách (có th ) r t dài này.3. n u đã nh p vào m t ph n tên t p tin thì ph n còn l i s đư c t đ ng thêm vào. và sau l n nh n <Tab> th hai s xu t hi n m t dòng d ng Display all 2627 possibilities? (y or n) (Hi n th t t c 2627 kh năng? c n ch n y – có ho c n – không). Đây đư c g i là l ch s l nh. Vì trong b t kỳ th i đi m nào trên h th ng cũng có r t nhi u quá trình đang làm vi c. N u s phương án ch n là r t nhi u (ví d nh n phím <Tab> hai l n khi dòng l nh tr ng r ng) thì b n đ c s nghe th y ti ng bíp sau l n nh n <Tab> đ u tiên. thì h v bash s coi như b n đang tìm tên t p tin đ dùng làm tham s cho l nh này. Tương t như v y có th đoán ph n còn l i c a các bi n môi trư ng4 .bash_history).3. Trong khi làm vi c v i h v s có ích n u bi t r ng. B n có th th y đi u này b ng cách th c hi n l nh: [nhimlui]$ ps ax Th c hi n l i l nh này m t l n n a đ xem l i. 4 environment variable .5 Ng ng làm vi c v i Linux 51 đ u c a ít nh t m t trong nh ng câu l nh mà bash bi t. và h th ng còn chưa ghi nh t t c các thay đ i v i nh ng t p tin lên đĩa mà ch lưu t m chúng trong b nh (cache). thì có hai kh năng x y ra. Công vi c này do câu l nh (chương trình) shutdown đ m nhi m. giá tr này đư c đ t trong bi n HISTSIZE. xem chương 5) và cho phép g i l i chúng b ng cách ch n t danh sách. Đ làm vi c v i l ch s câu l nh trong h v bash ngư i ta s d ng nh ng t h p phím trong b ng 3. thì h v s thêm ph n còn l i c a câu l nh này vào dòng l nh.

ví d qua sudo. <->. vì t p tin chương trình c a shutdown n m t i /sbin. đây là /sbin/shutdown. Trong trư ng h p đó b n c n nh p vào đư ng d n đ y đ đ n chương trình. b n s nh n đư c câu tr l i “bash: shutdown: command not found”. . do đó b n c n đăng nh p vào h th ng dư i tên ngư i dùng này. Vi c tìm dòng l nh c n thi t s đư c th c hi n t cu i t p tin l ch s và dòng l nh đ u tiên tìm th y s đư c th c hi n <Ctrl>+<O> Cũng gi ng như nh n phím <Enter>. sau đó hi n th câu l nh ti p theo trong l ch s l nh Ch có ngư i dùng root m i có th th c hi n câu l nh shutdown này5 .52 Kh i đ ng Linux l n đ u B ng 3. Đi u đó có nghĩa là bash không bi t tìm chương trình đây.3: T h p phím đi u khi n l ch s l nh Phím Ph n ng c a h th ng <↑> ho c <Ctrl>+<P> Chuy n t i (g i vào dòng l nh) câu l nh trư c trong danh sách (di chuy n ngư c l i danh sách) <↓> ho c <Ctrl>+<N> Chuy n t i câu l nh ti p theo trong danh sách (di chuy n theo danh sách) <PgUp> Chuy n t i câu l nh đ u tiên trong danh sách l ch s l nh <!>. <N> Th c hi n câu l nh th n tính t cu i danh sách <!>. s t t máy) • -r – kh i đ ng l i h th ng (reboot). có ph n đ u trùng v i dòng_ký_t . ho c dùng câu l nh su đ có đ quy n tương ng. Thư ng s d ng hai trong s các tùy ch n c a chương trình shutdown: • -h – d ng hoàn toàn h th ng (halt. dòng_ký_t Th c hi n dòng l nh. n u b n mu n kh i đ ng l i sau 5 phút thì hãy nh p vào câu l nh: [root]# shutdown -r +5 5 Cũng có th c u hình đ nh ng ngư i dùng khác th c hi n đư c shutdown. Câu l nh shutdown có cú pháp như sau: [root]# shutdown <tùy_ch n> <th i_gian> <dòng_thông_báo> Ghi chú: R t có th khi ch y l nh. Tham s th i_gian dùng đ “h n gi ” th c hi n câu l nh (không nh t thi t ph i th c hi n câu l nh ngay l p t c). Ví d . Th i gian h n gi đư c tính t lúc nh n phím <Enter>. <N> Th c hi n (không c n nh n <Enter> câu l nh th n trong danh sách <!>.

Các phiên b n Linux có hàng nghìn trang tài li u d ng t p tin. 3.6. nhưng c n ng t ngu n đi n trong khi h th ng b t đ u kh i đ ng l i. Do đó chúng ta s xem xét t ng ngu n thông tin này m t cách c th hơn. Có m t vài ngu n đ c l p ch a thông tin v h u h t các m t c a h th ng Linux: • các trang tr giúp man • tr giúp siêu văn b n info • tài li u đi kèm v i ph n m m • HOWTO và FAQ c a d án The Linux Document Project (http://www.org) • câu l nh locate C n nói ngay l p t c là ph n l n thông tin t nh ng ngu n này b ng ti ng Anh.1 Các ngu n thông tin tr giúp N u rơi vào tình hu ng mà b n không bi t ph i làm gì đ có đư c k t qu mong mu n. Vì th tác gi s đưa ra ngay l p t c nh ng ngu n thông tin khác. Tác gi coi cách gi i quy t này là đúng vì ngư i dùng c n bi t trư c cách thoát kh i nh ng trư ng h p khó khăn. Tác gi cũng mong cu n sách này s th c hi n vai trò tr giúp trong th i gian đ u tiên này. nhưng có th nó không gi i quy t đư c t t c nh ng v n đ c a b n. Các d án d ch chúng sang ti ng Vi t còn chưa đư c t ch c ho c còn chưa đư c hoàn ch nh. . do đó câu tr l i cho câu h i c a b n đã n m trong lòng bàn tay. tldp. thì t t nh t hãy tìm tr giúp ngay trong h th ng. Tương đương v i câu l nh này là l nh halt. Sau khi nh n t h p phím “n i ti ng” <Ctrl>+<Alt>+<Del> trên Linux s th c hi n các hành đ ng tương t v i l nh [root]# shutdown -r now B ng cách này cũng có th t t máy.6 Tr giúp khi dùng Linux 53 Câu l nh này có nghĩa là “d ng h th ng sau 5 phút và kh i đ ng l i sau khi hoàn thành công vi c”.6 Tr giúp khi dùng Linux Như v y là b n đ c đã k t thúc phiên làm vi c đ u tiên v i HĐH Linux và tôi mong r ng b n chưa c n tr giúp trong m t tình hu ng nào đó.3. Đ i v i chúng ta thì t m th i câu l nh sau s thích h p hơn: [root]# shutdown -h now Câu l nh này s t t máy ngay l p t c. Nhưng tôi s ph i “đi trư c” k v cách nh n thông tin tr giúp trong giao di n đ ho (X Window). 3.

V n đ ch các t p tin ch a thông tin c a tr giúp man n m trong các thư m c con manx (x là tên c a ph n) c a thư m c /usr/share/man và khi câu l nh man tìm ki m thông tin c n thi t.4. N u b n ch y l nh [user]$ man swapon thì s nh n đư c tr giúp v câu l nh swapon n m trong ph n 8. thì có th in ra trang man tương ng b ng l nh [user]$ man tên_câu_l nh | lpr ho c n u máy in là postscript thì dùng: [user]$ man -t tên_câu_l nh | lpr .6. do đó có kh năng xem thông tin theo t ng màn hình và di chuy n màn hình này xu ng dư i và lên trên và đ di chuy n có th s d ng các phím như trong chương trình less.4. Đây là cách nh n tr giúp chính trong t t c các h th ng UNIX. groff(7) Nhân (kernel routines) các l nh Tcl/Tk Th t li t kê đây không có s nh m l n nào. Các trang man đư c xem b ng chương trình less (ho c chương trình xác đ nh b i bi n PAGER). thư ng n m trong /dev) Đ nh d ng t p tin và quy ư c. Nh ng phím thư ng dùng nh t là: N u b n không thích đ c t màn hình mà c m tay đ c. Vì th n u mu n xem tr giúp v g i h th ng swapon c n ch y l nh [user]$ man 2 swapon đ ch ra s th t c a ph n tr giúp c n tìm ki m thông tin. ví d man(7). và v các g i h th ng (system call). v đ nh d ng t p tin.54 Kh i đ ng Linux l n đ u 3. thì nó s xem các thư m c con này theo th t đã ch ra trong b ng 3.2 Các trang tr giúp man Như đã nói ng n g n trên v câu l nh man. hàm trong thư vi n c a ng d ng) Thi t b (t p tin đ c bi t. ví d /etc/passwd Trò chơi Khác (bao g m các gói macro và quy ư c. b ng câu l nh này ngư i dùng trong hình hu ng khó khăn luôn luôn có th tìm tr giúp v b t kỳ câu l nh nào c a h th ng. B ng 3. Các trang tr giúp man chia thành các ph n như trong b ng 3.4: Các ph n chính c a tr giúp man Ph n 0 1 8 2 3 4 5 6 7 9 n N i dung Các t p tin header (thư ng n m trong /usr/include) Chương trình ho c câu l nh c a ngư i dùng Câu l nh dùng đ qu n tr h th ng G i h th ng6 (hàm do nhân cung c p) G i thư vi n7 (chương trình con.

Ví d : [user]$ info man Thông tin màn b n s th y trên màn hình trong ph n l n trư ng h p s khác v i nh ng gì mà câu l nh man đưa ra. Câu l nh apropos th c hi n tìm ki m theo các ph n c a t khóa.3 Câu l nh info Câu l nh info là d ng tr giúp thay th và tương đương v i man. Đ nh n thông tin v m t câu l nh nào đó. Chúng dành cho nh ng ngư i dùng có kinh nghi m c n có “s tay tra c u” v đ nh d ng. <Enter> Tìm ki m dòng ký t ch ra <N> L p l i tìm ki m v a th c hi n. Cu i cùng tác gi mu n nói r ng. Trong khi làm vi c ch đ văn b n. 3.6 Tr giúp khi dùng Linux 55 B ng 3. Hãy th ch y l nh sau: [user]$ man -k net C n ph i nói luôn là đ cho các câu l nh man -k. Trong trư ng h p này có th dùng hai câu l nh whatis và apropos. Tuy nhiên đ có th nh n đư c thông tin mong mu n thì còn c n ph i bi t ch tìm thông tin đó. Nh đó b n có kh năng xem các ph n khác nhau c a tr giúp mà không c n ph i thoát ra kh i chương trình xem này. L nh này ch đưa ra nh ng trùng l p chính xác v i t khóa tìm ki m. Ch có ngư i dùng root m i có quy n ch y câu l nh makewhatis. Nhưng s khác nhau cơ b n nh t ch info đưa ra thông tin d ng siêu văn b n (hypertext) gi ng như các trang web. tuỳ ch n và cú pháp c a l nh trong quá trình làm vi c đ không ph i nh m t s lư ng l n nh ng thông tin này trong đ u. . Trong trư ng h p ngư c l i khi tìm ki m b n s nh n đư c thông báo “nothing appropriate”. whatis và apropos làm vi c. b n có th 8 cron là chương trình đ ch y t đ ng các công vi c theo th i gian đã đ nh. Tương t như l nh apropos là câu l nh man v i tham s -k.5: Phím s d ng đ xem trang man Phím Ch c năng <Q> Thoát kh i chương trình <Enter> Xem t ng dòng <Space> Hi n th màn hình thông tin ti p theo <B> Quay l i màn hình trư c </>. thì đ u tiên c n t o ra cơ s d li u v các câu l nh có trên máy b ng cách ch y l nh makewhatis. N u b n đ c đ máy ch y c đêm thì t t nh t ch y câu l nh này d ng công vi c cho ti n trình cron8 . Và theo ý ki n c a nhi u ngư i dùng là v chi u hư ng t t hơn.3.6. Câu l nh whatis tìm ki m t khóa đưa ra trong cơ s d li u bao g m danh sách các câu l nh và mô t ng n g n c a chúng. thì cũng gi ng như man. các trang tr giúp man không dành cho th i gian làm quen đ u tiên v i Linux. dòng ký t . c n nh p vào info cùng v i m t tham s là tên c a câu l nh quan tâm.

56

Kh i đ ng Linux l n đ u

ch y câu l nh info trên m t trong các terminal o (hãy nh đ n các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>, <Ctrl>+<Alt>+<F3> v.v. . . ) đ có th chuy n sang terminal o đó tìm tr giúp khi c n thi t. Trong trư ng h p b n không bi t tìm thông tin c n thi t đâu thì có th chuy n sang các ph n khác nhau b ng các siêu liên k t (hyperlink) mà info t o ra. Nh ng liên k t này đư c đánh d u b ng ký t sao (*), khác v i cách đánh d u liên k t trên các trang Web nhưng v n gi nguyên đư c s thu n l i. Có th di chuy n qua các liên k t b ng phím <Tab>. Sau khi di chuy n đ n liên k t mong mu n, hãy nh n phím <Enter>. Phím <P> đưa ngư i dùng tr l i trang v a xem, phím <N> đưa đ n trang ti p theo, còn <U> chuy n lên trên m t b c trong c u trúc phân b c c a các trang tài li u này. Ngoài ra, còn có th chuy n theo liên k t b ng cách khác tương t như h th ng trình đơn. Đ u tiên c n nh n phím <M>, sau đó nh p vào dòng Menu item: cu i màn hình m t vài ký t đ u tiên c a tên c a ph n tr giúp c n thi t. Tên c a nh ng ph n tr giúp này đư c hi n th trên màn hình. S ký t ph i đ sao cho ch tương ng v i m t ph n tr giúp, n u không thì chương trình s yêu c u nh p thêm vào. Thoát ra kh i info b ng phím <Q>.

3.6.4

Câu l nh help

Như đã nh c đ n trên, h th ng tr giúp v các l nh tích h p c a h v bash là câu l nh help. N u ch y l nh help không có tham s thì s nh n đư c danh sách c a t t c các l nh tích h p c a bash. N u ch y help tên, trong đó tên là tên c a m t trong nh ng câu l nh nói trên, thì b n s nh n đư c gi i thi u ng n g n v cách s d ng câu l nh này.

3.6.5

Tài li u đi kèm v i b n phân ph i và chương trình ng d ng

N u trong quá trình cài đ t không b đi nh ng gói tài li u, thì sau khi k t thúc b n s tìm th y trong thư m c /usr/share/doc (ho c /usr/doc) các thư m c con HOWTO, FAQ,. . . Nh ng thư m c này ch a tài li u đ y đ v h th ng Linux nói chung cũng như nh ng ph n riêng r c a nó. Nh ng tài li u này có d ng văn b n ASCII và có th xem chúng b ng các câu l nh more tên ho c less tên ho c b ng chương trình xem có trong Midnight Commander. Ph n l n các chương trình ng d ng có kèm theo tài li u hư ng d n cài đ t và s d ng. N u cài đ t chương trình t gói (package) d ng rpm (Fedora Core, SuSE, Mandriva,. . . ) thì tài li u s n m trong thư m c con tương ng c a thư m c /usr/share/doc. Tên c a nh ng thư m c con này tương ng v i tên c a chương trình và phiên b n c a nó. Ví d , chương trình nh p ti ng Vi t mà tôi đang dùng đ gõ nh ng dòng này xvnkb phiên b n 0.2.9 có thư m c con tương ng xvnkb-0.2.9 n m trong /usr/share/doc sau khi cài đ t. Đôi khi đ tìm t p tin tr giúp mong mu n b n s c n đ n câu l nh locate. Câu l nh này trong m t ch ng m c nào đó tương t v i các l nh whatis và apropos. Khi ch y locate nó s tìm t t c nh ng t p tin có tên ch a t khóa đưa ra. Ví d locate net s tìm t t c nh ng tên t p tin có tên ch a “net”. Nh ng t p tin này có r t nhi u trên máy. Trong t khóa (m u) có th s d ng các ký t thay th *, ?, []. Tuy nhiên câu l nh locate không tìm ki m theo các

3.6 Tr giúp khi dùng Linux

57

thư m c c a h th ng t p tin, mà theo cơ s d li u đ c bi t ch a tên các t p tin đư c t o ra (và đôi khi c n c p nh t) b ng l nh updatedb. Trong m t s b n phân ph i locate đư c thay th b i slocate (secure locate). slocate t t o cho mình cơ s d li u nói trên sau khi ch y v i tham s tương ng.

3.6.6

Câu l nh xman

Đây là chương trình cho phép xem các trang tr giúp man khi làm vi c giao di n đ ho (GUI). Vi c tìm ki m và hi n th các trang tr giúp đư c th c hi n b ng cách nh n các nút và trình đơn. Còn l i (theo thông tin hi n th ) xman cũng gi ng như man.

3.6.7

Câu l nh helptool

Sau khi ch y l nh helptool s hi n ra m t c a s đ ho , có m t ô nh p vào đ ngư i dùng đưa ra thu t ng đang quan tâm. Chương trình s xem t t c các t p tin tài li u (b n có th c u hình đ ch n nh ng tài li u nào c n xem khi tìm ki m). Sau khi hoàn thành tìm ki m chương trình s hi n ra danh sách nh ng t p tin có ch a thu t ng này. N u nh n chu t vào m t t p tin trong danh sách thì s hi n ra m t c a s khác n i dung c a t p tin đã ch n. Khi này t p tin s đư c hi n th d ng lưu trên đĩa: trang info, trang man, v.v. . .

3.6.8

Sách và Internet

T t nhiên, h c Linux d dàng và đơn gi n nh t khi có m t cu n sách t t. Trư c tiên b n c n đ c tài li u hư ng d n đi kèm v i b n phân ph i c a mình. Các b n phân ph i l n như Debian, SuSE, Fedora,. . . đ u đã có nh ng tài li u này (r t có th đã đư c d ch sang ti ng Vi t). R t ti c ngư i d ch chưa đ c cu n sách ti ng Vi t nào v Linux do đó không th gi i thi u v i b n đ c. T t nhiên n u b n có k t n i Internet (bây gi không còn quá xa x ) và m t chút ti ng Anh thì có th tìm đư c câu tr l i cho m i câu h i c a mình. Tôi xin đưa ra m t s đ a ch sau làm bư c kh i đ u cho b n đ c trong bi n thông tin vô b b n này.

Các trang ti ng Vi t
1. http://vnoss.org – trang web dành cho ngư i dùng ng d ng mã ngu n m (MNM) Vi t Nam. Có nhi u thông tin v Linux, tài li u v Linux, di n đàn cho phép b n đ t câu h i c a mình. Trang web do bác Nguy n Đ i Quý đang s ng và làm vi c t i B qu n lý. 2. http://vnoss.net – tin t c v Linux và MNM. 3. http://vnlinux.org – đây là trang web dành cho nhóm ngư i dùng Linux Vi t Nam (vietlug). B n s tìm th y nhi u thông tin có ích đây và có th đăng ký tham gia nhóm thư vietlug đ đ t câu h i. Trang này do anh Larry Nguy n, m t Vi t Ki u M , qu n lý.

58

Kh i đ ng Linux l n đ u 4. http://vnoss.net/dokuwiki/doku.php?id=linux:tailieutiengviet – trên trang này có t ng h p t t c nh ng tài li u ti ng Vi t v Linux, r t có th b n s tìm th y tài li u v đ tài mình c n tìm hi u trên trang này. 5. http://kde-vi.org – trang web c a nhóm d ch giao di n KDE sang ti ng Vi t.

Các trang ti ng Anh
1. http://www.linux.com 2. http://www.linux.org 3. http://www.linux.org.uk – Trang web Linux c a Châu Âu. Do Allan Cox m t trong các nhà phát tri n Linux h tr . 4. http://www.tldp.org – Trang web chính ch a tài li u v Linux. R t nhi u tài li u bao g m HOWTO, FAQ, sách. . . 5. http://freshmeat.net/ – Thông báo hàng ngày v nh ng chương trình ng d ng m i ra dành cho Linux. Kho ph n m m kh ng l cho Linux. 6. http://www.li.org – T ch c Linux International. 7. http://www.linuxstart.com 8. http://oreilly.linux.co – 9. http://www.linuxplanet.com 10. http://www.kde.org – Trang ch c a môi trư ng làm vi c KDE. 11. http://www.gnu.org – Các ng d ng dành cho Linux, trong đó n i ti ng nh t là trình so n th o Emacs (GNU’s Not UNIX). 12. http://slashdot.org – Nh ng tin t c m i nh t v công ngh máy tính trong đó có Linux. Có các bài báo và l i bình c a ngư i đ c (không qua ki m duy t). 13. http://www.linuxtoday.com – Danh sách dài nh ng tin t c, thông báo qu ng cáo và các thông tin khác. Xem trang này b n s bi t ph n l n nh ng s ki n trong th gi i Linux. 14. http://www.lwn.net – Tin t c hàng tu n v Linux. Thông tin chia thành t ng h ng m c: thông tin chung, thương m i, thông tin v nhân Linux, công c phát tri n chương trình m i, chương trình cho Linux, v.v. . . N u b n mu n tin tư ng r ng Linux phát tri n r t nhanh và mu n nh n tr giúp c a các công ty thương m i l n thì nh t đ nh ph i thăm trang này. Tin t c trên tu n báo này đư c ban biên t p chú thích r t t t. 15. http://www.linuxnewbie.org – Trang web t t cho nh ng ngư i dùng m i. đây b n s tìm th y r t nhi u tài li u.

3.6 Tr giúp khi dùng Linux

59

16. http://www.linuxjournal.com – t p chí Linux. Thư ng đăng nh ng bài báo v nhi u đ tài. 17. http://www.linuxgazette.com – t báo Linux này s thú v đ i v i c ngư i dùng m i và ngư i dùng có kinh nghi m. 18. http://www.linuxfocus.org – T p chí phi thương m i toàn c u. 19. http://www.linuxworld.com – M t trang web t t có r t nhi u bài báo hay. 20. http://www.linux-mag.com – Linux Magazin, m t t t p chí r t thú v . 21. http://www.penguinmagazine.com. T t nhiên đây không ph i là danh sách đ y đ nh ng trang web nói v Linux. Nh ng trang nói trên ch là đi m kh i đ u đ t đó b n s tìm đư c nh ng trang web khác trong bi n thông tin Internet. Đi đ n đâu là ph thu c vào ý mu n c a b n. N u có v n đ trong lúc cài đ t, thì hãy h i d ch v khách hàng c a phân ph i đĩa. N u b n mua đĩa c a m t công ty chuyên môn thì s có đ a ch liên l c c a d ch v này. N u b n mua đĩa ghi l i ho c t ghi đĩa t t p tin ISO nh n đư c qua Internet thì r t có th l i cài đ t là do khi ghi đĩa gây ra. Hãy s d ng h p thư đi n t . B n nên đăng ký v i m t vài nhóm thư chung (mailing list) nào đó, ví d mailto:vietlug-users@userforge.net. Cách đăng ký còn ph thu c vào t ng nhóm thư (nói chính xác hơn là ph thu c vào máy ch đi u khi n nhóm thư này). Nhưng hi n nay thư ng có hai cách đăng ký: g i thư đ n m t đ a ch xác đ nh đ yêu c u, đăng ký qua giao di n web. Thông tin này b n có th tìm th y trên trang web gi i thi u v nhóm thư chung. Tuy nhiên b n c n bi t là đ đ c đư c t t c thư chung thì c n r t nhi u th i gian, và còn ph i đ c r t nhi u thư c a nh ng ngư i dùng m i khác (ví d “Console là gì?”), ho c th m chí có c nh ng lá thư “ng ng n” (ví d “Hôm nay dùng Debian th t vui”) và t t nhiên là ph i đ c c nh ng thư tr l i cho nh ng câu h i này c a nh ng ai bi t m t chút gì đó. Do đó n u mu n b n có th xem kho lưu tr nh ng lá thư này b ng trình duy t, r t có th đã có câu tr l i cho câu h i c a b n đó. Và như v y b n không c n ph i đăng ký cũng như vi t thư vào nhóm thư chung n a. T t nhiên n u không tìm th y thì đ ng ng i ng n đ t câu h i. Ngư i dùng Linux h t s c vui lòng tr l i thư c a b n. B o đ m là b n s nh n đư c câu tr l i, n u không hi u thì còn có th yêu c u gi i thích thêm. Khi đ t câu h i có liên quan đ n h th ng Linux c a b n, c n luôn luôn thêm vào thư c a mình càng nhi u chi ti t càng t t (nhưng đ ng thêm thông tin th a) bao g m: tên c a b n phân ph i (Debian, SuSE, Fedora, hay m t cái nào khác), phiên b n nhân, có v n đ v i ph n c ng nào (phiên b n, dòng ch ghi trên m ch đi n t ), thông báo nào hi n ra khi có v n đ . Đ ng đòi h i ngư i dùng khác g i câu tr l i th ng đ n đ a ch c a b n, “vi t thư vào nhóm thư chung là t th hi n, vi t thư đi n t cũng là s h tr k thu t. Vi t thư thì mi n phí, nhưng s h tr k thu t thì không”. Xin hãy luôn nh đi u đó!

có hai m t. M t m t c a nó luôn quay v phía ngư i dùng (hay nói chính xác hơn là quay v phía ng d ng). đĩa t . th c hi n vi c truy c p (ch n thông tin c n thi t) và nhi u thao tác khác. T phía c a HĐH thì t p tin là m t chu i liên t c các byte v i chi u dài xác đ nh. . C n nói thêm là chúng ta s xem xét m t h th ng t p tin c th ext3fs.v. 1 M t s tác gi thích dùng thu t ng “v t ch a” đây. gi ng như m t cái đĩa ăn. quay v phía chính b n thân đĩa lưu t o thành m t vùng bên trong c a h th ng t p tin đ i v i ngư i dùng.1 T p tin và tên c a chúng Máy tính ch là công c đ làm vi c v i thông tin không hơn không kém. Tên t p tin trong Linux có th dài 255 ký t bao g m b t kỳ ký t nào tr ký t có mã b ng 0 và ký t d u g ch chéo (/). Nhưng nó c n đ t cho t p tin m t cái tên nào đó đ ngư i dùng (hay nói đúng hơn là chương trình ng d ng) có th làm vi c v i t p tin. Còn có nh ng h th ng t p tin khác nhưng chúng ta s đ c p đ n chúng mu n hơn. T phía m t trư c này ngư i dùng th y h th ng t p tin là m t c u trúc lôgíc c a các thư m c và t p tin. DVD. Làm sao đ ngư i dùng có th làm vi c v i t p tin đó là công vi c c a h th ng t p tin. Vì th . Vì đây th c hi n các cơ ch ghi t p tin lên các đĩa lưu khác nhau. v. Tuy nhiên còn có nhi u ký t n a có ý nghĩa đ c bi t trong h v shell và do đó không nên dùng đ đ t tên t p tin. ngư i dùng thư ng không c n quan tâm đ n. mà ngư i dùng không th y. . M i h th ng t p tin. chúng ta t m g i nó là m t trư c. . 4. M t còn l i s dành cho m t chương sách sau. M t còn l i. CD. M t này c a h th ng t p tin có c u trúc không đơn gi n chút nào. h th ng t p tin cơ b n c a Linux đ n th i đi m hi n nay. đ i v i ngư i dùng thì h th ng t p tin là m t c u trúc lôgíc c a các thư m c và t p tin. Trong chương hi n t i chúng ta s xem xét m t quay v phía ngư i dùng c a h th ng t p tin. đã đ n lúc làm quen v i m t trong nh ng thành ph n chính và quan tr ng c a Linux – đó là h th ng t p tin. H th ng t p tin – là c u trúc nh đó nhân c a h đi u hành có th cung c p cho ngư i dùng và các ti n trình tài nguyên c a h th ng d ng b nh lâu dài trên các đĩa lưu1 thông tin: đĩa c ng. chúng ta t m g i là m t sau. H đi u hành không quan tâm đ n đ nh d ng bên trong c a t p tin.Chương 4 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Bây gi b n đã bi t cách kh i đ ng và d ng h th ng Linux. Mà thông tin trên m i HĐH đư c lưu d ng t p tin trên các đĩa lưu.

9.3 Như đã nói chương trư c trong Linux có phân bi t các ký t vi t hoa và vi t thư ng. b i vì có th gây ra v n đ cho m t s ng d ng khi c n s d ng nh ng t p tin như v y và c khi di chuy n nh ng t p tin đó lên h th ng t p tin khác. Ví d . l nh ls không hi n th nh ng t p tin như v y.4. Đ c thêm ls(1) đ bi t chi ti t. qu bóng tar Nhưng l nh ls -a s hi n th . Đ i v i d u ch m thì không ph i như v y. ví d xvnkb-0.tar.2. Đi u này cũng đúng đ i v i tên t p tin. Tuy nhiên n u nhìn t phía h đi u hành và h th ng t p tin thì không ph i 2 3 thư ng g i theo ti ng lóng là tarball. .tar. Chúng ta đã quen v i vi c t p tin đư c xác đ nh hoàn toàn theo tên c a nó. ví d .2. Còn có th đ t tên t p tin ho c thư m c v i nh ng ký t nói trên vào d u ng c kép.9.gz.1 T p tin và tên c a chúng Đó là nh ng ký t sau: ! @ # $ & ~ % * ( ) [ ] { } ’ " \ : . chúng ta s đ c p đ n sau. Làm tương t như v y đ i v i nh ng ký t khác.gz dùng đ ký hi u các t p tin nén2 ). N u nó là d u ch m đ u tiên trong tên.tar. D u ch m có ý nghĩa đ c bi t trong tên t p tin. Vì th l4u-0. Tuy nhiên t t nh t là không s d ng nh ng ký t này k c d u cách trong tên t p tin và thư m c. đ t o thư m c có tên “mot hai ba” chúng ta c n dùng câu l nh sau: [user]$ mkdir "mot hai ba" vì câu l nh [user]$ mkdir mot hai ba s t o ba thư m c: “mot”.gz có th n m trong cùng m t thư m c và là tên c a các t p tin khác nhau.9. m c dù v n dùng ph n cu i cùng c a tên t p tin sau d u ch m đ làm ký hi u v các d ng t p tin đ c bi t (. “hai” và “ba”. Khi này khái ni m ph n m r ng t p tin (thư ng dùng trong DOS) không còn có ý nghĩa gì. Ví d : [user]$ mkdir \\mot\&hai s t o thư m c \mot&hai. Đi u này lúc đ u có th gây khó khăn cho ngư i dùng Windows nhưng sau khi quen thì b n s th y nó th t s có ích. > < ‘ d u cách 61 N u tên t p tin ch a m t trong nh ng ký t này (không khuyên dùng nhưng v n có th ) thì trư c nó ph i đ t m t d u g ch chéo ngư c (\) (đi u này v n đúng trong trư ng h p có chính b n thân d u g ch chéo ngư c.gz và L4U-0. Trong Linux ngư i dùng thư ng đ t nhi u d u ch m trong tên c a t p tin. Trên Linux các t p tin chương trình và t p tin bình thư ng không phân bi t theo ph n m r ng c a tên (trong DOS t p tin chương trình có ph n m r ng exe) mà theo các d u hi u khác. t c là có th thêm chúng vào tên t p tin (thư m c) n u đưa tên vào trong d u ngo c kép ho c dùng d u g ch chéo ngư c đ b đi ý nghĩa đ c bi t c a chúng.2.tar. thì t p tin này s là n (thu c tính hidden) đ i v i m t s câu l nh. t c là ph i l p l i d u này hai l n).

Chính inode lưu t t c nh ng thông tin c n thi t cho h th ng t p tin v t p tin. Tuy nhiên đ i v i ngư i dùng thì nh ng tên như v y th t s không thu n ti n. Nh ng tên này còn đư c g i là liên k t “c ng” (hard link) (chúng ta s làm quen k hơn v i khái ni m liên k t và cách t o nh ng liên k t này trong chương sau). V n đ ch m i t p tin trong Linux có m t “ch s ký hi u” (index descriptor) tương ng. Các ch s inode n m trong m t b ng đ c bi t g i là inode table.tex N u b n dùng SuSE Linux thì có th nh p vào l nh ll. M i đĩa lưu dù là th t s hay lôgíc thì đ u có m t b ng các ch s inode c a riêng mình. Ngay phía sau quy n truy c p đ n t p tin là m t s cho bi t s lư ng nh ng liên k t c ng này: [user]$ ls t ng 1280 -rw-r--r-drwxr-xr-x -rw-r--r--rw-r--r-4 -l 1 2 2 1 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 users 81409 2006-09-06 03:43 bash.pdf ~/l4u. Có th tìm ra s lư ng liên k t c ng đ n t p tin (t c là s lư ng tên c a t p tin) b ng l nh ls v i tham s -l4 .pdf users 3069 2006-09-06 13:52 l4u.tex users 4096 2006-09-06 02:16 images users 82686 2006-09-06 14:32 l4u-0. Bây gi có th dùng ~/l4u. hay còn g i là “inode” (t m th i chưa có thu t ng ti ng Vi t chính xác nên xin đ nguyên t ti ng Anh). chúng ta s d ng câu l nh ln d ng sau: ln tên_đã_có tên_m i Ví d : [user]$ ln projects/l4u/l4u-0. nhưng bây gi cũng c n đ c p đ n m t chút v ch s “inode”.9. Không ph i ai cũng có kh năng nh đã ghi gì trong t p tin v i s 12081982 (nói chính xác hơn là ch có m t s r t ít ngư i có kh năng này). nó ch thư m c cá nhân (home directory) c a ngư i dùng. B ng này đư c t o ra trên đĩa lưu cùng lúc v i h th ng t p tin. Chúng ta s g i ch s này là ch s c a t p tin. bao g m thông tin v v trí c a các ph n c a t p tin trên đĩa lưu. Th m chí c khi b n đ c đã xóa đi liên k t cu i cùng thì cũng không có nghĩa là đã xóa n i dung c a t p tin: n u t p tin đang đư c h th ng hay m t ng d ng nào đó s d ng. thông tin v d ng t p tin và nhi u thông tin khác.pdf.9. Chi ti t v câu l nh ln b n có th đ c trong trang man c a nó. Các inode trong b ng đư c đánh s theo th t .2.9.2. Vì th m i t p tin có th có bao nhiêu tên tùy thích. . và chính ch s này m i là tên th c s c a t p tin trên h th ng.2.pdf Ký t ∼ có ý nghĩa đ c bi t.62 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs như v y. Đ có th thêm tên khác cho t p tin ho c thư m c (t o liên k t c ng). thì nó đư c lưu đ n lúc h th ng ( ng d ng) gi i phóng nó. Chúng ta s nói k v m t sau c a h th ng t p tin trong m t s chương sách s p t i. Tác gi đưa ra nh ng thông tin trên ch đ nói r ng tên c a b t kỳ t p tin nào trong Linux không ph i gì khác mà chính là liên k t đ n ch s inode c a t p tin. chúng ta s nói k hơn v ký t này ngay sau đây.pdf đ thay cho đư ng d n dài hơn projects/l4u/l4u-0. Vì th các t p tin còn đư c đ t thêm m t tên thân thi n v i ngư i dùng và hơn th n a còn đư c nhóm vào các thư m c. Khi b n đ c xóa m t t p tin có nhi u tên (liên k t c ng) thì trên th c t ch xóa đi m t liên k t (mà b n ch ra trên dòng l nh xóa).

v. m t h th ng Linux hoàn ch nh s có s lư ng t p tin còn l n hơn th . trên đó m i thư m c đó là m t nút c a “cây”. và chúng ta s dùng thu t ng này trong cu n sách l4u). Ghi chú: n u nói m t cách chính xác. ví d t p tin văn b n (text file). K t qu là chúng ta thu đư c m t c u trúc thư m c có phân b c b t đ u t m t thư m c g c. Trong c u trúc thư m c c a Linux nh ng thư m c cá nhân c a ngư i dùng thư ng n m trong thư m c /home và thư ng có tên trùng v i tên đăng nh p c a 5 6 đây là đư ng d n tuy t đ i Nói chính xác hơn là: có toàn quy n đ n khi nào root chưa thay đ i chúng :). Tên đ y đ c a t p tin (ho c còn g i là “đư ng d n”5 đ n t p tin) là danh sách tên c a các thư m c bao g m thư m c ch a t p tin đó và các thư m c m . C u trúc phân b c c a thư m c thư ng đư c minh ho b ng “cây thư m c”. và thư m c g c duy nh t c a c u trúc này đư c ký hi u b ng d u g ch chéo “/”. Vì th mà các t p tin đư c t ch c vào các thư m c. Trên MS Windows ho c DOS c u trúc thư m c như v y có trên m i đĩa (t c là chúng ta có không ph i m t “cây” mà m t “r ng” thư m c) và thư m c g c c a m i c u trúc t p tin đư c đánh d u b ng m t ch cái Latinh (và do đó đã có m t s h n ch ). v. còn t p tin – là các “lá”. Có th đưa vào thư m c g c này m t s lư ng không h n ch các thư m c n m trên các đĩa lưu khác nhau (thư ng nói là “g n h th ng t p tin” ho c “g n đĩa lưu”). Và nói chung ngoài c u trúc bên trong c a mình thì thư m c không khác gì so v i nh ng t p tin thông thư ng. Ví d /home/teppi82/projects/l4u/ext3fs. Đó là thư m c trong đó ngư i dùng có toàn quy n6 : có th t o và xóa các t p tin. r t khó có th tìm đ n t p tin c n thi t. thay đ i quy n truy c p đ n chúng. Ngoài thư m c hi n th i m i ngư i dùng còn có m t “thư m c nhà” (home directory.2 Thư m c N u như c u trúc t p tin không cho phép s d ng gì khác ngoài tên t p tin (t c là t t c các t p tin n m trên m t danh sách chung gi ng như các h t cát trên bãi bi n) thì th m chí c khi không có gi i h n v đ dài c a tên. b t đ u t thư m c g c “/” và k t thúc là b n thân tên c a t p tin. Trên Linux và UNIX nói chung ch có m t c u trúc thư m c duy nh t cho t t c các đĩa lưu. 63 4. v.tex là tên đ y đ c a t p tin tôi đang nh p vào trên máy c a mình. . Tên c a thư m c cũng đư c đ t theo nh ng quy đ nh như đ i v i tên t p tin. . H v shell lưu giá tr c a “thư m c hi n th i”. Trong đư ng d n này tên c a các thư m c con cách nhau b i d u g ch chéo “/” dùng đ ký hi u thư m c g c như đã nói trên.v. M i thư m c (con) có th ch a các t p tin riêng l và các thư m c con c a nó. thì thư m c hi n th i luôn đi li n v i m i ti n trình đã ch y (trong đó có h v shell). . Hãy tư ng tư ng b n có m t danh sách kho ng vài nghìn t p tin! Xin đ ng nghi ng . t c là thư m c mà ngư i dùng đang làm vi c trong đó.4. . vì th đôi khi ch y m t chương trình nào đó trong shell có th d n đ n vi c thay đ i thư m c hi n th i sau khi chương trình đó hoàn thành công vi c. đó là l nh pwd. các thư m c có th n m trong các thư m c khác. . phương án d ch “thư m c cá nhân” đư c ưu tiên hơn. Có m t câu l nh cho bi t tên c a thư m c hi n th i.2 Thư m c (Danh sách b c t b t vì không c n thi t).

ch có các danh sách t p tin thông thư ng xác đ nh t p tin hi n th i thu c v m t thư m c nào đó. sau đó thư m c con c a thư m c con (thư m c “cháu”). “ch t” nào đó c a thư m c hi n th i. Khái ni m đư ng d n đ y đ (tuy t đ i) đã gi i thích trên. t c là n m trong m t thư m c con. Câu l nh cd dùng đ thay đ i thư m c hi n th i. thì c n ph i đưa cho câu l nh ls đư ng d n tuy t đ i ho c tương đ i đ n thư m c đó. thì ch c n ch y l nh: [user]$ cd . r i t đó h xu ng thư m c vnoss/doc thì c n ch y l nh: [user]$ cd .’). Chính nh ng d u hai ch m này đư c dùng đ ghi đư ng d n tương đ i..’) và ch đ n chính b n thân thư m c này. T c là không có các h p đ c bi t ch a các t p tin.64 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs ngư i dùng đó. C n lưu ý là trên th c t n câu l nh ls ch đưa ra n i dung c a t p tin mô t thư m c này. M t trong s chúng có ký hi u là d u ch m (‘. . . Tham s c a l nh này là đư ng d n đ y đ ho c đư ng d n tương đ i đ n thư m c mà b n mu n dùng làm hi n th i. thì đơn gi n: ch c n ch ra thư m c con c a thư m c hi n th i. N u mu n xem n i dung c a m t thư m c khác. đ dùng thư m c m làm thư m c hi n th i. nhưng khi đó c n ph i nh p vào m t đư ng d n r t dài./. bây gi chúng ta s nói rõ hơn v khái ni m đư ng d n tương đ i. Ví d : [user]$ ls projects BanTin drupal-vn bashscripts fluxbox chem-tex gnomevi debian HocTap KDE-vi l4u manvi mc mrtg others SuSE syslinux Xfce vim vnlinux vnoss . thư m c cá nhân s tr thành thư m c hi n th i c a ngư i dùng này. V n đ này đư c gi i quy t như sau: m i thư m c (tr thư m c g c) có duy nh t m t thư m c m trong cây thư m c. nó ch đ n thư m c m .. ho c “cháu”.. thì ph c t p hơn m t chút. Đư ng d n tương đ i đó là danh sách các thư m c c n ph i đi qua trong cây thư m c đ có th chuy n t thư m c hi n th i đ n thư m c khác (chúng ta g i nó là thư m c đích). m i thư m c ch là m t t p tin bình thư ng. t c là ngư i dùng nhimlui có th làm vi c v i thư m c /home/nhimlui/hinhanh b ng ~/hinhanh. Ví d : /home/nhimlui. T t nhiên trong b t kỳ trư ng h p nào cũng có th s d ng đư ng d n tuy t đ i. cho đ n khi nào t i đư c thư m c đích.. Như đã nói trên. Khi ngư i dùng vào h th ng./vnoss/doc Câu l nh ls dùng đ đưa ra màn hình danh sách các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. N u ch y câu l nh ls không có tham s thì chúng ta ch th y tên c a các t p tin c a thư m c hi n th i. N u như thư m c đích n m cao hơn trong c u trúc thư m c.. Còn đ chuy n “leo” lên hai b c c a cây thư m c. còn b n ghi th hai có ký hi u là hai d u ch m đơn (‘. N u thư m c đích n m phía dư i trong c u trúc thư m c. Ví d . ho c n m hoàn toàn trên m t “cành” khác c a cây thư m c. Trong m i thư m c có hai b n ghi đ c bi t. M i ngư i dùng có th làm vi c v i thư m c c a mình b ng ký hi u ~. trong đó có li t kê t t c nh ng t p tin và thư m c con c a thư m c này. và không x y ra b t kỳ nào thao tác làm vi c v i t p tin c a thư m c.

N u có mong mu n b n có th đ c toàn b tiêu chu n này t i đ a ch . .tex gioithieu. kích thư c t p tin và th i gian s a đ i cu i cùng. v. Tiêu chu n này đư c g i là Filesystem Hierarchy Standart (FHS).tex N u đưa thêm tham s -i thì trong c t đ u tiên s hi n th ch s inode c a t p tin.tex ChangeLog ext3fs. và .tex images l4u.. Ví d các t p tin h th ng thư ng n m trong thư m c C:\Windows.v. Hơn n a có m t tiêu chu n xác đ nh c u trúc thư m c cho các HĐH dòng UNIX.3 Công d ng c a các thư m c chính N u như b n đ c đã t ng dùng Windows (ví d 2000 hay XP). Đ th y đư c nh ng thông tin chi ti t đó. tên nhóm s h u t p tin (xin đư c g i t t là “nhóm t p tin” m c dù t i nghĩa). s lư ng liên k t c ng hay s lư ng tên (n u là thư m c thì ngay t đ u đã có hai liên k t như v y là .4. các chương trình thư ng đư c cài đ t vào C:\Program Files. tên ch s h u t p tin. thì bi t r ng m c dù ngư i dùng có toàn quy n t ch c c u trúc thư m c.3 Công d ng c a các thư m c chính 65 B n ghi v t p tin trong thư m c tương ng ngoài tên còn có r t nhi u thông tin v t p tin này. .. M t ví d minh h a khác: [user]$ ls t ng 1316 -rw-r--r--rw-rw-r--rw-r--r--rw-r--r--rw-r--r-drwxr-xr-x -rw-r--r--l 1 1 1 1 1 2 1 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 users users users users users users users 81629 98135 783 20778 2013 4096 3267 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-09 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-08 22:11 13:54 21:58 02:48 21:34 14:25 23:13 bash. Trong Linux cũng có m t c u trúc thư m c ki u như v y và th m chí còn nghiêm ng t hơn. Tham s -u dùng đ hi n th th i gian truy c p cu i cùng thay vào ch th i gian s a đ i. nhưng m t s truy n th ng v n đư c tuân theo. do đó s này b ng s thư m c con công thêm 2). Khi dùng tham s -t vi c s p x p đư c th c hi n không theo tên mà theo th i gian s a đ i t p tin.tex caidat. C n chú ý r ng có th li t kê các tham s m t cách riêng r như th này: [user]$ ls -l -i . 4. thì c n dùng các tham s m r ng khác c a câu l nh ls. N u ch y câu l nh ls v i tham s -l thì không ch có tên t p tin mà s hi n th c d li u v quy n truy c p đ n t p tin (chúng ta s nói đ n sau). Tham s -r đ o ngư c l i tr t t c a s p x p (c n ph i s d ng cùng v i các tham s -l ho c -t).r ho c g p l i như th này: [user]$ ls -lir Chúng ta d ng mô t ng n g n v câu l nh ls đây (chi ti t v l nh này có th xem trên các trang man ho c info tương ng) và chuy n sang xem xét các thư m c chính c a c u trúc t p tin trong Linux.

và t p tin ngư i dùng passwd. Thư m c /bin 7 do đó m t s nhà qu n tr không t đ ng g n phân vùng /boot vào trong quá trình kh i đ ng. chi ti t hơn b n có th đ c trong tiêu chu n FHS có trên http://www. . Các b n phân ph i Linux l n đ u tuân theo tiêu chu n này. /boot G m các t p tin c đ nh c n cho kh i đ ng h th ng. đây có lưu r t nhi u nh ng câu l nh thư ng dùng c a Linux. B ng 4. B ng 4.1: C u trúc thư m c c a Linux Công d ng Thư m c này g m ch y u các chương trình.66 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs http://www.com/fhs/. còn c t th ba cu i cùng đưa ra mô t ng n g n v công d ng c a nh ng thư m c này. Ví d . ph n l n trong s chúng c n cho h th ng trong th i gian kh i đ ng (ho c trong ch đ m t ngư i dùng khi b o trì h th ng). trong đó có nhân (kernel). Chúng ta s nói đ n nh ng t p tin này ngay sau trong m t ph n riêng. /home Thông thư ng trong thư m c này là các thư m c cá nhân c a ngư i dùng (tr root). Thư m c /etc không đư c lưu các t p tin chương trình (c n đ t chúng trong /bin ho c /sbin. xorg. /etc/X11 Thư m c dành cho các t p tin c u hình c a h th ng X11 (ví d . c t bên trái li t kê các thư m c con c a thư m c g c. trong /etc có t p tin inittab xác đ nh c u hình kh i đ ng. /etc/rc.com/fhs/. thì nh ng t p tin trong thư m c này s đư c sao chép vào thư m c cá nhân c a ngư i dùng đó. /dev Thư m c các t p tin đ c bi t ho c các t p tin thi t b ph n c ng. Chúng ta s đ c p chi ti t v nh ng t p tin này và quá trình kh i đ ng nói riêng trong m t vài chương s p t i. T p tin trong thư m c này ch c n trong th i gian kh i đ ng7 . còn c t th hai li t kê m t vài (không ph i t t c ) thư m c con. M t ph n các t p tin c u hình có th n m trong các thư m c con c a /usr. Dư i đây chúng ta s xem xét công d ng c a m t vài(!) thư m c con c a thư m c /etc.1 dư i đây đưa ra danh sách ng n g n nh ng thư m c chính đư c t o ra trong c u trúc t p tin theo tiêu chu n nói trên. /etc/sysconfig Thư m c lưu m t vài (không ph i t t c ) t p tin c u hình h th ng. /etc Thư m c này và các thư m c con c a nó lưu ph n l n nh ng d li u c n cho quá trình kh i đ ng ban đ u c a h th ng và lưu nh ng t p tin c u hình chính. /etc/skel Khi t o ngư i dùng m i. Mô t trong b ng này là h t s c ng n g n.pathname.d Thư m c này lưu nh ng t p tin s d ng trong quá trình kh i đ ng h th ng. B n đ c có th xem qua man mknod (mknode(1)).pathname.conf).

v các thi t b tính. tr khi khi b n bi t r ng t p tin ho c nhóm t p tin nào đó đang gây nh hư ng đ n công vi c c a h th ng. N u b n thư ng g n m t vài đĩa lưu đ ng như đĩa m m. arp. shutdown. route. Các t p tin đ c bi t c a thư m c này s d ng đ nh n và g i d li u đ n nhân.4. DVD. Chi ti t b n có th đ c trong man 5 proc. N u fsck tìm ra t p tin mà không xác đ nh đư c thư m c m thì nó s đưa t p tin đó vào thư m c /lost+found. Thư m c dành cho các t p tin t m th i. vì th không nên lưu đây nh ng t p tin mà b n có th s c n đ n. CD. Thư m c này s d ng đ ph c h i h th ng t p tin b ng l nh fsck. Hãy chú ý là thư m c này không n m cùng ch v i thư m c cá nhân c a nh ng ngư i dùng khác (trong /home).v. fdisk. swapon. .v. Đây là đi m g n h th ng t p tin proc cung c p thông tin v các ti n trình đang ch y. H th ng s t đ ng d n d p thư m c này theo đ nh kỳ. Trong trư ng h p ngư c l i thì cùng m t mã l p l i nhi u l n trong các chương trình khác nhau. Đây là thư m c cá nhân c a ngư i dùng cao c p root. v. nên t p tin s nh n đư c tên trùng v i ch s inode c a nó. Nh ng thư vi n này ch n p vào b nh khi có nhu c u th c hi n hàm nào đó. . . Ít nh t trong thư m c này ph i có init.3 Công d ng c a các thư m c chính Thư m c /lib 67 /lost+found /mnt /tmp /root /sbin /proc Công d ng Thư m c này lưu các thư vi n chia s c a các hàm mà trình biên d ch C và các môđun (các driver thi t b ) c n. reboot. Tuy nhiên không nên xóa nh ng t p tin trong thư m c này. thì có th t o trong thư m c này các thư m c con cho t ng đĩa lưu. mkswap. b t kỳ th i đi m này ngư i dùng root cũng có th xóa t p tin kh i thư m c này mà không làm nh hư ng l n đ n ngư i dùng khác.v. Đây là đi m g n (mount) nh ng h th ng t p tin g n t m th i. . fsck. mkfs. vì chúng đư c nhi u chương trình s d ng. đĩa c ng ngoài. như v y cho phép gi m kích thư c mã chương trình n m trong b nh . Trong tiêu chu n FHS có nói r ng c n đ c trong thư m c này nh ng t p tin th c thi s s d ng sau khi g n thành công h th ng t p tin /usr. ifconfig. v nhân. Th m chí n u trên h th ng không có trình biên d ch C nào. Đây là h th ng t p tin o. . Vì thư m c /bin ch y u lưu các t p tin th c thi (chương trình và ti n ích c a HĐH) s d ng trong quá trình kh i đ ng và do nhà qu n tr ch y. swapoff. Vì thư m c m b m t.*. N u trên máy tính có đ ng th i Linux và Windows (DOS) thì thư m c này thư ng dùng đ g n các h th ng t p tin FAT. thì các thư vi n chia s v n c n thi t. flash. halt.*.

đây thư ng đ t các chương trình và các thư m c con (n i b ) ch dành cho máy tính này. Ngư i dùng c n có ít nh t là quy n đ c đ i v i thư m c này. m t s chương trình không th g i tr c ti p.68 Thư m c /usr Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Công d ng Thư m c này r t l n và c u trúc c a nó nhìn chung l p l i c u trúc c a thư m c g c. ng d ng. . các thư vi n đ ng (dynamic library). Theo tiêu chu n FHS thì nên dành cho thư m c này m t phân vùng riêng ho c đ t hoàn toàn trên đĩa s d ng chung trong m ng. vì chúng đã đư c các nhà phát tri n h th ng ki m duy t k càng (không l b n bi t v h th ng t t hơn các nhà phát tri n). • /usr/local/lib – thư vi n và t p tin c a các chương trình và h th ng n i b . Dù trong trư ng h p nào cũng đ ng s a nh ng t p tin trong thư m c này. • /usr/local/src – mã ngu n c a các chương trình. /usr/sbin /usr/lib Thư m c này g m các chương trình th c thi dành cho nhà qu n tr và không s d ng trong th i gian kh i đ ng. các t p tin tài li u. /usr/bin/X11 là nơi thư ng dùng đ lưu các chương trình ch y trên X Window. các ti n ích h th ng và c các t p tin thêm vào (t p tin d ng include). Trong thư m c này là các thư vi n object c a các chương trình con. Thư m c con này lưu mã ngu n c a các thư vi n tiêu chu n c a ngôn ng C. Trên Linux đó thư ng là liên k t m m đ n thư m c /usr/X11R6/lib/X11. Phân vùng ho c đĩa đó thư ng g n ch đ c và trên đĩa (phân vùng) là các t p tin c u hình cũng như t p tin th c thi dùng chung. đây thư ng lưu nh ng chương trình /usr/bin /usr/include /usr/local • /usr/local/doc – các tài li u đi kèm v i chương trình ng d ng. Và đây cũng thư ng là liên k t đ n /usr/X11R6/bin. • /usr/local/man – các trang tr giúp man. bao g m: • /usr/local/bin. Các h th ng ph c t p (ví d Debian Linux) có th có các thư m c con c a mình trong thư m c này. /usr/lib/X11 – nơi thư ng dùng đ đ t các t p tin có liên quan đ n X Window và các t p tin c u hình c a h th ng X Window. • /usr/local/sbin – các chương trình dành cho nhà qu n tr . Các chương trình (ti n ích và ng d ng) thư ng đư c ngư i dùng bình thư ng s d ng. Trong các thư m c con c a /usr là t t c các ng d ng chính.

Các t p tin đi u khi n h th ng dùng đ d tr tài nguyên.3 Công d ng c a các thư m c chính Thư m c /usr/share 69 Công d ng Thư m c này dùng cho t t c các t p tin d li u dùng chung và có quy n truy c p là ch đ c. /var/adm /var/lock /var/log . . • /usr/share/man – các trang tr giúp man. C n chú ý là thư m c này không dùng đ chia s gi a các HĐH khác nhau ho c gi a các phiên b n khác nhau c a cùng m t HĐH. Lưu các thông tin v tài kho n và thông tin chu n đoán dành cho nhà qu n tr . ng d ng c a h • /usr/X11R6/lib – các t p tin và thư vi n có liên quan đ n X-Window. Các t p tin b n ghi (log). misc (nh ng gi li u tùy theo ki n trúc khác nhau). . Alpha.4. . vì thư m c gi các t p tin như b n ghi (log). /var Trong thư m c này là các t p tin lưu các d li u bi n đ i (variable). và PPC có th dùng chung m t thư m c /usr/share n m trên m t phân vùng ho c đĩa chia s trên m ng. v. khóa locking. Nh ng d li u này xác đ nh c u hình c a m t s chương trình trong l n ch y sau ho c là nh ng thông tin lưu t m th i s s d ng sau. Tiêu chu n FHS khuyên dùng thư m c con cho m i chương trình. Thư ng dùng đ chia s gi a các ki n trúc khác nhau c a HĐH. Nh ng thư m c sau ho c liên k t m m sau ph i có trong /usr/share: man (các trang tr giúp man). Thông thư ng đây là liên k t m m đ n /var/tmp. các t p tin t m th i. ví d i386. ng d ng. /usr/src /usr/tmp /usr/X11R6 Mã ngu n c a các thành ph n khác nhau c a Linux: nhân. spool. . • /usr/X11R6/bin – các chương trình th ng này. Dung lư ng thông tin trong thư m c này có th thay đ i trong m t kho ng l n. M t nơi n a đ lưu các t p tin t m th i.v. M i ph n c a man n m trong m t thư m c con riêng trong thư m c này. Các t p tin thu c v h th ng X Window. Chúng ta xem xét m t vài thư m c con c a thư m c này: • /usr/share/dict – các danh sách t (word list) c a ti ng Anh dùng cho các chương trình ki m tra chính t như ispell. • /usr/share/misc (đã nói trên).

Chúng ta s làm quen v i chúng trong ph n này. chu t.4 D ng t p tin Trong các ph n trư c chúng ta đã xem xét hai d ng t p tin đó là t p tin thông thư ng và các thư m c. tháo r i. Nh v y có th dùng khái ni m t p tin cho các thi t b và các đ i tư ng khác. . Như đã nói. . • /var/spool/cron – t p tin c a h th ng Verb+cron+. terminal.4. chuy n d li u lên các thi t b và trao đ i d li u gi a các ti n trình b ng cách tương t như nhau. vì có th th c hi n ghi d li u vào t p tin. /var/spool 4. 4. n u c n đưa ra màn hình terminal th nh t thông tin nào đó. Ví d . đ i v i h đi u hành thì t p tin ch là m t chu i các byte liên t c. Nh ng trên Linux còn có m t vài d ng t p tin n a. T p tin đư c đ t vào hàng đ t c a các chương trình khác nhau.1 Các t p tin thi t b Như đã nói. S khác nhau gi a hai d ng này n m cách đ c và ghi . ví d : • /var/spool/at – các công vi c mà at đã ch y. /var/tmp Các t p tin t m th i. v. Do đó ngoài các t p tin thông thư ng và thư m c. Trong t t c các trư ng h p này s d ng cùng m t phương pháp d a trên ý tư ng chu i các byte. máy in. Có hai d ng thi t b : ký t (hay còn g i là các thi t b trao đ i theo byte) và kh i (trao đ i theo kh i). T p tin trong thư m c này thư ng đư c d n s ch trong th i gian kh i đ ng Linux.70 Thư m c /var/run Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Công d ng Các t p tin bi n đ i trong th i gian th c hi n các chương trình khác nhau. nh ng thành ph n sau cũng đư c Linux coi là t p tin: • các t p tin thi t b • các ng (kênh) có tên (named pipe) • các socket (t v i nghĩa như t chim) • các liên k t m m (symlinks). • /var/spool/lpd — t p tin trong hàng đ i in. Chúng lưu thông tin v s ti n trình (PID) và ghi thông tin hi n gh i (utmp). máy scan. Đi u này đơn gi n hoá s t ch c và trao đ i các d li u. bàn phím. thì h th ng th c hi n thao tác ghi vào t p tin /dev/tty1. • /var/spool/mail – t p tin thùng thư c a ngư i dùng. môđem.v. ) đ u là các t p tin. • /var/spool/uucp – t p tin c a h th ng uucp. đ i v i Linux thì t t c các thi t b k t n i vào máy tính ( c ng.

/dev/ttS0 tương ng v i COM1 trong DOS. Không th đ c t đĩa c ng và ghi lên đó t ng byte. đĩa /dev/hda.2 cho bi t nh ng t p tin thư ng dùng nh t. /dev/tty Các t p tin h tr terminal c a ngư i dùng. /dev/fd Các t p tin đĩa m m. /dev/cua Các t p tin cho môđem.4 D ng t p tin 71 thông tin vào các thi t b . thì b n s th y m t lư ng kh ng l nh ng t p tin thi t b . /dev/hd Các c ng v i giao di n IDE. Thi t b /dev/hda1 tương ng v i phân vùng đ u tiên c a đĩa c ng đ u tiên. còn s nh cho bi t c n ph i làm vi c v i thi c th nào c a d ng này. N u nhìn vào thư m c /dev (t c là chuy n vào thư m c đó b ng l nh cd r i ch y ls). t c là đĩa Primary Master. M i d ng thi t b có th có m t vài t p tin thi t b . Ví d các c ng. Vì th các t p tin thi thư ng có hai s : l n (major) và nh (minor). t c là trong trư ng h p này t p tin có c b ng 0. /dev/pty Các t p tin h tr terminal gi . Nh ng driver này ho c n m trong nhân ho c n m riêng d ng môđun và có th g n vào nhân sau. Đ trao đ i v i các ph n khác c a h đi u hành m i driver t o ra m t giao di n liên l c có v ngoài gi ng như t p tin. Các thi t b ký t trao đ i thông tin theo t ng ký t (theo t ng byte) trong ch đ chu i các byte. Còn thông tin đư c đ c và ghi vào các thi t b kh i theo các kh i. /dev/ttS T p tin h tr làm vi c v i các c ng k t ti p nhau (các c ng COM). trao đ i thông tin v i đĩa ch có th theo t ng kh i. Nh ng ngư i vi t script thư ng chuy n nh ng thông báo không c n thi t vào thi t b này. N u s d ng /dev/null làm thi t b nh p vào. Trên Linux nh ng t p tin này h tr các terminal o (hãy nh l i chương trư c). Trao đ i d li u v i các thi t b trên Linux do các driver thi t b đ m nhi m. tb t là tb ts . thì s thu đư c m t chu i các s 0. Ph n l n nh ng t p tin như v y đã đư c t o s n t trư c và n m trong thư m c dev.2: Nh ng t p tin thi t b chính T p tin Ý nghĩa /dev/console Console h th ng t c là màn hình và bàn phím k t n i t i máy tính. B ng 4. T t c nh ng gì ghi vào /dev/null s m t vĩnh vi n. đ u tiên là /dev/fd0.4. th hai là /dev/fd1. câu l nh ls -l cho bi l n và s nh đã nói thay vì kích thư c c a t p tin. /dev/sd c ng v i giao di n SCSI. Ví d thi t b d ng này là terminal. /dev/ttS1 tương ng v i COM2. B ng 4. Tên g i v n đư c lưu k t khi k t n i teletype vào các h th ng UNIX làm terminal. Đ i v i các t p tin thi t b . S d ng cho các k t n i t xa qua telnet. S l n c a thi t b cho nhân bi t p tin này thu c v driver nào. /dev/null Thi t b này có th g i là “l đen”.

Khi này b n thân t p tin ng ch tham gia vào s kh i đ u trao đ i d li u. Tuy nhiên t phía h th ng t p tin socket th c t không khác các ng có tên: đó ch là các đi m cho phép n i các chương trình v i nhau.4 Liên k t m m Trong ph n v tên t p tin chương trư c chúng ta đã nói r ng t p tin trong Linux có th có vài tên hay liên k t c ng. Nói chung socket và s trao đ i qua socket đóng vai trò h t s c quan tr ng trên t t c các h th ng UNIX. liên k t m m có th ch đ n nh ng t p tin n m trong h th ng t p tin khác. ví d b ng chương trình mkfifo. ng là phương ti n h t s c thu n ti n và s d ng r ng rãi đ trao đ i thông tin gi a các ti n trình. . do đó đưa ra c hai trư ng h p có th g p. N u t p tin ban đ u b xóa. Khác v i liên k t c ng. nhưng chúng là nh ng t p tin khác – nh ng t p tin liên k t m m.72 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. N u b n đ c xóa m t trong s nh ng t p tin này (nói đúng hơn là m t trong s nh ng tên này). ví d trên nh ng đĩa lưu đ ng. thì ng có th không có tên. 8 thu t ng này v n chưa đư c th ng nh t. 4. t c là trên cùng m t phân vùng (đĩa lưu). 4. M t trong nh ng ng d ng c a liên k t c ng đó là ngăn ch n kh năng xóa t p tin m t cách vô tình.4. Liên k t c ng ch là m t tên khác cho t p tin ban đ u. Trong trư ng h p ngư c l i c n t o ra m t ng có tên.2 Các ng có tên (pipes) Còn có m t d ng t p tin thi t b n a đó là các ng có tên. cho phép chúng giao ti p mà không ch u nh hư ng c a các ti n trình khác. Nhưng trên Linux còn có m t d ng liên k t khác g i là (liên k t tư ng trưng8 ). M c dù nh ng ti n trình khác có th th y các t p tin socket. thì t p tin v n còn đư c lưu trên đĩa cho đ n khi v n còn ít nh t m t tên. thì trao đ i đư c th c hi n mà không c n đ n socket: d li u do nhân chuy n tr c ti p t chương trình này đ n chương trình khác. M t ti n trình có th đ c t t c nh ng gì mà m t ti n trình khác đ t vào ng. hay b đ m FIFO (First In – First Out). nhưng nh ng ti n trình không tham gia vào k t n i hi n th i không th th c hi n b t kỳ thao tác đ c hay ghi nào lên t p tin socket. và do đó liên k t c ng ch có th dùng cho t p tin c a cùng m t h th ng t p tin. h th ng in và h th ng syslog. T p tin d ng này ch y u dùng đ t ch c trao đ i d li u gi a các chương trình khác nhau (pipe d ch t ti ng Anh sang là ng. đư ng ng). Vì v y ch dùng liên k t c ng nh ng nơi không c n bi t s khác nhau. Đi m đ c bi t c a liên k t c ng là nó ch th ng đ n ch s inode. Nó đư c ghi trong mô t inode c a t p tin đó. trong đó có Linux: socket là khái ni m then ch t c a TCP/IP và như v y là d a trên socket đã xây d ng toàn b Internet. R t khó phân bi t tên đ u tiên c a t p tin và nh ng liên k t c ng đư c t o ra sau đó.4. Trong s nh ng h th ng s d ng socket c n k đ n X Window.4. Sau khi đã t o ra k t n i. Sau khi t o liên k t c ng không th phân bi t đâu là tên t p tin còn đâu là liên k t. ho c th m chí trên m t máy tính khác. Nh ng liên k t này cũng có th coi là tên ph cho t p tin.3 Các socket Socket đó là k t n i gi a các ti n trình. N u có hai ti n trình đư c sinh ra t cùng m t ti n trình m trao đ i thông tin (thư ng x y ra).

pdf Hãy chú ý đ n ký t đ u tiên c a dòng này. và root có th thay đ i thành ph n c a m t nhóm nào đó. trên h th ng còn có các nhóm ngư i dùng. Đ t o liên k t m m c n s d ng câu l nh ln đã nói đ n và thêm vào tùy ch n -s: [user]$ ln -s tên_t p_tin tên_liên_k t Ví d : [user]$ ln -s projects/l4u/l4u-0.pdf.pdf Sau khi th c hi n câu l nh này trong thư m c cá nhân c a tôi xu t hi n t p tin l4u. Vì th n u b n đ c thay đ i t p tin qua m t tên nào đó c a nó. ho c khi t p tin n m trên m t h th ng t p tin khác. Thành viên c a các nhóm khác nhau có th có quy n truy c p khác nhau đ n t p tin.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c B i vì Linux là h đi u hành nhi u ngư i dùng. nó cho chúng ta bi t t p tin là m t liên k t m m. Cơ s c a cơ ch quy đ nh quy n truy c p đó là tên ngư i dùng và tên nhóm c a ngư i dùng. đó sau tên t p tin c a liên k t là m t mũi tên → ch đ n t p tin ban đ u. nhưng khác ch là tên ban đ u c a t p tin cũng như liên k t cùng ch đ n m t t p tin th c s trên đĩa. liên k t m m khi đó v n làm vi c đúng.9.9. Hãy s d ng liên k t m m trong nh ng trư ng h p b n mu n tránh s l m l n mà liên k t c ng có th gây ra. thì trong danh sách s có m t dòng như sau: lrwxrwxrwx 1 teppi82 users 20 2006-09-10 06:39 l4u. Ngoài ra.4.. Nhưng khi t o liên k t m m. thì có th di chuy n thư m c mot đi đâu tùy thích.pdf -> projects/l4u/l4u-0. thì s th y nh ng thay đ i này khi xem t p tin qua tên khác. T t nhiên đi u này có th th y rõ trong ph n cu i (ph n tên t p tin). và hi n th i v n còn đư c s d ng đ gi i quy t bài toán này. . N u b n t o trong thư m c mot m t liên k t m m ch đ n m t thư m c khác..2. mà “. T o và xóa các nhóm là công vi c c a ngư i dùng cao c p root.” (liên k t đ n thư m c m ) trong tên t p tin ch đ n. Cũng như v y đ i v i chính b n thân liên k t m m. b i vì v trí c a liên k t m m có th thay đ i. Và bây gi n u xem danh sách t p tin trong thư m c b ng câu l nh ls -l. Cơ ch quy đ nh truy c p đư c phát tri n cho h th ng UNIX vào nh ng năm 70 c a th k trư c r t đơn gi n nhưng có hi u qu đ n n i đã đư c s d ng hơn 30 năm.pdf ~/l4u. nên yêu c u quy đ nh truy c p đ n các t p tin và thư m c là m t trong nh ng yêu c u thi t y u nh t mà h đi u hành ph i gi i quy t. hãy h n ch s d ng “. ví d nhóm các nhà qu n tr có quy n nhi u hơn so v i nhóm các nhà l p trình. Vi c t o b t kỳ m t liên k t nào cũng gi ng như sao chép t p tin. và Linux cho phép m t ngư i dùng có th n m trong m t ho c nhi u nhóm. Như b n đã bi t trong Linux m i ngư i dùng có m t tên riêng không l p l i dùng đ đăng nh p vào h th ng.” luôn luôn là thư m c m c a thư m c hi n th i. 4.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c 73 thì liên k t m m tuy không b xóa nhưng tr thành vô giá tr .2.

nhưng có thêm m t tham s n a đó là tên c a m t t p tin c th nào đó. Cũng trong ví d trên chúng ta th y. Có th thay đ i ch và nhóm s h u trong quá trình làm vi c sau này b ng hai câu l nh chown và chgrp (chúng ta s đ c p k hơn v hai l nh này ngay sau đây). tên c a nhóm s h u cũng đư c ghi vào theo thông tin tên nhóm c a ti n trình t o t p tin. Ví d t p tin chương trình c a h v bash /bin/bash. Nhưng bây gi trên dòng này chúng ta s quan tâm hơn đ n vùng đ u tiên. Quy n truy c p và thông tin v d ng t p tin trên các h th ng UNIX đư c lưu trong mô t inode d ng c u trúc 2 byte (16 bit). Nh ng ký t này có th t m chia thành b n nhóm. Nói chính xác hơn là ngư i dùng mà ti n trình t o t p tin đã ch y dư i tên h . nhóm s h u – root. . Đi u này là t t nhiên vì máy tính ch làm vi c d a trên các bit ch không ph i d a trên các ký t r. vùng xác đ nh d ng t p tin và quy n truy c p đ n nó.74 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Trong mô t inode c a m i t p tin có ghi tên c a ch và nhóm s h u t p tin. Thay b t kỳ ký t nào trong s nh ng ký t này b ng d u g ch ngang có nghĩa là ngư i dùng b tư c m t quy n tương ng. Sau ký t xác đ nh d ng t p tin là ba nhóm. m i nhóm g m ba ký t xác đ nh quy n truy c p tương ng cho ch s h u. Nó có th là m t trong s nh ng ký t sau: • – (g ch ngang) – t p tin thông thư ng • d – thư m c • b – t p tin thi t b kh i • c – t p tin thi t b ký t • s – socket • p – ng có tên (pipe) • l – liên k t m m (symbolic link). Trong ví d c a chúng ta quy n truy c p c a ch s h u là rwx. Nhân ti n. w. có nghĩa là h không th s a t p tin và nói chung là không th thay đ i t p tin b ng cách nào đó. hãy chú ý kh năng này c a câu l nh ls -l – hi n th thông tin v m t t p tin c th nào đó ch không ph i t t c các t p tin trong thư m c m t lúc. Vùng này trong ví d trên là chu i các ký t t m th i chưa nói lên đi u gì “-rwxr-xr-x”. Cùng lúc v i ch s h u. ghi vào t p tin (w) và ch y t p tin này (x). [user]$ ls -l /bin/bash -rwxr-xr-x 1 root root 501804 2006-04-23 05:46 /bin/bash Như b n đ c th y. nhóm s h u t p tin và cho nh ng ngư i dùng khác. trong trư ng h p này ch s h u là ngư i dùng root. t t c nh ng ngư i dùng khác (k c nh ng ngư i dùng c a nhóm root) b tư c m t quy n ghi vào t p tin này. Bây gi hãy th c hi n m t l n n a câu l nh ls -l. Ngày t đ u khi t o t p tin ch c a nó là ngư i dùng đã t o ra nó. có nghĩa là ch s h u root có quy n đ c (r). Nhóm th nh t ch g m m t ký t xác đ nh d ng t p tin (m t trong b n d ng đã nêu ph n trên).

Quy n ghi cũng d hi u. w. Quy n đ c đ i v i thư m c thì h t s c d hi u. nhưng ngư c l i n u t p tin là chương trình mà không có quy n g i thì cũng không th ch y chương trình đó. w ho c x).5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c 75 x. còn n u b ng “0” thì quy n đó b tư c m t. . ho c b ng các trình so n th o văn b n. Như v y là chúng ta đã bi t đư c trên Linux nh ng t p tin nào là có th th c thi. Quy n g i đ i v i thư m c có hơi khó hi u m t chút. ph n m r ng c a t p tin đây không có liên quan gì. tr ch s h u và nhóm s h u t p tin). Quy n đ c r t p tin có nghĩa là ngư i dùng có th xem n i dung t p tin b ng các chương trình xem khác nhau. x nói trên đư c dùng đ xác đ nh quy n truy c p đ n thư m c. T t nhiên n u trên th c t t p tin không ph i là chương trình (ho c các script shell. Cho nên n u ngư i dùng có quy n đ c thư m c.4. B n th y không. m i nhóm 3 bit. “quy n ghi” và “quy n g i” có thay đ i m t chút. Quy n th c thi (tôi thích dùng thu t ng quy n g i) có nghĩa là b n đ c có th n p t p tin vào b nh và th ch y mã này gi ng như trư ng h p chương trình. Khi này n u bit tương ng có giá tr b ng “1”. Hơn n a còn c n ph i cho ngư i dùng “quy n g i” đ i v i t t c các thư m c n m trư c thư m c này trong cây thư . n u không có quy n ghi w vào t p tin này. ví d more. ) thì không th g i t p tin. ngư i dùng có th t o và xóa các t p tin trong thư m c. . ba bit cu i cùng – quy n c a nh ng ngư i dùng còn l i (t c là t t c nh ng ngư i dùng. t c là thêm vào ho c xóa kh i thư m c dòng lưu thông tin v m t t p tin nào đó và các liên k t tương ng. perl. N u v n th c hi n câu l nh ls -l nhưng tham s không ph i là tên t p tin mà là tên thư m c thì chúng ta s th y thư m c cũng có quy n truy c p và cũng v n nh ng ch cái r. n u chúng ta nh r ng thư m c cũng ch là t p tin lưu danh sách các t p tin khác trong thư m c đó. Nhưng khi so n th o b n s không th lưu nh ng thay đ i trong t p tin lên đĩa. Trong trư ng h p này quy n g i ch quy n chuy n vào thư m c này. B n bit trong s 16 bit này đư c dùng cho b n ghi v d ng t p tin. n u th c hi n câu l nh: [user]$ ls -l /usr thì s th y dòng tương ng v i thư m c share như sau: drwxr-xr-x 128 root root 4096 2006-09-07 02:20 share T t nhiên là đ i v i thư m c thì ý nghĩa c a các khái ni m “quy n đ c”. Ví d . Ba bit ti p theo xác đ nh các tính ch t đ c bi t c a t p tin th c thi (chúng ta s nói đ n m t chút sau). Ba bit đ u tiên xác đ nh quy n c a ch s h u. t c là cho nh ng ngư i dùng khác “quy n g i” (th c thi) thư m c. Khi có quy n này. t t c đ u do tính ch t “th c thi” đ t ra. còn “0” th hi n d ng d u g ch ngang. N u b n đ c là ch s h u thư m c và mu n cho nh ng ngư i dùng khác quy n xem m t t p tin nào đó trong thư m c c a mình thì c n ph i cho h quy n truy c p (chuy n) vào thư m c này. 9 bit này chia thành ba nhóm. Và cu i cùng 9 bit cu i cùng xác đ nh quy n truy c p đ n t p tin. ba bit ti p theo – quy n c a nhóm s h u. và khác v i các HĐH c a Microsoft không ph i ai cũng có quy n g i t p tin. thì t c là có th xem n i dung c a thư m c (có th nói khác là xem danh sách t p tin trong thư m c). . thì có quy n đó. d ng ch cái thì “1” đư c thay th b ng các ch cái tương ng (r.

thì b n có th chuy n sang thư m c con b ng l nh cd. n u không s ph i ph c h i l i nó trư c khi có th đ c các t p tin. Đ u tiên h th ng ki m tra xem tên ngư i dùng có trùng v i tên ch s h u t p tin hay không. thì quy n c a h đư c xác đ nh b ng nhóm tính ch t th ba (nhóm dành cho nh ng ngư i dùng còn l i). ghi và g i) không. Cơ ch ki m tra quy n ngư i dùng khi s d ng t p tin như sau. tr ch s h u và nh ng ngư i dùng n m trong nhóm s h u. thì th m chí h th ng không ki m tra quy n có th có nhóm s h u và nh ng ngư i dùng khác mà đưa ra luôn thông báo l i không th th chieejn đư c hành đ ng yêu c u (d ng “Permission denied”). Và t t nhiên n u mu n ngăn ch n truy c p vào thư m c thì ch c n b đi quy n chuy n vào thư m c (r) c a t t c ngư i dùng (k c nhóm s h u). nhưng c n ph i nh tên c a thư m c con này. Đ ng tư c b quy n này c a chính b n thân mình. Đ thay đ i quy n truy c p t i t p tin ngư i ta s d ng l nh chmod (change mode). N u có thì kh năng truy c p đ n t p tin đư c xác đ nh b ng quy n truy c p c a nhóm. thì ngư i dùng có th vào thư m c. Sau khi đ c đo n trên có th th y “quy n đ c” thư m c là th a thãi vì không cho ra tính năng gì m i so v i “quy n g i”. nhóm và nh ng ngư i dùng còn l i. Khi dùng cách th nh t b n ph i ch ra rõ ràng thêm quy n nào cho ai ho c tư c quy n nào và c a ai như sau: [user]$ chmod wXp tên_t p_tin Trong đó. Tuy nhiên v n có s khác nhau gi a hai quy n này. Đ ng ng c nhiên khi ch s h u l i không có t t c m i quy n. Như v y nhóm tính ch t th ba trong quy n truy c p là dành cho t t m i ngư i dùng. vì s không th y b t kỳ danh sách và t p tin thư m c nào (trư ng h p này gi ng như khi chúng ta đi trong màn đêm không th y đư ng. Có hai cách s d ng l nh này. ch nh hư ng đi). N u ch đưa ra quy n g i. Chính vì v y mà theo m c đ nh t t c các thư m c có đ t quy n g i cho ch s h u cũng như nhóm và nh ng ngư i dùng khác. N u ngư i dùng không ph i là ch s h u và cũng không n m trong nhóm s h u. nhưng s không th y đó b t kỳ m t t p tin nào khi ch y l nh ls (có th th y rõ hơn n u b n s d ng chương trình Midnight Commander). ch ký t w ph i đ t m t trong các ký t sau: • u – ch s h u • g – nhóm s h u g • o – nh ng ngư i dùng còn l i • a – t t c bao g m ch s h u. thì ki m tra xem ch s h u có các quy n truy c p tương ng (đ c. ngư i dùng root có th tư c b m t s quy n c a ch s h u t p tin. N u ch s h u không có quy n nào đó. thì s đư c cho phép th c hi n thao tác tương ng. N u có quy n truy c p đó. ch X là m t trong các ký t sau: . N u hai tên này trùng nhau (t c là ch s h u đang dùng t p tin c a mình). N u tên ngư i dùng không trùng v i tên ch s h u thì h th ng ki m tra xem ngư i dùng này có n m trong nhóm s h u hay không. N u có quy n truy c p t i m t thư m c con nào đó c a thư m c này. và không chú ý đ n các quy n c a ch s h u và nh ng ngư i dùng còn l i.76 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs m c.

ch p là m t trong nh ng ký t sau: • r – quy n đ c • w – quy n ghi • x – quy n g i (quy n th c hi n. Nó d a trên mã hóa quy n truy c p d ng s . nhóm s h u và nh ng ngư i dùng còn l i).4. Đ xác đ nh quy n c a ngư i dùng c n c ng các s tương ng l i v i nhau. thì s áp d ng cho t t c m i ngư i dùng. t c là có th dùng l nh: [user]$ chmod +x tên_t p_tin đ thay cho [user]$ chmod a+x tên_t p_tin Phương án s d ng th hai c a câu l nh chmod có khó hi u hơn m t chút trong th i gian đ u s d ng Linux. [user]$ chmod go-rw tên_t p_tin tư c b quy n đ c và ghi c a m i ngư i dùng tr ch s h u t p tin. ghi và g i (th c hi n). Ví d . g i). Ký t r đư c mã hóa b ng s 4. chúng ta đưa ba s này vào dùng làm tham s cho l nh chmod.go=x tên_t p_tin 77 cho ch s h u có t t c m i quy n (đ c. nh ng ngư i dùng còn l i ch có quy n g i (th c hi n). ghi. Sau đây là m t s ví d s d ng câu l nh chmod: [user]$ chmod a+x tên_t p_tin thêm quy n g i t p tin tên_t p_tin cho m i ngư i dùng c a h th ng. Sau khi thu đư c ba giá tr s (cho ch s h u. cho nhóm s h u quy n đ c và ghi (4+2=6) và nh ng ngư i dùng còn l i quy n g i (1=1). N u không ch ra ai đư c thêm quy n truy c p.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c • + – thêm quy n • – – tư c b quy n • = – dùng quy n ch ra thay cho quy n đã có. thì dùng l nh sau: . x – s 1. Chúng ta c n đ t ba s này phía sau tên l nh và phía trư c tham s th hai (tên t p tin). [user]$ chmod u=rwx. [user]$ chmod ugo+rwx tên_t p_tin [user]$ chmod a+rwx tên_t p_tin cho m i ngư i dùng quy n đ c. n u c n cho ch s h u m i quy n (4+2+1=7). w – s 2. nhưng l i thư ng xuyên đư c các nhà qu n tr cũng như ngư i dùng có kinh nghi m dùng.

Đ có th thay đ i quy n c a nhóm s h u. m i ngư i dùng có m t ID d ng s như v y. không trùng l p. Có nghĩa là ngư i dùng không th thay đ i m t kh u c a mình. Ý nghĩa c a bit này như sau. thì chương trình nh n đư c quy n truy c p đ n t p tin và thư m c c a ch s h u t p tin chương trình. Trên nh ng máy “top model” (high end) hi n đ i thì r t hi m khi s d ng. nhóm s h u và nh ng ngư i dùng còn l i. Bit này ch c n thi t trên nh ng máy cũ. T t c m t kh u đư c lưu trong t p tin /etc/passwd (ho c m t t p tin mã hóa nào khác. Nhưng t p tin /usr/bin/passwd có “bit thay đ i ID ngư i dùng”. Tính ch t đ u tiên đó là “bit thay đ i ID9 ngư i dùng”. Trong mô t inode. thì hi u r ng nh ng s đ ng sau tên l nh không ph i gì khác mà chính là b n ghi h cơ s tám c a 9 bit xác đ nh quy n truy c p cho ch s h u. ph n c u trúc 2 byte xác đ nh tính ch t t p tin. Do đó chương trình thay đ i m t kh u passwd đư c ch y v i quy n root và nh n đư c quy n ghi vào t p tin /etc/passwd. vì trong trư ng h p này s ti t ki m đư c th i gian n p chương trình vào b nh m i l n ch y. chúng chi m các v trí 5 – 7 ngay sau mã cho bi t d ng t p tin. Như v y bit này còn có th g i là “bit thay đ i ID ch s h u ti n trình”. Ch có ch s h u t p tin ho c ngư i dùng cao c p m i có kh năng thay đ i quy n truy c p b ng câu l nh chmod. Ví d ID c a ngư i dùng cao c p root là 0. ID c a ngư i dùng là duy nh t. N u s d ng phương án xác đ nh tính ch t d ng s c a l nh chmod.78 [user]$ chmod 761 tên_t p_tin Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs N u b n bi t v mã đôi c a h cơ s tám. 9 . Ý nghĩa c a bit này cũng gi ng như trên nhưng ch thay th “ngư i dùng” b ng “nhóm”. N u như có đ t “bit thay đ i ID ngư i dùng”. Đi u này cho phép gi i quy t m t s v n đ khó th c hi n. và root là ch s h u t p tin chương trình này. Đ k t thúc bài h c v quy n truy c p đ n t p tin c n nói thêm v nh ng tính ch t khác có th g p c a t p tin mà cũng xác đ nh b ng l nh chmod. R t thu n ti n khi đ t bit này cho nh ng chương trình thư ng g i. Vì th chương trình n u do ngư i dùng ch y s không th th c hi n l nh ghi vào t p tin này. khi ngư i dùng g i th c hi n m t chương trình nào đó. Ví d đi n hình nh t là câu l nh thay đ i m t kh u passwd. Đó là nh ng tính ch t cho các t p tin th c thi. Bit này ch h th ng bi t sau khi d ng chương trình c n lưu l i nó trong b nh . Chúng ta s dùng thu t ng “bit lưu chương trình” vì đúng v i ng c nh này hơn. T t nhiên là trong chương trình passwd đã có mã đ ngư i dùng ch đư c phép thay đ i m t dòng trong t p tin này – dòng tài kho n c a ngư i dùng đó. trong đa s trư ng h p là /etc/shadow) mà ch s h u là ngư i dùng cao c p root. thì ch s h u (không ph i root) ph i là thành viên c a nhóm đó. Ngư i dùng cao c p root có th đ t “bit thay đ i ID ngư i dùng” b ng l nh: [root]# chmod +s tên_t p_tin Tương t như v y chúng ta có “bit thay đ i ID nhóm”. Thông thư ng. Ví d : Identificator. M t tính ch t n a c a t p tin th c thi đó là “bit dính” (chính xác hơn là “bit lưu chương trình”) hay thu t ng ti ng Anh là “sticky bit”. thì giá tr c a ba tính ch t v a nói ph i n m trư c nh ng s xác đ nh quy n truy c p (t c là s đ u tiên trong dãy 4 s xác đ nh t t c các tính ch t c a t p tin). thì chương trình này nh n đư c nh ng quy n truy c p đ n t p tin và thư m c c a ngư i dùng đã ch y nó.

4. Như v y. ls. còn ngư c l i (ví d t p tin không ph i là chương trình). S thay th như v y cũng x y ra n u có đ t “bit thay đ i ID nhóm”. chúng ta v n có th th y đư c nh ng thông tin này. thì s có thay đ i c a k t qu c a l nh ls -l trong ph n quy n truy c p (ph n đ u tiên). b ng ký t T.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c [root]# chmod 4775 tên_t p_tin 79 Khi này cũng v n s d ng phép c ng như đ i v i trư ng h p quy n truy c p và các tính ch t có giá tr như sau: • 4 – “bit thay đ i ID ngư i dùng” • 2 – “bit thay đ i ID nhóm” • 1 – “bit lưu chương trình” (sticky bit). n u ngư c l i. đó là pwd. “bit thay đ i ID nhóm” và “bit lưu chương trình”). Lúc này n u ch s h u có quy n g i t p tin thì ký t x đư c thay th b ng ch cái s nh . . t c là dùng nhi u t p tin làm tham s cho l nh ls. ln. N u “bit lưu chương trình” (sticky bit) b ng 1. thì thay th x b ng ch cái S l n. thì ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a ch s h u s đư c thay th b ng ký t s.) [user]$ touch vidu [user]$ chmod 7766 vidu [user]$ ls -l vidu -rwsrwSrwT 1 teppi82 users 0 2006-09-11 12:46 vidu 4. t t nhiên là s thay th ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a nhóm s h u. Trong ph n này chúng ta s xem xét m t cách ng n g n m t vài câu l nh thư ng dùng n a. m c dù trong k t qu c a l nh ls -l không có nh ng v trí riêng đ hi n th k t qu c a ba bit (“bit thay đ i ID ngư i dùng”. N u có (nh ng) bit nào đó trong s ba bit này đư c đ t (nh n giá tr 1). cd. thì thay th ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a nh ng ngư i dùng còn l i b ng ký t t. N u “bit thay đ i ID ngư i dùng” b ng 1.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c Trong nh ng ph n trư c chúng ta đã đ c p đ n m t vài câu l nh đ làm vi c v i t p tin và thư m c. M t vài ví d : [user]$ ls -l /usr/bin/passwd /usr/bin/write -rwsr-xr-x 1 root shadow 72836 2006-05-02 12:50 /usr/bin/passwd -rwxr-sr-x 1 root tty 8936 2006-05-02 10:50 /usr/bin/write ( đây chúng ta th y có th li t kê nhi u t p tin trên dòng l nh ls -l. n u nh ng ngư i dùng còn l i có quy n th c hi n t p tin. chmod.

Có th dùng các tùy ch n sau c a câu l nh mkdir: • -m mode – xác đ nh quy n (ch đ ) truy c p cho thư m c m i (ví d : -m 700) • -p – t o ra các thư m c trung gian ch ra trong đư ng d n (n u chưa có chúng). Ch có ngư i dùng cao c p root m i có quy n thay đ i ch s h u. t c là s k t h p các t p tin khác nhau vào m t: . Cú pháp c a hai câu l nh này tương t nhau: [root]# chown tên_ngư i_dùng tên_t p_tin [root]# chgrp tên_nhóm tên_t p_tin 4. nhưng khi này c n ph i ch ra đư ng d n t i đó.6.6. n u dùng thu t ng c a Hoá h c là “s c ng” các t p tin).2 Câu l nh mkdir Câu l nh mkdir cho phép t o thư m c con trong thư m c hi n th i. (liên k t đ n thư m c m ).1 Câu l nh chown và chgrp Nh ng câu l nh này dùng đ thay đ i ch s h u và nhóm s h u t p tin. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> mkdir mot/hai mkdir: cannot create directory ’mot/hai’: No such file or directory teppi82@ThinhQuyen:~> mkdir -p mot/hai teppi82@ThinhQuyen:~> ls -l mot t ng 4 drwxr-xr-x 2 teppi82 users 4096 2006-09-11 13:36 hai 4.. Trong thư m c v a t o s t đ ng t o ra hai m c: .6. Đ t o ra thư m c con. Ví d : [user]$ mkdir ~/projects/l4u/images (hãy nh l i ký hi u ∼ dùng đ ch c a ngư i dùng).80 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. b n đ c c n ph i có quy n ghi vào thư m c hi n th i. Vì nó đư c t o ra cho s móc n i (concatenate. L nh cat cũng đưa ra màn hình (đ u ra) n i dung c a (các) t p tin dùng làm tham s c a nó. Đ có quy n thay đ i nhóm. Có th t o ra thư m c con trong m t thư m c khác thư m c hi n th i. m c dù có th s d ng l nh touch.3 Câu l nh cat Câu l nh cat thư ng dùng đ t o các t p tin. Tham s c a câu l nh này là tên c a thư m c mu n t o ra. N u chuy n k t qu làm vi c c a l nh cat vào m t t p tin nào đó thì có th t o ra b n sao c a t p tin như sau: [user]$ cat t p_tin1 > t p_tin2 Chính b n thân câu l nh cat lúc đ u đư c phát tri n đ dùng cho vi c chuy n hư ng k t qu làm vi c. (liên k t đ n chính b n thân thư m c này) và . thì ch s h u còn ph i là thành viên c a nhóm s s h u t p tin này. còn thay đ i nhóm s h u t p tin có th là root ho c ngư i dùng ch s h u.

do v y khi sao chép c n ph i c n th n.4. .6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c [user]$ cat t p_tin1 t p_tin2 .4 Câu l nh cp M c dù đôi khi có th dùng câu l nh cat đ sao chép các t p tin. thư m c con) n m trong nó. còn đ u ra s là t p tin m i: [user]$ cat > t p_tin_m i Sau khi nh p vào nh ng gì mu n nh p. B ng 4... N u s d ng m t t p tin đã có vào ch c a t p tin đích thì n i dung c a nó s b xóa m t. nhưng trong Linux có m t câu l nh chuyên dùng cho vi c này – l nh cp. n u không thì s sao chép t p tin (n i dung) mà liên k t này ch đ n. t c là gi l i đư c c u trúc c a thư m c b n đ u (recursive). Đ sao chép thì c n có quy n đ c t p tin mu n sao chép và quy n ghi vào thư m c s sao chép đ n (“thư m c đích”). –d N u đưa ra tùy ch n này thì các liên k t m m s v n là các liên k t. Khi đó trư c khi ghi chèn lên t p tin đã có h th ng s h i l i ngư i dùng. và t t c nh ng gì b n đã gõ s đư c lưu l i trong t p tin t p_tin_m i. T t nhiên là như v y ch y u dùng cat đ t o các t p tin văn b n ng n. –R ho c –r N u ngu n là thư m c thì sao chép thư m c đó cùng v i t t c nh ng gì (t p tin. hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<D> ho c <Ctrl>+<C>. Khi này đ u vào c a l nh cat đó là dòng d li u nh p t bàn phím (đ u vào tiêu chu n).6. V l i có th s d ng câu l nh cp v i tùy ch n -i. Còn trong trư ng h p th hai thì t p tin có trong thư_m c_ngu n s đư c sao chép vào thư m c thư_m c_m i. –f Ghi chèn t p tin khi sao chép mà không h i l i hay c nh báo. N u không đưa ra tùy ch n này thì quy n truy c p c a t p tin s đư c thi t l p theo quy n c a ngư i dùng đã ch y l nh.3. 4. R t nên dùng tùy ch n này. Có th áp d ng m t trong hai d ng c a l nh này: [user]$ cp [tùy_ch n] ngu n đích [user]$ cp [tùy_ch n] thư_m c_ngu n thư_m c_m i Trong trư ng h p th nh t sao chép t p tin (ho c thư m c) ngu n vào t p tin (ho c thư m c) đích.3: Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp Tùy ch n Ý nghĩa –p Gi l i th i gian s a đ i t p tin và c gi l i nh ng quy n truy c p có th gi l i. Câu l nh cp còn có m t vài tùy ch n có ích khác li t kê trong b ng 4. t p_tinN > t p_tin_m i 81 Và cũng chính kh năng chuy n hư ng k t qu c a câu l nh này đư c dùng đ t o các t p tin m i.

Đ xóa c t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i c n dùng tùy ch n -r k trên.6 Câu l nh rm và rmdir Đ xóa nh ng t p tin và thư m c không c n thi t trên Linux có các câu l nh rm (xóa t p tin) và rmdir (xóa thư m c r ng). N u mu n câu h i xác nh n s cho phép c a ngư i dùng xu t hi n trư c khi xóa t p tin. thì s xóa t t c nh ng t p tin có trong thư m c hi n th i. 10 . Đ s d ng nh ng câu l nh này. N u dùng câu l nh rm (không có tùy ch n) đ xóa thư m c thì s xu t hi n thông báo d ng “cannot remove ‘l4u’: Is a directory” (không th xóa b . th m chí c khi v a xóa xong10 . Khi này quy n thay đ i chính b n thân các t p tin và thư m c là không c n thi t. Câu l nh mv không ch dùng đ di chuy n. tùy ch n này có nh ng câu l nh cp. mà còn dùng đ thay đ i tên t p tin và thư m c. N u ch y l nh rm *. Ch c n đ t vào ch hai tham s tên cũ và tên m i c a t p tin như th này: [user]$ mv tên_cũ tên_m i Nhưng hãy chú ý là câu l nh mv không cho phép đ i tên m t vài t p tin cùng lúc b ng cách s d ng các m u tên. 4.org này trong trư ng h p kh n c p. Các thư m c con không b đ ng t i. T t nhiên b n có th tham kh o tài li u HOWTO có trên http://www.5 N m t m gi Câu l nh mv u b n không c n sao chép.doc *. trên Linux không có câu l nh ph c h i t p tin sau khi xóa. Do đó câu l nh: [user]$ mv *. Tuy nhiên có th xóa thư m c không r ng cùng v i t t c nh ng t p tin và thư m c có trong nó. sau đó xóa b n th n thư m c b ng l nh rmdir. l nh này đ u tiên sao chép t p tin (hay thư c). mv đã k trên). Hơn n a. nhưng chúng ta là nh ng ngư i dùng m i. Theo tôi nghĩ b t kỳ ngư i dùng Linux nào cũng có th chia s v i b n c m giác b m t t p tin “ngay trư c m t”. và sau đó m i xóa t p tin (thư m c) ban đ u. thì hãy dùng tùy ch n -i (r t d nh . đây là thư m c). thì có th s d ng câu l nh mv.odt s không làm vi c. t c là di chuy n chúng trong ph m vi c a m t thư m c. Đ xóa thư m c thì c n xóa t t c nh ng t p tin có trong nó. mà c n di chuy n t p tin t m t thư m c này vào t thư m c khác.tldp. Cú pháp c a l nh này tương như cú pháp c a cp. Khi s d ng l nh mv cũng gi ng như khi s d ng cp.6. Tuy nhiên c n luôn luôn nh r ng. b n đ c c n có quy n ghi vào thư m c lưu nh ng t p tin ho c thư m c mu n xóa.6.82 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. Vì th hãy khi hai l n trư c khi xóa gì đó và đ ng quên tùy ch n -i. đ ng quy n thêm vào tùy ch n -i đ hi n ra c nh báo khi có t p tin s b ghi chèn. do đó không xem xét chúng. Có m t s cách ph h i t p tin đã xóa trên h th ng t p tin cũ ext3fs. n u s d ng câu l nh rm v i tùy ch n -r. Các tùy ch n c a nó cũng ng như c a cp.

N u mu n ti p t c tìm ki m hãy nh n phím <N>. Bây gi b n đ c ch c n nh phím <Q> dùng đ thoát ra kh i ch đ xem c a more. <End>. Vì th cat dùng ch y u theo ch c năng chính c a nó. còn đ xem n i dung c a các t p tin văn b n chúng ta dùng các l nh more và less ho c các trình so n th o khác. theo kích thư c. trong less có th dùng t h p phím <Shift>+<N> đ tìm ki m theo hư ng ngư c l i. 4.7 Câu l nh more và less Câu l nh cat cho phép đưa ra màn hình (đ u ra tiêu chu n) n i dung c a b t kỳ t p tin này. th i gian t o ho c th i gian s a đ i t p tin và theo các tiêu chí khác. sau đó nh p vào “string” vào dòng “/” cu i màn hình. và ch dùng đ hi n th nh ng t p tin có dung lư ng r t nh . vì có m t dòng cu i cùng dành cho đ hi n th tr ng thái (status)). Các l nh more và less cho phép tìm ki m t khóa có trong t p tin đang xem. Cú pháp chung c a câu l nh find có d ng sau: find [danh_sách_thư_m c] tiêu_chí_tìm_ki m Trong đó tham s “danh sách thư m c” xác đ nh nơi tìm ki m t p tin mong mu n. Ví d .6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 83 4.6.8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin Còn có m t câu l nh thư ng dùng đ làm vi c v i t p tin trong Linux đó là câu l nh tìm ki m t p tin find. và cũng không đưa ra danh sách các tùy ch n c a l nh more. thì s hi n th đo n văn b n tương ng sao cho dòng tìm th y n m trên cùng. Nh n phím <Enter> đ đ c m t dòng ti p theo. Câu l nh find có th tìm ki m t p tin theo tên. t c là dùng đ “c ng” các t p tin. Đ xem trang ti p theo c n nh n vào phím tr ng <Space> (phím dài nh t trên bàn phím hi n nay). <←>. tuy nhiên r t ít khi l nh cat đư c s d ng cho m c đích này. trong đó l nh less cho phép tìm ki m theo hai hư ng: t trên xu ng dư i và ngư c l i.4. n u không thì b n s ph i nh n phím <Space> cho đ n khi h t t p tin (ch ng may n u nó quá dài thì b n s m t r t nhi u th i gian). N u tìm th y t khóa trong t p tin. vì s “l c soát” t t các thư m c k c nh ng h th ng t p tin g n vào. Đ tìm ki m t khóa “string” (m t c m ký t nào đó) thì đ u tiên c n nh n “/” đ chuy n vào ch đ tìm ki m. nhưng chúng ta s không li t kê đ y đ nh ng phím này đây. <PgUp>. cho phép s d ng các phím đi u khi n con tr (<↑>. <→>. ví d phím <B> đ quay l i màn hình trư c. Câu l nh (b l c) more đưa n i dung c a t p tin ra màn hình theo t ng trang có kích thư c b ng kích thư c màn hình (nói chính xác thì là g n b ng.6. <Home>. Hãy nh l i. Nguyên nhân là n i dung c a t p tin l n s ngay l p t c ch y qua màn hình và ngư i dùng ch th y nh ng dòng cu i cùng c a t p tin. <↓>. trong đó có th có các thư m c m ng . <PgDown>) đ di chuy n trong văn b n. T t c các tuỳ ch n c a l nh more b n có th đ c trong trang hư ng d n man (more(1)) ho c info c a nó. Ngoài <Space> và <Enter> còn có m t vài phím đi u khi n khác. Ti n ích less là m t trong nh ng chương trình đư c d án GNU phát tri n. less có t t c các ch c năng và l nh đi u khi n c a more. và có thêm m t vài s m r ng khác. chúng ta đã nói v đi u này khi nói v h th ng tr giúp man. Tuy nhiên trong trư ng h p đó tìm ki m có th kéo dài r t lâu. Đơn gi n nh t là dùng thư m c g c “/” làm nơi kh i đ u tìm ki m.

84 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs (và chuy n gì x y ra n u t c đ đư ng truy n th p). chgrp. 6. Ví d : [user]$ find /usr/bin /sbin /bin /usr/local/bin -name cp Ph n đ u c a tiêu_chí_tìm_ki m xác đ nh xem chương trình find ph i tìm cái gì.txt. “. ch tên c a t p tin ho c thư m c chúng ta s d ng m t “m u tên”.*” tương ng v i t t c nh ng t p tin n (trong đó có thư m c hi n th i “. • “a*p” tương ng v i anhchup và anhchep. “)”. T t nhiên đây ch đưa ra nh ng thông tin th t ng n g n v “m u tên” t p tin và các ký t thay th . Còn *[G-K4-7] tương ng v i nh ng t p tin có tên k t thúc b ng G. 7. Ký t “?” ch thay th m t ký t b t kỳ. câu l nh: [user]$ find . Và b i vì m u tên t p tin không ch s d ng cho câu l nh find mà còn s d ng cùng v i nhi u câu l nh khác (bao g m c nh ng câu l nh đã nói đ n: chmod. Hãy chú ý là không có kho ng tr ng trong c hai ví d k trên. Trong hai d u ngo c này đ t danh sách các ký t (có th d ng kho ng11 ) có th g p. Ngoài “*” và “?” trong Linux còn s d ng các d u ngo c vuông ([]) đ t o “m u tên”. khi đó câu l nh s tìm ki m s tương ng c a tên t p tin đ y đ bao g m c đư ng d n ch ra. nên chúng ta c n chú ý và dành th i gian đ nghiên c u các quy đ nh s d ng và vi t “m u tên”. đây tiêu_chí_tìm_ki m có d ng “–name tên_t p_tin”. cat. c. ch tùy ch n -name có th s d ng tùy ch n -path.” và thư m c m “. 4.txt. Ký t “*” s d ng đ thay th cho b t kỳ dòng ký t nào. mv). Ngư i dùng thư ng th c hi n tìm ki m theo tên t p tin như ví d trên. rm. Trong đa s trư ng h p m u tên t p tin đư c t o ra nh các ký t đ c bi t “*” và “?”.” ho c “!”. taptin9. chown. cp. • “. thì tìm ki m s b t đ u t thư m c hi n th i và đi sâu vào trong các thư m c con. • “*.txt.*” ch tương ng v i nh ng t p tin và thư m c có d u ch m (. “(”. J. taptin2. n u dùng m t danh sách nh ng thư m c./l*es’ s tìm th y trong thư m c hi n th i thư m c con l4u/images.txt s tương ng v i các tên sau (taptin1. Trong ví d này. mà t p tin có th n m trong. K. Ví d [xyz]* tương ng v i t t c nh ng tên t p tin b t đ u b ng a. B n đ c có th tìm th y thông tin chi ti t hơn v “m u 11 gi a tên interval . Trong Linux: • “*” tương ng v i t t c các t p tin tr nh ng t p tin n.”). vì th taptin?. H. N u không ch ra m t thư m c nào. Ph n đ u này là tham s b t đ u b ng “–”. T t c các tham s đ ng trư c tiêu_chí_tìm_ki m đư c coi là tên thư m c c n “l c soát”. b.) ho c cu i cùng. Có th làm s kh i lư ng công vi c. -path ’ .. I. đ thay th cho thư m c g c. 5. Ví d . • “*a*” tương ng v i May và march.

c (thi t b ký t ).odt). or ho c phép ph đ nh (ký hi u là d u ch m than “!”). ch không ph i theo kh i. f (t p tin thư ng). Tùy ch n Giá tr –name m u_tên Tìm t p tin có tên tương ng v i m u_tên. Còn bây gi sau khi đã làm quen v i “m u tên” t p tin.odt) ho c (-name *.tex -name *.tex. 12 đ trong d u ngo c vì chúng ta bi t r ng trong Linux không có khái ni m ph n m r ng t p tin. còn phép lôgíc or và các tiêu chí ph c t p hơn thì c n d u ngo c. n u b n mu n tìm t t c nh ng t p tin có “ph n m r ng”12 là . Trư c d u ngo c c n đ t m t d u g ch chéo ngư c (\). t c là có th dùng m t trong hai cách ghi: (-name *. chúng ta quay tr l i v i câu l nh find và nói chi ti t hơn v nh ng kh năng có th c a tiêu chí tìm ki m. M t vài ví d đơn gi n c a tiêu chí tìm ki m có trong b ng 4. Ví d . thì coi như dùng and. –size s [c] Tìm t p tin có c b ng s kh i 512 byte (t c là b ng 512B x s ). N u sau s có ký t c thì có nghĩa là kích thư c đư c tính theo byte (ký t . d (thư m c).4: Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. C n nói r ng t nh ng tiêu chí đơn gi n có th t o ra nh ng tiêu chí ph c t p hơn nh các phép lôgíc and. p ( ng có tên pipe).4. –group tên Tìm t p tin thu c v nhóm ch ra. ho c kích thư c t p tin nh hơn 200KB. Ví d .org/pub. thì có th b đi d u ngo c. tên” t p tin trong tài li u IBM LPI tutorial b n d ch ti ng Vi t do nhóm c ng tác c a vnoss.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 85 B ng 4. ho c l (liên k t m m). Có th s d ng k t h p như v y m t s lư ng b t kỳ các tiêu chí k c tiêu chí ph c t p.odt). Nh ng tiêu chí tìm ki m đơn gi n khác b n có th tìm th y trong trang man c a câu l nh find ho c trong tài li u LPI tutorial nói trên.org (trong đó có tôi) th c hi n có trên http://vnoss. –mtime s _ngày Tìm t p tin đư c thay đ i l n cu i cùng trư c s _ngày ch ra.tex -and -name *.4. –type d ng_t p_tin Tìm t p tin d ng ch ra. D ng t p tin đư c xác đ nh b ng m t trong các ký t sau: b (thi t b kh i). còn sau d u ngo c c n đ t m t kho ng tr ng. N u ch dùng m t phép lôgíc and ho c !. n u b n đ c mu n tìm thư m c theo tên c a nó thì có th dùng l nh: [user]$ find /usr/share -name man1 -type d ho c dùng tiêu chí ph c t p: [user]$ find /usr/share \( -name man1 -and -type d \) Trong ví d sau chúng ta tìm t p tin theo tiêu chí như sau: ho c tên t p tin có “ph n m r ng” *.tex. charater).tex -or -name *.odt và . N u không ch ra phép lôgíc c th . –newer m u Tìm t p tin đư c thay đ i sau khi thay đ i t p tin có trong m u. . thì có th dùng tiêu chí tìm ki m như sau: (-name *.

Ví d đơn gi n nh t là thao tác –print. Sau cmd {} là d u ch m ph y (.6. Và hãy c n th n khi s d ng nh ng kh năng c a câu l nh này như g i nh ng câu l nh khác đ th c hi n trên t t c nh ng t p tin tìm th y.) có d u g ch chéo ngư c “\” trư c (chúng ta s hi u rõ hơn tác d ng c a d u g ch chéo ngư c trong chương ngay sau). L y ví d b n có m t t p tin phim d ng mpg l n. kho ng 1. n u b n mu n xóa t t c nh ng t p tin trong thư m c hi n th i mà ngư i dùng không “đ ng” đ n trong vòng 365 ngày ho c lâu hơn. N u không có d u “+” và d u “–” thì tìm t p tin có giá tr c a tham s b ng s đưa ra. Câu l nh split cho phép sao chép t p tin b ng cách chia chúng ra thành t ng ph n nh theo kích thư c đã đ nh. Ví d . t c là luôn luôn đư c dùng khi không ch ra thao tác nào như trong các ví d trư c đây. Nói chung câu l nh cmd là m t câu l nh r t m nh. Đ k t thúc ph n v câu l nh find này. M t ví d khác là thao tác -exec cmd {}. [user]$ find ~/projects -name *. Và b n mu n sao chép t p tin này qua m t máy khác nhưng l i không có m t k t n i m ng. 4. thì hãy dùng câu l nh sau: [user]$ find .86 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs [user]$ find ~/projects \( \( -name *. có ích và là m t công c tìm ki m t t trong h th ng t p tin. Trong đó cmd là m t câu l nh b t kỳ nào đó c a h v shell. khi đó trư c khi th c hi n câu l nh cmd cho m i t p tin tìm th y h th ng s h i l i xem b n có mu n th c hi n th t không.tex -print dùng đ đưa ra màn hình danh sách tên c a t t c nh ng t p tin tìm th y cùng v i đư ng d n đ y đ đ n t p tin. Thao tác này đư c dùng theo m c đ nh. D u này có th s d ng v i b t kỳ tham s có giá tr s nào trong tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. Nhưng t p tin này không th n m g n trên m t CD (dung lư ng kho ng 700MB). Và cũng không có ghi DVD mà ch có ghi CD.tex \) -or \( -size -200 \) \) Trong ví d cu i cùng này hãy chú ý r ng trư c giá tr kích thư c t p tin có d u “–”. -type f -atime +365 -exec rm {} \. Có nghĩa r ng c n tìm t p tin có giá tr c a tham s nh hơn s đưa ra. ch -exec có th dùng -ok. Đương nhiên là chưa ph i t t c nh ng kh năng c a l nh này đư c li t kê ra đây. Tham s c a l nh này là tên c a t p tin .2GB. Hãy tìm hi u trong trang tr giúp man ho c m t cu n sách dày c p nào đó v Linux. Đ làm đư c vi c này chúng ta có th s d ng l nh split. Hãy nh r ng s thay đ i thư ng là m t chi u. c n nói thêm r ng sau tiêu chí tìm ki m có th đưa ra ngay thao tác x lý t t c nh ng t p tin tìm th y. Trong trư ng h p này s th c hi n câu l nh cmd đ i v i t t c nh ng t p tin tìm th y.9 Câu l nh split Đôi khi chúng ta c n chia m t t p tin l n thành t ng ph n nh . Do đó có th chia t p tin này thành hai ph n m i ph n nh hơn 700MB sau đó s g p chúng l i. Tương t d u “+” có nghĩa là c n tìm t p tin có giá tr c a tham s l n hơn s đưa ra.

Chúng ta có th chuy n hư ng báo cáo này vào m t t p tin: .3 --> 18 tháng 09 năm 2006.mpg Sau đó có th xóa đi các t p tin phimaa. r i đưa chúng (có nghĩa là dùng l nh cp) lên máy th hai vào m t thư m c nào đó. Công c đơn gi n nh t trong s này là l nh cmp (compare). (không có kho ng tr ng và các d u ch m gi a ph n đ u và nh ng ch cái này). Vì th còn có th s d ng câu l nh diff đ bi t đư c s khác nhau gi a hai t p tin đây là gì.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 87 ban đ u và ph n đ u (prefix) tên c a các t p tin s t o ra. N u không đưa ra tùy ch n này thì theo m c đ nh kích thư c c a t p tin thu đư c b ng 1MB. . thì l nh hoàn thành công vi c mà không đưa ra thông báo gì. ‘xad’ v. phiên b n 0. phimab) lên hai đĩa CD-R(W). Là vì có th sao chép t p tin m t cách d dàng. Ngoài các tham s có th thêm vào tùy ch n -b đ xác đ nh kích thư c c a các t p tin t o ra (tính theo byte). Sau -b là m t s và sau đó là m t ch cái: k (kích thư c tính theo KB) ho c m (tính theo MB). ‘xab’. ‘xac’. N u không đưa ra ph n đ u. . phiên b n 0. v. ‘ad’. phimab. còn n u chúng khác nhau thì đưa ra s th t c a dòng và byte ch có s khác nhau.4. T t nhiên thông tin mà l nh cmp đưa ra hơi ít đ có th quy t đ nh ch n t p tin nào trong s hai t p tin này.mpg phim Sau đó dùng chương trình ghi đĩa sao chép hai t p tin thu đư c (phimaa. Đ gi i quy t bài toán đã đưa lúc đ u thì c n ch y l nh: [user]$ split -b 650m phim. Cu i cùng ph c h i t p tin ban đ u b ng l nh: [user]$ cat phim* > phim.9. Các t p tin thu đư c s có tên g m ph n đ u (prefix) này và hai ch thêm vào đ chúng không trùng nhau: ‘aa’. 4. . Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> diff ChangeLog ChangeLog2 1c1 < 11 tháng 09 năm 2006. Vì th nh ng công c dùng đ so sánh t p tin là c n thi t và t t nhiên là có trong Linux.v. r i sau đó quên luôn là t p tin nào m i hơn ho c t t hơn.6. thì theo m c đ nh s d ng ‘x’. . ‘ac’. L nh này ch so sánh n i dung c a hai t p tin theo t ng byte: [user]$ cmp t p_tin1 t p_tin2 N u hai t p tin hoàn toàn trùng nhau.9.10 So sánh các t p tin và l nh patch Có th b n không đ ý nhưng khi làm vi c v i máy tính công vi c so sánh n i dung c a hai t p tin khác nhau g p m t cách thư ng xuyên. t c là s thu đư c các t p tin ‘xaa’. t p tin nào quan tr ng hơn. ‘ab’.3 Thông báo v s khác nhau s hi n th trên màn hình (đ u ra tiêu chu n). Ch c n cho câu l nh này bi t tên hai t p tin mà b n mu n so sánh.v.

Đã có xvnkb-0.8. phân cách nhau b i các kho ng tr ng. Bài toán này là do patch gi i quy t. s ti t ki m đư c dung lư ng truy n t i qua m ng Internet n u ch g i xvnkb.diff thì c n ph i đưa nh ng s a đ i đã làm vào phiên b n hi n th i.2. Mà s phát tri n c a ng d ng mã m m i là đi m chính.c. vì đã có nh ng chương trình ti n ích như Midnight Commander và các .c. thì chúng s cách nhau b i m t d u g ch th ng đ ng “|”. m t chương trình ng d ng nào đó đư c đưa cho ngư i dùng d ng t p tin xvnkb-0.c. phiên b n 0.9. Thông thư ng kh năng này đư c dùng khi phân ph i b n c p nh t c a chương trình ng d ng.diff 1c1 < 11 tháng 09 năm 2006.2.2. n u không có trong t p tin th hai – m t ký t “>”.2.88 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs teppi@ThinhQuyen:~> diff ChangeLog ChangeLog2 > ChangeLog.diff > xvnkb-0. Chúng ta nh r ng m t ng d ng mã m đư c phát tri n b i c m t nhóm các nhà phát tri n và c ng đ ng.9.9. Nhưng thư ng s d ng nh t trên các h th ng UNIX và Linux v n là câu l nh diff.3 Đ đánh giá phiên b n c a m t t p tin thì thu n ti n hơn n u s d ng câu l nh sdiff. T t nhiên là ch c n g i cho ngư i dùng nh ng thay đ i.9.2.c.8.c.2.c s thu đư c t p tin xvnkb-0. Bây gi c n đưa nh ng thay đ i đã làm đ n cho ngư i dùng.c.9.diff Như v y t t nhiên là kích thư c c a t p tin xvnkb.c. Tuy nhiên sau khi nh n đư c t p tin *. t c là k t qu báo cáo t o ra b ng l nh: [chuoi]$ diff xvnkb-0.2.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin Khi s d ng Linux r t có th b n s ít làm vi c v i ph n l n các l nh h v shell. Tuy nhiên ti t ki m cho ngư i dùng không ph i là ng d ng chính. Trong trư ng h p chương trình ng d ng l n thì s ti t ki m này là đánh k .diff. phiên b n 0.c xvnkb.diff s nh hơn nhi u so v i xvnkb-0. L y ví d đơn gi n (“m t cách ngu ng c”).diff. có ch a mã ngu n c a chương trình này trên ngôn ng C. Còn có câu l nh diff3 cho phép so sánh 3 t p tin m t lúc.c > xvnkb.8.c. Sau đó nhà phát tri n s a các l i và c p nh t chương trình r i lưu mã ngu n trong m t t p tin khác xvnkb-0.c và xvnkb. K t qu so sánh khi này s hi n th d ng hai c t.8. N u m t dòng nào đó ch có trong t p tin th nh t thì nó đư c đánh d u b ng m t ký t “<”. ch c n ch y l nh: [user]$ patch xvnkb-0.9.9. N u hai c t có cùng s th t khác nhau.c xvnkb-0. M i nhà phát tri n s đóng góp đo n mã c a mình b ng chính cách này.3 --> 18 tháng 09 năm 2006. Có th d dàng hi u đi u này n u bi t r ng k t qu báo cáo c a diff v s khác nhau gi a hai t p tin có th s d ng cho câu l nh patch. 4.diff teppi@ThinhQuyen:~> more ChangeLog.2.2.

. 4. t c là chương trình này không nén các d li u mà ch k t h p chúng vào m t t p tin chung sau đó ghi t p tin này lên cách băng nh (tape) thư ng dùng đ lưu tr thông tin. Chương trình tar có 8 tùy ch n khác v i nh ng tùy ch n còn l i ch khi ch y l nh tar thì c n ph i đưa ra m t trong s 8 tùy ch n này. --append Thêm t p tin vào cu i kho. -u. sau đó ch ra tên t p tin. Vì th bi t cách làm vi c v i tar và gzip đó là danh d c a b t kỳ ngư i dùng Linux nào. Và các ti n ích và môi trư ng đó giúp b n làm vi c d dàng v i các t p tin nén s nói t i. Nhưng là ngư i dùng Linux th c s b n cũng nên bi t nh ng câu l nh nén và gi i nén làm vi c trong h v shell. rar v. lha.v. -t.1 Chương trình tar Nh ng ngư i dùng đã quen v i nh ng chương trình nén d ng winzip (đưa t t c t p tin vào m t “kho” r i sau đó nén chúng) thì có th s h i “T i sao l i c n hai chương trình?”. --create T o kho m i.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 89 môi trư ng giao di n đ ho như KDE. --concatenate Thêm t p tin vào kho đã có. Tám tùy ch n này xác đ nh các ch c năng chính c a chương trình (xem b ng 4. --update Ch thêm nh ng t p tin m i hơn b n sao trong kho (c p nh t kho). Chúng ta s tìm th y câu tr l i cho câu h i này sau khi đ c xong hai ph n t i đây. GNOME.4. --catenate. --delete Xóa t p tin kh i kho (không dùng cho băng ghi). . và s th y đây không ph i là m t y u đi m c a Linux mà còn là đi m m nh n u bi t cách k t h p “nh p nhàng” hai chương trình này. -d. M c dù không ai c m b n s d ng các chương trình arj. Chúng s giúp b n làm vi c nhanh hơn v i nh ng t p tin nén thư ng g p trong Internet. --list Đưa ra danh sách các t p tin trong kho. Tên chương trình tar có nghĩa là tape archiver. N u b n làm vi c v i các t p tin kho trên đĩa ch không ph i v i băng ghi (đây là đa s trư ng h p s d ng máy tính cá nhân). Phương ti n chính đ làm vi c v i các t p tin nén trong UNIX và Linux là hai chương trình tar và gzip. pkzip. N u mu n t o t p tin này trên đĩa c ng. thì c n s d ng l nh tar v i tùy ch n f. --compare Tìm s khác nhau gi a các t p tin trong kho và trên h th ng t p tin (so sánh). --extract.7. Nhưng truy n th ng c a Unix đó là tar và gzip và ph n l n mã ngu n (và không ch mã ngu n) c a các chương trình ng d ng đư c phân ph i d ng này. --get L y t p tin ra kh i kho (“gi i phóng”). B ng 4. --diff. -x.5). -r.5: Nh ng tùy ch n chính c a tar Tùy ch n Ý nghĩa -A. -c. cũng gi ng như samurai ph i bi t s d ng ki m v y. thì nh t đ nh ph i dùng .

c n dùng l nh: [user]$ tar xvf tên_kho Hi n th danh sách các t p tin trong kho b ng l nh: . . Nh ng tùy ch n khác (tr 8 tùy ch n b t bu c k trên) là không c n thi t. Ví d .*” thì s ch lưu nh ng t p tin n m tr c ti p trong thư m c projects và nh ng thư m c con có d u ch m trong tên (ít g p). f. chúng ch dùng đ thêm vào các ch c năng ph c th nào đó. còn tuỳ ch n f cho bi t là kho này ph i đư c t o d ng t p tin có tên tên_kho phía sau tùy ch n. mà còn lưu nh ng t p tin c a thư m c m . bao g m c các ký t thay th đơn gi n như “*” và “?”. Đ t o m t kho t p tin tar t vài t p tin c n s d ng m t trong hai l nh sau: [user]$ tar -cf tên_kho t p_tin1 t p_tin2 [user]$ tar cf tên_kho t p_tin1 t p_tin2 trong đó tùy ch n c (t bây gi tôi s b đi d u g ch ngang “–” phía trư c tuỳ ch n) cho bi t chương trình c n t o ra (create) kho t p tin. Có th li t kê các tuỳ ch n m t ch cái (c. Cũng trong ví d này n u không ch ra tên thư m c thì s lưu t t c các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. gi s projects. . Ví d . Đ l y (gi i phóng) t t c t p tin ra kh i kho. Tôi s không đưa ra mô t t t c các tùy ch n c a l nh tar. Chúng ta s th y ví d t i đây.90 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs tùy ch n f.* thì không ch lưu t t c các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. ho c “lưu toàn b c u trúc thư m c”).tar projects/* ho c th m chí còn đơn gi n hơn: [user]$ tar cf projects. Bây gi b n đ c đã bi t cách t o kho t p tin. Kho này không ch lưu t t c nh ng t p tin có trong thư m c projects mà còn lưu t t c nh ng thư m c con c a nó cùng v i t t c nh ng t p tin n m trong chúng (chúng ta dùng thu t ng “lưu đ quy”. nh ng thư m c con còn l i c a projects s không đư c lưu. Nh vào tính năng này có th lưu vào kho ngay l p t c nhi u t p tin b ng m t câu l nh r t ng n. Như v y s có ích hơn trong th i gian này. mà ch cho bi t m t s dòng l nh c n thi t nh t đ làm vi c v i các kho t p tin. Trong ph n tên t p tin mu n lưu vào kho có th s d ng các “m u tên”. Trong t p tin kho c u trúc thư m c c a projects v n đư c gi nguyên. C n chú ý là trong ví d trên n u ch “*” đ t “*. đ t o ra kho ch a t t c các t p tin c a m t thư m c con c a thư m c hi n th i. ./.tar projects Câu l nh này s t o ra kho projects. tùy ch n v b t bu c chương trình ph i đưa ra danh sách các t p tin đưa vào kho. ) li n nhau và d u g ch ngang (–) phía trư c có th dùng nhưng không nh t thi t ph i có. N u ch y l nh sau: [user]$ tar cvf tên_kho . thì ch c n g i l nh: [user]$ tar cf projects.tar trong thư m c hi n th i.

thì v n có th sao lưu d li u quý báu c a mình lên đĩa m m b ng: [user]$ tar Mcvf /dev/fd0 thư_m c r i ph c h i thư m c b ng l nh: [user]$ tar Mxpvf /dev/fd0 Ho c đơn gi n hơn. Trư ng h p đơn gi n nh t c a l nh này trông như sau: [user]$ gzip tên_t p_tin Trên dòng l nh có th đưa ra cùng lúc vài tên ho c “m u tên” t p tin. Đ nén t p tin này l i thư ng s d ng câu l nh gzip. Nhưng khi này m i t p tin s đư c nén riêng r . nhưng c khi b n đ c không bi t nh ng ti n ích này.7. .7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 91 [user]$ tar tvf tên_kho | less Gi i phóng m t t p tin nào đó b ng: [user]$ tar xvf tên_kho tên_t p_tin Chương trình tar là phương ti n thu n l i đ t o các b n sao lưu tr (sao lưu) c a t p tin. ch không t o m t t p tin chung. T t nhiên còn có nh ng ti n ích sao lưu chuyên dùng khác. DVD. ftp. nhưng như đã nói trên. Đ gi i nén t p tin hãy dùng m t trong hai câu l nh sau: [user]$ gzip -d tên_t p_tin ho c [user]$ gunzip tên_t p_tin . . ). Ph c h i l i b ng l nh: [user]$ tar xpvf tên_kho N u có khó khăn khi s d ng l nh tar. hãy đ c tr giúp man c a nó ho c đ c nh ng thông tin hi n ra khi ch y tar v i tùy ch n --help 4. nó không nén kho này l i mà ch k t h p các t p tin riêng r vào m t t p tin chung.2 Chương trình gzip M c dù chương trình tar t o ra kho t p tin. t o m t t p tin kho ch a: [user]$ tar cvf tên_kho thư_m c r i sao chép t p tin tên_kho lên m t thi t b lưu tháo r i ho c thư m c trên m ng nào đó (CD.. flash.4.

-L. Chúng ta s xem xét v n đ này ngay sau. --fast Nén nhanh (m c đ nén th p). -r.6: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip Tùy ch n Ý nghĩa -h. --verbose Đưa ra các thông báo ph trong khi làm vi c. Chú ý: n u s d ng ph n sau khác “gz” thì khi gi i nén chương trình s đưa ra thông báo l i d ng “unknown suffix – ignored” (ph n sau không bi t – l đi). S d ng trong trư ng h p có đưa ra “m u tên” t p tin. –S . --list Đưa ra tên t p tin n m trong t p tin nén. Các b n phân ph i Linux m i đã có cài đ t s n chương trình này. t o ra các t p tin nh hơn) và làm vi c nhanh hơn. —-suffix Thêm ph n sau (suffix) vào tên t p tin nén. --best M c đ nén m nh hơn. -9. Bây gi chúng ta s li t kê m t vài tùy ch n có ích c a chương trình gzip vào b ng 4. -n.suf. --recursive Nén toàn b (đ quy) thư m c. -N. -l. --name Lưu ho c ph c h i tên ban đ u và th i gian t o t p tin. --no-name Không lưu ho c không ph c h i tên ban đ u và th i gian t o t p tin. Kích thư c t p tin thu đư c nh hơn nhưng t t nhiên là s lâu hơn. -v. --quiet B đi nh ng c nh báo. nên thư ng dùng gzip đ nén nh ng kho t p tin do tar t o ra. Hơn n a còn có th s d ng “k t h p” hai chương trình này. --help Hi n th tr giúp ng n g n v cách s d ng chương trình. Theo .6. . đưa vào” m t kho. -V. --version Hi n th phiên b n c a chương trình.suf m c đ nh s d ng ph n sau là gz. -t.7. 4. ch còn l i t p tin bình thư ng. Chương trình này nén m nh hơn (có m c đ nén cao hơn. Nhưng đó là nh ng t p tin hoàn toàn khác nhau! Hãy s d ng l nh ls -i đ ki m tra ch s inode c a chúng. kích thư c c a nó và m c đ nén (tính theo %). --test Th (ki m tra) tính nguyên v n c a t p tin nén.92 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs B ng 4. -q. Chúng ta có c m giác như t p tin đư c “đưa ra.3 Chương trình bzip2 Trong th i gian g n đây ngư i dùng Linux thư ng s d ng thêm m t chương trình nén n a đ thay th cho gzip – chương trình bzip2. ch còn l i t p tin đã nén. -1. T p tin ban đ u sau khi nén s b xóa. B i vì chương trình gzip không có kh năng lưu nhi u t p tin vào trong m t t p tin. Còn khi gi i nén thì t p tin nén s b xóa. --license Hi n th s phiên b n và b n quy n c a chương trình.

thì kích thư c c a t p tin tăng lên kho ng 0.4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2 T t nhiên không ai ngăn c n b n s d ng riêng r các câu l nh tar v i gzip và bzip2.bz2 2. dù tham s có m t d u g ch ngang đ u.4. nhưng thêm vào ph n cu i là . Do đó có kh năng ph c h i nh ng tính ch t này c a t p tin khi gi i nén.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 93 Chương trình bzip2 làm vi c tương t như gzip. Ví d : [user]$ bzip2 -.sj bunzip2: Can’t guess original name for 2.using 2. t c là thay th m i t p tin đưa vào dòng l nh b ng phiên b n đã nén c a t p tin đó. vì cơ ch nén s d ng ph n đ u (head) có kích thư c 50 byte.2.out. 4.-tên_t p_tin Bây gi đã đ n lúc chúng ta h c cách k t h p tar v i hai câu l nh gzip và bzip2 đ làm vi c nhanh và có hi u qu hơn. N u t p tin này không ph i do bzip2 t o ra thì chương trình s không gi i nén mà đưa ra l i c nh báo. trong đó có các t p tin nén. ví d xvnkb-0.9.tar.tar • tên_t p_tin khác thay th b ng tên_t p_tin. Tham s đ ng sau hai d u g ch ngang (--) và m t kho ng tr ng đư c coi là tên t p tin.7.bz2.tbz2 thay th b ng tên_t p_tin. Tôi s đưa ra m t danh sách ng n nh ng tùy ch n c n thi t nh t trong b ng 4. hay gi i nén m t t p tin. Đi u này có th x y ra đ i v i nh ng t p tin có kích thư c nh hơn 100 byte. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> bzip2 2 teppi82@ThinhQuyen:~> mv 2.tbz thay th b ng tên_t p_tin. quy n truy c p và có th c ch s h u như t p tin ban đ u. Câu l nh bunzip2 ho c bzip2 –d gi i nén t p tin ch ra.gz. Khi gi i nén bzip2 s đoán tên c a t p tin s t o ra theo quy lu t sau: • tên_t p_tin. Trong m t s trư ng h p t p tin nén có th còn l n hơn theo kích thư c so v i t p tin ban đ u.7. T p tin nén có th i gian s a đ i.sj teppi82@ThinhQuyen:~> bunzip2 2.5%.sj -.out Các tuỳ ch n c a bzip2 r t gi ng v i tùy ch n c a gzip nhưng không ph i t t c .tar • tên_t p_tin. Hãy tư ng tư ng b n nh n đư c m t t p tin.sj.bz thay th b ng tên_t p_tin • tên_t p_tin. Nh ng t p tin g m m t chu i ng u nhiên (random) c a các ký t .bz2 thay th b ng tên_t p_tin • tên_t p_tin. nhưng s nhanh hơn n u chúng ta ch c n s d ng m t câu l nh đ có th t o ra m t t p tin nén. Đ gi i nén t p tin này thông thư ng b n c n dùng hai câu l nh sau ti p n i nhau: .

[user]$ gzip -d xvnkb-0. Tùy ch n này c n thi t vì trên th c t bzip2. Ch nên dùng tùy ch n này trên nh ng máy tính cũ có ít b nh (8MB ho c ít hơn). -k.7: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2 Tùy ch n Ý nghĩa -d.9. --force Ghi chèn lên t p tin đã có.gz. —-version Gi ng như --L. -f. bunzip2 và bzcat ch là m t chương trình. Tùy ch n -d b đi cơ ch này và b t bu c chương trình ph i gi i nén t p tin đã ch ra. --keep Gi gìn (không xóa) t p tin ban đ u khi nén ho c gi i nén. Do đó c n đ t tên rõ ràng cho nó cùng v i ph n đuôi .tar.tar.2. --small Gi m yêu c u đ i v i dung lư ng b nh c n s d ng b ng cách gi m t c đ nén.tar. N u mu n ghi chèn thì hãy dùng tùy ch n này.2. -v.9.2. -t. Có l chúng ta không bao gi c n đ n tùy ch n này ho c ít nh t là hy v ng như v y.9. –V.gz thư_m c C n chú ý r ng trong trư ng h p này chương trình s không t đ ng thêm ph n đuôi . -s. --test Th (ki m tra) tính nguyên v n c a t p tin nén. -q. --verbose Đưa ra các thông báo ph trong khi làm vi c (ch có ý nghĩa chu n đoán). —-license Hi n th s phiên b n và b n quy n c a chương trình. Theo m c đ nh bzip2 không ghi chèn lên t p tin đã có trên đĩa. –L. ngư i dùng không c n ph i gõ thêm m t l nh xoá t p tin.tar Nhưng trong s nh ng tùy ch n c a chương trình tar còn có m t tuỳ ch n đ c bi t z cho phép gi i nén t p tin b ng chương trình gzip (th c hi n vai trò c a l nh th nh t trong hai l nh k trên).2. --compress B t bu c nén t p tin (xem trên). --quiet B đi nh ng c nh báo ít ý nghĩa.94 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs B ng 4. M i chương trình tuỳ theo “ph n m r ng” t p tin mà quy t đ nh xem s làm gì v i t p tin đó.9.tar). --decompress B t bu c gi i nén t p tin. Như v y cách th hai còn có m t ưu đi m n a là không gi l i các t p tin trung gian.tar.gz [user]$ tar xvf xvnkb-0. . -z. Vi c t o t p tin b ng cách s d ng k t h p tar và gz cũng đư c th c hi n b ng tùy ch n z: [user]$ tar czvf tên_t p_tin.gz vào tên c a t p tin thu đư c. Đ gi i nén t p tin k trên ch c n dùng m t câu l nh như sau: [user]$ tar xzvf xvnkb-0.gz K t qu thu đư c là hoàn toàn như trên tr m t đi m: trong trư ng h p dùng 2 câu l nh thì trên đĩa s gi l i t p tin trung gian (xvnkb-0.

Khi chúng ta có m t đĩa lưu m i. Bây gi chúng ta s d ng l i v n đ làm sao đ t o ra h th ng t p tin và cách thay đ i nó. Đ k t thúc ph n v nh ng chương trình làm vi c v i t p tin nén này.zip hay *. Đ có th s d ng h th ng t p tin này đ ghi các t p tin. Cây thư m c c a Linux đư c t o ra t nh ng “cành” riêng r tương ng v i các đĩa khác nhau.bz2 thư_m c Tôi nghĩ r ng nh ng thông tin k trên đã đ đ làm vi c m t cách có hi u qu v i các chương trình nén tar. Tôi ch c ch n là b n s t gi i quy t đư c v n đ . B n có th th các chương trình unzip và unrar có trên h th ng Linux c a mình. Và đ ng quên ch t o ra các t p tin nén b ng tar. Ngoài hai h th ng t p tin này Linux còn có th làm vi c v i các “phiên b n” khác nhau c a h th ng t p tin FAT (FAT16 và FAT32). đ ng th i tăng hi u su t làm vi c và làm gi m kh năng m t thông tin do chương trình gây ra. T c là m i đĩa đư c đ t tương ng v i h th ng t p tin riêng. mount). N u có gì khó khăn hãy th “unzip –help” ho c “unrar –help”.4. n u “không may” b n nh n đư c m t t p tin d ng *. gi i nén t p tin b ng l nh: [user]$ tar xjvf tên_t p_tin. Đ có thêm thông tin hãy tìm hi u trang tr giúp man ho c các tài li u HOWTO tương ng.tar. Vì th ti p theo chúng ta s nói v t o h th ng t p tin trên m t phân vùng. Cách s d ng nh ng l nh này h t s c đơn gi n. ví d đĩa c ng.bz2 và t o t p tin nén b ng: [user]$ tar cjvf tên_t p_tin. Còn c n ph i nói thêm r ng thông thư ng đĩa c ng đư c chia thành các phân vùng. gzip ho c bzip2 vì b n là ngư i dùng Linux! 4.rar thì cũng đ ng v i ch y sang nh m t máy s d ng Windows đ gi i nén. thì đ u tiên c n k t n i nó và cây thư m c chung (chúng ta s d ng thu t ng “g n”. nh ng đĩa không b chia có th coi là m t phân vùng. nhưng c n dùng tùy ch n j c a tar đ thay cho tuỳ ch n z. Thư ng nói là cây thư m c đư c t o thành t các h th ng t p tin riêng. tôi mu n nói thêm r ng. gzip và bzip2. h th ng t p tin ISO9660 s d ng đ ghi thông tin trên CD-ROM và . T c là. ch c n đưa vào dòng l nh tên c a t p tin. nh t là đ i v i nh ng đĩa m i s n xu t g n đây có dung lư ng l n t vài ch c đ n vài trăm GB.8 T o và g n các h th ng t p tin 95 S d ng k t h p tar và bzip2 là hoàn toàn tương t . Như v y là có th nói g n h th ng t p tin ho c g n đĩa lưu cùng v i các h th ng t p tin có trên nó.tar. Nói như v y vì trong UNIX (và Linux) không có khái ni m “đ nh d ng đĩa” mà s d ng khái ni m “t o h th ng t p tin”.8 T o và g n các h th ng t p tin Trong nh ng ph n trư c chúng ta đã đ c p ng n g n m t s câu l nh chính đ làm vi c v i nh ng h th ng t p tin đã đ nh d ng s n. Còn m t đi m n a cũng c n nói đ n là Linux có th làm vi c v i nhi u d ng h th ng t p tin khác nhau. Nhưng h th ng t p tin g c c a nó là “h th ng t p tin m r ng” (extfs) phiên b n 2 và 3. chúng ta c n t o trên đĩa này h th ng t p tin. Vi c t o nh ng phân vùng như v y giúp th c hi n d dàng các thao tác như: sao lưu. xác đ nh quy n truy c p.

Thư m c này đư c chương trình fsck dùng trong nh ng trư ng h p kh n c p. T c là khi t o và g n các h th ng t p tin c n luôn luôn nh r ng d ng h th ng t p tin trên các đĩa lưu khác nhau có th không gi ng nhau.ext3 và các câu l nh tương t . mkfs. Đ u tiên chúng ta s xem xét trư ng h p c n t o h th ng t p tin trên m t phân vùng nào đó (đã có) c a đĩa. vì v y đ ng xóa nó. 14 13 . và các kh i d li u. N u dùng chúng thì ch c n b đi ph n -t ext3 ho c -t ext2. N i dung cũ c a thư m c không b hu . Trong h th ng t p tin m i s t đ ng t o ra m t thư m c v i tên lostfound+. Hãy c n th n khi vi t tên phân vùng. Ví d h th ng t p tin có d ng ext3fs. tuy nhiên s h tr ghi lên NTFS chưa th t hoàn h o. nhưng c n bi t là v i h th ng t p tin ext3fs thì b n không đ c đư c đĩa m m này trên DOS ho c Windows (n u không dùng chương trình ho c driver đ c bi t). T o h th ng t p tin d ng ext3fs có nghĩa là t o trên phân vùng này c a đĩa m t siêu kh i (superblock). b xóa. Đ t o ra nh ng đĩa m m có th đ c trên DOS và Windows c n dùng tùy ch n -t v i giá tr vfat ho c nh ng ti n ích đ c bi t khác. Sau khi th c hi n câu l nh mkfs. tên phân vùng) và đi m g n (mount point). mà ch t m th i b gi u đi. N i dung này s ch “quay tr l i” khi ngư i dùng b g n (unmount) h th ng t p tin ra kh i thư m c. Ph i có ít nh t hai tham s cho câu l nh mount: thi t b (device. m t b ng các mô t inode. Đ b t đ u làm vi c v i h th ng t p tin m i. Trên các b n phân ph i Linux m i còn có th s d ng các câu l nh mkfs. thì ngư i dùng không còn truy c p đư c t i n i dung (bao g m c thông tin v ch s h u cũ và quy n truy c p t i chính b n thân thư m c) c a thư m c này n a. n u ghi nh m b n s b m t d li u. Trong trư ng h p đơn gi n nh t ch c n ch y l nh sau: [root]# mkfs -t ext3 /dev/hda2 T t nhiên là c n thay th /dev/hda2 b ng tên c a phân vùng trên máy c a b n. C n ph i có thư m c /mnt/diaC trong cây thư m c. câu l nh: [root]# mount /dev/hda10 /mnt/diaC s g n h th ng t p tin c a phân vùng /dev/hda10 vào thư m c /mnt/diaC. N u chưa có hãy t o ra b ng l nh mkdir. N u b n mu n t o h th ng t p tin trên đĩa m m thì c n ch y: [root]# mkfs -t ext3 /dev/fd0 Có th nói r ng chúng ta đã “đ nh d ng đĩa m m”. Th c hi n t t c nh ng vi c này b ng l nh mkfs14 .96 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs các h th ng t p tin khác (k c NTFS13 ). Vì th t t nh t là dùng các thư m c r ng đã chu n b s n t trư c đ S h tr đ c đã t t. N u không đưa ra tùy ch n -t thì s dùng d ng h th ng t p tin m c đ nh (hi n nay là phiên b n cũ c a ext – ext2fs). s t o ra h th ng t p tin d ng ext3fs trong phân vùng ch ra. Ví d . và dùng làm “thư m c g c” đ i v i h th ng t p tin g n vào (gi ng như nút n i gi a thân cây và cành cây).ext2. Đi m g n là m t thư m c đã có trong cây thư m c. đ u tiên c n k t n i (g n) nó vào cây thư m c chung b ng l nh mount. C n chú ý là sau khi g n h th ng t p tin vào thư m c /mnt/diaC.

Còn có th li t kê m t s d ng phân cách nhau b i d u ph y (. umsdos. còn đư ng_d n xác đ nh đi m g n. hãy xem trang man c a dump. N u không có t p tin đó (ch khi nào b n c tình ho c vô tình xóa) ho c trong t p tin không có nh ng d li u c n thi t. nhưng đi u đó là không nh t thi t. Trong trư ng h p đó câu l nh mount th t xác đ nh d ng c a h th ng t p tin đang g n. hpfs. M i dòng c a t p tin này ch a thông tin v m t h th ng t p tin và g m 6 vùng phân cách nhau b i các kho ng tr ng15 : • Tên thi t b (phân vùng). • Các tuỳ ch n g n. ext2. Ví d . • Đi m g n. smb. Có th s d ng tên thi t b có trên máy (ví d /dev/hda10). vfat. • M c đ dump. msdos. ext. • Th t ưu tiên ki m tra h th ng t p tin b ng câu l nh fsck. như sau: [root]# mount -t d ng_httt thi t_b đư ng_d n trong đó d ng_httt xác đ nh d ng h th ng t p tin trên thi t_b (phân vùng). Tuy nhiên trong m t s trư ng h p có th d n đ n l i. thì c n s d ng d ng đ y đ c a l nh mount. N u h th ng t p tin c n đư c sao lưu thì đây ph i có s 1. iso9660. nên t t hơn h t là ch ra d ng m t cách chính xác. D ng đơn gi n nh t trong ví d trên c a l nh mount ch làm vi c v i đi u ki n t t c nh ng tham s còn thi u có th tìm th y trong t p tin /etc/fstab. câu l nh: 15 16 Đ ti n đ c các vùng thư ng s p cho th ng hàng. Trong câu l nh mount còn có th đưa ra danh sách các d ng h th ng t p tin không c n g n b ng c (flag) no. Theo m c đ nh là rw (đ c và ghi). H th ng t p tin v i giá tr nh hơn s đư c ki m tra trư c. . sysv. Hi n nay Linux h tr các h th ng t p tin sau: minix. nfs.8 T o và g n các h th ng t p tin 97 làm “đi m g n” (vì th mà trong tiêu chu n FHS có đ c p đ n thư m c /mnt.1). Kh năng này có ích trong trư ng h p s d ng câu l nh mount v i tham s -a (câu l nh mount v i tham s -a s g n t t c các h th ng t p tin li t kê trong t p tin /etc/fstab). ch d ng h th ng t p tin trong vùng “d ng h th ng t p tin” và sau tùy ch n -t c a l nh mount có th đ t giá tr auto. proc. ncpfs16 . Vùng này đư c chương trình sao lưu dump s d ng. ext3. xia. cũng như tên c a h th ng t p tin m ng NFS (ví d ThinhQuyen:/home/nhimlui – thư m c /home/nhimlui trên máy có tên ThinhQuyen). Hãy xem trang man fs đ đ c mô t ng n g n v nh ng h th ng t p tin này. T p tin c u hình /etc/fstab ch y u dùng đ g n t đ ng các h th ng t p tin trong quá trình kh i đ ng Linux. n u không – s 0. Tên đ y đ bao g m c đư ng d n c a thư m c s g n t p tin vào. • D ng h th ng t p tin.). hãy xem b ng 4. Có th có các giá tr khác. N u b ng nhau thì s ki m tra song song (t t nhiên n u có th ).4.

không ti n trình nào đang ch y t t p tin chương trình n m trên h th ng t p tin này và trong h th ng không có ti n trình nào s d ng h th ng t p tin này. Đ thay m t đĩa r i khác thì đ u tiên c n b g n (“tháo”) đĩa đã có ra r i m i g n 17 các chia s trong m ng c a Windows .user. Ví d . T c là h th ng t p tin không đư c b n. ) trên Linux có m t chút ph c t p hơn. more ho c b ng câu l nh mount (không có tham s ). flash) ra kh i máy thì c n “tháo” (b g n) các h th ng t p tin có trên các đĩa tháo r i này. Vì đ u tiên b n c n g n các đĩa này (nói chính xác là h th ng t p tin có trên đĩa) vào cây thư m c chung. Zip. CD.8 có đưa ra thêm m t vài tùy ch n có th s d ng trong câu l nh mount và trong t p tin/etc/fstab (vùng các tùy ch n g n). DVD. Ch có th b g n h th ng t p tin khi không có t p tin nào c a nó m ra. N u mu n g n m t h th ng t p tin nào đó và ch cho phép đ c thì c n ch ra tùy ch n r (read only) trên dòng tương ng c a t p tin /etc/fstab (theo m c đ nh s d ng rw. ho c s d ng câu l nh mount v i tham s -r Câu l nh mount và umount h tr b ng các h th ng t p tin đã g n. C n nói r ng n u so v i Windows thì làm vi c v i các đĩa r i (đĩa m m. B ng này n m trên đĩa d ng t p tin /etc/mtab. t c là đ c và ghi). Đ b t kỳ ngư i dùng nào cũng có th b g n h th ng t p tin thì trong t p tin /etc/fstab c n thay th tùy ch n user b ng tùy ch n users (trong vùng các tùy ch n g n).98 [root]# mount -a -t nosmb. Thao tác này đư c th c hi n b ng câu l nh umount (không ph i unmount!).sync 0 0 thì b t kỳ ngư i dùng nào cũng có quy n g n h th ng t p tin trên đĩa DVD c a mình b ng câu l nh: [user]$ mount /dev/hdd ho c: [user]$ mount /media/dvd Trong b ng 4. Ch có ngư i dùng đã g n h th ng t p tin và t t nhiên c ngư i dùng cao c p root m i có quy n b g n nó. . nhưng n u trong vùng các tùy ch n g n có ch ra tùy ch n user. n u trong t p tin /etc/fstab có dòng: /dev/hdd /media/dvd auto noauto. Có th xem tr c ti p t p tin này b ng các chương trình xem t p tin (less.ext Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs g n t t c các h th ng t p tin tr các d ng smb (Samba17 ) và ext Khi g n h th ng t p tin có trong /etc/fstab.v. Thông thư ng ch có ngư i dùng cao c p root m i có kh năng g n các h th ng t p tin. thì ch c n đưa ra m t tham s : ho c tên c a thi t b (phân vùng) ho c đi m g n. thì t t c m i ngư i dùng s có kh năng g n (b g n) h th ng t p tin đó. v. Trư c khi b các đĩa tháo r i (đĩa m m. T t c các tham s khác câu l nh mount s l y t t p tin /etc/fstab. . Tham s c a câu l nh umount là tên thi t b (phân vùng) ho c đi m g n.

nosuid Không cho phép dùng “bit thay đ i ID ngư i dùng” và “bit thay đ i ID nhóm”. đ c bi t trong trư ng h p m r ng quy n truy c p (ví d thêm quy n ghi cho h th ng t p tin đã g n ch đ c). Xin nh c l i là nh ng gì đã nói đây ch dành cho h th ng t p tin ext3fs (m t s thông tin v n còn đúng cho phiên b n ext2fs). nhưng b n cũng c n bi t cách làm vi c v i các đĩa r i n u có v n đ x y ra v i các d ch v đó. nouser. nouser C m ngư i dùng bình thư ng g n h th ng t p tin. dev Các thi t b kh i và thi t b ký t (byte) trong h th ng t p tin là nh ng t p tin đ c bi t. sync Vào/ra (ghi/đ c) c a h th ng t p tin th c hi n đ ng b (t c th i). nodev Không coi các thi t b kh i và thi t b ký t (byte) trong h th ng t p tin là nh ng t p tin đ c bi t. noauto Ch có th t g n h th ng t p tin. Đây là t t c nh ng gì mà ngư i dùng Linux m i (và r t m i) c n bi t v h th ng t p tin ext3fs. openSUSE) s t o s n cho b n nh ng đi m g n này. dev. rw G n h th ng t p tin đ đ c và ghi. ch đư c nói đ n trong chương này khi c n thi t. M t s b n phân ph i (Debian. Chúng ta s xem xét k hơn m t sau này trong . T t nh t hãy chu n b s n cho m i đĩa r i m t “đi m g n” riêng. Đ i v i nh ng ngư i dùng này luôn luôn g n v i các tùy ch n noexec.4. Tùy ch n -a không t đ ng g n h th ng t p tin này. nosuid. n u b n có m t đĩa m m. auto Có th g n h th ng b ng câu l nh mount v i tùy ch n -a. suid Cho phép dùng “bit thay đ i ID ngư i dùng” và “bit thay đ i ID nhóm”.8: Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount Tùy ch n Ý nghĩa async Vào/ra (ghi/đ c) c a h th ng t p tin th c hi n không đ ng b (không t c th i). exec Cho phép th c hi n các t p tin chương trình n m trên h th ng t p tin này.8 T o và g n các h th ng t p tin 99 B ng 4. defaults S d ng các tuỳ ch n theo m c đ nh: rw. suid. nodev. m t sau (c u trúc bên trong). ti p đĩa th hai. M t còn l i. Thư ng s d ng đ thay đ i các tùy ch n g n. Ví d . auto. async. và m i ch đ c p đ n “m t trư c”. Tuy trên các b n phân ph i m i đã có các d ch v cho phép t đ ng g n và t đ ng “tháo” các đĩa r i. m t dvd và m t flash thì hãy t o ba thư m c floppy. exec. user Cho phép ngư i dùng bình thư ng g n h th ng t p tin. m t quay v phía ngư i dùng c a h th ng này (ch y u là c u trúc t p tin). dvd và flash trong /mnt đ làm đi m g n cho ba thi t b c a mình. remount Cho phép g n l i h th ng t p tin đã g n. ro G n h th ng t p tin ch đ đ c.

Còn bây gi b n đ c s chuy n sang nghiên c u thành ph n quan tr ng th 2 trong 4 thành ph n chính c a Linux – h v bash. .100 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs m t vài chương s p t i.

5. Nhưng m t khác. Ch y chương trình t dòng l nh c a h v tương đương v i vi c nháy (đúp) chu t lên bi u tư ng c a chương trình trong GUI. Đưa các tham s cho chương trình trên dòng l nh tương đương v i vi c chúng ta kéo và th cái gì đó lên bi u tư ng chương trình trong môi trư ng đ h a. Nói ngoài l m t chút. vi t b i Steve Bourne. tên g i “h v ” b ph n đ i r t nhi u. m t s chương trình không th ch y GUI và ch có th th c hi n t dòng l nh. Có hai d ng c a chương trình đã đ c p . vì trên th c t “liên h ” v i ngư i dùng đư c th c hi n b i m t chương trình đ c bi t. Nh ng ngư i dùng Linux m i (newbie) thư ng nghĩ s ch ng bao gi làm vi c ch đ này. vi t t t c a shell. hay shell. b i vì r t nhi u công vi c có th th c hi n nhanh và thu n ti n trong ch đ này hơn là s d ng giao di n đ h a. trong đó có Bourne shell — phiên b n m r ng c a sh.Chương 5 Bash T t g hơn t t nư c sơn – ca dao t c ng Vi t Nam Trong ph n này chúng ta s đ c p đ n v n đ làm vi c v i Linux ch đ text. nên ngay trong ch đ text đã có kh năng làm vi c trong vài c a s . vì đã có giao di n đ h a. th c hi n “liên h ” v i ngư i dùng trong môi trư ng đ h a. Tuy nhiên. D . Tuy nhiên đây là m t ý ki n sai l m. Vì Linux là HĐH đa ti n trình. Theo ý ki n c a m t s chuyên gia ngôn ng cũng như chuyên gia Linux thì nên g i chương trình này m t cách đúng hơn là “trình x lý l nh” hay “trình biên d ch l nh”. Trên các h th ng UNIX đ u tiên có m t chương trình. Và đ so n th o m t t p tin văn b n không nh t thi t ph i ch y các trình so n th o l n và ch m ch p (đ c bi t trên các máy có c u hình ph n c ng th p) c a môi trư ng đ h a. g i là sh.h v . cũng như qua giao di n đ h a. hay còn đư c g i là console ho c terminal. vài bi n th c a sh đư c phát tri n và làm t t hơn. Và dù sao thì ch đ text c a HĐH Linux không ph i là ch đ text m t ti n trình c a MS-DOS. Sau đó.1 H v là gì? Chúng ta thư ng nói “ngư i dùng làm vi c v i h đi u hành”. Đi u này không hoàn toàn đúng. đ làm vi c trong ch đ text (giao di n dòng l nh) và giao di n đ h a GUI (Graphical User Interface). C n nói ngay r ng. tên g i “h v ” (shell) đư c dùng cho các chương trình dùng đ biên d ch l nh trong ch đ text trên m i h th ng UNIX. b t kỳ chương trình nào trong Linux có th kh i đ ng t dòng l nh c a h v (n u máy ch X đã ch y).

ho c đ bi u th các thao tác nào đó. H v cung c p các toán t đi u ki n và toán t vòng l p. s d ng đ đi u khi n vi c nh p d li u trên dòng l nh. Đ ng th i cho phép đưa các tham s cũng như k t qu làm vi c c a m t chương trình t i các chương trình khác hay t i ngư i dùng. Nhưng trong đa s các trư ng h p không khuyên dùng các ký t v i giá tr th hai. Ngoài ra. 5. (d u g ch dư i. b t kỳ m t thu t toán nào cũng có th đư c xây d ng t hai (ba) thao tác cơ b n và m t toán t đi u ki n. Chúng ta s xem xét chúng d n d n trong . Ti p theo chúng ta s ch xem xét bash.org/) sau đó cho ra đ i h v bash. t c là “l i là h v c a Bourne”. – và . vì t Bourne đ c gi ng v i t borne (sinh ra. hay đư c cài đ t riêng) đ làm các thao tác cơ b n cho ngôn ng l p trình mà nó h tr . và như th bash còn có th gi i mã là “shell đư c sinh ra l n hai”. Trên ti ng Anh đây là m t cách chơi ch . Trong tên t p tin ch d u ch m (.2 Các ký t đ c bi t H v bash s d ng m t vài ký t t b 256 ký t ASCII cho các m c đính riêng. Vi c đưa ngay t t c ý nghĩa đ c bi t c a nh ng ký t này và các tình hu ng s d ng chúng t m th i không có ích. h v ch u trách nhi m v công vi c v i các bi n môi trư ng và th c hi n m t vài bi n đ i (th . vì th dư i khi nói đ n h v . Trong toán h c t lâu đã đư c ch ng minh r ng. đó là nó bao g m m t ngôn ng l p trình đơn gi n. t vi c tìm ki m chương trình đư c g i. ho c đ bi n đ i bi u th c. đ ra). ký t hàng m i (t o ra khi nh n phím <Enter>) và ký t kho ng tr ng. Ph thu c vào tình hu ng các ký t đ c bi t này có th s d ng v i ý nghĩa đ c bi t c a nó hay s d ng như m t ký t thông thư ng. <Tab> và các phím có mũi tên.[ ] { } : . tên g i c a nó đư c gi i mã ra là Bourne-again shell. Nhưng nó h tr vi c th c thi m i chương trình khác.) và g ch chéo (/) có giá tr đ c bi t. Đây cũng là s c m nh và là m t trong các ch c năng chính c a h v . Tuy nhiên các ký t _. Trư c h t đó là vi c s d ng chúng trong tên t p tin và thư m c. xem http: //www. còn d u ch m có giá tr đ c bi t khi nó là ký t đ u tiên trong tên t p tin (cho bi t t p tin là “ n”). Trư c khi b t đ u ph n này. ch y chúng đ n vi c t ch c d li u đ u vào/đ u ra. xin ng m hi u đó là bash. Nhưng tính ch t chính c a h v . Nó s d ng các ti n ích và chương trình khác (có trong thành ph n h đi u hành. nh đó đưa h v tr thành m t công c m nh c a ngư i dùng. <Ctrl>+<D>. T m t mình bash không th c hi n m t công vi c ng d ng nào.102 Bash án GNU (d án phát tri n chương trình ng d ng c a Stallman.gnu. và đây là m t ví d cho th y không ph i lúc nào chúng cũng có giá tr đ c bi t. Nên nh ít nh t cách s d ng c a các (t h p) phím <Ctrl>+<C>. Ký hi u g ch chéo dùng đ phân chia tên các thư m c trong đư ng d n. hoán đ i v trí) các tham s l nh. K t qu thu đư c là m t ngôn ng l p trình m nh. Các ký t này bao g m: ‘ ~ ! @ # $ % ^ & * ( ) _ . b n đ c nên bi t các t h p phím chính. g ch ngang và d u ch m) thư ng đư c s d ng trong tên t p tin. ’ " / \ > < và ký t v i mã 0.

trong ngo c đơn m t ý nghĩa đ c bi t t t c các ký t . thì chúng ta c n đ t trư c ký t kho ng tr ng đó m t ˙ d u Ví d . . cung c p cho ngư i dùng hai thao tác đ c bi t đ t ch c vi c đưa các câu l nh trên dòng l nh: . n u nh p vào dòng l nh cái gì đó gi ng như sau: teppi82@teppi:~$ command1 . m t trong các ch c năng chính c a h v là t ch c vi c th c hi n các câu l nh mà ngư i dùng đưa vào trên dòng l nh. Tr l i v i ví d s d ng kho ng tr ng trong tên t p tin trên. 5. Như v y.3 Th c thi các câu l nh 103 các ph n sau. Ký hi u \ (g ch chéo ngư c) có th g i là “ký hi u xóa b ý nghĩa đ c bi t” cho b t kỳ ký t đ c bi t nào.5. 3 ký hi u có ý nghĩa l n và c n đ c p đ n đ u tiên. và &. M c dù ngư i dùng thư ng ch nh p trên dòng l nh t ng câu l nh m t. 5. N u như m t đo n văn b n nào đó đ t trong ngo c đơn. . khôn m t ký t nào có ý nghĩa đ c bi t. gi ng như trong các văn b n.1 Thao tác . sau đó ch y command2. nhưng còn có th đưa vào dòng l nh đó ngay l p t c vài câu l nh. thì t t c các ký t n m trong ngo c đơn này có giá tr như các ký t thông thư ng.3. nói riêng. n u mu n s d ng kho ng tr ng trong tên t p tin. n u mu n đ t t p tin cái tên “lennon imagine” c n đưa tên đó vào d u ngo c: teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine ’lennon imagine’ S khác nhau trong cách s d ng ký t ’ và " đó là. câu l nh sau: teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine lennon\ imagine Các ký t ’ và " (ngo c đơn và ngo c kép) có th g i là “các ký t trích d n”. . khi c n s d ng đ n. ch l nh hoàn thành. ’ và \ (d u đô la. và chúng s th c hi n l n lư t t câu l nh này đ n câu l nh khác. . Tuy nhiên. command2 thì h v đ u tiên s th c hi n câu l nh command1. ngo c đơn và d u g ch ngư c). ch cho l nh đó hoàn thành. có th nói. N u dùng ký t này đ phân chia các câu l nh. sách báo. sau đó l i đưa ra dòng nh p l nh và ch các hành đ ng ti p theo c a ngư i dùng. H v . đ ng ngay sau \. Đ làm đư c đi u này c n s d ng ký t đ c bi t .. còn trong ngo c kép – t t c chúng ngo i tr $. M i ký t này luôn luôn đư c s d ng trong m t c p v i b n sao c a chính nó đ đóng khung m t bi u th c nào đó. Ví d ..3 Th c thi các câu l nh Như đã nói trên. thì câu l nh ti p theo s đư c coi như tham s c a l nh phía trư c. thông thư ng.

n u dòng l nh có d ng command1 || command2.2 Thao tác & Thao tác & đư c dùng đ t ch c vi c th c hi n các câu l nh trong ch đ n n sau. Chúng ta s xem xét qua các bư c này. mà đư c li t kê trong đư ng d n tìm ki m. còn bây gi chúng ta s xem xét cách h v t ch c vi c đưa d li u vào cho câu l nh đang th c hi n và vi c đưa k t qu t i cho ngư i dùng. mà không đ i cho câu l nh đó hoàn thành. • đ u ra tiêu chu n (standard output hay stdout).1 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n Dòng d li u vào – ra Khi m t chương trình đư c th c hi n.3. thì h v ch y câu l nh command1. Ch có th nói ng n g n r ng. ngay l p t c ch y l nh command2. 5. và sau đó không ch m tr tr l i dòng nh p l nh cho ngư i dùng.104 Bash 5. N u đ t d u & ngay sau câu l nh. thì h v s tr l i quy n đi u khi n cho ngư i dùng ngay sau khi ch y câu l nh. thì command2 s th c hi n và ch th c hi n khi tr ng thái thoát c a l nh command1 khác không. chuy n các tham s đã nh p trên dòng l nh vào cho câu l nh. Tuy nhiên đ g “gánh n ng” cho ngư i dùng h v bi t cách tìm l nh ngo i trú trong các thư m c. ph i ch cho h v đư ng d n đ y đ t i t p tin tương ng.3.4.tìm ki m câu l nh. n p mã đó vào b nh . h v ph i tìm mã (code) chương trình. n u nh p vào dòng l nh “command1 & command2 &”. theo nguyên t c. N u trên dòng l nh là command1 && command2. nó đư c cung c p ba dòng d li u (hay còn g i là kênh): • đ u vào tiêu chu n (standard input hay stdin). Ví d . t c là l nh đó th c hi n thành công. còn đ tìm các l nh ngo i trú ngư i dùng. . H v luôn luôn tìm th y l nh n i trú.3 Thao tác && và || Các thao tác && và || là nh ng thao tác đi u khi n. Các câu l nh chia thành hai lo i: n i trú (mã c a chúng có trong mã c a chính h v ) và ngo i trú (mã c a chúng n m trong m t t p tin riêng l trên đĩa). V cách thêm thư m c vào đư ng d n tìm ki m chúng ta s nói đ n dư i. và sau khi th c hi n xong thì theo m t cách nào đó tr l i k t qu th c hi n l nh này cho ngư i dùng hay ti n trình khác. nó m i quy t đ nh r ng ngư i dùng đã nh m khi nh p tên l nh. Chúng ta s không xem xét m t k thu t c a vi c th c hi n m t câu l nh nào đó. thì command2 s th c hi n và ch th c hi n trong trư ng h p tr ng thái thoát ra c a l nh command1 b ng không (0). Qua kênh này chương trình đưa ra k t qu làm vi c c a mình.4 5. Ch khi (h v ) không th tìm th y t p tin c n thi t trong các thư m c đó. Qua kênh này d li u đư c đưa vào cho chương trình. Bư c đ u tiên . M t cách tương t . 5.

5. T đ u vào tiêu chu n chương trình ch có th đ c. t c là chương trình ngay l p t c đưa chúng t i đ u ra tiêu chu n. và chúng cũng s xu t hi n trên màn hình. vào t p tin). và nó s xu t hi n ngay l p t c trên màn hình. hãy ch y l nh cat không có tham s .2 L nh echo Câu l nh echo dùng đ chuy n t i đ u ra tiêu chu n dòng ký t . còn hai đ u ra và kênh thông báo l i đư c chương trình s d ng ch đ ghi. Hãy nh p b t kỳ ký t nào. Trong trư ng h p này. đư c đưa ra c a s terminal. còn đ u ra và kênh báo l i hư ng đ n terminal c a ngư i dùng. Sau đó l nh này đưa ra tín hi u chuy n dòng và hoàn t t công vi c. Như v y. hãy th c hi n câu l nh ls v i m t tham s không đúng. b i vì chúng ta cũng th y thông báo l i đó trên c a s terminal.3 L nh cat Chúng ta s xem xét l nh cat đây vì l nh này thư ng làm vi c v i đ u vào và đ u ra tiêu chu n. Đ cho th y kênh thông báo l i tiêu chu n làm vi c như th nào. m i dòng ký t nh p vào s đư c hi n ra hay l n: m t l n khi gõ và l n th hai b i câu l nh cat. mà đư c đưa vào làm tham s cho nó. Có th ti p t c nh p các ký t .4. và t t c nh ng thông báo l i. Tuy nhiên. vì th n u b n nh n phím <Enter>. N u b n đ c chú ý thì có th gi i thích t i sao l i khác). và l nh này s l i đưa d li u ra màn hình thông qua đ u ra tiêu chu n. có th chuy n hư ng thông báo đ u ra (ví d . Đ ch ng minh là l nh này theo m c đ nh ti p nh n dòng d li u nh p vào.4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n 105 • kênh thông báo l i tiêu chu n (standard error hay stderr).4. Theo m c đ nh k t qu làm vi c c a l nh cat hư ng t i đ u ra tiêu chu n. Hãy th th c hi n câu l nh sau: [user]$ echo ’xin chao cac ban!’ Tôi nghĩ r ng l i gi i thích s là th a thãi (ch xin hãy s d ng d u ngo c đơn. 1 gi ng liên k t hóa h c . Thông thư ng bàn phím đư c c u hình đ nh p vào theo t ng dòng. Nói cách khác. Qua kênh này chương trình đưa ra thông tin v l i. K t qu là con tr chuy n t i m t dòng m i. đ i v i ngư i dùng thì trong trư ng h p này kênh thông báo l i tiêu chu n không khác gì v i đ u ra tiêu chu n. toàn b thông tin c a l nh hay chương trình mà ngư i dùng đã ch y. chúng ta s th y dư i. ví d dùng tham s là m t tên t p tin không t n t i. Làm vi c v i đ u vào và đ u ra tiêu chu n đư c minh h a t t nh t qua ví d các l nh echo và cat. Tuy nhiên. và hơn n a có v như không có gì x y ra.5. Theo m c đ nh đ u vào có liên k t1 v i bàn phím. n u không k t qu có th s khác. Lúc này câu l nh ch các ký t đ n t đ u vào tiêu chu n. dòng ký t b n v a nh p s đư c đưa t i l nh cat. 5. ls đưa m t tin nh n báo l i ra kênh thông báo l i tiêu chu n.

< và >> Đ chuy n hư ng đ u vào/ra. máy in). khi này n u t p tin ls. thì nó s đư c t o ra. d nhìn. N u đưa tên m t t p tin vào làm tham s cho l nh cat. Khi này kho ng tr ng trư c và sau các ký hi u > hay >> không có ý nghĩa và ch dùng v i m c đích thu n ti n. B n có th chuy n hư ng không ch vào t p tin. đư ng ng và b l c M c dù.106 Bash N u nh n t h p phím <Ctrl>+<D> (dùng đ ng ng vi c nh p d li u) chúng ta s qua l i dòng nh p l nh. Dư i đây là m t ví d tương ng: maikhai@fpt:/some/where$ ls -l > /home/maikhai/ls. m t cơ ch r t có ích c a h v . thì c n s d ng ký hi u >> thay cho >. 5. như đã nói trên. mà còn t i đ u vào c a m t câu l nh khác hay t i m t thi t b nào đó (ví d . “<” và “>>”.txt không t n t i. mà t đó ngư i dùng th c hi n l nh ls2 s đư c ghi vào t p tin /home/maikhai/ls.5.txt.txt > /dev/tty2 thư m c hi n th i b n c n dùng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2> đ chuy n t i c a s terminal này và đăng nh p trư c 3 2 . n u t p tin đã có. N i dung t p tin --> Đ u vào tiêu chu n (stdin) --cat--> đ u ra tiêu chu n (stdout) Đây ch là m t trư ng h p riêng c a vi c chuy n hư ng d li u đ u vào. đ đưa n i dung t p tin /home/maikhai/ls.1 S d ng >. s d ng các ký hi u “>”. Và t t nhiên chúng ta c n xem xét k hơn cơ ch này. 5. N u b n không mu n xóa n i dung cũ mà ghi thêm d li u đ u ra vào cu i t p tin. thông thư ng đ u vào/đ u ra c a m t chương trình liên k t v i các đ u vào/đ u ra tiêu chu n. t đó l nh cat s đ c n i dung này và đưa t i đ u ra tiêu chu n (xem sơ đ ). trong h v còn có các môi trư ng đ c bi t cho phép chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. Thư ng s d ng vi c chuy n hư ng đ li u ra c a câu l nh vào t p tin.5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra.txt Theo l nh này danh sách t p tin và thư m c con c a thư m c. Ví d . Cũng có th s d ng t h p phím <Ctrl>+<C> (câu l nh trong h v dùng đ d ng chương trình đang ch y). thì n i dung c a nó s b xóa và ghi đè b i danh sách nói trên.txt v a t o trên t i c a s terminal th hai3 có th s d ng l nh sau: maikhai@fpt:/sw$ cat /home/maikhai/ls. thì n i dung c a l nh này s đư c đưa t i đ u vào tiêu chu n.

nh p vào dòng l nh sau: [user]$ file1 > file2 mà thu đư c b n sao c a m t t p tin nào đó. khi đ t nó (&) trư c s c a kênh s chuy n d li u đ n: command N > &M . Ví d .txt Cách chuy n hư ng này thư ng đư c s d ng trong các script. chúng không ch đư c dùng theo các cách quen thu c. Đ u vào tiêu chu n stdin có s 0. trên th c t thư ng s d ng câu l nh đơn gi n hơn): maikhai@fpt:/sw$ wc -w < /home/maikhai/ls. Ví d . Đ làm đư c đi u này. còn có kh năng không nh ng chuy n hư ng d li u vào kênh này hay kênh khác.s 1. Trong m t vài trư ng h p có s d ng các ký hi u <. Trong script dùng đ t đ ng hóa m t thao tác nào đó. mà còn sao chép n i dung c a các kênh tiêu chu n đó. mà còn các kênh khác. theo m c đ nh. còn < s đư c biên d ch là 0 <. Khi này. t c là đ u ra tiêu chu n. ho c 0 n u dùng <. đ u ra tiêu chu n stdout . t chúng (không có m t l nh nào. như th không th . > và >> làm vi c v i các kênh tiêu chu n (đ u vào ho c đ u ra). thư ng dùng. có th đưa các thông tin c n thi t cho câu l nh t t p tin: trong t p tin này ghi s n nh ng gì c n đ th c hi n l nh đó. B i vì các ký hi u <. Ký hi u & dùng đ th c hi n đi u này.5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. > dùng đ chuy n hư ng d li u c a đ u ra. các câu l nh sau là tương đương: [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ cat > file cat>file >file cat > file cat Tuy nhiên. Như th . b i vì các kênh tiêu chu n có cho m i câu l nh. N và M . có th đ m s t trong t p tin ls.s 2. > s đư c biên d ch là 1 >. t c là không có kênh tiêu chu n nào cho l nh) các ký t chuy n hư ng này không th đư c s d ng.txt như sau (chú ý. khi không có s nào ch ra. > và >> mà không ch ra s kênh hay tên t p tin. Nhưng đi u này không làm gi m giá tr c a cơ ch này. kho ng tr ng c nh > là không nh t thi t): command N > M Trong đó. ví d . T c là l nh chuy n hư ng có d ng đ y đ như sau (xin đư c nh c l i. mà còn có th theo cách khác. kênh thông báo l i stderr . 1 n u dùng >.5.s c a kênh tiêu chu n (0. và 2) ho c tên t p tin. cho các câu l nh mà thư ng ti p nh n (hay ch ) d li u vào t bàn phím. đư ng ng và b l c 107 Như b n th y. “l m t” hơn. đây ch là m t ví d minh h a. t c là đ u vào tiêu chu n. có th chuy n hư ng không ch đ u vào và đ u ra tiêu chu n. 1. Ngoài vi c chuy n hư ng các kênh tiêu chu n đơn gi n như v y. c n đ t trư c ký hi u chuy n hư ng s c a kênh mu n chuy n. Ch c năng tương t đ i v i đ u vào đư c th c hi n b i <. vì vào ch còn thi u s đ t.

đ sao chép thông báo l i vào đ u ra tiêu chu n.txt | grep knoppix | wc -l Dòng này có nghĩa là k t qu c a l nh cat. C n chú ý r ng. trư c khi th c hi n l nh ti p theo. gi ng như m t dây chuy n s n xu t. t c là n i dung t p tin ls. Vì th ngay khi chương trình th nh t b t đ u đưa k t qu đ u ra. v a ghi chúng vào t p tin. k t q a c a l nh grep đư c chuy n t i đ u vào c a l nh wc -l.txt. vì khi đó chúng ta v a có th nhìn th y thông báo trên màn hình. Tr ng thái thoát ra (giá tr lôgíc. Đư ng ng s d ng đ k t h p vài chương trình nh l i v i nhau (m i chương trình th c hi n m t bi n đ i xác đ nh nào đó trên đ u vào) t o thành m t l nh t ng quát. Cũng y như v y. cũng như d u ch p ph y . Khi này đ u ra tiêu chu n c a l nh đ ng bên trái so v i | đư c chuy n đ n đ u vào tiêu chu n c a chương trình. b n có th sư d ng trên m t dòng c ký hi u dây chuy n |. n u mu n) b i ký hi u g ch th ng đ ng “|”. c n dùng l nh 2>&1. khi đó tr ng thái thoát ra c a đư ng ng s là ph đ nh lôgíc c a tr ng thát thoát ra c a l nh cu i cùng trong đư ng ng. ch y m i l nh đó trong m t b n sao h v riêng. . h v s d ng l i và ch cho đ n khi th c hi n xong t t c các câu l nh trư c c a đư ng ng. Ví d . H v ch cho t t c các câu l nh k t thúc r i m i xác đ nh và đưa ra giá tr này. Kh năng này đ c bi t có ích khi mu n ghi đ u ra vào t p tin.5. d ng bên ph i so v i |. đ u ra c a kênh v i s N đư c g i đ n c đ u ra tiêu chu n. Trư c m i d u ch m ph y. N u như mu n m t l nh nào đó k t thúc hoàn toàn. T c là n u tr ng thái thoát ra c a l nh cu i cùng b ng 0 thì tr ng thái thoát ra c a đư ng ng s b ng 1 và ngư c l i. mà tính s nh ng dòng thu đư c. Đ n lư t mình. trư c câu l nh đ u tiên c a đư ng ng có th đ t ký hi u “!”. h v g i và th c hi n t t c các câu l nh có trong đư ng ng cùng m t lúc. Ví d : maikhai@fpt:/sw$ cat ls.. mà k t qu c a nó s là m t bi n đ i ph c t p.108 Bash L nh này có nghĩa là. liên k t v i nhau (có th nói phân cách nhau. ho c băng chuy n). trư ng h p sau thư ng đư c ng d ng trong các script ch y khi kh i đ ng Linux: teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null cat: hiho: No such file or directory teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null 2>&1 5. các l nh ti p theo th c hi n các công vi c c a mình: ch d li u t l nh trư c và đưa k t qu cho l nh ti p theo. mà đ u ra c a l nh trư c dùng làm đ u vào cho l nh sau. Hai hay vài câu l nh.2 S d ng | M t trư ng h p đ c bi t c a chuy n hư ng đ u ra là s t ch c các đư ng ng (ha y còn có th g i là kênh gi a các chương trình. chương trình ti p theo b t đ u x lý k t qu này. l nh này s phân chia n i dung nói trên và ch l y ra nh ng dòng nào có ch a t knoppix. và sao chép t i kênh có s M. còn 1>&2 sao chép stdout vào stderr. mà đư c tr l i sau khi th c hi n xong chương trình) c a m t đư ng ng s trùng v i tr ng thái thoát ra c a câu l nh sau cùng trong đư ng ng. s đư c chuy n đ n đ u vào c a l nh grep. Ví d .

s d ng đ th c hi n m t vài bi n đ i trên d li u đ u vào (l y t t p tin hay đ u vào tiêu chu n) . N u mu n. cho phép.3 B l c Ví d cu i cùng trên (ví d v i câu l nh grep) có th dùng đ minh h a cho m t khái ni m qua tr ng khác. fgrep. sed Trình so n th o t p tin theo dòng. d u g ch dư i (ch ký t đ u tiên c a . đó là. và ba — nh ng dòng có trong c hai t p tin. câu l nh tee. b l c chương trình. more. M t b l c đ c bi t. mà ti p nh n d li u vào. cmp. D th y r ng theo ch c năng c a mình l nh tee tương t như nhóm ký t chuy n hư ng 1>&file. Hãy th gõ l nh tr abc ABC r i gõ vài dòng ch a các ký t abc! comm So sánh hai t p tin theo t ng dòng m t và đưa vào đ u ra tiêu chu n 3 c t : m t — nh ng dòng ch g p t p tin th nh t. B ng 5. m t khác ghi nó (d li u) vào t p tin (ngư i dùng c n đ t tên). B l c – đó là l nh (hay chương trình). Vì v y. Các câu l nh . hai — nh ng dòng ch g p t p tin th hai.6 Tham bi n và các bi n s . diff.1. m t m t g i d li u này đ n đ u ra tiêu chu n. t ch c tìm ki m theo các m u tìm ki m t đơn gi n đ n ph c t p và r t ph c t p. ví d . chúng ta có th nói r t nhi u v chuy n hư ng và b l c. Tên g i (hay ID) c a tham bi n có th là m t t bao g m các ký t b ng ch cái. ch s .5. và c nh ng câu l nh có trong b ng 5. wc. 5. th c hi n m t vài bi n đ i trên d li u này và đưa ra k t qu đ u ra tiêu chu n (t đây còn có th chuy n đ n nơi nào đó theo ý mu n c a ngư i dùng). Nhưng n i dung này có trong ph n l n các cu n sách v UNIX và Linux (xem ph n l i k t). nhân đôi d li u đ u vào. Kh năng c a b l c có th m r ng v i vi c s d ng các bi u th c chính quy (đi u khi n).6 Tham bi n và các bi n s . tr Trong d li u đ u vào thay th các ký t ô th nh t b i các ký t tương ng ô th hai. Tìm trong t p tin hay d li u đ u vào các dòng có ch a m u egrep văn b n đư c ch ra và đưa các dòng này t i đ u ra tiêu chu n.1: Các câu l nh b l c L nh Mô t ng n g n grep. chúng ta s d ng đây và chuy n sang m t ph n khác.b l c bao g m các l nh đã nói đ n trên cat. pr Đ nh d ng t p tin hay n i dung c a đ u tiêu chu n đ in n. đư c g i là “môi trư ng và các bi n môi trư ng” t o b i h v .5. less. Môi trư ng c a h v 109 5. Môi trư ng c a h v Khái ni m tham bi n trong h v bash tương ng v i khái ni m bi n s trong các ngôn ng l p trình thông thư ng.

l nh: maikhai@fpt:/sm$ echo parameter hi n th t parameter. N u giá tr có ch a nh ng ký t đ c bi t.6.giá tr mu n gán cho bi n (có th là m t dòng tr ng). thì c n đ t nó (giá tr ) vào d u ngo c. có th s d ng l nh echo: . Bi n môi trư ng. thay vì dùng l nh set (khi này c n tìm trong k t qu c a nó bi n mu n xem). tham bi n đ c bi t (các ký t đ c bi t đã nói trên chính là tên c a nh ng tham bi n này) và các bi n s c a h v . v. ch cái và không đư c b t đ u b i m t ch s . đư c li t kê b ng trên. Có th dùng câu l nh set đ thay đ i giá tr c a tham bi n v trí.(g ch ngang). Tên (ID) c a tham bi n v trí g m m t hay vài ch s (nhưng không có tham bi n v trí 0). 0.v.) Giá tr có th là b t kỳ m t dòng văn b n nào. Giá tr có th là m t dòng tr ng r ng. Đ nhìn th y giá tr c a tham bi n. có m t đi m khác bi t đó là ch có th “nh c” đ n chúng. Giá tr c a bi n môi trư ng đư c gán nh thao tác có d ng sau: [user]$ name=value Trong đó. và c nh ng ký t sau: . Giá tr t t nhiên s không ch a các d u ngo c này.110 Bash t này không đư c là ch s ). . . _ (g ch dư i). có nhi u bi n). n u ngư i dùng g n cho nó m t giá tr . ). Giá tr c a các tham bi n này cũng thay đ i trong khi h v th c hi n m t trong các hàm s (chúng ta s xem xét v n đ này dư i).tên c a bi n. đó là các tham bi n đư c đ t tên. Giá tr c a tham bi n v trí là các tham s cho l nh. n u môi trư ng l n. Đ xem giá tr c a m t bi n môi trư ng c th . name . không th gán các giá tr cho các tham bi n này. phép hoán đ i) chúng đư c th c hi n như trong b ng 5. tham s th hai tham bi n 2. còn value . nhìn t phía h v . ngư i ta s d ng ký t $ trư c tên c a nó. thì cũng có th b xóa b b ng l nh n i trú unset. (Tin r ng sau khi đ c đo n vi t v tham bi n v trí thì các b n đã hi u t i sao m t bi n môi trư ng không th b t đ u b i m t ch s . Có th xem nó (môi trư ng) nh l nh set khi không có tham s (có th c n dùng đư ng ng “set | less”. Chúng ta nói r ng.2: Các tham bi n đ c bi t. đư c đưa ra khi ch y h v (tham s đ u tiên là giá tr c a tham bi n 1. . tham bi n đư c xác đ nh hay đư c đ t ra. . Tên c a bi n môi trư ng ch có th bao g m các ch s . #. 5.1 Các d ng tham bi n khác nhau Tham bi n chia thành ba d ng: tham bi n v trí. . N u m t bi n môi trưòng đư c xác đ nh. . mà s thay th (phép th . T p h p t t c các bi n này cùng v i các giá tr đã gán cho chúng g i là môi trư ng (enviroment) c a h v . $. Như v y. Các tham bi n đ c bi t không gì khác hơn là các m u. còn l nh maikhai@fpt:/sm$ echo $parameter hi n th giá tr c a tham bi n parameter (t t nhiên n u như tham bi n đó đư c xác đ nh).

2: Thay th các tham bi n đ c bi t Tham bi n Quy lu t thay th * Thay th b i các tham bi n v trí. mà b n s th y trong k t qu c a l nh set. flag. ví d .ký t đ u tiên trong giá tr c a bi n s IFS. $ Thay th b i s c a ti n trình (PID . T c là. ho c không đư c xác đ nh giá tr . thì $0 có giá tr b ng tên c a t p tin này. mà đư c th c hi n trong ch đ n n trư c. . N u s thay th th c hi n trong d u ngo c kép. – (g ch ngang) Thay th b i giá tr các c . b n l i c n ph i bi t tên c a bi n mu n xem). ”. bi n RANDOM. Nguyên nhân là vì bi n này tr l i m t giá tr ng u nhiên4 trong kho ng 0 . mà t o ra t t t c các tham bi n v trí. phân cách nhau b i ký t đ u tiên c a bi n s IFS (s nói đ n sau). “$@” tương đương v i “$1” “$2” . thì tham bi n này s đư c thay b i m t t duy nh t. trong trư ng h p này. ? Thay th b i tr ng thái thoát ra c a câu l nh cu i cùng trong đư ng ng. b t đ u t tham bi n th nh t.process identificator) Thay th b i s c a ti n trình (PID) cu i cùng trong s các câu l nh th c hi n trong n n sau. T c là “$” tương đương v i “$1c$2c. đư c đ t b i l nh n i trú set hay trong khi ch y h v . N u bash ch y m t t p tin l nh nào đó. trong đó c . thì s s d ng giá tr c a n [user]$ echo $name Trong đó. b t đ u t tham bi n th nh t. N u th ch y vài l n liên ti p câu l nh sau: maikhai@fpt:/sw$ echo $RANDOM thì m i l n b n s nh n đư c m t giá tr m i. c n thay name b i tên bi n (như v y. có nh ng bi n r t thú v . Trong s các bi n. 0 Thay th b i tên h v hay tên c a script đang ch y. . 4 random là t ti ng Anh có nghĩa ng u nhiên . @ Thay th b i tham bi n v trí. thì tham bi n phân cách nhau b i các kho ng tr ng. . /bin/bash _ (g ch dư i) Thay th b i tham s cu i cùng c a câu l nh trư c trong s các câu l nh đã đư c th c hi n (n u đó l i là m t tham bi n hay bi n s .6 Tham bi n và các bi n s .32 768. N u thay th th c hi n trong ngo c kép. Môi trư ng c a h v 111 B ng 5. thì giá tr s không đư c thi t l p (tham bi n s b x # Thay th b i giá tr th p phân c a các tham bi n v trí.5. Xin hãy chú ý đ n. Trong trư ng h p ngư c l i giá tr này b ng đư ng d n đ u đ đ n h v (ví d . thì m i tham bi n s đư c thay th b i m t t riêng bi t. . N u giá tr c a IFS tr ng. N u không có tham bi n v trí.

mà bash đưa ra trong khi ch ngư i dùng nh p câu l nh ti p theo.112 Bash 5.3: Ký t xác đ nh d ng d u nh c Giá tr (k t qu thu đư c) Tín hi u âm thanh (mã ASCII 07) Th i gian d ng “Th . xác đ nh b i bi n PS2.3 (ch đưa ra m t vài trong s chúng làm ví d . sau khi ch y l nh này d u nh c s có d ng như đã nói. trong lúc bash theo dõi quá trình th c hi n. Nói chung thì trong bash có t t c b n d u nh c.com Th i gian hi n th i d ng 24 gi : HH:MM:SS (gi :phút:giây) Th i gian hi n th i d ng 12 gi : HH:MM:SS Th i gian hi n th i d ng 12 gi am/pm (sáng/chi u) Tên ngư i dùng đã ch y h v . C m ký t \a \d \h \H \t \T \@ \u \w \W \$ \nnn \n \s \# \\ \[ \] \! . tháng. n u h v đư c ch y b i ngư i dùng thư ng. Khi này có th s d ng b t kỳ ký t nào nh p t bàn phím.l nh ftp. Tên máy đ y đ . xu t hi n khi h v ch ngư i dùng nh p thêm m t vài d li u c n thi t nào đó đ có th ti p t c ch y câu l nh (chương trình) đã g i. Dec. B ng 5. xác đ nh b i bi n PS4.6. s d ng trong l nh select. ví d . M t ví d khác . Ký t có mã h tám nnn Dòng m i (chuy n dòng) Tên h v S hi n th i c a câu l nh D u g ch ngư c (backslash) Sau ký t này t t c các ký t s không đư c in ra. và ký t $. D u nh c. ví d /home/teppi82/project/l4u Thư m c hi n th i (không có đư ng d n) Ký t #.gõ l nh “man bash”). cũng như m t vài ký t chuyên dùng đ xác đ nh d ng d u nh c như trong b ng 5. Tên máy (hostname) đ n d u ch m đ u tiên. tuy nhiên trên các b n phân ph i khác nhau thư ng có các script kh i đ ng (hay script đăng nh p) xác đ nh l i bi n này. D u nh c th hai. đư c s d ng trong các trư ng h p khác nhau. đư c đưa ra trư c m i câu l nh. ngày”. Theo m c đ nh bi n PS2 có giá tr “>”. 26. D u nh c. danh sách đ y đ xem trong trang man c a bash . Bi n này cho bi t d ng c a d u nh c. xác đ nh b i bi n PS3. R t có th b n đã nhìn th y d u nh c này. S th t c a l nh hi n th i trong l ch s các câu l nh đã dùng.phanthinh. ví d teppi. ví d teppi Tên đ y đ c a thư m c làm vi c hi n th i (b t đ u t g c). khi ch y l nh cat đ đưa d li u vào t bàn phím vào t p tin. Bi n PS1 đưa ra d ng c a d u nh c khi h v ch nh p l nh. Theo m c đ nh thì bi n này đư c gán giá tr “\s-\v\$ ”. Sun. Giá tr theo m c đ nh — “+”. b n có th thay đ i các bi n PS1 và PS2. N u có mong mu n. n u h v đư c ch y b i ngư i dùng root.2 D u nh c c a h v M t trong các bi n r t quan tr ng có tên PS1. K t thúc chu i các ký t không đư c in ra.

Sau khi giá tr c a bi n đư c h v đ c xong. nhưng th c hi n nh ng ch c năng khác hoàn toàn (đ c bi t nguy hi m n u thư m c hi n th i đ ng đ u danh sách tìm ki m). trong các bi u th c s h c.).6.6. Ví d . /usr/bin. Giá tr theo m c đ nh c a bi n này — “<Kho ng_tr ng><Tab><Ký_t _hàng_m i>”. Đ thêm thư m c vào danh sách này.6 Tham bi n và các bi n s . Theo m c đ nh bi n môi trư ng PATH bao g m các thư m c “bin” sau: /usr/local/bin. b i vì danh sách còn ch a c nh ng câu l nh đã đư c ghi l i trong t p tin l ch s . tên ngư i dùng. b n s nh n đư c m t ng c nhiên nh . kho ng tr ng.3 Bi n môi trư ng PATH Còn m t bi n cũng quan tr ng n a có tên PATH. 5.5. đ ng th i còn x y ra s thay th trong tên các câu l nh. có cùng tên v i m t trong s nh ng câu l nh thư ng dùng b i root. đây là đi u không khuyên làm v i lý do b o m t: ngư i có ác ý có th đ t vào thư m c dùng chung m t chương trình nào đó. và ký hi u $ (n u trên h v đang làm vi c ngư i dùng bình thư ng) hay #(n u h v ch y dư i ngư i dùng root). 5. /usr/X11R6/bin. đư ng d n đ y đ đ n t p tin không đư c đưa ra. nên nh t thi t ph i có d u ngo c): [user/root]$ PS1="[\u@\h \W]\$" thì trong d u nh c s có d u m ngo c vuông. mà h v th c hi n trư c khi ch y m t câu l nh nào đó (xem dư i). Chúng ta s nói đ n nh ng s thay th này dư i. c n th c hi n câu l nh sau: [user]$ PATH=$PATH:new_path Khi tìm ki m. Môi trư ng c a h v 113 S c a l nh (s th t c a l nh đang th c hi n trong bu i làm vi c hi n th i) có th khác v i s c a chính nó trong danh sách “l ch s các câu l nh”. sau khi th c hi n l nh (vì trong dòng văn b n có kho ng tr ng. Bi n này đưa ra danh sách đư ng d n đ n các thư m c. tên c a thư m c hi n th i (không có đư ng d n). khi thêm vào bi n PATH m t d u ch m (. d u đóng ngo c vuông. s x y ra s thay th theo các quy lu t m r ng trong b ng trên.4 Bi n môi trư ng IFS Bi n này xác đ nh ký t (c m ký t ) phân cách (Internal Field Separator). tên máy. . h v “l c l i” các thư m c theo đúng th t đã li t kê trong bi n PATH. N u th gõ l nh “echo $IFS”. M t chú ý nh . /bin. Tuy nhiên. và s chia t (word splitting). ký hi u . s d ng trong thao tác phân chia t ng khi bi n đ i dòng l nh. có th đưa vào danh sách này thư m c hi n th i. t c là bi n PATH trông như th này: /usr/local/bin:/bin:/usr/bin:/usr/X11R6/bin. mà bash s tìm ki m t p tin (trư ng h p riêng là các t p tin l nh) trong trư ng h p. Các thư m c trong danh sách này phân cách nhau b i d u hai ch m (:).

ch y ti n trình đã cho. Trong bash có b y lo i khai tri n bi u th c: • Khai tri n d u ngo c (brace expansion). t c là thay vì [user]$ name=value c n gõ: [user]$ export name=value Trong trư ng h p này. phân tích ch ng .6. t t c các chương trình ch y t h v (k c b n sao th hai c a chính h v ) s có quy n truy c p t i các bi n đư c gán như v y. • Khai tri n các m u tên t p tin và thư m c (pathname expansion). M t trong nh ng bư c c a s phân tích này là phép m hay khai tri n bi u th c (expansion). Chúng ta s xem xét chúng theo t t này. ví d . 5.6 Câu l nh export Khi h v ch y m t chương trình hay câu l nh nào đó. c n gán giá tr cho bi n này v i l nh export.114 Bash 5. . • Thay th d u ngã (tilde expansion). • Phép chia t (word splitting). • Phép th các câu l nh. t c là s d ng giá tr c a chúng qua tên. nó (h v ) cung c p cho chúng m t ph n bi n môi trư ng. 5. • Phép th các tham bi n và bi n s . Khi h v nh n đư c m t dòng l nh này đó c n th c hi n. Đ có th cung c p bi n môi trư ng cho ti n trình ch y t h v . v ng ). • Phép th s h c (th c hi n t trái sang ph i). Các thao tác này đư c th c hi n theo đúng th t li t kê trên. Tương t như v y tên đ y đ (g m c đư ng d n) c a thư m c cá nhân c a ngư i dùng.5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân Tên c a thư m c hi n th i ghi trong bi n môi trư ng v i tên PWD.7 Khai tri n bi u th c Hay h v đ c các câu l nh như th nào?.6. nó (h v ) trư c khi ch y câu l nh th c hi n vi c “phân tích ng pháp” dòng l nh này (gi ng trong ngôn ng . và giá tr c a bi n này thay đ i sau m i l n ch y chương trình cd (cũng như m i l n thay đ i thư m c hi n th i theo b t kỳ cách nào. ghi trong bi n HOME. qua Midnight Commander).

dist. thì d u ngã s đư c thay th b i giá tr c a bi n HOME. thì d u ngã c ng v i tên ngư i dùng đư c thay th b i đư ng d n đ y đ đ n thư m c cá nhân c a ngư i dùng này.1 Khai tri n d u ngo c Khai tri n d u ngo c t t nh t minh h a trên ví d .?*. k c nh ng ký t n m trong d u ngo c. chúng ta c n t o thư m c con trong m t thư m c nào đó.? • /usr/ucb/edit • /usr/lib/ex?.? • /usr/ucb/ex • /usr/lib/how_ex • /usr/ucb/edit • /usr/lib/how_ex T c là v i m i c p d u ngo c s t o ra vài dòng riêng r (s nh ng dòng này b ng s t n ng trong d u ngo c) b ng cách ghi thêm vào trư c m i t trong ngo c nh ng gì đ ng trư c d u ngo c.new. 5. N u như t . ho c thay đ i ngư i dùng s h u c a vài t p tin cùng m t lúc. Và n u giá tr c a bi n HOME không đư c gán thì d u ngã s đư c thay th b i đư ng d n đ u đ đ n thư m c cá nhân c a ngư i dùng.how_ex} Trong trư ng h p đ u. ngư i dùng s h u c a các t p tin sau s thay đ i (thành root): • /usr/ucb/ex • /usr/lib/ex?. t t c các ký t đ ng trư c d u g ch chéo đ u tiên (hay t t c các ký t n u như không có d u g ch chéo) s đư c hi u là tên ngư i dùng (login name). Gi thi t. hơn n a t t c các ký t đ c bi t có trong dòng l nh. và ghi thêm vào sau m i t này nh ng gì đ ng sau d u ngo c.c. N u như ngay sau d u ngã (và trư c d u g ch chéo) là m t t trùng v i tên c a m t ngư i dùng h p pháp. Khai tri n d u ngo c đư c th c hi n trư c các d ng khai tri n khác trong dòng l nh. N u như tên này là m t dòng r ng (t c là d u g ch chéo đ ng ngay phía sau d u ngã).7.2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion) N u như t b t đ u v i ký t d u ngã (’∼’). mà đã ch y h v . trong thư m c /usr/src/unikey/ s t o ra các thư m c con old.edit}.new.7 Khai tri n bi u th c 115 5.5. và bugs. Có th th c hi n đi u này nh các câu l nh sau: [user]$ mkdir /usr/src/unikey/{old.7.b}e khi khai tri n s thu đư c ba t “ade ace abe”.lib/{ex?. s đư c gi không thay đ i (chúng s đư c biên d ch các bư c phía sau). Trong trư ng h p th hai. M t ví d khác: dòng a{d.bugs} [root]# chown root /usr/{ucb/{ex.dist.

cũng như xóa các ký t trích d n (xem dư i). Có hai d ng phép th l nh: $(command) và ‘command‘ N u ng d ng d ng th hai (chú ý đây s d ng d u “ngo c đơn ngư c”. N u d ng sau d u ngã là ‘-’. ho c khi theo sau tên còn có các ký t khác.3 Phép th các tham bi n và bi n s Ký t $ đư c s d ng cho các thao tác th tham bi n. không có ký t nào có ý nghĩa đ c bi t. D u ngo c ch c n thi t. Như v y. . phép th các bi u th c s h c. N u như s d ng d ng $(command). Trong t t c các giá tr c a bi n s x y ra phép th d u ngã (∼). c n đ t bi u th c d ng $parameter.4 Phép th các câu l nh Phép th các câu l nh là m t công c r t m ng c a bash. không nh t thi t. S phân chia t không x y ra. đ g i giá tr c a tham bi n nói chung cũng như bi n môi trư ng nói riêng trong dòng l nh. thì thay th giá tr c a bi n OLDPWD (thư m c “cũ”). Có hai d ng phép th s h c: $[expression] ((expression)) Trong đó expression đư c hi u (đư c bash đ c) như khi đ ng trong ngo c kép.5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion) Phép th s h c cho phép tính giá tr c a m t bi u th c s h c và thay th nó (bi u th c) b i k t qu thu đư c. 5. S khai tri n các m u tên t p tin và thư m c cũng không đư c th c hi n. thì t t c các ký t đ ng trong ngo c t o thành m t câu l nh. s khai tri n tham bi n và bi n s . th các câu l nh và th các bi u th c s h c. phép th các câu l nh. ‘. thì t không b thay đ i. N u như sau d u ngã là ‘+’. mà chúng ta không mu n h v “hi u l m” chúng là m t ph n c a tên tham bi n.7. tr trư ng h p “$” (l i gi i thích xem b ng s 3). thì trong k t qu c a phép th s không th c hi n phép phân chia t và s khai tri n m u tên t p tin và thư m c. vì d u ngo c phân cách bi u th c v i các t hay ký t đ ng sau. Ý nghĩa c a nó n m ch thay th tên các câu l nh b i k t qu th c hi n c a chúng. hay ký hi u này s đư c thay th b i tên đ u đ c a thư m c hi n th i (t c là giá tr c a bi n PWD). nhưng nh ng d u ngo c kép trong expression l i đư c đ c như m t ký t thư ng.7. 5. hay m t \. n u tên c a tham bi n có ch a vài ch s . tr trư ng h p. phím cho nó thư ng n m trên phím Tab).116 Bash đ ng sau d u ngã không ph i là tên c a m t ngư i dùng (và không r ng). N u phép th câu l nh x y ra phía trong ngo c kép. 5. Bi u th c hay tên đ ng sau $ có th đư c đưa vào ngo c. thì d u g ch ngư c (\) trong d u ngo c s có ch c năng như m t ký t thông thư ng. nhưng r t ti n. khi đ ng sau nó (d u g ch ngư c) là m t $.7. Phía trong expression có th c hi n các phép th tham bi n và th câu l nh.

jpg N u trong thư m c có nhi u t p tin. t p tin hình nh. tương ng v i m u này. h v tìm trong dòng l nh t t c các ký t phân chia. mà đư ng d n tương ng v i m u không tìm th y.v. N u tìm th y t v i m t hay vài ký t như v y. tương ng v i m u này. bash s đưa ra thông báo l i. . M u tên t p tin r t thư ng xuyên s d ng trong dòng l nh có ch a ls. thì phân chia t cũng không x y ra. 5. N u như bi n này đư c xác đ nh. thì l nh sau ch đưa ra danh sách các t p tin có s t 0500 đ n 0999: [user]$ ls -l 0[5-9]?? 5 Pathname Expansion . .7. phim v i d ng gif. t c là các ký t đ c bi t b m t giá tr và hi u như các ký t thư ng. xác đ nh b i bi n IFS (xem trên). trong đó có ch a m t s lư ng l n các t p tin đ các d ng. và bi n nullglob không đư c đưa ra. thì t này s đư c xem như m t m u. N u như không tìm th y tên tương ng v i m u. và c n thay th b i các t trong danh sách đư ng d n. h v l i phân tích dòng l nh m t l n n a (nhưng d ng thu đư c sau các phép th nói trên) và th c hi n vi c phân chia t (word splitting). câu l nh [user]$ echo $((2 + 3 * 5)) cho k t qu b ng “17”. 5.7 Khai tri n bi u th c 117 Cú pháp c a bi u th c expression tương t như cú pháp c a bi u th c s h c c a ngôn ng C. avi. v. và nh đó chia nh dòng l nh thành các t riêng r trong các ch tương ng. c th hơn v v n đ này có th đ c trong ph n ARITHMETIC EVALUATION c a trang man c a bash. N u bi u th c không chính xác. ?. và [. thì t s không thay đ i. Thao tác này n m ch . ví d . mà tên c a chúng là các s g m b n ch s (thư m c /proc là m t ví d +). . và n u như không đưa ra tùy ch n -f.7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin5 Phép th tên đư ng d n và t p tin (Pathname expansion) s d ng đ ch nh m t m u nh g n mà có th ch ra vài t p tin (hay thư m c). Các ký t dùng đ t o m u có các giá tr trong b ng 5.7. Hãy tư ng tư ng là b n mu n xem thông tin c a m t thư m c. thì t s b xóa kh i dòng l nh. jpeg.4.6 Phân chia t (word splitting) Sau khi th c hi n xong các phép th tham bi n. N u giá tr c a IFS b ng m t dòng tr ng. thì vi c phân chia t s không x y ra.5. thì bash s tìm ki m trong t ng t c a dòng l nh các ký t *. Ví d . và th các bi u th c s h c. có th dùng câu l nh [user]$ ls *. th l nh. Sau khi phân chia t . Đ thu đư c thông tin ch c a t p tin d ng jpeg. N u trong dòng l nh không th c hi n phép th nào trong các phép th k trên.

các chu i này có th đư c đưa vào d u ngo c nh n: list.txt thì không...txt..txt. v*. thì ki m tra giá tr đư c tr l i b i câu l nh cu i cùng c a danh sách. n m gi a hai ký t này. Ví d .] B ng 5. theo t đi n.7. thì m u ( v trí này) s tương ng t t c các ký t .txt. và *.txt. N u trong danh sách có vài câu l nh. vnlinux. C p ký t . phân cách nhau b i d u tr (-).. ‘ và " còn l i trong dòng l nh (chúng đư c s d ng đ hu b giá tr đ c bi t c a các ký t khác) s b xóa h t.txt và vntex. thì s th c hi n nh ng l nh t list3. nh đó nó (bash) tr thành m t ngôn ng l p trình m nh. Toán t if ki m tra giá tr đư c tr l i b i các câu l nh t list1. N u giá tr này b ng 0. Tương ng b t kỳ ký t nào trong s các ký t n m trong d u ngo c vuông này. m u file?.then. bi u th m t dãy. 5..txt (n u các t p tin này t n t i). nhưng file23. không đư c ch ra trong ngo c. và list3 là các chu i câu l nh. list1. Ví d . file2.txt s đư c thay th b i các tên t p sau file1. file3. đ có th xây d ng b t kỳ gi i thu t nào cũng c n có toán t ki m tra đi u ki n. Ngoài ra. k c hai ký t t o ra dãy (c và f trong ví d ) cũng tương ng v i m u.1 Toán t if và test (ho c [ ]) C u trúc c a toán t đi u ki n có d ng thu g n như sau: if list1 then list2 else list3 fi trong đó. H v bash h tr các toán t l a ch n if. Tương ng b t ký m t ký t đơn nào.txt s đư c thay th b i vnoss.4: Các ký t t o m u Quy lu t thay th Tương ng v i b t kỳ dòng ký t nào.8. ví d c-f. phân cách nhau b i d u ph y và k t thúc b i m t d u ch m ph y hay ký t dòng m i. k c dòng r ng. 5. còn n u giá tr này khác không.118 Bash Ký t * ? [. until.else và case. N u ký t đ u tiên trong ngo c vuông là ! hay ^.8 Shell — m t ngôn ng l p trình Như đã nói trên.png s tương ng t t c các t p tin có ph n m r ng png (t p tin đ h a hai chi u).8 Xóa các ký t đ c bi t Sau khi làm xong t t c các phép th .txt (n u chúng t n t i). Giá tr .. b t ký ký t nào. 5. list2. các ký t \. while. thì s th c hi n các l nh t list2. cũng như các toán t vòng l p for. và filea.

Và cũng c n chú ý r ng ch c a test trong c u trúc if có th s d ng b t kỳ chương trình nào. n u bi u th c là đúng. và là m t t p tin thi t b kh i (block device) đ c bi t. [ else list ] fi ( đây d u ngo c vuông ch có nghĩa là.]) c n đi sâu hơn. không nh t thi t ph i có). Đ k t thúc m c này. Thay vì gõ test expression có th đưa bi u th c expression vào ngo c vuông: [ expression ] C n chú ý r ng.8. so sánh các dòng và các so sánh s h c thông thư ng. và tr l i giá tr 0. s d ng trong toán t test. . và là m t t p tin thi t b ký t (charater device) đ c bi t. • -b file Đúng n u file t n t i. then unicode_start else echo "hello world" fi V toán t test (hay [.. nh ng gì n m trong nó. • -c file Đúng n u file t n t i.5.. test và [ đó là hai tên c a c a cùng m t chương trình. trùng v i giá tr mà chu i l nh th c hi n (list2 ho c list3) đưa ra. • -d file Đúng n u file t n t i và là m t thư m c. Bi u th c đư c đưa t i chương trình test như m t tham s c a chương trình. L nh test th c hi n phép tính m t bi u th c nào đó.. và 1 trong trư ng h p ngư c l i. chúng ta đưa ra ví d s d ng if: if [ -x /usr/bin/unicode_start ] . mà có th đư c bi u th b i d u ngo c vuông [ ].2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c Bi u th c đi u ki n. Bi u th c ph c t p hơn đư c t o ra t các thao tác đơn và kép sau (“nh ng viên g ch cơ s ”): • -a file Đúng n u t p tin có tên file t n t i.. ch không ph i là m t phép bi n hóa th n thông nào đó c a h v bash (ch là cú pháp c a [ đòi h i ph i có d u đóng ngo c).8 Shell — m t ngôn ng l p trình 119 đư c tr l i b i toán t if như v y. ngo c vuông. đư c xây d ng trên cơ s ki m tra thu c tính t p tin. 5. Bi u th c đ ng sau if hay elif thư ng là câu l nh test. D ng đ y đ c a l nh if: if list then list [ elif list then list ] .

n u t p tin có tên file t n t i và thu c v nhóm. Bash • -h file hay -L file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là liên k t m m (liên k t tư ng trưng). n u t p tin có tên file t n t i và là socket. • -g file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit thay đ i nhóm. . • -u file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit thay đ i ngư i dùng. n u t p tin có tên file t n t i và thay đ i t l n đư c đ c cu i cùng. • -G file Đúng. • -s file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và kích thư c l n hơn không. • -p file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là tên c a m t ng (kênh FIFO). • -f file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là m t t p tin thông thư ng. • -w file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n ghi. • -t fd Đúng n u b mô t c a t p tin (fd) m và ch lên terminal.120 • -e file Đúng n u t p tin có tên file t n t i. n u t p tin có tên file và ch s h u c a nó là ngư i dùng mà ID có hi u l c ch đ n. • -S file Đúng. • -k file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit sticky. xác đ nh b i ID nhóm có hi u l c. • -N file Đúng. • -r file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n đ c. • -0 file Đúng. • -x file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n th c thi. • -p file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là tên c a m t ng (kênh FIFO).

theo t đi n. n u t p tin file1 “già” hơn file1 (trư ng h p ngư c l i c a trư ng h p trên). Có th thay hai == b ng m t =. n u t p tin file1 có th i gian s a đ i mu n hơn file2. đ ng sau chu i string2 (đ i v i ngôn ng hi n th i). . 121 • file1 -ot file2 Đúng. • -n string Đúng. theo t đi n. n u chu i string1. không b ng). n u đ dài c a chu i khác không.8 Shell — m t ngôn ng l p trình • file1 -nt file2 Đúng. • -z string Đúng. • string1 == string2 Đúng. n u hai chu i không trùng nhau. -ge (l n hơn ho c b ng). -gt (l n hơn). n u chu i string1. n u tùy ch n optname c a h v đư c kích ho t. Đúng n u c hai bi u th c đ u đúng. Đúng n u m t trong hai bi u th c đúng. -lt (nh hơn). • expression1 -a expression2 Phép c ng lôgic AND. • expression1 -o expression2 Phép lôgíc ho c OR. n u bi u th c sai. Đúng. Chi ti t xin xem trên trang man bash. T các bi u th c đi u ki n cơ b n này có th xây d ng các bi u th c ph c t p theo ý mu n nh các phép lôgíc thông thư ng PH Đ NH. • file1 -ef file2 Đúng. n u hai chu i trùng nhau. VÀ (c ng) và HO C: • !(expression) Phép ph đ nh. ch các tham s arg1 và arg2 có th s d ng các s nguyên (âm ho c dương). -le (nh hơn ho c b ng). • arg1 OP arg2 đây OP là m t trong các phép so sánh s h c: -eq (b ng). • string1 > string2 Đúng. -ne (khác. n u t p tin file1 và file2 có cùng m t s thi t b và ch s mô t inode. • string1 < string2 Đúng. đ ng trư c chu i string2 (đ i v i ngôn ng hi n th i). • -o optname Đúng. • string1 !== string2 Đúng.5. n u đ dài c a chu i string b ng không.

8.4 Toán t select Toán t select cho phép t ch c h i tho i v i ngư i dùng.sysinit (ki u t ch c kh i đ ng FreeBSD style): case "$UTC" in yes|true) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS -u". ] . và h v ch chu i nh p vào trên đ u vào tiêu chu n. d u nh c PS3 đư c đưa ra. N u nh p vào m t dòng r ng. thì bi n name s nh n giá tr b ng không. Sau khi tìm th y s trùng nhau đ u tiên thì d ng vi c so sánh l i. b ng 0. thì s và t s đư c hi n ra them m t l n n a.. esac N u bi n s (UTC) nh n giá tr yes ho c true..d/rc. done Lúc đ u t m u word hình thành m t danh sách nh ng t tương ng v i m u này. thì s th c hi n c p l nh th nh t. CLOCKDEF="$CLOCKDEF (utc)". no|false) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS --localtime". Giá tr tr l i b i toán t này. thì s đưa vào các tham bi n v trí (xem trên) theo m t cách tương t . esac Câu l nh case đ u tiên khai tri n t word. n u không tìm th y s trùng nhau nào. tr l i giá tr mà câu l nh cu i cùng trong danh sách list đưa ra.8. Sau đó. thì bi n name s đư c gán giá tr b ng t đi kèm v i s này.. Trong trư ng h p ngư c l i. ] do list. N u chu i nh p vào có ch a s .. tương ng v i m t trong các s đã hi n ra.122 Bash 5. N u nh p vào b t kỳ m t giá tr nào khác. nh n giá tr no ho c false .3 Toán t case D ng c a toán t case như sau: case word in [ [(] pattern [ | pattern ] . và so sánh nó (word) v i m i t trong m u pattern theo th t . Danh sách l nh list đư c th c hi n v i giá tr bi n name đã ch n. đư c ghi l i trong bi n REPLY. Ví d s d ng toán t case sau l y t script /etc/rc. hơn n a m i t đư c đi kèm v i m t s th t . CLOCKDEF="$CLOCKDEF (localtime)". . T p h p nh ng t này đư c đưa vào kênh thông báo l i tiêu chu n.c p th hai. 5. ) list .. N u m u word b b qua (không có trong toán t select). . Nó có d ng sau: select name [ in word.. Chu i mà ngư i dùng nh p vào. Sau đây là m t script nh (xin hãy gõ không d u n u console c a b n chưa h tr vi c hi n th Ti ng Vi t): .. và th c hi n danh sách list các câu l nh đ ng sau m u đã tìm th y.

N u b n nh p 4 (nh n c 5. chmod 755 select. Script sau t o các t p tin fu1. và ch y (. và th c hi n danh sách l nh list trong m i l n như v y. Nói chung c u trúc có d ng sau: for name in words do list done Quy lu t xây d ng danh sách l nh (list) gi ng trong toán t if.sh). Thay vì tăng ho c gi m giá tr c a m t bi n s nào đó (lên ho c xu ng) m t đơn v sau m i vòng l p. v i . ] do list . k t qu thu đư c tương t script. Trên màn hình s hi n ra câu h i sau: B n thích dùng OS nào? 1) Linux 3) Free BSD 2) Gnu Hurd 4) MacOSX #? 5) Solaris 6) QNX 7) Other Hãy nh n m t trong 7 s đưa ra (t <Enter>).sh). D ng t ng quát c a toán t for như sau: for name [ in word. fu2. thì danh sách l nh list đư c th c hi n m t l n cho m i tham bi n v trí đã đưa ra.8 Shell — m t ngôn ng l p trình #!/bin/sh echo "B n thích dùng OS nào?" select var in "Linux" "Gnu Hurd" "Free BSD" "MacOSX" "Solaris" "QNX" "Other". Ví d . N u không có “in word”.8. do break done echo "B n đã ch n $var" 123 Ghi đo n trên vào m t t p tin (ví d . select. thay đ i đ t p tin thành kh thi (ví d . do touch fu$a done Có th gõ ba dòng này trên m t dòng l nh.sh).5./select. Sau đó bi n name l n lư t đư c gán các giá tr thu đư c t s khai tri n này. thì s th y thông báo sau: B n đã ch n MacOSX 1 đ n 7). done Đ u tiên cũng x y ra s khai tri n t word theo quy lu t khai tri n bi u th c (xem trên). và fu3: for a in 1 2 3 . thì nó gán giá tr ti p theo trong danh sách t đưa s n cho bi n đó trong m i vòng l p.5 Toán t for Toán t for làm vi c có khác m t chút so v i for trong các ngôn ng l p trình thông thư ng.

Đ làm đư c đi u này ch c n vi t vòng l p for như sau: for a in $( seq 1 6 ) .>> logfile sleep 60 done Chương trình (script) trên s theo dõi và ghi l i n i dung c a thư m c có tên directory theo t ng phút n u thư m c còn t n t i.7 Các hàm s H v bash cho phép ngư i dùng t o các hàm s cho mình. và đưa ra chu i t t c các s n m gi a hai s này (c ng thêm c chúng). Toán t until tương t như toán t while: until list1 do list2 done Đi m khác bi t n m ch .8. s d ng giá tr ph đ nh c a đi u ki n list1.. t c là chúng ta có th t t o các câu l nh m i. “fu10”. do cat fu$a done Câu l nh (script) này đưa ra màn hình n i dung c a 10 t p tin (n u có): “fu1”.124 Bash Trên Linux có chương trình seq. do ls -l directory >> logfile echo -.SEPARATOR -. n u câu l nh cu i cùng trong danh sách list1 tr l i tr ng thái thoát ra khác không.. ti p nh n hai s nguyên làm tham s . và s ng ng khi đi u ki n không th a mãn. nhưng vòng l p các câu l nh trong list2 ch th c hi n khi đi u ki n còn đúng. t c là list2 th c hi n.6 Toán t while và until Toán t while làm vi c tương t như if.8. . 5. Nh câu l nh này có th s d ng for c a bash làm vi c như toán t for trong các ngôn ng l p trình thông thư ng.. 5. Hàm s có c u trúc như sau: function name () { list } . C u trúc có d ng như sau: while list1 do list2 done Ví d : while [ -d directory ] . Hàm s làm vi c và đư c s d ng gi ng như các câu l nh thông thư ng c a h v .

xem trên) trong th i gian th c hi n hàm này.9 Bi n n i b (local) N u mu n t o m t tham bi n đ a phương. như v y $1 là tham s đ u tiên. Chúng đư c đ t các tên như $n. còn ph n thâm c a hàm s t o b i danh sách các câu l nh list. 5. M c dù tùy ch n này không có nhi u ý nghĩa v i m c đích chúng ta mu n đây. nhưng s r t có ích trong các hàm s v i m c đích khác. while [ $2 != $I ]. Các câu l nh này s đư c th c hi n m i khi tên name đư c g i (gi ng như m t l nh thông thư ng). name xác đ nh tên c a hàm (dùng đ g i hàm). t c là g i hàm s ngay trong ph n thân c a nó. Cũng có th s d ng t t c các tham s m t lúc nh $*.5. n m gi a { và }. có th s d ng t khóa local. trong đó n là s c a tham s mà chúng ta mu n s d ng. và đưa ra s th t c a tham s nh $# Tham s v trí s 0 không thay đ i.8 Shell — m t ngôn ng l p trình 125 Hơn n a t function không nh t thi t ph i có. th c hi n công vi c c a l nh seq đã nh c đ n trên: seq() { local I=$1. 5. I=$(( $I + 1 )) }.8 Tham s Khi hàm s đư c g i đ th c hi n. echo $2 } C n chú ý đ n tùy ch n -n c a echo.8. Khi th c hi n xong hàm s . ch có đi u c n đ ng sau t khóa local: “local name=value”. Trong khi th c hi n n u g p câu l nh n i trú return (trong ph n thân c a hàm). Vi c đánh s b t đ u t 1. Hàm s tính giai th a fact M t ví d khác: fact() { . done. thì hàm s s b d ng l i và quy n đi u khi n đư c trao cho câu l nh đ ng sau hàm. Cú pháp đưa ra bi n đ a phương gi ng h t các tham bi n khác. C n chú ý r ng hàm có th là đ qui.8. Dư i đây là m t ví d hàm s . các tham s c a hàm s tr thành các tham bi n v trí (positional parameters. do { echo -n "$I ". các tham bi n v trí và tham bi n đ c bi t # s đư c tr l i các giá tr mà chúng có trư c khi ch y hàm. nó (tùy ch n) h y b vi c t o dòng m i. Hàm s th c hi n trong ph m vi h v hi n th i: không có ti n trình m i nào đư c ch y khi biên d ch hàm s (khác v i vi c ch y script).

5. N u không có tham s .1 )) ) )) }. N u không câu l nh nào đư c th c hi n. Đi u này có nghĩa là. N u xem n i dung c a m t t p tin script nào đó (nh ng t p tin như v y có r t nhi u trên h th ng). trùng v i giá tr . Tương t hàm s script có th đư c th c hi n như m t câu l nh. xem đ nh d ng câu l nh trên). đ th c hi n script myscript c n đưa câu l nh “sh myscript”. m t ví d c a hàm đ qui. b n s th y dòng đ u tiên có d ng sau: #!/bin/sh. thì trong th i gian th c hi n script chúng s thành các tham bi n v trí. và phép th các câu l nh. li t kê trong bi n s PATH. Trong trư ng h p này script ch đơn gi n là m t tham s c a l nh nói trên. thì tr ng thái thoát b ng 0. xác đ nh b i câu l nh cu i cùng c a filename.126 if [ $1 = 0 ]. else { echo $(( $1 * $( fact $(( $1 -.10 Câu l nh sh B n luôn luôn có th ch y m t b n sao c a h v bash nh câu l nh bash hay sh. Giá tr (tr ng thái). thì tham bi n v trí không thay đ i. Đ có th th c hi n script trong b n bash hi n th i.” (đ ng nghĩa c a source). không tìm th y t p tin c n. và tr l i giá tr . Khi này có th b t b n sao này ch y m t script nào đó. then echo 1. N u filename không ch a d u g ch chéo. Cú pháp truy c p đ n các tham s cũng như hàm s . thì đư ng d n. 5. n u đưa tên c a script như m t tham s cho l nh bash.9 Script c a h v và l nh source Script c a h v ch là các t p tin có ch a chu i l nh. c n s d ng câu l nh source. N u có các tham s (đưa ra arguments. li t kê trong PATH. tr l i b i câu l nh cu i cùng trong script. mà l nh source tr l i. hay m t d u ch m “. Như v y. T p tin này không nh t thi t ph i kh thi (không nh t thi t ph i có bit x). Câu l nh s có d ng: source filename [arguments] Câu l nh này đ c và th c hi n các câu l nh có trong t p tin filename trong môi trư ng hi n th i. thì s tìm nó (t p tin) trong thư m c hi n th i. Trong các trư ng h p thông thư ng khi ch y script s có m t ti n trình m i đư c ch y. khi chúng ta g i script đ th c hi n . s đư c s d ng đ tìm t p tin có tên filename. fi } Bash Đây là hàm s giai th a. ho c không tìm th y t p tin filename. Hãy chú ý đ n s khai tri n s h c. N u trong thư m c.

Có th thay th dòng này b i liên k t đ n b t kỳ m t chương trình nào. T t nhiên. . Các b n s tìm th y thông tin c n thi t trong các cu n hư ng d n khác ho c trên trang man bash. Ví d . T t c nh ng gì đ ng sau ký t này đ n cu i dòng s đư c coi là chú thích và b bash b qua (t c là h v s không xem dòng này là câu l nh). tín hi u.v. b n s th y r ng h v b qua câu l nh này. script trên ngôn ng Perl b t đ u b i dòng có d ng !/bin/perl. . Chúng ta s d ng bài h c ng n g n v bash t i đây. v. thì /bin/sh s giúp chúng ta “thu x p” m i th . và đ t trư c nó (câu l nh) ký t #. M t chú ý khác là ký t # dùng đ vi t l i chú thích trong script. mà s đ c t p tin và th c hi n các câu l nh tương ng. N u b n mu n ki m ch ng l i tác d ng c a ký t này. ví d “# ls”. ví d . l ch s câu l nh.5. qu n lý ti n trình. . mô t v thư vi n readline.10 Câu l nh sh 127 như m t l nh thông thư ng. còn r t nhi u v n đ quan tr ng c n xem xét nhưng n m ngoài ph m vi c a bài h c. thì hãy nh p vào dòng l nh m t câu l nh b t kỳ.

. Trong chương này chúng ta s h c cách s d ng chương trình Midnight Commander. more v. . vì vi c nh n phím đã b v đ h a chi m l y. Khi làm vi c v i chương trình qua trình gi l p (emulator) c a terminal trong giao di n đ h a. m t trình qu n lý t p tin m nh. v. đây là trình qu n lý t p tin (File Manager).6. thì s làm vi c v i mc m t cách d dàng. rxvt. . mkdir.Chương 6 S d ng Midnight Commander M i th đ u đã đư c vi t ra — các nhà l p trình Nga. ví d xterm. 2. Đ u tiên chúng ta hãy xem xét cách cài đ t chương trình này . rmdir. Nói cách khác.v . Ki n th c trong chương này đư c vi t đ s d ng cho phiên b n 4. vì Midnight Commander s giúp đ r t nhi u trong khi làm vi c v i h đi u hành. Trong trư ng h p này. Ki n th c đưa ra ch áp d ng đư c hoàn toàn trong trư ng h p chương trình ch y t kênh giao tác (console). đ có th làm vi c v i Midnight Commander b n đ c ch c n xem nhanh nh ng n i dung phía dư i. rm.v. . . ls. S không tương ng như v y thư ng g p nh ng ch nói v phím “nóng”. . N u như b n đ c có kinh nghi m làm vi c v i Norton Commander (nc) trong MS-DOS hay v i FAR trong Windows. như pwd. cp. . B i vì th m chí nh ng t h p “phím nóng” chính c a chúng cũng trùng nhau.1 Cài đ t chương trình Midnight Commander M c dù đ đi u khi n h th ng t p tin nói chung và đ làm vi c v i các t p tin nói riêng có th s d ng các câu l nh c a h đi u hành. cat. mv. m c dù có th áp d ng cho nh ng phiên b n khác. thì m t s mô t ho t đ ng c a chương trình s không còn chính xác n a. Midnight Commander (hay thư ng rút g n thành mc) là chương trình cho phép xem c u trúc cây thư m c và th c hi n nh ng thao tác đi u khi n h th ng t p tin.1-pre3. hay còn g i là giao di n text. Ghi chú: 1. 6. cd. Sau khi đ c xong chương này b n đ c s có th s d ng các t h p phím cũng như giao di n c a Midnight Commander đ th c hi n r t nhi u công vi c có liên quan đ n h th ng t p tin t nh bé đ n n ng nh c. Tác gi xin có l i khuyên đ i v i nh ng ai còn xa l v i NC hay FAR (n u như có?): hãy chú ý đ c và th c hành chăm ch . nhưng s thu n ti n hơn khi s d ng chương trình Midnight Commander.

N u ng d ng không ch y. phía trên hai b ng này là trình đơn (th c đơn). sau đó gõ vào dòng l nh đư ng d n đ y đ t i t p tin đó. ) c a Midnight Commander s có trên đĩa. và vi c cài đ t t các gói này là không khó khăn gì. tgz . .2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander 129 Trong ph n l n các b n phân ph i chương trình Midnight Commander không đư c t đ ng cài đ t cùng v i h th ng. . Sau khi ch y chương trình. ví d . Có th chuy n đ n trình đơn đ ch n các l nh có trong đó b ng phím <F9> ho c nh phím chu t (n u như sau khi kh i Ngoài ra ngư i d ch cu n sách này cũng đã d ch giao di n c a Midnight Commander ra ti ng Vi t. Và b i vì chương trình này s làm cho b n đ c “d th ” hơn.2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander Đ kh i đ ng Midnight Commander. trên máy tác gi là /usr/bin/mc. Vì th n u mu n b n có th s d ng giao di n ti ng m đ c a Midnight Commander. deb. b n đ c s th y màn hình màu da tr i làm chúng ta nh đ n màn hình chương trình Norton Commander cho MS-DOS hay chương trình FAR cho Windows như trong hình 6. thì c n tìm xem t p tin chương trình mc n m đâu (có th dùng câu l nh find / -name mc -type f). Nhưng các gói (rpm. 2 panel 1 .6.1 6. Hình 6. c n gõ vào dòng l nh shell câu l nh mc và nh n <Enter>. tác gi r t mu n r ng chương trình s đư c cài đ t ngay sau khi cài xong h đi u hành.2.1: Giao di n ti ng Vi t c a Midnight Commander G n như toàn b không gian màn hình khi làm vi c v i Midnight Commander b chi m b i hai “b ng”2 hi n th danh sách t p tin c a hai thư m c.

ngo i tr <F1> và <F9>. đây có th nh p và th c hi n b t kỳ câu l nh nào c a h th ng. Cũng có th b đi dòng l i khuyên này khi đi u ch nh c u hình c a chương trình. S ti t ki m có hai lý do. thì cũng đ ng bu n. n u như b n đ c mu n ti t ki m không gian màn hình (cách làm s có sau này khi chúng ta nói v c u hình chương trình). Dòng th hai t dư i lên là dòng l nh c a chương trình Midnight Commander (hay chính xác hơn là dòng l nh c a shell hi n th i). Th hai. thì v n có th s d ng trình đơn File (T p tin) trong trình đơn chính c a chương trình (ch c n nh r ng. .130 S d ng Midnight Commander Hình 6. Có th coi dòng này là l i mách nư c v cách s d ng nh ng phím ch c năng đã nói. M i b ng g m ph n đ u. Dòng dư i cùng là dãy các nút. Trên dòng tr ng thái nh có hi n th m t vài d li u v t p tin hay thư m c đang đư c thanh chi u sáng ch đ n (ví d . phía trên dòng này (nhưng phía dư i các b ng) có th hi n th “nh ng l i khuyên có ích” (hint4s). danh sách t p tin c a m t thư m c nào đó và dòng tr ng thái nh (mini-status. Vi c hi n th các nút có th t t đi. kích thư c t p tin và quy n truy c p). b n đ c s nhanh chóng nh đư c công d ng c a 10 phím này. th m chí n u b n đ c không nh ph i dùng phím nào đ th c hi n công vi c mong mu n. “v” và “>” s d ng đ đi u khi n chương trình b ng chu t (nh ng nút này không làm vi c n u như b n đ c ch y mc trong trình gi t o (emulator) terminal).2: V ngoài c a màn hình Midnight Commander đ ng mc b n đ c không nhìn th y dòng trình đơn đâu. và còn có th ch y tr c ti p các câu l nh tương ng b ng cách nh n chu t vào các nút này. và l i mách nư c s tr thành không c n thi t (và vi c nh n chu t lên các nút không ph i lúc nào cũng thu n ti n). phím đ chuy n vào trình đơn chính là <F9>). Trong ph n đ u c a m i b ng là đư ng d n đ y đ đ n thư m c có n i dung đư c hi n th . Th nh t. và đ ng th i còn có ba nút – “<”. m i nút tương ng v i m t phím ch c năng <F1> – <F10>. Qua trình đơn File (T p tin) có th th c hi n b t kỳ thao tác nào mà thông thư ng ph i nh các phím ch c năng. có th không hi n th n u đ t trong c u hình chương trình). vì có hi n th trình đơn hay không đư c xác đ nh b i c u hình chương trình).

Thanh chi u sáng có th di chuy n nh các phím đi u khi n vi c di chuy n. Liên k t đư c ch n hi n th i s có n n màu xanh đ m . Tr giúp đư c t ch c dư i d ng siêu văn b n. H u h t các thao tác đư c th c hi n trong thư m c này. Chương trình xem t p tin n i trú. B ng 6. Đ di chuy n trong c a s xem tr giúp có th s d ng nh ng phím mũi tên ho c chu t. trong shell đã ch y chương trình Midnight Commander. có th xem tr giúp vào b t kỳ lúc nào nh phím <F1>. chương trình xem l i mách nư c và chương trình xem thư m c s d ng cùng m t mã chương trình đ đi u khi n vi c di chuy n. Trong b ng ho t đ ng m t dòng đư c chi u sáng. Các thao tác như sao chép (<F5>) hay di chuy n (<F6>) t p tin s d ng thư m c đư c hi n th trong b ng th hai làm thư m c đích đ n (s sao chép hay di chuy n đ n thư m c này).6.2: Di chuy n trong trình xem t p tin Phím Di chuy n th c hi n <B> ho c <Ctrl>+<B> ho c <Ctrl>+<H> Lùi l i m t trang ho c <Backspace> ho c <Delete> <D u cách> Ti n t i m t trang <U> ( <D> ) Lùi l i (ti n t i) n a trang <G> (<Shift>+<G>) Đi t i đ u (cu i) danh sách . Nh ng liên k t đó đư c đánh d u b i n n màu xanh nh t . B ng hi n th i có thanh chi u sáng tên thư m c ph n đ u và thanh chi u sáng m t trong nh ng dòng c a b ng đó. chương trình xem tr giúp còn ch p nh n nh ng t h p phím s d ng trong chương trình con dùng đ xem t p tin: B ng 6. Tương t .1. thư m c hi n th i là thư m c đư c hi n th trong b ng ho t đ ng.3 Tr giúp 131 Ch m t trong hai b ng là hi n th i (ho t đ ng). Ngoài nh ng t h p phím di chuy n nói chung trong b ng 6. t c là trong văn b n có c nh ng liên k t đ n nh ng ph n khác. Xin đưa ra m t b ng ng n g n li t kê các t h p phím dùng chung đ đi u khi n vi c di chuy n. Vì th vi c di chuy n s d ng m t b các t h p phím (nhưng trong m i chương trình con có các t h p phím ch áp d ng trong n i b mà thôi).1: Các t h p phím di chuy n dùng chung Phím <↑> ho c <Ctrl>+<P> <↓> ho c <Ctrl>+<N> <Page Up> ho c <Alt>+<V> <Page Down> ho c <Ctrl>+<V> <Home> <End> Di chuy n th c hi n Di chuy n tr l i (lên trên) m t dòng Di chuy n v phía trư c (xu ng dư i) m t dòng Quay l i m t trang Ti n v trư c m t trang Quay v dòng đ u Chuy n đ n dòng cu i cùng 6.3 Tr giúp Khi làm vi c v i chương trình Midnight Commander.

jpg. <Esc> B n có th s d ng phím tr ng (space) đ chuy n t i trang tr giúp ti p theo và phím <B> đ quay l i m t trang. thì khi nh n kép chu t trái lên t p tin screenshot. B ng cách nh n nút chu t trái s có th di chuy n dòng chi u sáng lên b t kỳ t p tin nào trong các b ng. N u nh n chu t lên khung trên cùng c a b ng có m t danh sách các t p tin r t dài. thì có th s d ng chu t đ di chuy n.3).3: Di chuy n khi xem tr giúp Di chuy n th c hi n Đi t i liên k t ti p theo Quay l i liên k t trư c Đi t i liên k t ti p theo ho c kéo lên m t dòng Quay l i liên k t trư c ho c kéo xu ng m t dòng M trang mà liên k t hi n th i ch t i M trang tr giúp v a xem trư c trang hi n th i Tr giúp s d ng c a b n thân tr giúp Chuy n t i ph n ti p theo c a tr giúp Chuy n t i ph n n m trư c c a tr giúp Chuy n t i m c l c c a tr giúp Thoát kh i tr giúp Phím <Tab> <Alt>+<Tab> <↓> <↑> <→> ho c <Enter> <←> ho c <L> <F1> <N> <P> <C> <F10>.jpg.132 S d ng Midnight Commander Ngoài nh ng t h p phím đã ch ra còn có th s d ng nh ng t h p ch làm vi c khi xem tr giúp (chúng đư c li t kê trong b ng 6. Chu t ph i s d ng đ quay l i ph n đã xem trư c đó. Tính năng này đư c th c hi n n u có ch y driver gpm không ph thu c vào nơi ngư i dùng làm vi c là trên kênh giao tác Linux hay ch y Midnight Commander trên xterm (ho c th m chí s d ng k t n i t xa qua telnet. ch c n nh n nút chu t ph i lên tên c a t p tin đó. Đ đánh d u (ch n) t p tin nào đó. Nh n chu t (b t kỳ nút nào) lên các nút ch c năng (các nút F1-F10 dư i cùng) cũng đ ng th i ch y chương trình tương ng v i nút đó. 6. Chương trình ghi nh th t di chuy n theo liên k t và cho phép tr l i ph n đã xem trư c đó b ng phím <L>.4 S d ng chu t Chương trình Midnight Commander có h tr chu t. Nh n chu t trái lên liên k t đ chuy n t i văn b n mà liên k t này ch t i. Nh n . thì s th c hi n di chuy n dài 1 c t t p tin v phía đ u danh sách. B ng 6. Đ b đánh d u thì cũng ch c n s d ng nút chu t ph i đó.jpg trông ra sao. Nh n chu t (b t kỳ nút nào) lên trình đơn trên cùng s m ra (nói đúng hơn là m xu ng dư i) trình đơn con c a nó. Ví d chương trình xv đư c gán đ m các t p tin hình n *. Nh n kép chu t trái lên tên t p tin đ th c hi n t p tin (n u đây là m t chương trình).4). chương trình xv s cho chúng ta th y t p tin screenshot. ho c ch y chương trình có kh năng và đã đư c gán đ đ c t p tin này. N u như có h tr chu t (xem ph n 6. rlogin hay ssh). khi này tên t p tin s có màu khác (theo m c đ nh là màu vàng ).

Trong ph n này s nói đ n cách thay đ i d ng c a b ng hay cách hi n th thông tin trên b ng. kích thư c c a nó và th i gian s a đ i g n nh t. 6. 6. ch n đo n văn b n c n thi t b ng cách kéo chu t. Phương pháp di chuy n này cũng làm vi c khi xem tr giúp và xem danh sách Cây thư m c N u ch y mc v i h tr chu t thì ngư i dùng có th th c hi n các thao tác sao chép và dán văn b n khi gi phím <Shift>. do đó trên m i b ng có hai c t và hi n th đư c s t p tin nhi u g p đôi. Tuy nhiên có th hi n th nh ng thông tin khác trên b ng. N u b n đ c mu n thay đ i d ng hi n th danh sách t p tin.5. thì có th s d ng câu l nh D ng danh sách.5 Đi u khi n các b ng Các b ng c a Midnight Commander thông thư ng hi n th nh ng gì có trong thư m c c a h th ng t p tin (vì th thư ng đư c g i là b ng thư m c). M r ng (Long) và Ngư i dùng t xác đ nh (User). sau đó th phím <Shift> ra. r i l i nh n và gi phím <Shift> trong khi nh n chu t ph i. b n c n nh n và gi phím <Shift>.) c a b ng (trái ho c ph i) tương ng. Đ làm đư c đi u này... • Đ nh d ng Thu g n (Brief) ch hi n th tên t p tin. Hình 6..3: H p tho i ch n đ nh d ng hi n th • Đ nh d ng Đ y đ (Full) hi n th tên t p tin.5 Đi u khi n các b ng 133 chu t lên khung n m dư i c a b ng. (Listing mode.6. đưa con tr đ n nơi c n dán..1 D ng danh sách t p tin D ng b ng trên đó hi n th danh sách t p tin và thư m c con có th thay đ i qua các câu l nh c a th c đơn m ra khi ch n B ng trái (Left) và B ng ph i (Right). Thu g n (Brief). Có 4 kh năng đ ch n: Đ y đ (Full). C n chú ý r ng tính năng này không làm vi c trong các trình gi l p terminal như xterm. thì tương ng s th c hi n di chuy n dài 1 c t t p tin v phía cu i danh sách. .

Khi t đưa ra đ nh d ng. còn đ i v i thư m c con thì ch đưa ra dòng ch “SUB-DIR” ho c “UP–DIR”. • perm – dòng ch ra quy n truy c p đ n t p tin. V i đ nh d ng này m t b ng chi m h t màn hình. • mtime – th i gian s a đ i t p tin cu i cùng. = (gi u b ng) – cho các sockets. • bsize – kích thư c d ng khác. . + (d u c ng) – cho các thi t b trao đ i theo block. / (slash) – cho thư m c. @ (at-sign) – cho liên k t (links). ng) – cho các t p tin d ng FIFO. này có th là m t trong • nlink – s liên k t đ n t p tin. thì đ u tiên c n ch ra kích thư c c a b ng: “half” (m t n a màn hình) ho c “full” (toàn màn hình). ∼ (d u sóng) – cho các liên k t tư ng trưng đ n thư m c. • owner – ch s h u t p tin. Ti p theo c n li t kê tên nh ng vùng hi n th cùng v i chi u r ng c a vùng. . • nuid – ch s xác đ nh c a ngư i dùng (UID). • ngid – ch s xác đ nh c a nhóm (GID). Ký t nh ng giá tr mà câu l nh ls -F đưa ra: * (asterisk) – cho t p tin chương trình. thì ngư i dùng c n đưa ra d ng hi n th t ch n c a mình. ! (d u ch m than) – cho các liên k t tư ng trưng đã h ng (stalled) (liên k t ch đ n t p tin không còn n a).(g ch ngang) – cho các thi t b trao đ i theo byte. • atime – th i gian truy c p đ n t p tin l n cu i. • N u ch n đ nh d ng Ngư i dùng t xác đ nh (User). • mode – quy n truy c p d ng s 8bit. Có th s d ng nh ng tên vùng sau: • name – tên t p tin. • type – hi n th d ng t p tin (m t ký t ).134 S d ng Midnight Commander • Đ nh d ng M r ng (Long) hi n th t p tin như khi th c hi n câu l nh ls -l. • size – kích thư c t p tin. khi đó ch đưa ra kích thư c t p tin. Sau kích thư c b ng có th ch ra là trên b ng ph i có hai c t b ng cách thêm s 2 vào dòng đ nh d ng. • ctime – th i gian t o t p tin. | (pipe.

space. đ nh d ng Đ y đ (Full) th c ch t đư c xác đ nh b i dòng: half type. space. • | – chèn đư ng th ng đ ng. thì s đó s đư c hi u là chi u r ng nh nh t c a vùng. • inode – ch m c inode c a t p tin. sau đó ch ra s v trí (ký t ) c n gi cho vùng này.6. space.mtime còn đ nh d ng M r ng (Long) thì xác đ nh b i: full perm.5 Đi u khi n các b ng • group – nhóm s h u t p tin. N u sau s v tr có đ t d u ‘+’. space. • mark – chèn d u sao * (asterisk) n u t p tin đư c ch n.. space.type.4) ngoài vi c cho phép ch n cách s p x p còn cho phép ch n s p x p theo th t ngư c l i (đánh d u tuỳ ch n Ngư c l i (Reverse)). nlink. và n u màn hình cho phép thì vùng s đư c m r ng. Đ có th xác đ nh chính xác chi u r ng c a m t vùng.name. Có th ch n cách s p x p b ng cách ch n câu l nh Th t s p x p (Sort order.|.mode:3 Hi n th danh sách t p tin trên m i b ng còn có th s p x p theo m t trong 8 cách: • Theo tên • Theo ph n m r ng • Theo kích thư c t p tin • Theo th i gian s a đ i • Theo th i gian truy c p l n cu i • Theo ch m c inode • Không s p x p.|. name Dư i đây là ví d d ng hi n th do ngư i dùng đưa ra: half name. group.) trong trình đơn tương ng c a m i b ng. space.|. Khi đó s hi n ra m t h p tho i (hình 6.size:7. ho c kho ng tr ng – n u ngư c l i. .size. c n thêm d u hai ch m ‘:’. mtime. 135 Đ ng th i còn có th s d ng nh ng tên vùng sau đ t ch c vi c hi n th thông tin ra màn hình: • space – chèn kho ng tr ng. Ví d . size.. hay s p x p có tính đ n ki u ch thư ng ch hoa hay không (tùy ch n Tính đ n ki u ch (case sensitive)).|. owner.

• Ch đ Xem nhanh (Quick View).6). Trong ch đ này trên m t b ng hi n th cây thư m c d ng đ ho (hình 6. Tên c a thư m c con và đư ng d n đ n thư m c con luôn luôn đư c hi n th không ph thu c vào m u đưa ra. như câu l nh sau hi n th cây thư m c m t c a s riêng.136 S d ng Midnight Commander Hình 6. Trong th c đơn c a m i b ng còn có câu l nh Quét l i (Rescan) (tương đương v i câu l nh C p nh t (Refresh) trong các chương trình khác).5) trên b ng đưa ra thông tin v t p tin đư c chi u sáng (đư c ch n) trên b ng bên c nh. Trong ch đ này (hình 6. Câu l nh Quét l i (phím nóng <Ctrl>+<R>) c p nh t l i danh sách t p tin hi n th trên b ng. Đi u này có ích khi nh ng ti n trình khác t o hay xóa các t p tin. • Ch đ Cây thư m c (Tree)..gz” đ ch hi n th nh ng t p tin nén tar.) th c đơn C u hình (Option). Ngư i dùng cũng có th ch n ch hi n th trên b ng nh ng t p tin tương ng v i m t m u nào đó.5. 6. Ví d trên hình 6. Trong ch đ này b ng s hi n th n i dung c a t p tin đư c chi u sáng (đư c ch n) trên b ng bên c nh. kích thư c ch tr ng và t ng s ch m c inode còn tr ng). nhưng cũng có th thay đ i n u đánh d u tùy ch n Tr n l n t t c t p tin (“Mix all files”) c a câu l nh C u hình.tar.gz). . (Filter....2 Nh ng ch đ hi n th khác Ngoài vi c đưa ra đ nh d ng hi n th danh sách t p tin trên b ng. Ch đ này tương t như khi ngư i dùng ch n câu l nh Cây thư m c (Directory Tree) t th c đơn Câu l nh (Command)..7 là khi dùng ch đ này đ xem nhanh n i dung t p tin HISTORY c a gói chương trình mediawiki... (Configuration. Câu l nh L c t p tin..) trong th c đơn c a m i b ng cho phép đưa ra nh ng m u mà tên t p tin s hi n th tương ng v i nó (ví d dùng m u “*. v h th ng t p tin hi n th i (d ng. còn có th đưa b t kỳ b ng nào vào m t trong nh ng ch đ sau: • Ch đ Thông tin (Info).4: H p tho i s p x p Theo m c đ nh các thư m c con đư c hi n th đ u danh sách.

.5: Ch đ thông tin Đ ra b ng xem nhanh n i dung t p tin s d ng chương trình xem t p tin có s n trong mc. nh ng phím li t kê trong b ng 6.1 và b ng 6.5 Đi u khi n các b ng 137 Hình 6. Dòng chi u sáng s chuy n t b ng đang là hi n th i sang b ng khác và như v y b ng sau s tr thành hiên th i. thì ngư i dùng có th s d ng m i câu l nh đi u khi n vi c xem... vì th n u dùng phím <Tab> đ chuy n sang b ng xem nhanh. Nh t h p phím này có th chuy n đ i nhanh .) và K t n i Shell. ví d . (FTP link.5. S d ng đ di chuy n dòng chi u sáng tương ng lên t p tin trên đ u.. (Shell link.. nhưng s thu n ti n hơn n u s d ng các t h p phím đi u khi n.. N u ngư i dùng mu n bi t thêm v cách s d ng nh ng ch đ này. • <Tab> ho c <Ctrl>+<i>. • <Alt>+<T>.2..3 Các t h p phím đi u khi n b ng Đ đi u khi n ch đ làm vi c c a b ng có th s d ng các câu l nh c a trình đơn đã nói t i trên. • <Alt>+<G> ho c <Alt>+<R> ho c <Alt>+<J>.6. • Ch đ K t n i FTP.). Chuy n đ i vòng quanh gi a các đ nh d ng hi n th danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. xin hãy xem tr giúp c a mc.. Còn l i m i th k c đ nh d ng hi n th thông tin đ u tương t như nh ng gì s d ng cho các thư m c n i b . Thay đ i b ng hi n th i (ho t đ ng). 6. n m gi a ho c dư i cùng trong s nh ng t p tin đang hi n th (đang th y) trên b ng. Hai ch đ này ch khác ch s d ng đ hi n th danh sách thư m c n m trên máy xa.

Chuy n dòng chi u sáng t i v trí cu i cùng c a danh sách t p tin. .6: Ch đ cây thư m c chóng t ch đ hi n th M r ng (long) sang Thu g n hay ch đ do ngư i dùng xác đ nh. còn trên b ng còn l i hi n th danh sách t p tin.138 S d ng Midnight Commander Hình 6.. Chuy n t i thư m c ngay sau trong s nh ng thư m c đã xem. Chuy n dòng chi u sáng t i v trí đ u tiên c a danh sách t p tin. • <Ctrl>+<PageUp>. thì trên b ng th hai s hi n th n i dung c a thư m c m c a t p tin đó. • <Ctrl>+<\>. Tương đương v i vi c nh n chu t lên ký t < góc trên c a b ng. • <Alt>+<O>. • <Home> ho c <Alt>+<‘<’>. thì b ng th hai s chuy n vào ch đ hi n th các t p tin c a thư m c đư c chi u sáng. • <Alt>+<Y>. Tương đương v i vi c nh n chu t lên ký t >. Chuy n t i thư m c ngay trư c trong s nh ng thư m c đã xem. Ch khi mc đư c ch y dư i kênh giao tác (console) c a Linux: th c hi n tương ng vi c chuy n (chdir) t i thư m c m (. <Ctrl>+<PageDown>. N u trong b ng hi n th i dòng chi u sáng là tên t p tin. N u trong b ng hi n th i tên thư m c đư c chi u sáng. Hi n th danh sách thư m c thư ng dùng và chuy n t i thư m c l a ch n.) ho c t i thư m c đang đư c chi u sáng. • <Alt>+<U>. • <End> ho c <Alt>+<‘>’>.

Nh ng thao tác (l nh) li t kê trên không ch có th th c hi n b ng cách nh n phím ch c năng tương ng mà còn b ng cách nh n chu t lên các nút tương ng cùng c a màn hình hay b ng các l nh tương ng c a trình đơn T p tin (File). Đ đánh d u t p tin đ t dư i dòng chi u sáng. Đ b ch n t p tin thì cũng s d ng t h p phím như khi ch n. Xin đưa ra m t b ng 6. R t nhi u thao tác thư ng dùng trong Midnight Commander đư c th c hi n qua các phím ch c năng <F1> — <F10>. N u có b t tùy ch n M u d ng shell (xem trang 155. Trư c khi th c hi n m t thao tác nào đó ch ra trong b ng 6. thì c n vi t bi u th c chính quy theo . Bây gi đã đ n lúc c n bi t cách làm vi c v i t p tin nh chương trình có ích này. N u mu n th c hi n m t thao tác nào đó lên nhi u t p tin m t lúc. Đ ch n m t t p tin thì ch c n đ t dòng chi u sáng trong b ng hi n th i lên nó (t t nhiên đ u tiên c n chuy n t i thư m c tương ng).6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin 139 Hình 6.6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin T trư c đ n gi chúng ta m i xem xét đ n v ngoài c a màn hình Midnight Commander và cách thay đ i v ngoài này.7: Ch đ xem nhanh 6. hãy dùng phím <Insert> ho c t h p phím <Ctrl>+<T>. Câu l nh này đư c dùng đ đánh d u nhóm t p tin theo m u tương ng đưa ra.4 t ng h p nh ng thao tác này. Khi này tên c a t p tin s có màu khác. Khi ch y câu l nh Midnight Commander s đưa ra h p tho i dùng đ nh p bi u th c chính quy xác đ nh tên c a nhóm t p tin mu n đánh d u. thì c n đánh d u nhóm t p tin này.4 hay l nh trong trình đơn. phím nóng cho câu l nh này là phím d u c ng <+>. Còn có th ch n nhóm t p tin còn có th dùng câu l nh Ch n nhóm c a trình đơn T p tin (File).6. c n ch n nh ng t p tin hay nhóm t p tin đ th c hi n thao tác đó lên.

thì s tìm ki m t p tin tương ng ti p theo. Sau khi nh n m t trong nh ng t h p phím này thì mc s ch y ch đ tìm ki m tên t p tin trong thư m c hi n th i theo nh ng ký t đ u tiên c a tên. thì s đánh d u t p tin đư c th c hi n theo quy lu t c a các bi u th c chính quy thông thư ng (hãy xem hư ng d n man ed). dòng chi u sáng s di chuy n t i t p tin ti p theo có tên b t đ u b ng nh ng ký t đã nh p vào. Đ ng th i trong h p tho i hi n ra còn có th ch ra tên c a thư m c mu n sao chép các t p tin đ n (đ khi c n có th sao chép đ n thư m c khác v i thư m c hi n ra trên b ng th hai). N u nh n <Ctrl>+<S> thêm m t l n n a.4: Các phím ch c năng Phím F# Hành đ ng th c hi n <F1> G i tr giúp tùy thu c vào tình hu ng <F2> G i th c đơn do ngư i dùng t o ra <F3> Xem t p tin đ t dư i dòng chi u sáng c a b ng hi n th i <F4> G i trình so n th o trong đ s a t p tin đ t dư i dòng chi u sáng c a b ng hi n th i <F5> Sao chép t p tin hay nhóm t p tin đã đư c đánh d u t thư m c c a b ng hi n th i sang thư m c c a b ng còn l i. Trong nh ng trư ng h p đó các t h p phím <Ctrl>+<S> và <Alt>+<S> s có ích. N u bi u th c b t đ u ho c k t thúc b ng d u g ch chéo (/).140 S d ng Midnight Commander B ng 6. thì nh ng ký t nh p vào s không hi n th trên dòng tr ng thái mini. thì trư c khi đánh d u t p tin c n tìm đ n t p tin đó. C n chú ý là n u trong thư m c hi n th i không có t p tin v i tên tương ng. Cũng gi ng như khi sao chép. N u ch đ Hi n tr ng thái mini (Show mini-status) đư c b t. t c là b n s . Khi sao chép m t t p tin thì còn có th đ i tên c a t p tin này3 . có th thay đ i tên c a t p tin hay thư m c di chuy n đ n. Còn n u t t tùy ch n này. Còn thao tác “Ch n ngư c l i” (phím <*>) dùng đ b ch n nh ng t p tin đang ch n. thì dòng tìm ki m này s hi n th trên ch c a dòng tr ng thái mini. <F6> Di chuy n t p tin hay nhóm t p tin đã đư c đánh d u t thư m c c a b ng hi n th i sang thư m c c a b ng còn l i. N u thư m c hi n th i có nhi u t p tin (do đó không th y h t trên b ng). Thao tác “B ch n” (phím t t là phím d u tr <–> ho c g ch chéo ngư c — <\>) là thao tác ngư c l i đ i v i thao tác ch n nhóm t p tin và s d ng cùng các quy lu t vi t m u như khi ch n. <F7> T o thư m c con trong thư m c hi n th trên b ng hi n th i <F8> Xóa t p tin (thư m c con) hay nhóm các t p tin đã đánh d u <F9> G i trình đơn chính (hi n th phía trên các b ng) <F10> Thoát kh i chương trình các quy lu t như trong shell (xem chương 5. Thao tác này dùng đ b đánh d u kh i nhóm t p tin đã ch n. Có th dùng các phím <Backspace> ho c <Del> đ s a l i. đ ng th i ch n nh ng t p tin còn l i c a thư m c hi n th i. Trong ch đ này nh ng ký t nh p vào s không hi n th dòng l nh mà hi n th dòng tìm ki m. thì s đánh d u các thư m c ch không ph i t p tin. Khi này trong quá trình nh p ký t .

T o liên k t c ng đ n t p tin hi n th i. Nhưng trong ph n này chúng ta s không xem đ n trình so n th o có s n. do trong Midnight Commander có tích h p s n các chương trình cho nh ng vi c này. Hãy s d ng câu l nh này n u bi t đư ng d n đ y đ đ n thư m c b n c n (và mu n chuy n thành thư m c hi n th i). di chuy n hay xóa. 6. Sau khi ch n và đánh d u t p tin đ làm vi c ch c n nh n m t trong các phím ch c năng đ th c hi n thao tác c n thi t v i t p tin. Như b n đã th y.<S>). So v i dòng l nh thì các thao tác xem và so n th o t p tin trong Midnight Commander thu n ti n hơn. T t nhiên là nh ng thao tác thư ng dùng đư c g n v i các phím ch c năng. K t qu th c hi n l nh s hi n ra trên màn hình trong xem có s n c a Midnight Commander.6. T o liên k t m m đ n t p tin hi n th i. Thay đ i ch s h u b ng câu l nh chown. B t kỳ câu l nh nào trong s này cũng có th th c hi n qua trình đơn T p tin (File). Đ th c . Cho phép thay đ i quy n truy c p đ n (các) t p tin đư c ch n. N u trên màn hình có đưa ra dòng tr ng thái mini (dùng tùy ch n Hi n tr ng thái mini). • Liên k t c ng (<Ctrl>+<X>. Như đã nói t trư c. Đ u tiên là câu l nh sao chép và đ i tên. • Xem k t qu l nh (<Alt>+<!>).<C>). thì trên dòng này s hi n lên tên c a t p tin mà liên k t ch đ n. Ngoài các câu l nh g n v i các phím ch c năng.7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên 141 không th tìm th y t p tin mu n tìm. c n thi t cho ngư i dùng trong nh ng thao tác cơ b n v i t p tin c a thư m c hi n th i. Do đó. chúng ta s xem xét l i các câu l nh này đ hi u rõ hơn v chúng. • chmod (<Ctrl>+<X>. Cho phép thay đ i quy n truy c p và s h u t p tin. không nh t thi t ph i s d ng các phím ch c năng đ g i các câu l nh tương ng v i chúng. • Liên k t m m (<Ctrl>+<X>. Khi ch y câu l nh này trên màn hình s hi n ra dòng cho phép nh p b t kỳ câu l nh nào cùng v i tham s c a nó (theo m c đ nh tham s s là t p tin đang đư c chi u sáng). mà đ dành đ n chương nói v làm vi c v i các t p tin văn b n.<L>).7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên Khi th c hi n các thao tác sao chép và di chuy n (hay đ i tên) t p tin ngư i dùng có kh năng thay đ i tên c a các t p tin đang sao chép hay di chuy n. sao chép. • cd nhanh (<Alt>+<C>). trình đơn T p tin (File) có ch a nh ng câu l nh thư ng dùng nh t. trình đơn T p tin còn ch a các câu l nh sau (trong ngo c là các phím t t tương ng). ví d .<O>). • chown nâng cao. Chương trình Midnight Commander cho bi t liên k t m m b ng ký hi u “@” đ ng trư c tên c a liên k t đó (tr liên k t đ n thư m c con đư c đánh d u b i d u sóng “∼”). • chown (<Ctrl>+<X>.

8: H p tho i đ i tên t p tin T t c các t p tin tho mãn m u g c s đư c đ i tên (sao chép ho c di chuy n v i tên m i) tương ng v i m u đích. N u có các t p tin đã đư c đánh d u. bao g m: quy n truy c p. Còn m t vài tuỳ ch n có nh hư ng đ n th c hi n thao tác sao chép và di chuy n t p tin mà có th thi t l p cùng ngay c a s đ đưa ra các m u tên t p tin. g i là m u đích). Thông thư ng (khi tùy ch n b t t) mc s ch sao chép t t c các t p tin t one vào /two/one. n u có (Dive into subdirs) xác đ nh thao tác s làm n u trong thư m c đích đ n đã có thư m c có cùng tên v i tên t p tin (ho c thư m c) đang sao chép (ngu n). Theo m c đ nh tùy ch n này t t và t p tin (thư m c) ngu n s đư c sao chép vào thư m c đích đ n. N u tùy ch n b t. Chúng ta s xem xét m t ví d đ hi u hơn tình hu ng này. N u tùy ch n không đư c dùng thì các thu c tính s đư c đ t theo giá tr umask hi n th i.8). ho c có th thi t l p qua câu l nh c a trình đơn C u hình | C u hình.142 S d ng Midnight Commander hi n vi c này ngư i dùng c n đưa ra m u cho tên c a các t p tin g c (g i là m u g c) và m u cho tên c a các t p tin s đư c t o (t p tin đích đ n. thì t t c các t p tin s đư c sao chép vào /two/one/one. hay sao chép t p tin (và thư m c con) mà nh ng liên k t này ch đ n... các đánh d u th i gian (truy c p và s a đ i). Tùy ch n Đi theo liên k t (Follow links) xác đ nh xem khi sao chép liên k t c ng hay m m vào thư m c đích đ n (ho c các thư m c con c a thư m c này) s t o các liên k t đó. N u tùy ch n này đư c dùng thì s t o ra trong thư m c đích đ n m t thư m c con có cùng tên và các t p tin (thư m c) s đư c sao chép vào thư m c m i này. Hình 6. Tùy ch n Vào thư m c con. thì s ch sao chép (di chuy n) nh ng t p tin đư c đánh d u và tương ng v i m u g c. Tùy ch n Ghi nh thu c tính (Preserve attributes) xác đ nh xem khi sao chép ho c di chuy n có gi l i hay không các thu c tính c a t p tin ban đ u. B n mu n sao chép n i dung c a thư m c one vào thư m c /two/one đã có t trư c. . và n u ngư i dùng là root thì còn c thu c tính UID và GID.. Thông thư ng m u tên th hai đó là m t vài ký t thay th (wildcards) cu i dùng xác đ nh ch đ n c a các t p tin t o ra. Vi c đưa ra m u đư c th c hi n trên dòng nh p vào hi n th trong c a s m ra khi ch y m t trong các l nh sao chép hay di chuy n (hình 6.

6.tgz” và đang sao chép t p tin “foo. N u s d ng ‘\u’ ho c ‘\l’ trong m u đích.. b n c n s d ng các d u ngo c ‘\(. nhưng c n c n th n hơn và nhi u công s c khi nh p vào. đ “file.v. L y ví d b n c n đ i ch tên và ph n m r ng t p tin.gz”.tar\. còn m u đích có ‘\L\u*’. ký t ‘*’ th hai tương ng v i nhóm th hai v. thì ký t ti p theo c a tên s đư c chuy n tương ng thành ch hoa ho c ch thư ng. .. Ví d . . N u s d ng trong m u đích ‘\U’ ho c ‘\L’. ‘\ \’ có nghĩa là dùng ký t g ch chéo thông thư ng và ‘\*’ có nghĩa là s d ng m t ký t d u sao thông thư ng (asterisk). Trong m u đích ch cho phép s d ng ‘*’ và ‘\<ch s >’.gz$”. trong đó cho bi t trên (nh ng) t p tin nào s th c hi n thao tác và quá trình th c hi n di n ra như th nào. di chuy n hay xóa t p tin. 6. \)’. thì s chuy n đ i t t c các ký t phía sau đ n l n g p ‘\U’ ho c ‘\L’ ti p theo ho c đ n cu i tên t p tin.v. Ví d 3. Chúng ta l i xem xét ti p hai ví d . Ký t ‘\’ trong các m u dùng đ hu b tác d ng c a các ký t đ c bi t.. ký t thay th ‘\1’ tương ng nhóm ký t thay th đ u tiên trong m u ngu n. Ký t ‘\0’ tương ng v i toàn b tên c a t p tin ngu n.tgz” và n m trong thư m c “/two”. Thanh th hai (count bar) cho bi t đ n th i đi m hi n th i đã th c hi n đư c bao nhiêu ph n. còn m u đích s là “\2. L y ví d b n c n đ i ch tên và ph n m r ng t p tin.c” tr thành “c.file”. tên t p tin s đư c chuy n đ i sao cho các ch cái đ u tiên s là ch hoa.tgz”.*’.\1”. S d ng ‘\u’ và ‘\l’ cung c p các kh năng r ng hơn so v i ‘\U’ và ‘\L’.*\)\.tgz”. thì mc s không th c hi n vi c nhóm t đ ng. còn m u đích s là “\2. Ví d 1. ký t ‘\2’ – nhóm th hai v.c” tr thành “c.file”.tar.tar. Đ ch ra nhóm các ký t trong m u ngu n s tương ng v i các ký t thay th trong m u đích.gz”. N u m u ngu n có d ng “ˆ\(. Chúng ta xem xét m t vài ví d đ hi u rõ hơn.8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin 143 nh hư ng đ n quá trình sao chép và di chuy n t p tin còn có tùy ch n M u d ng shell trong trình đơn C u hình / C u hình. trên màn hình hi n ra t m t đ n ba thanh bi u đ (progress bars). Khi th c hi n các thao tác sao chép và di chuy n ngư i dùng còn có th chuy n ki u ch hoa/thư ng trong tên t p tin. Ký t ‘*’ đ u tiên trong m u đích tương ng v i nhóm ký t thay th đ u tiên trong m u ngu n. Khì tùy ch n này b t. Ví d 4. còn l i là ch thư ng. còn m u đích – “/two/*.*\)$’.*\)$’ (tùy ch n M u d ng shell t t).\1”.*\)\. .tar. và tên c a t p tin đang sao chép là “foo. sao chép đư c th c hi n vào “/two/*. tính theo . M u ngu n – ‘ˆ\(. M u ngu n s c n có d ng ‘*. Cách này m m d o hơn. Midnight Commander hi n th trên màn hình h p tho i.8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin Khi ngư i dùng th c hi n các thao tác sao chép. . Tương t . thì t p tin thu đư c s có tên “foo. N u m u ngu n là “*. Ví d 2. Đ hi n th quá trình làm vi c. Khi tùy ch n M u d ng shell (“Use shell patterns”) b t. thì ngư i dùng có th s d ng các ký t thay th (wildcards) ‘*’ và ‘?’ trong m u ngu n. Ví d trong m u ngu n có ‘*’ (tùy ch n M u d ng shell b t) ho c ‘ˆ\(. Thanh th nh t (file bar) cho bi t đã th c hi n (ví d sao chép) đư c bao nhiêu ph n c a t p tin hi n th i. . thì k t qu s là “/two/foo. đ “file.gz”. Chúng s đư c dùng tương t như trong shell. .\(.

ho c D ng đ không th c hi n hoàn toàn thao tác đưa ra. Ch n phương án này n u ngư i dùng đã s a đư c l i (ví d . t c là trong thư m c sao chép hay di chuy n đ n đã có t p tin cùng tên.. ph n dư i c a h p tho i này có hai nút. C a s h i l i xu t hi n khi ngư i dùng đang th c hi n thao tác d n đ n vi c ghi chèn lên t p tin đã có. 1.).144 S d ng Midnight Commander t ng cái.9: C a s h i l i Dư i đây đưa ra hai câu h i l i 6. không ghi chèn (nút Không) • Ghi thêm n i dung c a t p tin đang sao chép vào cu i t p tin đã có (nút Thêm vào cu i) . Hình 6. Phương án th ba là Th l i. 2.. Nh n nút D ng s k t thúc thao tác. N u t t đi tuỳ ch n Thao tác v i thông tin dài dòng (xem C u hình / C u hình. Nh n nút B qua s d n đ n vi c b qua thao tác v i t p tin này và ti p t c thao tác t p tin sau n u có. Thông thư ng ngư i dùng ch n B qua đ không th c hi n thao tác v i t p tin đang có v n đ . thì hai thanh bi u đ cu i s không đư c hi n th . C a s l i đưa ra thông tin v l i và đ ngh ba cách gi i quy t. t t c nh ng t p tin còn l i s b b qua. Câu h i th nh t “Ghi đè lên t p tin này” có ba cách tr l i: • Đ ng ý (nút Có) • T ch i. Trong c a s h i l i s hi n ra th i gian t o ra và kích thư c c a t p tin ngu n (đang đư c sao chép hay di chuy n) và c a t p tin đích (s b hu b n u ghi chèn). c a nh ng t p tin đã đánh d u. Trong quá trình th c hi n các thao tác v i t p tin ngư i dùng có th nhìn th y 3 d ng c a s n a.9. Thanh th ba (bytes bar) cho bi t ph n trăm dung lư ng tính theo byte đã làm xong. b ng trình l nh terminal khác).

Cách gi i quy t đư c dùng s làm vi c v i t t c các t p tin đã ch n. đ có th ch y m t câu l nh nào đó c a h đi u hành. 6. • Không – không ghi chèn các t p tin (n u không có t p tin đích. ngư i dùng c n gõ vào dòng l nh tên c a chương . Không đ không xóa thư m c này. ch n T t c n u b n đã đánh d u nhi u thư m c và tin tư ng là mình đúng.9 Dòng l nh c a h v 145 Còn đ tr l i cho câu h i th hai “Ghi đè lên m i t p tin đích?” chúng ta có 4 cách. Nh n nút Có đ xóa thư m c cùng v i t t c các t p tin c a nó. Hình 6. Ch ch n Có ho c T t c khi b n th c s tin tư ng là mình mu n xóa thư m c cùng v i toàn b các thư m c con c a nó. L a ch n nút mu n nh n b ng các phím mũi tên ho c phím <Tab>. • N u kích thư c khác nhau – ch ghi chèn n u kích thư c các t p tin khác nhau.10: C a s yêu c u N u đã đánh d u nhóm các t p tin đ thao tác.9 Dòng l nh c a h v Như đã nói khi mô t v ngoài c a màn hình Midnight Commander. ph n dư i c a màn hình luôn luôn có dòng l nh c a h v . C a s yêu c u xóa toàn b ( 6. không xóa nh ng thư m c không r ng trong s đã ch n. Trong th i gian làm vi c v i Midnight Commander. D ng có nghĩa là không th c hi n thao tác xóa n a. • C p nh t – ch ghi chèn (đ ng đ n) nh ng t p tin đư c t o ra trư c t p tin ngu n. không h i l i. Nh ng t p tin b b qua.10) xu t hi n khi ngư i dùng đang th c hi n thao tác xóa m t thư m c không r ng. t c là không thao tác. Ngư i dùng cũng có th d ng th c hi n thao tác n u nh n nút D ng cu i c a s h i l i. thì sau khi th c hi n s b đánh d u kh i nh ng t p tin đã thao tác thành công. Không đ b qua. s v n đư c đánh d u như cũ. thì s th c hi n sao chép). đo đó c a s h i l i s không hi n ra m i l n có t p tin trùng tên: • T t c – ghi chèn t t c các t p tin đã ch n. 3.6.

Quay ngư c l i m t câu l nh theo danh sách nh ng l nh đã ch y (l ch s l nh). tên câu l nh. Trư c khi ch y các l nh có th c hi n nh ng s thay th macro đơn gi n. tên ngư i dùng hay tên máy (tùy theo nh ng gì ngư i dùng đã gõ và ph n nào c a câu l nh đang đư c nh p vào). T t nhiên b n có th thay đ i c u hình c a môi trư ng làm vi c. Cũng như <Alt>+<Enter>. Th c hi n thao tác t đ ng đi n thêm4 tên t p tin. N u trong t p tin mc. Sao chép vào dòng l nh tên c a thư m c hi n th i. 4 autocompletion . N u ngư i dùng nh n phím <Enter> khi dòng chi u sáng n m trên tên t p tin không ph i là chương trình. Chèn nh ng ký t đư c chương trình Midnight Commander biên d ch theo m t cách nào đó (ví d ký t ‘+’).<P>. danh sách câu l nh. ví d trong môi trư ng KDE thì r t có th s không dùng đư c t h p phím này. <Ctrl>+<P>. Tuy nhiên n u b n làm vi c trong giao di n đ ho . <T>.ext.v. Sao chép vào dòng l nh tên c a thư m c đang hi n th trên b ng không ph i hi n th i. t c là tên c a thư m c đang đư c hi n th trên b ng hi n th i. thì Midnight Commander s so sánh ph n m r ng c a t p tin này v i ph n m r ng có trong “t p tin các ph n m r ng” ~/mc. • <Ctrl>+<X>. v. . • <Ctrl>+<Q>.146 S d ng Midnight Commander trình tương ng ho c ch n chương trình đó trong b ng hi n th i (đưa dòng chi u sáng lên tên t p tin chương trình). • <Ctrl>+<X>. t c là Midnight Commander s đoán nh ng ký t mà ngư i dùng còn chưa nh p vào d a trên danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. Đ giúp nh p câu l nh d dàng hơn trong Midnight Commander có m t vài t h p phím cho phép gi m s l n gõ bàn phím trong th i gian nh p và s a đ i câu l nh trên dòng l nh. <Ctrl>+<T>. • <Ctrl>+<Enter>. • <Alt>+<Tab>. ho c tên c a t p tin đang đư c chi u sáng n u không có t p tin nào đư c đánh d u. đ c bi t trong trư ng h p ph i ch ra các tham s c a câu l nh. • <Alt>+<P>. • <Ctrl>+<X>. • <Ctrl>+<X>. nhưng đó đã là m t câu chuy n khác. Sao chép tên c a t p tin hay thư m c đang đư c chi u sáng vào dòng l nh.ext có m t ph n nh ch ra thao tác làm vi c v i nh ng t p tin có ph n m r ng như t p tin đã ch n. • <Alt>+<Enter>. sau đó gõ phím <Enter>. do môi trư ng làm vi c đã dùng nó cho thao tác khác (trong trư ng h p KDE thì đó là chuy n gi a các c a s ). . Thông thư ng vi c nh p các câu l nh đòi h i ph i gõ r t nhi u các ký t . Sao chép vào dòng l nh tên c a các t p tin đã đư c đánh d u trong b ng hi n th i. trong s đó có đư ng d n đ y đ c ng v i tên c a t p tin c n làm vi c. thì s th c hi n nh ng câu l nh đ t trong ph n nh này. Sao chép vào dòng l nh tên c a các t p tin đư c đánh d u trong b ng không ph i hi n th i.

Trong ch đ đ ng (dynamic) các phím <↑> và <↓> đư c dùng đ chuy n t i thư m c bên c nh có cùng c p b c. c a trình đơn B ng ph i ho c B ng trái). Trong ch đ tĩnh (static) đ di chuy n t i thư m c mu n xem (t c là di chuy n dòng chi u sáng t i tên c a thư m c đó) ch dùng các phím <↑> và <↓>. Ví d dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP mà b n mu n k t n i t i như trong hình 6. không hi n th các thư m c “cháu”. đ ng th i th c hi n nh ng câu l nh thay đ i d ng c a các b ng Midnight Commander cũng như nh ng thông tin hi n th trên chúng.11 (câu l nh K t n i FTP. Đ tránh m t th i gian t o cây thư m c. S hi n th t t c các thư m c con mà chương trình đ c đư c t i th i đi m này. 147 • <Alt>+<H>. D ng c a cây thư m c t đ ng thay đ i sau m i l n di chuy n qua cây này. Đ đi u khi n xem cây thư m c có th s d ng nh ng t h p phím sau: . n u đó là dòng l nh thì hi n th l ch s l nh.10 Trình đơn Câu l nh Trình đơn Câu l nh cho phép th c hi n thêm m t s thao tác đi u khi n h th ng t p tin.. N u thư m c không có ch a các thư m c con thì s không có gì x y ra. thì ngư i dùng có th s d ng nh ng t h p phím đi u khi n li t kê trong b ng 6. Đi t i câu l nh ti p theo trong danh sách l ch s l nh.6. Midnight Commander ch t o m t ph n nh cây này ch không t o h t. Khi này ch hi n th nh ng thư m c n m trên (bao g m c thư m c m và cao hơn). N u thư m c ngư i dùng mu n xem không đư c hi n th thì hãy chuy n t i thư m c m c a nó r i nh n <Ctrl>+<R> ho c <F2>. cácthuw m c bên c nh có cùng c p b c và các thư m c con chính th c c a thư m c này. còn phím <→> dùng đ chuy n t i các thư m c con c a thư m c hi n th i. Dòng nh p vào không ch là dòng l nh c a h v shell mà còn là nh ng dòng nh p vào c a các h p tho i c a các chương trình con khác nhau. Hi n th l ch s c a dòng nh p vào hi n th i. Có hai ch đ hi n th cây thư m c. Trong b t kỳ trư ng h p nào. Đ chuy n t i thư m c m s d ng phím <←>. Trong trư ng h p ngư c l i thì s m ra m t nhánh con c a cây thư m c. khi trên màn hình xu t hi n dòng nh p vào.5. t c là chuy n t i m t c p b c th p hơn. Có th làm hi n ra cây thư m c b ng hai cách: qua câu l nh Cây thư m c c a trình đơn Câu l nh và qua câu l nh Cây thư m c c a trình đơn B ng ph i ho c b ng trái. Hình 6.. Khi ch y câu l nh Cây thư m c c a trình đơn này thì s hi n ra c a s cho th y c u trúc thư m c c a h th ng t p tin.11: Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP 6.10 Trình đơn Câu l nh • <Alt>+<N>. “ch t”.

5: Các l nh đi u khi n dòng nh p vào T h p phím <Ctrl>+<A> <Ctrl>+<E> <Ctrl>+<B> (<←>) <Ctrl>+<F> (<→>) <Alt>+<F> <Alt>+<B> <Ctrl>+<H> (<Backspace>) <Ctrl>+<D> (<Delete>) <Ctrl>+<@> <Ctrl>+<W> Hành đ ng th c hi n Di chuy n con tr lên đ u dòng. Khi hi n th cây thư m c trên m t b ng thì nh n phím <Enter> s hi n th thư m c tương ng lên b ng th hai. Có th dùng m t trong hai t h p phím này đ xóa t n m trư c (bên trái) con tr . refresh). Đánh d u b t đ u ph n văn b n mu n c t (ghi vào b đ m). • <F3>. Di chuy n con tr t i cu i dòng. Di chuy n con tr sang trái m t ký t .148 S d ng Midnight Commander B ng 6. còn trên b ng hi n th i s là cây thư m c. còn <Alt>+<N> – t i nh ng câu l nh n m sau. Nh n phím này trong c a s xem cây thư m c đ thoát kh i ch đ xem và hi n th danh sách t p tin c a thư m c đã ch n trong b ng hi n th i. Di chuy n con tr sang ph i m t ký t . N u ngư i dùng xóa thư m c có trên đĩa thì s hi n ra m t thông báo l i. <Alt>+<W> <Ctrl>+<Y> <Ctrl>+<K> <Alt>+<P> và <Alt>+<N> <Ctrl>+<Alt>+<H> (<Alt>+<Backspace>) <Alt>+<Tab> • Nh ng phím dùng đ di chuy n li t kê trong b ng 6. Nh ng t h p phím này dùng đ di chuy n trong l ch s l nh. T đư c coi là m t c m ký t n m gi a hai kho ng tr ng. . tên ngư i dùng hay tên máy. Xóa b n b n t v trí con tr t i cu i dòng. Vì th khi xem cây thư m c thì dòng dư i cùng (cho bi t ch c năng c a các phím F) cho bi t phím <F3> có ch c năng Quên. <Alt>+<P> di chuy n t i nh ng câu l nh n m trư c. tên câu l nh. Sao chép văn b n n m gi a con tr và đánh d u vào b đ m đ ng th i xóa đi văn b n đó kh i dòng nh p vào. S d ng trong trư ng h p khi cây thư m c đư c hi n th không tương ng v i c u trúc th t s c a nó: m t s thư m c con không đư c hi n th ho c hi n th c nh ng thư m c con đã b xóa. Xóa ký t n m t i ch con tr . Xóa thư m c hi n th i ra kh i cây thư m c. Di chuy n con tr sang ph i m t t . Di chuy n con tr sang trái m t t .1 • <Enter>. • <Ctrl>+<R> ho c <F2>. Đ c l i n i dung c a thư m c (c p nh t. Sao chép văn b n n m gi a con tr và đánh d u vào b đ m mà không xóa văn b n đó kh i dòng nh p vào. Th c hi n thao tác t đ ng đi n thêm (autocompletion) tên t p tin. Xóa ký t n m bên trái con tr . Dán n i dung c a b đ m vào dòng nh p t i v trí n m trư c (bên trái) con tr . Câu l nh này ch s d ng đ xóa nh ng nhánh cây hi n th không đúng.

thì ngư i dùng c n nh p vào ô N i dung dòng “strcmp \”. Nút Thoát dùng đ thoát kh i ch đ tìm ki m.10 Trình đơn Câu l nh 149 • <F4> (Static/Dynamic). • <Ctrl>+<H> ho c <Backspace>. n u mu n tìm dòng “strcmp (”. . Ví d . Câu l nh Tìm t p tin (phím nóng <Meta>+<?> ho c <Esc>. • <Ctrl>+<S> ho c <Alt>+<S>. • <B t kỳ ký t nào khác>. Ngoài ra. • <F5>. M u tìm ki m s đư c hi có). Sau khi đưa ra b ng có th nh n <Ctrl>+<R> đ tr l i danh sách t p tin thông thư ng. Có th xem danh sách nh ng t p tin tìm th y b ng các phím <↑> và <↓>. Nh n đúp chu t có tác d ng như khi nh n phím <Enter>. Có nghĩa là đ ng trư c nh ng ký t có ý nghĩa đ c bi t đ i v i egrep c n đ t ký t “\”.v. Trong n ch y ch đ tìm ki m b ng t h p n th trên dòng tr ng thái mini (n u Hành đ ng sau ch có th th c hi n trong c a s đang hi n th cây thư m c: <F1> (Help) – G i tr giúp và hi n th ph n tr giúp v c a s cây thư m c. Nh n nút B ng s hi n th k t qu tìm ki m lên b ng hi n th i đ ngư i dùng có th th c hi n các thao tác khác v i nh ng t p tin đã ch n (xem. này vào m u tìm ki m và di chuy n ti p theo tho mãn m u này. nh n vào nút Đ ng ý. Di chuy n thư m c. • <F8>. n u ngư i dùng bi t là t p tin đang tìm không có trên CD hay không mu n tìm ki m trong nh ng thư m c . N u không có thư m c đó. Trong ô N i dung (Contents) có th đưa ra các bi u th c chính quy theo các quy lu t c a l nh egrep. còn có kh năng đưa ra danh sách nh ng thư m c mà câu l nh Tìm t p tin s b qua trong khi tìm ki m (ví d .13). v. • <F7>. T o thư m c con trong thư m c hi n th i. Ngư i dùng có th ch n thư m c b t đ u tìm ki m trong cây thư m c hi n ra khi nh n nút Cây thư m c c a h p tho i. Sao chép thư m c con (c n ch ra thư m c mu n sao chép t i trong dòng nh p vào hi n ra). xóa. Tìm thư m c ti p theo tương ng v i m u đưa ra. ). Có th s d ng chu t trong c a s xem cây thư m c.6. Trong th i gian tìm ki m có th t m d ng b ng nút Hoãn và ti p t c b ng nút Ti p t c (hình 6. • <F6>. Xóa thư m c đ t dư i dòng chi u sáng ra kh i h th ng t p tin. thì s chuy n dòng chi u sáng xu ng dư i m t dòng. sao chép. Nút L p l i dùng đ nh p vào các tham s cho tìm ki m m i. Xóa ký t cu i cùng trong dòng (m u) tìm ki m. Đ b t đ u tìm ki m. Sau khi ch n câu l nh này s hi n ra m t h p tho i h i thư m c đ b t đ u tìm ki m. di chuy n. Chuy n đ i gi a hai ch đ di chuy n trong cây thư m c tĩnh (dùng theo m c đ nh) và đ ng. . tên t p tin mu n tìm (xem hình 6.12).<?>) c a trình đơn Câu l nh cho phép ngư i dùng tìm trên đĩa t p tin có tên đưa ra. Nút Chuy n thư m c dùng đ chuy n t i thư m c có ch a t p tin đang đư c chi u sáng. Thêm ký t dòng chi u sáng đ n tên c a thư m c ch đ xem cây thư m c thì đ u tiên c <Ctrl>+<S>.

Câu l nh B t/t t b ng (<Ctrl>+<O>) n đi hai b ng c a mc và hi n th k t qu làm vi c c a các l nh shell.13: Đang tìm ki m k t n i qua NFS qua đư ng truy n r t ch m). còn Tìm ki m t p tin ch cho phép th c hi n nh ng yêu c u đơn gi n.150 S d ng Midnight Commander Hình 6.12: B t đ u tìm ki m Hình 6. N u dùng phương pháp nhanh thì ch so sánh kích thư c và th i gian t o các t p tin . Tên thư m c cách nhau b i d u hai ch m như sau: [Misc] find_ignore_dirs=/cdrom:/nfs/wuarchive:/afs B n có th s d ng vi c đưa k t qu l nh lên trên b ng (đ c thêm B ng ngoài dư i) đ th c hi n nh ng hành đ ng ti p n i nhau ph c t p hơn. Có ba phương pháp so sánh.mc/ini. Đ m l i các b ng mc cũng dùng l nh (phím nóng) này. Câu l nh Đ i ch hai b ng (<Ctrl>+<U>) đ i ch n i dung c a b ng trái và b ng ph i. L nh này làm vi c trên xterm và dư i console c a Linux. C n ph i ch ra nh ng thư m c mu n b qua này b ng bi n find_ignore_dirs trong ph n Misc c a t p tin ~/.<D>) so sánh n i dung c a các thư m c đang đư c hi n th trên b ng trái và b ng ph i. Câu l nh So sánh thư m c (<Ctrl-X>.

r i đưa k t qu c a l nh này thành n i dung c a b ng hi n th i (ví d đi n hình là đưa k t qu c a l nh find). N u mu n ngư i dùng có th lưu nh ng câu l nh b ng ngoài thư ng dùng b ng nh ng tên riêng có ý nghĩa đ có th g i nhanh nh ng câu l nh này theo tên c a chúng.10 Trình đơn Câu l nh 151 có cùng tên. Phương pháp theo byte s so sánh n i dung c a các t p tin (theo t ng byte). -type l -print như trong hình 6. Ví d . Có th sao chép l nh đang đư c chi u sáng (di chuy n dòng chi u sáng b ng các phím <↑> và <↓>) vào dòng l nh c a h v b ng phím <Enter>. .14: Tìm ki m t t c các liên k t m m Sau khi th c hi n câu l nh này.14. ho c chi u sáng nh ng t p tin là phiên b n m i hơn. Hình 6. Sau đó ngư i dùng có th s d ng câu l nh sao chép (<F5>) đ làm cho n i dung c a hai thư m c gi ng nhau. sao chép. 5 T t nhiên b n có th dùng l ch s câu l nh (xem trên ho c ngay dư i) . Phương pháp này không dùng đư c n u máy không h tr g i h th ng (system call) mmap(2). thì b n có th s d ng câu l nh B ng ngoài đ ch y câu l nh find . K t qu là trong c hai thư m c s chi u sáng nh ng t p tin không có trong thư m c còn l i.6. trên b ng hi n th i s không ph i là n i dung c a thư m c tương ng mà ch có các liên k t m m n m trong thư m c đã ch ra. Câu l nh B ng ngoài (hay đúng hơn ph i g i là “Đưa k t qu làm vi c c a l nh lên trên b ng”) cho phép ngư i dùng th c hi n nh ng chương trình ngoài. ) v i t t c các liên k t m m c a thư m c hi n th i. n u b n mu n th c hi n m t hành đ ng nào đó (xóa. Câu l nh L ch s câu l nh hi n ra c a s v i danh sách nh ng l nh đã th c hi n trư c đây. Sau đó b n c n nh p vào tên c a l nh đó. .. Khi so sánh theo kích thư c thì ch ki m tra kích thư c c a các t p tin tương ng và không ki m tra ngày t o ra. L n sau b n ch c n ch n tên tương ng trong danh sách mà không c n ph i nh p l i câu l nh t đ u5 . Đ th c hi n vi c này c n nh p câu l nh vào dòng nh p vào (dòng “Câu l nh”) r i nh n nút Thêm m i. di chuy n.

Có th s d ng danh sách này đ chuy n nhanh đ n thư m c c n thi t. tuy nhiên trong trư ng h p này ngư i dùng s không th y danh sách các câu l nh. Sau khi ch n câu l nh So n th o t p tin ph n m r ng ngư i dùng có th s a đ i t p tin mc.<J> b n có th d ng. Hình 6. Câu l nh So n th o t p tin trình đơn dùng đ s a trình đơn c a ngư i dùng ~/.mc/menu (trình đơn hi n ra sau khi nh n phím <F2>) ho c trình đơn . Cũng trong h p tho i thư m c thư ng dùng b n có th thêm đánh d u m i vào danh sách ho c xóa đánh d u đã có. khi đó s thêm thư m c hi n th i vào danh sách thư m c thư ng dùng. Thay vào đó trên dòng l nh s hi n th m t trong các l nh c a danh sách và phím <Alt>+<P> s chuy n nó thành l nh n m trên. Chương trình này s đư c ch y đ thao tác (xem. Đ th c hi n vi c này. Chương trình s hi n ra yêu c u nh p tên đánh d u cho thư m c này. ph c h i (ti p t c ch y) ho c di t b t kỳ công vi c n n sau này (xem hình 6. <H>). còn <Alt>+<N> s chuy n thành l nh n m dư i trong danh sách. so n th o hay th c hi n) v i t p tin có ph n m r ng tương ng khi chuy n dòng chi u sáng lên tên t p tin r i nh n <Enter>.15). Đ thêm đánh d u m i còn có th s d ng t h p phím (<Ctrl>+<X>.16). Câu l nh Thư m c thư ng dùng (<Ctrl>+<\>) cho phép t o danh sách nh ng thư m c thư ng đư c dùng và cho phép chuy n nhanh đ n nh ng thư m c trong danh sách này (hình 6.152 S d ng Midnight Commander Còn có th truy c p vào danh sách l ch s câu l nh b ng các phím <Alt>+<P> ho c <Alt>+<N>. S d ng câu l nh này ho c phím nóng <Ctrl>+ <X>. mc t o ra danh sách các đánh d u (tên d nh ) cho các thư m c thư ng dùng này.ext xác đ nh dùng chương trình nào đ m các t p tin v i ph n m r ng (ph n cu i c a tên sau d u ch m cu i cùng) nào.15: H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng Câu l nh Công vi c n n sau cho phép ngư i dùng đi u khi n nh ng công vi c đang làm vi c ch đ n n đã ch y t Midnight Commander (ví d thao tác sao chép và di chuy n t p tin).

trong đó có nh ng t p tin có tên b t đ u b ng đ u ch m (gi ng như ls-a).11 C u hình Midnight Commander Chương trình Midnight Commander có nhi u c u hình (tùy ch n). • Nhãn di chuy n xu ng.” và “C u hình khác”.. Trong vùng “C u hình b ng”.17. • Đ y xu ng trình đơn. Câu l nh đ u tiên là C u hình. Tùy ch n đư c dùng n u có d u “x” ho c d u sao “*” (đ t vào b ng phím tr ng) trong ngo c vuông đ ng trư c tên c a tùy ch n. M i tùy ch n có th đư c dùng ho c không. có th là /usr/share/mc/mc.16: Đi u khi n công vi c n n sau c a h th ng.menu. Theo m c đ nh Midnight Commander hi n th t t c các t p tin. N u tùy ch n này đư c dùng. Khi ch n câu l nh này s hi n ra m t h p tho i như trong hình 6. Nh ng tham s c u hình trong h p tho i này chia thành ba nhóm: “C u hình b ng”. • Hi n th t p tin n.6.11 C u hình Midnight Commander 153 Hình 6. Vi c dùng hay không dùng tùy ch n đư c th c hi n qua các c a s h i tho i c a trình đơn C u hình. thì khi g i trình đơn chính b ng phím <F9> s hi n th ngay l p t c danh sách các câu l nh c a . thì theo m c đ nh dòng chi u sáng tên t p tin s di chuy n xu ng dư i m t dòng. ngư i dùng có th đưa ra giá tr c a các tham s sau: • Hi n th t p tin sao lưu. T t nhiên trong trư ng h p cu i cùng b n c n có quy n ghi lên t p tin tương ng. Bây gi chúng ta xem xét t ng câu l nh c a trình đơn C u hình đ bi t có th dùng ho c không dùng nh ng tùy ch n nào. Theo m c đ nh chương trình Midnight Commander không hi n th nh ng t p tin có tên k t thúc b ng ‘∼’ (gi ng như tùy ch n -B c a l nh ls). 6. “T m ng ng sau khi ch y. Khi ngư i dùng đánh d u t p tin (b ng t h p phím <Ctrl>+<T> ho c <Insert>)..

• Tr n l n t t c t p tin. thì b n c n ph i t c p nh t l i danh sách t p tin b ng t h p phím <Ctrl>+<R>. Trong trư ng h p ngư c l i. còn tên t p tin – sau tên c a t t c các thư m c. N u dùng tùy ch n này.154 S d ng Midnight Commander Hình 6.. N u tùy ch n không đư c dùng thì thư m c (và đư ng d n đ n thư m c) s đư c hi n th đ u danh sách. . • N p nhanh thư m c. Ví d . Sau khi th c hi n các câu l nh Midnight Commander có th t m ng ng m t chút đ ngư i dùng có th xem và nghiên c u k t qu làm vi c c a nh ng l nh này. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng.17: C u hình Midnight Commander trình đơn (Trình đơn đ y xu ng). thì s hi n th không phân bi t t p tin và thư m c. N u b n b t dùng tùy ch n này.. . t c là n u trong thư m c đã t o ho c xoá đi t p tin (thư m c) nào đó. n u ch thay đ i b n ghi inode c a các t p tin c a thư m c này (đã thay đ i kích thư c t p tin. Trên các kênh giao tác Linux ho c khi dùng xterm ngư i dùng còn có th xem k t qu này b ng t h p phím <Ctrl>+<O>. b n mu n m trình đơn T p tin.. ho c nh n phím <F9> r i nh n phím <T>. . Có nghĩa là ngư i dùng không mu n xem k t qu làm vi c c a l nh. quy n truy c p ho c ch s h u v. đây có ba tùy ch n: • Không bao gi . Trong trư ng h p đó (n u tùy ch n này đư c dùng). phím <F9> ch đưa ngư i dùng vào trình đơn chính và ngư i dùng ph i t ch n trình đơn tương ng b ng các phím mũi tên và dùng phím <Enter> ho c ch cái đ u tiên c a trình đơn đ m (đ y xu ng) trình đơn đó. thì đ u tiên c n nh n phím <F9> r i dùng phím mũi tên sang ph i r i nh n phím <Enter>. ) thì s không c p nh t l i n i dung c a thư m c đó.v. Vùng T m ng ng sau khi ch y. thì Midnight Commander s s d ng cách (m o) sau đ hi n th n i dung thư m c: ch đ c l i n i dung c a thư m c trong trư ng h p đã thay đ i b n ghi inode c a thư m c.

N u không đ t bi n này thì s dùng vi. xóa Midnight Commander s tính t ng s t p tin và t ng kích thư c c a chúng đ ng th i hi n th quá trình thao tác v i nh ng t p tin này d ng các dòng bi u đ (tuy nhiên. . N u tùy ch n này không đư c dùng.6. thì trình đơn c a ngư i dùng s t đ ng hi n th lên màn hình m i khi ch y chương trình. N u không dùng tùy ch n này. Chương trình Midnight Commander luôn luôn t m ng ng sau khi th c hi n b t kỳ l nh nào.mc/ini.’ b ng m t d u ch m thông thư ng (literal dot). Đ có th đ t đư c k t qu như trong shell. Theo m c đ nh các l nh ch n (select) và b ch n (unselect) nhóm t p tin và hi n th t p tin theo b l c (Filter) s d ng các bi u th c chính quy gi ng như trong h v shell. N u b n đang dùng m t terminal ch m thì không nên dùng tùy ch n này. tính năng này s làm ch m quá trình m t chút). • Trình xem n i b . N u không ch ra bi n này thì s dùng l nh view. thì đ so n th o các t p tin Midnight Commander s dùng trình so n th o c a mình (mcedit). thì c n dùng bi u th c chính quy theo các lu t vi t trong man 1 ed. Tùy ch n này không làm vi c. • Trình đơn t đ ng. N u dùng tùy ch n này. Tùy ch n này cũng t đ ng không đư c dùng n u t c đ làm vi c c a terminal nh hơn 9600 bps. • Luôn luôn. Tính năng này có ích khi trên máy làm vi c ngư i dùng có ít kinh nghi m (ngư i thao tác) và ch th c hi n nh ng thao tác đơn gi n. di chuy n và xóa. Trong vùng C u hình khác ngư i dùng có th đ t ra các tham s sau: • Thao tác v i thông báo dài dòng (Verbose operation). giá tr c a các tham s thi t l p s đư c lưu vào t p tin ~/. thì chương trình th c hi n nh ng bi n đ i sau: thay th ‘*’ b ng ‘. thì Midnight Commander s s d ng chương trình xem t p tin c a mình khi xem t p tin. N u tùy ch n này đư c dùng. n u không dùng tùy ch n Thao tác v i thông báo dài dòng trên.*’ (không ho c vài ký t ). • T đ ng ghi nh c u hình. • S d ng so n th o n i b . di chuy n.11 C u hình Midnight Commander 155 • Trên nh ng terminal “ngu”. N u dùng tùy ch n này. N u dùng tùy ch n này. N u dùng tùy ch n này. N u không dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s g i trình so n th o đư c ch ra trong bi n môi trư ng EDITOR. thì trư c khi th c hi n các thao tác sao chép. • M u d ng shell (Shell Patterns). S t m ng ng trên nh ng terminal không có kh năng hi n th k t qu làm vi c c a l nh th c hi n cu i cùng. Tùy ch n này xác đ nh có hi n th hay không các c a s ph khi th c hi n các thao tác sao chép. thay th ‘?’ b ng ‘. thì s g i chương trình ch ra trong bi n PAGER. thì khi thoát kh i chương trình Midnight Commander.’ (chính xác m t ký t ) và thay th ‘. • Tính t ng kích thư c (Compute totals).

Theo m c đ nh t t c các thông tin đư c hi n th b ng m t màu. • Xóa m t cách an toàn. • Cái ch quay. ngư i dùng có kh năng dùng các phím <→> đ chuy n vào thư m c đang đư c chi u sáng và <←> đ chuy n lên thư m c m c a thư m c hi n th i (v i đi u ki n là dòng l nh tr ng). Dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s tuân theo chu i các thư m c con lôgíc khi thay đ i thư m c theo liên k t. dòng g i ý (n m trên dòng l nh).18). t c là th đoán ph n còn l i c a câu l nh đang nh p. các t p tin core (dump c a b nh ). Theo m c đ nh khi nh n <Alt>+<Tab> th nh t chương trình s tìm t t c nh ng phương án hoàn thành. Trong quá trình nh p l nh Midnight Commander có th “t đ ng hoàn thành” câu l nh đó. thì trong h p tho i h i l i vi c xóa t p tin theo m c đ nh nút đư c ch n s chuy n t “Có” sang “Không”. gi ng như khi dùng l nh cd. N u không dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s chuy n thư m c theo c u trúc th t s c a các thư m c.. .v. B n có th hi n th ho c không hi n th dòng trình đơn chính trên đ u màn hình. T c là n u ngư i dùng vào thư m c hi n th i theo liên k t đ n nó. và có th thay đ i kích thư c c a nh ng b ng này. thì trong ph n dư i . thì nh ng ô perm và mode cho bi t quy n truy c p c a ngư i dùng đã ch y chương trình Midnight Commander s có màu xác đ nh b ng t khóa selected trong ph n [Colors] c a t p tin kh i đ ng ~/. • cd theo liên k t. Trên các kênh giao tác (console) Linux ho c SCO còn có th đ t s dòng dành đ hi n th k t qu làm vi c c a l nh. . Ngoài ra còn có th ch ra tư th n m c a b ng là n m ngang hay d c. và n u như có nhi u phương án thì chương trình s t o ra ti p bíp. Dùng tùy ch n này s ngăn ch n đư c ph n nào vi c xóa t p tin m t cách vô tình. thì l nh cd . các t p tin th c hi n v. s đưa ngư i dùng vào thư m c m c a thư m c hi n th i. N u dùng tùy ch n này. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. thì Midnight Commander hi n th góc trên bên ph i v ch quay dùng làm ch th cho bi t chương trình đang th c hi n công vi c (thao tác) nào đó. cho phép thay đ i m t s tham s hi n th c a s chính c a chương trình Midnight Commander trên màn hình (xem hình 6. Câu l nh th hai là V ngoài. dòng giúp nh v công d ng c a các phím ch c năng cu i màn hình. Theo m c đ nh bash cũng làm vi c như v y. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. N u dùng phân bi t màu cho quy n truy c p. dòng l nh. ch không ph i vào thư m c ch a liên k t. N u dùng tùy ch n. Khi nh n t h p phím <Alt>+<Tab> l n th hai s hi n th t t c các kh năng hoàn thành. N u dùng phân bi t màu cho các d ng t p tin. N u dùng tùy ch n này. N u mu n th y các phương án hoàn thành ngay sau l n nh n <Alt>+<Tab> đ u tiên thì hãy b t dùng tùy ch n này.mc/ini. • Di chuy n gi ng trong Lynx. thì Midnight Commander s s d ng các màu khác nhau cho thư m c. nhưng b n có th thay đ i đ quy n truy c p và d ng t p tin có màu khác. khi nh n phím <Alt>+<Tab>. N u dùng tùy ch n Hi n tr ng thái mini.156 S d ng Midnight Commander • T đ ng hoàn thành: hi n t t c .

ví d . Trong h p tho i Bít hi n th (hình 6. thông tin trong các t p tin. Trong h p tho i hi n ra s xu t hi n m t .19). ngư i dùng ch ra đ nh d ng terminal s s d ng đ x lý (nh p vào và hi n th trên màn hình) thông tin d ng các byte. Không hi n th nh ng h p tho i này s gây ít nhi u nguy hi m đ n h th ng (hình 6. xu ng đ ch n b ng mã thích h p sau đó nh n <Enter>. ghi chèn và ch y chương trình. Hình 6.19: Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander Bit (b ng mã) đư c ch n s đư c hi n th trong h p tho i này.18: Thay đ i v ngoài c a Midnight Commander c a m i b ng s có m t dòng cho bi t thông tin v t p tin đang đư c chi u sáng ho c thư m c hi n th i. vì nh ng phím này không ph i làm vi c trên m i d ng terminal. <Home>.19 thì bit đư c ch n là 8 bit khác. Nh n vào nút L a ch n bên c nh s hi n th danh sách các b ng mã có.6. trong đó ngư i dùng có th th m t s phím (<F1> – <F20>.20). cũng như trư c khi thoát kh i chương trình mc.11 C u hình Midnight Commander 157 Hình 6. Câu l nh Th phím (Learn keys) g i h p tho i. Dùng tùy ch n Đ u vào 8 bit đ y đ ch có ý nghĩa trên các terminal có kh năng hi n th t t c các ký t 8bit (ví d các ký t c a ti ng Vi t). Dùng các phím mũi tên lên. B ng câu l nh Xác nh n có th c u hình đ ch n có hi n th hay không h p tho i h i l i ngư i dùng trư c khi th c hi n các thao tác xóa. <End>). trong trư ng h p hình 6.

thì cũng có th s d ng chúng đ đi u khi n dòng chi u sáng (hình 6. <k> – lên trên. B n có th di chuy n dòng chi u sáng qua các phím này b ng <Tab> ho c các phím dùng trong trình so n th o vi (<h> – sang trái. Trong trư ng h p đó có th dùng phím khác thay th . còn nh ng l n nh n ti p theo s g i c a s tr giúp. <j> – xu ng dư i. Phím <Tab> luôn luôn làm vi c. các phím mũi tên ho c phím <Tab>) r i nh n <Enter> ho c phím tr ng.20: Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng b ng v i tên c a các phím có th th . N u nh n vào các phím mũi tên và sau đó bên c nh tên c a chúng xu t hi n d u OK. Đ thay th c n chuy n dòng chi u sáng đ n tên c a phím không làm vi c (b ng chu t. Hình 6. N u có phím nào đó không làm vi c. Sau khi xu t hi n d u này thì phím s b t đ u làm vi c ch đ bình thư ng. <l> – sang ph i).21: Th và c u hình các phím Đ th m t phím c n nh n t ng phím trong b ng. N u không mu n thay th n a thì hãy nh n <Esc> r i đ i cho h p tho i màu đ bi n m t (ho c nh n phím <Enter>).21). thì sau khi nh n lên phím đó không xu t hi n d u OK. Tương t đ i v i các phím mũi tên. l n nh n phím <F1> đ u tiên s làm xu t hi n d u OK (n u phím làm vi c bình thư ng). Ví d . Sau đó s hi n ra m t h p tho i màu đ yêu c u ngư i dùng nh n phím s dùng thay cho phím không làm vi c. N u nó làm vi c bình thư ng thì bên c nh s xu t hi n d u OK. Khi .158 S d ng Midnight Commander Hình 6.

22). ch c n thi t n u có thành ph n user.6. 6.netrc.1 K t n i t i máy K t n i FTP xa Chương trình Midnight Commander s d ng H th ng t p tin FTP (ftpfs) đ cho phép ngư i dùng đi u khi n các t p tin xa qua giao th c FTP. ngư i dùng có th ch n lưu nh ng c u hình này vào ph n [terminal:TERM] c a t p tin ~/. thì Midnight Commander s đăng nh p vào máy xa v i tên ngư i dùng đó. N u ngư i dùng đưa ra user. Đ s d ng đư c tính năng này b n có th dùng câu l nh K t n i FTP c a trình đơn B ng trái ho c B ng ph i tương ng ho c dùng câu l nh cd đ chuy n t i thư m c có đư ng d n d ng như sau: /#ftp:[!][user[:pass]@]machine[:port][remote-dir] Các thành ph n user.22: Thi t l p h th ng t p tin o Câu l nh Ghi nh c u hình lưu t t c nh ng giá tr đã ch n vào t p tin ini c a chương trình.12 6. vì b t kỳ ai cũng có th th y m t kh u này trên màn hình.12 K t n i t i máy xa 159 hoàn thành vi c th nghi m và c u hình t t c các phím. port và remote-dir là không b t bu c. Thành ph n pass là m t kh u dùng đ k t n i.mc/ini c a mình (trong đó TERM là tên g i c a terminal đang dùng) ho c không lưu nh ng thay đ i này. và m t kh u s đư c lưu d ng văn b n thông . T t nhiên n u t t c các phím làm vi c bình thư ng thì không c n ph i lưu gì h t. Câu l nh FS o g i h p tho i cho phép ngư i dùng đ t các giá tr c a m t s tham s có liên quan đ n s d ng h th ng t p tin o (hình 6.12. Không nên đưa th ng m t kh u vào đư ng d n t i thư m c c a ftpfs. Hình 6. n u không s dùng đăng nh p anonymous (đăng nh p chung) ho c dùng tên đăng nh p có trong t p tin ~/.

n u không s dùng tên ngư i dùng c a b n.org/public/wiki đây b n đ c cũng có th s d ng l ch s (phím <Alt>+<H>). Trong ô tên máy ngư i dùng c n nh p t t c các thành ph n c a đư ng d n t i ftpfs như trên tr ph n đ u (/#ftp:).22).vnoss. thì Midnight Commander s đăng nh p vào máy xa v i tên ngư i dùng đó.10.vnoss. N u ngư i dùng đưa ra user.160 S d ng Midnight Commander thư ng trong l ch s các thư m c đã thăm. Ví d : 192.2 K t n i Shell Ngoài FTP trong các phiên b n m i c a mình chương trình Midnight Commander còn h tr giao th c SSH và truy n t i t p tin qua H th ng t p tin shell (file transfer over shell filesystem).org/public/wiki H p tho i c a câu l nh K t n i FTP có d ng như trong hình 6. Ví d : /#ftp:192.128/linux/SuSE /#ftp:people.vnoss. hãy thêm m t d u ch m than (!) vào phía trư c tên máy.org:67/public/wiki /#ftp:teppi:abcdef@people.168. H th ng t p tin fish là h th ng t p tin d a trên m ng máy tính.vnoss. Đ s d ng tính năng này.128/linux/SuSE people. b n có th dùng câu l nh K t n i Shell c a trình đơn B ng trái ho c B ng ph i tương ng ho c dùng câu l nh cd đ chuy n t i thư m c đ c bi t có tên d ng như sau: /#sh:[user@]machine[:options]/[remote-dir] Các thành ph n user. Các tùy ch n options có th là ‘C’ – nén thông tin truy n t i và ‘rsh’ dùng rsh đ thay cho ssh.org:67/public/wiki teppi:abcdef@people.vnoss. trên máy xa ph i có ch y máy ch fish ho c có m t h v shell tương thích v i bash.org/public/wiki teppi@people. nó cho phép ngư i dùng đi u khi n t p tin trên các máy xa gi ng như khi chúng n m trên máy c a mình.vnoss.10.12. Đ thay đ i các tùy ch n c a ftpfs chúng ta c n dùng câu l nh FS trình đơn C u hình (xem hình 6.org/public/wiki !people.vnoss. Ví d : .org/public/wiki /#ftp:!people. Đ k t n i t i máy xa. Chương trình Midnight Commander s t đ ng h i m t kh u trong trư ng h p không có thành ph n pass và có tên ngư i dùng (có user). oc a 6.168.vnoss. Đ s d ng FTP proxy.org/public/wiki /#ftp:teppi@people. options và remote-dir là không b t bu c.11. N u có thành ph n remote-dir thì sau khi k t n i thư m c hi n th i trên máy xa s là thư m c này.

pdf). Cách c p nh t m t b n d ch giao di n cho h th ng s đ c p đ n trong chương nói v ti ng Vi t trên Linux ho c n u mu n b n có th đ c trong b n tin s 3 VnOSS có trên http://vnoss. .org:C/public/wiki /#sh:teppi@people.6.vnoss.org/projects Tác gi hy v ng r ng nh ng thông tin trong chương này có th giúp b n b t đ u làm vi c v i chương trình Midnight Commander. B n luôn luôn có th l y b n d ch m i nh t v t kho CVS c a Midnight Commander (t p tin vi.po.10.128:r/linux/SuSE /#sh:people. Tuy nhiên kh năng c a chương trình này còn r ng hơn so v i nh ng gì đ c p đ n đây.org (t p tin bantin-so3-092006.org/viewcvs/*checkout*/mc/ mc/po/vi.savannah. Ghi chú: • B n d ch ti ng Vi t cho giao di n c a Midnight Commander đi kèm v i chương trình có th không ph i là b n d ch m i nh t.po trong thư m c po) ho c t http://cvs. Các b n có th đ c thêm tr giúp c a chương trình này m i khi c n b ng phím <F1>.gnu.168.vnoss.12 K t n i t i máy xa 161 /#sh:192.

không c n nh danh sách các câu l nh vì đã có kh năng ch y chúng b ng h th ng trình đơn (menu).x. Trong chương này chúng ta s xem xét cách làm vi c c a giao di n đ ho và cách c u hình nó. nhưng n u ch làm vi c qua giao di n dòng l nh thì Linux tr thành khó s d ng và không th h p d n đư c nhi u ngư i dùng. Chúng ta s xem xét m t trong hai môi trư ng làm vi c này.Org Giao di n đ ho trong Linux đư c xây d ng d a trên cơ s c a tiêu chu n X Window System (c n chú ý là Window ch không ph i Windows. cu i chương s có mô t sơ lư c m t vài môi trư ng làm vi c và cách kh i đ ng vào chúng. xin đ ng nh m!) hay còn g i đơn gi n là “X” (ích-xì). m t ph n m m ng d ng t do tuân theo tiêu chu n X11R6 cho các h th ng UNIX . ký hi u ng n g n là X11R7.org). và ngoài ra còn có kh năng s d ng chu t đ s p x p không gian màn hình c a mình. Trong giao di n đ ho ngư i dùng có th ch y các chương trình trong các c a s khác nhau. đó là giao di n đ ho .1 X.Org Foundation (http://www. t c là X11R6. Hi n th i đã có phiên b n 11 b n phát hành 7 c a tiêu chu n X Window System cho h th ng đ ho c a UNIX. 7. Do đó ngay t nh ng ngày đ u phát tri n c a Linux đã có m t giao di n khác “thân thi n” v i ngư i dùng hơn. KDE. Hi n nay các “môi trư ng làm vi c” l n như KDE. Ngư i dùng s ph i nh m t danh sách dài các câu l nh.Chương 7 Giao di n đ ho M c dù Linux là h đi u hành m nh và phát tri n. B t đ u t năm 1997 côngxoocxiom X chuy n thành X Open Group và sau đó là X. Cách đây không lâu các b n phân ph i Linux v n còn s d ng XFree86. M i th đã có s n. Tiêu chu n này đ u tiên đư c vi t ra t i trư ng đ i h c công ngh Massachuset. trong m t chương sách riêng ngay sau chương này. h th ng các bi u tư ng trên màn hình. Côngxoocxiom X đư c t ch c vào năm 1988 v i m c đích tiêu chu n hóa giao di n đ h a cho các h đi u hành UNIX. B t đ u t phiên b n th hai tiêu chu n này đư c côngxoocxiom X h tr . GNOME còn có s n nh ng ng d ng đi kèm giúp ngư i dùng không m t nhi u th i gian l a ch n. Tuy nhiên trên các b n phân ph i Linux v n còn s d ng b n phát hành th 6.

.Org 163 v i b x lý 80386/80486/Pentium. v i các thi t b nh p vào (bàn phím. Chương trình ch X chi m lĩnh t t c các thi t b ph n c ng và cung c p các kh năng c a thi t b cho các chương trình khác d ng tài nguyên riêng2 theo m t giao th c (protocol) 1 2 nh ng ngư i có kinh nghi m làm vi c nhi u năm chính vì th mà chương trình X đư c coi là ch . XOrg do t ch c cùng tên X. R t có th đ i v i m t s b n đ c s d hi u hơn n u coi chương trình này là m t driver c a h th ng hình nh.. .. • Stuart Kreitman (SUN). • Egbert Eich (SuSE).Org Foudation là m t công ty khoa h c v i ban lãnh đ o bao g m nh ng guru1 hàng đ u trong th gi i mã ngu n m : • Stuart Anderson (Free Standards Group). Chương trình ch X làm vi c tr c ti p v i ph n c ng: v i h th ng viđê-ô (c c hình. Còn bây gi chúng ta s nói đôi dòng v cách t ch c làm vi c giao di n ph n m m d a trên tiêu chu n X Window System. Ph n l n các nhà phát tri n.Org Foundation cung c p d ng ng d ng mã ngu n m c a X Window System. 386BSD. Quá trình phát tri n XOrg hi n đang là m t ph n c a c ng đ ng freedesktop. Tuy nhiên cách đây m t th i gian (cu i năm 2003 đ u năm 2004).Org trên trang web chính c a t ch c t i đ a ch http://x. Nói như v y là vì chương trình máy ch (xin đư c g i t t là chương trình ch ) X làm vi c trên máy tính c a ngư i dùng (và hi n th hình nh trên màn hình máy tính) ch không ph i trên m t máy (ch ) nào đó xa. ).org Foundation. Do đó đôi khi chúng ta không th y có s khác nhau “v cơ b n”. nhà phân ph i và nhà cung c p ph n c ng c a d án XFree86 trư c đây đã ng ng tham gia XFree86 và chuy n s n ph m c a mình gia nh p vào X. • Jim Gettys (HP). • Kevin Martin (Red Hat). H th ng X Window đư c xây d ng trên cơ s mô hình “ch /khách” (thu t ng ti ng Anh hay đư c dùng hơn trong giao ti p: server/client) thư ng g p trong th gi i vi tính hi n nay.4. • Keith Packard (HP). m t nhánh phát tri n m i c a XFree86. .org. . chu t. các phiên b n Linux đã đ ng lo t chuy n sang m t “b n X” khác d a trên tiêu chu n X Window System (do có v n đ v i b n quy nc a XFree86 phiên b n 4.7. Hi n th i X. XFree86 đư c m t nhóm các nhà l p trình t o ra.1 X. FreeBSD và các phiên b n UNIX khác cho Intel x86. ) và âm thanh. chuyên đi u khi n h th ng này. • Jim McQuillan (Linux Terminal Server Project). ngư i kh i đ u nhóm này là David Wexelblat. Tuy nhiên mô hình này trong trư ng h p X Window đư c dùng d ng quay ngư c l i 180 đ . • Leon Shiman (Shiman Associates). XFree86 đã đư c s d ng không ch trên Linux mà còn trên các h th ng System V/386.org.0) đó là XOrg. N u mu n b n có th tìm hi u thêm v t ch c X.

chương trình đ ho GIMP. Nh n các nút chu t và bàn phím không đem l i l i ích gì. trình đơn (menu). <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–> – chuy n nhanh gi a các ch đ hi n th . N u ch ch y chương trình ch X thì b n s ch th y m t màn hình màu xám v i m t d u X gi a. . Khi m t ng d ng X kh i đ ng. g i là giao th c X hay giao th c k t n i m ng X (X Network Protocol). Và đó là t t c nh ng gì b n có th làm. urxvt. Trình qu n lý c a s cung c p các phương ti n đ th c hi n t t c các thao tác v i các c a s . Nhưng b n thân chương trình ch X không t o ra (v ra) hình nh trên màn hình mà ch cung c p hình nh cho driver c c hình.. các chương trình gi l p terminal như xterm. Tuy nhiên ngay lúc này chương trình ch X đã s n sàng chuy n nh ng tín hi u (nh n phím. Lúc này v n có m t s t h p phím đư c X x lý. Thư vi n X–lib g m các hàm đ h a cho phép th c hi n các thao tác b c th p v i các hình m u đ ho . Máy tính ch dùng đ ch y chương trình ch X đư c g i là máy X terminal. N m gi a chương trình khách và chương trình ch X còn có hai thành ph n quan tr ng n a c a giao di n đ ho .1). Đ đưa ra màn hình m t hình nh nào đó có ý nghĩa hơn thì ch m t mình chương trình ch X là không đ . . ví d chương trình so n th o văn b n OpenOffice. Hình 7.org Writer. Có th di chuy n d u X này quanh màn hình chu t. các .164 Giao di n đ ho đ c bi t. đó là thư vi n các hàm đ ho X–lib và trình qu n lý c a s (xem hình 7. konsole. nh n chu t) đ n các chương trình khách. bao g m: v khung ngoài. nhưng t m th i chưa có chương trình khách nào. t c là đ phân gi i và t n s màn hình và các t h p phím quen thu c <Control>+<Alt>+<Fm> – chuy n v ch đ văn b n vào terminal o s m. c a s s chuy n quy n đi u khi n đ n trình qu n lý c a s . Trình qu n lý c a s g i các hàm trong X–lib đ đi u khi n màn hình và th c hi n b t kỳ thao tác chuy n đ i hình nh nào trong các c a s . Ngoài nó ra chúng ta c n ch y m t trình qu n lý c a s và ít nh t m t chương trình khách đ t o hình nh trên màn hình. Đó là <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> dùng đ d ng làm vi c chương trình ch X (n u không b đi kh năng này trong c u hình). Chương trình khách c a “ch X” có th là các ng d ng làm vi c dư i X Window.1: Ki n trúc c a h th ng đ ho X Window System3 .

nên chúng có th ch y trên các máy tính khác nhau và trao đ i v i nhau qua m ng. GNUStep. Chương trình ch X có th thao tác v i phông ch m t cách tr c ti p. Ví d chúng ta đã nói r ng trao đ i gi a thư vi n X–lib v i chương trình ch X trong trư ng h p chung đư c th c hi n qua giao th c TCP/IP. xu ng và các thành ph n khác c a c a s . Chương trình này đư c g i là xorg và n m trong thư m c /usr/X11R6/bin. do đó có th ch y chương trình . Chương trình th c hi n vi c này b ng cách g i các hàm thư vi n trong X–lib. t c là t dòng l nh.7. T t c nh ng gì chương trình c n bi t đ làm vi c đó là nơi tìm chương trình ch X. Chương trình cho ch đ đ ho cũng đư c ch y như các chương trình bình thư ng. mà ch m r ng và thêm vào. Chính thư vi n này là n n t ng c a chương trình đ ho GIMP. . Đ c đi m r t m nh này c a h th ng X Window là m t trong nh ng khác bi t c a nó so v i giao di n đ ho c a các h đi u hành dòng Windows. v. t chương trình Midnight Commander.v.Org 165 bi u tư ng. B i vì ch và khách là các ti n trình riêng. Ví d .1 X. Ngoài ra trên Linux và UNIX nói chung không có s phân bi t rõ ràng gi a các chương trình giao di n đ ho và giao di n văn b n (dòng l nh) như trong Windows. GNOME s d ng thư vi n GTK+ (bây gi là GTK2+). Xfce4. Và còn m t tài nguyên quan tr ng khác c a h th ng đ ho đó là phông ch . Ngoài ra còn có nh ng chương trình có th làm v i c chương trình ch X và v i c terminal thông thư ng. N u c n chương trình s t tìm đ n chương trình ch X qua TCP/IP nói chung và qua socket n i b khi chương trình ch và khách làm vi c trên cùng m t máy. . Ví d chương trình so n văn b n emacs t đ ng ch n ch đ làm vi c (đ ho hay văn b n) khi kh i đ ng. KDE thêm vào thư vi n các hàm đ ho QT b sung cho X–lib. đ ng th i còn cung c p kh năng thay đ i d ng và v trí các c a s trong quá trình làm vi c tùy theo nhu c u c a ngư i dùng.1 ch là tương đ i. Chính vì th khi c u hình X. Trình qu n lý c a s còn g i các hàm tương ng cho các chương trình khách trong trư ng h p ngư i dùng thao tác v i các ng d ng b ng bàn phím và chu t. X. Như v y là trong hình v đã b qua nh ng chương trình ng d ng c a giao th c TCP/IP. T t nhiên nh ng gì đưa ra trong hình 7. thanh cu n lên.org có m t chương trình ch X cho ph n l n c c màn hình. ho c có m t chương trình khác chuyên dùng cho vi c này (đư c g i là chương trình ch phông ch ). Trình qu n lý màn hình c n bi t các tham s c a các thi t b này đ th c hi n công vi c c a mình.org ngoài c c màn hình còn ph i đưa ra các tham s c a chu t và bàn phím. Ví d các chương trình ng d ng có th ch y trên m t máy ch m nh (mainframe). Đi u ki n duy nh t c n ph i có là chương trình ch X ph i làm vi c.v. Ngoài ra trong GNOME còn có các thư vi n khác như Imlib cho phép m r ng các kh năng c a h th ng đ h a. và cũng c n ph i thêm vào hình v trên. Thông thư ng có m t liên k t đ n chương trình ch này v i tên X. Tìm ki m chương trình ch X đư c th c hi n qua bi n môi trư ng DISPLAY ho c qua tùy ch n trên dòng l nh. . Các môi trư ng làm vi c đ ho m r ng như KDE. v. CDE. GNOME. Đ i v i h th ng thì không có s khác nhau gi a chương trình làm vi c trong ch đ đ ho và trong ch đ bình thư ng. không thay th nh ng thành ph n k trên c a h th ng X Window. còn hình nh s hi n th trên màn hình máy tính cá nhân. .

Như v y là b n đ c đã bi t đư c giao di n đ ho trên Linux đư c t o ra t nh ng thành ph n gì. • fvwm2 (Free Virtual Window Manager 2)– phiên b n nâng c p c a trình qu n lý c a s fvwm cho phép s d ng các s c thái (theme) khác nhau và trình đơn đ ng. Xin đưa ra đây m t vài ví d trình qu n lý c a s thư ng dùng: • IceWM (http://www.v. làm vi c tương đ i nhanh và cũng đư c ngư i dùng có kinh nghi m ưa chu ng. Ngoài ra cũng c n nói đ n môi trư ng làm vi c đ ho g n nh hơn và cũng chi m đư c s yêu m n c a r t nhi u ngư i dùng. L a ch n trình qu n lý c a s nào ph thu c nhi u vào c u hình máy tính c a b n (máy “m nh” hay “y u”. theo dõi m ng. c c màn hình có nhi u b nh hay không). đó là chương trình ch X.gnome.org) – trình qu n lý c a s nh nh và làm vi c r t nhanh. và có th t xây d ng nhi u “ki u” giao di n đ ho t các thành ph n khác nhau.org) – trình qu n lý c a s g n nh nhi u màu s c và m m d o trong c u hình k th a c a AfterStep.windowmaker. • enlightment (http://www. • Fluxbox (http://www. đ ng h .icewm. . Trang ch c a FVWM và FVWM2 n m t i đ a ch http: //fvwm.fluxbox.xfce.org/. R t may là không nh t thi t ph i ch n cách này.org).org) mà chúng ta s nghiên c u sâu hơn trong chương sách ti p theo và GNOME (http://www. vì đã có trên t t c các b n phân ph i l n các môi trư ng làm vi c đ ho . và yêu c u công vi c. • WindowMaker (http://www. có r t nhi u tùy ch n c u hình đ b n có th thay đ i.org). Nhưng t t c chúng đ u s d ng cùng m t ti n ích đ ho cơ s c a X Window. T t c nh ng môi trư ng làm vi c đ ho này . N u mu n và có s h tr thì b n có th s d ng nh ng trình nh applet này trong các trình qu n lý c a s khác như Fluxbox. Nhưng đ i v i ngư i dùng m i (và r t m i) thì đây không ph i là cách d nh t.166 ch X b ng câu l nh: [user]$ X Giao di n đ ho Trình qu n lý c a s thì có r t nhi u. đó là Xfce4 (http://www. b n đ c có th ch n b t kỳ chương trình nào trong s chúng. Insert. N i ti ng nh t trong s các môi trư ng đ ho này c n k đ n KDE (http://www.enlightment. Các trình qu n lý c a s khác nhau có th cho ra d ng c a s khác nhau b ng cách s d ng các khung và trình đơn c a s khác nhau. M t đ c đi m thú v c a WindowMaker đó là các trình nh applet th c hi n nhi u ch c năng khác nhau: theo dõi h th ng.kde. Trình qu n lý c a s này đang đư c r t nhi u ngư i dùng có kinh nghi m ưa chu ng. Như b n th y giao di n đ ho trên Linux đư c t o ra theo nguyên t c môđun. v.org) – m t trình qu n lý c a s g n nh khác.org) – trình qu n lý c a s đ p nh t hi n nay. Chính trình qu n lý c a s này đư c dùng trên nhi u b n phân ph i Linux d ng LiveCD (Linux “s ng và làm vi c” trên CD) như: Damn Small Linux. .

4 M t môi trư ng làm vi c đ ho có cùng đ ng c p v i KDE đó là GNOME (GNU Network Object Model Environment). đ phân gi i màn hình. Tuy nhiên tôi xin đưa ra đây m t vài l i khuyên khi c u hình X Window vì r t có th b n đ c s g p v n đ nào đó. Còn có nhi u môi trư ng làm vi c đ ho khác nhưng chưa đ t đư c m c đ phát tri n m nh như KDE và GNOME. th nào là t n s . Chương trình cài đ t c a Debian Linux. V n đ này x y ra trư c đây là do thư vi n Qt thu c v công ty thương m i. Trong s chúng c n nói đ n Xfce4 (http://www. phiên b n 2 c a thư vi n GTK). t n s c p nh t) thích h p. Fedora Core. Phiên b n 4. T t nhiên đi u này không có nghĩa là t t c các thành ph n c a môi trư ng KDE là do m t công ty nào đó vi t ra và phát tri n. K t qu thu đư c đó là m t b đ y đ các chương trình ng d ng cho phép gi i quy t t t c các nhu c u đi u khi n máy tính và làm vi c c a ngư i dùng.4 c a Xfce4 h a h n nhi u thay đ i l n. trung tâm đi u khi n KDE và r t nhi u thành ph n khác bao g m c gói chương trình ng d ng cho văn phòng KOffice. Ngoài ra Konqueror còn cho phép xem tr c ti p các t p tin có đ nh d ng (“ph n m r ng”) đã bi t. Cách đây m t th i gian KDE đã đư c công nh n là ph n m m t do. d ng màn hình và t đ ng ch n các tham s (đ phân gi i. mà nhi u nhà l p trình cùng s d ng m t cách m t ý tư ng phát tri n chung đ t o ra các ng d ng khác nhau. B ng thư vi n này các nhà phát tri n KDE đã vi t ra trình qu n lý c a s riêng – kwm. trong s đó c n k đ n trình qu n lý t p tin Thunar và các m r ng (plugin) c a nó. Đ u tiên chúng ta c n bi t m t chút v công vi c c a h th ng hình nh c a máy tính. ví d chương trình cài đ t xác đ nh d ng màn hình không đúng và do đó dùng nh ng tham s không thích h p.xfce. v. trình qu n lý t p tin kfm. N n t ng c a môi trư ng làm vi c đ ho KDE (K Desktop Enviroment) là thư vi n các hàm đ ho m r ng Qt c a công ty Troll Tech (http://www. 7. . .org) có nhi u kh năng m nh trong vi c truy c p đ n các t p tin. GNOME đư c phát tri n trong khuôn kh c a d án GNU. 4 . Nhưng công ty Troll Tech đã đưa ra thông báo cho phép dùng thư vi n này vĩnh vi n mi n phí đ phát tri n các ng d ng mã ngu n m . đã có kh năng t đ ng xác đ nh d ng c c hình.7.qt. do đó càng d dàng hơn (ho c khó khăn hơn cho ai đó?) cho b n đ c trong khi s d ng.kde.2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính Như b n đ c đã hi u khi th y đ u đ c a ph n này. Các b n phân ph i Linux m i hi n nay đã cho phép cài đ t và c u hình giao di n đ ho m t cách d dàng hơn r t nhi u so v i trư c đây.2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 167 đ u đã có h tr ti ng Vi t t t (ho c còn chưa t t). openSUSE Linux. GNOME đư c xây d ng d a trên thư vi n các hàm đ ho GTK+ (bây gi là GTK2+. có nghĩa là chương trình ng d ng t do. mà ch là nh ng ki n th c cơ b n v h th ng hình nh c a máy tính đ giúp ngư i dùng m i và r t m i hi u đư c cách làm vi c c a h th ng hình nh. đây không ph i là hư ng d n chi ti t dành cho các nhà chuyên môn. kh năng duy t web cũng không thua kém các trình duy t khác như Internet Explorer. Trong các phiên b n m i c a KDE còn có thêm trình qu n lý t p tin và cũng là trình duy t web Konqueror (http://konqueror.v.org).com).

còn khi có tín hi u đ ng b nh (theo chi u d c) thì s chuy n tia electron t góc dư i bên ph i v góc trên bên trái. C c hình chuy n t i màn hình 3 tín hi u: tín hi u hình (RGB). T n s đ ng b ngang. t cu i màn hình lên đ u màn hình. vì khi đó s gi m m c đ nh p nháy c a màn hình. đó là s đi m có th hi n th trên màn hình trong m t giây.v. Khi có tín hi u đ ng b dòng (theo chi u ngang) tia electron s đư c chuy n t cu i m i dòng t i đ u dòng ti p theo. có đơn v là KHz (1kilôhéc = 1000 héc) và nh n giá tr trong kho ng t 31 đ n 135 KHz. Ngoài ra đ t o ra hình nh s c nét trên màn hình. Không nên ch n t n s c p nh t màn hình nh hơn 60Hz. VS). Trên th c t t n s c p nh t còn nh hơn n a vì còn m t th i gian di chuy n các tia electron t dòng này sang dòng khác. khi đó đèn huỳnh quang s nh p nháy r t m nh. M t s màn hình nh t là màn hình r ti n có th ch có m t vài giá tr t n s cho phép. C n nói thêm t n s c p nh t màn hình b ng t n . có nghĩa là b n có th ch n các t n s d c và ngang t m t vùng các giá tr cho phép nào đó. s dòng trên màn hình (đ phân gi i theo chi u d c) và cư ng đ (intensity) c a m i màu (trong s ba màu chính) trên t ng đi m. hình nh trên màn hình đư c t o ra t các đi m riêng bi t. HSF. vì t n s này không th l n hơn giá tr c a phân s : DCF (s đi m trên dòng) * (s c t trên màn hình) t c là có s ph thu c v i đ phân gi i (resolution) c a màn hình. đ có th ch n các tham s thích h p trong khi c u hình. M t tham s cũng quan tr ng n a đó là t n s c p nh t màn hình SRR (Screen Refresh Rate). C n ph i bi t t n s t o ra hai tín hi u này. Nh ng màn hình m i thư ng là màn hình có nhi u t n s hay còn nói là có gi i t n s r ng. Còn có m t t n s quan tr ng khác n a. Tiêu chu n VESA khuyên ch n giá tr này l n hơn ho c b ng 72Hz. lên cao. tia electron còn di chuy n quá sang trái. tính theo s tín hi u trong m t giây. Nhưng cũng không th đưa ra m t t n s c p nh t màn hình quá l n. Giá tr t n s đ ng b ngang và d c này nh t đ nh có trong tài li u đi kèm v i màn hình. T t nhiên t t nh t là ch n giá tr l n nh t trong s có th dùng. T n s này đư c g i là DCF (“Dot Clock Frequency” – t n s làm vi c c a c c hình). Ch c năng đi u khi n màn hình là do c c hình th c hi n. . nhưng hãy c n th n vì n u ch n giá tr cao quá m c thì có th làm h ng màn hình. sang ph i. Giá tr này càng cao bao nhiêu thì m t c a ngư i dùng càng ít m i m t b y nhiêu trong khi làm vi c v i máy tính. Đi m đư c t o ra nh các chu i electron và các đi m n m d ng dòng n m ngang. T n s đ ng b d c thư ng kí hi u là VSF và có đơn v là Hz (Héc). đ ng b dòng (HS) và đ ng b nh (c t. giá tr c a VSF n m trong kho ng 50 – 180 Hz. đ có th c u hình đúng chương trình ch X. Màn hình th c hi n hai công vi c riêng bi t: “tr i” các chu i (tia) electron và chi u sáng các đi m riêng bi t đ t o ra hình nh. . Đi u khi n màn hình có nghĩa là đưa ra s đi m trên m t dòng (đ phân gi i theo chi u ngang).168 Giao di n đ ho v. Như b n đ c bi t. chúng ta s ch xem xét trư ng h p màn hình ng đi n t (CRT) mà không xem xét màn hình tinh th l ng (LCD). xu ng th p hơn m t chút so v i hình nh (t o ra 4 dòng và c t t i xung quanh hình nh). H th ng hình nh c a máy tính bao g m c c hình (video card) và màn hình (monitor). Tia electron di chuy n qua màn hình theo m t v n t c có h n do b vi x lý c a c c hình xác đ nh.

Trên các màn hình màu. N u có m t c c hình cũ v i dung lư ng b nh ít hơn thì c n ph i ch n đ phân gi i nh hơn ho c ch n s lư ng màu ít hơn. Còn bây gi chúng ta s xem xét ph n th c hành c a nh ng lý thuy t đã đưa ra. byte) ≥ (S * (s byte trên m t đi m) đi m trên dòng) * (s c t trên màn hình) Ví d . Tôi nghĩ r ng b n có th t l a ch n m t đ phân gi i và s lư ng màu thích h p cho máy tính c a mình.org. Hình nh s đưa ra màn hình đư c t o ra trong b nh c a c c hình. thì hãy ch n kh i đ ng vào ch đ m t ngư i dùng đ có kh năng thay đ i c u hình X. t n s đ ng b d c VSF và t n s làm vi c c a c c hình DCF xác đ nh giá tr gi i h n (l n nh t) c a đ phân gi i. n u b n đ c mu n ch n đ phân gi i màn hình 1280 x 1024 và có 32 tri u màu cho m i đi m. 7. Công vi c này là do m t b ph n trên c c hình đ m nhi m. do đó tham s quy t đ nh đây là dung lư ng b nh . và t t c nh ng t p tin (chương trình) nói đ n phía sau đã có trên đĩa. N u không thì đ u tiên b n ph i cài đ t gói chương trình X.3 C u hình chương trình ch X 169 s đ ng b d c (SRR = VSF). nhưng v n có th truy c p t i máy tính b ng ch đ văn b n (giao di n dòng l nh). thì c n có m t c c hình v i dung lư ng b nh ít nh t là 1280 ∗ 1024 ∗ 4 = 10485760 byte (10Mb). S lư ng màu có th dùng cho m i đi m đư c gi i h n b i dung lư ng b nh c c hình cũng như s m c đ tín hi u mà c c hình có th t o ra cho m i tia electron. N u b n không hài lòng v i hình nh c a giao di n đ ho . Hình nh đư c lưu trong b nh d ng s và s chuy n đ i hình nh v d ng tín hi u “tương t ” (analog) RGB là m t trong nh ng công vi c chính c a c c hình. m i đi m đư c chi u sáng đ ng th i b i 3 tia electron.3 C u hình chương trình ch X Chúng ta s xem xét trư ng h p sau khi cài đ t Linux b n không th chuy n vào ch đ đ ho (r t hi m khi x y ra v i các b n phân ph i Linux m i). Chương này coi như b n đã cài đ t X. Chúng ta s bi t đư c cách chuy n ch đ kh i đ ng trong m t vài chương t i. Cách cài đ t chương trình s có trong chương khác dành riêng cho ph n cài đ t chương . t c là c u hình giao di n c a Linux. N u b n rơi vào tình hu ng th nh t trong quá trình kh i đ ng máy. Cư ng đ c a m i màu này l i đư c xác đ nh b i m c đ c a tín hi u trong tia tương ng. Màu c a đi m đó đư c xác đ nh b i s pha tr n c a ba màu cơ b n: đ (Red). ho c không hài lòng v i nh ng gì mình th y trên màn hình giao di n đ ho . ho c không th vào ch đ đ ho .7. xanh lá cây (Green) và xanh da tr i (Blue) – RGB. Công th c xác đ nh gi i h n đ phân gi i và s lư ng màu trên hình nh r t đơn gi n: (Dung lư ng b nh . Còn có m t gi i h n n a ph thu c vào dung lư ng b nh c a c c hình – s lư ng màu c a hình nh. T t c nh ng c c hình m i đáp ng đư c (th m chí còn vư t quá) yêu c u này. t c là 8 byte cho m i đi m. Nhưng thông thư ng c c hình có th t o ra m t s lư ng m c đ tín hi u đ đ hi n th hình nh. thì v n có th s d ng m t câu l nh và chương trình c a Linux đ c u hình l i chương trình ch X. B nh này n m trên c c hình nhưng thu c v không gian b nh chung c a c máy tính.org. đó là “b chuy n đ i s – tương t ”. Như v y.

B n có th tìm th y thông tin trong b t kỳ cu n sách nào nói v h đi u hành Windows. Tác gi không ch u trách nhi m v nh ng gì s x y ra.conf lên đĩa m m ho c flash đ sau này có th đ c l i. • D ng c a b x lý trên c c hình (chíp). chíp c a hãng Nvidia thư ng c n n p môđun nv. C n xác đ nh d ng chíp đ ch n môđun đúng cho c c hình. ho c đơn gi n là giúp b n hi u hơn v giao di n này và cách c u hình nó n u b n đã có m t h th ng X Window làm vi c t t. Có nhi u cách đ l y nh ng thông tin này. Tuy nhiên tôi hy v ng là các b n s không ph i s d ng đ n nh ng ti n ích này cũng như nh ng phương án k trên (s d ng h đi u hành khác. Nh ng thông tin b n c n có trong Trình qu n lý các thi t b . n u không có tài li u thì b n c n tìm nh ng thông tin này trên Internet. Cách ch y chương trình này không thu c vào ph m vi c a cu n sách này vì chúng ta đang nói v h đi u hành Linux.5 (http://creativecommons. N u trên máy c a b n chưa có b t kỳ h đi u hành nào thì hãy s d ng m t h đi u hành Linux LiveCD (ch y th ng t CD) có kh năng nh n d ng ph n c ng t t như Knoppix. Sau khi kh i đ ng Knoppix thành công hãy sao chép t p tin c u hình chương trình ch X c a Knoppix (thư ng n m t i /etc/X11/xorg. V cách đ c thông tin t t p tin c u hình X.3. B n có th tìm th y script này trên m ng Internet. Hai tham s này là quan tr ng. . Cách d dàng nh t cho ngư i dùng m i là khi trên máy đã có m t h đi u hành Windows. L y t tài li u đi kèm v i màn hình.org/licenses/by/2. n u không có thì cũng có th xem tr c ti p trên thi t b . • D ng chu t và bàn phím. Thư ng l y t tài li u đi kèm v i chúng. 5/). d dàng nh t là trên trang web c a nhà s n xu t. Nhưng xin b n hãy luôn nh là cu n sách b n đang đ c s d ng b n quy n Creative Commons Public License 2. và n u không bàn phím thì càng không th làm vi c v i máy tính nói chung.170 Giao di n đ ho trình. s d ng Knoppix): t t c nh ng thông tin b n c n đã có trong tài li u đi kèm v i máy tính. • Dung lư ng b nh c a c c hình. Hy v ng r ng nh ng thông tin dư i đây giúp b n c u hình thành công giao di n đ ho . Ví d . Vì th c n ph i c u hình chương trình ch X đ s d ng nh ng thi t b này. Làm vi c trong giao di n đ ho mà không có chu t thì không thu n ti n chút nào.org (c u trúc c a t p tin này) chúng ta s xem xét ngay dư i đây. ví d bash script mkxf86config do các nhà phát tri n Gentoo vi t ra.1 Thu th p thông tin c n thi t Đ có th c u hình b n c n m t vài d li u sau: • Tên c a hãng s n xu t c c hình và màn hình. • Kho ng t n s đ ng b ngang và d c cho phép dùng c a màn hình. Hãy c n th n trong khi làm vi c! 7. Ngoài ra có nh ng chương trình chuyên dùng cho vi c l y các d li u c n thi t k trên.

ti n ích chính dùng đ t t o m t t p tin c u hình (XF86Config-4) là chương trình xf86config (đôi khi xf86cfg). Khi kh i đ ng và n u không ch rõ t p tin c u hình trên dòng l nh thì chương trình ch X đ u tiên s tìm t p tin c u hình t i thư m c c a ngư i dùng.org riêng sau khi cài đ t Linux. Cũng không c n ph i t o t p tin xorg. Trong X. Ngoài ra.conf và đ t t p tin này vào thư m c /etc/X11.2). có nh ng chương trình. T p tin c u hình X ch là m t t p tin văn b n (text file) bình thư ng. Trong XFree86 phiên b n th 4. và chúng ta s s d ng chúng trong th i gian đ u m i làm quen v i Linux. Chúng s giúp b n ti t ki m đư c nhi u th i gian. N u không mu n ti p t c thì hãy nh n <Ctrl>+<C> đ thoát ra.7. Đ t o ra t p tin c u hình X m t cách t đ ng hãy s d ng chương trình Xorg v i tùy ch n -configure. N u không th y t p tin này thì chương trình ch X s dùng c u hình chung c a toàn b h th ng n m trong thư m c /etc như đã nói trên (n u có).conf. Tuy nhiên. đó là xorgcfg. Trên dòng l nh hãy ch y: [root]# xorgconfig r i tr l i nh ng câu h i mà chương trình này đ t ra. ho c đơn gi n là mu n ki m soát quá trình này. do đó không có ích trong trư ng h p b n chưa có m t c u hình X nào.3. t c là ch ch y trên n n m t máy ch X đã ch y nào đó (hình 7. Ví d b n phân ph i OpenSUSE có sax2. Trên th c t theo tôi th y thì hai chương trình này không có gì khác nhau. đôi khi r t m nh. ch có đi u xorgconfig sau khi hoàn thành công vi c s t o ra xorg. N u trong khi cài đ t b n có ch n cài đ t giao di n đ ho X thì trên máy đã có t p tin ch a c u hình X đúng (và có th không). Còn m t ti n ích khác có th dùng đ c u hình máy ch X. do đó có th s d ng b t kỳ trình so n th o văn b n nào đ thay đ i nó. Và đây cũng chính là cách các nhà qu n tr h th ng có kinh nghi m s d ng đ c u hình giao di n đ ho . N u vì nguyên nhân nào đó b n cài đ t X. Xin đ ng quên câu l nh Xorg khác v i câu l nh xorg! Như đã nói t trư c trên Linux ch thư ng và ch hoa có s khác nhau rõ ràng. sau khi hoàn thành nó s t o ra t p tin xorg. Hãy s d ng nh ng chương trình này. . Nhưng chương trình là ng d ng đ ho .conf t đ u. thì hãy ch y m t trong nh ng chương trình cho phép b n t o ra t p tin này.conf.org chương trình này đã đư c thay th b ng xorgconfig. Ch c n ch y câu l nh sau (hãy chú ý là c n có quy n ngư i dùng root: [root]# Xorg -configure Câu l nh này s làm vi c m t cách im l ng. Tuy nhiên r t có th b n s mu n t t o cho mình m t t p tin c u hình riêng. m i b n phân ph i hi n đ i có m t công c c u hình riêng c a mình.2 C u trúc c a t p tin c u hình X T p tin c u hình chương trình ch X thư ng n m t i /etc/X11/xorg. ti n ích chuyên dùng cho vi c này. t c là t i ∼/xorg.conf ch không ph i XF86Config-4 như trư ng h p xf86config. Hãy đ c các trang hư ng d n s d ng man tương ng xorgconfig(1) và xorgcfg(1) đ bi t thêm chi ti t.3 C u hình chương trình ch X 171 7.

conf có trên máy c a tôi sau khi cài đ t openSUSE Linux 10. Chúng ta s xem t p tin này trông như th nào (có nghĩa là dùng câu l nh xem t p tin more ho c less ho c dùng m t chương trình so n th o văn b n như vim đ m nó). 2005 Contact: SaX-User list <https://lists.1 Contact: Marcus Schaefer <sax@suse.de/mailman/listinfo/sax-users> Automatically generated by [ISaX] (7.2: C u hình X.conf.1) Section "Files" InputDevices "/dev/gpmdata" InputDevices "/dev/input/mice" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/misc:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/local" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/75dpi:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/100dpi:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/Type1" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/URW" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/truetype" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/uni:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/CID" FontPath "/opt/kde3/share/fonts" FontPath "/usr/local/share/fonts" EndSection .172 Giao di n đ ho Hình 7. Dư i đây là ví d m t t p tin xorg.berlios.de>.1: # # # # # Version: 7.org qua xorgcfg B ng m t trong nh ng công c trên b n đã t o ra đư c t p tin c u hình xorg.

59 800 856 944 1088 600 601 604 650 Modeline "800x600" 96.32 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1078 Modeline "1280x1024" 165.18 800 856 944 1088 600 601 604 650 EndSection .7.29 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1077 Modeline "1280x1024" 163.57 1024 1096 1208 1392 768 769 772 821 Modeline "1024x768" 131.3 C u hình chương trình ch X Section "ServerFlags" Option "AllowMouseOpenFail" "on" EndSection Section "Module" Load "dbe" Load "type1" Load "freetype" Load "extmod" Load "glx" Load "v4l" EndSection Section "InputDevice" Driver "kbd" Identifier "Keyboard[0]" Option "Protocol" "Standard" Option "XkbLayout" "us" Option "XkbModel" "pc104" Option "XkbRules" "xfree86" EndSection Section "InputDevice" Driver "mouse" Identifier "Mouse[1]" Option "Buttons" "10" Option "Device" "/dev/input/mice" Option "Name" "Logitech USB Receiver" Option "Protocol" "explorerps/2" Option "Vendor" "Sysp" Option "ZAxisMapping" "4 5" EndSection Section "Monitor" DisplaySize 345 259 HorizSync 30-96 Identifier "Monitor[0]" ModelName "SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF" Option "DPMS" VendorName "SAMSUNG" VertRefresh 50-160 UseModes "Modes[0]" EndSection 173 Section "Modes" Identifier "Modes[0]" Modeline "1280x1024" 167.41 1024 1104 1216 1408 768 769 772 822 Modeline "1024x768" 132.89 800 856 944 1088 600 601 604 650 Modeline "800x600" 96.43 1024 1096 1208 1392 768 769 772 821 Modeline "800x600" 97.41 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1077 Modeline "1024x768" 135.

Có th b n đ c đã nh n th y là trên Linux nh ng t p tin c u hình có c u trúc tương t như nhau. Nh ng dòng đ u tiên thư ng là nh ng dòng chú thích không có nh hư ng gì đ n chương trình. T p tin xorg. m i ph n có c u trúc như sau: .conf bao g m m t vài ph n nh hơn.174 Section "Screen" DefaultDepth 24 SubSection "Display" Depth 15 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 16 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 24 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 8 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection Device "Device[0]" Identifier "Screen[0]" Monitor "Monitor[0]" EndSection Giao di n đ ho "800x600" "800x600" "800x600" "800x600" Section "Device" BoardName "GeForce4 MX 440 with AGP8X" BusID "1:0:0" Driver "nvidia" Identifier "Device[0]" VendorName "NVidia" EndSection Section "ServerLayout" Identifier "Layout[all]" InputDevice "Keyboard[0]" "CoreKeyboard" InputDevice "Mouse[1]" "CorePointer" Option "Clone" "off" Option "Xinerama" "off" Screen "Screen[0]" EndSection Section "DRI" Group Mode EndSection "video" 0660 Section "Extensions" EndSection C n ph i nói r ng nh ng thông tin mà chương trình cài đ t c a openSUSE dò tìm ra là chính xác. Nh ng dòng này có ký t đ u tiên là # và m t kho ng tr ng sau ký t này.

Thi t b nh p vào thư ng là bàn phím và chu t.3 C u hình chương trình ch X Section "tên_c a_ph n_này" SectionEntry1 SectionEntry2 SectionEntry3 EndSection 175 Các ph n có th n m trong t p tin c u hình theo th t b t kỳ. Ph n này xác đ nh nh ng thi t b vào/ra (input/output) nào s đư c s d ng trong giao di n đ ho X. ph n ServerLayout ph i ch a ít nh t nh ng dòng sau: Section "ServerLayout" Identifier "Layout[all]" InputDevice "Keyboard[0]" "CoreKeyboard" InputDevice "Mouse[1]" "CorePointer" Screen "Screen[0]" EndSection . • Vendor – c u hình cho các thi t b c a các nhà s n xu t c th nào đó. Trong t p tin c u hình có th có các ph n sau (không nh t thi t ph i có t t c chúng): • Files – đư ng d n đ n các t p tin. Thi t b ra g m các thành ph n riêng bi t là c c hình và màn hình thư ng đư c nhóm l i v i nhau trong ph n Screen. Ph n ServerLayout có ưu tiên cao nh t. • Monitor – mô t màn hình.conf t đây. • Screen – c u hình màn hình. • ServerFlags – tùy ch n c a chương trình ch . • Device – mô t c c hình (video card). chúng đư c xác đ nh trong các ph n InputDevice. m i ph n cho m t thi t b . t c là chương trình ch X b t đ u đ c t p tin c u hình xorg. • Extensions – ph n c u hình m r ng. Cũng có th g p hai ph n ho c nhi u hơn có cùng m t d ng (Ví d Screen). • DRI – c u hình DRI. Như v y. • ServerLayout – c u hình chung. Trong ph n ServerLayout ph i có các dòng ch đ n các ph n c a thi t b v a nói đ n. • InputDevice – mô t các thi t b nh p vào. tuy nhiên khi đó chúng ph i có tên riêng không trùng nhau. • Modes – mô t các ch đ hình nh.7. • Module – các môđun n p t đ ng.

trong đó phím <+> và phím <–> n m trên bàn phím s . đ ng th i đưa ra các ch đ làm vi c c a màn hình (đ phân gi i và s lư ng màu). tên này n m ngay sau t Modeline. 16. Giá tr này càng cao thì s lư ng màu có th hi n th càng l n và hình nh càng đ p. ph n này cho bi t c c màn hình đư c dùng là thi t b có tên Device[0]. Máy ch X s s d ng ch đ đ u tiên n m trong danh sách theo m c đ nh. Ph n Screen còn có th ch a m t vài ph n con (Subsection) Display tương ng v i m t giá tr “đ sâu màu”5 màn hình. xác đ nh trong ph n Monitor. Tuy nhiên c c màn hình và b n thân màn hình ph i đ t t đ có th h tr nh ng giá tr đ sâu màu l n. Ph n Monitor xác đ nh tham s c a màn hình cũng có hai tùy ch n (hai dòng) quan tr ng. ví d . Ph n này có d ng như sau: Section "Screen" DefaultDepth 24 SubSection "Display" Depth 15 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 16 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 24 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 8 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection Device "Device[0]" Identifier "Screen[0]" Monitor "Monitor[0]" EndSection "800x600" "800x600" "800x600" "800x600" Như b n th y. đ i v i ngư i dùng thì ý nghĩa c a ch đ hi n th trùng v i đ phân gi i c a màn hình. "800x600". Đ chuy n sang s d ng nh ng ch đ khác hãy th nh n các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–>. đó là: color depth Đ sâu màu màn hình thư ng tính theo bit và thư ng nh n các giá tr 8. và màn hình đư c s d ng có tên Screen[0] (SAMSUNG SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF). Các ch đ đư c li t kê theo tên l y t ph n Modes. 6 5 .176 Giao di n đ ho Ph n Screen xác đ nh màn hình và c c hình s d ng. "1280x1024". Đ sâu màu m c đ nh n m trên dòng DefaultDepth. 15. "1024x768". t c là GeForce4 MX 440 with AGP8X đư c xác đ nh trong ph n Device.6 Trong m i ph n con. ngư i dùng c n đ t nh ng ch đ hi n th mu n dùng v i đ sâu màu tương ng. 24. Như v y.

Trên máy c a tôi dòng này có d ng: Driver "nvidia" T c là tôi s d ng c c màn hình v i chip c a hãng NVIDIA và đã cài đ t driver l y v t trang Web c a hãng này. N u mu n đ t m t s c th nào đó thay cho nh ng kho ng thì có th s a thành: HorizSync VertRefresh ho c: HorizSync VertRefresh 80. Xfce đ u có các công c đ l a ch n ki u bàn phím. Tùy ch n Protocol xác đ nh giao th c “liên l c” v i chu t. N u không có tài li u này thì hãy tìm ki m trên CD đi kèm ho c trên trang Web c a nhà s n xu t. Ph n ti p theo là Device mô t c c màn hình c a b n.org cho các c c màn hình nvidia có tên ng n hơn — nv. 50–160.3 C u hình chương trình ch X HorizSync VertRefresh 30-96 50-160 177 xác đ nh t n s c p nh t ngang (HorizSync) và d c (VertRefresh). Nh ng . Các môi trư ng làm vi c như KDE. 138 80 100 n u mu n có thêm hai l a ch n ho c nhi u hơn. T n s c p nh t màn hình theo chi u ngang HorizSync tính theo KHz còn t n s c p nh t d c VertRefresh tính theo Hz. Driver g c c a X. thì chúng ta s không dùng đư c nút bánh xe c a chu t đ kéo lên kéo xu ng các trang Web. Hai ph n InputDevice xác đ nh chu t và bàn phím. do đó tùy ch n Option "XkbModel" "pc104" làm vi c trong đa s trư ng h p. Trong trư ng h p c a tôi là explorerps/2. đây t n s c p nh t ngang và d c có th n m tương ng trong kho ng 30–96. do đó lúc này không c n thi t ph i tìm hi u sâu và c u hình k cho ph n này. 90 124. Trong ph n này quan tr ng nh t là dòng ch ra driver. GNOME. thì tham s Protocol s có giá tr là PS/2 ho c m t t dài hơn k t thúc b ng PS/2. đ gõ ti ng Vi t thì t t nh t là s d ng m t chương trình chuyên d ng như xvnkb. C n ph i xem xét tài li u c a màn hình đ đưa ra nh ng giá tr chính xác. N u chu t đư c k t n i vào m t c ng dành riêng cho nó. Cũng nói luôn. x-unikey ho c scim.7. đ t l i giá tr c a các phím. Chúng ta s quay tr l i v i ti ng Vi t trong m t chương sau. Hi n nay ph bi n các bàn phím có 104 phím và Linux h tr t t các bàn phím này. thay đ i các thu c tính c a bàn phím như t c đ l p l i (repeat rate). Trong ph n InputDevice tương ng v i chu t hãy chú ý đ n 3 dòng (tùy ch n) sau: Option Option Option "ZAxisMapping" "4 5" "Protocol" "PS/2" "Device" "/dev/input/mice" N u không có tuỳ ch n ZAxisMapping v i giá tr 4 5.

N u chu t m i đư c s n xu t thì còn có th dùng giá tr Auto (t đ ng xác đ nh) đây. do đó không nên th c u hình X. Bây gi hãy th ch y giao di n đ ho b ng câu l nh X (vi t hoa). ví d khi máy ch X không tr l i (không làm vi c). 7. thì nó s đưa ra c nh báo. có nhi u cách đ t o ra xorg. ph n Files c a t p tin xorg. Cu i cùng. Tuy nhiên đ ng v i vàng s d ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace>.conf thông thư ng s n m trong thư m c /etc/X11. Xin chú ý đây ch là liên k t m m đ n chương trình máy ch Xorg8 .3 Th c u hình /etc/X11/xorg.178 Giao di n đ ho giao th c còn l i s d ng cho chu t k t n i qua c ng ti p n i (c ng COM). Hãy dùng chương trình v a nh c t i đ làm vi c này 8 B n có th ki m tra l i đi u này b ng câu l nh ls -l 7 . Có m t vài cách đưa ra nh ng thư m c này. vì r t có th c n m t chút th i gian đ chuy n vào giao di n đ ho .dir ch là m t t p tin văn b n thông thư ng nhưng không nên t s a đ i nó. Câu l nh file fonts. Đây là thư m c tiêu chu n (chuyên dùng) cho nh ng c u hình có liên quan đ n máy ch X. nhưng ngư i dùng c n bi t đ gi i quy t nh ng trư ng h p như không tìm th y phông ch mong mu n. ho c màn hình nh p nháy.org b ng cách đã k trên tr khi b n ch c ch n là mình đúng.dir cho bi t fonts.conf. N u th y m t màn hình màu đen. t c là c u hình v a t o có v n đ . do đó hãy nh nó. hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ quay v ch đ văn b n. T t hơn h t là ki m tra t p tin c u hình xorg.dir thư ng do câu l nh mkfontdir tr c ti p ho c dán ti p t o ra. Không c n gi i thích ch c b n cũng đã nh n ra là tùy ch n Device xác đ nh tên t p tin thi t b c a chu t. Sau khi t o t p tin xorg. b ng câu l nh: Như đã nói [root]# Xorg -configure đ t o m t cách t đ ng ho c [root]# xorgconfig đ có th ki m soát quá trình này.conf trên. Tuy nhiên trư c khi thêm m t thư m c phông ch m i c n ki m tra l i xem thư m c này có t n t i không và có ph i là thư m c phông ch không7 . N u khi ch y máy ch X không tìm th y m t thư m c phông ch nào đó trong ph n Files.3. do đó c n ph i có liên k t m m này ho c có th th ch y th ng: [user]$ Xorg N u thành công. b n s th y m t con tr chu t hình ch X gi a màn hình và có th b qua nh ng dòng dư i đây.conf thư ng n m đ u t p tin này và xác đ nh đư ng d n đ n các thư m c phông ch . T h p phím này s giúp b n d ng ch y máy ch X trong nh ng trư ng h p có v n đ . Đây không ph i là l i nghiêm tr ng đ ph i d ng làm vi c. Có kh năng nh ng tham s không đúng s làm h ng màn hình c a b n ho c d n đ n nh ng h u qu không lư ng trư c.conf đã t o ra xem có nh ng l i nguy hi m nào không. Đ th c hi n công vi c ki m tra ch c n dùng câu l nh: Thư m c phông ch ph i có t p tin fonts.

chúng ta ch c n nh ng thông tin trong xprobe.log thì k t qu th s hi n ra trên màn hình. (NI) not implemented. • ?? — nh ng thông tin không rõ ngu n g c.3 C u hình chương trình ch X [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. (EE) error.org. Như v y: • (––) có nghĩa là nh ng giá tr tương ng thu đư c khi th (probe).log còn có nhi u thông tin hơn. sau đó s l i th y dòng l nh c a h v và trong thư m c hi n th i s có thêm t p tin xprobe.0.log: Markers: (--) probed. (WW) warning. N u không ch ra t p tin xprobe. phiên b n nhân Linux và m t vài thông tin khác. (??) unknown. Nh ng dòng đ u tiên cho bi t m t vài d li u v X.log.0.conf" Trong t p tin xprobe.conf. Trong t p tin này còn có m t vài dòng thông tin hi n th m i quan h gi a các ph n trong t p tin c u hình: .log đ sau này có th đ c d dàng hơn. L i và c nh báo tìm th y trong xprobe.0.log. • (!!) — sau d u hi u này là nh ng chú ý. • (WW) — sau d u hi u này là nh ng c nh báo. ngày phát hành.log chúng ta s s a b ng cách thay đ i tham s tương ng trong t p tin /etc/X11/xorg. (++) from command line.org.log này chúng ta còn th y l i gi i thích cho nh ng ký hi u s d ng dư i cũng như trong t p tin b n ghi Xorg. (==) default setting.log v a t o ra. • (EE) — sau d u hi u này là nh ng thông báo l i. nhưng trong đa s trư ng h p.log 2>&1 179 Câu l nh này ch y máy ch X ch đ th và đưa k t qu th đó vào t p tin xprobe. • (II) — sau d u hi u này là nh ng thông tin khác nhau. (II) informational. Nhưng t m th i chúng ta s ti p t c xem xét xprobe. Sau đó là thông báo v nơi đ t t p tin b n ghi (thư ng là /var/log/Xorg.log) và tên c a t p tin c u hình đư c s d ng: (==) Log file: "/var/log/Xorg. Dư i nh ng dòng này là thông tin v phiên b n c a X Window System.conf). (!!) notice. C n nói r ng trong t p tin b n ghi /var/log/Xorg. Time: Wed Jan 31 22:25:09 2007 (==) Using config file: "/etc/X11/xorg. Sau khi ch y câu l nh này màn hình s nh p nháy. tên c a h đi u hành. (**) from config file.log". Trong t p tin này có r t nhi u thông tin có ích v h th ng X Window. • (++) có nghĩa là tham s l y t dòng l nh ch y máy ch X.0.7. • (==) có nghĩa là s d ng tham s theo m c đ nh. • (**) có nghĩa là tham s l y t trong t p tin c u hình (ví d xorg. • (NI) — sau d u hi u này là thông báo v nh ng tham s còn chưa đư c phát tri n trong X.

và trên xterm s xu t hi n m t vài dòng thông tin: . N u không còn n a thì có th m nh d n ch y ch đ đ ho b ng câu l nh X như đã nói đ u ph n này.log chưa b o đ m vi c ch y thành công ch đ đ ho . Entry deleted from font path. Chúng ta s th y m t c a s hi n ra như trong hình 7. (WW) The directory "/usr/share/fonts/baekmuk" does not exist.log xem có còn l i nào không. (WW) The directory "/usr/share/fonts/PEX" does not exist. Do đó n u v n th y m t màn hình đen. Nói v ch đ làm vi c c a màn hình không th không k đ n m t ti n ích nh nh ng có ích đó là xvidtune. T i th i đi m này. Nh ng c nh báo như v y b n s thư ng xuyên g p khi s d ng các s n ph m có liên quan đ n Linux như chương trình. Hãy c g ng s a h t nh ng l i ((EE) tìm th y. sau khi đã đóng c a s c nh báo cho bi t các nhà phát tri n không ch u trách nhi m v vi c s d ng xvidtune gây ra. . hư ng d n. Ví d ch n đ phân gi i “1024x768” và đ sâu màu “16” thay vì “1600x1200” và “24”. thì hãy quay tr l i dòng l nh b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> r i ki m tra k càng k t qu c a câu l nh: [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. Entry deleted from font path.. (WW) The directory "/usr/share/fonts/japanese" does not exist. Entry deleted from font path.180 (==) (**) (**) (**) (**) (**) ServerLayout "Layout[all]" |-->Screen "Screen[0]" (0) | |-->Monitor "Monitor[0]" | |-->Device "Device[0]" |-->Input Device "Keyboard[0]" |-->Input Device "Mouse[1]" Giao di n đ ho trong t p tin này r t có th chúng ta s g p nh ng c nh báo v thư m c ch a phông ch đã nói ph n trư c.log 2>&1 r i nhìn vào t p tin xprobe. sách. Ti n ích này ch y trong giao di n đ ho .3. ki m tra l i b ng: [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. T t nhiên. do đó hãy ch y X b ng startx r i ch y xvidtune t m t trình l nh nào đó (ví d xterm). báo. nh ng c nh báo tương t như trên không nh hư ng nhi u đ n vi c s d ng X Window. Entry deleted from font path. S d ng ti n ích này b n s tìm đư c ch đ hi n th thích h p cho màn hình c a mình. (WW) The directory "/usr/share/fonts/kwintv" does not exist. b n c n bi t r ng. Entry deleted from font path. có d ng sau: (WW) The directory "/usr/share/fonts/local" does not exist. không có l i tìm th y trong xprob. .log 2>&1 Đôi khi có th th ch n m t đ phân gi i ho c đ sâu màu nh hơn.

hãy s d ng (nh n vào) nút Right (khi này các s tương ng phía trên s thay đ i). Taller. ví d di chuy n sang ph i.4). Tương t như v y s d ng cách nút Left — di chuy n sang trái. r i nh n nút Apply. Đ ch nh hình nh trên màn hình.conf.32 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1078 Chính nh ng dòng thông tin d ng này đư c s d ng trên các dòng Modline c a ph n Modes t p tin c u hình xorg. Trong l n ch y th xvidtune cu i cùng.160.7.00 Nút Show cho bi t ch đ hi n th đang đư c s d ng d ng: "1280x1024" 167.00 .4: Chương trình xvidtune “không ch u” ch nh hình nh .3: Chương trình xvidtune Vendor: SAMSUNG.00 vsync range 0: 50.96.3 C u hình chương trình ch X 181 Hình 7. Up — lên trên. Model: SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF Num hsync: 1. Wider— tăng kích thư c hình nh theo chi u cao. Down — xu ng dư i. và b ngang ho c gi m chúng xu ng b ng Narrower và Shorter. Num vsync: 1 hsync range 0: 30.00 . tôi không s d ng đư c nh ng ch c năng ch nh s a k trên và nh n đư c thông báo không th th c thi (hình 7. Hình 7.

Nút Test dùng đ th t m th i nh ng giá tr đã đ t ra. 7. do đó hy v ng là b n s không ph i t mình ch nh s a t p tin xorg. và nhi u công vi c c a b n có th th c hi n trong ch đ văn b n mà b n l i ph i đ i trong khi kh i đ ng X). T đ ng có nghĩa là ngư i dùng không c n nh n vào nút Apply đ có th th y nh ng thay đ i n a mà s th y chúng ngay l p t c khi có ch nh s a nào đó đư c th c hi n. tôi v n ch n kh i đ ng vào ch đ văn b n (b ng cách đ t giá tr initdefault b ng 3 trong t p tin /etc/inittab) và ch ch y X Window khi c n thi t. Do đó m c dù nh ng b n phân ph i m i làm vi c r t t t phương di n ch đ đ h a. th hai. B n đã bi t k t qu thu đư c là m t màn hình tr ng v i con tr hình chéo n m gi a. b n s chuy n vào ch đ đ ho . hãy nh n nút Show r i ghi lên gi y nh ng giá tr này.conf. Đó là b i vì chưa có m t trình qu n lý c a s nào và chưa có m t chương trình khách (client) nào đư c ch y. đ u tiên chúng ta c n kh i đ ng máy ch X. Xin hãy lưu ý là các phiên b n m i c a các b n phân ph i Linux có kh năng c u hình X r t t t ngay trong quá trình cài đ t. và đ ng quên thêm vào đó hai giá tr t n s c p nh t màn hình Horizontal Sync và Vertical Sync n m góc ph i phía dư i c a c a s xvidtune. Còn bây gi chúng ta s xem xét quá trình kh i đ ng toàn b h th ng X Window và cách tác đ ng lên quá trình này. Cu i cùng hãy m t p tin xorg. ho c đơn gi n là khi b n mu n tìm hi u và t o cho mình m t c u hình chương trình ch X riêng. V i nh ng thông tin gi i thi u v ng d ng xvidtune chúng ta đã k t thúc ph n c u hình chương trình ch X.conf. Cách kh i đ ng này có m t vài đi m b t l i: th nh t. Nút Fetch dùng đ yêu c u nh ng giá tr thi t l p hi n th i c a màn hình.182 Giao di n đ ho Thi t l p ban đ u có th ph c h i b ng nút Restore. Trong khi cài đ t h đi u hành Linux. Làm th nào đ kh i đ ng đư c ch đ đ ho theo cách khác? Như b n đã bi t t nh ng ph n trư c.org bình thư ng. Hai nút Next và Prev dùng đ chuy n các ch đ hi n th . Đi u này có th th c hi n b ng cách ch y th ng chương trình Xorg (ho c liên k t m m X) t thư m c /usr/bin/X11/. Sau khi đã ch n xong các giá tr thích h p. thì ngay sau khi kh i đ ng h đi u hành. ki m tra l i các dòng Modeline và ghi vào đó các giá tr tương ng.4 Kh i đ ng h th ng X Window Có th kh i đ ng h th ng X Window b ng nhi u cách. Nút Show dùng đ đưa ra các giá tr như đã nói trên. . Tuy nhiên nh ng thông tin trong ph n này s có ích khi có v n đ gì đó x y ra. v s d ng b nh và s d ng tài nguyên nói chung (trình qu n lý màn hình s “ăn” m t m t ph n b nh . Nhưng ngoài ra thì không còn có gì khác và b n không th th c hi n thêm m t thao tác nào tr di chuy n con tr b ng chu t. Vì th hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ d ng ch y máy ch X và quay v ch đ văn b n. N u vi c cài đ t và c u hình X. gi ng như hai t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–>. khi có v n đ x y ra có th b n s không bi t ph i gi i quy t như th nào ngoài vi c cài đ t l i. có th ngư i dùng đ ng ý v i đ ngh c a trình cài đ t t đ ng ch y h th ng này. Nút Auto dùng đ chuy n gi a hai ch đ không t đ ng và t đ ng. Kh năng này có ích khi hình nh thu đư c sau khi ch nh s a không làm b n hài lòng b ng lúc đ u.

xinitrc dùng đ ch y đ ng h . dùng đ ch y máy ch X và ít nh t m t chương trình khách. hãy th ch y câu l nh twm ho c fvwm (m t trong hai trình qu n lý c a s này thư ng đư c cài đ t theo m c đ nh). cũng n m trong thư m c /usr/bin/X11 như Xorg. . thay đ i kích thư c. Xfce4. icewm. thì hãy th ch y m t trong các câu l nh sau: [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ fluxbox icewm-session xfce4-session startkde gnome-session N u d ng l i cách kh i đ ng giao di n đ ho này. N u trên máy c a b n có cài các trình qu n lý c a s và môi trư ng làm vi c khác. nhưng có th dùng nó đ th c hi n nh ng chương trình khác k c trình qu n lý c a s . Do đó.v.4 Kh i đ ng h th ng X Window 183 Có m t cách t t hơn (nhưng không ph i là t t nh t) đ chuy n vào ch đ đ ho là ch y câu l nh xinit.xinitrc có trong thư m c c a ngư i dùng đ th c hi n t p tin này gi ng như các script khác. thì m i l n chúng ta s ph i l p đi l p l i m t s câu l nh. v. Ví d . V i m c đích h c t p.7. Câu l nh xinit. KDE và GNOME. N u trên dòng l nh ch y xinit không ch ra chương trình khách c n ch y. Sau đó b n s th y c a s xterm có thay đ i và đã có th di chuy n b ng cách kéo thanh trên đ u c a nó. thì chương trình xinit s tìm t p tin .xinitrc. tôi xin đưa ra dư i đây ví d m t script . đó là chúng ta còn chưa k đ n nh ng m t y u khác c a cách này. #!/bin/sh xrdb -load $HOME/. t c là ch y nh ng câu l nh có trong . .Xresources xsetroot -solid gray & xclock -g 100x100-0+0 -bw 0 & xload -g 50x50-100+0 -bw 0 & xterm -g 80x24+0+0 & xterm -g 80x24+0-0 & exec twm . ngư i dùng c n s d ng kh năng t o ra t p tin script .xinitrc đ t đ ng hóa nh ng công vi c l p l i đ n nhàm chán này.xinitrc đó. N u không có t p tin . Theo m c đ nh xinit th c hi n script X :0 t c là ch y chương trình máy ch X trên màn hình s 0. Và b i vì chưa có trình qu n lý c a s nào đư c ch y nên b n s không th làm gì (di chuy n. ) đư c v i c a s này. ví d fluxbox. hai c a s xterm và cu i cùng ch y trình qu n lý c a s twm. thì theo m c đ nh xinit s th c hi n câu l nh sau: xterm -geometry +1+1 -n login -display :0 K t qu là ngư i dùng s th y m t màn hình tr ng không v i m t c a s trình l nh xterm duy nh t.

Ví d d u hai ch m và m t ch s nào đó (:n) dùng đ ch ra m t màn hình có s th t khác 0 (theo m c đ nh). Tuy nhiên m t trong nh ng chương trình này (thư ng là trình qu n lý c a s ho c trình l nh d ng xterm) ph i đư c th c hi n ch đ bình thư ng (foreground). th c hi n script .184 Giao di n đ ho C n chú ý là nh ng chương trình ch y t . Trên dòng l nh có th ch ra chương trình khách. C u trúc c a startx có th r t ph c t p và không d dàng cho ngư i dùng m i chưa quen v i ngôn ng l p trình c a Bash. ngư i dùng ph i ch n m c Exit trong th c đơn c a twm. n u không s ch ch y xterm. Chương trình khách này có tên g i đ c bi t là “magic client”. Ví d m t trong nh ng script này đó là startx n m cùng ch v i Xorg (/usr/bin/X11/). n u không chương trình s coi chúng như là các tham s c n ph i thêm vào chương trình khách n m phía trư c. Trong ví d trên. Có th dùng nh ng tham s dòng l nh c a xinit đ thay cho script .:2 Ch y máy ch X trên màn hình có s 2 và đưa t i chương trình khách xterm tham s –e widgets. Trong trư ng h p ngư c l i. nên trên các b n phân ph i luôn có các script do các nhà phát tri n vi t s n đ th c hi n ch c năng này. • [user]$ xinit -e widgets -.xinitrc s không đư c th c hi n.:1 Ch y máy ch X trên màn hình s 1. T ng k t m t s ví d g i chương trình xinit: • [user]$ xinit Câu l nh này s ch y máy ch X. Có ích đ th c u hình m i khi đã có máy ch X ch y trên màn hình m c đ nh (s 0). và chương trình xterm ch y theo m c đ nh s nh n đư c các tham s li t kê trên dòng l nh. nh ng chương trình này s ngăn c n không cho ch y nh ng chương trình n m phía sau. Khi ngư i dùng đóng “magic client”. • [user]$ xinit -. Chương trình khách ph i là tham s đ u tiên c a dòng l nh g i xinit. thì đ có th d ng phiên làm vi c (session) v i giao di n đ h a.).xinitrc n u có trong thư m c c a ngư i dùng. T t c nh ng gì n m sau d u g ch chéo đôi (––) s đư c thêm vào dòng l nh g i chương trình ch X. • [user]$ xinit -geometry 80x25+0+0 -fg white -bg black Ch y máy ch X. Script . B ng cách này có th thêm tham s vào cho các chương trình (ví d màu n n và màu ch cho xterm) mà không c n ph i gõ l i dòng l nh t đ u. Vì ngư i dùng m i thư ng không có đ kh năng đ t o ra m t t p tin script . n u như chúng không k t thúc ngay l p t c. chương trình xinit bi t là công vi c đã hoàn thành và nó s t t t. đ cho vi c ch y script không b k t thúc. nhưng n u nhìn k thì script này th c hi n 3 câu l nh chính sau: .xinitrc đ t t. Tên c a chương trình khách ph i b t đ u b ng d u g ch chéo (/) ho c d u ch m (. n u trình qu n lý c a s đư c c u hình đúng. Script này có m t trang hư ng d n s d ng startx(1) riêng.xinitrc ph i đư c th c hi n trong ch đ n n (background).xinitrc.

7.4 Kh i đ ng h th ng X Window xauth add $display . $mcookie xauth add ‘hostname -f ‘$display .$mcookie xinit $client $clientargs -- $server $display $serverargs

185

T c là cu i cùng thì startx cũng g i câu l nh xinit mà chúng ta v a xem xét và ch có đ t trư c các giá tr c n thi t cho tham s dùng trên dòng l nh c a xinit mà thôi. Ví d , tham s tên t p tin script .xinitrc đư c xác đ nh b ng bi n clientargs. N u có t p tin .xinitrc trong thư m c c a ngư i dùng thì s s d ng nó, t c là “clientargs” = “$HOME/.xinitrc”, n u không s l y t p tin xinitrc c a h th ng, t c là “clientargs” = “/etc/X11/xinit/xinitrc”. Vi c đ t giá tr cho các tham s khác cũng x y ra tương t . Câu l nh xauth và tùy ch n –auth $HOME/.Xauthority dùng đ xác nh n ngư i dùng đang ch y ch đ đ h a. Như v y ngay sau khi cài đ t ngư i dùng đã có th dùng câu l nh startx đ kh i đ ng h th ng X Window thay cho l nh xinit v i các tham s khó nh . Nhưng làm th nào đ l a ch n trình qu n lý c a s (môi trư ng làm vi c) thích h p?

7.4.1

L a ch n trình qu n lý c a s

M t khi đã làm đư c cho h th ng X Window ch y thành công, thì b n có r t nhi u kh năng c u hình, tùy ch nh nó theo ý c a mình. Nh ng kh năng c u hình, tùy ch nh này l i ph thu c r t nhi u vào trình qu n lý c a s mà b n s d ng. Như đã nói ngay t đ u, có r t nhi u trình qu n lý c a s cũng như môi trư ng làm vi c d a trên nh ng trình qu n lý c a s này. Ngư i dùng có th l a ch n m t trong nh ng trình qu n lý c a s ngay t lúc b t đ u ch y ch đ đ h a. Ví d có th th c hi n đi u này b ng t p tin .xinitrc dư i đây: #!/bin/sh # $HOME/.xinitrc # dùng Xfce4 theo m c đ nh WMGR="xfce4-session" # t t xscreensaver xset s noblank # ch y screensaver sau 10 phút xset s 600 2 # ch y xterm xterm -bg black -fg white -fn 7x14 -geometry 80x24+57+0 & # n u đưa ra m t Window Manager khác # thì dùng nó thay cho Xfce4 if [ "$1" != "" ] ; then WMGR=$1 fi exec $WMGR M c dù không c n thi t, nhưng có th chuy n t p tin này thành có th th c thi b ng câu l nh chmod quen thu c: [user]$ chmod u+x .xinitrc

186

Giao di n đ ho

T p tin .xinitrc này cho phép ngư i dùng l a ch n trình qu n lý c a s (ho c môi trư ng làm vi c) khi kh i đ ng h th ng X Window b ng câu l nh startx. Ví d đ kh i đ ng KDE, đ u tiên chúng ta tìm xem startkde n m đâu r i đ t nó vào làm tham s cho startx như sau: [user]$ which startkde /opt/kde3/bin/startkde [user]$ startx /opt/kde3/bin/startkde Tương t như v y đ i v i GNOME: [user]$ which gnome-session /opt/gnome/bin/gnome-session [user]$ startx /opt/gnome/bin/gnome-session Chú ý là n u ch ch y startx không có tham s thì Xfce4 s đư c kh i đ ng theo m c đ nh. T t nhiên b n có th t o cho m i trình qu n lý c a s và môi trư ng làm vi c m t t p tin .xinitrc riêng, ví d cho KDE — t p tin .xinitrc-kde: #!/bin/sh #$HOME/.xinitrc-kde # Ch y m t s chương trình #xset b off & # Đ t m t s bi n, ví d thư vi n mà # xvnkb c n #export LD_PRELOAD=/usr/local/lib/xvnkb.so # Dùng export export export cách nh p SCIM làm m c đ nh XMODIFIERS=@im=SCIM GTK_IM_MODULE=scim QT_IM_MODULE=scim

# Ch y môi trư ng làm vi c exec /opt/kde3/bin/startkde Thêm thu c tính có th th c thi cho nó: [user]$ chmod u+x .xinitrc-kde Tương t như v y có th t o các t p tin .xinitrc-gnome, .xinitrc-xfce, .xinitrc-fluxbox, . . . b ng cách thay th dòng cu i cùng c a t p tin k trên tương ng b ng m t trong nh ng dòng dư i đây: exec /opt/gnome/bin/gnome-session exec /usr/bin/xfce4-session exec /usr/bin/fluxbox Và khi c n kh i đ ng m t trình qu n lý c a s nào đó, thì ch c n sao chép t p tin tương ng vào v trí c a .xinitrc, ví d đ kh i đ ng Xfce4: [user]$ cp .xinitrc-xfce .xinitrc

7.4 Kh i đ ng h th ng X Window

187

7.4.2

Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME

M i ngư i dùng máy tính dù có nhi u kinh nghi m hay ít đ u c g ng t o cho mình m t môi trư ng làm vi c quen thu c cho b n thân đ có th làm vi c nhanh hơn (có hi u su t hơn) b ng nh ng thao tác có th đơn gi n như t o đư ng d n đ n nh ng chương trình và thư m c thư ng dùng, thay đ i nh n n, hay ph c t p hơn như ch n phím nóng (k c b ng bàn phím và b ng chu t) đ m nhanh m t chương trình ho c th c hi n m t thao tác nào đó trong chương trình đang m , l a ch n các ng d ng thích h p cho công vi c. Trên h đi u hành Linux, ngư i dùng hơn bao gi h t có th t o cho mình m t môi trư ng làm vi c có m t không hai, ví d b ng cách ch n m t trình qu n lý c a s ưa thích nh t r i sau đó ch n các chương trình ng d ng riêng, c n cho công vi c c a mình. Tuy nhiên, cách k trên không ph i lúc nào cũng thu n ti n và quan tr ng hơn là không ph i lúc nào cũng d dàng. Ngư i dùng c n th qua nh ng trình qu n lý c a s chính r i sau đó m i đưa ra đư c l a ch n cho mình, chưa k đ n s lư ng các chương trình ng d ng cho Linux là không th đ m đư c. Do đó đ u tiên nên xem xét kh năng l a ch n m t trong nh ng môi trư ng làm vi c đang phát tri n trong nh ng năm g n đây. Trong thu t ng ti ng Anh thư ng dùng ký hi u vi t t t GUI — Graphical User Interface, t c là giao di n đ h a c a ngư i dùng. Chúng ta s s d ng c m ký t vi t t t này d ng g c c a nó GUI. GUI là m t b các chương trình ng d ng đã đư c ki m tra và nhóm l i v i nhau đ làm vi c trong ch đ đ ho , bao g m trình qu n lý c a s và các chương trình khác và có cùng m t giao di n chung. S d ng GUI thay cho m t môi trư ng làm vi c t t o ra có nhi u ưu đi m: đ u tiên đó là ti t ki m đư c nhi u th i gian; th hai là s d dàng, m i th đã có s n ch c n cài đ t và s d ng; th ba, chúng ta s thu đư c các chương trình v i m t giao di n chung, đi u này cũng h t s c quan tr ng n u không nói là đi m khác bi t quan tr ng nh t c a GUI. Có m t vài môi trư ng làm vi c đ h a mi n phí (t do), cũng như thương m i. Trong s các môi trư ng t do thì KDE và GNOME ph bi n r ng rãi nh t. Có th g i KDE và GNOME là hai “ông l n” trong th gi i GUI. Câu h i môi trư ng nào trong s hai môi trư ng này t t hơn ho c c n l a ch n KDE hay GNOME vư t quá khuôn kh c a cu n sách này, và trên m ng đã có r t nhi u cu c tranh cãi cũng như bài báo xung quanh v n đ này. Fan c a GNOME thì nói GNOME t t hơn, fan c a KDE thì nói ngư c l i. B n thân tôi thích dùng KDE hơn vì lý do s d ng GNOME trư c đây không đư c thành công l m, ng d ng c a GNOME đã liên t c b l i crash (v ). Theo như nhi u ngu n thông tin thì ng d ng GNOME bây gi đã ch y n đ nh hơn, nhưng tôi v n trung thành v i KDE. Tôi thích KDE vì giao di n đ p và có th (nói chính xác là c n thi t) ch nh s a đ đ p hơn. C n công b ng mà nói r ng nh ng phiên b n g n đây c a GNOME cũng đã có “v đ p” không kém KDE. Cách kh i đ ng vào môi trư ng làm vi c KDE (GNOME) qua câu l nh startx b n đã bi t t ph n n m ngay trư c. N u mu n s d ng KDE làm môi trư ng làm vi c m c đ nh cho toàn b h th ng thì hãy m t p tin c u hình h th ng, thư ng là /etc/sysconfig/windowmanager, và thay th giá tr đã có c a DEFAULT_WM thành kde (t c là thu đư c dòng DEFAULT_WM="kde" (t c là n u mu n s d ng GNOME, thì ch c n đ t vào giá tr gnome). Trong chương t i chúng ta s nghiên c u k hơn v môi trư ng làm vi c

188

Giao di n đ ho

KDE. Nhưng n u mu n ngay bây gi b n đã có th xem thông tin v môi trư ng này t trang ch c a nó http://www.kde.org ho c t trang ti ng Vi t http: //www.kde-vi.org (r t ti c là trang KDE-vi không đư c c p nh t k p th i vì nhi u lý do). Trang ch c a GNOME n m t i đ a ch http://www.gnome.org.

7.4.3

Môi trư ng làm vi c Xfce

Môi trư ng làm vi c Xfce, cũng gi ng như KDE và GNOME, thu c vào s môi trư ng t do, mã ngu n m . Đi m khác chính c a Xfce là s nh g n và làm vi c nhanh, và cũng vì v y mà có ít s lư ng chương trình ng d ng cũng như kh năng c u hình hơn so v i hai “ông l n” k trên. Tuy nhiên đ ng vì v y mà đánh giá th p kh năng c a Xfce. N u c n thi t b n có th ch y các ng d ng KDE và GNOME trong Xfce. Môi trư ng Xfce c n ít b nh hơn, đ dành b nh cho nh ng ng d ng khác. Môi trư ng Xfce không đòi h i ph i có m t b x lý m nh. Do đó, Xfce thích h p v i nh ng máy tính có c u hình bình thư ng, không có kh năng làm vi c v i KDE và GNOME ho c làm vi c r t ch m. T t c nh ng ưu đi m c a Xfce d n đ n s ph bi n c a nó trong s nh ng ngư i dùng có chút kinh nghi m làm vi c v i Linux. Phiên b n hi n th i c a Xfce là 4 và đã có m t trình qu n lý t p tin riêng (Thunar), m t trình gi i nén (Xarchiver), trình l nh (Terminal), trình xem phim, h tr panel, v.v. . . B n có th xem nh ch p Xfce sau khi đã s a chút ít trên hình 7.5 ho c làm quen g n hơn v i Xfce qua trang ch c a nó http://www. xfce.org.

7.4.4

S d ng trình qu n lý màn hình

Như b n đã bi t, có th t đ ng ch y h th ng X Window ngay khi kh i đ ng máy tính b ng cách s d ng chương trình có tên g i trình qu n lý màn hình (Display Manager), ví d X Display Manager — xdm. Trong trư ng h p này, ngư i dùng th y ngay giao di n đ h a GUI, mà không c n ph i kh i đ ng nó b ng l nh startx. Khi này v n có kh năng chuy n v giao di n console b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F#> (# đây b ng t 1 đ n 6), sau đó chuy n quay l i vào môi trư ng đ h a b ng t h p <Ctrl>+<Alt>+<F7>. Đ t đ ng ch y trình qu n lý màn hình (ví d xdm), c n s a t p tin c u hình kh i đ ng /etc/inittab. Tìm trong t p tin này dòng id:3:initdefault: xác đ nh c p đ kh i đ ng (runlevel) theo m c đ nh, và s a nó thành id:5:initdefault: S thay đ i này s khi n Linux chuy n sang qu n lý màn hình như xdm cũng có ô login nh p c a mình và ô password đ đưa vào m và password ngư i dùng c n nh n <Enter> đ c a h th ng. kh i đ ng c p đ 5. Trên trình đ ngư i dùng đưa vào tên đăng t kh u. Sau khi nh p xong login vào môi trư ng đ h a m c đ nh

nhưng có m m d o hơn: có th ch n s c thái. .5: Môi trư ng làm vi c Xfce N u b n có ch n cài đ t KDE ho c GNOME thì r t có th h th ng s s d ng kdm (KDE Display Manager) ho c gdm (GNOME Display Manager) thay cho xdm. kdm và gdm th c hi n công vi c tương t như c a xdm — cho phép ngư i dùng đăng nh p vào h th ng. . Chú ý là n u dùng m t trình qu n lý màn hình như kdm hay gdm thì t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> s không d ng máy ch X như bình thư ng.7. t c là thay đ i v ngoài theo ý mình. T c là khi này có th dùng <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ c p nh t nh ng thay đ i đã t o ra trong c u hình máy ch X cũng như toàn b h th ng X Window.4 Kh i đ ng h th ng X Window 189 Hình 7. có th ch n môi trư ng làm vi c (trình qu n lý c a s ) và ngôn ng tr c ti p trư c khi vào. có th th c hi n các thao tác khác như t t máy. .. mà s th c hi n thao tác “kh i đ ng l i” máy ch X. kh i đ ng l i.

Thông tin có trong chương này giúp b n làm quen v i KDE. KDE đư c phát tri n trong khuôn kh c a c ng đ ng mã ngu n m (Open Source Software hay vi t t t là OSS). cũng như các ng d ng c a nó. . Nhưng thông thư ng khi cài đ t KDE. Nh ng hình ch p cũng như mô t dư i đây thu c v phiên b n 3. Phiên b n hi n th i c a KDE là 3. KDE có các tính ch t c a m t môi trư ng làm vi c hi n đ i: đ y đ tính năng.1 Đăng nh p vào KDE Trong chương trư c b n đã bi t cách kh i đ ng vào môi trư ng KDE.6. nhưng cũng có th áp d ng cho nh ng phiên b n khác. môi trư ng làm vi c KDE cùng v i GNOME hi n đang ph bi n trong th gi i ngư i dùng Linux. s d ng . và các nhà phát tri n KDE đang làm vi c ngày đêm đ cho ra đ i phiên b n 4. bi t cách c u hình nó theo ý mình.0.5. cho môi trư ng đ ho c a Linux. ngư i dùng s cài đ t c trình qu n lý màn hình KDM. Và n u ch n ch y vào ch đ đ ho ngay sau khi . Trong chương này chúng ta s tìm hi u k hơn v môi trư ng GUI v i tên KDE. s d ng thu n ti n và thi t k đ p m t. bao g m hàng trăm ng d ng và h tr trên 60 ngôn ng khác nhau.Chương 8 Làm vi c trong môi trư ng KDE “Conquer your Desktop!” — konqueror Như đã nói trong chương trư c. làm đ h a .org. KDE. đó là nh ng ng d ng đi kèm giúp ngư i dùng th c hi n nh ng công vi c thư ng ngày như so n th o văn b n. nghe nh c. trên n n t ng X. Đi u này là c n thi t vì m t chương sách ng n không th nói h t v môi trư ng m nh này.5. 8. 8.1. t c là đư c phân ph i m t cách t do (mi n phí) cùng v i mã ngu n. .6. xem phim. và t t nhiên là làm quen v i m t thành ph n r t quan tr ng c a KDE.1 B t đ u làm vi c v i KDE KDE là vi t t t c a K Desktop Environment — m t môi trư ng đ h a cho Linux và nh ng phiên b n UNIX khác. cu i chương b n s tìm th y m t s ngu n thông tin khác giúp b n ti p t c tìm hi u KDE.xinitrc ho c t p tin c u hình /etc/sysconfig/windowmanager cùng v i script startx. GNOME và Xfce có th nói là đã hình thành m t cái “ki ng ba chân” b n v ng. m t phiên b n mang đ y mong đ i v i nh ng tính năng m i c a b n thân môi trư ng KDE.

• System Th c hi n các công vi c có liên quan đ n h th ng. ngoài ra có th ch n các m c sau: • Session Type Ch ra môi trư ng làm vi c (trình qu n lý c a s ) mu n dùng khi đăng nh p vào. Remote Login (đăng nh p t xa) giúp b n đăng nh p vào môi trư ng làm vi c trên m t máy khác qua m ng.2 là màn hình KDE trên máy c a tôi . màn hình đăng nh p m c đ nh c a KDM có hai ô đ ngư i dùng gõ vào tên đăng nh p (username) và m t kh u (password) ho c ch n tên đăng nh p c a mình bên trái hai ô này.1.2 V ngoài c a KDE N u b n đã t ng kh i đ ng vào KDE. m t kh u r i gõ <Enter>. N u có nh ng môi trư ng làm vi c khác trên h th ng thì chúng s đư c li t kê trong m t danh sách hi n ra.1 B t đ u làm vi c v i KDE 191 kh i đ ng h th ng thì b n s th y m t màn hình như trên hình 8. Ch s d ng m c này khi b n mu n dùng m t môi trư ng làm vi c khác v i môi trư ng m c đ nh (thư ng là KDE). thì đã làm quen v i v ngoài c a màn hình sau khi ch y môi trư ng này. Đ kh i đ ng môi trư ng làm vi c m c đ nh KDE.1: Màn hình đăng nh p KDM v y.1 hi n ra. Ví d .8. hình 8. ch c n nh p vào tên ngư i dùng. Như Hình 8. như kh i đ ng l i ho c t t máy. 8.

Trong trư ng h p c a mình. nhưng m i b n phân ph i có th đ t vào v trí này m t bi u tư ng khác nhau.2: V ngoài c a màn hình sau khi ch y KDE sau khi đã có c u hình. t c là trên cùng. Panel dùng đ ch y các ng d ng thư ng dùng. bi u tư ng đó là hình con t c kè hoa. thư m c thư ng dùng. . giúp ngư i dùng ch y nh ng ng d ng này bao g m c nh ng chương trình không có bi u tư ng trên thanh panel nào. • Màn hình (Desktop) Đây là toàn b ph n còn l i c a màn hình. Như trên hình 8. Nút này có bi u tư ng hình ch K theo m c đ nh. chuy n qua l i gi a các không gian làm vi c. thư ng n m đ u bên trái c a thanh panel. dư i cùng. Trên thanh panel chính còn có nút g i là KMenu — trình đơn chính c a h th ng KDE. bên trái ho c bên ph i. ch nh s a m t chút. Nút KMenu dùng đ m ra m t trình đơn các ng d ng mà KDE tìm th y trên h th ng. màn hình có th chia thành hai ph n: • Các thanh panel Các thanh panel thư ng n m ph n ngoài cùng (đư ng biên) c a màn hình.192 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8.2. digikam. Như b n th y. tôi đã b đi t t c nh ng bi u tư ng đó. bi u tư ng c a OpenSUSE Linux. tuy nhiên đ minh h a tôi đã t o ra hai cái là l4u. trên đó có th đ t các bi u tư ng khác nhau dùng đ ch y các ng d ng (shortcut) ho c đ t các t p tin.

ph n không gian chính c a thanh panel là vùng thanh công c (taskbar). KDE. bi u tư ng c a nh ng ng d ng đang ch y và chuy n qua l i gi a chúng. gi ng như b kéo v góc tương ng c a màn hình.1 B t đ u làm vi c v i KDE 193 đây c n nói thêm m t chút v khái ni m không gian làm vi c đã nh c đ n trên. Nh có không gian làm vi c ngư i dùng có th đ t các ng d ng thu c v m t công vi c trên m t màn hình riêng. Khi ngư i dùng nh n chu t vào th này. có h tr m t s lư ng không gian làm vi c. Khi nh n vào nút này. cũng như h u h t các môi trư ng làm vi c và trình qu n lý c a s c a Linux. theo kinh nghi m c a tôi thì ngư i dùng bình thư ng không c n quá 3 không gian. m c dù có th có màu sơn. N u ch ng may có l i gì đó. trang trí khác nhau. Nh n vào mũi tên này s đưa thanh panel quay tr l i. Đ chuy n qua l i gi a các không gian làm vi c. M t tính năng quan tr ng khác c a KDE đó là h th ng Hình 8. S lư ng cũng như tên g i và m t vài c u hình khác c a không gian làm vi c có th thay đ i theo ý mu n c a ngư i dùng. Khi này trên màn hình ch còn l i mũi tên tam giác đó. và thanh panel c a b n t nhiên bi n m t.2. Sau m t th i gian làm vi c b n s tìm th y s lư ng c n thi t cho mình. thanh panel s b n đi. thì b n có th ph c h i đưa nó tr l i b ng cách ch y câu l nh (trên xterm ho c konsole ho c m t trình l nh khác): [user]$ kicker & ho c nh n <Alt>+<F2> đ m h p tho i ch y chương trình (hình 8. ngư i ta nói ng d ng đư c đưa vào tr ng thái ho t đ ng hay (active). Thanh panel c a KDE còn có tên g i “Kicker”. và t t c phòng trong nhà này có ch c năng như nhau.3: H p tho i ch y chương trình . góc bên ph i c a thanh panel thư ng có đ ng h . N u coi môi trư ng làm vi c KDE là m t ngôi nhà l n. hai đ u có th có các nút có hình mũi tên tam giác. thì m i không gian làm vi c là m t căn phòng trong nhà đó. Và đôi khi c u hình máy tính (b x lý. thì c n nh n vào ô tương ng v i không gian đó trên trình nh (applet) KPager n m trên thanh panel.8. Thanh công c dùng đ hi n th tên g i. M i ng d ng đang ch y có m t th riêng trên thanh công c . Do đó không b r i khi có nhi u ng d ng cùng ch y.3) r i gõ vào đó kicker và <Enter>. Trên hình 8. b n s th y trình nh đó có hai không gian làm vi c là Làm vi c và Gi i trí. Thông thư ng. và t p tin chương trình tương ng là kicker. Tuy nhiên. s lư ng RAM) không cho phép m quá nhi u ng d ng m t lúc đ c n ph i s d ng nhi u không gian làm vi c. thì ng d ng đó s đư c hi n th trên màn hình.

thì s có m t c a s nh hi n ra cho bi t nút hay bi u tư ng đó có tên là gì và có công d ng gì. Nhóm ng d ng s có hình mũi tên tam giác cu i. đư ng d n chính c a máy tính). đư c th nghi m l n đ u trên OpenSUSE. Sau khi nh n vào bi u tư ng c a KMenu m t trình đơn như trong hình 8. Office. Thu t ng ti ng Anh dùng cho tr giúp lo i này là tooltips. k c ph n màn hình tr ng (n n màn hình).5 chúng ta th y có 5 th như v y: Favorites (nh ng ng d ng ưa thích). c u hình nh n n. Bi u tư ng này theo m c đ nh có hình ch K như bi u tư ng đ u chương sách này. Trong KMenu m i các bi u tư ng có m t đi m gì đó chung đư c nhóm l i v i nhau và đ t vào t ng th (tab) riêng. 8. N u mu n thêm m t chương trình nào đó vào danh sách c a th Favorites. Ví d . Khi này s m ra nh ng ng d ng (và có th có nhóm ng d ng) thu c vào nhóm này. Nút chu t ph i trong KDE ph c v cho vi c m m t trình đơn có n i dung ph thu c vào “hoàn c nh” (context menu).194 Làm vi c trong môi trư ng KDE tr giúp tr c ti p trên màn hình. Đ m m t nhóm ng d ng chúng ta c n nh n chu t vào tên c a nó. . Trình đơn này đã có s thay đ i l n so v i trình đơn “c đi n” c a KDE. khi nh n chu t ph i lên n n màn hình.1. Nh ng ng d ng này l i đư c s p x p trong m t h th ng trình đơn có tr t t . chúng ta c n nh n vào bi u tư ng c a nó.5 s hi n ra. . Ví d v tooltips có trên hình 8. Trong trình đơn này ngư i dùng có th ch n m t trong nh ng hành đ ng có th áp d ng cho ph n t đó c a màn hình.4. Trên hình 8. có l đây là ph n quan tr ng nh t đ i v i b n) và Leave (dùng đ thoát ra kh i h th ng và th c hi n m t s hành đ ng khác). thì . m t nút nào đó trên màn hình ho c trên thanh panel. Multimedia. t c là mô t v nó. như Internet. N u b n đưa chu t lên m t bi u tư ng. Graphics. Tuy nhiên các b n phân ph i Linux thư ng thay th nó b ng bi u tư ng logo c a mình. Các nhà phát tri n KDE s dùng s thay đ i này trong phiên b n 4. Cách khác đ m KMenu là dùng t h p phím <Alt>+<F1>. Applications (nh ng ng d ng có trên h th ng. đĩa. m i ng d ng n m trong m t nhóm th c hi n m t ch c năng chung. History (nh ng ng d ng. Hình 8. Trong ph n Applications b n s tìm th y r t nhi u ng d ng có ích. Trình đơn này s hi n ra khi nh n chu t ph i lên b t kỳ m t thành ph n nào đó c a màn hình.4: Tr giúp có ích tooltips Kh năng s d ng chu t c a các môi trư ng làm vi c hi n đ i là t i đa. Mu n quay l i thì nh n chu t vào thanh có hình mũi tên tam giác n m bên trái. cho nên tôi s mô t v KMenu ki u m i này đây.3 Trình đơn KMenu Đ m ra trình đơn chính c a môi trư ng làm vi c KDE (KMenu). t p tin m i m g n đây). c p nh t. Computer (nh ng thư m c. có th ch n các câu l nh đ c u hình nó: t o bi u tư ng m i. .0 s p t i.

8. M t tính năng m i đ c bi t h u ích c a trình đơn KDE đó là tính năng tìm ki m. B n s luôn luôn bi t đư c “mình là ai” và “đang đâu”. K t qu tìm ki m s hi n th ngay trong trình đơn KMenu (hình 8. Mu n ch y (m ) k t qu nào đó. Hãy nh p tên đó vào ô tìm ki m n m bên c nh ch Search.4 Trung tâm đi u khi n KDE Tên “Trung tâm đi u khi n” c a KDE trong nh ng phiên b n g n đây đã đư c thay th b ng tên m i “Thi t l p cá nhân” (Personal Settings). Ngoài ra trên trình đơn chính còn có hi n th tên đăng nh p và tên máy. ng d ng tìm th y n m trong ph n Application c a k t qu .1 B t đ u làm vi c v i KDE 195 Hình 8. Thi t l p cá nhân (Personal Settings) có th ch y qua trình đơn chính. r i nh n <Enter> ho c đ i m t chút. S thay đ i này không có gì quan tr ng mà ch có ý nghĩa tên g i. thì ch c n nh n vào dòng tương ng. Thông tin này có ích khi b n đăng nh p vào b ng tên c a ngư i dùng khác ho c đăng nh p vào máy xa. qua .8.5: Trình đơn chính c a KDE c n nh n chu t ph i vào tên (bi u tư ng c a chương trình tương ng r i ch n câu l nh Add to Favorites. trong k t qu hi n th còn có th có thêm m t vài t p tin có liên quan đ n t tìm ki m. Ngoài ng d ng. Ví d b n mu n tìm ng d ng có tên amarok.6). Tính năng tìm ki m này đư c xây d ng m t ph n d a trên h th ng Kerry/Beagle.1. ch c năng c a chương trình là hoàn toàn như cũ: trong Thi t l p cá nhân ngư i dùng có th thay đ i h u h t các c u hình c a môi trư ng làm vi c KDE.

Trong s nh ng môđun c a Personal Settings chúng ta s xem xét m t vài môđun làm ví d . trái là danh sách d ng cây c a nh ng môđun có trong Personal Settings. sau đó thay đ i các bi u tư ng b ng Icons. .8. . . và cu i cùng ch n nh ng phông ch cho thích h p (Fonts). N u mu n thêm phông ch cho toàn b h th ng thì hãy chuy n vào ch đ qu n tr h th ng b ng nút Administrator Mode .196 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. Phông ch cho các thành ph n khác nhau c a KDE đư c l a ch n trong môđun Fonts (hình 8. . vì s lư ng c a chúng l n.fonts) ô bên trái. (khi này b n c n nh p vào m t kh u c a root).7 hi n ra. . N u mu n thêm m t phông nào đó thì c n nh n vào nút Add Fonts . còn bên ph i là nh ng th và nh ng tùy ch n thu c v môđun đang đư c ch n bên trái. nh ng môđun còn l i b n s t t tìm hi u khi s d ng KDE. đ “làm đ p” KDE thì thông thư ng tôi thay đ i các tùy ch n s c thái. Chúng ta s th y m t c a s như trên hình 8. Th nh t. ho c t dòng l nh b ng cách gõ tên chương trình bên là kcontrol. . Ví d . r i tìm đ n t p tin ch a nó. t c là thay đ i nh ng môđun c a nhóm Appearance & Themes: thay đ i tr c ti p s c thái b ng Theme Manager. ki u dáng b ng Style. bên ph i là ô xem phông đư c ch n. Như v y môđun này li t kê nh ng phông đã có trong thư m c cá nhân c a b n (thư ng là ~/.6: Tìm ki m trong trình đơn chính c a KDE bi u tư ng trên thanh panel. môđun Panels n m trong nhóm Desktop. Có th nói đây là trình cài đ t phông ch v i giao di n đ h a c a KDE (xem hình 8. M i môđun n m trong m t nhóm nào đó. Trư c khi ch n phông ch c n s d ng đ n môđun Font Installer n u mu n thêm nh ng cái m i m i.9 cho th y ph n bên ph i c a Personal Settings khi nh n vào . .

tương ng v i nó. ví d hình ch nh t. cũng b ng nút bánh xe v hình ch L và Konqueror s m m t thư m c xác đ nh (chúng ta s nói k hơn .8. Đó là ch n t t c các phông ch cùng m t lúc b ng nút Adjust All Fonts . Cancel — đóng h p tho i c nh báo này và quay v môđun đã có thay đ i đ xem xét l i. Ví d . thêm các phím nóng đ ch y m t chương trình nào đó. đây có th thay đ i. Thao tác cu i cùng này là c n thi t đ i v i c nh ng môđun khác.org Writer s ch y. B n c n làm thêm m t thao tác n a đó là nh n vào nút Apply ho c OK c a môđun đ KDE bi t ch c ch n là b n mu n s d ng phông này. Nhưng như v y phông ch v n chưa đư c dùng trong KDE. Đ thay đ i m t phông ch nào đó c n nh n vào nút Choose . Ho c trong chương trình Konqueror. v. . Sau khi ch n đư c phông ch thích h p cùng v i ki u dáng (Font style) và kích thư c (Size).11. c n nh n vào OK đ ch p nh n nó. Apply — áp d ng nh ng thay đ i.1 B t đ u làm vi c v i KDE 197 Hình 8. dùng anti-aliasing cho phông hi n th đ p hơn (đánh d u vào ô vuông c nh dòng Use anti-aliasing for fonts). Ý nghĩa c a các nút c a h p tho i xin đư c gi i thích m t l n đây. c n s d ng môđun Keyboard Shortcuts. ho c trên n n màn hình. chúng s l p l i nh ng trư ng h p khác. Khi đó s hi n ra c a s như trên hình 8. . Quay l i v i môđun ch n phông ch . và dùng đ phân gi i t ch n (Force fonts DPI). Nói đ n phím nóng không th không k đ n m t tính năng m i c a KDE là kh năng s d ng chu t (bàn phím) đ th c hi n m t thao tác nh t đ nh nào đó trong m t chương trình. t c là b n ch mu n th nghi m ch không mu n thay đ i gì. b n có th dùng nút chu t gi a (bánh xe) v lên màn hình m t hình gì đó. . Đ thay đ i nh ng “phím nóng” dùng trong KDE. đ m trình đơn chính. .10.7: Trình Thi t l p cá nhân c a KDE môđun này).v . và khi đó chương trình OpenOffice. . Discard — không áp d ng chúng. Khi ngư i dùng th c hi n m t thay đ i nào đó trong m t môđun (ví d ch n phông ch khác). . Trong môđun này b n có th th c hi n thêm m t s thao tác n a. chưa áp d ng nó mà chuy n sang môđun khác thì s có m t h p tho i c nh báo hi n ra như trong hình 8. .

— Thêm các trình nh có ích. d ch t ti ng Anh “context menu”). trình đơn. vào thanh panel. t c là thay đ i n n màn hình.9: Ch n phông ch dùng cho text. trình đơn chính và các thanh panel.12). 8. • Add Application to Panel — Thêm bi u tư ng (nhóm) chương trình vào .8: Cài đ t phông ch m i Hình 8. . . bao g m các m c sau: • Add Applet to Panel . . . .5 Thay đ i v ngoài Hai thành ph n chính c a màn hình là n n và các thay panel có th thay đ i m t cách d dàng b ng cách nh n chu t ph i lên chúng và ch n các câu l nh tương ng trong trình đơn m ra (trong sách này chúng ta s t m g i nó là “trình đơn b i c nh”.198 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8.1. đ ng h . v Konqueror sau). Nh ng c u hình này đư c th c hi n trong môđun Input Actions n m cùng nhóm v i môđun v a k trên. Bây gi chúng ta s nghiên c u c th hơn cách thay đ i v ngoài c a KDE. Ngư i dùng các h đi u hành có giao di n đ ho khác ch c ch n là s s d ng trình đơn b i c nh m t cách d dàng. như trình theo dõi m ng. Khi nh n chu t ph i lên ph n tr ng c a thanh panel s m ra m t trình đơn c a panel này (hình 8.

. tính năng này cho phép t m th i “khóa” panel đ không thay đ i nó m t cách vô tình. Trong đó quan tr ng nh n có l là l nh Configure XXX Button . • Remove Panel — G b m t thanh panel nào đó cùng v i t t c nh ng gì có trên thanh panel này. câu l nh c a chương trình s ch y và m t vài c u hình khác.1 B t đ u làm vi c v i KDE 199 Hình 8. Có 4 th tab (Arrangement. — C u hình thanh panel. b n có th thêm m t thanh panel đ “đ ng” bi u tư ng nh ng ng d ng thư ng ch y. • Lock Panels — M t trong nh ng cái m i c a KDE.8. • Help — Tr giúp v panel. • Configure Panel . khi ch n câu l nh Configure Panel . s hi n ra c a s ch nh s a các thanh panel như trên hình 8. s m ra m t c a s cho phép thay đ i các tùy ch n c u hình c a panel.14. n u nh n chu t ph i vào m t bi u tư ng chương trình ho c applet có trên thanh panel thì s m ra m t trình đơn b i c nh có khác m t chút. Ý nghĩa c a các câu l nh tôi nghĩ không c n gi i thích. Menus và Appearance) . Ngoài ra. Ví d . • Remove From Panel — G b chương trình ho c applet (đang có) kh i thanh panel. . Như đã nói trên.11: C nh báo khi có thay đ i chưa áp d ng thanh panel đ có th tìm (chúng) nó nhanh hơn. Hiding. Trong danh sách hi n ra b n c n ch n chương trình ho c toàn b nhóm chương trình đó b ng Add this Menu.10: Ch n phông ch Hình 8. . c a trình đơn b i c nh c a panel ho c ch n môđun Panels (nhóm Desktop) c a Personal Settings. .13. . . — đ t tên cho nút c a chương trình XXX. Khi ch n câu l nh này. • Add New Panel — Thêm thanh panel m i. như chúng ta có th th y trên hình 8.

15. Khi ch n l nh này s hi n ra c a s như trên hình 8. Khi nh n chu t ph i lên bi u tư ng c a trình đơn chính b n s th y m t câu l nh có cùng tên v i chương trình này. khi nh n chu t ph i lên ph n tr ng c a n n màn hình s m ra m t trình đơn b i c nh c a màn hình.13: Trình đơn b i c nh c a nút cùng nhi u tùy ch n nhưng chúng ta ch chú ý đ n m t s trong đó. Cu i cùng. m c dù theo tôi là không th c s c n thi t. là l nh chúng ta quan tâm. ch n m t nh làm n n ho c ch n m t nhóm nh thay phiên nhau sau m t kho ng th i gian nh t đ nh (slide show). Tương t như các thanh panel. Đ u tiên c n ch n thanh panel mu n c u hình b ng cách nh n vào ô n m sau dòng Settings for (th Arrangement) r i ch n panel tương ng. Nh n vào đó đ ch y chương trình so n th o trình đơn. S lư ng và tên g i c a các không gian làm vi c có th th c hi n qua th Multiple Desktops. Đ thay đ i trình đơn chính c a KDE (KMenu). Sau đó dư i có th ch n v trí đ t thanh panel (Position). có th ch n đ thanh panel tr thành trong su i (đ p hơn?) b ng tùy ch n Enable transparency. ho c t t máy hoàn toàn. Trên th Appearance. chi u dài c a nó tính theo % so v i c nh c a màn hình (Length) và đ cao tính theo pixel (Size). Sau m i l n thay đ i đ ng quên áp d ng nó b ng nút Apply.12: Trình đơn c a thanh panel Hình 8. Trong c a s này ngư i dùng có th ch n không dùng nh n n (ch dùng màu). . Sau khi k t thúc công vi c b n c n bi t cách thoát kh i KDE cũng như giao di n đ ho . . Trong trình đơn này cũng có nhi u câu l nh đ b n có th nghiên c u d n d n. . ngư i dùng có th s d ng chương trình Menu Editor. đ thêm bi u tư ng lên màn hình.16).200 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. b n c n s d ng câu l nh Create New (trong trình đơn b i c nh hi n ra khi nh n chu t ph i lên màn hình như đã nói trên) và ch n m c tương ng c a l nh này. L nh này dùng đ c u hình không gian làm vi c cũng như n n màn hình (như thay đ i nh n n). Câu l nh Configure Desktop . K t qu thu đư c là như nhau (hình 8. N u mu n b n có th b đi các nút gi u thanh panel (hình mũi tên tam giác) b ng cách b đi các d u X trong các ô c a Panel-Hiding Buttons (th Hiding). Ho c t dòng l nh ch y câu l nh kmenuedit.

Trình qu n lý phiên làm vi c cho phép b n lưu l i các thi t l p hi n th i cho m i phiên làm vi c. môi trư ng KDE có m t chương trình riêng — Session Manager (Trình qu n lý phiên làm vi c).org. Đ đi u khi n phiên làm vi c. Chương trình này ch y ngay sau khi tên ngư i dùng và m t kh u đư c h th ng xác nh n là đúng. như Konsole.14: C u hình các thanh panel Hình 8.8.1.15: Thay đ i màn hình 8.6 Đi u khi n phiên làm vi c1 Phiên làm vi c (ti ng Anh là session) có th t m đ nh nghĩa là quá trình làm vi c c a ngư i dùng b t đ u t lúc vào môi trư ng làm vi c đ n lúc thoát ra.1 B t đ u làm vi c v i KDE 201 Hình 8. màu và thi t l p chu t. và đ ng th i cho phép ph c h i tr ng thái c a phiên làm vi c cu i cùng trong l n đăng nh p sau. • 1 ng d ng đang ch y. nh n n. Trình qu n lý phiên làm vi c có th ph c h i các thi t l p sau: • Các thi t l p trang trí và tính năng. Session . như phông ch . t đi n Stardict hay OpenOffice.

chương trình b o v màn hình2 b t đ u ch y. 2 Screen Saver .16: So n th o trình đơn chính Tuy nhiên. h p tho i này b n c n nh p vào m t kh u c a mình. Save Session — lưu tr ng thái c a phiên làm vi c hi n t i. Logout — thoát ra kh i KDE khi k t thúc công vi c ho c đ đăng nh p vào môi trư ng làm vi c khác. n u b n ch y câu l nh trình so n th o vim t m t c a s terminal. thì Session Manager không th ph c h i trình so n th o này. thông thư ng là <Ctrl>+<Alt>+<Del> ho c dùng nút Lock trên thanh panel (n u có). kh i đ ng l i. Phím nóng theo m c đ nh đ thoát kh i KDE là <Ctrl>+<Alt>+<Del> (chương trình s h i l i b n có ch c ch n mu n thoát ra không) ho c <Ctrl>+<Alt>+<Shift>+<Del> (thoát th ng. c n nh n chu t ho c nh n bàn phím đ hi n ra h p tho i m khóa. Tr ng thái này s đư c ph c h i vào l n đăng nh p sau. M i câu l nh đi u khi n tr c ti p phiên làm vi c n m trong th Leave c a trình đơn chính. chương trình không h i l i). B n có th s d ng phím nóng xác đ nh trong Personal Settings. Đ m khóa màn hình. Khi khóa màn hình. 3. c n chú ý là b n không th lưu và ph c h i nh ng ng d ng mà Session Manager không qu n lý. Ví d .202 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. Lock — khóa màn hình c a b n. 1. Trên thanh panel nút đ thoát ra thư ng n m c nh nút Lock. 2. N u đã s d ng KDM đ đăng nh p vào thì b n s có m t vài l a ch n khác: t t máy.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful