T h c s d ng Linux

Phan Vĩnh Th nh Phiên b n: 0.9.6 Ngày 14 tháng 2 năm 2007

Dành cho ngư i dùng m i và r t m i...

M cl c
L im đ u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i 1.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 1.1.1 Các h đi u hành d ng UNIX . . . . . . 1.1.2 M t chút v l ch s . . . . . . . . . . . . 1.1.3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux . . . . 1.2 B n phân ph i Linux . . . . . . . . . . . . . . . 1.3 Yêu c u đ i v i máy tính . . . . . . . . . . . . . 1.4 L y Linux đâu? . . . . . . . . . . . . . . . . . 1

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

3 . 3 . 3 . 4 . 7 . 9 . 12 . 13 14 14 16 17 17 18 20 22 23 23 24 26 27 27 27 30 31 34 34 34 36 36 39 39 40

2 Cài đ t h đi u hành Linux 2.1 Chu n b cài đ t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2 Phòng xa và nh ng l i khuyên . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng . . . . . . . . . 2.3.1 Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa” . . . . . . . . 2.3.2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa . . . . . . . . 2.3.3 Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft 2.3.4 V n đ v i các đĩa l n . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4 L a ch n trình kh i đ ng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.1 Trình kh i đ ng GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.2 Trình kh i đ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.3 Các trình kh i đ ng khác . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.4 Các phương án kh i đ ng . . . . . . . . . . . . . . . 2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa . . . . . . . . . . . . . . . 2.5.1 L i khuyên khi t o phân vùng . . . . . . . . . . . . . 2.5.2 Chương trình đ phân chia đĩa . . . . . . . . . . . 2.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader . . . 2.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7.1 Cài đ t GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7.2 C u hình GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.8 S d ng trình kh i đ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . 2.8.1 Cài đ t và c u hình LILO . . . . . . . . . . . . . . . 2.8.2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux . . . . . . 2.8.3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS . . . . . 2.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin.exe . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

iv 3 Kh 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 i đ ng Linux l n đ u Kh i đ ng HĐH Linux . . . . . . . . . Đăng nh p vào h th ng . . . . . . . . Console, terminal o và shell . . . . . So n th o dòng l nh. L ch s l nh . . Ng ng làm vi c v i Linux . . . . . . . Tr giúp khi dùng Linux . . . . . . . . 3.6.1 Các ngu n thông tin tr giúp . 3.6.2 Các trang tr giúp man . . . . . 3.6.3 Câu l nh info . . . . . . . . . . 3.6.4 Câu l nh help . . . . . . . . . . 3.6.5 Tài li u b n phân ph i và ng d 3.6.6 Câu l nh xman . . . . . . . . . . 3.6.7 Câu l nh helptool . . . . . . . 3.6.8 Sách và Internet . . . . . . . . .

M CL C 43 43 44 46 49 51 53 53 54 55 56 56 57 57 57 60 60 63 65 70 70 72 72 72 73 79 80 80 80 81 82 82 83 83 86 87 88 89 91 92 93 95

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ng . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

4 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4.1 T p tin và tên c a chúng . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2 Thư m c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.3 Công d ng c a các thư m c chính . . . . . . . . . . . 4.4 D ng t p tin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.1 Các t p tin thi t b . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.2 Các ng có tên (pipes) . . . . . . . . . . . . . . 4.4.3 Các socket . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.4 Liên k t m m . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c . . . . . . . . 4.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m 4.6.1 Câu l nh chown và chgrp . . . . . . . . . . . 4.6.2 Câu l nh mkdir . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.3 Câu l nh cat . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.4 Câu l nh cp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.5 Câu l nh mv . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.6 Câu l nh rm và rmdir . . . . . . . . . . . . . 4.6.7 Câu l nh more và less . . . . . . . . . . . . 4.6.8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin . 4.6.9 Câu l nh split . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.10 So sánh các t p tin và l nh patch . . . . . . 4.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin . . . . . . . . . . 4.7.1 Chương trình tar . . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.2 Chương trình gzip . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.3 Chương trình bzip2 . . . . . . . . . . . . . . 4.7.4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2 . . . 4.8 T o và g n các h th ng t p tin . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

6. v 101 . 5. . . . . . . .1 Thao tác . . . . . . . . . . . . 5. 5. . .5. . . . . . . . . . . . . . . . . 5. .5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. .2 L nh echo . .8. .4. . . . . . 116 . . . . . . . .2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion) .6. . . . . 5. 125 . . . . . . . . . . . .4. . . . . . . . . . 113 . . . . . 5. . . . . . .1 H v là gì? . 5. . . . 106 . . . . . . . . . . 122 . 117 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .7. . . . . . . . . 102 . . . . . . . 5. 126 . . . . . .2 S d ng | . .7. . . . . . . . . . . . . . . . . . .5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion) . . . . . 115 . . . . . . . . . . . . . . . . 104 . . .9 Bi n n i b (local) . . . . . . .6. . .7. . . . . .M CL C 5 Bash 5. .8. .3 Phép th các tham bi n và bi n s . .3 Bi n môi trư ng PATH . . . . . . . . . . . . . . . .1 Toán t if và test (ho c [ ]) . . . .1 Dòng d li u vào – ra . . . . . . . . 5. . . . . . . . .3. . . . .3. . . . . . . . .1 S d ng >. . . . . 109 . . . . . đư ng ng và b l c . . . . . .6 Toán t while và until . . . . . . . . . . . . . . . .4 Toán t select . 118 . . . . . . . . . . . 106 . . 122 . . . . . . . . . 5. . . . .7 Khai tri n bi u th c . . . . . . . . . . . . . . . . . .8 Xóa các ký t đ c bi t . . . 5. . . . . . 5. . . . . 5. . 116 . . . . . .8. . .1 Các d ng tham bi n khác nhau . . . . .8. . . . . . . . . . . .3 B l c . .9 Script c a h v và l nh source . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117 . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . . . .6 Tham bi n và các bi n s . 104 . . . . . . 5. . . . . . . . . . 125 . . . 115 . . 124 . . . . . . . . . . . . . . . . . . .6. . . . . 5. . . . 5. 5. . . . . . . . . . . . . .3 L nh cat . . .7. . . . 116 . 5. . . . . 5. . . . . .7 Các hàm s . . . 5. . 119 . . .2 Các ký t đ c bi t . . . . . . . . . . . . . .6 Phân chia t (word splitting) . .7. . . . . . 109 . . . .5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . 103 . 110 . . . . . . . . . 114 . . . . . . 105 . Môi trư ng c a h v . 5. . . . . . 5.4 Bi n môi trư ng IFS . . . . . . 126 . . . . . . . . . . 108 . . .3 Thao tác && và || . . . . . 114 . . . . 5. . . . 118 . . . .2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c . . . . . . . .8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n . . . . . . . . . . 114 . . . . . . 5. .5.8 Shell — m t ngôn ng l p trình . . 103 . . . . . 5. . . . .7. . . . 101 . . . . . . . . . . 123 . . . . . . . . .8 Tham s . . . . . . . . . . . . . . . . .8. . . . . . . . . . .7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin . . . . .2 D u nh c c a h v . . . . . .7.5 Toán t for . . . 5. . . . .6. . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . .5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân .3. . 104 . . . . . . . . . . .1 Khai tri n d u ngo c . . . . . . . .10 Câu l nh sh . . . . .8. . . . . 104 . . .2 Thao tác & . . . . . . . . . . . .4 Phép th các câu l nh . . . . . . . 5. . 113 . . . . .3 Toán t case . . . 5. . . . . . .6. 5. 5. . 118 . . 105 . . . . . . .8. . . . . 124 . . .7. . . 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . 112 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . < và >> . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . 5.4. . . . . . 5. .8. .3 Th c thi các câu l nh . . 5. . . . . .6 Câu l nh export . . . . . . . 5. . . . . .

. . . . . . . . . . . .vi 6 S d ng Midnight Commander 6. . .3. . . .1 Cài đ t chương trình Midnight Commander . . . 8 Làm vi c trong môi trư ng KDE 8. . . . .4 Kh i đ ng h th ng X Window . . .2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 7. . . . . . .11 C u hình Midnight Commander . . . . . . . . . . . . . .5. . . . . . . 6.2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander 6. . . . . . . .1. . . . . 7. 7. . . . . . . . . . . . . .2 Nh ng ch đ hi n th khác . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . .1. . . . . . . . 6.1. . . . . . . . . . . . .4. . . . . . . .5. . . . . . . . . . . . . . . .1 X. . . . . 6. . . .1. . .1 Đăng nh p vào KDE . M CL C 128 128 129 131 132 133 133 136 137 139 141 143 145 147 153 159 159 160 162 162 167 169 170 171 178 182 185 187 188 188 . . . . . . . . . . . .4. . . . . .7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên .6 Đi u khi n phiên làm vi c .4 Trung tâm đi u khi n KDE 8. . . . . . . . . 8. .2 Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME 7. . . . . . .3. . 190 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . 8. . . 190 . . . . .3 Trình đơn KMenu . . . . . . . 8. . . .1 Thu th p thông tin c n thi t . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . 201 . . . . . . . . .1 L a ch n trình qu n lý c a s . . . . . . . . . .3 Tr giúp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .12. . . . . .1. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4. . . . .1. . . . . . . . . 198 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . .1 D ng danh sách t p tin . . . . . . . .1 B t đ u làm vi c v i KDE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 191 . . . .3 Môi trư ng làm vi c Xfce . . 7 Giao di n đ ho 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 K t n i Shell . . 7. 6. . . . . . .5 Thay đ i v ngoài . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5. . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . .8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin . . . . . . 195 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .Org . . . . . . . 8. . . .2 V ngoài c a KDE . . . . . . .3. . . . . . . . . . . . . . 7. . . . .1 K t n i FTP . . . . . . . 6. 190 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .12. . . . . 7. . . . . . . . .3 Th c u hình /etc/X11/xorg. .3 Các t h p phím đi u khi n b ng . . . . . . 6. . 7. . . 8. 194 . . . .6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin . . . . 7. . . .conf . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .10 Trình đơn Câu l nh . . . . . . .3 C u hình chương trình ch X . . . . . . .4. . . . . . . . . . . . . . . . . 6. . 7. . . . . . . . . . . . . . . .5 Đi u khi n các b ng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .12 K t n i t i máy xa . . . . . . . . .4 S d ng trình qu n lý màn hình . . . . . . .2 C u trúc c a t p tin c u hình X . . . . . . . . . . 6. . . .4 S d ng chu t . . .9 Dòng l nh c a h v . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. C u hình X. . . .14 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP . . . H p tho i đ i tên t p tin . . . . . .2 7. . . . . . . C a s yêu c u . . . . . . . . . . . . . . . H th ng đ ho X Window . . . . . . . . . .15 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tìm ki m t t c các liên k t m m . . . . . a KDE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 8. . . . . . . . . . . . .12 6. . . . . . . .Danh sách hình v 3. . . . . . nh . . . . . . Thay đ i v ngoài c a Midnight Commander . . . . .17 6. . .21 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 8. . . . . . . . . . .20 6. . . . . . . . . . . . . . . . .org qua xorgcfg . . . . Chương trình xvidtune “không ch Môi trư ng làm vi c Xfce . . . .7 6. . . . . .2 6. . . . . . . . . . . . Thi t l p h th ng t p tin o . Màn hình đăng nh p KDM . . . Đang tìm ki m . . .6 8. . . . . . . . . . . . . . . . . .3 8. . . . Ch đ cây thư m c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Trình đơn chính c a KDE . . . . . Đi u khi n công vi c n n sau . . 129 130 133 136 137 138 139 142 144 145 147 150 150 151 152 153 154 156 157 158 158 159 164 172 181 181 189 191 192 193 194 195 196 197 . . . . . . . . . . . . . . .1 6. . . V ngoài c a KDE . . . . .10 6. . . . . . . . . . .1 8. . . . . . . Chương trình xvidtune . . . . . C as h il i. . . . . . . . . Ch đ thông tin . . . . . . . . . . . . Tìm ki m trong trình đơn chính c Trình Thi t l p cá nhân c a KDE .18 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .11 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander . . . . . . . . . . . .4 7. . . .1 Màn hình kh i đ ng c a GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 7. . . . . . . . . . . . . . H p tho i ch n đ nh d ng hi n th . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .22 7.13 6. . . . . . . . C u hình Midnight Commander . . . . 43 6. . . . . . . . . . . .4 6. . . . . . . . Tr giúp có ích tooltips . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .9 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng . . H p tho i s p x p . . . . Th và c u hình các phím . . . . . . .5 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . u” ch nh hình . . . . .8 6. .3 6. . Màn hình Midnight Commander . . . . . . . .7 Midnight Commander ti ng Vi t . .5 8. . . B t đ u tìm ki m . . . Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng . . . . . . . . . . . . . . . . .6 6. . . . . . . Ch đ xem nhanh . . . . . . . . .19 6. . . . . . . . . .5 6. . . . . .1 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .16 6. . H p tho i ch y chương trình . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Trình đơn c a thanh panel .15 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .9 8. . . . . . . . . DANH SÁCH HÌNH V . Ch n phông ch . . .14 8. .viii 8. . . . . . . . . . Trình đơn b i c nh c a nút . . . . . . . . . . . Thay đ i màn hình . Ch n phông ch dùng cho text. . . . . . . . .10 8. . . . . 198 198 199 199 200 200 201 201 202 . . . . . . . . . . .13 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . C u hình các thanh panel . . So n th o trình đơn chính . . . . . . . . . C nh báo khi có thay đ i chưa áp d ng . . .12 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .11 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . trình đơn. . . . . . .16 Cài đ t phông ch m i . . . .8 8.

.7 4. . . .3 5. . . . . . . . Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2 Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Nh ng tùy ch n chính c a tar . . . . . . . 20 2. . . . . . . . . . . . .2 5. . . . .1 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . Các t h p phím di chuy n dùng chung Di chuy n trong trình xem t p tin . .2 Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH . . . . . . . . .2 3. . . . . . . . . . . . . . Các câu l nh b l c . . . . . . .1 3. . . t . . . . .5 Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux Nh ng phím so n th o dòng l nh . . . . . .4 6. . . . . . . . . .1 Yêu c u đ i v i ph n c ng . Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. Thay th các tham bi n đ c bi Ký t xác đ nh d ng d u nh c Các ký t t o m u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .Danh sách b ng 1. . . . . Phím s d ng đ xem trang man . . . . . . . . . . . . . . . . . T h p phím đi u khi n l ch s l nh Các ph n chính c a tr giúp man . . . . .8 5. . . . . . . . . .4 4. .5 4. . .1 C u trúc c a sector kh i đ ng chính . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Các phím ch c năng . . . . . . . . . . . . . .3 6. . . .6 4. . . . .3 4. . . . . . . 12 2. . . . . . . . . . . . . . . . .5 4. . . .3 3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 28 3. . . Các l nh đi u khi n dòng nh p vào . . . . . . .2 6. . . . . . . . . . . . . . . . Nh ng t p tin thi t b chính . . . . . . . .4 6. . . . . . . . . . .1 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . Di chuy n khi xem tr giúp . . . . . . . . . . . . . Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp . . . . . . . . . . . . . . . . . 46 50 52 54 55 66 71 81 85 89 92 94 99 109 111 112 118 131 131 132 140 148 C u trúc thư m c c a Linux . . . . . . . . . . . .2 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 6. . .

.

Nh ng năm đ u th p k th chín c a th k XX Linux m i ch là đ a con tinh th n chưa bi t nói c a Torvalds. và còn c ng thêm nh ng gì mà t m th i b óc quan sát h n ch c a con ngư i còn chưa tìm ra.L im đ u Trong tác ph m n i ti ng th gi i c a nhà văn Nga Lev Tolstoi “Chi n tranh và hoà bình” có đưa ra m t ví d đ minh ho cho suy nghĩ c a tác gi v vai trò c a nh ng ngư i có ti ng (c th là Napoleon và Alecxandr đ nh t) và qu n chúng trong l ch s nói chung cũng như trong chi n tranh châu Âu nh ng năm đ u th k XIX. Nh ng nư c còn nghèo tìm th y Linux m t cách gi i quy t cho v n đ kinh t . b n s luôn tìm th y câu tr l i cho v n đ c a mình t s lư ng l n các di n đàn. có th đi u ch nh theo ý mu n c a mình v. thu n ti n. Đ i v i m t nhà thơ thì m c đích c a con ong là thu vào mình hương v c a nh ng bông hoa. Linux là h đi u hành phát tri n m nh. luôn mong mu n có thêm máy tính ch y dư i Linux. Trên th trư ng máy ch hi n th i ch có m t vài tên tu i đáng chú ý. N u không . d a trên s c ng tác. Nhân v t chính trong ví d minh ho này là con ong. Ngư i khác quan sát quá trình di cư c a th c v t thì cho r ng ong tham gia vào quá trình này và là m c đích c a nó. Nhà sinh h c khi quan sát th y ong th ph n cho hoa thì quy t đ nh đây chính là m c đích c a loài ong. Linux cho máy đ bàn có ph n đa d ng hơn. Tuy nhiên n u b n m i b t đ u h c Linux thì hãy tìm cho mình m t cu n sách gi i thi u ng n g n v h đi u hành này. các trang web cung c p tin t c. Đ i v i Linus Torvalds. bài báo. . như v y m c đích c a nó là duy trì nòi gi ng. . M i b n phân ph i thích h p cho m t nhóm ngư i dùng c th nào đó t ngư i dùng m i đ n ngư i dùng “cao c p” (advanced) hay nói đúng hơn là m i ngư i dùng có quy n l a ch n cho mình m t b n phân ph i thích h p và chuy n sang s d ng b n khác khi nào mong mu n. Linux là ni m đam mê và “Just for fun”. Ch trong vài năm g n đây đã có nhi u b n phân ph i Linux chi m lĩnh đư c môi trư ng máy ch cũng như máy đ bàn c a ngư i dùng. M t cu n sách tham kh o c m tay là không th thi u trong th i gian đ u tìm hi u Linux. C ng đ ng Linux không ch cung c p cho ngư i dùng máy tính m t h đi u hành thân thi n. M t s công ty đã th y đư c Linux m t ngu n l i l n và phát tri n công vi c kinh doanh c a mình t h đi u hành này. Nhi u t ch c chính ph cũng như phi chính ph nhìn th y Linux m t h đi u hành nhi u h a h n và h tr cho Linux. sách v Linux. Đ i v i c u bé v a b ong c n thì m c đích c a con ong ch c n ngư i. d s d ng mà còn luôn luôn s n sàng giúp đ ngư i dùng m i. Microsoft nhìn th y Linux kh năng c nh tranh l n và nhi u khi coi Linux là k thù c a mình. Ngư i dùng thì th y Linux m t h th ng m nh. Các nhà l p trình nhân (kernel) tìm th y Linux s quy n rũ và công vi c phát tri n c a h . T t nhiên m c đích cu i cùng c a ong không ph i là nh ng cái trên n m riêng bi t mà là t t c chúng c ng l i. . Ngư i nuôi ong có cái nhìn sâu hơn thì cho r ng ong thu th p b i ph n hoa đ nuôi ong con và t o ong chúa. Linux ngay t ban đ u đã đư c xây d ng d a trên c ng đ ng (ti ng Anh “community”). . Đ i v i ngư i nuôi ong thì m c đích ong là thu th p m t ong.v. Hãy xem xét giá và n i dung cu n sách trư c khi mua. L ch s hình thành và phát tri n Linux chúng ta s th y ngay chương đ u tiên c a cu n sách này. V i k t n i m ng Internet. nhóm tin t c. nhóm thư.

l i ki n th c cũng như đ ngh giúp đ (luôn luôn hoan nghêng) xin g i cho Phan Vĩnh Th nh theo đ a ch teppi@vnoss.org. qu n lý hình k thu t s và l y chúng ra t máy hình b ng digiKam. M i đ ngh s a đ i. Nghe nh c b ng Amarok. nh ng tài li u khác có th so n th o trong Openoffice.chat. Released under Creative Commons Public License 2. Sách này đư c phân ph i mi n phí theo b n quy n Creative Commons Public License 2. . . v i ngư i dùng không chuyên thì kh năng ch nh s a nh c a The GIMP còn trên c đ . do đó đôi khi nó s đư c c p nh t thư ng xuyên. kh năng v đ ho vector c a Inkscape còn đ cho c nh ng nhà thi t k chuyên. v. . Xin c m ơn Kostromin A. Cũng như nh ng s n ph m khác c a c ng đ ng OSS. cu n sách này đư c t o ra.V. Không ph i là tôi không mu n s d ng và ghét b h đi u hành Windows mà đơn gi n là tôi đã quen làm vi c trong môi trư ng KDE và Xfce.v. Nh ng thông tin b n đ c tìm th y trong cu n sách này có th áp d ng cho h u h t h t các b n phân ph i l n. thêm và b t trong th i gian r nh r i c a tôi. trong chương trình Kile và biên d ch mã L TEX qua nh ng chương trình có trong gói teTeX. đôi khi trong console (dòng l nh không có đ ho ). OpenSUSE.5/). thông báo l i chính t .org/licenses/by/2. Ngành chính c a tôi là Hoá h c. Như v y. s a đ i. và có khi không đư c c p nh t c năm.org) và anh Nguy n Đ ng Hoàng Tuân (tuanndh@gmail.có kh năng tìm đư c sách thích h p ho c b n thích cu n sách “T h c s d ng Linux” này thì có th in nó ra đ ti n đ c.5 (http://creativecommons. (http://linux-ve. Tôi b t đ u h c Linux khi có trong tay 3 đĩa CD RedHat 7. Mandriva. B n có th tìm b n phân ph i teTeX ho c m t b n phân ph i khác c a h th ng này trên h u h t các b đĩa cài đ t h đi u hành Linux.org.0 kho ng 4 năm trư c đây.5 (http://creativecommons. Và hơn n a m i công vi c c n đ n máy tính c a tôi có th gi i quy t nhanh g n b ng nh ng chương trình đi kèm v i Linux.ru) đã vi t ra m t cu n sách s d ng Linux hay làm tài li u tham kh o chính cho cu n sách này.5/) . Tôi không ph i là m t nhà qu n lý m ng hay l p trình chuyên nghi p và nói chung không ph i ngư i h c theo chuyên ngành công ngh thông tin. Happy Using Linux! A Công c đ t o ra cu n sách b n đang đ c là h th ng s p ch L TEX. ”.org/licenses/by/2. Như trang th hai c a sách có ghi “Dành cho ngư i dùng m i và r t m i. cu n sách “T h c s d ng Linux” đư c t o ra v i hy v ng s giúp ngư i dùng m i làm quen v i h đi u hành tuy t v i có tên Linux và hình tư ng trưng là chú chim cánh c t (penguin) xinh đ p. . bác Nguy n Đ i Quý (vnpenguin@vnoss. tuy nhiên m t s ph n đ c bi t ví d ph n nói v cài đ t chương trình t các gói rpm ch áp d ng t t cho các b n phân ph i “dòng RedHat”. so n th o tài li u. Thông thư ng ngư i dùng m i b t đ u gia nh p vào th gi i Linux b ng nh ng b n phân ph i này. do đó xin đ ng mong đ i nh ng ki n th c cao siêu trong sách này. c th là lu n A văn t t nghi p và cu n sách này. Và bây gi Linux (c th là OpenSUSE Linux) là h th ng duy nh t làm vi c trên máy tính c a tôi.com) đã giúp đ tôi trong khi so n cu n sách này. đó là Fedora.

Nhưng bây gi khi nói đ n h đi u hành UNIX thư ng có ý không nói c th m t h đi u hành c th nào mà là m t nhóm các h đi u hành dòng UNIX (UNIX-liked OS). t ch c làm vi c v i các t p tin (trong đó có ch y và đi u khi n vi c th c hi n c a các chương trình). Trong chương đ u tiên c a cu n sách “T h c s d ng Linux” này chúng ta s tr l i ng n g n cho câu h i “Linux là gì?”.1. Không có h đi u hành thì máy tính không th c hi n đư c ch c năng c a mình. V t lý. yêu c u c a Linux đ i v i ph n c ng. L ch s luôn là đi m kh i đ u khi nghiên c u m t ngành khoa h c nào đó. k c Yoga mà b t ngu n t nĐ . Ken Thompson và Brian Kernighan. Đ n th i đi m hi n nay thì các h đi u hành n i ti ng nh t cho máy tính là Microsoft Windows (C) và UNIX.Chương 1 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i “Just for fun” – Linus Torvalds.1 1. không hi u là đ làm gì. khái ni m b n phân ph i Linux. 1. và đ ng th i th c thi s giao ti p v i ngư i dùng. Windows b t ngu n t h đi u hành MS-DOS trư c đây làm vi c trên các máy tính c a hãng IBM. t c là d ch các câu l nh c a ngư i dùng và hi n th k t qu làm vi c c a nh ng l nh này. và cách có đư c nh ng b n phân ph i này. GNU và FSF. 1 . Hơn th n a b n đ c s hi u ít nhi u v OpenSource. môn chuyên ngành c a tôi – Hoá h c và t t nhiên c HĐH Linux. Trong trư ng h p đó máy tính ch là m t t p h p các thi t b đi n t không làm vi c. Đ ng th i nói đôi dòng v nh ng đi m đ c bi t c a Linux. H đi u hành UNIX do nhóm các nhà phát tri n Bell Labs vi t ra vào năm 1969 dư i s đi u khi n c a Dennis Ritchie.1 Ngư i m “không ng i ng n” đăng ký nhãn hi u thương m i b t kỳ th gì.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng Các h đi u hành d ng UNIX H đi u hành (HĐH) đó là m t b các chương trình h tr vi c đi u khi n ph n c ng c a máy tính. Không có ngo i l đ i v i Toán h c. Chính b n thân t UNIX (vi t hoa t t c các ch cái) tr thành nhãn hi u thương m i c a t ng công ty AT&T.

won’t be big and professional like gnu) for 386(486) AT clones.08) and gcc(1. Đây là b c thư mà Linus g i vào nhóm tin t c comp. H đi u hành dòng UNIX.FI (Linus Benedict Torvalds) Newsgroups: comp. I’d like any feedback on things people like/dislike in minix. It is NOT portable (uses 386 task switching etc).minix ngày 25 tháng 8 năm 1991 (đư c coi là ngày sinh nh t c a HĐH này): From: torvalds@klaava.minix Subject: What would you like to see most in minix? Summary: small poll for my new operating system Message-ID: <1991Aug25.FI> Date: 25 Aug 91 20:57:08 GMT Organization: University of Helsinki Hello everybody out there using minix I’m doing a (free) operating system (just a hobby. Đi u đ c bi t ch b n quy n c a s n ph m cho phép ngư i khác phát tri n và c i ti n và chuy n k t qu thu đư c đ n ngư i th ba (cùng v i mã ngu n ho c không) v i đi u ki n là ph i ch ra ph n nào c a mã đư c phát tri n Berkeley. as that’s all I have :-(.9541@klaava. I’ve currently ported bash(1. and it probably never will support anything other than AT-harddisks. but I won’t promise I’ll implement them :-) Linus (torvalds@kruuna.Helsinki. Và và đ u nh ng năm 90 m t sinh viên c a trư ng đ i h c Helsinki (Ph n Lan). lúc đ u đư c phát tri n đ làm vi c v i các máy tính nhi u ngư i dùng – các mainframe. and I’d like to know what features most people would want.40). This implies that I’ll get something practical within a few months. Nhưng d n d n c u hình trang thi t b c a máy tính cá nhân cũng m nh lên và hi n nay có kh năng cao hơn so v i nh ng mainframe c a nh ng năm 70 th k trư c. Trong thư này Linus cho bi t anh đang phát tri n m t h đi u hành t do cho các máy tính đ i 386 (486) và yêu c u nh ng ai quan tâm cho bi t nh ng thành ph n nào c a h th ng cho ngư i dùng c n ph i có đ u tiên.fi) PS.Helsinki. đã b t đ u phát tri n m t HĐH ki u UNIX cho các máy tính cá nhân tương thích v i IBM (IBM-compatible PC). as my OS resembles it somewhat (same physical layout of the file-system (due to practical reasons) among other things).os. Nh ng ngư i dùng trong nhóm tin t c này đã làm vi c dư i h đi u hành Minux do giáo sư Andy 2 protocol . Any suggestions are welcome. 1. and is starting to get ready.4 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i Vào cu i nh ng năm 70 c a th k trư c (th k XX) các nhà phát tri n c a trư ng đ i h c California Berkeley đã thêm vào mã ngu n c a UNIX r t nhi u s c i ti n trong đó có h tr giao th c2 TCP/IP (giao th c m ng chính hi n nay).2 M t chút v l ch s HĐH Linux v a k ni m sinh nh t l n th 15 c a mình. S n ph m này n i ti ng dư i tên BSD ("Berkeley Systems Distribution"). Linus Torvalds. and it has a multi-threaded fs.helsinki. Yes — it’s free of any minix code. This has been brewing since april.205708. trong đó có BSD.os.1. and things seem to work.

B n quy n đư c đ i sang GPL t phiên b n 0. m t cu n sách nói v đ i tư c a Linus Torvalds đ n th i đi m anh làm cho Transmeta và vi c phát tri n HĐH Linux. 0. 0.li. d n đ n vi c gi m ch t lư ng chương trình và s có m t c a r t nhi u l i không xác đ nh đư c trong nh ng chương trình này. hãy xem RELNOTES-0. Free Software Foundation) có trang ch n m t i đ a ch http://www.org) – d án t o chương trình ng dùng mi n phí. Ngay t đ u Linux đã đư c phân ph i theo đi u ki n c a b n quy n General Public License (GPL)4 thư ng dùng cho các ph n m m ng d ng Open Source và d án GNU.01) đư c công b trên Internet ngày 17 tháng 09 năm 1991. N u b n đ c quan tâm thì có th tìm đ c nh ng thư mà hai ngư i này g i cho nhau trong nhóm tin t c nói trên. các d u hi u b o v quy n tác gi .kernel.01 không đi kèm theo binary nào: nó ch là mã ngu n cho nh ng ai mu n bi t linux trông ra sao. đó b n s nh n đư c thông tin chi ti t v l ch s xu t hi n và phát tri n Linux.php. Vào năm 1984 nhà bác h c ngư i m Richard Stallman sáng l p ra T ch c ph n m m t do (FSF.”)3 Sau đó ngày 05 tháng 10 năm 1991 phiên b n 0. b o v nó b ng các b ng sáng ch . M c đích c a t ch c này là lo i tr t t c nh ng đi u c m đoán và h n ch phân ph i. B n quy n này có th tìm th y trong nh ng phiên b n đ u tiên c a nhân trên ftp. Stallman cho r ng vi c này r t có h i đ i v i phát tri n chương trình ng d ng. gi bí m t nghiêm ng t mã ngu n c a chương trình vi t trên các ngôn ng b c cao (như C++). T p tin phiên b n đ u tiên c a Linux (phiên b n 0.12 theo đ a ch trên.01.fsf.org. V b n quy n này. T i t nh t là làm ch m quá trình trao đ i ý tư ng trong ngành l p trình. Linus Torvalds vi t: “As I already mentioned. Note the lack of announcement for 0.01: I wasn’t too proud of it.12.kernel. Trong khuôn kh T ch c ph n m m t do đã b t đ u làm vi c d án GNU (http://www. làm ch m quá trình t o ng d ng m i vì m i nhà l p trình s ph i vi t l i t đ u m t ng d ng thay vì dùng đo n mã ngu n đã có trong ng d ng khác. Open Source và d án GNU c n ph i nói đ n m t cách đ c bi t.01 didn’t actually come with any binaries: it was just source code for people interested in what linux looked like.01: tôi không t hào l m v nó. Theo ti ng lóng c a Linux thì b n quy n này đôi khi đư c g i là Copyleft. Đây là phiên b n đã có th làm vi c trên máy. nghiên c u chương trình ng d ng.org/pub/linux/kernel/Historic/oldversions/RELNOTES-0.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 5 Tanenbaum vi t ra đ làm công c h c t p cho các sinh viên l p trình.gnu. GNU là R t thú v là sau khi Linus Torvalds phát tri n HĐH c a mình thì gi a anh và giáo sư Andy Tanenbaum đã n ra m t cu c tranh cãi. s a đ i.1.02 ra đ i. B i vì tính đ n th i đi m b t đ u xây d ng t ch c thì các công ty thương m i gi r t c n th n các chương trình ng d ng c a mình. Chú ý r ng không có thông báo cho b n 0.org/linuxhistory. ho c tìm đ c cu n “Linux: Just for fun”. N u b n đ c quan tâm đ n l ch s c a HĐH này thì hãy đ c trang web sau: http://www. ví d ftp://ftp. vì th ch g i thông báo đ n t t c nh ng ai mu n th hi n s quan tâm.” (“Như tôi đã nói trư c đây. Minux làm vi c trên các máy tính v i b x lý 286 và đư c Linus dùng làm mô hình cho HĐH m i. 3 . 4 Th t ra lúc đ u nhân Linux đư c phân ph i theo b n quy n mà FSF không không nh n là t do vì nghiêm c m phân ph i thương m i.org. Linus Torvalds không đăng ký b ng sáng ch cũng như không gi i h n vi c phân ph i HĐH m i này. sao chép. so I think I only sent a note to everybody who had shown interest.

Tham gia vào tranh cãi có c ngư i vi t ra nhân Linux đ u tiên – Linus Torvalds. đây c n ph i đưa ra ví d đ b n đ c hi u rõ hơn: ngu n thu nh p có th là các s n ph m đi kèm ho c d ch v cài đ t và c u hình cho nh ng máy tính m i ho c phát tri n cho nh ng đi u ki n làm vi c m i.sf. Đi u ki n này cũng phân bi t ph n m m t do v i ph n m m phân ph i mi n phí. . Vi c m mã ngu n đ ng th i nâng cao r t nhi u ch t lư ng c a chương trình ng d ng: t t c nh ng gì t t nh t.org). đây chúng ta g p l i cơ ch đào th i (hay t t hơn là ch n l c) t nhiên như trong thuy t sinh h c c a Darwin.gnu. N u như nói m t cách th t ng n g n thì b n ch t c a GPL như sau.org/copyleft/gpl.html. Chương trình ng d ng phân ph i theo GPL đư c quy n phát tri n. Cơ ch này b kìm nén trong th gi i chương trình ng d ng thương B n đ c cũng nên bi t là s p t i s có phiên b n th 3 c a GPL (GPLv3).gnu. G n như t t c các chương trình ng d ng phân ph i theo đi u ki n GPL có th coi là mi n phí đ i v i ngư i dùng (trong ph n l n các trư ng h p đ nh n đư c nó b n ch ph i tr ti n đĩa CD. Đi u ki n cu i là quan tr ng và then ch t c a b n quy n này. v. Cùng v i s ra đ i c a phiên b n th 3 này đã n y ra r t nhi u tranh cãi xung quanh tính t do c a b n quy n. do đó không còn t do).net). chuy n ho c bán cho ngư i khác không h n ch v i m t đi u ki n là k t qu thu đư c cũng ph i phân ph i theo b n quy n copyleft. s a đ i. Các nhà phát tri n xvnkb (http://xvnkb.org/ gnu/manifesto. DVD ho c k t n i Internet).html. thì b n quy n GPL “làm cho chương trình ng d ng t do và đ m b o là chương trình này s t do”5 .org/gplv. t c là nh ng gì thu c v d án GNU không ph i là m t ph n c a Unix (vào th i gian đó th m chí t UNIX đã tr thành thương hi u. n i ti ng nh t trong s chúng đó là trình so n th o Emacs và trình biên d ch GCC (GNU C Compliler) – trình biên d ch ngôn ng C t t nh t hi n nay.openoffice.tug.6 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i t vi t t t c a GNU’s Not Unix. Ý tư ng chính c a Stallman là ch không ph i bán chương trình ng d ng. Hãy vi t thư cho h đ h c h i kinh nghi m! Trong khuôn kh c a ho t đ ng Open Source nói chung và d án GNU nói riêng. B n có th đ c b n quy n này theo đ a ch http://www. Nh ng gì do d án GNU phát tri n đ là t do. Nói như các nhà sáng l p ra FSF. còn các l i s đư c nh n ra và s a nhanh chóng. mà bán chính s c lao đ ng c a nhà l p trình. d y cách s d ng.html) vào năm 1985 Stallman vi t r ng đ ng l c đ ông sáng l p ra FSF và d án GNU đó là s khó ch u trong quy n s h u c a m t s ngư i đ i v i chương trình ng d ng. B n d ch ti ng Vi t không chính th c n m t i http://vi. nhưng không có nghĩa là chúng đư c phân ph i không có b n quy n và không đư c lu t pháp b o v . Nh ng chương trình Open Source (Mã ngu n m ) đư c phân ph i theo đi u ki n c a b n quy n General Public License (GPL). Trong “Manifesto GNU” (http://www. nh ng ý tư ng và cách gi i quy t m i đư c phân ph i r ng rãi ngay l p t c. M t ph n thư ng t t n a đó là khi chương trình tr lên n i ti ng thì tác gi c a chương trình s có đi u ki n tìm m t công vi c có lương cao. .v.org) và pdfLaTeX (http://www. 5 . Đi u đó không có nghĩa là các nhà l p trình không còn nh n đư c ph n thư ng (ti n) cho công vi c c a mình. đã phát tri n m t lư ng đáng k các chương trình ng d ng. Nó b o đ m r ng k t qu lao đ ng c a các nhà phát tri n ph n m m t do s luôn luôn m và không tr thành m t ph n c a s n ph m nào đó dùng b n quy n bình thư ng (ý nói s n ph m đóng). unikey (http://unikey. là nh ng ngư i hi u rõ nh t đi u này.

D án GNU cũng đã b t đ u phát tri n nhân cho riêng mình (đư c g i là Hurd). thì HĐH s tìm nh ng trang b nh đã lâu không đư c s ng đ chuy n chúng t b nh lên đĩa c ng. Cách này hoàn toàn khác v i ch đ “nhi u ti n trình đ y nha” đư c th c hi n trong Windows 95. Linux có t t c các kh năng. đ c trưng cho các h đi u hành đ y đ tính năng dòng UNIX. Nhưng đ chuy n GNU thành m t HĐH hoàn ch nh thì ch còn thi u nhân. thì Linux s ph c h i chúng t . Khi này Linux có th cung c p t t c các tài nguyên h th ng cho ngư i dùng làm vi c qua các terminal xa khác nhau. N u có trang nào đó trong nh ng trang này l i tr thành c n thi t. 2. 3.1. Nh đó đ n th i đi m hi n nay Linux là h đi u hành hi n đ i. N i dung c a m t s ph n (trang) b nh đư c ghi lên vùng đĩa c ng xác đ nh t trư c. Xin đưa ra đây danh sách ng n g n nh ng kh năng này. Vì th s xu t hi n c a nhân Linux là r t đúng lúc. C n nói r ng Linus Torvalds ch phát tri n ph n nhân (kernel) c a h đi u hành. Linux h tr kh năng nhi u ngư i dùng làm vi c cùng lúc. và chúng ta cũng làm như v y trong cu n sách này. vì trong d án GNU đã phát tri n s lư ng l n các ti n ích khác nhau. 1. không m t ti n trình nào đư c c n tr công vi c c a ti n trình khác. khi m t ti n trình ph i như ng b x lý cho các ti n trình khác (và có th làm ch m tr r t lâu vi c th c hi n). Vi c này có làm gi m t c đ làm vi c. l n lư t chia cho m i ti n trình m t kho ng th i gian th c hi n. nên ngay t đ u đã có r t nhi u nhà l p trình tham gia vào quá trình phát tri n h th ng. Vùng đĩa c ng này đư c coi là b nh ph thêm vào.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 7 m i. Tuy nhiên bây gi xin quay l i v i l ch s c a Linux. Truy c p nhi u ngư i dùng Linux không ch là HĐH nhi u ti n trình. T H N d s ch c b nh theo trang th ng b nh Linux đư c t ch c d ng các trang v i dung lư ng 4K. u b nh đ y. nhưng cho phép ch y các chương trình c n b nh dung lư ng l n mà th c t không có trên máy tính. b n v ng và phát tri n nhanh nh t.3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux Do mã ngu n Linux phân ph i t do và mi n phí. Nhi u ti n trình th t s T t c các ti n trình là đ c l p.1. Nhân này “đ u” đúng vào mi n “đ t lành”. Đ làm đư c đi u này nhân th c hi n ch đ phân chia th i gian c a b x lý trung tâm. Stallman t t nhiên đã đúng khi đòi h i h đi u hành Linux ph i đư c g i là GNU/Linux. 4. nhưng vì lý do nào đó đã b ch m l i. 1. h tr các công ngh m i g n như ngay l p t c. Swap b nh lên đĩa Swap b nh cho phép làm vi c v i Linux khi dung lư ng b nh có h n. Nó đ ng nghĩa v i vi c ra đ i c a m t h đi u hành m i t do phân ph i cùng v i mã ngu n m . Nhưng đã thành l ngư i dùng thư ng s d ng tên g i c a nhân làm tên g i c a h đi u hành.

Có m t s thư vi n tiêu chu n đư c dùng cùng lúc cho vài ti n trình. Linux s d ng h th ng đ m linh đ ng hơn: b nh đư c d tr cho đ m đư c tăng lên khi b nh không đư c s d ng. thì Linux ch n p vào b nh m t b n sao c a mã chương trình và t t c các ti n trình gi ng nhau cùng s d ng m t mã này. Linux 100% tương ng v i tiêu chu n POSIX 1003.1. 10. nh đó nâng cao r t nhi u t c đ truy c p t i nh ng chương trình và ti n trình thư ng dùng. Thư vi n chung Thư vi n – b các quá trình (thao tác) đư c chương trình dùng đ làm vi c v i d li u. B đ m đ ng c a đĩa B đ m c a đĩa đó là m t ph n b nh c a h th ng dùng làm nơi lưu nh ng d li u thư ng dùng c a đĩa. H tr m t ph n các kh năng c a System V và BSD POSIX 1003. ho c m t ngư i dùng ch y vài ti n trình gi ng nhau.1. Cùng s d ng chương trình N u c n ch y m t lúc nhi u b n sao c a cùng m t ng d ng nào đó6 . và s gi m xu ng khi h th ng hay ti n trình c n nhi u b nh hơn. 6. 5. và như v y cho phép gi m kích thư c b nh b ng d ng chi m. khi này ch ph n mã c n thi t c a chương trình m i n m trong b nh . còn nh ng ph n mã không s d ng t i th i đi m hi n t i thì n m l i trên đĩa. đ s d ng tín hi u và b nh chung.1 (Portable Operating System Interface – giao di n c a h đi u hành lưu đ ng) đưa ra giao di n tiêu chu n cho các h th ng Unix. Trên các h th ng m i (bao g m Linux) có h tr làm vi c v i các thư vi n đ ng (dynamic) và tĩnh (static) đư c chia ra. 8. 7. Ngư i dùng MS-DOS s nh đ n chương trình SmartDrive. System V IPC Linux s d ng công ngh IPC (InterProcess Communication) đ trao đ i thông tin gi a các ti n trình. N p môđun th c hi n “theo yêu c u” Nhân Linux h tr vi c cung c p các trang b nh theo yêu c u.8 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i đĩa c ng (vào b nh ). M t s h th ng Unix cũ và m t s h th ng hi n đ i (bao g m c Microsoft Windows) chuy n lên đĩa t t c n i dung c a b nh thu c v nh ng ng d ng không làm vi c t i th i đi m hi n th i (t c là T T C các trang b nh thu c v ng d ng s đư c lưu lên đĩa khi không đ b nh ) và như v y kém hi u qu hơn. 9. 100% tương ng v i tiêu chu n POSIX 1003. Thêm vào đó Linux còn h tr các kh năng c a System V và BSD đ tăng tính tương thích.1. đó là m t b các th t c ngôn ng C. Microsoft Windows NT cũng h tr POSIX 1003. và th c hi n cùng lúc nh ng chương trình này d n đ n hao h t b nh không đáng có. Ngày nay giao di n này đư c t t c các h đi u hành m i h tr . Trên các h th ng cũ nh ng thư vi n đó n m trong m i t p tin chương trình. ho c nhi u ngư i dùng ch y cùng m t chương trình 6 . chương trình này d tr m t ph n b nh có kích thư c xác đ nh đ làm b đ m cho đĩa.

. truy c p dial-up qua các giao th c SLIP và PPP. sharing) các t p tin và in t xa trong các m ng Macintosh. PowerPC và nh ng b x lý khác8 . rlogin. H tr t t c các d ch v Unix. Trong Internet còn có nh ng thông báo nói r ng trên các b x lý Athlon và Duron c a AMD Linux còn làm vi c t t hơn so v i trên Intel. bochs. . Đ ng th i có h tr dùng Linux là máy ch ho c máy khách cho m ng khác. bao g m c các b x lý 64bit. bây gi nó có th làm vi c trên t t c các b vi x lý Intel b t đ u t 386 và k t thúc là các h th ng nhi u b x lý Pentium IV. như AMD.1. . Đ ch y nh ng chương trình như v y dư i Linux đã phát tri n các trình gi l p (emulator) cho DOS. Nhân đó là cho phép s d ng nhi u h đi u hành trên m t máy B n phân ph i Linux h tr nhi u b x lý nh t c n ph i k đ n Debian (http://www. 1. Ngư i ta đã vi t ra hàng lo t các chương trình ng d ng.org) 8 7 . 14. Windows. DEC Alpha. bao g m các h th ng t p tin DOS và OS/2. vmware. c u trúc (h th ng) t p tin. pearpc. trình d ch l nh ngư i dùng và các ti n ích. HFS. còn có m t lo t các chương trình t o máy o7 mã ngu n m cũng như s n ph m thương m i: qemu. ssh). .v. Ngoài ra còn có phiên b n Linux cho các b x lý khác bao g m ARM. Windows 3. . làm vi c trong các m ng TCP/IP.2 B n phân ph i Linux Trong b t kỳ h đi u hành nào cũng có th chia ra 4 ph n chính: nhân. debian. Ngoài ra.. trong đó có chia s (dùng chung. 12. H tr các đ nh d ng h th ng t p tin khác nhau Linux h tr m t s lư ng l n các đ nh d ng h th ng t p tin. và c các h th ng t p tin m i. Windows 95 và Wine. Kh năng h tr m ng Linux có th g n vào b t kỳ m ng n i b nào. Trong khi đó h th ng t p tin chính c a Linux. đư c g i là Second Extended File System (ext2fs) và Third Extended File System (ext3fs) cho phép s d ng không gian đĩa m t cách có hi u qu . như reiserfs.1. HĐH Linux còn có kh năng ch y chương trình dành cho b x lý Intel c a các h th ng Unix khác. Làm vi c trên các ph n c ng khác nhau M c dù đ u tiên HĐH Linux đư c phát tri n cho máy tính cá nhân (PC) trên n n t ng Intel 386/486.2 B n phân ph i Linux 9 11. n u h th ng đáp ng tiêu chu n iBCS2 (intel Binary Compatibility).v. cho các HĐH đã phát tri n trư c Linux. . bao g m Networked File System (NFS). trong đó có c nh ng chương trình có ích và không đ n n i t i. FreeBSD và OS/2. k t n i t xa (telnet. SUN Sparc. Kh năng ch y chương trình c a HĐH khác Trong l ch s Linux không ph i là h đi u hành đ u tiên. MIPS. Đ ng th i Linux còn làm vi c trên r t nhi u b x lý tương thích v i Intel c a các nhà s n xu t khác. 13.. NetWare và Windows. bao g m DOS. . Xin đư c nói luôn là trong cu n sách này chúng ta ch xem xét trư ng h p Linux cho các máy tính tương thích v i IBM. M68000 (Atari và Amiga).

R t có th xu t hi n trong b n đ c ý nghĩ r ng b t kỳ ai cũng có kh năng cho ra b n phân ph i Linux. M t trong nh ng k t qu c a vi c phân ph i t do chương trình ng d ng cho Linux đó là có nhi u công ty cũng như nhóm các nhà phát tri n đ c l p đã phát hành ra các b n Linux khác nhau đư c g i là “b n phân ph i Linux”. . nhưng có ch c năng chính là th c hi n các công vi c d ch v (service). vì th n u mu n có th tìm th y t t c nh ng gì có trên th gi i (h u h t nh ng trang này dùng ti ng Anh và các b n phân ph i Vi t Nam ít đư c nói đ n). h v shell và các ti n ích. nòng c t c a HĐH. t c là nhân. đ ng th i còn có thêm các chương trình cho công vi c hàng ngày c a ngư i dùng. nó đi u khi n các thi t b ph n c ng và đi u khi n vi c th c hi n chương trình. B n phân ph i – đó là m t b các chương trình ng d ng bao g m t t c b n ph n chính c a HĐH. Nhưng hi n nay có th chia ít nh t 3 nhóm b n phân ph i. Và cu i cùng các ti n ích – đó đơn gi n là các chương trình riêng l . M c dù h u h t các tác gi cho r ng s khác nhau gi a các b n phân ph i là không cơ b n. Như đã nói trên.10 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i thành ph n chính. Thông thư ng t t c nh ng chương trình n m trong b n phân ph i Linux đ u dùng b n quy n GPL. linuxhq. trên trang đó cũng như nhi u trang web khác còn có liên k t đ n nh ng danh sách b n phân ph i khác. nói chung không khác so v i nh ng chương trình bình thư ng khác mà ngư i dùng có th ch y. Và như chúng ta s th y sau đó không ph i là bài toán đơn gi n. n u chính xác thì t “Linux” ch có nghĩa là nhân.com (còn có m t s b n phân ph i khác ti ng Anh). Vì th khi nói v h đi u hành nói chính xác hơn s là “h đi u hành d a trên nhân Linux”. h th ng t p tin. c n tìm cách gi i quy t s ph thu c và mâu thu n gi a các gói (và gi a các phiên b n c a gói) chương trình. C u trúc t p tin (h th ng t p tin) – là h th ng lưu t p tin trên các thi t b lưu. Tuy v y. Ngoài ra. hay nói đúng hơn là b t kỳ ngư i nào không lư i sưu t p các chương trình t do. Và suy nghĩ đó có ph n nào đúng. Ngoài ra. Slackware và Debian. Trình d ch l nh hay h v (shell) – là chương trình t ch c giao ti p gi a máy tính và ngư i dùng. M t vài tác gi đã th phân lo i các b n phân ph i d a trên nh ng tiêu chí khác nhau: • c u trúc h th ng t p tin • chương trình cài đ t • phương ti n dùng đ cài đ t các gói chương trình • thành ph n c a các ti n ích và chương trình ng d ng có trong b n phân ph i. Tuy nhiên các nhà phát tri n c a m t b n phân ph i Linux c n t o ra ít nh t m t chương trình cài đ t đ đưa HĐH lên máy tính tr ng không chưa có HĐH nào. trên th gi i đang có hàng trăm (hàng nghìn?) b n phân ph i Linux và m i ngày l i xu t hi n các b n m i. Nhân c a HĐH Linux hi n th i đang đư c phát tri n dư i s lãnh đ o c a Linus Torvalds và phân ph i m t cách t do (v i b n quy n GPL) gi ng như m t s lư ng kh ng l các chương trình ng d ng và ti n ích khác. mà đ i di n c a m i nhóm là Red Hat. Có th tìm th y danh sách tương đ i đ y đ cùng v i đ c đi m ng n g n c a m i b n phân ph i trên http://www.

1. . t đi n ti ng Vi t. Vì Linus Torvalds ti p t c đi u hành vi c phát tri n nhân.16. Ví d . t c là Linux phiên b n 2. ch không phân nhánh và nhân lên gi ng như trư ng h p b n phân ph i.org) đã cho ra đ i m t b n phân ph i m i hư ng v ngư i dùng Vi t Nam – FCxVnOSS. Và t t nh t n u nhóm các nhà phát tri n này nh n đư c ngu n l i t s n ph m Linux c a mình.. m t Vi t ki u M duy trì. Đ i v i ngư i dùng Linux Vi t Nam hi n th i có hai l a ch n: th nh t. Đ k t thúc câu chuy n v l a ch n b n phân ph i Linux c n nói thêm là g n đây bác Nguy n Đ i Quý (http://vnoss. Phiên b n nhân Linux thư ng đư c ký hi u b ng ba s 9 .6. Ubuntu và Mandriva. . s d ng các s n ph m Linux l n có h tr ti ng Vi t.org).opensuse.6. phân cách nhau b i d u ch m. h tr nhi u ph n c ng khác nhau • có th cài đ t thêm các ph n m m khác m t cách d dàng ph n l n chương trình đã đư c biên d ch s n cho m i yêu c u c a ngư i dùng • nh ng b n phân ph i này đư c m t nhóm các nhà phát tri n duy trì. L a ch n th hai đó là s d ng các b n phân ph i h tr ti ng Vi t t t như Debian. Phiên b n nhân v i s th hai Đi u này ch đúng v i các phiên b n nhân trư c 2.6.13. L a ch n th hai này đư c ưu tiên vì: • chúng có h tr ti ng Vi t và càng ngày càng hoàn thi n • chúng có trình cài đ t t t.16. 9 . Lý do chính là chưa đ t đư c tiêu chu n th hai nêu trên. c p nh t thư ng xuyên thông thư ng là theo m t l ch đ nh s n. Th m chí ch trong kho ng th i gian không lâu mà tôi s d ng Linux (kho ng 5 năm) đã có nhi u b n phân ph i Vi t Nam cũng như nư c ngoài đã chào t m bi t th gi i Linux vì nhóm h tr c a chúng không thu đư c nhi u l i nhu n và sau đó m t th i gian ng ng h tr tác ph m c a mình. Chúng ta s nói đ n hai s l a ch n này m t cách k càng hơn.2 B n phân ph i Linux 11 V y thì c n l a ch n b n phân ph i theo tiêu chu n nào? Theo ý ki n c a tác gi thì đ i v i ngư i dùng Vi t Nam có hai tiêu chu n: th nh t ph i có giao di n ngư i dùng ti ng Vi t và th hai ph i có m t nhóm các nhà phát tri n h tr b n phân ph i này. Khi nói đ n phiên b n c a Linux thư ng có ý là phiên b n nhân (vì m t h đi u hành là Linux ch khi nó s d ng nhân Linux). Không s trư ng h p “đem con b ch ”. Hi n th i có m t b n phân ph i như v y: vnlinux-CD (cùng v i m t vài bi n th ) do anh Larry Nguy n. C n nói vài l i v đánh s phiên b n. th hai. theo ý ki n c a tôi không đư c ưu tiên đây. nên phiên b n c a nhân tăng lên theo th t . s d ng các s n ph m Linux ti ng Vi t do m t s ngư i t nguy n duy trì. Ngoài ra còn đ m b o là b n s nh n đư c phiên b n m i c a nó trong tương lai.6 tr đi Linus và các nhà phát tri n khác th nghi m dùng b n s . L a ch n th nh t. openSuSE cũng đang d n d n h tr ti ng Vi t (http://vi. T 2. B n phân ph i này d a trên n n t ng c a FC c ng thêm giao di n ti ng Vi t và m t s ng d ng “mang tính Vi t Nam” như chương trình gõ ti ng Vi t.1 đư c d a trên nhân phiên b n 2. C n phân bi t s phiên b n c a b n phân ph i và s phiên b n c a nhân. b n phân ph i openSuSE Linux 10. t c là làm vi c như m t công ty thương m i.13.

emacs. nên đ cài đ t HĐH này c n ít nh t là m t máy tính có b x lý 386. nhưng c n bi t cách đánh s phiên b n n u khi nào đó b n mu n c p nh t nhân Linux c a mình. 2. . còn phiên b n đ c bi t có th ch y t m t ho c hai đĩa m m không c n đĩa c ng thì tôi đã g p. nhưng không b n v ng.1 dư i đây s đưa ra m t vài con s ch v i m c đích giúp b n đ c làm quen. Nhưng trong cu n sách này chúng ta s không xem xét nh ng trư ng h p đ c bi t như v y. Vì HĐH Linux s d ng ch đ b o v c a b vi x lý. 128 1000 Ch y các ng d ng c n nhi u b nh (như GIMP. Phiên b n v i s th hai ch n (ví d 2. Dùng đư c giao di n đ ho X Window cùng v i m t 32 400 s trình qu n lý c a s nh nh như icewm.5. trên đó không th ch y n i Windows.v.16. nhưng đi u này không . 1.12 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i l (ví d . OpenOffice. làm vi c th m chí trên b x lý 8086 v i 512Kbyte b nh . . nh ng con s này là không chính xác nhưng không khác bi t nhi u gi a các b n Linux khác nhau. fluxbox. Yêu c u đ i v i ph n c ng c a h th ng mu n cài đ t Linux còn đư c xác đ nh b i l a ch n ph n m m c a ngư i dùng (và t c là s ph thu c vào phiên b n c a các ph n m m và ít nhi u vào b n phân ph i). N u cài đ t m t b n phân ph i đ y đ thì đương nhiên l a ch n nhân đã đư c các nhà phát tri n làm giùm b n đ c. vì đó là phiên b n th nghi m (ch dành cho phát tri n)..org). Như v y Linux có m t ưu đi m l n đó là kh năng làm vi c th m chí trên nh ng máy r t cũ.3 Yêu c u đ i v i máy tính Tôi đã đ c đâu đó nói r ng có nh ng phiên b n Linux đ c bi t. có đ m t s ng d ng ngư i dùng như vim. MB B nh Đĩa c ng Yêu c u nh nh t: ch làm vi c trong giao di n văn 8 200 b n v i dòng l nh c a shell. Chúng đư c dành cho nh ng ngư i tình nguy n có mong mu n th nghi m đ tìm ra các l i. Dùng môi trư ng làm vi c đ ho KDE. DX v. nhưng đ i v i ngư i dùng m i thì nên ch n phiên b n nhân v i s th hai trong phiên b n là ch n. . B ng 1. B ng 1.0) thư ng không đư c s d ng đ t o các b n phân ph i. thì có th s d ng nó đ h c Linux và r t có th s ng c nhiên v kh năng c a HĐH này. windowmaker. T t nhiên phiên b n như v y có th làm vi c. .6. 256 1500 các ng d ng n m trong KOffice.13) đư c coi là làm vi c n đ nh.1: Yêu c u đ i v i ph n c ng Mong mu n c a ngư i dùng Yêu c u. Xin đ ng lo l ng. T t nhiên là b n có th cài đ t b t kỳ phiên b n nào. nh ng máy tính s n xu t g n đây đáp ng đư c toàn b nh ng yêu c u đã đưa ra và s đưa ra dư i đây. Vì th n u b n có m t cái máy tính cũ. mà trư c đây ch có th dùng MS DOS (t t nhiên là trong trư ng h p này chúng ta ch thu đư c ch đ dòng l nh. Theo các ngu n thông tin khác nhau thì t t c các bi n th đ u dùng t t: SX.

DVD là t t nh t. Trong s ba phương án k trên thì đ i v i ngư i dùng Linux Vi t Nam phương án mua CD. Konqueror. 10 máy giúp chuy n hư ng các gói m ng . C n nói thêm là nh ng đĩa ghi v a hè thư ng có l i và có th gây m t d li u ho c làm h ng ph n c ng. Novell Desktop. C n nói riêng v h th ng phát đĩa v i b n phân ph i Ubuntu m t cách mi n phí.1 v i môi trư ng làm vi c KDE.1. càng nhi u b nh . Đ k t thúc xin đưa ra đây trư ng h p c u hình máy c a tôi: b x lý 686. Đ a ch c th xin không đưa ra đây vì qu ng cáo trong th gi i hi n đ i đã không còn là mi n phí. Và vi c gi u đ a ch không làm nh hư ng đ n nh ng ai có mong mu n mua Linux đ nghiên c u.. c ng càng r ng thì càng t t. t t nhiên có kèm theo đ a ch bưu đi n.org. thì có toàn quy n sao chép toàn b b n phân ph i Linux ho c m t ph n b t kỳ c a nó ch ngư i quen.4 L y Linux đâu? 13 ngăn c n vi c dùng các máy tính cũ làm vi c có l i ví d làm router10 ). Ch c n vào đ a ch http://shipit. .4 L y Linux đâu? Và trong ph n cu i c a chương th nh t chúng ta s tr l i ng n g n cho câu h i “L y Linux đâu?”. Tôi hi n s d ng openSuSE Linux 10. N u máy tính c a b n có th làm vi c v i các h đi u hành Windows 2000 và Windows XP thì vi c ch y Linux trên nó s không có gì khó khăn. Linux cùng v i m t s lư ng kh ng l các chương trình ng d ng đư c phân ph i g n như mi n phí. Có th làm vi c đ ng th i nhi u ng d ng yêu c u: OpenOffice. Không có gì là th a thãi. b nh 256Mb (+256Mb swap). . GIMP. Khi đó còn có kh năng l a ch n và có b o đ m là s đ i đư c đĩa x u. StarDict (chương trình t đi n). KBabel. sau m t th i gian kho ng 1 tháng – 1 tháng rư i b n s nh n đư c chúng. ho c t i xu ng t Internet ho c mua đĩa CD (DVD) Linux ch nh ng ngư i bán hàng đâu đó trên hè ph mà không s b truy c u vì vi ph m b n quy n (các chương trình có b n quy n thương m i thư ng dùng t “s đ ng ý” gi a ngư i dùng và nhà phân ph i) c a các nhà (công ty) phát tri n. Theo tôi nghĩ đây là cách t t nh t n u b n không có đi u ki n đ mua đĩa. ). Như đã nói trên.ubuntu.com đăng ký s lư ng đĩa b n c n. T t nhiên là chênh l nh giá thành đĩa ph i không quá cao. Đ b t đ u h c Linux thì ch c n có m t máy tính v i b x lý 486. T t hơn h t là nên mua đĩa c a m t công ty máy tính ho c qua m t c a hàng trên m ng. T t nhiên đ i v i dung lư ng b nh cũng như c u hình máy nói chung thì máy càng m nh. 1. Kile (dùng đ vi t nh ng dòng này). giá thành bán Linux bao nhiêu đó là quy n c a ngư i bán (ngoài ra giá thành cao còn có các b n phân ph i chuyên nghi p như Xandros. Hi n gi trên m ng Vi t Nam đã xu t hi n m t vài c a hàng bán đĩa Linux. Có nghĩa là ngư i dùng không có ý đ nh thay đ i chương trình ho c mua bán nh ng chương trình này. 10GB c ng dành cho cài đ t Linux. ph n còn l i dành cho d li u. 16MB b nh và c ng kho ng 300MB.

. Ngoài ra. Hãy ch đ i và hy v ng trong tương lai không xa s có b n d ch Ti ng Vi t c a nh ng cu n sách này.Chương 2 Cài đ t h đi u hành Linux “Software is like sex.) đ u đã có cu n hư ng d n cài đ t r t chi ti t. trên Internet b n có th tìm th y r t nhi u cu n sách nó v v n đ này. tác gi s đi c th và chi ti t vào nh ng gì đ c bi t khi cài đ t Linux trên máy tính đã có m t trong các h đi u hành (HĐH) Windows cũng như vi c kh i đ ng nhi u h đi u hành. tác gi s không đưa ra các bư c c th c a vi c cài đ t. Và t t c các b n phân ph i l n (Debian. Thông thư ng trên các đĩa c a b n phân ph i Linux đã có hư ng d n ng n g n cách cài đ t Linux. Thay vào đó là nh ng gì b n c n bi t và chu n b trư c khi cài đ t. 2. Windows 2000 và Windows XP. đ ng th i. thì h không mu n m t đi môi trư ng làm vi c quen thu c c a mình. R t may là không nh t thi t ph i đánh m t t t c nh ng th đó. phía dư i s nói cách cài đ t HĐH Linux trên máy tính đã cài đ t m t trong các h đi u hành c a hãng Microsoft. Như th . ph n l n ngư i dùng Vi t Nam trư c khi b t đ u h c Linux đã làm quen và r t có th đã có kinh nghi m s d ng các HĐH dòng Windows như Windows 98.. B i vì trên m t máy tính có th cùng “chung s ng hòa bình” hai HĐH và th m chí nhi u hơn n a (n u có đ ch trên đĩa!).1 • T Chu n b cài đ t đĩa CD-ROM đĩa c ng Có th cài đ t Linux b ng m t trong các cách sau: • T b n sao chép Linux trên • T máy ch t p tin c a m ng n i b qua NFS. m t cách t nhiên. n u ngư i dùng đã làm vi c v i HĐH Windows và quy t đ nh th nghi m v i Linux. Slackware. • T máy tính xa (ví d t Internet) qua giao th c FTP. Chính vì v y trong cu n sách này. Fedora. cùng v i nh ng gì đã t o ra và đã c u hình dư i dư i Windows. • T máy tính khác trong m ng n i b qua SMB. cho m i tình hu ng s d ng. Chính vì th . . V nđ ch . mà xin b n đ c hãy tìm các cu n hư ng d n tương ng. Mandrake.. Và trên th c t thì t m th i Linux khó có th là HĐH đ u tiên mà ngư i dùng làm quen. it’s good when it’s free” — Linus Torvalds.

– s nút. . – hdd (Slave trên controller s 2 hay Secondary Slave). N u như máy tính c a b n t m th i v n còn làm vi c dư i HĐH Windows 95/98/2000/XP. 15 Theo ý ki n cá nhân c a tác gi thì thu n ti n và có tính th c t nh t là cài đ t Linux t CD-ROM. • Dung lư ng c a b nh (tính b ng Kilobyte • CD-ROM: – Giao di n (IDE. N u như b n không th y thông tin nào đó. Xin đ ng lư i bi ng và hãy c g ng ghi càng nhi u d li u v m t thi t b càng t t (t t c nh ng thông tin có th tìm th y). thì c n ki m tra xem BIOS có h tr vi c truy c p ch đ LBA hay không): – hda (Master trên controller s 1 hay Primary Master). – hdc (Master trên controller s 2 hay Secondary Master). xin đư c đưa ra đây danh sách nh ng thông tin c n thu th p. SCSI. – đ i v i các đĩa CD-ROM không ph i IDE. hay bus mouse).2. hơn n a vi c mua các đĩa CD bây gi không gây khó khăn gì. .1 Chu n b cài đ t • T m t máy ch WWW qua giao th c HTTP. • Controller đĩa c ng: lo i (IDE hay SCSI) và dung lư ng c a đĩa (n u như b n đ c dùng đĩa IDE. – nhà s n xu t và s m u mã c a adapter SCSI (n u có). – giao th c (Microsoft. nh ng d li u này s c n đ n khi cài đ t và c u hình. đây b n có th tìm th y g n h t t t c thông tin c n thi t. – đ i v i chu t c m vào c ng n i ti p thì c n s th t c a c ng đó. • C c màn hình . ). – s hi u phiên b n. PS/2. thì c n tìm ki m theo các cách khác. Trư c khi b t đ u cài đ t. – hdb (Slave trên controller s 1 hay Primary Slave). Logitech. hãy thu th p (hãy vi t lên m t t gi y) t t c nh ng thông tin c u hình c n thi t c a máy tính. • Chu t: – lo i chu t (serial. thì b n s tìm th y r t nhi u thông tin n u nh n chu t ph i vào bi u tư ng My Computer. • BIOS: – nhà s n xu t. ch n l nh Properties.nhà s n xu t và s m u mã. MouseMan. k c vi c m v máy và đ c nh ng dòng ch trên thi t b . Đ giúp b n đ c. hay giao di n khác). v. khi mà vi c tìm ki m chúng s khó khăn hơn. cũng như SCSI .v.

– đ a ch IP c a các máy ch tên mi n (DNS server). Vì r t có th b n đ c s ph i phân vùng l i đĩa. thay đ i b n ghi kh i đ ng (Boot Record) và làm vi c v i các t p tin kh i đ ng cũng như các t p tin c u hình. c n t o m t đĩa m m kh i đ ng hay m t đĩa m m giúp ph c h i h th ng (n u b n đ c còn chưa t o). • Màn hình – nhà s n xu t – s m u mã. và k t qu là máy tính không th kh i đ ng đư c. Và th ba. – tên mi n c a công ty b n đ c. – m t n m ng con (subnet mask). CD) cài đ t cho h th ng cũ. r t nên th c hi n vài thao tác “phòng xa” (“phòng cháy hơn ch a cháy”). Windows không hi n th nh ng giá tr này. c n ghi l i nh ng d li u có giá tr (backup).16 – nhà s n xu t. – đ a ch IP c a máy ch WINS(Windows Internet Name Service). và chúng r t quan tr ng trong khi c u hình giao di n đ h a). – s m u mã (hay chipset s d ng) – dung lư ng b nh . Cài đ t h đi u hành Linux – các giá tr gi i h n (min. chu n b các t p tin (đĩa m m. và trong trư ng h p x u có th máy tính c a b n đ c s không kh i đ ng n a. Bây gi thì tác gi đã . Nhưng rơi vào tình hu ng như v y h t s c d dàng nh t là v i ngư i dùng l n đ u tiên cài đ t Linux. Th hai. Xin chia s m t kinh nghi m bu n: khi l n đ u tiên tác gi cài Linux trên máy tính đã có Windows NT. – tên c a máy tính trong m ng. • N u như b n đ c mu n k t n i m ng (mà UNIX nói chung là HĐH dành cho m ng). Các thao tác này không ph i lúc nào cũng đem l i đem l i m t k t qu theo ý mu n. max) c a t n s làm m i theo chi u d c và theo chi u ngang (nh ng giá tr này b n đ c ch có th tìm th y trong tài li u đi kèm v i màn hình. – đ a ch IP c a gateway. – đ a ch IP c a mình. thì hãy ghi l i nh ng d li u sau: – nhà s n xu t và s m u mã c c m ng. đ u tiên. Chính vì v y. M t l i khuyên quan tr ng khác: n u có gì đó x y ra không theo ý mu n thì không nên hoang mang. • Lo i và nhà s n xu t c c âm thanh và game controller (n u như có) 2. Có bi t cách thoát ra kh i tình hu ng này và ph c h i d li u c n thi t không đó còn là m t câu h i. Không hi u h t v n đ tác gi nghĩ là không còn cách gì khác ngoài đ nh d ng l i đĩa và cài đ t l i t đ u.2 Phòng xa và nh ng l i khuyên Trư c khi cài đ t HĐH Linux sau Windows.

3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng 17 hi u là có th ph c h i l i n u như không quy t đ nh quá v i vàng. M i rãnh l i chia thành các sector. N u như có gì đó không làm vi c. thì có th b qua chúng và chuy n th ng đ n v n đ ch n chương trình kh i đ ng. còn t p h p các rãnh n m ch ng lên nhau g i là cylinder. Samba). Tuy nhiên. thì trong quá trình cài đ t c n ch rõ các d ch v đư c m . di chuy n t tâm đĩa ra rìa ngoài c a đĩa. Đ m truy c p này. khi trong hư ng d n s d ng LILO có đưa ra nh ng l i khuyên sau cho ngư i dùng khi rơi vào trư ng h p khó khăn như v y: • Không ho ng h t. khi h th ng làm nh ng gì b n đ c không mong đ i. đĩa c ng g m vài đĩa có ph l p t tính. Xin thêm m t l i khuyên ph bi n sau: * Hãy xem các t p tin log. Như đã nói trên. Đ c bi t trong các trư ng h p. Nguyên nhân là trong phương án theo m c đ nh thì tư ng l a đư c cài đ t. hãy th m i cách đ tìm ra nguyên nhân. Đ c/Ghi d li u đư c th c hi n b i các đ u đ c n m gi a các đĩa này. ftp. N u ai đó không đ kiên nh n đ đ c ph n lý thuy t này. và tư ng l a đóng h t các truy c p t m ng. 2. Vì cu i cùng ngư i dùng không khó khăn gì khi gõ câu l nh startx.2. và hãy suy nghĩ k khi ch n câu tr l i. Nhưng trư c khi chuy n sang các bư c c th đ chu n b đĩa. Sau khi làm xong các công vi c phòng xa. Vòng tròn đ u đ c v ra trên các đĩa khi quay quanh chúng g i là rãnh (track).3. tác gi khuyên không nên đ ng ý v i vi c t đ ng kh i đ ng vào giao di n đ h a.1. và t đ ng nh n lên nút Next. Nhưng chúng ta quá v i vàng! Th hai. tác gi cũng mu n đưa ra vài l i khuyên đ giúp ngư i dùng đưa ra quy t đ nh trong khi cài đ t. ki m tra l i nhi u l n thao tác c a mình. c n quy t đ nh s t ch c kh i đ ng nhi u HĐH như th nào. t c là các t p tin ghi l i s ki n c a h th ng (c n tìm chúng trong thư m c /var/log). K t qu là tác gi không th truy c p đư c đ n máy này qua các giao th c m ng (telnet. Vì v y có th nói r ng Werner Almesberger đúng.3 2. xin đư c nói qua m t chút v c u trúc c a đĩa và quá trình kh i đ ng HĐH. n m trên cùng m t tr c và quay v i v n t c l n. chu n b các đĩa (phân vùng) đ cài đ t. m c dù đã c u hình giao di n m ng cho máy. Đ minh ch ng cho l i khuyên này xin đư c k l i trư ng h p khi tác gi cài Red Hat 7. Ch sau khi đó m i th c hi n các bư c s a l i. còn vi c c u hình giao di n đ h a (n u có gì đó làm vi c không đúng) v i ngư i dùng m i r t khó thành công. t c là c n chia đĩa thành s phân vùng c n thi t. NFS. đ ng v i vàng và hãy chú ý đ c nh ng thông báo s hi n th trên màn hình. quá trình cài đ t HĐH Linux nói riêng không ph i là đ tài c a cu n sách. • Hãy đ c tài li u. Th nh t. Ngư i dùng c n tìm các cu n hư ng d n tương ng.1 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa” Như b n đ c bi t. vì cho r ng phương án theo m c đ nh là đ . và có .

Chương trình cfdisk. Ba s này g i là c u trúc “hình h c c a đĩa”. Ch khác bi t v i fdisk giao di n thu n ti n: ch d n s d ng l nh và h th ng trình đơn (th c đơn). /* int length. B ng phân vùng ch a 4 b n ghi 16 byte cho 4 phân vùng chính. gi ng như fdisk ch dành đ làm vi c v i b ng phân vùng đĩa: nó không quan tâm chú ý đ n thông tin có trên đĩa.1 Gbyte (nhưng đây là do h n ch c a h th ng t p tin FAT16). M t trư ng h p nói riêng đó là trong các phân vùng khác nhau có th cài đ t các h đi u hành khác nhau. 2. s th t đ u đ c (hay rãnh) và s th t sector trên rãnh. Khi đó đã nghĩ ra vi c chia đĩa thành các phân vùng.4 Gbyte. 24 bit lo i phân vùng (ví d . /* int start. t c là ch cho controller bi t c n ghi thông tin này vào sector nào.LINUX_NATIVE) */ CHS sector cu i cùng.3. tính t 0) */ s sector có trong phân vùng (32 bit) */ B ng phân vùng đĩa thư ng đư c t o b i chương trình fdisk. Sector đư c đánh đ a ch theo s th t cylinder.18 Cài đ t h đi u hành Linux th ghi vào m i sector 512 byte thông tin. M i phân vùng đư c dùng như m t đĩa v t lý riêng r . R t có th nguyên nhân c a vi c phân vùng là nguyên nhân l ch s : các phiên b n MS-DOS đ u tiên không th s d ng đư c các đĩa l n.2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa Trong các h th ng Intel đĩa thư ng đư c chia thành các phân vùng. Linux thì ch s d ng trư ng start và length c a b ng phân vùng đĩa và h tr các phân vùng ch a đ n 232 sector. /* char type. 0: không kích ho t */ CHS sector đ u tiên. 0x80: phân vùng kích ho t. DOS s d ng trư ng begin và end c a b ng phân vùng và Interrupt 13 c a BIOS (Int 13h) đ truy c p t i đĩa. còn có hai chương trình đ làm vi c v i phân vùng đĩa: cfdisk và sfdisk. t c là dung lư ng có th đ t 2 Tbyte . Chương trình sfdisk có vài kh năng cao hơn. 24 bit */ s c a sector đ u tiên (32-bit. mà dung lư ng đĩa l i phát tri n nhanh hơn kh năng c a DOS. t là đ c và ghi thông tin theo các kh i. M i b n ghi có c u trúc như sau: struct partition { char active. c n đ t đ u đĩa đúng v trí. trong sector s 0 c a đĩa (sector s 0 c a rãnh đ u tiên trong cylinder s 0) ghi nh b ng chia đĩa thành các phân vùng (partition table). Vì th đ c đi m c a m t đĩa thư ng là t p h p ba sô: s cylinder/s rãnh trong cylinder/s sector trên rãnh hay còn vi t t t là C/H/S (ba ch cái đ u tiên c a các thu t ng Ti ng Anh tương ng: Cyliner/Head/Sector). /* char end[3]. và kích thư c nh nh t c a kh i b ng m t sector (512 byte). cho phép thao tác trên các phân vùng đã có c a đĩa. /* }. 83 -. Trên HĐH Linux ngoài chương trình fdisk “truy n th ng” (tuy v y r t khác so v i chương trình fdisk trong MS-DOS và Windows). ngay c v i các BIOS m i (v v n đ này s nói đ n sau). còn phân vùng thì không th l n hơn 2. /* char begin[3]. vì th không th s d ng đĩa có dung lư ng l n hơn 8. Đĩa c ng là các thi t b kh i. ví d . Đ làm đư c đi u này. Đ có th ghi thông tin lên đĩa. Đĩa v i c u trúc hình h c C/H/S có dung lư ng C*H*S*512 byte.

2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng

19

Vì trong b ng chia đĩa ch có 4 dòng cho các phân vùng, s phân vùng chính trên đĩa ngay t đ u dã h n ch : không th l n hơn 4. Khi mà 4 phân vùng tr thành ít, thì ngư i ta sáng ch ra phân vùng lôgíc. M t trong s các phân vùng chính tr thành m r ng (lo i phân vùng - 5 hay F hay 85 trong h cơ s mư i sáu). Và trong phân vùng m r ng ngư i ta t o ra các phân vùng lôgíc. Phân vùng m r ng không đư c s d ng tr c ti p mà ch dùng đ ghi các phân vùng lôgíc. Sector đ u tiên c a phân vùng m r ng ghi nh b ng phân vùng v i b n đ u vào: m t dùng cho phân vùng lôgíc, m t cho phân vùng m r ng khác, còn hai cái còn l i không đư c s d ng. M i phân vùng m r ng có m t b ng chia c a mình, trong b ng này, cũng gi ng như trong phân vùng m r ng chính, ch s d ng có hai dòng đ đưa ra m t phân vùng lôgíc và m t phân vùng m r ng. Như v y, thu đư c m t chu i các m t xích t b ng phân vùng, m t xích đ u tiên mô t ba phân vùng chính, và m i m t xích ti p theo – m t phân vùng lôgíc và v trí c a b ng ti p theo. Chương trình sfdisk trên Linux cho th y toàn b chu i này:
[root]# sfdisk -l -x /dev/hda Disk /dev/hda: 784 cylinders, 255 heads, 63 sectors/track Units = cylinders of 8225280 bytes, blocks of 1024 bytes, counting from 0 Device /dev/hda1 /dev/hda2 /dev/hda3 /dev/hda4 /dev/hda5 — — — /dev/hda6 — — — Boot * Start 0+ 190 0 0 190+ 381 190 190 381+ 381 381 381 End 189 783 — — 380 783 189 189 783 380 380 380 #cyls 190594 0 0 191403 0 0 4030 0 0 #blocks 1526143+ 4771305 0 0 1534176 3237097+ 0 0 3237066 0 0 0 Id 6 5 0 0 6 5 0 0 7 0 0 0 System FAT16 Extended Empty Empty FAT16 Extended Empty Empty HPFS/NTFS Empty Empty Empty

S phân vùng lôgíc theo nguyên t c không h n ch , vì m i phân vùng lôgíc có th ch a b ng phân vùng và các phân vùng lôgíc c a mình. Tuy nhiên trên th c th v n có nh ng h n ch . Ví d , Linux không th làm vi c v i hơn 15 phân vùng trên các đĩa SCSI và hơn 63 phân vùng trên đĩa IDE. Phân vùng m r ng trên m t đĩa v t lý, hay trong m t phân vùng m r ng ch a nó (có th g i là “m ”) ch có th làm m t: không m t chương trình phân chia đĩa nào trong s đã có (fdisk và tương t ) có th t o thêm m t phân vùng m r ng th hai. đĩa trên Linux nói riêng ( đĩa v t lý) đư c truy c p qua tên c a thi t b : /dev/hda, /dev/hdb, /dev/sda, v.v. . . Các phân vùng chính có thêm s 14 trong tên thi t b : /dev/hda1, /dev/hda2, /dev/hda3, còn phân vùng lôgíc thì có các tên: /dev/hda5, /dev/hda6, /dev/hda7 . . . (b t đ u t s 5). T nh ng gì đ c p đ n trên có th suy ra t i sao l i có th b qua các tên như /dev/hda3 hay /dev/hda4 (đơn gi n là phân vùng chính th ba và th tư

20

Cài đ t h đi u hành Linux

không đư c t o ra) và ngay sau /dev/hda2 b n đ c th y /dev/hda5 (phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng /dev/hda2), và sau đó thì vi c đánh s l i theo th t thông thư ng. Trong Windows các phân vùng lôgíc nh n đư c tên (ch cái), b t đ u t ch cái cu i dùng dành cho phân vùng chính. Ví d n u m t đĩa c ng có hai phân vùng chính (C: và D:) và m t phân vùng m r ng, trong phân vùng m r ng t o ra hai phân vùng lôgíc, thì nh ng phân vùng lôgíc này s đư c đ t tên E: và F:. Xin nói thêm, trong Windows NT và 2000/XP có th thay đ i tên c a các phân vùng đĩa.

2.3.3

Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft

Dù h đi u hành có là gì, thì đ có th b t đ u đi u khi n máy tính, c n n p HĐH vào b nh . Vì th hãy xem xét qua quá trình kh i đ ng c a các HĐH khác nhau. Chúng ta ch quan tâm đ n vi c kh i đ ng t đĩa c ng, nên s không xem xét đ n vi c kh i đ ng t đĩa m m, CD-ROM và qua m ng. Hãy b t đ u t MS-DOS và MS Windows cũ (xin đ ng quên r ng, vi c phát tri n và hoàn thi n máy tính cá nhân song song v i s phát tri n c a HĐH c a Microsoft và nh ng quy t đ nh s d ng trong các HĐH này có nh hư ng m nh đ n quy t đ nh c a các nhà phát tri n thi t b ). Như b n đ c bi t, khi b t máy tính đ u tiên s ch y chương trình POST (Power On Self Test). Chương trình xác đ nh dung lư ng b nh , th nghi m b nh , và xác đ nh các thành ph n khác (bàn phím, c ng. . . ), kh i đ ng các th adaptor. Trên màn hình thư ng xu t hi n các thông báo v dung lư ng b nh , v vi c th nghi m b nh , danh sách các thi t b nh n ra ( đĩa c ng và m m, b x lý, c ng COM và v.v. . . ). Sau khi hoàn thành vi c th nghi m POST g i Int 19h. Công vi c c a Int 19h là tìm thi t b kh i đ ng. Vi c tìm ki m th c hi n theo th t xác đ nh trong Setup BIOS và theo cách thăm dò sector s 0 c a các thi t b tương ng. N u đĩa có th kh i đ ng, thì trong sector s 0 c a đĩa có b n ghi kh i đ ng chính – Master Boot Record (MBR). Hai byte cu i cùng c a MBR – “s màu nhi m”, là d u hi u cho bi t sector có MBR, và theo đó đĩa có th kh i đ ng. Ngoài “s màu nhi m” MBR còn ch a b ng phân vùng đĩa đã nói trên, và m t chương trình nh – trình kh i đ ng chính, kích thư c ch có 446 (0x1BE) byte. B ng 2.1 cho th y c u trúc c a sector kh i đ ng chính sau khi cài đ t Windows. B ng 2.1: C u trúc c a sector kh i đ ng chính D ch chuy n 0x000 0x1BE 0x1FE N i dung Mã c a trình kh i đ ng chính B ng phân vùng đĩa “S màu nhi m” (0xAA55)

MS-DOS, Windows95 và NT ghi nh DOS MBR trong khi cài đ t. Ngoài ra cũng có th t o MBR c a MS v i câu l nh DOS sau: fdisk /mbr.

2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng

21

Xin tr l i v i quá trình kh i đ ng. Int 19h c a BIOS n p trình kh i đ ng chính vào b nh máy tính và chuy n quy n đi u khi n cho chương trình này. Nhưng chương trình “bé nh ” này không đ kh năng kh i đ ng HĐH; t t c nh ng gì mà nó có th làm – đó là n p vào b nh chương trình m nh hơn – trình kh i đ ng th hai. Đ làm đư c đi u này, nó tìm trong b ng phân vùng kích ho t và đ c vào b nh trình kh i đ ng th hai, b t đ u t sector lôgíc đ u tiên c a phân vùng kích ho t. Hãy chú ý đ n c m t “b t đ u t ”. Vì trình kh i đ ng th hai trên các h th ng khác nhau có đ dài khác nhau. Trong phân vùng đư c đ nh d ng dư i h th ng t p tin FAT, trình kh i đ ng th hai chi m m t sector (512 byte). Trong phân vùng đ nh d ng dư i h th ng t p tin NTFS, trình kh i đ ng th hai chi m vài sector. Trình kh i đ ng th hai n p l p chương trình đ u tiên, c n thi t cho vi c kh i đ ng h đi u hành. Trong trư ng h p MS DOS chương trình kh i đ ng đ ng n p IO.SYS theo đ a ch 700h, sau đó MSDOS.SYS và chuy n quy n đi u khi n cho SYSINIT c a môđun IO.SYS. N u vì lý do nào đó không tìm th y trên đĩa phân vùng kích ho t, thì quá trình kh i đ ng s ti p t c v i vi c x lý Int 18h. Trư ng h p này trên th c t r t hi m khi s d ng, nhưng kh năng này có th có ích trong trư ng h p nào đó. Trong khi kh i đ ng t xa, khi h đi u hành kh i đ ng t máy ch , thì Int này đư c POST chuy n hư ng lên ROM c a c c m ng. Đ i v i các HĐH khác c a Microsoft thì quá trình kh i đ ng di n ra tương t . • Windows95 kh i đ ng gi ng như DOS nhưng thay th IO.SYS và MSDOS.SYS b i các t p tin c a mình. Các t p tin DOS đư c gi l i dư i các tên tương ng IO.DOS và MSDOS.DOS. Khi b n đ c ch n kh i đ ng DOS, Windows95 s đ i tên các t p tin c a mình v i ph n m r ng w40 và ph c h i tên ban đ u c a các t p tin h th ng c a DOS. Quá trình kh i đ ng ti p t c v i vi c n p IO.SYS. Như th , sector kh i đ ng c a DOS và Windows95 là như nhau. • Windows NT4 s d ng MBR DOS, nhưng thay th b n ghi kh i đ ng c a phân vùng kích ho t b ng cách thay th NTLDR vào ch IO.SYS. Đây là m t chương trình m ng và có th làm đư c nhi u th . Ví d , có th tìm t p tin boot.ini và n u như tham s timeout l n hơn 0, thì đưa ra trình đơn (th c đơn) kh i đ ng. M i dòng c a ph n [operating systems] trong t p tin boot.ini xác đ nh m t phương án (m t HĐH) kh i đ ng và đư c vi t theo m u sau: đ a_ch _trình_kh i_đ ng_th _hai=‘‘tên_g i_c a_phương_án’’ Đ a ch c a trình kh i đ ng th hai có th là m t phân vùng c th nào đó c a đĩa cũng như t p tin kh i đ ng. Dư i đây là m t ví d t p tin boot.ini:
[operating systems] multi(0)disk(0)rdisk(0)partition(3)\WINNT="Windows NT Workstation 4" C:\="Microsoft Windows" C:\BOOTSECT.LNX="Linux"

N u ngư i dùng ch n NT, thì s kh i đ ng theo đ a ch phân vùng đư c ch trên dòng đ u tiên. Trên dòng tương ng v i phương án Microsoft Windows, ch

22

Cài đ t h đi u hành Linux

đưa ra “C:\”, vì tên c a t p tin kh i đ ng đư c l y theo m c đ nh: bootsect.dos. T p tin đư c n p vào b nh và quá trình kh i đ ng đư c ti p t c gi ng như khi b n ghi kh i đ ng đư c n p b i mã chương trình t MBR. Đ i v i vi c kh i đ ng các h th ng khác, có th s d ng cách đó. Ch c n thêm vào boot.ini các dòng ch a liên k t đ n t p tin kh i đ ng khác. Khi ch n các dòng này s kh i đ ng HĐH tương ng. Trong ví d trên Linux cũng đư c kh i đ ng theo các này. Trong t p tin C:\BOOTSECT.LNX c n ghi n i dung c a b n ghi kh i đ ng, t o b i Linux (nói đúng hơn – LILO, trình kh i đ ng tiêu chu n c a Linux).

2.3.4

V n đ v i các đĩa l n

Trên MS-DOS và các phiên b n đ u tiên c a Windows truy c p t i đĩa (trong đó có c bư c kh i đ ng đ u tiên c a HĐH) đư c t ch c qua Int 13 (Int 13h) c a BIOS. Khi này s d ng s đánh đ a ch sector trên đĩa trên cơ s C/H/S (xem trên). Chính xác hơn: • AH — ch n thao tác; • CH — 8 bit nh hơn c a s cylinder; • CL — 7-6 bit tương ng bit l n c a s cylinder, 5-0 tương ng s sector; • DH — s c a đ u đ c; • DL — s c a đĩa(80h hay 81h). (C n lưu ý r ng vi c đánh s cylinder v t lý và rãnh thư ng b t đ u t 0, còn sector trên rãnh đánh s b t đ u t 1). Tuy nhiên trên th c t s đ u đ c không quá 16, còn s sector trên rãnh – không quá 63, và dù có dùng 10 bit đ ch ra cylinder, BIOS v n không th làm vi c v i đĩa dung lư ng l n hơn 1024*63*16*512 = 528 Mbyte. Đ vư t qua h n ch này, ngư i ta áp d ng nhi u cách “láu cá” khác nhau. Ví d , Extended CHS (ECHS) hay “Large disk support” (đôi khi còn g i là “Large”) s d ng ba bit chưa dùng đ n c a s th t đ u đ c đ tăng s cylinder. Cách này cho pehsp s d ng c u trúc “hình h c gi m o c a đĩa” v i 1024 cylinder, 128 đ u đ c và 63 sector/rãnh. Bi n đ i Extended CHS thành đ a ch CHS th c (có th ch a đ n 8192 cylinder) đư c BIOS th c hi n. Cách này cho phép làm vi c v i đĩa có dung lư ng đ n 8192*16*63*512 = 4 227 858 432 byte hay 4,2 Gbyte. Nhưng các nhà phát tri n càng ngày càng tăng m t đ ghi c a đĩa, s đĩa và s rãnh, và còn phát minh ra các phương pháp khác đ tăng dung lư ng đĩa. Ví d , s sector trên rãnh không còn c đ nh mà tr thành khác nhau trên các rãnh khác nhau (trên các rãnh n m g n rìa ngoài c a đĩa, dài hơn, s sector đư c tăng lên). K t qu là b ba s C/H/S không còn ph n ánh đúng c u trúc “hình h c c a đĩa”, và các phiên b n BIOS cũ không th h tr truy c p t i toàn b không gian đĩa. Khi đó ngư i ta nghĩ ra phương pháp khác đ làm vi c v i các đĩa lên qua Int 13h - đánh đ a ch các kh i theo đư ng th ng (“Linear Block Addressing” hay LBA). Không đi sâu vào chi ti t, có th nói r ng t t c sector trên đĩa đư c đánh

Như v y. Thay vào ch đ a ch CHS m i sector nh n đư c m t đ a ch lôgíc – s th t c a sector trong t ng s t t c sector. . M t l n n a mu n nh c l i r ng. “LBA”. h th ng ph i đư c n p. MS-DOS và các phiên b n Windows đ u tiên không th đánh đ a ch các đĩa có dung lư ng l n hơn 8. Trong Setup BIOS h tr bi n đ i s th t theo đư ng th ng thành đ a ch CHS có d ng “H tr LBA”. M c dù m i ra đ i và s phiên b n còn r t nh 1 nhưng đây là s l a ch n t t đ i v i ph n l n ngư i dùng máy tính cá nhân.4 2. b t đ u t sector đ u tiên trên rãnh s 0 c a cylinder s 0. Trong các controller c a đĩa SCSI. 2. GRUB đư c Erich Boleyn vi t vào năm 1995 đ kh i đ ng h th ng GNU Mach.H. chúng ta c n m t chút ki n th c v quá trình kh i đ ng c a HĐH Linux.4 L a ch n trình kh i đ ng 23 s m t cách tu n t . mà s d ng driver riêng c a mình. vì th b n có th n p HĐH theo cách ưa thích. Đ có th hi u cách thoát kh i nh ng h n ch này. Vì th trong giai đo n kh i đ ng đ u tiên b t kỳ h th ng nào cũng c n s d ng BIOS. Các b n phân ph i Linux l n (Debian.. Okuji chuy n GRUB thành m t gói chương trình GNU. Tuy nhiên trong ch đ LBA vi c s d ng đĩa v t lý v n đư c th c hi n qua Int 13h. t t c nh ng h n ch nói trên ch có ý nghĩa trong giai đo n kh i đ ng HĐH. s c a sector đư c chuy n vào các l nh SCSI. và sau đó t đĩa tìm ra v trí c n thi t. đưa chương trình này thành m t ph n m m mã ngu n m . . vì không th s d ng nh ng trình kh i đ ng khác.2.1 L a ch n trình kh i đ ng Trình kh i đ ng GRUB GRUB (GRand Unified Bootloader) – trình kh i đ ng h t s c m nh có kh năng kh i đ ng r t nhi u HĐH mi n phí cũng như HĐH thương m i.4. Nhưng trư c khi có th s d ng driver c a mình. n u không mu n dùng giao di n 1 hãy so sánh s phiên b n c a GRUB và LILO . GRUB có th hi u các h th ng t p tin và đ nh d ng th c thi c a nhân. trong các phiên b n BIOS m i thư ng có l a ch n v i ba phương án: “Large”. Đi u này h n ch vi c đ t nhi u h th ng ra ngoài vùng 8 Gbyte đĩa đ u tiên: chúng không th kh i đ ng t đó. N u không có nhu c u đ c bi t nào đó thì b n nên ch n trình kh i đ ng này. ) cũng đã chuy n sang s d ng GRUB làm l a ch n theo m c đ nh.4 Gbyte. C n chú ý r ng h n ch nói trên ch áp d ng v i các đĩa có giao di n IDE. Vì nguyên nhân này xu t hi n h n ch lên dung lư ng c a đĩa: BIOS. Sau đó vào năm 1999 Gordon Matzigkeit và Yoshinori K. và theo đó. Ngoài ra.S). B i vì Linux và các phiên b n Windows m i nh t khi làm vi c v i đĩa đã không còn s d ng Int 13 c a BIOS. mà Int 13h v n s d ng b 3D (C. M t trong nh ng tính năng quan tr ng c a GRUB là tính m m d o. Vi c đánh s sector lôgíc b t đ u t 0. vì th h n ch lên dung lư ng đĩa không xu t hi n. SuSE. m c dù sau khi kh i đ ng thì có th làm vi c v i các đĩa có dung lư ng l n hơn nhi u. Fedora. trong đó sector s 0 ch a b n ghi kh i đ ng chính (MBR). và “Normal” (phương án cu i cùng có nghĩa là không th c hi n bi n đ i đ a ch ).

. đĩa c ng. Nó đ m s th t b t đ u t ‘0’ không ph thu c vào d ng đĩa. H t s c đơn gi n! Thông tin trong ph n này s giúp b n hi u đư c c u hình c a GRUB s nói đ n s p t i đây.1) đây ‘hd’ có nghĩa là c ng. S ‘0’ ch ra s th t c a . SCO UNIX. Ví d m t cú pháp là: (fd0) Trư c tiên c n nói GRUB yêu c u t t c các tên thi t b ph i đ t trong ngo c ‘(’ và ‘)’. Bây gi chúng ta xem xét ng n g n v tên g i thi t b dùng trong GRUB.4. C n chú ý thêm là GRUB không phân bi t IDE và SCSI. LILO có th kh i đ ng nhân Linux t đĩa m m.4) Đây là phân vùng m r ng (“extended partition”) th nh t c a đĩa c ng th nh t. thì b n có th cài đ t và s d ng giao di n th c đơn và thay đ i giao di n th c đơn theo mong mu n c a mình. Windows 95/98. và các t p tin ph c v : . LILO không ph i là chương trình đơn l mà là m t b g m nhi u chương trình: trình kh i đ ng. 2.24 Cài đ t h đi u hành Linux dòng l nh. S nguyên ‘0’ đ u tiên cho bi t s th t c a . Ví d 2: (hd0. 386BSD. M t đi m m nh khác c a GRUB đó là “grub shell” có th ch y khi b t đ u kh i đ ng ho c sau khi đã kh i đ ng xong h th ng. đ m b t đ u t 0. Ph n fd có nghĩa là đĩa m m.2 Trình kh i đ ng LILO Trình kh i đ ng LILO đư c vi t b i Werner Almesberber. Chú ý r ng các phân vùng m r ng đư c đ m b t đ u t ‘4’ không ph thu c vào s phân vùng chính (“primary partition”) th c t có trên đĩa. Ví d 3: (hd0. B n c n hi u cú pháp này đ bi t cách ch ra m t đĩa hay phân vùng nào đó. GRUB s d ng m t phân vùng c a đĩa ch không ph i toàn b đĩa. OS/2. t c là c ng th nh t. Làm sao đ ch ra m t t p tin? Hãy xem ví d sau đây: (hd0.0)/vmlinuz Dòng này ch ra t p tin ‘vmlinuz’ n m trên phân vùng đ u tiên c a c ng đ u tiên. S nguyên th hai (‘1’) cho bi t s th t c a phân vùng (chúng ta không xem xét các HĐH khác Linux). vì cú pháp thi t b trong trình kh i đ ng này có khác m t chút so v i nh ng gì mà b n đã th y trên nh ng h th ng c a mình. các chương trình s d ng đ cài đ t và c u hình trình kh i đ ng. . DR DOS. Windows NT/2000/XP. Trong trư ng h p này đây là phân vùng th hai c a c ng th nh t. Unixware v. B ng grub shell b n có th “gi l p” (emulate) trình kh i đ ng này và cài đ t GRUB. LILO cho phép ch n đ n 16 h đi u hành khác nhau đ kh i đ ng. Xin nh c l i m t l n n a là các s đ m đ u b t đ u t s không ‘0’.v. và cũng có th kh i đ ng các h đi u hành khác: PC/MS-DOS.

2.4 L a ch n trình kh i đ ng

25

• chương trình /sbin/lilo, ch y dư i Linux, ph c v đ ghi t t c thông tin c n thi t trong giai đo n kh i đ ng vào các ch tương ng. C n ch y chương trình này sau m i l n có thay đ i trong nhân hay trong t p tin c u hình LILO; • các t p tin ph c v , c n cho LILO trong th i gian kh i đ ng. Nh ng t p tin này thư ng n m trong thư m c /boot. Quan tr ng nh t trong s chúng – đó là b n thân trình kh i đ ng (xem phía dư i) và t p tin map (/boot/map); trong t p tin này có ch ra v trí c a nhân. M t t p tin quan tr ng khác – t p tin c u hình LILO; thư ng có tên /etc/lilo.conf; • trình kh i đ ng – đây là ph n LILO đư c n p vào b nh đ u tiên qua Int c a BIOS; trình kh i đ ng n p nhân Linux hay sector kh i đ ng c a h đi u hành khác. Trình kh i đ ng g m có hai ph n. Ph n th nh t đư c ghi vào sector kh i đ ng và ph c v đ n p ph n th hai, có kích thư c l n hơn r t nhi u. C hai ph n thư ng đư c ghi trên đĩa trong t p tin /boot/boot.b. C n nh r ng, đ nh d ng c a sector kh i đ ng t o ra b i LILO khác v i đ nh d ng MBR c a DOS. Vì th n u ghi sector kh i đ ng LILO vào MBR, thì các h đi u hành đã cài c a Microsoft s ng ng kh i đ ng (n u như không có các bi n pháp b sung). Sector kh i đ ng c a LILO có th đư c thi t k đ s d ng như sector kh i đ ng c a phân vùng, trong đó có ch cho b ng phân vùng. Sector kh i đ ng c a LILO trong khi cài đ t có th đ t vào nh ng ch sau: • sector kh i đ ng c a đĩa m m trong đ nh d ng Linux (/dev/fd0, . . . ); • MBR c a đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda, /dev/sda, . . . ); • sector kh i đ ng c a phân vùng chính v i h th ng t p tin Linux trên đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda1, /dev/hda2, . . . ); • sector kh i đ ng c a phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda5, . . . ). S th t là ph n l n chương trình d ng fdisk không đ ra kh năng kh i đ ng kh i đ ng t phân vùng m r ng và t ch i vi c kích ho t phân vùng này. Vì v y trong thành ph n LILO có ch a m t chương trình đ c bi t (activate) cho phép vư t qua h n ch này. Tuy nhiên chương trình fdisk c a b n phân ph i Linux h tr kh năng kích ho t phân vùng m r ng. C n s d ng tùy ch n -b ho c bi n BOOT. Sector kh i đ ng c a LILO không th đ t vào các ch sau: • sector kh i đ ng c a đĩa m m hay phân vùng chính, v i đ nh d ng h th ng t p tin khác Linux; • trong phân vùng swap c a Linux; • trên đĩa c ng th hai. Ngoài ra, c n nh r ng, LILO trong th i gian kh i đ ng c n nh ng t p tin sau:

26 • /boot/boot.b; • /boot/map (t o ra b i l nh /sbin/lilo);

Cài đ t h đi u hành Linux

• t t c phiên b n nhân kh i đ ng (n u b n đ c ch n phiên b n nhân khi kh i đ ng); • sector kh i đ ng c a các h đi u hành khác mà b n đ c mu n kh i đ ng qua LILO; • t p tin ch a các thông báo đưa ra khi kh i đ ng (n u đư c xác đ nh). Như v y, sector kh i đ ng LILO cũng như nh ng t p tin đã li t kê (trong s đó có các t p tin b n đ c s cài đ t sau này) c n n m trong ph m vi 1024 cylinder đ u tiên c a đĩa c ng, b i vì chúng c n đư c truy c p qua BIOS. Xem ph n nói v h n ch c a BIOS trên. B t đ u t phiên b n 21, LILO đưa ra màn hình trình đơn (th c đơn) cho phép ch n h th ng đ kh i đ ng (trư c đây c n nh n phím Tab đ g i trình đơn này).

2.4.3

Các trình kh i đ ng khác

Ngoài GRUB và LILO đ kh i đ ng Linux có th kh i đ ng các trình kh i đ ng khác. • N u như trư c khi cài đ t Linux đã có HĐH Windows NT/2000/XP, thì trình kh i đ ng b n đ c có th s d ng là OS Loader c a NT. So sánh v i LILO thì trình kh i đ ng OS Loader có ít nh t hai ưu th . Th nh t, t t c c u hình cũ không b m t (chúng ta có th ch n kh i đ ng Windows hay Linux theo l a ch n), và th hai, có th cài đ t Linux lên đĩa mà LILO không th kh i đ ng, ví d , đĩa th hai trên controller th hai (Secondary Slave). • N u như trư c khi cài đ t Linux b n đ c ch có HĐH Windows 95 hay Windows 98 và không có Windows NT/2000 hay XP, thì OS Loader không đư c cài đ t. Và n u như vì m t lý do nào đó b n đ c không mu n cài đ t LILO, thì có th s đ ng chương trình kh i đ ng loadlin.exe (thư ng đi kèm v i b n phân ph i Linux); • Th i gian g n đây trong thành ph n b n phân ph i Linux thư ng có chương trình kh i đ ng GRUB. • Trong thành ph n OS/2 c a công ty IBM có chương trình kh i đ ng Boot Manager. Trong r t nhi u hư ng d n ngư i ta khuyên dùng chương trình này đ t i ch c kh i đ ng nhi u HĐH. • Trong các ngu n thông tin khác nhau còn nh c đ n chương trình System Commander; • Thêm m t trình kh i đ ng khác có trong thành ph n gói PartitionMagic c a công ty Power Quest. Chúng ta s nói v chương trình này trong ph n nh ti p theo.

2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa

27

Ngoài ra, tác gi còn th y nói đ n m t lo t trình kh i đ ng khác (m t s có th tìm th y trong thư m c public/ftp/pub/Linux/system/boot/loaders c a ftp://metalab.unc.edu/. Nhưng vì tôi không s d ng nh ng chương trình này, nên không th nói c th cách s d ng chúng. Và t t c nh ng l i khuyên dùng sau c a tác gi s d a trên vi c s d ng LILO, NT Loader và loadlin.exe. N u như có ý mu n cài đ t chương trình kh i đ ng khác, thì b n đ c c n đ c hư ng d n cài đ t và s d ng c a nó.

2.4.4

Các phương án kh i đ ng

Như v y, theo ý ki n c a tác gi có các phương án kh i đ ng sau: • N u trên máy ch có m t h đi u hành Linux duy nh t, hãy dùng GRUB. • N u đã cài đ t Windows NT hay Windows 2000/XP, thì hãy s d ng GRUB. • N u có Windows 95 hay Windows 98 trên FAT16, và b n đ c không mu n cài đ t chương trình kh i đ ng nào khác, thì có th s d ng GRUB ho c LILO, ho c đ u tiên ch y DOS và sau đó kh i đ ng Linux nh chương trình loadlin.exe (hay m t chương trình tương t , có vài chương trình như v y, nhưng chúng ta s không xét đ n). • N u đã cài đ t Windows 95 OSR2 hay Windows 98 trên FAT32, và b n đ c không mu n cài đ t thêm chương trình kh i đ ng, thì c n s d ng loadlin.exe. R t nhi u HOWTO kh ng đ nh r ng không c n s đ ng LILO, n u như phân vùng kích ho t có đ nh d ng FAT32, m c dù tác gi không rõ nguyên nhân. Tuy nhiên thí nghi m kh i đ ng Linux qua NT Loader, cài đ t trên phân vùng FAT32, c a tác gi đã k t thúc không thành công. Vì th , trong trư ng h p này tác gi đã ph i s d ng chương trình loadlin.exe. Chương trình này đã hoàn thành t t nhi m v , và t o cho tác gi m t n tư ng t t, vì th tác gi khuyên b n đ c s d ng loadlin.exe đ kh i đ ng Linux. Trong nh ng ph n ti p theo tác gi s cho bi t cách cài đ t Linux, s d ng t t c b n phương án kh i đ ng: qua trình kh i đ ng NT Loader, trình kh i đ ng GRUB, trình kh i đ ng LILO và trình kh i đ ng loadlin.exe. Tuy nhiên trư c khi cài đ t trình kh i đ ng c n chu n b các phân vùng trên đĩa, hay ít nh t là nghĩ cách t ch c chúng.

2.5
2.5.1

Chu n b các phân vùng trên đĩa
L i khuyên khi t o phân vùng

Đưa ra l i khuyên đây không ph i là vi c d dàng, vì phân vùng đĩa ph c thu c r t nhi u vào ý thích và nhu c u c a ch nhân đĩa. Nhưng cũng xin th đưa ra vài đ ngh sau. Tác gi s đ t tên đĩa và phân vùng theo “tiêu chu n” c a Linux, t c là /dev/hda, /dev/hdb, v.v. . . đ i v i đĩa và /dev/hda1, /dev/hda2, v.v. . . – đ i v i các phân vùng.

28

Cài đ t h đi u hành Linux

Vi c phân chia đĩa thành các phân vùng là c n thi t, b i vì Windows và Linux s d ng các cách lưu tr thông tin trên đĩa và sau đó đ c chúng t đĩa khác nhau. Chính vì th t t hơn h t là dành cho m i h đi u hành m t (ho c th m chí m t vài như chúng ta s th y dư i) phân vùng riêng. Đ u tiên chúng ta hãy xem xét m t trư ng h p đơn gi n – dung lư ng đĩa c a b n đ c không vư t quá 8,4 Gbyte (nói chính xác hơn – s cylinder không vư t quá 1024). Trong trư ng h p này m i th đ u đơn gi n: b n đ c ch vi c chia đĩa làm sao đ đ ch cho h đi u hành s cài đ t. Có th s d ng d li u cho bi t kích thư c đĩa nh nh t c n thi t đ cài đ t h đi u hành v i c u hình cơ b n trong b ng 2.2. B ng 2.2: Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH H đi u hành Windows 95 Windows 98 Windows NT Windows 2000 Linux Red Hat 6.2 (Workstation v i KDE) Yêu c u 100 Mbyte 200 Mbyte 200 Mbyte 700 Mbyte 700 Mbyte

Tuy nhiên xin hãy nh r ng, không nh ng ph i tính kích thư c các t p tin c a b n thân h đi u hành, mà còn ph i tính c kích thư c c a các chương trình b n đ c d tính ch y. Và còn ph i dành m t ph n d tr không nh cho các chương trình s cài đ t sau này (không th tránh kh i!). Hãy tính r ng, 700 Mbyte dành cho Linux trong b ng nói trên ch dành cho các chương trình cài đ t cùng v i Linux theo m c đ nh, trong s đó có, ví d , chương trình so n th o r t m nh Lyx. Đ i v i Windows cũng tương t như v y. Theo kinh nghi m c a tác gi thì đ làm vi c v i Windows 95/98, Windows NT và Linux các phân vùng v i kích thư c 800-1000 Mbyte là đ (t t nhiên, n u b n đ c không cài đ t các gói chương trình l n, như OpenOffice.Org), còn đ i v i Windows 200 thì c n phân vùng l n hơn. Bây gi chúng ta s xem xét v n đ chia các phân vùng cho Linux. đây không th ch chia m t phân vùng. Th nh t, c n chia m t phân vùng swap riêng bi t cho Linux. Khi xác đ nh dung lư ng c a phân vùng swap Linux c n tính đ n nh ng y u t sau: • Trong Linux, RAM và không gian swap h p l i t o thành b nh o chung. Ví d , n u b n đ c có 256 MByte RAM và 128 Mbyte không gian swap, thì s có 384 Mbyte b nh o. • Đ làm vi c v i Linux c n ít nh t 16 Mbyte b nh o, vì th n u b n đ c ch có 4 Mbyte RAM, thì c n phân vùng swap không nh hơn 12 Mbyte. • Kích thư c c a phân vùng swap có th l n bao nhiêu tùy thích, tuy nhiên không c n c u hình quá nhi u n u không c n thi t. Thông thư ng ch c n dùng swap khi máy ít b nh RAM ho c ch y máy ch v i nhi u ng d ng

cũng như không nh t thi t ph i đ t vào phân vùng ch a các t p tin khác c a HĐH. Ngoài ra. c n nh r ng kích thư c quá l n có th là vô ích. thì khi cài đ t l i nh ng d li u đã làm ra và ghi nh trong thư m c cá nhân s b m t (n u không có b n sao chép). T t c các ph n còn l i c a Linux và các chương trình h tr theo nguyên t c có th đ t vào m t phân vùng. Trong tiêu chu n v h th ng t p tin c a Linux FHS (c th xin xem chương ??) cũng có l i khuyên v vi c đ t thư m c /usr lên m t phân vùng riêng. Phân vùng th hai dành cho thư m c /home. b n đ c mu n c p nh t phiên b n m i c a b n phân ph i. N u dành cho thư m c này m t phân vùng riêng và khi cài đ t không đ nh d ng l i chúng. NT Loader không nh t thi t ph i đ t vào phân vùng NTFS. s b m t c nh ng chương trình đã cài t mã ngu n. trong trư ng h p ch có m t đĩa nh . Nói chung. ch nên suy nghĩ v v n đ dung lư ng c a phân vùng swap khi có m t đĩa nh và ít b nh RAM. Trong t t c m i trư ng h p t t nh t tránh dùng swap vì nó ch m hơn RAM nhi u.2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa 29 n ng. Trên máy tính v i 16 Mbyte RAM khi cài đ t Linux v i c u hình chu n và các chương trình ng d ng chu n thì 48 Mbyte không gian swapping là đ . vi c đ t h th ng t p tin Linux lên vài phân vùng riêng r là có ý nghĩa. có nhà chuyên gia khuyên nên dành cho h th ng t p tin Linux ba phân vùng (n u tính c swap thì thành 4). Theo tác gi th y. hay cài b ng phương pháp khác. Bây gi chúng ta xem xét trư ng h p đĩa v i s cylinder l n hơn 1024. Vi c phân chia như v y d a trên nh ng lý l sau. N u như t t c đư c cài đ t vào m t phân vùng. Trong trư ng h p ngư c l i hãy phân chia đ t ng s dung lư ng c a b nh o (g m RAM và phân vùng swap) không nh hơn 128 Mbyte. Dù HĐH Linux có n đ nh và đáng tin c y đ n đâu. Như đã nói trên. nh ng ý ki n nói trên đã đ đ b n đ c t tìm ra phương án phân chia đĩa c a mình. Còn n u cài đ t Linux v i c u hình nh nh t. đ i v i Linux có th đ t thư m c g c cùng v i thư m c con /boot vào các cylinder “th p” (trong vòng 1024 đ u tiên). Nhân ti n.2 • Khi tính kích thư c c a không gian swapping. còn các thư m c khác – ch nào tùy thích. thì không c n đ n không gian swap. T nh ng gì đã nói đ n ph n trư c (h n ch dung lư ng đĩa c ng). ho c vì ít kinh nghi m s d ng nên làm h ng t p tin h th ng quan tr ng. Ph n l n nh ng gói chương trình này đư c cài vào thư m c /usr. Còn n u như b n đ c có 128 Mbyte RAM hay nhi u hơn. 1 Gbyte là đ ) s ch a h th ng t p tin g c (/). thì th nh tho ng cũng c n cài đ t l i. c n đ t chương trình kh i đ ng trong ph m vi 1024 cylinder đ u tiên. Ví d . Phân vùng th nh t (theo ý ki n cá nhân tác gi . kích thư c chính xác c a không gian swap ph thu c l n vào chương trình s đư c cài đ t. Tuy nhiên. Còn phân vùng th ba đư c g n vào thư m c /usr. ho c đơn gi n là mu n cài đ t m t b n phân ph i khác. thì phân vùng này có th không c n thi t. nh ng đ ngh c a tác gi cho ra b ng t ng k t sau: 2 Xin cám ơn bác Tony Lý v m c này . T t nhiên. thì nh ng chương trình nói trên s đư c gi l i và có th s làm vi c (r t có th c n vài c u hình nh ) sau khi cài đ t l i h th ng. Ví d . Như v y trong trư ng h p này.

Nhưng chúng ta đang xem xét trư ng h p đã có HĐH nào đó trên đĩa và c n phân chia đĩa mà không làm m t thông tin. Trong thành ph n các b n phân ph i Red Hat và BlackCat (r t có th trong các b n phân ph i khác) có chương trình fips. Tuy nhiên.5. ph c v cho phân chia đĩa. n u như b n đ c ch có Windows 95 v i FAT16. kích thư c kho ng 1 Gbyte. thì hãy tìm chương trình Partition Magic c a công ty Power Quest (http://www. Ngư i ta nói r ng như v y tăng t c đ làm vi c trong Linux (cũng d hi u vì đ u đ c ít ph i ch y hơn). h th ng t p tin FAT16 đư c h tr trên m i HĐH. và đ ng th i cho các h th ng t p tin /home và /usr c a HĐH Linux (trong /home s đ t các t p tin riêng c a ngư i dùng. Windows NT/2000/XP. trong đó có Linux. vì FAT16 s d ng không gian đĩa r t không h p lý. thì v n s d ng đư c nh ng l i khuyên này. không ch a b t ký d li u nào. Chính vì v y hãy dành cho phân vùng này kho ng 256 ho c 512 Mbyte.powerquest. v i đ nh d ng FAT16 (DOS). • phân vùng chính ti p theo dành cho thư m c g c (/). Nh ng l i khuyên này đưa ra v i gi thi t r ng. b n đ c ch có m t đĩa c ng. thì có th đ Windows trên phân vùng đ u tiên. n u như phân chia đĩa tr ng. còn trong /usr – chương trình s cài đ t). theo ý ki n c a ngư i dùng thì không nên s d ng chương trình này. N u như b n đ c có 2. trên m i h đi u hành đ u có phiên b n riêng c a chương trình này. • trong phân vùng m r ng t o các phân vùng lôgíc cho m i HĐH s cài đ t: Windows 98. T t nhiên. N u như trên máy đã cài đ t Windows NT hay có FAT32.2 Chương trình đ phân chia đĩa Sau khi hoàn thành k t ho ch chia đĩa. fdisk không thích h p cho nh ng m c đích như v y. Th hai. Nhưng không nên đ phân vùng này l n. Vì th l i khuyên c a tác gi v i b n đ c. c n l a ch n công c đ đưa k ho ch này thành hi n th c. ch có đi u phân vùng swap t t hơn đ t trên đĩa khác v i đĩa dành cho Linux. • phân vùng chính th ba dành cho swap c a Linux (l i khuyên v kích thư c c a phân vùng này xem trên). nh ng ngư i dùng Linux m i – n u như mu n phân chia l i đĩa mà không làm m t thông tin. Th nh t. • ph n còn l i c a đĩa đ t thành phân vùng m r ng.30 Cài đ t h đi u hành Linux • ph n kh i đ ng c a t t c các h th ng Microsoft đ t vào phân vùng chính đ u tiên c a đĩa. thì m t phân vùng FAT16 cũng không th a. b n đ c có th kh i đ ng t đĩa m m DOS (t m th i khi chưa làm quen v i Linux m t cách “tư ng t n”) và th y đư c r ng đĩa c ng làm vi c bình thư ng. Chương trình phân chia đĩa đư c bi t đ n nhi u nh t là fdisk. vì th phân vùng này có th ph c v cho vi c trao đ i t p tin gi a các h th ng. k c trong trư ng h p h th ng có v n đ .com) và s d ng chương trình này. 2. Và không c n gì hơn ngoài chương trình này. .

vì “quan h ” c a chúng đ i v i vi c cài đ t Linux hoàn toàn gi ng nhau. Vì th ti p theo chúng ta s xem xét các phương án cài đ t hai HĐH trên m t máy tính. tùy thu c vào b n phân ph i) khi đư c h i có t o đĩa m m kh i đ ng hay không. 3. khi nói v Windows NT xin ng m hi u c Windows 2000 và NT. s d ng đ đ c các đĩa m m khác. chương trình này (th m chí trong phiên b n dành cho DOS) cung c p m t giao di n đ h a d s d ng có h tr chu t.2. Cách tính kích thư c c a chúng đã nói trên. 2. Khi này. sau khi kh i đ ng h th ng không còn yêu c u đĩa m m n a. và hơn n a khác v i đĩa m m kh i đ ng DOS. N u như b n đ c chưa cài đ t Linux bao gi . nh ng thông tin đã đưa đ đ b n đ c l p k ho ch và th c hi n vi c phân chia đĩa thành các phân vùng. Khi t o phân vùng c n đ ý không cho ranh gi i gi a các phân vùng c t l n nhau. Đĩa m m này s đư c dùng đ n sau. 2. N u HĐH Windows NT đã đư c cài đ t. Tuy nhiên . Đ t o đĩa m m kh i đ ng ch c n đ nh d ng l i đĩa m m. Chúng ta gi thi t là Windows NT đã đư c cài vào phân vùng /dev/hda2 (n u như b n đ c nh . chương trình này cho phép phân chia l i đĩa mà không làm m t thông tin (t c là. có th b nó ra kh i . trong quá trình cài đ t nh t đ nh ph i t o ra các đĩa m m kh i đ ng Linux. thì trư c khi b t đ u c n chu n b đĩa m m kh i đ ng và ph c h i Windows NT. Ngoài ra. Cài đ t Linux theo ch d n c a b n phân ph i. Đây cũng là m t phương án kh i đ ng. Th hai. có th s d ng đĩa m m này đ kh i đ ng Linux. Dùng chương trình Partition Magic đ l y m t ph n đĩa tr ng và t đó t o ra phân vùng v i d ng ext2(3) (h th ng t p tin Linux) và phân vùng swap. Chương trình t o đĩa ph c h i Windows 2000/XP có th ch y t trình đơn h th ng (l nh Backup trong Start/Program/Accessories). Trong khi cài đ t c n chú ý đ n nh ng đi m sau: • th nh t. mà còn có th di chuy n các phân vùng đã có theo ý mu n. t t c nh ng cài đ t và c u hình trư c đó s đư c ghi l i). /dev/hda1 s dành cho phân vùng FAT16). Đi u này r t quan tr ng v i ngư i dùng m i.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 31 Th nh t. make a BOOT DISK” (hay tương t th . ntdetect. không ch t o đư c phân vùng m i t ch tr ng trên đĩa. và m i thao tác cũng như thay đ i đ u th y rõ ràng. nghĩa là trình kh i đ ng OS Loader cũng đã đư c cài đ t.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader Trong ph n này.ini t thư m c g c c a đĩa kh i đ ng NT.com và boot. Tác gi hy v ng r ng b n đ c đã sao lưu nh ng thông tin có giá tr c a mình. T c là c n tr l i “Yes. r i sao chép lên đó các t p tin ntldr. Tác gi cho r ng. Và như th có th s d ng chương trình này đ kh i đ ng Linux. Các bư c cài đ t có th mô t như sau: 1.

Ti p theo c n kh i đ ng l i đ vào Windows NT. n u phân vùng chính đ u tiên có đ nh d ng NTFS. 4. 5. ch không ph i vào sector kh i đ ng chính c a đĩa (MBR). t p tin này s c n đ trình kh i đ ng Windows NT/2000 có th kh i đ ng Linux. thì không ph i m i th đã h ng h t. Sao chép sector kh i đ ng c a Linux vào m t t p tin. thì c u ph c h i l i MBR c a Windows.lnx bs=512 count=1 đ ghi n i dung sector kh i đ ng c a đĩa /dev/hda3 vào t p tin /mnt/floppy/bootsect. [root]# mount -t vfat /dev/fd0 /mnt/floppy chuy n vào thư m c /mnt/floppy [root]# cd /mnt/floppy và th c hi n câu l nh [root]# dd if=/dev/hda3 of=/mnt/floppy/bootsect. • th hai. Tuy nhiên đây cũng không có v n đ gì. K t qu cu i cùng (kh i đ ng qua NT Loader) v n có th đ t đư c nhưng c n b ra m t chút công s c. n u như b n đ c cài LILO vào MBR. Vi c sao chép th c hi n như sau: đ u tiên g n m t đĩa m m tr ng (m i mua thì càng t t). Ch s d ng trong trư ng h p “b t đ c dĩ”.lnx trong thư m c g c c a đĩa C:. Chúng ta gi thi t Linux đư c cài vào phân vùng /dev/hda3. nhưng t t hơn h t là b n đ c cài LILO ngay l p t c vào sector đ u tiên c a phân vùng đã cài Linux. đ nh d ng MBR t o b i LILO và Windows (DOS) khác nhau. T m th i nhân Linux còn chưa h tr t t vi c ghi lên phân vùng NTFS. kh i đ ng Linux b ng đĩa m m (n u như b n đ c cài LILO vào phân vùng c a Linux và không đ ng gì đ n MBR. Vì th n u b n đ c cài LILO vào MBR. Tác gi cũng s nói cách ph c h i. b ng câu l nh: [root]# shutdown -h now Ghi chú: n u đĩa C: (/dev/hda1) có đ nh d ng FAT. ch c n sao chép sector kh i đ ng qua đĩa m m như đang trình bày.32 Cài đ t h đi u hành Linux cách kh i đ ng này cũng có đi u ti n. khi cài đ t Linux c n cài LILO vào sector đ u tiên c a phân vùng dành cho thư m c g c (/) c a Linux. Đĩa m m này còn c n thi t cho c u hình đ kh i đ ng nhi u HĐH. 3 . Tác gi không bi t (chưa th ) có th kh i đ ng không c n đĩa m m không.lnx3 6. V n đ ch . vì th không nên s d ng thư ng xuyên. thì đây là kh năng duy nh t). thì có th t o t p tin bootsect. Như v y LILO s đư c cài vào sector đ u tiên c a /dev/hda3 Theo nguyên t c. Sau khi cài đ t xong.

4.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 33 Vì MBR chưa có gì thay đ i. CoolEdit c a Midnight Commander. Kh i đ ng l i máy tính t đĩa m m kh i đ ng Linux và đăng nh p vào h th ng v i quy n ngư i dùng root. /dev/hda. Sau đó đăng nh p vào tài kho n nhà qu n tr (administrator). Ch y hai l nh này theo th t đã ch ra.) 8. Đây có th là phân vùng FAT16 hay phân vùng NTFS. thì c n ghi cái đó. Trong trư ng h p này b n ghi kh i đ ng Windows NT (hay 2000) s b xóa. m c dù trong m t s bài báo nói cách ph c h i MBR như v y không ph i lúc nào cũng làm vi c. n u không có thì b n đ c c n tìm m t máy khác đang ch y Windows NT r i t o). đ u t p tin này có liên k t đ n phân vùng kh i đ ng theo m c đ nh.ini và thêm vào dòng sau: C:\bootsect. nên Windows NT s kh i đ ng.conf. t c là thay th /dev/hda thành /dev/hda3. ch không mu n dùng LILO. Trong Windows 2000 có các l nh chuyên dùng fixboot và fixmbr (ch y t console ph c h i h th ng). và trong trình đơn ch n h đi u hành s có LINUX. Còn bây gi chúng ta s xem xét trư ng h p b n đ c (do vô tình hay c ý) cài đ t LILO vào b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa (Master Boot Record.2. N u như b n đ c không nh đã cài Linux vào đâu. hay chính xác hơn là vào thư m c g c c a phân vùng mà t đó kh i đ ng Windows NT. thì hãy ch y câu l nh mount và tìm k t qu tương t như sau4 : 4 có nghĩa là tìm phân vùng đã g n vào thư m c g c /.lnx vào thư m c g c c a đĩa C:. ví d . 2. trong ví d này là /dev/hda3 . 5. Vi c còn l i là kh i đ ng l i máy tính m t l n n a. N u Linux đư c cài vào phân vùng /dev/hda3. N u như b n đ c v n còn mu n s d ng trình kh i đ ng OS Loader c a NT. Trong NT c n sao chép t p tin bootsect. thì LILO s đư c ch y và sau đó nó (LILO) s n p Linux. thì nh ng bư c trên có thay đ i m t chút: thay cho bư c th 6 c n làm các thao tác sau. Ph c h i l i b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa. Đ c đi m đ nh n ra phân vùng này là hai t p tin ntldr và boot. Dùng b t kỳ trình so n th o nào. trong d u ngo c kép b n đ c có th đ t tên b t kỳ. Tác gi dùng l nh này thành công. Trong trình đơn (th c đơn) c a trình kh i đ ng c n ch n l nh Recover. Sau đó tìm t p tin boot. ví d . Nh p l nh cd /etc và m t p tin lilo. đ thay th giá tr này thành phân vùng đã cài Linux lên (chính xác hơn là thành phân vùng đư c g n như g c (/) c a Linux). N u ch n LINUX. r i ch n ch đ Command mode. 7. và vi c kh i đ ng Windows NT (bư c th 6 trên) là không th .lnx="LINUX" (t t nhiên. Kh i đ ng Windows NT t đĩa m m kh i đ ng (đã t o trư c khi cài đ t Linux. T p tin bootsect. 3. S d ng câu l nh fdisk /mbr.lnx có th đ t thu c tính ch đ c (read-only). 1. Sau đó Windows 2000 s kh i đ ng bình thư ng.init ch a trong đó (nh ng t p tin này có th n!). MBR).

và ph c h i MBR c a Windows. nhưng s có ích n u b n bi t đư c cách c u hình Linux đ x lý nh ng l i có th x y ra và hơn th n a bi t cách c u hình đ kh i đ ng h đi u hành mong mu n khi không có t đ ng c u hình. b n ghi kh i đ ng c a Windows đư c gi nguyên v n. Đ dùng đư c trình đơn đó.lst’ n m trong thư m c kh i đ ng /boot. Quá trình cài đ t Linux k t thúc đây. M c dù vi c t đ ng c u hình này h t s c thu n ti n. “quy trình” ph c t p v i hai l n kh i đ ng l i ch đ chuy n sector kh i đ ng Linux t MBR vào sector đ u tiên c a phân vùng dành cho Linux.7. Ch y l nh /sbin/lilo đ ghi trình kh i đ ng vào phân vùng /dev/hda3 (c n ch y l nh lilo không có tham s ). 2. ví d Xandros còn t đ ng tìm th y nh ng h đi u hành đã có này và thêm chúng vào t p tin c u hình c a GRUB.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB Như đã nói trong ph n l a ch n chương trình kh i đ ng. Trong nh ng phiên b n m i c a các b n phân ph i Linux m i khi này có th ch n c u hình cho nh ng h đi u hành đã có trên máy. S có c nh báo v vi c phân vùng không ph i là đ u tiên trên đĩa. B n đ c đã có th ch n HĐH s kh i đ ng và đi u khi n máy tính c a mình.34 /dev/hda3 on / type reiserfs (rw) Cài đ t h đi u hành Linux 6. 2. 7. Đây chính là đi u chúng ta c n. Thông thư ng t p tin này đư c t o ra khi cài đ t. Last modification on Sun Apr 2 22:22:11 MSD 2006 color white/blue black/light-gray .2 C u hình GRUB GRUB có m t giao di n trình đơn đ t đó ngư i dùng có th ch n m t m c (m t h đi u hành) b ng các phím mũi tên r i nh n <Enter> đ kh i đ ng. Nh đó sau khi cài đ t b n có th ch n kh i đ ng Linux ho c h đi u hành (thư ng là Windows) đã có. 2. M t s b n phân ph i.7. Hãy xem ví d m t t p tin như v y dư i đây: # GRUB example configuration file on the teppi’s openSUSE system. # Modified by YaST2. D dàng đoán ra r ng.1 Cài đ t GRUB Cách d nh t đ có th cài đ t trình kh i đ ng GRUB là ch n dùng trình kh i đ ng này trong quá trình cài đ t h th ng Linux c a b n. b n c n m t t p tin c u hình ‘menu. Chúng ta s xem xét c u hình GRUB trong ph n ti p theo. Th c hi n các bư c 6-8 như trên. thì l a ch n t t hơn cho trình kh i đ ng là chương trình có trong thành ph n c a m i b n phân ph i HĐH Linux – GRUB (GRand Unified Bootloader). n u trên máy đã cài Windows 98 v i h th ng t p tin FAT16.

Tùy ch n color dùng đ ch n màu cho trình đơn (hãy th nó!). Tùy ch n timeout cho bi t GRUB s kh i đ ng m t cách t đ ng sau kho ng th i gian ch ra (tính theo giây) n u không nh n phím nào. sau khi thay đ i c u GRUB không c n ph i ch y b t kỳ l nh nào đ nh ng thay đ i này có hi u l c. . Đây là m t đi m m nh c a GRUB so v i LILO.3”. nh ng tùy ch n có liên quan đ n giao di n c a trình đơn. Sau nh ng thi t l p chung là ph n thi t l p cho t ng h đi u hành c th .YaST2 identifier: Original name: floppy### title Floppy root (fd0) chainloader +1 Tác gi nghĩ r ng c n gi i thích c th hơn m t chút v t p tin này. Trong trư ng h p này là sau 8 giây.2. M i ph n đ u b t đ u b ng l nh ‘title’ theo sau là tên s hi n th trong trình đơn.0)/initrd ###Don’t change this comment . Và vì l nh này hi n th tham s m t cách nguyên v n.gz dom0_mem=196608 module (hd0.YaST2 identifier: Original name:linux### title SUSE LINUX 9.0)/vmlinuz root=/dev/hda5 vga=0x31a selinux=0 splash=silent resume=/dev/hda7 showopts initrd (hd0. Khác v i trư ng h p LILO.YaST2 identifier: Original name: windows### title Windows map (hd0) (hd1) map (hd1) (hd0) rootnoverify (hd1.3 kernel (hd0. B n có th ghi b t kỳ câu gì mong mu n vào dòng này và không nh hư ng gì đ n công vi c c a chương trình. ph n đ u tiên là đ kh i đ ng “SUSE LINUX 9.YaST2 identifier: Original name: xen### title XEN kernel (hd0. v.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB default 0 timeout 8 ###Don’t change this comment .v. Có th b n đã đoán ra nh ng dòng b t đ u b ng ký t ‘#’ là nh ng dòng chú thích. trong GRUB vi c đánh s đư c b t đ u t ‘0’ ch không ph i ‘1’.0)/initrd-xen 35 ###Don’t change this comment . đ u t p tin là nh ng thi t l p chung (global options).0) makeactive chainloader +1 ###Don’t change this comment .3). Hãy nh l i. nên b n có th nh p b t kỳ th gì vào phía sau. Chúng đư c đ t trư c các m c b t đ u b ng ‘title’. Như b n th y trong t p tin c u hình trên. Ngoài dòng chú thích GRUB cũng b qua nh ng dòng tr ng. ph n th hai – “Windows”. S ‘0’ ch ra đó là h đi u hành th nh t trong danh sách (t c là SuSE Linux 9.0)/vmlinuz-xen root=/dev/hda5 vga=0x31a selinux=0 splash=silent resume=/dev/hda7 showopts module (hd0. . Tùy ch n default ch ra h đi u hành kh i đ ng theo m c đ nh (n u không đ ng vào bàn phím khi kh i đ ng).0)/xen. Chúng s đư c c p nh t m t cách t đ ng trong l n kh i đ ng sau. .

4 Gbyte thì hãy đ c k các ph n 2. Trong trư ng h p đó MBR c n ph i có kh năng n p LILO. vì th chúng ta s không xem xét đ n. Bư c ti p theo c n c u hình LILO đ có th kh i đ ng các HĐH theo l a ch n. ví d khi MBR là trình kh i đ ng c a MS-DOS hay Windows.conf có d ng g n như sau: boot = /dev/hda2 compact delay = 50 # message = /boot/bootmesg.txt root = current image = /boot/vmlinuz-2. Trong ví d này chúng ta s coi như thi t b /dev/hda1 là phân vùng v i DOS/Windows. N u dung lư ng đĩa c ng vư t quá 8. Chúng ta xem xét m t ví d nh c a t p tin c u hình LILO.22 label = linux read-only other = /dev/hda1 Ghi chú. LILO đư c c u hình b ng t p tin /etc/lilo.8 2. T o các đĩa m m kh i đ ng theo nguyên t c là không b t bu c.conf và câu l nh /sbin/lilo. Dùng chương trình Partition Magic đ l y ph n không gian đĩa còn tr ng và trên đó t o ra m t phân vùng ext2(3) (h th ng t p tin Linux) và m t phân vùng swap. Cách chia đĩa đã nói trên.4. Trình kh i đ ng LILO không b t bu c ph i cài đ t vào b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa. Sau m t th i gian làm vi c v i Linux và có đ kinh nghi m b n s bi t cách tìm thêm thông tin v trình kh i đ ng tuy t v i này. Tuy nhiên tác gi chưa nhìn th y s c n thi t c a ng d ng này (n u đã ch n LILO làm trình kh i đ ng chính thì hãy s d ng cho “tr n b ”). 5 . Câu l nh này dùng đ cài đ t (hay cài đ t l i) LILO. nhưng tác gi khuyên b n đ c nên làm. 3.36 Cài đ t h đi u hành Linux T t nhiên đây không ph i là t t c nh ng kh năng s d ng c a GRUB.8. thì trong quá trình cài d t Linux c n ch n phương án cài LILO vào b n ghi kh i đ ng chính (Master Boot Record). n u b n mu n s d ng trình kh i đ ng LILO. 2. Trư c khi cài đ t Linux hãy chu n b đĩa m m kh i đ ng Windows.1 S d ng trình kh i đ ng LILO Cài đ t và c u hình LILO Gi ng như trư ng h p Windows NT. 2. còn phân vùng /dev/hda2 ch a Linux. C n nh r ng. 1. Cài đ t Linux theo ch d n đi kèm v i b n phân ph i. nhưng đ i v i ngư i dùng m i thì như v y là đ . chúng ta s đưa ra các bư c c n th c hi n đ có th kh i đ ng nhi u HĐH.5.5 4. Trong trư ng h p đó /etc/lilo.3 và 2. LILO có th n m b n ghi kh i đ ng c a phân vùng chính đư c kích ho t và ch a thư m c g c c a Linux ho c th m chí trên phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng.

1 giây).8 S d ng trình kh i đ ng LILO table = /dev/hda label = dos Vài l i gi i thích cho ví d : Dòng boot cho bi t thi t b kh i đ ng.dos label = win trong đó bootsect. N u như tên không đư c nh p sau kho ng th i gian ch trên dòng delay (tính theo ph n mư i giây – c n nhân v i 0. Trong m i ph n như v y có m t dòng label. LILO s không đưa thông tin v phân chia đĩa cho h đi u hành đư c kh i đ ng n u bi n này không đư c đưa ra.dos l y t thư m c g c c a đĩa ch a NT Loader. Trên dòng này ghi tên c n nh p vào d u nh c LILO hay tên s hi n th trong trình đơn c a LILO đ có th ch n HĐH mu n kh i đ ng. Dòng table=<device> cho bi t tên thi t b ch a b ng phân chia đĩa.conf.) Đ ng quên r ng. c n ch y câu l nh /sbin/lilo đ nh ng thay đ i có hi u l c. t c là s d ng tên đã đ t trên dòng label.ini c n đ t khác không (th i gian ch đư c tính theo giây).conf theo ý mu n. Đi u này có th c n thi t khi mu n kh i đ ng c Windows 98 t trình đơn c a NT Loader (trong trư ng h p này s có 3 HĐH: Linux. c n th c hi n câu l nh /sbin/lilo. tính năng (nén) này tăng t c đ c a kh i đ ng đ u. thì hãy thêm 5. sau khi thay đ i ch d n đ n b ng phân chia đĩa. LILO. 37 Dòng compact b t ch đ nén t p tin map – t p tin ch a đ c tính c a nhân đư c kh i đ ng.conf: other = /boot/bootsect. t c là thay đ i bi n table. m i ph n tương ng v i m t h đi u hành s kh i đ ng theo l a ch n c a ngư i dùng. Trong ví d này. thì s kh i đ ng HĐH theo m c đ nh. đ không th y trình đơn kh i đ ng c a NT Loader. N u b n đ c mu n kh i đ ng Windows tr c ti p t ph n nh sau vào /etc/lilo. (M t s h đi u hành có công c khác đ xác đ nh là đã đư c kh i đ ng t phân vùng nào. Trên m t máy c a tác gi đó n m trình kh i đ ng NT Loader (vì Windows NT đư c cài đ t trư c Linux). thì trong thư m c g c c a đĩa /dev/hda1 (đĩa C: trong h th ng thu t ng Microsoft) c n có trình kh i đ ng ph (không ph i là chính). vì ph n c u hình tương ng v i Linux n m đ u tiên trong t p tin. trong trình đơn c a LILO n u ch n dos thì s hi n ra trình đơn c a NT Loader r i t đó ch n m t trong hai HĐH Windows đ kh i đ ng).2. Ch c n đ t th i gian ch kh i đ ng trong t p tin boot. N u đ t dòng (g i là ph n nh thì t t hơn) other = /dev/hda1 trong t p tin /etc/lilo. Câu l nh message dùng đ đưa ra thông báo theo ý mu n khi kh i đ ng. s kh i đ ng Linux theo m c đ nh. và LILO kh i đ ng thành công Windows NT. Câu l nh này (trong tài li u . Windows NT và Windows 98.ini b ng không. n u vì m t lý do nào đó b n mu n th y trình đơn này thì giá tr timeout trong t p tin boot. Tuy nhiên. B t đ u t dòng image là các ph n nh c a t p tin c u hình. Có th ch ra h đi u hành đư c kh i đ ng theo m c đ nh khi thêm m t dòng có d ng default=dos. Sau khi s a xong t p tin /etc/lilo.

và cách kh c ph c (n u có th ). Nhưng c n bi t r ng.NNNN có th s d ng đ ph c h i n i dung cũ c a sector kh i đ ng. ví d . Trư c khi ch y /sbin/lilo đ thay đ i bư c kh i đ ng. T p tin /boot/boot. t c là ch ch y th c u hình m i.NNNN. Khi /sbin/lilo ghi đè n i dung m i lên sector kh i d ng. MBR c a MS-DOS có th đư c ph c h i b ng cách kh i đ ng vào DOS t đĩa m m (CD) r i ch y câu l nh fdisk /mbr (xem trên). Khi có tham s này s th c hi n t t c các th t c cài đ t trình kh i đ ng. . • Không ch cái nào hi n ra – không có ph n nào c a LILO đư c n p. hãy th c hi n câu l nh này v i tham s -t. thì n i dung cũ c a sector này s t đ ng đư c ghi nh vào m t t p tin. thì qua s ch cái đưa ra có th nh n đ nh v nguyên nhân xu t hi n v n đ . và không đ ng gì đ n b ng phân chia đĩa). Sau khi cài đ t l i trình kh i đ ng c n kh i đ ng l i máy tính và th các phương án kh i đ ng khác nhau đ ki m tra. không nh t thi t ph i dùng /boot/boot. mà s đư c kích ho t trong l n kh i đ ng ti p theo. Ho c LILO không đư c cài đ t.NNNN. 0800 – /dev/sda. Câu l nh đ th c hi n có d ng: [root:~#] dd if=/boot/boot. Khi LILO đư c n p.0800 of=/dev/hda bs=446 count=1 (bs=446 vì ch ph c h i chương trình kh i đ ng. Tuy nhiên có th đ t m t tên khác đ ghi sector kh i đ ng. thì b n đ c s đư c bi t thêm thông tin chi ti t v nh ng gì l nh /sbin/lilo s th c hi n. 6. Khi này m i ch cái bi u th s k t thúc m t hành đ ng nào đó hay k t thúc m t bư c n p LILO. và b ng phân chia đĩa. 0300 – tương ng /dev/hda. Đ k t thúc ph n nói v LILO này chúng ta s xem xét vài khó khăn có th xu t hi n khi s d ng LILO. câu l nh này ch làm vi c đúng v i đi u ki n là thư m c LILO (t c là /boot) không thay đ i k t khi cài đ t. nó đưa ra màn hình t “LILO”. Cũng có th ph c h i MBR cũ khi c n thi t b ng câu l nh /sbin/lilo v i tùy ch n -u. L nh này ch thay đ i mã chương trình kh i đ ng n m trong MBR.0300 of=/dev/hda bs=446 count=1 hay [root:~#] dd if=/boot/boot. mà không thay đ i b ng phân chia đĩa. . N u kh i đ ng b b ngưng gi a ch ng. v.38 Cài đ t h đi u hành Linux hư ng d n g i là map-installer) cài đ t trình kh i đ ng ph . trong đó NNNN tương ng v i s c a thi t b . ho c phân vùng ch a LILO chưa đư c kích ho t. n u không còn cách ph c h i nào khác đơn gi n hơn. thì nó không b ghi đè lên. N u t p tin này đã có trên đĩa. Theo m c đ nh đó là t p tin /boot/boot. b n ghi sector kh i đ ng. . tr vi c thay đ i t p tin map. N u cho thêm tùy ch n -v.v.

r i ch y /sbin/lilo. thì Linux s không th kh i đ ng. Như th . và sau đó m i cài đ t Windows 95/98 hay MS-DOS. Thông thư ng thì v n đ n y sinh do đĩa x u (có khuy t t t) hay không đ t đúng c u trúc hình h c c a đĩa. • LILO – t t c các ph n c a LILO đư c n p thành công. nhưng nó không th n p trình kh i đ ng ph . . Có th là l i đưa c u trúc hình h c c a đĩa. • LIL — trình kh i đ ng ph đã đư c ch y. Thông thư ng do l i đưa ra c u trúc hình h c c a đĩa ho c t p tin /boot/boot. ho c kích ho t phân vùng ch a LILO (n u LILO đư c cài vào phân vùng chính). • LIL? – trình kh i đ ng ph đã đư c n p vào đ a ch không đúng.8. thì v n đ thư ng d gi i quy t. Có th ph c h i l i LILO b ng cách ch y l nh /sbin/lilo (n u LILO đư c cài vào MBR).3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS Nh ng phiên b n nhân Linux m i nh t h tr kh năng đ t các t p tin c n thi t trên giai đo n kh i đ ng vào h th ng t p tin MS-DOS (hay UMSDOS). 2.– b ng mô t trong t p tin map b phá h y.8 S d ng trình kh i đ ng LILO 39 • L [mã l i] – trình kh i đ ng chính đã đư c n p và đã ch y (t c là đã nh n đư c quy n đi u khi n). Khi có v n đ sau khi cài đ t m t h đi u hành khác sau Linux. n u như b n đ c đ u tiên cài đ t Linux. Nguyên nhân thư ng do khuy t t t c a đĩa ho c không đưa đúng c u trúc hình h c c a đĩa. và d u kích ho t trong b ng phân vùng s đư c chuy n sang phân vùng MS-DOS (Windows 95/98). mà ti p t c đưa ra m t chu i vô t n các mã l i. nhưng không ch y đư c nó. thư ng có th gi i quy t b ng cách kh i đ ng vào Linux b ng đĩa m m kh i đ ng. Vì trong ph n l n các trư ng h p phân vùng DOS chi m các vùng đĩa đ u (không có h n ch c a BIOS). nên cho phép gi i quy t nhi u v n đ c a đĩa l n.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo. s a l i t p tin c u hình LILO (thêm ph n nh cho HĐH m i). khi mà thư m c /boot không th n m trên phân vùng dành cho Linux. 2. Mà trình kh i đ ng MS-DOS và Windows 95/98 ch “bi t” chuy n quy n đi u khi n cho sector đ u tiên c a phân vùng kích ho t.2.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo. Mã l i hai ký t cho bi t nguyên nhân c th c a v n đ (cách gi i mã c n tìm trong tài li u k thu t c a LILO).2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux Khi cài đ t MS-DOS và Windows 95/98.8. • LI – trình kh i đ ng chính đã n p đư c trình kh i đ ng ph . • LIL. trình kh i đ ng c a chúng (không ph thu c vào ý mu n c a b n đ c) đư c ghi vào Master Boot Record (MBR). Thông thư ng do l i đưa ra c u trúc hình h c c a đĩa ho c t p tin /boot/boot. ho c t p tin boot/boot. nhưng nó không th n p b ng mô t t t p tin map. N u LILO không d ng l i đây.

vì chương trình này h tr “kh i đ ng lôgíc” c a máy tính.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin.6 Loadlin. bzImage là đ nh d ng m i hơn (s phiên b n nhân l n hơn 1. mà c ti n trình kh i đ ng Linux nói chung có th đư c t ch c t DOS.exe đ kh i đ ng và b t đ u tìm hi u Linux. thì ph i kh i đ ng l i máy tính. nhân khi gi i nén có kích thư c lên t i 2 Mbyte. Chương trình loadlin. Vì th h thư ng s d ng LILO không đúng cách. Như v y. thông thư ng ghi t p tin loadlin. ch c n đ t chương trình – t p tin loadlin.exe làm vi c v i m i c u hình DOS và có r t ít h n ch . /dos/linux). khi có phân vùng kích ho t là DOS hay Windows. Có th dùng chương trình này đ kh i đ ng Linux t CD ho c t đĩa trong m ng mà không c n s d ng đĩa m m kh i đ ng. “không vào hang c p sao b t đư c c p”.40 Cài đ t h đi u hành Linux Đ th c hi n phương án kh i đ ng này.exe vào thư m c c a ngư i dùng root 7 Ghi chú. Phiên b n 1. m c dù b n đ c có th thay th zImage thành bzImage 6 .exe thành m t công c tuy t v i đ kh i đ ng Linux khi có v n đ v i LILO. do đó. c n phân vùng DOS ch đ đ c/ghi.exe cung c p cách kh i đ ng Linux t c ng an toàn nh t. Kh năng này bi n loadlin. 2. • C n có nh nén c a nhân Linux (zImage. N u như b n đ c mu n quay tr l i DOS. và cu i cùng ch y l nh /sbin/lilo. • Trên máy tính c a b n (t t nhiên v i b x lý 386 ho c cao hơn) c n cài đ t DOS hay WINDOWS 95.exe và nhân ( nh c a nhân) lên m t trong các đĩa mà DOS nh n ra.6 c a loadlin. t o trong đó m t thư m c (ví d .fgan.ffm. bzImage)7 . và k t qu là không th kh i đ ng đư c b t kỳ h đi u hành nào (tác gi cũng đã rơi vào trư ng h p như v y). và sau đó DOS đư c thay th hoàn toàn b ng Linux. và chuy n t t c các t p tin t thư m c /boot vào đó.exe không có nghĩa là Linux làm vi c dư i DOS. Chương trình này thư ng có trên các đĩa c a b n phân ph i.exe Không ch các t p tin kh i đ ng và nhân có th n m trong phân vùng DOS. có th n p các nhân l n (các bzImage) và các nh đĩa o (initrd) tr c ti p vào vùng b nh n m trên.exe.de) vi t. Đ i v i nh ng ngư i dùng m i thì s thu n ti n hơn khi s d ng loadlin. do Hans Lermen (lermen@elserv. Vi c s d ng loadlin. zImage là đ nh d ng nh phân cũ c a nhân. ví d . thư m c /boot đư c chuy n thành liên k t tư ng trưng đ n thư m c /dos/linux. c n làm gì đ có th s d ng chương trình loadlin. m t s b n phân ph i còn có gói cài đ t cho chương trình này. Phương án kh i đ ng này đư c khuyên s d ng cho ngư i dùng Linux m i. Kh năng này th c hi n nh chương trình đ c bi t loadlin.conf.exe.73) có kích thư c lên t i 1 Mbyte. v trí m i c a thư m c /boot c n ch ra trong t p tin /etc/lilo. Ph n l n ngư i dùng m i (và không ch h ) không đ kiên nh n đ đ c tài li u r t hay nhưng r t dài (và l i vi t trên ti ng Anh n a) c a LILO. Ti p theo chúng ta s ch nói v các t p tin zImage.3. Phiên b n này có th s d ng b nh m r ng. Tuy nhiên.exe không yêu c u ph i cài đ t. b ng câu l nh reboot.

22 t /boot vào /mnt/C/loadlin và đ i tên thành vmlinuz (vi c đ i tên là không nh t thi t. Sau khi k t thúc ph n cài đ t hãy kh i đ ng Linux (n u không có cách nào khác. 3.TXT. N u b n ch y loadlin. Gói nén này còn ch a hư ng d n s d ng DOC\MANUAL.exe đ kh i đ ng. Bây gi i kh i đ ng l i máy tính vào DOS tr c ti p (n u b n đ c có Windows 95/98 thì c n nh n phím <F8> khi kh i đ ng đ hi n th trình đơn cho phép ch n DOS)..PAR.exe 41 • Chương trình loadlin.exe không có tham s C:\LOADLIN> loadlin thì s nh n đư c hư ng d n s d ng ng n g n.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin. hãy s d ng đĩa m m kh i đ ng). Cài đ t Linux vào phân vùng đã chia. Chia các phân vùng cho Linux (cách làm xem ph n 2.conf: tìm trong t p tin c u hình dòng “image=.4. Sao chép t p tin vmlinuz-2. còn phân vùng Linux là /dev/hda3): [root]# mount -t vfat /dev/hda1 /mnt/C T o thư m c /mnt/C/loadlin và gi i nén t p tin LOADLIN16. Thu n ti n hơn đ đ c hư ng d n này khi ch y chương trình v i tham s more (gi ng trong Linux): C:\LOADLIN> loadlin | more Bây gi chúng ta có th xem xét các bư c cài đ t Linux khi s d ng loadlin. và hư ng d n cách đưa các tham s DOC\PARAMS. 1. ho c qua h p tho i l a ch n khi nh n l nh t t máy (shutdown) Windows 95/98. Sau khi vào DOS hãy chuy n sang thư m c C:\LOADLIN: CD \LOADLIN r i th c hi n l nh: ..2.exe.TGZ vào đó.4.22 /mnt/C/loadlin/vmlinuz 4.22. và ch có ý nghĩa thu n ti n cho s d ng): [root]# cp /boot/vmlinuz-2.” và b n đ c s th y tên c n thi t phía bên ph i d u b ng.4. G n phân vùng DOS (gi thi t là /dev/hda1.TGZ. LILO c n cài đ t vào sector đ u tiên c a phân vùng Linux đ không ghi đè lên MBR và không b m t kh năng kh i đ ng vào Windows. t p tin tham s ví d DOC\TEST. Ví d tên c a t p tin này là vmlinuz-2. Có th tìm t p tin ch a nh c a nhân c n thi t nh t p tin /etc/lilo.DOC (đ ng quên r ng chúng là nh ng t p tin DOS). Có th tìm th y trên đĩa phân ph i d ng không nén hay trong gói LOADLIN16. Ngoài ra sao chép t thư m c /boot vào thư m c đó c t p tin ch a nh c a nhân Linux.5) 2.

n u b n đ c mu n n p nhân cùng v i đĩa RAM: C:\LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/ram rw initrd=diskimage Còn có th ghi t t c các tham s c a l nh loadlin. máy tính s chuy n vào ch đ DOS trư c. Có th vi t thêm l nh g i loadlin vào t p tin autoexec.42 Cài đ t h đi u hành Linux C:\LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/hda3 ro vga=ask ho c.exe có th tìm th y trong t p tin PARAMS. và khi ch y t p tin này. Tác gi cho r ng nh ng thông tin đã đưa ra trên đ đ t o t p tin bat c n thi t. và DOS s đư c kh i đ ng thay cho Windows 95/98. Bây gi b n đ c có th s d ng cách này đ kh i đ ng Linux. (Đ ch y giao di n đ h a.edu/~gpg109/BootPrompt-HOWTO. V n đ ch .edu/mdw/HOWTO/BootPrompt-HOWTO. đ i v i m t s c c màn hình Linux s đưa ra m t màn hình tr ng r ng sau khi kh i đ ng.exe vào t p tin (ví d v i tên params) và g i câu l nh đó d ng sau: C:\LOADLIN> LOADLIN @params Kh năng này đ c bi t có ích khi đưa nhi u tham s dòng l nh và khi dòng l nh dài hơn 127 ký t . không đư c kh i đ ng Linux t giao di n đ h a DOS/Windows và c n t t m t vài tùy ch n trong t p tin n C:\MSDOS. b ng cách thêm vào hai dòng sau (n u chưa có): BootGUI=0 Logo=0 Dòng đ u tiên t t giao di n đ h a.bat ho c t o m t t p tin l nh (ví d . C n nói thêm r ng.DOC ho c Internet trên trang http://sunsite. sau đó thì ch y Linux.unc. c n nh p câu l nh C:\> win). linux.SYS (đây là t p tin văn b n thông thư ng).anu. Mô t đ y đ t t c các tham s c a câu l nh loadlin.html và http://rsphy1. n u như có hi n th bi u tư ng Windows.bat). . Công vi c duy nh t còn l i là làm sao đ không ph i gõ l nh loadlin v i t t c các tham s sau m i l n kh i đ ng l i.html. Dòng Logo=0 t t vi c hi n th bi u tư ng Windows (c a s ).

1 Kh i đ ng HĐH Linux Như v y là vi c cài đ t Linux đã hoàn thành.Chương 3 Kh i đ ng Linux l n đ u V n s kh i đ u nan – Trung Qu c Sau khi cài đ t r t có th b n đ c s không bi t bư c ti p theo ph i làm gì. 3... thì sau nh ng dòng ch BIOS thư ng đưa ra s xu t hi n màn hình d ng như trong hình 3. N u ngư i dùng đã cài đ t GRUB làm trình kh i đ ng. Ph i làm gì đ có th ti p t c làm vi c v i h th ng Linux? Sau khi làm vi c xong thì t t máy th nào? Có nh ng chương trình nào nên bi t? Trong khi làm vi c có v n đ n y sinh thì tìm câu tr l i đâu? Trong chương này chúng ta s tìm th y câu tr l i cho nh ng câu h i trên. ng i nhìn. đ i h th ng kh i đ ng xong và .1: Màn hình kh i đ ng c a GRUB . B t máy tính lên.1. Hình 3.

thì b n s bi t cách thay đ i màn hình này. Hãy nh p vào tên ngư i dùng và m t kh u”. . ví d đưa ra nh ng câu chào d ng “Xin chào! Hôm nay là 02 tháng 09 năm 2006. Nh ng thao tác không c n th n c a ngư i dùng này có th d dàng d n đ n nh ng h u qu khó lư ng. thì hãy nh p vào tên ngư i dùng “root” (ngư i dùng cao c p). t c là có quy n truy c p không gi i h n đ n các tài nguyên. Phím này thư ng là <Esc>. th m chí làm h ng h th ng. xóa nh ng ngư i dùng khác. N u Linux không ph i là h đi u hành (HĐH) duy nh t trên máy tính. T t nhiên màn hình đăng nh p c a b n đ c s khác. ví d SuSE Linux. thì trên màn hình s xu t hi n r t nhi u thông báo mà t m th i chúng ta s không xem xét ý nghĩa c a chúng1 . vì th hãy nh p “root” vào dòng login: r i nh n phím <Enter> (<Return>). sau đó nh p vào m t kh u khi có yêu c u đ vào h th ng. N u b n đã ch n t đ ng ch y ch đ đ ho thì hãy nh n <Ctrl>+<Alt>+<F1> đ th y màn hình đăng nh p như sau: ThinhQuyen login: Màn hình đăng nh p này xu t hi n trên máy c a tác gi khi kh i đ ng Debian Linux. Do đó có th b n đ c s không th y nh ng thông báo này. thì h th ng s t đ ng quay tr l i dòng h i tên ngư i dùng login:. đây là m t kh u c a root.44 Kh i đ ng Linux l n đ u N u không ch m vào bàn phím. có th thêm. hãy nh n phím tương ng đ chuy n v màn hình kh i đ ng bình thư ng. M t kh u này là m t kh u đã đưa ra cho ngư i dùng root trong quá trình cài đ t. 1 . N u có đ kiên nh n đ đ c h t cu n sách này. Vì th thư ng ch đăng nh p dư i tên ngư i dùng này khi th c hi n các công vi c qu n tr h th ng. 3.v. . d ng h th ng v. Sau khi nh p đúng m t kh u. N u đã ch n kh i đ ng Linux thì cu i cùng ngư i dùng ph i th y dòng login:. Sau khi nh p m t kh u cũng nh n <Enter>. Trong trư ng h p đó. khi hi n ra dòng m i này thì đ u tiên c n nh p vào tên ngư i dùng. Cu i cùng xu t hi n màn hình cho phép ngư i dùng đăng nh p vào h th ng. t c là dòng m i nh p vào tên đăng nh p. và trong khi cài đ t b n quên t o thêm ngư i dùng. b n s th y dòng như sau: Trong nh ng b n phân ph i Linux m i. N u đây là l n đăng nh p đ u tiên vào h th ng ngay sau khi cài đ t. N u kh i đ ng b ng đĩa m m thì quá trình cũng tương t nhưng ch m hơn m t chút. Có th ch n HĐH mu n kh i đ ng b ng các phím <↑> và <↓> r i nh n phím <Enter>. Ngư i dùng này là ch s h u có toàn quy n đ i v i h th ng bây gi cũng như sau này. Tuy nhiên bây gi v n còn s m đ nói v v n đ này. N u sau khi nh p vào tên ngư i dùng r i r t lâu sau không vào m t kh u. thì trên màn hình kh i đ ng GRUB s xu t hi n danh sách các h đi u hành tìm th y. Tuy nhiên chúng ta đang trong trư ng h p này. có s d ng màn hình flash. Đây là ngư i dùng duy nh t luôn luôn có tài kho n đư c t o ra trong quá trình cài đ t. H th ng s đưa ra câu h i m t kh u: Password: T t nhiên là b n c n nh p vào m t kh u tương ng v i ngư i dùng đã đưa ra.2 Đăng nh p vào h th ng Như b n đã bi t.

Sau tên c a câu l nh c n kho ng tr ng và sau đó là tên ngư i dùng. tên h th ng (ThinhQuyen) và thư m c hi n th i (/root). Chúng ta s g i ch đ này là văn b n đ phân bi t v i ch đ đ ho c a h th ng X Window. thì s xu t hi n dòng c nh báo (d ng Bad password: too short). th i đi m này nó có nghĩa là b n đã đăng nh p vào h th ng m t cách thành công. Trong ví d đưa ra trên d u nh c g m tên ngư i dùng (root). t c là có phân bi t ch hoa và ch thư ng. nhưng h th ng v n ti p nh n m t kh u và cho phép ngư i dùng m i đăng nh p vào h th ng. New Password: Hãy nh p vào m t kh u.2 Đăng nh p vào h th ng [root@ThinhQuyen /root]# 45 Dòng này đư c g i là d u nh c. Đ h th ng cho phép ngư i dùng m i nhimlui làm vi c. và s l i xu t hi n d u nh c c a h th ng. “m tài kho n cho ngư i dùng nhimlui”). . Sau khi nh p xong. Câu l nh đ u tiên chúng ta s nh p vào là useradd. thì s xu t hi n thông báo thành công d ng: Password changed. Trư c khi đ ngh b n đ c nh p vào câu l nh đ u tiên. N u nh p vào m t kh u không t t (m t kh u quá ng n ho c quá đơn gi n). k c d u sao ‘*’ như thư ng th y. Sau này b n có th thay đ i d ng c a d u nh c này. Xu t hi n d u nh c có nghĩa là h th ng đã s n sàng ti p nh n và th c hi n câu l nh c a ngư i dùng. b n s không nhìn th y m t kh u vào vì h th ng s không hi n th gì ra. c n nói r ng trên b t kỳ h th ng UNIX nào ki u ch cũng đ u đóng vai trò quan tr ng. Trong MS-DOS và Windows(TM) màn hình đen và d u nh c h th ng thư ng đư c g i là ch đ dòng l nh. “đăng nh p”) dư i tên ngư i dùng này. h th ng s h i nh p m t kh u m t l n n a đ ki m tra. k c ki u ch . c n ph i “t o” thêm cho ngư i dùng này m t kh u b ng câu l nh: [root]# passwd nhimlui S xu t hi n dòng: Changing password for nhimlui.3. N u b n đã nh p đúng t t c . Vì th c n nh p vào t t c các câu l nh cũng như tham s c a chúng như ch ra trong ví d . cũng nh n phím <Enter>. Tuy nhiên v n chưa th vào h th ng (thư ng nói. trên h th ng s bi t r ng ngư i dùng nhimlui t n t i (chúng ta nói. nhimlui: [root]# useradd nhimlui Ngay sau khi nh n phím <Enter> đ ch y l nh này. Reenter New Password: Đ ng ng c nhiên. Trong t t c các ví d ti p theo chúng ta s s d ng d u nh c ch g m có tên ngư i dùng. ví d .

terminal o và shell Như v y là b n đ c đã có kinh nghi m làm vi c đ u tiên ch đ văn b n (hay còn g i là kênh giao tác “console”) c a h th ng Linux.3 Console. Chúng ta s không xem xét chi ti t danh sách t t c nh ng câu l nh có th g p.1 (hãy nh p chúng cùng v i nh ng tham s có trong b ng). Ví d . Hãy ch y l nh: [root]# man man R t ti c theo như tác gi bi t thì hi n th i các trang thông tin man còn chưa đư c d ch sang ti ng Vi t. Vì thông tin thư ng không th n m g n trên m t màn hình nên khi xem c n s d ng các phím <PageUp>. có th đ c v nh ng câu l nh chính trong b t kỳ cu n sách nào nói v UNIX. Th hai. Bây gi xin b n đ c hãy th xem thông tin v hai câu l nh đã đ c p đ n trên – login và passwd. <PageDown>. hãy th nh ng câu l nh li t kê trong b ng 3. man là h th ng tr giúp luôn luôn đi kèm v i h th ng Linux. N u như b n không có kh năng đ c ti ng Anh. B n đ c còn có th th ch y thêm m t vài câu l nh n a và theo dõi xem h th ng làm gì. Chú ý là có th xem thông tin v chính b n thân câu l nh man. Vì th nh t. 3. C n ph i nh p vào câu l nh này v i m t tham s – tên c a câu l nh khác ho c t khóa. thì hay kiên nh n đ c cu n sách này ho c m t cu n sách khác cùng đ tài. B ng 3. Câu l nh ti p theo mà b t kỳ ngư i dùng Linux nào cũng c n ph i bi t đó là câu l nh man. và phím tr ng. Chúng ta s còn g p . Ví d : [root]# man passwd K t qu là b n s nh n đư c m t văn b n mô t câu l nh tương ng ho c thông tin v đ tài mà t khoá đưa ra. Hãy nh n phím <Q> b t kỳ th i đi m nào đ thoát ra kh i màn hình xem man và quay l i dòng nh p l nh. Do đó b n s nh n đư c nh ng trang này b ng ti ng Anh.1: Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux Câu l nh Mô t ng n g n whoami Thông báo tên đăng nh p c a b n w ho c who Cho bi t nh ng ngư i dùng nào hi n đang làm vi c trên h th ng pwd Cho bi t tên c a thư m c hi n th i ls -l Hi n th danh sách t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i cd tên_thư_m c Chuy n thư m c hi n th i đ n tên_thư_m c ps ax Hi n th danh sách các ti n trình đang ch y Hãy xem mô t v nh ng câu l nh này b ng man.46 Kh i đ ng Linux l n đ u Như v y là b n đ c đã làm quen v i hai câu l nh đ u tiên c a h th ng Linux: useradd và passwd. ngư i dùng s d n d n làm quen v i chúng trong quá trình đ c cu n sách này và th c hành trên HĐH Linux c a mình.

Hãy th vào h th ng b ng tên ngư i dùng v a m i t o ra (nhimlui). Khi h th ng UNIX đ u tiên m i đư c t o ra. ngoài console Linux còn cho phép k t n i các terminal xa t i máy tính. Theo m c đ nh. t c là vào h th ng dư i tên ngư i . . B n s quay l i màn hình ban đ u. L nh này s đưa ra tên c a terminal d ng: /dev/tty2. do đó ch c s không có terminal xa nào k t n i t i. nhưng v n có bàn phím và màn hình th c hi n vai trò terminal đ i v i ngư i dùng. h u h t các b n phân ph i Linux l n (Red Hat. Terminal – thi t b dùng đ giao ti p gi a ngư i dùng và máy tính. Nhân ti n cũng c n nói luôn. Tuy nhiên. C n nói thêm là khi làm vi c ch đ văn b n (không ph i đ ho ) thì cũng có th s d ng các t h p phím <Alt>+<F1> — <Alt>+<F6> và thu đư c k t qu tương t . Thao tác này không t t máy và cũng không kh i đ ng l i h th ng. và h th ng s hi n th l i trên terminal này d u m i đăng nh p (login:) mà b n đ c đã th y. Đi m m nh c a gi i pháp này ch t t c nh ng chương trình cũ đã dùng đ qu n tr h th ng UNIX có th làm vi c không có v n đ gì trên d ng console m i này.3 Console. do đó bàn phím và màn hình máy tính cá nhân ngày nay làm vi c gi ng như console ngày xưa. Đ chuy n gi a các terminal o chúng ta s d ng các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F1> — <Ctrl>+<Alt>+<F6>. do đó tác gi gi i thích k hơn nh ng khái ni m này. đây b n đ c có th đăng nh p dư i tên ngư i dùng khác. Xin nói ngay l p t c n u b n mu n thoát kh i m t trong các terminal thì có th th c hi n b ng t h p phím <Ctrl>+<D>. t t hơn h t là làm quen ngay t đ u v i t h p 3 phím. Sau đó hãy nh n t h p phím <Ctrl >+< Alt>+<F1>. đư c g i là console. Console thư ng k t n i t i máy tính không qua giao di n k ti p nhau mà qua m t c m riêng (đôi khi thi t b đưa ra không ph i là màn hình mà là m t thi t b in). Do đó. Và hơn th n a còn cung c p kh năng làm vi c v i m t vài terminal o t m t console duy nh t. n u trong quá trình làm vi c b n đ c không nh đang n m trong terminal o nào thì hãy s d ng câu l nh tty. Vì trên các h th ng UNIX ngư i ta thư ng tuân theo các truy n th ng. M t ngư i dùng nào đó d ng công vi c không có nghĩa là c n ph i t t máy. Đ ng quên r ng Linux là HĐH nhi u ti n trình (multiproccess) và nhi u ngư i dùng (multiuser). xin b n hãy th c hi n nh ng l i khuyên trên. Ngoài ra thêm vào thành ph n c a terminal bây gi còn có chu t. Nhưng đây không ph i là làm vi c l i t đ u v i h th ng mà b n đ c ch chuy n sang m t terminal o khác. Máy tính cá nhân c a b n đ c là máy tính th h m i. terminal o và shell 47 thư ng xuyên nh ng khái ni m trình l nh “terminal” và “console”. Bây gi khi đã bi t cách b ng đ u và k t thúc phiên làm vi c trên h th ng. Debian. Tuy nhiên n u làm vi c ch đ đ ho thì không th không dùng phím <Ctrl>. còn có nh ng ngư i dùng khác v n ti p t c làm vi c. Hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>.3. thư ng g m màn hình và bàn phím. Mainframe có m t terminal đ c bi t dành cho nhà qu n tr (system administrator) h th ng. T h p phím nói trên ch đơn gi n là d ng phiên làm vi c hi n th i c a m t ngư i dùng. Như v y r t thu n ti n cho s d ng.. . Cũng có th d ng phiên làm vi c b ng m t trong hai câu l nh logout ho c exit. ) m ra 6 phiên làm vi c song song (terminal o) như v y khi kh i đ ng. máy tính còn r t to (mainframe) và ngư i dùng làm vi c trên nh ng máy tính này qua m t h th ng nh ng giao di n k ti p nhau dùng đ k t n i các terminal xa. B n đ c s l i th y dòng m i đăng nh p login:. SuSE.

ví d : help cd. b n s quay l i h v ban đ u (h v mà t đó b n đã ch y l nh bash). B n ch c n nh p vào l nh bash (đây cũng là tên c a chương trình h v trên ph n l n các h th ng Linux) và như v y là đã ch y m t shell m i. Chính shell nh n t t c nh ng câu l nh mà ngư i dùng nh p vào t bàn phím và t ch c vi c th c hi n nh ng câu l nh này. Nói m t cách ch t ch thì câu “h th ng hi n th d u nh c” là không đúng. nên tác gi s dành riêng m t chương c a cu n sách này đ nói v nó. d u nh c c a t t c nh ng ngư i dùng còn l i – ký t $. H v bash không ch là b x lý l nh mà còn là m t ngôn ng l p trình m nh. vì m i thao tác không c n th n c a ngư i dùng này có th d n đ n nh ng h u qu không mong mu n. và ngoài ra còn có th s d ng các chương trình khác n m trên đĩa làm câu l nh. Nhưng như đã nói trên. Cũng có th s d ng nh ng h v này trên Linux. có m t lo t các thao tác. đăng nh p dư i tên ngư i dùng cao c p này là không nên. ít nh t b n đ c cũng không th xóa ho c làm h ng các t p tin h th ng (system files) do s không c n th n c a mình. Máy tính c a ngư i dùng thông thư ng là máy cá nhân (personal computer hay nói g n là PC) dù nhà hay cơ quan. ch có ngư i dùng cao c p m i có th th c hi n. Khi đăng nh p dư i tên ngư i dùng thông thư ng. thì hãy chú ý đ n s khác nhau trong d u nh c c a hai ngư i dùng root và nhimlui. vì th shell còn có th g i là b x lý l nh (thu t ng quen thu c đ i v i ngư i dùng DOS). Còn bây gi c n nói vài dòng v h v . Trong bash có đ y đ các câu l nh tích h p (n i b ) và các toán t . T t nhiên là b n có th tìm th y nh ng thông tin tương t trong b t kỳ cu n sách nào v UNIX. M i l n ngư i dùng nào đó vào h th ng. Hãy đóng t t c nh ng phiên làm vi c mà root m ra. Bây gi chúng ta s xem xét thêm m t câu l nh n a mà b n đ c c n bi t. T t nhiên là đ có quy n này b n c n nh p m t kh u c a root vào dòng yêu c u hi n ra (Password:).48 Kh i đ ng Linux l n đ u dùng bình thư ng (không có quy n cao “c p” c a ngư i dùng root). N u b n đ c đăng nh p vào h th ng t terminal th hai dư i tên ngư i dùng nhimlui (ho c dư i tên ngư i dùng b n đã ch n). Ch c n nh p câu l nh su và shell hi n th i (hay nói không đúng là “h th ng”) s ch y m t shell m i mà khi vào trong đó b n s ch y t t c các l nh v i quy n c a root. r i vào h th ng dư i tên ngư i dùng m i t o ra. Không ch duy nh t l nh login có kh năng ch y shell. Vì h v bash đóng m t vai trò h t s c quan tr ng trong Linux. Trong khi đó. Có nghĩa b n đ c cũng là ngư i dùng root c a h th ng. ví d g n h th ng t p tin. Khi thoát kh i h v m i này (b ng câu l nh exit ho c t h p phím <Ctrl>+<D>). nhưng theo m c đ nh s ch y bash. D u nh c c a ngư i dùng root có ký t # cu i. Hãy th l nh này! Xem thông tin chi ti t v m t l nh nào đó cũng b ng l nh help này v i tham s là tên c a l nh. hãy thoát kh i h v và b n . H v hay shell (t này thư ng không d ch mà đ nguyên ti ng Anh) là chương trình th c hi n vi c giao ti p c a h th ng v i ngư i dùng. vì d u nh c này là do shell đưa ra đ đ i ngư i dùng nh p vào câu l nh ti p theo. Cũng c n lưu ý là đ i v i các h th ng UNIX các nhà phát tri n đã vi t ra nhi u h v khác thay th cho bash. Sau khi th c hi n xong các công vi c qu n tr h th ng. câu l nh login s ch y cho ngư i dùng này m t b x lý l nh – shell. Đ ng kh i đ ng l i máy tính m i l n như v y! Câu l nh su giúp đ gi i quy t nh ng trư ng h p như v y. Có th xem danh sách các câu l nh tích h p trong bash b ng l nh help.

trên h th ng có th làm vi c cùng lúc nhi u ngư i dùng. chúng ta s nói v chu t m t ph n riêng). Ghi chú: N u b n làm vi c trong chương trình Midnight Commander. Đ th c hi n l a ch n này b n ch c n nh n <Ctrl>+<Alt>+<F1> và s có ngay quy n c a nhà qu n tr . panel . cũng như gây nh hư ng đ n cách làm vi c c a shell b ng bàn phím (b ng 3. Nhưng c n ch ra tên c a ngư i dùng này trên dòng l nh. Xin lưu ý b n đ c trong h v bash có chương trình tích h p giúp d dành nh p câu l nh trên dòng l nh. G i chương trình con này b ng m t ho c hai l n nh n phím <Tab> sau khi nh p m t vài ký t . N u nh ng ký t này là ph n 2 3 Ngư i dùng root không c n ph i bi t m t kh u đ làm vi c này. hãy quay l i tài kho n c a ngư i dùng bình thư ng ngay l p t c b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>. Nhưng trong HĐH Linux còn có thêm m t kh năng chuy n t m th i vào tài kho n c a ngư i dùng root đ th c hi n các ch c năng qu n tr . Nhưng dù sao cũng có ích n u đưa ra danh sách ng n g n nh ng câu l nh (hay nói đúng hơn là phím và t h p phím) dùng đ so n th o dòng l nh. 3.3. Đ có thêm thông tin hãy s d ng câu l nh man bash ho c info bash. <End>. <Home>. Nhưng m t s t h p phím dùng v i <Ctrl> và <Esc> thì v n dùng đư c bình thư ng.. Nh ng công vi c thư ng ngày (so n th o văn b n.4 So n th o dòng l nh. Như v y b n đ c s không có nguy cơ làm h ng h th ng khi còn chưa có nhi u kinh nghi m s d ng Linux. B ng cách tương t như vào h th ng dư i tên root trên.4 So n th o dòng l nh. còn trên terminal o th hai – dư i tên ngư i dùng bình thư ng.2. ví d : [user]$ su nhimlui Câu l nh su trư c không kèm theo tên nào. <Del> đ làm các công vi c như b ng trên. còn có th vào h th ng dư i tên m t ngư i dùng b t kỳ mà b n bi t m t kh u2 (nói cách khác là “ch y m t h v shell m i dư i tên ngư i dùng khác”). Danh sách nh ng câu l nh (t h p phím) có th dùng không ch gi i h n trong ph m vi b ng 3. <←>. vì chúng đư c Midnight Commander dùng đ di chuy n dòng chi u sáng trong b ng3 hi n th i. còn khi c n th c hi n các công vi c qu n tr . ) b n có th th c hi n b ng tài kho n bình thư ng. L ch s l nh 49 s tr thành ngư i dùng bình thư ng v i nh ng quy n c a mình. Hãy nh r ng Linux là h th ng nhi u ngư i dùng. . Tác gi cho r ng n u trong quá trình nh p l nh có x y ra l i thì b n có th đoán đư c cách s a chúng. đ c thư. L ch s l nh Trong nh ng ph n trư c tác gi đã đ ngh b n đ c th c hi n m t vài l nh c a HĐH Linux. Sau khi làm xong nh ng thao tác mà ch có ngư i dùng cao c p m i có th làm. theo m c đ nh s đ t tên ngư i dùng cao c p root vào. nhưng chúng ta ch xem xét nh ng câu l nh đơn gi n và c n thi t trong l n làm quen đ u tiên v i Linux này. b n s dùng tài kho n ngư i dùng cao c p (root). . thì có th s không th s d ng nh ng phím như <→>. Vì th có th làm vi c dư i tên ngư i dùng root trên terminal o th nh t.2.

50 Kh i đ ng Linux l n đ u B ng 3. <Shift>+<PgDown> <Ctrl>+<C> <Ctrl>+<D> . Đ t (dán) đo n dòng l nh đã c t cu i cùng vào v trí con tr . Nh ng t h p phím này cho phép xem các trang màn hình đã hi n th . Xóa ký t n m bên trái con tr . Di chuy n sang trái m t t . ngư i dùng không k p th y chúng. C t ph n dòng l nh b t đ u t ký t n m t i v trí con tr đ n cu i dòng (ph n dòng l nh c t ra đư c lưu trong b đ m và có th đ t vào v trí khác). Có ích khi có câu l nh nào đó đưa ra màn hình r t nhi u thông tin ch y nhanh qua màn hình. <Ctrl>+<M> <Ctrl>+<L> <Ctrl>+<T> Ph n ng c a h th ng Di chuy n sang ph i m t ký t (trong khuôn kh nh ng ký t đã nh p c ng thêm m t ký t s nh p). Di chuy n v đ u dòng l nh. <Ctrl>+<A> <End>. Di chuy n sang trái m t ký t . sau đó di chuy n con tr sang ph i m t ký t . <Ctrl>+<B> <Esc>+<F> <Esc>+<B> <Home>. Thoát ra kh i h v bash. C t ph n dòng l nh b t đ u t ký t n m bên trái con tr đ n đ u dòng (ph n dòng l nh c t ra đư c lưu tron b đ m và có th đ t vào v trí khác). Di chuy n sang ph i m t t . Xóa ký t n m t i v trí con tr . Chuy n t t c các ký t b t đ u t v trí con tr thành vi t HOA r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i. B t đ u th c hi n câu l nh. Di chuy n v cu i dòng l nh. D n màn hình và đưa dòng l nh hi n th i lên dòng đ u tiên. C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n d u cách bên trái. Chuy n ký t t i v trí con tr thành vi t hoa r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i so v i t hi n th i. <Ctrl>+<F> <←>. Đ i ch hai ký t : ký t n m t i v trí con tr và ký t n m bên trái con tr .2: Nh ng phím so n th o dòng l nh Phím <→>. D ng th c hi n câu l nh v a ch y (mà v n đang ch y). C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n cu i t (n u t i v trí con tr là d u cách thì c t toàn b t n m bên ph i nó). <Esc>+<T> <Ctrl>+<K> <Ctrl>+<U> <Esc>+<D> <Esc>+<Del> <Ctrl>+<W> <Ctrl>+<Y> <Esc>+<C> <Esc>+<U> <Esc>+<L> <Shift>+<PgUp>. C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n đ u t (n u t i v trí con tr là d u cách thì c t toàn b t n m bên trái nó). Chuy n t t c các ký t b t đ u t v trí con tr t i cu i t thành vi t thư ng r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i. S lư ng nh ng trang này ph thu c vào b nh c a c c màn hình. Đ i ch hai t : t n m t i v trí con tr và t n m bên trái con tr . <Ctrl>+<D> <Backspase> <Enter>. <Ctrl>+<E> <Del>.

N u ng t ngu n đi n thì nh ng thay đ i này s không đư c lưu và s b m t. Vì trong b t kỳ th i đi m nào trên h th ng cũng có r t nhi u quá trình đang làm vi c. Có th xem l ch s l nh b ng câu l nh history. Khi làm vi c v i HĐH Linux không th t t máy b ng cách ng t ngu n đi n như đ i v i MS-DOS.bash_history). thì có hai kh năng x y ra. n u đã nh p vào m t ph n tên t p tin thì ph n còn l i s đư c t đ ng thêm vào. N u s phương án ch n là r t nhi u (ví d nh n phím <Tab> hai l n khi dòng l nh tr ng r ng) thì b n đ c s nghe th y ti ng bíp sau l n nh n <Tab> đ u tiên. Nh đó ngư i dùng có kh năng nh p thêm m t vài ký t n a làm gi m s phương án ch n xu ng còn 1 r i là dùng phím <Tab> m t l n n a. Trong khi làm vi c v i h v s có ích n u bi t r ng. N u chúng là ph n đ u c a duy nh t m t câu l nh.5 Ng ng làm vi c v i Linux M c dù máy tính làm vi c dư i s đi u khi n c a HĐH Linux có th đ ch y su t ngày đêm. và h th ng còn chưa ghi nh t t c các thay đ i v i nh ng t p tin lên đĩa mà ch lưu t m chúng trong b nh (cache). Đ làm vi c v i l ch s câu l nh trong h v bash ngư i ta s d ng nh ng t h p phím trong b ng 3. thì h v s thêm ph n còn l i c a câu l nh này vào dòng l nh. Đây đư c g i là l ch s l nh. bash ghi nh m t s câu l nh (theo m c đ nh là 1000 l nh. ch c n s d ng t h p phím <Esc>+<$> thay cho <Tab>. t c là bash ch tìm th y có m t câu l nh này. Nhưng nguyên nhân quan tr ng hơn là ch m t s ti n trình này có th đang làm vi c v i các t p tin.3. xem chương 5) và cho phép g i l i chúng b ng cách ch n t danh sách. N u nh n hai l n phím <Tab> sau tên c a m t câu l nh và m t kho ng tr ng. L ch s l nh đư c lưu trong t p tin xác đ nh b i bi n HISTFILE (thư ng là $HOME/. và bash s đưa ra danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. giá tr này đư c đ t trong bi n HISTSIZE. 4 environment variable . thì s hi n th danh sách t t c nh ng phương án có th ch n.3. đôi khi có th d n đ n không kh i đ ng đư c máy trong l n sau. B n có th th y đi u này b ng cách th c hi n l nh: [nhimlui]$ ps ax Th c hi n l i l nh này m t l n n a đ xem l i. Do đó c n bi t d ng h th ng m t cách đúng đ n trư c khi t t máy. Tương t như v y có th đoán ph n còn l i c a các bi n môi trư ng4 . Cũng gi ng như trư ng h p câu l nh. Đây là tính năng tr giúp c a bash trong trư ng h p ngư i dùng quên tên t p tin trong khi làm vi c căng th ng. và sau l n nh n <Tab> th hai s xu t hi n m t dòng d ng Display all 2627 possibilities? (y or n) (Hi n th t t c 2627 kh năng? c n ch n y – có ho c n – không).5 Ng ng làm vi c v i Linux 51 đ u c a ít nh t m t trong nh ng câu l nh mà bash bi t. N u bash tìm th y nhi u câu l nh có ph n đ u này. Công vi c này do câu l nh (chương trình) shutdown đ m nhi m. 3. nhưng ph n l n ngư i dùng máy tính cá nhân đã quen v i vi c t t máy sau khi làm vi c xong. thì h v bash s coi như b n đang tìm tên t p tin đ dùng làm tham s cho l nh này. đây b n c n s d ng các t h p phím <Shift>+<PgUp> và <Shift>+<PgDown> đ xem danh sách (có th ) r t dài này.

dòng_ký_t Th c hi n dòng l nh. vì t p tin chương trình c a shutdown n m t i /sbin. ho c dùng câu l nh su đ có đ quy n tương ng. do đó b n c n đăng nh p vào h th ng dư i tên ngư i dùng này. n u b n mu n kh i đ ng l i sau 5 phút thì hãy nh p vào câu l nh: [root]# shutdown -r +5 5 Cũng có th c u hình đ nh ng ngư i dùng khác th c hi n đư c shutdown. Th i gian h n gi đư c tính t lúc nh n phím <Enter>. <N> Th c hi n câu l nh th n tính t cu i danh sách <!>. . Câu l nh shutdown có cú pháp như sau: [root]# shutdown <tùy_ch n> <th i_gian> <dòng_thông_báo> Ghi chú: R t có th khi ch y l nh. Đi u đó có nghĩa là bash không bi t tìm chương trình đây. ví d qua sudo. Ví d . Thư ng s d ng hai trong s các tùy ch n c a chương trình shutdown: • -h – d ng hoàn toàn h th ng (halt. b n s nh n đư c câu tr l i “bash: shutdown: command not found”. sau đó hi n th câu l nh ti p theo trong l ch s l nh Ch có ngư i dùng root m i có th th c hi n câu l nh shutdown này5 . có ph n đ u trùng v i dòng_ký_t . <->. Tham s th i_gian dùng đ “h n gi ” th c hi n câu l nh (không nh t thi t ph i th c hi n câu l nh ngay l p t c). đây là /sbin/shutdown.52 Kh i đ ng Linux l n đ u B ng 3. Trong trư ng h p đó b n c n nh p vào đư ng d n đ y đ đ n chương trình.3: T h p phím đi u khi n l ch s l nh Phím Ph n ng c a h th ng <↑> ho c <Ctrl>+<P> Chuy n t i (g i vào dòng l nh) câu l nh trư c trong danh sách (di chuy n ngư c l i danh sách) <↓> ho c <Ctrl>+<N> Chuy n t i câu l nh ti p theo trong danh sách (di chuy n theo danh sách) <PgUp> Chuy n t i câu l nh đ u tiên trong danh sách l ch s l nh <!>. s t t máy) • -r – kh i đ ng l i h th ng (reboot). Vi c tìm dòng l nh c n thi t s đư c th c hi n t cu i t p tin l ch s và dòng l nh đ u tiên tìm th y s đư c th c hi n <Ctrl>+<O> Cũng gi ng như nh n phím <Enter>. <N> Th c hi n (không c n nh n <Enter> câu l nh th n trong danh sách <!>.

Vì th tác gi s đưa ra ngay l p t c nh ng ngu n thông tin khác. nhưng có th nó không gi i quy t đư c t t c nh ng v n đ c a b n. Các phiên b n Linux có hàng nghìn trang tài li u d ng t p tin.6 Tr giúp khi dùng Linux 53 Câu l nh này có nghĩa là “d ng h th ng sau 5 phút và kh i đ ng l i sau khi hoàn thành công vi c”. Tác gi cũng mong cu n sách này s th c hi n vai trò tr giúp trong th i gian đ u tiên này. Các d án d ch chúng sang ti ng Vi t còn chưa đư c t ch c ho c còn chưa đư c hoàn ch nh. nhưng c n ng t ngu n đi n trong khi h th ng b t đ u kh i đ ng l i.6. Tương đương v i câu l nh này là l nh halt. . tldp. do đó câu tr l i cho câu h i c a b n đã n m trong lòng bàn tay. Có m t vài ngu n đ c l p ch a thông tin v h u h t các m t c a h th ng Linux: • các trang tr giúp man • tr giúp siêu văn b n info • tài li u đi kèm v i ph n m m • HOWTO và FAQ c a d án The Linux Document Project (http://www. 3.6 Tr giúp khi dùng Linux Như v y là b n đ c đã k t thúc phiên làm vi c đ u tiên v i HĐH Linux và tôi mong r ng b n chưa c n tr giúp trong m t tình hu ng nào đó. 3. Nhưng tôi s ph i “đi trư c” k v cách nh n thông tin tr giúp trong giao di n đ ho (X Window). Do đó chúng ta s xem xét t ng ngu n thông tin này m t cách c th hơn.1 Các ngu n thông tin tr giúp N u rơi vào tình hu ng mà b n không bi t ph i làm gì đ có đư c k t qu mong mu n. Đ i v i chúng ta thì t m th i câu l nh sau s thích h p hơn: [root]# shutdown -h now Câu l nh này s t t máy ngay l p t c.3. thì t t nh t hãy tìm tr giúp ngay trong h th ng. Sau khi nh n t h p phím “n i ti ng” <Ctrl>+<Alt>+<Del> trên Linux s th c hi n các hành đ ng tương t v i l nh [root]# shutdown -r now B ng cách này cũng có th t t máy. Tác gi coi cách gi i quy t này là đúng vì ngư i dùng c n bi t trư c cách thoát kh i nh ng trư ng h p khó khăn.org) • câu l nh locate C n nói ngay l p t c là ph n l n thông tin t nh ng ngu n này b ng ti ng Anh.

4: Các ph n chính c a tr giúp man Ph n 0 1 8 2 3 4 5 6 7 9 n N i dung Các t p tin header (thư ng n m trong /usr/include) Chương trình ho c câu l nh c a ngư i dùng Câu l nh dùng đ qu n tr h th ng G i h th ng6 (hàm do nhân cung c p) G i thư vi n7 (chương trình con. groff(7) Nhân (kernel routines) các l nh Tcl/Tk Th t li t kê đây không có s nh m l n nào. Nh ng phím thư ng dùng nh t là: N u b n không thích đ c t màn hình mà c m tay đ c. V n đ ch các t p tin ch a thông tin c a tr giúp man n m trong các thư m c con manx (x là tên c a ph n) c a thư m c /usr/share/man và khi câu l nh man tìm ki m thông tin c n thi t. Đây là cách nh n tr giúp chính trong t t c các h th ng UNIX. và v các g i h th ng (system call). Vì th n u mu n xem tr giúp v g i h th ng swapon c n ch y l nh [user]$ man 2 swapon đ ch ra s th t c a ph n tr giúp c n tìm ki m thông tin. ví d /etc/passwd Trò chơi Khác (bao g m các gói macro và quy ư c.4.6.54 Kh i đ ng Linux l n đ u 3. thì có th in ra trang man tương ng b ng l nh [user]$ man tên_câu_l nh | lpr ho c n u máy in là postscript thì dùng: [user]$ man -t tên_câu_l nh | lpr . Các trang tr giúp man chia thành các ph n như trong b ng 3. N u b n ch y l nh [user]$ man swapon thì s nh n đư c tr giúp v câu l nh swapon n m trong ph n 8. B ng 3.2 Các trang tr giúp man Như đã nói ng n g n trên v câu l nh man. hàm trong thư vi n c a ng d ng) Thi t b (t p tin đ c bi t. b ng câu l nh này ngư i dùng trong hình hu ng khó khăn luôn luôn có th tìm tr giúp v b t kỳ câu l nh nào c a h th ng. ví d man(7).4. Các trang man đư c xem b ng chương trình less (ho c chương trình xác đ nh b i bi n PAGER). v đ nh d ng t p tin. thư ng n m trong /dev) Đ nh d ng t p tin và quy ư c. thì nó s xem các thư m c con này theo th t đã ch ra trong b ng 3. do đó có kh năng xem thông tin theo t ng màn hình và di chuy n màn hình này xu ng dư i và lên trên và đ di chuy n có th s d ng các phím như trong chương trình less.

Trong khi làm vi c ch đ văn b n.3 Câu l nh info Câu l nh info là d ng tr giúp thay th và tương đương v i man. Chúng dành cho nh ng ngư i dùng có kinh nghi m c n có “s tay tra c u” v đ nh d ng. dòng ký t . thì cũng gi ng như man. Đ nh n thông tin v m t câu l nh nào đó. b n có th 8 cron là chương trình đ ch y t đ ng các công vi c theo th i gian đã đ nh.6 Tr giúp khi dùng Linux 55 B ng 3. Nhưng s khác nhau cơ b n nh t ch info đưa ra thông tin d ng siêu văn b n (hypertext) gi ng như các trang web. Cu i cùng tác gi mu n nói r ng. Tương t như l nh apropos là câu l nh man v i tham s -k. <Enter> Tìm ki m dòng ký t ch ra <N> L p l i tìm ki m v a th c hi n. tuỳ ch n và cú pháp c a l nh trong quá trình làm vi c đ không ph i nh m t s lư ng l n nh ng thông tin này trong đ u. Ch có ngư i dùng root m i có quy n ch y câu l nh makewhatis. Trong trư ng h p này có th dùng hai câu l nh whatis và apropos. Trong trư ng h p ngư c l i khi tìm ki m b n s nh n đư c thông báo “nothing appropriate”.3. thì đ u tiên c n t o ra cơ s d li u v các câu l nh có trên máy b ng cách ch y l nh makewhatis. 3. N u b n đ c đ máy ch y c đêm thì t t nh t ch y câu l nh này d ng công vi c cho ti n trình cron8 . whatis và apropos làm vi c. Tuy nhiên đ có th nh n đư c thông tin mong mu n thì còn c n ph i bi t ch tìm thông tin đó. Ví d : [user]$ info man Thông tin màn b n s th y trên màn hình trong ph n l n trư ng h p s khác v i nh ng gì mà câu l nh man đưa ra. Hãy th ch y l nh sau: [user]$ man -k net C n ph i nói luôn là đ cho các câu l nh man -k. Câu l nh whatis tìm ki m t khóa đưa ra trong cơ s d li u bao g m danh sách các câu l nh và mô t ng n g n c a chúng. c n nh p vào info cùng v i m t tham s là tên c a câu l nh quan tâm. Và theo ý ki n c a nhi u ngư i dùng là v chi u hư ng t t hơn. . L nh này ch đưa ra nh ng trùng l p chính xác v i t khóa tìm ki m.6. các trang tr giúp man không dành cho th i gian làm quen đ u tiên v i Linux. Nh đó b n có kh năng xem các ph n khác nhau c a tr giúp mà không c n ph i thoát ra kh i chương trình xem này.5: Phím s d ng đ xem trang man Phím Ch c năng <Q> Thoát kh i chương trình <Enter> Xem t ng dòng <Space> Hi n th màn hình thông tin ti p theo <B> Quay l i màn hình trư c </>. Câu l nh apropos th c hi n tìm ki m theo các ph n c a t khóa.

56

Kh i đ ng Linux l n đ u

ch y câu l nh info trên m t trong các terminal o (hãy nh đ n các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>, <Ctrl>+<Alt>+<F3> v.v. . . ) đ có th chuy n sang terminal o đó tìm tr giúp khi c n thi t. Trong trư ng h p b n không bi t tìm thông tin c n thi t đâu thì có th chuy n sang các ph n khác nhau b ng các siêu liên k t (hyperlink) mà info t o ra. Nh ng liên k t này đư c đánh d u b ng ký t sao (*), khác v i cách đánh d u liên k t trên các trang Web nhưng v n gi nguyên đư c s thu n l i. Có th di chuy n qua các liên k t b ng phím <Tab>. Sau khi di chuy n đ n liên k t mong mu n, hãy nh n phím <Enter>. Phím <P> đưa ngư i dùng tr l i trang v a xem, phím <N> đưa đ n trang ti p theo, còn <U> chuy n lên trên m t b c trong c u trúc phân b c c a các trang tài li u này. Ngoài ra, còn có th chuy n theo liên k t b ng cách khác tương t như h th ng trình đơn. Đ u tiên c n nh n phím <M>, sau đó nh p vào dòng Menu item: cu i màn hình m t vài ký t đ u tiên c a tên c a ph n tr giúp c n thi t. Tên c a nh ng ph n tr giúp này đư c hi n th trên màn hình. S ký t ph i đ sao cho ch tương ng v i m t ph n tr giúp, n u không thì chương trình s yêu c u nh p thêm vào. Thoát ra kh i info b ng phím <Q>.

3.6.4

Câu l nh help

Như đã nh c đ n trên, h th ng tr giúp v các l nh tích h p c a h v bash là câu l nh help. N u ch y l nh help không có tham s thì s nh n đư c danh sách c a t t c các l nh tích h p c a bash. N u ch y help tên, trong đó tên là tên c a m t trong nh ng câu l nh nói trên, thì b n s nh n đư c gi i thi u ng n g n v cách s d ng câu l nh này.

3.6.5

Tài li u đi kèm v i b n phân ph i và chương trình ng d ng

N u trong quá trình cài đ t không b đi nh ng gói tài li u, thì sau khi k t thúc b n s tìm th y trong thư m c /usr/share/doc (ho c /usr/doc) các thư m c con HOWTO, FAQ,. . . Nh ng thư m c này ch a tài li u đ y đ v h th ng Linux nói chung cũng như nh ng ph n riêng r c a nó. Nh ng tài li u này có d ng văn b n ASCII và có th xem chúng b ng các câu l nh more tên ho c less tên ho c b ng chương trình xem có trong Midnight Commander. Ph n l n các chương trình ng d ng có kèm theo tài li u hư ng d n cài đ t và s d ng. N u cài đ t chương trình t gói (package) d ng rpm (Fedora Core, SuSE, Mandriva,. . . ) thì tài li u s n m trong thư m c con tương ng c a thư m c /usr/share/doc. Tên c a nh ng thư m c con này tương ng v i tên c a chương trình và phiên b n c a nó. Ví d , chương trình nh p ti ng Vi t mà tôi đang dùng đ gõ nh ng dòng này xvnkb phiên b n 0.2.9 có thư m c con tương ng xvnkb-0.2.9 n m trong /usr/share/doc sau khi cài đ t. Đôi khi đ tìm t p tin tr giúp mong mu n b n s c n đ n câu l nh locate. Câu l nh này trong m t ch ng m c nào đó tương t v i các l nh whatis và apropos. Khi ch y locate nó s tìm t t c nh ng t p tin có tên ch a t khóa đưa ra. Ví d locate net s tìm t t c nh ng tên t p tin có tên ch a “net”. Nh ng t p tin này có r t nhi u trên máy. Trong t khóa (m u) có th s d ng các ký t thay th *, ?, []. Tuy nhiên câu l nh locate không tìm ki m theo các

3.6 Tr giúp khi dùng Linux

57

thư m c c a h th ng t p tin, mà theo cơ s d li u đ c bi t ch a tên các t p tin đư c t o ra (và đôi khi c n c p nh t) b ng l nh updatedb. Trong m t s b n phân ph i locate đư c thay th b i slocate (secure locate). slocate t t o cho mình cơ s d li u nói trên sau khi ch y v i tham s tương ng.

3.6.6

Câu l nh xman

Đây là chương trình cho phép xem các trang tr giúp man khi làm vi c giao di n đ ho (GUI). Vi c tìm ki m và hi n th các trang tr giúp đư c th c hi n b ng cách nh n các nút và trình đơn. Còn l i (theo thông tin hi n th ) xman cũng gi ng như man.

3.6.7

Câu l nh helptool

Sau khi ch y l nh helptool s hi n ra m t c a s đ ho , có m t ô nh p vào đ ngư i dùng đưa ra thu t ng đang quan tâm. Chương trình s xem t t c các t p tin tài li u (b n có th c u hình đ ch n nh ng tài li u nào c n xem khi tìm ki m). Sau khi hoàn thành tìm ki m chương trình s hi n ra danh sách nh ng t p tin có ch a thu t ng này. N u nh n chu t vào m t t p tin trong danh sách thì s hi n ra m t c a s khác n i dung c a t p tin đã ch n. Khi này t p tin s đư c hi n th d ng lưu trên đĩa: trang info, trang man, v.v. . .

3.6.8

Sách và Internet

T t nhiên, h c Linux d dàng và đơn gi n nh t khi có m t cu n sách t t. Trư c tiên b n c n đ c tài li u hư ng d n đi kèm v i b n phân ph i c a mình. Các b n phân ph i l n như Debian, SuSE, Fedora,. . . đ u đã có nh ng tài li u này (r t có th đã đư c d ch sang ti ng Vi t). R t ti c ngư i d ch chưa đ c cu n sách ti ng Vi t nào v Linux do đó không th gi i thi u v i b n đ c. T t nhiên n u b n có k t n i Internet (bây gi không còn quá xa x ) và m t chút ti ng Anh thì có th tìm đư c câu tr l i cho m i câu h i c a mình. Tôi xin đưa ra m t s đ a ch sau làm bư c kh i đ u cho b n đ c trong bi n thông tin vô b b n này.

Các trang ti ng Vi t
1. http://vnoss.org – trang web dành cho ngư i dùng ng d ng mã ngu n m (MNM) Vi t Nam. Có nhi u thông tin v Linux, tài li u v Linux, di n đàn cho phép b n đ t câu h i c a mình. Trang web do bác Nguy n Đ i Quý đang s ng và làm vi c t i B qu n lý. 2. http://vnoss.net – tin t c v Linux và MNM. 3. http://vnlinux.org – đây là trang web dành cho nhóm ngư i dùng Linux Vi t Nam (vietlug). B n s tìm th y nhi u thông tin có ích đây và có th đăng ký tham gia nhóm thư vietlug đ đ t câu h i. Trang này do anh Larry Nguy n, m t Vi t Ki u M , qu n lý.

58

Kh i đ ng Linux l n đ u 4. http://vnoss.net/dokuwiki/doku.php?id=linux:tailieutiengviet – trên trang này có t ng h p t t c nh ng tài li u ti ng Vi t v Linux, r t có th b n s tìm th y tài li u v đ tài mình c n tìm hi u trên trang này. 5. http://kde-vi.org – trang web c a nhóm d ch giao di n KDE sang ti ng Vi t.

Các trang ti ng Anh
1. http://www.linux.com 2. http://www.linux.org 3. http://www.linux.org.uk – Trang web Linux c a Châu Âu. Do Allan Cox m t trong các nhà phát tri n Linux h tr . 4. http://www.tldp.org – Trang web chính ch a tài li u v Linux. R t nhi u tài li u bao g m HOWTO, FAQ, sách. . . 5. http://freshmeat.net/ – Thông báo hàng ngày v nh ng chương trình ng d ng m i ra dành cho Linux. Kho ph n m m kh ng l cho Linux. 6. http://www.li.org – T ch c Linux International. 7. http://www.linuxstart.com 8. http://oreilly.linux.co – 9. http://www.linuxplanet.com 10. http://www.kde.org – Trang ch c a môi trư ng làm vi c KDE. 11. http://www.gnu.org – Các ng d ng dành cho Linux, trong đó n i ti ng nh t là trình so n th o Emacs (GNU’s Not UNIX). 12. http://slashdot.org – Nh ng tin t c m i nh t v công ngh máy tính trong đó có Linux. Có các bài báo và l i bình c a ngư i đ c (không qua ki m duy t). 13. http://www.linuxtoday.com – Danh sách dài nh ng tin t c, thông báo qu ng cáo và các thông tin khác. Xem trang này b n s bi t ph n l n nh ng s ki n trong th gi i Linux. 14. http://www.lwn.net – Tin t c hàng tu n v Linux. Thông tin chia thành t ng h ng m c: thông tin chung, thương m i, thông tin v nhân Linux, công c phát tri n chương trình m i, chương trình cho Linux, v.v. . . N u b n mu n tin tư ng r ng Linux phát tri n r t nhanh và mu n nh n tr giúp c a các công ty thương m i l n thì nh t đ nh ph i thăm trang này. Tin t c trên tu n báo này đư c ban biên t p chú thích r t t t. 15. http://www.linuxnewbie.org – Trang web t t cho nh ng ngư i dùng m i. đây b n s tìm th y r t nhi u tài li u.

3.6 Tr giúp khi dùng Linux

59

16. http://www.linuxjournal.com – t p chí Linux. Thư ng đăng nh ng bài báo v nhi u đ tài. 17. http://www.linuxgazette.com – t báo Linux này s thú v đ i v i c ngư i dùng m i và ngư i dùng có kinh nghi m. 18. http://www.linuxfocus.org – T p chí phi thương m i toàn c u. 19. http://www.linuxworld.com – M t trang web t t có r t nhi u bài báo hay. 20. http://www.linux-mag.com – Linux Magazin, m t t t p chí r t thú v . 21. http://www.penguinmagazine.com. T t nhiên đây không ph i là danh sách đ y đ nh ng trang web nói v Linux. Nh ng trang nói trên ch là đi m kh i đ u đ t đó b n s tìm đư c nh ng trang web khác trong bi n thông tin Internet. Đi đ n đâu là ph thu c vào ý mu n c a b n. N u có v n đ trong lúc cài đ t, thì hãy h i d ch v khách hàng c a phân ph i đĩa. N u b n mua đĩa c a m t công ty chuyên môn thì s có đ a ch liên l c c a d ch v này. N u b n mua đĩa ghi l i ho c t ghi đĩa t t p tin ISO nh n đư c qua Internet thì r t có th l i cài đ t là do khi ghi đĩa gây ra. Hãy s d ng h p thư đi n t . B n nên đăng ký v i m t vài nhóm thư chung (mailing list) nào đó, ví d mailto:vietlug-users@userforge.net. Cách đăng ký còn ph thu c vào t ng nhóm thư (nói chính xác hơn là ph thu c vào máy ch đi u khi n nhóm thư này). Nhưng hi n nay thư ng có hai cách đăng ký: g i thư đ n m t đ a ch xác đ nh đ yêu c u, đăng ký qua giao di n web. Thông tin này b n có th tìm th y trên trang web gi i thi u v nhóm thư chung. Tuy nhiên b n c n bi t là đ đ c đư c t t c thư chung thì c n r t nhi u th i gian, và còn ph i đ c r t nhi u thư c a nh ng ngư i dùng m i khác (ví d “Console là gì?”), ho c th m chí có c nh ng lá thư “ng ng n” (ví d “Hôm nay dùng Debian th t vui”) và t t nhiên là ph i đ c c nh ng thư tr l i cho nh ng câu h i này c a nh ng ai bi t m t chút gì đó. Do đó n u mu n b n có th xem kho lưu tr nh ng lá thư này b ng trình duy t, r t có th đã có câu tr l i cho câu h i c a b n đó. Và như v y b n không c n ph i đăng ký cũng như vi t thư vào nhóm thư chung n a. T t nhiên n u không tìm th y thì đ ng ng i ng n đ t câu h i. Ngư i dùng Linux h t s c vui lòng tr l i thư c a b n. B o đ m là b n s nh n đư c câu tr l i, n u không hi u thì còn có th yêu c u gi i thích thêm. Khi đ t câu h i có liên quan đ n h th ng Linux c a b n, c n luôn luôn thêm vào thư c a mình càng nhi u chi ti t càng t t (nhưng đ ng thêm thông tin th a) bao g m: tên c a b n phân ph i (Debian, SuSE, Fedora, hay m t cái nào khác), phiên b n nhân, có v n đ v i ph n c ng nào (phiên b n, dòng ch ghi trên m ch đi n t ), thông báo nào hi n ra khi có v n đ . Đ ng đòi h i ngư i dùng khác g i câu tr l i th ng đ n đ a ch c a b n, “vi t thư vào nhóm thư chung là t th hi n, vi t thư đi n t cũng là s h tr k thu t. Vi t thư thì mi n phí, nhưng s h tr k thu t thì không”. Xin hãy luôn nh đi u đó!

Vì đây th c hi n các cơ ch ghi t p tin lên các đĩa lưu khác nhau. Nhưng nó c n đ t cho t p tin m t cái tên nào đó đ ngư i dùng (hay nói đúng hơn là chương trình ng d ng) có th làm vi c v i t p tin. có hai m t. M i h th ng t p tin. DVD. Mà thông tin trên m i HĐH đư c lưu d ng t p tin trên các đĩa lưu. C n nói thêm là chúng ta s xem xét m t h th ng t p tin c th ext3fs. mà ngư i dùng không th y. gi ng như m t cái đĩa ăn. đĩa t . v. 4. M t này c a h th ng t p tin có c u trúc không đơn gi n chút nào. th c hi n vi c truy c p (ch n thông tin c n thi t) và nhi u thao tác khác. M t m t c a nó luôn quay v phía ngư i dùng (hay nói chính xác hơn là quay v phía ng d ng). Vì th . h th ng t p tin cơ b n c a Linux đ n th i đi m hi n nay. chúng ta t m g i nó là m t trư c. Tuy nhiên còn có nhi u ký t n a có ý nghĩa đ c bi t trong h v shell và do đó không nên dùng đ đ t tên t p tin. M t còn l i s dành cho m t chương sách sau.Chương 4 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Bây gi b n đã bi t cách kh i đ ng và d ng h th ng Linux. quay v phía chính b n thân đĩa lưu t o thành m t vùng bên trong c a h th ng t p tin đ i v i ngư i dùng. chúng ta t m g i là m t sau. . Còn có nh ng h th ng t p tin khác nhưng chúng ta s đ c p đ n chúng mu n hơn. H th ng t p tin – là c u trúc nh đó nhân c a h đi u hành có th cung c p cho ngư i dùng và các ti n trình tài nguyên c a h th ng d ng b nh lâu dài trên các đĩa lưu1 thông tin: đĩa c ng.v. Trong chương hi n t i chúng ta s xem xét m t quay v phía ngư i dùng c a h th ng t p tin. T phía m t trư c này ngư i dùng th y h th ng t p tin là m t c u trúc lôgíc c a các thư m c và t p tin. CD. .1 T p tin và tên c a chúng Máy tính ch là công c đ làm vi c v i thông tin không hơn không kém. đã đ n lúc làm quen v i m t trong nh ng thành ph n chính và quan tr ng c a Linux – đó là h th ng t p tin. Tên t p tin trong Linux có th dài 255 ký t bao g m b t kỳ ký t nào tr ký t có mã b ng 0 và ký t d u g ch chéo (/). Làm sao đ ngư i dùng có th làm vi c v i t p tin đó là công vi c c a h th ng t p tin. T phía c a HĐH thì t p tin là m t chu i liên t c các byte v i chi u dài xác đ nh. đ i v i ngư i dùng thì h th ng t p tin là m t c u trúc lôgíc c a các thư m c và t p tin. . M t còn l i. ngư i dùng thư ng không c n quan tâm đ n. H đi u hành không quan tâm đ n đ nh d ng bên trong c a t p tin. 1 M t s tác gi thích dùng thu t ng “v t ch a” đây.

. > < ‘ d u cách 61 N u tên t p tin ch a m t trong nh ng ký t này (không khuyên dùng nhưng v n có th ) thì trư c nó ph i đ t m t d u g ch chéo ngư c (\) (đi u này v n đúng trong trư ng h p có chính b n thân d u g ch chéo ngư c. Trong Linux ngư i dùng thư ng đ t nhi u d u ch m trong tên c a t p tin.1 T p tin và tên c a chúng Đó là nh ng ký t sau: ! @ # $ & ~ % * ( ) [ ] { } ’ " \ : . Đ i v i d u ch m thì không ph i như v y. Còn có th đ t tên t p tin ho c thư m c v i nh ng ký t nói trên vào d u ng c kép.9. Ví d : [user]$ mkdir \\mot\&hai s t o thư m c \mot&hai. N u nó là d u ch m đ u tiên trong tên.tar.tar. Chúng ta đã quen v i vi c t p tin đư c xác đ nh hoàn toàn theo tên c a nó.gz và L4U-0. đ t o thư m c có tên “mot hai ba” chúng ta c n dùng câu l nh sau: [user]$ mkdir "mot hai ba" vì câu l nh [user]$ mkdir mot hai ba s t o ba thư m c: “mot”. Ví d .gz có th n m trong cùng m t thư m c và là tên c a các t p tin khác nhau. Tuy nhiên t t nh t là không s d ng nh ng ký t này k c d u cách trong tên t p tin và thư m c.4. Đ c thêm ls(1) đ bi t chi ti t.2. b i vì có th gây ra v n đ cho m t s ng d ng khi c n s d ng nh ng t p tin như v y và c khi di chuy n nh ng t p tin đó lên h th ng t p tin khác. chúng ta s đ c p đ n sau. m c dù v n dùng ph n cu i cùng c a tên t p tin sau d u ch m đ làm ký hi u v các d ng t p tin đ c bi t (.tar.9. Vì th l4u-0. ví d .gz dùng đ ký hi u các t p tin nén2 ). Làm tương t như v y đ i v i nh ng ký t khác. Đi u này lúc đ u có th gây khó khăn cho ngư i dùng Windows nhưng sau khi quen thì b n s th y nó th t s có ích. Khi này khái ni m ph n m r ng t p tin (thư ng dùng trong DOS) không còn có ý nghĩa gì. Đi u này cũng đúng đ i v i tên t p tin. thì t p tin này s là n (thu c tính hidden) đ i v i m t s câu l nh.gz. qu bóng tar Nhưng l nh ls -a s hi n th .9. Trên Linux các t p tin chương trình và t p tin bình thư ng không phân bi t theo ph n m r ng c a tên (trong DOS t p tin chương trình có ph n m r ng exe) mà theo các d u hi u khác. D u ch m có ý nghĩa đ c bi t trong tên t p tin.tar. Tuy nhiên n u nhìn t phía h đi u hành và h th ng t p tin thì không ph i 2 3 thư ng g i theo ti ng lóng là tarball. ví d xvnkb-0. l nh ls không hi n th nh ng t p tin như v y. “hai” và “ba”. t c là ph i l p l i d u này hai l n).3 Như đã nói chương trư c trong Linux có phân bi t các ký t vi t hoa và vi t thư ng.2.2. t c là có th thêm chúng vào tên t p tin (thư m c) n u đưa tên vào trong d u ngo c kép ho c dùng d u g ch chéo ngư c đ b đi ý nghĩa đ c bi t c a chúng.

Các inode trong b ng đư c đánh s theo th t . Tác gi đưa ra nh ng thông tin trên ch đ nói r ng tên c a b t kỳ t p tin nào trong Linux không ph i gì khác mà chính là liên k t đ n ch s inode c a t p tin.9.2. chúng ta s d ng câu l nh ln d ng sau: ln tên_đã_có tên_m i Ví d : [user]$ ln projects/l4u/l4u-0. Có th tìm ra s lư ng liên k t c ng đ n t p tin (t c là s lư ng tên c a t p tin) b ng l nh ls v i tham s -l4 . chúng ta s nói k hơn v ký t này ngay sau đây. nó ch thư m c cá nhân (home directory) c a ngư i dùng. Vì th m i t p tin có th có bao nhiêu tên tùy thích. Bây gi có th dùng ~/l4u.pdf đ thay cho đư ng d n dài hơn projects/l4u/l4u-0.tex N u b n dùng SuSE Linux thì có th nh p vào l nh ll. Các ch s inode n m trong m t b ng đ c bi t g i là inode table.2.2.9. Không ph i ai cũng có kh năng nh đã ghi gì trong t p tin v i s 12081982 (nói chính xác hơn là ch có m t s r t ít ngư i có kh năng này). Chúng ta s nói k v m t sau c a h th ng t p tin trong m t s chương sách s p t i. B ng này đư c t o ra trên đĩa lưu cùng lúc v i h th ng t p tin. thì nó đư c lưu đ n lúc h th ng ( ng d ng) gi i phóng nó. . Th m chí c khi b n đ c đã xóa đi liên k t cu i cùng thì cũng không có nghĩa là đã xóa n i dung c a t p tin: n u t p tin đang đư c h th ng hay m t ng d ng nào đó s d ng.9.pdf Ký t ∼ có ý nghĩa đ c bi t. Vì th các t p tin còn đư c đ t thêm m t tên thân thi n v i ngư i dùng và hơn th n a còn đư c nhóm vào các thư m c. thông tin v d ng t p tin và nhi u thông tin khác. hay còn g i là “inode” (t m th i chưa có thu t ng ti ng Vi t chính xác nên xin đ nguyên t ti ng Anh). Nh ng tên này còn đư c g i là liên k t “c ng” (hard link) (chúng ta s làm quen k hơn v i khái ni m liên k t và cách t o nh ng liên k t này trong chương sau).tex users 4096 2006-09-06 02:16 images users 82686 2006-09-06 14:32 l4u-0. nhưng bây gi cũng c n đ c p đ n m t chút v ch s “inode”. Ngay phía sau quy n truy c p đ n t p tin là m t s cho bi t s lư ng nh ng liên k t c ng này: [user]$ ls t ng 1280 -rw-r--r-drwxr-xr-x -rw-r--r--rw-r--r-4 -l 1 2 2 1 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 users 81409 2006-09-06 03:43 bash. Đ có th thêm tên khác cho t p tin ho c thư m c (t o liên k t c ng). Khi b n đ c xóa m t t p tin có nhi u tên (liên k t c ng) thì trên th c t ch xóa đi m t liên k t (mà b n ch ra trên dòng l nh xóa).62 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs như v y. Chính inode lưu t t c nh ng thông tin c n thi t cho h th ng t p tin v t p tin. bao g m thông tin v v trí c a các ph n c a t p tin trên đĩa lưu.pdf users 3069 2006-09-06 13:52 l4u. Chúng ta s g i ch s này là ch s c a t p tin. Tuy nhiên đ i v i ngư i dùng thì nh ng tên như v y th t s không thu n ti n. và chính ch s này m i là tên th c s c a t p tin trên h th ng. Chi ti t v câu l nh ln b n có th đ c trong trang man c a nó.pdf ~/l4u. M i đĩa lưu dù là th t s hay lôgíc thì đ u có m t b ng các ch s inode c a riêng mình. V n đ ch m i t p tin trong Linux có m t “ch s ký hi u” (index descriptor) tương ng.pdf.

thay đ i quy n truy c p đ n chúng. 63 4. và thư m c g c duy nh t c a c u trúc này đư c ký hi u b ng d u g ch chéo “/”. Ví d /home/teppi82/projects/l4u/ext3fs. m t h th ng Linux hoàn ch nh s có s lư ng t p tin còn l n hơn th . Có m t câu l nh cho bi t tên c a thư m c hi n th i. Hãy tư ng tư ng b n có m t danh sách kho ng vài nghìn t p tin! Xin đ ng nghi ng . . v. Trong đư ng d n này tên c a các thư m c con cách nhau b i d u g ch chéo “/” dùng đ ký hi u thư m c g c như đã nói trên. . Ngoài thư m c hi n th i m i ngư i dùng còn có m t “thư m c nhà” (home directory.2 Thư m c N u như c u trúc t p tin không cho phép s d ng gì khác ngoài tên t p tin (t c là t t c các t p tin n m trên m t danh sách chung gi ng như các h t cát trên bãi bi n) thì th m chí c khi không có gi i h n v đ dài c a tên. t c là thư m c mà ngư i dùng đang làm vi c trong đó. Đó là thư m c trong đó ngư i dùng có toàn quy n6 : có th t o và xóa các t p tin.v. K t qu là chúng ta thu đư c m t c u trúc thư m c có phân b c b t đ u t m t thư m c g c. Tên đ y đ c a t p tin (ho c còn g i là “đư ng d n”5 đ n t p tin) là danh sách tên c a các thư m c bao g m thư m c ch a t p tin đó và các thư m c m . C u trúc phân b c c a thư m c thư ng đư c minh ho b ng “cây thư m c”.v. Có th đưa vào thư m c g c này m t s lư ng không h n ch các thư m c n m trên các đĩa lưu khác nhau (thư ng nói là “g n h th ng t p tin” ho c “g n đĩa lưu”). Ghi chú: n u nói m t cách chính xác. thì thư m c hi n th i luôn đi li n v i m i ti n trình đã ch y (trong đó có h v shell). r t khó có th tìm đ n t p tin c n thi t. Và nói chung ngoài c u trúc bên trong c a mình thì thư m c không khác gì so v i nh ng t p tin thông thư ng. H v shell lưu giá tr c a “thư m c hi n th i”. Trên MS Windows ho c DOS c u trúc thư m c như v y có trên m i đĩa (t c là chúng ta có không ph i m t “cây” mà m t “r ng” thư m c) và thư m c g c c a m i c u trúc t p tin đư c đánh d u b ng m t ch cái Latinh (và do đó đã có m t s h n ch ). v. M i thư m c (con) có th ch a các t p tin riêng l và các thư m c con c a nó. . . phương án d ch “thư m c cá nhân” đư c ưu tiên hơn. còn t p tin – là các “lá”. Trên Linux và UNIX nói chung ch có m t c u trúc thư m c duy nh t cho t t c các đĩa lưu. các thư m c có th n m trong các thư m c khác.2 Thư m c (Danh sách b c t b t vì không c n thi t). đó là l nh pwd. Trong c u trúc thư m c c a Linux nh ng thư m c cá nhân c a ngư i dùng thư ng n m trong thư m c /home và thư ng có tên trùng v i tên đăng nh p c a 5 6 đây là đư ng d n tuy t đ i Nói chính xác hơn là: có toàn quy n đ n khi nào root chưa thay đ i chúng :). Tên c a thư m c cũng đư c đ t theo nh ng quy đ nh như đ i v i tên t p tin.4. b t đ u t thư m c g c “/” và k t thúc là b n thân tên c a t p tin. vì th đôi khi ch y m t chương trình nào đó trong shell có th d n đ n vi c thay đ i thư m c hi n th i sau khi chương trình đó hoàn thành công vi c. và chúng ta s dùng thu t ng này trong cu n sách l4u). . trên đó m i thư m c đó là m t nút c a “cây”. Vì th mà các t p tin đư c t ch c vào các thư m c.tex là tên đ y đ c a t p tin tôi đang nh p vào trên máy c a mình. ví d t p tin văn b n (text file).

T t nhiên trong b t kỳ trư ng h p nào cũng có th s d ng đư ng d n tuy t đ i. còn b n ghi th hai có ký hi u là hai d u ch m đơn (‘. ho c n m hoàn toàn trên m t “cành” khác c a cây thư m c. thì ph c t p hơn m t chút./vnoss/doc Câu l nh ls dùng đ đưa ra màn hình danh sách các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i.64 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs ngư i dùng đó. Ví d : [user]$ ls projects BanTin drupal-vn bashscripts fluxbox chem-tex gnomevi debian HocTap KDE-vi l4u manvi mc mrtg others SuSE syslinux Xfce vim vnlinux vnoss .. M i ngư i dùng có th làm vi c v i thư m c c a mình b ng ký hi u ~. . “ch t” nào đó c a thư m c hi n th i. thư m c cá nhân s tr thành thư m c hi n th i c a ngư i dùng này. r i t đó h xu ng thư m c vnoss/doc thì c n ch y l nh: [user]$ cd . sau đó thư m c con c a thư m c con (thư m c “cháu”). nhưng khi đó c n ph i nh p vào m t đư ng d n r t dài. Chính nh ng d u hai ch m này đư c dùng đ ghi đư ng d n tương đ i. Đư ng d n tương đ i đó là danh sách các thư m c c n ph i đi qua trong cây thư m c đ có th chuy n t thư m c hi n th i đ n thư m c khác (chúng ta g i nó là thư m c đích). N u ch y câu l nh ls không có tham s thì chúng ta ch th y tên c a các t p tin c a thư m c hi n th i./. thì đơn gi n: ch c n ch ra thư m c con c a thư m c hi n th i. Tham s c a l nh này là đư ng d n đ y đ ho c đư ng d n tương đ i đ n thư m c mà b n mu n dùng làm hi n th i. Khi ngư i dùng vào h th ng. Ví d : /home/nhimlui. t c là n m trong m t thư m c con. N u như thư m c đích n m cao hơn trong c u trúc thư m c.’) và ch đ n chính b n thân thư m c này. trong đó có li t kê t t c nh ng t p tin và thư m c con c a thư m c này. nó ch đ n thư m c m . N u thư m c đích n m phía dư i trong c u trúc thư m c. N u mu n xem n i dung c a m t thư m c khác. thì c n ph i đưa cho câu l nh ls đư ng d n tuy t đ i ho c tương đ i đ n thư m c đó. ho c “cháu”. Như đã nói trên. Khái ni m đư ng d n đ y đ (tuy t đ i) đã gi i thích trên. m i thư m c ch là m t t p tin bình thư ng. T c là không có các h p đ c bi t ch a các t p tin. ch có các danh sách t p tin thông thư ng xác đ nh t p tin hi n th i thu c v m t thư m c nào đó. .’).. đ dùng thư m c m làm thư m c hi n th i. C n lưu ý là trên th c t n câu l nh ls ch đưa ra n i dung c a t p tin mô t thư m c này. V n đ này đư c gi i quy t như sau: m i thư m c (tr thư m c g c) có duy nh t m t thư m c m trong cây thư m c. và không x y ra b t kỳ nào thao tác làm vi c v i t p tin c a thư m c. Câu l nh cd dùng đ thay đ i thư m c hi n th i. cho đ n khi nào t i đư c thư m c đích.. Còn đ chuy n “leo” lên hai b c c a cây thư m c. thì ch c n ch y l nh: [user]$ cd .. M t trong s chúng có ký hi u là d u ch m (‘. t c là ngư i dùng nhimlui có th làm vi c v i thư m c /home/nhimlui/hinhanh b ng ~/hinhanh. Ví d . bây gi chúng ta s nói rõ hơn v khái ni m đư ng d n tương đ i.. Trong m i thư m c có hai b n ghi đ c bi t.

.3 Công d ng c a các thư m c chính N u như b n đ c đã t ng dùng Windows (ví d 2000 hay XP). kích thư c t p tin và th i gian s a đ i cu i cùng. Ví d các t p tin h th ng thư ng n m trong thư m c C:\Windows. tên ch s h u t p tin. Tham s -u dùng đ hi n th th i gian truy c p cu i cùng thay vào ch th i gian s a đ i. Trong Linux cũng có m t c u trúc thư m c ki u như v y và th m chí còn nghiêm ng t hơn. Hơn n a có m t tiêu chu n xác đ nh c u trúc thư m c cho các HĐH dòng UNIX..r ho c g p l i như th này: [user]$ ls -lir Chúng ta d ng mô t ng n g n v câu l nh ls đây (chi ti t v l nh này có th xem trên các trang man ho c info tương ng) và chuy n sang xem xét các thư m c chính c a c u trúc t p tin trong Linux. Tiêu chu n này đư c g i là Filesystem Hierarchy Standart (FHS). và . . thì bi t r ng m c dù ngư i dùng có toàn quy n t ch c c u trúc thư m c. Đ th y đư c nh ng thông tin chi ti t đó.tex images l4u.3 Công d ng c a các thư m c chính 65 B n ghi v t p tin trong thư m c tương ng ngoài tên còn có r t nhi u thông tin v t p tin này. các chương trình thư ng đư c cài đ t vào C:\Program Files. C n chú ý r ng có th li t kê các tham s m t cách riêng r như th này: [user]$ ls -l -i . Khi dùng tham s -t vi c s p x p đư c th c hi n không theo tên mà theo th i gian s a đ i t p tin. tên nhóm s h u t p tin (xin đư c g i t t là “nhóm t p tin” m c dù t i nghĩa). thì c n dùng các tham s m r ng khác c a câu l nh ls.tex gioithieu. N u ch y câu l nh ls v i tham s -l thì không ch có tên t p tin mà s hi n th c d li u v quy n truy c p đ n t p tin (chúng ta s nói đ n sau). nhưng m t s truy n th ng v n đư c tuân theo. s lư ng liên k t c ng hay s lư ng tên (n u là thư m c thì ngay t đ u đã có hai liên k t như v y là .tex N u đưa thêm tham s -i thì trong c t đ u tiên s hi n th ch s inode c a t p tin. M t ví d minh h a khác: [user]$ ls t ng 1316 -rw-r--r--rw-rw-r--rw-r--r--rw-r--r--rw-r--r-drwxr-xr-x -rw-r--r--l 1 1 1 1 1 2 1 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 users users users users users users users 81629 98135 783 20778 2013 4096 3267 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-09 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-08 22:11 13:54 21:58 02:48 21:34 14:25 23:13 bash. v. 4.tex ChangeLog ext3fs. Tham s -r đ o ngư c l i tr t t c a s p x p (c n ph i s d ng cùng v i các tham s -l ho c -t). N u có mong mu n b n có th đ c toàn b tiêu chu n này t i đ a ch . .tex caidat. do đó s này b ng s thư m c con công thêm 2).4.v.

com/fhs/. Dư i đây chúng ta s xem xét công d ng c a m t vài(!) thư m c con c a thư m c /etc.pathname. trong đó có nhân (kernel). thì nh ng t p tin trong thư m c này s đư c sao chép vào thư m c cá nhân c a ngư i dùng đó. /etc Thư m c này và các thư m c con c a nó lưu ph n l n nh ng d li u c n cho quá trình kh i đ ng ban đ u c a h th ng và lưu nh ng t p tin c u hình chính.conf). /dev Thư m c các t p tin đ c bi t ho c các t p tin thi t b ph n c ng. Các b n phân ph i Linux l n đ u tuân theo tiêu chu n này.66 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs http://www. Chúng ta s nói đ n nh ng t p tin này ngay sau trong m t ph n riêng. /etc/sysconfig Thư m c lưu m t vài (không ph i t t c ) t p tin c u hình h th ng. còn c t th ba cu i cùng đưa ra mô t ng n g n v công d ng c a nh ng thư m c này.1 dư i đây đưa ra danh sách ng n g n nh ng thư m c chính đư c t o ra trong c u trúc t p tin theo tiêu chu n nói trên. /etc/rc. B ng 4. /home Thông thư ng trong thư m c này là các thư m c cá nhân c a ngư i dùng (tr root). ph n l n trong s chúng c n cho h th ng trong th i gian kh i đ ng (ho c trong ch đ m t ngư i dùng khi b o trì h th ng). Ví d . đây có lưu r t nhi u nh ng câu l nh thư ng dùng c a Linux. Thư m c /etc không đư c lưu các t p tin chương trình (c n đ t chúng trong /bin ho c /sbin. Thư m c /bin 7 do đó m t s nhà qu n tr không t đ ng g n phân vùng /boot vào trong quá trình kh i đ ng. và t p tin ngư i dùng passwd. B ng 4. B n đ c có th xem qua man mknod (mknode(1)). Mô t trong b ng này là h t s c ng n g n. T p tin trong thư m c này ch c n trong th i gian kh i đ ng7 .com/fhs/. . còn c t th hai li t kê m t vài (không ph i t t c ) thư m c con. xorg. Chúng ta s đ c p chi ti t v nh ng t p tin này và quá trình kh i đ ng nói riêng trong m t vài chương s p t i. /etc/skel Khi t o ngư i dùng m i. /boot G m các t p tin c đ nh c n cho kh i đ ng h th ng.pathname.d Thư m c này lưu nh ng t p tin s d ng trong quá trình kh i đ ng h th ng. trong /etc có t p tin inittab xác đ nh c u hình kh i đ ng. chi ti t hơn b n có th đ c trong tiêu chu n FHS có trên http://www. M t ph n các t p tin c u hình có th n m trong các thư m c con c a /usr.1: C u trúc thư m c c a Linux Công d ng Thư m c này g m ch y u các chương trình. c t bên trái li t kê các thư m c con c a thư m c g c. /etc/X11 Thư m c dành cho các t p tin c u hình c a h th ng X11 (ví d .

CD. Chi ti t b n có th đ c trong man 5 proc. tr khi khi b n bi t r ng t p tin ho c nhóm t p tin nào đó đang gây nh hư ng đ n công vi c c a h th ng. Đây là đi m g n (mount) nh ng h th ng t p tin g n t m th i. Ít nh t trong thư m c này ph i có init. . như v y cho phép gi m kích thư c mã chương trình n m trong b nh . fsck. v các thi t b tính. mkswap. DVD. shutdown. nên t p tin s nh n đư c tên trùng v i ch s inode c a nó. . Vì thư m c /bin ch y u lưu các t p tin th c thi (chương trình và ti n ích c a HĐH) s d ng trong quá trình kh i đ ng và do nhà qu n tr ch y. route. vì chúng đư c nhi u chương trình s d ng. ifconfig. Đây là h th ng t p tin o. .3 Công d ng c a các thư m c chính Thư m c /lib 67 /lost+found /mnt /tmp /root /sbin /proc Công d ng Thư m c này lưu các thư vi n chia s c a các hàm mà trình biên d ch C và các môđun (các driver thi t b ) c n.v. . halt. N u b n thư ng g n m t vài đĩa lưu đ ng như đĩa m m.*. v nhân. Trong trư ng h p ngư c l i thì cùng m t mã l p l i nhi u l n trong các chương trình khác nhau. Thư m c dành cho các t p tin t m th i. b t kỳ th i đi m này ngư i dùng root cũng có th xóa t p tin kh i thư m c này mà không làm nh hư ng l n đ n ngư i dùng khác. thì có th t o trong thư m c này các thư m c con cho t ng đĩa lưu.*. N u fsck tìm ra t p tin mà không xác đ nh đư c thư m c m thì nó s đưa t p tin đó vào thư m c /lost+found. . swapoff. Đây là thư m c cá nhân c a ngư i dùng cao c p root. Các t p tin đ c bi t c a thư m c này s d ng đ nh n và g i d li u đ n nhân. swapon. Th m chí n u trên h th ng không có trình biên d ch C nào. mkfs. Vì thư m c m b m t.v. Tuy nhiên không nên xóa nh ng t p tin trong thư m c này. Hãy chú ý là thư m c này không n m cùng ch v i thư m c cá nhân c a nh ng ngư i dùng khác (trong /home). N u trên máy tính có đ ng th i Linux và Windows (DOS) thì thư m c này thư ng dùng đ g n các h th ng t p tin FAT.4. flash. Thư m c này s d ng đ ph c h i h th ng t p tin b ng l nh fsck. Đây là đi m g n h th ng t p tin proc cung c p thông tin v các ti n trình đang ch y. reboot. đĩa c ng ngoài. v. thì các thư vi n chia s v n c n thi t. arp.v. Trong tiêu chu n FHS có nói r ng c n đ c trong thư m c này nh ng t p tin th c thi s s d ng sau khi g n thành công h th ng t p tin /usr. H th ng s t đ ng d n d p thư m c này theo đ nh kỳ. Nh ng thư vi n này ch n p vào b nh khi có nhu c u th c hi n hàm nào đó. vì th không nên lưu đây nh ng t p tin mà b n có th s c n đ n. fdisk.

đây thư ng lưu nh ng chương trình /usr/bin /usr/include /usr/local • /usr/local/doc – các tài li u đi kèm v i chương trình ng d ng. Và đây cũng thư ng là liên k t đ n /usr/X11R6/bin. Phân vùng ho c đĩa đó thư ng g n ch đ c và trên đĩa (phân vùng) là các t p tin c u hình cũng như t p tin th c thi dùng chung. . các ti n ích h th ng và c các t p tin thêm vào (t p tin d ng include). Thư m c con này lưu mã ngu n c a các thư vi n tiêu chu n c a ngôn ng C. Các chương trình (ti n ích và ng d ng) thư ng đư c ngư i dùng bình thư ng s d ng. • /usr/local/sbin – các chương trình dành cho nhà qu n tr . Trên Linux đó thư ng là liên k t m m đ n thư m c /usr/X11R6/lib/X11. Dù trong trư ng h p nào cũng đ ng s a nh ng t p tin trong thư m c này. ng d ng. • /usr/local/src – mã ngu n c a các chương trình. các t p tin tài li u. Trong các thư m c con c a /usr là t t c các ng d ng chính. Trong thư m c này là các thư vi n object c a các chương trình con. vì chúng đã đư c các nhà phát tri n h th ng ki m duy t k càng (không l b n bi t v h th ng t t hơn các nhà phát tri n).68 Thư m c /usr Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Công d ng Thư m c này r t l n và c u trúc c a nó nhìn chung l p l i c u trúc c a thư m c g c. các thư vi n đ ng (dynamic library). • /usr/local/man – các trang tr giúp man. bao g m: • /usr/local/bin. Theo tiêu chu n FHS thì nên dành cho thư m c này m t phân vùng riêng ho c đ t hoàn toàn trên đĩa s d ng chung trong m ng. m t s chương trình không th g i tr c ti p. Các h th ng ph c t p (ví d Debian Linux) có th có các thư m c con c a mình trong thư m c này. • /usr/local/lib – thư vi n và t p tin c a các chương trình và h th ng n i b . đây thư ng đ t các chương trình và các thư m c con (n i b ) ch dành cho máy tính này. /usr/bin/X11 là nơi thư ng dùng đ lưu các chương trình ch y trên X Window. /usr/sbin /usr/lib Thư m c này g m các chương trình th c thi dành cho nhà qu n tr và không s d ng trong th i gian kh i đ ng. Ngư i dùng c n có ít nh t là quy n đ c đ i v i thư m c này. /usr/lib/X11 – nơi thư ng dùng đ đ t các t p tin có liên quan đ n X Window và các t p tin c u hình c a h th ng X Window.

Chúng ta xem xét m t vài thư m c con c a thư m c này: • /usr/share/dict – các danh sách t (word list) c a ti ng Anh dùng cho các chương trình ki m tra chính t như ispell. Nh ng d li u này xác đ nh c u hình c a m t s chương trình trong l n ch y sau ho c là nh ng thông tin lưu t m th i s s d ng sau. Thông thư ng đây là liên k t m m đ n /var/tmp. spool. Alpha. Các t p tin b n ghi (log). Các t p tin đi u khi n h th ng dùng đ d tr tài nguyên. khóa locking. ng d ng c a h • /usr/X11R6/lib – các t p tin và thư vi n có liên quan đ n X-Window. C n chú ý là thư m c này không dùng đ chia s gi a các HĐH khác nhau ho c gi a các phiên b n khác nhau c a cùng m t HĐH. vì thư m c gi các t p tin như b n ghi (log). /var Trong thư m c này là các t p tin lưu các d li u bi n đ i (variable). .v. . Các t p tin thu c v h th ng X Window. • /usr/share/man – các trang tr giúp man. Lưu các thông tin v tài kho n và thông tin chu n đoán dành cho nhà qu n tr . misc (nh ng gi li u tùy theo ki n trúc khác nhau). • /usr/X11R6/bin – các chương trình th ng này. /var/adm /var/lock /var/log . ví d i386. Tiêu chu n FHS khuyên dùng thư m c con cho m i chương trình. các t p tin t m th i. /usr/src /usr/tmp /usr/X11R6 Mã ngu n c a các thành ph n khác nhau c a Linux: nhân. M i ph n c a man n m trong m t thư m c con riêng trong thư m c này. Thư ng dùng đ chia s gi a các ki n trúc khác nhau c a HĐH. và PPC có th dùng chung m t thư m c /usr/share n m trên m t phân vùng ho c đĩa chia s trên m ng. Nh ng thư m c sau ho c liên k t m m sau ph i có trong /usr/share: man (các trang tr giúp man). • /usr/share/misc (đã nói trên). . ng d ng. v. . Dung lư ng thông tin trong thư m c này có th thay đ i trong m t kho ng l n.3 Công d ng c a các thư m c chính Thư m c /usr/share 69 Công d ng Thư m c này dùng cho t t c các t p tin d li u dùng chung và có quy n truy c p là ch đ c. M t nơi n a đ lưu các t p tin t m th i.4.

• /var/spool/cron – t p tin c a h th ng Verb+cron+. thì h th ng th c hi n thao tác ghi vào t p tin /dev/tty1. Nh v y có th dùng khái ni m t p tin cho các thi t b và các đ i tư ng khác. ví d : • /var/spool/at – các công vi c mà at đã ch y. v. T p tin đư c đ t vào hàng đ t c a các chương trình khác nhau. Trong t t c các trư ng h p này s d ng cùng m t phương pháp d a trên ý tư ng chu i các byte. /var/spool 4. Như đã nói. Nh ng trên Linux còn có m t vài d ng t p tin n a.4 D ng t p tin Trong các ph n trư c chúng ta đã xem xét hai d ng t p tin đó là t p tin thông thư ng và các thư m c. đ i v i h đi u hành thì t p tin ch là m t chu i các byte liên t c.4. chu t. Ví d .70 Thư m c /var/run Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Công d ng Các t p tin bi n đ i trong th i gian th c hi n các chương trình khác nhau. S khác nhau gi a hai d ng này n m cách đ c và ghi . ) đ u là các t p tin. terminal. n u c n đưa ra màn hình terminal th nh t thông tin nào đó. Chúng ta s làm quen v i chúng trong ph n này. chuy n d li u lên các thi t b và trao đ i d li u gi a các ti n trình b ng cách tương t như nhau. Đi u này đơn gi n hoá s t ch c và trao đ i các d li u. Chúng lưu thông tin v s ti n trình (PID) và ghi thông tin hi n gh i (utmp). tháo r i. nh ng thành ph n sau cũng đư c Linux coi là t p tin: • các t p tin thi t b • các ng (kênh) có tên (named pipe) • các socket (t v i nghĩa như t chim) • các liên k t m m (symlinks). • /var/spool/lpd — t p tin trong hàng đ i in. T p tin trong thư m c này thư ng đư c d n s ch trong th i gian kh i đ ng Linux. bàn phím. • /var/spool/uucp – t p tin c a h th ng uucp. 4. Có hai d ng thi t b : ký t (hay còn g i là các thi t b trao đ i theo byte) và kh i (trao đ i theo kh i). Do đó ngoài các t p tin thông thư ng và thư m c. môđem. đ i v i Linux thì t t c các thi t b k t n i vào máy tính ( c ng. máy in. .v. /var/tmp Các t p tin t m th i. • /var/spool/mail – t p tin thùng thư c a ngư i dùng.1 Các t p tin thi t b Như đã nói. máy scan. vì có th th c hi n ghi d li u vào t p tin. .

N u nhìn vào thư m c /dev (t c là chuy n vào thư m c đó b ng l nh cd r i ch y ls). /dev/ttS T p tin h tr làm vi c v i các c ng k t ti p nhau (các c ng COM).4 D ng t p tin 71 thông tin vào các thi t b . Trên Linux nh ng t p tin này h tr các terminal o (hãy nh l i chương trư c). /dev/pty Các t p tin h tr terminal gi . /dev/ttS0 tương ng v i COM1 trong DOS. Nh ng ngư i vi t script thư ng chuy n nh ng thông báo không c n thi t vào thi t b này. Đ i v i các t p tin thi t b . đ u tiên là /dev/fd0. câu l nh ls -l cho bi l n và s nh đã nói thay vì kích thư c c a t p tin. thì s thu đư c m t chu i các s 0. Trao đ i d li u v i các thi t b trên Linux do các driver thi t b đ m nhi m. /dev/tty Các t p tin h tr terminal c a ngư i dùng. th hai là /dev/fd1. S d ng cho các k t n i t xa qua telnet. B ng 4. /dev/hd Các c ng v i giao di n IDE. /dev/null Thi t b này có th g i là “l đen”. /dev/sd c ng v i giao di n SCSI. /dev/fd Các t p tin đĩa m m. trao đ i thông tin v i đĩa ch có th theo t ng kh i.2: Nh ng t p tin thi t b chính T p tin Ý nghĩa /dev/console Console h th ng t c là màn hình và bàn phím k t n i t i máy tính. đĩa /dev/hda.4. Còn thông tin đư c đ c và ghi vào các thi t b kh i theo các kh i. Ví d các c ng. T t c nh ng gì ghi vào /dev/null s m t vĩnh vi n. S l n c a thi t b cho nhân bi t p tin này thu c v driver nào. Ph n l n nh ng t p tin như v y đã đư c t o s n t trư c và n m trong thư m c dev. /dev/ttS1 tương ng v i COM2. Tên g i v n đư c lưu k t khi k t n i teletype vào các h th ng UNIX làm terminal. thì b n s th y m t lư ng kh ng l nh ng t p tin thi t b . Nh ng driver này ho c n m trong nhân ho c n m riêng d ng môđun và có th g n vào nhân sau. Không th đ c t đĩa c ng và ghi lên đó t ng byte. còn s nh cho bi t c n ph i làm vi c v i thi c th nào c a d ng này. Vì th các t p tin thi thư ng có hai s : l n (major) và nh (minor).2 cho bi t nh ng t p tin thư ng dùng nh t. /dev/cua Các t p tin cho môđem. Đ trao đ i v i các ph n khác c a h đi u hành m i driver t o ra m t giao di n liên l c có v ngoài gi ng như t p tin. tb t là tb ts . B ng 4. N u s d ng /dev/null làm thi t b nh p vào. Ví d thi t b d ng này là terminal. Các thi t b ký t trao đ i thông tin theo t ng ký t (theo t ng byte) trong ch đ chu i các byte. Thi t b /dev/hda1 tương ng v i phân vùng đ u tiên c a đĩa c ng đ u tiên. t c là đĩa Primary Master. M i d ng thi t b có th có m t vài t p tin thi t b . t c là trong trư ng h p này t p tin có c b ng 0.

Vì v y ch dùng liên k t c ng nh ng nơi không c n bi t s khác nhau. cho phép chúng giao ti p mà không ch u nh hư ng c a các ti n trình khác.3 Các socket Socket đó là k t n i gi a các ti n trình. ví d b ng chương trình mkfifo. Đi m đ c bi t c a liên k t c ng là nó ch th ng đ n ch s inode. M t trong nh ng ng d ng c a liên k t c ng đó là ngăn ch n kh năng xóa t p tin m t cách vô tình. N u có hai ti n trình đư c sinh ra t cùng m t ti n trình m trao đ i thông tin (thư ng x y ra). và do đó liên k t c ng ch có th dùng cho t p tin c a cùng m t h th ng t p tin. hay b đ m FIFO (First In – First Out). liên k t m m có th ch đ n nh ng t p tin n m trong h th ng t p tin khác. ho c th m chí trên m t máy tính khác. M t ti n trình có th đ c t t c nh ng gì mà m t ti n trình khác đ t vào ng. Sau khi đã t o ra k t n i. Liên k t c ng ch là m t tên khác cho t p tin ban đ u. Tuy nhiên t phía h th ng t p tin socket th c t không khác các ng có tên: đó ch là các đi m cho phép n i các chương trình v i nhau.4 Liên k t m m Trong ph n v tên t p tin chương trư c chúng ta đã nói r ng t p tin trong Linux có th có vài tên hay liên k t c ng. Nói chung socket và s trao đ i qua socket đóng vai trò h t s c quan tr ng trên t t c các h th ng UNIX. trong đó có Linux: socket là khái ni m then ch t c a TCP/IP và như v y là d a trên socket đã xây d ng toàn b Internet. M c dù nh ng ti n trình khác có th th y các t p tin socket. ví d trên nh ng đĩa lưu đ ng. Trong trư ng h p ngư c l i c n t o ra m t ng có tên. Nh ng liên k t này cũng có th coi là tên ph cho t p tin. đư ng ng). thì trao đ i đư c th c hi n mà không c n đ n socket: d li u do nhân chuy n tr c ti p t chương trình này đ n chương trình khác. T p tin d ng này ch y u dùng đ t ch c trao đ i d li u gi a các chương trình khác nhau (pipe d ch t ti ng Anh sang là ng. ng là phương ti n h t s c thu n ti n và s d ng r ng rãi đ trao đ i thông tin gi a các ti n trình. thì t p tin v n còn đư c lưu trên đĩa cho đ n khi v n còn ít nh t m t tên. h th ng in và h th ng syslog.72 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. 8 thu t ng này v n chưa đư c th ng nh t. Khác v i liên k t c ng.4. R t khó phân bi t tên đ u tiên c a t p tin và nh ng liên k t c ng đư c t o ra sau đó. Nó đư c ghi trong mô t inode c a t p tin đó. nhưng chúng là nh ng t p tin khác – nh ng t p tin liên k t m m.2 Các ng có tên (pipes) Còn có m t d ng t p tin thi t b n a đó là các ng có tên. N u b n đ c xóa m t trong s nh ng t p tin này (nói đúng hơn là m t trong s nh ng tên này).4. 4. thì ng có th không có tên. . Khi này b n thân t p tin ng ch tham gia vào s kh i đ u trao đ i d li u. t c là trên cùng m t phân vùng (đĩa lưu). Sau khi t o liên k t c ng không th phân bi t đâu là tên t p tin còn đâu là liên k t. N u t p tin ban đ u b xóa. Trong s nh ng h th ng s d ng socket c n k đ n X Window. nhưng nh ng ti n trình không tham gia vào k t n i hi n th i không th th c hi n b t kỳ thao tác đ c hay ghi nào lên t p tin socket. Nhưng trên Linux còn có m t d ng liên k t khác g i là (liên k t tư ng trưng8 ). 4.4. do đó đưa ra c hai trư ng h p có th g p.

Và bây gi n u xem danh sách t p tin trong thư m c b ng câu l nh ls -l. mà “.2. và root có th thay đ i thành ph n c a m t nhóm nào đó.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c B i vì Linux là h đi u hành nhi u ngư i dùng. Vi c t o b t kỳ m t liên k t nào cũng gi ng như sao chép t p tin. và hi n th i v n còn đư c s d ng đ gi i quy t bài toán này. Ngoài ra. Hãy s d ng liên k t m m trong nh ng trư ng h p b n mu n tránh s l m l n mà liên k t c ng có th gây ra.pdf ~/l4u. nên yêu c u quy đ nh truy c p đ n các t p tin và thư m c là m t trong nh ng yêu c u thi t y u nh t mà h đi u hành ph i gi i quy t. đó sau tên t p tin c a liên k t là m t mũi tên → ch đ n t p tin ban đ u.2. N u b n t o trong thư m c mot m t liên k t m m ch đ n m t thư m c khác.9. nhưng khác ch là tên ban đ u c a t p tin cũng như liên k t cùng ch đ n m t t p tin th c s trên đĩa.” (liên k t đ n thư m c m ) trong tên t p tin ch đ n. hãy h n ch s d ng “. Cơ ch quy đ nh truy c p đư c phát tri n cho h th ng UNIX vào nh ng năm 70 c a th k trư c r t đơn gi n nhưng có hi u qu đ n n i đã đư c s d ng hơn 30 năm. b i vì v trí c a liên k t m m có th thay đ i.pdf Sau khi th c hi n câu l nh này trong thư m c cá nhân c a tôi xu t hi n t p tin l4u.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c 73 thì liên k t m m tuy không b xóa nhưng tr thành vô giá tr .pdf. Đ t o liên k t m m c n s d ng câu l nh ln đã nói đ n và thêm vào tùy ch n -s: [user]$ ln -s tên_t p_tin tên_liên_k t Ví d : [user]$ ln -s projects/l4u/l4u-0. Nhưng khi t o liên k t m m. Cơ s c a cơ ch quy đ nh quy n truy c p đó là tên ngư i dùng và tên nhóm c a ngư i dùng. Như b n đã bi t trong Linux m i ngư i dùng có m t tên riêng không l p l i dùng đ đăng nh p vào h th ng. Thành viên c a các nhóm khác nhau có th có quy n truy c p khác nhau đ n t p tin. liên k t m m khi đó v n làm vi c đúng. nó cho chúng ta bi t t p tin là m t liên k t m m.pdf -> projects/l4u/l4u-0. . 4.. và Linux cho phép m t ngư i dùng có th n m trong m t ho c nhi u nhóm.9. trên h th ng còn có các nhóm ngư i dùng. thì trong danh sách s có m t dòng như sau: lrwxrwxrwx 1 teppi82 users 20 2006-09-10 06:39 l4u.” luôn luôn là thư m c m c a thư m c hi n th i. Vì th n u b n đ c thay đ i t p tin qua m t tên nào đó c a nó.4. T t nhiên đi u này có th th y rõ trong ph n cu i (ph n tên t p tin).pdf Hãy chú ý đ n ký t đ u tiên c a dòng này. Cũng như v y đ i v i chính b n thân liên k t m m.. ho c khi t p tin n m trên m t h th ng t p tin khác. T o và xóa các nhóm là công vi c c a ngư i dùng cao c p root. thì s th y nh ng thay đ i này khi xem t p tin qua tên khác. thì có th di chuy n thư m c mot đi đâu tùy thích. ví d nhóm các nhà qu n tr có quy n nhi u hơn so v i nhóm các nhà l p trình.

. Bây gi hãy th c hi n m t l n n a câu l nh ls -l. m i nhóm g m ba ký t xác đ nh quy n truy c p tương ng cho ch s h u. Cùng lúc v i ch s h u. Nhóm th nh t ch g m m t ký t xác đ nh d ng t p tin (m t trong b n d ng đã nêu ph n trên). t t c nh ng ngư i dùng khác (k c nh ng ngư i dùng c a nhóm root) b tư c m t quy n ghi vào t p tin này. Quy n truy c p và thông tin v d ng t p tin trên các h th ng UNIX đư c lưu trong mô t inode d ng c u trúc 2 byte (16 bit). hãy chú ý kh năng này c a câu l nh ls -l – hi n th thông tin v m t t p tin c th nào đó ch không ph i t t c các t p tin trong thư m c m t lúc. w. Trong ví d c a chúng ta quy n truy c p c a ch s h u là rwx. nhưng có thêm m t tham s n a đó là tên c a m t t p tin c th nào đó. ghi vào t p tin (w) và ch y t p tin này (x). vùng xác đ nh d ng t p tin và quy n truy c p đ n nó. Nói chính xác hơn là ngư i dùng mà ti n trình t o t p tin đã ch y dư i tên h . Đi u này là t t nhiên vì máy tính ch làm vi c d a trên các bit ch không ph i d a trên các ký t r. Có th thay đ i ch và nhóm s h u trong quá trình làm vi c sau này b ng hai câu l nh chown và chgrp (chúng ta s đ c p k hơn v hai l nh này ngay sau đây). Vùng này trong ví d trên là chu i các ký t t m th i chưa nói lên đi u gì “-rwxr-xr-x”. Thay b t kỳ ký t nào trong s nh ng ký t này b ng d u g ch ngang có nghĩa là ngư i dùng b tư c m t quy n tương ng. Sau ký t xác đ nh d ng t p tin là ba nhóm. Nhân ti n. Cũng trong ví d trên chúng ta th y. nhóm s h u t p tin và cho nh ng ngư i dùng khác.74 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Trong mô t inode c a m i t p tin có ghi tên c a ch và nhóm s h u t p tin. Nh ng ký t này có th t m chia thành b n nhóm. có nghĩa là ch s h u root có quy n đ c (r). có nghĩa là h không th s a t p tin và nói chung là không th thay đ i t p tin b ng cách nào đó. nhóm s h u – root. trong trư ng h p này ch s h u là ngư i dùng root. tên c a nhóm s h u cũng đư c ghi vào theo thông tin tên nhóm c a ti n trình t o t p tin. Ngày t đ u khi t o t p tin ch c a nó là ngư i dùng đã t o ra nó. Nó có th là m t trong s nh ng ký t sau: • – (g ch ngang) – t p tin thông thư ng • d – thư m c • b – t p tin thi t b kh i • c – t p tin thi t b ký t • s – socket • p – ng có tên (pipe) • l – liên k t m m (symbolic link). Nhưng bây gi trên dòng này chúng ta s quan tâm hơn đ n vùng đ u tiên. Ví d t p tin chương trình c a h v bash /bin/bash. [user]$ ls -l /bin/bash -rwxr-xr-x 1 root root 501804 2006-04-23 05:46 /bin/bash Như b n đ c th y.

còn n u b ng “0” thì quy n đó b tư c m t. t t c đ u do tính ch t “th c thi” đ t ra. Quy n đ c r t p tin có nghĩa là ngư i dùng có th xem n i dung t p tin b ng các chương trình xem khác nhau. d ng ch cái thì “1” đư c thay th b ng các ch cái tương ng (r. T t nhiên n u trên th c t t p tin không ph i là chương trình (ho c các script shell. ba bit cu i cùng – quy n c a nh ng ngư i dùng còn l i (t c là t t c nh ng ngư i dùng. t c là cho nh ng ngư i dùng khác “quy n g i” (th c thi) thư m c. n u không có quy n ghi w vào t p tin này. perl. Cho nên n u ngư i dùng có quy n đ c thư m c. ho c b ng các trình so n th o văn b n. tr ch s h u và nhóm s h u t p tin). “quy n ghi” và “quy n g i” có thay đ i m t chút. Quy n th c thi (tôi thích dùng thu t ng quy n g i) có nghĩa là b n đ c có th n p t p tin vào b nh và th ch y mã này gi ng như trư ng h p chương trình. ph n m r ng c a t p tin đây không có liên quan gì. B n bit trong s 16 bit này đư c dùng cho b n ghi v d ng t p tin. Trong trư ng h p này quy n g i ch quy n chuy n vào thư m c này. còn “0” th hi n d ng d u g ch ngang. Quy n g i đ i v i thư m c có hơi khó hi u m t chút. B n th y không. Khi này n u bit tương ng có giá tr b ng “1”. Nhưng khi so n th o b n s không th lưu nh ng thay đ i trong t p tin lên đĩa. Ba bit đ u tiên xác đ nh quy n c a ch s h u.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c 75 x. Ví d . nhưng ngư c l i n u t p tin là chương trình mà không có quy n g i thì cũng không th ch y chương trình đó. Quy n đ c đ i v i thư m c thì h t s c d hi u. . Ba bit ti p theo xác đ nh các tính ch t đ c bi t c a t p tin th c thi (chúng ta s nói đ n m t chút sau). t c là thêm vào ho c xóa kh i thư m c dòng lưu thông tin v m t t p tin nào đó và các liên k t tương ng. N u b n đ c là ch s h u thư m c và mu n cho nh ng ngư i dùng khác quy n xem m t t p tin nào đó trong thư m c c a mình thì c n ph i cho h quy n truy c p (chuy n) vào thư m c này. Khi có quy n này. n u chúng ta nh r ng thư m c cũng ch là t p tin lưu danh sách các t p tin khác trong thư m c đó. ngư i dùng có th t o và xóa các t p tin trong thư m c. Và cu i cùng 9 bit cu i cùng xác đ nh quy n truy c p đ n t p tin. m i nhóm 3 bit. thì t c là có th xem n i dung c a thư m c (có th nói khác là xem danh sách t p tin trong thư m c). Hơn n a còn c n ph i cho ngư i dùng “quy n g i” đ i v i t t c các thư m c n m trư c thư m c này trong cây thư . 9 bit này chia thành ba nhóm. . x nói trên đư c dùng đ xác đ nh quy n truy c p đ n thư m c. w. và khác v i các HĐH c a Microsoft không ph i ai cũng có quy n g i t p tin.4. thì có quy n đó. N u v n th c hi n câu l nh ls -l nhưng tham s không ph i là tên t p tin mà là tên thư m c thì chúng ta s th y thư m c cũng có quy n truy c p và cũng v n nh ng ch cái r. Quy n ghi cũng d hi u. ví d more. ba bit ti p theo – quy n c a nhóm s h u. n u th c hi n câu l nh: [user]$ ls -l /usr thì s th y dòng tương ng v i thư m c share như sau: drwxr-xr-x 128 root root 4096 2006-09-07 02:20 share T t nhiên là đ i v i thư m c thì ý nghĩa c a các khái ni m “quy n đ c”. . ) thì không th g i t p tin. Như v y là chúng ta đã bi t đư c trên Linux nh ng t p tin nào là có th th c thi. w ho c x).

N u có thì kh năng truy c p đ n t p tin đư c xác đ nh b ng quy n truy c p c a nhóm. ch X là m t trong các ký t sau: . Tuy nhiên v n có s khác nhau gi a hai quy n này. Cơ ch ki m tra quy n ngư i dùng khi s d ng t p tin như sau. thì quy n c a h đư c xác đ nh b ng nhóm tính ch t th ba (nhóm dành cho nh ng ngư i dùng còn l i). N u có quy n truy c p đó. N u ch đưa ra quy n g i. N u ngư i dùng không ph i là ch s h u và cũng không n m trong nhóm s h u. ngư i dùng root có th tư c b m t s quy n c a ch s h u t p tin. Đ thay đ i quy n truy c p t i t p tin ngư i ta s d ng l nh chmod (change mode). Đ u tiên h th ng ki m tra xem tên ngư i dùng có trùng v i tên ch s h u t p tin hay không. thì ngư i dùng có th vào thư m c. thì ki m tra xem ch s h u có các quy n truy c p tương ng (đ c. Sau khi đ c đo n trên có th th y “quy n đ c” thư m c là th a thãi vì không cho ra tính năng gì m i so v i “quy n g i”. tr ch s h u và nh ng ngư i dùng n m trong nhóm s h u. N u tên ngư i dùng không trùng v i tên ch s h u thì h th ng ki m tra xem ngư i dùng này có n m trong nhóm s h u hay không. ch ký t w ph i đ t m t trong các ký t sau: • u – ch s h u • g – nhóm s h u g • o – nh ng ngư i dùng còn l i • a – t t c bao g m ch s h u. nhưng c n ph i nh tên c a thư m c con này. N u có quy n truy c p t i m t thư m c con nào đó c a thư m c này. nhưng s không th y đó b t kỳ m t t p tin nào khi ch y l nh ls (có th th y rõ hơn n u b n s d ng chương trình Midnight Commander). và không chú ý đ n các quy n c a ch s h u và nh ng ngư i dùng còn l i. ghi và g i) không. thì s đư c cho phép th c hi n thao tác tương ng. n u không s ph i ph c h i l i nó trư c khi có th đ c các t p tin. N u ch s h u không có quy n nào đó. Khi dùng cách th nh t b n ph i ch ra rõ ràng thêm quy n nào cho ai ho c tư c quy n nào và c a ai như sau: [user]$ chmod wXp tên_t p_tin Trong đó. ch nh hư ng đi). Có hai cách s d ng l nh này. vì s không th y b t kỳ danh sách và t p tin thư m c nào (trư ng h p này gi ng như khi chúng ta đi trong màn đêm không th y đư ng. thì th m chí h th ng không ki m tra quy n có th có nhóm s h u và nh ng ngư i dùng khác mà đưa ra luôn thông báo l i không th th chieejn đư c hành đ ng yêu c u (d ng “Permission denied”). Và t t nhiên n u mu n ngăn ch n truy c p vào thư m c thì ch c n b đi quy n chuy n vào thư m c (r) c a t t c ngư i dùng (k c nhóm s h u).76 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs m c. N u hai tên này trùng nhau (t c là ch s h u đang dùng t p tin c a mình). Như v y nhóm tính ch t th ba trong quy n truy c p là dành cho t t m i ngư i dùng. Đ ng tư c b quy n này c a chính b n thân mình. Đ ng ng c nhiên khi ch s h u l i không có t t c m i quy n. nhóm và nh ng ngư i dùng còn l i. Chính vì v y mà theo m c đ nh t t c các thư m c có đ t quy n g i cho ch s h u cũng như nhóm và nh ng ngư i dùng khác. thì b n có th chuy n sang thư m c con b ng l nh cd.

thì s áp d ng cho t t c m i ngư i dùng.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c • + – thêm quy n • – – tư c b quy n • = – dùng quy n ch ra thay cho quy n đã có. g i). Nó d a trên mã hóa quy n truy c p d ng s . w – s 2. ghi.4. [user]$ chmod ugo+rwx tên_t p_tin [user]$ chmod a+rwx tên_t p_tin cho m i ngư i dùng quy n đ c. nhưng l i thư ng xuyên đư c các nhà qu n tr cũng như ngư i dùng có kinh nghi m dùng. ch p là m t trong nh ng ký t sau: • r – quy n đ c • w – quy n ghi • x – quy n g i (quy n th c hi n. nhóm s h u và nh ng ngư i dùng còn l i). Chúng ta c n đ t ba s này phía sau tên l nh và phía trư c tham s th hai (tên t p tin). Sau đây là m t s ví d s d ng câu l nh chmod: [user]$ chmod a+x tên_t p_tin thêm quy n g i t p tin tên_t p_tin cho m i ngư i dùng c a h th ng. x – s 1. Ký t r đư c mã hóa b ng s 4. Đ xác đ nh quy n c a ngư i dùng c n c ng các s tương ng l i v i nhau. N u không ch ra ai đư c thêm quy n truy c p. Sau khi thu đư c ba giá tr s (cho ch s h u. ghi và g i (th c hi n). cho nhóm s h u quy n đ c và ghi (4+2=6) và nh ng ngư i dùng còn l i quy n g i (1=1). t c là có th dùng l nh: [user]$ chmod +x tên_t p_tin đ thay cho [user]$ chmod a+x tên_t p_tin Phương án s d ng th hai c a câu l nh chmod có khó hi u hơn m t chút trong th i gian đ u s d ng Linux. nh ng ngư i dùng còn l i ch có quy n g i (th c hi n). Ví d .go=x tên_t p_tin 77 cho ch s h u có t t c m i quy n (đ c. thì dùng l nh sau: . [user]$ chmod go-rw tên_t p_tin tư c b quy n đ c và ghi c a m i ngư i dùng tr ch s h u t p tin. n u c n cho ch s h u m i quy n (4+2+1=7). [user]$ chmod u=rwx. chúng ta đưa ba s này vào dùng làm tham s cho l nh chmod.

ID c a ngư i dùng là duy nh t. nhóm s h u và nh ng ngư i dùng còn l i. R t thu n ti n khi đ t bit này cho nh ng chương trình thư ng g i. Ví d : Identificator. Trong mô t inode. Ví d đi n hình nh t là câu l nh thay đ i m t kh u passwd. Trên nh ng máy “top model” (high end) hi n đ i thì r t hi m khi s d ng. không trùng l p. Đ k t thúc bài h c v quy n truy c p đ n t p tin c n nói thêm v nh ng tính ch t khác có th g p c a t p tin mà cũng xác đ nh b ng l nh chmod. Có nghĩa là ngư i dùng không th thay đ i m t kh u c a mình. Ví d ID c a ngư i dùng cao c p root là 0. Thông thư ng. và root là ch s h u t p tin chương trình này. Ngư i dùng cao c p root có th đ t “bit thay đ i ID ngư i dùng” b ng l nh: [root]# chmod +s tên_t p_tin Tương t như v y chúng ta có “bit thay đ i ID nhóm”. vì trong trư ng h p này s ti t ki m đư c th i gian n p chương trình vào b nh m i l n ch y. T t c m t kh u đư c lưu trong t p tin /etc/passwd (ho c m t t p tin mã hóa nào khác. Chúng ta s dùng thu t ng “bit lưu chương trình” vì đúng v i ng c nh này hơn. thì hi u r ng nh ng s đ ng sau tên l nh không ph i gì khác mà chính là b n ghi h cơ s tám c a 9 bit xác đ nh quy n truy c p cho ch s h u. Ch có ch s h u t p tin ho c ngư i dùng cao c p m i có kh năng thay đ i quy n truy c p b ng câu l nh chmod. Như v y bit này còn có th g i là “bit thay đ i ID ch s h u ti n trình”. T t nhiên là trong chương trình passwd đã có mã đ ngư i dùng ch đư c phép thay đ i m t dòng trong t p tin này – dòng tài kho n c a ngư i dùng đó.78 [user]$ chmod 761 tên_t p_tin Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs N u b n bi t v mã đôi c a h cơ s tám. thì chương trình nh n đư c quy n truy c p đ n t p tin và thư m c c a ch s h u t p tin chương trình. ph n c u trúc 2 byte xác đ nh tính ch t t p tin. Bit này ch h th ng bi t sau khi d ng chương trình c n lưu l i nó trong b nh . thì ch s h u (không ph i root) ph i là thành viên c a nhóm đó. Đ có th thay đ i quy n c a nhóm s h u. Ý nghĩa c a bit này như sau. thì chương trình này nh n đư c nh ng quy n truy c p đ n t p tin và thư m c c a ngư i dùng đã ch y nó. 9 . M t tính ch t n a c a t p tin th c thi đó là “bit dính” (chính xác hơn là “bit lưu chương trình”) hay thu t ng ti ng Anh là “sticky bit”. thì giá tr c a ba tính ch t v a nói ph i n m trư c nh ng s xác đ nh quy n truy c p (t c là s đ u tiên trong dãy 4 s xác đ nh t t c các tính ch t c a t p tin). Vì th chương trình n u do ngư i dùng ch y s không th th c hi n l nh ghi vào t p tin này. khi ngư i dùng g i th c hi n m t chương trình nào đó. Đi u này cho phép gi i quy t m t s v n đ khó th c hi n. chúng chi m các v trí 5 – 7 ngay sau mã cho bi t d ng t p tin. Do đó chương trình thay đ i m t kh u passwd đư c ch y v i quy n root và nh n đư c quy n ghi vào t p tin /etc/passwd. N u s d ng phương án xác đ nh tính ch t d ng s c a l nh chmod. Bit này ch c n thi t trên nh ng máy cũ. Nhưng t p tin /usr/bin/passwd có “bit thay đ i ID ngư i dùng”. Đó là nh ng tính ch t cho các t p tin th c thi. Tính ch t đ u tiên đó là “bit thay đ i ID9 ngư i dùng”. m i ngư i dùng có m t ID d ng s như v y. N u như có đ t “bit thay đ i ID ngư i dùng”. trong đa s trư ng h p là /etc/shadow) mà ch s h u là ngư i dùng cao c p root. Ý nghĩa c a bit này cũng gi ng như trên nhưng ch thay th “ngư i dùng” b ng “nhóm”.

6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c [root]# chmod 4775 tên_t p_tin 79 Khi này cũng v n s d ng phép c ng như đ i v i trư ng h p quy n truy c p và các tính ch t có giá tr như sau: • 4 – “bit thay đ i ID ngư i dùng” • 2 – “bit thay đ i ID nhóm” • 1 – “bit lưu chương trình” (sticky bit). Lúc này n u ch s h u có quy n g i t p tin thì ký t x đư c thay th b ng ch cái s nh . “bit thay đ i ID nhóm” và “bit lưu chương trình”). đó là pwd. t c là dùng nhi u t p tin làm tham s cho l nh ls. chmod. ln. t t nhiên là s thay th ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a nhóm s h u. b ng ký t T.) [user]$ touch vidu [user]$ chmod 7766 vidu [user]$ ls -l vidu -rwsrwSrwT 1 teppi82 users 0 2006-09-11 12:46 vidu 4. .4. thì thay th x b ng ch cái S l n. thì ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a ch s h u s đư c thay th b ng ký t s. M t vài ví d : [user]$ ls -l /usr/bin/passwd /usr/bin/write -rwsr-xr-x 1 root shadow 72836 2006-05-02 12:50 /usr/bin/passwd -rwxr-sr-x 1 root tty 8936 2006-05-02 10:50 /usr/bin/write ( đây chúng ta th y có th li t kê nhi u t p tin trên dòng l nh ls -l. ls. thì thay th ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a nh ng ngư i dùng còn l i b ng ký t t. S thay th như v y cũng x y ra n u có đ t “bit thay đ i ID nhóm”. Như v y. N u “bit thay đ i ID ngư i dùng” b ng 1. N u có (nh ng) bit nào đó trong s ba bit này đư c đ t (nh n giá tr 1). N u “bit lưu chương trình” (sticky bit) b ng 1. chúng ta v n có th th y đư c nh ng thông tin này. m c dù trong k t qu c a l nh ls -l không có nh ng v trí riêng đ hi n th k t qu c a ba bit (“bit thay đ i ID ngư i dùng”. Trong ph n này chúng ta s xem xét m t cách ng n g n m t vài câu l nh thư ng dùng n a. n u ngư c l i. thì s có thay đ i c a k t qu c a l nh ls -l trong ph n quy n truy c p (ph n đ u tiên).6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c Trong nh ng ph n trư c chúng ta đã đ c p đ n m t vài câu l nh đ làm vi c v i t p tin và thư m c. n u nh ng ngư i dùng còn l i có quy n th c hi n t p tin. còn ngư c l i (ví d t p tin không ph i là chương trình). cd.

Đ có quy n thay đ i nhóm. nhưng khi này c n ph i ch ra đư ng d n t i đó.1 Câu l nh chown và chgrp Nh ng câu l nh này dùng đ thay đ i ch s h u và nhóm s h u t p tin. Có th t o ra thư m c con trong m t thư m c khác thư m c hi n th i. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> mkdir mot/hai mkdir: cannot create directory ’mot/hai’: No such file or directory teppi82@ThinhQuyen:~> mkdir -p mot/hai teppi82@ThinhQuyen:~> ls -l mot t ng 4 drwxr-xr-x 2 teppi82 users 4096 2006-09-11 13:36 hai 4. N u chuy n k t qu làm vi c c a l nh cat vào m t t p tin nào đó thì có th t o ra b n sao c a t p tin như sau: [user]$ cat t p_tin1 > t p_tin2 Chính b n thân câu l nh cat lúc đ u đư c phát tri n đ dùng cho vi c chuy n hư ng k t qu làm vi c. n u dùng thu t ng c a Hoá h c là “s c ng” các t p tin). b n đ c c n ph i có quy n ghi vào thư m c hi n th i.6.80 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. thì ch s h u còn ph i là thành viên c a nhóm s s h u t p tin này. còn thay đ i nhóm s h u t p tin có th là root ho c ngư i dùng ch s h u. Đ t o ra thư m c con. Ví d : [user]$ mkdir ~/projects/l4u/images (hãy nh l i ký hi u ∼ dùng đ ch c a ngư i dùng). Cú pháp c a hai câu l nh này tương t nhau: [root]# chown tên_ngư i_dùng tên_t p_tin [root]# chgrp tên_nhóm tên_t p_tin 4. L nh cat cũng đưa ra màn hình (đ u ra) n i dung c a (các) t p tin dùng làm tham s c a nó.6. (liên k t đ n chính b n thân thư m c này) và . Tham s c a câu l nh này là tên c a thư m c mu n t o ra.. Ch có ngư i dùng cao c p root m i có quy n thay đ i ch s h u. m c dù có th s d ng l nh touch. (liên k t đ n thư m c m ). Vì nó đư c t o ra cho s móc n i (concatenate. Trong thư m c v a t o s t đ ng t o ra hai m c: .2 Câu l nh mkdir Câu l nh mkdir cho phép t o thư m c con trong thư m c hi n th i.3 Câu l nh cat Câu l nh cat thư ng dùng đ t o các t p tin. t c là s k t h p các t p tin khác nhau vào m t: . Có th dùng các tùy ch n sau c a câu l nh mkdir: • -m mode – xác đ nh quy n (ch đ ) truy c p cho thư m c m i (ví d : -m 700) • -p – t o ra các thư m c trung gian ch ra trong đư ng d n (n u chưa có chúng).6.

Khi đó trư c khi ghi chèn lên t p tin đã có h th ng s h i l i ngư i dùng. Khi này đ u vào c a l nh cat đó là dòng d li u nh p t bàn phím (đ u vào tiêu chu n). –d N u đưa ra tùy ch n này thì các liên k t m m s v n là các liên k t. thư m c con) n m trong nó. –f Ghi chèn t p tin khi sao chép mà không h i l i hay c nh báo. n u không thì s sao chép t p tin (n i dung) mà liên k t này ch đ n.. R t nên dùng tùy ch n này. N u không đưa ra tùy ch n này thì quy n truy c p c a t p tin s đư c thi t l p theo quy n c a ngư i dùng đã ch y l nh.4. T t nhiên là như v y ch y u dùng cat đ t o các t p tin văn b n ng n.. do v y khi sao chép c n ph i c n th n. Có th áp d ng m t trong hai d ng c a l nh này: [user]$ cp [tùy_ch n] ngu n đích [user]$ cp [tùy_ch n] thư_m c_ngu n thư_m c_m i Trong trư ng h p th nh t sao chép t p tin (ho c thư m c) ngu n vào t p tin (ho c thư m c) đích. B ng 4. V l i có th s d ng câu l nh cp v i tùy ch n -i. –R ho c –r N u ngu n là thư m c thì sao chép thư m c đó cùng v i t t c nh ng gì (t p tin. t p_tinN > t p_tin_m i 81 Và cũng chính kh năng chuy n hư ng k t qu c a câu l nh này đư c dùng đ t o các t p tin m i. 4. nhưng trong Linux có m t câu l nh chuyên dùng cho vi c này – l nh cp.3. Còn trong trư ng h p th hai thì t p tin có trong thư_m c_ngu n s đư c sao chép vào thư m c thư_m c_m i. còn đ u ra s là t p tin m i: [user]$ cat > t p_tin_m i Sau khi nh p vào nh ng gì mu n nh p.4 Câu l nh cp M c dù đôi khi có th dùng câu l nh cat đ sao chép các t p tin. t c là gi l i đư c c u trúc c a thư m c b n đ u (recursive). Đ sao chép thì c n có quy n đ c t p tin mu n sao chép và quy n ghi vào thư m c s sao chép đ n (“thư m c đích”).6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c [user]$ cat t p_tin1 t p_tin2 . hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<D> ho c <Ctrl>+<C>. Câu l nh cp còn có m t vài tùy ch n có ích khác li t kê trong b ng 4. .3: Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp Tùy ch n Ý nghĩa –p Gi l i th i gian s a đ i t p tin và c gi l i nh ng quy n truy c p có th gi l i. và t t c nh ng gì b n đã gõ s đư c lưu l i trong t p tin t p_tin_m i.6. N u s d ng m t t p tin đã có vào ch c a t p tin đích thì n i dung c a nó s b xóa m t.

Tuy nhiên có th xóa thư m c không r ng cùng v i t t c nh ng t p tin và thư m c có trong nó. N u mu n câu h i xác nh n s cho phép c a ngư i dùng xu t hi n trư c khi xóa t p tin. Các thư m c con không b đ ng t i. b n đ c c n có quy n ghi vào thư m c lưu nh ng t p tin ho c thư m c mu n xóa. Khi s d ng l nh mv cũng gi ng như khi s d ng cp. mà c n di chuy n t p tin t m t thư m c này vào t thư m c khác. N u ch y l nh rm *.82 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4.odt s không làm vi c. Do đó câu l nh: [user]$ mv *. mv đã k trên). 4. Ch c n đ t vào ch hai tham s tên cũ và tên m i c a t p tin như th này: [user]$ mv tên_cũ tên_m i Nhưng hãy chú ý là câu l nh mv không cho phép đ i tên m t vài t p tin cùng lúc b ng cách s d ng các m u tên. Đ xóa thư m c thì c n xóa t t c nh ng t p tin có trong nó. Tuy nhiên c n luôn luôn nh r ng. trên Linux không có câu l nh ph c h i t p tin sau khi xóa. Hơn n a.6. 10 . th m chí c khi v a xóa xong10 . n u s d ng câu l nh rm v i tùy ch n -r. Các tùy ch n c a nó cũng ng như c a cp.doc *. Đ xóa c t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i c n dùng tùy ch n -r k trên. và sau đó m i xóa t p tin (thư m c) ban đ u. Câu l nh mv không ch dùng đ di chuy n. nhưng chúng ta là nh ng ngư i dùng m i. l nh này đ u tiên sao chép t p tin (hay thư c). do đó không xem xét chúng. N u dùng câu l nh rm (không có tùy ch n) đ xóa thư m c thì s xu t hi n thông báo d ng “cannot remove ‘l4u’: Is a directory” (không th xóa b . Khi này quy n thay đ i chính b n thân các t p tin và thư m c là không c n thi t. đây là thư m c). mà còn dùng đ thay đ i tên t p tin và thư m c. sau đó xóa b n th n thư m c b ng l nh rmdir. Có m t s cách ph h i t p tin đã xóa trên h th ng t p tin cũ ext3fs. t c là di chuy n chúng trong ph m vi c a m t thư m c. Cú pháp c a l nh này tương như cú pháp c a cp.6. đ ng quy n thêm vào tùy ch n -i đ hi n ra c nh báo khi có t p tin s b ghi chèn. tùy ch n này có nh ng câu l nh cp. Đ s d ng nh ng câu l nh này.6 Câu l nh rm và rmdir Đ xóa nh ng t p tin và thư m c không c n thi t trên Linux có các câu l nh rm (xóa t p tin) và rmdir (xóa thư m c r ng).org này trong trư ng h p kh n c p. thì s xóa t t c nh ng t p tin có trong thư m c hi n th i. Vì th hãy khi hai l n trư c khi xóa gì đó và đ ng quên tùy ch n -i.5 N m t m gi Câu l nh mv u b n không c n sao chép. Theo tôi nghĩ b t kỳ ngư i dùng Linux nào cũng có th chia s v i b n c m giác b m t t p tin “ngay trư c m t”. T t nhiên b n có th tham kh o tài li u HOWTO có trên http://www. thì có th s d ng câu l nh mv. thì hãy dùng tùy ch n -i (r t d nh .tldp.

th i gian t o ho c th i gian s a đ i t p tin và theo các tiêu chí khác. Câu l nh find có th tìm ki m t p tin theo tên. Bây gi b n đ c ch c n nh phím <Q> dùng đ thoát ra kh i ch đ xem c a more. Đ xem trang ti p theo c n nh n vào phím tr ng <Space> (phím dài nh t trên bàn phím hi n nay). N u mu n ti p t c tìm ki m hãy nh n phím <N>. Đơn gi n nh t là dùng thư m c g c “/” làm nơi kh i đ u tìm ki m. và có thêm m t vài s m r ng khác. cho phép s d ng các phím đi u khi n con tr (<↑>. trong đó có th có các thư m c m ng . Nguyên nhân là n i dung c a t p tin l n s ngay l p t c ch y qua màn hình và ngư i dùng ch th y nh ng dòng cu i cùng c a t p tin. thì s hi n th đo n văn b n tương ng sao cho dòng tìm th y n m trên cùng. Nh n phím <Enter> đ đ c m t dòng ti p theo. trong đó l nh less cho phép tìm ki m theo hai hư ng: t trên xu ng dư i và ngư c l i. vì có m t dòng cu i cùng dành cho đ hi n th tr ng thái (status)). less có t t c các ch c năng và l nh đi u khi n c a more. chúng ta đã nói v đi u này khi nói v h th ng tr giúp man. Câu l nh (b l c) more đưa n i dung c a t p tin ra màn hình theo t ng trang có kích thư c b ng kích thư c màn hình (nói chính xác thì là g n b ng. còn đ xem n i dung c a các t p tin văn b n chúng ta dùng các l nh more và less ho c các trình so n th o khác. sau đó nh p vào “string” vào dòng “/” cu i màn hình. và cũng không đưa ra danh sách các tùy ch n c a l nh more.8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin Còn có m t câu l nh thư ng dùng đ làm vi c v i t p tin trong Linux đó là câu l nh tìm ki m t p tin find. <PgDown>) đ di chuy n trong văn b n. Các l nh more và less cho phép tìm ki m t khóa có trong t p tin đang xem. trong less có th dùng t h p phím <Shift>+<N> đ tìm ki m theo hư ng ngư c l i.6.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 83 4.7 Câu l nh more và less Câu l nh cat cho phép đưa ra màn hình (đ u ra tiêu chu n) n i dung c a b t kỳ t p tin này. theo kích thư c. 4. <End>. ví d phím <B> đ quay l i màn hình trư c. <↓>. Vì th cat dùng ch y u theo ch c năng chính c a nó.6. tuy nhiên r t ít khi l nh cat đư c s d ng cho m c đích này. n u không thì b n s ph i nh n phím <Space> cho đ n khi h t t p tin (ch ng may n u nó quá dài thì b n s m t r t nhi u th i gian). Đ tìm ki m t khóa “string” (m t c m ký t nào đó) thì đ u tiên c n nh n “/” đ chuy n vào ch đ tìm ki m. <←>. T t c các tuỳ ch n c a l nh more b n có th đ c trong trang hư ng d n man (more(1)) ho c info c a nó. Cú pháp chung c a câu l nh find có d ng sau: find [danh_sách_thư_m c] tiêu_chí_tìm_ki m Trong đó tham s “danh sách thư m c” xác đ nh nơi tìm ki m t p tin mong mu n. <Home>. và ch dùng đ hi n th nh ng t p tin có dung lư ng r t nh . Ngoài <Space> và <Enter> còn có m t vài phím đi u khi n khác. <PgUp>. Ví d . nhưng chúng ta s không li t kê đ y đ nh ng phím này đây. vì s “l c soát” t t các thư m c k c nh ng h th ng t p tin g n vào.4. Tuy nhiên trong trư ng h p đó tìm ki m có th kéo dài r t lâu. Hãy nh l i. t c là dùng đ “c ng” các t p tin. <→>. Ti n ích less là m t trong nh ng chương trình đư c d án GNU phát tri n. N u tìm th y t khóa trong t p tin.

đ thay th cho thư m c g c. Ví d : [user]$ find /usr/bin /sbin /bin /usr/local/bin -name cp Ph n đ u c a tiêu_chí_tìm_ki m xác đ nh xem chương trình find ph i tìm cái gì. 6. Ví d . • “*a*” tương ng v i May và march. • “*. đây tiêu_chí_tìm_ki m có d ng “–name tên_t p_tin”.txt.”). Trong đa s trư ng h p m u tên t p tin đư c t o ra nh các ký t đ c bi t “*” và “?”.txt. • “. taptin2. Trong hai d u ngo c này đ t danh sách các ký t (có th d ng kho ng11 ) có th g p. vì th taptin?. Ký t “*” s d ng đ thay th cho b t kỳ dòng ký t nào.*” ch tương ng v i nh ng t p tin và thư m c có d u ch m (.84 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs (và chuy n gì x y ra n u t c đ đư ng truy n th p). T t c các tham s đ ng trư c tiêu_chí_tìm_ki m đư c coi là tên thư m c c n “l c soát”.) ho c cu i cùng. N u không ch ra m t thư m c nào. Ký t “?” ch thay th m t ký t b t kỳ. khi đó câu l nh s tìm ki m s tương ng c a tên t p tin đ y đ bao g m c đư ng d n ch ra. • “a*p” tương ng v i anhchup và anhchep. ch tên c a t p tin ho c thư m c chúng ta s d ng m t “m u tên”. Ngoài “*” và “?” trong Linux còn s d ng các d u ngo c vuông ([]) đ t o “m u tên”. chgrp. Có th làm s kh i lư ng công vi c. 5. -path ’ . thì tìm ki m s b t đ u t thư m c hi n th i và đi sâu vào trong các thư m c con. H. câu l nh: [user]$ find . T t nhiên đây ch đưa ra nh ng thông tin th t ng n g n v “m u tên” t p tin và các ký t thay th . Và b i vì m u tên t p tin không ch s d ng cho câu l nh find mà còn s d ng cùng v i nhi u câu l nh khác (bao g m c nh ng câu l nh đã nói đ n: chmod. “)”. rm./l*es’ s tìm th y trong thư m c hi n th i thư m c con l4u/images. “. Trong Linux: • “*” tương ng v i t t c các t p tin tr nh ng t p tin n. taptin9. nên chúng ta c n chú ý và dành th i gian đ nghiên c u các quy đ nh s d ng và vi t “m u tên”. 7.” ho c “!”.. Còn *[G-K4-7] tương ng v i nh ng t p tin có tên k t thúc b ng G. Ngư i dùng thư ng th c hi n tìm ki m theo tên t p tin như ví d trên. B n đ c có th tìm th y thông tin chi ti t hơn v “m u 11 gi a tên interval . mv). cat. “(”. chown.txt.txt s tương ng v i các tên sau (taptin1. I. J.” và thư m c m “. c. n u dùng m t danh sách nh ng thư m c. cp.*” tương ng v i t t c nh ng t p tin n (trong đó có thư m c hi n th i “. Ph n đ u này là tham s b t đ u b ng “–”. mà t p tin có th n m trong. b. 4. Hãy chú ý là không có kho ng tr ng trong c hai ví d k trên. Trong ví d này. Ví d [xyz]* tương ng v i t t c nh ng tên t p tin b t đ u b ng a. K. ch tùy ch n -name có th s d ng tùy ch n -path.

N u không ch ra phép lôgíc c th . Tùy ch n Giá tr –name m u_tên Tìm t p tin có tên tương ng v i m u_tên. ho c l (liên k t m m). p ( ng có tên pipe). .org/pub.org (trong đó có tôi) th c hi n có trên http://vnoss. còn phép lôgíc or và các tiêu chí ph c t p hơn thì c n d u ngo c. f (t p tin thư ng). charater). 12 đ trong d u ngo c vì chúng ta bi t r ng trong Linux không có khái ni m ph n m r ng t p tin. n u b n mu n tìm t t c nh ng t p tin có “ph n m r ng”12 là . ch không ph i theo kh i. ho c kích thư c t p tin nh hơn 200KB. N u ch dùng m t phép lôgíc and ho c !.tex -name *. thì có th b đi d u ngo c.4. tên” t p tin trong tài li u IBM LPI tutorial b n d ch ti ng Vi t do nhóm c ng tác c a vnoss. còn sau d u ngo c c n đ t m t kho ng tr ng. or ho c phép ph đ nh (ký hi u là d u ch m than “!”). t c là có th dùng m t trong hai cách ghi: (-name *. –type d ng_t p_tin Tìm t p tin d ng ch ra. Ví d .4. –newer m u Tìm t p tin đư c thay đ i sau khi thay đ i t p tin có trong m u. c (thi t b ký t ).odt). N u sau s có ký t c thì có nghĩa là kích thư c đư c tính theo byte (ký t . –size s [c] Tìm t p tin có c b ng s kh i 512 byte (t c là b ng 512B x s ). n u b n đ c mu n tìm thư m c theo tên c a nó thì có th dùng l nh: [user]$ find /usr/share -name man1 -type d ho c dùng tiêu chí ph c t p: [user]$ find /usr/share \( -name man1 -and -type d \) Trong ví d sau chúng ta tìm t p tin theo tiêu chí như sau: ho c tên t p tin có “ph n m r ng” *. –mtime s _ngày Tìm t p tin đư c thay đ i l n cu i cùng trư c s _ngày ch ra.odt) ho c (-name *. Nh ng tiêu chí tìm ki m đơn gi n khác b n có th tìm th y trong trang man c a câu l nh find ho c trong tài li u LPI tutorial nói trên.4: Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. –group tên Tìm t p tin thu c v nhóm ch ra.tex. Trư c d u ngo c c n đ t m t d u g ch chéo ngư c (\). Ví d . D ng t p tin đư c xác đ nh b ng m t trong các ký t sau: b (thi t b kh i).tex -or -name *.odt và .odt). M t vài ví d đơn gi n c a tiêu chí tìm ki m có trong b ng 4.tex. thì có th dùng tiêu chí tìm ki m như sau: (-name *. Có th s d ng k t h p như v y m t s lư ng b t kỳ các tiêu chí k c tiêu chí ph c t p. Còn bây gi sau khi đã làm quen v i “m u tên” t p tin. chúng ta quay tr l i v i câu l nh find và nói chi ti t hơn v nh ng kh năng có th c a tiêu chí tìm ki m. thì coi như dùng and. d (thư m c).6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 85 B ng 4.tex -and -name *. C n nói r ng t nh ng tiêu chí đơn gi n có th t o ra nh ng tiêu chí ph c t p hơn nh các phép lôgíc and.

Và b n mu n sao chép t p tin này qua m t máy khác nhưng l i không có m t k t n i m ng. Hãy nh r ng s thay đ i thư ng là m t chi u. Nhưng t p tin này không th n m g n trên m t CD (dung lư ng kho ng 700MB). L y ví d b n có m t t p tin phim d ng mpg l n. -type f -atime +365 -exec rm {} \.) có d u g ch chéo ngư c “\” trư c (chúng ta s hi u rõ hơn tác d ng c a d u g ch chéo ngư c trong chương ngay sau).6. Do đó có th chia t p tin này thành hai ph n m i ph n nh hơn 700MB sau đó s g p chúng l i. Đ k t thúc ph n v câu l nh find này. Và hãy c n th n khi s d ng nh ng kh năng c a câu l nh này như g i nh ng câu l nh khác đ th c hi n trên t t c nh ng t p tin tìm th y. Ví d . Và cũng không có ghi DVD mà ch có ghi CD. 4. Tham s c a l nh này là tên c a t p tin . [user]$ find ~/projects -name *. Nói chung câu l nh cmd là m t câu l nh r t m nh. t c là luôn luôn đư c dùng khi không ch ra thao tác nào như trong các ví d trư c đây.tex \) -or \( -size -200 \) \) Trong ví d cu i cùng này hãy chú ý r ng trư c giá tr kích thư c t p tin có d u “–”.2GB.9 Câu l nh split Đôi khi chúng ta c n chia m t t p tin l n thành t ng ph n nh . c n nói thêm r ng sau tiêu chí tìm ki m có th đưa ra ngay thao tác x lý t t c nh ng t p tin tìm th y. khi đó trư c khi th c hi n câu l nh cmd cho m i t p tin tìm th y h th ng s h i l i xem b n có mu n th c hi n th t không. D u này có th s d ng v i b t kỳ tham s có giá tr s nào trong tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. Câu l nh split cho phép sao chép t p tin b ng cách chia chúng ra thành t ng ph n nh theo kích thư c đã đ nh. n u b n mu n xóa t t c nh ng t p tin trong thư m c hi n th i mà ngư i dùng không “đ ng” đ n trong vòng 365 ngày ho c lâu hơn. Đương nhiên là chưa ph i t t c nh ng kh năng c a l nh này đư c li t kê ra đây. M t ví d khác là thao tác -exec cmd {}. Tương t d u “+” có nghĩa là c n tìm t p tin có giá tr c a tham s l n hơn s đưa ra. Có nghĩa r ng c n tìm t p tin có giá tr c a tham s nh hơn s đưa ra. Hãy tìm hi u trong trang tr giúp man ho c m t cu n sách dày c p nào đó v Linux. Ví d đơn gi n nh t là thao tác –print. Trong đó cmd là m t câu l nh b t kỳ nào đó c a h v shell. thì hãy dùng câu l nh sau: [user]$ find . Thao tác này đư c dùng theo m c đ nh. có ích và là m t công c tìm ki m t t trong h th ng t p tin.86 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs [user]$ find ~/projects \( \( -name *. ch -exec có th dùng -ok. Đ làm đư c vi c này chúng ta có th s d ng l nh split.tex -print dùng đ đưa ra màn hình danh sách tên c a t t c nh ng t p tin tìm th y cùng v i đư ng d n đ y đ đ n t p tin. Trong trư ng h p này s th c hi n câu l nh cmd đ i v i t t c nh ng t p tin tìm th y. kho ng 1. Sau cmd {} là d u ch m ph y (. N u không có d u “+” và d u “–” thì tìm t p tin có giá tr c a tham s b ng s đưa ra.

‘xab’. phiên b n 0. Cu i cùng ph c h i t p tin ban đ u b ng l nh: [user]$ cat phim* > phim.3 Thông báo v s khác nhau s hi n th trên màn hình (đ u ra tiêu chu n). Các t p tin thu đư c s có tên g m ph n đ u (prefix) này và hai ch thêm vào đ chúng không trùng nhau: ‘aa’.v. r i sau đó quên luôn là t p tin nào m i hơn ho c t t hơn. . Đ gi i quy t bài toán đã đưa lúc đ u thì c n ch y l nh: [user]$ split -b 650m phim. ‘xac’. . N u không đưa ra tùy ch n này thì theo m c đ nh kích thư c c a t p tin thu đư c b ng 1MB. N u không đưa ra ph n đ u.9. v. Công c đơn gi n nh t trong s này là l nh cmp (compare). T t nhiên thông tin mà l nh cmp đưa ra hơi ít đ có th quy t đ nh ch n t p tin nào trong s hai t p tin này. thì l nh hoàn thành công vi c mà không đưa ra thông báo gì.3 --> 18 tháng 09 năm 2006. ‘ac’. 4.mpg phim Sau đó dùng chương trình ghi đĩa sao chép hai t p tin thu đư c (phimaa. . Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> diff ChangeLog ChangeLog2 1c1 < 11 tháng 09 năm 2006. Ngoài các tham s có th thêm vào tùy ch n -b đ xác đ nh kích thư c c a các t p tin t o ra (tính theo byte). ‘xad’ v. ‘ab’.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 87 ban đ u và ph n đ u (prefix) tên c a các t p tin s t o ra. còn n u chúng khác nhau thì đưa ra s th t c a dòng và byte ch có s khác nhau.mpg Sau đó có th xóa đi các t p tin phimaa. t p tin nào quan tr ng hơn. Vì th còn có th s d ng câu l nh diff đ bi t đư c s khác nhau gi a hai t p tin đây là gì. (không có kho ng tr ng và các d u ch m gi a ph n đ u và nh ng ch cái này). Sau -b là m t s và sau đó là m t ch cái: k (kích thư c tính theo KB) ho c m (tính theo MB).v. Chúng ta có th chuy n hư ng báo cáo này vào m t t p tin: . phimab) lên hai đĩa CD-R(W). Vì th nh ng công c dùng đ so sánh t p tin là c n thi t và t t nhiên là có trong Linux.10 So sánh các t p tin và l nh patch Có th b n không đ ý nhưng khi làm vi c v i máy tính công vi c so sánh n i dung c a hai t p tin khác nhau g p m t cách thư ng xuyên. ‘ad’.6. phimab. . thì theo m c đ nh s d ng ‘x’. Là vì có th sao chép t p tin m t cách d dàng. phiên b n 0.9. r i đưa chúng (có nghĩa là dùng l nh cp) lên máy th hai vào m t thư m c nào đó. t c là s thu đư c các t p tin ‘xaa’. Ch c n cho câu l nh này bi t tên hai t p tin mà b n mu n so sánh. L nh này ch so sánh n i dung c a hai t p tin theo t ng byte: [user]$ cmp t p_tin1 t p_tin2 N u hai t p tin hoàn toàn trùng nhau.4.

diff Như v y t t nhiên là kích thư c c a t p tin xvnkb.c xvnkb-0. t c là k t qu báo cáo t o ra b ng l nh: [chuoi]$ diff xvnkb-0.2.9.c > xvnkb.2.9. Sau đó nhà phát tri n s a các l i và c p nh t chương trình r i lưu mã ngu n trong m t t p tin khác xvnkb-0.9. vì đã có nh ng chương trình ti n ích như Midnight Commander và các . K t qu so sánh khi này s hi n th d ng hai c t.diff teppi@ThinhQuyen:~> more ChangeLog. N u hai c t có cùng s th t khác nhau. Có th d dàng hi u đi u này n u bi t r ng k t qu báo cáo c a diff v s khác nhau gi a hai t p tin có th s d ng cho câu l nh patch.c.2. phiên b n 0. Trong trư ng h p chương trình ng d ng l n thì s ti t ki m này là đánh k .diff s nh hơn nhi u so v i xvnkb-0.3 --> 18 tháng 09 năm 2006.c.8. T t nhiên là ch c n g i cho ngư i dùng nh ng thay đ i.c và xvnkb.2.9.c. Thông thư ng kh năng này đư c dùng khi phân ph i b n c p nh t c a chương trình ng d ng.3 Đ đánh giá phiên b n c a m t t p tin thì thu n ti n hơn n u s d ng câu l nh sdiff.88 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs teppi@ThinhQuyen:~> diff ChangeLog ChangeLog2 > ChangeLog. Tuy nhiên sau khi nh n đư c t p tin *.diff > xvnkb-0.c.2.2.c.2. s ti t ki m đư c dung lư ng truy n t i qua m ng Internet n u ch g i xvnkb.c.c xvnkb. 4. thì chúng s cách nhau b i m t d u g ch th ng đ ng “|”.9. Mà s phát tri n c a ng d ng mã m m i là đi m chính.9.diff. Còn có câu l nh diff3 cho phép so sánh 3 t p tin m t lúc.2. Tuy nhiên ti t ki m cho ngư i dùng không ph i là ng d ng chính.diff 1c1 < 11 tháng 09 năm 2006. Nhưng thư ng s d ng nh t trên các h th ng UNIX và Linux v n là câu l nh diff. Bài toán này là do patch gi i quy t.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin Khi s d ng Linux r t có th b n s ít làm vi c v i ph n l n các l nh h v shell. ch c n ch y l nh: [user]$ patch xvnkb-0.c. m t chương trình ng d ng nào đó đư c đưa cho ngư i dùng d ng t p tin xvnkb-0. có ch a mã ngu n c a chương trình này trên ngôn ng C. n u không có trong t p tin th hai – m t ký t “>”.diff. L y ví d đơn gi n (“m t cách ngu ng c”).8. phân cách nhau b i các kho ng tr ng.diff thì c n ph i đưa nh ng s a đ i đã làm vào phiên b n hi n th i.2. N u m t dòng nào đó ch có trong t p tin th nh t thì nó đư c đánh d u b ng m t ký t “<”. phiên b n 0.8. Chúng ta nh r ng m t ng d ng mã m đư c phát tri n b i c m t nhóm các nhà phát tri n và c ng đ ng. M i nhà phát tri n s đóng góp đo n mã c a mình b ng chính cách này. Đã có xvnkb-0.8. Bây gi c n đưa nh ng thay đ i đã làm đ n cho ngư i dùng.c.9.c s thu đư c t p tin xvnkb-0.

rar v.1 Chương trình tar Nh ng ngư i dùng đã quen v i nh ng chương trình nén d ng winzip (đưa t t c t p tin vào m t “kho” r i sau đó nén chúng) thì có th s h i “T i sao l i c n hai chương trình?”. --list Đưa ra danh sách các t p tin trong kho.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 89 môi trư ng giao di n đ ho như KDE.5: Nh ng tùy ch n chính c a tar Tùy ch n Ý nghĩa -A. Phương ti n chính đ làm vi c v i các t p tin nén trong UNIX và Linux là hai chương trình tar và gzip. B ng 4. Tám tùy ch n này xác đ nh các ch c năng chính c a chương trình (xem b ng 4. -t. --update Ch thêm nh ng t p tin m i hơn b n sao trong kho (c p nh t kho). Và các ti n ích và môi trư ng đó giúp b n làm vi c d dàng v i các t p tin nén s nói t i. và s th y đây không ph i là m t y u đi m c a Linux mà còn là đi m m nh n u bi t cách k t h p “nh p nhàng” hai chương trình này.4.v. pkzip. Chương trình tar có 8 tùy ch n khác v i nh ng tùy ch n còn l i ch khi ch y l nh tar thì c n ph i đưa ra m t trong s 8 tùy ch n này. cũng gi ng như samurai ph i bi t s d ng ki m v y. t c là chương trình này không nén các d li u mà ch k t h p chúng vào m t t p tin chung sau đó ghi t p tin này lên cách băng nh (tape) thư ng dùng đ lưu tr thông tin. thì nh t đ nh ph i dùng . -d. --catenate. Tên chương trình tar có nghĩa là tape archiver. -x. GNOME.7. N u b n làm vi c v i các t p tin kho trên đĩa ch không ph i v i băng ghi (đây là đa s trư ng h p s d ng máy tính cá nhân). Nhưng truy n th ng c a Unix đó là tar và gzip và ph n l n mã ngu n (và không ch mã ngu n) c a các chương trình ng d ng đư c phân ph i d ng này. --get L y t p tin ra kh i kho (“gi i phóng”). 4. . Vì th bi t cách làm vi c v i tar và gzip đó là danh d c a b t kỳ ngư i dùng Linux nào.5). N u mu n t o t p tin này trên đĩa c ng. -c. thì c n s d ng l nh tar v i tùy ch n f. --delete Xóa t p tin kh i kho (không dùng cho băng ghi). --append Thêm t p tin vào cu i kho. --create T o kho m i. sau đó ch ra tên t p tin. --compare Tìm s khác nhau gi a các t p tin trong kho và trên h th ng t p tin (so sánh). --extract. --diff. Nhưng là ngư i dùng Linux th c s b n cũng nên bi t nh ng câu l nh nén và gi i nén làm vi c trong h v shell. Chúng ta s tìm th y câu tr l i cho câu h i này sau khi đ c xong hai ph n t i đây. Chúng s giúp b n làm vi c nhanh hơn v i nh ng t p tin nén thư ng g p trong Internet. -u. -r. M c dù không ai c m b n s d ng các chương trình arj. --concatenate Thêm t p tin vào kho đã có. . lha.

Ví d . nh ng thư m c con còn l i c a projects s không đư c lưu. còn tuỳ ch n f cho bi t là kho này ph i đư c t o d ng t p tin có tên tên_kho phía sau tùy ch n. mà ch cho bi t m t s dòng l nh c n thi t nh t đ làm vi c v i các kho t p tin.tar projects Câu l nh này s t o ra kho projects. đ t o ra kho ch a t t c các t p tin c a m t thư m c con c a thư m c hi n th i.tar projects/* ho c th m chí còn đơn gi n hơn: [user]$ tar cf projects. Trong t p tin kho c u trúc thư m c c a projects v n đư c gi nguyên. . Tôi s không đưa ra mô t t t c các tùy ch n c a l nh tar. gi s projects./. c n dùng l nh: [user]$ tar xvf tên_kho Hi n th danh sách các t p tin trong kho b ng l nh: . Đ l y (gi i phóng) t t c t p tin ra kh i kho. Chúng ta s th y ví d t i đây. bao g m c các ký t thay th đơn gi n như “*” và “?”.tar trong thư m c hi n th i. Nh vào tính năng này có th lưu vào kho ngay l p t c nhi u t p tin b ng m t câu l nh r t ng n. ho c “lưu toàn b c u trúc thư m c”).90 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs tùy ch n f. Nh ng tùy ch n khác (tr 8 tùy ch n b t bu c k trên) là không c n thi t. . C n chú ý là trong ví d trên n u ch “*” đ t “*. Đ t o m t kho t p tin tar t vài t p tin c n s d ng m t trong hai l nh sau: [user]$ tar -cf tên_kho t p_tin1 t p_tin2 [user]$ tar cf tên_kho t p_tin1 t p_tin2 trong đó tùy ch n c (t bây gi tôi s b đi d u g ch ngang “–” phía trư c tuỳ ch n) cho bi t chương trình c n t o ra (create) kho t p tin. Kho này không ch lưu t t c nh ng t p tin có trong thư m c projects mà còn lưu t t c nh ng thư m c con c a nó cùng v i t t c nh ng t p tin n m trong chúng (chúng ta dùng thu t ng “lưu đ quy”. Trong ph n tên t p tin mu n lưu vào kho có th s d ng các “m u tên”. Có th li t kê các tuỳ ch n m t ch cái (c. N u ch y l nh sau: [user]$ tar cvf tên_kho . mà còn lưu nh ng t p tin c a thư m c m . Bây gi b n đ c đã bi t cách t o kho t p tin. Cũng trong ví d này n u không ch ra tên thư m c thì s lưu t t c các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. thì ch c n g i l nh: [user]$ tar cf projects.* thì không ch lưu t t c các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. chúng ch dùng đ thêm vào các ch c năng ph c th nào đó.*” thì s ch lưu nh ng t p tin n m tr c ti p trong thư m c projects và nh ng thư m c con có d u ch m trong tên (ít g p). f. . Ví d . tùy ch n v b t bu c chương trình ph i đưa ra danh sách các t p tin đưa vào kho. Như v y s có ích hơn trong th i gian này. ) li n nhau và d u g ch ngang (–) phía trư c có th dùng nhưng không nh t thi t ph i có.

Ph c h i l i b ng l nh: [user]$ tar xpvf tên_kho N u có khó khăn khi s d ng l nh tar. ).2 Chương trình gzip M c dù chương trình tar t o ra kho t p tin. ftp. Đ gi i nén t p tin hãy dùng m t trong hai câu l nh sau: [user]$ gzip -d tên_t p_tin ho c [user]$ gunzip tên_t p_tin . . ch không t o m t t p tin chung. Đ nén t p tin này l i thư ng s d ng câu l nh gzip.. nhưng c khi b n đ c không bi t nh ng ti n ích này. DVD. T t nhiên còn có nh ng ti n ích sao lưu chuyên dùng khác. thì v n có th sao lưu d li u quý báu c a mình lên đĩa m m b ng: [user]$ tar Mcvf /dev/fd0 thư_m c r i ph c h i thư m c b ng l nh: [user]$ tar Mxpvf /dev/fd0 Ho c đơn gi n hơn. .7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 91 [user]$ tar tvf tên_kho | less Gi i phóng m t t p tin nào đó b ng: [user]$ tar xvf tên_kho tên_t p_tin Chương trình tar là phương ti n thu n l i đ t o các b n sao lưu tr (sao lưu) c a t p tin. Trư ng h p đơn gi n nh t c a l nh này trông như sau: [user]$ gzip tên_t p_tin Trên dòng l nh có th đưa ra cùng lúc vài tên ho c “m u tên” t p tin. flash. nó không nén kho này l i mà ch k t h p các t p tin riêng r vào m t t p tin chung. hãy đ c tr giúp man c a nó ho c đ c nh ng thông tin hi n ra khi ch y tar v i tùy ch n --help 4. t o m t t p tin kho ch a: [user]$ tar cvf tên_kho thư_m c r i sao chép t p tin tên_kho lên m t thi t b lưu tháo r i ho c thư m c trên m ng nào đó (CD.7. Nhưng khi này m i t p tin s đư c nén riêng r .4. nhưng như đã nói trên.

ch còn l i t p tin bình thư ng.6. –S . -V. --list Đưa ra tên t p tin n m trong t p tin nén.92 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs B ng 4. . Chú ý: n u s d ng ph n sau khác “gz” thì khi gi i nén chương trình s đưa ra thông báo l i d ng “unknown suffix – ignored” (ph n sau không bi t – l đi). Hơn n a còn có th s d ng “k t h p” hai chương trình này.suf m c đ nh s d ng ph n sau là gz.7. --no-name Không lưu ho c không ph c h i tên ban đ u và th i gian t o t p tin. -N. Các b n phân ph i Linux m i đã có cài đ t s n chương trình này. T p tin ban đ u sau khi nén s b xóa. --quiet B đi nh ng c nh báo. --recursive Nén toàn b (đ quy) thư m c. 4. —-suffix Thêm ph n sau (suffix) vào tên t p tin nén. đưa vào” m t kho. ch còn l i t p tin đã nén. --version Hi n th phiên b n c a chương trình. -q.3 Chương trình bzip2 Trong th i gian g n đây ngư i dùng Linux thư ng s d ng thêm m t chương trình nén n a đ thay th cho gzip – chương trình bzip2. Còn khi gi i nén thì t p tin nén s b xóa. -n. Kích thư c t p tin thu đư c nh hơn nhưng t t nhiên là s lâu hơn. --name Lưu ho c ph c h i tên ban đ u và th i gian t o t p tin. -L. kích thư c c a nó và m c đ nén (tính theo %). nên thư ng dùng gzip đ nén nh ng kho t p tin do tar t o ra. -r. -9. Chúng ta s xem xét v n đ này ngay sau. --best M c đ nén m nh hơn. --license Hi n th s phiên b n và b n quy n c a chương trình. --verbose Đưa ra các thông báo ph trong khi làm vi c. Chúng ta có c m giác như t p tin đư c “đưa ra.6: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip Tùy ch n Ý nghĩa -h. S d ng trong trư ng h p có đưa ra “m u tên” t p tin. --test Th (ki m tra) tính nguyên v n c a t p tin nén. -t. --fast Nén nhanh (m c đ nén th p). -1. Chương trình này nén m nh hơn (có m c đ nén cao hơn. -l. --help Hi n th tr giúp ng n g n v cách s d ng chương trình. t o ra các t p tin nh hơn) và làm vi c nhanh hơn. B i vì chương trình gzip không có kh năng lưu nhi u t p tin vào trong m t t p tin. Bây gi chúng ta s li t kê m t vài tùy ch n có ích c a chương trình gzip vào b ng 4. Nhưng đó là nh ng t p tin hoàn toàn khác nhau! Hãy s d ng l nh ls -i đ ki m tra ch s inode c a chúng.suf. Theo . -v.

T p tin nén có th i gian s a đ i.gz. Ví d : [user]$ bzip2 -.tbz thay th b ng tên_t p_tin.2. Trong m t s trư ng h p t p tin nén có th còn l n hơn theo kích thư c so v i t p tin ban đ u.5%.7. Đi u này có th x y ra đ i v i nh ng t p tin có kích thư c nh hơn 100 byte.using 2. ví d xvnkb-0. Đ gi i nén t p tin này thông thư ng b n c n dùng hai câu l nh sau ti p n i nhau: . Khi gi i nén bzip2 s đoán tên c a t p tin s t o ra theo quy lu t sau: • tên_t p_tin.out.tar • tên_t p_tin. Câu l nh bunzip2 ho c bzip2 –d gi i nén t p tin ch ra. Nh ng t p tin g m m t chu i ng u nhiên (random) c a các ký t .bz2 thay th b ng tên_t p_tin • tên_t p_tin.sj teppi82@ThinhQuyen:~> bunzip2 2. Tham s đ ng sau hai d u g ch ngang (--) và m t kho ng tr ng đư c coi là tên t p tin.7. hay gi i nén m t t p tin. 4.out Các tuỳ ch n c a bzip2 r t gi ng v i tùy ch n c a gzip nhưng không ph i t t c . N u t p tin này không ph i do bzip2 t o ra thì chương trình s không gi i nén mà đưa ra l i c nh báo.bz2. trong đó có các t p tin nén.9. Tôi s đưa ra m t danh sách ng n nh ng tùy ch n c n thi t nh t trong b ng 4. nhưng s nhanh hơn n u chúng ta ch c n s d ng m t câu l nh đ có th t o ra m t t p tin nén. Do đó có kh năng ph c h i nh ng tính ch t này c a t p tin khi gi i nén. vì cơ ch nén s d ng ph n đ u (head) có kích thư c 50 byte.sj -.bz thay th b ng tên_t p_tin • tên_t p_tin. quy n truy c p và có th c ch s h u như t p tin ban đ u.bz2 2.4.4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2 T t nhiên không ai ngăn c n b n s d ng riêng r các câu l nh tar v i gzip và bzip2. t c là thay th m i t p tin đưa vào dòng l nh b ng phiên b n đã nén c a t p tin đó.sj. dù tham s có m t d u g ch ngang đ u.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 93 Chương trình bzip2 làm vi c tương t như gzip. nhưng thêm vào ph n cu i là . Hãy tư ng tư ng b n nh n đư c m t t p tin.tbz2 thay th b ng tên_t p_tin. thì kích thư c c a t p tin tăng lên kho ng 0.tar.sj bunzip2: Can’t guess original name for 2.tar • tên_t p_tin khác thay th b ng tên_t p_tin. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> bzip2 2 teppi82@ThinhQuyen:~> mv 2.-tên_t p_tin Bây gi đã đ n lúc chúng ta h c cách k t h p tar v i hai câu l nh gzip và bzip2 đ làm vi c nhanh và có hi u qu hơn.

-v.94 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs B ng 4. Do đó c n đ t tên rõ ràng cho nó cùng v i ph n đuôi . -t.9.tar. ngư i dùng không c n ph i gõ thêm m t l nh xoá t p tin. M i chương trình tuỳ theo “ph n m r ng” t p tin mà quy t đ nh xem s làm gì v i t p tin đó. –L. --compress B t bu c nén t p tin (xem trên). —-version Gi ng như --L.gz K t qu thu đư c là hoàn toàn như trên tr m t đi m: trong trư ng h p dùng 2 câu l nh thì trên đĩa s gi l i t p tin trung gian (xvnkb-0. Ch nên dùng tùy ch n này trên nh ng máy tính cũ có ít b nh (8MB ho c ít hơn). Tùy ch n -d b đi cơ ch này và b t bu c chương trình ph i gi i nén t p tin đã ch ra. Tùy ch n này c n thi t vì trên th c t bzip2. --decompress B t bu c gi i nén t p tin. Vi c t o t p tin b ng cách s d ng k t h p tar và gz cũng đư c th c hi n b ng tùy ch n z: [user]$ tar czvf tên_t p_tin.2. Có l chúng ta không bao gi c n đ n tùy ch n này ho c ít nh t là hy v ng như v y.gz [user]$ tar xvf xvnkb-0. --quiet B đi nh ng c nh báo ít ý nghĩa.2. --keep Gi gìn (không xóa) t p tin ban đ u khi nén ho c gi i nén. -q. .gz. -f. -s.2. —-license Hi n th s phiên b n và b n quy n c a chương trình.9.gz vào tên c a t p tin thu đư c.tar. -k. N u mu n ghi chèn thì hãy dùng tùy ch n này. Đ gi i nén t p tin k trên ch c n dùng m t câu l nh như sau: [user]$ tar xzvf xvnkb-0.tar. --small Gi m yêu c u đ i v i dung lư ng b nh c n s d ng b ng cách gi m t c đ nén. Theo m c đ nh bzip2 không ghi chèn lên t p tin đã có trên đĩa.7: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2 Tùy ch n Ý nghĩa -d. –V.9.tar.tar Nhưng trong s nh ng tùy ch n c a chương trình tar còn có m t tuỳ ch n đ c bi t z cho phép gi i nén t p tin b ng chương trình gzip (th c hi n vai trò c a l nh th nh t trong hai l nh k trên). --verbose Đưa ra các thông báo ph trong khi làm vi c (ch có ý nghĩa chu n đoán).gz thư_m c C n chú ý r ng trong trư ng h p này chương trình s không t đ ng thêm ph n đuôi .2.9. Như v y cách th hai còn có m t ưu đi m n a là không gi l i các t p tin trung gian. --test Th (ki m tra) tính nguyên v n c a t p tin nén. -z.tar). --force Ghi chèn lên t p tin đã có. bunzip2 và bzcat ch là m t chương trình. [user]$ gzip -d xvnkb-0.

8 T o và g n các h th ng t p tin 95 S d ng k t h p tar và bzip2 là hoàn toàn tương t .tar. n u “không may” b n nh n đư c m t t p tin d ng *. Còn m t đi m n a cũng c n nói đ n là Linux có th làm vi c v i nhi u d ng h th ng t p tin khác nhau.tar. Đ k t thúc ph n v nh ng chương trình làm vi c v i t p tin nén này. Cách s d ng nh ng l nh này h t s c đơn gi n. thì đ u tiên c n k t n i nó và cây thư m c chung (chúng ta s d ng thu t ng “g n”.8 T o và g n các h th ng t p tin Trong nh ng ph n trư c chúng ta đã đ c p ng n g n m t s câu l nh chính đ làm vi c v i nh ng h th ng t p tin đã đ nh d ng s n.rar thì cũng đ ng v i ch y sang nh m t máy s d ng Windows đ gi i nén. Đ có thêm thông tin hãy tìm hi u trang tr giúp man ho c các tài li u HOWTO tương ng. nh t là đ i v i nh ng đĩa m i s n xu t g n đây có dung lư ng l n t vài ch c đ n vài trăm GB. Cây thư m c c a Linux đư c t o ra t nh ng “cành” riêng r tương ng v i các đĩa khác nhau.4. Ngoài hai h th ng t p tin này Linux còn có th làm vi c v i các “phiên b n” khác nhau c a h th ng t p tin FAT (FAT16 và FAT32). Khi chúng ta có m t đĩa lưu m i. Nhưng h th ng t p tin g c c a nó là “h th ng t p tin m r ng” (extfs) phiên b n 2 và 3. Như v y là có th nói g n h th ng t p tin ho c g n đĩa lưu cùng v i các h th ng t p tin có trên nó. Thư ng nói là cây thư m c đư c t o thành t các h th ng t p tin riêng. mount).zip hay *. Vi c t o nh ng phân vùng như v y giúp th c hi n d dàng các thao tác như: sao lưu. ví d đĩa c ng. N u có gì khó khăn hãy th “unzip –help” ho c “unrar –help”. nhưng c n dùng tùy ch n j c a tar đ thay cho tuỳ ch n z. h th ng t p tin ISO9660 s d ng đ ghi thông tin trên CD-ROM và . Đ có th s d ng h th ng t p tin này đ ghi các t p tin. Tôi ch c ch n là b n s t gi i quy t đư c v n đ .bz2 thư_m c Tôi nghĩ r ng nh ng thông tin k trên đã đ đ làm vi c m t cách có hi u qu v i các chương trình nén tar. chúng ta c n t o trên đĩa này h th ng t p tin. T c là m i đĩa đư c đ t tương ng v i h th ng t p tin riêng. T c là. gzip và bzip2. gzip ho c bzip2 vì b n là ngư i dùng Linux! 4. đ ng th i tăng hi u su t làm vi c và làm gi m kh năng m t thông tin do chương trình gây ra. B n có th th các chương trình unzip và unrar có trên h th ng Linux c a mình. Vì th ti p theo chúng ta s nói v t o h th ng t p tin trên m t phân vùng. gi i nén t p tin b ng l nh: [user]$ tar xjvf tên_t p_tin. Còn c n ph i nói thêm r ng thông thư ng đĩa c ng đư c chia thành các phân vùng. Và đ ng quên ch t o ra các t p tin nén b ng tar. nh ng đĩa không b chia có th coi là m t phân vùng. tôi mu n nói thêm r ng. xác đ nh quy n truy c p. Nói như v y vì trong UNIX (và Linux) không có khái ni m “đ nh d ng đĩa” mà s d ng khái ni m “t o h th ng t p tin”. Bây gi chúng ta s d ng l i v n đ làm sao đ t o ra h th ng t p tin và cách thay đ i nó.bz2 và t o t p tin nén b ng: [user]$ tar cjvf tên_t p_tin. ch c n đưa vào dòng l nh tên c a t p tin.

và các kh i d li u. Th c hi n t t c nh ng vi c này b ng l nh mkfs14 . Đi m g n là m t thư m c đã có trong cây thư m c.96 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs các h th ng t p tin khác (k c NTFS13 ). Hãy c n th n khi vi t tên phân vùng. T o h th ng t p tin d ng ext3fs có nghĩa là t o trên phân vùng này c a đĩa m t siêu kh i (superblock). T c là khi t o và g n các h th ng t p tin c n luôn luôn nh r ng d ng h th ng t p tin trên các đĩa lưu khác nhau có th không gi ng nhau. 14 13 . C n chú ý là sau khi g n h th ng t p tin vào thư m c /mnt/diaC. Vì th t t nh t là dùng các thư m c r ng đã chu n b s n t trư c đ S h tr đ c đã t t. m t b ng các mô t inode. và dùng làm “thư m c g c” đ i v i h th ng t p tin g n vào (gi ng như nút n i gi a thân cây và cành cây). b xóa. N u dùng chúng thì ch c n b đi ph n -t ext3 ho c -t ext2. N u không đưa ra tùy ch n -t thì s dùng d ng h th ng t p tin m c đ nh (hi n nay là phiên b n cũ c a ext – ext2fs). C n ph i có thư m c /mnt/diaC trong cây thư m c. N i dung cũ c a thư m c không b hu . N u chưa có hãy t o ra b ng l nh mkdir. Ph i có ít nh t hai tham s cho câu l nh mount: thi t b (device. mkfs. vì v y đ ng xóa nó. n u ghi nh m b n s b m t d li u. tuy nhiên s h tr ghi lên NTFS chưa th t hoàn h o. mà ch t m th i b gi u đi. tên phân vùng) và đi m g n (mount point). Trên các b n phân ph i Linux m i còn có th s d ng các câu l nh mkfs. đ u tiên c n k t n i (g n) nó vào cây thư m c chung b ng l nh mount. Đ b t đ u làm vi c v i h th ng t p tin m i. Ví d h th ng t p tin có d ng ext3fs. câu l nh: [root]# mount /dev/hda10 /mnt/diaC s g n h th ng t p tin c a phân vùng /dev/hda10 vào thư m c /mnt/diaC. Sau khi th c hi n câu l nh mkfs. N u b n mu n t o h th ng t p tin trên đĩa m m thì c n ch y: [root]# mkfs -t ext3 /dev/fd0 Có th nói r ng chúng ta đã “đ nh d ng đĩa m m”. Trong trư ng h p đơn gi n nh t ch c n ch y l nh sau: [root]# mkfs -t ext3 /dev/hda2 T t nhiên là c n thay th /dev/hda2 b ng tên c a phân vùng trên máy c a b n. Ví d . Thư m c này đư c chương trình fsck dùng trong nh ng trư ng h p kh n c p. Đ u tiên chúng ta s xem xét trư ng h p c n t o h th ng t p tin trên m t phân vùng nào đó (đã có) c a đĩa. s t o ra h th ng t p tin d ng ext3fs trong phân vùng ch ra. Đ t o ra nh ng đĩa m m có th đ c trên DOS và Windows c n dùng tùy ch n -t v i giá tr vfat ho c nh ng ti n ích đ c bi t khác. N i dung này s ch “quay tr l i” khi ngư i dùng b g n (unmount) h th ng t p tin ra kh i thư m c. thì ngư i dùng không còn truy c p đư c t i n i dung (bao g m c thông tin v ch s h u cũ và quy n truy c p t i chính b n thân thư m c) c a thư m c này n a.ext2. Trong h th ng t p tin m i s t đ ng t o ra m t thư m c v i tên lostfound+. nhưng c n bi t là v i h th ng t p tin ext3fs thì b n không đ c đư c đĩa m m này trên DOS ho c Windows (n u không dùng chương trình ho c driver đ c bi t).ext3 và các câu l nh tương t .

Kh năng này có ích trong trư ng h p s d ng câu l nh mount v i tham s -a (câu l nh mount v i tham s -a s g n t t c các h th ng t p tin li t kê trong t p tin /etc/fstab). M i dòng c a t p tin này ch a thông tin v m t h th ng t p tin và g m 6 vùng phân cách nhau b i các kho ng tr ng15 : • Tên thi t b (phân vùng). cũng như tên c a h th ng t p tin m ng NFS (ví d ThinhQuyen:/home/nhimlui – thư m c /home/nhimlui trên máy có tên ThinhQuyen). Tên đ y đ bao g m c đư ng d n c a thư m c s g n t p tin vào. ncpfs16 . • Đi m g n. Trong trư ng h p đó câu l nh mount th t xác đ nh d ng c a h th ng t p tin đang g n. N u h th ng t p tin c n đư c sao lưu thì đây ph i có s 1. xia. Vùng này đư c chương trình sao lưu dump s d ng. Tuy nhiên trong m t s trư ng h p có th d n đ n l i. msdos. câu l nh: 15 16 Đ ti n đ c các vùng thư ng s p cho th ng hàng. sysv. smb.8 T o và g n các h th ng t p tin 97 làm “đi m g n” (vì th mà trong tiêu chu n FHS có đ c p đ n thư m c /mnt. Hãy xem trang man fs đ đ c mô t ng n g n v nh ng h th ng t p tin này. proc. • M c đ dump. Có th s d ng tên thi t b có trên máy (ví d /dev/hda10). thì c n s d ng d ng đ y đ c a l nh mount. Còn có th li t kê m t s d ng phân cách nhau b i d u ph y (.1). nhưng đi u đó là không nh t thi t. hpfs. Có th có các giá tr khác. Theo m c đ nh là rw (đ c và ghi).4. Ví d . vfat. hãy xem trang man c a dump. H th ng t p tin v i giá tr nh hơn s đư c ki m tra trư c. umsdos. iso9660. ext3. Trong câu l nh mount còn có th đưa ra danh sách các d ng h th ng t p tin không c n g n b ng c (flag) no. ch d ng h th ng t p tin trong vùng “d ng h th ng t p tin” và sau tùy ch n -t c a l nh mount có th đ t giá tr auto.). nfs. • Th t ưu tiên ki m tra h th ng t p tin b ng câu l nh fsck. hãy xem b ng 4. nên t t hơn h t là ch ra d ng m t cách chính xác. ext. • Các tuỳ ch n g n. D ng đơn gi n nh t trong ví d trên c a l nh mount ch làm vi c v i đi u ki n t t c nh ng tham s còn thi u có th tìm th y trong t p tin /etc/fstab. Hi n nay Linux h tr các h th ng t p tin sau: minix. n u không – s 0. T p tin c u hình /etc/fstab ch y u dùng đ g n t đ ng các h th ng t p tin trong quá trình kh i đ ng Linux. ext2. còn đư ng_d n xác đ nh đi m g n. N u b ng nhau thì s ki m tra song song (t t nhiên n u có th ). . N u không có t p tin đó (ch khi nào b n c tình ho c vô tình xóa) ho c trong t p tin không có nh ng d li u c n thi t. • D ng h th ng t p tin. như sau: [root]# mount -t d ng_httt thi t_b đư ng_d n trong đó d ng_httt xác đ nh d ng h th ng t p tin trên thi t_b (phân vùng).

sync 0 0 thì b t kỳ ngư i dùng nào cũng có quy n g n h th ng t p tin trên đĩa DVD c a mình b ng câu l nh: [user]$ mount /dev/hdd ho c: [user]$ mount /media/dvd Trong b ng 4. Ch có th b g n h th ng t p tin khi không có t p tin nào c a nó m ra. T t c các tham s khác câu l nh mount s l y t t p tin /etc/fstab. Thông thư ng ch có ngư i dùng cao c p root m i có kh năng g n các h th ng t p tin. Tham s c a câu l nh umount là tên thi t b (phân vùng) ho c đi m g n. không ti n trình nào đang ch y t t p tin chương trình n m trên h th ng t p tin này và trong h th ng không có ti n trình nào s d ng h th ng t p tin này. ho c s d ng câu l nh mount v i tham s -r Câu l nh mount và umount h tr b ng các h th ng t p tin đã g n. Đ b t kỳ ngư i dùng nào cũng có th b g n h th ng t p tin thì trong t p tin /etc/fstab c n thay th tùy ch n user b ng tùy ch n users (trong vùng các tùy ch n g n). B ng này n m trên đĩa d ng t p tin /etc/mtab. T c là h th ng t p tin không đư c b n. nhưng n u trong vùng các tùy ch n g n có ch ra tùy ch n user. n u trong t p tin /etc/fstab có dòng: /dev/hdd /media/dvd auto noauto. . DVD. CD.8 có đưa ra thêm m t vài tùy ch n có th s d ng trong câu l nh mount và trong t p tin/etc/fstab (vùng các tùy ch n g n). Đ thay m t đĩa r i khác thì đ u tiên c n b g n (“tháo”) đĩa đã có ra r i m i g n 17 các chia s trong m ng c a Windows .user. thì t t c m i ngư i dùng s có kh năng g n (b g n) h th ng t p tin đó. v. ) trên Linux có m t chút ph c t p hơn. t c là đ c và ghi). C n nói r ng n u so v i Windows thì làm vi c v i các đĩa r i (đĩa m m. . Có th xem tr c ti p t p tin này b ng các chương trình xem t p tin (less. more ho c b ng câu l nh mount (không có tham s ). Trư c khi b các đĩa tháo r i (đĩa m m. Zip.v. Ch có ngư i dùng đã g n h th ng t p tin và t t nhiên c ngư i dùng cao c p root m i có quy n b g n nó. Ví d . Vì đ u tiên b n c n g n các đĩa này (nói chính xác là h th ng t p tin có trên đĩa) vào cây thư m c chung. flash) ra kh i máy thì c n “tháo” (b g n) các h th ng t p tin có trên các đĩa tháo r i này. N u mu n g n m t h th ng t p tin nào đó và ch cho phép đ c thì c n ch ra tùy ch n r (read only) trên dòng tương ng c a t p tin /etc/fstab (theo m c đ nh s d ng rw. thì ch c n đưa ra m t tham s : ho c tên c a thi t b (phân vùng) ho c đi m g n.98 [root]# mount -a -t nosmb. Thao tác này đư c th c hi n b ng câu l nh umount (không ph i unmount!).ext Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs g n t t c các h th ng t p tin tr các d ng smb (Samba17 ) và ext Khi g n h th ng t p tin có trong /etc/fstab.

nosuid. openSUSE) s t o s n cho b n nh ng đi m g n này. nosuid Không cho phép dùng “bit thay đ i ID ngư i dùng” và “bit thay đ i ID nhóm”. sync Vào/ra (ghi/đ c) c a h th ng t p tin th c hi n đ ng b (t c th i). exec Cho phép th c hi n các t p tin chương trình n m trên h th ng t p tin này. ch đư c nói đ n trong chương này khi c n thi t. suid Cho phép dùng “bit thay đ i ID ngư i dùng” và “bit thay đ i ID nhóm”. và m i ch đ c p đ n “m t trư c”.8 T o và g n các h th ng t p tin 99 B ng 4. defaults S d ng các tuỳ ch n theo m c đ nh: rw. M t s b n phân ph i (Debian. suid. nouser.4. Thư ng s d ng đ thay đ i các tùy ch n g n. Tùy ch n -a không t đ ng g n h th ng t p tin này. noauto Ch có th t g n h th ng t p tin. rw G n h th ng t p tin đ đ c và ghi. user Cho phép ngư i dùng bình thư ng g n h th ng t p tin. ro G n h th ng t p tin ch đ đ c. m t quay v phía ngư i dùng c a h th ng này (ch y u là c u trúc t p tin). dvd và flash trong /mnt đ làm đi m g n cho ba thi t b c a mình. đ c bi t trong trư ng h p m r ng quy n truy c p (ví d thêm quy n ghi cho h th ng t p tin đã g n ch đ c). remount Cho phép g n l i h th ng t p tin đã g n. auto Có th g n h th ng b ng câu l nh mount v i tùy ch n -a. async. nouser C m ngư i dùng bình thư ng g n h th ng t p tin. exec. M t còn l i. Đ i v i nh ng ngư i dùng này luôn luôn g n v i các tùy ch n noexec. dev. nodev.8: Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount Tùy ch n Ý nghĩa async Vào/ra (ghi/đ c) c a h th ng t p tin th c hi n không đ ng b (không t c th i). T t nh t hãy chu n b s n cho m i đĩa r i m t “đi m g n” riêng. Xin nh c l i là nh ng gì đã nói đây ch dành cho h th ng t p tin ext3fs (m t s thông tin v n còn đúng cho phiên b n ext2fs). dev Các thi t b kh i và thi t b ký t (byte) trong h th ng t p tin là nh ng t p tin đ c bi t. Chúng ta s xem xét k hơn m t sau này trong . Đây là t t c nh ng gì mà ngư i dùng Linux m i (và r t m i) c n bi t v h th ng t p tin ext3fs. Tuy trên các b n phân ph i m i đã có các d ch v cho phép t đ ng g n và t đ ng “tháo” các đĩa r i. nhưng b n cũng c n bi t cách làm vi c v i các đĩa r i n u có v n đ x y ra v i các d ch v đó. ti p đĩa th hai. m t dvd và m t flash thì hãy t o ba thư m c floppy. auto. n u b n có m t đĩa m m. Ví d . nodev Không coi các thi t b kh i và thi t b ký t (byte) trong h th ng t p tin là nh ng t p tin đ c bi t. m t sau (c u trúc bên trong).

100 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs m t vài chương s p t i. Còn bây gi b n đ c s chuy n sang nghiên c u thành ph n quan tr ng th 2 trong 4 thành ph n chính c a Linux – h v bash. .

b t kỳ chương trình nào trong Linux có th kh i đ ng t dòng l nh c a h v (n u máy ch X đã ch y). Sau đó. b i vì r t nhi u công vi c có th th c hi n nhanh và thu n ti n trong ch đ này hơn là s d ng giao di n đ h a. Tuy nhiên đây là m t ý ki n sai l m. D . 5. Nói ngoài l m t chút. g i là sh. Có hai d ng c a chương trình đã đ c p . Và dù sao thì ch đ text c a HĐH Linux không ph i là ch đ text m t ti n trình c a MS-DOS. vài bi n th c a sh đư c phát tri n và làm t t hơn. C n nói ngay r ng. Nh ng ngư i dùng Linux m i (newbie) thư ng nghĩ s ch ng bao gi làm vi c ch đ này. Đưa các tham s cho chương trình trên dòng l nh tương đương v i vi c chúng ta kéo và th cái gì đó lên bi u tư ng chương trình trong môi trư ng đ h a. vì trên th c t “liên h ” v i ngư i dùng đư c th c hi n b i m t chương trình đ c bi t. tên g i “h v ” (shell) đư c dùng cho các chương trình dùng đ biên d ch l nh trong ch đ text trên m i h th ng UNIX. Vì Linux là HĐH đa ti n trình. Tuy nhiên. Nhưng m t khác. Trên các h th ng UNIX đ u tiên có m t chương trình. hay còn đư c g i là console ho c terminal.Chương 5 Bash T t g hơn t t nư c sơn – ca dao t c ng Vi t Nam Trong ph n này chúng ta s đ c p đ n v n đ làm vi c v i Linux ch đ text. đ làm vi c trong ch đ text (giao di n dòng l nh) và giao di n đ h a GUI (Graphical User Interface). trong đó có Bourne shell — phiên b n m r ng c a sh. Theo ý ki n c a m t s chuyên gia ngôn ng cũng như chuyên gia Linux thì nên g i chương trình này m t cách đúng hơn là “trình x lý l nh” hay “trình biên d ch l nh”. tên g i “h v ” b ph n đ i r t nhi u. cũng như qua giao di n đ h a. vi t b i Steve Bourne. Và đ so n th o m t t p tin văn b n không nh t thi t ph i ch y các trình so n th o l n và ch m ch p (đ c bi t trên các máy có c u hình ph n c ng th p) c a môi trư ng đ h a. vì đã có giao di n đ h a. hay shell. m t s chương trình không th ch y GUI và ch có th th c hi n t dòng l nh. th c hi n “liên h ” v i ngư i dùng trong môi trư ng đ h a. Đi u này không hoàn toàn đúng. vi t t t c a shell. nên ngay trong ch đ text đã có kh năng làm vi c trong vài c a s .1 H v là gì? Chúng ta thư ng nói “ngư i dùng làm vi c v i h đi u hành”.h v . Ch y chương trình t dòng l nh c a h v tương đương v i vi c nháy (đúp) chu t lên bi u tư ng c a chương trình trong GUI.

b t kỳ m t thu t toán nào cũng có th đư c xây d ng t hai (ba) thao tác cơ b n và m t toán t đi u ki n. T m t mình bash không th c hi n m t công vi c ng d ng nào. h v ch u trách nhi m v công vi c v i các bi n môi trư ng và th c hi n m t vài bi n đ i (th . 5. và đây là m t ví d cho th y không ph i lúc nào chúng cũng có giá tr đ c bi t. Tuy nhiên các ký t _. Trong toán h c t lâu đã đư c ch ng minh r ng. Trong tên t p tin ch d u ch m (. còn d u ch m có giá tr đ c bi t khi nó là ký t đ u tiên trong tên t p tin (cho bi t t p tin là “ n”). Nhưng trong đa s các trư ng h p không khuyên dùng các ký t v i giá tr th hai.102 Bash án GNU (d án phát tri n chương trình ng d ng c a Stallman. Nhưng tính ch t chính c a h v . xem http: //www.) và g ch chéo (/) có giá tr đ c bi t.2 Các ký t đ c bi t H v bash s d ng m t vài ký t t b 256 ký t ASCII cho các m c đính riêng. Ti p theo chúng ta s ch xem xét bash. <Tab> và các phím có mũi tên. b n đ c nên bi t các t h p phím chính. đó là nó bao g m m t ngôn ng l p trình đơn gi n. t vi c tìm ki m chương trình đư c g i. <Ctrl>+<D>. K t qu thu đư c là m t ngôn ng l p trình m nh.[ ] { } : . đ ra). Nó s d ng các ti n ích và chương trình khác (có trong thành ph n h đi u hành. tên g i c a nó đư c gi i mã ra là Bourne-again shell. ho c đ bi n đ i bi u th c. Các ký t này bao g m: ‘ ~ ! @ # $ % ^ & * ( ) _ . ’ " / \ > < và ký t v i mã 0. – và . Ngoài ra. Đ ng th i cho phép đưa các tham s cũng như k t qu làm vi c c a m t chương trình t i các chương trình khác hay t i ngư i dùng. Ph thu c vào tình hu ng các ký t đ c bi t này có th s d ng v i ý nghĩa đ c bi t c a nó hay s d ng như m t ký t thông thư ng. Nên nh ít nh t cách s d ng c a các (t h p) phím <Ctrl>+<C>. Đây cũng là s c m nh và là m t trong các ch c năng chính c a h v . Trên ti ng Anh đây là m t cách chơi ch . hoán đ i v trí) các tham s l nh. vì th dư i khi nói đ n h v . ho c đ bi u th các thao tác nào đó. t c là “l i là h v c a Bourne”. xin ng m hi u đó là bash. s d ng đ đi u khi n vi c nh p d li u trên dòng l nh. Trư c h t đó là vi c s d ng chúng trong tên t p tin và thư m c. hay đư c cài đ t riêng) đ làm các thao tác cơ b n cho ngôn ng l p trình mà nó h tr . H v cung c p các toán t đi u ki n và toán t vòng l p. g ch ngang và d u ch m) thư ng đư c s d ng trong tên t p tin. ký t hàng m i (t o ra khi nh n phím <Enter>) và ký t kho ng tr ng. nh đó đưa h v tr thành m t công c m nh c a ngư i dùng. và như th bash còn có th gi i mã là “shell đư c sinh ra l n hai”. Trư c khi b t đ u ph n này. (d u g ch dư i. vì t Bourne đ c gi ng v i t borne (sinh ra.gnu. Nhưng nó h tr vi c th c thi m i chương trình khác. ch y chúng đ n vi c t ch c d li u đ u vào/đ u ra. Chúng ta s xem xét chúng d n d n trong .org/) sau đó cho ra đ i h v bash. Vi c đưa ngay t t c ý nghĩa đ c bi t c a nh ng ký t này và các tình hu ng s d ng chúng t m th i không có ích. Ký hi u g ch chéo dùng đ phân chia tên các thư m c trong đư ng d n.

3.3 Th c thi các câu l nh 103 các ph n sau. . ngo c đơn và d u g ch ngư c). n u nh p vào dòng l nh cái gì đó gi ng như sau: teppi82@teppi:~$ command1 . cung c p cho ngư i dùng hai thao tác đ c bi t đ t ch c vi c đưa các câu l nh trên dòng l nh: . ’ và \ (d u đô la. có th nói. M c dù ngư i dùng thư ng ch nh p trên dòng l nh t ng câu l nh m t. Đ làm đư c đi u này c n s d ng ký t đ c bi t . thông thư ng. còn trong ngo c kép – t t c chúng ngo i tr $. M i ký t này luôn luôn đư c s d ng trong m t c p v i b n sao c a chính nó đ đóng khung m t bi u th c nào đó. sau đó l i đưa ra dòng nh p l nh và ch các hành đ ng ti p theo c a ngư i dùng. thì câu l nh ti p theo s đư c coi như tham s c a l nh phía trư c. N u như m t đo n văn b n nào đó đ t trong ngo c đơn. trong ngo c đơn m t ý nghĩa đ c bi t t t c các ký t . ch l nh hoàn thành. Tuy nhiên. nhưng còn có th đưa vào dòng l nh đó ngay l p t c vài câu l nh. N u dùng ký t này đ phân chia các câu l nh. khôn m t ký t nào có ý nghĩa đ c bi t.1 Thao tác . sách báo. 5. Ký hi u \ (g ch chéo ngư c) có th g i là “ký hi u xóa b ý nghĩa đ c bi t” cho b t kỳ ký t đ c bi t nào. Như v y. 3 ký hi u có ý nghĩa l n và c n đ c p đ n đ u tiên. Tr l i v i ví d s d ng kho ng tr ng trong tên t p tin trên. m t trong các ch c năng chính c a h v là t ch c vi c th c hi n các câu l nh mà ngư i dùng đưa vào trên dòng l nh.. Ví d . n u mu n s d ng kho ng tr ng trong tên t p tin. ch cho l nh đó hoàn thành. . . thì t t c các ký t n m trong ngo c đơn này có giá tr như các ký t thông thư ng. đ ng ngay sau \. H v . nói riêng. câu l nh sau: teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine lennon\ imagine Các ký t ’ và " (ngo c đơn và ngo c kép) có th g i là “các ký t trích d n”.. gi ng như trong các văn b n. command2 thì h v đ u tiên s th c hi n câu l nh command1.3 Th c thi các câu l nh Như đã nói trên. 5. và chúng s th c hi n l n lư t t câu l nh này đ n câu l nh khác. khi c n s d ng đ n. . sau đó ch y command2. n u mu n đ t t p tin cái tên “lennon imagine” c n đưa tên đó vào d u ngo c: teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine ’lennon imagine’ S khác nhau trong cách s d ng ký t ’ và " đó là. và &. thì chúng ta c n đ t trư c ký t kho ng tr ng đó m t ˙ d u Ví d .5.

4. Các câu l nh chia thành hai lo i: n i trú (mã c a chúng có trong mã c a chính h v ) và ngo i trú (mã c a chúng n m trong m t t p tin riêng l trên đĩa). còn bây gi chúng ta s xem xét cách h v t ch c vi c đưa d li u vào cho câu l nh đang th c hi n và vi c đưa k t qu t i cho ngư i dùng. nó đư c cung c p ba dòng d li u (hay còn g i là kênh): • đ u vào tiêu chu n (standard input hay stdin). Bư c đ u tiên . thì h v ch y câu l nh command1. n u dòng l nh có d ng command1 || command2. chuy n các tham s đã nh p trên dòng l nh vào cho câu l nh. nó m i quy t đ nh r ng ngư i dùng đã nh m khi nh p tên l nh. H v luôn luôn tìm th y l nh n i trú.3. Qua kênh này chương trình đưa ra k t qu làm vi c c a mình.3. thì command2 s th c hi n và ch th c hi n khi tr ng thái thoát c a l nh command1 khác không. Ch khi (h v ) không th tìm th y t p tin c n thi t trong các thư m c đó. Chúng ta s xem xét qua các bư c này. t c là l nh đó th c hi n thành công. Ch có th nói ng n g n r ng. . mà đư c li t kê trong đư ng d n tìm ki m. M t cách tương t . n u nh p vào dòng l nh “command1 & command2 &”. n p mã đó vào b nh . và sau đó không ch m tr tr l i dòng nh p l nh cho ngư i dùng. V cách thêm thư m c vào đư ng d n tìm ki m chúng ta s nói đ n dư i. Ví d .104 Bash 5. Qua kênh này d li u đư c đưa vào cho chương trình. ph i ch cho h v đư ng d n đ y đ t i t p tin tương ng. Tuy nhiên đ g “gánh n ng” cho ngư i dùng h v bi t cách tìm l nh ngo i trú trong các thư m c. 5. 5. Chúng ta s không xem xét m t k thu t c a vi c th c hi n m t câu l nh nào đó. thì command2 s th c hi n và ch th c hi n trong trư ng h p tr ng thái thoát ra c a l nh command1 b ng không (0).3 Thao tác && và || Các thao tác && và || là nh ng thao tác đi u khi n. thì h v s tr l i quy n đi u khi n cho ngư i dùng ngay sau khi ch y câu l nh.1 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n Dòng d li u vào – ra Khi m t chương trình đư c th c hi n. N u đ t d u & ngay sau câu l nh. N u trên dòng l nh là command1 && command2. h v ph i tìm mã (code) chương trình. ngay l p t c ch y l nh command2.tìm ki m câu l nh. • đ u ra tiêu chu n (standard output hay stdout). còn đ tìm các l nh ngo i trú ngư i dùng. theo nguyên t c.4 5. mà không đ i cho câu l nh đó hoàn thành.2 Thao tác & Thao tác & đư c dùng đ t ch c vi c th c hi n các câu l nh trong ch đ n n sau. và sau khi th c hi n xong thì theo m t cách nào đó tr l i k t qu th c hi n l nh này cho ngư i dùng hay ti n trình khác.

và t t c nh ng thông báo l i. và nó s xu t hi n ngay l p t c trên màn hình. Hãy th th c hi n câu l nh sau: [user]$ echo ’xin chao cac ban!’ Tôi nghĩ r ng l i gi i thích s là th a thãi (ch xin hãy s d ng d u ngo c đơn. n u không k t qu có th s khác. Lúc này câu l nh ch các ký t đ n t đ u vào tiêu chu n.4. m i dòng ký t nh p vào s đư c hi n ra hay l n: m t l n khi gõ và l n th hai b i câu l nh cat. và l nh này s l i đưa d li u ra màn hình thông qua đ u ra tiêu chu n. Tuy nhiên. Qua kênh này chương trình đưa ra thông tin v l i. toàn b thông tin c a l nh hay chương trình mà ngư i dùng đã ch y. 1 gi ng liên k t hóa h c .4. Đ cho th y kênh thông báo l i tiêu chu n làm vi c như th nào. T đ u vào tiêu chu n chương trình ch có th đ c. N u b n đ c chú ý thì có th gi i thích t i sao l i khác). Có th ti p t c nh p các ký t .4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n 105 • kênh thông báo l i tiêu chu n (standard error hay stderr). Hãy nh p b t kỳ ký t nào. 5. ví d dùng tham s là m t tên t p tin không t n t i. đư c đưa ra c a s terminal. có th chuy n hư ng thông báo đ u ra (ví d . ls đưa m t tin nh n báo l i ra kênh thông báo l i tiêu chu n. Thông thư ng bàn phím đư c c u hình đ nh p vào theo t ng dòng. 5. Sau đó l nh này đưa ra tín hi u chuy n dòng và hoàn t t công vi c. và hơn n a có v như không có gì x y ra. Làm vi c v i đ u vào và đ u ra tiêu chu n đư c minh h a t t nh t qua ví d các l nh echo và cat. mà đư c đưa vào làm tham s cho nó.3 L nh cat Chúng ta s xem xét l nh cat đây vì l nh này thư ng làm vi c v i đ u vào và đ u ra tiêu chu n. vì th n u b n nh n phím <Enter>. chúng ta s th y dư i.2 L nh echo Câu l nh echo dùng đ chuy n t i đ u ra tiêu chu n dòng ký t . t c là chương trình ngay l p t c đưa chúng t i đ u ra tiêu chu n. Theo m c đ nh k t qu làm vi c c a l nh cat hư ng t i đ u ra tiêu chu n. b i vì chúng ta cũng th y thông báo l i đó trên c a s terminal. Đ ch ng minh là l nh này theo m c đ nh ti p nh n dòng d li u nh p vào. hãy ch y l nh cat không có tham s . vào t p tin). K t qu là con tr chuy n t i m t dòng m i. Tuy nhiên. Theo m c đ nh đ u vào có liên k t1 v i bàn phím.5. Trong trư ng h p này. hãy th c hi n câu l nh ls v i m t tham s không đúng. Như v y. còn hai đ u ra và kênh thông báo l i đư c chương trình s d ng ch đ ghi. và chúng cũng s xu t hi n trên màn hình. còn đ u ra và kênh báo l i hư ng đ n terminal c a ngư i dùng. Nói cách khác. đ i v i ngư i dùng thì trong trư ng h p này kênh thông báo l i tiêu chu n không khác gì v i đ u ra tiêu chu n. dòng ký t b n v a nh p s đư c đưa t i l nh cat.

txt không t n t i.txt v a t o trên t i c a s terminal th hai3 có th s d ng l nh sau: maikhai@fpt:/sw$ cat /home/maikhai/ls. đư ng ng và b l c M c dù. mà còn t i đ u vào c a m t câu l nh khác hay t i m t thi t b nào đó (ví d . B n có th chuy n hư ng không ch vào t p tin.5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra.5. Và t t nhiên chúng ta c n xem xét k hơn cơ ch này. đ đưa n i dung t p tin /home/maikhai/ls. như đã nói trên. mà t đó ngư i dùng th c hi n l nh ls2 s đư c ghi vào t p tin /home/maikhai/ls. s d ng các ký hi u “>”.106 Bash N u nh n t h p phím <Ctrl>+<D> (dùng đ ng ng vi c nh p d li u) chúng ta s qua l i dòng nh p l nh. 5. 5. Khi này kho ng tr ng trư c và sau các ký hi u > hay >> không có ý nghĩa và ch dùng v i m c đích thu n ti n. t đó l nh cat s đ c n i dung này và đưa t i đ u ra tiêu chu n (xem sơ đ ). m t cơ ch r t có ích c a h v . Cũng có th s d ng t h p phím <Ctrl>+<C> (câu l nh trong h v dùng đ d ng chương trình đang ch y). thì n i dung c a nó s b xóa và ghi đè b i danh sách nói trên. “<” và “>>”. N i dung t p tin --> Đ u vào tiêu chu n (stdin) --cat--> đ u ra tiêu chu n (stdout) Đây ch là m t trư ng h p riêng c a vi c chuy n hư ng d li u đ u vào. d nhìn. thông thư ng đ u vào/đ u ra c a m t chương trình liên k t v i các đ u vào/đ u ra tiêu chu n. N u đưa tên m t t p tin vào làm tham s cho l nh cat. khi này n u t p tin ls. Thư ng s d ng vi c chuy n hư ng đ li u ra c a câu l nh vào t p tin. < và >> Đ chuy n hư ng đ u vào/ra.txt > /dev/tty2 thư m c hi n th i b n c n dùng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2> đ chuy n t i c a s terminal này và đăng nh p trư c 3 2 .txt. n u t p tin đã có. thì c n s d ng ký hi u >> thay cho >. trong h v còn có các môi trư ng đ c bi t cho phép chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. thì n i dung c a l nh này s đư c đưa t i đ u vào tiêu chu n. Ví d . thì nó s đư c t o ra. máy in). Dư i đây là m t ví d tương ng: maikhai@fpt:/some/where$ ls -l > /home/maikhai/ls.1 S d ng >.txt Theo l nh này danh sách t p tin và thư m c con c a thư m c. N u b n không mu n xóa n i dung cũ mà ghi thêm d li u đ u ra vào cu i t p tin.

mà còn các kênh khác. > và >> mà không ch ra s kênh hay tên t p tin. chúng không ch đư c dùng theo các cách quen thu c. Trong m t vài trư ng h p có s d ng các ký hi u <.s c a kênh tiêu chu n (0. và 2) ho c tên t p tin.5. b i vì các kênh tiêu chu n có cho m i câu l nh. B i vì các ký hi u <. mà còn có th theo cách khác. > dùng đ chuy n hư ng d li u c a đ u ra. T c là l nh chuy n hư ng có d ng đ y đ như sau (xin đư c nh c l i. Khi này. trên th c t thư ng s d ng câu l nh đơn gi n hơn): maikhai@fpt:/sw$ wc -w < /home/maikhai/ls. theo m c đ nh. ví d .s 1. 1. 1 n u dùng >. có th đ m s t trong t p tin ls. Nhưng đi u này không làm gi m giá tr c a cơ ch này. t chúng (không có m t l nh nào. ho c 0 n u dùng <. Ch c năng tương t đ i v i đ u vào đư c th c hi n b i <. Đ u vào tiêu chu n stdin có s 0. t c là đ u vào tiêu chu n. đư ng ng và b l c 107 Như b n th y. có th đưa các thông tin c n thi t cho câu l nh t t p tin: trong t p tin này ghi s n nh ng gì c n đ th c hi n l nh đó. có th chuy n hư ng không ch đ u vào và đ u ra tiêu chu n. Trong script dùng đ t đ ng hóa m t thao tác nào đó. Đ làm đư c đi u này. khi không có s nào ch ra. Ví d . các câu l nh sau là tương đương: [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ cat > file cat>file >file cat > file cat Tuy nhiên. t c là không có kênh tiêu chu n nào cho l nh) các ký t chuy n hư ng này không th đư c s d ng. t c là đ u ra tiêu chu n. cho các câu l nh mà thư ng ti p nh n (hay ch ) d li u vào t bàn phím. thư ng dùng. vì vào ch còn thi u s đ t. Ví d . > và >> làm vi c v i các kênh tiêu chu n (đ u vào ho c đ u ra). Ngoài vi c chuy n hư ng các kênh tiêu chu n đơn gi n như v y. Ký hi u & dùng đ th c hi n đi u này. như th không th .txt Cách chuy n hư ng này thư ng đư c s d ng trong các script. còn < s đư c biên d ch là 0 <.5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. khi đ t nó (&) trư c s c a kênh s chuy n d li u đ n: command N > &M . c n đ t trư c ký hi u chuy n hư ng s c a kênh mu n chuy n. nh p vào dòng l nh sau: [user]$ file1 > file2 mà thu đư c b n sao c a m t t p tin nào đó. đ u ra tiêu chu n stdout . “l m t” hơn. N và M . kho ng tr ng c nh > là không nh t thi t): command N > M Trong đó.txt như sau (chú ý. > s đư c biên d ch là 1 >. Như th . mà còn sao chép n i dung c a các kênh tiêu chu n đó. kênh thông báo l i stderr .s 2. đây ch là m t ví d minh h a. còn có kh năng không nh ng chuy n hư ng d li u vào kênh này hay kênh khác.

. Ví d : maikhai@fpt:/sw$ cat ls. v a ghi chúng vào t p tin. h v s d ng l i và ch cho đ n khi th c hi n xong t t c các câu l nh trư c c a đư ng ng. H v ch cho t t c các câu l nh k t thúc r i m i xác đ nh và đưa ra giá tr này. gi ng như m t dây chuy n s n xu t. Ví d . Ví d . liên k t v i nhau (có th nói phân cách nhau. N u như mu n m t l nh nào đó k t thúc hoàn toàn.txt. t c là n i dung t p tin ls. Vì th ngay khi chương trình th nh t b t đ u đưa k t qu đ u ra. mà k t qu c a nó s là m t bi n đ i ph c t p. cũng như d u ch p ph y . T c là n u tr ng thái thoát ra c a l nh cu i cùng b ng 0 thì tr ng thái thoát ra c a đư ng ng s b ng 1 và ngư c l i.108 Bash L nh này có nghĩa là. . chương trình ti p theo b t đ u x lý k t qu này.txt | grep knoppix | wc -l Dòng này có nghĩa là k t qu c a l nh cat. h v g i và th c hi n t t c các câu l nh có trong đư ng ng cùng m t lúc. vì khi đó chúng ta v a có th nhìn th y thông báo trên màn hình. C n chú ý r ng. đ u ra c a kênh v i s N đư c g i đ n c đ u ra tiêu chu n. mà tính s nh ng dòng thu đư c. đ sao chép thông báo l i vào đ u ra tiêu chu n. Kh năng này đ c bi t có ích khi mu n ghi đ u ra vào t p tin. trư ng h p sau thư ng đư c ng d ng trong các script ch y khi kh i đ ng Linux: teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null cat: hiho: No such file or directory teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null 2>&1 5. Hai hay vài câu l nh. c n dùng l nh 2>&1. trư c câu l nh đ u tiên c a đư ng ng có th đ t ký hi u “!”. ch y m i l nh đó trong m t b n sao h v riêng. khi đó tr ng thái thoát ra c a đư ng ng s là ph đ nh lôgíc c a tr ng thát thoát ra c a l nh cu i cùng trong đư ng ng. Đư ng ng s d ng đ k t h p vài chương trình nh l i v i nhau (m i chương trình th c hi n m t bi n đ i xác đ nh nào đó trên đ u vào) t o thành m t l nh t ng quát. b n có th sư d ng trên m t dòng c ký hi u dây chuy n |. Cũng y như v y. trư c khi th c hi n l nh ti p theo.2 S d ng | M t trư ng h p đ c bi t c a chuy n hư ng đ u ra là s t ch c các đư ng ng (ha y còn có th g i là kênh gi a các chương trình.5. các l nh ti p theo th c hi n các công vi c c a mình: ch d li u t l nh trư c và đưa k t qu cho l nh ti p theo. Khi này đ u ra tiêu chu n c a l nh đ ng bên trái so v i | đư c chuy n đ n đ u vào tiêu chu n c a chương trình. Tr ng thái thoát ra (giá tr lôgíc. mà đư c tr l i sau khi th c hi n xong chương trình) c a m t đư ng ng s trùng v i tr ng thái thoát ra c a câu l nh sau cùng trong đư ng ng. d ng bên ph i so v i |. ho c băng chuy n). l nh này s phân chia n i dung nói trên và ch l y ra nh ng dòng nào có ch a t knoppix. n u mu n) b i ký hi u g ch th ng đ ng “|”. còn 1>&2 sao chép stdout vào stderr. k t q a c a l nh grep đư c chuy n t i đ u vào c a l nh wc -l. mà đ u ra c a l nh trư c dùng làm đ u vào cho l nh sau. Đ n lư t mình. Trư c m i d u ch m ph y. và sao chép t i kênh có s M. s đư c chuy n đ n đ u vào c a l nh grep.

nhân đôi d li u đ u vào. s d ng đ th c hi n m t vài bi n đ i trên d li u đ u vào (l y t t p tin hay đ u vào tiêu chu n) . ch s . Môi trư ng c a h v 109 5. và c nh ng câu l nh có trong b ng 5. B l c – đó là l nh (hay chương trình). Môi trư ng c a h v Khái ni m tham bi n trong h v bash tương ng v i khái ni m bi n s trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. diff. cmp. b l c chương trình. m t m t g i d li u này đ n đ u ra tiêu chu n. M t b l c đ c bi t. Tên g i (hay ID) c a tham bi n có th là m t t bao g m các ký t b ng ch cái. đó là.1: Các câu l nh b l c L nh Mô t ng n g n grep. N u mu n.6 Tham bi n và các bi n s . m t khác ghi nó (d li u) vào t p tin (ngư i dùng c n đ t tên).3 B l c Ví d cu i cùng trên (ví d v i câu l nh grep) có th dùng đ minh h a cho m t khái ni m qua tr ng khác. wc.1. chúng ta s d ng đây và chuy n sang m t ph n khác. less. 5. Nhưng n i dung này có trong ph n l n các cu n sách v UNIX và Linux (xem ph n l i k t). ví d . Các câu l nh . hai — nh ng dòng ch g p t p tin th hai. Tìm trong t p tin hay d li u đ u vào các dòng có ch a m u egrep văn b n đư c ch ra và đưa các dòng này t i đ u ra tiêu chu n. D th y r ng theo ch c năng c a mình l nh tee tương t như nhóm ký t chuy n hư ng 1>&file.5. th c hi n m t vài bi n đ i trên d li u này và đưa ra k t qu đ u ra tiêu chu n (t đây còn có th chuy n đ n nơi nào đó theo ý mu n c a ngư i dùng). và ba — nh ng dòng có trong c hai t p tin. Hãy th gõ l nh tr abc ABC r i gõ vài dòng ch a các ký t abc! comm So sánh hai t p tin theo t ng dòng m t và đưa vào đ u ra tiêu chu n 3 c t : m t — nh ng dòng ch g p t p tin th nh t. Vì v y. sed Trình so n th o t p tin theo dòng. B ng 5. more.5. mà ti p nh n d li u vào.6 Tham bi n và các bi n s . pr Đ nh d ng t p tin hay n i dung c a đ u tiêu chu n đ in n. tr Trong d li u đ u vào thay th các ký t ô th nh t b i các ký t tương ng ô th hai.b l c bao g m các l nh đã nói đ n trên cat. cho phép. d u g ch dư i (ch ký t đ u tiên c a . Kh năng c a b l c có th m r ng v i vi c s d ng các bi u th c chính quy (đi u khi n). chúng ta có th nói r t nhi u v chuy n hư ng và b l c. câu l nh tee. fgrep. đư c g i là “môi trư ng và các bi n môi trư ng” t o b i h v . t ch c tìm ki m theo các m u tìm ki m t đơn gi n đ n ph c t p và r t ph c t p.

_ (g ch dư i). Giá tr c a các tham bi n này cũng thay đ i trong khi h v th c hi n m t trong các hàm s (chúng ta s xem xét v n đ này dư i). nhìn t phía h v . Như v y. ch cái và không đư c b t đ u b i m t ch s .2: Các tham bi n đ c bi t. Tên c a bi n môi trư ng ch có th bao g m các ch s . n u môi trư ng l n. ngư i ta s d ng ký t $ trư c tên c a nó. v. thì cũng có th b xóa b b ng l nh n i trú unset. có m t đi m khác bi t đó là ch có th “nh c” đ n chúng. tham bi n đư c xác đ nh hay đư c đ t ra. Tên (ID) c a tham bi n v trí g m m t hay vài ch s (nhưng không có tham bi n v trí 0). Chúng ta nói r ng. thì c n đ t nó (giá tr ) vào d u ngo c. . 0. Có th dùng câu l nh set đ thay đ i giá tr c a tham bi n v trí. .) Giá tr có th là b t kỳ m t dòng văn b n nào. . Các tham bi n đ c bi t không gì khác hơn là các m u. name . T p h p t t c các bi n này cùng v i các giá tr đã gán cho chúng g i là môi trư ng (enviroment) c a h v . #.1 Các d ng tham bi n khác nhau Tham bi n chia thành ba d ng: tham bi n v trí. không th gán các giá tr cho các tham bi n này. Đ nhìn th y giá tr c a tham bi n. có nhi u bi n). n u ngư i dùng g n cho nó m t giá tr .110 Bash t này không đư c là ch s ). Giá tr t t nhiên s không ch a các d u ngo c này. N u m t bi n môi trưòng đư c xác đ nh. $. phép hoán đ i) chúng đư c th c hi n như trong b ng 5. Giá tr c a tham bi n v trí là các tham s cho l nh.giá tr mu n gán cho bi n (có th là m t dòng tr ng). . tham s th hai tham bi n 2. và c nh ng ký t sau: . N u giá tr có ch a nh ng ký t đ c bi t. Giá tr có th là m t dòng tr ng r ng.v. còn value . đư c đưa ra khi ch y h v (tham s đ u tiên là giá tr c a tham bi n 1. ). còn l nh maikhai@fpt:/sm$ echo $parameter hi n th giá tr c a tham bi n parameter (t t nhiên n u như tham bi n đó đư c xác đ nh).6. . tham bi n đ c bi t (các ký t đ c bi t đã nói trên chính là tên c a nh ng tham bi n này) và các bi n s c a h v .(g ch ngang). l nh: maikhai@fpt:/sm$ echo parameter hi n th t parameter.tên c a bi n. Giá tr c a bi n môi trư ng đư c gán nh thao tác có d ng sau: [user]$ name=value Trong đó. mà s thay th (phép th . Bi n môi trư ng. đó là các tham bi n đư c đ t tên. . Đ xem giá tr c a m t bi n môi trư ng c th . Có th xem nó (môi trư ng) nh l nh set khi không có tham s (có th c n dùng đư ng ng “set | less”. thay vì dùng l nh set (khi này c n tìm trong k t qu c a nó bi n mu n xem). (Tin r ng sau khi đ c đo n vi t v tham bi n v trí thì các b n đã hi u t i sao m t bi n môi trư ng không th b t đ u b i m t ch s . có th s d ng l nh echo: . 5. đư c li t kê b ng trên.

. mà t o ra t t t c các tham bi n v trí. ”. ví d .2: Thay th các tham bi n đ c bi t Tham bi n Quy lu t thay th * Thay th b i các tham bi n v trí. ho c không đư c xác đ nh giá tr . T c là. bi n RANDOM. Môi trư ng c a h v 111 B ng 5.5. thì m i tham bi n s đư c thay th b i m t t riêng bi t. Trong s các bi n. “$@” tương đương v i “$1” “$2” . N u giá tr c a IFS tr ng. N u không có tham bi n v trí.32 768. Xin hãy chú ý đ n.ký t đ u tiên trong giá tr c a bi n s IFS. thì tham bi n phân cách nhau b i các kho ng tr ng. mà đư c th c hi n trong ch đ n n trư c. flag. N u thay th th c hi n trong ngo c kép. /bin/bash _ (g ch dư i) Thay th b i tham s cu i cùng c a câu l nh trư c trong s các câu l nh đã đư c th c hi n (n u đó l i là m t tham bi n hay bi n s . b t đ u t tham bi n th nh t. – (g ch ngang) Thay th b i giá tr các c . Nguyên nhân là vì bi n này tr l i m t giá tr ng u nhiên4 trong kho ng 0 . thì tham bi n này s đư c thay b i m t t duy nh t. đư c đ t b i l nh n i trú set hay trong khi ch y h v . 0 Thay th b i tên h v hay tên c a script đang ch y. N u th ch y vài l n liên ti p câu l nh sau: maikhai@fpt:/sw$ echo $RANDOM thì m i l n b n s nh n đư c m t giá tr m i. b t đ u t tham bi n th nh t. @ Thay th b i tham bi n v trí. N u s thay th th c hi n trong d u ngo c kép. . Trong trư ng h p ngư c l i giá tr này b ng đư ng d n đ u đ đ n h v (ví d . phân cách nhau b i ký t đ u tiên c a bi n s IFS (s nói đ n sau). N u bash ch y m t t p tin l nh nào đó. trong trư ng h p này. thì $0 có giá tr b ng tên c a t p tin này. b n l i c n ph i bi t tên c a bi n mu n xem). có nh ng bi n r t thú v . ? Thay th b i tr ng thái thoát ra c a câu l nh cu i cùng trong đư ng ng. trong đó c .process identificator) Thay th b i s c a ti n trình (PID) cu i cùng trong s các câu l nh th c hi n trong n n sau. mà b n s th y trong k t qu c a l nh set. thì giá tr s không đư c thi t l p (tham bi n s b x # Thay th b i giá tr th p phân c a các tham bi n v trí. . T c là “$” tương đương v i “$1c$2c. 4 random là t ti ng Anh có nghĩa ng u nhiên . $ Thay th b i s c a ti n trình (PID . c n thay name b i tên bi n (như v y.6 Tham bi n và các bi n s . thì s s d ng giá tr c a n [user]$ echo $name Trong đó. .

S th t c a l nh hi n th i trong l ch s các câu l nh đã dùng. 26. danh sách đ y đ xem trong trang man c a bash . C m ký t \a \d \h \H \t \T \@ \u \w \W \$ \nnn \n \s \# \\ \[ \] \! . b n có th thay đ i các bi n PS1 và PS2. n u h v đư c ch y b i ngư i dùng root. cũng như m t vài ký t chuyên dùng đ xác đ nh d ng d u nh c như trong b ng 5. Ký t có mã h tám nnn Dòng m i (chuy n dòng) Tên h v S hi n th i c a câu l nh D u g ch ngư c (backslash) Sau ký t này t t c các ký t s không đư c in ra. D u nh c. mà bash đưa ra trong khi ch ngư i dùng nh p câu l nh ti p theo. B ng 5.112 Bash 5. R t có th b n đã nhìn th y d u nh c này. s d ng trong l nh select. tuy nhiên trên các b n phân ph i khác nhau thư ng có các script kh i đ ng (hay script đăng nh p) xác đ nh l i bi n này.phanthinh. Giá tr theo m c đ nh — “+”. D u nh c th hai. Bi n này cho bi t d ng c a d u nh c. trong lúc bash theo dõi quá trình th c hi n. ví d teppi Tên đ y đ c a thư m c làm vi c hi n th i (b t đ u t g c).2 D u nh c c a h v M t trong các bi n r t quan tr ng có tên PS1. xác đ nh b i bi n PS3. và ký t $. Bi n PS1 đưa ra d ng c a d u nh c khi h v ch nh p l nh. xác đ nh b i bi n PS4. Tên máy đ y đ . Theo m c đ nh thì bi n này đư c gán giá tr “\s-\v\$ ”. xác đ nh b i bi n PS2. K t thúc chu i các ký t không đư c in ra. D u nh c. N u có mong mu n. Theo m c đ nh bi n PS2 có giá tr “>”.3: Ký t xác đ nh d ng d u nh c Giá tr (k t qu thu đư c) Tín hi u âm thanh (mã ASCII 07) Th i gian d ng “Th . đư c đưa ra trư c m i câu l nh. tháng. ví d .6.l nh ftp. Tên máy (hostname) đ n d u ch m đ u tiên. sau khi ch y l nh này d u nh c s có d ng như đã nói. xu t hi n khi h v ch ngư i dùng nh p thêm m t vài d li u c n thi t nào đó đ có th ti p t c ch y câu l nh (chương trình) đã g i. ví d teppi. Sun. M t ví d khác . Dec. ngày”.gõ l nh “man bash”). n u h v đư c ch y b i ngư i dùng thư ng.com Th i gian hi n th i d ng 24 gi : HH:MM:SS (gi :phút:giây) Th i gian hi n th i d ng 12 gi : HH:MM:SS Th i gian hi n th i d ng 12 gi am/pm (sáng/chi u) Tên ngư i dùng đã ch y h v . Khi này có th s d ng b t kỳ ký t nào nh p t bàn phím. đư c s d ng trong các trư ng h p khác nhau. ví d /home/teppi82/project/l4u Thư m c hi n th i (không có đư ng d n) Ký t #. khi ch y l nh cat đ đưa d li u vào t bàn phím vào t p tin. Nói chung thì trong bash có t t c b n d u nh c.3 (ch đưa ra m t vài trong s chúng làm ví d .

3 Bi n môi trư ng PATH Còn m t bi n cũng quan tr ng n a có tên PATH.6. đư ng d n đ y đ đ n t p tin không đư c đưa ra. Sau khi giá tr c a bi n đư c h v đ c xong. /bin.6. tên ngư i dùng. t c là bi n PATH trông như th này: /usr/local/bin:/bin:/usr/bin:/usr/X11R6/bin. /usr/bin. nhưng th c hi n nh ng ch c năng khác hoàn toàn (đ c bi t nguy hi m n u thư m c hi n th i đ ng đ u danh sách tìm ki m). Đ thêm thư m c vào danh sách này. s d ng trong thao tác phân chia t ng khi bi n đ i dòng l nh. Ví d . Tuy nhiên. kho ng tr ng. s x y ra s thay th theo các quy lu t m r ng trong b ng trên. trong các bi u th c s h c. 5.6 Tham bi n và các bi n s . khi thêm vào bi n PATH m t d u ch m (. tên máy. sau khi th c hi n l nh (vì trong dòng văn b n có kho ng tr ng. c n th c hi n câu l nh sau: [user]$ PATH=$PATH:new_path Khi tìm ki m. Theo m c đ nh bi n môi trư ng PATH bao g m các thư m c “bin” sau: /usr/local/bin. Chúng ta s nói đ n nh ng s thay th này dư i. Các thư m c trong danh sách này phân cách nhau b i d u hai ch m (:). và s chia t (word splitting). và ký hi u $ (n u trên h v đang làm vi c ngư i dùng bình thư ng) hay #(n u h v ch y dư i ngư i dùng root). đ ng th i còn x y ra s thay th trong tên các câu l nh. d u đóng ngo c vuông. ký hi u . . mà bash s tìm ki m t p tin (trư ng h p riêng là các t p tin l nh) trong trư ng h p. b n s nh n đư c m t ng c nhiên nh . có th đưa vào danh sách này thư m c hi n th i. mà h v th c hi n trư c khi ch y m t câu l nh nào đó (xem dư i). N u th gõ l nh “echo $IFS”. h v “l c l i” các thư m c theo đúng th t đã li t kê trong bi n PATH. tên c a thư m c hi n th i (không có đư ng d n).5. M t chú ý nh . Bi n này đưa ra danh sách đư ng d n đ n các thư m c. có cùng tên v i m t trong s nh ng câu l nh thư ng dùng b i root.4 Bi n môi trư ng IFS Bi n này xác đ nh ký t (c m ký t ) phân cách (Internal Field Separator). /usr/X11R6/bin. Môi trư ng c a h v 113 S c a l nh (s th t c a l nh đang th c hi n trong bu i làm vi c hi n th i) có th khác v i s c a chính nó trong danh sách “l ch s các câu l nh”.). b i vì danh sách còn ch a c nh ng câu l nh đã đư c ghi l i trong t p tin l ch s . Giá tr theo m c đ nh c a bi n này — “<Kho ng_tr ng><Tab><Ký_t _hàng_m i>”. nên nh t thi t ph i có d u ngo c): [user/root]$ PS1="[\u@\h \W]\$" thì trong d u nh c s có d u m ngo c vuông. đây là đi u không khuyên làm v i lý do b o m t: ngư i có ác ý có th đ t vào thư m c dùng chung m t chương trình nào đó. 5.

nó (h v ) trư c khi ch y câu l nh th c hi n vi c “phân tích ng pháp” dòng l nh này (gi ng trong ngôn ng . • Phép th các câu l nh. 5. ví d . nó (h v ) cung c p cho chúng m t ph n bi n môi trư ng.6 Câu l nh export Khi h v ch y m t chương trình hay câu l nh nào đó. phân tích ch ng . ghi trong bi n HOME. Tương t như v y tên đ y đ (g m c đư ng d n) c a thư m c cá nhân c a ngư i dùng.6. và giá tr c a bi n này thay đ i sau m i l n ch y chương trình cd (cũng như m i l n thay đ i thư m c hi n th i theo b t kỳ cách nào. ch y ti n trình đã cho. Chúng ta s xem xét chúng theo t t này. t c là s d ng giá tr c a chúng qua tên. . Các thao tác này đư c th c hi n theo đúng th t li t kê trên. • Phép th s h c (th c hi n t trái sang ph i). v ng ). Đ có th cung c p bi n môi trư ng cho ti n trình ch y t h v . M t trong nh ng bư c c a s phân tích này là phép m hay khai tri n bi u th c (expansion).5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân Tên c a thư m c hi n th i ghi trong bi n môi trư ng v i tên PWD. Trong bash có b y lo i khai tri n bi u th c: • Khai tri n d u ngo c (brace expansion). t c là thay vì [user]$ name=value c n gõ: [user]$ export name=value Trong trư ng h p này.114 Bash 5. qua Midnight Commander).6. 5. • Khai tri n các m u tên t p tin và thư m c (pathname expansion). c n gán giá tr cho bi n này v i l nh export. • Phép chia t (word splitting). Khi h v nh n đư c m t dòng l nh này đó c n th c hi n. • Phép th các tham bi n và bi n s . • Thay th d u ngã (tilde expansion).7 Khai tri n bi u th c Hay h v đ c các câu l nh như th nào?. t t c các chương trình ch y t h v (k c b n sao th hai c a chính h v ) s có quy n truy c p t i các bi n đư c gán như v y.

mà đã ch y h v .b}e khi khai tri n s thu đư c ba t “ade ace abe”. t t c các ký t đ ng trư c d u g ch chéo đ u tiên (hay t t c các ký t n u như không có d u g ch chéo) s đư c hi u là tên ngư i dùng (login name).new.new. Có th th c hi n đi u này nh các câu l nh sau: [user]$ mkdir /usr/src/unikey/{old.c.lib/{ex?. chúng ta c n t o thư m c con trong m t thư m c nào đó.7.bugs} [root]# chown root /usr/{ucb/{ex. ho c thay đ i ngư i dùng s h u c a vài t p tin cùng m t lúc. N u như tên này là m t dòng r ng (t c là d u g ch chéo đ ng ngay phía sau d u ngã).how_ex} Trong trư ng h p đ u.2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion) N u như t b t đ u v i ký t d u ngã (’∼’).5. và bugs. Khai tri n d u ngo c đư c th c hi n trư c các d ng khai tri n khác trong dòng l nh.1 Khai tri n d u ngo c Khai tri n d u ngo c t t nh t minh h a trên ví d .dist. và ghi thêm vào sau m i t này nh ng gì đ ng sau d u ngo c. k c nh ng ký t n m trong d u ngo c. Trong trư ng h p th hai.?*. N u như t . thì d u ngã c ng v i tên ngư i dùng đư c thay th b i đư ng d n đ y đ đ n thư m c cá nhân c a ngư i dùng này. trong thư m c /usr/src/unikey/ s t o ra các thư m c con old. Gi thi t.7 Khai tri n bi u th c 115 5. M t ví d khác: dòng a{d.? • /usr/ucb/edit • /usr/lib/ex?. Và n u giá tr c a bi n HOME không đư c gán thì d u ngã s đư c thay th b i đư ng d n đ u đ đ n thư m c cá nhân c a ngư i dùng.dist. N u như ngay sau d u ngã (và trư c d u g ch chéo) là m t t trùng v i tên c a m t ngư i dùng h p pháp. thì d u ngã s đư c thay th b i giá tr c a bi n HOME.? • /usr/ucb/ex • /usr/lib/how_ex • /usr/ucb/edit • /usr/lib/how_ex T c là v i m i c p d u ngo c s t o ra vài dòng riêng r (s nh ng dòng này b ng s t n ng trong d u ngo c) b ng cách ghi thêm vào trư c m i t trong ngo c nh ng gì đ ng trư c d u ngo c. hơn n a t t c các ký t đ c bi t có trong dòng l nh. 5.7. ngư i dùng s h u c a các t p tin sau s thay đ i (thành root): • /usr/ucb/ex • /usr/lib/ex?.edit}. s đư c gi không thay đ i (chúng s đư c biên d ch các bư c phía sau).

thì d u g ch ngư c (\) trong d u ngo c s có ch c năng như m t ký t thông thư ng.7. nhưng nh ng d u ngo c kép trong expression l i đư c đ c như m t ký t thư ng. S khai tri n các m u tên t p tin và thư m c cũng không đư c th c hi n. S phân chia t không x y ra. tr trư ng h p “$” (l i gi i thích xem b ng s 3). N u như s d ng d ng $(command). n u tên c a tham bi n có ch a vài ch s .7. N u phép th câu l nh x y ra phía trong ngo c kép. .3 Phép th các tham bi n và bi n s Ký t $ đư c s d ng cho các thao tác th tham bi n.116 Bash đ ng sau d u ngã không ph i là tên c a m t ngư i dùng (và không r ng).7. mà chúng ta không mu n h v “hi u l m” chúng là m t ph n c a tên tham bi n. thì trong k t qu c a phép th s không th c hi n phép phân chia t và s khai tri n m u tên t p tin và thư m c. đ g i giá tr c a tham bi n nói chung cũng như bi n môi trư ng nói riêng trong dòng l nh. ho c khi theo sau tên còn có các ký t khác. Có hai d ng phép th l nh: $(command) và ‘command‘ N u ng d ng d ng th hai (chú ý đây s d ng d u “ngo c đơn ngư c”. 5. Có hai d ng phép th s h c: $[expression] ((expression)) Trong đó expression đư c hi u (đư c bash đ c) như khi đ ng trong ngo c kép. 5. không nh t thi t. phép th các bi u th c s h c. hay m t \. vì d u ngo c phân cách bi u th c v i các t hay ký t đ ng sau. thì thay th giá tr c a bi n OLDPWD (thư m c “cũ”). Phía trong expression có th c hi n các phép th tham bi n và th câu l nh. phép th các câu l nh.4 Phép th các câu l nh Phép th các câu l nh là m t công c r t m ng c a bash. ‘. s khai tri n tham bi n và bi n s . c n đ t bi u th c d ng $parameter. hay ký hi u này s đư c thay th b i tên đ u đ c a thư m c hi n th i (t c là giá tr c a bi n PWD). Bi u th c hay tên đ ng sau $ có th đư c đưa vào ngo c. tr trư ng h p. 5. N u như sau d u ngã là ‘+’. th các câu l nh và th các bi u th c s h c. khi đ ng sau nó (d u g ch ngư c) là m t $.5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion) Phép th s h c cho phép tính giá tr c a m t bi u th c s h c và thay th nó (bi u th c) b i k t qu thu đư c. Như v y. thì t không b thay đ i. Trong t t c các giá tr c a bi n s x y ra phép th d u ngã (∼). không có ký t nào có ý nghĩa đ c bi t. N u d ng sau d u ngã là ‘-’. phím cho nó thư ng n m trên phím Tab). nhưng r t ti n. D u ngo c ch c n thi t. Ý nghĩa c a nó n m ch thay th tên các câu l nh b i k t qu th c hi n c a chúng. thì t t c các ký t đ ng trong ngo c t o thành m t câu l nh. cũng như xóa các ký t trích d n (xem dư i).

7 Khai tri n bi u th c 117 Cú pháp c a bi u th c expression tương t như cú pháp c a bi u th c s h c c a ngôn ng C. M u tên t p tin r t thư ng xuyên s d ng trong dòng l nh có ch a ls. Sau khi phân chia t . . bash s đưa ra thông báo l i. mà đư ng d n tương ng v i m u không tìm th y. . . v. N u giá tr c a IFS b ng m t dòng tr ng. và nh đó chia nh dòng l nh thành các t riêng r trong các ch tương ng. và th các bi u th c s h c. t c là các ký t đ c bi t b m t giá tr và hi u như các ký t thư ng. mà tên c a chúng là các s g m b n ch s (thư m c /proc là m t ví d +). thì vi c phân chia t s không x y ra. ví d . avi. N u trong dòng l nh không th c hi n phép th nào trong các phép th k trên. và [. 5. Các ký t dùng đ t o m u có các giá tr trong b ng 5. t p tin hình nh. thì phân chia t cũng không x y ra. ?. h v tìm trong dòng l nh t t c các ký t phân chia.5. và bi n nullglob không đư c đưa ra. h v l i phân tích dòng l nh m t l n n a (nhưng d ng thu đư c sau các phép th nói trên) và th c hi n vi c phân chia t (word splitting). jpeg. tương ng v i m u này. thì bash s tìm ki m trong t ng t c a dòng l nh các ký t *. thì l nh sau ch đưa ra danh sách các t p tin có s t 0500 đ n 0999: [user]$ ls -l 0[5-9]?? 5 Pathname Expansion .4. thì t s không thay đ i. Đ thu đư c thông tin ch c a t p tin d ng jpeg. câu l nh [user]$ echo $((2 + 3 * 5)) cho k t qu b ng “17”.7. Ví d . xác đ nh b i bi n IFS (xem trên). thì t s b xóa kh i dòng l nh. Thao tác này n m ch . Hãy tư ng tư ng là b n mu n xem thông tin c a m t thư m c. có th dùng câu l nh [user]$ ls *. 5. th l nh. N u bi u th c không chính xác.jpg N u trong thư m c có nhi u t p tin. trong đó có ch a m t s lư ng l n các t p tin đ các d ng. N u như bi n này đư c xác đ nh. tương ng v i m u này. N u như không tìm th y tên tương ng v i m u. thì t này s đư c xem như m t m u. và c n thay th b i các t trong danh sách đư ng d n.v.7.6 Phân chia t (word splitting) Sau khi th c hi n xong các phép th tham bi n. N u tìm th y t v i m t hay vài ký t như v y.7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin5 Phép th tên đư ng d n và t p tin (Pathname expansion) s d ng đ ch nh m t m u nh g n mà có th ch ra vài t p tin (hay thư m c). phim v i d ng gif. c th hơn v v n đ này có th đ c trong ph n ARITHMETIC EVALUATION c a trang man c a bash. và n u như không đưa ra tùy ch n -f.

. Ngoài ra. Toán t if ki m tra giá tr đư c tr l i b i các câu l nh t list1. thì m u ( v trí này) s tương ng t t c các ký t .7.] B ng 5. còn n u giá tr này khác không.txt. Tương ng b t ký m t ký t đơn nào. vnlinux. 5. C p ký t . list1. file3. until. Giá tr .txt s đư c thay th b i các tên t p sau file1. N u giá tr này b ng 0.txt. v*. nhưng file23.txt (n u các t p tin này t n t i).4: Các ký t t o m u Quy lu t thay th Tương ng v i b t kỳ dòng ký t nào. thì s th c hi n nh ng l nh t list3. và list3 là các chu i câu l nh.png s tương ng t t c các t p tin có ph n m r ng png (t p tin đ h a hai chi u). N u trong danh sách có vài câu l nh. thì s th c hi n các l nh t list2. Ví d . k c hai ký t t o ra dãy (c và f trong ví d ) cũng tương ng v i m u. while. ‘ và " còn l i trong dòng l nh (chúng đư c s d ng đ hu b giá tr đ c bi t c a các ký t khác) s b xóa h t. file2. phân cách nhau b i d u ph y và k t thúc b i m t d u ch m ph y hay ký t dòng m i. N u ký t đ u tiên trong ngo c vuông là ! hay ^.txt.then. Tương ng b t kỳ ký t nào trong s các ký t n m trong d u ngo c vuông này.txt (n u chúng t n t i). Ví d .txt và vntex.8. đ có th xây d ng b t kỳ gi i thu t nào cũng c n có toán t ki m tra đi u ki n.118 Bash Ký t * ? [.1 Toán t if và test (ho c [ ]) C u trúc c a toán t đi u ki n có d ng thu g n như sau: if list1 then list2 else list3 fi trong đó.. các chu i này có th đư c đưa vào d u ngo c nh n: list. và filea. phân cách nhau b i d u tr (-)..txt. cũng như các toán t vòng l p for. các ký t \.else và case..8 Shell — m t ngôn ng l p trình Như đã nói trên. thì ki m tra giá tr đư c tr l i b i câu l nh cu i cùng c a danh sách. nh đó nó (bash) tr thành m t ngôn ng l p trình m nh. k c dòng r ng. list2.txt thì không. H v bash h tr các toán t l a ch n if. n m gi a hai ký t này.txt s đư c thay th b i vnoss. m u file?.. và *. 5. b t ký ký t nào. theo t đi n. bi u th m t dãy. không đư c ch ra trong ngo c..8 Xóa các ký t đ c bi t Sau khi làm xong t t c các phép th . ví d c-f. 5.

. D ng đ y đ c a l nh if: if list then list [ elif list then list ] . . đư c xây d ng trên cơ s ki m tra thu c tính t p tin. và 1 trong trư ng h p ngư c l i. Thay vì gõ test expression có th đưa bi u th c expression vào ngo c vuông: [ expression ] C n chú ý r ng. ngo c vuông. Bi u th c đư c đưa t i chương trình test như m t tham s c a chương trình. Đ k t thúc m c này. • -d file Đúng n u file t n t i và là m t thư m c. [ else list ] fi ( đây d u ngo c vuông ch có nghĩa là.8. và tr l i giá tr 0. Bi u th c ph c t p hơn đư c t o ra t các thao tác đơn và kép sau (“nh ng viên g ch cơ s ”): • -a file Đúng n u t p tin có tên file t n t i..8 Shell — m t ngôn ng l p trình 119 đư c tr l i b i toán t if như v y. n u bi u th c là đúng.]) c n đi sâu hơn.2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c Bi u th c đi u ki n. nh ng gì n m trong nó. và là m t t p tin thi t b ký t (charater device) đ c bi t. then unicode_start else echo "hello world" fi V toán t test (hay [.5. không nh t thi t ph i có). chúng ta đưa ra ví d s d ng if: if [ -x /usr/bin/unicode_start ] . test và [ đó là hai tên c a c a cùng m t chương trình.. so sánh các dòng và các so sánh s h c thông thư ng.. • -b file Đúng n u file t n t i. và là m t t p tin thi t b kh i (block device) đ c bi t. s d ng trong toán t test. L nh test th c hi n phép tính m t bi u th c nào đó. trùng v i giá tr mà chu i l nh th c hi n (list2 ho c list3) đưa ra. ch không ph i là m t phép bi n hóa th n thông nào đó c a h v bash (ch là cú pháp c a [ đòi h i ph i có d u đóng ngo c). Bi u th c đ ng sau if hay elif thư ng là câu l nh test. • -c file Đúng n u file t n t i. mà có th đư c bi u th b i d u ngo c vuông [ ]. 5. Và cũng c n chú ý r ng ch c a test trong c u trúc if có th s d ng b t kỳ chương trình nào.

• -t fd Đúng n u b mô t c a t p tin (fd) m và ch lên terminal. • -N file Đúng. . • -w file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n ghi. • -S file Đúng.120 • -e file Đúng n u t p tin có tên file t n t i. • -G file Đúng. • -0 file Đúng. Bash • -h file hay -L file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là liên k t m m (liên k t tư ng trưng). • -p file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là tên c a m t ng (kênh FIFO). • -s file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và kích thư c l n hơn không. • -g file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit thay đ i nhóm. • -r file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n đ c. n u t p tin có tên file t n t i và là socket. n u t p tin có tên file t n t i và thu c v nhóm. • -f file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là m t t p tin thông thư ng. • -x file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n th c thi. n u t p tin có tên file t n t i và thay đ i t l n đư c đ c cu i cùng. • -p file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là tên c a m t ng (kênh FIFO). xác đ nh b i ID nhóm có hi u l c. • -k file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit sticky. • -u file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit thay đ i ngư i dùng. n u t p tin có tên file và ch s h u c a nó là ngư i dùng mà ID có hi u l c ch đ n.

n u bi u th c sai. • -o optname Đúng. ch các tham s arg1 và arg2 có th s d ng các s nguyên (âm ho c dương). n u chu i string1. theo t đi n. n u tùy ch n optname c a h v đư c kích ho t. Đúng n u m t trong hai bi u th c đúng. • -z string Đúng. Đúng. n u t p tin file1 có th i gian s a đ i mu n hơn file2.8 Shell — m t ngôn ng l p trình • file1 -nt file2 Đúng. -ge (l n hơn ho c b ng). n u hai chu i không trùng nhau. n u đ dài c a chu i string b ng không. • -n string Đúng. 121 • file1 -ot file2 Đúng. -le (nh hơn ho c b ng). -lt (nh hơn). n u t p tin file1 và file2 có cùng m t s thi t b và ch s mô t inode. -gt (l n hơn). Đúng n u c hai bi u th c đ u đúng. • arg1 OP arg2 đây OP là m t trong các phép so sánh s h c: -eq (b ng). n u đ dài c a chu i khác không. n u hai chu i trùng nhau. VÀ (c ng) và HO C: • !(expression) Phép ph đ nh. T các bi u th c đi u ki n cơ b n này có th xây d ng các bi u th c ph c t p theo ý mu n nh các phép lôgíc thông thư ng PH Đ NH. . • string1 !== string2 Đúng. • file1 -ef file2 Đúng. • expression1 -a expression2 Phép c ng lôgic AND. Chi ti t xin xem trên trang man bash.5. theo t đi n. đ ng trư c chu i string2 (đ i v i ngôn ng hi n th i). Có th thay hai == b ng m t =. • expression1 -o expression2 Phép lôgíc ho c OR. • string1 < string2 Đúng. n u chu i string1. không b ng). -ne (khác. • string1 == string2 Đúng. n u t p tin file1 “già” hơn file1 (trư ng h p ngư c l i c a trư ng h p trên). đ ng sau chu i string2 (đ i v i ngôn ng hi n th i). • string1 > string2 Đúng.

tr l i giá tr mà câu l nh cu i cùng trong danh sách list đưa ra. N u chu i nh p vào có ch a s . hơn n a m i t đư c đi kèm v i m t s th t . 5. tương ng v i m t trong các s đã hi n ra. done Lúc đ u t m u word hình thành m t danh sách nh ng t tương ng v i m u này.. esac Câu l nh case đ u tiên khai tri n t word. nh n giá tr no ho c false . Sau khi tìm th y s trùng nhau đ u tiên thì d ng vi c so sánh l i.. thì s và t s đư c hi n ra them m t l n n a. ] do list. đư c ghi l i trong bi n REPLY. Trong trư ng h p ngư c l i. Sau đây là m t script nh (xin hãy gõ không d u n u console c a b n chưa h tr vi c hi n th Ti ng Vi t): . N u m u word b b qua (không có trong toán t select). ) list . esac N u bi n s (UTC) nh n giá tr yes ho c true.4 Toán t select Toán t select cho phép t ch c h i tho i v i ngư i dùng. . .. Chu i mà ngư i dùng nh p vào.8. CLOCKDEF="$CLOCKDEF (localtime)". N u nh p vào m t dòng r ng.d/rc. no|false) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS --localtime".8. Danh sách l nh list đư c th c hi n v i giá tr bi n name đã ch n. và th c hi n danh sách list các câu l nh đ ng sau m u đã tìm th y. N u nh p vào b t kỳ m t giá tr nào khác. và h v ch chu i nh p vào trên đ u vào tiêu chu n.c p th hai. d u nh c PS3 đư c đưa ra. CLOCKDEF="$CLOCKDEF (utc)". thì bi n name s đư c gán giá tr b ng t đi kèm v i s này. thì s th c hi n c p l nh th nh t. n u không tìm th y s trùng nhau nào. thì s đưa vào các tham bi n v trí (xem trên) theo m t cách tương t . ] . T p h p nh ng t này đư c đưa vào kênh thông báo l i tiêu chu n..sysinit (ki u t ch c kh i đ ng FreeBSD style): case "$UTC" in yes|true) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS -u". Nó có d ng sau: select name [ in word. Ví d s d ng toán t case sau l y t script /etc/rc. b ng 0.. và so sánh nó (word) v i m i t trong m u pattern theo th t . thì bi n name s nh n giá tr b ng không.122 Bash 5.. Giá tr tr l i b i toán t này. Sau đó..3 Toán t case D ng c a toán t case như sau: case word in [ [(] pattern [ | pattern ] .

thì nó gán giá tr ti p theo trong danh sách t đưa s n cho bi n đó trong m i vòng l p. thì s th y thông báo sau: B n đã ch n MacOSX 1 đ n 7).sh). ] do list .sh). do touch fu$a done Có th gõ ba dòng này trên m t dòng l nh. Ví d . thì danh sách l nh list đư c th c hi n m t l n cho m i tham bi n v trí đã đưa ra. k t qu thu đư c tương t script.sh). chmod 755 select. Thay vì tăng ho c gi m giá tr c a m t bi n s nào đó (lên ho c xu ng) m t đơn v sau m i vòng l p. v i . Nói chung c u trúc có d ng sau: for name in words do list done Quy lu t xây d ng danh sách l nh (list) gi ng trong toán t if.8 Shell — m t ngôn ng l p trình #!/bin/sh echo "B n thích dùng OS nào?" select var in "Linux" "Gnu Hurd" "Free BSD" "MacOSX" "Solaris" "QNX" "Other".5. Script sau t o các t p tin fu1. D ng t ng quát c a toán t for như sau: for name [ in word. select. và ch y (. và th c hi n danh sách l nh list trong m i l n như v y./select. done Đ u tiên cũng x y ra s khai tri n t word theo quy lu t khai tri n bi u th c (xem trên). N u không có “in word”. N u b n nh p 4 (nh n c 5. fu2. thay đ i đ t p tin thành kh thi (ví d . do break done echo "B n đã ch n $var" 123 Ghi đo n trên vào m t t p tin (ví d . Trên màn hình s hi n ra câu h i sau: B n thích dùng OS nào? 1) Linux 3) Free BSD 2) Gnu Hurd 4) MacOSX #? 5) Solaris 6) QNX 7) Other Hãy nh n m t trong 7 s đưa ra (t <Enter>).8. và fu3: for a in 1 2 3 .5 Toán t for Toán t for làm vi c có khác m t chút so v i for trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. Sau đó bi n name l n lư t đư c gán các giá tr thu đư c t s khai tri n này.

. Hàm s làm vi c và đư c s d ng gi ng như các câu l nh thông thư ng c a h v . do ls -l directory >> logfile echo -.SEPARATOR -.>> logfile sleep 60 done Chương trình (script) trên s theo dõi và ghi l i n i dung c a thư m c có tên directory theo t ng phút n u thư m c còn t n t i. 5.6 Toán t while và until Toán t while làm vi c tương t như if. do cat fu$a done Câu l nh (script) này đưa ra màn hình n i dung c a 10 t p tin (n u có): “fu1”. s d ng giá tr ph đ nh c a đi u ki n list1. t c là list2 th c hi n. 5. Đ làm đư c đi u này ch c n vi t vòng l p for như sau: for a in $( seq 1 6 ) . Nh câu l nh này có th s d ng for c a bash làm vi c như toán t for trong các ngôn ng l p trình thông thư ng.124 Bash Trên Linux có chương trình seq. n u câu l nh cu i cùng trong danh sách list1 tr l i tr ng thái thoát ra khác không.. và s ng ng khi đi u ki n không th a mãn. . và đưa ra chu i t t c các s n m gi a hai s này (c ng thêm c chúng).8.8.7 Các hàm s H v bash cho phép ngư i dùng t o các hàm s cho mình. “fu10”. ti p nh n hai s nguyên làm tham s . nhưng vòng l p các câu l nh trong list2 ch th c hi n khi đi u ki n còn đúng.. Hàm s có c u trúc như sau: function name () { list } . t c là chúng ta có th t t o các câu l nh m i. C u trúc có d ng như sau: while list1 do list2 done Ví d : while [ -d directory ] . Toán t until tương t như toán t while: until list1 do list2 done Đi m khác bi t n m ch .

5. echo $2 } C n chú ý đ n tùy ch n -n c a echo. t c là g i hàm s ngay trong ph n thân c a nó. còn ph n thâm c a hàm s t o b i danh sách các câu l nh list. I=$(( $I + 1 )) }. nó (tùy ch n) h y b vi c t o dòng m i. các tham bi n v trí và tham bi n đ c bi t # s đư c tr l i các giá tr mà chúng có trư c khi ch y hàm. Trong khi th c hi n n u g p câu l nh n i trú return (trong ph n thân c a hàm). C n chú ý r ng hàm có th là đ qui. done. Hàm s th c hi n trong ph m vi h v hi n th i: không có ti n trình m i nào đư c ch y khi biên d ch hàm s (khác v i vi c ch y script). ch có đi u c n đ ng sau t khóa local: “local name=value”.8 Tham s Khi hàm s đư c g i đ th c hi n. th c hi n công vi c c a l nh seq đã nh c đ n trên: seq() { local I=$1. Các câu l nh này s đư c th c hi n m i khi tên name đư c g i (gi ng như m t l nh thông thư ng). M c dù tùy ch n này không có nhi u ý nghĩa v i m c đích chúng ta mu n đây. while [ $2 != $I ].8. name xác đ nh tên c a hàm (dùng đ g i hàm). n m gi a { và }. có th s d ng t khóa local. Cũng có th s d ng t t c các tham s m t lúc nh $*. thì hàm s s b d ng l i và quy n đi u khi n đư c trao cho câu l nh đ ng sau hàm. nhưng s r t có ích trong các hàm s v i m c đích khác. và đưa ra s th t c a tham s nh $# Tham s v trí s 0 không thay đ i. Vi c đánh s b t đ u t 1. 5. Chúng đư c đ t các tên như $n. trong đó n là s c a tham s mà chúng ta mu n s d ng.5.8. Hàm s tính giai th a fact M t ví d khác: fact() { . do { echo -n "$I ".9 Bi n n i b (local) N u mu n t o m t tham bi n đ a phương. Cú pháp đưa ra bi n đ a phương gi ng h t các tham bi n khác. các tham s c a hàm s tr thành các tham bi n v trí (positional parameters. như v y $1 là tham s đ u tiên. Dư i đây là m t ví d hàm s .8 Shell — m t ngôn ng l p trình 125 Hơn n a t function không nh t thi t ph i có. xem trên) trong th i gian th c hi n hàm này. Khi th c hi n xong hàm s .

xem đ nh d ng câu l nh trên). N u trong thư m c. và phép th các câu l nh. Như v y. thì tr ng thái thoát b ng 0. thì tham bi n v trí không thay đ i. Đ có th th c hi n script trong b n bash hi n th i.1 )) ) )) }. N u không câu l nh nào đư c th c hi n. Khi này có th b t b n sao này ch y m t script nào đó. Trong các trư ng h p thông thư ng khi ch y script s có m t ti n trình m i đư c ch y. khi chúng ta g i script đ th c hi n . Cú pháp truy c p đ n các tham s cũng như hàm s . không tìm th y t p tin c n. Tương t hàm s script có th đư c th c hi n như m t câu l nh. hay m t d u ch m “. N u không có tham s . then echo 1. c n s d ng câu l nh source. N u có các tham s (đưa ra arguments. b n s th y dòng đ u tiên có d ng sau: #!/bin/sh. N u filename không ch a d u g ch chéo.10 Câu l nh sh B n luôn luôn có th ch y m t b n sao c a h v bash nh câu l nh bash hay sh.” (đ ng nghĩa c a source).126 if [ $1 = 0 ]. N u xem n i dung c a m t t p tin script nào đó (nh ng t p tin như v y có r t nhi u trên h th ng). li t kê trong bi n s PATH. Câu l nh s có d ng: source filename [arguments] Câu l nh này đ c và th c hi n các câu l nh có trong t p tin filename trong môi trư ng hi n th i. n u đưa tên c a script như m t tham s cho l nh bash. thì trong th i gian th c hi n script chúng s thành các tham bi n v trí. ho c không tìm th y t p tin filename. fi } Bash Đây là hàm s giai th a. xác đ nh b i câu l nh cu i cùng c a filename. Đi u này có nghĩa là. thì đư ng d n. mà l nh source tr l i. s đư c s d ng đ tìm t p tin có tên filename. else { echo $(( $1 * $( fact $(( $1 -. li t kê trong PATH. và tr l i giá tr . tr l i b i câu l nh cu i cùng trong script. đ th c hi n script myscript c n đưa câu l nh “sh myscript”. T p tin này không nh t thi t ph i kh thi (không nh t thi t ph i có bit x). 5. Trong trư ng h p này script ch đơn gi n là m t tham s c a l nh nói trên. m t ví d c a hàm đ qui. thì s tìm nó (t p tin) trong thư m c hi n th i. trùng v i giá tr . Hãy chú ý đ n s khai tri n s h c. Giá tr (tr ng thái). 5.9 Script c a h v và l nh source Script c a h v ch là các t p tin có ch a chu i l nh.

b n s th y r ng h v b qua câu l nh này. ví d “# ls”. qu n lý ti n trình. v. Ví d .5. T t c nh ng gì đ ng sau ký t này đ n cu i dòng s đư c coi là chú thích và b bash b qua (t c là h v s không xem dòng này là câu l nh). còn r t nhi u v n đ quan tr ng c n xem xét nhưng n m ngoài ph m vi c a bài h c. Chúng ta s d ng bài h c ng n g n v bash t i đây. T t nhiên.10 Câu l nh sh 127 như m t l nh thông thư ng.v. . Có th thay th dòng này b i liên k t đ n b t kỳ m t chương trình nào. ví d . . và đ t trư c nó (câu l nh) ký t #. thì /bin/sh s giúp chúng ta “thu x p” m i th . l ch s câu l nh. thì hãy nh p vào dòng l nh m t câu l nh b t kỳ. . Các b n s tìm th y thông tin c n thi t trong các cu n hư ng d n khác ho c trên trang man bash. mà s đ c t p tin và th c hi n các câu l nh tương ng. N u b n mu n ki m ch ng l i tác d ng c a ký t này. script trên ngôn ng Perl b t đ u b i dòng có d ng !/bin/perl. M t chú ý khác là ký t # dùng đ vi t l i chú thích trong script. tín hi u. mô t v thư vi n readline.

nhưng s thu n ti n hơn khi s d ng chương trình Midnight Commander. cd. . đây là trình qu n lý t p tin (File Manager). N u như b n đ c có kinh nghi m làm vi c v i Norton Commander (nc) trong MS-DOS hay v i FAR trong Windows. thì s làm vi c v i mc m t cách d dàng. Tác gi xin có l i khuyên đ i v i nh ng ai còn xa l v i NC hay FAR (n u như có?): hãy chú ý đ c và th c hành chăm ch . .v. Khi làm vi c v i chương trình qua trình gi l p (emulator) c a terminal trong giao di n đ h a. ví d xterm. . Ghi chú: 1.1-pre3.1 Cài đ t chương trình Midnight Commander M c dù đ đi u khi n h th ng t p tin nói chung và đ làm vi c v i các t p tin nói riêng có th s d ng các câu l nh c a h đi u hành. đ có th làm vi c v i Midnight Commander b n đ c ch c n xem nhanh nh ng n i dung phía dư i.v . . 2. Sau khi đ c xong chương này b n đ c s có th s d ng các t h p phím cũng như giao di n c a Midnight Commander đ th c hi n r t nhi u công vi c có liên quan đ n h th ng t p tin t nh bé đ n n ng nh c. 6. m t trình qu n lý t p tin m nh. v. như pwd. mkdir. vì vi c nh n phím đã b v đ h a chi m l y. cat. more v. Ki n th c đưa ra ch áp d ng đư c hoàn toàn trong trư ng h p chương trình ch y t kênh giao tác (console). cp. vì Midnight Commander s giúp đ r t nhi u trong khi làm vi c v i h đi u hành. Ki n th c trong chương này đư c vi t đ s d ng cho phiên b n 4. . Trong trư ng h p này. Trong chương này chúng ta s h c cách s d ng chương trình Midnight Commander. rm. . ls. Nói cách khác. B i vì th m chí nh ng t h p “phím nóng” chính c a chúng cũng trùng nhau. hay còn g i là giao di n text.Chương 6 S d ng Midnight Commander M i th đ u đã đư c vi t ra — các nhà l p trình Nga. m c dù có th áp d ng cho nh ng phiên b n khác. mv. S không tương ng như v y thư ng g p nh ng ch nói v phím “nóng”. . rmdir. rxvt. Đ u tiên chúng ta hãy xem xét cách cài đ t chương trình này . thì m t s mô t ho t đ ng c a chương trình s không còn chính xác n a. Midnight Commander (hay thư ng rút g n thành mc) là chương trình cho phép xem c u trúc cây thư m c và th c hi n nh ng thao tác đi u khi n h th ng t p tin.6.

1 6. .2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander Đ kh i đ ng Midnight Commander. Hình 6. N u ng d ng không ch y.1: Giao di n ti ng Vi t c a Midnight Commander G n như toàn b không gian màn hình khi làm vi c v i Midnight Commander b chi m b i hai “b ng”2 hi n th danh sách t p tin c a hai thư m c. b n đ c s th y màn hình màu da tr i làm chúng ta nh đ n màn hình chương trình Norton Commander cho MS-DOS hay chương trình FAR cho Windows như trong hình 6. Có th chuy n đ n trình đơn đ ch n các l nh có trong đó b ng phím <F9> ho c nh phím chu t (n u như sau khi kh i Ngoài ra ngư i d ch cu n sách này cũng đã d ch giao di n c a Midnight Commander ra ti ng Vi t. Nhưng các gói (rpm. tgz . deb.2.2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander 129 Trong ph n l n các b n phân ph i chương trình Midnight Commander không đư c t đ ng cài đ t cùng v i h th ng. thì c n tìm xem t p tin chương trình mc n m đâu (có th dùng câu l nh find / -name mc -type f). và vi c cài đ t t các gói này là không khó khăn gì. Vì th n u mu n b n có th s d ng giao di n ti ng m đ c a Midnight Commander. phía trên hai b ng này là trình đơn (th c đơn). Và b i vì chương trình này s làm cho b n đ c “d th ” hơn. .6. 2 panel 1 . ) c a Midnight Commander s có trên đĩa. Sau khi ch y chương trình. c n gõ vào dòng l nh shell câu l nh mc và nh n <Enter>. sau đó gõ vào dòng l nh đư ng d n đ y đ t i t p tin đó. ví d . trên máy tác gi là /usr/bin/mc. tác gi r t mu n r ng chương trình s đư c cài đ t ngay sau khi cài xong h đi u hành.

S ti t ki m có hai lý do. kích thư c t p tin và quy n truy c p). phím đ chuy n vào trình đơn chính là <F9>). Dòng th hai t dư i lên là dòng l nh c a chương trình Midnight Commander (hay chính xác hơn là dòng l nh c a shell hi n th i). M i b ng g m ph n đ u. thì v n có th s d ng trình đơn File (T p tin) trong trình đơn chính c a chương trình (ch c n nh r ng. danh sách t p tin c a m t thư m c nào đó và dòng tr ng thái nh (mini-status. và đ ng th i còn có ba nút – “<”. ngo i tr <F1> và <F9>. Vi c hi n th các nút có th t t đi. Dòng dư i cùng là dãy các nút. Có th coi dòng này là l i mách nư c v cách s d ng nh ng phím ch c năng đã nói. Qua trình đơn File (T p tin) có th th c hi n b t kỳ thao tác nào mà thông thư ng ph i nh các phím ch c năng. phía trên dòng này (nhưng phía dư i các b ng) có th hi n th “nh ng l i khuyên có ích” (hint4s). Th hai. vì có hi n th trình đơn hay không đư c xác đ nh b i c u hình chương trình). n u như b n đ c mu n ti t ki m không gian màn hình (cách làm s có sau này khi chúng ta nói v c u hình chương trình). Trong ph n đ u c a m i b ng là đư ng d n đ y đ đ n thư m c có n i dung đư c hi n th . có th không hi n th n u đ t trong c u hình chương trình). đây có th nh p và th c hi n b t kỳ câu l nh nào c a h th ng. m i nút tương ng v i m t phím ch c năng <F1> – <F10>. Cũng có th b đi dòng l i khuyên này khi đi u ch nh c u hình c a chương trình. . Th nh t. Trên dòng tr ng thái nh có hi n th m t vài d li u v t p tin hay thư m c đang đư c thanh chi u sáng ch đ n (ví d . b n đ c s nhanh chóng nh đư c công d ng c a 10 phím này.2: V ngoài c a màn hình Midnight Commander đ ng mc b n đ c không nhìn th y dòng trình đơn đâu. “v” và “>” s d ng đ đi u khi n chương trình b ng chu t (nh ng nút này không làm vi c n u như b n đ c ch y mc trong trình gi t o (emulator) terminal). thì cũng đ ng bu n. và còn có th ch y tr c ti p các câu l nh tương ng b ng cách nh n chu t vào các nút này. th m chí n u b n đ c không nh ph i dùng phím nào đ th c hi n công vi c mong mu n.130 S d ng Midnight Commander Hình 6. và l i mách nư c s tr thành không c n thi t (và vi c nh n chu t lên các nút không ph i lúc nào cũng thu n ti n).

Ngoài nh ng t h p phím di chuy n nói chung trong b ng 6. Thanh chi u sáng có th di chuy n nh các phím đi u khi n vi c di chuy n. Nh ng liên k t đó đư c đánh d u b i n n màu xanh nh t .1: Các t h p phím di chuy n dùng chung Phím <↑> ho c <Ctrl>+<P> <↓> ho c <Ctrl>+<N> <Page Up> ho c <Alt>+<V> <Page Down> ho c <Ctrl>+<V> <Home> <End> Di chuy n th c hi n Di chuy n tr l i (lên trên) m t dòng Di chuy n v phía trư c (xu ng dư i) m t dòng Quay l i m t trang Ti n v trư c m t trang Quay v dòng đ u Chuy n đ n dòng cu i cùng 6. chương trình xem l i mách nư c và chương trình xem thư m c s d ng cùng m t mã chương trình đ đi u khi n vi c di chuy n. B ng 6. Tr giúp đư c t ch c dư i d ng siêu văn b n.3 Tr giúp Khi làm vi c v i chương trình Midnight Commander. có th xem tr giúp vào b t kỳ lúc nào nh phím <F1>. Các thao tác như sao chép (<F5>) hay di chuy n (<F6>) t p tin s d ng thư m c đư c hi n th trong b ng th hai làm thư m c đích đ n (s sao chép hay di chuy n đ n thư m c này). Vì th vi c di chuy n s d ng m t b các t h p phím (nhưng trong m i chương trình con có các t h p phím ch áp d ng trong n i b mà thôi). Trong b ng ho t đ ng m t dòng đư c chi u sáng. B ng hi n th i có thanh chi u sáng tên thư m c ph n đ u và thanh chi u sáng m t trong nh ng dòng c a b ng đó. H u h t các thao tác đư c th c hi n trong thư m c này.1. chương trình xem tr giúp còn ch p nh n nh ng t h p phím s d ng trong chương trình con dùng đ xem t p tin: B ng 6.2: Di chuy n trong trình xem t p tin Phím Di chuy n th c hi n <B> ho c <Ctrl>+<B> ho c <Ctrl>+<H> Lùi l i m t trang ho c <Backspace> ho c <Delete> <D u cách> Ti n t i m t trang <U> ( <D> ) Lùi l i (ti n t i) n a trang <G> (<Shift>+<G>) Đi t i đ u (cu i) danh sách . Chương trình xem t p tin n i trú. Đ di chuy n trong c a s xem tr giúp có th s d ng nh ng phím mũi tên ho c chu t. Tương t .6. Liên k t đư c ch n hi n th i s có n n màu xanh đ m . thư m c hi n th i là thư m c đư c hi n th trong b ng ho t đ ng. trong shell đã ch y chương trình Midnight Commander. t c là trong văn b n có c nh ng liên k t đ n nh ng ph n khác.3 Tr giúp 131 Ch m t trong hai b ng là hi n th i (ho t đ ng). Xin đưa ra m t b ng ng n g n li t kê các t h p phím dùng chung đ đi u khi n vi c di chuy n.

chương trình xv s cho chúng ta th y t p tin screenshot. Chu t ph i s d ng đ quay l i ph n đã xem trư c đó.4). <Esc> B n có th s d ng phím tr ng (space) đ chuy n t i trang tr giúp ti p theo và phím <B> đ quay l i m t trang.jpg. Ví d chương trình xv đư c gán đ m các t p tin hình n *.jpg. B ng 6.3).3: Di chuy n khi xem tr giúp Di chuy n th c hi n Đi t i liên k t ti p theo Quay l i liên k t trư c Đi t i liên k t ti p theo ho c kéo lên m t dòng Quay l i liên k t trư c ho c kéo xu ng m t dòng M trang mà liên k t hi n th i ch t i M trang tr giúp v a xem trư c trang hi n th i Tr giúp s d ng c a b n thân tr giúp Chuy n t i ph n ti p theo c a tr giúp Chuy n t i ph n n m trư c c a tr giúp Chuy n t i m c l c c a tr giúp Thoát kh i tr giúp Phím <Tab> <Alt>+<Tab> <↓> <↑> <→> ho c <Enter> <←> ho c <L> <F1> <N> <P> <C> <F10>. N u như có h tr chu t (xem ph n 6.132 S d ng Midnight Commander Ngoài nh ng t h p phím đã ch ra còn có th s d ng nh ng t h p ch làm vi c khi xem tr giúp (chúng đư c li t kê trong b ng 6. Nh n chu t (b t kỳ nút nào) lên các nút ch c năng (các nút F1-F10 dư i cùng) cũng đ ng th i ch y chương trình tương ng v i nút đó. thì khi nh n kép chu t trái lên t p tin screenshot. Tính năng này đư c th c hi n n u có ch y driver gpm không ph thu c vào nơi ngư i dùng làm vi c là trên kênh giao tác Linux hay ch y Midnight Commander trên xterm (ho c th m chí s d ng k t n i t xa qua telnet. ch c n nh n nút chu t ph i lên tên c a t p tin đó. Chương trình ghi nh th t di chuy n theo liên k t và cho phép tr l i ph n đã xem trư c đó b ng phím <L>. khi này tên t p tin s có màu khác (theo m c đ nh là màu vàng ). Nh n chu t (b t kỳ nút nào) lên trình đơn trên cùng s m ra (nói đúng hơn là m xu ng dư i) trình đơn con c a nó. thì có th s d ng chu t đ di chuy n. B ng cách nh n nút chu t trái s có th di chuy n dòng chi u sáng lên b t kỳ t p tin nào trong các b ng. Nh n kép chu t trái lên tên t p tin đ th c hi n t p tin (n u đây là m t chương trình). ho c ch y chương trình có kh năng và đã đư c gán đ đ c t p tin này. Đ đánh d u (ch n) t p tin nào đó.jpg trông ra sao. N u nh n chu t lên khung trên cùng c a b ng có m t danh sách các t p tin r t dài. rlogin hay ssh). Đ b đánh d u thì cũng ch c n s d ng nút chu t ph i đó. thì s th c hi n di chuy n dài 1 c t t p tin v phía đ u danh sách. Nh n . 6. Nh n chu t trái lên liên k t đ chuy n t i văn b n mà liên k t này ch t i.4 S d ng chu t Chương trình Midnight Commander có h tr chu t.

6.3: H p tho i ch n đ nh d ng hi n th • Đ nh d ng Đ y đ (Full) hi n th tên t p tin. 6. Tuy nhiên có th hi n th nh ng thông tin khác trên b ng. M r ng (Long) và Ngư i dùng t xác đ nh (User). (Listing mode. Trong ph n này s nói đ n cách thay đ i d ng c a b ng hay cách hi n th thông tin trên b ng. do đó trên m i b ng có hai c t và hi n th đư c s t p tin nhi u g p đôi.1 D ng danh sách t p tin D ng b ng trên đó hi n th danh sách t p tin và thư m c con có th thay đ i qua các câu l nh c a th c đơn m ra khi ch n B ng trái (Left) và B ng ph i (Right)... đưa con tr đ n nơi c n dán. thì tương ng s th c hi n di chuy n dài 1 c t t p tin v phía cu i danh sách. sau đó th phím <Shift> ra. Hình 6. thì có th s d ng câu l nh D ng danh sách. r i l i nh n và gi phím <Shift> trong khi nh n chu t ph i. kích thư c c a nó và th i gian s a đ i g n nh t. 6.) c a b ng (trái ho c ph i) tương ng. Có 4 kh năng đ ch n: Đ y đ (Full). Phương pháp di chuy n này cũng làm vi c khi xem tr giúp và xem danh sách Cây thư m c N u ch y mc v i h tr chu t thì ngư i dùng có th th c hi n các thao tác sao chép và dán văn b n khi gi phím <Shift>. • Đ nh d ng Thu g n (Brief) ch hi n th tên t p tin.5 Đi u khi n các b ng 133 chu t lên khung n m dư i c a b ng. Thu g n (Brief). N u b n đ c mu n thay đ i d ng hi n th danh sách t p tin...5 Đi u khi n các b ng Các b ng c a Midnight Commander thông thư ng hi n th nh ng gì có trong thư m c c a h th ng t p tin (vì th thư ng đư c g i là b ng thư m c). Đ làm đư c đi u này. C n chú ý r ng tính năng này không làm vi c trong các trình gi l p terminal như xterm.5. b n c n nh n và gi phím <Shift>. ch n đo n văn b n c n thi t b ng cách kéo chu t. .

• ctime – th i gian t o t p tin. + (d u c ng) – cho các thi t b trao đ i theo block. • bsize – kích thư c d ng khác. ng) – cho các t p tin d ng FIFO. • perm – dòng ch ra quy n truy c p đ n t p tin. • ngid – ch s xác đ nh c a nhóm (GID). ! (d u ch m than) – cho các liên k t tư ng trưng đã h ng (stalled) (liên k t ch đ n t p tin không còn n a).(g ch ngang) – cho các thi t b trao đ i theo byte. V i đ nh d ng này m t b ng chi m h t màn hình. • mode – quy n truy c p d ng s 8bit. .134 S d ng Midnight Commander • Đ nh d ng M r ng (Long) hi n th t p tin như khi th c hi n câu l nh ls -l. còn đ i v i thư m c con thì ch đưa ra dòng ch “SUB-DIR” ho c “UP–DIR”. = (gi u b ng) – cho các sockets. . • N u ch n đ nh d ng Ngư i dùng t xác đ nh (User). Sau kích thư c b ng có th ch ra là trên b ng ph i có hai c t b ng cách thêm s 2 vào dòng đ nh d ng. ∼ (d u sóng) – cho các liên k t tư ng trưng đ n thư m c. Khi t đưa ra đ nh d ng. thì ngư i dùng c n đưa ra d ng hi n th t ch n c a mình. Ký t nh ng giá tr mà câu l nh ls -F đưa ra: * (asterisk) – cho t p tin chương trình. thì đ u tiên c n ch ra kích thư c c a b ng: “half” (m t n a màn hình) ho c “full” (toàn màn hình). @ (at-sign) – cho liên k t (links). • type – hi n th d ng t p tin (m t ký t ). • size – kích thư c t p tin. này có th là m t trong • nlink – s liên k t đ n t p tin. Ti p theo c n li t kê tên nh ng vùng hi n th cùng v i chi u r ng c a vùng. / (slash) – cho thư m c. • owner – ch s h u t p tin. khi đó ch đưa ra kích thư c t p tin. Có th s d ng nh ng tên vùng sau: • name – tên t p tin. • nuid – ch s xác đ nh c a ngư i dùng (UID). | (pipe. • atime – th i gian truy c p đ n t p tin l n cu i. • mtime – th i gian s a đ i t p tin cu i cùng.

ho c kho ng tr ng – n u ngư c l i. name Dư i đây là ví d d ng hi n th do ngư i dùng đưa ra: half name. đ nh d ng Đ y đ (Full) th c ch t đư c xác đ nh b i dòng: half type. hay s p x p có tính đ n ki u ch thư ng ch hoa hay không (tùy ch n Tính đ n ki u ch (case sensitive)).|. owner. • | – chèn đư ng th ng đ ng. group.) trong trình đơn tương ng c a m i b ng. space. • inode – ch m c inode c a t p tin..|. space. . c n thêm d u hai ch m ‘:’. • mark – chèn d u sao * (asterisk) n u t p tin đư c ch n. Đ có th xác đ nh chính xác chi u r ng c a m t vùng. space. space.mtime còn đ nh d ng M r ng (Long) thì xác đ nh b i: full perm. N u sau s v tr có đ t d u ‘+’.name. Ví d .|.mode:3 Hi n th danh sách t p tin trên m i b ng còn có th s p x p theo m t trong 8 cách: • Theo tên • Theo ph n m r ng • Theo kích thư c t p tin • Theo th i gian s a đ i • Theo th i gian truy c p l n cu i • Theo ch m c inode • Không s p x p. Có th ch n cách s p x p b ng cách ch n câu l nh Th t s p x p (Sort order.4) ngoài vi c cho phép ch n cách s p x p còn cho phép ch n s p x p theo th t ngư c l i (đánh d u tuỳ ch n Ngư c l i (Reverse)). Khi đó s hi n ra m t h p tho i (hình 6. và n u màn hình cho phép thì vùng s đư c m r ng. sau đó ch ra s v trí (ký t ) c n gi cho vùng này. mtime. thì s đó s đư c hi u là chi u r ng nh nh t c a vùng.size:7.5 Đi u khi n các b ng • group – nhóm s h u t p tin.6.. size.|.size. space. nlink. space.type. 135 Đ ng th i còn có th s d ng nh ng tên vùng sau đ t ch c vi c hi n th thông tin ra màn hình: • space – chèn kho ng tr ng.

Trong th c đơn c a m i b ng còn có câu l nh Quét l i (Rescan) (tương đương v i câu l nh C p nh t (Refresh) trong các chương trình khác). (Filter. .tar.5) trên b ng đưa ra thông tin v t p tin đư c chi u sáng (đư c ch n) trên b ng bên c nh.. Câu l nh L c t p tin. còn có th đưa b t kỳ b ng nào vào m t trong nh ng ch đ sau: • Ch đ Thông tin (Info).gz). Trong ch đ này (hình 6.5. nhưng cũng có th thay đ i n u đánh d u tùy ch n Tr n l n t t c t p tin (“Mix all files”) c a câu l nh C u hình. • Ch đ Cây thư m c (Tree)..) th c đơn C u hình (Option).4: H p tho i s p x p Theo m c đ nh các thư m c con đư c hi n th đ u danh sách.2 Nh ng ch đ hi n th khác Ngoài vi c đưa ra đ nh d ng hi n th danh sách t p tin trên b ng. v h th ng t p tin hi n th i (d ng. Trong ch đ này trên m t b ng hi n th cây thư m c d ng đ ho (hình 6. Câu l nh Quét l i (phím nóng <Ctrl>+<R>) c p nh t l i danh sách t p tin hi n th trên b ng. Ví d trên hình 6... 6.gz” đ ch hi n th nh ng t p tin nén tar. • Ch đ Xem nhanh (Quick View).. (Configuration. kích thư c ch tr ng và t ng s ch m c inode còn tr ng).. như câu l nh sau hi n th cây thư m c m t c a s riêng.136 S d ng Midnight Commander Hình 6.) trong th c đơn c a m i b ng cho phép đưa ra nh ng m u mà tên t p tin s hi n th tương ng v i nó (ví d dùng m u “*. Đi u này có ích khi nh ng ti n trình khác t o hay xóa các t p tin. Ch đ này tương t như khi ngư i dùng ch n câu l nh Cây thư m c (Directory Tree) t th c đơn Câu l nh (Command). Ngư i dùng cũng có th ch n ch hi n th trên b ng nh ng t p tin tương ng v i m t m u nào đó.. Trong ch đ này b ng s hi n th n i dung c a t p tin đư c chi u sáng (đư c ch n) trên b ng bên c nh.. Tên c a thư m c con và đư ng d n đ n thư m c con luôn luôn đư c hi n th không ph thu c vào m u đưa ra.6).7 là khi dùng ch đ này đ xem nhanh n i dung t p tin HISTORY c a gói chương trình mediawiki.

6.5. Chuy n đ i vòng quanh gi a các đ nh d ng hi n th danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. nhưng s thu n ti n hơn n u s d ng các t h p phím đi u khi n. N u ngư i dùng mu n bi t thêm v cách s d ng nh ng ch đ này.). Hai ch đ này ch khác ch s d ng đ hi n th danh sách thư m c n m trên máy xa..3 Các t h p phím đi u khi n b ng Đ đi u khi n ch đ làm vi c c a b ng có th s d ng các câu l nh c a trình đơn đã nói t i trên. Nh t h p phím này có th chuy n đ i nhanh .. • <Alt>+<T>.. thì ngư i dùng có th s d ng m i câu l nh đi u khi n vi c xem..5 Đi u khi n các b ng 137 Hình 6..) và K t n i Shell.6..1 và b ng 6. Còn l i m i th k c đ nh d ng hi n th thông tin đ u tương t như nh ng gì s d ng cho các thư m c n i b . (FTP link. nh ng phím li t kê trong b ng 6... • Ch đ K t n i FTP.5: Ch đ thông tin Đ ra b ng xem nhanh n i dung t p tin s d ng chương trình xem t p tin có s n trong mc. ví d . xin hãy xem tr giúp c a mc. (Shell link. Dòng chi u sáng s chuy n t b ng đang là hi n th i sang b ng khác và như v y b ng sau s tr thành hiên th i.2. S d ng đ di chuy n dòng chi u sáng tương ng lên t p tin trên đ u. • <Tab> ho c <Ctrl>+<i>. n m gi a ho c dư i cùng trong s nh ng t p tin đang hi n th (đang th y) trên b ng. • <Alt>+<G> ho c <Alt>+<R> ho c <Alt>+<J>. vì th n u dùng phím <Tab> đ chuy n sang b ng xem nhanh. Thay đ i b ng hi n th i (ho t đ ng).

• <Ctrl>+<\>. Chuy n t i thư m c ngay sau trong s nh ng thư m c đã xem. thì b ng th hai s chuy n vào ch đ hi n th các t p tin c a thư m c đư c chi u sáng. Chuy n dòng chi u sáng t i v trí đ u tiên c a danh sách t p tin. • <Home> ho c <Alt>+<‘<’>. thì trên b ng th hai s hi n th n i dung c a thư m c m c a t p tin đó. • <Alt>+<U>. Chuy n t i thư m c ngay trư c trong s nh ng thư m c đã xem. N u trong b ng hi n th i tên thư m c đư c chi u sáng. Tương đương v i vi c nh n chu t lên ký t >.) ho c t i thư m c đang đư c chi u sáng. Chuy n dòng chi u sáng t i v trí cu i cùng c a danh sách t p tin. Ch khi mc đư c ch y dư i kênh giao tác (console) c a Linux: th c hi n tương ng vi c chuy n (chdir) t i thư m c m (.. còn trên b ng còn l i hi n th danh sách t p tin. N u trong b ng hi n th i dòng chi u sáng là tên t p tin.6: Ch đ cây thư m c chóng t ch đ hi n th M r ng (long) sang Thu g n hay ch đ do ngư i dùng xác đ nh. • <Ctrl>+<PageUp>.138 S d ng Midnight Commander Hình 6. • <Alt>+<Y>. • <End> ho c <Alt>+<‘>’>. • <Alt>+<O>. Hi n th danh sách thư m c thư ng dùng và chuy n t i thư m c l a ch n. Tương đương v i vi c nh n chu t lên ký t < góc trên c a b ng. . <Ctrl>+<PageDown>.

6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin 139 Hình 6. thì c n vi t bi u th c chính quy theo .6. Nh ng thao tác (l nh) li t kê trên không ch có th th c hi n b ng cách nh n phím ch c năng tương ng mà còn b ng cách nh n chu t lên các nút tương ng cùng c a màn hình hay b ng các l nh tương ng c a trình đơn T p tin (File).4 hay l nh trong trình đơn. Câu l nh này đư c dùng đ đánh d u nhóm t p tin theo m u tương ng đưa ra. Khi ch y câu l nh Midnight Commander s đưa ra h p tho i dùng đ nh p bi u th c chính quy xác đ nh tên c a nhóm t p tin mu n đánh d u. Đ đánh d u t p tin đ t dư i dòng chi u sáng. R t nhi u thao tác thư ng dùng trong Midnight Commander đư c th c hi n qua các phím ch c năng <F1> — <F10>. c n ch n nh ng t p tin hay nhóm t p tin đ th c hi n thao tác đó lên. Xin đưa ra m t b ng 6. Đ b ch n t p tin thì cũng s d ng t h p phím như khi ch n.6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin T trư c đ n gi chúng ta m i xem xét đ n v ngoài c a màn hình Midnight Commander và cách thay đ i v ngoài này. Trư c khi th c hi n m t thao tác nào đó ch ra trong b ng 6. Bây gi đã đ n lúc c n bi t cách làm vi c v i t p tin nh chương trình có ích này. N u có b t tùy ch n M u d ng shell (xem trang 155.4 t ng h p nh ng thao tác này. N u mu n th c hi n m t thao tác nào đó lên nhi u t p tin m t lúc. hãy dùng phím <Insert> ho c t h p phím <Ctrl>+<T>. Đ ch n m t t p tin thì ch c n đ t dòng chi u sáng trong b ng hi n th i lên nó (t t nhiên đ u tiên c n chuy n t i thư m c tương ng). phím nóng cho câu l nh này là phím d u c ng <+>. Còn có th ch n nhóm t p tin còn có th dùng câu l nh Ch n nhóm c a trình đơn T p tin (File).7: Ch đ xem nhanh 6. thì c n đánh d u nhóm t p tin này. Khi này tên c a t p tin s có màu khác.

thì trư c khi đánh d u t p tin c n tìm đ n t p tin đó. t c là b n s . thì s đánh d u các thư m c ch không ph i t p tin. đ ng th i ch n nh ng t p tin còn l i c a thư m c hi n th i. N u bi u th c b t đ u ho c k t thúc b ng d u g ch chéo (/). C n chú ý là n u trong thư m c hi n th i không có t p tin v i tên tương ng. thì s tìm ki m t p tin tương ng ti p theo. N u nh n <Ctrl>+<S> thêm m t l n n a. Trong ch đ này nh ng ký t nh p vào s không hi n th dòng l nh mà hi n th dòng tìm ki m. N u thư m c hi n th i có nhi u t p tin (do đó không th y h t trên b ng). <F7> T o thư m c con trong thư m c hi n th trên b ng hi n th i <F8> Xóa t p tin (thư m c con) hay nhóm các t p tin đã đánh d u <F9> G i trình đơn chính (hi n th phía trên các b ng) <F10> Thoát kh i chương trình các quy lu t như trong shell (xem chương 5. N u ch đ Hi n tr ng thái mini (Show mini-status) đư c b t.140 S d ng Midnight Commander B ng 6. Có th dùng các phím <Backspace> ho c <Del> đ s a l i. có th thay đ i tên c a t p tin hay thư m c di chuy n đ n. Đ ng th i trong h p tho i hi n ra còn có th ch ra tên c a thư m c mu n sao chép các t p tin đ n (đ khi c n có th sao chép đ n thư m c khác v i thư m c hi n ra trên b ng th hai). Khi này trong quá trình nh p ký t . dòng chi u sáng s di chuy n t i t p tin ti p theo có tên b t đ u b ng nh ng ký t đã nh p vào.4: Các phím ch c năng Phím F# Hành đ ng th c hi n <F1> G i tr giúp tùy thu c vào tình hu ng <F2> G i th c đơn do ngư i dùng t o ra <F3> Xem t p tin đ t dư i dòng chi u sáng c a b ng hi n th i <F4> G i trình so n th o trong đ s a t p tin đ t dư i dòng chi u sáng c a b ng hi n th i <F5> Sao chép t p tin hay nhóm t p tin đã đư c đánh d u t thư m c c a b ng hi n th i sang thư m c c a b ng còn l i. Còn n u t t tùy ch n này. thì nh ng ký t nh p vào s không hi n th trên dòng tr ng thái mini. Thao tác “B ch n” (phím t t là phím d u tr <–> ho c g ch chéo ngư c — <\>) là thao tác ngư c l i đ i v i thao tác ch n nhóm t p tin và s d ng cùng các quy lu t vi t m u như khi ch n. Còn thao tác “Ch n ngư c l i” (phím <*>) dùng đ b ch n nh ng t p tin đang ch n. Trong nh ng trư ng h p đó các t h p phím <Ctrl>+<S> và <Alt>+<S> s có ích. <F6> Di chuy n t p tin hay nhóm t p tin đã đư c đánh d u t thư m c c a b ng hi n th i sang thư m c c a b ng còn l i. thì s đánh d u t p tin đư c th c hi n theo quy lu t c a các bi u th c chính quy thông thư ng (hãy xem hư ng d n man ed). Thao tác này dùng đ b đánh d u kh i nhóm t p tin đã ch n. Khi sao chép m t t p tin thì còn có th đ i tên c a t p tin này3 . Cũng gi ng như khi sao chép. Sau khi nh n m t trong nh ng t h p phím này thì mc s ch y ch đ tìm ki m tên t p tin trong thư m c hi n th i theo nh ng ký t đ u tiên c a tên. thì dòng tìm ki m này s hi n th trên ch c a dòng tr ng thái mini.

N u trên màn hình có đưa ra dòng tr ng thái mini (dùng tùy ch n Hi n tr ng thái mini). Nhưng trong ph n này chúng ta s không xem đ n trình so n th o có s n. trình đơn T p tin còn ch a các câu l nh sau (trong ngo c là các phím t t tương ng). Đ th c . T t nhiên là nh ng thao tác thư ng dùng đư c g n v i các phím ch c năng. K t qu th c hi n l nh s hi n ra trên màn hình trong xem có s n c a Midnight Commander. • Xem k t qu l nh (<Alt>+<!>). mà đ dành đ n chương nói v làm vi c v i các t p tin văn b n. Chương trình Midnight Commander cho bi t liên k t m m b ng ký hi u “@” đ ng trư c tên c a liên k t đó (tr liên k t đ n thư m c con đư c đánh d u b i d u sóng “∼”). ví d . Do đó.6. T o liên k t c ng đ n t p tin hi n th i. c n thi t cho ngư i dùng trong nh ng thao tác cơ b n v i t p tin c a thư m c hi n th i. Ngoài các câu l nh g n v i các phím ch c năng.<L>). Hãy s d ng câu l nh này n u bi t đư ng d n đ y đ đ n thư m c b n c n (và mu n chuy n thành thư m c hi n th i). • Liên k t c ng (<Ctrl>+<X>.7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên 141 không th tìm th y t p tin mu n tìm. • chown nâng cao. Cho phép thay đ i quy n truy c p và s h u t p tin. trình đơn T p tin (File) có ch a nh ng câu l nh thư ng dùng nh t.<C>). T o liên k t m m đ n t p tin hi n th i. thì trên dòng này s hi n lên tên c a t p tin mà liên k t ch đ n. Đ u tiên là câu l nh sao chép và đ i tên. do trong Midnight Commander có tích h p s n các chương trình cho nh ng vi c này. không nh t thi t ph i s d ng các phím ch c năng đ g i các câu l nh tương ng v i chúng. Như b n đã th y. sao chép. • chown (<Ctrl>+<X>. Thay đ i ch s h u b ng câu l nh chown. Sau khi ch n và đánh d u t p tin đ làm vi c ch c n nh n m t trong các phím ch c năng đ th c hi n thao tác c n thi t v i t p tin. • chmod (<Ctrl>+<X>. • Liên k t m m (<Ctrl>+<X>. di chuy n hay xóa. Cho phép thay đ i quy n truy c p đ n (các) t p tin đư c ch n. chúng ta s xem xét l i các câu l nh này đ hi u rõ hơn v chúng.7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên Khi th c hi n các thao tác sao chép và di chuy n (hay đ i tên) t p tin ngư i dùng có kh năng thay đ i tên c a các t p tin đang sao chép hay di chuy n.<O>). Như đã nói t trư c. B t kỳ câu l nh nào trong s này cũng có th th c hi n qua trình đơn T p tin (File). Khi ch y câu l nh này trên màn hình s hi n ra dòng cho phép nh p b t kỳ câu l nh nào cùng v i tham s c a nó (theo m c đ nh tham s s là t p tin đang đư c chi u sáng). So v i dòng l nh thì các thao tác xem và so n th o t p tin trong Midnight Commander thu n ti n hơn. 6.<S>). • cd nhanh (<Alt>+<C>).

8). và n u ngư i dùng là root thì còn c thu c tính UID và GID. Còn m t vài tuỳ ch n có nh hư ng đ n th c hi n thao tác sao chép và di chuy n t p tin mà có th thi t l p cùng ngay c a s đ đưa ra các m u tên t p tin. ho c có th thi t l p qua câu l nh c a trình đơn C u hình | C u hình. thì s ch sao chép (di chuy n) nh ng t p tin đư c đánh d u và tương ng v i m u g c. N u tùy ch n b t. Chúng ta s xem xét m t ví d đ hi u hơn tình hu ng này.8: H p tho i đ i tên t p tin T t c các t p tin tho mãn m u g c s đư c đ i tên (sao chép ho c di chuy n v i tên m i) tương ng v i m u đích. Vi c đưa ra m u đư c th c hi n trên dòng nh p vào hi n th trong c a s m ra khi ch y m t trong các l nh sao chép hay di chuy n (hình 6. g i là m u đích).. N u có các t p tin đã đư c đánh d u. hay sao chép t p tin (và thư m c con) mà nh ng liên k t này ch đ n. B n mu n sao chép n i dung c a thư m c one vào thư m c /two/one đã có t trư c. Thông thư ng (khi tùy ch n b t t) mc s ch sao chép t t c các t p tin t one vào /two/one. Hình 6. n u có (Dive into subdirs) xác đ nh thao tác s làm n u trong thư m c đích đ n đã có thư m c có cùng tên v i tên t p tin (ho c thư m c) đang sao chép (ngu n). Tùy ch n Vào thư m c con. bao g m: quy n truy c p. N u tùy ch n này đư c dùng thì s t o ra trong thư m c đích đ n m t thư m c con có cùng tên và các t p tin (thư m c) s đư c sao chép vào thư m c m i này.. Tùy ch n Ghi nh thu c tính (Preserve attributes) xác đ nh xem khi sao chép ho c di chuy n có gi l i hay không các thu c tính c a t p tin ban đ u. . thì t t c các t p tin s đư c sao chép vào /two/one/one.. Thông thư ng m u tên th hai đó là m t vài ký t thay th (wildcards) cu i dùng xác đ nh ch đ n c a các t p tin t o ra. N u tùy ch n không đư c dùng thì các thu c tính s đư c đ t theo giá tr umask hi n th i. Tùy ch n Đi theo liên k t (Follow links) xác đ nh xem khi sao chép liên k t c ng hay m m vào thư m c đích đ n (ho c các thư m c con c a thư m c này) s t o các liên k t đó. các đánh d u th i gian (truy c p và s a đ i). Theo m c đ nh tùy ch n này t t và t p tin (thư m c) ngu n s đư c sao chép vào thư m c đích đ n.142 S d ng Midnight Commander hi n vi c này ngư i dùng c n đưa ra m u cho tên c a các t p tin g c (g i là m u g c) và m u cho tên c a các t p tin s đư c t o (t p tin đích đ n.

tar. thì t p tin thu đư c s có tên “foo. Tương t . thì s chuy n đ i t t c các ký t phía sau đ n l n g p ‘\U’ ho c ‘\L’ ti p theo ho c đ n cu i tên t p tin. L y ví d b n c n đ i ch tên và ph n m r ng t p tin. Chúng s đư c dùng tương t như trong shell. ký t ‘\2’ – nhóm th hai v. N u m u ngu n có d ng “ˆ\(. Khì tùy ch n này b t.6. .*\)\. . đ “file. ‘\ \’ có nghĩa là dùng ký t g ch chéo thông thư ng và ‘\*’ có nghĩa là s d ng m t ký t d u sao thông thư ng (asterisk). tính theo .gz”. còn l i là ch thư ng. thì mc s không th c hi n vi c nhóm t đ ng.\1”.8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin Khi ngư i dùng th c hi n các thao tác sao chép. còn m u đích s là “\2.tgz” và n m trong thư m c “/two”. Ký t ‘*’ đ u tiên trong m u đích tương ng v i nhóm ký t thay th đ u tiên trong m u ngu n. Cách này m m d o hơn. Midnight Commander hi n th trên màn hình h p tho i. trong đó cho bi t trên (nh ng) t p tin nào s th c hi n thao tác và quá trình th c hi n di n ra như th nào. Đ hi n th quá trình làm vi c.v.tgz” và đang sao chép t p tin “foo. thì ký t ti p theo c a tên s đư c chuy n tương ng thành ch hoa ho c ch thư ng. Khi th c hi n các thao tác sao chép và di chuy n ngư i dùng còn có th chuy n ki u ch hoa/thư ng trong tên t p tin. L y ví d b n c n đ i ch tên và ph n m r ng t p tin. còn m u đích có ‘\L\u*’. Ký t ‘\’ trong các m u dùng đ hu b tác d ng c a các ký t đ c bi t. S d ng ‘\u’ và ‘\l’ cung c p các kh năng r ng hơn so v i ‘\U’ và ‘\L’.gz$”. . Ký t ‘\0’ tương ng v i toàn b tên c a t p tin ngu n. thì k t qu s là “/two/foo.. nhưng c n c n th n hơn và nhi u công s c khi nh p vào.*\)$’. Chúng ta l i xem xét ti p hai ví d .gz”. N u s d ng trong m u đích ‘\U’ ho c ‘\L’. M u ngu n – ‘ˆ\(.tar. N u s d ng ‘\u’ ho c ‘\l’ trong m u đích. Đ ch ra nhóm các ký t trong m u ngu n s tương ng v i các ký t thay th trong m u đích. Thanh th hai (count bar) cho bi t đ n th i đi m hi n th i đã th c hi n đư c bao nhiêu ph n.tgz”. Ví d 2. \)’. 6. thì ngư i dùng có th s d ng các ký t thay th (wildcards) ‘*’ và ‘?’ trong m u ngu n. sao chép đư c th c hi n vào “/two/*. Thanh th nh t (file bar) cho bi t đã th c hi n (ví d sao chép) đư c bao nhiêu ph n c a t p tin hi n th i. N u m u ngu n là “*. ký t ‘*’ th hai tương ng v i nhóm th hai v.\(.*’.file”.8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin 143 nh hư ng đ n quá trình sao chép và di chuy n t p tin còn có tùy ch n M u d ng shell trong trình đơn C u hình / C u hình.gz”. trên màn hình hi n ra t m t đ n ba thanh bi u đ (progress bars). còn m u đích s là “\2.file”. . Trong m u đích ch cho phép s d ng ‘*’ và ‘\<ch s >’.tgz”.. Ví d 4. . Ví d trong m u ngu n có ‘*’ (tùy ch n M u d ng shell b t) ho c ‘ˆ\(. b n c n s d ng các d u ngo c ‘\(. đ “file. và tên c a t p tin đang sao chép là “foo.c” tr thành “c. di chuy n hay xóa t p tin. .tar. tên t p tin s đư c chuy n đ i sao cho các ch cái đ u tiên s là ch hoa.*\)$’ (tùy ch n M u d ng shell t t). Khi tùy ch n M u d ng shell (“Use shell patterns”) b t.\1”.v. Ví d 3.*\)\..c” tr thành “c. M u ngu n s c n có d ng ‘*. ký t thay th ‘\1’ tương ng nhóm ký t thay th đ u tiên trong m u ngu n. Ví d 1. Chúng ta xem xét m t vài ví d đ hi u rõ hơn. Ví d . còn m u đích – “/two/*.tar\.

9. Trong c a s h i l i s hi n ra th i gian t o ra và kích thư c c a t p tin ngu n (đang đư c sao chép hay di chuy n) và c a t p tin đích (s b hu b n u ghi chèn). Thông thư ng ngư i dùng ch n B qua đ không th c hi n thao tác v i t p tin đang có v n đ . ph n dư i c a h p tho i này có hai nút. t t c nh ng t p tin còn l i s b b qua. Ch n phương án này n u ngư i dùng đã s a đư c l i (ví d .144 S d ng Midnight Commander t ng cái. 2. không ghi chèn (nút Không) • Ghi thêm n i dung c a t p tin đang sao chép vào cu i t p tin đã có (nút Thêm vào cu i) . b ng trình l nh terminal khác). c a nh ng t p tin đã đánh d u.). ho c D ng đ không th c hi n hoàn toàn thao tác đưa ra. 1. Thanh th ba (bytes bar) cho bi t ph n trăm dung lư ng tính theo byte đã làm xong.9: C a s h i l i Dư i đây đưa ra hai câu h i l i 6. Câu h i th nh t “Ghi đè lên t p tin này” có ba cách tr l i: • Đ ng ý (nút Có) • T ch i. t c là trong thư m c sao chép hay di chuy n đ n đã có t p tin cùng tên. C a s h i l i xu t hi n khi ngư i dùng đang th c hi n thao tác d n đ n vi c ghi chèn lên t p tin đã có. Trong quá trình th c hi n các thao tác v i t p tin ngư i dùng có th nhìn th y 3 d ng c a s n a. thì hai thanh bi u đ cu i s không đư c hi n th . C a s l i đưa ra thông tin v l i và đ ngh ba cách gi i quy t. Phương án th ba là Th l i. Nh n nút D ng s k t thúc thao tác.. N u t t đi tuỳ ch n Thao tác v i thông tin dài dòng (xem C u hình / C u hình.. Hình 6. Nh n nút B qua s d n đ n vi c b qua thao tác v i t p tin này và ti p t c thao tác t p tin sau n u có.

6.10) xu t hi n khi ngư i dùng đang th c hi n thao tác xóa m t thư m c không r ng. thì sau khi th c hi n s b đánh d u kh i nh ng t p tin đã thao tác thành công. Không đ b qua. ngư i dùng c n gõ vào dòng l nh tên c a chương . không xóa nh ng thư m c không r ng trong s đã ch n. C a s yêu c u xóa toàn b ( 6. ph n dư i c a màn hình luôn luôn có dòng l nh c a h v .10: C a s yêu c u N u đã đánh d u nhóm các t p tin đ thao tác. Hình 6. 3. • Không – không ghi chèn các t p tin (n u không có t p tin đích. Trong th i gian làm vi c v i Midnight Commander.9 Dòng l nh c a h v 145 Còn đ tr l i cho câu h i th hai “Ghi đè lên m i t p tin đích?” chúng ta có 4 cách. • C p nh t – ch ghi chèn (đ ng đ n) nh ng t p tin đư c t o ra trư c t p tin ngu n.9 Dòng l nh c a h v Như đã nói khi mô t v ngoài c a màn hình Midnight Commander. đo đó c a s h i l i s không hi n ra m i l n có t p tin trùng tên: • T t c – ghi chèn t t c các t p tin đã ch n. Nh ng t p tin b b qua. L a ch n nút mu n nh n b ng các phím mũi tên ho c phím <Tab>. đ có th ch y m t câu l nh nào đó c a h đi u hành. Nh n nút Có đ xóa thư m c cùng v i t t c các t p tin c a nó. Không đ không xóa thư m c này. không h i l i.6. s v n đư c đánh d u như cũ. Cách gi i quy t đư c dùng s làm vi c v i t t c các t p tin đã ch n. • N u kích thư c khác nhau – ch ghi chèn n u kích thư c các t p tin khác nhau. thì s th c hi n sao chép). D ng có nghĩa là không th c hi n thao tác xóa n a. ch n T t c n u b n đã đánh d u nhi u thư m c và tin tư ng là mình đúng. t c là không thao tác. Ngư i dùng cũng có th d ng th c hi n thao tác n u nh n nút D ng cu i c a s h i l i. Ch ch n Có ho c T t c khi b n th c s tin tư ng là mình mu n xóa thư m c cùng v i toàn b các thư m c con c a nó.

tên ngư i dùng hay tên máy (tùy theo nh ng gì ngư i dùng đã gõ và ph n nào c a câu l nh đang đư c nh p vào). • <Ctrl>+<Q>. <Ctrl>+<T>. <Ctrl>+<P>. Trư c khi ch y các l nh có th c hi n nh ng s thay th macro đơn gi n. N u trong t p tin mc. Cũng như <Alt>+<Enter>. • <Ctrl>+<X>. ho c tên c a t p tin đang đư c chi u sáng n u không có t p tin nào đư c đánh d u. tên câu l nh. • <Alt>+<P>. Sao chép tên c a t p tin hay thư m c đang đư c chi u sáng vào dòng l nh. . • <Ctrl>+<X>. Sao chép vào dòng l nh tên c a thư m c đang hi n th trên b ng không ph i hi n th i. • <Alt>+<Tab>. Th c hi n thao tác t đ ng đi n thêm4 tên t p tin. Tuy nhiên n u b n làm vi c trong giao di n đ ho . . • <Ctrl>+<X>.146 S d ng Midnight Commander trình tương ng ho c ch n chương trình đó trong b ng hi n th i (đưa dòng chi u sáng lên tên t p tin chương trình). Sao chép vào dòng l nh tên c a các t p tin đã đư c đánh d u trong b ng hi n th i. đ c bi t trong trư ng h p ph i ch ra các tham s c a câu l nh. N u ngư i dùng nh n phím <Enter> khi dòng chi u sáng n m trên tên t p tin không ph i là chương trình. <T>. T t nhiên b n có th thay đ i c u hình c a môi trư ng làm vi c. thì Midnight Commander s so sánh ph n m r ng c a t p tin này v i ph n m r ng có trong “t p tin các ph n m r ng” ~/mc. sau đó gõ phím <Enter>. Sao chép vào dòng l nh tên c a thư m c hi n th i. ví d trong môi trư ng KDE thì r t có th s không dùng đư c t h p phím này. t c là Midnight Commander s đoán nh ng ký t mà ngư i dùng còn chưa nh p vào d a trên danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. • <Alt>+<Enter>. Thông thư ng vi c nh p các câu l nh đòi h i ph i gõ r t nhi u các ký t . • <Ctrl>+<X>. Chèn nh ng ký t đư c chương trình Midnight Commander biên d ch theo m t cách nào đó (ví d ký t ‘+’). Quay ngư c l i m t câu l nh theo danh sách nh ng l nh đã ch y (l ch s l nh). thì s th c hi n nh ng câu l nh đ t trong ph n nh này.ext có m t ph n nh ch ra thao tác làm vi c v i nh ng t p tin có ph n m r ng như t p tin đã ch n.<P>. t c là tên c a thư m c đang đư c hi n th trên b ng hi n th i. Sao chép vào dòng l nh tên c a các t p tin đư c đánh d u trong b ng không ph i hi n th i. trong s đó có đư ng d n đ y đ c ng v i tên c a t p tin c n làm vi c. do môi trư ng làm vi c đã dùng nó cho thao tác khác (trong trư ng h p KDE thì đó là chuy n gi a các c a s ).ext. danh sách câu l nh. • <Ctrl>+<Enter>. nhưng đó đã là m t câu chuy n khác. v. Đ giúp nh p câu l nh d dàng hơn trong Midnight Commander có m t vài t h p phím cho phép gi m s l n gõ bàn phím trong th i gian nh p và s a đ i câu l nh trên dòng l nh.v. 4 autocompletion .

. “ch t”. còn phím <→> dùng đ chuy n t i các thư m c con c a thư m c hi n th i. Đ chuy n t i thư m c m s d ng phím <←>.. Trong ch đ đ ng (dynamic) các phím <↑> và <↓> đư c dùng đ chuy n t i thư m c bên c nh có cùng c p b c.5. Khi này ch hi n th nh ng thư m c n m trên (bao g m c thư m c m và cao hơn). Trong ch đ tĩnh (static) đ di chuy n t i thư m c mu n xem (t c là di chuy n dòng chi u sáng t i tên c a thư m c đó) ch dùng các phím <↑> và <↓>. Ví d dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP mà b n mu n k t n i t i như trong hình 6. N u thư m c ngư i dùng mu n xem không đư c hi n th thì hãy chuy n t i thư m c m c a nó r i nh n <Ctrl>+<R> ho c <F2>. Dòng nh p vào không ch là dòng l nh c a h v shell mà còn là nh ng dòng nh p vào c a các h p tho i c a các chương trình con khác nhau. n u đó là dòng l nh thì hi n th l ch s l nh. D ng c a cây thư m c t đ ng thay đ i sau m i l n di chuy n qua cây này. khi trên màn hình xu t hi n dòng nh p vào. Hi n th l ch s c a dòng nh p vào hi n th i. Hình 6. Midnight Commander ch t o m t ph n nh cây này ch không t o h t.6. N u thư m c không có ch a các thư m c con thì s không có gì x y ra. thì ngư i dùng có th s d ng nh ng t h p phím đi u khi n li t kê trong b ng 6. Có th làm hi n ra cây thư m c b ng hai cách: qua câu l nh Cây thư m c c a trình đơn Câu l nh và qua câu l nh Cây thư m c c a trình đơn B ng ph i ho c b ng trái.10 Trình đơn Câu l nh Trình đơn Câu l nh cho phép th c hi n thêm m t s thao tác đi u khi n h th ng t p tin. Đ đi u khi n xem cây thư m c có th s d ng nh ng t h p phím sau: . cácthuw m c bên c nh có cùng c p b c và các thư m c con chính th c c a thư m c này.11: Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP 6. không hi n th các thư m c “cháu”. Có hai ch đ hi n th cây thư m c. 147 • <Alt>+<H>. Khi ch y câu l nh Cây thư m c c a trình đơn này thì s hi n ra c a s cho th y c u trúc thư m c c a h th ng t p tin. Đi t i câu l nh ti p theo trong danh sách l ch s l nh. S hi n th t t c các thư m c con mà chương trình đ c đư c t i th i đi m này. đ ng th i th c hi n nh ng câu l nh thay đ i d ng c a các b ng Midnight Commander cũng như nh ng thông tin hi n th trên chúng. Trong b t kỳ trư ng h p nào. Đ tránh m t th i gian t o cây thư m c. t c là chuy n t i m t c p b c th p hơn.11 (câu l nh K t n i FTP. c a trình đơn B ng ph i ho c B ng trái). Trong trư ng h p ngư c l i thì s m ra m t nhánh con c a cây thư m c.10 Trình đơn Câu l nh • <Alt>+<N>.

T đư c coi là m t c m ký t n m gi a hai kho ng tr ng. Di chuy n con tr sang trái m t t . . Xóa ký t n m t i ch con tr . Xóa b n b n t v trí con tr t i cu i dòng. tên ngư i dùng hay tên máy. còn trên b ng hi n th i s là cây thư m c. refresh). • <Ctrl>+<R> ho c <F2>. Xóa ký t n m bên trái con tr . còn <Alt>+<N> – t i nh ng câu l nh n m sau. <Alt>+<P> di chuy n t i nh ng câu l nh n m trư c. Đ c l i n i dung c a thư m c (c p nh t. N u ngư i dùng xóa thư m c có trên đĩa thì s hi n ra m t thông báo l i. Th c hi n thao tác t đ ng đi n thêm (autocompletion) tên t p tin. Di chuy n con tr sang ph i m t t . Di chuy n con tr sang ph i m t ký t .5: Các l nh đi u khi n dòng nh p vào T h p phím <Ctrl>+<A> <Ctrl>+<E> <Ctrl>+<B> (<←>) <Ctrl>+<F> (<→>) <Alt>+<F> <Alt>+<B> <Ctrl>+<H> (<Backspace>) <Ctrl>+<D> (<Delete>) <Ctrl>+<@> <Ctrl>+<W> Hành đ ng th c hi n Di chuy n con tr lên đ u dòng. Câu l nh này ch s d ng đ xóa nh ng nhánh cây hi n th không đúng. • <F3>. Dán n i dung c a b đ m vào dòng nh p t i v trí n m trư c (bên trái) con tr . Xóa thư m c hi n th i ra kh i cây thư m c. Di chuy n con tr t i cu i dòng. <Alt>+<W> <Ctrl>+<Y> <Ctrl>+<K> <Alt>+<P> và <Alt>+<N> <Ctrl>+<Alt>+<H> (<Alt>+<Backspace>) <Alt>+<Tab> • Nh ng phím dùng đ di chuy n li t kê trong b ng 6.1 • <Enter>.148 S d ng Midnight Commander B ng 6. S d ng trong trư ng h p khi cây thư m c đư c hi n th không tương ng v i c u trúc th t s c a nó: m t s thư m c con không đư c hi n th ho c hi n th c nh ng thư m c con đã b xóa. Đánh d u b t đ u ph n văn b n mu n c t (ghi vào b đ m). Vì th khi xem cây thư m c thì dòng dư i cùng (cho bi t ch c năng c a các phím F) cho bi t phím <F3> có ch c năng Quên. tên câu l nh. Có th dùng m t trong hai t h p phím này đ xóa t n m trư c (bên trái) con tr . Nh ng t h p phím này dùng đ di chuy n trong l ch s l nh. Khi hi n th cây thư m c trên m t b ng thì nh n phím <Enter> s hi n th thư m c tương ng lên b ng th hai. Sao chép văn b n n m gi a con tr và đánh d u vào b đ m đ ng th i xóa đi văn b n đó kh i dòng nh p vào. Di chuy n con tr sang trái m t ký t . Nh n phím này trong c a s xem cây thư m c đ thoát kh i ch đ xem và hi n th danh sách t p tin c a thư m c đã ch n trong b ng hi n th i. Sao chép văn b n n m gi a con tr và đánh d u vào b đ m mà không xóa văn b n đó kh i dòng nh p vào.

• <Ctrl>+<S> ho c <Alt>+<S>. sao chép. Sau khi ch n câu l nh này s hi n ra m t h p tho i h i thư m c đ b t đ u tìm ki m. N u không có thư m c đó. . • <Ctrl>+<H> ho c <Backspace>. di chuy n. Ngư i dùng có th ch n thư m c b t đ u tìm ki m trong cây thư m c hi n ra khi nh n nút Cây thư m c c a h p tho i.12). Trong ô N i dung (Contents) có th đưa ra các bi u th c chính quy theo các quy lu t c a l nh egrep. • <F6>. Sao chép thư m c con (c n ch ra thư m c mu n sao chép t i trong dòng nh p vào hi n ra). . Sau khi đưa ra b ng có th nh n <Ctrl>+<R> đ tr l i danh sách t p tin thông thư ng. Xóa ký t cu i cùng trong dòng (m u) tìm ki m. thì s chuy n dòng chi u sáng xu ng dư i m t dòng. M u tìm ki m s đư c hi có). Thêm ký t dòng chi u sáng đ n tên c a thư m c ch đ xem cây thư m c thì đ u tiên c <Ctrl>+<S>. xóa. T o thư m c con trong thư m c hi n th i. Tìm thư m c ti p theo tương ng v i m u đưa ra. Nút Thoát dùng đ thoát kh i ch đ tìm ki m.10 Trình đơn Câu l nh 149 • <F4> (Static/Dynamic). v. • <F8>.6.v.13). ). Ngoài ra. Có th s d ng chu t trong c a s xem cây thư m c.<?>) c a trình đơn Câu l nh cho phép ngư i dùng tìm trên đĩa t p tin có tên đưa ra. Câu l nh Tìm t p tin (phím nóng <Meta>+<?> ho c <Esc>. • <F7>. Có th xem danh sách nh ng t p tin tìm th y b ng các phím <↑> và <↓>. n u ngư i dùng bi t là t p tin đang tìm không có trên CD hay không mu n tìm ki m trong nh ng thư m c . • <F5>. Có nghĩa là đ ng trư c nh ng ký t có ý nghĩa đ c bi t đ i v i egrep c n đ t ký t “\”. nh n vào nút Đ ng ý. còn có kh năng đưa ra danh sách nh ng thư m c mà câu l nh Tìm t p tin s b qua trong khi tìm ki m (ví d . Xóa thư m c đ t dư i dòng chi u sáng ra kh i h th ng t p tin. Nút Chuy n thư m c dùng đ chuy n t i thư m c có ch a t p tin đang đư c chi u sáng. Trong n ch y ch đ tìm ki m b ng t h p n th trên dòng tr ng thái mini (n u Hành đ ng sau ch có th th c hi n trong c a s đang hi n th cây thư m c: <F1> (Help) – G i tr giúp và hi n th ph n tr giúp v c a s cây thư m c. Đ b t đ u tìm ki m. Nút L p l i dùng đ nh p vào các tham s cho tìm ki m m i. n u mu n tìm dòng “strcmp (”. Trong th i gian tìm ki m có th t m d ng b ng nút Hoãn và ti p t c b ng nút Ti p t c (hình 6. Nh n nút B ng s hi n th k t qu tìm ki m lên b ng hi n th i đ ngư i dùng có th th c hi n các thao tác khác v i nh ng t p tin đã ch n (xem. Di chuy n thư m c. • <B t kỳ ký t nào khác>. này vào m u tìm ki m và di chuy n ti p theo tho mãn m u này. tên t p tin mu n tìm (xem hình 6. Chuy n đ i gi a hai ch đ di chuy n trong cây thư m c tĩnh (dùng theo m c đ nh) và đ ng. thì ngư i dùng c n nh p vào ô N i dung dòng “strcmp \”. Nh n đúp chu t có tác d ng như khi nh n phím <Enter>. Ví d .

mc/ini. Câu l nh Đ i ch hai b ng (<Ctrl>+<U>) đ i ch n i dung c a b ng trái và b ng ph i. Đ m l i các b ng mc cũng dùng l nh (phím nóng) này. Câu l nh B t/t t b ng (<Ctrl>+<O>) n đi hai b ng c a mc và hi n th k t qu làm vi c c a các l nh shell. L nh này làm vi c trên xterm và dư i console c a Linux. Tên thư m c cách nhau b i d u hai ch m như sau: [Misc] find_ignore_dirs=/cdrom:/nfs/wuarchive:/afs B n có th s d ng vi c đưa k t qu l nh lên trên b ng (đ c thêm B ng ngoài dư i) đ th c hi n nh ng hành đ ng ti p n i nhau ph c t p hơn. Có ba phương pháp so sánh. C n ph i ch ra nh ng thư m c mu n b qua này b ng bi n find_ignore_dirs trong ph n Misc c a t p tin ~/.13: Đang tìm ki m k t n i qua NFS qua đư ng truy n r t ch m). còn Tìm ki m t p tin ch cho phép th c hi n nh ng yêu c u đơn gi n.12: B t đ u tìm ki m Hình 6.<D>) so sánh n i dung c a các thư m c đang đư c hi n th trên b ng trái và b ng ph i. Câu l nh So sánh thư m c (<Ctrl-X>.150 S d ng Midnight Commander Hình 6. N u dùng phương pháp nhanh thì ch so sánh kích thư c và th i gian t o các t p tin .

. trên b ng hi n th i s không ph i là n i dung c a thư m c tương ng mà ch có các liên k t m m n m trong thư m c đã ch ra. 5 T t nhiên b n có th dùng l ch s câu l nh (xem trên ho c ngay dư i) . Khi so sánh theo kích thư c thì ch ki m tra kích thư c c a các t p tin tương ng và không ki m tra ngày t o ra.6. Ví d . Câu l nh L ch s câu l nh hi n ra c a s v i danh sách nh ng l nh đã th c hi n trư c đây. Hình 6. Phương pháp này không dùng đư c n u máy không h tr g i h th ng (system call) mmap(2). r i đưa k t qu c a l nh này thành n i dung c a b ng hi n th i (ví d đi n hình là đưa k t qu c a l nh find). ho c chi u sáng nh ng t p tin là phiên b n m i hơn. Phương pháp theo byte s so sánh n i dung c a các t p tin (theo t ng byte). Đ th c hi n vi c này c n nh p câu l nh vào dòng nh p vào (dòng “Câu l nh”) r i nh n nút Thêm m i. sao chép. . di chuy n. n u b n mu n th c hi n m t hành đ ng nào đó (xóa.10 Trình đơn Câu l nh 151 có cùng tên.14: Tìm ki m t t c các liên k t m m Sau khi th c hi n câu l nh này. L n sau b n ch c n ch n tên tương ng trong danh sách mà không c n ph i nh p l i câu l nh t đ u5 . ) v i t t c các liên k t m m c a thư m c hi n th i. Sau đó ngư i dùng có th s d ng câu l nh sao chép (<F5>) đ làm cho n i dung c a hai thư m c gi ng nhau. N u mu n ngư i dùng có th lưu nh ng câu l nh b ng ngoài thư ng dùng b ng nh ng tên riêng có ý nghĩa đ có th g i nhanh nh ng câu l nh này theo tên c a chúng. K t qu là trong c hai thư m c s chi u sáng nh ng t p tin không có trong thư m c còn l i..14. Câu l nh B ng ngoài (hay đúng hơn ph i g i là “Đưa k t qu làm vi c c a l nh lên trên b ng”) cho phép ngư i dùng th c hi n nh ng chương trình ngoài. thì b n có th s d ng câu l nh B ng ngoài đ ch y câu l nh find . Sau đó b n c n nh p vào tên c a l nh đó. Có th sao chép l nh đang đư c chi u sáng (di chuy n dòng chi u sáng b ng các phím <↑> và <↓>) vào dòng l nh c a h v b ng phím <Enter>. -type l -print như trong hình 6.

Thay vào đó trên dòng l nh s hi n th m t trong các l nh c a danh sách và phím <Alt>+<P> s chuy n nó thành l nh n m trên.15: H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng Câu l nh Công vi c n n sau cho phép ngư i dùng đi u khi n nh ng công vi c đang làm vi c ch đ n n đã ch y t Midnight Commander (ví d thao tác sao chép và di chuy n t p tin). Đ thêm đánh d u m i còn có th s d ng t h p phím (<Ctrl>+<X>. Đ th c hi n vi c này. Cũng trong h p tho i thư m c thư ng dùng b n có th thêm đánh d u m i vào danh sách ho c xóa đánh d u đã có. S d ng câu l nh này ho c phím nóng <Ctrl>+ <X>.<J> b n có th d ng. khi đó s thêm thư m c hi n th i vào danh sách thư m c thư ng dùng.16).152 S d ng Midnight Commander Còn có th truy c p vào danh sách l ch s câu l nh b ng các phím <Alt>+<P> ho c <Alt>+<N>. còn <Alt>+<N> s chuy n thành l nh n m dư i trong danh sách.15). Có th s d ng danh sách này đ chuy n nhanh đ n thư m c c n thi t. Hình 6. Chương trình s hi n ra yêu c u nh p tên đánh d u cho thư m c này. Chương trình này s đư c ch y đ thao tác (xem.ext xác đ nh dùng chương trình nào đ m các t p tin v i ph n m r ng (ph n cu i c a tên sau d u ch m cu i cùng) nào. mc t o ra danh sách các đánh d u (tên d nh ) cho các thư m c thư ng dùng này. <H>). Câu l nh Thư m c thư ng dùng (<Ctrl>+<\>) cho phép t o danh sách nh ng thư m c thư ng đư c dùng và cho phép chuy n nhanh đ n nh ng thư m c trong danh sách này (hình 6. Câu l nh So n th o t p tin trình đơn dùng đ s a trình đơn c a ngư i dùng ~/. so n th o hay th c hi n) v i t p tin có ph n m r ng tương ng khi chuy n dòng chi u sáng lên tên t p tin r i nh n <Enter>. ph c h i (ti p t c ch y) ho c di t b t kỳ công vi c n n sau này (xem hình 6.mc/menu (trình đơn hi n ra sau khi nh n phím <F2>) ho c trình đơn . Sau khi ch n câu l nh So n th o t p tin ph n m r ng ngư i dùng có th s a đ i t p tin mc. tuy nhiên trong trư ng h p này ngư i dùng s không th y danh sách các câu l nh.

Theo m c đ nh Midnight Commander hi n th t t c các t p tin. • Đ y xu ng trình đơn.” và “C u hình khác”. ngư i dùng có th đưa ra giá tr c a các tham s sau: • Hi n th t p tin sao lưu. có th là /usr/share/mc/mc. • Nhãn di chuy n xu ng. thì theo m c đ nh dòng chi u sáng tên t p tin s di chuy n xu ng dư i m t dòng.6. Khi ch n câu l nh này s hi n ra m t h p tho i như trong hình 6. Theo m c đ nh chương trình Midnight Commander không hi n th nh ng t p tin có tên k t thúc b ng ‘∼’ (gi ng như tùy ch n -B c a l nh ls). trong đó có nh ng t p tin có tên b t đ u b ng đ u ch m (gi ng như ls-a).menu.. 6. Trong vùng “C u hình b ng”.16: Đi u khi n công vi c n n sau c a h th ng. T t nhiên trong trư ng h p cu i cùng b n c n có quy n ghi lên t p tin tương ng.17. Khi ngư i dùng đánh d u t p tin (b ng t h p phím <Ctrl>+<T> ho c <Insert>). Bây gi chúng ta xem xét t ng câu l nh c a trình đơn C u hình đ bi t có th dùng ho c không dùng nh ng tùy ch n nào.11 C u hình Midnight Commander Chương trình Midnight Commander có nhi u c u hình (tùy ch n). “T m ng ng sau khi ch y. Vi c dùng hay không dùng tùy ch n đư c th c hi n qua các c a s h i tho i c a trình đơn C u hình. M i tùy ch n có th đư c dùng ho c không.. thì khi g i trình đơn chính b ng phím <F9> s hi n th ngay l p t c danh sách các câu l nh c a . N u tùy ch n này đư c dùng. Tùy ch n đư c dùng n u có d u “x” ho c d u sao “*” (đ t vào b ng phím tr ng) trong ngo c vuông đ ng trư c tên c a tùy ch n.11 C u hình Midnight Commander 153 Hình 6. Câu l nh đ u tiên là C u hình. • Hi n th t p tin n. Nh ng tham s c u hình trong h p tho i này chia thành ba nhóm: “C u hình b ng”.

thì Midnight Commander s s d ng cách (m o) sau đ hi n th n i dung thư m c: ch đ c l i n i dung c a thư m c trong trư ng h p đã thay đ i b n ghi inode c a thư m c. n u ch thay đ i b n ghi inode c a các t p tin c a thư m c này (đã thay đ i kích thư c t p tin. thì s hi n th không phân bi t t p tin và thư m c. . Trong trư ng h p ngư c l i. N u tùy ch n không đư c dùng thì thư m c (và đư ng d n đ n thư m c) s đư c hi n th đ u danh sách. đây có ba tùy ch n: • Không bao gi . Vùng T m ng ng sau khi ch y. Trong trư ng h p đó (n u tùy ch n này đư c dùng). b n mu n m trình đơn T p tin.. quy n truy c p ho c ch s h u v. còn tên t p tin – sau tên c a t t c các thư m c. Sau khi th c hi n các câu l nh Midnight Commander có th t m ng ng m t chút đ ngư i dùng có th xem và nghiên c u k t qu làm vi c c a nh ng l nh này.154 S d ng Midnight Commander Hình 6. phím <F9> ch đưa ngư i dùng vào trình đơn chính và ngư i dùng ph i t ch n trình đơn tương ng b ng các phím mũi tên và dùng phím <Enter> ho c ch cái đ u tiên c a trình đơn đ m (đ y xu ng) trình đơn đó. . ho c nh n phím <F9> r i nh n phím <T>. • N p nhanh thư m c.17: C u hình Midnight Commander trình đơn (Trình đơn đ y xu ng). Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. Trên các kênh giao tác Linux ho c khi dùng xterm ngư i dùng còn có th xem k t qu này b ng t h p phím <Ctrl>+<O>. thì b n c n ph i t c p nh t l i danh sách t p tin b ng t h p phím <Ctrl>+<R>. t c là n u trong thư m c đã t o ho c xoá đi t p tin (thư m c) nào đó. N u dùng tùy ch n này. ) thì s không c p nh t l i n i dung c a thư m c đó. Ví d . thì đ u tiên c n nh n phím <F9> r i dùng phím mũi tên sang ph i r i nh n phím <Enter>. • Tr n l n t t c t p tin.v. .. N u b n b t dùng tùy ch n này.. Có nghĩa là ngư i dùng không mu n xem k t qu làm vi c c a l nh.

thì s g i chương trình ch ra trong bi n PAGER. Tùy ch n này xác đ nh có hi n th hay không các c a s ph khi th c hi n các thao tác sao chép. thì Midnight Commander s s d ng chương trình xem t p tin c a mình khi xem t p tin. tính năng này s làm ch m quá trình m t chút). N u tùy ch n này không đư c dùng. Tùy ch n này không làm vi c. Tùy ch n này cũng t đ ng không đư c dùng n u t c đ làm vi c c a terminal nh hơn 9600 bps. thì đ so n th o các t p tin Midnight Commander s dùng trình so n th o c a mình (mcedit). S t m ng ng trên nh ng terminal không có kh năng hi n th k t qu làm vi c c a l nh th c hi n cu i cùng.*’ (không ho c vài ký t ). di chuy n. thì c n dùng bi u th c chính quy theo các lu t vi t trong man 1 ed. N u không dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s g i trình so n th o đư c ch ra trong bi n môi trư ng EDITOR. n u không dùng tùy ch n Thao tác v i thông báo dài dòng trên. thì chương trình th c hi n nh ng bi n đ i sau: thay th ‘*’ b ng ‘. • Trình xem n i b . Tính năng này có ích khi trên máy làm vi c ngư i dùng có ít kinh nghi m (ngư i thao tác) và ch th c hi n nh ng thao tác đơn gi n. N u dùng tùy ch n này. • M u d ng shell (Shell Patterns). N u dùng tùy ch n này. di chuy n và xóa. N u không dùng tùy ch n này. xóa Midnight Commander s tính t ng s t p tin và t ng kích thư c c a chúng đ ng th i hi n th quá trình thao tác v i nh ng t p tin này d ng các dòng bi u đ (tuy nhiên.6. N u dùng tùy ch n này. Đ có th đ t đư c k t qu như trong shell. N u b n đang dùng m t terminal ch m thì không nên dùng tùy ch n này.’ b ng m t d u ch m thông thư ng (literal dot). • S d ng so n th o n i b . .mc/ini.11 C u hình Midnight Commander 155 • Trên nh ng terminal “ngu”. Trong vùng C u hình khác ngư i dùng có th đ t ra các tham s sau: • Thao tác v i thông báo dài dòng (Verbose operation). Theo m c đ nh các l nh ch n (select) và b ch n (unselect) nhóm t p tin và hi n th t p tin theo b l c (Filter) s d ng các bi u th c chính quy gi ng như trong h v shell. N u tùy ch n này đư c dùng. Chương trình Midnight Commander luôn luôn t m ng ng sau khi th c hi n b t kỳ l nh nào.’ (chính xác m t ký t ) và thay th ‘. N u dùng tùy ch n này. thay th ‘?’ b ng ‘. • T đ ng ghi nh c u hình. N u không đ t bi n này thì s dùng vi. thì trư c khi th c hi n các thao tác sao chép. • Tính t ng kích thư c (Compute totals). • Trình đơn t đ ng. • Luôn luôn. giá tr c a các tham s thi t l p s đư c lưu vào t p tin ~/. thì khi thoát kh i chương trình Midnight Commander. N u không ch ra bi n này thì s dùng l nh view. thì trình đơn c a ngư i dùng s t đ ng hi n th lên màn hình m i khi ch y chương trình.

Khi nh n t h p phím <Alt>+<Tab> l n th hai s hi n th t t c các kh năng hoàn thành. thì trong ph n dư i .mc/ini. Dùng tùy ch n này s ngăn ch n đư c ph n nào vi c xóa t p tin m t cách vô tình. t c là th đoán ph n còn l i c a câu l nh đang nh p. nhưng b n có th thay đ i đ quy n truy c p và d ng t p tin có màu khác. • Xóa m t cách an toàn. thì l nh cd . N u mu n th y các phương án hoàn thành ngay sau l n nh n <Alt>+<Tab> đ u tiên thì hãy b t dùng tùy ch n này. N u không dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s chuy n thư m c theo c u trúc th t s c a các thư m c. các t p tin th c hi n v. thì Midnight Commander s s d ng các màu khác nhau cho thư m c. ngư i dùng có kh năng dùng các phím <→> đ chuy n vào thư m c đang đư c chi u sáng và <←> đ chuy n lên thư m c m c a thư m c hi n th i (v i đi u ki n là dòng l nh tr ng). ch không ph i vào thư m c ch a liên k t. s đưa ngư i dùng vào thư m c m c a thư m c hi n th i.18). • cd theo liên k t. dòng giúp nh v công d ng c a các phím ch c năng cu i màn hình. cho phép thay đ i m t s tham s hi n th c a s chính c a chương trình Midnight Commander trên màn hình (xem hình 6. N u dùng phân bi t màu cho quy n truy c p.v. Theo m c đ nh bash cũng làm vi c như v y. Trong quá trình nh p l nh Midnight Commander có th “t đ ng hoàn thành” câu l nh đó. và có th thay đ i kích thư c c a nh ng b ng này. . thì trong h p tho i h i l i vi c xóa t p tin theo m c đ nh nút đư c ch n s chuy n t “Có” sang “Không”. B n có th hi n th ho c không hi n th dòng trình đơn chính trên đ u màn hình. Ngoài ra còn có th ch ra tư th n m c a b ng là n m ngang hay d c. • Cái ch quay. Theo m c đ nh t t c các thông tin đư c hi n th b ng m t màu. Câu l nh th hai là V ngoài.156 S d ng Midnight Commander • T đ ng hoàn thành: hi n t t c . • Di chuy n gi ng trong Lynx. Theo m c đ nh khi nh n <Alt>+<Tab> th nh t chương trình s tìm t t c nh ng phương án hoàn thành. N u dùng tùy ch n này. N u dùng tùy ch n Hi n tr ng thái mini. dòng g i ý (n m trên dòng l nh).. N u dùng phân bi t màu cho các d ng t p tin. khi nh n phím <Alt>+<Tab>. gi ng như khi dùng l nh cd. N u dùng tùy ch n này. và n u như có nhi u phương án thì chương trình s t o ra ti p bíp. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. Trên các kênh giao tác (console) Linux ho c SCO còn có th đ t s dòng dành đ hi n th k t qu làm vi c c a l nh. dòng l nh. thì Midnight Commander hi n th góc trên bên ph i v ch quay dùng làm ch th cho bi t chương trình đang th c hi n công vi c (thao tác) nào đó. . T c là n u ngư i dùng vào thư m c hi n th i theo liên k t đ n nó. các t p tin core (dump c a b nh ). thì nh ng ô perm và mode cho bi t quy n truy c p c a ngư i dùng đã ch y chương trình Midnight Commander s có màu xác đ nh b ng t khóa selected trong ph n [Colors] c a t p tin kh i đ ng ~/. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. N u dùng tùy ch n. Dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s tuân theo chu i các thư m c con lôgíc khi thay đ i thư m c theo liên k t.

19 thì bit đư c ch n là 8 bit khác. Nh n vào nút L a ch n bên c nh s hi n th danh sách các b ng mã có. Dùng các phím mũi tên lên. Hình 6. <End>). trong đó ngư i dùng có th th m t s phím (<F1> – <F20>. vì nh ng phím này không ph i làm vi c trên m i d ng terminal. B ng câu l nh Xác nh n có th c u hình đ ch n có hi n th hay không h p tho i h i l i ngư i dùng trư c khi th c hi n các thao tác xóa. trong trư ng h p hình 6.11 C u hình Midnight Commander 157 Hình 6.20). ngư i dùng ch ra đ nh d ng terminal s s d ng đ x lý (nh p vào và hi n th trên màn hình) thông tin d ng các byte. ghi chèn và ch y chương trình. ví d . Dùng tùy ch n Đ u vào 8 bit đ y đ ch có ý nghĩa trên các terminal có kh năng hi n th t t c các ký t 8bit (ví d các ký t c a ti ng Vi t).19). Trong h p tho i Bít hi n th (hình 6. Không hi n th nh ng h p tho i này s gây ít nhi u nguy hi m đ n h th ng (hình 6. thông tin trong các t p tin.19: Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander Bit (b ng mã) đư c ch n s đư c hi n th trong h p tho i này. xu ng đ ch n b ng mã thích h p sau đó nh n <Enter>. Câu l nh Th phím (Learn keys) g i h p tho i. cũng như trư c khi thoát kh i chương trình mc.6. Trong h p tho i hi n ra s xu t hi n m t .18: Thay đ i v ngoài c a Midnight Commander c a m i b ng s có m t dòng cho bi t thông tin v t p tin đang đư c chi u sáng ho c thư m c hi n th i. <Home>.

N u có phím nào đó không làm vi c.20: Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng b ng v i tên c a các phím có th th . N u không mu n thay th n a thì hãy nh n <Esc> r i đ i cho h p tho i màu đ bi n m t (ho c nh n phím <Enter>). Đ thay th c n chuy n dòng chi u sáng đ n tên c a phím không làm vi c (b ng chu t. thì cũng có th s d ng chúng đ đi u khi n dòng chi u sáng (hình 6. N u nó làm vi c bình thư ng thì bên c nh s xu t hi n d u OK.21: Th và c u hình các phím Đ th m t phím c n nh n t ng phím trong b ng. còn nh ng l n nh n ti p theo s g i c a s tr giúp.21). các phím mũi tên ho c phím <Tab>) r i nh n <Enter> ho c phím tr ng. B n có th di chuy n dòng chi u sáng qua các phím này b ng <Tab> ho c các phím dùng trong trình so n th o vi (<h> – sang trái. Sau đó s hi n ra m t h p tho i màu đ yêu c u ngư i dùng nh n phím s dùng thay cho phím không làm vi c. <l> – sang ph i). l n nh n phím <F1> đ u tiên s làm xu t hi n d u OK (n u phím làm vi c bình thư ng). Phím <Tab> luôn luôn làm vi c. thì sau khi nh n lên phím đó không xu t hi n d u OK. N u nh n vào các phím mũi tên và sau đó bên c nh tên c a chúng xu t hi n d u OK. <j> – xu ng dư i. Tương t đ i v i các phím mũi tên. Sau khi xu t hi n d u này thì phím s b t đ u làm vi c ch đ bình thư ng. Trong trư ng h p đó có th dùng phím khác thay th . Khi . Ví d . Hình 6.158 S d ng Midnight Commander Hình 6. <k> – lên trên.

và m t kh u s đư c lưu d ng văn b n thông . port và remote-dir là không b t bu c.mc/ini c a mình (trong đó TERM là tên g i c a terminal đang dùng) ho c không lưu nh ng thay đ i này. 6. ngư i dùng có th ch n lưu nh ng c u hình này vào ph n [terminal:TERM] c a t p tin ~/.6. N u ngư i dùng đưa ra user. T t nhiên n u t t c các phím làm vi c bình thư ng thì không c n ph i lưu gì h t.12. Không nên đưa th ng m t kh u vào đư ng d n t i thư m c c a ftpfs.22: Thi t l p h th ng t p tin o Câu l nh Ghi nh c u hình lưu t t c nh ng giá tr đã ch n vào t p tin ini c a chương trình. Câu l nh FS o g i h p tho i cho phép ngư i dùng đ t các giá tr c a m t s tham s có liên quan đ n s d ng h th ng t p tin o (hình 6. Hình 6. Thành ph n pass là m t kh u dùng đ k t n i.1 K t n i t i máy K t n i FTP xa Chương trình Midnight Commander s d ng H th ng t p tin FTP (ftpfs) đ cho phép ngư i dùng đi u khi n các t p tin xa qua giao th c FTP. n u không s dùng đăng nh p anonymous (đăng nh p chung) ho c dùng tên đăng nh p có trong t p tin ~/.netrc. ch c n thi t n u có thành ph n user.22).12 6.12 K t n i t i máy xa 159 hoàn thành vi c th nghi m và c u hình t t c các phím. Đ s d ng đư c tính năng này b n có th dùng câu l nh K t n i FTP c a trình đơn B ng trái ho c B ng ph i tương ng ho c dùng câu l nh cd đ chuy n t i thư m c có đư ng d n d ng như sau: /#ftp:[!][user[:pass]@]machine[:port][remote-dir] Các thành ph n user. thì Midnight Commander s đăng nh p vào máy xa v i tên ngư i dùng đó. vì b t kỳ ai cũng có th th y m t kh u này trên màn hình.

n u không s dùng tên ngư i dùng c a b n. Đ s d ng tính năng này.org/public/wiki /#ftp:teppi@people. Các tùy ch n options có th là ‘C’ – nén thông tin truy n t i và ‘rsh’ dùng rsh đ thay cho ssh. Đ thay đ i các tùy ch n c a ftpfs chúng ta c n dùng câu l nh FS trình đơn C u hình (xem hình 6.vnoss.org/public/wiki !people.org:67/public/wiki teppi:abcdef@people.org:67/public/wiki /#ftp:teppi:abcdef@people. b n có th dùng câu l nh K t n i Shell c a trình đơn B ng trái ho c B ng ph i tương ng ho c dùng câu l nh cd đ chuy n t i thư m c đ c bi t có tên d ng như sau: /#sh:[user@]machine[:options]/[remote-dir] Các thành ph n user.org/public/wiki /#ftp:!people.128/linux/SuSE /#ftp:people. hãy thêm m t d u ch m than (!) vào phía trư c tên máy. Đ s d ng FTP proxy.2 K t n i Shell Ngoài FTP trong các phiên b n m i c a mình chương trình Midnight Commander còn h tr giao th c SSH và truy n t i t p tin qua H th ng t p tin shell (file transfer over shell filesystem).22).vnoss.11.org/public/wiki H p tho i c a câu l nh K t n i FTP có d ng như trong hình 6.12.168. N u có thành ph n remote-dir thì sau khi k t n i thư m c hi n th i trên máy xa s là thư m c này.org/public/wiki đây b n đ c cũng có th s d ng l ch s (phím <Alt>+<H>). Chương trình Midnight Commander s t đ ng h i m t kh u trong trư ng h p không có thành ph n pass và có tên ngư i dùng (có user). thì Midnight Commander s đăng nh p vào máy xa v i tên ngư i dùng đó.org/public/wiki teppi@people.10. trên máy xa ph i có ch y máy ch fish ho c có m t h v shell tương thích v i bash. Ví d : .160 S d ng Midnight Commander thư ng trong l ch s các thư m c đã thăm.vnoss.vnoss. nó cho phép ngư i dùng đi u khi n t p tin trên các máy xa gi ng như khi chúng n m trên máy c a mình.vnoss. Đ k t n i t i máy xa.vnoss.vnoss.10. oc a 6. N u ngư i dùng đưa ra user. Ví d : /#ftp:192. H th ng t p tin fish là h th ng t p tin d a trên m ng máy tính. Trong ô tên máy ngư i dùng c n nh p t t c các thành ph n c a đư ng d n t i ftpfs như trên tr ph n đ u (/#ftp:). options và remote-dir là không b t bu c.vnoss.128/linux/SuSE people.168. Ví d : 192.

Ghi chú: • B n d ch ti ng Vi t cho giao di n c a Midnight Commander đi kèm v i chương trình có th không ph i là b n d ch m i nh t.10. B n luôn luôn có th l y b n d ch m i nh t v t kho CVS c a Midnight Commander (t p tin vi.vnoss. .po.vnoss.org/projects Tác gi hy v ng r ng nh ng thông tin trong chương này có th giúp b n b t đ u làm vi c v i chương trình Midnight Commander.6.128:r/linux/SuSE /#sh:people. Cách c p nh t m t b n d ch giao di n cho h th ng s đ c p đ n trong chương nói v ti ng Vi t trên Linux ho c n u mu n b n có th đ c trong b n tin s 3 VnOSS có trên http://vnoss.org:C/public/wiki /#sh:teppi@people.org/viewcvs/*checkout*/mc/ mc/po/vi.po trong thư m c po) ho c t http://cvs.savannah.12 K t n i t i máy xa 161 /#sh:192. Tuy nhiên kh năng c a chương trình này còn r ng hơn so v i nh ng gì đ c p đ n đây.pdf).org (t p tin bantin-so3-092006.168.gnu. Các b n có th đ c thêm tr giúp c a chương trình này m i khi c n b ng phím <F1>.

B t đ u t phiên b n th hai tiêu chu n này đư c côngxoocxiom X h tr . M i th đã có s n. nhưng n u ch làm vi c qua giao di n dòng l nh thì Linux tr thành khó s d ng và không th h p d n đư c nhi u ngư i dùng. Do đó ngay t nh ng ngày đ u phát tri n c a Linux đã có m t giao di n khác “thân thi n” v i ngư i dùng hơn. và ngoài ra còn có kh năng s d ng chu t đ s p x p không gian màn hình c a mình. không c n nh danh sách các câu l nh vì đã có kh năng ch y chúng b ng h th ng trình đơn (menu).Org Foundation (http://www. Hi n th i đã có phiên b n 11 b n phát hành 7 c a tiêu chu n X Window System cho h th ng đ ho c a UNIX. B t đ u t năm 1997 côngxoocxiom X chuy n thành X Open Group và sau đó là X. ký hi u ng n g n là X11R7.Org Giao di n đ ho trong Linux đư c xây d ng d a trên cơ s c a tiêu chu n X Window System (c n chú ý là Window ch không ph i Windows. GNOME còn có s n nh ng ng d ng đi kèm giúp ngư i dùng không m t nhi u th i gian l a ch n.Chương 7 Giao di n đ ho M c dù Linux là h đi u hành m nh và phát tri n. Ngư i dùng s ph i nh m t danh sách dài các câu l nh. Hi n nay các “môi trư ng làm vi c” l n như KDE. Tuy nhiên trên các b n phân ph i Linux v n còn s d ng b n phát hành th 6. trong m t chương sách riêng ngay sau chương này. đó là giao di n đ ho . Tiêu chu n này đ u tiên đư c vi t ra t i trư ng đ i h c công ngh Massachuset. Trong giao di n đ ho ngư i dùng có th ch y các chương trình trong các c a s khác nhau. t c là X11R6. Chúng ta s xem xét m t trong hai môi trư ng làm vi c này.org). cu i chương s có mô t sơ lư c m t vài môi trư ng làm vi c và cách kh i đ ng vào chúng. h th ng các bi u tư ng trên màn hình. KDE. Côngxoocxiom X đư c t ch c vào năm 1988 v i m c đích tiêu chu n hóa giao di n đ h a cho các h đi u hành UNIX. xin đ ng nh m!) hay còn g i đơn gi n là “X” (ích-xì). Cách đây không lâu các b n phân ph i Linux v n còn s d ng XFree86. 7.1 X.x. Trong chương này chúng ta s xem xét cách làm vi c c a giao di n đ ho và cách c u hình nó. m t ph n m m ng d ng t do tuân theo tiêu chu n X11R6 cho các h th ng UNIX .

. • Egbert Eich (SuSE). • Stuart Kreitman (SUN). N u mu n b n có th tìm hi u thêm v t ch c X. R t có th đ i v i m t s b n đ c s d hi u hơn n u coi chương trình này là m t driver c a h th ng hình nh. m t nhánh phát tri n m i c a XFree86. ) và âm thanh.Org 163 v i b x lý 80386/80486/Pentium. các phiên b n Linux đã đ ng lo t chuy n sang m t “b n X” khác d a trên tiêu chu n X Window System (do có v n đ v i b n quy nc a XFree86 phiên b n 4. XFree86 đư c m t nhóm các nhà l p trình t o ra. nhà phân ph i và nhà cung c p ph n c ng c a d án XFree86 trư c đây đã ng ng tham gia XFree86 và chuy n s n ph m c a mình gia nh p vào X. . chuyên đi u khi n h th ng này. Còn bây gi chúng ta s nói đôi dòng v cách t ch c làm vi c giao di n ph n m m d a trên tiêu chu n X Window System. Chương trình ch X làm vi c tr c ti p v i ph n c ng: v i h th ng viđê-ô (c c hình. Tuy nhiên mô hình này trong trư ng h p X Window đư c dùng d ng quay ngư c l i 180 đ . Ph n l n các nhà phát tri n. . XFree86 đã đư c s d ng không ch trên Linux mà còn trên các h th ng System V/386. ).org. • Jim Gettys (HP). . 386BSD.4. Tuy nhiên cách đây m t th i gian (cu i năm 2003 đ u năm 2004). • Jim McQuillan (Linux Terminal Server Project). Do đó đôi khi chúng ta không th y có s khác nhau “v cơ b n”. v i các thi t b nh p vào (bàn phím. FreeBSD và các phiên b n UNIX khác cho Intel x86.org.org Foundation.Org Foundation cung c p d ng ng d ng mã ngu n m c a X Window System. . Chương trình ch X chi m lĩnh t t c các thi t b ph n c ng và cung c p các kh năng c a thi t b cho các chương trình khác d ng tài nguyên riêng2 theo m t giao th c (protocol) 1 2 nh ng ngư i có kinh nghi m làm vi c nhi u năm chính vì th mà chương trình X đư c coi là ch .Org trên trang web chính c a t ch c t i đ a ch http://x. Quá trình phát tri n XOrg hi n đang là m t ph n c a c ng đ ng freedesktop. H th ng X Window đư c xây d ng trên cơ s mô hình “ch /khách” (thu t ng ti ng Anh hay đư c dùng hơn trong giao ti p: server/client) thư ng g p trong th gi i vi tính hi n nay. chu t..Org Foudation là m t công ty khoa h c v i ban lãnh đ o bao g m nh ng guru1 hàng đ u trong th gi i mã ngu n m : • Stuart Anderson (Free Standards Group). • Kevin Martin (Red Hat).7. • Keith Packard (HP).0) đó là XOrg. • Leon Shiman (Shiman Associates). ngư i kh i đ u nhóm này là David Wexelblat. XOrg do t ch c cùng tên X. Hi n th i X.1 X. Nói như v y là vì chương trình máy ch (xin đư c g i t t là chương trình ch ) X làm vi c trên máy tính c a ngư i dùng (và hi n th hình nh trên màn hình máy tính) ch không ph i trên m t máy (ch ) nào đó xa.

Nhưng b n thân chương trình ch X không t o ra (v ra) hình nh trên màn hình mà ch cung c p hình nh cho driver c c hình. Trình qu n lý c a s cung c p các phương ti n đ th c hi n t t c các thao tác v i các c a s . Máy tính ch dùng đ ch y chương trình ch X đư c g i là máy X terminal. Tuy nhiên ngay lúc này chương trình ch X đã s n sàng chuy n nh ng tín hi u (nh n phím. nh n chu t) đ n các chương trình khách. trình đơn (menu). Lúc này v n có m t s t h p phím đư c X x lý. konsole. N u ch ch y chương trình ch X thì b n s ch th y m t màn hình màu xám v i m t d u X gi a.1: Ki n trúc c a h th ng đ ho X Window System3 . Ngoài nó ra chúng ta c n ch y m t trình qu n lý c a s và ít nh t m t chương trình khách đ t o hình nh trên màn hình.org Writer. ví d chương trình so n th o văn b n OpenOffice. đó là thư vi n các hàm đ ho X–lib và trình qu n lý c a s (xem hình 7. . <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–> – chuy n nhanh gi a các ch đ hi n th . Thư vi n X–lib g m các hàm đ h a cho phép th c hi n các thao tác b c th p v i các hình m u đ ho . Và đó là t t c nh ng gì b n có th làm. các .. các chương trình gi l p terminal như xterm.164 Giao di n đ ho đ c bi t. g i là giao th c X hay giao th c k t n i m ng X (X Network Protocol). Trình qu n lý c a s g i các hàm trong X–lib đ đi u khi n màn hình và th c hi n b t kỳ thao tác chuy n đ i hình nh nào trong các c a s . c a s s chuy n quy n đi u khi n đ n trình qu n lý c a s . Chương trình khách c a “ch X” có th là các ng d ng làm vi c dư i X Window. chương trình đ ho GIMP. Có th di chuy n d u X này quanh màn hình chu t. Khi m t ng d ng X kh i đ ng. Nh n các nút chu t và bàn phím không đem l i l i ích gì.1). Hình 7. Đó là <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> dùng đ d ng làm vi c chương trình ch X (n u không b đi kh năng này trong c u hình). urxvt. . N m gi a chương trình khách và chương trình ch X còn có hai thành ph n quan tr ng n a c a giao di n đ ho . bao g m: v khung ngoài. Đ đưa ra màn hình m t hình nh nào đó có ý nghĩa hơn thì ch m t mình chương trình ch X là không đ . nhưng t m th i chưa có chương trình khách nào. t c là đ phân gi i và t n s màn hình và các t h p phím quen thu c <Control>+<Alt>+<Fm> – chuy n v ch đ văn b n vào terminal o s m.

KDE thêm vào thư vi n các hàm đ ho QT b sung cho X–lib. và cũng c n ph i thêm vào hình v trên. GNOME s d ng thư vi n GTK+ (bây gi là GTK2+). . v. Như v y là trong hình v đã b qua nh ng chương trình ng d ng c a giao th c TCP/IP. GNOME. Chương trình này đư c g i là xorg và n m trong thư m c /usr/X11R6/bin. ho c có m t chương trình khác chuyên dùng cho vi c này (đư c g i là chương trình ch phông ch ).v. t chương trình Midnight Commander. Chương trình ch X có th thao tác v i phông ch m t cách tr c ti p. Chương trình th c hi n vi c này b ng cách g i các hàm thư vi n trong X–lib. CDE.7. đ ng th i còn cung c p kh năng thay đ i d ng và v trí các c a s trong quá trình làm vi c tùy theo nhu c u c a ngư i dùng. Ngoài ra trong GNOME còn có các thư vi n khác như Imlib cho phép m r ng các kh năng c a h th ng đ h a. t c là t dòng l nh. do đó có th ch y chương trình . v. X. N u c n chương trình s t tìm đ n chương trình ch X qua TCP/IP nói chung và qua socket n i b khi chương trình ch và khách làm vi c trên cùng m t máy. T t nhiên nh ng gì đưa ra trong hình 7. mà ch m r ng và thêm vào. Trình qu n lý màn hình c n bi t các tham s c a các thi t b này đ th c hi n công vi c c a mình.1 X. Ngoài ra trên Linux và UNIX nói chung không có s phân bi t rõ ràng gi a các chương trình giao di n đ ho và giao di n văn b n (dòng l nh) như trong Windows. Chính thư vi n này là n n t ng c a chương trình đ ho GIMP. còn hình nh s hi n th trên màn hình máy tính cá nhân. Ví d chương trình so n văn b n emacs t đ ng ch n ch đ làm vi c (đ ho hay văn b n) khi kh i đ ng. Thông thư ng có m t liên k t đ n chương trình ch này v i tên X. B i vì ch và khách là các ti n trình riêng. Ví d các chương trình ng d ng có th ch y trên m t máy ch m nh (mainframe). thanh cu n lên. Chính vì th khi c u hình X. Ví d . không thay th nh ng thành ph n k trên c a h th ng X Window. T t c nh ng gì chương trình c n bi t đ làm vi c đó là nơi tìm chương trình ch X. Tìm ki m chương trình ch X đư c th c hi n qua bi n môi trư ng DISPLAY ho c qua tùy ch n trên dòng l nh. Ngoài ra còn có nh ng chương trình có th làm v i c chương trình ch X và v i c terminal thông thư ng. .org có m t chương trình ch X cho ph n l n c c màn hình.v. Đ i v i h th ng thì không có s khác nhau gi a chương trình làm vi c trong ch đ đ ho và trong ch đ bình thư ng. . nên chúng có th ch y trên các máy tính khác nhau và trao đ i v i nhau qua m ng. Và còn m t tài nguyên quan tr ng khác c a h th ng đ ho đó là phông ch . Các môi trư ng làm vi c đ ho m r ng như KDE. xu ng và các thành ph n khác c a c a s . Xfce4.org ngoài c c màn hình còn ph i đưa ra các tham s c a chu t và bàn phím.Org 165 bi u tư ng. GNUStep. Chương trình cho ch đ đ ho cũng đư c ch y như các chương trình bình thư ng. Đi u ki n duy nh t c n ph i có là chương trình ch X ph i làm vi c. Đ c đi m r t m nh này c a h th ng X Window là m t trong nh ng khác bi t c a nó so v i giao di n đ ho c a các h đi u hành dòng Windows. . Trình qu n lý c a s còn g i các hàm tương ng cho các chương trình khách trong trư ng h p ngư i dùng thao tác v i các ng d ng b ng bàn phím và chu t.1 ch là tương đ i. Ví d chúng ta đã nói r ng trao đ i gi a thư vi n X–lib v i chương trình ch X trong trư ng h p chung đư c th c hi n qua giao th c TCP/IP.

org). Nhưng t t c chúng đ u s d ng cùng m t ti n ích đ ho cơ s c a X Window. L a ch n trình qu n lý c a s nào ph thu c nhi u vào c u hình máy tính c a b n (máy “m nh” hay “y u”. Chính trình qu n lý c a s này đư c dùng trên nhi u b n phân ph i Linux d ng LiveCD (Linux “s ng và làm vi c” trên CD) như: Damn Small Linux. M t đ c đi m thú v c a WindowMaker đó là các trình nh applet th c hi n nhi u ch c năng khác nhau: theo dõi h th ng. Insert. đ ng h .gnome. • Fluxbox (http://www. theo dõi m ng. và có th t xây d ng nhi u “ki u” giao di n đ ho t các thành ph n khác nhau. b n đ c có th ch n b t kỳ chương trình nào trong s chúng.org) – trình qu n lý c a s g n nh nhi u màu s c và m m d o trong c u hình k th a c a AfterStep. • WindowMaker (http://www. . v. .org) – trình qu n lý c a s nh nh và làm vi c r t nhanh.org) mà chúng ta s nghiên c u sâu hơn trong chương sách ti p theo và GNOME (http://www.windowmaker.v. đó là Xfce4 (http://www. Trình qu n lý c a s này đang đư c r t nhi u ngư i dùng có kinh nghi m ưa chu ng.166 ch X b ng câu l nh: [user]$ X Giao di n đ ho Trình qu n lý c a s thì có r t nhi u.xfce.org) – trình qu n lý c a s đ p nh t hi n nay. N u mu n và có s h tr thì b n có th s d ng nh ng trình nh applet này trong các trình qu n lý c a s khác như Fluxbox. c c màn hình có nhi u b nh hay không). vì đã có trên t t c các b n phân ph i l n các môi trư ng làm vi c đ ho . • fvwm2 (Free Virtual Window Manager 2)– phiên b n nâng c p c a trình qu n lý c a s fvwm cho phép s d ng các s c thái (theme) khác nhau và trình đơn đ ng. R t may là không nh t thi t ph i ch n cách này. Trang ch c a FVWM và FVWM2 n m t i đ a ch http: //fvwm. • enlightment (http://www. Như b n th y giao di n đ ho trên Linux đư c t o ra theo nguyên t c môđun.org) – m t trình qu n lý c a s g n nh khác. Xin đưa ra đây m t vài ví d trình qu n lý c a s thư ng dùng: • IceWM (http://www.icewm. Như v y là b n đ c đã bi t đư c giao di n đ ho trên Linux đư c t o ra t nh ng thành ph n gì. và yêu c u công vi c. làm vi c tương đ i nhanh và cũng đư c ngư i dùng có kinh nghi m ưa chu ng. Ngoài ra cũng c n nói đ n môi trư ng làm vi c đ ho g n nh hơn và cũng chi m đư c s yêu m n c a r t nhi u ngư i dùng. có r t nhi u tùy ch n c u hình đ b n có th thay đ i.kde.fluxbox.org). đó là chương trình ch X. Các trình qu n lý c a s khác nhau có th cho ra d ng c a s khác nhau b ng cách s d ng các khung và trình đơn c a s khác nhau.org/. N i ti ng nh t trong s các môi trư ng đ ho này c n k đ n KDE (http://www. Nhưng đ i v i ngư i dùng m i (và r t m i) thì đây không ph i là cách d nh t.enlightment. T t c nh ng môi trư ng làm vi c đ ho này .

đã có kh năng t đ ng xác đ nh d ng c c hình. K t qu thu đư c đó là m t b đ y đ các chương trình ng d ng cho phép gi i quy t t t c các nhu c u đi u khi n máy tính và làm vi c c a ngư i dùng. Ngoài ra Konqueror còn cho phép xem tr c ti p các t p tin có đ nh d ng (“ph n m r ng”) đã bi t. 7. trung tâm đi u khi n KDE và r t nhi u thành ph n khác bao g m c gói chương trình ng d ng cho văn phòng KOffice. 4 . Các b n phân ph i Linux m i hi n nay đã cho phép cài đ t và c u hình giao di n đ ho m t cách d dàng hơn r t nhi u so v i trư c đây.7. Phiên b n 4. Đ u tiên chúng ta c n bi t m t chút v công vi c c a h th ng hình nh c a máy tính. mà ch là nh ng ki n th c cơ b n v h th ng hình nh c a máy tính đ giúp ngư i dùng m i và r t m i hi u đư c cách làm vi c c a h th ng hình nh. Nhưng công ty Troll Tech đã đưa ra thông báo cho phép dùng thư vi n này vĩnh vi n mi n phí đ phát tri n các ng d ng mã ngu n m . Cách đây m t th i gian KDE đã đư c công nh n là ph n m m t do. V n đ này x y ra trư c đây là do thư vi n Qt thu c v công ty thương m i.2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính Như b n đ c đã hi u khi th y đ u đ c a ph n này. ví d chương trình cài đ t xác đ nh d ng màn hình không đúng và do đó dùng nh ng tham s không thích h p. .4 c a Xfce4 h a h n nhi u thay đ i l n.v. d ng màn hình và t đ ng ch n các tham s (đ phân gi i.qt. Trong các phiên b n m i c a KDE còn có thêm trình qu n lý t p tin và cũng là trình duy t web Konqueror (http://konqueror.kde. openSUSE Linux. đ phân gi i màn hình. t n s c p nh t) thích h p. N n t ng c a môi trư ng làm vi c đ ho KDE (K Desktop Enviroment) là thư vi n các hàm đ ho m r ng Qt c a công ty Troll Tech (http://www. GNOME đư c phát tri n trong khuôn kh c a d án GNU.com). đây không ph i là hư ng d n chi ti t dành cho các nhà chuyên môn. kh năng duy t web cũng không thua kém các trình duy t khác như Internet Explorer. Trong s chúng c n nói đ n Xfce4 (http://www. B ng thư vi n này các nhà phát tri n KDE đã vi t ra trình qu n lý c a s riêng – kwm. Chương trình cài đ t c a Debian Linux. GNOME đư c xây d ng d a trên thư vi n các hàm đ ho GTK+ (bây gi là GTK2+. . v. có nghĩa là chương trình ng d ng t do. trong s đó c n k đ n trình qu n lý t p tin Thunar và các m r ng (plugin) c a nó. Fedora Core.org) có nhi u kh năng m nh trong vi c truy c p đ n các t p tin. do đó càng d dàng hơn (ho c khó khăn hơn cho ai đó?) cho b n đ c trong khi s d ng.org). phiên b n 2 c a thư vi n GTK). th nào là t n s . Tuy nhiên tôi xin đưa ra đây m t vài l i khuyên khi c u hình X Window vì r t có th b n đ c s g p v n đ nào đó. mà nhi u nhà l p trình cùng s d ng m t cách m t ý tư ng phát tri n chung đ t o ra các ng d ng khác nhau. Còn có nhi u môi trư ng làm vi c đ ho khác nhưng chưa đ t đư c m c đ phát tri n m nh như KDE và GNOME. trình qu n lý t p tin kfm.4 M t môi trư ng làm vi c đ ho có cùng đ ng c p v i KDE đó là GNOME (GNU Network Object Model Environment).2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 167 đ u đã có h tr ti ng Vi t t t (ho c còn chưa t t). T t nhiên đi u này không có nghĩa là t t c các thành ph n c a môi trư ng KDE là do m t công ty nào đó vi t ra và phát tri n.xfce.

tính theo s tín hi u trong m t giây. đ ng b dòng (HS) và đ ng b nh (c t. M t tham s cũng quan tr ng n a đó là t n s c p nh t màn hình SRR (Screen Refresh Rate). chúng ta s ch xem xét trư ng h p màn hình ng đi n t (CRT) mà không xem xét màn hình tinh th l ng (LCD). T n s này đư c g i là DCF (“Dot Clock Frequency” – t n s làm vi c c a c c hình). Khi có tín hi u đ ng b dòng (theo chi u ngang) tia electron s đư c chuy n t cu i m i dòng t i đ u dòng ti p theo. tia electron còn di chuy n quá sang trái. vì khi đó s gi m m c đ nh p nháy c a màn hình. Ngoài ra đ t o ra hình nh s c nét trên màn hình. Nhưng cũng không th đưa ra m t t n s c p nh t màn hình quá l n. Như b n đ c bi t. khi đó đèn huỳnh quang s nh p nháy r t m nh.168 Giao di n đ ho v. hình nh trên màn hình đư c t o ra t các đi m riêng bi t. . t cu i màn hình lên đ u màn hình. Màn hình th c hi n hai công vi c riêng bi t: “tr i” các chu i (tia) electron và chi u sáng các đi m riêng bi t đ t o ra hình nh. vì t n s này không th l n hơn giá tr c a phân s : DCF (s đi m trên dòng) * (s c t trên màn hình) t c là có s ph thu c v i đ phân gi i (resolution) c a màn hình. VS). T t nhiên t t nh t là ch n giá tr l n nh t trong s có th dùng.v. s dòng trên màn hình (đ phân gi i theo chi u d c) và cư ng đ (intensity) c a m i màu (trong s ba màu chính) trên t ng đi m. Không nên ch n t n s c p nh t màn hình nh hơn 60Hz. Tiêu chu n VESA khuyên ch n giá tr này l n hơn ho c b ng 72Hz. C n nói thêm t n s c p nh t màn hình b ng t n . Đi u khi n màn hình có nghĩa là đưa ra s đi m trên m t dòng (đ phân gi i theo chi u ngang). T n s đ ng b ngang. có nghĩa là b n có th ch n các t n s d c và ngang t m t vùng các giá tr cho phép nào đó. Giá tr t n s đ ng b ngang và d c này nh t đ nh có trong tài li u đi kèm v i màn hình. xu ng th p hơn m t chút so v i hình nh (t o ra 4 dòng và c t t i xung quanh hình nh). đ có th ch n các tham s thích h p trong khi c u hình. C n ph i bi t t n s t o ra hai tín hi u này. Trên th c t t n s c p nh t còn nh hơn n a vì còn m t th i gian di chuy n các tia electron t dòng này sang dòng khác. Tia electron di chuy n qua màn hình theo m t v n t c có h n do b vi x lý c a c c hình xác đ nh. . Đi m đư c t o ra nh các chu i electron và các đi m n m d ng dòng n m ngang. giá tr c a VSF n m trong kho ng 50 – 180 Hz. có đơn v là KHz (1kilôhéc = 1000 héc) và nh n giá tr trong kho ng t 31 đ n 135 KHz. H th ng hình nh c a máy tính bao g m c c hình (video card) và màn hình (monitor). đó là s đi m có th hi n th trên màn hình trong m t giây. Nh ng màn hình m i thư ng là màn hình có nhi u t n s hay còn nói là có gi i t n s r ng. nhưng hãy c n th n vì n u ch n giá tr cao quá m c thì có th làm h ng màn hình. HSF. C c hình chuy n t i màn hình 3 tín hi u: tín hi u hình (RGB). Còn có m t t n s quan tr ng khác n a. T n s đ ng b d c thư ng kí hi u là VSF và có đơn v là Hz (Héc). Ch c năng đi u khi n màn hình là do c c hình th c hi n. Giá tr này càng cao bao nhiêu thì m t c a ngư i dùng càng ít m i m t b y nhiêu trong khi làm vi c v i máy tính. lên cao. M t s màn hình nh t là màn hình r ti n có th ch có m t vài giá tr t n s cho phép. đ có th c u hình đúng chương trình ch X. còn khi có tín hi u đ ng b nh (theo chi u d c) thì s chuy n tia electron t góc dư i bên ph i v góc trên bên trái. sang ph i.

ho c không hài lòng v i nh ng gì mình th y trên màn hình giao di n đ ho . N u b n rơi vào tình hu ng th nh t trong quá trình kh i đ ng máy.3 C u hình chương trình ch X 169 s đ ng b d c (SRR = VSF). Nhưng thông thư ng c c hình có th t o ra m t s lư ng m c đ tín hi u đ đ hi n th hình nh. Chúng ta s bi t đư c cách chuy n ch đ kh i đ ng trong m t vài chương t i. thì hãy ch n kh i đ ng vào ch đ m t ngư i dùng đ có kh năng thay đ i c u hình X. N u b n không hài lòng v i hình nh c a giao di n đ ho . do đó tham s quy t đ nh đây là dung lư ng b nh . Màu c a đi m đó đư c xác đ nh b i s pha tr n c a ba màu cơ b n: đ (Red). thì v n có th s d ng m t câu l nh và chương trình c a Linux đ c u hình l i chương trình ch X. t c là c u hình giao di n c a Linux. và t t c nh ng t p tin (chương trình) nói đ n phía sau đã có trên đĩa.7. xanh lá cây (Green) và xanh da tr i (Blue) – RGB. Hình nh s đưa ra màn hình đư c t o ra trong b nh c a c c hình. t c là 8 byte cho m i đi m.org. Còn bây gi chúng ta s xem xét ph n th c hành c a nh ng lý thuy t đã đưa ra.3 C u hình chương trình ch X Chúng ta s xem xét trư ng h p sau khi cài đ t Linux b n không th chuy n vào ch đ đ ho (r t hi m khi x y ra v i các b n phân ph i Linux m i). ho c không th vào ch đ đ ho . S lư ng màu có th dùng cho m i đi m đư c gi i h n b i dung lư ng b nh c c hình cũng như s m c đ tín hi u mà c c hình có th t o ra cho m i tia electron. đó là “b chuy n đ i s – tương t ”. Hình nh đư c lưu trong b nh d ng s và s chuy n đ i hình nh v d ng tín hi u “tương t ” (analog) RGB là m t trong nh ng công vi c chính c a c c hình. t n s đ ng b d c VSF và t n s làm vi c c a c c hình DCF xác đ nh giá tr gi i h n (l n nh t) c a đ phân gi i. N u không thì đ u tiên b n ph i cài đ t gói chương trình X. thì c n có m t c c hình v i dung lư ng b nh ít nh t là 1280 ∗ 1024 ∗ 4 = 10485760 byte (10Mb). n u b n đ c mu n ch n đ phân gi i màn hình 1280 x 1024 và có 32 tri u màu cho m i đi m. m i đi m đư c chi u sáng đ ng th i b i 3 tia electron. B nh này n m trên c c hình nhưng thu c v không gian b nh chung c a c máy tính. Tôi nghĩ r ng b n có th t l a ch n m t đ phân gi i và s lư ng màu thích h p cho máy tính c a mình. Như v y. N u có m t c c hình cũ v i dung lư ng b nh ít hơn thì c n ph i ch n đ phân gi i nh hơn ho c ch n s lư ng màu ít hơn. T t c nh ng c c hình m i đáp ng đư c (th m chí còn vư t quá) yêu c u này. Chương này coi như b n đã cài đ t X. Cách cài đ t chương trình s có trong chương khác dành riêng cho ph n cài đ t chương . Còn có m t gi i h n n a ph thu c vào dung lư ng b nh c a c c hình – s lư ng màu c a hình nh. byte) ≥ (S * (s byte trên m t đi m) đi m trên dòng) * (s c t trên màn hình) Ví d . Trên các màn hình màu. Công th c xác đ nh gi i h n đ phân gi i và s lư ng màu trên hình nh r t đơn gi n: (Dung lư ng b nh . Công vi c này là do m t b ph n trên c c hình đ m nhi m. Cư ng đ c a m i màu này l i đư c xác đ nh b i m c đ c a tín hi u trong tia tương ng.org. 7. nhưng v n có th truy c p t i máy tính b ng ch đ văn b n (giao di n dòng l nh).

170 Giao di n đ ho trình. ho c đơn gi n là giúp b n hi u hơn v giao di n này và cách c u hình nó n u b n đã có m t h th ng X Window làm vi c t t. Tác gi không ch u trách nhi m v nh ng gì s x y ra. B n có th tìm th y thông tin trong b t kỳ cu n sách nào nói v h đi u hành Windows. . Cách ch y chương trình này không thu c vào ph m vi c a cu n sách này vì chúng ta đang nói v h đi u hành Linux. ví d bash script mkxf86config do các nhà phát tri n Gentoo vi t ra. V cách đ c thông tin t t p tin c u hình X. n u không có thì cũng có th xem tr c ti p trên thi t b . • D ng c a b x lý trên c c hình (chíp). Hai tham s này là quan tr ng. Vì th c n ph i c u hình chương trình ch X đ s d ng nh ng thi t b này. Cách d dàng nh t cho ngư i dùng m i là khi trên máy đã có m t h đi u hành Windows. n u không có tài li u thì b n c n tìm nh ng thông tin này trên Internet. C n xác đ nh d ng chíp đ ch n môđun đúng cho c c hình. • D ng chu t và bàn phím.5 (http://creativecommons. chíp c a hãng Nvidia thư ng c n n p môđun nv. Hy v ng r ng nh ng thông tin dư i đây giúp b n c u hình thành công giao di n đ ho . • Dung lư ng b nh c a c c hình.conf lên đĩa m m ho c flash đ sau này có th đ c l i. và n u không bàn phím thì càng không th làm vi c v i máy tính nói chung. Làm vi c trong giao di n đ ho mà không có chu t thì không thu n ti n chút nào. s d ng Knoppix): t t c nh ng thông tin b n c n đã có trong tài li u đi kèm v i máy tính.org/licenses/by/2. Thư ng l y t tài li u đi kèm v i chúng. B n có th tìm th y script này trên m ng Internet.3. Có nhi u cách đ l y nh ng thông tin này. Tuy nhiên tôi hy v ng là các b n s không ph i s d ng đ n nh ng ti n ích này cũng như nh ng phương án k trên (s d ng h đi u hành khác. d dàng nh t là trên trang web c a nhà s n xu t.org (c u trúc c a t p tin này) chúng ta s xem xét ngay dư i đây. Nh ng thông tin b n c n có trong Trình qu n lý các thi t b . • Kho ng t n s đ ng b ngang và d c cho phép dùng c a màn hình. Ví d . N u trên máy c a b n chưa có b t kỳ h đi u hành nào thì hãy s d ng m t h đi u hành Linux LiveCD (ch y th ng t CD) có kh năng nh n d ng ph n c ng t t như Knoppix. 5/).1 Thu th p thông tin c n thi t Đ có th c u hình b n c n m t vài d li u sau: • Tên c a hãng s n xu t c c hình và màn hình. Nhưng xin b n hãy luôn nh là cu n sách b n đang đ c s d ng b n quy n Creative Commons Public License 2. Ngoài ra có nh ng chương trình chuyên dùng cho vi c l y các d li u c n thi t k trên. Hãy c n th n trong khi làm vi c! 7. L y t tài li u đi kèm v i màn hình. Sau khi kh i đ ng Knoppix thành công hãy sao chép t p tin c u hình chương trình ch X c a Knoppix (thư ng n m t i /etc/X11/xorg.

Ví d b n phân ph i OpenSUSE có sax2.conf ch không ph i XF86Config-4 như trư ng h p xf86config. t c là ch ch y trên n n m t máy ch X đã ch y nào đó (hình 7. Trên dòng l nh hãy ch y: [root]# xorgconfig r i tr l i nh ng câu h i mà chương trình này đ t ra.org chương trình này đã đư c thay th b ng xorgconfig. Trên th c t theo tôi th y thì hai chương trình này không có gì khác nhau. Ngoài ra. do đó không có ích trong trư ng h p b n chưa có m t c u hình X nào. Tuy nhiên r t có th b n s mu n t t o cho mình m t t p tin c u hình riêng. N u trong khi cài đ t b n có ch n cài đ t giao di n đ ho X thì trên máy đã có t p tin ch a c u hình X đúng (và có th không). . Nhưng chương trình là ng d ng đ ho . Tuy nhiên. N u vì nguyên nhân nào đó b n cài đ t X. do đó có th s d ng b t kỳ trình so n th o văn b n nào đ thay đ i nó. Khi kh i đ ng và n u không ch rõ t p tin c u hình trên dòng l nh thì chương trình ch X đ u tiên s tìm t p tin c u hình t i thư m c c a ngư i dùng. ho c đơn gi n là mu n ki m soát quá trình này. Ch c n ch y câu l nh sau (hãy chú ý là c n có quy n ngư i dùng root: [root]# Xorg -configure Câu l nh này s làm vi c m t cách im l ng.2 C u trúc c a t p tin c u hình X T p tin c u hình chương trình ch X thư ng n m t i /etc/X11/xorg. Còn m t ti n ích khác có th dùng đ c u hình máy ch X.conf và đ t t p tin này vào thư m c /etc/X11.2). Và đây cũng chính là cách các nhà qu n tr h th ng có kinh nghi m s d ng đ c u hình giao di n đ ho .conf.3. N u không mu n ti p t c thì hãy nh n <Ctrl>+<C> đ thoát ra. ti n ích chính dùng đ t t o m t t p tin c u hình (XF86Config-4) là chương trình xf86config (đôi khi xf86cfg). Trong X. Cũng không c n ph i t o t p tin xorg. có nh ng chương trình. đôi khi r t m nh.3 C u hình chương trình ch X 171 7.conf. Chúng s giúp b n ti t ki m đư c nhi u th i gian.conf t đ u. m i b n phân ph i hi n đ i có m t công c c u hình riêng c a mình.7. thì hãy ch y m t trong nh ng chương trình cho phép b n t o ra t p tin này. đó là xorgcfg. ch có đi u xorgconfig sau khi hoàn thành công vi c s t o ra xorg. N u không th y t p tin này thì chương trình ch X s dùng c u hình chung c a toàn b h th ng n m trong thư m c /etc như đã nói trên (n u có). T p tin c u hình X ch là m t t p tin văn b n (text file) bình thư ng. Đ t o ra t p tin c u hình X m t cách t đ ng hãy s d ng chương trình Xorg v i tùy ch n -configure. và chúng ta s s d ng chúng trong th i gian đ u m i làm quen v i Linux. ti n ích chuyên dùng cho vi c này.org riêng sau khi cài đ t Linux. t c là t i ∼/xorg. Hãy s d ng nh ng chương trình này. Xin đ ng quên câu l nh Xorg khác v i câu l nh xorg! Như đã nói t trư c trên Linux ch thư ng và ch hoa có s khác nhau rõ ràng. Trong XFree86 phiên b n th 4. Hãy đ c các trang hư ng d n s d ng man tương ng xorgconfig(1) và xorgcfg(1) đ bi t thêm chi ti t. sau khi hoàn thành nó s t o ra t p tin xorg.

172 Giao di n đ ho Hình 7.2: C u hình X.de/mailman/listinfo/sax-users> Automatically generated by [ISaX] (7. Chúng ta s xem t p tin này trông như th nào (có nghĩa là dùng câu l nh xem t p tin more ho c less ho c dùng m t chương trình so n th o văn b n như vim đ m nó).berlios.de>.conf có trên máy c a tôi sau khi cài đ t openSUSE Linux 10. 2005 Contact: SaX-User list <https://lists.1: # # # # # Version: 7.org qua xorgcfg B ng m t trong nh ng công c trên b n đã t o ra đư c t p tin c u hình xorg.1) Section "Files" InputDevices "/dev/gpmdata" InputDevices "/dev/input/mice" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/misc:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/local" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/75dpi:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/100dpi:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/Type1" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/URW" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/truetype" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/uni:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/CID" FontPath "/opt/kde3/share/fonts" FontPath "/usr/local/share/fonts" EndSection .conf.1 Contact: Marcus Schaefer <sax@suse. Dư i đây là ví d m t t p tin xorg.

59 800 856 944 1088 600 601 604 650 Modeline "800x600" 96.41 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1077 Modeline "1024x768" 135.18 800 856 944 1088 600 601 604 650 EndSection .29 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1077 Modeline "1280x1024" 163.7.3 C u hình chương trình ch X Section "ServerFlags" Option "AllowMouseOpenFail" "on" EndSection Section "Module" Load "dbe" Load "type1" Load "freetype" Load "extmod" Load "glx" Load "v4l" EndSection Section "InputDevice" Driver "kbd" Identifier "Keyboard[0]" Option "Protocol" "Standard" Option "XkbLayout" "us" Option "XkbModel" "pc104" Option "XkbRules" "xfree86" EndSection Section "InputDevice" Driver "mouse" Identifier "Mouse[1]" Option "Buttons" "10" Option "Device" "/dev/input/mice" Option "Name" "Logitech USB Receiver" Option "Protocol" "explorerps/2" Option "Vendor" "Sysp" Option "ZAxisMapping" "4 5" EndSection Section "Monitor" DisplaySize 345 259 HorizSync 30-96 Identifier "Monitor[0]" ModelName "SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF" Option "DPMS" VendorName "SAMSUNG" VertRefresh 50-160 UseModes "Modes[0]" EndSection 173 Section "Modes" Identifier "Modes[0]" Modeline "1280x1024" 167.89 800 856 944 1088 600 601 604 650 Modeline "800x600" 96.41 1024 1104 1216 1408 768 769 772 822 Modeline "1024x768" 132.43 1024 1096 1208 1392 768 769 772 821 Modeline "800x600" 97.57 1024 1096 1208 1392 768 769 772 821 Modeline "1024x768" 131.32 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1078 Modeline "1280x1024" 165.

m i ph n có c u trúc như sau: . Nh ng dòng này có ký t đ u tiên là # và m t kho ng tr ng sau ký t này.174 Section "Screen" DefaultDepth 24 SubSection "Display" Depth 15 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 16 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 24 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 8 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection Device "Device[0]" Identifier "Screen[0]" Monitor "Monitor[0]" EndSection Giao di n đ ho "800x600" "800x600" "800x600" "800x600" Section "Device" BoardName "GeForce4 MX 440 with AGP8X" BusID "1:0:0" Driver "nvidia" Identifier "Device[0]" VendorName "NVidia" EndSection Section "ServerLayout" Identifier "Layout[all]" InputDevice "Keyboard[0]" "CoreKeyboard" InputDevice "Mouse[1]" "CorePointer" Option "Clone" "off" Option "Xinerama" "off" Screen "Screen[0]" EndSection Section "DRI" Group Mode EndSection "video" 0660 Section "Extensions" EndSection C n ph i nói r ng nh ng thông tin mà chương trình cài đ t c a openSUSE dò tìm ra là chính xác. Có th b n đ c đã nh n th y là trên Linux nh ng t p tin c u hình có c u trúc tương t như nhau. T p tin xorg.conf bao g m m t vài ph n nh hơn. Nh ng dòng đ u tiên thư ng là nh ng dòng chú thích không có nh hư ng gì đ n chương trình.

• Device – mô t c c hình (video card).7. Thi t b nh p vào thư ng là bàn phím và chu t. • Screen – c u hình màn hình. t c là chương trình ch X b t đ u đ c t p tin c u hình xorg. • DRI – c u hình DRI. Thi t b ra g m các thành ph n riêng bi t là c c hình và màn hình thư ng đư c nhóm l i v i nhau trong ph n Screen. Ph n ServerLayout có ưu tiên cao nh t. chúng đư c xác đ nh trong các ph n InputDevice. • ServerLayout – c u hình chung.conf t đây. Trong t p tin c u hình có th có các ph n sau (không nh t thi t ph i có t t c chúng): • Files – đư ng d n đ n các t p tin. Cũng có th g p hai ph n ho c nhi u hơn có cùng m t d ng (Ví d Screen). • InputDevice – mô t các thi t b nh p vào. Trong ph n ServerLayout ph i có các dòng ch đ n các ph n c a thi t b v a nói đ n. m i ph n cho m t thi t b . Như v y. tuy nhiên khi đó chúng ph i có tên riêng không trùng nhau. • Modes – mô t các ch đ hình nh. ph n ServerLayout ph i ch a ít nh t nh ng dòng sau: Section "ServerLayout" Identifier "Layout[all]" InputDevice "Keyboard[0]" "CoreKeyboard" InputDevice "Mouse[1]" "CorePointer" Screen "Screen[0]" EndSection . • Vendor – c u hình cho các thi t b c a các nhà s n xu t c th nào đó. • Module – các môđun n p t đ ng. Ph n này xác đ nh nh ng thi t b vào/ra (input/output) nào s đư c s d ng trong giao di n đ ho X. • Monitor – mô t màn hình. • ServerFlags – tùy ch n c a chương trình ch .3 C u hình chương trình ch X Section "tên_c a_ph n_này" SectionEntry1 SectionEntry2 SectionEntry3 EndSection 175 Các ph n có th n m trong t p tin c u hình theo th t b t kỳ. • Extensions – ph n c u hình m r ng.

Các ch đ đư c li t kê theo tên l y t ph n Modes. 6 5 . ph n này cho bi t c c màn hình đư c dùng là thi t b có tên Device[0]. đ i v i ngư i dùng thì ý nghĩa c a ch đ hi n th trùng v i đ phân gi i c a màn hình. Tuy nhiên c c màn hình và b n thân màn hình ph i đ t t đ có th h tr nh ng giá tr đ sâu màu l n. đ ng th i đưa ra các ch đ làm vi c c a màn hình (đ phân gi i và s lư ng màu). 16. trong đó phím <+> và phím <–> n m trên bàn phím s . Máy ch X s s d ng ch đ đ u tiên n m trong danh sách theo m c đ nh.6 Trong m i ph n con. Như v y. 15. Đ sâu màu m c đ nh n m trên dòng DefaultDepth. Giá tr này càng cao thì s lư ng màu có th hi n th càng l n và hình nh càng đ p. ngư i dùng c n đ t nh ng ch đ hi n th mu n dùng v i đ sâu màu tương ng. t c là GeForce4 MX 440 with AGP8X đư c xác đ nh trong ph n Device. tên này n m ngay sau t Modeline. "1280x1024". Ph n này có d ng như sau: Section "Screen" DefaultDepth 24 SubSection "Display" Depth 15 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 16 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 24 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 8 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection Device "Device[0]" Identifier "Screen[0]" Monitor "Monitor[0]" EndSection "800x600" "800x600" "800x600" "800x600" Như b n th y. Ph n Monitor xác đ nh tham s c a màn hình cũng có hai tùy ch n (hai dòng) quan tr ng. ví d . đó là: color depth Đ sâu màu màn hình thư ng tính theo bit và thư ng nh n các giá tr 8. Đ chuy n sang s d ng nh ng ch đ khác hãy th nh n các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–>. xác đ nh trong ph n Monitor. 24.176 Giao di n đ ho Ph n Screen xác đ nh màn hình và c c hình s d ng. và màn hình đư c s d ng có tên Screen[0] (SAMSUNG SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF). Ph n Screen còn có th ch a m t vài ph n con (Subsection) Display tương ng v i m t giá tr “đ sâu màu”5 màn hình. "800x600". "1024x768".

do đó tùy ch n Option "XkbModel" "pc104" làm vi c trong đa s trư ng h p.7. Hai ph n InputDevice xác đ nh chu t và bàn phím. N u mu n đ t m t s c th nào đó thay cho nh ng kho ng thì có th s a thành: HorizSync VertRefresh ho c: HorizSync VertRefresh 80. Ph n ti p theo là Device mô t c c màn hình c a b n. Các môi trư ng làm vi c như KDE. đây t n s c p nh t ngang và d c có th n m tương ng trong kho ng 30–96. Hi n nay ph bi n các bàn phím có 104 phím và Linux h tr t t các bàn phím này. Nh ng . Chúng ta s quay tr l i v i ti ng Vi t trong m t chương sau. x-unikey ho c scim. thay đ i các thu c tính c a bàn phím như t c đ l p l i (repeat rate). thì tham s Protocol s có giá tr là PS/2 ho c m t t dài hơn k t thúc b ng PS/2. Tùy ch n Protocol xác đ nh giao th c “liên l c” v i chu t. Xfce đ u có các công c đ l a ch n ki u bàn phím. Trên máy c a tôi dòng này có d ng: Driver "nvidia" T c là tôi s d ng c c màn hình v i chip c a hãng NVIDIA và đã cài đ t driver l y v t trang Web c a hãng này. 50–160. GNOME. Cũng nói luôn. Trong trư ng h p c a tôi là explorerps/2. N u chu t đư c k t n i vào m t c ng dành riêng cho nó. Trong ph n này quan tr ng nh t là dòng ch ra driver. C n ph i xem xét tài li u c a màn hình đ đưa ra nh ng giá tr chính xác. T n s c p nh t màn hình theo chi u ngang HorizSync tính theo KHz còn t n s c p nh t d c VertRefresh tính theo Hz. 138 80 100 n u mu n có thêm hai l a ch n ho c nhi u hơn. đ gõ ti ng Vi t thì t t nh t là s d ng m t chương trình chuyên d ng như xvnkb. thì chúng ta s không dùng đư c nút bánh xe c a chu t đ kéo lên kéo xu ng các trang Web. Driver g c c a X. Trong ph n InputDevice tương ng v i chu t hãy chú ý đ n 3 dòng (tùy ch n) sau: Option Option Option "ZAxisMapping" "4 5" "Protocol" "PS/2" "Device" "/dev/input/mice" N u không có tuỳ ch n ZAxisMapping v i giá tr 4 5. 90 124.3 C u hình chương trình ch X HorizSync VertRefresh 30-96 50-160 177 xác đ nh t n s c p nh t ngang (HorizSync) và d c (VertRefresh). đ t l i giá tr c a các phím. N u không có tài li u này thì hãy tìm ki m trên CD đi kèm ho c trên trang Web c a nhà s n xu t. do đó lúc này không c n thi t ph i tìm hi u sâu và c u hình k cho ph n này.org cho các c c màn hình nvidia có tên ng n hơn — nv.

t c là c u hình v a t o có v n đ . b ng câu l nh: Như đã nói [root]# Xorg -configure đ t o m t cách t đ ng ho c [root]# xorgconfig đ có th ki m soát quá trình này. ho c màn hình nh p nháy.conf đã t o ra xem có nh ng l i nguy hi m nào không.conf thư ng n m đ u t p tin này và xác đ nh đư ng d n đ n các thư m c phông ch .dir cho bi t fonts. vì r t có th c n m t chút th i gian đ chuy n vào giao di n đ ho . ph n Files c a t p tin xorg. do đó không nên th c u hình X. N u chu t m i đư c s n xu t thì còn có th dùng giá tr Auto (t đ ng xác đ nh) đây. hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ quay v ch đ văn b n. Không c n gi i thích ch c b n cũng đã nh n ra là tùy ch n Device xác đ nh tên t p tin thi t b c a chu t.org b ng cách đã k trên tr khi b n ch c ch n là mình đúng. 7.dir ch là m t t p tin văn b n thông thư ng nhưng không nên t s a đ i nó.conf thông thư ng s n m trong thư m c /etc/X11. Xin chú ý đây ch là liên k t m m đ n chương trình máy ch Xorg8 . Đ th c hi n công vi c ki m tra ch c n dùng câu l nh: Thư m c phông ch ph i có t p tin fonts.178 Giao di n đ ho giao th c còn l i s d ng cho chu t k t n i qua c ng ti p n i (c ng COM). Hãy dùng chương trình v a nh c t i đ làm vi c này 8 B n có th ki m tra l i đi u này b ng câu l nh ls -l 7 . ví d khi máy ch X không tr l i (không làm vi c). N u khi ch y máy ch X không tìm th y m t thư m c phông ch nào đó trong ph n Files. Tuy nhiên đ ng v i vàng s d ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace>. Đây không ph i là l i nghiêm tr ng đ ph i d ng làm vi c. T h p phím này s giúp b n d ng ch y máy ch X trong nh ng trư ng h p có v n đ . b n s th y m t con tr chu t hình ch X gi a màn hình và có th b qua nh ng dòng dư i đây. thì nó s đưa ra c nh báo. nhưng ngư i dùng c n bi t đ gi i quy t nh ng trư ng h p như không tìm th y phông ch mong mu n. T t hơn h t là ki m tra t p tin c u hình xorg. có nhi u cách đ t o ra xorg.3. Đây là thư m c tiêu chu n (chuyên dùng) cho nh ng c u hình có liên quan đ n máy ch X.3 Th c u hình /etc/X11/xorg. Có kh năng nh ng tham s không đúng s làm h ng màn hình c a b n ho c d n đ n nh ng h u qu không lư ng trư c. N u th y m t màn hình màu đen. do đó c n ph i có liên k t m m này ho c có th th ch y th ng: [user]$ Xorg N u thành công. do đó hãy nh nó. Câu l nh file fonts.dir thư ng do câu l nh mkfontdir tr c ti p ho c dán ti p t o ra. Bây gi hãy th ch y giao di n đ ho b ng câu l nh X (vi t hoa). Tuy nhiên trư c khi thêm m t thư m c phông ch m i c n ki m tra l i xem thư m c này có t n t i không và có ph i là thư m c phông ch không7 . Cu i cùng. Sau khi t o t p tin xorg.conf.conf trên. Có m t vài cách đưa ra nh ng thư m c này.

• (EE) — sau d u hi u này là nh ng thông báo l i. phiên b n nhân Linux và m t vài thông tin khác. • (NI) — sau d u hi u này là thông báo v nh ng tham s còn chưa đư c phát tri n trong X.log đ sau này có th đ c d dàng hơn. • (==) có nghĩa là s d ng tham s theo m c đ nh. chúng ta ch c n nh ng thông tin trong xprobe.log thì k t qu th s hi n ra trên màn hình. Sau khi ch y câu l nh này màn hình s nh p nháy. ngày phát hành.7.log) và tên c a t p tin c u hình đư c s d ng: (==) Log file: "/var/log/Xorg. sau đó s l i th y dòng l nh c a h v và trong thư m c hi n th i s có thêm t p tin xprobe. (**) from config file. C n nói r ng trong t p tin b n ghi /var/log/Xorg.log này chúng ta còn th y l i gi i thích cho nh ng ký hi u s d ng dư i cũng như trong t p tin b n ghi Xorg. L i và c nh báo tìm th y trong xprobe. Nh ng dòng đ u tiên cho bi t m t vài d li u v X.log v a t o ra. • (++) có nghĩa là tham s l y t dòng l nh ch y máy ch X.log: Markers: (--) probed.conf). Nhưng t m th i chúng ta s ti p t c xem xét xprobe. (==) default setting.conf" Trong t p tin xprobe. • (!!) — sau d u hi u này là nh ng chú ý. Dư i nh ng dòng này là thông tin v phiên b n c a X Window System. (++) from command line.org. Time: Wed Jan 31 22:25:09 2007 (==) Using config file: "/etc/X11/xorg. • ?? — nh ng thông tin không rõ ngu n g c. (NI) not implemented. (!!) notice. N u không ch ra t p tin xprobe. (WW) warning. Sau đó là thông báo v nơi đ t t p tin b n ghi (thư ng là /var/log/Xorg.log. (II) informational. (??) unknown.0. • (WW) — sau d u hi u này là nh ng c nh báo. nhưng trong đa s trư ng h p. Trong t p tin này còn có m t vài dòng thông tin hi n th m i quan h gi a các ph n trong t p tin c u hình: .log. (EE) error.org.conf.log còn có nhi u thông tin hơn.log chúng ta s s a b ng cách thay đ i tham s tương ng trong t p tin /etc/X11/xorg. Trong t p tin này có r t nhi u thông tin có ích v h th ng X Window. Như v y: • (––) có nghĩa là nh ng giá tr tương ng thu đư c khi th (probe). • (**) có nghĩa là tham s l y t trong t p tin c u hình (ví d xorg. tên c a h đi u hành.0.0.0.3 C u hình chương trình ch X [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe.log".log 2>&1 179 Câu l nh này ch y máy ch X ch đ th và đưa k t qu th đó vào t p tin xprobe. • (II) — sau d u hi u này là nh ng thông tin khác nhau.

Do đó n u v n th y m t màn hình đen. ki m tra l i b ng: [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. hư ng d n.3. (WW) The directory "/usr/share/fonts/kwintv" does not exist. (WW) The directory "/usr/share/fonts/baekmuk" does not exist. N u không còn n a thì có th m nh d n ch y ch đ đ ho b ng câu l nh X như đã nói đ u ph n này. Entry deleted from font path. Chúng ta s th y m t c a s hi n ra như trong hình 7. thì hãy quay tr l i dòng l nh b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> r i ki m tra k càng k t qu c a câu l nh: [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. Entry deleted from font path. .log chưa b o đ m vi c ch y thành công ch đ đ ho . T i th i đi m này. báo.180 (==) (**) (**) (**) (**) (**) ServerLayout "Layout[all]" |-->Screen "Screen[0]" (0) | |-->Monitor "Monitor[0]" | |-->Device "Device[0]" |-->Input Device "Keyboard[0]" |-->Input Device "Mouse[1]" Giao di n đ ho trong t p tin này r t có th chúng ta s g p nh ng c nh báo v thư m c ch a phông ch đã nói ph n trư c. có d ng sau: (WW) The directory "/usr/share/fonts/local" does not exist. S d ng ti n ích này b n s tìm đư c ch đ hi n th thích h p cho màn hình c a mình. b n c n bi t r ng.. nh ng c nh báo tương t như trên không nh hư ng nhi u đ n vi c s d ng X Window. T t nhiên. Nói v ch đ làm vi c c a màn hình không th không k đ n m t ti n ích nh nh ng có ích đó là xvidtune.log 2>&1 r i nhìn vào t p tin xprobe.log 2>&1 Đôi khi có th th ch n m t đ phân gi i ho c đ sâu màu nh hơn.log xem có còn l i nào không. Hãy c g ng s a h t nh ng l i ((EE) tìm th y. sau khi đã đóng c a s c nh báo cho bi t các nhà phát tri n không ch u trách nhi m v vi c s d ng xvidtune gây ra. Nh ng c nh báo như v y b n s thư ng xuyên g p khi s d ng các s n ph m có liên quan đ n Linux như chương trình. do đó hãy ch y X b ng startx r i ch y xvidtune t m t trình l nh nào đó (ví d xterm). (WW) The directory "/usr/share/fonts/japanese" does not exist. . và trên xterm s xu t hi n m t vài dòng thông tin: . Entry deleted from font path. (WW) The directory "/usr/share/fonts/PEX" does not exist. sách. Entry deleted from font path. Ti n ích này ch y trong giao di n đ ho . Entry deleted from font path. không có l i tìm th y trong xprob. Ví d ch n đ phân gi i “1024x768” và đ sâu màu “16” thay vì “1600x1200” và “24”.

Trong l n ch y th xvidtune cu i cùng.00 vsync range 0: 50. Hình 7.4: Chương trình xvidtune “không ch u” ch nh hình nh .3 C u hình chương trình ch X 181 Hình 7.160. và b ngang ho c gi m chúng xu ng b ng Narrower và Shorter.4). Num vsync: 1 hsync range 0: 30.conf.7.3: Chương trình xvidtune Vendor: SAMSUNG.00 . Model: SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF Num hsync: 1. Tương t như v y s d ng cách nút Left — di chuy n sang trái.32 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1078 Chính nh ng dòng thông tin d ng này đư c s d ng trên các dòng Modline c a ph n Modes t p tin c u hình xorg.00 .96. Wider— tăng kích thư c hình nh theo chi u cao. tôi không s d ng đư c nh ng ch c năng ch nh s a k trên và nh n đư c thông báo không th th c thi (hình 7. Đ ch nh hình nh trên màn hình. ví d di chuy n sang ph i.00 Nút Show cho bi t ch đ hi n th đang đư c s d ng d ng: "1280x1024" 167. r i nh n nút Apply. Taller. Down — xu ng dư i. hãy s d ng (nh n vào) nút Right (khi này các s tương ng phía trên s thay đ i). Up — lên trên.

ho c đơn gi n là khi b n mu n tìm hi u và t o cho mình m t c u hình chương trình ch X riêng. Xin hãy lưu ý là các phiên b n m i c a các b n phân ph i Linux có kh năng c u hình X r t t t ngay trong quá trình cài đ t. Hai nút Next và Prev dùng đ chuy n các ch đ hi n th . và đ ng quên thêm vào đó hai giá tr t n s c p nh t màn hình Horizontal Sync và Vertical Sync n m góc ph i phía dư i c a c a s xvidtune. hãy nh n nút Show r i ghi lên gi y nh ng giá tr này. đ u tiên chúng ta c n kh i đ ng máy ch X. Nút Test dùng đ th t m th i nh ng giá tr đã đ t ra. Đi u này có th th c hi n b ng cách ch y th ng chương trình Xorg (ho c liên k t m m X) t thư m c /usr/bin/X11/. Vì th hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ d ng ch y máy ch X và quay v ch đ văn b n. b n s chuy n vào ch đ đ ho . T đ ng có nghĩa là ngư i dùng không c n nh n vào nút Apply đ có th th y nh ng thay đ i n a mà s th y chúng ngay l p t c khi có ch nh s a nào đó đư c th c hi n. ki m tra l i các dòng Modeline và ghi vào đó các giá tr tương ng. thì ngay sau khi kh i đ ng h đi u hành. Đó là b i vì chưa có m t trình qu n lý c a s nào và chưa có m t chương trình khách (client) nào đư c ch y. th hai. Tuy nhiên nh ng thông tin trong ph n này s có ích khi có v n đ gì đó x y ra. .org bình thư ng.182 Giao di n đ ho Thi t l p ban đ u có th ph c h i b ng nút Restore. do đó hy v ng là b n s không ph i t mình ch nh s a t p tin xorg. có th ngư i dùng đ ng ý v i đ ngh c a trình cài đ t t đ ng ch y h th ng này. Cách kh i đ ng này có m t vài đi m b t l i: th nh t. và nhi u công vi c c a b n có th th c hi n trong ch đ văn b n mà b n l i ph i đ i trong khi kh i đ ng X). Nút Auto dùng đ chuy n gi a hai ch đ không t đ ng và t đ ng. gi ng như hai t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–>. Nhưng ngoài ra thì không còn có gì khác và b n không th th c hi n thêm m t thao tác nào tr di chuy n con tr b ng chu t. v s d ng b nh và s d ng tài nguyên nói chung (trình qu n lý màn hình s “ăn” m t m t ph n b nh . Nút Fetch dùng đ yêu c u nh ng giá tr thi t l p hi n th i c a màn hình. Trong khi cài đ t h đi u hành Linux. Còn bây gi chúng ta s xem xét quá trình kh i đ ng toàn b h th ng X Window và cách tác đ ng lên quá trình này. Do đó m c dù nh ng b n phân ph i m i làm vi c r t t t phương di n ch đ đ h a. N u vi c cài đ t và c u hình X.conf. Cu i cùng hãy m t p tin xorg. Làm th nào đ kh i đ ng đư c ch đ đ ho theo cách khác? Như b n đã bi t t nh ng ph n trư c.conf.4 Kh i đ ng h th ng X Window Có th kh i đ ng h th ng X Window b ng nhi u cách. 7. tôi v n ch n kh i đ ng vào ch đ văn b n (b ng cách đ t giá tr initdefault b ng 3 trong t p tin /etc/inittab) và ch ch y X Window khi c n thi t. V i nh ng thông tin gi i thi u v ng d ng xvidtune chúng ta đã k t thúc ph n c u hình chương trình ch X. khi có v n đ x y ra có th b n s không bi t ph i gi i quy t như th nào ngoài vi c cài đ t l i. Kh năng này có ích khi hình nh thu đư c sau khi ch nh s a không làm b n hài lòng b ng lúc đ u. Nút Show dùng đ đưa ra các giá tr như đã nói trên. Sau khi đã ch n xong các giá tr thích h p. B n đã bi t k t qu thu đư c là m t màn hình tr ng v i con tr hình chéo n m gi a.

#!/bin/sh xrdb -load $HOME/. Do đó.xinitrc. t c là ch y nh ng câu l nh có trong .v. dùng đ ch y máy ch X và ít nh t m t chương trình khách. hai c a s xterm và cu i cùng ch y trình qu n lý c a s twm. N u trên dòng l nh ch y xinit không ch ra chương trình khách c n ch y. Xfce4. ví d fluxbox.xinitrc có trong thư m c c a ngư i dùng đ th c hi n t p tin này gi ng như các script khác.xinitrc dùng đ ch y đ ng h .xinitrc đ t đ ng hóa nh ng công vi c l p l i đ n nhàm chán này. . v.xinitrc đó. N u không có t p tin . Theo m c đ nh xinit th c hi n script X :0 t c là ch y chương trình máy ch X trên màn hình s 0. cũng n m trong thư m c /usr/bin/X11 như Xorg. thì m i l n chúng ta s ph i l p đi l p l i m t s câu l nh. Sau đó b n s th y c a s xterm có thay đ i và đã có th di chuy n b ng cách kéo thanh trên đ u c a nó. Câu l nh xinit. icewm.4 Kh i đ ng h th ng X Window 183 Có m t cách t t hơn (nhưng không ph i là t t nh t) đ chuy n vào ch đ đ ho là ch y câu l nh xinit. N u trên máy c a b n có cài các trình qu n lý c a s và môi trư ng làm vi c khác. V i m c đích h c t p. nhưng có th dùng nó đ th c hi n nh ng chương trình khác k c trình qu n lý c a s .7. . đó là chúng ta còn chưa k đ n nh ng m t y u khác c a cách này. tôi xin đưa ra dư i đây ví d m t script . ngư i dùng c n s d ng kh năng t o ra t p tin script .Xresources xsetroot -solid gray & xclock -g 100x100-0+0 -bw 0 & xload -g 50x50-100+0 -bw 0 & xterm -g 80x24+0+0 & xterm -g 80x24+0-0 & exec twm . thì hãy th ch y m t trong các câu l nh sau: [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ fluxbox icewm-session xfce4-session startkde gnome-session N u d ng l i cách kh i đ ng giao di n đ ho này. thì theo m c đ nh xinit s th c hi n câu l nh sau: xterm -geometry +1+1 -n login -display :0 K t qu là ngư i dùng s th y m t màn hình tr ng không v i m t c a s trình l nh xterm duy nh t. Và b i vì chưa có trình qu n lý c a s nào đư c ch y nên b n s không th làm gì (di chuy n. KDE và GNOME. thay đ i kích thư c. thì chương trình xinit s tìm t p tin . ) đư c v i c a s này. Ví d . hãy th ch y câu l nh twm ho c fvwm (m t trong hai trình qu n lý c a s này thư ng đư c cài đ t theo m c đ nh).

Trong ví d trên.xinitrc ph i đư c th c hi n trong ch đ n n (background).xinitrc. Ví d d u hai ch m và m t ch s nào đó (:n) dùng đ ch ra m t màn hình có s th t khác 0 (theo m c đ nh). Ví d m t trong nh ng script này đó là startx n m cùng ch v i Xorg (/usr/bin/X11/). n u trình qu n lý c a s đư c c u hình đúng. n u như chúng không k t thúc ngay l p t c. Trong trư ng h p ngư c l i. nên trên các b n phân ph i luôn có các script do các nhà phát tri n vi t s n đ th c hi n ch c năng này. Script này có m t trang hư ng d n s d ng startx(1) riêng. n u không chương trình s coi chúng như là các tham s c n ph i thêm vào chương trình khách n m phía trư c. ngư i dùng ph i ch n m c Exit trong th c đơn c a twm. nh ng chương trình này s ngăn c n không cho ch y nh ng chương trình n m phía sau. Có th dùng nh ng tham s dòng l nh c a xinit đ thay cho script .:2 Ch y máy ch X trên màn hình có s 2 và đưa t i chương trình khách xterm tham s –e widgets. chương trình xinit bi t là công vi c đã hoàn thành và nó s t t t. Khi ngư i dùng đóng “magic client”. • [user]$ xinit -e widgets -.xinitrc s không đư c th c hi n. Tên c a chương trình khách ph i b t đ u b ng d u g ch chéo (/) ho c d u ch m (. T ng k t m t s ví d g i chương trình xinit: • [user]$ xinit Câu l nh này s ch y máy ch X. nhưng n u nhìn k thì script này th c hi n 3 câu l nh chính sau: . Chương trình khách ph i là tham s đ u tiên c a dòng l nh g i xinit. • [user]$ xinit -.). C u trúc c a startx có th r t ph c t p và không d dàng cho ngư i dùng m i chưa quen v i ngôn ng l p trình c a Bash. • [user]$ xinit -geometry 80x25+0+0 -fg white -bg black Ch y máy ch X.184 Giao di n đ ho C n chú ý là nh ng chương trình ch y t . Vì ngư i dùng m i thư ng không có đ kh năng đ t o ra m t t p tin script .xinitrc n u có trong thư m c c a ngư i dùng. T t c nh ng gì n m sau d u g ch chéo đôi (––) s đư c thêm vào dòng l nh g i chương trình ch X. Trên dòng l nh có th ch ra chương trình khách. Có ích đ th c u hình m i khi đã có máy ch X ch y trên màn hình m c đ nh (s 0). n u không s ch ch y xterm. th c hi n script .:1 Ch y máy ch X trên màn hình s 1.xinitrc đ t t. Tuy nhiên m t trong nh ng chương trình này (thư ng là trình qu n lý c a s ho c trình l nh d ng xterm) ph i đư c th c hi n ch đ bình thư ng (foreground). và chương trình xterm ch y theo m c đ nh s nh n đư c các tham s li t kê trên dòng l nh. thì đ có th d ng phiên làm vi c (session) v i giao di n đ h a. Script . B ng cách này có th thêm tham s vào cho các chương trình (ví d màu n n và màu ch cho xterm) mà không c n ph i gõ l i dòng l nh t đ u. đ cho vi c ch y script không b k t thúc. Chương trình khách này có tên g i đ c bi t là “magic client”.

7.4 Kh i đ ng h th ng X Window xauth add $display . $mcookie xauth add ‘hostname -f ‘$display .$mcookie xinit $client $clientargs -- $server $display $serverargs

185

T c là cu i cùng thì startx cũng g i câu l nh xinit mà chúng ta v a xem xét và ch có đ t trư c các giá tr c n thi t cho tham s dùng trên dòng l nh c a xinit mà thôi. Ví d , tham s tên t p tin script .xinitrc đư c xác đ nh b ng bi n clientargs. N u có t p tin .xinitrc trong thư m c c a ngư i dùng thì s s d ng nó, t c là “clientargs” = “$HOME/.xinitrc”, n u không s l y t p tin xinitrc c a h th ng, t c là “clientargs” = “/etc/X11/xinit/xinitrc”. Vi c đ t giá tr cho các tham s khác cũng x y ra tương t . Câu l nh xauth và tùy ch n –auth $HOME/.Xauthority dùng đ xác nh n ngư i dùng đang ch y ch đ đ h a. Như v y ngay sau khi cài đ t ngư i dùng đã có th dùng câu l nh startx đ kh i đ ng h th ng X Window thay cho l nh xinit v i các tham s khó nh . Nhưng làm th nào đ l a ch n trình qu n lý c a s (môi trư ng làm vi c) thích h p?

7.4.1

L a ch n trình qu n lý c a s

M t khi đã làm đư c cho h th ng X Window ch y thành công, thì b n có r t nhi u kh năng c u hình, tùy ch nh nó theo ý c a mình. Nh ng kh năng c u hình, tùy ch nh này l i ph thu c r t nhi u vào trình qu n lý c a s mà b n s d ng. Như đã nói ngay t đ u, có r t nhi u trình qu n lý c a s cũng như môi trư ng làm vi c d a trên nh ng trình qu n lý c a s này. Ngư i dùng có th l a ch n m t trong nh ng trình qu n lý c a s ngay t lúc b t đ u ch y ch đ đ h a. Ví d có th th c hi n đi u này b ng t p tin .xinitrc dư i đây: #!/bin/sh # $HOME/.xinitrc # dùng Xfce4 theo m c đ nh WMGR="xfce4-session" # t t xscreensaver xset s noblank # ch y screensaver sau 10 phút xset s 600 2 # ch y xterm xterm -bg black -fg white -fn 7x14 -geometry 80x24+57+0 & # n u đưa ra m t Window Manager khác # thì dùng nó thay cho Xfce4 if [ "$1" != "" ] ; then WMGR=$1 fi exec $WMGR M c dù không c n thi t, nhưng có th chuy n t p tin này thành có th th c thi b ng câu l nh chmod quen thu c: [user]$ chmod u+x .xinitrc

186

Giao di n đ ho

T p tin .xinitrc này cho phép ngư i dùng l a ch n trình qu n lý c a s (ho c môi trư ng làm vi c) khi kh i đ ng h th ng X Window b ng câu l nh startx. Ví d đ kh i đ ng KDE, đ u tiên chúng ta tìm xem startkde n m đâu r i đ t nó vào làm tham s cho startx như sau: [user]$ which startkde /opt/kde3/bin/startkde [user]$ startx /opt/kde3/bin/startkde Tương t như v y đ i v i GNOME: [user]$ which gnome-session /opt/gnome/bin/gnome-session [user]$ startx /opt/gnome/bin/gnome-session Chú ý là n u ch ch y startx không có tham s thì Xfce4 s đư c kh i đ ng theo m c đ nh. T t nhiên b n có th t o cho m i trình qu n lý c a s và môi trư ng làm vi c m t t p tin .xinitrc riêng, ví d cho KDE — t p tin .xinitrc-kde: #!/bin/sh #$HOME/.xinitrc-kde # Ch y m t s chương trình #xset b off & # Đ t m t s bi n, ví d thư vi n mà # xvnkb c n #export LD_PRELOAD=/usr/local/lib/xvnkb.so # Dùng export export export cách nh p SCIM làm m c đ nh XMODIFIERS=@im=SCIM GTK_IM_MODULE=scim QT_IM_MODULE=scim

# Ch y môi trư ng làm vi c exec /opt/kde3/bin/startkde Thêm thu c tính có th th c thi cho nó: [user]$ chmod u+x .xinitrc-kde Tương t như v y có th t o các t p tin .xinitrc-gnome, .xinitrc-xfce, .xinitrc-fluxbox, . . . b ng cách thay th dòng cu i cùng c a t p tin k trên tương ng b ng m t trong nh ng dòng dư i đây: exec /opt/gnome/bin/gnome-session exec /usr/bin/xfce4-session exec /usr/bin/fluxbox Và khi c n kh i đ ng m t trình qu n lý c a s nào đó, thì ch c n sao chép t p tin tương ng vào v trí c a .xinitrc, ví d đ kh i đ ng Xfce4: [user]$ cp .xinitrc-xfce .xinitrc

7.4 Kh i đ ng h th ng X Window

187

7.4.2

Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME

M i ngư i dùng máy tính dù có nhi u kinh nghi m hay ít đ u c g ng t o cho mình m t môi trư ng làm vi c quen thu c cho b n thân đ có th làm vi c nhanh hơn (có hi u su t hơn) b ng nh ng thao tác có th đơn gi n như t o đư ng d n đ n nh ng chương trình và thư m c thư ng dùng, thay đ i nh n n, hay ph c t p hơn như ch n phím nóng (k c b ng bàn phím và b ng chu t) đ m nhanh m t chương trình ho c th c hi n m t thao tác nào đó trong chương trình đang m , l a ch n các ng d ng thích h p cho công vi c. Trên h đi u hành Linux, ngư i dùng hơn bao gi h t có th t o cho mình m t môi trư ng làm vi c có m t không hai, ví d b ng cách ch n m t trình qu n lý c a s ưa thích nh t r i sau đó ch n các chương trình ng d ng riêng, c n cho công vi c c a mình. Tuy nhiên, cách k trên không ph i lúc nào cũng thu n ti n và quan tr ng hơn là không ph i lúc nào cũng d dàng. Ngư i dùng c n th qua nh ng trình qu n lý c a s chính r i sau đó m i đưa ra đư c l a ch n cho mình, chưa k đ n s lư ng các chương trình ng d ng cho Linux là không th đ m đư c. Do đó đ u tiên nên xem xét kh năng l a ch n m t trong nh ng môi trư ng làm vi c đang phát tri n trong nh ng năm g n đây. Trong thu t ng ti ng Anh thư ng dùng ký hi u vi t t t GUI — Graphical User Interface, t c là giao di n đ h a c a ngư i dùng. Chúng ta s s d ng c m ký t vi t t t này d ng g c c a nó GUI. GUI là m t b các chương trình ng d ng đã đư c ki m tra và nhóm l i v i nhau đ làm vi c trong ch đ đ ho , bao g m trình qu n lý c a s và các chương trình khác và có cùng m t giao di n chung. S d ng GUI thay cho m t môi trư ng làm vi c t t o ra có nhi u ưu đi m: đ u tiên đó là ti t ki m đư c nhi u th i gian; th hai là s d dàng, m i th đã có s n ch c n cài đ t và s d ng; th ba, chúng ta s thu đư c các chương trình v i m t giao di n chung, đi u này cũng h t s c quan tr ng n u không nói là đi m khác bi t quan tr ng nh t c a GUI. Có m t vài môi trư ng làm vi c đ h a mi n phí (t do), cũng như thương m i. Trong s các môi trư ng t do thì KDE và GNOME ph bi n r ng rãi nh t. Có th g i KDE và GNOME là hai “ông l n” trong th gi i GUI. Câu h i môi trư ng nào trong s hai môi trư ng này t t hơn ho c c n l a ch n KDE hay GNOME vư t quá khuôn kh c a cu n sách này, và trên m ng đã có r t nhi u cu c tranh cãi cũng như bài báo xung quanh v n đ này. Fan c a GNOME thì nói GNOME t t hơn, fan c a KDE thì nói ngư c l i. B n thân tôi thích dùng KDE hơn vì lý do s d ng GNOME trư c đây không đư c thành công l m, ng d ng c a GNOME đã liên t c b l i crash (v ). Theo như nhi u ngu n thông tin thì ng d ng GNOME bây gi đã ch y n đ nh hơn, nhưng tôi v n trung thành v i KDE. Tôi thích KDE vì giao di n đ p và có th (nói chính xác là c n thi t) ch nh s a đ đ p hơn. C n công b ng mà nói r ng nh ng phiên b n g n đây c a GNOME cũng đã có “v đ p” không kém KDE. Cách kh i đ ng vào môi trư ng làm vi c KDE (GNOME) qua câu l nh startx b n đã bi t t ph n n m ngay trư c. N u mu n s d ng KDE làm môi trư ng làm vi c m c đ nh cho toàn b h th ng thì hãy m t p tin c u hình h th ng, thư ng là /etc/sysconfig/windowmanager, và thay th giá tr đã có c a DEFAULT_WM thành kde (t c là thu đư c dòng DEFAULT_WM="kde" (t c là n u mu n s d ng GNOME, thì ch c n đ t vào giá tr gnome). Trong chương t i chúng ta s nghiên c u k hơn v môi trư ng làm vi c

188

Giao di n đ ho

KDE. Nhưng n u mu n ngay bây gi b n đã có th xem thông tin v môi trư ng này t trang ch c a nó http://www.kde.org ho c t trang ti ng Vi t http: //www.kde-vi.org (r t ti c là trang KDE-vi không đư c c p nh t k p th i vì nhi u lý do). Trang ch c a GNOME n m t i đ a ch http://www.gnome.org.

7.4.3

Môi trư ng làm vi c Xfce

Môi trư ng làm vi c Xfce, cũng gi ng như KDE và GNOME, thu c vào s môi trư ng t do, mã ngu n m . Đi m khác chính c a Xfce là s nh g n và làm vi c nhanh, và cũng vì v y mà có ít s lư ng chương trình ng d ng cũng như kh năng c u hình hơn so v i hai “ông l n” k trên. Tuy nhiên đ ng vì v y mà đánh giá th p kh năng c a Xfce. N u c n thi t b n có th ch y các ng d ng KDE và GNOME trong Xfce. Môi trư ng Xfce c n ít b nh hơn, đ dành b nh cho nh ng ng d ng khác. Môi trư ng Xfce không đòi h i ph i có m t b x lý m nh. Do đó, Xfce thích h p v i nh ng máy tính có c u hình bình thư ng, không có kh năng làm vi c v i KDE và GNOME ho c làm vi c r t ch m. T t c nh ng ưu đi m c a Xfce d n đ n s ph bi n c a nó trong s nh ng ngư i dùng có chút kinh nghi m làm vi c v i Linux. Phiên b n hi n th i c a Xfce là 4 và đã có m t trình qu n lý t p tin riêng (Thunar), m t trình gi i nén (Xarchiver), trình l nh (Terminal), trình xem phim, h tr panel, v.v. . . B n có th xem nh ch p Xfce sau khi đã s a chút ít trên hình 7.5 ho c làm quen g n hơn v i Xfce qua trang ch c a nó http://www. xfce.org.

7.4.4

S d ng trình qu n lý màn hình

Như b n đã bi t, có th t đ ng ch y h th ng X Window ngay khi kh i đ ng máy tính b ng cách s d ng chương trình có tên g i trình qu n lý màn hình (Display Manager), ví d X Display Manager — xdm. Trong trư ng h p này, ngư i dùng th y ngay giao di n đ h a GUI, mà không c n ph i kh i đ ng nó b ng l nh startx. Khi này v n có kh năng chuy n v giao di n console b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F#> (# đây b ng t 1 đ n 6), sau đó chuy n quay l i vào môi trư ng đ h a b ng t h p <Ctrl>+<Alt>+<F7>. Đ t đ ng ch y trình qu n lý màn hình (ví d xdm), c n s a t p tin c u hình kh i đ ng /etc/inittab. Tìm trong t p tin này dòng id:3:initdefault: xác đ nh c p đ kh i đ ng (runlevel) theo m c đ nh, và s a nó thành id:5:initdefault: S thay đ i này s khi n Linux chuy n sang qu n lý màn hình như xdm cũng có ô login nh p c a mình và ô password đ đưa vào m và password ngư i dùng c n nh n <Enter> đ c a h th ng. kh i đ ng c p đ 5. Trên trình đ ngư i dùng đưa vào tên đăng t kh u. Sau khi nh p xong login vào môi trư ng đ h a m c đ nh

7. . T c là khi này có th dùng <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ c p nh t nh ng thay đ i đã t o ra trong c u hình máy ch X cũng như toàn b h th ng X Window. có th ch n môi trư ng làm vi c (trình qu n lý c a s ) và ngôn ng tr c ti p trư c khi vào. t c là thay đ i v ngoài theo ý mình. nhưng có m m d o hơn: có th ch n s c thái.5: Môi trư ng làm vi c Xfce N u b n có ch n cài đ t KDE ho c GNOME thì r t có th h th ng s s d ng kdm (KDE Display Manager) ho c gdm (GNOME Display Manager) thay cho xdm. . kh i đ ng l i. mà s th c hi n thao tác “kh i đ ng l i” máy ch X. Chú ý là n u dùng m t trình qu n lý màn hình như kdm hay gdm thì t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> s không d ng máy ch X như bình thư ng. kdm và gdm th c hi n công vi c tương t như c a xdm — cho phép ngư i dùng đăng nh p vào h th ng.4 Kh i đ ng h th ng X Window 189 Hình 7. .. có th th c hi n các thao tác khác như t t máy.

bi t cách c u hình nó theo ý mình. Thông tin có trong chương này giúp b n làm quen v i KDE. cũng như các ng d ng c a nó.5.Chương 8 Làm vi c trong môi trư ng KDE “Conquer your Desktop!” — konqueror Như đã nói trong chương trư c.xinitrc ho c t p tin c u hình /etc/sysconfig/windowmanager cùng v i script startx. 8. làm đ h a . nhưng cũng có th áp d ng cho nh ng phiên b n khác. GNOME và Xfce có th nói là đã hình thành m t cái “ki ng ba chân” b n v ng. t c là đư c phân ph i m t cách t do (mi n phí) cùng v i mã ngu n. Phiên b n hi n th i c a KDE là 3. nghe nh c.1.1 Đăng nh p vào KDE Trong chương trư c b n đã bi t cách kh i đ ng vào môi trư ng KDE. cho môi trư ng đ ho c a Linux. và t t nhiên là làm quen v i m t thành ph n r t quan tr ng c a KDE. và các nhà phát tri n KDE đang làm vi c ngày đêm đ cho ra đ i phiên b n 4.org. s d ng . KDE đư c phát tri n trong khuôn kh c a c ng đ ng mã ngu n m (Open Source Software hay vi t t t là OSS). đó là nh ng ng d ng đi kèm giúp ngư i dùng th c hi n nh ng công vi c thư ng ngày như so n th o văn b n. trên n n t ng X. Đi u này là c n thi t vì m t chương sách ng n không th nói h t v môi trư ng m nh này. môi trư ng làm vi c KDE cùng v i GNOME hi n đang ph bi n trong th gi i ngư i dùng Linux.0. cu i chương b n s tìm th y m t s ngu n thông tin khác giúp b n ti p t c tìm hi u KDE. bao g m hàng trăm ng d ng và h tr trên 60 ngôn ng khác nhau. s d ng thu n ti n và thi t k đ p m t.6. Nhưng thông thư ng khi cài đ t KDE. KDE có các tính ch t c a m t môi trư ng làm vi c hi n đ i: đ y đ tính năng. Trong chương này chúng ta s tìm hi u k hơn v môi trư ng GUI v i tên KDE. Nh ng hình ch p cũng như mô t dư i đây thu c v phiên b n 3. xem phim. ngư i dùng s cài đ t c trình qu n lý màn hình KDM. . . 8.5. m t phiên b n mang đ y mong đ i v i nh ng tính năng m i c a b n thân môi trư ng KDE. KDE.6. Và n u ch n ch y vào ch đ đ ho ngay sau khi .1 B t đ u làm vi c v i KDE KDE là vi t t t c a K Desktop Environment — m t môi trư ng đ h a cho Linux và nh ng phiên b n UNIX khác.

Như Hình 8. ch c n nh p vào tên ngư i dùng. Ch s d ng m c này khi b n mu n dùng m t môi trư ng làm vi c khác v i môi trư ng m c đ nh (thư ng là KDE).2 là màn hình KDE trên máy c a tôi . 8. màn hình đăng nh p m c đ nh c a KDM có hai ô đ ngư i dùng gõ vào tên đăng nh p (username) và m t kh u (password) ho c ch n tên đăng nh p c a mình bên trái hai ô này.2 V ngoài c a KDE N u b n đã t ng kh i đ ng vào KDE. thì đã làm quen v i v ngoài c a màn hình sau khi ch y môi trư ng này. ngoài ra có th ch n các m c sau: • Session Type Ch ra môi trư ng làm vi c (trình qu n lý c a s ) mu n dùng khi đăng nh p vào.8. Remote Login (đăng nh p t xa) giúp b n đăng nh p vào môi trư ng làm vi c trên m t máy khác qua m ng.1: Màn hình đăng nh p KDM v y.1 B t đ u làm vi c v i KDE 191 kh i đ ng h th ng thì b n s th y m t màn hình như trên hình 8. • System Th c hi n các công vi c có liên quan đ n h th ng. N u có nh ng môi trư ng làm vi c khác trên h th ng thì chúng s đư c li t kê trong m t danh sách hi n ra. Đ kh i đ ng môi trư ng làm vi c m c đ nh KDE.1 hi n ra. như kh i đ ng l i ho c t t máy. hình 8. Ví d .1. m t kh u r i gõ <Enter>.

t c là trên cùng. bên trái ho c bên ph i. digikam. giúp ngư i dùng ch y nh ng ng d ng này bao g m c nh ng chương trình không có bi u tư ng trên thanh panel nào. Panel dùng đ ch y các ng d ng thư ng dùng. bi u tư ng đó là hình con t c kè hoa. tôi đã b đi t t c nh ng bi u tư ng đó.192 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. nhưng m i b n phân ph i có th đ t vào v trí này m t bi u tư ng khác nhau. Nút KMenu dùng đ m ra m t trình đơn các ng d ng mà KDE tìm th y trên h th ng.2. Trong trư ng h p c a mình. trên đó có th đ t các bi u tư ng khác nhau dùng đ ch y các ng d ng (shortcut) ho c đ t các t p tin. thư ng n m đ u bên trái c a thanh panel. tuy nhiên đ minh h a tôi đã t o ra hai cái là l4u. Như trên hình 8. Trên thanh panel chính còn có nút g i là KMenu — trình đơn chính c a h th ng KDE. dư i cùng. màn hình có th chia thành hai ph n: • Các thanh panel Các thanh panel thư ng n m ph n ngoài cùng (đư ng biên) c a màn hình. chuy n qua l i gi a các không gian làm vi c. ch nh s a m t chút.2: V ngoài c a màn hình sau khi ch y KDE sau khi đã có c u hình. • Màn hình (Desktop) Đây là toàn b ph n còn l i c a màn hình. bi u tư ng c a OpenSUSE Linux. Nút này có bi u tư ng hình ch K theo m c đ nh. thư m c thư ng dùng. Như b n th y. .

Trên hình 8. cũng như h u h t các môi trư ng làm vi c và trình qu n lý c a s c a Linux. s lư ng RAM) không cho phép m quá nhi u ng d ng m t lúc đ c n ph i s d ng nhi u không gian làm vi c. hai đ u có th có các nút có hình mũi tên tam giác. Khi nh n vào nút này. Đ chuy n qua l i gi a các không gian làm vi c. ph n không gian chính c a thanh panel là vùng thanh công c (taskbar). KDE.8. Thanh công c dùng đ hi n th tên g i. trang trí khác nhau. Thanh panel c a KDE còn có tên g i “Kicker”. Tuy nhiên. Khi này trên màn hình ch còn l i mũi tên tam giác đó. N u coi môi trư ng làm vi c KDE là m t ngôi nhà l n. gi ng như b kéo v góc tương ng c a màn hình. M i ng d ng đang ch y có m t th riêng trên thanh công c . góc bên ph i c a thanh panel thư ng có đ ng h . Sau m t th i gian làm vi c b n s tìm th y s lư ng c n thi t cho mình. thì b n có th ph c h i đưa nó tr l i b ng cách ch y câu l nh (trên xterm ho c konsole ho c m t trình l nh khác): [user]$ kicker & ho c nh n <Alt>+<F2> đ m h p tho i ch y chương trình (hình 8. S lư ng cũng như tên g i và m t vài c u hình khác c a không gian làm vi c có th thay đ i theo ý mu n c a ngư i dùng. có h tr m t s lư ng không gian làm vi c. b n s th y trình nh đó có hai không gian làm vi c là Làm vi c và Gi i trí. và t t c phòng trong nhà này có ch c năng như nhau. N u ch ng may có l i gì đó. M t tính năng quan tr ng khác c a KDE đó là h th ng Hình 8. và thanh panel c a b n t nhiên bi n m t. theo kinh nghi m c a tôi thì ngư i dùng bình thư ng không c n quá 3 không gian. Thông thư ng. Và đôi khi c u hình máy tính (b x lý.3: H p tho i ch y chương trình . ngư i ta nói ng d ng đư c đưa vào tr ng thái ho t đ ng hay (active). Do đó không b r i khi có nhi u ng d ng cùng ch y.3) r i gõ vào đó kicker và <Enter>. bi u tư ng c a nh ng ng d ng đang ch y và chuy n qua l i gi a chúng. m c dù có th có màu sơn.2. Khi ngư i dùng nh n chu t vào th này. thì m i không gian làm vi c là m t căn phòng trong nhà đó. thì ng d ng đó s đư c hi n th trên màn hình.1 B t đ u làm vi c v i KDE 193 đây c n nói thêm m t chút v khái ni m không gian làm vi c đã nh c đ n trên. và t p tin chương trình tương ng là kicker. Nh n vào mũi tên này s đưa thanh panel quay tr l i. thì c n nh n vào ô tương ng v i không gian đó trên trình nh (applet) KPager n m trên thanh panel. thanh panel s b n đi. Nh có không gian làm vi c ngư i dùng có th đ t các ng d ng thu c v m t công vi c trên m t màn hình riêng.

c u hình nh n n. Computer (nh ng thư m c.4: Tr giúp có ích tooltips Kh năng s d ng chu t c a các môi trư ng làm vi c hi n đ i là t i đa. Trình đơn này s hi n ra khi nh n chu t ph i lên b t kỳ m t thành ph n nào đó c a màn hình. thì . t p tin m i m g n đây). N u b n đưa chu t lên m t bi u tư ng.4.5 chúng ta th y có 5 th như v y: Favorites (nh ng ng d ng ưa thích). Trong trình đơn này ngư i dùng có th ch n m t trong nh ng hành đ ng có th áp d ng cho ph n t đó c a màn hình.5 s hi n ra. Khi này s m ra nh ng ng d ng (và có th có nhóm ng d ng) thu c vào nhóm này. Trong ph n Applications b n s tìm th y r t nhi u ng d ng có ích. Tuy nhiên các b n phân ph i Linux thư ng thay th nó b ng bi u tư ng logo c a mình. Applications (nh ng ng d ng có trên h th ng. Multimedia. Sau khi nh n vào bi u tư ng c a KMenu m t trình đơn như trong hình 8. Nút chu t ph i trong KDE ph c v cho vi c m m t trình đơn có n i dung ph thu c vào “hoàn c nh” (context menu). k c ph n màn hình tr ng (n n màn hình). t c là mô t v nó.194 Làm vi c trong môi trư ng KDE tr giúp tr c ti p trên màn hình. Đ m m t nhóm ng d ng chúng ta c n nh n chu t vào tên c a nó. Nh ng ng d ng này l i đư c s p x p trong m t h th ng trình đơn có tr t t . Office. Cách khác đ m KMenu là dùng t h p phím <Alt>+<F1>. có l đây là ph n quan tr ng nh t đ i v i b n) và Leave (dùng đ thoát ra kh i h th ng và th c hi n m t s hành đ ng khác).1. chúng ta c n nh n vào bi u tư ng c a nó. Graphics. khi nh n chu t ph i lên n n màn hình. m i ng d ng n m trong m t nhóm th c hi n m t ch c năng chung. Mu n quay l i thì nh n chu t vào thanh có hình mũi tên tam giác n m bên trái. m t nút nào đó trên màn hình ho c trên thanh panel.3 Trình đơn KMenu Đ m ra trình đơn chính c a môi trư ng làm vi c KDE (KMenu). đư ng d n chính c a máy tính).0 s p t i. . đư c th nghi m l n đ u trên OpenSUSE. Trình đơn này đã có s thay đ i l n so v i trình đơn “c đi n” c a KDE. Ví d . Trong KMenu m i các bi u tư ng có m t đi m gì đó chung đư c nhóm l i v i nhau và đ t vào t ng th (tab) riêng. Trên hình 8. Ví d v tooltips có trên hình 8. Nhóm ng d ng s có hình mũi tên tam giác cu i. cho nên tôi s mô t v KMenu ki u m i này đây. c p nh t. thì s có m t c a s nh hi n ra cho bi t nút hay bi u tư ng đó có tên là gì và có công d ng gì. Các nhà phát tri n KDE s dùng s thay đ i này trong phiên b n 4. như Internet. Hình 8. Thu t ng ti ng Anh dùng cho tr giúp lo i này là tooltips. 8. N u mu n thêm m t chương trình nào đó vào danh sách c a th Favorites. . . đĩa. History (nh ng ng d ng. Bi u tư ng này theo m c đ nh có hình ch K như bi u tư ng đ u chương sách này. có th ch n các câu l nh đ c u hình nó: t o bi u tư ng m i.

Hãy nh p tên đó vào ô tìm ki m n m bên c nh ch Search.8. qua . Thông tin này có ích khi b n đăng nh p vào b ng tên c a ngư i dùng khác ho c đăng nh p vào máy xa.4 Trung tâm đi u khi n KDE Tên “Trung tâm đi u khi n” c a KDE trong nh ng phiên b n g n đây đã đư c thay th b ng tên m i “Thi t l p cá nhân” (Personal Settings).1 B t đ u làm vi c v i KDE 195 Hình 8. Tính năng tìm ki m này đư c xây d ng m t ph n d a trên h th ng Kerry/Beagle. r i nh n <Enter> ho c đ i m t chút. K t qu tìm ki m s hi n th ngay trong trình đơn KMenu (hình 8. Mu n ch y (m ) k t qu nào đó. M t tính năng m i đ c bi t h u ích c a trình đơn KDE đó là tính năng tìm ki m. Ví d b n mu n tìm ng d ng có tên amarok. Thi t l p cá nhân (Personal Settings) có th ch y qua trình đơn chính. ch c năng c a chương trình là hoàn toàn như cũ: trong Thi t l p cá nhân ngư i dùng có th thay đ i h u h t các c u hình c a môi trư ng làm vi c KDE. Ngoài ra trên trình đơn chính còn có hi n th tên đăng nh p và tên máy. ng d ng tìm th y n m trong ph n Application c a k t qu . B n s luôn luôn bi t đư c “mình là ai” và “đang đâu”. 8. thì ch c n nh n vào dòng tương ng. trong k t qu hi n th còn có th có thêm m t vài t p tin có liên quan đ n t tìm ki m.6). Ngoài ng d ng.1.5: Trình đơn chính c a KDE c n nh n chu t ph i vào tên (bi u tư ng c a chương trình tương ng r i ch n câu l nh Add to Favorites. S thay đ i này không có gì quan tr ng mà ch có ý nghĩa tên g i.

N u mu n thêm m t phông nào đó thì c n nh n vào nút Add Fonts . còn bên ph i là nh ng th và nh ng tùy ch n thu c v môđun đang đư c ch n bên trái. bên ph i là ô xem phông đư c ch n. . . Th nh t.9 cho th y ph n bên ph i c a Personal Settings khi nh n vào . sau đó thay đ i các bi u tư ng b ng Icons. Chúng ta s th y m t c a s như trên hình 8. đ “làm đ p” KDE thì thông thư ng tôi thay đ i các tùy ch n s c thái. Phông ch cho các thành ph n khác nhau c a KDE đư c l a ch n trong môđun Fonts (hình 8. . N u mu n thêm phông ch cho toàn b h th ng thì hãy chuy n vào ch đ qu n tr h th ng b ng nút Administrator Mode . Có th nói đây là trình cài đ t phông ch v i giao di n đ h a c a KDE (xem hình 8. môđun Panels n m trong nhóm Desktop. (khi này b n c n nh p vào m t kh u c a root). r i tìm đ n t p tin ch a nó. Trư c khi ch n phông ch c n s d ng đ n môđun Font Installer n u mu n thêm nh ng cái m i m i. .6: Tìm ki m trong trình đơn chính c a KDE bi u tư ng trên thanh panel. . . và cu i cùng ch n nh ng phông ch cho thích h p (Fonts). . Như v y môđun này li t kê nh ng phông đã có trong thư m c cá nhân c a b n (thư ng là ~/. vì s lư ng c a chúng l n. Ví d .fonts) ô bên trái. Trong s nh ng môđun c a Personal Settings chúng ta s xem xét m t vài môđun làm ví d . trái là danh sách d ng cây c a nh ng môđun có trong Personal Settings. nh ng môđun còn l i b n s t t tìm hi u khi s d ng KDE.8.7 hi n ra. ho c t dòng l nh b ng cách gõ tên chương trình bên là kcontrol.196 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. t c là thay đ i nh ng môđun c a nhóm Appearance & Themes: thay đ i tr c ti p s c thái b ng Theme Manager. M i môđun n m trong m t nhóm nào đó. ki u dáng b ng Style.

Khi đó s hi n ra c a s như trên hình 8. đây có th thay đ i. . B n c n làm thêm m t thao tác n a đó là nh n vào nút Apply ho c OK c a môđun đ KDE bi t ch c ch n là b n mu n s d ng phông này. . đ m trình đơn chính. . Quay l i v i môđun ch n phông ch . c n s d ng môđun Keyboard Shortcuts. Cancel — đóng h p tho i c nh báo này và quay v môđun đã có thay đ i đ xem xét l i. . Apply — áp d ng nh ng thay đ i. chúng s l p l i nh ng trư ng h p khác. và dùng đ phân gi i t ch n (Force fonts DPI). Trong môđun này b n có th th c hi n thêm m t s thao tác n a. . Nói đ n phím nóng không th không k đ n m t tính năng m i c a KDE là kh năng s d ng chu t (bàn phím) đ th c hi n m t thao tác nh t đ nh nào đó trong m t chương trình. Ví d . Sau khi ch n đư c phông ch thích h p cùng v i ki u dáng (Font style) và kích thư c (Size). b n có th dùng nút chu t gi a (bánh xe) v lên màn hình m t hình gì đó. Nhưng như v y phông ch v n chưa đư c dùng trong KDE. ho c trên n n màn hình. Khi ngư i dùng th c hi n m t thay đ i nào đó trong m t môđun (ví d ch n phông ch khác). dùng anti-aliasing cho phông hi n th đ p hơn (đánh d u vào ô vuông c nh dòng Use anti-aliasing for fonts). Ý nghĩa c a các nút c a h p tho i xin đư c gi i thích m t l n đây. c n nh n vào OK đ ch p nh n nó.11. Discard — không áp d ng chúng. Ho c trong chương trình Konqueror. Đ thay đ i m t phông ch nào đó c n nh n vào nút Choose . Đ thay đ i nh ng “phím nóng” dùng trong KDE. . .1 B t đ u làm vi c v i KDE 197 Hình 8.org Writer s ch y. thêm các phím nóng đ ch y m t chương trình nào đó. Đó là ch n t t c các phông ch cùng m t lúc b ng nút Adjust All Fonts . v.7: Trình Thi t l p cá nhân c a KDE môđun này). Thao tác cu i cùng này là c n thi t đ i v i c nh ng môđun khác.10. chưa áp d ng nó mà chuy n sang môđun khác thì s có m t h p tho i c nh báo hi n ra như trong hình 8.8.v . và khi đó chương trình OpenOffice. t c là b n ch mu n th nghi m ch không mu n thay đ i gì. tương ng v i nó. cũng b ng nút bánh xe v hình ch L và Konqueror s m m t thư m c xác đ nh (chúng ta s nói k hơn . ví d hình ch nh t.

8: Cài đ t phông ch m i Hình 8. t c là thay đ i n n màn hình. đ ng h . . . • Add Application to Panel — Thêm bi u tư ng (nhóm) chương trình vào . trình đơn chính và các thanh panel. bao g m các m c sau: • Add Applet to Panel . Ngư i dùng các h đi u hành có giao di n đ ho khác ch c ch n là s s d ng trình đơn b i c nh m t cách d dàng. d ch t ti ng Anh “context menu”). . như trình theo dõi m ng. Nh ng c u hình này đư c th c hi n trong môđun Input Actions n m cùng nhóm v i môđun v a k trên. .9: Ch n phông ch dùng cho text. Khi nh n chu t ph i lên ph n tr ng c a thanh panel s m ra m t trình đơn c a panel này (hình 8. v Konqueror sau). 8. trình đơn. .198 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. Bây gi chúng ta s nghiên c u c th hơn cách thay đ i v ngoài c a KDE.12). — Thêm các trình nh có ích. vào thanh panel.5 Thay đ i v ngoài Hai thành ph n chính c a màn hình là n n và các thay panel có th thay đ i m t cách d dàng b ng cách nh n chu t ph i lên chúng và ch n các câu l nh tương ng trong trình đơn m ra (trong sách này chúng ta s t m g i nó là “trình đơn b i c nh”.1.

8. • Help — Tr giúp v panel.10: Ch n phông ch Hình 8. • Remove Panel — G b m t thanh panel nào đó cùng v i t t c nh ng gì có trên thanh panel này. . — C u hình thanh panel.14. . Trong danh sách hi n ra b n c n ch n chương trình ho c toàn b nhóm chương trình đó b ng Add this Menu. Ngoài ra. s hi n ra c a s ch nh s a các thanh panel như trên hình 8. Hiding. Trong đó quan tr ng nh n có l là l nh Configure XXX Button . Menus và Appearance) . khi ch n câu l nh Configure Panel . s m ra m t c a s cho phép thay đ i các tùy ch n c u hình c a panel. b n có th thêm m t thanh panel đ “đ ng” bi u tư ng nh ng ng d ng thư ng ch y. tính năng này cho phép t m th i “khóa” panel đ không thay đ i nó m t cách vô tình. • Lock Panels — M t trong nh ng cái m i c a KDE. • Configure Panel . . . • Add New Panel — Thêm thanh panel m i. Khi ch n câu l nh này. c a trình đơn b i c nh c a panel ho c ch n môđun Panels (nhóm Desktop) c a Personal Settings. • Remove From Panel — G b chương trình ho c applet (đang có) kh i thanh panel. — đ t tên cho nút c a chương trình XXX. như chúng ta có th th y trên hình 8. Ý nghĩa c a các câu l nh tôi nghĩ không c n gi i thích. Ví d . n u nh n chu t ph i vào m t bi u tư ng chương trình ho c applet có trên thanh panel thì s m ra m t trình đơn b i c nh có khác m t chút.11: C nh báo khi có thay đ i chưa áp d ng thanh panel đ có th tìm (chúng) nó nhanh hơn. . Có 4 th tab (Arrangement.1 B t đ u làm vi c v i KDE 199 Hình 8. câu l nh c a chương trình s ch y và m t vài c u hình khác.13. Như đã nói trên. .

ngư i dùng có th s d ng chương trình Menu Editor.200 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. m c dù theo tôi là không th c s c n thi t. Đ thay đ i trình đơn chính c a KDE (KMenu). có th ch n đ thanh panel tr thành trong su i (đ p hơn?) b ng tùy ch n Enable transparency. đ thêm bi u tư ng lên màn hình. Trên th Appearance. b n c n s d ng câu l nh Create New (trong trình đơn b i c nh hi n ra khi nh n chu t ph i lên màn hình như đã nói trên) và ch n m c tương ng c a l nh này. . ch n m t nh làm n n ho c ch n m t nhóm nh thay phiên nhau sau m t kho ng th i gian nh t đ nh (slide show). L nh này dùng đ c u hình không gian làm vi c cũng như n n màn hình (như thay đ i nh n n). Khi ch n l nh này s hi n ra c a s như trên hình 8.12: Trình đơn c a thanh panel Hình 8. K t qu thu đư c là như nhau (hình 8. Trong trình đơn này cũng có nhi u câu l nh đ b n có th nghiên c u d n d n. Cu i cùng.16). chi u dài c a nó tính theo % so v i c nh c a màn hình (Length) và đ cao tính theo pixel (Size). khi nh n chu t ph i lên ph n tr ng c a n n màn hình s m ra m t trình đơn b i c nh c a màn hình. Sau khi k t thúc công vi c b n c n bi t cách thoát kh i KDE cũng như giao di n đ ho . Khi nh n chu t ph i lên bi u tư ng c a trình đơn chính b n s th y m t câu l nh có cùng tên v i chương trình này. là l nh chúng ta quan tâm.13: Trình đơn b i c nh c a nút cùng nhi u tùy ch n nhưng chúng ta ch chú ý đ n m t s trong đó. Sau m i l n thay đ i đ ng quên áp d ng nó b ng nút Apply. ho c t t máy hoàn toàn. Đ u tiên c n ch n thanh panel mu n c u hình b ng cách nh n vào ô n m sau dòng Settings for (th Arrangement) r i ch n panel tương ng. . Ho c t dòng l nh ch y câu l nh kmenuedit. . Sau đó dư i có th ch n v trí đ t thanh panel (Position). Nh n vào đó đ ch y chương trình so n th o trình đơn. N u mu n b n có th b đi các nút gi u thanh panel (hình mũi tên tam giác) b ng cách b đi các d u X trong các ô c a Panel-Hiding Buttons (th Hiding). Tương t như các thanh panel. Câu l nh Configure Desktop .15. S lư ng và tên g i c a các không gian làm vi c có th th c hi n qua th Multiple Desktops. Trong c a s này ngư i dùng có th ch n không dùng nh n n (ch dùng màu).

Trình qu n lý phiên làm vi c cho phép b n lưu l i các thi t l p hi n th i cho m i phiên làm vi c.1. màu và thi t l p chu t.15: Thay đ i màn hình 8. • 1 ng d ng đang ch y. Chương trình này ch y ngay sau khi tên ngư i dùng và m t kh u đư c h th ng xác nh n là đúng.8. môi trư ng KDE có m t chương trình riêng — Session Manager (Trình qu n lý phiên làm vi c).14: C u hình các thanh panel Hình 8.1 B t đ u làm vi c v i KDE 201 Hình 8. Trình qu n lý phiên làm vi c có th ph c h i các thi t l p sau: • Các thi t l p trang trí và tính năng. như phông ch . nh n n. như Konsole. và đ ng th i cho phép ph c h i tr ng thái c a phiên làm vi c cu i cùng trong l n đăng nh p sau.6 Đi u khi n phiên làm vi c1 Phiên làm vi c (ti ng Anh là session) có th t m đ nh nghĩa là quá trình làm vi c c a ngư i dùng b t đ u t lúc vào môi trư ng làm vi c đ n lúc thoát ra. Session .org. t đi n Stardict hay OpenOffice. Đ đi u khi n phiên làm vi c.

M i câu l nh đi u khi n tr c ti p phiên làm vi c n m trong th Leave c a trình đơn chính. n u b n ch y câu l nh trình so n th o vim t m t c a s terminal. Save Session — lưu tr ng thái c a phiên làm vi c hi n t i. thông thư ng là <Ctrl>+<Alt>+<Del> ho c dùng nút Lock trên thanh panel (n u có). Khi khóa màn hình. 3. Tr ng thái này s đư c ph c h i vào l n đăng nh p sau. c n nh n chu t ho c nh n bàn phím đ hi n ra h p tho i m khóa. chương trình không h i l i). Logout — thoát ra kh i KDE khi k t thúc công vi c ho c đ đăng nh p vào môi trư ng làm vi c khác. 1. N u đã s d ng KDM đ đăng nh p vào thì b n s có m t vài l a ch n khác: t t máy. Ví d .16: So n th o trình đơn chính Tuy nhiên. c n chú ý là b n không th lưu và ph c h i nh ng ng d ng mà Session Manager không qu n lý. h p tho i này b n c n nh p vào m t kh u c a mình.202 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. thì Session Manager không th ph c h i trình so n th o này. kh i đ ng l i. 2 Screen Saver . Đ m khóa màn hình. B n có th s d ng phím nóng xác đ nh trong Personal Settings. chương trình b o v màn hình2 b t đ u ch y. Trên thanh panel nút đ thoát ra thư ng n m c nh nút Lock. 2. Lock — khóa màn hình c a b n. Phím nóng theo m c đ nh đ thoát kh i KDE là <Ctrl>+<Alt>+<Del> (chương trình s h i l i b n có ch c ch n mu n thoát ra không) ho c <Ctrl>+<Alt>+<Shift>+<Del> (thoát th ng.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful