1

1. PHÖÔNG PHAÙP CÔ BAÛN
ÑEÅ CHÖÙNG MINH BAÁT ÑAÚNG THÖÙC
A. TÍNH CHAÁT BAÁT ÑAÚNG THÖÙC
1. Ñònh nghóa :
• Baát ñaúng thöùc laø heä thöù c coù moät trong caùc daïng :
A > B ⇔ A – B > 0 hay A < B ⇔ A – B < 0
A ≥ B ⇔ A – B ≥ 0 hay A ≤ B ⇔ A – B ≤ 0 (daïng suy roäng)
Trong ñoù A, B laø caù c bieåu thöù c chöùa bieán soá hay caùc soá.
2. Tính chaát cô baûn :
2.1 a > 0 ⇔ a + m > b + m
2.2 Neáu m > 0 thì : a > b ⇔ am > bm
Neáu m < 0 thì : a > b ⇔ am < bm
3. Vaøi tính chaát khaùc :
3.1 Neáu a > b thì b < a
3.2 Neáu a > b vaø b > c thì a > c
3.3 Neáu a > b vaø c > d thì a + c > b + d (tính chaát naøy khoâng aùp
duïng cho pheùp tröø hai ñaúng thöùc cuøng chieàu)
3.4 Neáu a > b > 0 vaø c > d > 0 thì ac > bd
3.5 Neáu a > b vaø ab > 0 thì <
1 1
a b

3.6 Neáu a > b > 0 vaø n laø soá nguyeân döông thì : a
n
> b
n

3.7 Neáu a > b > 0 vaø n laø soá nguyeân döông thì : >
n n
a b
Ghi chuù :
Caùc tính chaát neâu treân vaãn ñöôïc söû duïng ñoái vôùi caùc baát ñaúng thöùc
suy roäng.
4. Vaøi caùch thoâng thöôøng ñeå chöùng minh baát ñaúng thöùc :
• Döïa vaøo ñònh nghóa (xeùt hieäu hai veá)
• Duøng phöông phaùp bieán ñoåi töông ñöông
• Döïa vaøo caùc baát ñaúng thöùc ñuùng ñaõ bieát
… hoaëc phoái hôïp caùc phöông phaùp naøy.


2
B. PHÖÔNG PHAÙP DÖÏA VAØO ÑÒNH NGHÓA
Muoán chöùng minh baát ñaúng thöùc A ≥ B ta xeùt hieäu A – B vaø
chöùng minh A – B ≥ 0
Löu yù :
A
2
≥ 0 A
2
+ B
2
≥ 0
Vaø caùc haè ng baát ñaúng thöùc :
(A ± B)
2
= A
2
± 2AB + B
2
≥ 0
(A + B + C)
2
= A
2
+ B
2
+ C
2
+ 2(AB + BC + CA) ≥ 0
1.1
Chöùng minh caùc baát ñaúng thöùc :
1. x
4
+ y
4
≥ x
3
y + xy
3
2. x
4
+ y
4
+ 2 ≥ 4xy
1.2
1. Cho hai soá döông x, y chöù ng minh baát ñaúng thöùc :
x
3
+ y
3
≥ x
2
y + xy
2

2. Cho hai soá döông x, y thoûa ñieàu kieän : x
3
+ y
3
= x – y.
Chöùng minh baát ñaúng thöùc : x
2
+ xy + y
2
< 1
1.3
Chöùng minh caùc baát ñaúng thöùc :
1. a
2
+ b
2
+ 1 ≥ ab + a + b 2.
2
2 2
a
b c ab 2bc ca
4
+ + ≥ + −
1.4
Chöùng minh baát ñaúng thöùc : x
2
+ y
2
+ 4 ≥ 2(x + y) + xy
Ñaúng thöùc xaûy ra khi naøo ?
Gôïi yù :
Tach –2x thanh x – 8x, dua hieu hai ve ve danu :
⎛ ⎞ ⎛ ⎞
− + + −
⎜ ⎟ ⎜ ⎟
⎝ ⎠ ⎝ ⎠
2 2
1 3 1
2 2
x x
y
1.5
Chöùng minh raèng neáu abc = 1 vaø a
3
> 36 thì :
2
2 2
3
+ + > + +
a
b c ab bc ca


3
Gôïi yù :
Tach
2
3
a
thanh +
2 2
4 12
a a
. Bua hieu hai ve ve danu :
− ⎛ ⎞
− − +
⎜ ⎟
⎝ ⎠
2
3
36
2 12
a a
b c
a

C. PHÖÔNG PHAÙP BIEÁN ÑOÅI TÖÔNG ÑÖÔNG
Duøng caùc tính chaát cuûa baát ñaúng thöùc ñeå bieán ñoåi baát ñaúng thöùc phaûi
chöùng minh töông ñöông vôùi moät baát ñaúng thöùc maø ta bieát laø ñuùng.
Caàn löu yù caùc bieán ñoåi töông ñöông coù ñieàu kieän, chaúng haïn :
A
2
> B
2
⇔ A > B trong ñieàu kieän A, B > 0
m > n ⇔ A
m
> A
n
trong ñieàu kieän A > 1 vaø m, n nguyeân döông
1.6
Chöùng minh caùc baát ñaúng thöùc :
1. (a
2
+ b
2
)(x
2
+ y
2
) ≥ (ax – by)
2

2. x + y + z ≥ + + xy yz zx (vôùi x, y, z ≥ 0)
1.7
Chöùng minh baát ñaúng thöùc : (a
6
+ b
6
)(a
4
+ b
4
) ≤ 2(a
10
+ b
10
)
1.8
Cho ba soá döông a, b, c . Chöùng minh raè ng :
1. Neáu <
a
1
b
thì
+
<
+
a a c
b b c

2. Neáu >
a
1
b
thì
+
>
+
a a c
b b c

1.9
Cho hai soá döông a vaø b vaø ≤
x y
a b
. Chöùng minh raèng :
+
≤ ≤
+
x x y y
a a b b

1.10
1. Goïi a, b, c laø ñoä daøi ba caïnh moät tam giaùc. Chöùng minh raèng :
< <
+ + + + +
a a 2a
a b c b c a b c

2. Suy ra : < + + <
+ + +
a b c
1 2
b c c a a b



4
Höôùng daãn :
2.

< <

+ + + + +


< <

+ + + + +


< <

+ + + + +

a a 2a
a b c b c a b c
b b 2b
a b c c a a b c
c c 2c
a b c a b a b c
⇒ < + < <
+ + +
a b c
1 2
b c c a a b

1.11
Goïi a, b, c laø ñoä daøi ba caïnh moät tam giaùc vôùi a ≥ b. Chöùng minh raèng :
a(a
2
– 3ab – c
2
) ≤ b(b
2
– 3ab – c
2
)
1.12
Cho hai soá döông x, y thoûa ñieàu kieän x + y = 1 . Chöùng minh raèng :
⎛ ⎞
⎛ ⎞
+ + ≥
⎜ ⎟⎜ ⎟
⎝ ⎠
⎝ ⎠
1 1
1 1 9
x y

Höôùng daãn :
Tronu dieu kien x > O, v > O va x + v = 1 ta co :
(x + 1)(v + 1) ≥ Oxv ⇔ xv + x + v + 1 ≥ Oxv
⇔ 2 ≥ 8xv ⇔ 1 ≥ 4xv ⇔ (x + v)
2
≥ 4xv ⇔ (x – v)
2
≥ O
1.13
Cho a > b > 0 vaø hai soá nguyeân döông m vaø n vôùi m > n. Chöù ng minh
raèng :
− −
>
+ +
m m n n
m m n n
a b a b
a b a b

1.14
Cho ba soá döông x, y, z vôùi x > z vaø y > z. Chöùng minh raèng :
− + − ≤ z(x z) z(y z) xy
1.15
Cho ba soá döông x, y, z thoûa ñieàu kieän : x
3
+ y
3
+ z
3
= 1.
1. Chöùng minh baát ñaúng thöùc : ≥

2
3
2
x
2x
1 x

2. Suy ra : + + >
− − −
2 2 2
2 2 2
x y z
2
1 x 1 y 1 z

Gôïi yù :
2. Luu v danu thuc khonu xav ra.


5
1.16
Cho xy ≥ 1 , chöùng minh baát ñaúng thöùc : + − ≥
+ + +
2 2
1 1 2
0
1 x 1 y 1 xy

Höôùng daãn :
Tronu dieu kien xv ≥ 1
Bat danu thuc tuJnu duJnu vJi :
⎛ ⎞ ⎛ ⎞
− + −
⎜ ⎟ ⎜ ⎟
+ + + +
⎝ ⎠ ⎝ ⎠
2 2
1 1 1 1
1 x 1 xy 1 y 1 xy
≥ O ⇔ ………… ⇔

− −

+ + +
2
2 2
(x y) (xy 1)
0
(1 x )(1 y )(1 xy)
⇔ xv – 1 ≥ O
1.17
Cho x ≥ y ≥ z > 0. Chöùng minh raèng :
⎛ ⎞ ⎛ ⎞
+ + + ≤ + +
⎜ ⎟ ⎜ ⎟
⎝ ⎠ ⎝ ⎠
1 1 1 1 1
y (z x) (z x)
z x y z x

Höôùng daãn :
Tronu dieu kien x ≥ v ≥ / > O, chunu minh bat danu thuc tuJnu duJnu vJi
v
2
+ /x ≤ v/ + xv ⇔ (v – x)(v – /) ≤ O
1.18
Tìm caùc soá nguyeân x, y, z thoûa baát ñaúng thöùc :
x
2
+ y
2
+ z
2
< xy + 3y + 2z – 3
Höôùng daãn :
0o x, v, / la so nuuven, bat danu thuc tuJnu duJnu vJi :
x
2
+ v
2
+ /
2
– xv – 8v – 2/ + 8 ≤ ·1

( )
2 2
2 2
3 1 2 1 0
4 4
y y
x xy y z z
⎛ ⎞ ⎛ ⎞
− + + − + + − + ≤
⎜ ⎟ ⎜ ⎟
⎝ ⎠ ⎝ ⎠


2 2
2
3 1 ( 1) 0
2 2
y y
x z
⎛ ⎞ ⎛ ⎞
− + − + − ≤
⎜ ⎟ ⎜ ⎟
⎝ ⎠ ⎝ ⎠

Tim duJc : x = 1 , v = 2 , / = 1


6
D. PHÖÔNG PHAÙP TOÅNG HÔÏP
Döïa vaøo caùc tính chaát cuûa baát ñaúng thöùc vaø caùc haè ng baát ñaúng thöùc baèng
suy dieãn ñeå tìm ra baát ñaúng thöùc phaûi chöùng minh.
Ta thöôøng duøng caùc boå ñeà sau :
A
2
+ B
2
≥ 2AB (A + B)
2
≥ 4AB
+ + ⎛ ⎞

⎜ ⎟
⎝ ⎠
2
2 2
A B A B
2 2

A +
1
A
≥ 2 (vôùi A > 0) +
A B
B A
≥ 2 (vôùi AB > 0)
+ ≥
+
1 1 4
A B A B
(vôùi A, B > 0) …
1.19
Chöùng minh baát ñaúng thöùc :
x
2
+ y
2
+ z
2
+ t
2
≥ (x + y)(z + t)
1.20
Chöùng minh raèng :
1. Neáu a + b > 2 thì a
2
+ b
2
> 2
2. Neáu a
2
+ b
2
≤ 2 thì a + b ≤ 2
1.21
Chöùng minh baát ñaúng thöùc :
x
4
+ y
4
+ z
4
≥ xyz(x + y + z)
1.22
Chöùng minh raèng neáu x
2
+ y
2
= 1 thì : - 2 ≤ x + y ≤ 2
1.23
Chöùng minh raèng : a
2
+ b
2
+ c
2
= 1 thì : −
1
2
≤ ab + bc + ca ≤ 1
Höôùng daãn :
vJi a
2
+ b
2
+ c
2
= 1 ta co :
(a + b + c)
2
= a
2
+ b
2
+ c
2
+ 2(ab + bc + ca) ≥ O
hav
1 + 2(ab + bc + ca) ≥ O
ab + bc + ca ≥ ·
1
2
(1)


7
Mat khac :
⎫ + ≥

+ ≥


+ ≥

2 2
2 2
2 2
a b 2ab
b c 2bc
c a 2ca
⇒ a
2
+ b
2
+ c
2
≥ ab + bc + ca
hav ab + bc + ca ≤ 1 (2)
1.24
Cho hai soá khoâng aâm a, b. Chöù ng minh raèng : (a + b)(ab + 1) ≥ 4ab
1.25
Cho ba soá khoâng aâm x, y, z. Chöùng minh raèng :
(x + y)(y + z)(z + x) ≥ 8xyz
1.26
Chöùng minh baát ñaúng thöùc :
(x + y)
2
(y + z)
2
≥ 4xyz(x + y + z)
Höôùng daãn :
(x + v)
2
(v + /)
2
= (xv + v
2
+ /x + v/)
2

= í(x + v + /)v + /x|
2
≥ 4(x + v + /)v./x = 4xv/(x + v + /)
1.27
Cho ba soá döông x, y, z thoûa ñieàu kieän : x + y + z = 1
Chöùng minh raèng : y + z ≥ 16xyz
Höôùng daãn :
1
2
= íx + (v + /)|
2
≥ 4x(v + /) ma v + / > O
1(v + /) ≥ 4x(v + /)
2
ma (v + /)
2
≥ 4v/
v + / ≥ 4x.4v/ = 1Gxv/
1.28
1. Cho ba soá döông x, y, z. Chöùng minh raèng :
+ + +
+ + ≥
x y y z z x
6
z x y

2. Goïi a, b, c laø ñoä daøi ba caïnh moät tam giaùc. Chöùng minh :
+ +
+ − + − + −
2a 2b 2c
b c a c a b a b c
≥ 6
Höôùng daãn :
2. Bat : b + c – a = x ; c + a – b = v ; a + b – c = / thi :
2a = v + / ; 2b = / + x ; 2c = x + v
van dunu ket uua cua cau (1)


8
1.29
Cho boán soá döông x, y, z, t thoûa ñieàu kieän : xyzt = 1 . Chöùng minh raèng
x
2
+ y
2
+ z
2
+ t
2
+ x(y + z) + y(z + t) + z(t + x) + t(x + y) ≥ 12
Gôïi yù :
x, v, /, t > O va xv/t = 1 cho /t = >
1
0
xy
; xv + /t = xv +
1
xy
≥ 2
1.30
Cho ba soá döông x, y, z thoûa ñieàu kieän : + =
1 1 2
x y z

Chöùng minh baát ñaúng thöùc :
+ +
+
− −
x z z y
2x z 2y z
≥ 4
Höôùng daãn :
Tinh / theo x, v : / =
+
2xy
x y
. The vao ve trai cua bat danu thuc µhai
chunu minh roi bien doi :
x z z y x 3y y 3x 1 3 y 1 3 x
. .
2x z 2y z 2x 2y 2 2 x 2 2 y
+ + + +
+ = + = + + +
− −

=
⎛ ⎞
⎛ ⎞
+ + + ≥ + =
⎜ ⎟ ⎜ ⎟
⎝ ⎠
⎝ ⎠
1 1 3 x y 3
1 .2 4
2 2 2 y x 2

1.31
Cho ba soá döông x, y, z .
1. Chöùng minh baát ñaúng thöùc :
+

+
xy x y
x y 4

2. Suy ra :
+ +
+ + ≤
+ + +
1 1 1 x y z
1 1 1 1 1 1
2
x y y z z x

Gôïi yù :
2. = =
+
+
+
1 1 xy
1 1 x y
x y
x y xy

+ x y
4



9
1.32
1. Cho hai soá döông x, y . Chöù ng minh raèng : + ≥
+
1 1 4
x y x y

Ñaúng thöùc xaûy ra luùc naøo ?
2. Goïi a, b, c laø ñoä daøi ba caï nh moät tam giaùc vaø p laø nöûa chu vi.
Chöùng minh raèng :
⎛ ⎞
+ + ≥ + +
⎜ ⎟
− − −
⎝ ⎠
1 1 1 1 1 1
2
p a p b p c a b c

Ñaúng thöùc xaûy ra luùc tam giaùc coù ñaëc ñieå m gì ?
1.33
Goïi a, b, c laø ñoä daøi ba caïnh moät tam giaùc . Chöùng minh baát ñaúng thöùc :
+ + > + +
+ − + − + −
1 1 1 1 1 1
a b c b c a c a b a b c

Höôùng daãn :
0o bat danu thuc uiua do dai ba canh mot tam uiac, ta co :
a + b – c > O b + c – a > O c + a – b > O
hen : +
+ − + −
1 1
a b c b c a
≥ =
+ − + + −
4 2
a b c b c a b
(1)
TuJnu tu : + ≥
+ − + −
1 1 2
b c a c a b c
(2)
+ ≥
+ − + −
1 1 2
c a b a b c a
(8)
Tu (1), (2), (8) suv ra dieu µhai chunu minh.
1.34
Cho hai soá döông x,y thoûa ñieàu kieän x+y =1. Chöùng minh baát ñaúng thöùc :
+ ≥
+
2 2
1 1
6
xy x y

Höôùng daãn :
· 0unu hanu bat danu thuc : (x + v)
2
≥ 4xv tim duJc : ≥
1
4
xy

· van dunu bat danu thuc : + ≥
+
1 1 4
a b a b
(vJi a, b > O) :
⎛ ⎞
+ = + + ≥ +
⎜ ⎟
+ + +
⎝ ⎠
2 2 2 2 2
1 1 1 1 1 1 4
xy x y 2xy 2xy x y 2xy (x y)



10
1.35
Cho ba soá x, y, z thoûa hai ñieàu kieän :
x + y + z = 2 vaø xy + yz + zx = 1
Chöùng minh raèng moãi soá x, y, z ñeàu thuoä c ñoaïn
4
0;
3
⎡ ⎤
⎢ ⎥
⎣ ⎦

Höôùng daãn :
x + v + / = 2 ⇔ 2 – x = v + /
(2 – x)
2
= (v + /)
2
≥ 4v/
4v/ = 4í1 – x(v + /)| = 4í1 – x(2 – x)|
(2 – x)
2
≥ 4(x – 1)
2
⇔ x(8x – 4) ≤ O ⇔ O ≤ x ≤
4
3

TuJnu tu vJi v va /.
1.36
1. Chöùng minh baát ñaúng thöùc :
+ + ⎛ ⎞

⎜ ⎟
⎝ ⎠
2
2 2
a b a b
2 2

2. Vaän duïng ñeå chöù ng minh raèng neáu coù + + + = + 1 x 1 y 2 1 z
thì coù : x + y ≥ 2z
1.37
Cho hai soá döông x, y thoû a ñieàu kieän x + y = 1. Chöùng minh raèng :
⎛ ⎞
⎛ ⎞
+ + + ≥
⎜ ⎟ ⎜ ⎟
⎝ ⎠
⎝ ⎠
2
2
1 1 25
x y
x y 2

Höôùng daãn :
van dunu bat danu thuc :
+ + ⎛ ⎞

⎜ ⎟
⎝ ⎠
2
2 2
a b a b
2 2


2 2
2
1 1 1 1 1 1
x y x y
2 x y 4 x y
⎡ ⎤
⎛ ⎞ ⎛ ⎞
⎛ ⎞
+ + + ≥ + + + ⎢ ⎥
⎜ ⎟ ⎜ ⎟ ⎜ ⎟
⎝ ⎠
⎢ ⎥ ⎝ ⎠ ⎝ ⎠
⎣ ⎦

( )
2
1 x y
x y
4 xy
⎡ ⎤ +
= + +
⎢ ⎥
⎣ ⎦
=
2
1 1
1
4 xy
⎛ ⎞
+
⎜ ⎟
⎝ ⎠
(do x + v = 1)
Mat khac : (x + v)
2
≥ 4xv hav 1 ≥ 4xv ⇒ ≥
1
4
xy
(do xv > O)
hen : ( )
⎛ ⎞
⎛ ⎞
+ + + ≥ + =
⎜ ⎟ ⎜ ⎟
⎝ ⎠
⎝ ⎠
2
2
2 1 1 1 25
x y 1 4
x y 2 2



11
1.38
1. Chöùng minh baát ñaúng thöùc :
+ + + + ⎛ ⎞

⎜ ⎟
⎝ ⎠
2
2 2 2
a b c a b c
3 3

2. Cho ba soá döông x, y, z thoû a ñieàu kieän x + y + z = 1.
Chöùng minh raèng :
⎛ ⎞
⎛ ⎞ ⎛ ⎞
+ + + + + ≥
⎜ ⎟ ⎜ ⎟ ⎜ ⎟
⎝ ⎠ ⎝ ⎠
⎝ ⎠
2
2 2
1 1 1
x y z 33
x y z

Höôùng daãn :
2.
⎛ ⎞ ⎛ ⎞
⎛ ⎞ ⎛ ⎞
+ + + + + ≥ + + + + +
⎜ ⎟ ⎜ ⎟ ⎜ ⎟ ⎜ ⎟
⎝ ⎠ ⎝ ⎠
⎝ ⎠ ⎝ ⎠
2 2
2 2
1 1 1 1 1 1 1
x y z x y z
x y z 3 x y z

= ( )
⎡ ⎤ ⎛ ⎞ ⎛ ⎞ + + + + + +
+ + + + + = + + +
⎢ ⎥ ⎜ ⎟ ⎜ ⎟
⎝ ⎠ ⎝ ⎠ ⎣ ⎦
2
2
1 1 1 1 1 x y z x y z x y z
x y z 1
3 x y z 3 x y z

= ( )
⎡ ⎤ ⎛ ⎞ ⎛ ⎞
⎛ ⎞
+ + + + + + + + + ≥ + + + + + +
⎢ ⎥ ⎜ ⎟ ⎜ ⎟ ⎜ ⎟
⎝ ⎠
⎝ ⎠ ⎝ ⎠ ⎣ ⎦
2
2 1 x y y z z x 1
1 (1 1 1) 1 1 1 1 2 2 2
3 y x z y x z 3

= >
2
1
.10 33
3

1.39
1. Cho a > b > 0, so saùnh hai soá :
A =
+
+ +
2
1 a
1 a a
B =
+
+ +
2
1 b
1 b b

2. So saùnh hai soá :
A = + 1999 2001 B = 2 2000
1.40
Cho hai soá nguyeân m vaø n vôùi m > n. Chöùng minh raèng :
1. Neáu 0 < x < 1 thì x
m
< x
n

2. Neáu x > 1 thì x
m
> x
n

Höôùng daãn :
Bat k = m – n > O
1. heu O · x · 1 thi : O · x
k
· 1
k
va O · x
n

hen : x
n
.x
k
· x
n
.1
k
hav x
n
.x
m – n
· x
n
.1
k

x
m
· x
n

2. heu x > 1 thi :
hen : x
n
.x
k
> x
n
.1
k
hav x
n + k
> x
n

x
m
> x
n



12
1.41
1. Chöùng minh baát ñaúng thöùc : a
12
– a
9
+ a
4
– a + 1 > 0
2. Chöùng minh raèng neáu coù baá t ñaúng thöùc : y ≥ x
3
+ x
2
+ |x| + 1
thì coù baát ñaúng thöùc : x
2
+ y
2
≥ 1
1.42
Cho –1 ≤ x ≤ 1 vaø soá nguyeân döông n, chöùng minh raèng :
(1 + x)
n
+ (1 – x)
n
≤ 2
n

Gôïi yù :
Tu –1 ≤ x ≤ 1 suv ra : O ≤
+ 1 x
2
≤ 1 va O ≤
− 1 x
2
≤ 1
hen :
+ + ⎛ ⎞

⎜ ⎟
⎝ ⎠
n
1 x 1 x
2 2

− − ⎛ ⎞
<
⎜ ⎟
⎝ ⎠
n
1 x 1 x
2 2

1.43
Cho ba soá khoâng aâm thoûa ñieàu kieän : x + y + z = 1
Chöùng minh baát ñaúng thöùc : 4(1 – x)(1 – y)(1 – z) ≤ x + 2y + z
Ñaúng thöùc xaûy ra khi naøo ?
Höôùng daãn :
0o x + v + / = 1, ta co : 1 – x = v + /
0o O ≤ v ≤ 1 , ta co : O ≤ 1 – v
2
≤ 1
Tu hanu bat danu thuc : (a + b)
2
≥ 4ab
4(1 – x)(1 – v)(1 – /) = 4í(v + /)(1 – /)|.(1 – v) ≤
≤ (v + / + 1 – /)
2
.(1 – v) = (1 + v)
2
(1 – v) = (1 – v
2
)(1 + v) ≤
≤ 1 + v = x + v + / + v = x + 2v + /
Banu thuc xav ra khi va chi khi :
2
1 x 1 z
(1 y )(1 y) 1 y
x y z 1
− = − ⎧

− + = +


+ + =

⇔ x = / =
1
2
; v = O
1.44
Cho x
2
+ y
2
+ z
2
= 1 , chöùng minh baát ñaúng thöùc :
xyz + 2(xy + yz + zx + x + y + z + 1) ≥ 0
Höôùng daãn :
Tronu dieu kien : x
2
+ v
2
+ /
2
= 1 bien doi ve trai thanh :
A = (xv/ + xv + v/ + /x + x + v + / + 1) + (xv + v/ + /x + x + v + / + 1)
Ma :


13
xv/ + xv + v/ + /x + x + v + / + 1 = (x + 1)(v + 1)(/ + 1) (1)
va
xv + v/ + /x + x + v + / + 1 = x
2
+ v
2
+ /
2
+ xv + v/ + /x + x + v + /
=
2
(x y z 1)
2
+ + +
(2)
Ma ¦x¦ ≤ 1 , ¦v¦ ≤ 1 , ¦/¦ ≤ 1 suv ra dieu µhai chunu minh.
1.45
Chöùng minh raèng neáu a, b, c laø ñoä daøi ba caïnh moä t tam giaùc thì :
ab + bc + ca ≤ a
2
+ b
2
+ c
2
< 2(ab + bc + ca)
Gôïi yù :
a · b + c va a > O ⇒ a
2
· a(b + c) hav a
2
· ab + ca
1.46
Goïi a, b, c laø ñoä daøi ba caïnh moät tam giaùc . Chöùng minh baát ñaúng thöùc :
abc ≥ (a + b – c)(b + c – a)(c + a – b)
Höôùng daãn :
a, b, c > O, a + b > c, b + c > a, c + a > b
a
2
≥ a
2
– (b – c)
2
hav a
2
≥ (a + b – c)(c + a – b) (1)
TuJnu tu :
b
2
≥ (b + c – a)(a + b – c) (2) c
2
= (c + a – b)(b + c – a) (8)
1.47
Goïi a, b, c laø ñoä daøi ba caïnh moät tam giaùc vôùi a ≤ b ≤ c.
Chöùng minh baát ñaúng thöùc : (a + b + c)
2
≤ 9bc
Höôùng daãn :
0o a ≤ b nen : (a + b + c)
2
≤ (2b + c)
2

Ta chunu minh bat danu thuc : (2b + c)
2
≤ Obc
Xet hieu hai ve : (2b + c)
2
– Obc = (b – c)(4b – c)
Ma b ≤ c nen b – c ≤ O, do do ta con µhai chunu minh : 4b – c ≥ O
0o a ≤ b nen :
4b – c = 2b + (b + b – c) ≥ 2b + (a + b · c)
Ma a + b – c > O nen :
4b – c ≥ 2b + (a + b – c) > O
Bat danu thuc duJc chunu minh.


14
1.48
Goïi a, b, c laø ñoä daøi ba caïnh moät tam giaùc coù chu vi laø 2. Chöùng minh
raèng : a
2
+ b
2
+ c
2
+ 2abc < 2
Höôùng daãn :
TruJc het chunu minh : a · 1; b · 1 ; c · 1
Be co :
(1 – a)(1 – b)(1 – c) > O ⇔ 1 – (a + b + c) + ab + bc + ca – abc > O
Ma a + b + c = 2, nen : ·1 + ab + bc + ca – abc > O
van dunu hanu danu thuc : (a + b + c)
2
= a
2
+ b
2
+ c
2
+ 2(ab + bc + ca)
ab + bc + ca =
2 2 2 2 2 2 2
(a b c) (a b c ) a b c
2
2 2
+ + − + + + +
= −
Ta co : ·1 + 2 ·
2 2 2
a b c
abc 0
2
+ +
− >
hav 2 – (a
2
+ b
2
+ c
2
) – 2abc > O
⇔ a
2
+ b
2
+ c
2
+ 2abc · 2
























15
2. VAØI BAÁT ÑAÚNG THÖÙC
THÖÔØNG DUØNG
A. BAÁT ÑAÚNG THÖÙC CAUCHY
1. Ñònh lyù :
• Vôùi hai soá khoâng aâm a vaø b, ta coù baát ñaúng thöùc :
a b
ab
2
+

Ñaúng thöùc xaûy ra khi vaø chæ khi a = b
2. Heä quaû :
• Neáu a ≥ 0, b ≥ 0 vaø toång a + b = k (haèng) thì tích ab lôùn
nhaát khi vaø chæ khi a = b :
max(ab) =
2
k
4
⇔ a = b
Trong caùc hình chöõ nhaät coù chu vi baèng nhau thì hình vuoâng coù
dieän tích lôùn nhaát.
• Neáu a ≥ b, b ≥ 0 vaø tích ab = k (haèng) thì toång a + b nhoû
nhaát khi vaø chæ khi a = b
min(a + b) = 2 k ⇔ a = b
Trong caùc hình chöõ nhaät coù dieän tích baèng nhau thì hình vuoâng coù
chu vi nhoû nhaát.
3. Toång quaùt :
• Vôùi a
1
, a
2
, …, a
n
laø n soá khoâng aâm, ta coù baát ñaúng thöùc :
1 2 n
n
1 2 n
a a ... a
a a ...a
n
+ + +

Ñaúng thöùc xaûy ra khi vaø chæ khi : a
1
= a
2
= … = a
n


2.1
1. Chöùng minh baát ñaúng thöù c Cauchy cho hai soá khoâng aâm :
a b
ab
2
+

2. Vaän duïng ñeå chöù ng minh baát ñaúng thöùc Cauhy coù boán soá khoâng aâm, ba
soá khoâng aâm :
4
a b c d
abcd
4
+ + +

3
a b c
abc
3
+ +



16
2.2
1. Cho ba soá khoâng aâm a, b, c. Chöùng minh baát ñaúng thöùc :
(a + b)(b + c)(c + a) ≥ 8abc
2. Cho a, b, c ≥ 0 vaø a + b + c = 1, chöù ng minh baát ñaúng thöùc :
a
4
+ b
4
+ c
4
≥ abc
2.3
1. Chöùng minh raèng, neáu x > 1 thì :
x
2
x 1



2. Cho x > 1 vaø y > 1, chöù ng minh baát ñaúng thöùc :
2 2
x y
y 1 x 1
+
− −
≥ 8
2.4
1. Chöùng minh baát ñaúng thöùc :
2
2
a 5
a 1
+
+
≥ 4
2. Cho a ≥ 1 vaø b ≥ 1, chöùng minh baát ñaúng thöùc : a b 1 b a 1 − + − ≤ ab
Gôïi yù :
1.
2
2
2 2
a 5 4
a 1
a 1 a 1
+
= + +
+ +
2. a 1 (a 1).1 − = −
2.5
1. Cho a, b, c ≥ -
1
4
vaø a + b + c = 1. Chöùng minh baát ñaúng thöùc :
4a 1 4b 1 4c 1 5 + + + + + <
2. Cho a, b, c > 0, Chöù ng minh baát ñaúng thöùc :
2 2 2
1 1 1 a b c
a bc b ca c ab 2abc
+ +
+ + ≤
+ + +

Höôùng daãn :
1. Luu v danu thuc khonu xav ra.
2. a
2
+ bc ≥ 2
2
a bc = 2a bc ⇒
2
1
a bc +

1
2a bc



17
2.6
Cho ba soá döông x, y, z vôùi x > z vaø y > z.
Chöùng minh baát ñaúng thöùc : z(x z) z(y z) xy − + − ≤
Höôùng daãn :
Binh µhuJnu hai ve duJc :
/(x – /) + /(v – /) + 2 z(x z).z(y z) − − ≤ xv
⇔ 2/ (x z)(y z) − − ≤ 2/
2
+ xv – v/ – /x
⇔ 2/ (x z)(y z) − − ≤ /
2
+ (x – /)(v – /)
Bav la bat danu thuc dunu theo bat danu thuc Cauchv vJi hai so duJnu /
2

va (x – /)(v – /)
2.7
Goïi a, b, c laø ba caïnh moät tam giaùc vaø p laø nöûa chu vi
a b c
p
2
+ + ⎛ ⎞
=
⎜ ⎟
⎝ ⎠
.
Chöùng minh baát ñaúng thöùc :
(p – a)(p – b)(p – c) ≤
1
abc
8

2.8
Goïi R, r vaø S laàn löôït laø baùn kính ñöôøng troøn ngoaïi tieáp, baùn kính ñöôøng
troøn noäi tieáp vaø dieän tích moät tam giaùc vuoâng. Chöùng minh raèng :
R + r ≥ 2S
Höôùng daãn :
0oi a la do dai canh huven, b va c la do dai hai canh uoc vuonu
R =
a
2
S =
1
(a b c)r
2
+ + va S =
1
bc
2

r =
bc
a b c + +

hen :
R + r =
2
a bc a(a b c) 2bc a ab ca 2bc
2 a b c 2(a b c) 2(a b c)
+ + + + + +
+ = =
+ + + + + +

Ma theo dinh li Fitauo thi : a
2
= b
2
+ c
2
nen
R + r =
2 2 2
b c ab ac 2bc (b c) a(b c)
2(a b c) 2(a b c)
+ + + + + + +
=
+ + + +

=
(b c)(a b c) b c
2(a b c) 2
+ + + +
=
+ +

van dunu bat danu thuc Cauchv cho hai so duJnu b, c:


18
R + r =
b c
2
+
≥ bc 2S = (do S =
1
bc
2
)
2.9
1. Cho ba soá döông a, b, c . Chöùng minh baát ñaúng thöùc :
(a + b + c)
1 1 1
a b c
⎛ ⎞
+ +
⎜ ⎟
⎝ ⎠
≤ 9
2. Vaän duïng keát quaû ñoù ñeå chöù ng minh baát ñaúng thöùc :
x y z 3
y z z x x y 2
+ + ≥
+ + +

vôùi x, y, z laø ba soá döông.
Gôïi yù :
van dunu bat danu thuc Cauchv vJi ba so duJnu :
3
3
a b c 3 abc
1 1 1 1 1 1
3 . .
a b c a b c

+ + ≥


+ + ≥


⇒ ( )
1 1 1
a b c
a b c
⎛ ⎞
+ + + +
⎜ ⎟
⎝ ⎠
≥ O
2.10
1. Cho x ≥ 0 vaø y ≥ 0. Chöùng minh baát ñaúng thöùc : 3x
2
+ 7y
2
> 9xy
2

2. Cho ba soá khoâng aâm a, b, c. Chöùng minh baát ñaúng thöùc :
a
3
+ b
3
+ c
3
≥ a
2 2 2
bc b ca c ab + +
Gôïi yù :
1. van dunu bat danu thuc Cauchv cho ba so khonu am :
8x
8
+ 7v
8
= 8x
8
+8v
8
+ 4v
8

3 3 3
3
3x .3y .4y =
2 2 3
3xy 3 .4 >8xv
2 3 3
3 = Oxv
2

2. a
8
+ b
8
+ c
8
≥ 8abc ⇔ 2(a
8
+ b
8
+ c
8
) ≥ a
8
+ b
8
+ c
8
+ 8abc
= (a
8
+ abc) + (b
8
+ abc) + (c
8
+ abc)
a
8
+ abc ≥ 2
3 2
a abc 2a bc =
b
8
+ abc ≥ 2b
2
ca c
2
+ abc ≥ 2c
2
ab ……
a
8
+ b
8
+ c
8
≥ a
2 2 2
bc b ca c ab + +


19
2.11
Chöùng minh caùc baát ñaúng thöùc sau ñaây :
1. 4(x
2
+ y
2
)
3
≥ 27x
2
y
4

2.
6 9
x y
4
+
≥ 3x
2
y
3
– 16 (vôùi y ≥ 0)
Gôïi yù :
van dunu bat danu thuc Cauchv vJi ba so khonu am :
1. x
2
+ v
2
= x
2
+
2 2
y y
2 2
+ ≥ 8
2 2
2
3
y y
x . .
2 2

2.
6 9
x y
4
+
≥ 8x
2
v
2
– 1G ⇔ x
G
+ v
O
+ G4 ≥ 12x
2
v
8

x
G
+ v
O
+ G4 = (x
2
)
8
+ (v
8
)
8
+ 4
8
≥ 8
6 9 3
3
x .y .4 …
2.12
Cho ba soá döông x, y, z thoaû ñieàu kieän :
1 1 1
2
1 x 1 y 1 z
+ + ≥
+ + +

Chöùng minh raèng : xyz ≤
1
8

Gôïi yù :
Bieu kien da cho tuJnu duJnu vJi : 1 ≥ 2xv/ + xv + v/ + /x
van dunu bat danu thuc Cauchv vJi bon so khonu am
2.13
1. Cho n soá döông : x
1
, x
2
, … ,x
n
. Chöùng minh raèng :
1 2 n
2 3 1
x x x
...
x x x
+ + + ≥ n
2. Cho ba soá khoâng aâm z, y, z thoaû ñieàu kieän x + y + z = 1.
Chöùng minh raèng : xy
2
z
3

1
432

Gôïi yù :
2. x + v + / = x +
y y z z z
2 2 3 3 3
+ + + + (=1)
van dunu bat danu thuc Cauchv cho sau so khonu am.


20
2.14
1. Cho ba soá döông x, y, z thoû a ñieàu kieän x + y + z = 1.
Chöùng minh raèng : 16xyz ≤ y + z
2. Cho boá n soá döông x, y, z, t thoûa ñieàu kieän :
1 1 1 1
3
1 x 1 y 1 z 1 t
+ + + ≥
+ + + +

Chöùng minh raèng : xyzt ≤
1
81

Höôùng daãn :
1. 1 = x + (v + /) ≥ 2 x(y z) + ⇔ 1 ≥ 4x(v + /)
⇔ v + / ≥ 4x(v + /)
2
⇔ v + / ≥ 4x(2 yz )
2
⇔ v + / ≥ 1Gxv/
2. hhan xet :
1 1 1 1
1 1 1
1 x 1 y 1 z 1 t
⎛ ⎞
⎛ ⎞ ⎛ ⎞
≥ − + − + −
⎜ ⎟ ⎜ ⎟ ⎜ ⎟
+ + + +
⎝ ⎠ ⎝ ⎠
⎝ ⎠
=
y z t
1 y 1 z 1 t
+ +
+ + +

van dunu bat danu thuc Cauchv cho ba so khonu am :
1 y z t
1 x 1 y 1 z 1 t
≥ + +
+ + + +
≥ 8 3
yzt
(1 y)(1 z)(1 t) + + +

TuJnu tu, roi nhan theo ve bon bat danu thuc tim duJc :
1
(1 x)(1 y)(1 z)(1 t) + + + +
≥ 81
xyzt
(1 x)(1 y)(1 z)(1 t) + + + +

xv/t ≤
1
81



21
B. BAÁT ÑAÚNG THÖÙC SCHWARTZ
4. Ñònh lí :
• Neáu (a ; b) vaø (z ; y) laø hai boä hai soá thì :
(ax + by)
2
≤ (a
2
+ b
2
)(x
2
+ y
2
) hay |ax + by| ≤
2 2 2 2
(a b )(x y ) + +
Ñaúng thöùc xaûy ra khi vaø chæ khi
x y
a b
=
(vôùi qui öôùc a = 0 thì x = 0, b = 0 thì y = 0)
5. Toång quaùt :
Neáu (a
1
, a
2
, … , a
n
) vaø (x
1
, x
2
, … , x
n
) laø hai boä n soá thì :
(a
1
x
1
+ a
2
x
2
+ … + a
n
x
n
)
2
≤ (a
1
2
+ a
2
2
+ … + a
n
2
)(x
1
2
+ x
2
2
+ … + x
n
2
)
hay |a
1
x
1
+ a
2
x
2
+ … + a
n
x
n
| ≤
( )( )
2 2 2 2 2 2
1 2 n 1 2 n
a a ... a x x ... x + + + + + +
Ñaúng thöùc xaûy ra khi vaø chæ khi
1 2 n
1 2 n
x x x
...
a a a
= = = (vôùi qui öôùc treân)
2.15
Chöùng minh caùc baát ñaúng thöùc :
1. (ax + by)
2
≤ (a
2
+ b
2
)(x
2
+ y
2
)
2. (ax + by + cz)
2
≤ (a
2
+ b
2
+ c
2
)(x
2
+ y
2
+ z
2
)
2.16
1. Cho hai soá x, y thoûa ñieàu kieän 4x – 6y = 1.
Chöùng minh raèng : 4x
2
+ 9y
2

1
8

2. Cho hai soá x, y thoaû ñieàu kieän 2x + 3y = 5.
Chöùng minh raèng : 2x
2
+ 3y
2
≥ 5
2.17
1. Cho a
2
+ b
2
= 1 vaø x
2
+ y
2
+ z
2
= 1. Chöùng minh baát ñaúng thöùc :
|ax + by + z| ≤ 2
2. Cho xy + yz + zx = 4. Chöùng minh baát ñaúng thöùc :
x
4
+ y
4
+ z
4

16
3



22
2.18
Cho
3
2
≤ x ≤
50
3
, chöùng minh baát ñaúng thöùc :
x 1 2x 3 50 3x 12 + + − + − <
2.19
Cho ba soá döông x, y, z thoaû ñieàu kieän x > z vaø y > z.
Chöùng minh : z(x z) z(y z) xy − + − ≤
Gôïi yù :
z(x z) z(y z) z. x z y z. z − + − = − + − ≤
(z y z)(x z z) yx + − − + =
2.20
Cho x + y + z = 1. Chöùng minh baát ñaúng thöùc :
x
2
+ 4y
2
+ 9z
2

36
49

Gôïi yù :
1 =
2 2 2
2 2 2 2
1 1 1 1
1.x .2y 3z 1 x (2y) (3z)
2 3 2 3
⎡ ⎤
⎛ ⎞ ⎛ ⎞ ⎛ ⎞
⎡ ⎤ + + ≤ + + + +
⎢ ⎥
⎜ ⎟ ⎜ ⎟ ⎜ ⎟
⎣ ⎦
⎝ ⎠ ⎝ ⎠ ⎝ ⎠
⎢ ⎥
⎣ ⎦

2.21
Cho hai soá x, y thoûa ñieàu kieän : (x – 1)
2
+ (y – 2)
2
= 5
Chöùng minh raèng : x + 2y ≤ 10
Höôùng daãn :
í1(x – 1)
2
+ 2(v – 2)
2
| ≤ (1
2
+ 2
2
)í(x – 1)
2
+ (v – 2)
2
| = 5.5
(x + 2v – 5)
2
≤ 25
x + 2v – 5 ≤ ¦x + 2v – 5¦ ≤ 5
x + 2v ≤ 1O
2.22
Goïi x
0
laø moät nghieäm cuûa phöông trình baäc hai : x
2
+ px + q = 0. Chöùng
minh raèng :
x
0
2
< p
2
+ q
2
+ 1
Höôùng daãn :
x
O
2
+ µx
O
+ u = O ⇔ x
O
2
= · (µx
O
+ u)
x
O
4
= (µx
O
+ u)
2
≤ (µ
2
+ u
2
)(x
O
2
+ 1)


23
µ
2
+ u
2
=
4
0
2
0
x
x 1 +
>
( )( )
2 2
4
0 0
2 0
0 2 2
0 0
x 1 x 1
x 1
x 1
x 1 x 1
+ −

= = −
+ +

x
O
2
· µ
2
+ u
2
+ 1
2.23
Goïi a, b, c laø ñoä daøi ba caïnh moät tam giaùc , ñaët p =
a b c
2
+ +
.
Chöùng minh raèng :
p p a p b p x < − + − + − ≤ 3p
Höôùng daãn :
· 0unu bien doi tuJnu duJnu de co : p p a p b p c < − + − + −
· 0unu bat danu thuc Schwart/ de co : p a p b p c − + − + − ≤ 3p
2.24
Cho ba soá döông x, y, z. Chöùng minh baát ñaúng thöùc :
xyz(x + y + z) ≤ x
3
y + y
3
z + z
3
x
Höôùng daãn :
· Chunu minh bat danu thuc tuJnu vJi :
x + v + / ≤
2 2 2
x y z
z x y
+ +
· van dunu bat danu thuc Schwart/ :
2
x y z
. z . x . y
z x y
⎛ ⎞
+ +
⎜ ⎟
⎜ ⎟
⎝ ⎠


( ) ( ) ( )
2
2 2
2 2 2
x y z
z x y
z x y
⎡ ⎤
⎛ ⎞
⎛ ⎞ ⎛ ⎞
⎡ ⎤
⎢ ⎥
+ + + +
⎜ ⎟
⎜ ⎟ ⎜ ⎟
⎜ ⎟ ⎢ ⎥
⎣ ⎦ ⎢ ⎥
⎝ ⎠ ⎝ ⎠
⎝ ⎠
⎣ ⎦

2.25
Cho a
2
+ b
2
+ c
2
+ d
2
= 1. Chöùng minh baát ñaúng thöùc :
(x
2
+ ax + b)
2
+ (x
2
+ cx + d)
2
≤ (2x
2
+ 1)
2

Höôùng daãn :
van dunu bat danu thuc Schwart/ :
(x
2
+ ax + b)
2
= (x.x + ax + b.1)
2
≤ (x
2
+ a
2
+ b
2
)(x
2
+ x
2
+ 1) (1)
(x
2
+ cx + d)
2
= (x.x + cx + d.1)
2
≤ (x
2
+ c
2
+ d
2
)(x
2
+ x
2
+ 1) (2)
Conu (1) va (2) duJc dieu µhai chunu minh .


24
C. BAÁT ÑAÚNG THÖÙC CHÖÙA GIAÙ TRÒ TUYEÄT ÑOÁI
6. Ñònh lí :
• Vôùi hai soá thöïc a, b ta coù :
1. |a + b| ≤ |a| + |b|
Ñaúng thöùc xaûy ra khi vaø chæ khi : ab ≥ 0
2. |a – b| ≤ |a| + |b|
Ñaúng thöùc xaûy ra khi vaø chæ khi : ab ≤ 0
Nhaéc laïi :
1. |a| ≥ 0 |a| = 0 ⇔ a = 0
2. -|a| ≤ a ≤ |a| - |a| = a = |a| ⇔ a = 0
2.26
Cho hai soá thöïc a, b. Chöùng minh caùc baát ñaúng thöùc :
1. |a + b| ≤ |a| + |b| . Ñaúng thöùc xaûy ra khi naøo ?
2. |a – b| ≤ |a| + |b| . Ñaúng thöùc xaûy ra khi naøo ?
Höôùng daãn :
1. 0unu µheµ bien doi tuJnu duJnu :
¦a + b¦ ≤ ¦a¦ + ¦b¦ ⇔ (a + b)
2
≤ (¦a¦ + ¦b¦)
2

⇔ a
2
+ 2ab + b
2
= a
2
+ 2¦ab¦ + b
2
⇔ ab ≤ ¦ab¦ (bat danu thuc dunu)
Banu thuc xav ra khi va chi khi : ab ≥ O
2. Chunu minh tuJnu tu, danu thuc xav ra khi va chi khi : ab ≤ O
2.27
Cho |x| < 1 vaø |y | < 1. Chöùng minh moãi baát ñaúng thöùc sau ñaâ y :
1. |x + y| < |1 + xy| 2.
x y
1
1 xy

<


2.28
Chöùng minh moãi baát ñaúng thöùc sau ñaây :
1.
2
| x | 1
1 x 2

+
2.
x y
1
xy
+
≤ (vôùi |x| ≥ 2 vaø |y| ≥ 2)
2.29
Chöùng minh raèng : -3 ≤
x | x 1| | x 2 |
| x | x 1 x 2
− −
+ +
− −
≤ 3 (vôùi x ≠ 0, x ≠ 1, x ≠ 2)




25
3. VAØI PHÖÔNG PHAÙP KHAÙC ÑEÅ CHÖÙNG MINH
BAÁT ÑAÚNG THÖÙC
A. PHÖÔNG PHAÙP LAØM TROÄI
Döïa vaøo caùc tính chaât cuûa baát ñaúng thöùc ñeå bieán ñoåi moät veá cuûa baát ñaúng
thöùc thaønh daïng tính ñöôïc toång hay tích höõu haïn. Thöôøng thì :
• Ñeå tính toång höõu haïn ta bieán ñoåi soá haïng toång quaùt veà daïng hieäu
hai soá haïng lieân tieáp :
u
n
= a
n
– a
n – 1

Töø ñoù :
S = (a
1
– a
2
) + (a
2
– a
3
) + … + (a
n
– a
n + 1
) = a
1
– a
n + 1

• Ñeå tính tích höõu haïn ta bieán ñoå i soá haïng toång quaùt veà daïng thöông
hai soá haïng lieân tieáp :
u
n
=
n
n 1
a
a
+

Töø ñoù : P =
1 2 n 1
2 3 n 1 n 1
a a a a
. ....
a a a a
+ +
=
• Hoaëc xeùt tính chaát cuûa moãi haïng töû.

3.1
Cho soá nguyeân n ≥ 1, chöùng minh raèng :
1.
1 1 1
... 1
1.2 2.3 n(n 1)
+ + + <
+

2.
1 1 1 1
...
1.3 3.5 (2n 1)(2n 1) 2
+ + + <
− +

Höôùng daãn :
1.
1 1 1
n(n 1) n n 1
= −
+ +

2.
1 1 1 1
(2n 1)(2n 1) 2 2n 1 2n 1
⎛ ⎞
= −
⎜ ⎟
− + − +
⎝ ⎠



26
3.2
Cho soá nguyeân n ≥ 2, chöùng minh raèng :
1. 1 +
2 2 2
1 1 1 1
... 2
2 3 n n
+ + + < −
2.
2 2 2
1 1 1 1 1
....
2 4 (2n) 2 4n
+ + + < −
Höôùng daãn :
1.
1 1 1
(n 1)n n 1 n
= −
− −

2.
2 2 2 2 2 2
1 1 1 1 1 1
... 1 ...
2 4 (2n) 2 2 n
⎛ ⎞
+ + + = + + +
⎜ ⎟
⎝ ⎠

3.3
Chöùng minh raèng :
1 1 1 5
....
1001 1002 2000 8
+ + + >
Höôùng daãn :
0heµ bieu thuc J ve trai thanh bon nhom moi nhom 25O hanu tu roi lam
troi tunu nhom.
3.4
Cho ba soá x, y, z ñeàu khoâng nhoû hôn -
1
4
vaø thoûa ñieàu kieän x + y + z = 1
Chöùng minh raèng : 4x 1 4y 1 4z 1 5 + + + + + <
Höôùng daãn :
2
4x 1 4x 4x 1 + ≤ + + = ¦2x + 1¦ = 2x + 1 (do x ≥ ·
1
4
)
4x 1 4y 1 4z 1 + + + + + ≤ 2(x + v + /) + 8 = 5
Luu v : loai tru truJnu hJµ xav ra danu thuc
3.5
Cho ba soá nguyeân n > 1. Chöùng minh baát ñaúng thöùc :
2 2
1 1 1 1 1
... 1
n n 1 n 2 n 1 n
+ + + + + >
+ + −

Gôïi yù :
· hanu tu nho nhat cua ve trai :
2
1
n

· Ke tu hanu tu thu hai, so hanu tu la : n
2
– n


27
3.6
Chöùng minh raèng vôùi moïi soá nguyeân n > 1, ta ñeà u coù :
1 1 1 1 3
...
2 n 1 n 2 n n 4
< + + + <
+ + +

Höôùng daãn :
1 1
n 1 2n
>
+

1 1 1 1
....
n 2 2n n n 2n
> =
+ +
(n hanu tu)
· Chunu minh bo de :
1 1 3
n k 2n k 1 2n
+ <
+ − +
(k = 1 ; 2 ; 8 …… ; k ≤ n)
· van dunu :
1 1 3
n 1 2n 2n
+ <
+
;
1 1 3
n 2 2n 1 2n
+ <
+ −
; …
1 1 3
2n n 1 2n
+ <
+

hen :
2
1 1 1 3 3
... n.
n 1 n 2 2n 2n 2
⎛ ⎞
+ + + < =
⎜ ⎟
+ +
⎝ ⎠

1 1 1 3
....
n 1 n 2 2n 4
+ + + <
+ +

3.7
Chöùng minh baát ñaúng thöù c (n laø soá nguyeân döông) :
2 2
1 1 1 1 1
...
5 13 25 n (n 1) 2
+ + + + <
+ +

Gôïi yù :
n
2
+ (n + 1)
2
= 2n
2
+ 2n + 1 = 2n(n + 1) + 1
n
2
+ (n + 1)
2
≥ 2n(n + 1)
2 2
1 1 1 1 1 1 1
.
n (n 1) 2n(n 1) 2 n(n 1) 2 n n 1
⎛ ⎞
< = = −
⎜ ⎟
+ + + + +
⎝ ⎠

3.8
Chöùng minh raèng vôùi moïi soá nguyeân n ≥ 1.
1 3 2n 1 1
. ......
2 4 2n 2n 1


+

Gôïi yù :
2
2
(2n 1) 2n 1
2n
4n
− −
= ≤
2
2
(2n 1) 2n 1
2n 1
4n 1
− −
=
+




28
B. PHÖÔNG PHAÙP PHAÛN CHÖÙNG
Ta giaû söû baát ñaúng thöùc phaûi chöùng minh sai, roài keát hôïp vôùi giaû
thieát suy ra ñieàu ñoù voâ lyù. Ñieàu voâ lyù coù theå laø traùi vôùi giaû thieát, coù theå laø
ñieàu traùi vôùi ñieàu ñuùng, coù theå laø hai ñieàu maâu thuaãn nhau … Töø ñoù suy ra
baát ñaúng thöùc phaûi chöùng minh laø ñuùng.
3.9
Cho ba soá x, y, z thuoäc khoaûng (0 ; 1). Chöùng minh raèng coù ít nhaát moät
trong ba baát ñaúng thöùc sau ñaây laø sai :
x(1 – y) >
1
4
y(1 – z) >
1
4
z(1 – x) >
1
4

3.10
Cho boán soá x, y, z, t thoûa ñieàu kieän : x + y = 2zt. Chöù ng minh raèng coù ít
nhaát moät trong hai baát ñaú ng thöùc sau ñaây laø ñuùng :
z
2
≥ x t
2
≥ y
3.11
Cho ba soá x, y, z thoûa ba ñieàu kieän :
x + y + z > 0 xy + yz + zx > 0 xyz > 0
Chöùng minh raèng caû ba soá x, y, z ñeàu laø soá döông.
Höôùng daãn :
0ia su x ≤ O thi tu xv/ > O µhai co x · O
heu x · O thi v/ · O
0o : xv + v/ + /x > O ta co : xv + /x > ·v/ > O (do v/ · O)
hav : x(v + /) > O
Ma x · O nen : v + / · O
0o do : x + v + / · O
vo li, vav x > O (do x ≠ O), tuJnu tu : v > O ; / > O
3.12
Chöùng minh raèng khoâng coù ba soá a, b, c naøo ñoàng thôøi thoaû ba baát ñaúng
thöùc :
|b – c| > |a| |c – a| > |b| |a – b| > |c|
Höôùng daãn :
0ia su co ba so a, b, c thoa ca ba bat danu thuc tren, the thi :


29
¦b – c¦ > ¦a¦ ⇔ (b – c)
2
> a
2
⇔ · (a + b – c)(c + a – b) > O (1)
TuJnu tu :
· (b + c – a)(a + b – c) > O (2) · (c + a – b)(b + c – a) > O
(8)
Tu (1) (2) (8) suv ra :
· í(a + b – c)(b + c – a)(c + a – b)|
2
> O
vo li, vav khonu co ba so a, b, c nao donu thJi thoa ba bat danu thuc
neu tren.
C. PHÖÔNG PHAÙP TRUY CHÖÙNG (QUY NAÏP TOAÙN HOÏC)
Cho moät baát ñaúng thöùc phuï thuoäc vaøo soá nguyeân döông n. Ñeå chöùng minh
baát ñaúng thöùc ñuùng vôùi n ≥ n
0
, ta thöïc hieän nhö sau :
1. Kieåm nghieäm baát ñaúng thöùc ñuùng vôùi n = n
0

2. Giaû söû baát ñaúng thöùc ñuùng vôùi n = k (ta coù giaû thieát quy naïp)
3. Töø ñoù chöùng minh baát ñaúng thöùc ñuùng vôùi n = k + 1 (thay n = k + 1 roài
bieán ñoåi ñeå aùp duïng giaû thieát quy naïp)
Keát luaän baát ñaúng thöùc ñuùng vôùi moïi n ≥ n
0

3.13
Cho soá nguyeân n ≥ 3, chöùng minh baát ñaúng thöùc : 2
n
> 2n + 1
3.14
Vôùi nhöõng soá nguyeâ n döông n naøo thì baát ñaúng thöùc sau ñaây ñuùng :
2
n
> n
2

Höôùng daãn :
· Thu de thav :
• vJi n = 1 thi bat danu thuc dunu
• vJi n = 2, 8, 4 thi bat danu thuc khonu dunu
• vJi n = 5 thi bat danu thuc dunu
· 0ia su bat danu thu c dunu vJi n = k (k ∈ / va k ≥ 5)
2
k
> k
2

· Ta chunu minh bat danu thuc dunu vJi n = k + 1, nuhia la :
2
k + 1
> (k + 1)
2

Ta co :
2
k + 1
– (k + 1)
2
= 2.2
k
– k
2
– 2k – 1 > 2k
2
– k
2
– 2k – 1
= (k – 1)
2
– 2 ≥ O (vi k ≥ 5)
vav bat danu thuc dunu vJi n = 1 va n ≥ 5 (n ∈ /)


30
3.15
Cho soá nguyeân n ≥ 2, chöùng minh baát ñaúng thöùc :
1 1 1 13
...
n 1 n 2 2n 24
+ + + >
+ +

3.16
Goïi a, b, c laø ñoä daøi ba caïnh moät tam giaùc vuoâng (a laø ñoä daøi caïnh
huyeàn). Chöùng minh raèng :
a
2n
≥ b
2n
+ c
2n
(n ∈ N vaø n ≥ 1)
3.17
Chöùng minh raèng vôùi moïi giaù trò cuûa a
2 2 2
a a ... a + + + ≤ |a| + 1
Veá traùi coù n daáu
3.18
Cho soá nguyeân n ≥ 1, chöùng minh baát ñaúng thöùc :
1 1 1
1 ... 2 n
2 3 n
+ + + + <
Höôùng daãn :
Bat E la ve trai cua bat danu thuc :
· vJi n = 1 ta co :
1 · 2 1 (bat danu thuc dunu)
· 0ia su bat danu thuc dunu vJi n = k, nuhia la :
E
k
· 2 k
· Ta µhai chunu minh bat danu thuc dunu vJi n = k + 1 nuhia la :
E
k + 1
· 2 k 1 +
That vav :
E
k + 1
· 2 k +
1
k 1 +
=
2 k. k 1 1
k 1
+ +
+

Ma theo bat danu thuc Cauchv vJi hai so khonu am thi :
2 k. k 1 + ≤ k + k + 1 = 2k + 1
E
k + 1
·
2k 1 1 2(k 1)
2 k 1
k 1 k 1
+ + +
= = +
+ +

vav bat danu thuc dunu vJi moi so nuuven n ≥ 1






31
4. VAÄN DUÏNG BAÁT ÑAÚNG THÖÙC
ÑEÅ TÌM CÖÏC TRÒ

Coi haøm soá f(x) coù taäp xaùc ñònh D :
1. k laø giaù trò lôùn nhaát cuûa f(x) neáu thoûa ñöôïc hai ñieàu kieän :
a) f(x) ≤ k (k laø haèng soá)
b) Coù luùc f(x) = k (nghóa laø coù giaù trò x
0
cuûa x ñeå coù ñaúng thöùc)
Kí hieäu : maxf(x) = k (taïi x = x
0
)
2. k laø giaù trò nhoû nhaát cuûa f(x) neáu thoûa ñöôïc hai ñieàu kieän :
a) f(x) ≥ k (k laø haèng soá)
b) Coù luùc f(x) = k (nghóa laø coù giaù trò x
0
cuûa x ñeå coù ñaúng thöùc)
Kí hieäu : min f(x) = k (taïi x = x
0
)
Nhö vaäy muoán tìm cöïc trò (giaù trò lôùn nhaát hay nhoû nhaát) cuûa moät haøm
soá f(x) treân taäp xaùc ñònh D, ta phaûi thöïc hieän hai böôùc :
• Chöùng minh moät baát ñaúng thöùc
• Tìm moät ñieåm cuûa D sao cho öù ng vôùi ñieåm ñoù baát ñaúng thöùc trôû thaønh
moät ñaúng thöùc.
4.1
1. Tìm giaù trò nhoû nhaát cuûa bieåu thöùc :
A = (2x – 1)
2
– 3|2x – 1| + 3
2. Tìm giaù trò lôùn nhaát cuûa bieán thöùc :
B = -(x – 1)
2
+ 2(|x – 1| + 1)
Höôùng daãn :
1. A = (¦2x – 1¦ ·
3
2
)
2
+
3
4

3
4
minA =
3
4
(tai x =
5
4
hoac x = ·
1
4
)
2. B = ·(¦x – 1¦ · 1)
2
+ 8 ≤ 8 maxB = 8 (tai x = 2 hoac x = O)
4.2
1. Tìm giaù trò nhoû nhaát cuûa bieåu thöùc :
A = x
4
– 4x
3
+ 10x
2
– 12x + 9
2. Tìm giaù trò lôùn nhaát cuûa bieåu thöùc :
B = (x
2
– 2x + 2)(2 + 4x – 2x
2
)




32
Gôïi yù :
1. A = (x
2
– 2x + 8)
2
= í(x – 1)
2
+ 2|
2
≥ 4
2. B = í2 + (x
2
– 2x)|.2í1 – (x
2
– 2x)| = 2
2 2
9 1 9
(x 2x )
4 2 2
⎡ ⎤
− − + ≤
⎢ ⎥
⎣ ⎦

4.3
1. Tìm giaù trò nhoû nhaát cuûa bieåu thöùc : A = |x – 3| + |x – 5|
2. Tìm soá nguyeân x ñeå bieåu thöùc :
B = |x – 2| + |x – 3| + |x – 4| + |x – 5|
coù giaù trò nhoû nhaát.
4.4
Tìm giaù trò nhoû nhaát cuûa bieåu thöùc :
P = x
2
+ xy + y
2
– 3(x + y) + 5
Gôïi yù :
F =
1
2
í(x
2
+ v
2
+ 4 + 2xv – 4x – 4v) + (x
2
– 2x + 1) + (v
2
– 2v + 1) + 4|
4.5
Tìm giaù trò nhoû nhaát cuûa bieåu thöùc :
E = xy(x – 2)(y + 6) + 12x
2
– 24x + 3y
2
+ 18y + 36
Höôùng daãn :
E = xv(x – 2)(v + G) + 12x(x – 2) + 8v(v + G) + 8G
= x(x – 2)ív(v + G) + 12| + 8ív(v + G) + 12|
E = í(x – 1)
2
+ 2|í(v + 8)
2
+ 8| ≥ 2.8 = G
4.6
Cho hai soá x, y coù toå ng baèng 1. Tìm giaù trò nhoû nhaát cuûa bieåu thöùc :
A = x
3
+ y
3
+ xy
Höôùng daãn :
Tronu dieu kien : x + v = 1
A = x
2
+ v
2
ma 2(x
2
+ v
2
) ≥ (x + v)
2
= 1
min A =
1
2
(tai x = v =
1
2
)




33
4.7
Cho hai soá x, y thoûa ñieàu kieän : x
2
+ y
2
= 1. Tìm giaù trò lôùn nhaát cuûa :
A = x
6
+ y
6

Gôïi yù :
Tronu dieu kien x
2
+ v
2
= 1, bien doi de co :
A = 1 – 8x
2
v
2
≤ 1
4.8
Cho phöông trình coù hai aån soá x, y :
x
2
+ 3y
2
+ 2xy – 10x – 14y + 18 = 0
Tìm x, y ñeå toång x + y lôùn nhaát ? Nhoû nhaát ?
Gôïi yù :
Bat µhuJnu trinh duJi danu : (x + v – 5)
2
+ 2(v – 1)
2
– O = O
hen :
O – 2(v – 1)
2
= (x + v – 5)
2
≥ O
(x + v – 5)
2
≤ O ⇔ ¦x + v – 5¦ ≤ 8 ⇔ 2 ≤ x + v ≤ 8
4.9
Tìm giaù trò nhoû nhaát cuûa bieåu thöùc :
A =
2 2
2
2
4 2
x 8 x 48
x x
⎛ ⎞ ⎛ ⎞
+ − + +
⎜ ⎟ ⎜ ⎟
⎝ ⎠ ⎝ ⎠
(vôùi x ≠ 0)
Gôïi yù :
Bien doi bieu thuc tronu dau can thanh danu :
2
2 2
2 2
4 4
x 8 x 16
x x
⎛ ⎞ ⎛ ⎞
+ − + +
⎜ ⎟ ⎜ ⎟
⎝ ⎠ ⎝ ⎠
=
2 4
2
2
4 2
x 4 x
x x
⎛ ⎞ ⎛ ⎞
+ − = −
⎜ ⎟ ⎜ ⎟
⎝ ⎠ ⎝ ⎠

4.10
1. Tìm giaù trò lôùn nhaát cuûa phaân thöùc : A =
2
8
x 2x 5 + +

2. Tìm giaù trò nhoû nhaát cuûa phaân thöùc : B =
2
3
4 2x x − + −

4.11
Tìm giaù trò nhoû nhaát cuûa phaân thöùc :
E =
2
2
4(x x 1)
(x 1)
− +

(vôùi x ≠ 1)




34
Gôïi yù :
E =
( ) ( )
( )
2 2 2
2
3x 6x 3 x 2x 1
x 1
3
x 1
x 1
− + + + +
+ ⎛ ⎞
= +
⎜ ⎟

⎝ ⎠ −
≥ 8
4.12
Tìm giaù trò lôùn nhaát cuûa phaân thöùc : E =
2
2
2x 4x 7
x 2x 2
− +
− +

Gôïi yù :
x
2
– 2x + 2 = (x – 1)
2
+ 1 ≠ O
E =
2 2
2 2 2
2x 4x 7 (2x 4x 4) 3 3
2 2 3 5
x 2x 2 x 2x 2 (x 1) 1
− + − + +
= = + ≤ + =
− + − + − +

4.13
Tìm giaù trò lôùn nhaát vaø nhoû nhaát cuûa phaân thöùc :
A =
2
2
x 1
x x 1
+
− +

Gôïi yù :
Cach 1 :
x
2
– x + 1 =
2
1 3
x
2 4
⎛ ⎞
− +
⎜ ⎟
⎝ ⎠
≠ O
A = 2 ·
2
2
(x 1)
x x 1

− +
≤ 2 A =
( )
2
2
2 (x 1)
3 3 x x 1
+
+
− +

2
3

2
A 2
3
≤ ≤
Cach 2 :
x
2
– x + 1 =
2
1 3
x
2 4
⎛ ⎞
− +
⎜ ⎟
⎝ ⎠
≠ O
Ta co :
A(x
2
– x + 1) = x
2
+ 1 ⇔ (A – 1)x
2
– Ax + (A – 1) = O
· heu A = 1 thi x = O
· heu A ≠ 1 thi Δ = ·8A
2
+ 8A · 4
·8A
2
+ 8A – 4 ≥ O ⇔ 8A
2
– 8A + 4 ≤ O ⇔
2
3
≤ A ≤ 2




35
4.14
1. Cho hai soá döông x, y thoûa ñieàu kieän : x + y = xy
Tìm giaù trò nhoû nhaát cuûa bieåu thöùc : A = x + y
2. Cho a ≥ 4, tìm giaù trò lôùn nhaát cuûa bieåu thöùc : B =
a 4
2a


Höôùng daãn :
1. x > O, v > O : x + v ≥ 2 xy
hav : xv ≥ 2 xy ⇔ (xv)
2
≥ 4xv ⇔ xv ≥ 4
A = x + v ≥ 4
minA = 4 (tai x = v = 2)
2. a ≥ 4
B =
(a 4).4 a 4 2 a 4
2a 4a 4a
− − −
= = ≤
a 4 4 1
2.4a 8
− +
=
maxA =
1
8
(tai a = 8)
4.15
Cho hai soá döông x, y coù toång baèng 1. Tìm giaù trò nhoû nhaát cuûa :
E =
2 2
1 1
1 1
x y
⎛ ⎞
⎛ ⎞
− −
⎜ ⎟⎜ ⎟
⎝ ⎠
⎝ ⎠

Höôùng daãn :
Tronu dieu kien x, v > O va x + v = 1 bien doi E thanh danu :
E =
2
1
xy
+
Mat khac do x + v = 1 va xv > O tim duJc :
1
xy
≥ 4
min E = O (tai x = v =
1
2
)
4.16
1. Cho x > 0, tìm giaù trò nhoû nhaát cuûa : A =
2
8x 2
x
+

2. Tìm giaù trò lôùn nhaát cuûa : B = 16x
3
– x
6
vôùi 0 ≤ x ≤ 2
3
2
4.17
Cho hai soá döông x, y thoûa ñieàu kieän xy = 216. Tìm giaù trò nhoû nhaát cuûa
bieåu thöùc :




36
E = 6x + 4y
4.18
Tìm giaù trò cuûa x ñeå bieåu thöùc :
A =
2 2
2
(x 2x 3)(x 2x 9)
x 2x 1
+ + + +
+ +
(vôùi x ≠ -1)
ñaït giaù trò nhoû nhaát.
Gôïi yù :
Bien doi roi van dunu bat danu thuc Cauchv :
A =
( )
( )
2
2
4 2
2 2
(x 1) 2 x 1 8
(x 1) 10(x 1) 16
(x 1)
x 1
⎡ ⎤
⎡ ⎤ + + + +
+ + + + ⎣ ⎦
⎣ ⎦
=
+
+

=
2
2
16
(x 1) 10
(x 1)
+ + +
+
≥ 2
2
2
16
(x 1) . 10 18
(x 1)
+ + =
+

Banu thuc xav ra khi va chi khi :
(x + 1)
2
=
2
16
(x 1) +

x 1
x 3
= ⎡

= −


4.19
Tìm giaù trò lôùn nhaát cuûa bieåu thöùc : E = |x|
2
1 x − (vôùi –1 ≤ x ≤ 1)
Gôïi yù :
E = ¦x¦
2 2 2
1 x x (1 x ) − = − ≤
2 2
x (1 x ) 1
2 2
+ −
=
4.20
Tìm giaù trò lôùn nhaát vaø nhoû nhaát cuûa bieåu thöùc :
A = 1 x 1 x + + − (vôùi –1 ≤ x ≤ 1)
Gôïi yù :
A
2
= 1 + x + 2
2
1 x − + 1 – x = 2 + 2
2
1 x −
Ma theo bat danu thuc Cauchv, thi :
1 + x + 1 – x ≥ 2 (1 x)(1 x) + − ≥ O ⇔ 2 ≥ 2
2
1 x − ≥ O
⇔ 4 ≥ 2 + 2
2
1 x − ≥ 2 hav 2 ≤ A
2
≤ 4 ⇔ 2 ≤ A ≤ 2
4.21
Cho ba soá döông x, y, z thoûa ñieàu kieän : x + y + z = xyz . Tìm giaù trò nhoû
nhaát cuûa :
E = xyz




37
Gôïi yù :
van dunu bat danu thuc Cauchv cho ba so duJnu x, v, / :
E = xv/ = x + v + / ≥ 8
3
xyz =
3
3 E
E
8
≥ 27E ⇔ E
2
≥ 27 ⇔ E ≥ 8 3
4.22
Cho boán soá döông x, y, z, t thoû a ñieàu kieän : 2x + xy + z + yzt = 1. Tìm giaù
trò lôùn nhaát cuûa :
E = x
2
y
2
z
2
t
Gôïi yù :
van dunu bat danu thuc Cauchv cho bon so duJnu : 2x, xv, /, v/t
2x + xv + / + v/t ≥ 4
4
2x.xy.z.yzt
hav 1 ≥
2 2 2
4
4 2x y z t ⇔ 2x
2
v
2
/
2
t ≤
4
1 1
4 256
=
E = x
2
v
2
/
2
t ≤
1
512

4.23
Tìm giaù trò nhoû nhaát cuûa bieåu thöùc : P = x
100
– 10x
10
+ 10
Gôïi yù :
F = x
1OO
– 1Ox
1O
+ 1O = x
1OO
+ O – x
1O
+ 1
Tronu do :
x
1OO
+ O = x
1OO
+
9 so á 1
1 1 .... 1
⎛ ⎞
+ + +
⎜ ⎟
⎝ ⎠

≥ 1O
100
10
9 soá 1
x .1.1....1
.
= 1Ox
1O

hen :
F ≥ 1Ox
1O
– 1Ox
1O
+ 1 = 1
min F = 1 (tai ¦x¦ = 1)
4.24
Cho xy + yz + zx = 1, tìm giaù trò nhoû nhaát cuûa bieåu thöùc :
A = x
4
+ y
4
+ z
4

Gôïi yù :
van dunu lien tieµ hai lan bat danu thuc Schwart/ se co :
A = x
4
+ y
4
+ z
4

1
3





38
4.25
Cho bieåu thöùc : E =
2 2 2
x 1 2x 4 21 3x + + − + −
1. Tìm ñieàu kieän cuûa bieán soá x ñeå E coù nghóa.
2. Tìm giaù trò lôùn nhaát cuûa E vaø giaù trò töông öùng cuûa x.
Höôùng daãn :
· 7 ≤ x ≤ · 2 hoac 2 ≤ x ≤ 7
E
2
=
( )
2
2 2 2
x 1 2x 4 21 3x + + − + − ≤
≤ (1
2
+ 1
2
+ 1
2
)(x
2
+ 1 + 2x
2
– 4 + 21 – 8x
2
) = 54
hen E ≤ 54 :
max E = 54 (tai x = ± 5 )
4.26
Cho boán soá x, y, z, t thoûa ñieàu kieän :
1 1 1 1 1
x x y y z z t t
4 4 4 4 2
⎛ ⎞ ⎛ ⎞ ⎛ ⎞ ⎛ ⎞
− + − + − + − ≤
⎜ ⎟ ⎜ ⎟ ⎜ ⎟ ⎜ ⎟
⎝ ⎠ ⎝ ⎠ ⎝ ⎠ ⎝ ⎠

Tìm giaù trò lôùn nhaát vaø nhoû nhaát cuûa : E = x + y + z + t
Höôùng daãn
Bieu kien da cho tuJnu duJnu vJi :
4(x
2
+ v
2
+ /
2
+ t
2
) ≤ (x + v + / + t) + 2 (1)
van dunu bat danu thuc Schwart/ ta co :
(x + v + / + t)
2
≤ 4(x
2
+ v
2
+ /
2
+ t
2
) (2)
Tu (1) va (2) :
(x + v + / + t)
2
≤ (x + v + / + t) + 2
hav
E
2
≤ E + 2 ⇔ E
2
– E – 2 ≤ O ⇔ (E + 1)(E – 2) ≤ O ⇔ ·1 ≤ E ≤ 2
a) maxE = 2 (tai x = v = / = t =
1
2
)
b) minE = ·1 (tai x = v = / = t = ·
1
4
)




39
4.27
Tìm giaù trò nhoû nhaát vaø lôùn nhaát cuûa x sao cho thoûa heä ñieàu kieän :
2 2 2 2
x a b c 7
x a b c 13
+ + + = ⎧

+ + + =


vôùi a, b, c laø caùc tham soá.
Höôùng daãn :
a + b + c = 7 – x a
2
+ b
2
+ c
2
= 18 – x
2

van dunu bat danu thuc Schwart/ ta co :
(a + b + c)
2
≤ (1
2
+ 1
2
+ 1
2
)(a
2
+ b
2
+ c
2
)
hav (7 – x)
2
≤ 8(18 – x
2
)
⇔ 2x
2
– 7x + 5 ≤ O ⇔ (x – 1)(2x – 5) ≤ O ⇔ 1 ≤ x ≤
5
2

a) x = 1 khi a = b = c = 2
b) x =
5
2
khi a = b = c =
3
2

4.28
Cho hai soá döông x, y thoûa ñieàu kieän x + y = 1.
Tìm giaù trò nhoû nhaát cuûa bieåu thöùc : E = 8(x
4
+ y
4
) +
1
xy

Höôùng daãn :
x > O ; v > O ; x + v = 1
van dunu bat danu thuc Cauchv :
x + v ≥ 2 xy hav 1 ≥ 2 xy ⇔
1
xy
≥ 4 (1)
van dunu lien tieµ bat danu thuc Schwart/ :
1
2
= (x + v)
2
≤ (1
2
+ 1
2
)(x
2
+ v
2
) ⇔
1
2
≤ (x
2
+ v
2
)
2
1
2
⎛ ⎞
⎜ ⎟
⎝ ⎠
≤ (x
2
+ v
2
)
2
≤ (1
2
+1
2
)(x
4
+ v
4
) ⇔
1
8
≤ x
4
+v
4
⇔ 8(x
4
+ v
4
) ≥ 1 (2)
Tu (1) va (2) :
8(x
4
+ v
4
) +
1
xy
≥ 1 + 4 = 5
Banu thuc xav ra khi va chi khi x = v =
1
2

max E = 5 (tai x = v =
1
2
)




40
4.29
Treân maët phaúng toïa ñoä Oxy cho parabol (P) bieåu dieãn haøm soá y = f(x) =
x
2
vaø ñieåm A(3 ; 0) . Goïi M laø moät ñieåm thuoäc (P) coù hoaønh ñoä x
0
. Tính
x
0
ñeå ñoä daøi ñoaïn thaúng AM nhoû nhaát.
Gôïi yù :
AM
2
= ¦x
A
– x
M
¦
2
+ ¦v
A
– v
M
¦
2
= x
O
4
+ x
O
2
– Gx
O
+ O
= (x
2
– 1)
2
+ 8(x
O
– 1)
2
+ 5 ≥ 5
min AM = 5 (tai x
O
= 1 ; v
O
= 1)
4.30
Treân maët phaúng toïa ñoä Oxy cho parabol (P) bieåu dieãn haøm soá
y = f(x) = -
2
x
4
vaø ñieåm A(0 ; -2). Goïi (d) laø ñöôøng thaúng qua A vaø coù heä
soá goùc k. Chöùng toû (d) luoân luoân caét (P) taïi hai ñieåm phaân bieät M vaø N.
Tính k ñeå ñoä daøi ñoaïn MN nhoû nhaát.
Gôïi yù :
FhuJnu trinh hoanh do uiao diem cua (F) va (d) :
x
2
+ 4kx – 8 = O Δ’ = 4k
2
+ 8 ≥ 8
Mat khac :
Mh
2
= ¦x
M
– x
h
¦
2
+ ¦v
M
– v
h
¦
2
= ¦x
M
– x
h
¦
2
2
M N
M N
y y
1
x x
⎡ ⎤
⎛ ⎞ −
⎢ ⎥ +
⎜ ⎟

⎢ ⎥
⎝ ⎠
⎣ ⎦

Tronu do :
(x
M
– x
h
)
2
= (x
M
+ x
h
)
2
– 4x
M
x
h
= (·4k)
2
– 4.(·8) = 1G(k
2
+ 2)
va :
M N
M N
y y
k
x x

=


hen : Mh
2
= 1G(k
2
+ 2)(1 + k
2
) ≥ 82 ⇔ Mh ≥ 4 2
min Mh = 4 2 (tai k = O)
4.31
Cho parabol (P) bieåu dieãn haøm soá y = f(x) =
2
x
4
vaø hai ñieåm A vaø B treân
(P) coù hoaønh ñoä laàn löôït laø –2 vaø 4.
1. Víeât phöông trình ñöôøng thaúng AB
2. Tìm ñieåm M treân cung AB cuûa (P) töông öùng vôùi x ∈ [-2 ; 4] sao
cho tam giaùc MAB coù dieän tích lôùn nhaát.
Höôùng daãn :
1. FhuJnu trinh duJnu thanu AB :




41
v =
1
2
x + 2
2. 0oi M (x
O
;
2
0
x
4
) la tieµ diem cua
tieµ tuven (d) cua (F) sonu sonu vJi AB
:
x
O
∈ í·2 ; 4| .
FhuJnu trinh cua (d) : v =
1
2
x + k
FhuJnu trinh hoanh do uiao diem cua
(F) va (d) : x
2
– 2x – 4k = O
0o (d) tieµ xuc vJi (F) nen Δ’ = O
1 + 4k = O ⇔ k = ·
1
4

FhuJnu trinh cua tieµ tuven (d) : v =
1 1
x
2 4

Toa do tieµ diem M : (x
O
= 1 ; v
O
=
1
4
)
Mat khac (F) J µhia tren (d), thuc vav :
2
x
4

1 1
x
2 4
− ⇔ x
2
– 2x + 1 ≥ O ⇔ (x – 1)
2
≥ O (Bat danu thuc dunu)
Suv ra khoanu cach tu M den AB la lJn nhat, do do dien tich tam uiac MAB
lJn nhat; khi M co toa do :
M (x
O
= 1 ; v
O
=
1
4
)
4.32
1. Cho ba soá döông a, b, c coù toång laø haèng soá. Tìm a, b, c sao cho ab + bc
+ ca d0aït giaù trò lôùn nhaát.
2. Giaû söû raèng giaù baùn cuûa vieân kim cöông (hoät xoaøn) tæ leä vôùi bình
phöông khoái löôïng cuûa noù. Khi ñem moät vieân kim cöông caét thaønh ba
phaàn vaø vaãn baùn vôùi giaù nhö treân (ñuùng tæ leä treân) thì toång soá tieàn thu
ñöôïc taêng hay giaûm vaø trong tröôøng hôïp chia caét naøo thì söï sai bieät veà giaù
laø lôùn nhaát :
Höôùng daãn :
1. Ta co :




42
2 2
2 2
2 2
a b 2ab
b c 2bc
c a 2ca
⎫ + ≥

+ ≥


+ ≥

⇒ 2(a
2
+ b
2
+ c
2
) ≥ 2(ab + bc + ca)
hav a
2
+ b
2
+ c
2
≥ ab + bc + ca
Mat khac :
(a + b + c)
2
= a
2
+ b
2
+ c
2
+ 2(ab + bc + ca) ≥ 8(ab + bc + ca)
hen :
ab + bc + ca ≤
2
(a b c)
3
+ +

max(ab + bc + ca) =
2
(a b c)
3
+ +
(tai a = b = c)
2. 0oi S la khoi luJnu vien kim cuJnu bi cat thanh cac khoi a, b, c ; A la
uia tri ban cua S; x, v, / lan luJt la uia ban cua a, b, c :
2 2 2 2 2 2 2 2 2 2 2
A x y z x y z A (x y z)
S a b c a b c S (a b c )
+ + − + +
= = = = =
+ + − + +

=
2 2 2 2
A (x y z) A (x y z)
(a b c) (a b c ) 2(ab bc ca)
− + + − + +
=
+ + − + + + +

hen uia bi uiam :
A – (x + v + /) =
2
2A
S
(ab + bc + ca)
Ma theo ket uua cau (1) thi : ab + bc + ca ≤
2
(a b c)
3
+ +

hen :
A – (x + v + /) =
2
2
2A S 2A
.
S 3 3
=
0iam uia lJn nhat khi : a = b = c nuhia la khi vien kim cuJnu duJc cat
thanh ba µhan banu nhau.






43
• Coù nhöõng phöông trình ta coù theå thöû tröïc tieáp ñeå thaáy nghieäm cuûa
chuùng roài duøng tính chaát cuûa baát ñaúng thöùc ñeå chöùng minh ñöôïc
ngoaøi nghieäm naøy ra phöông trình khoâng coøn nghieäm naøo khaùc nöõa.
• Ñoái vôùi nhöõng phöông trình coù daïng f(x)= k (haèng) maø ta chöùng
minh ñöôïc f(x) ≥ k hoaëc f(x) ≤ k thì nghieäm cuûa phöông trình laø caùc
giaù trò cuûa x laøm cho coù ñaúng thöùc f(x) = k.
• Ñoái vôùi nhöõng phöông trình coù daïng f(x) = g(x) maø ta luoân coù
f(x) ≥ k (haèng) vaø g(x) ≤ k thì nghieäm cuûa phöông trình laø caùc giaù trò
cuûa x ñoàng thôøi coù caùc ñaúng thöùc : f(x) = k vaø g(x) = k.
• Ta cuõng coù theå vaän duïng caùc baát ñaúng thöùc quen thuoäc (Cauchy ,
Schwartz …) ñeå giaûi phöông trình .
5. VAÄN DUÏNG BAÁT ÑAÚNG THÖÙC ÑEÅ GIAÛI PHÖÔNG
TRÌNH VAØ HEÄ PHÖÔNG TRÌNH
5.1
Giaûi phöông trình : x x x x x 2 4 ) 1 )( 3 ( 2 1 3 − = − + + − + +
Höôùng daãn :
– Bieu kien : x ≥ 1
– 0o µheµ thu µhuJnu trinh co nuhiem : x = 1
– heu x > 1 thi : ve trai > 2 va ve µhai · 2.
FhuJnu trinh co nuhiem duv nhat x =1.
5.2
Chöùng toû phöông trình sau ñaâ y voâ nghieäm :
x
8
– x
5
+ x
2
– x + 1 = 0
Höôùng daãn :
– heu x ≤ O thi : x
8
– x
5
+ x
2
– x + 1 > O
– heu O · x · 1 thi : (x
2
– x
5
) + (1 – x) + x
8
> O
– heu 1 ≤ x thi : (x
8
– x
5
) + (x
2
– x) + 1 > O
5.3
Giaûi phöông trình : 8 1 2 2 23
3 2
= − + + + x x x




44
Höôùng daãn :
– Bieu kien de µhuJnu trinh co nuhia : x ≥ 1
– Thav x = 2 . ta nhan thav 2 la nuhiem cua µhuJnu trinh .
– heu 1 ≤ x · 2 thi : ve trai · 8
– heu x > 2 thi : ve trai > 8
5.4
Giaûi phöông trình : (x
2
+ 10x + 8)
2
= (8x + 4)(x
2
+ 8x + 7)
Höôùng daãn :
– FhuJnu trinh co the viet duJi danu :
í(x
2
+ 8x + 7) + (2x + 1)|
2
= 4(x
2
+ 8x + 7)(2x + 1).
– 0o hanu bat danu thuc : (A + B)
2
≥ 4AB. Banu thuc xav ra khi va chi
khi A = B . Ta co :
í(x
2
+ Ox + 7) + (2x + 1)|
2
≥ 4(x
2
+ 8x + 7)(2x + 1)
Banu thuc xav ra khi va chi khi :
x
2
+ 8x + 7 = 2x + 1 ⇔ x
2
+ Gx + G = O ⇔




− − =
+ − =
3 3
3 3
x
x



5.5
Giaûi phöông trình :
3 3 8 4 19 8 5 4
2 2 2
+ = + + + + − + + + x x x x x x
Gôïi yù :
2 3 1 4 ) 2 ( 3 ) 4 ( 1 ) 2 (
2 2 2
+ + ≥ + + + + − + + + x x x
2
2
(x 2) 0 x 2
x 4
(x 4) 0
⎧ + = = − ⎧ ⎪

⎨ ⎨
=
− =
⎪ ⎩

⇔ x ∈ ∅
5.6
Giaûi phöông trình : 3 2
6 4
4
2
2
+ + =
+ −
y y
x x

Gôïi yù :
2
2 ) 2 (
4
2

+ − x
(v + 1)
2
+ 2 ≥ 2
(x = 2 ; v = –1)




45
5.7
Giaûi phöông trình :
2 4 2
3x 6x 12 5x 10x 9 + + + − + = 3 – 4 x – 2x
2

Gôïi yù :
2 2
3(x 1) 9 5(x 1) 4 + + + − + ≥ 8 + 2 = 5
8 – 4x – 2x
2
= 5 – 2(x + 1)
2
≤ 5 x = –1
5.8
Giaûi phöông trình :
2 2 4 2
2 4 14 10 5 19 6 3 x x x x x x − + = + + + + +
Gôïi yù :
9 ) 1 ( 5 16 ) 1 ( 3
2 4 2
+ + + + + x x ≥ 2 + 8 = 5
4 + 2x – x
2
= 5 – (x – 1)
2
≤ 5
FhuJnu trinh vo nuhiem
5.9
Giaûi phöông trình : (x
2
– 6x + 11)(y
2
+ 2y + 4) = 2 + 4z – z
2

Gôïi yù :
í(x – 8)
2
+ 2|í(v + 1)
2
+ 8| ≥ 2.8 = G
2 + 4v – /
2
= G – (/ – 2)
2
≤ G
(x = 8 ; v = –1 ; / = 2)
5.10
1. Tìm taát caû caùc caëp soá (x , y) thoûa phöông trình :
10x
2
+ 5y
2
– 2xy – 38x – 60y + 41 = 0
2. Tìm nghieäm döông cuûa phöông trình :
x(x + 1)
2
+ y(y + 1)
2
= 8xy
Höôùng daãn :
1. 0oi (x
O
; v
O
) la caµ so µhai tim. viet µhuJnu trinh duJi danu bac hai
cua x :
1Ox
O
2
– 2(v
O
+ 1O)
2
x + (5v
O
2
– Gv
O
+ 41) = O
Bieu kien de µhuJnu trinh co nuhiem : Δ’ ≥ O
Δ’ = ·4Ov
O
2
+ O8v
O
– 4O = ·4O(v
O
– 1)
2

·4O(v
O
– 1)
2
≥ O ⇔ (v
O
– 1)
2
≤ O ⇔ (v
O
– 1)
2
= O ⇔ v
O
= 1
Tim duJc : x
O
= 2
vav : (x
O
= 2 ; v
O
= 1)
2. van dunu hanu bat danu thuc : (a + 1)
2
≥ 4a
(x + 1)
2
≥ 4x nen x(x + 1)
2
≥ 4x
2





46
(v + 1)
2
≥ 4v nen v(v + 1)
2
≥ 4v
2

Ta co : x(x + 1)
2
+ v(v + 1)
2
≥ 4(x
2
+ v
2
)
Ma : x
2
+ v
2
≥ 2xv nen x(x + 1)
2
+ v(v + 1)
2
≥ 8xv
Banu thuc xav ra khi va chi khi : x = v = 1
5.11
Giaûi phöông trình : x + y + z = 2( ) 2 1 − + − + z y x
Höôùng daãn :
x ≥ O , v ≥ 1 , / ≥ 2 . van dunu bat danu thuc Cauchv :







− ≥ + −
− ≥ + −
≥ +
1 ). 2 ( 2 1 ) 2 (
1 ). 1 ( 2 1 ) 1 (
1 . 2 1
z z
y y
x x
x + v + / ≥ 2 2 1 2 2 − + − + z y x
Tim duJc : (x = 1 ; v = 2 ; / = 8)
5.12
Giaûi phöông trình : (x
2
+ 1)(y
2
+ 2)(z
2
+ 8) = 32xyz
Vôùi x, y, z döông.
Höôùng daãn :







≥ +
≥ +
≥ +
8 . 2 8
2 . 2 2
1 . 2 1
2 2
2 2
2 2
z z
y y
x x
⇒ (x
2
+ 1)(v
2
+ 2)(/
2
+ 8) ≥ 82xv/
(x = 1 ; v = 2 ; / = 2 2 )
5.13
Giaûi phöông trình :
2 2
x x 1 x x 1 + + + − + + = x
2
– x + 2
Höôùng daãn :
van dunu bat danu thuc Cauchv :
2 2
x x 1 (x x 1).1 + − = + − ≤
2
x x 1 1
2
+ − +

2 2
x x 1 ( x x 1).1 − + + = − + + ≤
2
x x 1 1
2
− + + +

hen :
2 2
x x 1 x x 1 + − + − + + ≤ x + 1 hav x
2
– x + 2 ≤ x + 1
⇔ x
2
– 2x + 1 ≤ O ⇔ (x – 1)
2
≤ O ⇔ (x – 1)
2
= O ⇔ x = 1




47
5.14
Giaûi phöông trình : x
2
+ 2x – 1 = 2 ) 2 3 )( 1 (
2
− + − x x x
Höôùng daãn :
0o x
2
– x + 1 > O nen 8x – 2 ≥ O ⇔ x ≥
3
2

(x
2
– x + 1) + (8x – 2) ≥ 2 ( ) ) 2 3 ( 1
2
− + − x x x
x
2
– x + 1 = 8x – 2 ⇔ x
2
– 4x + 8 = O ⇔ x = 1 hoac x = 8
5.15
Giaûi phöông trình :
x
2
– y
2
+ 2x + 4y + 1 = 2 ) 2 4 )( 3 2 (
2 2
− + − + + y y x x
Höôùng daãn :
0o x
2
+ 2x + 8 = (x + 1)
2
+ 2 > O nen –v
2
+ 4v – 2 ≥ O
(x
2
+ 2x + 8) + (–v
2
+ 4v – 2) ≥ 2 ) 2 4 )( 3 2 (
2 2
− + − + + y y y x
x
2
+ 2x + 8 = – v
2
+ 4v – 2 ⇔ (x + 1)
2
+ 2 = 2 – (v – 2)
2

(x = –1 ; v = 2)
5.16
Giaûi phöông trình : 3 1 1 1
4 2
4 4
= − + − + + x x x
Höôùng daãn :
·1 ≤ x ≤ 1
2
1 1
1 . 1 1
4
+ +
≤ + = +
x
x x
2
1 1
1 . 1 1
4
+ −
≤ − = −
x
x x
x x x x x + − = − + = − 1 . 1 ) 1 )( 1 ( 1
4
4 2

2
1 1 x x − + +

4 2
4 4
1 1 1 x x x − + − + + ≤ x x − + + + 1 1 1 ≤
≤ 3
2
1 ) 1 (
2
1 ) 1 (
1 =
+ −
+
+ +
+
x x








− = +
= −
= +
x x
x
x
1 1
1 1
1 1



⇔ x = O




48
5.17
Giaûi phöông trình : 12x
2
+ 9 = 3
3 2 4
) 9 2 ( 25 + x x
Höôùng daãn :
5x
2
+ 5x
2
+ (2x
2
+ O) ≥ 8
3 2 2 2
) 9 2 ( 5 . 5 + x x x
5x
2
= 2x
2
+ O ⇔ x = ± 3
5.18
Giaûi phöông trình : 11 6 4 2
2
+ − = − + − x x x x
Höôùng daãn :
2 ≤ x ≤ 4, van dunu bat danu thuc Schwart/ :
( )
2
4 2 x x − + − ≤ (1
2
+ 1
2
)(x – 2 + 4 – x) = 4
x x − + − 4 2 ≤ 2
Mat khac :
x
2
– Gx + 11 = (x – 8)
2

+ 2 ≥ 2





= −
− = −
0 ) 3 (
4 2
2
x
x x


⇔ x = 8
5.19
Giaûi phöông trình : 13 6 6 2
2
+ − = − + + x x x x
Gôïi yù :
–2 ≤ x ≤ G
( ) ( )( ) 16 6 2 1 1 6 2
2 2
2
= − + + + ≤ − + + x x x x
4 6 2 ≤ − + + x x
x
2
– Gx + 18 = (x – 8)
2
+ 4 ≥ 4





= −

=
+
0 ) 3 (
1
6
1
2
2
x
x x






=
=
3
2
x
x
⇔ x ∈ ∅
5.20
Giaûi phöông trình : x + 3 4 4 2
2 2
+ + = − y y x
Gôïi yù :
– 2 2 ≤ ≤ x
(x +
2
2 x − )
2
≤ (1
2
+ 1
2
)(x
2
+ 2 – x
2
) = 4




49
x +
2
2 x − ≤ 2
4v
2
+ 4v + 8 = (2v + 1)
2
+ 2 ≥ 2
(x = 1 ; v = ·
2
1
)
5.21
Giaûi phöông trình : x 3 4 x 1 x 8 6 x 1 1 + − − + + − − =
Höôùng daãn :
Bien doi ve trai (x ≥ 1)
(x 1) 4 x 1 4 (x 1) 6 x 1 9 1 − − − + + − − − + =

( ) ( )
2 2
x 1 2 x 1 3 1 − − + − − =
⇔ | x 1 2 | | x 1 3| 1 − − + − − =
⇔ | x 1 2 | | 3 x 1 | 1 − − + − − =
van dunu bat danu thuc : ¦A¦ + ¦B¦ ≥ ¦A + B¦
(danu thuc xav ra khi va chi khi : AB ≥ O)
Ta co :
| x 1 2 | | 3 x 1 | − − + − − ≥ | x 1 2 3 x 1 | 1 − − + − − =
Banu thuc xav ra khi va chi khi :
( )( )
x 1 2 3 x 1 − − − − ≥ O ⇔ 5 ≤ x ≤ 1O
5.22
Giaûi phöông trình :
2 2 2 4 4 4
4 x 1 4x x y 2y 3 x 16 y 5 − + + + + − − = − − +
Höôùng daãn :
Bieu kien de µhuJnu trinh co nuhia :
2
4 2 2
4 x 0 (1) 1 4x 0 (2)
x 16 0 (3) x y 2y 3 0 (4)
⎧ − ≥ + ≥


− ≥ + − − ≥



· Tu (8) : x
4
– 1G ≥ O ⇔ (x
2
+ 4)(x
2
– 4) ≥ O ⇔ x
2
– 4 ≥ O
· hhunu theo (1) : 4 – x
2
≥ O ⇔ x
2
– 4 ≤ O
· hen : x
2
– 4 = O ⇔ x = ·2 hoac x = 2
· Theo (2) thi x ≥ ·
1
4
, nen ta nhan : x = 2
Ta co :
2 4 4
0 9 (y 1) 0 y 5 + + − = − + ⇔ ¦v – 1¦ = 2 – v ⇔ v =
3
2

vav : (x = 2 ; v =
3
2
)




50
5.23
Giaûi heä phöông trình :





− = −
= +
xy yz x
xy z
4 1 2 1
2 1
2
2



Höôùng daãn :









1
0o µhuJnu trinh thu nhat : xv
4
1
0o µhuJnu trinh thu hai : xv
4
nen xv =
4
1










= −
= +
=
0 1
1 1
4
1
2
2
x
z
xy










= − = − =
= = =
0 z ; ;
; ;
4
1
1
0
4
1
1
y x
z y x

5.24
Giaûi heä phöông trình :





= +
− = −
xy x
y xy
2
8 4
2
2



Höôùng daãn :
0o ¦xv – 4¦ ≥ O nen : 8 – v
2
≥ O ⇔ ¦v¦ ≤ 2 2
0o xv = x
2
+ 2 > O nen xv = ¦x¦.¦v¦ ≤ ¦x¦.2 2
Suv ra :
x
2
+ 2 ≤ ¦x¦.2 2 ⇔ x
2
– 2¦x¦ 2 + 2 ≤ O
⇔ (¦x¦ · 2 )
2
= O ⇔ x = 2 hoac x = – 2
(x = 2 ; v = 2 2 ) (x = – 2 ; v = –2 2 )
5.25
Giaûi heä phöông trình
2 2
2 2
2x y 4x 2y 1
3x 2y 6x 4y 5
⎧ + − + =


− − − =



Höôùng daãn :
2 2
2 2
2x y 4x 2y 1
3x 2y 6x 4y 5
⎧ + − + =


− − − =



2 2
2 2
2(x 2x 1) (y 1)
3(x 2x 1) 2(y 1)
⎧ − − = − +


− − = +



hen :




51
2
2
x 2x 1 0
x 2x 1 0
⎧ − − ≤


− − ≥


⇔ x
2
– 2x – 1 = O
Ta co :
2
2
x 2x 1 0
(y 1) 0
⎧ − − =


+ =



x 1 2 , y -1
x 1 2 , y 1

= + =

= − = − ⎢


5.26
Giaûi heä phöông trình
2
2
2
2zx y y 1 0
x 2xy 2z 0
x 4yz 2z 0
⎧ + + + =

+ + =


+ + =


Höôùng daãn :
· 0o µhuJnu trinh thu nhat :
2/x = ·(v
2
+ v + 1) = ·
2
1 3
y
2 4
⎡ ⎤
⎛ ⎞
+ +
⎢ ⎥
⎜ ⎟
⎝ ⎠
⎢ ⎥
⎣ ⎦
· O
hen :
/ ≠ O x ≠ O /x · O (1)
· 0o µhuJnu trinh thu hai :
x(2v + 1) = ·2/
2
· O (do / ≠ O)
· 0o µhuJnu trinh thu ba :
2/(2v + 1) = ·x
2
· O (do x ≠ O)
Suv ra : 2/x(2v + 1)
2
> O ma (2v + 1)
2
> O nen : /x > O (2)
hai dieu (1) va (2) mau thuan nhau, vav he µhuJnu trinh vo nuhiem.
5.27
Giaûi heä phöông trình :







= −
= −
= −
1
1
1
x z
z y
y x

Höôùng daãn :
Ta co : x = y + 1 nen x > O , cunu vav v > O , / > O
Bia vi cua x, v, / nhu nhau, nen uia su : x ≥ v ≥ / > O
/ = x + 1 ≥ y + 1 = x vav / ≥ x
Suv ra : x = v = /
Tim duJc :








+
= = =
2
5 3
z y x




52
5.28
Tìm soá nguyeân döông n vaø caùc soá döông x
1
, x
2
,…, x
n
thoûa caùc ñieàu kieän :





= + + +
= + + +
2
1
...
1 1
2 ...
2 1
2 1
n
n
x x x
x x x


Höôùng daãn :
4 = n
x
x
x
x
x
x
n
n
2
1
...
1 1
2
2
1
1









+ + +








+ +








+
(do x + 2
1

x
vJi x > O)
2n ≤ 4 ⇔ n ≤ 2
n = 1





=
=
2
1
2
1
1
x
x


⇔ x
1
∈ ∅
n = 2



=
= +






= +
= +
1 .
2
2
1 1
2
2 1
2 1
2 1
2 1
x x
x x
x x
x x




⇔ x
1
= x
2
= 2
5.29
Giaûi heä phöông trình :











=
+
=
+
=
+
x
z
z
z
y
y
y
x
x
2
2
2
2
2
2
1
2
1
2
1
2




Höôùng daãn :
he µhuJnu trinh co nuhiem : (x = O ; v = O ; / = O)
huoai ra he cho thav x>O ; v>O ; />O : v = x
x
x
x
x
= ≤
+
2
2
1
2
2
2
2

(do1 + x
2
≥ 2x)
/ ≤ v x ≤ / v ≤ x ≤ / ≤ v
hen x = v = / . he µhuJnu trinh co hai nuhiem :
(x = v = / = O) (x = v = / = 1)




53
5.30
Giaûi heä phöông trình :





= + +
= + +
xyz z y x
z y x
4 4 4
1

Gôïi yù :
van dunu bat danu thuc Cauchv :






= = =
3
1
z y x
5.31
Giaûi heä phöông trình :
( ) ⎪




= − + −
= − + −
xy x y y x
xy x y y x
2 ) 1 ( 1
1 1

Höôùng daãn :
x ≥ 1 , v ≥ 1 . van dunu bat danu thuc Cauchv :
2 2
1 ) 1 (
1 ). 1 (
y y
y =
+ −
≤ − nen
2
1 1


y
y

xy x y y x
x
x
y
y
≤ − + − ⇔ ≤

+

1 1 1
1 1

(x = v = 2)
5.32
Giaûi heä phöông trình
2
2 2
| xy | x 9
(2x y) 36 y
⎧ = +


− = −



Höôùng daãn :
· 0o µhuJnu trinh thu nhat : x ≠ O ; v ≠ O
· van dunu bat danu thuc Cauchv :
¦xv¦ = x
2
+ O ≥
2
2 x .9 hav ¦x¦.¦v¦ ≥ G¦x¦ ⇔ ¦v¦ ≥ G (1)
· Xet µhuJnu trinh thu hai, do (2x – v)
2
≥ O ta co :
8G – v
2
≥ O ⇔ v
2
≤ 8G ⇔ ¦v¦ ≤ G (2)
· Tu (1) va (2) :
¦v¦ = G ⇔ v = G hoac v = ·G
hen : (2x – v)
2
= O ⇔ x =
y
2

vav :
(x = 8 ; v = G) (x = ·8 ; v = ·G)




54
5.33
Giaûi heä phöông trình :





=
= + +
1
3
3

xyz
x
z
z
y
y
x

Höôùng daãn :
– FhuJnu trinh thu nhat cho biet x, v, / cunu dau.
– Ket hJµ vJi µhuJnu trinh thu hai duJc : x > O ; v > O ; / > O
– van dunu bat danu thuc Cauchv vJi ba so khonu am: (x = v = / = 1)
5.34
Giaûi heä phöông trình :
3
x y 9
3x y 6
⎧ =

+ =


Höôùng daãn :
0oi (x
O
; v
O
) la nuhiem neu co cua he µhuJnu trinh.
· FhuJnu trinh thu nhat cho biet x
8
(do do x
O
) va v cunu dau.
· Ket hJµ vJi µhuJnu trinh thu hai ta co x
O
va v
O
deu duJnu
· van dunu bat danu thuc Cauchv cho bon so duJnu :
8x
O
+ v
O
= x
O
+ x
O
+ x
O
+ v
O
≥ 4
3
4
0 0
x y
hav
G ≥ 4
4
9 ⇔ 8 ≥ 2 3 ⇔ O ≥ 12
Bat danu thuc khonu dunu, dieu nav cho thav he µhuJnu trinh vo
nuhiem.
5.35
Tìm taát caû caùc giaù trò cuûa x, y thoûa heä :





≥ +
≤ +
1
1
3 5
2 4
y x
y x



Höôùng daãn :
Tu x
4
+ v
2
≤ 1 ta co –1 ≤ x ≤ 1 va –1 ≤ v ≤ 1
– heu x · O thi do µhuJnu trinh thu hai v > 1 ( vo lv)
– heu v · O thi do µhuJnu trinh thu hai x > 1 (vo lv)
– heu O · x · 1 va O · v · 1 thi : 1 ≥ x
4
+ v
2
≥ x
5
+ v
8
≥ 1 (vo lv)
vav : x = O hoac x = 1
(x = O ; v = 1) (x = 1 ; v = O)




55
5.36
1. Tìm taát caû caùc soá döông x, y thoûa heä :
1 4
3
x y
x y 3

+ ≤



+ =


2. Tìm taát caû caùc soá döông x, y, z thoûa heä :
1 4 9
3
x y z
x y z 12

+ + =



+ + ≤


Höôùng daãn :
Vaän duïng baát ñaúng thöùc Schwartz :
1.
1 4
(x y)
x y
⎛ ⎞
+ +
⎜ ⎟
⎝ ⎠
≤ 9
3
2
=
⎛ ⎞
⎛ ⎞
+ ≤ + +
⎜ ⎟
⎜ ⎟
⎜ ⎟
⎝ ⎠
⎝ ⎠
2
1 2 1 4
. x . y (x y)
x y x y
≤ 9
Ñaúng thöùc xaûy ra khi vaø chæ khi :
x y
1 2
x y 3

=



+ =

⇔ (x = 1 ; y = 2)
2.
1 4 9
(x y z)
x y z
⎛ ⎞
+ + + +
⎜ ⎟
⎝ ⎠
≤ 36
6
2
=
2
1 2 3
. x . y z
x y z
⎛ ⎞
+ +
⎜ ⎟
⎜ ⎟
⎝ ⎠

1 4 9
(x y z)
x y z
⎛ ⎞
+ + + +
⎜ ⎟
⎝ ⎠
≤ 36
Ñaúng thöùc xaûy ra khi vaø chæ khi :
x y z
1 2 3
x y z 12

= =



+ + =

⇔ (x = 2 ; y = 4 ; z = 6)














56
6. VAØI BAÁT ÑAÚNG THÖÙC TRONG
HÌNH HOÏC PHAÚNG
A. BAÁT ÑAÚNG THÖÙC TRONG TAM GIAÙC – QUY TAÉC BA
ÑIEÅM.
1. Trong tam giaùc ABC ta coù:
• AC - AB < BC < AB + AC


ABC ≥

ACB ⇔ AC ≥ AB
2. Hai tam giaùc ABC vaø A
/
B
/
C
/
maø coù :
AB = A
/
B
/
vaø AC = A
/
C
/

thì : BC < B
/
C
/


A <

A
/

3. Vôùi ba ñieå m A, B, C ta luoân coù : AB + BC ≥ AC

6.1
Cho tam giaùc ABC vaø ñieåm M thuoäc mieàn trong tam giaùc naøy. Chöùng
minh raèng :
1. MB + MC < AB + AC
2. MA + MB + MC < AB + BC +AC < 2(MA + MB + MC)
6.2
1. Cho töù giaùc ABCD coù M vaø N laàn löôït laø trung ñieåm caù c caïnh ñoái
AB vaø CD. Chöùng minh : MN ≤
2
BC AD+

2. Cho töù giaùc ABCD coù caïnh AB baèng ñöôøng cheùo AC. Chöùng minh
raèng caïnh BC nhoû hôn ñöôøng cheùo BD.
6.3
Cho töù giaùc ABCD coù : AB + BD ≤ AC + CD
Chöùng minh : AB < AC
6.4
Cho tam giaùc ABC vôùi ñieåm M thuoäc caïnh BC (M khaùc B vaø C). Chöùng
minh baát ñaúng thöùc : MA . BC < MB . CA + MC . AB
Höôùng daãn
Tu M ke duJnu thanu sonu sonu vJi AB cat AC J h :
MN MC MC.AB NA MB MB.CA
MN NA
AB BC BC CA BC BC
= ⇒ = = ⇒ =




57
van dunu bat danu thuc tronu tam uiac doi tam uiac AMh.
MA · Mh + hA hav MA ·
BC
CA . MB

BC
AB . MC
+ …
6.5
Cho tam giaùc ABC : phaân giaùc caùc goùc A, B, C laàn löôït caét caùc caïnh BC,
AC, AB taïi D, E, F. Chöùng minh :
CF
1

BE
1

AD
1

AC
1

BC
1

AB
1
+ + < + +
Höôùng daãn.
0ua B ke duJnu thanu sonu sonu vJi A0 cat AC J E : AE = AB
Boi vJi tam uiac can ABE : BE · AB + AE hav BE · 2AB
Boi vJi tam uiac BCE (do A0 // BF)
CE
CA

BE
AD
= ma CE = AE + AC = AB + AC
AC
AC) (AB AD
BE
AC AB
CA

BE
AD +
= ⇒
+
= ma BE · 2AB
2AC
1
2AB
1

AD
1
+ > …
6.6
Cho tam giaùc ABC coù caïnh BC lôùn nhaát. Treân tia ñoái cuûa tia CB laáy
CD = CA. Chöùng minh goùc BAD laø goùc tuø.
6.7
Cho tam giaùc ABC vôùi trung tuyeán AM
1. Chöùng minh raèng :
– Neáu BC < 2MA thì goùc A laø goùc nhoïn.
– Neáu BC = 2MA thì goùc A laø goùc vuoâng.
– Neáu BC > 2MA thì goùc A laø goùc tuø.
2. Phaùt bieåu vaø chöùng minh phaàn ñaûo.
6.8
Cho hình thang ABCD (AB // BD) coù :

>

BCD ADC
Chöùng minh : AC > BD
Löôïc giaûi
Tren canh 0C lav diem E sao cho ABE0
la hinh thanu can: AE = B0 (duJnu cheo
hinh thanu can).
Boi vJi tam uiac A0E thi

AECla uoc
nuoai:

>

ADE AEC (hav

ADC) (1)
Theo uia thiet :

>

BCD ADC (2)




58
Mat khac tia CA nam uiua hai tia CB va C0 nen :

>

ACE BCD (8)
Tu (1), (2), (8) ta co :

>

ACE AEC
hen doi vJi tam uiac ACE : AC > AE ma AE = B0 nen AC > B0.
6.9
Cho tam giaùc ABC (AB < AC) vôùi caùc phaân giaùc BD vaø CE cuûa caùc goùc
B vaø C. Trong tam giaùc ABD keû tia AF (F thuoäc AC) sao
cho

=

ACE DBF . Goïi G laø giao ñieåm cuûa BF vaø CE .
1. Chöùng minh :
CG
BD

CF
BF
=
2. Chöùng minh : BD < CE
6.10
Cho tam giaùc ABC (AB < AC) vôùi trung tuyeán AM, laáy ñieåm D thuoäc
ñoaïn thaúng AM . Chöùng minh :
1.

>

AMC AMB 2.

>

DCB DBC .
Höôùng daãn
1. Xet hai tam uiac MAB va MAC , do : MA chunu,
MB = MC, AB · AC nen :

>

AMC AMB .
2. Xet hai tam uiac M0B va M0C, do : M0 chunu
MB = MC

>

DMC DMB nen : 0B · 0C
Tronu tam uiac 0BC, do : 0B · 0C ta co

>

DCM DBM hav

>

DCB DBC
6.11
Cho tam giaùc caân ABC (AB =AC). Treân tia ñoái cuûa tia BA laáy ñieåm M
vaø treân caïnh CA laáy ñieåm N sao cho BM = CN . So saùnh chu vi hai tam
giaùc AMN vaø ABC. Nhaän xeùt ?
6.12
1. Cho hình bính haønh ABCD coù goùc A tuø. Keû hai ñöôøng cheùo AC vaø
BD . Chöùng minh : AC < BD
2. Cho töù giaùc MNPQ coù ba goùc M, N,Q tuø. Keû hai ñöôøng cheùo MP
vaø NQ . Chöùng minh : MP > NQ




59
B. ÑÖÔØNG VUOÂNG GOÙC VAØ ÑÖÔØNG XIEÂN .
Töø ñieåm M ôû ngoaøi ñöôøng thaúng (d) keû ñöôøng thaúng vuoâng goùc MH vaø
caùc ñöôøng xieân MA, MB (caùc ñieåm H, A, B thuoäc (d)) thì :
• Ñöôøng vuoâng goùc laø ñöôøng ngaén nhaát :
MA ≥ MH
• Trong hai ñöôøng xieân : ñöôøng lôùn hôn (hay baèng)
ñöôøng kia khi vaø chæ khi noù coù hình chieáu treân (d) lôùn
hay (hay baèng) hình chieáu cuûa ñöôøng kia .
MA ≥ MB ⇔ HA ≥ HB
• Trong tam giaùc vuoâng caïnh huyeàn lôùn hôn moãi caïnh goùc vuoâng .

6.13
Cho tam giaùc ABC vuoâng goùc taïi A coù caïnh huyeàn BC = 2. Keû ba trung
tuyeán AM, BN, CP. Chöùng minh : 4 < AM + BN + CP < 5
6.14
Cho tam giaùc ABC vuoâng goùc taïi A vôùi ñöôøng cao AH. Treân caïnh huyeàn
BC laáy ñieåm M sao cho CM = CA. Treân caïnh AB laáy ñieåm N sao cho AN
= AH
1. Chöùng minh MN vuoâng goùc vôùi AB.
2. Suy ra raèng : Trong tam giaùc vuoâ ng toång ñoä daøi hai caïnh cuûa goùc
vuoâng nhoû hôn toång ñoä daøi caïnh huyeàn vaø ñöôøng cao töông öùng.
6.15
Cho tam giaùc ABC vuoâng goùc taïi A (AB ≤ AC). Phaân giaùc cuûa goùc A caét
caïnh BC taïi D. Keû BH vaø CK vuoâng goùc vôùi ñöôøng thaúng AD taïi H vaø K.
Chöùng minh : 2AD ≤ BH + CK ≤ BC
6.16
Cho tam giaùc ABC coù ba goùc nhoïn coù tröïc taâm H. Chöùng minh :
1. AB + AC > HA + HB + HC
2. 2(AB + BC + AC) > 3 (HA + HB + HC)
Höôùng daãn
1. 0ua h ke duJnu thanu sonu sonu vJi AB cat AC tai M va duJnu thanu
sonu sonu vJi AC cat AB tai h.
hM ⊥ hC hh ⊥ hB
0o tinh chat duJnu vuonu uoc va duJnu xien :




60
MC > hC (1) hB > hB (2)
Boi vJi tam uiac AMh : AM + Mh > hA (8)
Tu (1), (2), (8) : MC + hB + AM + Mh >
hC + hB + hA ma Mh = Ah
hen : (Ah + hB) + (AM + MC) > hA + hB + hC
AB +AC > hA + hB + hC (4)
2. TuJnu tu : AC + BC > hA + hB + hC (5)
BC + AB > hA + hB + hC (G)
hen : 2(AB + BC + AC) > 8(hA + hB + hC)
6.17
Cho hình vuoâng ABCD coù ñoä daøi ñöôøng cheùo laø 1. Treân caùc caïnh AB,
BC, CD, DA laáy laàn löôït caùc ñieåm E, F, G, H. Keû EI vuoâng goùc vôùi BD
taïi I vaø EK vuoâng goù c vôùi AC taïi K.
1. Goïi O laø giao ñieåm cuûa AC vaø BD, chöùng minh töù giaùc EIOK laø
hình chöõ nhaät, tính chu vi hình naøy.
2. Chöùng minh chu vi töù giaùc EFGH khoâng nhoû hôn 2.
6.18
Cho hai ñöôøng troøn (O ; R) vaø (O
/
; r) caét nhau taïi A vaø B vôùi R ≠ r. Keû
tieáp tuyeán chung CD: C thuoäc (O ; R) vaø D thuoäc (O
/
; r). Goïi I laø giao
ñieåm cuûa AB vaø CD, qua C keû ñöôø ng thaúng song song vôùi AD vaø qua D
keû ñöôøng thaúng song song vôùi AC chuùng caét nhau taïi E.
1. Chöùng minh ba ñieå m A, B, E thaúng haøng.
2. Chöùng minh : BE > R + r
Höôùng daãn
1. hai tam uiac donu danu íAC va íCB
cho : íC
2
= íA . íB
hai tam uiac donu danu íA0 va í0B cho
: í0
2
= íA . íB
Tu do í la trunu diem cua C0. hai duJnu
cheo cua hinh binh hanh ACE0 cat nhau
tai trunu diem moi duJnu nuhia la tai í.
BuJnu thanu AB cunu uua í, vav ba diem
A, B, E thanu hanu.
2. 0oi h la uiao diem cua AB va 00
/
va uoi M la trunu diem cua 00
/

Ta co : AB ⊥ 00
/
(tai í) AB = 2Ah
Mí la duJnu trunu binh cua hinh thanu 0C00
/
: íM =
2
r R

2
D O OC
/
+
=
+

Ta co : BE = BA + AE = 2(hA + Aí) = 2hí




61
Ma theo tinh chat duJnu vuonu uoc va duJnu xien : hí ≤ íM
hen : BE = 2hí ≤ 2 íM = R + r
Banu thuc xav ra khi va chi khi h trunu M nuhia la R =r, dieu nav trai
vJi uia thiet . vav : BE · R + r
6.19
Cho tam giaùc ABC vuoâng taïi A. Ñöôøng troøn taâm O vaø ñöôøng kính AB vaø
ñöôøng troøn taâm O
/
ñöôøng kính AC coøn caét nhau taïi D. Goïi M laø ñieåm
chính giöõa cuûa cung nhoû CD, tia AM caét cung AD cuûa ñöôøng troøn taâm O
taïi N.
1. Chöùng minh ba ñieåm O, O
/
, N thaúng haøng
2. Chöùng minh :
2 / 2 2
1 1 1

OA O A AN
+ ≥
C. BAÁT ÑAÚNG THÖÙC TRONG ÑÖÔØNG TROØN .
Cho ñöôøng troøn taâm O ñöôøng kính AB vôùi hai daây cung MN vaø PQ. Keû
OH vuoâng goùc vôùi MN (taïi H) vaø OI vuoâ ng goùc vôùi PQ (taïi I).
• Ñöôøng kính AB laø daây cung lôùn nhaát.
• Ñoái vôùi hai daây khoâng baèng nhau, daây lôùn hôn
khi vaø chæ khi coù khoaûng caùch ñeán taâm nhoû hôn :
MN > PQ ⇔ OH < OI
• Ñoái vôùi hai cung nhoû : cung lôùn hôn khi vaø chæ khi
daây caêng cung ñoù lôù n hôn :
¯
PQ MN > ⇔: MN > PQ

6.20
Cho nöûa ñöôøng troøn taâm O ñöôøng kính AB vôùi hai daây cung AC vaø AD
cuûa nöûa ñöôøng troøn naøy. Töø ñieåm M baát kì treân nöûa ñöôøng troøn keû MH
vuoâng goùc vôùi AC taï i H vaø MK vuoâng goùc vôùi AD taïi K.
Chöùng minh : HK ≤ AB
6.21
Cho ñöôøng troøn taâm O vaø ñieåm M thuoäc mieàn trong ñöôøng troøn naøy. Qua
M keû daây AB vuoâng goùc vôùi OM vaø daây CD baát kì. Keû baùn kính OP qua
M vaø baùn kính OQ vuoâng goùc vôùi CD taïi H. Chöùng minh :
1. AB < CD 2. MP < HQ 3. AP < CQ




62
6.22
Cho ñöôøng troøn taâm O vôù i hai daây AB vaø CD : AB > CD. Bieát raèng hai
ñöôøng thaúng AB vaø CD caét nhau taïi ñieåm M ôû mieàn ngoaøi ñöôøng troøn.
Goïi H vaø K laàn löôïc laø trung ñieåm caùc daây AB vaø CD.
1. Chöùng minh :

OMH OMK <
2. Chöùng minh : MH > MK
6.23
Treân daây cung AB cuûa ñöôø ng troøn taâm O coù hai ñieå m C vaø D chia daây
naøy thaønh ba phaàn baèng nhau : AC = CD = DB. Keû caùc baùn kính OE qua
C vaø OF qua D
1. Chöùng minh :
¯ ¯
AE BF =
2. Chöùng minh : AE < EF
6.24
Cho ñöôøng troøn taâm O vaø ñieåm A ôû ngoaøi ñöôøng troøn naøy. Keû hai caùt
tuyeán ABC vaø ADE sao cho BC > DE vaø hai tieáp tuyeán AF vaø AG (F vaø
G laø hai tieáp ñieåm) bieát raèng hai ñieåm B vaø F ôû trong cuøng moät nöûa maët
phaúng bôø laø ñöôøng thaúng OA. Ñöôøng troøn taâm O baùn kính OA coøn caét
hai caùt tuyeán ABC vaø ADE laàn löôït taïi M vaø N, caét hai caùt tuyeán AF vaø
AG taïi P vaø Q.
1. So saùnh ñoä daøi hai ñoaïn thaúng : AP vaø AQ, AM vaø AN.
2. So saùnh hai goùc MAP vaø NAQ.
Löôïc giaûi.
1. 0F ⊥ AF (tai F);00 ⊥ A0 (tai0) ma 0F = 00 nen : AF = A0.
Ke 0h ⊥ BC (tai h); 0K ⊥ 0E (tai K) ma BC > 0E ( uia thiet) nen:
0h · 0K. Boi vJi duJnu tron lJn : 0h · 0K⇒ AM > Ah
2. 0o tinh chat hai tieµ tuven cat nhau: :

<

OAQ OAP (1)
hai tam uiac 0AM va 0Ah co :
0A chunu; 0M = 0h; AM > Ah nen :
∧ ∧
> AON AOM
Boi vJi cac tam uiac can 0AM va 0Ah do
∧ ∧
> AON AOM , nen : OAM OAN
∧ ∧
< (2)
Tu (1) va (2) :
∧ ∧
− OAM OAP



< OAN OAQ hav :
∧ ∧
> NAQ MAP




63
6.25
Cho hình vuoâng ABCD coù hai ñöôøng cheùo AC vaø BD caét nhau taïi O. Goïi
E, F, G laàn löôït laø trung ñieåm cuûa CD, OB, OD.
1. Chöùng minh hai tam giaùc OAF vaø GFE baèng nhau.
2. Chöùng minh boán ñieåm A, D, E, F thuoäc cuøng moä t ñöôøng troøn ,
suy ra AE > DF
D. VAÄN DUÏNG CAÙC BAÁT ÑAÚNG THÖÙC ÑAÏI SOÁ
Ñoái vôùi caùc baát ñaúng thöùc hình hoïc , trong nhieàu tröôøng hôïp ngoaøi vieäc söû
duïng caùc tính chaát cuûa baát ñaúng thöùc ñaïi soá ta coøn coù theå duøng caùc baát
ñaúng thöùc ñaïi soá quen thuoäc keá t hôïp vôùi caùc kieán thöùc hình hoïc ñeå chöùng
minh. Khi caàn vaän duïng moät baát ñaú ng thöùc coù daïng laï, nhaát thieát phaûi
chöùng minh laïi xem nhö moät boå ñeà.
6.26
Cho hai hình chöõ nhaät coù chu vi baèng nhau.
– Hình thöù nhaát coù kích thöôùc hai caïnh laø a vaø b (vôùi a > b).
– Hình thöù hai coù kích thöôùc hai caïnh laø c vaø d (vôùi c > b).
Bieát raèng : a – b > c – d.
Chöùng minh dieän tích hình thöù nhaát nhoû hôn dieän tích hình thöù hai.
6.27
1. Chöùng minh baát ñaúng thöùc : 3(x
2
+ y
2
+ z
2
) ≥ (x + y + z)
2

2. Cho tam giaùc ABC coù ñoä daøi ba caïnh laø : BC = a, CA = b, AB = c.
Goïi p laø nöaû chu vi tam giaùc, chöùng minh :
3p c p b p a p ≤ − + − + −
6.28
Cho tam giaùc ABC coù ñoä daøi ba caïnh laø a, b, c (vôùi a ≥ b ≥ c). Goïi h
a
, h
b
,
h
c
laàn löôït laø ba chieàu cao töông öùng vôùi ba caïnh naøy. Chöùng minh :
c
h
a
h
b
h
c
h
a
h
b
h
a
h
c
h
c
h
b
h
b
h
a
h
+ + ≥ + +
6.29
Cho tam giaùc ABC coù dieän tích S : ñoä daøi ba caïnh laø BC = a, CA = b,
AB = c; ñoä daøi ba ñöôøng cao töông öùng vôù i ba caïnh a, b, c laàn löôït laø h
a
,
h
b
, h
c.
Goïi r
a
, r
b
, r
c
laà n löôït laø baùn kính caùc ñöôøng troøn baøng tieáp trong caùc
goùc A, B, C. Chöùng minh : r
a
+ r
b
+ r
c


h
a
+ h
b
+ h
c




64
Gôïi yù :
van dunu bat danu thuc :






+ + ≥

+

+
− c
1
b
1
a
1
2
c p
1
b p
1
a p
1
da duJc
chunu minh J bai taµ 1.82.
6.30
1. Chöùng minh dieän tích moät tam giaùc khoâng lôùn hôn nöûa tích soá ño
hai caïnh.
2. Cho hình chöõ nhaät ABCD coù dieän tích S. Goïi M laø moät ñieåm ôû
mieàn trong hình chöõ nhaät naøy. Chöùng minh : S ≤ MA . MC + MB . MD
Höôùng daãn
2. Lav diem h J mien nuoai hinh chu nhat ABC0 sao cho :
hC = MA, h0 = MB. hai tam uiac hC0 va MAB
banu nhau nen :
S (hC0) = S (MAB).
Ta co : S = 2 ( ) ( ) [ ] MAB S MCD S +
= 2 ( ) ( ) [ ] NCD S MCD S +
= 2 S(CM0h) = 2 ( ) ( ) [ ] DMN S CMN S + .
Tronu do : S (CMh) ≤
2
1
hC . MC =
2
1
MA . MC
S (0Mh) ≤
2
1
h0 .M0 =
2
1
MB . M0
hen : S ≤ 2 (
2
1
MA . MC +
2
1
MB . M0) hav S ≤ MA . MC + MB . M0
6.31
Cho tam giaùc ABC vuoâng goùc taïi A vôùi ñöôøng cao AH. Treân caïnh AB laáy
ñieåm M vaø treân caïnh AC laáy ñieåm N sao cho : AM = AN = AH. Ñöôøng
thaúng MN caét tia phaân giaùc cuû a caùc goù c BAH vaø HAC laàn löôït taïi O vaø
O
/
. Goïi S vaø S
1
laàn löôït laø dieän tích caùc tam giaùc ABC vaø AMN
1. Chöùng minh O vaø O
/
laàn löôït laø taâm ñöôøng troøn noäi tieáp caùc tam
giaùc ABH vaø HAC.
2. Chöùng minh : S ≥ 2S
1
.
6.32
Cho tam giaùc ABC vuoâng goùc taïi A : BC = a, CA = b, AB = c vôùi ñöôøng
cao AH = h. Goïi R vaø r laàn löôït laø baùn kính ñöôøng troøn ngoaïi tieáp vaø noäi
tieáp tam giaùc ABC.
1. Chöùng minh : b + c = 2 (R + r) vaø
r 2 1
a 2






65
2. Chöùng minh :
2
1
h
r
5
2
< ≤
6.33
Cho tam giaùc ñeàu ABC : treân caïnh BC laáy ñieåm D, treân caïnh CA laáy
ñieåm E vaø treân caïnh AB laáy ñieåm F (F khaùc A) sao cho :

DFE = 60
0
.
Chöùng minh : AE . BD ≤
4
AB
2
. Ñaúng thöùc xaåy ra khi naøo ?
6.34
Cho ñöôøng troøn taâm I baùn kinh r noäi tieáp tam giaù c ABC. Chöùng minh baát
ñaúng thöùc : IA + IB +IC ≥ 6r
6.35
Cho moät hình vuoâng vaø moät tam giaùc coù dieän tích baèng nhau. Hình naøo
coù chu vi lôùn hôn ?
Höôùng daãn
0oi x la canh hinh vuonu ; a, b,
c la do dai ba canh tam uiac
va h la do dai duJnu cao tuJnu
unu vJi canh a. 0ien tich hai
hinh lan luJt la :
S = x
2
S =
2
1
ah
0o tinh chat duJnu vuonu uoc va duJnu xien : b ≥ h c ≥ h
hen: b + c > 2h (do hai danu thuc b=h va c=h khonu donu thJi xav ra)
Ta co : a+ b + c > a + 2h
van dunu bat danu thuc Cauchv vJi hai so duJnu a va 2h
a + 2h ≥ S 4 4S 2 a.2h 2 = = = 4x
Suv ra : a+ b + c > 4x
6.36
Chöùng minh raèng trong tam giaùc ABC : sin
2
A

AB.AC 2
BC

6.37
Cho ñöôøng troøn taâm O vôùi hai döôøng kính vuoâng goùc AB vaø CD. Laáy
ñieåm M baát kì treân cung AC, noái MD caét AB ôû E ; noái MB caé t CD ôû F.
1. Chöùng minh : hai tam giaùc AED vaø MAD ñoàng daïng ; cuõng vaäy ñoái
vôùi hai tam giaùc OED vaø MCD.
2. Chöùng minh : 2
CF
OF
AE
OE
≥ +




66
6.38
Cho tam giaùc ABC coù dieän tích S. Goïi M laø moät ñieåm ôû trong tam giaùc
naøy. Qua M keû ba ñöôøng thaúng: ñöôøng thöù nhaát song song vôùi AB caét BC
ôû D vaø caét CA ôû E, ñöôø ng thöù hai song song vôùi BC caét AB ôû F vaø caét CA
ôû G, ñöôøng thöù ba song song vôùi CA caét AB ôû H vaø caét BC ôû I. Goïi S
1
, S
2
,
S
3
laàn löôït laø dieän tích caùc tam giaùc MGE, MHF vaø MDI. Chöù ng minh :
1. S = ( )
2
3 2 1
S S S + + 2. S ≤ 3(S
1
+ S
2
+ S
3
)
Höôùng daãn
1. Cac tu uiac MEAh, MFB0, MíC0 deu la hinh binh hanh.
hai tam uiac donu danu ME0 va ABC cho :
2
1 1
S S EG EG
(1)
S AC AC S
⎛ ⎞
= ⇒ =
⎜ ⎟
⎝ ⎠

TuJnu tu :
2
S HM
(2)
AC S
=
AC
GC
S
S
3
= (8)
Tu (1), (2), (8) : 1
AC
AC
AC
GC
AC
AE
AC
EG

S
S
S
S
S
S
3 2 1
= = + + = + +
hen : S S S S
3 2 1
= + + hav S = ( )
2
3 2 1
S S S + +
2. van dunu bat danu thuc Schwart/ :
S = ( )
2
3 2 1
S S S + + ≤ (1
2
+ 1
2
+1
2
) (S
1
+ S
2
+ S
8
)
hav : S ≤ 8(S
1
+ S
2
+ S
8
)





67
7. VAØI BAØI TOAÙN TÌM CÖÏC TRÒ
TRONG HÌNH HOÏC.

1. Baøi toaùn tìm cöïc trò trong hình hoïc.
Xeùt taäp hôïp caùc hình coù chung moät tính chaát, ta phaûi tìm moät hình maø
moät ñaïi löôïng naøo ñoù cuûa hình naøy (ñoä daøi ñoaïn thaúng, soá ño goùc, soá ño
dieän tích…) ñaït moät giaù trò nhoû nhaát hay lôùn nhaát. Baøi toaùn nhö vaäy ñöôï c
goïi laø baøi toaùn tìm cöïc trò trong hình hoïc.
2. Caùch giaûi
Ta thöôøng giaûi theo moät trong hai höôùng sau ñaây :
A. Caùch 1
Thay ñieàu kieän cuûa ñaïi löôïng caàn tìm cöïc trò baèng caùc ñieàu kieän töông
ñöông khaùc. Töø ñoù ñi ñeán vieäc xaùc ñònh vò trí cuûa caùc ñieåm taïi ñoù ñaïi
löôïng ñaït cöïc trò (ñieàu kieän xaåy ra ñaúng thöùc).
B. Caùch 2
Chæ ra moät hình trong taäp hôïp caùc hình roài chöùng minh moãi hình khaùc
trong taäp hôïp naøy coù yeáu toá nhoû hôn hay lôùn hôn yeáu toá töông öùng cuû a
hình ñaõ ñöôïc chæ ra.
C. Ghi chuù
Trong nhieàu baøi toaùn tìm cöïc trò trong hình hoïc.
– Ta coøn duøng caùc kieá n thöùc veà ñaïi soá hay veà dieän tích.
– Cuõng coù khi ta thay vieäc tìm giaù trò lôùn nhaát cuûa ñaïi löôïng naøy baèng
vieäc tìm giaù trò nhoû nhaát cuûa moät ñaïi löôïng khaùc hay ngöôïc laïi.

7.1
Coi taäp hôïp caùc tam giaùc ABC vuoâng goù c taïi A coù toång ñoä daøi hai caïnh
goùc vuoâng : AB + AC = k laø moät haè ng soá. Tìm tam giaùc coù chu vi nhoû
nhaát ?
Löôïc giaûi
Chu vi tam uiac ABC : AB + AC + BC
Tronu do AB + AC = k (hanu) nen chu vi tam
uiac ABC nho nhat khi va chi khi canh huven
BC nho nhat
Bat AB =
2
k
+ x thi AC =
2
k
– x, van dunu dinh li Fitauo :




68
BC
2
= AB
2
+ AC
2
= (
2
k
+ x)
2
+ (
2
k
– x)
2
=
2
k
2
+ 2x
2

2
k
2

Banu thuc xav ra khi va chi khi : x = O nuhia la AB + AC =
2
k

vav tronu taµ hJ µ cac tam uiac ABC vuonu uoc tai A co tonu do dai hai
canh uoc vuonu la hanu so thi tam uiac vuonu can co chu vi nho nhat.
7.2
Cho goùc nhoïn xOy vaø ñieåm M thuoäc mieàn trong goùc naøy. Moä t ñöôøng
thaúng (d) qua M caét caùc tia Ox, Oy laàn löôït taïi A vaø B. Xaùc ñònh vò trí cuûa
(d) ñeå :
MB
1
MA
1
+ ñaït giaù trò lôùn nhaát.
Löôïc giaûi
0ua 0 ke duJnu thanu sonu sonu vJi duJnu thanu (d) va uua M ke duJnu
thanu sonu sonu vJi 0x. Chunu cat nhau tai h, tu uiac 0BMh la hinh
binh hanh nen : 0h = MB.
0oi í la uiao diem cua Mh va 0v. 0o M la diem co dinh va Mh sonu
sonu vJi 0x nen í la diem co dinh.
0ua í ke duJnu thanu sonu sonu vJi (d) cat
0M tai J.
van dunu he uua cua dinh li Talet doi vJi cac
tam uiac 0MA va 0Mh :
íJ // AM
OM
OJ
MA
JI
= (1)
íJ // h0
OM
MJ
ON
JI
= ma 0h = MB
hen :
OM
MI
MB
JI
= (2)
Tu (1), (2): íJ 1
OM
OM
OM
MJ OJ
MB
1
MA
1
= =
+
= +









IJ
1
MB
1
MA
1
= + ⇒
vav
MB
1
MA
1
+ dat uia tri lJn nhat khi va chi khi
IJ
1
lJn nhat ⇔íJ nho
nhat .
0o

xOy · OO
2
nen yOM

· OO
O
va diem í co dinh, 0M co dinh nen : íJ
nho nhat ⇔ íJ ⊥ 0M ⇔(d) ⊥ 0M
7.3
Cho ñöôøng troøn (O ; r) noäi tieáp tam giaùc ABC. Ñöôø ng thaúng (d) qua O caét
caùc caïnh AB vaø AC laàn löôït taïi M vaø N. Xaùc ñònh vò trí cuûa (d) ñeå tam
giaùc AMN coù dieän tích nhoû nhaát.




69
Löôïc giaûi
0ua 0 ke duJnu thanu (d
/
) vuonu uoc vJi 0A
cat AB va AC lan luJt tai M
/
va h
/
. Tam uiac
AM
/
h
/
can tai A (do co A0 vua la duJnu cao
vua la µhan uiac cua uoc A) cho ta : AM
/
=
Ah
/
va co dien tich khonu doi.
Khonu mat tinh tonu uuat, uia su :
AM ≥ AM
/
= Ah
/
≥ Ah.
0o A0 la duJnu µhan uiac cua uoc BAC nen :
AN
AM
ON
OM
=
Ma : AM ≥ Ah nen : 0M ≥ 0h
vav co mot diem 0 thuoc doan thanu 0M de 00 = 0h. hai tam uiac
00M
/
va 0hh
/
co :
∧ ∧
=
/ /
NON DOM (uoc doi dinh); 00 = 0h; 0M
/
=0h
/

Chunu banu nhau, nen co dien tich banu nhau, suv ra :
S (0MM
/
) ≥ S (0hh
/
)
S (AMh) ≥ S (Ah
/
M
/
) (= khonu doi)
Banu thuc xav ra khi va chi khi : 0M = 0h, tam uiac AMh can tai A nen
trunu tuven A0 cunu la duJnu cao, hav duJnu thanu (d) vuonu uoc vJi 0A
tai 0.
A. VAÄN DUÏNG QUY TAÉC BA ÑIEÅM
• Doái vôùi ba ñieåm A, B, C baát kì ta coù : AB + BC ≥ AC
Ñaúng thöùc xaåy ra khi vaø chæ khi B naèm giöõa A vaø C

7.4
Cho ñöôøng thaúng (d) vaø hai ñieåm A vaø B khoâng thuoäc (d) vaø cuøng thuoäc
moät nöûa maët phaúng bôø laø (d). Xaùc ñònh ñieåm M thuoäc (d) sao cho
MA + MB ñaït giaù trò nhoû nhaát.
7.5
Cho töù giaùc ABCD vaø ñieå m M thuoäc mieàn trong töù giaùc naøy. Xaùc ñònh vò
trí cuûa M ñeå toång : MA + MB + MC + MD ñaït giaù trò nhoû nhaát ?
7.6
Cho ñöôøng troøn (O) vaø ñieåm M ôû ngoaøi ñöôøng troøn naøy. Ñöôøng thaúng qua
M vaø O caé t (O) taïi A vaø B (A naèm giöõa M vaø O).




70
1. Chöùng minh MA laø khoaûng caùch nhoû nhaát noái M vôùi moät ñieåm baát
kì cuûa (O).
2. Chöùng minh MB laø khoaûng caùch lôùn nhaát noái M vôùi moät ñieåm baát kì
cuûa (O).
7.7
Cho tam giaùc ABC vuoâng goùc taïi A vôùi ñöôøng cao AH. Coi goùc vuoâng
xHy : tia Hx caét caï nh AB taïi D vaø tia Hy caét caïnh AC taïi E. Xaùc ñònh vò
trí cuûa D vaø E ñeå DE coù ñoä daøi nhoû nhaát.
7.8
Cho ñöôøng troøn taâm O ñöôøng kính AB vaø ñieåm C coá ñònh naèm giöõa O vaø
A. Ñieåm M di ñoäng treân ñöôøng troøn.
Xaùc ñònh vò trí cuûa M ñeå ñoä daøi CM lôùn nhaát ? nhoû nhaát ?
Höôùng daãn
CM ≤ 0C + 0M = 0C + 0B = BC (hanu)
hen CM lJn nhat khi 0 thuoc CM nuhia la M trunu B.
Mat khac : CM ≥ 0M – 0C = 0A – 0C = AC(hanu)
hen CM nho nhat khi M trunu A.
7.9
Trong caùc töù giaùc ABCD coù :
– Ñoä daøi hai ñöôøng cheùo AC vaø BD khoâng ñoåi.
– Goùc laäp bôûi hai ñöôøng cheùo coù soá ño khoâng ñoåi. Hoûi töù giaùc naøo coù
chu vi nhoû nhaát ?
Löôïc giaûi
0unu cac hinh binh hanh A0BE va B0CF
AE // B0 AE = B0
CF // B0 CF = B0
thi tu uiac AEFC la hinh binh hanh
Chu vi tu uiac ABC0: AB + BC + C0 + 0A =
(AB + C0) + (BC + 0A)
Ma C0 = BF va 0A = BE (canh doi hinh binh hanh)
hen : Chu vi (ABC0) = (AB + BF) + (CB + BE)
Chu vi (ABC0) ≥ AF + CE
Chu vi tu uiac ABC0 nho nhat khi diem B thuoc doan thanu AF va cunu
thuoc doan thanu CE, nen : C0 // AB A0 // BC
vav tu uiac ABC0 la hinh binh hanh.




71
B. VAÄN DUÏNG ÑÖÔØNG VUOÂNG GOÙC VAØ ÑÖÔØNG XIEÂN
Töø ñieåm M khoâng thuoäc ñöôøng thaúng (d) keû
ñöôøng vuoâng goùc MH vaø caùc ñöôøng xieân MA,
MB vôùi (d) (caùc ñieåm H, A, B thuoäc (d)) thì :
1. MA ≥ MH. Ñaúng thöùc xaåy ra khi vaø chæ khi A
truøng H.
2. MA ≥ MB ⇔HA ≥ HB

7.10
Cho tam giaùc ABC vuoâng goùc taïi A vôùi ñöôøng cao AH. Coi ñieåm M
thuoäc caïnh huyeàn BC, keû MD vaø ME laàn löôït vuoâng goùc vôùi AB vaø AC
taïi D vaø E. Ñònh vò trí cuûa M ñeå ñoaïn thaúng DE coù ñoä daøi nhoû nhaát.
7.11
Cho tam giaùc ABC coù ba goùc nhoïn vôùi ñieåm M thuoäc caïnh BC, keû MD
vaø ME laàn löôït vuoâng goùc vôùi AB vaø AC taïi D vaø E. Xaùc ñònh vò trí cuû a
M ñeå ñoaï n thaúng DE coù ñoä daøi nhoû nhaát?
Höôùng daãn
0oi 0 la trunu diem cu a AM, do tinh chat
trunu tuven unu vJi canh huven cua tam uiac
vuonu : 0A = 00 = 0M = 0E (= )
2
AM

Tam uiac can 00E (00 = 0E) co :
∧ ∧ ∧
+ = MOE DOM DOE = 2 (
∧ ∧
+ OAE DAO ) = 2

BAC (hanu)
Ke 0í vuonu uoc vJi 0E (tai í):
∧ ∧
= BAC DOI 0E = 20í.
Ke duJnu cao Ah cua tam uiac ABC : AM ≥ Ah
0E = 20í = 200.sin

DOI = AM sin

BAC ≥ Ah sin

BAC (hanu)
Banu thuc xav ra khi va chi khi diem M trunu diem h. vav doan thanu
0E co do dai nho nhat khi diem M trunu chan h cua duJ nu vuonu uoc ke
tu A den BC.
7.12
Cho tam giaùc ABC coù taâm O, coi ñöôøng thaúng (d) qua O. Keû AD, BE, CF laàn
löôït vuoâng goùc vôùi (d) taïi D, E, F. Xaùc ñònh vò trí cuûa (d) ñeå toång :
AD + BE + CF ñaït giaù trò lôùn nhaát.




72
7.13
Cho tam giaùc ABC coù ba goùc nhoïn vaø ñieåm M ôû mieàn trong tam giaùc naøy.
1. Chöùng minh : BC.MA ≥ 2 [dieän tích (MAB) + dieän tích (MCA)].
2. Xaùc ñònh vò trí cuûa M ñeå bieåu thöùc sau ñaây ñaït giaù trò nhoû nhaát.
MA.BC + MB.CA + MC.AB
7.14
Cho ñöôøng troøn (O; R) vaø ñöôø ng thaúng (d) ôû ngoaøi ñöôøng troøn naøy. Laáy ñieåm
M baát kì treân (d), keû hai tieáp tuyeán MA, MB (A, B laø hai tieáp ñieåm). Xaùc ñònh
vò trí cuûa M ñeå baùn kính ñöôøng troøn noäi tieáp tam giaùc MAB ñaït giaù trò nhoû
nhaát.
Höôùng daãn
0oi í va h la uiao diem cua M0 vJi cunu nho AB
va dav AB, de thav í la tam duJnu tron noi tieµ
tam uiac MAB va íh la ban kinh duJnu tron nav.
IH = OI – OH = R – OH.
Do heä thöùc löôïng trong tam giaùc vuoâng OMA :
OA
2
= OM.OH ⇒ OH =
OM
R
OM
OA
2 2
=
neân IH = R –
OM
R
2

Keû OC vuoâng goùc vôùi (d) taïi C, do tính chaát ñöôøng vuoâng goùc vaø ñöôøng
xieân :
OM ≥ OC (haèng )
IH nhoû nhaát khi vaø chæ khi
OM
R
2
lôùn nhaát ⇔ OM nhoû nhaát nghóa laø M
truøng C. Vaäy baùn kính ñöôø ng troøn noäi tíep tam giaùc MAB nhoû nhaát khi
M laø chaân ñöôøng thaúng vuoâng goùc keû töø O ñeán ñöôøng thaúng (d).
C. VAÄN DUÏNG BAÁT ÑAÚNG THÖÙC TRONG ÑÖÔØNG TROØN
1. Cho ñöôøng troøn (O) ñöôøng kính AB vaø daây cung MN, do ñöôøng kính laø
daây cung lôùn nhaát, ta luoân coù : MN ≤ AB
2. Trong ñöôøng troø n (O) coi hai daây cung AB vaø CD, goïi H vaø K laàn löôït laø
trung ñieåm cuûa hai daây naøy thì : AB ≤ CD ⇔ OH ≥ OK.





73
7.15
Cho ñöôøng troøn taâm O vaø ñieåm A ôû mieà n trong ñöôøng troøn naøy (A khaùc O).
Moät ñöôøng thaúng (d) qua A caét ñöôøng troø n taïi M vaø N, goïi H laø trung ñieåm cuûa
MN.
1. Chöùng minh ñieå m H thuoäc moät ñöôø ng troøn xaùc ñònh.
2. Xaùc ñònh vò trí cuûa (d) ñeå ñoä daøi daây cung MN lôùn nhaát ? nhoû nhaát ?
7.16
Cho ñöôøng troøn (O,R)vôùi daây cung AB coá ñònh khoâng qua O. Xaùc ñònh vò trí
ñieåm M treân cung lôùn AB ñeå chu vi tam giaùc MAB lôùn nhaát .
Höôùng daãn
Tren tia dJi cua tia MA lav MC = MB. Tam uiac
can MBC cho

ACB=
2
AMB

(hanu)
Ma AB co dinh nen C thuoc cunu chua uoc co
so do banu
4
1
so do
¯
AB cua duJnu tron (0 ; R)
dunu tren doan thanu AB. Chu vi tam uiac MAB
: MA + MB + AB ma do dai AB khonu doi, nen
chu vi tam uiac MAB lJn nhat khi va chi khi :
(MA +MB) lJn nhat ⇔AC lJn nhat. huhia la AC la duJnu kinh cua cunu
chua uoc noi tren ⇔

ABC= OO
O
. Tronu dieu kien do : A C
∧ ∧
+ = OO
O
va
1 2
B B
∧ ∧
+ = OO
O
ma

=

2
B C .
hen : 1 B A

=


¯
MA MB =
vav chu vi tam uiac MAB lJn nhat khi M co vi tri, M
O
la diem chinh uiua
cua cunu lJn AB.
7.17
Cho ñöôøng troøn (O; R) vaø ñieå m I ôû mieà n trong ñöôøng troøn naøy (I khaùc O). Tìm
treân ñöôøng troøn moät ñieåm M sao cho goù c IMO coù soá ño lôùn nhaát.
7.18
Cho tam giaùc ABC vuoâng goùc taïi A vôùi ñieåm M thuoäc caïnh AC. Goïi N laø ñieåm
ñoái xöùng cuûa M qua A vaø P laø ñieåm ñoái xöùng cuûa M qua ñöôøng thaúng BC. Xaùc
ñònh vò trí cuûa ñieåm M ñeå ñöôøng troøn ngoaïi tieáp töù giaùc BNCP coù baùn kính nhoû
nhaát.
7.19
Cho hai ñöôøng troøn (O) vaø (O
/
) caét nhau taïi A vaø B (taâm O vaø O
/
ôû hai nöûa maët
phaúng phaân bieät, bôø laø ñöôøng thaúng AB. Moät ñöôøng thaúng (d) qua B caé t (O) taïi




74
M vaø caét (O
/
) taïi N (B naèm giöõ a M va N). Xaùc ñònh vò trí cuûa (d) ñeå baùn kính
ñöôøng troøn ngoaïi tieáp tam giaùc AMN coù ñoä daøi lôùn nhaát.
7.20
Cho tam giaùc ñeàu ABC noäi tieáp trong ñöôøng troøn (O ; R). Laáy ñieåm M
treân cung nhoû BC : keû MH , MI, MK laàn löôït vuoâng goùc vôùi BC, CA, AB
taïi H, I, K. Xaùc ñònh vò trí cuûa M ñeå :
Σ = MA + MB + MC + MH + MI + MK
coù giaù trò nhoû nhaát ? coù giaù trò lôùn nhaát ?
Höôùng daãn :
0oi a la do dai canh tam uiac deu ABC, dat :
Σ
1
= MA + MB + MC
Σ
2
= Mh + Mí + MK
Tren dav MA lav M0 = MB, chunu minh :
· Tam uiac MB0 deu de co : B0 = MB
· hai tam uiac MBC va 0BA banu nhau de co : MC = 0A
hen :
Σ
1
= MA + MB + MC = 2MA
Mat khac :
Mh =
2S( MBC)
a
Δ
Mí =
2S( MCA)
a
Δ
MK =
2S( MAB)
a
Δ

Σ
2
=
2
a
íS(ΔABC) + 2S(ΔMBC)|
Ta co :
Σ nho nhat khi M trunu B (hoac C) luc do ca Σ
1
va Σ
2
deu nho nhat va Σ
lJn nhat khi M trunu M
O
(M
O
la diem chinh uiua cua cunu nho BC) luc do
ca Σ
1
va Σ
2
deu lJn nhat.
D. VAÄN DUÏNG CAÙC BAÁT ÑAÚNG THÖÙC ÑAÏI SOÁ
Ñeå vaän duïng ñöôïc caùc baát ñaúng thöùc ñaïi soá ta thöôøng ñaët moät (hay nhieàu)
ñaïi löôïng hình hoïc (ñoä daøi ñoaïn thaúng, soá ño goùc, tæ soá löôïng giaùc moät goùc,
dieän tích moät hình …) laøm bieán.
Bieåu thò ñaïi löôïng caàn tìm giaù trò nhoû nhaát hay lôùn nhaát baèng moät bieåu thöùc
cuûa bieán (hay nhöõng bieán) naøy roài söû duï ng baát ñaúng thöùc ñaïi soá thích hôïp ñeå
tìm ñieàu kieän maø bieåu thöùc ñoù ñaït cöïc trò.




75
7.21
Cho tam giaùc ABC coù dieä n tích S. Treân caïnh BC, CA, AB laáy laàn löôït
caùc ñoaïn thaúng : BD = k.BC, CE = k.CA, AF = k.AB
1. Tính dieän tích tam giaùc DEF theo S vaø k
2. Ñònh k ñeå dieän tích tam giaùc DEF nhoû nhaát.
Höôùng daãn :
S( ABD) BD
k
S BC
Δ
= = ⇒ S(ΔAB0) = k.S
S( AFD) AF
S( ABD) AB
Δ
=
Δ
= k ⇒ S(ΔAF0) = k
2
.S
S(Δ0BF) = S(ΔAB0) – S(ΔAF0) = k(1 – k).S
S(ΔCE0) = k(1 – k).S ; S(ΔAFE) = k(1 – k).S
S(Δ0EF) = S – 8k(1 – k).S = S(8k
2
– 8k + 1)
Ma S(8k
2
– 8k + 1) = S
2
1 1
3 k
2 4
⎡ ⎤
⎛ ⎞
− +
⎢ ⎥
⎜ ⎟
⎝ ⎠
⎢ ⎥
⎣ ⎦

S
4

min S(Δ0EF) =
S
4
(tai k =
1
2
)
7.22
Cho ñöôøng troøn taâm O ñöôøng kính AB = 2R vaø ñieå m M treân ñöôøng troøn
naøy. Keû MH vuoâng goùc vôùi AB taïi H. Ñònh vò trí cuûa ñieåm M ñeå dieän tích
tam giaùc OMH lôùn nhaát.
Höôùng daãn :
0h
2
+ hM
2
= 0M
2
= R
2
S =
1
2
0h.hM
Ma : 0h
2
+ hM
2
≥ 20h.hM hav R
2
≥ 4S
max S =
2
R
4
(tai 0h = hM hav MOH

= 45
O
)
7.23
Cho tam giaùc nhoïn ABC coù caïnh BC coá ñònh. Keû hai ñöôøng cao AD vaø
BE, goïi H laø tröïc taâm. Xaùc ñònh vò trí cuûa ñieåm D treân caïnh BC ñeå tích
DA. DH ñaït giaù trò lôùn nhaát.
Höôùng daãn :
hai tam uiac vuonu 0Bh va 0AC donu danu cho :
0A.0h = 0B.0C




76
Ma : (0B + 0C)
2
≥ 40B.0C
hav
2
BC
2
⎛ ⎞
⎜ ⎟
⎝ ⎠
≥ 0B.0C
hen : 0A.0h = 0B.0C ≤
2
BC
4
(hanu)
Banu thuc xav ra khi va chi khi 0B = 0C
max(0A.0h) =
2
BC
4
(tai 0 la trunu diem cua BC)
7.24
Cho tam giaùc ABC vuoâng taïi A. Töø ñieåm M ôû mieàn trong tam giaùc keû
MD, ME, MF laàn löôït vuoâng goùc vôùi BC, CA, AB taïi D, E, F. Xaùc ñònh vò
trí cuûa M ñeå :
MD
2
+ ME
2
+ MF
2

ñaït giaù trò nhoû nhaát.
Höôùng daãn :
Ke duJnu cao Ah va duJnu thanu Mh ⊥ Ah tai h.
van dunu dinh li Fitauo :
ME
2
+ MF
2
= ME
2
+ AE
2
= MA
2
ma MA ≥ hA
nen : ME
2
+ MF
2
≥ hA
2
ma M0 = hh nen :
M0
2
+ ME
2
+ MF
2
≥ hh
2
+ hA
2

2 2
NH NA
2
+

2
2
NH NA AH
2 4
+ ⎛ ⎞
=
⎜ ⎟
⎝ ⎠

M0
2
+ ME
2
+ MF
2

2
AH
2
(hanu)
min (M0
2
+ ME
2
+ MF
2
) =
2
AH
2
(tai M la trunu diem cua Ah)
7.25
Cho tam giaùc nhoïn ABC. Töø ñieåm M thuoäc mieàn trong tam giaùc keû MH,
MI, MK laàn löôït vuoâng goùc vôùi BC, CA, AB taïi H, I, K. Xaùc ñònh vò trí
cuûa M ñeå :
Σ = AK
2
+ BH
2
+ CI
2

nhoû nhaát.
N M




77
Höôùng daãn :
2 2 2 2 2
2 2 2 2 2
2 2 2 2 2
AK MK MA AI MI
BH MH MB BK MK
CI MI MC CH MH
⎫ + = = +

+ = = +


+ = = +

nen AK
2
+Bh
2
+Cí
2
= Aí
2
+Ch
2
+BK
2

2Σ = (AK
2
+ BK
2
) + (Bh
2
+ Ch
2
) + (Aí
2
+ Cí
2
) ≥

2 2 2
(AK BK) (BH CH) (AI CI)
2 2 2
+ + +
+ +
Σ ≥
2 2 2
AB BC CA
4
+ +

minΣ =
2 2 2
AB BC CA
4
+ +
(tai M la tam duJnu tron nuoai tieµ ΔABC)
7.26
Cho tam giaùc nhoïn ABC vôùi ba ñöôøng cao AD, BE, CF. Goïi H laø tröïc
taâm, tìm giaù trò nhoû nhaát cuûa bieåu thöùc :
Σ =
AH BH CH
DH EH FH
+ +
Höôùng daãn :
0oi S, S
1
, S
2
, S
8
lan luJt la dien tich cac tam uiac
ABC, hBC, hCA, hAB :
1
S AD
S DH
= ⇒
1 1 1
AD DH AD DH AH
S S S S S S

= = =
− −


1
1
AH S S
DH S

=
2 3
1
AH S S
DH S
+
=

3 1
2
BH S S
EH S
+
=
1 2
3
CH S S
FH S
+
=
hen
Σ =
1 2 2 3 3 1
2 1 3 2 1 3
S S S S S S
S S S S S S
⎛ ⎞ ⎛ ⎞ ⎛ ⎞
+ + + + +
⎜ ⎟ ⎜ ⎟ ⎜ ⎟
⎝ ⎠ ⎝ ⎠ ⎝ ⎠
≥ 2 + 2 + 2 = G
min Σ = G (tai S
1
= S
2
= S
8
=
S
3
)
7.27
Cho tam giaùc ABC coù ñoä daøi ba caïnh laø BC = a, CA = b, AB = c . Goïi x,
y , z laàn löôït laø khoaûng caùch töø ñieåm M ôû mieàn trong tam giaùc vôùi caùc
caïnh BC, CA, AB. Xaùc ñònh vò trí cuûa M ñeå toång :




78
Σ =
a b c
x y z
+ +
ñaït giaù trò nhoû nhaát.
Höôùng daãn :
0ien tich tam uiac ABC : S =
1
2
(ax + bv + c/)
Xet tich :
(ax + bv + c/)
a b c
x y z
⎛ ⎞
+ +
⎜ ⎟
⎝ ⎠
= a
2
+ b
2
+ c
2
+
ab
x y y z z x
bc ca
y x z y x z
⎛ ⎞ ⎛ ⎞
⎛ ⎞
+ + + + +
⎜ ⎟ ⎜ ⎟ ⎜ ⎟
⎝ ⎠
⎝ ⎠ ⎝ ⎠

≥ a
2
+ b
2
+ c
2
+ 2ab + 2bc + 2ca = (a + b + c)
2

hav
2S. Σ ≥ (a + b + c)
2
⇔ Σ ≥
2
(a b c)
2S
+ +

minΣ =
2
(a b c)
2S
+ +
(tai M la tam duJnu tron noi tieµ ΔABC)
7.28
Cho tam giaùc ABC vuoâng goù c taïi A coù dieän tích S. Goïi M laø moät ñieåm
thuoäc caïnh huyeàn BC, keû MD vaø ME laàn löôït vuoâng goùc vôùi AB vaø AC
taïi D vaø E. Xaùc ñònh vò trí cuûa M ñeå dieän tích cuûa töù giaùc ADME lôùn
nhaát, theo S tính dieän tích lôùn nhaát ñoù.
Höôùng daãn :
S =
AB.AC
2
S’ = A0.AE
van dunu bat danu thuc Cauchv :
AB AD DB 2 AD.DB
AC AE EC 2 AE.EC

= + ≥


= + ≥


⇒ AB.AC ≥ 4 AD.DB.AE.EC
hai tam uiac vuonu donu danu B0M va MEC
cho :
MD DB
CE EM
= nen CE.0B = M0.EM = AE.A0
hen :
AB.AC ≥
2
4 (AD.AE) = 4A0.AE
hav : 2S ≥ 4S’ ⇔ S’ ≤
S
2





79
max S’ =
S
2
(tai M la trunu diem cua BC)
7.29
Cho hình vuoâng ABCD caïnh a. Treân caïnh CD laáy ñieåm E (E khaùc D), ñaët
DE = x. Ñöôøng thaúng vuoâng goùc vôùi AE taïi A caét ñöôøng thaúng CD taïi F.
1. Tính caùc caïnh cuûa tam giaùc AEF theo a vaø x.
2. Xaùc ñònh vò trí cuûa E ñeå ñoä daøi ñoaïn thaúng EF nhoû nhaát.
Höôùng daãn :
1. EF = x +
2
a
x
AE =
2
x a + AF =
2 2
a x a
x
+

2. EF = x +
2
a
x
≥ 2
2
a
x. 2a
x
=
min EF = 2a (tai x = a hav E trunu C)

7.30
Cho tam giaùc ABC vaø ñieåm M ôû mieàn trong tam giaùc naøy. Caùc ñöôøng
thaúng AM, BM, CM caét BC, CA, AB laàn löôït taïi D, E, F. Tìm giaù trò nhoû
nhaát cuûa bieåu thöùc :
Σ =
AM BM CM
. .
DM EM FM

Höôùng daãn :
0oi S, S
1
, S
2
, S
8
lan luJt la dien tich cac tam uiac ABC, MBC, MCA,
MAB. Ke duJnu cao Ah va duJnu thanu MK ⊥
BC tai K.
1
S AH AD AM MD AM
1
S MK DM DM DM
+
= = = = + ⇒
1 2 3
1 1 1
AM S S S S S
1
DM S S S
− +
= − = =
3 1
2
BM S S
EM S
+
=
1 2
3
CM S S
FM S
+
=

Σ =
2 3 3 1 1 2
1 2 3
AM BM CM S S S S S S
. . . .
DM EM FM S S S
+ + +
= ≥

2 3 3 1 1 2
1 2 3
2 S .S .2 S .S .2 S .S
8
S S S
=




80
min Σ = 8 (tai M la tronu tam tam uiac ABC)
7.31
Cho töù giaùc ABCD coù hai ñöôøng cheùo caét nhau taïi O. Bieát raèng dieän tích
tam giaùc OAB baèng 4 cm
2
vaø dieän tích tam giaùc OCD baèng 9 cm
2
. Haõy
tìm giaù trò nhoû nhaát cuûa dieän tích töù giaùc ABCD
Höôùng daãn :
0oi S
1
, S
2
, S
8
, S
4
lan luJt la dien tich cac tam
uiac 0AB, 0BC, 0C0, 00A. Ti so dien tich hai
tam uiac co cunu chieu cao banu ti so hai dav
unu vJi chieu cao nav :
1 2
4 3
OB S S
OD S S
= = ⇒ S
2
.S
4
= S
1
.S
8

van dunu bat danu thuc Cauchv :
S
2
+ S
4
≥ 2
2 4 1 3
S .S 2 S .S = hav S
2
+ S
4
≥ 2 4.9 = 12
min (S
2
+ S
4
) = 12 (tai S
2
= S
4
= G)
min (S
1
+ S
2
+ S
8
+ S
4
) = 4 + O + 12 = 25 cm
2

(khi do S
2
= S
4
= G cm
2
)
7.32
Cho hình vuoâng ABCD caïnh a. Treân hai caïnh AB vaø AD laáy laàn löôït hai
ñieåm M vaø N sao cho tam giaùc AMN coù chu vi 2a. Xaùc ñònh vò trí cuûa M
vaø N ñeå tam giaùc AMN coù dieän tích lôùn nhaát.
Höôùng daãn :
Bat AM = x , Ah = v (O · x, v · a) thi :
Mh =
2 2
x y + x + v +
2 2
x y + = 2a
· van dunu bat danu thuc Cauchv : x + v ≥ 2 xy
· Mat khac : x
2
+ v
2
≥ 2xv hav
2 2
x y 2xy + ≥
hen 2a = x + v +
2 2
x y + ≥ 2 xy 2xy +
⇒ xy ≤
2a
2 2 +
hav xv ≤
2
2a
2 2
⎛ ⎞
⎜ ⎟
+ ⎝ ⎠

0o do : S =
1
xy
2

1
2
2
2a
2 2
⎛ ⎞
⎜ ⎟
+ ⎝ ⎠
( = hanu)
max S =
2
1 2a
.
2 2 2
⎛ ⎞
⎜ ⎟
+ ⎝ ⎠
(tai AM = Ah =
2a
2 2 +
)
7.33




81
Cho tam giaùc ABC coù chu vi 2p. Moät ñöôøng thaúng song song vôùi BC caé t
hai caïnh AB, AC laàn löôït taïi M vaø N. Bieát raèng MN tieáp xuùc vôùi ñöôøng
troøn noät tieáp tam giaùc ABC. Tìm giaù trò lôùn nhaát cuûa ñoä daøi ñoaïn thaúng
MN.
Höôùng daãn :
Ke duJnu cao Ah cua tam uiac ABC, uoi r la
ban kinh duJnu tron noi tieµ.
Bat BC = a , Ah = h thi duJnu cao AK cua
tam uiac AMh la : (h – 2r)
0o Mh // BC :
MN h 2r
a h

=
⇒ Mh =
a(h 2r)
h


0ien tich tam uiac ABC :
1
S ah
2
S pr

=



=

⇒ r =
ah
2p

0o do : Mh =
a 2ah a(p a)
h
h 2p p
⎛ ⎞ −
− =
⎜ ⎟
⎝ ⎠

Chunu minh : µ – a > O, van dunu bat danu thuc Cauchv :
a(µ – a) ≤
2 2
a (p a)
2
+ −

Banu thuc xav ra khi va chi khi a =
p
2

max Mh =
p
4
(tai a =
p
2
)
7.34
Cho ñöôøng troøn coá ñònh taâm O, baùn kính R = 1. Tam giaùc ABC thay ñoåi
vaø luoân ngoaïi tieáp ñöôøng troøn (O). Moät ñöôøng thaúng qua O caét AB, AC
laàn löôït taïi M vaø N. Xaùc ñònh giaù trò nhoû nhaát cuûa dieän tích tam giaùc
AMN.
H
r
K




82
Höôùng daãn :
Ke duJnu cao Mh cua tam uiac AMh. 0ien
tich tam uiac AMh.
S =
1
2
AM.1 +
1
2
Ah.1 =
AM AN
2
+

van dunu bat danu thuc Cauchv ta co :
S =
AM AN
2
+
≥ AM.AN ≥ 2S
hen : S
2
≥ 2S ⇔ S ≥ 2
min S = 2 (khi AM ⊥ Ah va AM = Ah = 2)
7.35
Cho tam giaùc ABC vaø ñieåm M thuoäc mieà n trong tam giaùc naø y. Goïi x, y, z
laàn löôït laø khoaûng caùch töø M ñeán BC, CA, AB. Xaùc ñònh vò trí cuûa M ñeå
tích xyz ñaït giaù trò lôùn nhaát.
Höôùng daãn :
Bat BC = a, CA = b, AB = c , dien tich tam uiac ABC la :
S =
1
2
(ax + bv + c/)
van dunu bat danu thuc Cauchv :
ax + bv + c/ ≥ 8
3
ax.by.cz hav ax + bv + c/ ≥ 8
3
abc.xyz
Ma : abc la hanu so nen tich xv/ lJn nhat khi va chi khi :
ax = bv = c/
0oi 0, E, F la uiao die m cua MA, MB, MC lan luJt vJi BC, CA, AB ta co :
S(DAB) DB
S(DAC) DC
=
S(DMB) DB
S(DMC) DC
=
hen :
DB S(DAB) S(DMB)
DC S(DAC) S(DMC)
= =
=
S(DAB) S(DMB) S(MAB) cz
1
S(DAC) S(DMC) S(MCA) by

= = =


Suv ra : 0B = 0C hav 0 la trunu diem cua BC
TuJnu tu : E la trunu diem cua CA, F la trunu diem cua AB
vav tich xv/ dat uia tri lJn nhat khi M la tronu tam tam uiac ABC.




83
7.36
Cho nöûa ñöôøng troøn taâm O ñöôøng kính AB = 2R. Trong caùc hình chöõ nhaät
MNPQ noä i tieáp trong nöûa ñöôøng troøn, (M, N thuoä c nöûa ñöôø ng troøn; P, Q
thuoäc ñöôøng kính AB) hình naø o coù chu vi lôùn nhaát ?
Höôùng daãn :
Bat F0 = 2a, M0 = b (a, b > O)
Aµ dunu dinh li Fitauo doi vJi tam uiac 0M0 : a
2
+ b
2
= R
2

Chu vi hinh chu nhat MhF0 : 2(2a + b)
Chu vi nav lJn nhat khi : (2a + b)
2
lJn nhat
van dunu bat danu thuc Schwart/ :
(2a + b)
2
≤ (2
2
+ 1
2
)(a
2
+ b
2
)
hav (2a + b)
2
≤ 5R
2

vav :
max 2(2a + b) = 2R 5 (tai a = R 5 ; b =
R 5
2
)
(unu vJi tuAOM

=
1
2
: diem M duJc xac dinh)
7.37
Cho tam giaùc vuoâng caân ABC : AB = AC = a. Treân caùc caïnh BC, CA,
AB laáy laàn löôït caùc ñieåm D, E, F sao cho DEF laø tam giaùc vuoâng caân taïi
E. Xaùc ñònh vò trí cuû a D, E, F ñeå tam giaùc DEF coù dieän tích nhoû nhaát.
Höôùng daãn :
Ke 0h ⊥ AC tai h duJc hai tam uiac vuonu banu nhau AEF va h0E.
Bat : AF = hE = x AE = h0 = v
thi : AB = AE + hE + hC = v + x + v
hav : a = x + 2v
0ien tich tam uiac vuonu can 0EF :
S =
2 2 2
EF x y
2 2
+
=
van dunu bat danu thuc Schwart/ :
a
2
= (x + 2v)
2
≤ (1
2
+ 2
2
)(x
2
+ v
2
) hav a
2
≤ 5.2S
S ≥
2
a
10
min S =
2
a
10

Tai AF =
a
5
; AE =
2a
5
va 0 thuoc canh BC sao cho tam uiac 0EF can
tai E, luc do de thav :




84
0 0 0 0 0
DEF 180 (AEF DEH) 180 (AEF EFA) 180 90 90
∧ ∧ ∧ ∧ ∧
= − + = − + = − =
7.38
Cho ñöôøng troøn (O ; r). Coi tam giaùc ABC ngoaïi tieáp (O ; r), keû caùc tieáp
tuyeán song song vôùi caùc caïnh cuûa tam giaùc. Caùc tieáp tuyeán naøy taïo vôùi
caùc caïnh cuûa tam giaùc ABC ba tam giaùc AMN, BPQ, CRS coù dieän tích
laàn löôït laø S
1
, S
2
, S
3
. Goïi S laø dieän tích tam giaùc ABC. Tìm giaù trò lôùn
nhaát cuûa bieåu thöùc :
1 2 3
S S S
S
+ +

Höôùng daãn :
0oi h
1
va h lan luJt la chieu cao µhat xuat tu A cua hai tam uiac donu
danu AMh va ABC.
2 2 2
1 1
S h h 2r 2r
1
S h h h
− ⎛ ⎞ ⎛ ⎞ ⎛ ⎞
= = = −
⎜ ⎟ ⎜ ⎟ ⎜ ⎟
⎝ ⎠ ⎝ ⎠ ⎝ ⎠

Bat : BC = a , CA = b , AB = c va µ la nua chu vi tam uiac ABC
S =
ah
2
S = µr
hen : 2r =
ah
p

0o do :
2
1
S a
1
S p
⎛ ⎞
= −
⎜ ⎟
⎝ ⎠
hav
1
S a
1
S p
= −
TuJnu tu :
2
S b
1
S p
= −
3
S c
1
S p
= −

hen :
1 2 3
S S S a b c 2p
3. 3 1
S S S p p
+ +
+ + = = − =
van dunu bat danu thuc Schwart/ :
( )
2
2 2 2 1 2 3 1 2 3
S S S S S S
1 1 1
S S S S S S
⎛ ⎞
⎛ ⎞
+ + ≤ + + + +
⎜ ⎟
⎜ ⎟
⎝ ⎠
⎝ ⎠

hav : 1
2

( )
1 2 3
3 S S S
S
+ +

1 2 3
S S S
S
+ +

1
3

vav : min
1 2 3
S S S 1
S 3
+ +
= (tai a = b = c : ABC la tam uiac deu)




85
7.39
Cho hình chöõ nhaät ABCD vaø moät ñieåm E thuoäc caï nh BC. Phaân giaùc cuû a
goùc DAE caét BC ôû F. Xaùc ñònh vò trí cuûa E ñeå tæ soá
AE
EF
ñaït giaù trò nhoû
nhaát.
Höôùng daãn :
Bat

DAF FAE α = = (O · α ≤ 45
O
), ta co :

AFE = α (uoc so le tronu)
0oc so le tronu AEF can tai E nen : EA = EF
Ke Eh vuonu uoc vJi AF tai h :
AF 2HF
EF EF
= = 2cosα ≥ 2cos45
O
= 2.
2
2
2
=
do ham cosin nuhich bien tronu doan íO
O
; OO
O
|.
Banu thuc xav ra khi va chi khi : α = 45
O
⇔ E trunu B
vav : min
AF
2
EF
⎛ ⎞
=
⎜ ⎟
⎝ ⎠
(tai E trunu B)
7.40
Cho tam giaùc ABC vuoâng taïi A. Coi caù c nöûa ñöôøng troøn ñöôøng kính AB
vaø AC ôû mieàn ngoaøi tam giaùc ABC. Qua A keû ñöôø ng thaúng (d) caét caùc
nöûa ñöôøng troøn noùi treân laàn löôït taïi D vaø E. Xaùc ñònh vò trí cuûa (d) ñeå chu
vi töù giaùc BCED ñaït giaù trò lôùn nhaát.
Höôùng daãn :
Bat

BAD = α thi

ACE=α ,
( )
0
0 90 α < < chu vi hinh thanu vuonu BCE0 :
Σ = BC + CE + EA + A0 + 0B
= BC + ACcosα + ACsinα + ABcosα + ABsinα
Σ = BC + (AB + AC)(sinα + cosα)
Ma : (sinα + cosα)
2
≤ 2(sin
2
α + cos
2
α) = 2
hen : sinα + cosα ≤ 2
0o do : Σ ≤ BC + (AB + AC) 2
vav chu vi hinh thanu BCE0 lJn nhat khi va
chi khi :
sinα = cosα =
2
2
⇔ α = 45
O






86
7.41
Cho ñoaïn AB vaø ñieà m I naèm giöõa hai ñieåm A vaø B. Trong cuø ng moät nöûa
maët phaúng bôø AB keû hai tia Ax vaø By vuoâng goùc vôùi AB. Treân Ax laáy
ñieåm C, tia vuoâng goùc vôùi IC taïi I caét By taïi D.
1. Chöùng minh : AC . BD = IA . IB
2. Ba ñieå m A, B, C coá ñònh, xaùc ñònh vò trí cuûa I ñeå dieän tích töù giaùc
ABDC ñaït giaù trò lôùn nhaát.
Löôïc giaûi
1. hai tam uiac vuonu AíC va B0í co : AIC BDI
∧ ∧
= (uoc nhon co
canh vuonu uoc ).
Chunu donu danu nen : ⇒ =
BD
IA
BI
AC
AC . B0 = íA . íB.
2. Tu uiac AB0C co : AC// B0 ( cunu
vuonu uoc vJi AB) va

A = OO
O
.
hen la hinh thanu vuonu ma dien tich la :
S =
2
1
(AC + B0) AB
Tronu do AC, AB co do dai khonu doi nen dien
tich hinh thanu AB0C lJn nhat khi va chi khi dav
B0 lJn nhat.
max S ⇔ max B0.
Ma B0 =
AC
.IB IA
nen : max B0 ⇔ max íA . íB.
Ta co : (íA + íB)
2
≥ 4 íA . íB ⇒ íA . íB ≤
4
AB
4
IB) (IA
2 2
=
+
(hanu)
Banu thuc xav ra khi va chi khi : íA = íB
vav í la trunu diem cua AB thi hinh thanu vuonu AB0C co dien tich lJn
nhat.
7.42
Cho ñöôøng troøn (O; R)vaø ñieåm A ôû ngoaøi ñöôøng troøn naøy vôùi hai tieáp
tuyeán AB vaø AC (B, C laø hai tieáp ñieåm). Moät tieáp tuyeán thöù ba taïi M (M
thuoäc cung nhoû BC) caét AB vaø AC laàn löôït taïi D vaø E. Xaùc ñònh vò trí cuûa
M ñeå :
1. Dieän tích tam giaù c ADE lôùn nhaát.
2. Baùn kính r cuûa ñöôøng troøn noäi tieáp tam giaùc ADE lôùn nhaát.
Höôùng daãn
1. 0e thav : Δ00M =Δ00B ; Δ0EM = Δ0EC.
hen : S (0B0EC) = 2S (00E).




87
Ma : S (A0E) = S (AB0C) – 2S (00E)
Tronu do : S (AB0C) khonu doi max (A0E) ⇔ min (00E)
S (00E)=
2
1
0E . 0M
(0M = R) min S (00E)
⇔min 0E ⇔M la diem
chinh uiua cua cunu nho BC
2. Chu vi tam uiac
A0E : 2µ = A0 + 0E + AE
= A0 + 0M + EM + AE
= (A0 + 0B) + (AE + EC)
= 2AB (hanu).
0ien tich tam uiac A0E : S = µr = AB.r ma AB khonu doi
hen : max S ⇔ max r
Ban kinh r cua duJnu tron noi tieµ tam uiac A0E lJn nhat khi dien tich
tam uiac A0E lJn nhat nuhia la M co vi tri chinh uiua cua cunu nho BC.
7.43
Cho ba ñöôøng troøn : (O
1
, R
1
), (O
2
, R
2
), (O, R)ñoâi moät tieáp xuùc ngoaøi nhau
vaø cuøng tieáp xuùc vôùi ñöôøng thaúng (d) trong ñoù R laø baùn kính nhoû nhaát.
Tìm giaù trò nhoû nhaát cuûa tích R
1
R
2
theo R.
Höôùng daãn
Tieµ diem M cua hai duJnu tron
(0
1
) va (0
2
) nam uiua 0
1
va 0
2
.
Tieµ diem h cua hai duJnu tron
(0
1
) va (0) nam uiua 0
1
va 0
Tieµ diem F cua hai duJnu tron
(0
2
) va (0) nam uiua 0
2
va 0. Tu
B ke duJnu thanu sonu sonu vJi
0, 0
2
cat 0A tai 0. Tu uiac
0
1
0
2
B0 la hinh binh hanh (uia su R
1
≥ R
2
)
Tinh duJc: AB =
2 2
1 1
2 R R AC 2 R R BC 2 R R = =
Ma AB = AC + BC hav R R 2 R R 2 R R 2
2 1
2
1
+ =
Bi den :
R
1
R
1
R
1
2 1
= + (hanu)
Ta co : min R
1
R
2
⇔max
2 1
R R
1
⇔ max
1
R
1
.
2
R
1

Tu bat danu thuc : (a + b)
2
≥ 4ab ⇔ab ≤
4
1
(a + b)
2





88
Ta co :
1
R
1
.
2
R
1

4
1
2
2 1
R
1
R
1








+ =
4
1
2
R
1






=
4R
1

hen : max
1
R
1
.
2
R
1
=
4R
1
tai
1
R
1
=
2
R
1
⇔ R
1
= R
2
= 4R uia tri
nho nhat cua tich R
1
R
2
la 1GR
2
(tai R
1
= R
2
= 4R).

B. PHÖÔNG PHAÙP DÖÏA VAØO ÑÒNH NGHÓA
Muoán chöùng minh baát ñaúng thöùc A ≥ B ta xeùt hieäu A – B vaø chöùng minh A – B ≥ 0 Löu yù : A2 ≥ 0 A2 + B2 ≥ 0 Vaø caùc haèng baát ñaúng thöùc : (A ± B)2 = A2 ± 2AB + B2 ≥ 0 (A + B + C)2 = A2 + B2 + C2 + 2(AB + BC + CA) ≥ 0 1.1 Chöùng minh caùc baát ñaúng thöùc : 1. x4 + y4 ≥ x3y + xy3 1.2 1. Cho hai soá döông x, y chöùng minh baát ñaúng thöùc : x3 + y3 ≥ x2y + xy2 2. Cho hai soá döông x, y thoûa ñieàu kieän : x3 + y3 = x – y. Chöùng minh baát ñaúng thöùc : x2 + xy + y2 < 1 1.3 Chöùng minh caùc baát ñaúng thöùc : 1. a2 + b2 + 1 ≥ ab + a + b 1.4 Chöùng minh baát ñaúng thöùc : x2 + y2 + 4 ≥ 2(x + y) + xy Ñaúng thöùc xaûy ra khi naøo ?
Gôïi yù :

2. x4 + y4 + 2 ≥ 4xy

2.

a2 + b2 + c2 ≥ ab + 2bc − ca 4

Taùch –2x thaønh x – 3x, ñöa hieäu hai veá veà daïng : 2 2 ⎛x ⎞ ⎛x ⎞ − y + 1 ⎟ + 3 ⎜ − 1⎟ ⎜ ⎝2 ⎠ ⎝2 ⎠

1.5 Chöùng minh raèng neáu abc = 1 vaø a3 > 36 thì :
a2 + b2 + c 2 > ab + bc + ca 3

2

Gôïi yù :

a2 a2 a2 Taùch thaønh + . 3 4 12

Ñöa hieäu hai veá veà daïng :
3 ⎛a ⎞ a − 36 − b − c⎟ + ⎜ 12a ⎝2 ⎠ 2

C. PHÖÔNG PHAÙP BIEÁN ÑOÅI TÖÔNG ÑÖÔNG
Duøng caùc tính chaát cuûa baát ñaúng thöùc ñeå bieán ñoåi baát ñaúng thöùc phaûi chöùng minh töông ñöông vôùi moät baát ñaúng thöùc maø ta bieát laø ñuùng. Caàn löu yù caùc bieán ñoåi töông ñöông coù ñieàu kieän, chaúng haïn : 2 A > B2 ⇔ A > B trong ñieàu kieän A, B > 0 m > n ⇔ Am > An trong ñieàu kieän A > 1 vaø m, n nguyeân döông 1.6 Chöùng minh caùc baát ñaúng thöùc : 1. (a2 + b2)(x2 + y2) ≥ (ax – by)2 2. x + y + z ≥ xy + yz + zx (vôùi x, y, z ≥ 0) 1.7 Chöùng minh baát ñaúng thöùc : (a6 + b6)(a4 + b4) ≤ 2(a10 + b10) 1.8 Cho ba soá döông a, b, c . Chöùng minh raèng :
a < 1 thì b a 2. Neáu > 1 thì b

1. Neáu

a < b a > b

a+c b+c a+c b+c

1.9 Cho hai soá döông a vaø b vaø 1.10 1. Goïi a, b, c laø ñoä daøi ba caïnh moät tam giaùc. Chöùng minh raèng :
a a 2a < < a+b+c b+c a+b+c a b c 1< + + <2 b+c c+a a+ b

x y ≤ . Chöùng minh raèng : a b

x x+y y ≤ ≤ a a+b b

2. Suy ra :

3

Höôùng daãn :

a < a+ b+c b 2. < a+ b+c c < a+ b+c

a 2a ⎫ < b+ c a+ b+ c⎪ ⎪ a b c b 2b ⎪ < + < <2 ⎬ ⇒ 1< c+a a+ b+ c⎪ b+c c+a a+ b c 2c ⎪ < a + b a + b + c⎪ ⎭

1.11 Goïi a, b, c laø ñoä daøi ba caïnh moät tam giaùc vôùi a ≥ b. Chöùng minh raèng : a(a2 – 3ab – c2) ≤ b(b2 – 3ab – c2) 1.12 Cho hai soá döông x, y thoûa ñieàu kieän x + y = 1 . Chöùng minh raèng :
⎛ 1 ⎞⎛ 1 ⎞ ⎜ 1 + ⎟⎜ 1 + ⎟ ≥ 9 ⎝ x ⎠⎝ y ⎠
Höôùng daãn :

Trong ñieàu kieän x > 0, y > 0 vaø x + y = 1 ta coù : (x + 1)(y + 1) ≥ 9xy ⇔ xy + x + y + 1 ≥ 9xy ⇔ 2 ≥ 8xy ⇔ 1 ≥ 4xy ⇔ (x + y)2 ≥ 4xy ⇔ (x – y)2 ≥ 0

1.13 Cho a > b > 0 vaø hai soá nguyeân döông m vaø n vôùi m > n. Chöùng minh raèng : 1.14 Cho ba soá döông x, y, z vôùi x > z vaø y > z. Chöùng minh raèng :
z(x − z) + z(y − z) ≤ xy

am − b m an − b n > am + b m an + b n

1.15 Cho ba soá döông x, y, z thoûa ñieàu kieän : x3 + y3 + z3 = 1. 1. Chöùng minh baát ñaúng thöùc : 2. Suy ra :
Gôïi yù :

x2

1− x
z
2

2

≥ 2x3

x

2

1 − x2

+

y

2

1 − y2

+

1 − z2

>2

2. Löu yù ñaúng thöùc khoâng xaûy ra.

4

z thoûa baát ñaúng thöùc : x2 + y2 + z2 < xy + 3y + 2z – 3 Höôùng daãn : Do x. chöùng minh baát ñaúng thöùc : Höôùng daãn : 1 1 2 + − ≥0 2 2 1 + x 1 + y 1 + xy (x − y)2 (xy − 1) ≥ 0 ⇔ xy – 1 ≥ 0 ⇔ (1 + x 2 )(1 + y 2 )(1 + xy) Trong ñieàu kieän xy ≥ 1 Baát ñaúng thöùc töông ñöông vôùi : ⎛ 1 1 ⎞ ⎛ 1 1 ⎞ − − ⎜ ⎟+⎜ ⎟ ≥ 0 ⇔ ………… ⇔ 2 2 ⎝ 1 + x 1 + xy ⎠ ⎝ 1 + y 1 + xy ⎠ 1.17 Cho x ≥ y ≥ z > 0. z laø soá nguyeân.z=1 5 . Chöùng minh raèng : ⎛1 1⎞ 1 ⎛1 1⎞ y ⎜ + ⎟ + (z + x) ≤ (z + x) ⎜ + ⎟ ⎝z x⎠ y ⎝z x⎠ Höôùng daãn : Trong ñieàu kieän x ≥ y ≥ z > 0. y.18 Tìm caùc soá nguyeân x.y=2. y.1. baát ñaúng thöùc töông ñöông vôùi : x2 + y2 + z2 – xy – 3y – 2z + 3 ≤ -1 ⇔ ⎜ x 2 − xy + ⎝ 2 ⎛ ⎞ y2 ⎞ ⎛ y2 2 ⎟ + 3 ⎜ − y + 1⎟ + ( z − 2 z + 1) ≤ 0 4 ⎠ ⎝ 4 ⎠ 2 y y ⇔ ⎛ x − ⎞ + 3 ⎛ − 1⎞ + ( z − 1)2 ≤ 0 ⎜ ⎟ ⎜ ⎟ 2⎠ ⎝ ⎝2 ⎠ Tìm ñöôïc : x=1. chöùng minh baát ñaúng thöùc töông ñöông vôùi y2 + zx ≤ yz + xy ⇔ (y – x)(y – z) ≤ 0 1.16 Cho xy ≥ 1 .

B > 0) … A B A+B A 2 + B2 ⎛ A + B ⎞ ≥⎜ ⎟ 2 ⎝ 2 ⎠ 2 1. Neáu a2 + b2 ≤ 2 thì a + b ≤ 2 1.2 ≤x+y≤ 2 − 1 ≤ ab + bc + ca ≤ 1 2 Vôùi a2 + b2 + c2 = 1 ta coù : (a + b + c)2 = a2 + b2 + c2 + 2(ab + bc + ca) ≥ 0 hay 1 + 2(ab + bc + ca) ≥ 0 1 (1) ab + bc + ca ≥ 2 6 . PHÖÔNG PHAÙP TOÅNG HÔÏP Döïa vaøo caùc tính chaát cuûa baát ñaúng thöùc vaø caùc haèng baát ñaúng thöùc baèng suy dieãn ñeå tìm ra baát ñaúng thöùc phaûi chöùng minh.22 Chöùng minh raèng neáu x2 + y2 = 1 thì : 1. Ta thöôøng duøng caùc boå ñeà sau : A + B ≥ 2AB A+ 2 2 (A + B) ≥ 4AB 2 1 A B ≥ 2 (vôùi A > 0) + ≥ 2 (vôùi AB > 0) A B A 1 1 4 + ≥ (vôùi A.D.23 Chöùng minh raèng : a2 + b2 + c2 = 1 thì : Höôùng daãn : .19 Chöùng minh baát ñaúng thöùc : x2 + y2 + z2 + t2 ≥ (x + y)(z + t) 1.21 Chöùng minh baát ñaúng thöùc : x4 + y4 + z4 ≥ xyz(x + y + z) 1. Neáu a + b > 2 thì a2 + b2 > 2 2.20 Chöùng minh raèng : 1.

2c = x + y Vaän duïng keát quaû cuûa caâu (1) 7 . y. Goïi a. a + b – c = z thì : 2a = y + z . y. z thoûa ñieàu kieän : x + y + z = 1 Chöùng minh raèng : y + z ≥ 16xyz Höôùng daãn : 12 = [x + (y + z)]2 ≥ 4x(y + z) maø y + z > 0 1(y + z) ≥ 4x(y + z)2 maø (y + z)2 ≥ 4yz y + z ≥ 4x.25 Cho ba soá khoâng aâm x. 2b = z + x . c + a – b = y .26 Chöùng minh baát ñaúng thöùc : (x + y)2(y + z)2 ≥ 4xyz(x + y + z) Höôùng daãn : (a + b)(ab + 1) ≥ 4ab (x + y)2(y + z)2 = (xy + y2 + zx + yz)2 = [(x + y + z)y + zx]2 ≥ 4(x + y + z)y. Chöùng minh raèng : (x + y)(y + z)(z + x) ≥ 8xyz 1.28 1. Cho ba soá döông x. z. Chöùng minh raèng : 1.zx = 4xyz(x + y + z) 1.Maët khaùc : a2 + b2 ≥ 2ab ⎫ ⎪ b2 + c2 ≥ 2bc ⎬ ⇒ a2 + b2 + c2 ≥ ab + bc + ca c2 + a2 ≥ 2ca ⎪ ⎭ hay ab + bc + ca ≤ 1 (2) 1. b. z. Ñaët : b + c – a = x .27 Cho ba soá döông x. Chöùng minh : 2a 2b 2c + + ≥ 6 b+c−a c+a−b a+ b−c Höôùng daãn : 2. y. Chöùng minh raèng : x+y y+z z+x + + ≥6 z x y 2. b.4yz = 16xyz 1.24 Cho hai soá khoâng aâm a. c laø ñoä daøi ba caïnh moät tam giaùc.

xy xy + zt = xy + 1 ≥2 xy 1.29 Cho boán soá döông x. y. z. y. + + . Chöùng minh raèng x2 + y2 + z2 + t2 + x(y + z) + y(z + t) + z(t + x) + t(x + y) ≥ 12 Gôïi yù : x. t > 0 vaø xyzt = 1 cho zt = 1 >0 . y.30 Cho ba soá döông x. y : z = 1. 1.2 = 4 2 ⎝2 2⎠ 2⎝y x⎠ Tính z theo x. z . y.31 Cho ba soá döông x. 2x − z 2y − z 2x 2y 2 2 x 2 2 y 3 ⎛ 1 1⎞ 3⎛ x y⎞ = ⎜ + ⎟ + ⎜ + ⎟ ≥ 1 + . 1 1 + x y 1 = 1 xy x+y = ≤ x+y x+y 4 xy 8 . t thoûa ñieàu kieän : xyzt = 1 . z thoûa ñieàu kieän : Chöùng minh baát ñaúng thöùc : Höôùng daãn : 1 1 2 + = x y z x+z z+y ≥4 + 2x − z 2y − z 2xy . Theá vaøo veá traùi cuûa baát ñaúng thöùc phaûi x+y chöùng minh roài bieán ñoåi : x+z z + y x + 3y y + 3x 1 3 y 1 3 x + = + = + . Chöùng minh baát ñaúng thöùc : 2. z.1. Suy ra : Gôïi yù : xy x+y ≤ x+y 4 1 1 1 x+y+z + + ≤ 1 1 1 1 1 1 2 + + + x y y z z x 2.

33 Goïi a. ta coù : a+b–c>0 b+c–a>0 c+a–b>0 1 1 4 2 ≥ (1) Neân : + = a+ b−c b+ c−a a+ b−c+ b+ c−a b 1 1 2 (2) Töông töï : + ≥ b+ c−a c+a− b c 1 1 2 + ≥ (3) c+a−b a+ b−c a Töø (1). Chöùng minh raèng : 1 1 4 + ≥ x y x+y Ñaúng thöùc xaûy ra luùc naøo ? 2.1. y . c laø ñoä daøi ba caïnh moät tam giaùc . b. Chöùng minh baát ñaúng thöùc : 1 1 + 2 ≥6 xy x + y 2 Höôùng daãn : . Chöùng minh raèng : 1 1 1 ⎛ 1 1 1⎞ + + ≥ 2⎜ + + ⎟ p−a p−b p−c ⎝a b c⎠ Ñaúng thöùc xaûy ra luùc tam giaùc coù ñaëc ñieåm gì ? 1. Chöùng minh baát ñaúng thöùc : 1 1 1 1 1 1 + + > + + a+ b−c b+ c−a c+a− b a b c Do baát ñaúng thöùc giöõa ñoä daøi ba caïnh moät tam giaùc. b.y thoûa ñieàu kieän x+y =1.34 Cho hai soá döông x.Duøng haèng baát ñaúng thöùc : (x + y)2 ≥ 4xy tìm ñöôïc : . Cho hai soá döông x. Goïi a.32 1. (2). b > 0) : a b a+ b 1 1 1 ⎛ 1 1 ⎞ 1 4 … + 2 = +⎜ + 2 ≥ + 2 2 ⎟ xy x + y 2xy ⎝ 2xy x + y ⎠ 2xy (x + y)2 9 . c laø ñoä daøi ba caïnh moät tam giaùc vaø p laø nöûa chu vi. (3) suy ra ñieàu phaûi chöùng minh. Höôùng daãn : 1.Vaän duïng baát ñaúng thöùc : 1 ≥4 xy 1 1 4 + ≥ (vôùi a.

Vaän duïng ñeå chöùng minh raèng neáu coù 1 + x + 1 + y = 2 1 + z 2 Vaän duïng baát ñaúng thöùc : 1 ⎡⎛ 1⎞ ⎛ 1⎞ ⎢⎜ x + ⎟ + ⎜ y + ⎟ 2 ⎢⎝ x⎠ ⎝ y⎠ ⎣ 2 2 a2 + b 2 ⎛ a + b ⎞ ≥⎜ ⎟ 2 ⎝ 2 ⎠ 2 2 ⎤ 1⎛ 1 1⎞ ⎥ ≥ ⎜x+ + y+ ⎟ x y⎠ ⎥ 4⎝ ⎦ 1⎡ x + y⎤ 1⎛ 1 ⎞ = ⎢( x + y ) + ⎥ = 4 ⎜ 1 + xy ⎟ 4⎣ xy ⎦ ⎝ ⎠ 2 2 (do x + y = 1) 1 ≥4 xy Maët khaùc : (x + y)2 ≥ 4xy hay 1 ≥ 4xy ⇒ 1⎞ ⎛ 1⎞ 1 25 2 ⎛ Neân : ⎜ x + ⎟ + ⎜ y + ⎟ ≥ (1 + 4 ) = x⎠ ⎝ y⎠ 2 2 ⎝ 2 2 (do xy > 0) 10 . y.36 1. y thoûa ñieàu kieän x + y = 1. ⎥ ⎣ 3⎦ Höôùng daãn : ⎡ 4⎤ x+y+z=2⇔2–x=y+z (2 – x)2 = (y + z)2 ≥ 4yz 4yz = 4[1 – x(y + z)] = 4[1 – x(2 – x)] (2 – x)2 ≥ 4(x – 1)2 ⇔ x(3x – 4) ≤ 0 ⇔ 0 ≤ x ≤ Töông töï vôùi y vaø z. 4 3 1.1.35 Cho ba soá x.37 Cho hai soá döông x. z ñeàu thuoäc ñoaïn ⎢ 0. Chöùng minh raèng : 1⎞ ⎛ 1 ⎞ 25 ⎛ ⎜x + ⎟ +⎜y + ⎟ ≥ x⎠ ⎝ y⎠ 2 ⎝ Höôùng daãn : 2 2 a2 + b 2 ⎛ a + b ⎞ ≥⎜ ⎟ 2 ⎝ 2 ⎠ 2. y. z thoûa hai ñieàu kieän : x + y + z = 2 vaø xy + yz + zx = 1 Chöùng minh raèng moãi soá x. Chöùng minh baát ñaúng thöùc : thì coù : x + y ≥ 2z 1.

38 a 2 + b 2 + c2 ⎛ a + b + c ⎞ 1.1.xk > xn. Cho a > b > 0.1k xm < xn 2. y. Neáu 0 < x < 1 thì xm < xn 2.10 > 33 3 1.xk < xn.1k hay xn. Cho ba soá döông x. Neáu x > 1 thì xm > xn Ñaët k = m – n > 0 1.39 1. Neáu x > 1 thì : Neân : xn.1k hay xn + k > xn xm > xn Höôùng daãn : 1+ a 1 + a + a2 B= 1+ b 1 + b + b2 B = 2 2000 11 . Chöùng minh baát ñaúng thöùc : ≥⎜ ⎟ 3 3 ⎝ ⎠ 1⎞ ⎛ 1⎞ ⎛ 1⎞ ⎛ Chöùng minh raèng : ⎜ x + ⎟ + ⎜ y + ⎟ + ⎜ z + ⎟ ≥ 33 x⎠ ⎝ y⎠ ⎝ z⎠ ⎝ Höôùng daãn : 2 2 2 2 2.40 Cho hai soá nguyeân m vaø n vôùi m > n. So saùnh hai soá : A = 1999 + 2001 1. so saùnh hai soá : A= 2. z thoûa ñieàu kieän x + y + z = 1. ⎜ x + ⎟ + ⎜ y + ⎟ + ⎜ z + ⎟ ≥ ⎜ x + + y + + z + ⎟ x⎠ ⎝ y⎠ ⎝ z ⎠ 3⎝ x y z⎠ ⎝ 2 2 2 2 2 ⎛ 1 1 1 ⎞⎤ 1⎡ 1⎛ x + y + z x + y + z x + y + z ⎞ = ⎢( x + y + z ) + ⎜ + + ⎟ ⎥ = ⎜ 1 + + + ⎟ 3⎣ 3⎝ x y z ⎝ x y z ⎠⎦ ⎠ 2 2 ⎛ x y ⎞ ⎛ y z ⎞ ⎛ z x ⎞⎤ 1 1⎡ 2 = ⎢1 + (1 + 1 + 1) + ⎜ + ⎟ + ⎜ + ⎟ + ⎜ + ⎟ ⎥ ≥ (1 + 1 + 1 + 1 + 2 + 2 + 2 ) 3⎣ 3 ⎝ y x ⎠ ⎝ z y ⎠ ⎝ x z ⎠⎦ = 1 2 . 1⎞ ⎛ 1⎞ ⎛ 1⎞ 1⎛ 1 1 1⎞ ⎛ 2. Chöùng minh raèng : 1. Neáu 0 < x < 1 thì : 0 < xk < 1k vaø 0 < xn Neân : xn.xm – n < xn.

Chöùng minh baát ñaúng thöùc : a12 – a9 + a4 – a + 1 > 0 2.43 Cho ba soá khoâng aâm thoûa ñieàu kieän : x + y + z = 1 Chöùng minh baát ñaúng thöùc : 4(1 – x)(1 – y)(1 – z) ≤ x + 2y + z Ñaúng thöùc xaûy ra khi naøo ? Höôùng daãn : Do x + y + z = 1.(1 – y) ≤ ≤ (y + z + 1 – z)2.42 Cho –1 ≤ x ≤ 1 vaø soá nguyeân döông n.41 1.(1 – y) = (1 + y)2(1 – y) = (1 – y2)(1 + y) ≤ ≤ 1 + y = x + y + z + y = x + 2y + z Ñaúng thöùc xaûy ra khi vaø chæ khi : ⎧1 − x = 1 − z 1 ⎪ 2 . chöùng minh baát ñaúng thöùc : xyz + 2(xy + yz + zx + x + y + z + 1) ≥ 0 Trong ñieàu kieän : x2 + y2 + z2 = 1 bieán ñoåi veá traùi thaønh : A = (xyz + xy + yz + zx + x + y + z + 1) + (xy + yz + zx + x + y + z + 1) Maø : Höôùng daãn : 12 . Chöùng minh raèng neáu coù baát ñaúng thöùc : y ≥ x3 + x2 + |x| + 1 thì coù baát ñaúng thöùc : x2 + y2 ≥ 1 1.y=0 ⎨(1 − y )(1 + y) = 1 + y ⇔ x = z = 2 ⎪x + y + z = 1 ⎩ 1. ta coù : 1 – x = y + z Do 0 ≤ y ≤ 1 .1. ta coù : 0 ≤ 1 – y2 ≤ 1 Töø haèng baát ñaúng thöùc : (a + b)2 ≥ 4ab 4(1 – x)(1 – y)(1 – z) = 4[(y + z)(1 – z)]. chöùng minh raèng : (1 + x)n + (1 – x)n ≤ 2n Gôïi yù : Töø –1 ≤ x ≤ 1 suy ra : 0 ≤ Neân : ⎛1+ x ⎞ 1+ x ⎜ ⎟ ≤ 2 ⎝ 2 ⎠ n 1+ x 1− x ≤ 1 vaø 0 ≤ ≤1 2 2 n ⎛1− x ⎞ 1− x … ⎜ ⎟ < 2 ⎝ 2 ⎠ 1.44 Cho x2 + y2 + z2 = 1 .

c + a > b a2 ≥ a2 – (b – c)2 hay a2 ≥ (a + b – c)(c + a – b) (1) Töông töï : b2 ≥ (b + c – a)(a + b – c) (2) c2 = (c + a – b)(b + c – a) Höôùng daãn : (3) 1. b.xyz + xy + yz + zx + x + y + z + 1 = (x + 1)(y + 1)(z + 1) (1) Vaø xy + yz + zx + x + y + z + 1 = x2 + y2 + z2 + xy + yz + zx + x + y + z (x + y + z + 1)2 (2) = 2 Maø |x| ≤ 1 . 1. b.46 Goïi a.45 Chöùng minh raèng neáu a. b.c) Maø a + b – c > 0 neân : 4b – c ≥ 2b + (a + b – c) > 0 Baát ñaúng thöùc ñöôïc chöùng minh. do ñoù ta coøn phaûi chöùng minh : 4b – c ≥ 0 Do a ≤ b neân : 4b – c = 2b + (b + b – c) ≥ 2b + (a + b . |y| ≤ 1 . Chöùng minh baát ñaúng thöùc : abc ≥ (a + b – c)(b + c – a)(c + a – b) a.47 Goïi a. a + b > c. c laø ñoä daøi ba caïnh moät tam giaùc thì : ab + bc + ca ≤ a2 + b2 + c2 < 2(ab + bc + ca) Gôïi yù : a < b + c vaø a > 0 ⇒ a2 < a(b + c) hay a2 < ab + ca 1. Chöùng minh baát ñaúng thöùc : (a + b + c)2 ≤ 9bc Do a ≤ b neân : (a + b + c)2 ≤ (2b + c)2 Ta chöùng minh baát ñaúng thöùc : (2b + c)2 ≤ 9bc Xeùt hieäu hai veá : (2b + c)2 – 9bc = (b – c)(4b – c) Maø b ≤ c neân b – c ≤ 0. c laø ñoä daøi ba caïnh moät tam giaùc . b + c > a. |z| ≤ 1 suy ra ñieàu phaûi chöùng minh. c laø ñoä daøi ba caïnh moät tam giaùc vôùi a ≤ b ≤ c. Höôùng daãn : 13 . b. c > 0.

Chöùng minh raèng : a2 + b2 + c2 + 2abc < 2 Tröôùc heát chöùng minh : a < 1. neân : -1 + ab + bc + ca – abc > 0 Vaän duïng haèng ñaúng thöùc : (a + b + c)2 = a2 + b2 + c2 + 2(ab + bc + ca) (a + b + c)2 − (a2 + b2 + c2 ) a 2 + b 2 + c2 = 2− ab + bc + ca = 2 2 2 2 2 a +b +c − abc > 0 Ta coù : -1 + 2 2 hay 2 – (a2 + b2 + c2) – 2abc > 0 ⇔ a2 + b2 + c2 + 2abc < 2 Höôùng daãn : 14 . b. c laø ñoä daøi ba caïnh moät tam giaùc coù chu vi laø 2.1. b < 1 .48 Goïi a. c < 1 Ñeå coù : (1 – a)(1 – b)(1 – c) > 0 ⇔ 1 – (a + b + c) + ab + bc + ca – abc > 0 Maø a + b + c = 2.

Heä quaû : • Neáu a ≥ 0. VAØI BAÁT ÑAÚNG THÖÙC THÖÔØNG DUØNG A. a2. Vaän duïng ñeå chöùng minh baát ñaúng thöùc Cauhy coù boán soá khoâng aâm. 3. b ≥ 0 vaø toång a + b = k (haèng) thì tích ab lôùn nhaát khi vaø chæ khi a = b : max(ab) = k2 ⇔a=b 4 a+ b ≥ ab 2 Trong caùc hình chöõ nhaät coù chu vi baèng nhau thì hình vuoâng coù dieän tích lôùn nhaát.an n Ñaúng thöùc xaûy ra khi vaø chæ khi : a1 = a2 = … = an 2. ba soá khoâng aâm : a+ b+ c+d 4 ≥ abcd 4 a+ b+c 3 ≥ abc 3 a+ b ≥ ab 2 15 .. ….2. Chöùng minh baát ñaúng thöùc Cauchy cho hai soá khoâng aâm : 2.1 1. ta coù baát ñaúng thöùc : a1 + a2 + . + an n ≥ a1a2 . Ñònh lyù : • Vôùi hai soá khoâng aâm a vaø b. • Neáu a ≥ b... ta coù baát ñaúng thöùc : Ñaúng thöùc xaûy ra khi vaø chæ khi a = b 2.. Toång quaùt : • Vôùi a1. an laø n soá khoâng aâm. BAÁT ÑAÚNG THÖÙC CAUCHY 1. b ≥ 0 vaø tích ab = k (haèng) thì toång a + b nhoû nhaát khi vaø chæ khi a = b min(a + b) = 2 k ⇔ a = b Trong caùc hình chöõ nhaät coù dieän tích baèng nhau thì hình vuoâng coù chu vi nhoû nhaát.

2. Chöùng minh raèng. b. Chöùng minh baát ñaúng thöùc : a2 + 5 a2 + 1 x2 y2 ≥8 + y −1 x −1 ≥4 2. Cho a.1 2. Cho a ≥ 1 vaø b ≥ 1. c ≥ 1 vaø a + b + c = 1.2 1. neáu x > 1 thì : x ≥2 x −1 2. c. Löu yù ñaúng thöùc khoâng xaûy ra. Cho a. Chöùng minh baát ñaúng thöùc : (a + b)(b + c)(c + a) ≥ 8abc 2. chöùng minh baát ñaúng thöùc : 2.5 1.3 1. a2 + bc ≥ 2 a2 bc = 2a bc ⇒ 1 1 ≤ a + bc 2a bc 2 16 . chöùng minh baát ñaúng thöùc : a4 + b4 + c4 ≥ abc 2. a − 1 = (a − 1). b. c ≥ 0 vaø a + b + c = 1. Chöùng minh baát ñaúng thöùc : Höôùng daãn : 1. b. Cho x > 1 vaø y > 1.2. Chöùng minh baát ñaúng thöùc : 4 4a + 1 + 4b + 1 + 4c + 1 < 5 1 1 1 a+ b+c + 2 + 2 ≤ a + bc b + ca c + ab 2abc 2 2. Cho a. Cho ba soá khoâng aâm a. chöùng minh baát ñaúng thöùc : a b − 1 + b a − 1 ≤ ab Gôïi yù : 1. b.4 1. c > 0. a2 + 5 a2 + 1 = a2 + 1 + 4 a2 + 1 2.

6 Cho ba soá döông x.2. z vôùi x > z vaø y > z. y. 2 ⎠ 1 abc 8 17 .7 Goïi a. baùn kính ñöôøng troøn noäi tieáp vaø dieän tích moät tam giaùc vuoâng.z(y − z) ≤ xy ⇔ 2z (x − z)(y − z) ≤ 2z2 + xy – yz – zx ⇔ 2z (x − z)(y − z) ≤ z2 + (x – z)(y – z) Ñaây laø baát ñaúng thöùc ñuùng theo baát ñaúng thöùc Cauchy vôùi hai soá döông z2 vaø (x – z)(y – z) 2. b vaø c laø ñoä daøi hai caïnh goùc vuoâng a 1 1 S = (a + b + c)r vaø S = bc R= 2 2 2 bc r= a+ b+c Neân : a bc a(a + b + c) + 2bc a2 + ab + ca + 2bc = = R+r= + 2 a+ b+c 2(a + b + c) 2(a + b + c) 2 2 2 Maø theo ñònh lí Pitago thì : a = b + c neân b2 + c2 + ab + ac + 2bc (b + c)2 + a(b + c) = R+r= 2(a + b + c) 2(a + b + c) (b + c)(a + b + c) b + c = = 2(a + b + c) 2 Vaän duïng baát ñaúng thöùc Cauchy cho hai soá döông b. Chöùng minh baát ñaúng thöùc : z(x − z) + z(y − z) ≤ xy Höôùng daãn : Bình phöông hai veá ñöôïc : z(x – z) + z(y – z) + 2 z(x − z). Chöùng minh raèng : R + r ≥ 2S Goïi a laø ñoä daøi canh huyeàn. r vaø S laàn löôït laø baùn kính ñöôøng troøn ngoaïi tieáp. c laø ba caïnh moät tam giaùc vaø p laø nöûa chu vi ⎜ p = Chöùng minh baát ñaúng thöùc : (p – a)(p – b)(p – c) ≤ 2. b. c: Höôùng daãn : ⎛ ⎝ a+ b+c⎞ ⎟.8 Goïi R.

Cho ba soá khoâng aâm a.9 1. b. Vaän duïng keát quaû ñoù ñeå chöùng minh baát ñaúng thöùc : x y z 3 + + ≥ y+z z+x x+y 2 vôùi x.3y3 . Cho x ≥ 0 vaø y ≥ 0. z laø ba soá döông.4 >3xy2 3 33 = 9xy2 2. Cho ba soá döông a. ⎪ a b c a b c⎭ 2. Gôïi yù : Vaän duïng baát ñaúng thöùc Cauchy vôùi ba soá döông : ⎫ a + b + c ≥ 3 3 abc ⎪ ⎛1 1 1⎞ 1 1 1 1 1 1 ⎬ ⇒ ( a + b + c) ⎜ a + b + c ⎟ ≥ 9 ⎝ ⎠ + + ≥ 33 .4y 3 = 3xy 2 3 32. y. a3 + b3 + c3 ≥ 3abc ⇔ 2(a3 + b3 + c3) ≥ a3 + b3 + c3 + 3abc = (a3 + abc) + (b3 + abc) + (c3 + abc) a3 + abc ≥ 2 a3abc = 2a2 bc b3 + abc ≥ 2b2 ca c2 + abc ≥ 2c2 ab …… 3 3 3 2 a + b + c ≥ a bc + b2 ca + c2 ab 18 .R+r= b+c ≥ 2 bc = 2S (do S = 1 bc ) 2 2. Chöùng minh baát ñaúng thöùc : (a + b + c) ⎜ + + ⎟ ≤ 9 a b c ⎠ ⎛1 ⎝ 1 1⎞ 2. Vaän duïng baát ñaúng thöùc Cauchy cho ba soá khoâng aâm : 3x3 + 7y3 = 3x3+3y3 + 4y3 ≥ 3 3x3 . Chöùng minh baát ñaúng thöùc : 3x2 + 7y2 > 9xy2 2. .10 1. c. b. Chöùng minh baát ñaúng thöùc : a3 + b3 + c3 ≥ a2 bc + b2 ca + c2 ab Gôïi yù : 1. c .

19 .xn . 2 2 2 2 x6 + y9 2. x + y + z = x + y y z z z + + + + (=1) 2 2 3 3 3 Vaän duïng baát ñaúng thöùc Cauchy cho saùu soá khoâng aâm. y. Cho ba soá khoâng aâm z.2.13 1. ≥ 3x2y2 – 16 ⇔ x6 + y9 + 64 ≥ 12x2y3 4 2 2 x6 + y9 + 64 = (x2)3 + (y3)3 + 43 ≥ 3 3 x 6 . Cho n soá döông : x1. … . z thoaû ñieàu kieän : Chöùng minh raèng : xyz ≤ Gôïi yù : 1 1 1 + + ≥2 1+ x 1+ y 1+ z 1 8 Ñieàu kieän ñaõ cho töông ñöông vôùi : 1 ≥ 2xyz + xy + yz + zx Vaän duïng baát ñaúng thöùc Cauchy vôùi boán soá khoâng aâm 2. x2. Chöùng minh raèng : 1 432 x1 x 2 x + + . Chöùng minh raèng : Gôïi yù : xy2z3 ≤ 2.. + ≥3 … 1. 4(x2 + y2)3 ≥ 27x2y4 2. x6 + y9 ≥ 3x2y3 – 16 (vôùi y ≥ 0) 4 Gôïi yù : 2 Vaän duïng baát ñaúng thöùc Cauchy vôùi ba soá khoâng aâm : y2 y2 y2 y2 3 x2 .43 … 2. z thoaû ñieàu kieän x + y + z = 1.11 Chöùng minh caùc baát ñaúng thöùc sau ñaây : 1. + n ≥ n x2 x3 x1 2. y.12 Cho ba soá döông x. x + y = x + ..y 9 .

Cho boán soá döông x. z. 1 = x + (y + z) ≥ 2 x(y + z) ⇔ 1 ≥ 4x(y + z) ⇔ y + z ≥ 4x(y + z)2 ⇔ y + z ≥ 4x(2 yz )2 ⇔ y + z ≥ 16xyz 2. Nhaän xeùt : ⎛ y z t 1 1 ⎞ ⎛ 1 ⎞ ⎛ 1 ⎞ ≥ ⎜1 − + + ⎟ + ⎜1 − ⎟ + ⎜1 − ⎟ = 1+ x ⎝ 1+ y ⎠ ⎝ 1+ z ⎠ ⎝ 1+ t ⎠ 1+ y 1+ z 1+ t Vaän duïng baát ñaúng thöùc Cauchy cho ba soá khoâng aâm : 1 y z t yzt ≥ 33 ≥ + + 1+ x 1+ y 1+ z 1+ t (1 + y)(1 + z)(1 + t) Töông töï. y. Chöùng minh raèng : 16xyz ≤ y + z 2. t thoûa ñieàu kieän : 1 1 1 1 + + + ≥3 1+ x 1+ y 1+ z 1+ t 1 xyzt ≤ 81 Chöùng minh raèng : Höôùng daãn : 1. y. roài nhaân theo veá boán baát ñaúng thöùc tìm ñöôïc : 1 xyzt ≥ 81 (1 + x)(1 + y)(1 + z)(1 + t) (1 + x)(1 + y)(1 + z)(1 + t) 1 xyzt ≤ 81 20 .14 1.2. z thoûa ñieàu kieän x + y + z = 1. Cho ba soá döông x.

Cho xy + yz + zx = 4. Ñònh lí : • Neáu (a . … . = n (vôùi qui öôùc treân) a1 a2 an Chöùng minh caùc baát ñaúng thöùc : 1. (ax + by + cz)2 ≤ (a2 + b2 + c2)(x2 + y2 + z2) 2.16 1... + a2 )( x1 + x 2 + . y thoaû ñieàu kieän 2x + 3y = 5. an) vaø (x1 ... a2 . BAÁT ÑAÚNG THÖÙC SCHWARTZ 4. y) laø hai boä hai soá thì : (ax + by)2 ≤ (a2 + b2)(x2 + y2) hay |ax + by| ≤ (a2 + b2 )(x 2 + y 2 ) Ñaúng thöùc xaûy ra khi vaø chæ khi x y = a b (vôùi qui öôùc a = 0 thì x = 0. b = 0 thì y = 0) 5. Cho a2 + b2 = 1 vaø x2 + y2 + z2 = 1.. Chöùng minh raèng : 4x2 + 9y2 ≥ 2. b) vaø (z .B. Chöùng minh baát ñaúng thöùc : |ax + by + z| ≤ 2 2. … .17 1. x2 . Chöùng minh baát ñaúng thöùc : x4 + y4 + z4 ≥ 16 3 1 8 21 . (ax + by)2 ≤ (a2 + b2)(x2 + y2) 2. + x 2 ) 2 n n Ñaúng thöùc xaûy ra khi vaø chæ khi 2. Cho hai soá x.15 x1 x 2 x = = .. Toång quaùt : Neáu (a1 . xn) laø hai boä n soá thì : (a1x1 + a2x2 + … + anxn)2 ≤ (a12 + a22 + … + an2)(x12 + x22 + … + xn2) hay |a1x1 + a2x2 + … + anxn| ≤ (a 2 1 2 2 + a2 + . Chöùng minh raèng : 2x2 + 3y2 ≥ 5 2. y thoûa ñieàu kieän 4x – 6y = 1. Cho hai soá x.

y thoûa ñieàu kieän : (x – 1)2 + (y – 2)2 = 5 Chöùng minh raèng : x + 2y ≤ 10 [1(x – 1)2 + 2(y – 2)2] ≤ (12 + 22)[(x – 1)2 + (y – 2)2] = 5.19 Cho ba soá döông x.18 Cho 2. Chöùng minh baát ñaúng thöùc : x2 + 4y2 + 9z2 ≥ Gôïi yù : 2 2 2 1 1 ⎞ ⎡ 2 ⎛ 1⎞ ⎛1⎞ ⎤ 2 ⎛ 1 = ⎜ 1.2y + 3z ⎟ ≤ ⎢1 + ⎜ ⎟ + ⎜ ⎟ ⎥ ⎡ x + (2y)2 + (3z)2 ⎤ ⎣ ⎦ 2 3 ⎠ ⎢ ⎝ ⎝ 2⎠ ⎝3⎠ ⎥ ⎣ ⎦ 36 49 2. Chöùng minh : z(x − z) + z(y − z) ≤ xy Gôïi yù : 3 50 ≤x≤ .21 Cho hai soá x.22 Goïi x0 laø moät nghieäm cuûa phöông trình baäc hai : x2 + px + q = 0. x − z + y − z. y. z thoaû ñieàu kieän x > z vaø y > z.2.(px0 + q) x04 = (px0 + q)2 ≤ (p2 + q2)(x02 + 1) Höôùng daãn : 22 . z ≤ (z + y − z)(x − z + z) = yx 2. chöùng minh baát ñaúng thöùc : 2 3 x + 1 + 2x − 3 + 50 − 3x < 12 z(x − z) + z(y − z) = z.x + . Chöùng minh raèng : x 0 2 < p 2 + q2 + 1 x02 + px0 + q = 0 ⇔ x02 = .5 (x + 2y – 5)2 ≤ 25 x + 2y – 5 ≤ |x + 2y – 5| ≤ 5 x + 2y ≤ 10 Höôùng daãn : 2.20 Cho x + y + z = 1.

Chöùng minh baát ñaúng thöùc : (x2 + ax + b)2 + (x2 + cx + d)2 ≤ (2x2 + 1)2 Vaän duïng baát ñaúng thöùc Schwartz : (x2 + ax + b)2 = (x. Höôùng daãn : (1) (2) 23 . ñaët p = Chöùng minh raèng : p < p−a + p−b + p−x ≤ Höôùng daãn : a+b+c . y.25 Cho a2 + b2 + c2 + d2 = 1. Chöùng minh baát ñaúng thöùc : xyz(x + y + z) ≤ x3y + y3z + z3x Chöùng minh baát ñaúng thöùc töông vôùi : x2 y2 z2 + + x+y+z≤ z x y .x + ax + b. z+ . z.1)2 ≤ (x2 + c2 + d2)(x2 + x2 + 1) Coäng (1) vaø (2) ñöôïc ñieàu phaûi chöùng minh . c laø ñoä daøi ba caïnh moät tam giaùc .x + cx + d.1)2 ≤ (x2 + a2 + b2)(x2 + x2 + 1) (x2 + cx + d)2 = (x.24 Cho ba soá döông x.23 Goïi a. b.x 4 − 1 ( x 0 + 1)( x 0 − 1) x4 0 p +q = 20 > 2 = = x2 − 1 0 2 x0 + 1 x0 + 1 x0 + 1 2 2 2 2 x02 < p2 + q2 + 1 2. y⎟ ⎟ y ⎠ 2 Höôùng daãn : - ≤ 2 2 2 x ⎞ ⎛ y ⎞ ⎛ z ⎞ ⎤⎡ ⎟ ⎥ ⎟ +⎜ ⎟ +⎜ z ⎠ ⎝ x ⎠ ⎜ y ⎟ ⎥⎢ ⎝ ⎠ ⎦⎣ ( z) +( x) +( y) ⎤ ⎥ ⎦ 2 2 2 2. 2 3p - Duøng bieán ñoåi töông ñöông ñeå coù : Duøng baát ñaúng thöùc Schwartz ñeå coù : p < p−a + p−b + p−c p−a + p−b + p−c≤ 3p 2. x+ ⎜ ⎜ z x ⎝ ⎡ ⎛ ≤ ⎢⎜ ⎢⎝ ⎣ ⎞ z .Vaän duïng baát ñaúng thöùc Schwartz : ⎛ x y .

Ñaúng thöùc xaûy ra khi naøo ? 2. Ñaúng thöùc xaûy ra khi naøo ? 1.27 Cho |x| < 1 vaø |y | < 1. b ta coù : 1. |a + b| ≤ |a| + |b| . ñaúng thöùc xaûy ra khi vaø chæ khi : ab ≤ 0 Höôùng daãn : 2. x+y ≤1 xy (vôùi |x| ≥ 2 vaø |y| ≥ 2) x | x −1| | x − 2 | ≤ 3 (vôùi x ≠ 0.C. -|a| ≤ a ≤ |a| . |a| ≥ 0 |a| = 0 ⇔ a = 0 2. Chöùng minh caùc baát ñaúng thöùc : 1. |a – b| ≤ |a| + |b| Ñaúng thöùc xaûy ra khi vaø chæ khi : ab ≤ 0 Nhaéc laïi : 1. x ≠ 1. 2. |a + b| ≤ |a| + |b| Ñaúng thöùc xaûy ra khi vaø chæ khi : ab ≥ 0 2. |a – b| ≤ |a| + |b| . x ≠ 2) + + | x | x −1 x−2 24 . b. Duøng pheùp bieán ñoåi töông ñöông : |a + b| ≤ |a| + |b| ⇔ (a + b)2 ≤ (|a| + |b|)2 ⇔ a2 + 2ab + b2 = a2 + 2|ab| + b2 ⇔ ab ≤ |ab| (baát ñaúng thöùc ñuùng) Ñaúng thöùc xaûy ra khi vaø chæ khi : ab ≥ 0 2. Chöùng minh moãi baát ñaúng thöùc sau ñaây : 1.28 Chöùng minh moãi baát ñaúng thöùc sau ñaây : 1.26 Cho hai soá thöïc a. x−y <1 1 − xy 2. Ñònh lí : • Vôùi hai soá thöïc a.29 Chöùng minh raèng : -3 ≤ |x| 1 ≤ 2 1+ x 2 |x + y| < |1 + xy| 2.|a| = a = |a| ⇔ a = 0 2. 2. Chöùng minh töông töï. BAÁT ÑAÚNG THÖÙC CHÖÙA GIAÙ TRÒ TUYEÄT ÑOÁI 6.

Thöôøng thì : • Ñeå tính toång höõu haïn ta bieán ñoåi soá haïng toång quaùt veà daïng hieäu hai soá haïng lieân tieáp : u n = an – an – 1 Töø ñoù : S = (a1 – a2) + (a2 – a3) + … + (an – an + 1) = a1 – an + 1 • Ñeå tính tích höõu haïn ta bieán ñoåi soá haïng toång quaùt veà daïng thöông hai soá haïng lieân tieáp : an an +1 a a a a P = 1 . chöùng minh raèng : 1.2 2. PHÖÔNG PHAÙP LAØM TROÄI Döïa vaøo caùc tính chaât cuûa baát ñaúng thöùc ñeå bieán ñoåi moät veá cuûa baát ñaúng thöùc thaønh daïng tính ñöôïc toång hay tích höõu haïn.1 Cho soá nguyeân n ≥ 1. 1 1 1 + + . 2 .. ⎟ (2n − 1)(2n + 1) 2 ⎝ 2n − 1 2n + 1 ⎠ 1.3. + <1 1.3 3. VAØI PHÖÔNG PHAÙP KHAÙC ÑEÅ CHÖÙNG MINH BAÁT ÑAÚNG THÖÙC A.3 n(n + 1) 1 1 1 1 + + .. 25 .. 3. n = 1 a2 a3 an +1 an +1 un = Töø ñoù : • Hoaëc xeùt tính chaát cuûa moãi haïng töû...5 (2n − 1)(2n + 1) 2 Höôùng daãn : 1 1 1 = − n(n + 1) n n + 1 1 1⎛ 1 1 ⎞ = ⎜ − 2. + < 2... 1.

1 1 1 = − (n − 1)n n − 1 n 1 1 1 1⎛ 1 1 ⎞ 2. + = 2 ⎜ 1 + 2 + ... + 2 ⎟ 2 2 4 (2n) 2 ⎝ 2 n ⎠ 1 1 1 5 + + . 2 + 2 + . soá haïng töû laø : Haïng töû nhoû nhaát cuûa veá traùi : n2 – n 26 . + > 1001 1002 2000 8 3. 2 + 2 + . + 2 + 2 >1 n n +1 n + 2 n −1 n Gôïi yù : - 1 n2 Keå töø haïng töû thöù hai... 1 + 1 1 1 1 + 2 + .3 Chöùng minh raèng : Höôùng daãn : Gheùp bieåu thöùc ôû veá traùi thaønh boán nhoùm moãi nhoùm 250 haïng töû roài laøm troäi töøng nhoùm. + 2 < 2 − 2 2 3 n n 1 1 1 1 1 2.. chöùng minh raèng : 1......3.. y. + < − 2 2 4 (2n) 2 4n Höôùng daãn : 1. z ñeàu khoâng nhoû hôn Chöùng minh raèng : Höôùng daãn : 1 vaø thoûa ñieàu kieän x + y + z = 1 4 4x + 1 + 4y + 1 + 4z + 1 < 5 (do x ≥ - 4x + 1 ≤ 4x 2 + 4x + 1 = |2x + 1| = 2x + 1 1 ) 4 4x + 1 + 4y + 1 + 4z + 1 ≤ 2(x + y + z) + 3 = 5 Löu yù : loaïi tröø tröôøng hôïp xaûy ra ñaúng thöùc 3.2 Cho soá nguyeân n ≥ 2.5 Cho ba soá nguyeân n > 1...4 Cho ba soá x.. Chöùng minh baát ñaúng thöùc : 1 1 1 1 1 + + + . 3.

+ < 2 n +1 n + 2 n+n 4 1 1 1 1 1 1 > (n haïng töû) > .3. 1 3 2n − 1 1 .. k ≤ n) + < n + k 2n − k + 1 2n .7 Chöùng minh baát ñaúng thöùc (n laø soá nguyeân döông) : 1 1 1 1 1 + + + . + < n +1 n + 2 2n 4 Höôùng daãn : 3.... … n + 1 2n 2n n + 2 2n − 1 2n 2n n + 1 2n Neân : 1 1 ⎞ 3 3 ⎛ 1 + + . ≤ 2 4 2n 2n + 1 (2n − 1)2 4n − 1 2 Gôïi yù : (2n − 1)2 2n − 1 = ≤ 2n 4n 2 = 2n − 1 2n + 1 27 .Chöùng minh boå ñeà : 1 1 3 (k = 1 . = n + 1 2n n + 2 2n n + n 2n . . 3 …… .. = ⎜ − ⎟ 2 2 n + (n + 1) 2n(n + 1) 2 n(n + 1) 2 ⎝ n n + 1 ⎠ 3.. + ⎟ < n. . 2 .6 Chöùng minh raèng vôùi moïi soá nguyeân n > 1.....8 Chöùng minh raèng vôùi moïi soá nguyeân n ≥ 1..... + 2 < 2 5 13 25 n + (n + 1) 2 Gôïi yù : n2 + (n + 1)2 = 2n2 + 2n + 1 = 2n(n + 1) + 1 n2 + (n + 1)2 ≥ 2n(n + 1) 1 1 1 1 1⎛ 1 1 ⎞ < = .Vaän duïng : 1 1 3 1 1 3 1 1 3 + < + < + < . = 2⎜ 2n ⎠ 2n 2 ⎝ n +1 n + 2 1 1 1 3 + + . ta ñeàu coù : 1 1 1 1 3 < + + ....

c thoûa caû ba baát ñaúng thöùc treân. vaäy x > 0 (do x ≠ 0). 1). roài keát hôïp vôùi giaû thieát suy ra ñieàu ñoù voâ lyù. Chöùng minh raèng coù ít nhaát moät trong ba baát ñaúng thöùc sau ñaây laø sai : x(1 – y) > 3.9 Cho ba soá x. Höôùng daãn : 1 4 y(1 – z) > 1 4 z(1 – x) > 1 4 xyz > 0 Giaû söû x ≤ 0 thì töø xyz > 0 phaûi coù x < 0 Neáu x < 0 thì yz < 0 Do : xy + yz + zx > 0 ta coù : xy + zx > -yz > 0 (do yz < 0) hay : x(y + z) > 0 Maø x < 0 neân : y + z < 0 Do ñoù : x + y + z < 0 Voâ lí. y. y. z thuoäc khoaûng (0 . z ñeàu laø soá döông. coù theå laø hai ñieàu maâu thuaãn nhau … Töø ñoù suy ra baát ñaúng thöùc phaûi chöùng minh laø ñuùng. z.10 Cho boán soá x. z > 0 3. b. t thoûa ñieàu kieän : x + y = 2zt.12 Chöùng minh raèng khoâng coù ba soá a. y. b. c naøo ñoàng thôøi thoaû ba baát ñaúng thöùc : |b – c| > |a| |c – a| > |b| |a – b| > |c| Höôùng daãn : Giaû söû coù ba soá a. töông töï : y > 0 . coù theå laø ñieàu traùi vôùi ñieàu ñuùng.11 Cho ba soá x. PHÖÔNG PHAÙP PHAÛN CHÖÙNG Ta giaû söû baát ñaúng thöùc phaûi chöùng minh sai. Chöùng minh raèng coù ít nhaát moät trong hai baát ñaúng thöùc sau ñaây laø ñuùng : z2 ≥ x t2 ≥ y 3.B. y. 3. Ñieàu voâ lyù coù theå laø traùi vôùi giaû thieát. z thoûa ba ñieàu kieän : x+y+z>0 xy + yz + zx > 0 Chöùng minh raèng caû ba soá x. theá thì : 28 .

nghóa laø : 2k + 1 > (k + 1)2 Ta coù : 2k + 1 – (k + 1)2 = 2.(a + b – c)(c + a – b) > 0 (1) Töông töï : . b. PHÖÔNG PHAÙP TRUY CHÖÙNG (QUY NAÏP TOAÙN HOÏC) Cho moät baát ñaúng thöùc phuï thuoäc vaøo soá nguyeân döông n.Giaû söû baát ñaúng thöùc ñuùng vôùi n = k (k ∈ Z vaø k ≥ 5) 2k > k2 .Ta chöùng minh baát ñaúng thöùc ñuùng vôùi n = k + 1. c naøo ñoàng thôøi thoûa ba baát ñaúng thöùc neâu treân. 4 thì baát ñaúng thöùc khoâng ñuùng • Vôùi n = 5 thì baát ñaúng thöùc ñuùng . chöùng minh baát ñaúng thöùc : 3. Töø ñoù chöùng minh baát ñaúng thöùc ñuùng vôùi n = k + 1 (thay n = k + 1 roài bieán ñoåi ñeå aùp duïng giaû thieát quy naïp) Keát luaän baát ñaúng thöùc ñuùng vôùi moïi n ≥ n0 3.(c + a – b)(b + c – a) > 0 (3) Tö (1) (2) (3) suy ra : . 3.2k – k2 – 2k – 1 > 2k2 – k2 – 2k – 1 = (k – 1)2 – 2 ≥ 0 (vì k ≥ 5) Vaäy baát ñaúng thöùc ñuùng vôùi n = 1 vaø n ≥ 5 (n ∈ Z) Höôùng daãn : 2n > 2n + 1 29 .Thöû ñeå thaáy : • Vôùi n = 1 thì baát ñaúng thöùc ñuùng • Vôùi n = 2. Kieåm nghieäm baát ñaúng thöùc ñuùng vôùi n = n0 2.|b – c| > |a| ⇔ (b – c)2 > a2 ⇔ . Ñeå chöùng minh baát ñaúng thöùc ñuùng vôùi n ≥ n0 . ta thöïc hieän nhö sau : 1.13 Cho soá nguyeân n ≥ 3. C.(b + c – a)(a + b – c) > 0 (2) .[(a + b – c)(b + c – a)(c + a – b)]2 > 0 Voâ lí. Giaû söû baát ñaúng thöùc ñuùng vôùi n = k (ta coù giaû thieát quy naïp) 3. vaäy khoâng coù ba soá a.14 Vôùi nhöõng soá nguyeân döông n naøo thì baát ñaúng thöùc sau ñaây ñuùng : 2n > n2 .

17 Chöùng minh raèng vôùi moïi giaù trò cuûa a a2 + a2 + . + <2 n 2 3 n Ñaët E laø veá traùi cuûa baát ñaúng thöùc : .16 Goïi a.Vôùi n = 1 ta coù : 1 < 2 1 (baát ñaúng thöùc ñuùng) . chöùng minh baát ñaúng thöùc : 1 1 1 13 + + .. + a2 ≤ |a| + 1 Veá traùi coù n daáu 3.15 Cho soá nguyeân n ≥ 2.Giaû söû baát ñaúng thöùc ñuùng vôùi n = k. c laø ñoä daøi ba caïnh moät tam giaùc vuoâng (a laø ñoä daøi caïnh huyeàn). chöùng minh baát ñaúng thöùc : 1+ Höôùng daãn : 1 1 1 + + .18 Cho soá nguyeân n ≥ 1. + > n +1 n + 2 2n 24 3.. Chöùng minh raèng : a2n ≥ b2n + c2n (n ∈ N vaø n ≥ 1) 3.. nghóa laø : Ek < 2 k . b.3.Ta phaûi chöùng minh baát ñaúng thöùc ñuùng vôùi n = k + 1 nghóa laø : Ek + 1 < 2 k + 1 Thaät vaäy : 1 2 k.... k + 1 + 1 = Ek + 1 < 2 k + k +1 k +1 Maø theo baát ñaúng thöùc Cauchy vôùi hai soá khoâng aâm thì : 2 k. k + 1 ≤ k + k + 1 = 2k + 1 2k + 1 + 1 2(k + 1) = = 2 k +1 Ek + 1 < k +1 k +1 Vaäy baát ñaúng thöùc ñuùng vôùi moïi soá nguyeân n ≥ 1 30 .

B = -(|x – 1| . Tìm giaù trò lôùn nhaát cuûa bieán thöùc : B = -(x – 1)2 + 2(|x – 1| + 1) Höôùng daãn : 1. 4. A = (|2x – 1| - 3 2 3 3 3 5 1 ) + ≥ minA = (taïi x = hoaëc x = .) 2 4 4 4 4 4 2 2.2 1.1 1. Tìm giaù trò nhoû nhaát cuûa bieåu thöùc : A = x4 – 4x3 + 10x2 – 12x + 9 2. k laø giaù trò lôùn nhaát cuûa f(x) neáu thoûa ñöôïc hai ñieàu kieän : a) f(x) ≤ k (k laø haèng soá) b) Coù luùc f(x) = k (nghóa laø coù giaù trò x0 cuûa x ñeå coù ñaúng thöùc) Kí hieäu : maxf(x) = k (taïi x = x0) 2. Tìm giaù trò lôùn nhaát cuûa bieåu thöùc : B = (x2 – 2x + 2)(2 + 4x – 2x2) 31 .4. k laø giaù trò nhoû nhaát cuûa f(x) neáu thoûa ñöôïc hai ñieàu kieän : a) f(x) ≥ k (k laø haèng soá) b) Coù luùc f(x) = k (nghóa laø coù giaù trò x0 cuûa x ñeå coù ñaúng thöùc) Kí hieäu : min f(x) = k (taïi x = x0) Nhö vaäy muoán tìm cöïc trò (giaù trò lôùn nhaát hay nhoû nhaát) cuûa moät haøm soá f(x) treân taäp xaùc ñònh D. ta phaûi thöïc hieän hai böôùc : • Chöùng minh moät baát ñaúng thöùc • Tìm moät ñieåm cuûa D sao cho öùng vôùi ñieåm ñoù baát ñaúng thöùc trôû thaønh moät ñaúng thöùc.1) + 3 ≤ 3 maxB = 3 (taïi x = 2 hoaëc x = 0) 4. VAÄN DUÏNG BAÁT ÑAÚNG THÖÙC ÑEÅ TÌM CÖÏC TRÒ Coi haøm soá f(x) coù taäp xaùc ñònh D : 1. Tìm giaù trò nhoû nhaát cuûa bieåu thöùc : A = (2x – 1)2 – 3|2x – 1| + 3 2.

Tìm soá nguyeân x ñeå bieåu thöùc : B = |x – 2| + |x – 3| + |x – 4| + |x – 5| coù giaù trò nhoû nhaát. Tìm giaù trò nhoû nhaát cuûa bieåu thöùc : A = x3 + y3 + xy Höôùng daãn : Trong ñieàu kieän : x + y = 1 A = x2 + y2 maø 2(x2 + y2) ≥ (x + y)2 = 1 1 1 (taïi x = y = ) min A = 2 2 32 .2[1 – (x2 – 2x)] = 2 ⎢ − (x 2 − 2x + )2 ⎥ ≤ 2 ⎦ 2 ⎣4 4. y coù toång baèng 1.3 = 6 4.4 Tìm giaù trò nhoû nhaát cuûa bieåu thöùc : P = x2 + xy + y2 – 3(x + y) + 5 Gôïi yù : 1 P = [(x2 + y2 + 4 + 2xy – 4x – 4y) + (x2 – 2x + 1) + (y2 – 2y + 1) + 4] 2 4. Tìm giaù trò nhoû nhaát cuûa bieåu thöùc : A = |x – 3| + |x – 5| 2. B = [2 + (x2 – 2x)].3 1. 4. A = (x2 – 2x + 3)2 = [(x – 1)2 + 2]2 ≥ 4 1 ⎤ 9 ⎡9 2.6 Cho hai soá x.Gôïi yù : 1.5 Tìm giaù trò nhoû nhaát cuûa bieåu thöùc : E = xy(x – 2)(y + 6) + 12x2 – 24x + 3y2 + 18y + 36 Höôùng daãn : E = xy(x – 2)(y + 6) + 12x(x – 2) + 3y(y + 6) + 36 = x(x – 2)[y(y + 6) + 12] + 3[y(y + 6) + 12] E = [(x – 1)2 + 2][(y + 3)2 + 3] ≥ 2.

7 Cho hai soá x.9 Tìm giaù trò nhoû nhaát cuûa bieåu thöùc : A= Gôïi yù : 2⎞ ⎛ 2 4 ⎞ ⎛ ⎜ x + 2 ⎟ − 8 ⎜ x + ⎟ + 48 (vôùi x ≠ 0) x ⎠ x⎠ ⎝ ⎝ 2 2 Bieán ñoåi bieåu thöùc trong daáu caên thaønh daïng : 2 2 4 2⎞ ⎛ 2 4⎞ ⎛ 2 4⎞ ⎛ 2 4 ⎞ ⎛ ⎜ x + 2 ⎟ − 8 ⎜ x + 2 ⎟ + 16 = ⎜ x + 2 − 4 ⎟ = ⎜ x − ⎟ x ⎠ x ⎠ x x⎠ ⎝ ⎝ ⎝ ⎠ ⎝ 4. Tìm giaù trò lôùn nhaát cuûa phaân thöùc : A = 2 4. Tìm giaù trò nhoû nhaát cuûa phaân thöùc : B = −4 + 2x − x 2 1. y ñeå toång x + y lôùn nhaát ? Nhoû nhaát ? Ñaët phöông trình döôùi daïng : (x + y – 5)2 + 2(y – 1)2 – 9 = 0 Neân : 9 – 2(y – 1)2 = (x + y – 5)2 ≥ 0 (x + y – 5)2 ≤ 9 ⇔ |x + y – 5| ≤ 3 ⇔ 2 ≤ x + y ≤ 8 Gôïi yù : 4. y thoûa ñieàu kieän : x2 + y2 = 1.11 Tìm giaù trò nhoû nhaát cuûa phaân thöùc : E= 4(x 2 − x + 1) (x − 1)2 (vôùi x ≠ 1) 33 . Tìm giaù trò lôùn nhaát cuûa : A = x6 + y 6 Gôïi yù : Trong ñieàu kieän x2 + y2 = 1. bieán ñoåi ñeå coù : A = 1 – 3x2y2 ≤ 1 4.10 8 x + 2x + 5 3 2.4.8 Cho phöông trình coù hai aån soá x. y : x2 + 3y2 + 2xy – 10x – 14y + 18 = 0 Tìm x.

4 2 ≤A≤2 -3A2 + 8A – 4 ≥ 0 ⇔ 3A2 – 8A + 4 ≤ 0 ⇔ 3 34 .Gôïi yù : E= ( 3x 2 − 6x + 3) + ( x 2 + 2x + 1) ( x − 1) 2 ⎛ x +1⎞ = 3+⎜ ⎟ ≥3 ⎝ x −1 ⎠ 2 4.Neáu A ≠ 1 thì Δ = -3A2 + 8A .12 Tìm giaù trò lôùn nhaát cuûa phaân thöùc : E = Gôïi yù : 2x 2 − 4x + 7 x 2 − 2x + 2 x2 – 2x + 2 = (x – 1)2 + 1 ≠ 0 2x 2 − 4x + 7 (2x 2 − 4x + 4) + 3 3 = =2+ ≤ 2+3= 5 E= 2 2 x − 2x + 2 x − 2x + 2 (x − 1)2 + 1 4.13 Tìm giaù trò lôùn nhaát vaø nhoû nhaát cuûa phaân thöùc : A= Gôïi yù : 2 x2 + 1 x2 − x + 1 Caùch 1 : 1⎞ 3 ⎛ x – x + 1 = ⎜x − ⎟ + ≠ 0 2⎠ 4 ⎝ 2 (x − 1) A=2.Neáu A = 1 thì x = 0 .2 ≤2 x − x +1 2 A= 2 (x + 1)2 2 + ≥ 2 3 3 ( x − x + 1) 3 Caùch 2 : 2 2 ≤A≤2 3 2 1⎞ 3 ⎛ x – x + 1 = ⎜x − ⎟ + ≠ 0 2⎠ 4 ⎝ Ta coù : A(x2 – x + 1) = x2 + 1 ⇔ (A – 1)x2 – Ax + (A – 1) = 0 .

17 Cho hai soá döông x. Tìm giaù trò nhoû nhaát cuûa : E = ⎜1 − Höôùng daãn : ⎛ ⎝ 1 ⎞⎛ 1 ⎞ 1− 2 ⎟ 2 ⎟⎜ x ⎠⎝ y ⎠ Trong ñieàu kieän x. tìm giaù trò nhoû nhaát cuûa : A = 4.4a 8 2a 4a 4a 1 (taïi a = 8) maxA = 8 4.14 1. Cho a ≥ 4.4 a−4+4 1 a−4 2 a−4 ≤ = = = 2. Cho x > 0. Cho hai soá döông x.4. tìm giaù trò lôùn nhaát cuûa bieåu thöùc : B = Höôùng daãn : a−4 2a 1. Tìm giaù trò lôùn nhaát cuûa : B = 16x3 – x6 vôùi 0 ≤ x ≤ 2 3 2 .16 1.15 Cho hai soá döông x. Tìm giaù trò nhoû nhaát cuûa bieåu thöùc : 35 8x 2 + 2 x 2. y coù toång baèng 1. x > 0. y thoûa ñieàu kieän xy = 216. a ≥ 4 B= (a − 4). y > 0 : x + y ≥ 2 xy hay : xy ≥ 2 xy ⇔ (xy)2 ≥ 4xy ⇔ xy ≥ 4 A=x+y≥4 minA = 4 (taïi x = y = 2) 2. y > 0 vaø x + y = 1 bieán ñoåi E thaønh daïng : 2 E = 1+ xy 1 Maët khaùc do x + y = 1 vaø xy > 0 tìm ñöôïc : ≥4 xy 1 min E = 9 (taïi x = y = ) 2 4. y thoûa ñieàu kieän : x + y = xy Tìm giaù trò nhoû nhaát cuûa bieåu thöùc : A = x + y 2.

18 Tìm giaù trò cuûa x ñeå bieåu thöùc : A= ñaït giaù trò nhoû nhaát. + 10 = 18 2 (x + 1) (x + 1)2 Ñaúng thöùc xaûy ra khi vaø chæ khi : (x + 1)2 = ⎡x = 1 16 ⇔ ⎢ 2 (x + 1) ⎣ x = −3 4.19 Tìm giaù trò lôùn nhaát cuûa bieåu thöùc : E = |x| 1 − x 2 Gôïi yù : (vôùi –1 ≤ x ≤ 1) E = |x| 1 − x 2 = x 2 (1 − x 2 ) ≤ x 2 + (1 − x 2 ) 1 = 2 2 4. z thoûa ñieàu kieän : x + y + z = xyz . Tìm giaù trò nhoû nhaát cuûa : E = xyz 36 . Gôïi yù : (x 2 + 2x + 3)(x 2 + 2x + 9) (vôùi x ≠ -1) x 2 + 2x + 1 Bieán ñoåi roài vaän duïng baát ñaúng thöùc Cauchy : 2 ⎡(x + 1)2 + 2 ⎤ ⎡( x + 1) + 8⎤ (x + 1)4 + 10(x + 1)2 + 16 ⎣ ⎦⎣ ⎦= A= 2 (x + 1)2 ( x + 1) = (x + 1)2 + 10 + 16 16 ≥ 2 (x + 1)2 . y.20 Tìm giaù trò lôùn nhaát vaø nhoû nhaát cuûa bieåu thöùc : A = 1 + x + 1 − x (vôùi –1 ≤ x ≤ 1) Gôïi yù : A2 = 1 + x + 2 1 − x 2 + 1 – x = 2 + 2 1 − x 2 Maø theo baát ñaúng thöùc Cauchy.21 Cho ba soá döông x. thì : 1 + x + 1 – x ≥ 2 (1 + x)(1 − x) ≥ 0 ⇔ 2 ≥ 2 1 − x 2 ≥ 0 ⇔ 4 ≥ 2 + 2 1 − x2 ≥ 2 hay 2 ≤ A2 ≤ 4 ⇔ 2 ≤A≤2 4.E = 6x + 4y 4.

Gôïi yù :

Vaän duïng baát ñaúng thöùc Cauchy cho ba soá döông x, y, z : E = xyz = x + y + z ≥ 3 3 xyz = 3 3 E E3 ≥ 27E ⇔ E2 ≥ 27 ⇔ E ≥ 3 3

4.22 Cho boán soá döông x, y, z, t thoûa ñieàu kieän : 2x + xy + z + yzt = 1. Tìm giaù trò lôùn nhaát cuûa : E = x2y2z2t
Vaän duïng baát ñaúng thöùc Cauchy cho boán soá döông : 2x, xy, z, yzt 2x + xy + z + yzt ≥ 4 4 2x.xy.z.yzt 1 1 hay 1 ≥ 4 4 2x 2 y 2z 2 t ⇔ 2x2y2z2t ≤ 4 = 4 256 1 E = x2y2z2t ≤ 512
Gôïi yù :

4.23 Tìm giaù trò nhoû nhaát cuûa bieåu thöùc : P = x100 – 10x10 + 10
P = x100 – 10x10 + 10 = x100 + 9 – x10 + 1 Trong ñoù : ⎛ ⎞ x100 + 9 = x100 + ⎜ 1 + 1 + .... + 1⎟ ≥ 10 10 x100 .1.1....1 = 10x10 9 so á 1 ⎝ ⎠ 9 soá 1 Neân : P ≥ 10x10 – 10x10 + 1 = 1 min P = 1 (taïi |x| = 1)
Gôïi yù :

4.24 Cho xy + yz + zx = 1, tìm giaù trò nhoû nhaát cuûa bieåu thöùc : A = x4 + y4 + z4
Gôïi yù :

Vaän duïng lieân tieáp hai laàn baát ñaúng thöùc Schwartz seõ coù : 1 A = x4 + y4 + z4 ≥ 3

37

4.25 Cho bieåu thöùc : E = x 2 + 1 + 2x 2 − 4 + 21 − 3x 2 1. Tìm ñieàu kieän cuûa bieán soá x ñeå E coù nghóa. 2. Tìm giaù trò lôùn nhaát cuûa E vaø giaù trò töông öùng cuûa x.
Höôùng daãn :

- 7 ≤ x ≤ - 2 hoaëc E2 =

(

2 ≤x≤

x 2 + 1 + 2x 2 − 4 + 21 − 3x 2

)

7
2

≤ (12 + 12 + 12)(x2 + 1 + 2x2 – 4 + 21 – 3x2) = 54
Neân E ≤ 54 : max E =
54

(taïi x = ±

5)

4.26 Cho boán soá x, y, z, t thoûa ñieàu kieän :
1⎞ 1⎞ ⎛ 1⎞ ⎛ 1⎞ 1 ⎛ ⎛ x⎜ x − ⎟ + y⎜ y − ⎟ + z⎜z − ⎟ + t⎜ t − ⎟ ≤ 4⎠ 4⎠ ⎝ 4⎠ ⎝ 4⎠ 2 ⎝ ⎝

Tìm giaù trò lôùn nhaát vaø nhoû nhaát cuûa : E = x + y + z + t
Ñieàu kieän ñaõ cho töông ñöông vôùi : 4(x2 + y2 + z2 + t2) ≤ (x + y + z + t) + 2 (1) Vaän duïng baát ñaúng thöùc Schwartz ta coù : (x + y + z + t)2 ≤ 4(x2 + y2 + z2 + t2) (2) Töø (1) vaø (2) : (x + y + z + t)2 ≤ (x + y + z + t) + 2 hay E2 ≤ E + 2 ⇔ E2 – E – 2 ≤ 0 ⇔ (E + 1)(E – 2) ≤ 0 ⇔ -1 ≤ E ≤ 2 1 a) maxE = 2 (taïi x = y = z = t = ) 2 1 b) minE = -1 (taïi x = y = z = t = - ) 4
Höôùng daãn

38

4.27 Tìm giaù trò nhoû nhaát vaø lôùn nhaát cuûa x sao cho thoûa heä ñieàu kieän :
⎧x + a + b + c = 7 ⎨ 2 2 2 2 ⎩ x + a + b + c = 13

vôùi a, b, c laø caùc tham soá.
a+b+c=7–x a2 + b2 + c2 = 13 – x2 Vaän duïng baát ñaúng thöùc Schwartz ta coù : (a + b + c)2 ≤ (12 + 12 + 12)(a2 + b2 + c2) hay (7 – x)2 ≤ 3(13 – x2)
Höôùng daãn :

⇔ 2x2 – 7x + 5 ≤ 0 ⇔ (x – 1)(2x – 5) ≤ 0 ⇔ 1 ≤ x ≤
a) x = 1 khi a = b = c = 2 5 3 khi a = b = c = b) x = 2 2

5 2

4.28 Cho hai soá döông x, y thoûa ñieàu kieän x + y = 1. Tìm giaù trò nhoû nhaát cuûa bieåu thöùc :
Höôùng daãn :

E = 8(x4 + y4) +

1 xy

x>0;y>0;x+y=1 Vaän duïng baát ñaúng thöùc Cauchy : x + y ≥ 2 xy hay 1 ≥ 2 xy ⇔ Vaän duïng lieân tieáp baát ñaúng thöùc Schwartz : 12 = (x + y)2 ≤ (12 + 12)(x2 + y2) ⇔
2

1 ≥4 xy

(1)

1 ≤ (x2 + y2) 2

1 ⎛1⎞ 2 2 2 2 2 4 4 4 4 4 4 ⎜ ⎟ ≤ (x + y ) ≤ (1 +1 )(x + y ) ⇔ ≤ x +y ⇔ 8(x + y ) ≥ 1 (2) 8 ⎝2⎠ Töø (1) vaø (2) : 1 8(x4 + y4) + ≥1+4=5 xy 1 Ñaúng thöùc xaûy ra khi vaø chæ khi x = y = 2 1 max E = 5 (taïi x = y = ) 2

39

4.29 Treân maët phaúng toïa ñoä Oxy cho parabol (P) bieåu dieãn haøm soá y = f(x) = x2 vaø ñieåm A(3 ; 0) . Goïi M laø moät ñieåm thuoäc (P) coù hoaønh ñoä x0. Tính x0 ñeå ñoä daøi ñoaïn thaúng AM nhoû nhaát.
AM2 = |xA – xM|2 + |yA – yM|2 = x04 + x02 – 6x0 + 9 = (x2 – 1)2 + 3(x0 – 1)2 + 5 ≥ 5 min AM = 5 (taïi x0 = 1 ; y0 = 1)
Gôïi yù :

4.30 Treân maët phaúng toïa ñoä Oxy cho parabol (P) bieåu dieãn haøm soá
x2 vaø ñieåm A(0 ; -2). Goïi (d) laø ñöôøng thaúng qua A vaø coù heä y = f(x) = 4

soá goùc k. Chöùng toû (d) luoân luoân caét (P) taïi hai ñieåm phaân bieät M vaø N. Tính k ñeå ñoä daøi ñoaïn MN nhoû nhaát.
Gôïi yù :

Phöông trình hoaønh ñoä giao ñieåm cuûa (P) vaø (d) : Δ’ = 4k2 + 8 ≥ 8 x2 + 4kx – 8 = 0 Maët khaùc : ⎡ ⎛ y − y ⎞2 ⎤ 2 2 2 2 N MN = |xM – xN| + |yM – yN| = |xM – xN| ⎢1 + ⎜ M ⎟ ⎥ ⎢ ⎝ xM − xN ⎠ ⎥ ⎣ ⎦ Trong ñoù : (xM – xN)2 = (xM + xN)2 – 4xMxN = (-4k)2 – 4.(-8) = 16(k2 + 2) yM − yN vaø : =k xM − xN Neân : MN2 = 16(k2 + 2)(1 + k2) ≥ 32 ⇔ MN ≥ 4 2 min MN = 4 2 (taïi k = 0)

4.31 Cho parabol (P) bieåu dieãn haøm soá y = f(x) =
x2 vaø hai ñieåm A vaø B treân 4

(P) coù hoaønh ñoä laàn löôït laø –2 vaø 4. 1. Víeât phöông trình ñöôøng thaúng AB 2. Tìm ñieåm M treân cung AB cuûa (P) töông öùng vôùi x ∈ [-2 ; 4] sao cho tam giaùc MAB coù dieän tích lôùn nhaát.
Höôùng daãn :

1. Phöông trình ñöôøng thaúng AB :

40

x2 0 ) laø tieáp ñieåm cuûa 4 tieáp tuyeán (d) cuûa (P) song song vôùi AB : x0 ∈ [-2 . thöïc vaäy : 1 1 x2 ≥ x − ⇔ x2 – 2x + 1 ≥ 0 ⇔ (x – 1)2 ≥ 0 (Baát ñaúng thöùc ñuùng) 2 4 4 Suy ra khoaûng caùch töø M ñeán AB laø lôùn nhaát. Khi ñem moät vieân kim cöông caét thaønh ba phaàn vaø vaãn baùn vôùi giaù nhö treân (ñuùng tæ leä treân) thì toång soá tieàn thu ñöôïc taêng hay giaûm vaø trong tröôøng hôïp chia caét naøo thì söï sai bieät veà giaù laø lôùn nhaát : Höôùng daãn : 1. Ta coù : 41 . y0 = ) 4 4. Tìm a. 2. Goïi M (x0 .y= 2. 4] . do ñoù dieän tích tam giaùc MAB lôùn nhaát. 1 Phöông trình cuûa (d) : y = x + k 2 Phöông trình hoaønh ñoä giao ñieåm cuûa (P) vaø (d) : x2 – 2x – 4k = 0 Do (d) tieáp xuùc vôùi (P) neân Δ’ = 0 1 x+2 2 1 + 4k = 0 ⇔ k = Phöông trình cuûa tieáp tuyeán (d) : y = Toïa ñoä tieáp ñieåm M : (x0 = 1 . c sao cho ab + bc + ca d0aït giaù trò lôùn nhaát. khi M coù toïa ñoä : 1 M (x0 = 1 . c coù toång laø haèng soá. b. y0 = 1 1 x− 2 4 1 4 1 ) 4 Maët khaùc (P) ôû phía treân (d).32 1. Giaû söû raèng giaù baùn cuûa vieân kim cöông (hoät xoaøn) tæ leä vôùi bình phöông khoái löôïng cuûa noù. b. Cho ba soá döông a.

hay a2 + b2 + c2 ≥ ab + bc + ca Maët khaùc : (a + b + c)2 = a2 + b2 + c2 + 2(ab + bc + ca) ≥ 3(ab + bc + ca) Neân : (a + b + c)2 ab + bc + ca ≤ 3 2 (a + b + c) (taïi a = b = c) max(ab + bc + ca) = 3 2. y. b. c . a2 + b2 ≥ 2ab ⎫ ⎪ b2 + c2 ≥ 2bc ⎬ ⇒ 2(a2 + b2 + c2) ≥ 2(ab + bc + ca) c2 + a2 ≥ 2ca ⎪ ⎭ 42 . A laø giaù trò baùn cuûa S. b. c : A x y z x+y+z A − (x + y + z) = 2 = 2 = 2 = 2 = 2 2 2 2 S a b c a +b +c S − (a2 + b2 + c2 ) A − (x + y + z) A − (x + y + z) = = 2 2 2 2 (a + b + c) − (a + b + c ) 2(ab + bc + ca) Neân giaù bò giaûm : 2A A – (x + y + z) = 2 (ab + bc + ca) S (a + b + c)2 Maø theo keát quaû caâu (1) thì : ab + bc + ca ≤ 3 Neân : 2A S2 2A A – (x + y + z) = 2 . = S 3 3 Giaûm giaù lôùn nhaát khi : a = b = c nghóa laø khi vieân kim cöông ñöôïc caét thaønh ba phaàn baèng nhau. z laàn löôït laø giaù baùn cuûa a. x. Goïi S laø khoái löôïng vieân kim cöông bò caét thaønh caùc khoái a.

5. • Ñoái vôùi nhöõng phöông trình coù daïng f(x) = g(x) maø ta luoân coù f(x) ≥ k (haèng) vaø g(x) ≤ k thì nghieäm cuûa phöông trình laø caùc giaù trò cuûa x ñoàng thôøi coù caùc ñaúng thöùc : f(x) = k vaø g(x) = k. VAÄN DUÏNG BAÁT ÑAÚNG THÖÙC ÑEÅ GIAÛI PHÖÔNG TRÌNH VAØ HEÄ PHÖÔNG TRÌNH • Coù nhöõng phöông trình ta coù theå thöû tröïc tieáp ñeå thaáy nghieäm cuûa chuùng roài duøng tính chaát cuûa baát ñaúng thöùc ñeå chöùng minh ñöôïc ngoaøi nghieäm naøy ra phöông trình khoâng coøn nghieäm naøo khaùc nöõa.1 Giaûi phöông trình : Höôùng daãn : x + 3 + x − 1 + 2 ( x + 3)( x − 1) = 4 − 2 x – Ñieàu kieän : x ≥ 1 – Do pheùp thöû phöông trình coù nghieäm : x = 1 – Neáu x > 1 thì : Veá traùi > 2 vaø veá phaûi < 2. • Ñoái vôùi nhöõng phöông trình coù daïng f(x)= k (haèng) maø ta chöùng minh ñöôïc f(x) ≥ k hoaëc f(x) ≤ k thì nghieäm cuûa phöông trình laø caùc giaù trò cuûa x laøm cho coù ñaúng thöùc f(x) = k. Phöông trình coù nghieäm duy nhaát x =1.2 Chöùng toû phöông trình sau ñaây voâ nghieäm : x8 – x5 + x2 – x + 1 = 0 – – – Höôùng daãn : Neáu x ≤ 0 thì : x8 – x5 + x2 – x + 1 > 0 Neáu 0 < x < 1 thì : (x2 – x5) + (1 – x) + x8 > 0 Neáu 1 ≤ x thì : (x8 – x5) + (x2 – x) + 1 > 0 5. • Ta cuõng coù theå vaän duïng caùc baát ñaúng thöùc quen thuoäc (Cauchy . Schwartz …) ñeå giaûi phöông trình . 5.3 Giaûi phöông trình : 3 2 x + 23 + 2 2 x + x − 1 = 8 43 . 5.

4 Giaûi phöông trình : (x2 + 10x + 8)2 = (8x + 4)(x2 + 8x + 7) Phöông trình coù theå vieát döôùi daïng : [(x2 + 8x + 7) + (2x + 1)]2 = 4(x2 + 8x + 7)(2x + 1). Ñaúng thöùc xaûy ra khi vaø chæ khi A = B .5 Giaûi phöông trình : x 2 + 4 x + 5 + x 2 − 8 x + 19 + x 2 + 4 x + 8 = 3 + 3 Gôïi yù : ( x + 2) 2 + 1 + ( x − 4) 2 + 3 + ( x + 2) 2 + 4 ≥ 1 + 3 + 2 ⎧(x + 2)2 = 0 ⎧ x = −2 ⎪ ⇔x∈∅ ⇔⎨ ⎨ 2 ⎪(x − 4) = 0 ⎩x = 4 ⎩ 5. y = –1) 44 .6 Giaûi phöông trình : Gôïi yù : 4 x2 − 4x + 6 = y2 + 2y + 3 4 ( x − 2) + 2 2 ≤2 (y + 1)2 + 2 ≥ 2 (x = 2 . Ta coù : [(x2 + 9x + 7) + (2x + 1)]2 ≥ 4(x2 + 8x + 7)(2x + 1) Ñaúng thöùc xaûy ra khi vaø chæ khi : x2 + 8x + 7 = 2x + 1 ⇔ x2 + 6x + 6 = 0 ⇔ ⎢ Höôùng daãn : – ⎡ x = −3 + 3 ⎢ x = −3 − 3 ⎣ 5.Höôùng daãn : – – – – Ñieàu kieän ñeå phöông trình coù nghóa : x ≥ 1 Thay x = 2 . ta nhaän thaáy 2 laø nghieäm cuûa phöông trình . – Do haèng baát ñaúng thöùc : (A + B)2 ≥ 4AB. Neáu 1 ≤ x < 2 thì : Veá traùi < 8 Neáu x > 2 thì : Veá traùi > 8 5.

Tìm taát caû caùc caëp soá (x . Vaän duïng haèng baát ñaúng thöùc : (a + 1)2 ≥ 4a (x + 1)2 ≥ 4x neân x(x + 1)2 ≥ 4x2 Höôùng daãn : 45 .9 Giaûi phöông trình : (x2 – 6x + 11)(y2 + 2y + 4) = 2 + 4z – z2 [(x – 3)2 + 2][(y + 1)2 + 3] ≥ 2.3 = 6 2 + 4y – z2 = 6 – (z – 2)2 ≤ 6 (x = 3 . Tìm nghieäm döông cuûa phöông trình : x(x + 1)2 + y(y + 1)2 = 8xy 1.7 Giaûi phöông trình : Gôïi yù : 2 3x 2 + 6x + 12 + 5x 4 − 10x 2 + 9 = 3 – 4 x – 2x 3(x + 1)2 + 9 + 5(x 2 − 1) + 4 ≥ 3 + 2 = 5 3 – 4x – 2x2 = 5 – 2(x + 1)2 ≤ 5 x = –1 5. y0 = 1) 2. y0) laø caëp soá phaûi tìm. Vieát phöông trình döôùi daïng baäc hai cuûa x : 10x02 – 2(y0 + 19)2x + (5y02 – 6y0 + 41) = 0 Ñieàu kieän ñeå phöông trình coù nghieäm : Δ’ ≥ 0 Δ’ = -49y02 + 98y0 – 49 = -49(y0 – 1)2 -49(y0 – 1)2 ≥ 0 ⇔ (y0 – 1)2 ≤ 0 ⇔ (y0 – 1)2 = 0 ⇔ y0 = 1 Tìm ñöôïc : x0 = 2 Vaäy : (x0 = 2 . Goïi (x0 .10 1. y) thoûa phöông trình : 10x2 + 5y2 – 2xy – 38x – 60y + 41 = 0 2. z = 2) Gôïi yù : 5. y = –1 .8 Giaûi phöông trình : 4 3x 2 + 6 x + 19 + 5 x 2 + 10 x + 14 = 4 + 2 x − x 2 5( x + 1) 2 + 9 ≥ 2 + 3 = 5 Gôïi yù : 4 3( x + 1) 2 + 16 + 4 + 2x – x2 = 5 – (x – 1)2 ≤ 5 Phöông trình voâ nghieäm 5.5.

1 ⎪ ⎭ x + 1 ≥ 2 x.8 ⎪ ⎭ (x = 1 .1 ⎫ ⎪ 2 2 ⎪ y + 2 ≥ 2 y .1 ≤ 2 −x2 + x + 1 + 1 − x 2 + x + 1 = (− x 2 + x + 1). z döông. Höôùng daãn : x 2 + 1 ≥ 2 x 2 . y = 2 . z ≥ 2 . y ≥ 1 . Vaän duïng baát ñaúng thöùc Cauchy : ⎫ ⎪ ⎪ ( y − 1) + 1 ≥ 2 ( y − 1).2 ⎬ ⇒ (x2 + 1)(y2 + 2)(z2 + 8) ≥ 32xyz ⎪ z 2 + 8 ≥ 2 z 2 .1 ⎬ ⎪ ( z − 2) + 1 ≥ 2 ( z − 2).12 x + y + z ≥ 2 x + 2 y −1 + 2 z − 2 Tìm ñöôïc : (x = 1 . z = 2 2) 5.1 ≤ 2 Neân : x 2 + x − 1 + − x 2 + x + 1 ≤ x + 1 hay x2 – x + 2 ≤ x + 1 ⇔ x2 – 2x + 1 ≤ 0 ⇔ (x – 1)2 ≤ 0 ⇔ (x – 1)2 = 0 ⇔ x = 1 46 .1 5.13 Giaûi phöông trình : Höôùng daãn : x 2 + x + 1 + − x 2 + x + 1 = x2 – x + 2 Vaän duïng baát ñaúng thöùc Cauchy : x2 + x − 1 + 1 x 2 + x − 1 = (x 2 + x − 1). z = 3) Giaûi phöông trình : (x2 + 1)(y2 + 2)(z2 + 8) = 32xyz Vôùi x.11 Giaûi phöông trình : x + y + z = 2 Höôùng daãn : ( x+ y −1 + z − 2 ) x ≥ 0 . y. y = 2 .(y + 1)2 ≥ 4y neân y(y + 1)2 ≥ 4y2 Ta coù : x(x + 1)2 + y(y + 1)2 ≥ 4(x2 + y2) Maø : x2 + y2 ≥ 2xy neân x(x + 1)2 + y(y + 1)2 ≥ 8xy Ñaúng thöùc xaûy ra khi vaø chæ khi : x = y = 1 5.

1 ≤ 2 1 + x .15 Giaûi phöông trình : x2 – y2 + 2x + 4y + 1 = 2 ( x 2 + 2 x + 3)(− y 2 + 4 y − 2) Höôùng daãn : Do x2 + 2x + 3 = (x + 1)2 + 2 > 0 neân –y2 + 4y – 2 ≥ 0 (x2 + 2x + 3) + (–y2 + 4y – 2) ≥ 2 ( x 2 + 2 y + 3)(− y 2 + 4 y − 2) x2 + 2x + 3 = – y2 + 4y – 2 ⇔ (x + 1)2 + 2 = 2 – (y – 2)2 (x = –1 . 1 + x ≤ 1+ x + 1− x 2 1 − x 2 = 4 (1 + x)(1 − x) = 4 1 + x + 4 1 − x + 4 1 − x2 ≤ 1 + 1 + x + 1 − x ≤ ≤1 + (1 + x) + 1 (1 − x) + 1 + =3 2 2 ⎧ 1+ x =1 ⎪ ⎪ ⇔x=0 ⎨ 1− x =1 ⎪ ⎪ 1+ x = 1− x ⎩ 47 .1 ≤ 1 − x.14 Giaûi phöông trình : x2 + 2x – 1 = 2 ( x 2 − x + 1)(3 x − 2) Höôùng daãn : Do x2 – x + 1 > 0 neân 3x – 2 ≥ 0 ⇔ x ≥ (x2 – x + 1) + (3x – 2) ≥ 2 x2 – x + 1 = 3x – 2 ⇔ x2 – 4x + 3 = 0 ⇔ x = 1 hoaëc x = 3 (x 2 − x + 1)(3x − 2) 2 3 5.5.16 4 Giaûi phöông trình : 4 1 + x + 4 1 − x + 1 − x 2 = 3 Höôùng daãn : -1 ≤ x ≤ 1 41+ x = 41− x = 4 1+ x +1 2 1− x +1 1 − x . y = 2) 5.

5 x 2 (2 x 2 + 9) 5x2 = 2x2 + 9 ⇔ x = ± 3 5.18 Giaûi phöông trình : Höôùng daãn : x − 2 + 4 − x = x 2 − 6 x + 11 2 ≤ x ≤ 4.19 Giaûi phöông trình : Gôïi yù : x + 2 + 6 − x = x 2 − 6 x + 13 –2 ≤ x ≤ 6 ( x2 – 6x + 13 = (x – 3)2 + 4 ≥ 4 2 x + 2 + 6 − x ≤ 12 + 12 ( x + 2 + 6 − x ) = 16 x+2 + 6− x ≤4 ) ( ) ⎧ x+2 6−x = ⎧x = 2 ⎪ ⇔ ⎨ ⇔x∈∅ 1 ⎨ 1 x=3 ⎩ ⎪ ( x − 3) 2 = 0 ⎩ 5.5.20 Giaûi phöông trình : x + Gôïi yù : 2 − x2 = 4 y2 + 4 y + 3 – (x + 2≤x≤ 2 2 − x 2 )2 ≤ (12 + 12)(x2 + 2 – x2) = 4 48 .17 Giaûi phöông trình : 12x2 + 9 = 3 3 25 x 4 (2 x 2 + 9) Höôùng daãn : 5x2 + 5x2 + (2x2 + 9) ≥ 3 3 5 x 2 . vaän duïng baát ñaúng thöùc Schwartz : ( x − 2 + 4 − x ≤ (12 + 12)(x – 2 + 4 – x) = 4 x−2 + 4−x ≤ 2 )2 Maët khaùc : x2 – 6x + 11 = (x – 3)2 + 2 ≥ 2 ⎧ x−2 = 4−x ⎪ ⇔ x=3 ⎨ ⎪ ( x − 3) 2 = 0 ⎩ 5.

Töø (3) : x4 – 16 ≥ 0 ⇔ (x2 + 4)(x2 – 4) ≥ 0 ⇔ x2 – 4 ≥ 0 .x + 2 − x2 ≤ 2 4y2 + 4y + 3 = (2y + 1)2 + 2 ≥ 2 (x = 1 . neân ta nhaän : x = 2 4 Ta coù : Vaäy : 4 Höôùng daãn : 0 + 9 + (y − 1)2 = 4 0 − y + 5 ⇔ |y – 1| = 2 – y ⇔ y = (x = 2 . y = 3 ) 2 3 2 49 .Theo (2) thì x ≥ .21 Giaûi phöông trình : Höôùng daãn : x + 3 − 4 x −1 + x + 8 − 6 x −1 = 1 Bieán ñoåi veá traùi (x ≥ 1) (x − 1) − 4 x − 1 + 4 + (x − 1) − 6 x − 1 + 9 = 1 ⇔ ( x −1 − 2 ) 2 + ( x −1 − 3 ) 2 =1 ⇔ | x − 1 − 2 | + | x − 1 − 3 |= 1 ⇔ | x − 1 − 2 | + | 3 − x − 1 |= 1 Vaän duïng baát ñaúng thöùc : |A| + |B| ≥ |A + B| (ñaúng thöùc xaûy ra khi vaø chæ khi : AB ≥ 0) Ta coù : | x − 1 − 2 | + | 3 − x − 1 | ≥ | x − 1 − 2 + 3 − x − 1 |= 1 Ñaúng thöùc xaûy ra khi vaø chæ khi : x − 1 − 2 3 − x − 1 ≥ 0 ⇔ 5 ≤ x ≤ 10 ( )( ) 5.Nhöng theo (1) : 4 – x2 ≥ 0 ⇔ x2 – 4 ≤ 0 ..Neân : x2 – 4 = 0 ⇔ x = -2 hoaëc x = 2 1 .22 Giaûi phöông trình : 4 4 − x 2 + 1 + 4x + x 2 + y 2 − 2y − 3 = 4 x 4 − 16 − y + 5 Ñieàu kieän ñeå phöông trình coù nghóa : 2 ⎧ (2) ⎪ 4 − x ≥ 0 (1) 1 + 4x ≥ 0 ⎨ 4 2 2 ⎪ x − 16 ≥ 0 (3) x + y − 2y − 3 ≥ 0 (4) ⎩ .) 1 2 5. y = .

z = 0 x2 − 1 = 0 ⎢ ⎣ 4 1 4 5. y = –2 2 ) 5.2 )2 = 0 ⇔ x = 2 hoaëc x = – 2 (x = 2 .5.|y| ≤ |x|. y = − 1 .25 Giaûi heä phöông trình ⎨ Höôùng daãn : 2 ⎧ 2 ⎪2x + y − 4x + 2y = 1 2 2 ⎪3x − 2y − 6x − 4y = 5 ⎩ ⎧2x 2 + y 2 − 4x + 2y = 1 ⎧2(x 2 − 2x − 1) = −(y + 1)2 ⎪ ⎪ ⇔ ⎨ 2 ⎨ 2 2 2 ⎪3x − 2y − 6x − 4y = 5 ⎪3(x − 2x − 1) = 2(y + 1) ⎩ ⎩ Neân : 50 .24 ⎧ xy − 4 = 8 − y 2 ⎪ Giaûi heä phöông trình : ⎨ ⎪ x 2 + 2 = xy ⎩ Höôùng daãn : Do |xy – 4| ≥ 0 neân : 8 – y2 ≥ 0 ⇔ |y| ≤ 2 2 Do xy = x2 + 2 > 0 neân xy = |x|.2 2 Suy ra : x2 + 2 ≤ |x|.23 ⎧ ⎪ Giaûi heä phöông trình : ⎨ ⎪ ⎩ Höôùng daãn : z 2 + 1 = 2 xy x 2 − 1 = 2 yz 1 − 4 xy xy ≥ 1 4 1 xy ≤ 4 ⎫ ⎪ 1 ⎪ ⎬ neân xy = 4 ⎪ ⎪ ⎭ Do phöông trình thöù nhaát : Do phöông trình thöù hai : ⎧ ⎪ ⎪ ⎪ ⎨ ⎪ ⎪ ⎪ ⎩ xy = 1 ⎡ x =1 .2 2 ⇔ x2 – 2|x| 2 + 2 ≤ 0 ⇔ (|x| . z = 0 ⎢ 4 z2 + 1 =1 ⇔ ⎢ ⎢ x = −1 . y = . y = 2 2 ) (x = – 2 .

27 ⎧x − y = 1 ⎪ ⎪ Giaûi heä phöông trình : ⎨ y − z = 1 ⎪ ⎪z − x = 1 ⎩ Höôùng daãn : Ta coù : x = y + 1 neân x > 0 .26 ⎧2zx + y 2 + y + 1 = 0 ⎪ Giaûi heä phöông trình ⎨x + 2xy + 2z 2 = 0 ⎪ x 2 + 4yz + 2z = 0 ⎩ .⎢⎜ y + ⎟ + ⎥ < 0 2 ⎠ 4⎥ ⎢⎝ ⎣ ⎦ Neân : x≠0 zx < 0 (1) z≠0 . z > 0 Ñòa vò cuûa x. vaäy heä phöông trình voâ nghieäm.Do phöông trình thöù hai : x(2y + 1) = -2z2 < 0 (do z ≠ 0) . Höôùng daãn : 5. z nhö nhau. y. y = −1 ⎩ ⎣ 5. neân giaû söû : x ≥ y ≥ z > 0 z = x + 1 ≥ y + 1 = x Vaäy z ≥ x Suy ra : x=y=z Tìm ñöôïc : ⎛ 3+ 5⎞ ⎟ ⎜x = y = z = ⎜ 2 ⎟ ⎠ ⎝ 51 . y = -1 ⎧ x 2 − 2x − 1 = 0 ⎪ ⇔⎢ ⎨ 2 ⎪(y + 1) = 0 ⎢ x = 1 − 2 .Do phöông trình thöù ba : 2z(2y + 1) = -x2 < 0 (do x ≠ 0) Suy ra : 2zx(2y + 1)2 > 0 maø (2y + 1)2 > 0 neân : zx > 0 (2) Hai ñieàu (1) vaø (2) maâu thuaãn nhau.Do phöông trình thöù nhaát : 2 ⎡⎛ 1 ⎞ 3⎤ 2 2zx = -(y + y + 1) = .⎧ x 2 − 2x − 1 ≤ 0 ⎪ ⇔ x2 – 2x – 1 = 0 ⎨ 2 ⎪ x − 2x − 1 ≥ 0 ⎩ Ta coù : ⎡ x = 1 + 2 . cuõng vaäy y > 0 .

+ xn = 2 ⎪ 1 1 ⎨ 1 + + .. y = 0 . x2 ..5. Heä phöông trình coù hai nghieäm : (x = y = z = 0) (x = y = z = 1) 2x2 (do1 + x2 ≥ 2x) y≤x≤z≤y 52 . z>0 : y = ≤ =x 2x 1 + x2 x≤z z≤y Neân x = y = z . xn thoûa caùc ñieàu kieän : ⎧ x1 + x2 + .28 Tìm soá nguyeân döông n vaø caùc soá döông x1. y>0 .. z = 0) 2x2 Ngoaøi ra heä cho thaáy x>0 ..x2 = 1 ⇔ x1 = x2 = 2 5.29 ⎧ 2x2 =y ⎪ 2 ⎪ 1+ x ⎪ ⎪ 2y2 Giaûi heä phöông trình : ⎨ =z 2 ⎪ 1+ y ⎪ 2 ⎪ 2z = x ⎪ 1 + z2 ⎩ Höôùng daãn : Heä phöông trình coù nghieäm : (x = 0 . + =2 ⎪x x2 xn ⎩ 1 Höôùng daãn : ⎟ ≥ 2n ⎜ ⎟ + .….. + ⎜ xn + 4 = ⎜ x1 + ⎟ + ⎜ x2 + ⎜ x1 ⎟ ⎜ x2 ⎟ xn ⎟ ⎝ ⎠ ⎠ ⎝ ⎝ ⎠ (do x + 2n ≤ 4 ⇔ n ≤ 2 n=1 ⎛ 1⎞ ⎛ 1 ⎞ ⎛ 1 ⎞ 1 ≥ 2 vôùi x > 0) x n=2 ⎧ ⎪ ⎨ ⎪ ⎩ ⎧ ⎪ ⎨ ⎪ ⎩ x1 = 2 ⇔ x1 ∈ ∅ 1 =2 x1 x1 + x2 = 2 ⎧ ⇔⎨ 1 1 + =2 ⎩ x1 x2 x1 + x2 = 2 x1..

y = 6) (x = -3 . y ≥ 1 .9 hay |x|.31 ⎧ x y − 1 + y x − 1 = xy ⎪ Giaûi heä phöông trình : ⎨ ⎪( x − 1) y + ( y − 1) x = 2 xy ⎩ Höôùng daãn : x ≥ 1 .1 ≤ y −1 + y ( y − 1) + 1 y = neân 2 2 y −1 1 ≤ y 2 x −1 ≤ 1 ⇔ x y − 1 + y x − 1 ≤ xy x (x = y = 2) 5.Töø (1) vaø (2) : |y| = 6 ⇔ y = 6 hoaëc y = -6 y Neân : (2x – y)2 = 0 ⇔ x = 2 Vaäy : (x = 3 .Do phöông trình thöù nhaát : x ≠ 0 . do (2x – y)2 ≥ 0 ta coù : 36 – y2 ≥ 0 ⇔ y2 ≤ 36 ⇔ |y| ≤ 6 (2) . y ≠ 0 .Xeùt phöông trình thöù hai. Vaän duïng baát ñaúng thöùc Cauchy : ( y − 1).30 ⎧x + y + z = 1 ⎪ Giaûi heä phöông trình : ⎨ 4 ⎪ x + y 4 + z 4 = xyz ⎩ Gôïi yù : Vaän duïng baát ñaúng thöùc Cauchy : ⎜ x = y = z = ⎟ ⎛ ⎝ 1⎞ 3⎠ 5.5.Vaän duïng baát ñaúng thöùc Cauchy : |xy| = x2 + 9 ≥ 2 x 2 . y = -6) (1) 53 .32 Giaûi heä phöông trình Höôùng daãn : ⎧| xy |= x 2 + 9 ⎪ ⎨ 2 2 ⎪(2x − y) = 36 − y ⎩ .|y| ≥ 6|x| ⇔ |y| ≥ 6 .

34 Giaûi heä phöông trình : ⎨ Höôùng daãn : ⎧x3y = 9 ⎩3x + y = 6 Goïi (x0 . y = 0) 54 . y = 1) (x = 1 .Keát hôïp vôùi phöông trình thöù hai ta coù x0 vaø y0 ñeàu döông .33 ⎧ x y + + ⎪ z Giaûi heä phöông trình : ⎨ y ⎪3 ⎩ xyz = 1 Höôùng daãn : z =3 x – Phöông trình thöù nhaát cho bieát x.35 ⎧ ⎪ Tìm taát caû caùc giaù trò cuûa x. y thoûa heä : ⎨ ⎪ ⎩ Höôùng daãn : x4 + y2 ≤ 1 x5 + y 3 ≥ 1 Töø x4 + y2 ≤ 1 ta coù –1 ≤ x ≤ 1 vaø –1 ≤ y ≤ 1 – Neáu x < 0 thì do phöông trình thöù hai y > 1 ( voâ lyù) – Neáu y < 0 thì do phöông trình thöù hai x > 1 (voâ lyù) – Neáu 0 < x < 1 vaø 0 < y < 1 thì : 1 ≥ x4 + y2 ≥ x5 + y3 ≥ 1 (voâ lyù) Vaäy : x = 0 hoaëc x = 1 (x = 0 . y > 0 . . y0) laø nghieäm neáu coù cuûa heä phöông trình. – Keát hôïp vôùi phöông trình thöù hai ñöôïc : x > 0 . 5. ñieàu naøy cho thaáy heä phöông trình voâ nghieäm. . z > 0 – Vaän duïng baát ñaúng thöùc Cauchy vôùi ba soá khoâng aâm: (x = y = z = 1) 5. z cuøng daáu.Vaän duïng baát ñaúng thöùc Cauchy cho boán soá döông : 3x0 + y0 = x0 + x0 + x0 + y0 ≥ 4 4 x3 y 0 0 hay 6 ≥ 4 4 9 ⇔ 3 ≥ 2 3 ⇔ 9 ≥ 12 Baát ñaúng thöùc khoâng ñuùng.5.Phöông trình thöù nhaát cho bieát x3 (do ñoù x0) vaø y cuøng daáu. y.

Tìm taát caû caùc soá döông x. Tìm taát caû caùc soá döông x.5. y = 4 . z = 6) ⎨1 2 3 ⎪ x + y + z = 12 ⎩ 55 . ⎜ + ⎟ (x + y) ≤ 9 ⎝x y⎠ 2 ⎛1 4⎞ ⎛ 1 ⎞ ⎛1 4⎞ 2 3 =⎜ . x+ . y thoûa heä : ⎨ x y ⎪ ⎩x + y = 3 ⎧1 4 9 ⎪ + + =3 2. x+ .36 ⎧1 4 ⎪ + ≤3 1. y+ z ⎟ ≤ ⎜ + + ⎟ (x + y + z) ≤ 36 6 =⎜ ⎜ x ⎟ y z ⎝x y z⎠ ⎝ ⎠ 2 Ñaúng thöùc xaûy ra khi vaø chæ khi : ⎧x y z ⎪ = = ⇔ (x = 2 . y. y = 2) ⎨1 2 ⎪x + y = 3 ⎩ ⎛1 4 9⎞ 2. y ⎟ ≤ ⎜ + ⎟ (x + y) ≤ 9 ⎜ x ⎟ ⎝x y⎠ y ⎝ ⎠ 2 ⎧x y ⎪ = ⇔ (x = 1 . ⎜ + + ⎟ (x + y + z) ≤ 36 ⎝x y z⎠ 2 Ñaúng thöùc xaûy ra khi vaø chæ khi : ⎛ 1 ⎞ ⎛1 4 9⎞ 2 3 . z thoûa heä : ⎨ x y z ⎪ x + y + z ≤ 12 ⎩ Höôùng daãn : Vaän duïng baát ñaúng thöùc Schwartz : 1.

MB + MC < AB + AC 2. MA + MB + MC < AB + BC +AC < 2(MA + MB + MC) 6. Hai tam giaùc ABC vaø A/B/C/maø coù: AB = A/B/ vaø AC = A/C/ thì : BC < B/C/ ⇔ A < A / 3.6. Chöùng minh baát ñaúng thöùc : MA . C ta luoân coù : AB + BC ≥ AC 6. CA + MC .AB NA MB MB.3 Cho töù giaùc ABCD coù : AB + BD ≤ AC + CD Chöùng minh : AB < AC 6. 6.1 Cho tam giaùc ABC vaø ñieåm M thuoäc mieàn trong tam giaùc naøy. 1. Cho töù giaùc ABCD coù caïnh AB baèng ñöôøng cheùo AC. VAØI BAÁT ÑAÚNG THÖÙC TRONG HÌNH HOÏC PHAÚNG A. Chöùng minh raèng caïnh BC nhoû hôn ñöôøng cheùo BD.CA = ⇒ MN = = ⇒ NA = AB BC BC CA BC BC 56 . B. Cho töù giaùc ABCD coù M vaø N laàn löôït laø trung ñieåm caùc caïnh ñoái ∧ ∧ ∧ ∧ AB vaø CD.4 Cho tam giaùc ABC vôùi ñieåm M thuoäc caïnh BC (M khaùc B vaø C). Chöùng minh raèng : 1. Chöùng minh : MN ≤ 2. Trong tam giaùc ABC ta coù: • AB . Vôùi ba ñieåm A. BAÁT ÑAÚNG THÖÙC TRONG TAM GIAÙC – QUY TAÉC BA ÑIEÅM.AC < BC < AB + AC • ABC ≥ ACB ⇔ AC ≥ AB 2. BC < MB .2 1. AB Höôùng daãn AD + BC 2 Töø M keû ñöôøng thaúng song song vôùi AB caét AC ôû N : MN MC MC.

B. 1 1 1 1 1 1 + + < + + AB BC AC AD BE CF Qua B keû ñöôøng thaúng song song vôùi AD caét AC ôû E : AE = AB Ñoái vôùi tam giaùc caân ABE : BE < AB + AE hay BE < 2AB Ñoái vôùi tam giaùc BCE (do AD // BF) AD CA maø CE = AE + AC = AB + AC = BE CE AD (AB + AC) CA AD = ⇒ BE = maø BE < 2AB BE AB + AC AC 1 1 1 > + … AD 2AB 2AC 6.6. ∧ Ñoái vôùi tam giaùc ADE thì AEC laø goùc ngoaøi: ∧ ∧ ∧ AEC > ADE (hay ADC ) (1) ∧ ∧ Theo giaû thieát : ADC > BCD (2) 57 . – Neáu BC > 2MA thì goùc A laø goùc tuø. 2. MC . AB MB . CA … MA < MN + NA hay MA < + BC BC AC. Vaän duïng baát ñaúng thöùc trong tam giaùc ñoái tam giaùc AMN. AB taïi D. Chöùng minh raèng : – Neáu BC < 2MA thì goùc A laø goùc nhoïn. 6. Phaùt bieåu vaø chöùng minh phaàn ñaûo. F.8 Cho hình thang ABCD (AB // BD) coù : ADC > BCD Chöùng minh : AC > BD Löôïc giaûi ∧ ∧ Treân caïnh DC laáy ñieåm E sao cho ABED laø hình thang caân: AE = BD (ñöôøng cheùo hình thang caân).7 Cho tam giaùc ABC vôùi trung tuyeán AM 1. – Neáu BC = 2MA thì goùc A laø goùc vuoâng. E. Chöùng minh : Höôùng daãn.5 Cho tam giaùc ABC : phaân giaùc caùc goùc A. Treân tia ñoái cuûa tia CB laáy CD = CA. Chöùng minh goùc BAD laø goùc tuø.6 Cho tam giaùc ABC coù caïnh BC lôùn nhaát. 6. C laàn löôït caét caùc caïnh BC.

∧ ∧ MB = MC.12 1. laáy ñieåm D thuoäc ñoaïn thaúng AM . Trong tam giaùc ABD keû tia AF (F thuoäc AC) sao cho DBF = ACE . do : MA chung. AMB > AMC Höôùng daãn ∧ ∧ 2. 6. (3) ta coù : AEC > ACE Neân ñoái vôùi tam giaùc ACE : AC > AE maø AE = BD neân AC > BD. Chöùng minh : 1. 2. Keû hai ñöôøng cheùo AC vaø BD .∧ ∧ Maët khaùc tia CA naèm giöõa hai tia CB vaø CD neân : BCD > ACE (3) ∧ ∧ Töø (1).10 Cho tam giaùc ABC (AB < AC) vôùi trung tuyeán AM. Nhaän xeùt ? 6.11 Cho tam giaùc caân ABC (AB =AC). N. Cho töù giaùc MNPQ coù ba goùc M. AB < AC neân : AMB > AMC . Treân tia ñoái cuûa tia BA laáy ñieåm M vaø treân caïnh CA laáy ñieåm N sao cho BM = CN . Xeùt hai tam giaùc MAB vaø MAC . Keû hai ñöôøng cheùo MP vaø NQ . Xeùt hai tam giaùc MDB vaø MDC. (2). Chöùng minh : MP > NQ 58 . do : MD chung ∧ ∧ DMB > DMC neân : DB < DC MB = MC Trong tam giaùc DBC. Goïi G laø giao ñieåm cuûa BF vaø CE . Cho hình bính haønh ABCD coù goùc A tuø. do : DB < DC ta coù ∧ ∧ ∧ ∧ DBM > DCM hay DBC > DCB 6.Q tuø.9 Cho tam giaùc ABC (AB < AC) vôùi caùc phaân giaùc BD vaø CE cuûa caùc goùc B vaø C. Chöùng minh : AC < BD 2. Chöùng minh : BD < CE 6. Chöùng minh : BF BD = CF CG ∧ ∧ 2. So saùnh chu vi hai tam giaùc AMN vaø ABC. ∧ ∧ 1. 1. DBC > DCB .

Keû BH vaø CK vuoâng goùc vôùi ñöôøng thaúng AD taïi H vaø K. CP. Qua H keû ñöôøng thaúng song song vôùi AB caét AC taïi M vaø ñöôøng thaúng song song vôùi AC caét AB taïi N. 6. B thuoäc (d)) thì : • Ñöôøng vuoâng goùc laø ñöôøng ngaén nhaát : MA ≥ MH • Trong hai ñöôøng xieân : ñöôøng lôùn hôn (hay baèng) ñöôøng kia khi vaø chæ khi noù coù hình chieáu treân (d) lôùn hay (hay baèng) hình chieáu cuûa ñöôøng kia . 2(AB + BC + AC) > 3 (HA + HB + HC) Höôùng daãn 1. A. HN ⊥ HB HM ⊥ HC Do tính chaát ñöôøng vuoâng goùc vaø ñöôøng xieân : 59 . Chöùng minh : 1. MA ≥ MB ⇔ HA ≥ HB • Trong tam giaùc vuoâng caïnh huyeàn lôùn hôn moãi caïnh goùc vuoâng . Treân caïnh huyeàn BC laáy ñieåm M sao cho CM = CA.13 Cho tam giaùc ABC vuoâng goùc taïi A coù caïnh huyeàn BC = 2.16 Cho tam giaùc ABC coù ba goùc nhoïn coù tröïc taâm H. 6. ÑÖÔØNG VUOÂNG GOÙC VAØ ÑÖÔØNG XIEÂN . Chöùng minh MN vuoâng goùc vôùi AB. BN.B. 2. MB (caùc ñieåm H. Chöùng minh : 2AD ≤ BH + CK ≤ BC 6. Phaân giaùc cuûa goùc A caét caïnh BC taïi D. Suy ra raèng : Trong tam giaùc vuoâng toång ñoä daøi hai caïnh cuûa goùc vuoâng nhoû hôn toång ñoä daøi caïnh huyeàn vaø ñöôøng cao töông öùng.14 Cho tam giaùc ABC vuoâng goùc taïi A vôùi ñöôøng cao AH. AB + AC > HA + HB + HC 2. Treân caïnh AB laáy ñieåm N sao cho AN = AH 1. Töø ñieåm M ôû ngoaøi ñöôøng thaúng (d) keû ñöôøng thaúng vuoâng goùc MH vaø caùc ñöôøng xieân MA. Chöùng minh : 4 < AM + BN + CP < 5 6. Keû ba trung tuyeán AM.15 Cho tam giaùc ABC vuoâng goùc taïi A (AB ≤ AC).

E thaúng haøng. (3) : MC + NB + AM + MH > HC + HB + HA maø MH = AN Neân : (AN + NB) + (AM + MC) > HA + HB + HC AB +AC > HA + HB + HC (4) 2. 2. H. Chöùng minh chu vi töù giaùc EFGH khoâng nhoû hôn 2. R) vaø (O/ . CD. BC. Chöùng minh : BE > R + r Höôùng daãn A. chöùng minh töù giaùc EIOK laø hình chöõ nhaät. 1. Treân caùc caïnh AB. Hai ñöôøng cheùo cuûa hình bình haønh ACED caét nhau taïi trung ñieåm moãi ñöôøng nghóa laø taïi I. r).MC > HC (1) NB > HB (2) Ñoái vôùi tam giaùc AMH : AM + MH > HA (3) Töø (1). Goïi H laø giao ñieåm cuûa AB vaø OO/ vaø goïi M laø trung ñieåm cuûa OO/ Ta coù : AB ⊥ OO/ (taïi I) AB = 2AH OC + O / D R + r MI laø ñöôøng trung bình cuûa hình thang OCDO/: IM = = 2 2 Ta coù : BE = BA + AE = 2(HA + AI) = 2HI 1. Goïi I laø giao ñieåm cuûa AB vaø CD. E thaúng haøng. IB Töø ñoù I laø trung ñieåm cuûa CD. 2. F. Töông töï : AC + BC > HA + HB + HC (5) BC + AB > HA + HB + HC (6) Neân : 2(AB + BC + AC) > 3(HA + HB + HC) 6. tính chu vi hình naøy. (2). B. R) vaø D thuoäc (O/ . Chöùng minh ba ñieåm A. Ñöôøng thaúng AB cuõng qua I. Goïi O laø giao ñieåm cuûa AC vaø BD. B. vaäy ba ñieåm 60 . qua C keû ñöôøng thaúng song song vôùi AD vaø qua D keû ñöôøng thaúng song song vôùi AC chuùng caét nhau taïi E. DA laáy laàn löôït caùc ñieåm E. r) caét nhau taïi A vaø B vôùi R ≠ r. 1. 6. Keû tieáp tuyeán chung CD: C thuoäc (O . G. Keû EI vuoâng goùc vôùi BD taïi I vaø EK vuoâng goùc vôùi AC taïi K. Hai tam giaùc ñoàng daïng IAC vaø ICB cho : IC2 = IA . 2.18 Cho hai ñöôøng troøn (O .17 Cho hình vuoâng ABCD coù ñoä daøi ñöôøng cheùo laø 1. IB Hai tam giaùc ñoàng daïng IAD vaø IDB cho : ID2 = IA .

21 Cho ñöôøng troøn taâm O vaø ñieåm M thuoäc mieàn trong ñöôøng troøn naøy.20 Cho nöûa ñöôøng troøn taâm O ñöôøng kính AB vôùi hai daây cung AC vaø AD cuûa nöûa ñöôøng troøn naøy. Töø ñieåm M baát kì treân nöûa ñöôøng troøn keû MH vuoâng goùc vôùi AC taïi H vaø MK vuoâng goùc vôùi AD taïi K. Ñöôøng troøn taâm O vaø ñöôøng kính AB vaø ñöôøng troøn taâm O/ ñöôøng kính AC coøn caét nhau taïi D. daây lôùn hôn khi vaø chæ khi coù khoaûng caùch ñeán taâm nhoû hôn : MN > PQ ⇔ OH < OI • Ñoái vôùi hai cung nhoû : cung lôùn hôn khi vaø chæ khi daây caêng cung ñoù lôùn hôn : MN > PQ ⇔ : MN > PQ 6. • Ñöôøng kính AB laø daây cung lôùn nhaát. Chöùng minh : 1. ñieàu naøy traùi vôùi giaû thieát . Chöùng minh : 1 1 1 + / 2 ≥ 2 OA OA AN 2 C. Qua M keû daây AB vuoâng goùc vôùi OM vaø daây CD baát kì. Keû baùn kính OP qua M vaø baùn kính OQ vuoâng goùc vôùi CD taïi H. tia AM caét cung AD cuûa ñöôøng troøn taâm O taïi N. 1. Chöùng minh : HK ≤ AB 6. O/. Vaäy : BE < R + r 6. Chöùng minh ba ñieåm O. Keû OH vuoâng goùc vôùi MN (taïi H) vaø OI vuoâng goùc vôùi PQ (taïi I). AP < CQ 61 .Maø theo tính chaát ñöôøng vuoâng goùc vaø ñöôøng xieân : HI ≤ IM Neân : BE = 2HI ≤ 2 IM = R + r Ñaúng thöùc xaûy ra khi vaø chæ khi H truøng M nghóa laø R =r. • Ñoái vôùi hai daây khoâng baèng nhau. MP < HQ 3.19 Cho tam giaùc ABC vuoâng taïi A. Cho ñöôøng troøn taâm O ñöôøng kính AB vôùi hai daây cung MN vaø PQ. Goïi M laø ñieåm chính giöõa cuûa cung nhoû CD. N thaúng haøng 2. BAÁT ÑAÚNG THÖÙC TRONG ÑÖÔØNG TROØN . AB < CD 2.

AM vaø AN. caét hai caùt tuyeán AF vaø AG taïi P vaø Q. 1.23 Treân daây cung AB cuûa ñöôøng troøn taâm O coù hai ñieåm C vaø D chia daây naøy thaønh ba phaàn baèng nhau : AC = CD = DB. 2. OF ⊥ AP (taïi F).OG ⊥ AQ (taïiG) maø OF = OG neân : AP = AQ. Ñoái vôùi ñöôøng troøn lôùn : OH < OK ⇒ AM > AN 2. Chöùng minh : AE = BF 2. Löôïc giaûi. OM = ON. Keû caùc baùn kính OE qua C vaø OF qua D 1. Ñöôøng troøn taâm O baùn kính OA coøn caét hai caùt tuyeán ABC vaø ADE laàn löôït taïi M vaø N. OK ⊥ DE (taïi K) maø BC > DE ( giaû thieát) neân: OH < OK. Keû OH ⊥ BC (taïi H). Chöùng minh : AE < EF 6. neân : OAM < OAN (2) ∧ ∧ ∧ ∧ Töø (1) vaø (2) : OAP− OAM < OAQ − OAN hay : MAP > NAQ ∧ ∧ ∧ ∧ ∧ ∧ ∧ ∧ 62 . Chöùng minh : MH > MK 6. AM > AN neân : AOM > AON Ñoái vôùi caùc tam giaùc caân OAM vaø OAN do AOM > AON .6. Goïi H vaø K laàn löôïc laø trung ñieåm caùc daây AB vaø CD. So saùnh ñoä daøi hai ñoaïn thaúng : AP vaø AQ. Keû hai caùt tuyeán ABC vaø ADE sao cho BC > DE vaø hai tieáp tuyeán AF vaø AG (F vaø G laø hai tieáp ñieåm) bieát raèng hai ñieåm B vaø F ôû trong cuøng moät nöûa maët phaúng bôø laø ñöôøng thaúng OA. Bieát raèng hai ñöôøng thaúng AB vaø CD caét nhau taïi ñieåm M ôû mieàn ngoaøi ñöôøng troøn. Do tính chaát hai tieáp tuyeán caét nhau: : ∧ ∧ OAP < OAQ (1) Hai tam giaùc OAM vaø OAN coù : OA chung.24 Cho ñöôøng troøn taâm O vaø ñieåm A ôû ngoaøi ñöôøng troøn naøy. So saùnh hai goùc MAP vaø NAQ.22 Cho ñöôøng troøn taâm O vôùi hai daây AB vaø CD : AB > CD. 1. 1. Chöùng minh : OMH < OMK 2.

hc. F thuoäc cuøng moät ñöôøng troøn . hb . Chöùng minh hai tam giaùc OAF vaø GFE baèng nhau. rb. CA = b.28 Cho tam giaùc ABC coù ñoä daøi ba caïnh laø a. Bieát raèng : a – b > c – d. Chöùng minh : ha hb hc hb hc ha + + ≥ + + hc h hc ha ha h b b 6. 1. Goïi E. Khi caàn vaän duïng moät baát ñaúng thöùc coù daïng laï. Chöùng minh baát ñaúng thöùc : 3(x2 + y2 + z2) ≥ (x + y + z)2 2. Goïi ha .26 Cho hai hình chöõ nhaät coù chu vi baèng nhau. 2. OB. B. CA = b. Goïi p laø nöaû chu vi tam giaùc. ñoä daøi ba ñöôøng cao töông öùng vôùi ba caïnh a.25 Cho hình vuoâng ABCD coù hai ñöôøng cheùo AC vaø BD caét nhau taïi O. rc laàn löôït laø baùn kính caùc ñöôøng troøn baøng tieáp trong caùc goùc A. VAÄN DUÏNG CAÙC BAÁT ÑAÚNG THÖÙC ÑAÏI SOÁ Ñoái vôùi caùc baát ñaúng thöùc hình hoïc . F. E.27 1. OD. G laàn löôït laø trung ñieåm cuûa CD. Cho tam giaùc ABC coù ñoä daøi ba caïnh laø : BC = a. AB = c. c (vôùi a ≥ b ≥ c). hc laàn löôït laø ba chieàu cao töông öùng vôùi ba caïnh naøy. 6. Chöùng minh : ra + rb + rc ≥ ha + hb + hc 63 .29 Cho tam giaùc ABC coù dieän tích S : ñoä daøi ba caïnh laø BC = a. Chöùng minh dieän tích hình thöù nhaát nhoû hôn dieän tích hình thöù hai. Goïi ra. – Hình thöù nhaát coù kích thöôùc hai caïnh laø a vaø b (vôùi a > b). 6. b. suy ra AE > DF D. Chöùng minh boán ñieåm A. b. C. hb .6. c laàn löôït laø ha . AB = c. chöùng minh : p − a + p − b + p − c ≤ 3p 6. trong nhieàu tröôøng hôïp ngoaøi vieäc söû duïng caùc tính chaát cuûa baát ñaúng thöùc ñaïi soá ta coøn coù theå duøng caùc baát ñaúng thöùc ñaïi soá quen thuoäc keát hôïp vôùi caùc kieán thöùc hình hoïc ñeå chöùng minh. nhaát thieát phaûi chöùng minh laïi xem nhö moät boå ñeà. D. – Hình thöù hai coù kích thöôùc hai caïnh laø c vaø d (vôùi c > b).

30 1. MC = MA . Chöùng minh O vaø O/ laàn löôït laø taâm ñöôøng troøn noäi tieáp caùc tam giaùc ABH vaø HAC. Chöùng minh dieän tích moät tam giaùc khoâng lôùn hôn nöûa tích soá ño hai caïnh. CA = b. Chöùng minh : b + c = 2 (R + r) vaø 64 r 2 −1 ≤ a 2 . Hai tam giaùc NCD vaø MAB baèng nhau neân : S (NCD) = S (MAB). Goïi M laø moät ñieåm ôû mieàn trong hình chöõ nhaät naøy. Goïi R vaø r laàn löôït laø baùn kính ñöôøng troøn ngoaïi tieáp vaø noäi tieáp tam giaùc ABC. 6. Vaän duïng baát ñaúng thöùc : 6. MC + MB . Treân caïnh AB laáy ñieåm M vaø treân caïnh AC laáy ñieåm N sao cho : AM = AN = AH. ND = MB. Laáy ñieåm N ôû mieàn ngoaøi hình chöõ nhaät ABCD sao cho : NC = MA. Cho hình chöõ nhaät ABCD coù dieän tích S.32 Cho tam giaùc ABC vuoâng goùc taïi A : BC = a. Chöùng minh : S ≥ 2S1. 1 1 Trong ñoù : S (CMN) ≤ NC .MD = MB . Ñöôøng thaúng MN caét tia phaân giaùc cuûa caùc goùc BAH vaø HAC laàn löôït taïi O vaø O/. MD 2 2 2.31 Cho tam giaùc ABC vuoâng goùc taïi A vôùi ñöôøng cao AH. MC + MB . Ta coù : S = 2 [S(MCD ) + S(MAB)] 1. MD S (DMN) ≤ 2 2 1 1 Neân : S ≤ 2 ( MA . Chöùng minh : S ≤ MA .Gôïi yù : 6. = 2 [S(MCD ) + S(NCD )] = 2 S(CMDN) = 2 [S(CMN ) + S(DMN )] . Goïi S vaø S1 laàn löôït laø dieän tích caùc tam giaùc ABC vaø AMN 1. MC 2 2 1 1 ND . 2. MD Höôùng daãn 1 1 1 ⎛1 1 1⎞ + + ≥ 2⎜ + + ⎟ ñaõ ñöôïc p−a p−b p−c ⎝a b c⎠ chöùng minh ôû baøi taäp 1. MC + MB . AB = c vôùi ñöôøng cao AH = h.32. 2. MD) hay S ≤ MA .

Chöùng minh : OE OF + ≥ 2 AE CF 65 .2. Ñaúng thöùc xaåy ra khi naøo ? 4 ∧ 6. 2. treân caïnh CA laáy 2 r 1 ≤ < 5 h 2 ñieåm E vaø treân caïnh AB laáy ñieåm F (F khaùc A) sao cho : DFE = 600.36 Chöùng minh raèng trong tam giaùc ABC : sin 6. Laáy ñieåm M baát kì treân cung AC. Dieän tích hai hình laàn löôït laø : 1 S= ah S = x2 2 c≥h Do tính chaát ñöôøng vuoâng goùc vaø ñöôøng xieân : b ≥ h Neân: b + c > 2h (do hai ñaúng thöùc b=h vaø c=h khoâng ñoàng thôøi xaåy ra) Ta coù : a+ b + c > a + 2h Vaän duïng baát ñaúng thöùc Cauchy vôùi hai soá döông a vaø 2h a + 2h ≥ 2 a. Chöùng minh : hai tam giaùc AED vaø MAD ñoàng daïng .35 Cho moät hình vuoâng vaø moät tam giaùc coù dieän tích baèng nhau. Chöùng minh baát ñaúng thöùc : IA + IB +IC ≥ 6r 6. BD ≤ . c laø ñoä daøi ba caïnh tam giaùc vaø h laø ñoä daøi ñöôøng cao töông öùng vôùi caïnh a. Chöùng minh : 6. Hình naøo coù chu vi lôùn hôn ? Höôùng daãn Goïi x laø caïnh hình vuoâng .34 Cho ñöôøng troøn taâm I baùn kinh r noäi tieáp tam giaùc ABC.2h = 2 4S = 4 S = 4x Suy ra : a+ b + c > 4x A BC ≤ 2 2 AB.AC 6. noái MD caét AB ôû E . noái MB caét CD ôû F. 1. cuõng vaäy ñoái vôùi hai tam giaùc OED vaø MCD.33 Cho tam giaùc ñeàu ABC : treân caïnh BC laáy ñieåm D. AB 2 Chöùng minh : AE .37 Cho ñöôøng troøn taâm O vôùi hai döôøng kính vuoâng goùc AB vaø CD. a. b.

Caùc töù giaùc MEAH.38 Cho tam giaùc ABC coù dieän tích S. Chöùng minh : 2 2. ñöôøng thöù ba song song vôùi CA caét AB ôû H vaø caét BC ôû I. MHF vaø MDI. Qua M keû ba ñöôøng thaúng: ñöôøng thöù nhaát song song vôùi AB caét BC ôû D vaø caét CA ôû E. Goïi M laø moät ñieåm ôû trong tam giaùc naøy. Hai tam giaùc ñoàng daïng MEG vaø ABC cho : 2 S1 EG S1 ⎛ EG ⎞ (1) =⎜ = ⎟ ⇒ S ⎝ AC ⎠ S AC S3 GC S 2 HM Töông töï : (3) (2) = = AC S S AC S S2 EG AE GC AC S1 + + 3 = + + = =1 Töø (1). S ≤ 3(S1 + S2 + S3) 1. MFBD. S = S1 + S 2 + S3 ( ) Höôùng daãn 1. Goïi S1.6. MICG ñeàu laø hình bình haønh. Vaän duïng baát ñaúng thöùc Schwartz : S= ( S1 + S 2 + S3 ≤ (12+ 12+12) (S1 + S2 + S3) 2 ) Hay : S ≤ 3(S1 + S2 + S3) 66 . S2. (3) : S S S AC AC AC AC Neân : S1 + S 2 + S3 = S hay S = ( S1 + S 2 + S3 ) 2 2. (2). ñöôøng thöù hai song song vôùi BC caét AB ôû F vaø caét CA ôû G. S3 laàn löôït laø dieän tích caùc tam giaùc MGE.

soá ño dieän tích…) ñaït moät giaù trò nhoû nhaát hay lôùn nhaát. Caùch 1 Thay ñieàu kieän cuûa ñaïi löôïng caàn tìm cöïc trò baèng caùc ñieàu kieän töông ñöông khaùc. Baøi toaùn tìm cöïc trò trong hình hoïc. Tìm tam giaùc coù chu vi nhoû nhaát ? Chu vi tam giaùc ABC : AB + AC + BC Trong ñoù AB + AC = k (haèng) neân chu vi tam giaùc ABC nhoû nhaát khi vaø chæ khi caïnh huyeàn BC nhoû nhaát k k + x thì AC = – x. 7. – Cuõng coù khi ta thay vieäc tìm giaù trò lôùn nhaát cuûa ñaïi löôïng naøy baèng vieäc tìm giaù trò nhoû nhaát cuûa moät ñaïi löôïng khaùc hay ngöôïc laïi. soá ño goùc. Caùch giaûi Ta thöôøng giaûi theo moät trong hai höôùng sau ñaây : A. Baøi toaùn nhö vaäy ñöôïc goïi laø baøi toaùn tìm cöïc trò trong hình hoïc. C. Xeùt taäp hôïp caùc hình coù chung moät tính chaát. Caùch 2 Chæ ra moät hình trong taäp hôïp caùc hình roài chöùng minh moãi hình khaùc trong taäp hôïp naøy coù yeáu toá nhoû hôn hay lôùn hôn yeáu toá töông öùng cuûa hình ñaõ ñöôïc chæ ra. vaän duïng ñònh lí Pitago : Ñaët AB = 2 2 Löôïc giaûi 67 . Ghi chuù Trong nhieàu baøi toaùn tìm cöïc trò trong hình hoïc.7. VAØI BAØI TOAÙN TÌM CÖÏC TRÒ TRONG HÌNH HOÏC. 2. Töø ñoù ñi ñeán vieäc xaùc ñònh vò trí cuûa caùc ñieåm taïi ñoù ñaïi löôïng ñaït cöïc trò (ñieàu kieän xaåy ra ñaúng thöùc). – Ta coøn duøng caùc kieán thöùc veà ñaïi soá hay veà dieän tích.1 Coi taäp hôïp caùc tam giaùc ABC vuoâng goùc taïi A coù toång ñoä daøi hai caïnh goùc vuoâng : AB + AC = k laø moät haèng soá. 1. ta phaûi tìm moät hình maø moät ñaïi löôïng naøo ñoù cuûa hình naøy (ñoä daøi ñoaïn thaúng. B.

Ñöôøng thaúng (d) qua O caét caùc caïnh AB vaø AC laàn löôït taïi M vaø N.3 Cho ñöôøng troøn (O . r) noäi tieáp tam giaùc ABC. Vaän duïng heä quaû cuûa ñònh lí Talet ñoái vôùi caùc tam giaùc OMA vaø OMN : JI OJ = (1) IJ // AM MA OM JI MJ IJ // NO = maø ON = MB ON OM JI MI = (2) Neân : MB OM 1 ⎞ OJ + MJ OM 1 1 1 ⎛ 1 Töø (1). Xaùc ñònh vò trí cuûa (d) ñeå : 1 + 1 ñaït giaù trò lôùn nhaát. MA MB Löôïc giaûi Qua O keû ñöôøng thaúng song song vôùi ñöôøng thaúng (d) vaø qua M keû ñöôøng thaúng song song vôùi Ox. Chuùng caét nhau taïi N. Xaùc ñònh vò trí cuûa (d) ñeå tam giaùc AMN coù dieän tích nhoû nhaát. Do M laø ñieåm coá ñònh vaø MN song song vôùi Ox neân I laø ñieåm coá ñònh.2 Cho goùc nhoïn xOy vaø ñieåm M thuoäc mieàn trong goùc naøy. ∧ ∧ Do xOy < 902 neân yOM < 900 vaø ñieåm I coá ñònh. 68 . Moät ñöôøng thaúng (d) qua M caét caùc tia Ox. Qua I keû ñöôøng thaúng song song vôùi (d) caét OM taïi J. Ñaúng thöùc xaåy ra khi vaø chæ khi : x = 0 nghóa laø AB + AC = 7. OM coá ñònh neân : IJ nhoû nhaát ⇔ IJ ⊥ OM ⇔ (d) ⊥ OM 7.BC2 = AB2 + AC2 = ( k2 k2 k k + x)2 + ( – x)2 = + 2x2 ≥ 2 2 2 2 k 2 Vaäy trong taäp hôïp caùc tam giaùc ABC vuoâng goùc taïi A coù toång ñoä daøi hai caïnh goùc vuoâng laø haèng soá thì tam giaùc vuoâng caân coù chu vi nhoû nhaát. Oy laàn löôït taïi A vaø B. töù giaùc OBMN laø hình bình haønh neân : ON = MB. (2): IJ ⎜ ⎜ MA + MB ⎟ = OM = OM = 1 ⇒ MA + MB = IJ ⎟ ⎝ ⎠ 1 1 1 ñaït giaù trò lôùn nhaát khi vaø chæ khi lôùn nhaát ⇔ IJ nhoû Vaäy + MA MB IJ nhaát . Goïi I laø giao ñieåm cuûa MN vaø Oy.

OM/ =ON/ Chuùng baèng nhau. Xaùc ñònh vò trí cuûa M ñeå toång : MA + MB + MC + MD ñaït giaù trò nhoû nhaát ? 7. A. Hai tam giaùc ∧ ∧ ODM/ vaø ONN/ coù : DOM / = NON / (goùc ñoái ñænh). neân coù dieän tích baèng nhau. 69 . hay ñöôøng thaúng (d) vuoâng goùc vôùi OA taïi O. B.4 Cho ñöôøng thaúng (d) vaø hai ñieåm A vaø B khoâng thuoäc (d) vaø cuøng thuoäc moät nöûa maët phaúng bôø laø (d). Ñöôøng thaúng qua M vaø O caét (O) taïi A vaø B (A naèm giöõa M vaø O).5 Cho töù giaùc ABCD vaø ñieåm M thuoäc mieàn trong töù giaùc naøy. giaû söû : AM ≥ AM/ = AN/ ≥ AN.6 Cho ñöôøng troøn (O) vaø ñieåm M ôû ngoaøi ñöôøng troøn naøy. Xaùc ñònh ñieåm M thuoäc (d) sao cho MA + MB ñaït giaù trò nhoû nhaát.Löôïc giaûi Qua O keû ñöôøng thaúng (d/) vuoâng goùc vôùi OA caét AB vaø AC laàn löôït taïi M/ vaø N/. Tam giaùc AM/N/ caân taïi A (do coù AO vöøa laø ñöôøng cao vöøa laø phaân giaùc cuûa goùc A) cho ta : AM/ = AN/ vaø coù dieän tích khoâng ñoåi. 7. VAÄN DUÏNG QUY TAÉC BA ÑIEÅM • Doái vôùi ba ñieåm A. OD = ON. tam giaùc AMN caân taïi A neân trung tuyeán AO cuõng laø ñöôøng cao. Khoâng maát tính toång quaùt. OM AM = Do AO laø ñöôøng phaân giaùc cuûa goùc BAC neân : ON AN neân : OM ≥ ON Maø : AM ≥ AN Vaäy coù moät ñieåm D thuoäc ñoaïn thaúng OM ñeå OD = ON. C baát kì ta coù : AB + BC ≥ AC Ñaúng thöùc xaåy ra khi vaø chæ khi B naèm giöõa A vaø C 7. suy ra : S (OMM/) ≥ S (ONN/) S (AMN) ≥ S (AN/M/) (= khoâng ñoåi) Ñaúng thöùc xaåy ra khi vaø chæ khi : OM = ON.

7. Chöùng minh MA laø khoaûng caùch nhoû nhaát noái M vôùi moät ñieåm baát kì cuûa (O). neân : CD // AB AD // BC Vaäy töù giaùc ABCD laø hình bình haønh. Hoûi töù giaùc naøo coù chu vi nhoû nhaát ? Löôïc giaûi Döïng caùc hình bình haønh ADBE vaø BDCF AE // BD AE = BD CF // BD CF = BD thì töù giaùc AEFC laø hình bình haønh Chu vi töù giaùc ABCD: AB + BC + CD + DA = (AB + CD) + (BC + DA) Maø CD = BF vaø DA = BE (caïnh ñoái hình bình haønh) Neân : Chu vi (ABCD) = (AB + BF) + (CB + BE) Chu vi (ABCD) ≥ AF + CE Chu vi töù giaùc ABCD nhoû nhaát khi ñieåm B thuoäc ñoaïn thaúng AF vaø cuõng thuoäc ñoaïn thaúng CE. 2. Coi goùc vuoâng xHy : tia Hx caét caïnh AB taïi D vaø tia Hy caét caïnh AC taïi E. Ñieåm M di ñoäng treân ñöôøng troøn. 70 . Maët khaùc : CM ≥ OM – OC = OA – OC = AC(haèng) Neân CM nhoû nhaát khi M truøng A.8 Cho ñöôøng troøn taâm O ñöôøng kính AB vaø ñieåm C coá ñònh naèm giöõa O vaø A. Xaùc ñònh vò trí cuûa M ñeå ñoä daøi CM lôùn nhaát ? nhoû nhaát ? Höôùng daãn CM ≤ OC + OM = OC + OB = BC (haèng) Neân CM lôùn nhaát khi O thuoäc CM nghóa laø M truøng B. Xaùc ñònh vò trí cuûa D vaø E ñeå DE coù ñoä daøi nhoû nhaát. – Goùc laäp bôûi hai ñöôøng cheùo coù soá ño khoâng ñoåi.1. 7.7 Cho tam giaùc ABC vuoâng goùc taïi A vôùi ñöôøng cao AH.9 Trong caùc töù giaùc ABCD coù : – Ñoä daøi hai ñöôøng cheùo AC vaø BD khoâng ñoåi. Chöùng minh MB laø khoaûng caùch lôùn nhaát noái M vôùi moät ñieåm baát kì cuûa (O). 7.

do tính chaát trung tuyeán öùng vôùi caïnh huyeàn cuûa tam giaùc AM ) vuoâng : OA = OD = OM = OE (= 2 Tam giaùc caân ODE (OD = OE) coù : DOE = DOM + MOE = 2 ( DAO+ OAE ) = 2 BAC (haèng) ∧ ∧ ∧ ∧ ∧ ∧ ∧ ∧ Keû OI vuoâng goùc vôùi DE (taïi I): DOI = BAC DE = 2DI.10 Cho tam giaùc ABC vuoâng goùc taïi A vôùi ñöôøng cao AH. 7. 71 . Xaùc ñònh vò trí cuûa (d) ñeå toång : AD + BE + CF ñaït giaù trò lôùn nhaát.sin DOI = AM sin BAC ≥ AH sin BAC (haèng) Ñaèng thöùc xaåy ra khi vaø chæ khi ñieåm M truøng ñieåm H. coi ñöôøng thaúng (d) qua O. B thuoäc (d)) thì : 1. VAÄN DUÏNG ÑÖÔØNG VUOÂNG GOÙC VAØ ÑÖÔØNG XIEÂN Töø ñieåm M khoâng thuoäc ñöôøng thaúng (d) keû ñöôøng vuoâng goùc MH vaø caùc ñöôøng xieân MA. 2. Vaäy ñoaïn thaúng DE coù ñoä daøi nhoû nhaát khi ñieåm M truøng chaân H cuûa ñöôøng vuoâng goùc keû töø A ñeán BC. A. keû MD vaø ME laàn löôït vuoâng goùc vôùi AB vaø AC taïi D vaø E.12 Cho tam giaùc ABC coù taâm O. keû MD vaø ME laàn löôït vuoâng goùc vôùi AB vaø AC taïi D vaø E. MB vôùi (d) (caùc ñieåm H. CF laàn löôït vuoâng goùc vôùi (d) taïi D. F. ∧ ∧ ∧ 7. Ñònh vò trí cuûa M ñeå ñoaïn thaúng DE coù ñoä daøi nhoû nhaát. Ñaúng thöùc xaåy ra khi vaø chæ khi A truøng H. Keû AD. MA ≥ MB ⇔ HA ≥ HB 7. Keû ñöôøng cao AH cuûa tam giaùc ABC : AM ≥ AH DE = 2DI = 2OD. Coi ñieåm M thuoäc caïnh huyeàn BC. Xaùc ñònh vò trí cuûa M ñeå ñoaïn thaúng DE coù ñoä daøi nhoû nhaát? Höôùng daãn Goïi O laø trung ñieåm cuûa AM. MA ≥ MH.11 Cho tam giaùc ABC coù ba goùc nhoïn vôùi ñieåm M thuoäc caïnh BC. BE.B. E.

do ñöôøng kính laø daây cung lôùn nhaát. keû hai tieáp tuyeán MA. Trong ñöôøng troøn (O) coi hai daây cung AB vaø CD. goïi H vaø K laàn löôït laø trung ñieåm cuûa hai daây naøy thì : AB ≤ CD ⇔ OH ≥ OK. ta luoân coù : MN ≤ AB 2. Cho ñöôøng troøn (O) ñöôøng kính AB vaø daây cung MN. Xaùc ñònh vò trí cuûa M ñeå bieåu thöùc sau ñaây ñaït giaù trò nhoû nhaát. IH = OI – OH = R – OH. Xaùc ñònh vò trí cuûa M ñeå baùn kính ñöôøng troøn noäi tieáp tam giaùc MAB ñaït giaù trò nhoû nhaát. Höôùng daãn Goïi I vaø H laø giao ñieåm cuûa MO vôùi cung nhoû AB vaø daây AB. Laáy ñieåm M baát kì treân (d). 1.14 Cho ñöôøng troøn (O. 72 .CA + MC. R) vaø ñöôøng thaúng (d) ôû ngoaøi ñöôøng troøn naøy. MA. do tính chaát ñöôøng vuoâng goùc vaø ñöôøng xieân : OM ≥ OC (haèng ) R2 IH nhoû nhaát khi vaø chæ khi lôùn nhaát ⇔ OM nhoû nhaát nghóa laø M OM truøng C.OH ⇒ OH = = OM OM R2 neân IH = R – OM Keû OC vuoâng goùc vôùi (d) taïi C. Do heä thöùc löôïng trong tam giaùc vuoâng OMA : OA 2 R 2 OA2= OM.AB 7.MA ≥ 2 [dieän tích (MAB) + dieän tích (MCA)].13 Cho tam giaùc ABC coù ba goùc nhoïn vaø ñieåm M ôû mieàn trong tam giaùc naøy. B laø hai tieáp ñieåm). VAÄN DUÏNG BAÁT ÑAÚNG THÖÙC TRONG ÑÖÔØNG TROØN 1.7. Vaäy baùn kính ñöôøng troøn noäi tíep tam giaùc MAB nhoû nhaát khi M laø chaân ñöôøng thaúng vuoâng goùc keû töø O ñeán ñöôøng thaúng (d). 2. deã thaáy I laø taâm ñöôøng troøn noäi tieáp tam giaùc MAB vaø IH laø baùn kính ñöôøng troøn naøy. C. MB (A. Chöùng minh : BC.BC + MB.

Xaùc ñònh vò trí ñieåm M treân cung lôùn AB ñeå chu vi tam giaùc MAB lôùn nhaát . Tam giaùc ∧ ∧ AMB caân MBC cho ACB = (haèng) 2 Maø AB coá ñònh neân C thuoäc cung chöùa goùc coù 1 soá ño baèng soá ño AB cuûa ñöôøng troøn (O . 2. ∧ ∧ Neân : A = B1 ⇔ MA = MB Vaäy chu vi tam giaùc MAB lôùn nhaát khi M coù vò trí.19 Cho hai ñöôøng troøn (O) vaø (O/) caét nhau taïi A vaø B (taâm O vaø O/ ôû hai nöûa maët phaúng phaân bieät. Nghóa laø AC laø ñöôøng kính cuûa cung ∧ ∧ ∧ chöùa goùc noùi treân ⇔ ABC = 900. Chu vi tam giaùc MAB : MA + MB + AB maø ñoä daøi AB khoâng ñoåi. 1. bôø laø ñöôøng thaúng AB. Chöùng minh ñieåm H thuoäc moät ñöôøng troøn xaùc ñònh. 7. Xaùc ñònh vò trí cuûa (d) ñeå ñoä daøi daây cung MN lôùn nhaát ? nhoû nhaát ? 7. Moät ñöôøng thaúng (d) qua B caét (O) taïi 73 .7.R)vôùi daây cung AB coá ñònh khoâng qua O. Xaùc ñònh vò trí cuûa ñieåm M ñeå ñöôøng troøn ngoaïi tieáp töù giaùc BNCP coù baùn kính nhoû nhaát. neân chu vi tam giaùc MAB lôùn nhaát khi vaø chæ khi : (MA +MB) lôùn nhaát ⇔ AC lôùn nhaát. Moät ñöôøng thaúng (d) qua A caét ñöôøng troøn taïi M vaø N.15 Cho ñöôøng troøn taâm O vaø ñieåm A ôû mieàn trong ñöôøng troøn naøy (A khaùc O). Tìm treân ñöôøng troøn moät ñieåm M sao cho goùc IMO coù soá ño lôùn nhaát. Goïi N laø ñieåm ñoái xöùng cuûa M qua A vaø P laø ñieåm ñoái xöùng cuûa M qua ñöôøng thaúng BC. goïi H laø trung ñieåm cuûa MN. Trong ñieàu kieän ñoù : A + C = 900 vaø ∧ ∧ ∧ ∧ B1 + B2 = 900 maø C = B 2 .17 Cho ñöôøng troøn (O. 7. Höôùng daãn Treân tia ñôùi cuûa tia MA laáy MC = MB. M0 laø ñieåm chính giöõa cuûa cung lôùn AB.18 Cho tam giaùc ABC vuoâng goùc taïi A vôùi ñieåm M thuoäc caïnh AC.16 Cho ñöôøng troøn (O. R) vaø ñieåm I ôû mieàn trong ñöôøng troøn naøy (I khaùc O). 7. R) 4 döïng treân ñoaïn thaúng AB.

AB taïi H. Xaùc ñònh vò trí cuûa M ñeå : Σ = MA + MB + MC + MH + MI + MK coù giaù trò nhoû nhaát ? coù giaù trò lôùn nhaát ? Goïi a laø ñoä daøi caïnh tam giaùc ñeàu ABC. Bieåu thò ñaïi löôïng caàn tìm giaù trò nhoû nhaát hay lôùn nhaát baèng moät bieåu thöùc cuûa bieán (hay nhöõng bieán) naøy roài söû duïng baát ñaúng thöùc ñaïi soá thích hôïp ñeå tìm ñieàu kieän maø bieåu thöùc ñoù ñaït cöïc trò. Laáy ñieåm M treân cung nhoû BC : keû MH . Xaùc ñònh vò trí cuûa (d) ñeå baùn kính ñöôøng troøn ngoaïi tieáp tam giaùc AMN coù ñoä daøi lôùn nhaát. tæ soá löôïng giaùc moät goùc. 74 . R).M vaø caét (O/) taïi N (B naèm giöõa M va N). K. dieän tích moät hình …) laøm bieán. I. CA. soá ño goùc. 7. VAÄN DUÏNG CAÙC BAÁT ÑAÚNG THÖÙC ÑAÏI SOÁ Ñeå vaän duïng ñöôïc caùc baát ñaúng thöùc ñaïi soá ta thöôøng ñaët moät (hay nhieàu) ñaïi löôïng hình hoïc (ñoä daøi ñoaïn thaúng. MI.20 Cho tam giaùc ñeàu ABC noäi tieáp trong ñöôøng troøn (O .Hai tam giaùc MBC vaø DBA baèng nhau ñeå coù : MC = DA Neân : Σ1 = MA + MB + MC = 2MA Maët khaùc : 2S(ΔMBC) 2S(ΔMCA) 2S(ΔMAB) MI = MK = MH = a a a 2 Σ2 = [S(ΔABC) + 2S(ΔMBC)] a Ta coù : Σ nhoû nhaát khi M truøng B (hoaëc C) luùc ñoù caû Σ1 vaø Σ2 ñeàu nhoû nhaát vaø Σ lôùn nhaát khi M truøng M0 (M0 laø ñieåm chính giöõa cuûa cung nhoû BC) luùc ñoù caû Σ1 vaø Σ2 ñeàu lôùn nhaát.Tam giaùc MBD ñeàu ñeå coù : BD = MB . MK laàn löôït vuoâng goùc vôùi BC. ñaët : Σ1 = MA + MB + MC Σ2 = MH + MI + MK Treân daây MA laáy MD = MB. chöùng minh : . Höôùng daãn : D.

Keû hai ñöôøng cao AD vaø BE. Treân caïnh BC.S S(ΔCED) = k(1 – k).S = S(3k2 – 3k + 1) 2 ⎡ ⎛ S 1 ⎞ 1⎤ 2 Maø S(3k – 3k + 1) = S ⎢3 ⎜ k − ⎟ + ⎥ ≥ 2 ⎠ 4⎥ 4 ⎢ ⎝ ⎣ ⎦ S 1 min S(ΔDEF) = (taïi k = ) 4 2 Höôùng daãn : 7.S = S(ΔABD) AB S(ΔDBF) = S(ΔABD) – S(ΔAFD) = k(1 – k). Ñònh k ñeå dieän tích tam giaùc DEF nhoû nhaát. CE = k. CA.HM 2 Maø : OH2 + HM2 ≥ 2OH. DH ñaït giaù trò lôùn nhaát. AB laáy laàn löôït caùc ñoaïn thaúng : BD = k. goïi H laø tröïc taâm. Keû MH vuoâng goùc vôùi AB taïi H.DC 75 . Höôùng daãn : OH2 + HM2 = OM2 = R2 1 OH.21 Cho tam giaùc ABC coù dieän tích S. Tính dieän tích tam giaùc DEF theo S vaø k 2.S S(ΔDEF) = S – 3k(1 – k).BC. S(ΔABD) BD = = k ⇒ S(ΔABD) = k.DH = DB. Höôùng daãn : Hai tam giaùc vuoâng DBH vaø DAC ñoàng daïng cho : DA.S S BC S(ΔAFD) AF = k ⇒ S(ΔAFD) = k2.22 Cho ñöôøng troøn taâm O ñöôøng kính AB = 2R vaø ñieåm M treân ñöôøng troøn naøy. Xaùc ñònh vò trí cuûa ñieåm D treân caïnh BC ñeå tích DA.HM hay R2 ≥ 4S ∧ R2 (taïi OH = HM hay MOH = 450) max S = 4 S= 7.CA. Ñònh vò trí cuûa ñieåm M ñeå dieän tích tam giaùc OMH lôùn nhaát.S . S(ΔAFE) = k(1 – k).7.23 Cho tam giaùc nhoïn ABC coù caïnh BC coá ñònh. AF = k.AB 1.

MI. Töø ñieåm M thuoäc mieàn trong tam giaùc keû MH. MF laàn löôït vuoâng goùc vôùi BC. Vaän duïng ñònh lí Pitago : ME2 + MF2 = ME2 + AE2 = MA2 maø MA ≥ NA neân : ME2 + MF2 ≥ NA2 maø MD = NH neân : N M MD2 + ME2 + MF2 ≥ NH2 + NA2 2 NH 2 + NA 2 AH 2 ⎛ NH + NA ⎞ ≥ ⎜ = ⎟ 2 2 4 ⎝ ⎠ 2 AH MD2 + ME2 + MF2 ≥ (haèng) 2 AH 2 (taïi M laø trung ñieåm cuûa AH) min (MD2 + ME2 + MF2) = 2 Höôùng daãn : 7.DC ⎝ 2 ⎠ BC2 Neân : DA.25 Cho tam giaùc nhoïn ABC. K. Keû ñöôøng cao AH vaø ñöôøng thaúng MN ⊥ AH taïi N. 76 . F. AB taïi H. Töø ñieåm M ôû mieàn trong tam giaùc keû MD. ME. Xaùc ñònh vò trí cuûa M ñeå : Σ = AK2 + BH2 + CI2 nhoû nhaát.(DB + DC)2 ≥ 4DB. CA.DH = DB. I. MK laàn löôït vuoâng goùc vôùi BC. CA. Xaùc ñònh vò trí cuûa M ñeå : MD2 + ME2 + MF2 ñaït giaù trò nhoû nhaát.DC ≤ (haèng) 4 Ñaúng thöùc xaûy ra khi vaø chæ khi DB = DC BC2 (taïi D laø trung ñieåm cuûa BC) max(DA.DH) = 4 Maø : 7. E.24 Cho tam giaùc ABC vuoâng taïi A.DC 2 ⎛ BC ⎞ hay ⎜ ⎟ ≥ DB. AB taïi D.

AB = c . y . S3 laàn löôït laø dieän tích caùc tam giaùc ABC. HAB : S AD AD DH AD − DH AH ⇒ = = = = S1 DH S S1 S − S1 S − S1 AH S − S1 AH S2 + S3 ⇒ = = DH S1 DH S1 BH S3 + S1 CH S1 + S2 = = EH S2 FH S3 Neân ⎛S S ⎞ ⎛S S ⎞ ⎛S S ⎞ Σ = ⎜ 1 + 2 ⎟+⎜ 2 + 3 ⎟+⎜ 3 + 1 ⎟ ≥ 2 + 2 + 2 = 6 ⎝ S2 S1 ⎠ ⎝ S3 S2 ⎠ ⎝ S1 S3 ⎠ S min Σ = 6 (taïi S1 = S2 = S3 = ) 3 7.27 Cho tam giaùc ABC coù ñoä daøi ba caïnh laø BC = a. Goïi H laø tröïc taâm. z laàn löôït laø khoaûng caùch töø ñieåm M ôû mieàn trong tam giaùc vôùi caùc caïnh BC. HBC. CF.26 Cho tam giaùc nhoïn ABC vôùi ba ñöôøng cao AD.Höôùng daãn : 2Σ = (AK2 + BK2) + (BH2 + CH2) + (AI2 + CI2) ≥ (AK + BK)2 (BH + CH)2 (AI + CI)2 ≥ + + 2 2 2 2 2 2 AB + BC + CA Σ≥ 4 2 AB + BC2 + CA 2 (taïi M laø taâm ñöôøng troøn ngoaïi tieáp ΔABC) minΣ = 4 AK 2 + MK 2 = MA 2 = AI2 + MI2 ⎫ ⎪ BH 2 + MH 2 = MB2 = BK 2 + MK 2 ⎬ neân AK2 +BH2 +CI2 = AI2 +CH2 +BK2 CI2 + MI2 = MC2 = CH 2 + MH 2 ⎪ ⎭ 7. Xaùc ñònh vò trí cuûa M ñeå toång : 77 . HCA. tìm giaù trò nhoû nhaát cuûa bieåu thöùc : Σ= Höôùng daãn : AH BH CH + + DH EH FH Goïi S. S2 . BE. CA. S1. AB. CA = b. Goïi x.

AD = CE EM Neân : hay : AB. Höôùng daãn : a b c + + x y z Dieän tích tam giaùc ABC : Xeùt tích : S= 1 (ax + by + cz) 2 ⎛ a b c⎞ (ax + by + cz) ⎜ + + ⎟ = a2 + b2 + c2 + ⎝x y z⎠ ⎛x y⎞ ⎛y z⎞ ⎛z x⎞ ab ⎜ + ⎟ + bc ⎜ + ⎟ + ca ⎜ + ⎟ ⎝x z⎠ ⎝y x⎠ ⎝z y⎠ ≥ a2 + b2 + c2 + 2ab + 2bc + 2ca = (a + b + c)2 hay (a + b + c)2 2S.DB. Xaùc ñònh vò trí cuûa M ñeå dieän tích cuûa töù giaùc ADME lôùn nhaát.AC ≥ 4 AD.AE 2 Vaän duïng baát ñaúng thöùc Cauchy : AB = AD + DB ≥ 2 AD.AC S’ = AD.28 Cho tam giaùc ABC vuoâng goùc taïi A coù dieän tích S.EC ⎪ ⎭ Hai tam giaùc vuoâng ñoàng daïng BDM vaø MEC cho : MD DB neân CE.EM = AE. Höôùng daãn : S= AB.AE)2 = 4AD.DB = MD.AE.Σ= ñaït giaù trò nhoû nhaát. keû MD vaø ME laàn löôït vuoâng goùc vôùi AB vaø AC taïi D vaø E. Goïi M laø moät ñieåm thuoäc caïnh huyeàn BC.AC ≥ 4 (AD.DB ⎫ ⎪ ⎬ ⇒ AB. theo S tính dieän tích lôùn nhaát ñoù. Σ ≥ (a + b + c)2 ⇔ Σ ≥ 2S 2 (a + b + c) (taïi M laø taâm ñöôøng troøn noäi tieáp ΔABC) minΣ = 2S 7.EC AC = AE + EC ≥ 2 AE.AE S 2S ≥ 4S’ ⇔ S’ ≤ 2 78 .

. . E.S3 . Xaùc ñònh vò trí cuûa E ñeå ñoä daøi ñoaïn thaúng EF nhoû nhaát. F. . EF = x + x x min EF = 2a (taïi x = a hay E truøng C) 7. CA. S1. EF = x + a2 x AE = x2 + a AF = a x 2 + a2 x a2 a2 ≥ 2 x.S2 =8 S1S2S3 79 . S AH AD AM + MD AM = = = = +1 ⇒ S1 MK DM DM DM AM S S − S1 S2 + S3 = −1 = = DM S1 S1 S1 BM S3 + S1 CM S1 + S2 = = EM S2 FM S3 Σ= ≥ AM BM CM S2 + S3 S3 + S1 S1 + S2 .S1 . AB laàn löôït taïi D. Tìm giaù trò nhoû nhaát cuûa bieåu thöùc : Σ= Höôùng daãn : AM BM CM . S3 laàn löôït laø dieän tích caùc tam giaùc ABC. 1. ñaët DE = x. DM EM FM Goïi S. Tính caùc caïnh cuûa tam giaùc AEF theo a vaø x. Keû ñöôøng cao AH vaø ñöôøng thaúng MK ⊥ BC taïi K. Treân caïnh CD laáy ñieåm E (E khaùc D).2 S1 . MBC. S2 .30 Cho tam giaùc ABC vaø ñieåm M ôû mieàn trong tam giaùc naøy.29 Cho hình vuoâng ABCD caïnh a. MAB. Höôùng daãn : 1. . MCA.max S’ = S 2 (taïi M laø trung ñieåm cuûa BC) 7.2 S3 . 2. BM. CM caét BC. Ñöôøng thaúng vuoâng goùc vôùi AE taïi A caét ñöôøng thaúng CD taïi F. = 2a 2. Caùc ñöôøng thaúng AM. ≥ = DM EM FM S1 S2 S3 2 S2 .

Tæ soá dieän tích hai tam giaùc coù cuøng chieàu cao baèng tæ soá hai ñaùy öùng vôùi chieàu cao naøy : OB S1 S2 ⇒ S2.S3 hay S2 + S4 ≥ 2 4.9 = 12 min (S2 + S4) = 12 (taïi S2 = S4 = 6) min (S1 + S2 + S3 + S4) = 4 + 9 + 12 = 25 cm2 (khi ñoù S2 = S4 = 6 cm2) 7.S4 = 2 S1 .S4 = S1.Maët khaùc : x2 + y2 x+y+ hay x 2 + y 2 = 2a . Xaùc ñònh vò trí cuûa M vaø N ñeå tam giaùc AMN coù dieän tích lôùn nhaát. S2 .S3 = = OD S4 S3 Vaän duïng baát ñaúng thöùc Cauchy : S2 + S4 ≥ 2 S2 .32 Cho hình vuoâng ABCD caïnh a. OBC. Treân hai caïnh AB vaø AD laáy laàn löôït hai ñieåm M vaø N sao cho tam giaùc AMN coù chu vi 2a. Bieát raèng dieän tích tam giaùc OAB baèng 4 cm2 vaø dieän tích tam giaùc OCD baèng 9 cm2. ODA. AN = y (0 < x. Höôùng daãn : Ñaët AM = x .min Σ = 8 (taïi M laø troïng taâm tam giaùc ABC) 7. y < a) thì : MN = . OCD. S3 . Haõy tìm giaù trò nhoû nhaát cuûa dieän tích töù giaùc ABCD Höôùng daãn : Goïi S1.Vaän duïng baát ñaúng thöùc Cauchy : x2 + y2 ≥ 2xy Neân ⇒ x + y ≥ 2 xy x 2 + y 2 ≥ 2xy x 2 + y 2 ≥ 2 xy + 2xy 2a = x + y + 2a xy ≤ 2+ 2 hay ⎛ 2a ⎞ xy ≤ ⎜ ⎟ ⎝2+ 2 ⎠ 2 2 1 1 ⎛ 2a ⎞ Do ñoù : S = xy ≤ ⎜ 2 ⎝2+ 2 ⎟ 2 ⎠ max S = 1 ⎛ 2a ⎞ . S4 laàn löôït laø dieän tích caùc tam giaùc OAB.31 Cho töù giaùc ABCD coù hai ñöôøng cheùo caét nhau taïi O.33 80 . 2 ⎜2+ 2 ⎟ ⎝ ⎠ 2 ( = haèng) 2a ) 2+ 2 (taïi AM = AN = 7.

Ñaët BC = a . goïi r laø baùn kính ñöôøng troøn noäi tieáp. vaän duïng baát ñaúng thöùc Cauchy : a2 + (p − a)2 a(p – a) ≤ 2 p Ñaúng thöùc xaûy ra khi vaø chæ khi a = 2 p p (taïi a = ) max MN = 4 2 7. AC laàn löôït taïi M vaø N. AH = h thì ñöôøng cao AK cuûa tam giaùc AMN laø : (h – 2r) MN h − 2r Do MN // BC : = a h a(h − 2r) ⇒ MN = h 1 ⎫ S = ah ⎪ ah Dieän tích tam giaùc ABC : 2 ⎬ ⇒ r= 2p S = pr ⎪ ⎭ Do ñoù : MN = a⎛ 2ah ⎞ a(p − a) ⎜h− ⎟= h⎝ 2p ⎠ p Höôùng daãn : K r H Chöùng minh : p – a > 0. Xaùc ñònh giaù trò nhoû nhaát cuûa dieän tích tam giaùc AMN. Moät ñöôøng thaúng qua O caét AB. baùn kính R = 1. Keû ñöôøng cao AH cuûa tam giaùc ABC. Tam giaùc ABC thay ñoåi vaø luoân ngoaïi tieáp ñöôøng troøn (O). 81 .Cho tam giaùc ABC coù chu vi 2p.34 Cho ñöôøng troøn coá ñònh taâm O. Tìm giaù trò lôùn nhaát cuûa ñoä daøi ñoaïn thaúng MN. Bieát raèng MN tieáp xuùc vôùi ñöôøng troøn noät tieáp tam giaùc ABC. AC laàn löôït taïi M vaø N. Moät ñöôøng thaúng song song vôùi BC caét hai caïnh AB.

AB ta coù : S(DAB) DB S(DMB) DB = = S(DAC) DC S(DMC) DC Neân : DB S(DAB) S(DMB) = = DC S(DAC) S(DMC) S(DAB) − S(DMB) S(MAB) cz = = = =1 S(DAC) − S(DMC) S(MCA) by Suy ra : DB = DC hay D laø trung ñieåm cuûa BC Töông töï : E laø trung ñieåm cuûa CA. MB. F laø giao ñieåm cuûa MA.by. dieän tích tam giaùc ABC laø : 1 S = (ax + by + cz) 2 Vaän duïng baát ñaúng thöùc Cauchy : ax + by + cz ≥ 3 3 ax. E. 82 .35 Cho tam giaùc ABC vaø ñieåm M thuoäc mieàn trong tam giaùc naøy. Dieän tích tam giaùc AMN.xyz Maø : abc laø haèng soá neân tích xyz lôùn nhaát khi vaø chæ khi : ax = by = cz Goïi D. Goïi x. Höôùng daãn : Ñaët BC = a. AB. y. 1 1 AM + AN S = AM.AN ≥ 2S S= 2 Neân : S2 ≥ 2S ⇔ S ≥ 2 min S = 2 (khi AM ⊥ AN vaø AM = AN = 2) Höôùng daãn : 7. CA = b. Xaùc ñònh vò trí cuûa M ñeå tích xyz ñaït giaù trò lôùn nhaát.1 = 2 2 2 Vaän duïng baát ñaúng thöùc Cauchy ta coù : AM + AN ≥ AM. F laø trung ñieåm cuûa AB Vaäy tích xyz ñaït giaù trò lôùn nhaát khi M laø troïng taâm tam giaùc ABC. CA.1 + AN.cz hay ax + by + cz ≥ 3 3 abc.Keû ñöôøng cao MH cuûa tam giaùc AMN. CA. AB = c . MC laàn löôït vôùi BC. z laàn löôït laø khoaûng caùch töø M ñeán BC.

F sao cho DEF laø tam giaùc vuoâng caân taïi E. b = (öùng vôùi tg AOM = ∧ 1 : ñieåm M ñöôïc xaùc ñònh) 2 R 5 ) 2 7. luùc ñoù deã thaáy : Höôùng daãn : 83 . AE = vaø D thuoäc caïnh BC sao cho tam giaùc DEF caân 5 5 taïi E. MQ = b (a. Treân caùc caïnh BC. b > 0) Aùp duïng ñònh lí Pitago ñoái vôùi tam giaùc OMQ : Chu vi hình chöõ nhaät MNPQ : 2(2a + b) Chu vi naøy lôùn nhaát khi : (2a + b)2 lôùn nhaát Vaän duïng baát ñaúng thöùc Schwartz : (2a + b)2 ≤ (22 + 12)(a2 + b2) hay (2a + b)2 ≤ 5R2 Vaäy : Höôùng daãn : a2 + b2 = R2 max 2(2a + b) = 2R 5 (taïi a = R 5 . F ñeå tam giaùc DEF coù dieän tích nhoû nhaát. P.37 Cho tam giaùc vuoâng caân ABC : AB = AC = a. AB laáy laàn löôït caùc ñieåm D. Keû DH ⊥ AC taïi H ñöôïc hai tam giaùc vuoâng baèng nhau AEF vaø HDE. CA. Trong caùc hình chöõ nhaät MNPQ noäi tieáp trong nöûa ñöôøng troøn. E. N thuoäc nöûa ñöôøng troøn. E. Ñaët : AF = HE = x AE = HD = y thì : AB = AE + HE + HC = y + x + y hay : a = x + 2y Dieän tích tam giaùc vuoâng caân DEF : EF 2 x 2 + y 2 = S= 2 2 Vaän duïng baát ñaúng thöùc Schwartz : a2 = (x + 2y)2 ≤ (12 + 22)(x2 + y2) hay a2 ≤ 5.2S a2 a2 min S = S≥ 10 10 a 2a Taïi AF = . Xaùc ñònh vò trí cuûa D.7. (M. Q thuoäc ñöôøng kính AB) hình naøo coù chu vi lôùn nhaát ? Ñaët PQ = 2a.36 Cho nöûa ñöôøng troøn taâm O ñöôøng kính AB = 2R.

38 Cho ñöôøng troøn (O . BPQ. S2. r). Goïi S laø dieän tích tam giaùc ABC. S3. AB = c vaø p laø nöûa chu vi tam giaùc ABC ah S= S = pr 2 ah Neân : 2r = p S1 a S1 ⎛ a ⎞ = 1− Do ñoù : = ⎜ 1 − ⎟ hay S p S ⎝ p⎠ S2 b S3 c = 1− = 1− Töông töï : S p S p 2 Höôùng daãn : Neân : S1 S S a+b+c 2p + 2 + 3 = 3. Coi tam giaùc ABC ngoaïi tieáp (O . = 3− =1 S S S p p S3 ⎞ S2 S3 ⎞ 2 2 2 ⎛ S1 ⎟ ≤ (1 + 1 + 1 ) ⎜ + + ⎟ S ⎠ ⎝S S S⎠ S + S2 + S3 1 ⇔ 1 ≥ S 3 2 Vaän duïng baát ñaúng thöùc Schwartz : ⎛ S1 S + 2 + ⎜ S ⎝ S 3 ( S1 + S2 + S3 ) hay : 12 ≤ S S + S2 + S3 1 Vaäy : min 1 = S 3 (taïi a = b = c : ABC laø tam giaùc ñeàu) 84 . keû caùc tieáp tuyeán song song vôùi caùc caïnh cuûa tam giaùc. 2 2 2 S1 ⎛ h1 ⎞ ⎛ h − 2r ⎞ ⎛ 2r ⎞ =⎜ ⎟ =⎜ ⎟ = ⎜1 − ⎟ S ⎝h⎠ ⎝ h ⎠ ⎝ h⎠ Ñaët : BC = a . Caùc tieáp tuyeán naøy taïo vôùi caùc caïnh cuûa tam giaùc ABC ba tam giaùc AMN. CA = b . r). Tìm giaù trò lôùn nhaát cuûa bieåu thöùc : S1 + S2 + S3 S Goïi h1 vaø h laàn löôït laø chieàu cao phaùt xuaát töø A cuûa hai tam giaùc ñoàng daïng AMN vaø ABC. CRS coù dieän tích laàn löôït laø S1.DEF = 180 0 − (AEF + DEH) = 180 0 − (AEF + EFA) = 180 0 − 90 0 = 90 0 ∧ ∧ ∧ ∧ ∧ 7.

ta coù : AFE = α (goùc so le trong) Goùc so le trong AEF caân taïi E neân : EA = EF Keû EH vuoâng goùc vôùi AF taïi H : AF 2HF 2 = 2cosα ≥ 2cos450 = 2.40 Cho tam giaùc ABC vuoâng taïi A. 900].39 Cho hình chöõ nhaät ABCD vaø moät ñieåm E thuoäc caïnh BC. Höôùng daãn : Ñaët BAD = α thì ACE =α . Phaân giaùc cuûa goùc DAE caét BC ôû F. = = 2 EF EF 2 do haøm cosin nghòch bieán trong ñoaïn [00 . Ñaúng thöùc xaûy ra khi vaø chæ khi : α = 450 ⇔ E truøng B ⎛ AF ⎞ (taïi E truøng B) Vaäy : min ⎜ ⎟= 2 ⎝ EF ⎠ 7. Höôùng daãn : AE ñaït giaù trò nhoû EF Ñaët DAF = FAE = α (0 < α ≤ 450). Xaùc ñònh vò trí cuûa E ñeå tæ soá nhaát. Coi caùc nöûa ñöôøng troøn ñöôøng kính AB vaø AC ôû mieàn ngoaøi tam giaùc ABC. ( 0 < α < 90 0 ) chu vi hình thang vuoâng BCED : Σ = BC + CE + EA + AD + DB = BC + ACcosα + ACsinα + ABcosα + ABsinα Σ = BC + (AB + AC)(sinα + cosα) Maø : (sinα + cosα)2 ≤ 2(sin2α + cos2α) = 2 Neân : sinα + cosα ≤ 2 Do ñoù : Σ ≤ BC + (AB + AC) 2 Vaäy chu vi hình thang BCED lôùn nhaát khi vaø chæ khi : 2 ⇔ α = 450 sinα = cosα = 2 85 .7. Xaùc ñònh vò trí cuûa (d) ñeå chu vi töù giaùc BCED ñaït giaù trò lôùn nhaát. Qua A keû ñöôøng thaúng (d) caét caùc nöûa ñöôøng troøn noùi treân laàn löôït taïi D vaø E.

42 Cho ñöôøng troøn (O. IB 2. AB coù ñoä daøi khoâng ñoåi neân dieän tích hình thang ABDC lôùn nhaát khi vaø chæ khi ñaùy max S ⇔ max BD. Neân laø hình thang vuoâng maø dieän tích laø : 1 (AC + BD) AB S= 2 Trong ñoù AC. 1. Chöùng minh : AC . 86 . Löôïc giaûi 1. AC IA = ⇒ AC . BD = IA . Xaùc ñònh vò trí cuûa M ñeå : 1.7. Ba ñieåm A. IA. Neân : S (OBDEC) = 2S (ODE). Moät tieáp tuyeán thöù ba taïi M (M thuoäc cung nhoû BC) caét AB vaø AC laàn löôït taïi D vaø E. xaùc ñònh vò trí cuûa I ñeå dieän tích töù giaùc ABDC ñaït giaù trò lôùn nhaát. IB. Deã thaáy : ΔODM =ΔODB . Treân Ax laáy ñieåm C. IB. (IA+IB) 2 AB2 = 4 4 ∧ ∧ ∧ BD lôùn nhaát. IB ⇒ IA . Dieän tích tam giaùc ADE lôùn nhaát. Hai tam giaùc vuoâng AIC vaø BDI coù : AIC = BDI (goùc nhoïn coù caïnh vuoâng goùc ). 7. C laø hai tieáp ñieåm). tia vuoâng goùc vôùi IC taïi I caét By taïi D. R)vaø ñieåm A ôû ngoaøi ñöôøng troøn naøy vôùi hai tieáp tuyeán AB vaø AC (B. Töù giaùc ABDC coù : AC// BD ( cuøng vuoâng goùc vôùi AB) vaø A = 900. Chuùng ñoàng daïng neân : BI BD 2. B. 2. C coá ñònh. ΔOEM = ΔOEC. IB ≤ (haèng) Ñaúng thöùc xaåy ra khi vaø chæ khi : IA = IB Vaäy I laø trung ñieåm cuûa AB thì hình thang vuoâng ABDC coù dieän tích lôùn nhaát. max BD ⇔ max IA . Trong cuøng moät nöûa maët phaúng bôø AB keû hai tia Ax vaø By vuoâng goùc vôùi AB. Baùn kính r cuûa ñöôøng troøn noäi tieáp tam giaùc ADE lôùn nhaát.IB Maø BD = neân : AC Ta coù : (IA + IB)2 ≥ 4 IA .41 Cho ñoaïn AB vaø ñieàm I naèm giöõa hai ñieåm A vaø B. Höôùng daãn 1. BD = IA .

Tieáp ñieåm N cuûa hai ñöôøng troøn (O1) vaø (O) naèm giöõa O1 vaø O Tieáp ñieåm P cuûa hai ñöôøng troøn (O2) vaø (O) naèm giöõa O2 vaø O. Töù giaùc O1O2BD laø hình bình haønh (giaû söû R1 ≥ R2) AC = 2 R R BC = 2 R 2 R Tính ñöôïc: AB = 2 R R 2 1 1 2 Maø AB = AC + BC hay 2 R 1R = 2 R 1R + 2 R 2 R Ñi ñeán : 1 1 1 (haèng) + = R1 R2 R 1 ⇔ max R 1R 2 Ta coù : min R1R2 ⇔ max 1 1 .43 Cho ba ñöôøng troøn : (O1. Höôùng daãn Maø : S (ADE) = S (ABOC) – 2S (ODE) Trong ñoù : S (ABOC) khoâng ñoåi max (ADE) ⇔ min (ODE) 1 S (ODE)= DE . R1). (O2. O2 caét OA taïi D. Tìm giaù trò nhoû nhaát cuûa tích R1 R2 theo R. R)ñoâi moät tieáp xuùc ngoaøi nhau vaø cuøng tieáp xuùc vôùi ñöôøng thaúng (d) trong ñoù R laø baùn kính nhoû nhaát. Chu vi tam giaùc ADE : 2p = AD + DE + AE = AD + DM + EM + AE = (AD + DB) + (AE + EC) = 2AB (haèng). Dieän tích tam giaùc ADE : S = pr = AB.7. R2). Tieáp ñieåm M cuûa hai ñöôøng troøn (O1) vaø (O2) naèm giöõa O1 vaø O2. Töø B keû ñöôøng thaúng song song vôùi O. OM 2 (OM = R) min S (ODE) ⇔ min DE ⇔ M laø ñieåm chính giöõa cuûa cung nhoû BC 2.r maø AB khoâng ñoåi Neân : max S ⇔ max r Baùn kính r cuûa ñöôøng troøn noäi tieáp tam giaùc ADE lôùn nhaát khi dieän tích tam giaùc ADE lôùn nhaát nghóa laø M coù vò trí chính giöõa cuûa cung nhoû BC. R1 R2 1 Töø baát ñaúng thöùc : (a + b)2 ≥ 4ab ⇔ ab ≤ (a + b)2 4 87 . (O.

88 .2 1 1 1 ⎞ 1⎛ 1 ⎟ = 1⎛ 1 ⎞ = 1 Ta coù : . ≤ ⎜ + ⎜ ⎟ 4 ⎜ R1 4⎝ R⎠ 4R R1 R2 R2 ⎟ ⎠ ⎝ 1 1 1 1 1 Neân : max . = taïi = ⇔ R1 = R2 = 4R giaù trò R1 R 2 4R R1 R2 2 nhoû nhaát cuûa tích R1R2 laø 16R2 (taïi R1 = R2 = 4R).

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful