T h c s d ng Linux

Phan Vĩnh Th nh Phiên b n: 0.9.6 Ngày 14 tháng 2 năm 2007

Dành cho ngư i dùng m i và r t m i...

M cl c
L im đ u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i 1.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 1.1.1 Các h đi u hành d ng UNIX . . . . . . 1.1.2 M t chút v l ch s . . . . . . . . . . . . 1.1.3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux . . . . 1.2 B n phân ph i Linux . . . . . . . . . . . . . . . 1.3 Yêu c u đ i v i máy tính . . . . . . . . . . . . . 1.4 L y Linux đâu? . . . . . . . . . . . . . . . . . 1

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

3 . 3 . 3 . 4 . 7 . 9 . 12 . 13 14 14 16 17 17 18 20 22 23 23 24 26 27 27 27 30 31 34 34 34 36 36 39 39 40

2 Cài đ t h đi u hành Linux 2.1 Chu n b cài đ t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2 Phòng xa và nh ng l i khuyên . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng . . . . . . . . . 2.3.1 Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa” . . . . . . . . 2.3.2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa . . . . . . . . 2.3.3 Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft 2.3.4 V n đ v i các đĩa l n . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4 L a ch n trình kh i đ ng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.1 Trình kh i đ ng GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.2 Trình kh i đ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.3 Các trình kh i đ ng khác . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.4 Các phương án kh i đ ng . . . . . . . . . . . . . . . 2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa . . . . . . . . . . . . . . . 2.5.1 L i khuyên khi t o phân vùng . . . . . . . . . . . . . 2.5.2 Chương trình đ phân chia đĩa . . . . . . . . . . . 2.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader . . . 2.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7.1 Cài đ t GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7.2 C u hình GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.8 S d ng trình kh i đ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . 2.8.1 Cài đ t và c u hình LILO . . . . . . . . . . . . . . . 2.8.2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux . . . . . . 2.8.3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS . . . . . 2.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin.exe . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

iv 3 Kh 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 i đ ng Linux l n đ u Kh i đ ng HĐH Linux . . . . . . . . . Đăng nh p vào h th ng . . . . . . . . Console, terminal o và shell . . . . . So n th o dòng l nh. L ch s l nh . . Ng ng làm vi c v i Linux . . . . . . . Tr giúp khi dùng Linux . . . . . . . . 3.6.1 Các ngu n thông tin tr giúp . 3.6.2 Các trang tr giúp man . . . . . 3.6.3 Câu l nh info . . . . . . . . . . 3.6.4 Câu l nh help . . . . . . . . . . 3.6.5 Tài li u b n phân ph i và ng d 3.6.6 Câu l nh xman . . . . . . . . . . 3.6.7 Câu l nh helptool . . . . . . . 3.6.8 Sách và Internet . . . . . . . . .

M CL C 43 43 44 46 49 51 53 53 54 55 56 56 57 57 57 60 60 63 65 70 70 72 72 72 73 79 80 80 80 81 82 82 83 83 86 87 88 89 91 92 93 95

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ng . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

4 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4.1 T p tin và tên c a chúng . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2 Thư m c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.3 Công d ng c a các thư m c chính . . . . . . . . . . . 4.4 D ng t p tin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.1 Các t p tin thi t b . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.2 Các ng có tên (pipes) . . . . . . . . . . . . . . 4.4.3 Các socket . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.4 Liên k t m m . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c . . . . . . . . 4.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m 4.6.1 Câu l nh chown và chgrp . . . . . . . . . . . 4.6.2 Câu l nh mkdir . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.3 Câu l nh cat . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.4 Câu l nh cp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.5 Câu l nh mv . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.6 Câu l nh rm và rmdir . . . . . . . . . . . . . 4.6.7 Câu l nh more và less . . . . . . . . . . . . 4.6.8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin . 4.6.9 Câu l nh split . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.10 So sánh các t p tin và l nh patch . . . . . . 4.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin . . . . . . . . . . 4.7.1 Chương trình tar . . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.2 Chương trình gzip . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.3 Chương trình bzip2 . . . . . . . . . . . . . . 4.7.4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2 . . . 4.8 T o và g n các h th ng t p tin . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . .4. . . . .1 Dòng d li u vào – ra .5. . . . . . . 5. . . . 108 . . . . . . . . . .7. đư ng ng và b l c . . . . . . . .7. 5. 5. 113 . . . . . . . . 126 . . . . . . . . . . . . . . . . .7 Các hàm s . . . . . . . . . . . . 5.6 Toán t while và until . .8 Shell — m t ngôn ng l p trình . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118 . . . . . . . . . 114 . . . . .1 Các d ng tham bi n khác nhau . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .6 Câu l nh export . . . . 5. . . . . . . . . .1 Thao tác . . . 109 . . . . . . . . . . . . . .4 Phép th các câu l nh . . . . . . . . . . . . . . .3 Thao tác && và || . . . . . 5. . . . 5. . . . . 104 . . . . . .8 Xóa các ký t đ c bi t . . . . . 116 .M CL C 5 Bash 5. . . . . . . .8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 Toán t if và test (ho c [ ]) . . . . . . . . . . 125 . . . . . . . Môi trư ng c a h v . . . . . . . . . . . . . . . . . .6. . . . . . 5.8 Tham s . . . . 5. . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . .8.2 S d ng | .8. .9 Bi n n i b (local) . . . . . 101 . .7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin . . 5. . . . . . . . . 5. . . . . . 5. . . . 103 . . . . . . . . 119 . .8. .9 Script c a h v và l nh source . . 5. . . . . . . 5. .3 Th c thi các câu l nh . . . . . 5. . . .4. . 5. . . . . . . 122 . . 106 .6.7. . . . . 5. . . . .8. . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . .7 Khai tri n bi u th c . . . . . . . 114 . . . . . . . . . . . . . . 109 . . . . . .6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .6. . . . . . . . . . . . . .2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion) . . 5. . . 104 . . . . . 117 . . 5. . . 5. 117 . . 125 . . . 115 . . . .2 D u nh c c a h v . . . . . . . . 5. . . 118 . . . . . . . . . . . . . . . 102 . . . . . .3 Phép th các tham bi n và bi n s .4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n . . . . . . . . . . 112 . . . 5. . . . . 110 . . . . . . . . . 114 .7. . . . . . . . . . . . 5. . .2 Thao tác & . . . . . . . . . . .7. . . . . . . . . . . . .7. . 5. .5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. . .8. . . 5. . . 5. . . . . . 105 . . . . . . . . 113 .2 L nh echo . . .3. . . . . . . . 5. . . . . . . .6. . . . . 5. . . . . . . . 124 . . . . . . . . . .5 Toán t for . 5. 104 . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . .5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân . . . . . . .3 L nh cat . . . .2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c . . .1 S d ng >. . . . . . 103 . . .5. . . 106 . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . 123 .10 Câu l nh sh . . . . . . . . .5. .8. . . . . . . . . . . . . . . . .1 Khai tri n d u ngo c . . . . . . . .7. 118 . .3 B l c . . . . . . . v 101 .6. . . 116 . . . . . . . . . . .6 Tham bi n và các bi n s . . 5.4 Bi n môi trư ng IFS . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . 5.2 Các ký t đ c bi t .8. . . . . . . . . . . . . . . . .6 Phân chia t (word splitting) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . < và >> . . . . . . . . . . . . 126 . . . . . 5. . 122 . . . . . . . .4 Toán t select . . 5. . . . .8. . . 124 .3 Toán t case . . . . . . . . 5. . . .3. . . . . . . .4.7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 . . 116 . 105 . . . . 115 .3 Bi n môi trư ng PATH . . . . . . . . . . . . . . .5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion) . . . . . . . . . . . . . . . .1 H v là gì? . . . . .3. . . 5. . .

. . . .1. . . . . . . . . . . . . . . . 8. . . . . . . . .3 Th c u hình /etc/X11/xorg. . . . . . 6. . . 7. . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . .9 Dòng l nh c a h v . . . . . . . . . . .12 K t n i t i máy xa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1. . . . . . . . . . . . . . . . 8. . . . . . . . .5. . . 8. . .3 Trình đơn KMenu . .2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander 6. 6. . . . . . .4. . .4 S d ng trình qu n lý màn hình . . . . . . .12. .1. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 . . . . . . . .12. . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . 8. .1. . . 6. . .6 Đi u khi n phiên làm vi c . . . . . . . . .3 C u hình chương trình ch X . . . . . . . . . . . .1 Cài đ t chương trình Midnight Commander .3 Tr giúp .2 V ngoài c a KDE . . . .5 Thay đ i v ngoài . . . . . . . 6. . . . . . . . . 201 . . . . . . 6. 7. .2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 7.1 L a ch n trình qu n lý c a s . . . . .Org . . . . . . . . 194 . . . . . . . . . . . .4. . . . . . . . . 7. . . .4. . . 7. . 6.5 Đi u khi n các b ng . 7. . . . . . . . . . . .4 Trung tâm đi u khi n KDE 8. . . . . . . . . 6. . . . . . . . .4 S d ng chu t . . .3. . . . .1 K t n i FTP . . . . . . . . . . . . . 7. . . . . . . . .2 Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME 7.1. . . . . . . . . . . . .vi 6 S d ng Midnight Commander 6. . . . . . . . . . 6.1 Đăng nh p vào KDE . . .3. 191 . . . . . . . .conf .6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin . . . 7. M CL C 128 128 129 131 132 133 133 136 137 139 141 143 145 147 153 159 159 160 162 162 167 169 170 171 178 182 185 187 188 188 .1 D ng danh sách t p tin . . . . . . . . . . . . . . . 198 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên . . . 8. . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . .3. . . 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 Kh i đ ng h th ng X Window . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5. . 7 Giao di n đ ho 7. 6. .1 X. . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 K t n i Shell . . . . . .2 C u trúc c a t p tin c u hình X . . . . . . . .1. . . . . . . . . . . . . . . .8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .11 C u hình Midnight Commander . . . . . . . . . 190 . . . . .2 Nh ng ch đ hi n th khác . . . .3 Môi trư ng làm vi c Xfce . . . . . . . . . .10 Trình đơn Câu l nh . . . . . . . . . . 190 . . . . .1 Thu th p thông tin c n thi t . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 Các t h p phím đi u khi n b ng . . . .5. . . . . . 8 Làm vi c trong môi trư ng KDE 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. 195 . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4. . . . . . . . . . . 6. . . .1 B t đ u làm vi c v i KDE . . . . . . . . . . . . . . . . . .

C as h il i. . . Th và c u hình các phím . . Chương trình xvidtune “không ch Môi trư ng làm vi c Xfce . . . . .3 6. . . . . . . . . . . . .15 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng . . . . . . . . . . . .9 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .7 6. . . . . . . . . . .21 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .6 6. . Đang tìm ki m . . . . . . . Màn hình đăng nh p KDM . . . . . . . . . . . . . . . . Thay đ i v ngoài c a Midnight Commander . . . . . Tr giúp có ích tooltips . . . . . . . .4 7. . . . . . . . Thi t l p h th ng t p tin o . . Tìm ki m t t c các liên k t m m . . . . . . C a s yêu c u .2 8. H th ng đ ho X Window . . . . . . . . . . . . . . .16 6. . . .org qua xorgcfg . . . . . . . . . . . . . . . . . .5 8. . . . . . H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng . . . . . . . . . . . . .Danh sách hình v 3. . . . . . . . . . . . . B t đ u tìm ki m . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ch đ thông tin . . . . .11 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8 6. . . Tìm ki m trong trình đơn chính c Trình Thi t l p cá nhân c a KDE .5 8. . . . H p tho i ch y chương trình . . . . . . . . . . . . . . . H p tho i đ i tên t p tin . . .13 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 6. . . . . .12 6. . . . . Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP . . . . . . . Chương trình xvidtune . . . . . . . . . . . . . . . . a KDE . . . . C u hình Midnight Commander . . Ch đ xem nhanh . .7 Midnight Commander ti ng Vi t . . . . . . . . . . . . . . . . C u hình X. . . . . . . . . .14 6. Màn hình Midnight Commander . . 43 6. . . . . . u” ch nh hình . . . . . . . . . . . 129 130 133 136 137 138 139 142 144 145 147 150 150 151 152 153 154 156 157 158 158 159 164 172 181 181 189 191 192 193 194 195 196 197 . . . . . . . . . . . . . . .22 7. . . . . . . . . . . . . . .1 7.6 8. . . . . . . .20 6. . . . . . . . . . . . .10 6.17 6. . . . Trình đơn chính c a KDE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ch đ cây thư m c . . . . . . . . . . . . . .3 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . V ngoài c a KDE . . . . . . . . . . . . . .19 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 7. . . . . . . . .1 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 7. . . . . . . .4 8. . . . . . . . . . . . .1 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 6. . . . . . . H p tho i ch n đ nh d ng hi n th . . . . Đi u khi n công vi c n n sau . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5 6. . . . . . . . . . . . . . . . . .18 6. . . Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . nh .1 Màn hình kh i đ ng c a GRUB . . . . . . . . . H p tho i s p x p . . . . . . . . . .

. Ch n phông ch dùng cho text. . . . . . . . . . . . . . .14 8. . . . . . .10 8. DANH SÁCH HÌNH V . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . So n th o trình đơn chính . Thay đ i màn hình . . . . . . . . . . . . . .15 8. .12 8. . . . C nh báo khi có thay đ i chưa áp d ng . . . . . . Trình đơn c a thanh panel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .16 Cài đ t phông ch m i . . . . . . . . . . . . Trình đơn b i c nh c a nút . trình đơn. . . . . . . . . . . . . . . . .viii 8. . . . . . . . . Ch n phông ch . . . . . .9 8. . . . . . .8 8. . . . . . . . . . . . . .13 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198 198 199 199 200 200 201 201 202 . .11 8. C u hình các thanh panel . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . .1 3. . . . Nh ng tùy ch n chính c a tar . . . .2 Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH . .2 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 4. . . . . . . . . .3 3. . . .1 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 Yêu c u đ i v i ph n c ng .5 4. . . . . . .4 3. . . . . . . . Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2 Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount . . . . . . .2 3. . . . . . . . .Danh sách b ng 1. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . T h p phím đi u khi n l ch s l nh Các ph n chính c a tr giúp man . . . . . . . . . . . . . . . Các phím ch c năng . Nh ng t p tin thi t b chính . . . . . .1 4. . . . . . .6 4. . . . . . . . . . . . . . . .4 6. . . . .1 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 C u trúc c a sector kh i đ ng chính . . . . Các t h p phím di chuy n dùng chung Di chuy n trong trình xem t p tin . . . .5 Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux Nh ng phím so n th o dòng l nh . . . . . . . . . . . Di chuy n khi xem tr giúp . 28 3. .2 5. . . . . Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp . . . . . . . . . .8 5. . . . . . . . . .2 4. . Thay th các tham bi n đ c bi Ký t xác đ nh d ng d u nh c Các ký t t o m u . . . . .4 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Các l nh đi u khi n dòng nh p vào . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . t . . . . . . 46 50 52 54 55 66 71 81 85 89 92 94 99 109 111 112 118 131 131 132 140 148 C u trúc thư m c c a Linux . . . . . . . . . . . . . . 20 2. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .7 4. .4 6. . . . . . . Các câu l nh b l c . Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. . . . .3 6. . . . . . . Phím s d ng đ xem trang man . 12 2. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5 4.

.

sách v Linux. . các trang web cung c p tin t c. d s d ng mà còn luôn luôn s n sàng giúp đ ngư i dùng m i. M t s công ty đã th y đư c Linux m t ngu n l i l n và phát tri n công vi c kinh doanh c a mình t h đi u hành này. . có th đi u ch nh theo ý mu n c a mình v. Trên th trư ng máy ch hi n th i ch có m t vài tên tu i đáng chú ý. và còn c ng thêm nh ng gì mà t m th i b óc quan sát h n ch c a con ngư i còn chưa tìm ra. Ch trong vài năm g n đây đã có nhi u b n phân ph i Linux chi m lĩnh đư c môi trư ng máy ch cũng như máy đ bàn c a ngư i dùng. Các nhà l p trình nhân (kernel) tìm th y Linux s quy n rũ và công vi c phát tri n c a h . Linux cho máy đ bàn có ph n đa d ng hơn. Nhân v t chính trong ví d minh ho này là con ong. Đ i v i ngư i nuôi ong thì m c đích ong là thu th p m t ong. Đ i v i Linus Torvalds. Nhi u t ch c chính ph cũng như phi chính ph nhìn th y Linux m t h đi u hành nhi u h a h n và h tr cho Linux. C ng đ ng Linux không ch cung c p cho ngư i dùng máy tính m t h đi u hành thân thi n. L ch s hình thành và phát tri n Linux chúng ta s th y ngay chương đ u tiên c a cu n sách này. Đ i v i m t nhà thơ thì m c đích c a con ong là thu vào mình hương v c a nh ng bông hoa. như v y m c đích c a nó là duy trì nòi gi ng. Nh ng nư c còn nghèo tìm th y Linux m t cách gi i quy t cho v n đ kinh t .L im đ u Trong tác ph m n i ti ng th gi i c a nhà văn Nga Lev Tolstoi “Chi n tranh và hoà bình” có đưa ra m t ví d đ minh ho cho suy nghĩ c a tác gi v vai trò c a nh ng ngư i có ti ng (c th là Napoleon và Alecxandr đ nh t) và qu n chúng trong l ch s nói chung cũng như trong chi n tranh châu Âu nh ng năm đ u th k XIX. b n s luôn tìm th y câu tr l i cho v n đ c a mình t s lư ng l n các di n đàn. nhóm tin t c. Linux là h đi u hành phát tri n m nh. Đ i v i c u bé v a b ong c n thì m c đích c a con ong ch c n ngư i.v. Nhà sinh h c khi quan sát th y ong th ph n cho hoa thì quy t đ nh đây chính là m c đích c a loài ong. Ngư i khác quan sát quá trình di cư c a th c v t thì cho r ng ong tham gia vào quá trình này và là m c đích c a nó. bài báo. Microsoft nhìn th y Linux kh năng c nh tranh l n và nhi u khi coi Linux là k thù c a mình. Ngư i dùng thì th y Linux m t h th ng m nh. nhóm thư. Ngư i nuôi ong có cái nhìn sâu hơn thì cho r ng ong thu th p b i ph n hoa đ nuôi ong con và t o ong chúa. T t nhiên m c đích cu i cùng c a ong không ph i là nh ng cái trên n m riêng bi t mà là t t c chúng c ng l i. M t cu n sách tham kh o c m tay là không th thi u trong th i gian đ u tìm hi u Linux. N u không . Hãy xem xét giá và n i dung cu n sách trư c khi mua. luôn mong mu n có thêm máy tính ch y dư i Linux. V i k t n i m ng Internet. Tuy nhiên n u b n m i b t đ u h c Linux thì hãy tìm cho mình m t cu n sách gi i thi u ng n g n v h đi u hành này. d a trên s c ng tác. Linux ngay t ban đ u đã đư c xây d ng d a trên c ng đ ng (ti ng Anh “community”). M i b n phân ph i thích h p cho m t nhóm ngư i dùng c th nào đó t ngư i dùng m i đ n ngư i dùng “cao c p” (advanced) hay nói đúng hơn là m i ngư i dùng có quy n l a ch n cho mình m t b n phân ph i thích h p và chuy n sang s d ng b n khác khi nào mong mu n. . Nh ng năm đ u th p k th chín c a th k XX Linux m i ch là đ a con tinh th n chưa bi t nói c a Torvalds. . thu n ti n. Linux là ni m đam mê và “Just for fun”.

. Cũng như nh ng s n ph m khác c a c ng đ ng OSS. bác Nguy n Đ i Quý (vnpenguin@vnoss.V.5/). Tôi không ph i là m t nhà qu n lý m ng hay l p trình chuyên nghi p và nói chung không ph i ngư i h c theo chuyên ngành công ngh thông tin. Mandriva. (http://linux-ve.org. do đó đôi khi nó s đư c c p nh t thư ng xuyên. l i ki n th c cũng như đ ngh giúp đ (luôn luôn hoan nghêng) xin g i cho Phan Vĩnh Th nh theo đ a ch teppi@vnoss.5 (http://creativecommons. . Thông thư ng ngư i dùng m i b t đ u gia nh p vào th gi i Linux b ng nh ng b n phân ph i này.chat. cu n sách này đư c t o ra.org. Xin c m ơn Kostromin A. Không ph i là tôi không mu n s d ng và ghét b h đi u hành Windows mà đơn gi n là tôi đã quen làm vi c trong môi trư ng KDE và Xfce. Happy Using Linux! A Công c đ t o ra cu n sách b n đang đ c là h th ng s p ch L TEX. qu n lý hình k thu t s và l y chúng ra t máy hình b ng digiKam.org) và anh Nguy n Đ ng Hoàng Tuân (tuanndh@gmail. s a đ i. OpenSUSE.0 kho ng 4 năm trư c đây. Như v y.có kh năng tìm đư c sách thích h p ho c b n thích cu n sách “T h c s d ng Linux” này thì có th in nó ra đ ti n đ c. Và bây gi Linux (c th là OpenSUSE Linux) là h th ng duy nh t làm vi c trên máy tính c a tôi. . ”.v.ru) đã vi t ra m t cu n sách s d ng Linux hay làm tài li u tham kh o chính cho cu n sách này. B n có th tìm b n phân ph i teTeX ho c m t b n phân ph i khác c a h th ng này trên h u h t các b đĩa cài đ t h đi u hành Linux. Như trang th hai c a sách có ghi “Dành cho ngư i dùng m i và r t m i. nh ng tài li u khác có th so n th o trong Openoffice. thêm và b t trong th i gian r nh r i c a tôi. trong chương trình Kile và biên d ch mã L TEX qua nh ng chương trình có trong gói teTeX. c th là lu n A văn t t nghi p và cu n sách này. Sách này đư c phân ph i mi n phí theo b n quy n Creative Commons Public License 2. . Released under Creative Commons Public License 2. cu n sách “T h c s d ng Linux” đư c t o ra v i hy v ng s giúp ngư i dùng m i làm quen v i h đi u hành tuy t v i có tên Linux và hình tư ng trưng là chú chim cánh c t (penguin) xinh đ p. đôi khi trong console (dòng l nh không có đ ho ). kh năng v đ ho vector c a Inkscape còn đ cho c nh ng nhà thi t k chuyên. thông báo l i chính t . Nh ng thông tin b n đ c tìm th y trong cu n sách này có th áp d ng cho h u h t h t các b n phân ph i l n.com) đã giúp đ tôi trong khi so n cu n sách này. do đó xin đ ng mong đ i nh ng ki n th c cao siêu trong sách này. và có khi không đư c c p nh t c năm. v i ngư i dùng không chuyên thì kh năng ch nh s a nh c a The GIMP còn trên c đ .org/licenses/by/2. Nghe nh c b ng Amarok. Ngành chính c a tôi là Hoá h c. v. Tôi b t đ u h c Linux khi có trong tay 3 đĩa CD RedHat 7. M i đ ngh s a đ i.5 (http://creativecommons.5/) .org/licenses/by/2. so n th o tài li u. đó là Fedora. Và hơn n a m i công vi c c n đ n máy tính c a tôi có th gi i quy t nhanh g n b ng nh ng chương trình đi kèm v i Linux. tuy nhiên m t s ph n đ c bi t ví d ph n nói v cài đ t chương trình t các gói rpm ch áp d ng t t cho các b n phân ph i “dòng RedHat”.

1 1. 1 . Chính b n thân t UNIX (vi t hoa t t c các ch cái) tr thành nhãn hi u thương m i c a t ng công ty AT&T. t c là d ch các câu l nh c a ngư i dùng và hi n th k t qu làm vi c c a nh ng l nh này. khái ni m b n phân ph i Linux. không hi u là đ làm gì. Đ n th i đi m hi n nay thì các h đi u hành n i ti ng nh t cho máy tính là Microsoft Windows (C) và UNIX. GNU và FSF. Không có ngo i l đ i v i Toán h c. Trong chương đ u tiên c a cu n sách “T h c s d ng Linux” này chúng ta s tr l i ng n g n cho câu h i “Linux là gì?”. Ken Thompson và Brian Kernighan. Không có h đi u hành thì máy tính không th c hi n đư c ch c năng c a mình.1 Ngư i m “không ng i ng n” đăng ký nhãn hi u thương m i b t kỳ th gì. môn chuyên ngành c a tôi – Hoá h c và t t nhiên c HĐH Linux. yêu c u c a Linux đ i v i ph n c ng. và cách có đư c nh ng b n phân ph i này. k c Yoga mà b t ngu n t nĐ . Windows b t ngu n t h đi u hành MS-DOS trư c đây làm vi c trên các máy tính c a hãng IBM.Chương 1 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i “Just for fun” – Linus Torvalds.1. Trong trư ng h p đó máy tính ch là m t t p h p các thi t b đi n t không làm vi c. L ch s luôn là đi m kh i đ u khi nghiên c u m t ngành khoa h c nào đó. Đ ng th i nói đôi dòng v nh ng đi m đ c bi t c a Linux. V t lý. và đ ng th i th c thi s giao ti p v i ngư i dùng. Nhưng bây gi khi nói đ n h đi u hành UNIX thư ng có ý không nói c th m t h đi u hành c th nào mà là m t nhóm các h đi u hành dòng UNIX (UNIX-liked OS). H đi u hành UNIX do nhóm các nhà phát tri n Bell Labs vi t ra vào năm 1969 dư i s đi u khi n c a Dennis Ritchie. t ch c làm vi c v i các t p tin (trong đó có ch y và đi u khi n vi c th c hi n c a các chương trình). Hơn th n a b n đ c s hi u ít nhi u v OpenSource. 1.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng Các h đi u hành d ng UNIX H đi u hành (HĐH) đó là m t b các chương trình h tr vi c đi u khi n ph n c ng c a máy tính.

as my OS resembles it somewhat (same physical layout of the file-system (due to practical reasons) among other things). Yes — it’s free of any minix code. Any suggestions are welcome. Và và đ u nh ng năm 90 m t sinh viên c a trư ng đ i h c Helsinki (Ph n Lan). This implies that I’ll get something practical within a few months. trong đó có BSD.2 M t chút v l ch s HĐH Linux v a k ni m sinh nh t l n th 15 c a mình. and it has a multi-threaded fs. but I won’t promise I’ll implement them :-) Linus (torvalds@kruuna. and I’d like to know what features most people would want. Nhưng d n d n c u hình trang thi t b c a máy tính cá nhân cũng m nh lên và hi n nay có kh năng cao hơn so v i nh ng mainframe c a nh ng năm 70 th k trư c.1. lúc đ u đư c phát tri n đ làm vi c v i các máy tính nhi u ngư i dùng – các mainframe. as that’s all I have :-(.minix Subject: What would you like to see most in minix? Summary: small poll for my new operating system Message-ID: <1991Aug25. Đây là b c thư mà Linus g i vào nhóm tin t c comp. H đi u hành dòng UNIX. 1. I’ve currently ported bash(1. I’d like any feedback on things people like/dislike in minix.Helsinki. Đi u đ c bi t ch b n quy n c a s n ph m cho phép ngư i khác phát tri n và c i ti n và chuy n k t qu thu đư c đ n ngư i th ba (cùng v i mã ngu n ho c không) v i đi u ki n là ph i ch ra ph n nào c a mã đư c phát tri n Berkeley.fi) PS. and it probably never will support anything other than AT-harddisks. Trong thư này Linus cho bi t anh đang phát tri n m t h đi u hành t do cho các máy tính đ i 386 (486) và yêu c u nh ng ai quan tâm cho bi t nh ng thành ph n nào c a h th ng cho ngư i dùng c n ph i có đ u tiên. đã b t đ u phát tri n m t HĐH ki u UNIX cho các máy tính cá nhân tương thích v i IBM (IBM-compatible PC). and things seem to work.40).helsinki.4 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i Vào cu i nh ng năm 70 c a th k trư c (th k XX) các nhà phát tri n c a trư ng đ i h c California Berkeley đã thêm vào mã ngu n c a UNIX r t nhi u s c i ti n trong đó có h tr giao th c2 TCP/IP (giao th c m ng chính hi n nay). won’t be big and professional like gnu) for 386(486) AT clones.minix ngày 25 tháng 8 năm 1991 (đư c coi là ngày sinh nh t c a HĐH này): From: torvalds@klaava.FI> Date: 25 Aug 91 20:57:08 GMT Organization: University of Helsinki Hello everybody out there using minix I’m doing a (free) operating system (just a hobby.08) and gcc(1. S n ph m này n i ti ng dư i tên BSD ("Berkeley Systems Distribution").Helsinki.205708. and is starting to get ready.FI (Linus Benedict Torvalds) Newsgroups: comp. It is NOT portable (uses 386 task switching etc). Nh ng ngư i dùng trong nhóm tin t c này đã làm vi c dư i h đi u hành Minux do giáo sư Andy 2 protocol . Linus Torvalds.os. This has been brewing since april.9541@klaava.os.

ho c tìm đ c cu n “Linux: Just for fun”.1.01 didn’t actually come with any binaries: it was just source code for people interested in what linux looked like.01: I wasn’t too proud of it. Trong khuôn kh T ch c ph n m m t do đã b t đ u làm vi c d án GNU (http://www.” (“Như tôi đã nói trư c đây.01) đư c công b trên Internet ngày 17 tháng 09 năm 1991.fsf. T p tin phiên b n đ u tiên c a Linux (phiên b n 0. V b n quy n này.12.01 không đi kèm theo binary nào: nó ch là mã ngu n cho nh ng ai mu n bi t linux trông ra sao. GNU là R t thú v là sau khi Linus Torvalds phát tri n HĐH c a mình thì gi a anh và giáo sư Andy Tanenbaum đã n ra m t cu c tranh cãi. Minux làm vi c trên các máy tính v i b x lý 286 và đư c Linus dùng làm mô hình cho HĐH m i.li. nghiên c u chương trình ng d ng. B n quy n đư c đ i sang GPL t phiên b n 0. đó b n s nh n đư c thông tin chi ti t v l ch s xu t hi n và phát tri n Linux. ví d ftp://ftp. Linus Torvalds vi t: “As I already mentioned.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 5 Tanenbaum vi t ra đ làm công c h c t p cho các sinh viên l p trình. Vào năm 1984 nhà bác h c ngư i m Richard Stallman sáng l p ra T ch c ph n m m t do (FSF. Open Source và d án GNU c n ph i nói đ n m t cách đ c bi t.org.org/linuxhistory. 3 .org. 0. m t cu n sách nói v đ i tư c a Linus Torvalds đ n th i đi m anh làm cho Transmeta và vi c phát tri n HĐH Linux.kernel.”)3 Sau đó ngày 05 tháng 10 năm 1991 phiên b n 0. sao chép. b o v nó b ng các b ng sáng ch .01. các d u hi u b o v quy n tác gi . Đây là phiên b n đã có th làm vi c trên máy. Free Software Foundation) có trang ch n m t i đ a ch http://www. gi bí m t nghiêm ng t mã ngu n c a chương trình vi t trên các ngôn ng b c cao (như C++). vì th ch g i thông báo đ n t t c nh ng ai mu n th hi n s quan tâm. Ngay t đ u Linux đã đư c phân ph i theo đi u ki n c a b n quy n General Public License (GPL)4 thư ng dùng cho các ph n m m ng d ng Open Source và d án GNU. B n quy n này có th tìm th y trong nh ng phiên b n đ u tiên c a nhân trên ftp. hãy xem RELNOTES-0.01: tôi không t hào l m v nó. N u b n đ c quan tâm đ n l ch s c a HĐH này thì hãy đ c trang web sau: http://www. Theo ti ng lóng c a Linux thì b n quy n này đôi khi đư c g i là Copyleft. làm ch m quá trình t o ng d ng m i vì m i nhà l p trình s ph i vi t l i t đ u m t ng d ng thay vì dùng đo n mã ngu n đã có trong ng d ng khác.org) – d án t o chương trình ng dùng mi n phí. so I think I only sent a note to everybody who had shown interest. Note the lack of announcement for 0. Linus Torvalds không đăng ký b ng sáng ch cũng như không gi i h n vi c phân ph i HĐH m i này. N u b n đ c quan tâm thì có th tìm đ c nh ng thư mà hai ngư i này g i cho nhau trong nhóm tin t c nói trên.php.kernel. 4 Th t ra lúc đ u nhân Linux đư c phân ph i theo b n quy n mà FSF không không nh n là t do vì nghiêm c m phân ph i thương m i. s a đ i.02 ra đ i. M c đích c a t ch c này là lo i tr t t c nh ng đi u c m đoán và h n ch phân ph i. Stallman cho r ng vi c này r t có h i đ i v i phát tri n chương trình ng d ng. d n đ n vi c gi m ch t lư ng chương trình và s có m t c a r t nhi u l i không xác đ nh đư c trong nh ng chương trình này.gnu. B i vì tính đ n th i đi m b t đ u xây d ng t ch c thì các công ty thương m i gi r t c n th n các chương trình ng d ng c a mình. Chú ý r ng không có thông báo cho b n 0. 0.org/pub/linux/kernel/Historic/oldversions/RELNOTES-0.12 theo đ a ch trên. T i t nh t là làm ch m quá trình trao đ i ý tư ng trong ngành l p trình.

org).gnu.net). thì b n quy n GPL “làm cho chương trình ng d ng t do và đ m b o là chương trình này s t do”5 . 5 . đây c n ph i đưa ra ví d đ b n đ c hi u rõ hơn: ngu n thu nh p có th là các s n ph m đi kèm ho c d ch v cài đ t và c u hình cho nh ng máy tính m i ho c phát tri n cho nh ng đi u ki n làm vi c m i. Ý tư ng chính c a Stallman là ch không ph i bán chương trình ng d ng. Nh ng gì do d án GNU phát tri n đ là t do. v. . chuy n ho c bán cho ngư i khác không h n ch v i m t đi u ki n là k t qu thu đư c cũng ph i phân ph i theo b n quy n copyleft.openoffice. Đi u đó không có nghĩa là các nhà l p trình không còn nh n đư c ph n thư ng (ti n) cho công vi c c a mình.org/copyleft/gpl.v. Cùng v i s ra đ i c a phiên b n th 3 này đã n y ra r t nhi u tranh cãi xung quanh tính t do c a b n quy n. Hãy vi t thư cho h đ h c h i kinh nghi m! Trong khuôn kh c a ho t đ ng Open Source nói chung và d án GNU nói riêng.tug. B n có th đ c b n quy n này theo đ a ch http://www. do đó không còn t do). đã phát tri n m t lư ng đáng k các chương trình ng d ng. Trong “Manifesto GNU” (http://www. nh ng ý tư ng và cách gi i quy t m i đư c phân ph i r ng rãi ngay l p t c. mà bán chính s c lao đ ng c a nhà l p trình. d y cách s d ng. Chương trình ng d ng phân ph i theo GPL đư c quy n phát tri n. Nói như các nhà sáng l p ra FSF. đây chúng ta g p l i cơ ch đào th i (hay t t hơn là ch n l c) t nhiên như trong thuy t sinh h c c a Darwin. Cơ ch này b kìm nén trong th gi i chương trình ng d ng thương B n đ c cũng nên bi t là s p t i s có phiên b n th 3 c a GPL (GPLv3). Các nhà phát tri n xvnkb (http://xvnkb.html. Nh ng chương trình Open Source (Mã ngu n m ) đư c phân ph i theo đi u ki n c a b n quy n General Public License (GPL). M t ph n thư ng t t n a đó là khi chương trình tr lên n i ti ng thì tác gi c a chương trình s có đi u ki n tìm m t công vi c có lương cao. Đi u ki n cu i là quan tr ng và then ch t c a b n quy n này. Đi u ki n này cũng phân bi t ph n m m t do v i ph n m m phân ph i mi n phí. là nh ng ngư i hi u rõ nh t đi u này. .org/ gnu/manifesto.html.sf.gnu. N u như nói m t cách th t ng n g n thì b n ch t c a GPL như sau. t c là nh ng gì thu c v d án GNU không ph i là m t ph n c a Unix (vào th i gian đó th m chí t UNIX đã tr thành thương hi u.org) và pdfLaTeX (http://www. nhưng không có nghĩa là chúng đư c phân ph i không có b n quy n và không đư c lu t pháp b o v . Nó b o đ m r ng k t qu lao đ ng c a các nhà phát tri n ph n m m t do s luôn luôn m và không tr thành m t ph n c a s n ph m nào đó dùng b n quy n bình thư ng (ý nói s n ph m đóng). s a đ i.html) vào năm 1985 Stallman vi t r ng đ ng l c đ ông sáng l p ra FSF và d án GNU đó là s khó ch u trong quy n s h u c a m t s ngư i đ i v i chương trình ng d ng. DVD ho c k t n i Internet).org/gplv. unikey (http://unikey. còn các l i s đư c nh n ra và s a nhanh chóng.6 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i t vi t t t c a GNU’s Not Unix. Tham gia vào tranh cãi có c ngư i vi t ra nhân Linux đ u tiên – Linus Torvalds. B n d ch ti ng Vi t không chính th c n m t i http://vi. Vi c m mã ngu n đ ng th i nâng cao r t nhi u ch t lư ng c a chương trình ng d ng: t t c nh ng gì t t nh t. G n như t t c các chương trình ng d ng phân ph i theo đi u ki n GPL có th coi là mi n phí đ i v i ngư i dùng (trong ph n l n các trư ng h p đ nh n đư c nó b n ch ph i tr ti n đĩa CD. n i ti ng nh t trong s chúng đó là trình so n th o Emacs và trình biên d ch GCC (GNU C Compliler) – trình biên d ch ngôn ng C t t nh t hi n nay.

nhưng cho phép ch y các chương trình c n b nh dung lư ng l n mà th c t không có trên máy tính. Vùng đĩa c ng này đư c coi là b nh ph thêm vào.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 7 m i. Nhi u ti n trình th t s T t c các ti n trình là đ c l p. đ c trưng cho các h đi u hành đ y đ tính năng dòng UNIX. Nhân này “đ u” đúng vào mi n “đ t lành”. Nhưng đã thành l ngư i dùng thư ng s d ng tên g i c a nhân làm tên g i c a h đi u hành. không m t ti n trình nào đư c c n tr công vi c c a ti n trình khác. thì Linux s ph c h i chúng t . T H N d s ch c b nh theo trang th ng b nh Linux đư c t ch c d ng các trang v i dung lư ng 4K. C n nói r ng Linus Torvalds ch phát tri n ph n nhân (kernel) c a h đi u hành.1. Khi này Linux có th cung c p t t c các tài nguyên h th ng cho ngư i dùng làm vi c qua các terminal xa khác nhau. l n lư t chia cho m i ti n trình m t kho ng th i gian th c hi n. Stallman t t nhiên đã đúng khi đòi h i h đi u hành Linux ph i đư c g i là GNU/Linux. Vi c này có làm gi m t c đ làm vi c. Vì th s xu t hi n c a nhân Linux là r t đúng lúc. khi m t ti n trình ph i như ng b x lý cho các ti n trình khác (và có th làm ch m tr r t lâu vi c th c hi n). 2. thì HĐH s tìm nh ng trang b nh đã lâu không đư c s ng đ chuy n chúng t b nh lên đĩa c ng. D án GNU cũng đã b t đ u phát tri n nhân cho riêng mình (đư c g i là Hurd). Xin đưa ra đây danh sách ng n g n nh ng kh năng này. Nó đ ng nghĩa v i vi c ra đ i c a m t h đi u hành m i t do phân ph i cùng v i mã ngu n m . nhưng vì lý do nào đó đã b ch m l i. 4. Nh đó đ n th i đi m hi n nay Linux là h đi u hành hi n đ i. 1. 1. nên ngay t đ u đã có r t nhi u nhà l p trình tham gia vào quá trình phát tri n h th ng. Đ làm đư c đi u này nhân th c hi n ch đ phân chia th i gian c a b x lý trung tâm. và chúng ta cũng làm như v y trong cu n sách này. Swap b nh lên đĩa Swap b nh cho phép làm vi c v i Linux khi dung lư ng b nh có h n. N i dung c a m t s ph n (trang) b nh đư c ghi lên vùng đĩa c ng xác đ nh t trư c. h tr các công ngh m i g n như ngay l p t c. N u có trang nào đó trong nh ng trang này l i tr thành c n thi t. Nhưng đ chuy n GNU thành m t HĐH hoàn ch nh thì ch còn thi u nhân. Truy c p nhi u ngư i dùng Linux không ch là HĐH nhi u ti n trình. b n v ng và phát tri n nhanh nh t. Cách này hoàn toàn khác v i ch đ “nhi u ti n trình đ y nha” đư c th c hi n trong Windows 95.1. vì trong d án GNU đã phát tri n s lư ng l n các ti n ích khác nhau. 3. Linux có t t c các kh năng.3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux Do mã ngu n Linux phân ph i t do và mi n phí. Linux h tr kh năng nhi u ngư i dùng làm vi c cùng lúc. u b nh đ y. Tuy nhiên bây gi xin quay l i v i l ch s c a Linux.

và s gi m xu ng khi h th ng hay ti n trình c n nhi u b nh hơn. 7. ho c nhi u ngư i dùng ch y cùng m t chương trình 6 . Trên các h th ng cũ nh ng thư vi n đó n m trong m i t p tin chương trình. nh đó nâng cao r t nhi u t c đ truy c p t i nh ng chương trình và ti n trình thư ng dùng. System V IPC Linux s d ng công ngh IPC (InterProcess Communication) đ trao đ i thông tin gi a các ti n trình.8 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i đĩa c ng (vào b nh ). Có m t s thư vi n tiêu chu n đư c dùng cùng lúc cho vài ti n trình. Linux 100% tương ng v i tiêu chu n POSIX 1003. và th c hi n cùng lúc nh ng chương trình này d n đ n hao h t b nh không đáng có. thì Linux ch n p vào b nh m t b n sao c a mã chương trình và t t c các ti n trình gi ng nhau cùng s d ng m t mã này. Thêm vào đó Linux còn h tr các kh năng c a System V và BSD đ tăng tính tương thích. Cùng s d ng chương trình N u c n ch y m t lúc nhi u b n sao c a cùng m t ng d ng nào đó6 .1. còn nh ng ph n mã không s d ng t i th i đi m hi n t i thì n m l i trên đĩa. 10. đó là m t b các th t c ngôn ng C. Ngư i dùng MS-DOS s nh đ n chương trình SmartDrive. 8. ho c m t ngư i dùng ch y vài ti n trình gi ng nhau. và như v y cho phép gi m kích thư c b nh b ng d ng chi m. 9. N p môđun th c hi n “theo yêu c u” Nhân Linux h tr vi c cung c p các trang b nh theo yêu c u. chương trình này d tr m t ph n b nh có kích thư c xác đ nh đ làm b đ m cho đĩa.1 (Portable Operating System Interface – giao di n c a h đi u hành lưu đ ng) đưa ra giao di n tiêu chu n cho các h th ng Unix. Trên các h th ng m i (bao g m Linux) có h tr làm vi c v i các thư vi n đ ng (dynamic) và tĩnh (static) đư c chia ra. khi này ch ph n mã c n thi t c a chương trình m i n m trong b nh . Linux s d ng h th ng đ m linh đ ng hơn: b nh đư c d tr cho đ m đư c tăng lên khi b nh không đư c s d ng. 100% tương ng v i tiêu chu n POSIX 1003.1. đ s d ng tín hi u và b nh chung. H tr m t ph n các kh năng c a System V và BSD POSIX 1003. B đ m đ ng c a đĩa B đ m c a đĩa đó là m t ph n b nh c a h th ng dùng làm nơi lưu nh ng d li u thư ng dùng c a đĩa. M t s h th ng Unix cũ và m t s h th ng hi n đ i (bao g m c Microsoft Windows) chuy n lên đĩa t t c n i dung c a b nh thu c v nh ng ng d ng không làm vi c t i th i đi m hi n th i (t c là T T C các trang b nh thu c v ng d ng s đư c lưu lên đĩa khi không đ b nh ) và như v y kém hi u qu hơn. 6.1. Microsoft Windows NT cũng h tr POSIX 1003. Ngày nay giao di n này đư c t t c các h đi u hành m i h tr . 5. Thư vi n chung Thư vi n – b các quá trình (thao tác) đư c chương trình dùng đ làm vi c v i d li u.

bây gi nó có th làm vi c trên t t c các b vi x lý Intel b t đ u t 386 và k t thúc là các h th ng nhi u b x lý Pentium IV. SUN Sparc. làm vi c trong các m ng TCP/IP. Windows 3. trình d ch l nh ngư i dùng và các ti n ích. . H tr các đ nh d ng h th ng t p tin khác nhau Linux h tr m t s lư ng l n các đ nh d ng h th ng t p tin. Kh năng h tr m ng Linux có th g n vào b t kỳ m ng n i b nào. còn có m t lo t các chương trình t o máy o7 mã ngu n m cũng như s n ph m thương m i: qemu. Ngoài ra còn có phiên b n Linux cho các b x lý khác bao g m ARM. cho các HĐH đã phát tri n trư c Linux. . debian. và c các h th ng t p tin m i. như AMD. trong đó có chia s (dùng chung.1.org) 8 7 . truy c p dial-up qua các giao th c SLIP và PPP. ssh).v.1. . 12.v. rlogin. Windows 95 và Wine. DEC Alpha. bao g m Networked File System (NFS). Ngoài ra. bao g m các h th ng t p tin DOS và OS/2. n u h th ng đáp ng tiêu chu n iBCS2 (intel Binary Compatibility). M68000 (Atari và Amiga). H tr t t c các d ch v Unix.. MIPS. Kh năng ch y chương trình c a HĐH khác Trong l ch s Linux không ph i là h đi u hành đ u tiên. Đ ch y nh ng chương trình như v y dư i Linux đã phát tri n các trình gi l p (emulator) cho DOS. bao g m DOS. 14. đư c g i là Second Extended File System (ext2fs) và Third Extended File System (ext3fs) cho phép s d ng không gian đĩa m t cách có hi u qu . trong đó có c nh ng chương trình có ích và không đ n n i t i. vmware. Làm vi c trên các ph n c ng khác nhau M c dù đ u tiên HĐH Linux đư c phát tri n cho máy tính cá nhân (PC) trên n n t ng Intel 386/486. Windows. Đ ng th i có h tr dùng Linux là máy ch ho c máy khách cho m ng khác. Xin đư c nói luôn là trong cu n sách này chúng ta ch xem xét trư ng h p Linux cho các máy tính tương thích v i IBM. c u trúc (h th ng) t p tin. NetWare và Windows. k t n i t xa (telnet. Nhân đó là cho phép s d ng nhi u h đi u hành trên m t máy B n phân ph i Linux h tr nhi u b x lý nh t c n ph i k đ n Debian (http://www. PowerPC và nh ng b x lý khác8 .. bao g m c các b x lý 64bit. HFS. bochs.2 B n phân ph i Linux Trong b t kỳ h đi u hành nào cũng có th chia ra 4 ph n chính: nhân. Trong Internet còn có nh ng thông báo nói r ng trên các b x lý Athlon và Duron c a AMD Linux còn làm vi c t t hơn so v i trên Intel.2 B n phân ph i Linux 9 11. . Trong khi đó h th ng t p tin chính c a Linux. Đ ng th i Linux còn làm vi c trên r t nhi u b x lý tương thích v i Intel c a các nhà s n xu t khác. 13. FreeBSD và OS/2. HĐH Linux còn có kh năng ch y chương trình dành cho b x lý Intel c a các h th ng Unix khác. như reiserfs. . pearpc. 1. Ngư i ta đã vi t ra hàng lo t các chương trình ng d ng. . sharing) các t p tin và in t xa trong các m ng Macintosh. .

Và suy nghĩ đó có ph n nào đúng. Như đã nói trên. . Ngoài ra. nói chung không khác so v i nh ng chương trình bình thư ng khác mà ngư i dùng có th ch y. Tuy v y. Tuy nhiên các nhà phát tri n c a m t b n phân ph i Linux c n t o ra ít nh t m t chương trình cài đ t đ đưa HĐH lên máy tính tr ng không chưa có HĐH nào. Trình d ch l nh hay h v (shell) – là chương trình t ch c giao ti p gi a máy tính và ngư i dùng. Thông thư ng t t c nh ng chương trình n m trong b n phân ph i Linux đ u dùng b n quy n GPL. M t trong nh ng k t qu c a vi c phân ph i t do chương trình ng d ng cho Linux đó là có nhi u công ty cũng như nhóm các nhà phát tri n đ c l p đã phát hành ra các b n Linux khác nhau đư c g i là “b n phân ph i Linux”. Nhân c a HĐH Linux hi n th i đang đư c phát tri n dư i s lãnh đ o c a Linus Torvalds và phân ph i m t cách t do (v i b n quy n GPL) gi ng như m t s lư ng kh ng l các chương trình ng d ng và ti n ích khác. c n tìm cách gi i quy t s ph thu c và mâu thu n gi a các gói (và gi a các phiên b n c a gói) chương trình. R t có th xu t hi n trong b n đ c ý nghĩ r ng b t kỳ ai cũng có kh năng cho ra b n phân ph i Linux. Ngoài ra. hay nói đúng hơn là b t kỳ ngư i nào không lư i sưu t p các chương trình t do. mà đ i di n c a m i nhóm là Red Hat. nó đi u khi n các thi t b ph n c ng và đi u khi n vi c th c hi n chương trình. trên th gi i đang có hàng trăm (hàng nghìn?) b n phân ph i Linux và m i ngày l i xu t hi n các b n m i. M t vài tác gi đã th phân lo i các b n phân ph i d a trên nh ng tiêu chí khác nhau: • c u trúc h th ng t p tin • chương trình cài đ t • phương ti n dùng đ cài đ t các gói chương trình • thành ph n c a các ti n ích và chương trình ng d ng có trong b n phân ph i.10 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i thành ph n chính. Vì th khi nói v h đi u hành nói chính xác hơn s là “h đi u hành d a trên nhân Linux”. Và cu i cùng các ti n ích – đó đơn gi n là các chương trình riêng l . Và như chúng ta s th y sau đó không ph i là bài toán đơn gi n. B n phân ph i – đó là m t b các chương trình ng d ng bao g m t t c b n ph n chính c a HĐH. n u chính xác thì t “Linux” ch có nghĩa là nhân. vì th n u mu n có th tìm th y t t c nh ng gì có trên th gi i (h u h t nh ng trang này dùng ti ng Anh và các b n phân ph i Vi t Nam ít đư c nói đ n). Có th tìm th y danh sách tương đ i đ y đ cùng v i đ c đi m ng n g n c a m i b n phân ph i trên http://www. h th ng t p tin. Slackware và Debian. linuxhq. M c dù h u h t các tác gi cho r ng s khác nhau gi a các b n phân ph i là không cơ b n. nòng c t c a HĐH. Nhưng hi n nay có th chia ít nh t 3 nhóm b n phân ph i. t c là nhân. h v shell và các ti n ích.com (còn có m t s b n phân ph i khác ti ng Anh). C u trúc t p tin (h th ng t p tin) – là h th ng lưu t p tin trên các thi t b lưu. trên trang đó cũng như nhi u trang web khác còn có liên k t đ n nh ng danh sách b n phân ph i khác. nhưng có ch c năng chính là th c hi n các công vi c d ch v (service). đ ng th i còn có thêm các chương trình cho công vi c hàng ngày c a ngư i dùng.

b n phân ph i openSuSE Linux 10.1. L a ch n th nh t.org).org) đã cho ra đ i m t b n phân ph i m i hư ng v ngư i dùng Vi t Nam – FCxVnOSS. Ví d . 9 . th hai. s d ng các s n ph m Linux l n có h tr ti ng Vi t.16. openSuSE cũng đang d n d n h tr ti ng Vi t (http://vi.6. Và t t nh t n u nhóm các nhà phát tri n này nh n đư c ngu n l i t s n ph m Linux c a mình. Đ k t thúc câu chuy n v l a ch n b n phân ph i Linux c n nói thêm là g n đây bác Nguy n Đ i Quý (http://vnoss.13. c p nh t thư ng xuyên thông thư ng là theo m t l ch đ nh s n. Vì Linus Torvalds ti p t c đi u hành vi c phát tri n nhân. Đ i v i ngư i dùng Linux Vi t Nam hi n th i có hai l a ch n: th nh t. B n phân ph i này d a trên n n t ng c a FC c ng thêm giao di n ti ng Vi t và m t s ng d ng “mang tính Vi t Nam” như chương trình gõ ti ng Vi t. Phiên b n nhân Linux thư ng đư c ký hi u b ng ba s 9 .13. Ngoài ra còn đ m b o là b n s nh n đư c phiên b n m i c a nó trong tương lai. C n nói vài l i v đánh s phiên b n. Khi nói đ n phiên b n c a Linux thư ng có ý là phiên b n nhân (vì m t h đi u hành là Linux ch khi nó s d ng nhân Linux). L a ch n th hai đó là s d ng các b n phân ph i h tr ti ng Vi t t t như Debian. Ubuntu và Mandriva.opensuse. . Chúng ta s nói đ n hai s l a ch n này m t cách k càng hơn.1 đư c d a trên nhân phiên b n 2. s d ng các s n ph m Linux ti ng Vi t do m t s ngư i t nguy n duy trì.16.2 B n phân ph i Linux 11 V y thì c n l a ch n b n phân ph i theo tiêu chu n nào? Theo ý ki n c a tác gi thì đ i v i ngư i dùng Vi t Nam có hai tiêu chu n: th nh t ph i có giao di n ngư i dùng ti ng Vi t và th hai ph i có m t nhóm các nhà phát tri n h tr b n phân ph i này. Phiên b n nhân v i s th hai Đi u này ch đúng v i các phiên b n nhân trư c 2. t đi n ti ng Vi t. Th m chí ch trong kho ng th i gian không lâu mà tôi s d ng Linux (kho ng 5 năm) đã có nhi u b n phân ph i Vi t Nam cũng như nư c ngoài đã chào t m bi t th gi i Linux vì nhóm h tr c a chúng không thu đư c nhi u l i nhu n và sau đó m t th i gian ng ng h tr tác ph m c a mình. . C n phân bi t s phiên b n c a b n phân ph i và s phiên b n c a nhân. ch không phân nhánh và nhân lên gi ng như trư ng h p b n phân ph i. theo ý ki n c a tôi không đư c ưu tiên đây. t c là Linux phiên b n 2. T 2. Lý do chính là chưa đ t đư c tiêu chu n th hai nêu trên. phân cách nhau b i d u ch m. L a ch n th hai này đư c ưu tiên vì: • chúng có h tr ti ng Vi t và càng ngày càng hoàn thi n • chúng có trình cài đ t t t.6 tr đi Linus và các nhà phát tri n khác th nghi m dùng b n s .6. Hi n th i có m t b n phân ph i như v y: vnlinux-CD (cùng v i m t vài bi n th ) do anh Larry Nguy n. t c là làm vi c như m t công ty thương m i.6. nên phiên b n c a nhân tăng lên theo th t . Không s trư ng h p “đem con b ch ”. m t Vi t ki u M duy trì.. h tr nhi u ph n c ng khác nhau • có th cài đ t thêm các ph n m m khác m t cách d dàng ph n l n chương trình đã đư c biên d ch s n cho m i yêu c u c a ngư i dùng • nh ng b n phân ph i này đư c m t nhóm các nhà phát tri n duy trì.

MB B nh Đĩa c ng Yêu c u nh nh t: ch làm vi c trong giao di n văn 8 200 b n v i dòng l nh c a shell.5. trên đó không th ch y n i Windows.3 Yêu c u đ i v i máy tính Tôi đã đ c đâu đó nói r ng có nh ng phiên b n Linux đ c bi t. B ng 1.1 dư i đây s đưa ra m t vài con s ch v i m c đích giúp b n đ c làm quen. 1. . Như v y Linux có m t ưu đi m l n đó là kh năng làm vi c th m chí trên nh ng máy r t cũ. nhưng đi u này không .0) thư ng không đư c s d ng đ t o các b n phân ph i. Dùng đư c giao di n đ ho X Window cùng v i m t 32 400 s trình qu n lý c a s nh nh như icewm. Yêu c u đ i v i ph n c ng c a h th ng mu n cài đ t Linux còn đư c xác đ nh b i l a ch n ph n m m c a ngư i dùng (và t c là s ph thu c vào phiên b n c a các ph n m m và ít nhi u vào b n phân ph i).. N u cài đ t m t b n phân ph i đ y đ thì đương nhiên l a ch n nhân đã đư c các nhà phát tri n làm giùm b n đ c. OpenOffice. . Phiên b n v i s th hai ch n (ví d 2. nhưng không b n v ng. nh ng máy tính s n xu t g n đây đáp ng đư c toàn b nh ng yêu c u đã đưa ra và s đưa ra dư i đây. có đ m t s ng d ng ngư i dùng như vim. . nhưng đ i v i ngư i dùng m i thì nên ch n phiên b n nhân v i s th hai trong phiên b n là ch n.1: Yêu c u đ i v i ph n c ng Mong mu n c a ngư i dùng Yêu c u.v. thì có th s d ng nó đ h c Linux và r t có th s ng c nhiên v kh năng c a HĐH này.12 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i l (ví d . còn phiên b n đ c bi t có th ch y t m t ho c hai đĩa m m không c n đĩa c ng thì tôi đã g p. 256 1500 các ng d ng n m trong KOffice. windowmaker. Theo các ngu n thông tin khác nhau thì t t c các bi n th đ u dùng t t: SX. 2. emacs. Nhưng trong cu n sách này chúng ta s không xem xét nh ng trư ng h p đ c bi t như v y. B ng 1. làm vi c th m chí trên b x lý 8086 v i 512Kbyte b nh . T t nhiên là b n có th cài đ t b t kỳ phiên b n nào.6. . nhưng c n bi t cách đánh s phiên b n n u khi nào đó b n mu n c p nh t nhân Linux c a mình. 128 1000 Ch y các ng d ng c n nhi u b nh (như GIMP. Dùng môi trư ng làm vi c đ ho KDE. nh ng con s này là không chính xác nhưng không khác bi t nhi u gi a các b n Linux khác nhau. Vì th n u b n có m t cái máy tính cũ. Xin đ ng lo l ng.13) đư c coi là làm vi c n đ nh. vì đó là phiên b n th nghi m (ch dành cho phát tri n). DX v. fluxbox. Vì HĐH Linux s d ng ch đ b o v c a b vi x lý.org). mà trư c đây ch có th dùng MS DOS (t t nhiên là trong trư ng h p này chúng ta ch thu đư c ch đ dòng l nh. nên đ cài đ t HĐH này c n ít nh t là m t máy tính có b x lý 386. Chúng đư c dành cho nh ng ngư i tình nguy n có mong mu n th nghi m đ tìm ra các l i. T t nhiên phiên b n như v y có th làm vi c.16.

. Đ k t thúc xin đưa ra đây trư ng h p c u hình máy c a tôi: b x lý 686. Như đã nói trên. T t nhiên là chênh l nh giá thành đĩa ph i không quá cao. GIMP.1 v i môi trư ng làm vi c KDE. Tôi hi n s d ng openSuSE Linux 10.4 L y Linux đâu? Và trong ph n cu i c a chương th nh t chúng ta s tr l i ng n g n cho câu h i “L y Linux đâu?”. Hi n gi trên m ng Vi t Nam đã xu t hi n m t vài c a hàng bán đĩa Linux. b nh 256Mb (+256Mb swap). Trong s ba phương án k trên thì đ i v i ngư i dùng Linux Vi t Nam phương án mua CD. ). Có th làm vi c đ ng th i nhi u ng d ng yêu c u: OpenOffice. T t hơn h t là nên mua đĩa c a m t công ty máy tính ho c qua m t c a hàng trên m ng. Kile (dùng đ vi t nh ng dòng này). Đ a ch c th xin không đưa ra đây vì qu ng cáo trong th gi i hi n đ i đã không còn là mi n phí. Linux cùng v i m t s lư ng kh ng l các chương trình ng d ng đư c phân ph i g n như mi n phí. C n nói riêng v h th ng phát đĩa v i b n phân ph i Ubuntu m t cách mi n phí.. Không có gì là th a thãi. 1. .ubuntu. Có nghĩa là ngư i dùng không có ý đ nh thay đ i chương trình ho c mua bán nh ng chương trình này. Ch c n vào đ a ch http://shipit. c ng càng r ng thì càng t t. DVD là t t nh t.1. Konqueror. Và vi c gi u đ a ch không làm nh hư ng đ n nh ng ai có mong mu n mua Linux đ nghiên c u.org. T t nhiên đ i v i dung lư ng b nh cũng như c u hình máy nói chung thì máy càng m nh. Theo tôi nghĩ đây là cách t t nh t n u b n không có đi u ki n đ mua đĩa. ph n còn l i dành cho d li u. thì có toàn quy n sao chép toàn b b n phân ph i Linux ho c m t ph n b t kỳ c a nó ch ngư i quen. Đ b t đ u h c Linux thì ch c n có m t máy tính v i b x lý 486. giá thành bán Linux bao nhiêu đó là quy n c a ngư i bán (ngoài ra giá thành cao còn có các b n phân ph i chuyên nghi p như Xandros.com đăng ký s lư ng đĩa b n c n. Khi đó còn có kh năng l a ch n và có b o đ m là s đ i đư c đĩa x u. càng nhi u b nh . Novell Desktop. C n nói thêm là nh ng đĩa ghi v a hè thư ng có l i và có th gây m t d li u ho c làm h ng ph n c ng. KBabel. t t nhiên có kèm theo đ a ch bưu đi n. 10GB c ng dành cho cài đ t Linux. N u máy tính c a b n có th làm vi c v i các h đi u hành Windows 2000 và Windows XP thì vi c ch y Linux trên nó s không có gì khó khăn.4 L y Linux đâu? 13 ngăn c n vi c dùng các máy tính cũ làm vi c có l i ví d làm router10 ). 10 máy giúp chuy n hư ng các gói m ng . 16MB b nh và c ng kho ng 300MB. StarDict (chương trình t đi n). ho c t i xu ng t Internet ho c mua đĩa CD (DVD) Linux ch nh ng ngư i bán hàng đâu đó trên hè ph mà không s b truy c u vì vi ph m b n quy n (các chương trình có b n quy n thương m i thư ng dùng t “s đ ng ý” gi a ngư i dùng và nhà phân ph i) c a các nhà (công ty) phát tri n. sau m t th i gian kho ng 1 tháng – 1 tháng rư i b n s nh n đư c chúng.

ph n l n ngư i dùng Vi t Nam trư c khi b t đ u h c Linux đã làm quen và r t có th đã có kinh nghi m s d ng các HĐH dòng Windows như Windows 98.) đ u đã có cu n hư ng d n cài đ t r t chi ti t. m t cách t nhiên. tác gi s không đưa ra các bư c c th c a vi c cài đ t. Và t t c các b n phân ph i l n (Debian.. đ ng th i. Fedora. Hãy ch đ i và hy v ng trong tương lai không xa s có b n d ch Ti ng Vi t c a nh ng cu n sách này. Chính vì th . Và trên th c t thì t m th i Linux khó có th là HĐH đ u tiên mà ngư i dùng làm quen. • T máy tính khác trong m ng n i b qua SMB. B i vì trên m t máy tính có th cùng “chung s ng hòa bình” hai HĐH và th m chí nhi u hơn n a (n u có đ ch trên đĩa!). Thay vào đó là nh ng gì b n c n bi t và chu n b trư c khi cài đ t. Slackware. Ngoài ra..1 • T Chu n b cài đ t đĩa CD-ROM đĩa c ng Có th cài đ t Linux b ng m t trong các cách sau: • T b n sao chép Linux trên • T máy ch t p tin c a m ng n i b qua NFS. n u ngư i dùng đã làm vi c v i HĐH Windows và quy t đ nh th nghi m v i Linux. .Chương 2 Cài đ t h đi u hành Linux “Software is like sex. V nđ ch . cho m i tình hu ng s d ng. Windows 2000 và Windows XP. Như th . R t may là không nh t thi t ph i đánh m t t t c nh ng th đó. Thông thư ng trên các đĩa c a b n phân ph i Linux đã có hư ng d n ng n g n cách cài đ t Linux. tác gi s đi c th và chi ti t vào nh ng gì đ c bi t khi cài đ t Linux trên máy tính đã có m t trong các h đi u hành (HĐH) Windows cũng như vi c kh i đ ng nhi u h đi u hành. cùng v i nh ng gì đã t o ra và đã c u hình dư i dư i Windows. mà xin b n đ c hãy tìm các cu n hư ng d n tương ng. Chính vì v y trong cu n sách này. trên Internet b n có th tìm th y r t nhi u cu n sách nó v v n đ này. Mandrake. 2. . phía dư i s nói cách cài đ t HĐH Linux trên máy tính đã cài đ t m t trong các h đi u hành c a hãng Microsoft. thì h không mu n m t đi môi trư ng làm vi c quen thu c c a mình. • T máy tính xa (ví d t Internet) qua giao th c FTP. it’s good when it’s free” — Linus Torvalds.

thì c n ki m tra xem BIOS có h tr vi c truy c p ch đ LBA hay không): – hda (Master trên controller s 1 hay Primary Master).nhà s n xu t và s m u mã. thì b n s tìm th y r t nhi u thông tin n u nh n chu t ph i vào bi u tư ng My Computer. – đ i v i các đĩa CD-ROM không ph i IDE. cũng như SCSI . – hdb (Slave trên controller s 1 hay Primary Slave). PS/2. 15 Theo ý ki n cá nhân c a tác gi thì thu n ti n và có tính th c t nh t là cài đ t Linux t CD-ROM.v. hay bus mouse). • Controller đĩa c ng: lo i (IDE hay SCSI) và dung lư ng c a đĩa (n u như b n đ c dùng đĩa IDE. N u như b n không th y thông tin nào đó. hơn n a vi c mua các đĩa CD bây gi không gây khó khăn gì. • Chu t: – lo i chu t (serial. xin đư c đưa ra đây danh sách nh ng thông tin c n thu th p. – s hi u phiên b n. – s nút. N u như máy tính c a b n t m th i v n còn làm vi c dư i HĐH Windows 95/98/2000/XP. .1 Chu n b cài đ t • T m t máy ch WWW qua giao th c HTTP. – hdd (Slave trên controller s 2 hay Secondary Slave). • Dung lư ng c a b nh (tính b ng Kilobyte • CD-ROM: – Giao di n (IDE. hãy thu th p (hãy vi t lên m t t gi y) t t c nh ng thông tin c u hình c n thi t c a máy tính. k c vi c m v máy và đ c nh ng dòng ch trên thi t b . • BIOS: – nhà s n xu t. v. – đ i v i chu t c m vào c ng n i ti p thì c n s th t c a c ng đó. đây b n có th tìm th y g n h t t t c thông tin c n thi t. – hdc (Master trên controller s 2 hay Secondary Master). – nhà s n xu t và s m u mã c a adapter SCSI (n u có). Đ giúp b n đ c. Logitech. – giao th c (Microsoft. . • C c màn hình . khi mà vi c tìm ki m chúng s khó khăn hơn.2. Trư c khi b t đ u cài đ t. Xin đ ng lư i bi ng và hãy c g ng ghi càng nhi u d li u v m t thi t b càng t t (t t c nh ng thông tin có th tìm th y). ). SCSI. hay giao di n khác). nh ng d li u này s c n đ n khi cài đ t và c u hình. thì c n tìm ki m theo các cách khác. MouseMan. ch n l nh Properties.

• N u như b n đ c mu n k t n i m ng (mà UNIX nói chung là HĐH dành cho m ng). – tên c a máy tính trong m ng. thì hãy ghi l i nh ng d li u sau: – nhà s n xu t và s m u mã c c m ng. – đ a ch IP c a máy ch WINS(Windows Internet Name Service). – s m u mã (hay chipset s d ng) – dung lư ng b nh . Cài đ t h đi u hành Linux – các giá tr gi i h n (min. – m t n m ng con (subnet mask). Và th ba. r t nên th c hi n vài thao tác “phòng xa” (“phòng cháy hơn ch a cháy”). M t l i khuyên quan tr ng khác: n u có gì đó x y ra không theo ý mu n thì không nên hoang mang. Vì r t có th b n đ c s ph i phân vùng l i đĩa. CD) cài đ t cho h th ng cũ. thay đ i b n ghi kh i đ ng (Boot Record) và làm vi c v i các t p tin kh i đ ng cũng như các t p tin c u hình. và chúng r t quan tr ng trong khi c u hình giao di n đ h a). đ u tiên. Bây gi thì tác gi đã . Các thao tác này không ph i lúc nào cũng đem l i đem l i m t k t qu theo ý mu n. – đ a ch IP c a mình. Xin chia s m t kinh nghi m bu n: khi l n đ u tiên tác gi cài Linux trên máy tính đã có Windows NT. • Màn hình – nhà s n xu t – s m u mã. – đ a ch IP c a gateway. Có bi t cách thoát ra kh i tình hu ng này và ph c h i d li u c n thi t không đó còn là m t câu h i. chu n b các t p tin (đĩa m m. • Lo i và nhà s n xu t c c âm thanh và game controller (n u như có) 2.2 Phòng xa và nh ng l i khuyên Trư c khi cài đ t HĐH Linux sau Windows. c n t o m t đĩa m m kh i đ ng hay m t đĩa m m giúp ph c h i h th ng (n u b n đ c còn chưa t o). Không hi u h t v n đ tác gi nghĩ là không còn cách gì khác ngoài đ nh d ng l i đĩa và cài đ t l i t đ u. Windows không hi n th nh ng giá tr này. và k t qu là máy tính không th kh i đ ng đư c. c n ghi l i nh ng d li u có giá tr (backup). và trong trư ng h p x u có th máy tính c a b n đ c s không kh i đ ng n a. Nhưng rơi vào tình hu ng như v y h t s c d dàng nh t là v i ngư i dùng l n đ u tiên cài đ t Linux. Th hai.16 – nhà s n xu t. max) c a t n s làm m i theo chi u d c và theo chi u ngang (nh ng giá tr này b n đ c ch có th tìm th y trong tài li u đi kèm v i màn hình. Chính vì v y. – tên mi n c a công ty b n đ c. – đ a ch IP c a các máy ch tên mi n (DNS server).

t c là c n chia đĩa thành s phân vùng c n thi t. n m trên cùng m t tr c và quay v i v n t c l n. tác gi khuyên không nên đ ng ý v i vi c t đ ng kh i đ ng vào giao di n đ h a.2. Vì v y có th nói r ng Werner Almesberger đúng. quá trình cài đ t HĐH Linux nói riêng không ph i là đ tài c a cu n sách. c n quy t đ nh s t ch c kh i đ ng nhi u HĐH như th nào. t c là các t p tin ghi l i s ki n c a h th ng (c n tìm chúng trong thư m c /var/log). ki m tra l i nhi u l n thao tác c a mình. tác gi cũng mu n đưa ra vài l i khuyên đ giúp ngư i dùng đưa ra quy t đ nh trong khi cài đ t. m c dù đã c u hình giao di n m ng cho máy. Tuy nhiên. di chuy n t tâm đĩa ra rìa ngoài c a đĩa. Đ minh ch ng cho l i khuyên này xin đư c k l i trư ng h p khi tác gi cài Red Hat 7. Đ c/Ghi d li u đư c th c hi n b i các đ u đ c n m gi a các đĩa này. và có . Vòng tròn đ u đ c v ra trên các đĩa khi quay quanh chúng g i là rãnh (track).1 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa” Như b n đ c bi t. Ch sau khi đó m i th c hi n các bư c s a l i. Như đã nói trên. NFS. khi h th ng làm nh ng gì b n đ c không mong đ i. • Hãy đ c tài li u. khi trong hư ng d n s d ng LILO có đưa ra nh ng l i khuyên sau cho ngư i dùng khi rơi vào trư ng h p khó khăn như v y: • Không ho ng h t. K t qu là tác gi không th truy c p đư c đ n máy này qua các giao th c m ng (telnet. xin đư c nói qua m t chút v c u trúc c a đĩa và quá trình kh i đ ng HĐH.1. Vì cu i cùng ngư i dùng không khó khăn gì khi gõ câu l nh startx. vì cho r ng phương án theo m c đ nh là đ . thì trong quá trình cài đ t c n ch rõ các d ch v đư c m .3. N u ai đó không đ kiên nh n đ đ c ph n lý thuy t này. còn t p h p các rãnh n m ch ng lên nhau g i là cylinder. Đ m truy c p này.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng 17 hi u là có th ph c h i l i n u như không quy t đ nh quá v i vàng. Sau khi làm xong các công vi c phòng xa. Th nh t. Samba). thì có th b qua chúng và chuy n th ng đ n v n đ ch n chương trình kh i đ ng. và tư ng l a đóng h t các truy c p t m ng. Nguyên nhân là trong phương án theo m c đ nh thì tư ng l a đư c cài đ t. Nhưng chúng ta quá v i vàng! Th hai. Đ c bi t trong các trư ng h p.3 2. đ ng v i vàng và hãy chú ý đ c nh ng thông báo s hi n th trên màn hình. Xin thêm m t l i khuyên ph bi n sau: * Hãy xem các t p tin log. còn vi c c u hình giao di n đ h a (n u có gì đó làm vi c không đúng) v i ngư i dùng m i r t khó thành công. Ngư i dùng c n tìm các cu n hư ng d n tương ng. ftp. đĩa c ng g m vài đĩa có ph l p t tính. và hãy suy nghĩ k khi ch n câu tr l i. hãy th m i cách đ tìm ra nguyên nhân. N u như có gì đó không làm vi c. và t đ ng nh n lên nút Next. Nhưng trư c khi chuy n sang các bư c c th đ chu n b đĩa. 2. M i rãnh l i chia thành các sector. chu n b các đĩa (phân vùng) đ cài đ t.

ví d . /* char end[3]. /* char type.1 Gbyte (nhưng đây là do h n ch c a h th ng t p tin FAT16). DOS s d ng trư ng begin và end c a b ng phân vùng và Interrupt 13 c a BIOS (Int 13h) đ truy c p t i đĩa. /* int start. Vì th đ c đi m c a m t đĩa thư ng là t p h p ba sô: s cylinder/s rãnh trong cylinder/s sector trên rãnh hay còn vi t t t là C/H/S (ba ch cái đ u tiên c a các thu t ng Ti ng Anh tương ng: Cyliner/Head/Sector). /* int length. Đĩa v i c u trúc hình h c C/H/S có dung lư ng C*H*S*512 byte. Sector đư c đánh đ a ch theo s th t cylinder. 0: không kích ho t */ CHS sector đ u tiên. cho phép thao tác trên các phân vùng đã có c a đĩa. B ng phân vùng ch a 4 b n ghi 16 byte cho 4 phân vùng chính. Ba s này g i là c u trúc “hình h c c a đĩa”. và kích thư c nh nh t c a kh i b ng m t sector (512 byte). Đ có th ghi thông tin lên đĩa. c n đ t đ u đĩa đúng v trí. /* char begin[3]. Đ làm đư c đi u này. /* }. 24 bit */ s c a sector đ u tiên (32-bit. s th t đ u đ c (hay rãnh) và s th t sector trên rãnh.LINUX_NATIVE) */ CHS sector cu i cùng. 2. 0x80: phân vùng kích ho t.2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa Trong các h th ng Intel đĩa thư ng đư c chia thành các phân vùng. 24 bit lo i phân vùng (ví d .3. t c là dung lư ng có th đ t 2 Tbyte . t là đ c và ghi thông tin theo các kh i. M i b n ghi có c u trúc như sau: struct partition { char active. Linux thì ch s d ng trư ng start và length c a b ng phân vùng đĩa và h tr các phân vùng ch a đ n 232 sector. vì th không th s d ng đĩa có dung lư ng l n hơn 8. 83 -. Trên HĐH Linux ngoài chương trình fdisk “truy n th ng” (tuy v y r t khác so v i chương trình fdisk trong MS-DOS và Windows). ngay c v i các BIOS m i (v v n đ này s nói đ n sau). M t trư ng h p nói riêng đó là trong các phân vùng khác nhau có th cài đ t các h đi u hành khác nhau. còn phân vùng thì không th l n hơn 2. Ch khác bi t v i fdisk giao di n thu n ti n: ch d n s d ng l nh và h th ng trình đơn (th c đơn). Đĩa c ng là các thi t b kh i. Chương trình cfdisk. mà dung lư ng đĩa l i phát tri n nhanh hơn kh năng c a DOS. còn có hai chương trình đ làm vi c v i phân vùng đĩa: cfdisk và sfdisk. trong sector s 0 c a đĩa (sector s 0 c a rãnh đ u tiên trong cylinder s 0) ghi nh b ng chia đĩa thành các phân vùng (partition table). M i phân vùng đư c dùng như m t đĩa v t lý riêng r . gi ng như fdisk ch dành đ làm vi c v i b ng phân vùng đĩa: nó không quan tâm chú ý đ n thông tin có trên đĩa.18 Cài đ t h đi u hành Linux th ghi vào m i sector 512 byte thông tin. t c là ch cho controller bi t c n ghi thông tin này vào sector nào. Khi đó đã nghĩ ra vi c chia đĩa thành các phân vùng. Chương trình sfdisk có vài kh năng cao hơn.4 Gbyte. tính t 0) */ s sector có trong phân vùng (32 bit) */ B ng phân vùng đĩa thư ng đư c t o b i chương trình fdisk. R t có th nguyên nhân c a vi c phân vùng là nguyên nhân l ch s : các phiên b n MS-DOS đ u tiên không th s d ng đư c các đĩa l n.

2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng

19

Vì trong b ng chia đĩa ch có 4 dòng cho các phân vùng, s phân vùng chính trên đĩa ngay t đ u dã h n ch : không th l n hơn 4. Khi mà 4 phân vùng tr thành ít, thì ngư i ta sáng ch ra phân vùng lôgíc. M t trong s các phân vùng chính tr thành m r ng (lo i phân vùng - 5 hay F hay 85 trong h cơ s mư i sáu). Và trong phân vùng m r ng ngư i ta t o ra các phân vùng lôgíc. Phân vùng m r ng không đư c s d ng tr c ti p mà ch dùng đ ghi các phân vùng lôgíc. Sector đ u tiên c a phân vùng m r ng ghi nh b ng phân vùng v i b n đ u vào: m t dùng cho phân vùng lôgíc, m t cho phân vùng m r ng khác, còn hai cái còn l i không đư c s d ng. M i phân vùng m r ng có m t b ng chia c a mình, trong b ng này, cũng gi ng như trong phân vùng m r ng chính, ch s d ng có hai dòng đ đưa ra m t phân vùng lôgíc và m t phân vùng m r ng. Như v y, thu đư c m t chu i các m t xích t b ng phân vùng, m t xích đ u tiên mô t ba phân vùng chính, và m i m t xích ti p theo – m t phân vùng lôgíc và v trí c a b ng ti p theo. Chương trình sfdisk trên Linux cho th y toàn b chu i này:
[root]# sfdisk -l -x /dev/hda Disk /dev/hda: 784 cylinders, 255 heads, 63 sectors/track Units = cylinders of 8225280 bytes, blocks of 1024 bytes, counting from 0 Device /dev/hda1 /dev/hda2 /dev/hda3 /dev/hda4 /dev/hda5 — — — /dev/hda6 — — — Boot * Start 0+ 190 0 0 190+ 381 190 190 381+ 381 381 381 End 189 783 — — 380 783 189 189 783 380 380 380 #cyls 190594 0 0 191403 0 0 4030 0 0 #blocks 1526143+ 4771305 0 0 1534176 3237097+ 0 0 3237066 0 0 0 Id 6 5 0 0 6 5 0 0 7 0 0 0 System FAT16 Extended Empty Empty FAT16 Extended Empty Empty HPFS/NTFS Empty Empty Empty

S phân vùng lôgíc theo nguyên t c không h n ch , vì m i phân vùng lôgíc có th ch a b ng phân vùng và các phân vùng lôgíc c a mình. Tuy nhiên trên th c th v n có nh ng h n ch . Ví d , Linux không th làm vi c v i hơn 15 phân vùng trên các đĩa SCSI và hơn 63 phân vùng trên đĩa IDE. Phân vùng m r ng trên m t đĩa v t lý, hay trong m t phân vùng m r ng ch a nó (có th g i là “m ”) ch có th làm m t: không m t chương trình phân chia đĩa nào trong s đã có (fdisk và tương t ) có th t o thêm m t phân vùng m r ng th hai. đĩa trên Linux nói riêng ( đĩa v t lý) đư c truy c p qua tên c a thi t b : /dev/hda, /dev/hdb, /dev/sda, v.v. . . Các phân vùng chính có thêm s 14 trong tên thi t b : /dev/hda1, /dev/hda2, /dev/hda3, còn phân vùng lôgíc thì có các tên: /dev/hda5, /dev/hda6, /dev/hda7 . . . (b t đ u t s 5). T nh ng gì đ c p đ n trên có th suy ra t i sao l i có th b qua các tên như /dev/hda3 hay /dev/hda4 (đơn gi n là phân vùng chính th ba và th tư

20

Cài đ t h đi u hành Linux

không đư c t o ra) và ngay sau /dev/hda2 b n đ c th y /dev/hda5 (phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng /dev/hda2), và sau đó thì vi c đánh s l i theo th t thông thư ng. Trong Windows các phân vùng lôgíc nh n đư c tên (ch cái), b t đ u t ch cái cu i dùng dành cho phân vùng chính. Ví d n u m t đĩa c ng có hai phân vùng chính (C: và D:) và m t phân vùng m r ng, trong phân vùng m r ng t o ra hai phân vùng lôgíc, thì nh ng phân vùng lôgíc này s đư c đ t tên E: và F:. Xin nói thêm, trong Windows NT và 2000/XP có th thay đ i tên c a các phân vùng đĩa.

2.3.3

Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft

Dù h đi u hành có là gì, thì đ có th b t đ u đi u khi n máy tính, c n n p HĐH vào b nh . Vì th hãy xem xét qua quá trình kh i đ ng c a các HĐH khác nhau. Chúng ta ch quan tâm đ n vi c kh i đ ng t đĩa c ng, nên s không xem xét đ n vi c kh i đ ng t đĩa m m, CD-ROM và qua m ng. Hãy b t đ u t MS-DOS và MS Windows cũ (xin đ ng quên r ng, vi c phát tri n và hoàn thi n máy tính cá nhân song song v i s phát tri n c a HĐH c a Microsoft và nh ng quy t đ nh s d ng trong các HĐH này có nh hư ng m nh đ n quy t đ nh c a các nhà phát tri n thi t b ). Như b n đ c bi t, khi b t máy tính đ u tiên s ch y chương trình POST (Power On Self Test). Chương trình xác đ nh dung lư ng b nh , th nghi m b nh , và xác đ nh các thành ph n khác (bàn phím, c ng. . . ), kh i đ ng các th adaptor. Trên màn hình thư ng xu t hi n các thông báo v dung lư ng b nh , v vi c th nghi m b nh , danh sách các thi t b nh n ra ( đĩa c ng và m m, b x lý, c ng COM và v.v. . . ). Sau khi hoàn thành vi c th nghi m POST g i Int 19h. Công vi c c a Int 19h là tìm thi t b kh i đ ng. Vi c tìm ki m th c hi n theo th t xác đ nh trong Setup BIOS và theo cách thăm dò sector s 0 c a các thi t b tương ng. N u đĩa có th kh i đ ng, thì trong sector s 0 c a đĩa có b n ghi kh i đ ng chính – Master Boot Record (MBR). Hai byte cu i cùng c a MBR – “s màu nhi m”, là d u hi u cho bi t sector có MBR, và theo đó đĩa có th kh i đ ng. Ngoài “s màu nhi m” MBR còn ch a b ng phân vùng đĩa đã nói trên, và m t chương trình nh – trình kh i đ ng chính, kích thư c ch có 446 (0x1BE) byte. B ng 2.1 cho th y c u trúc c a sector kh i đ ng chính sau khi cài đ t Windows. B ng 2.1: C u trúc c a sector kh i đ ng chính D ch chuy n 0x000 0x1BE 0x1FE N i dung Mã c a trình kh i đ ng chính B ng phân vùng đĩa “S màu nhi m” (0xAA55)

MS-DOS, Windows95 và NT ghi nh DOS MBR trong khi cài đ t. Ngoài ra cũng có th t o MBR c a MS v i câu l nh DOS sau: fdisk /mbr.

2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng

21

Xin tr l i v i quá trình kh i đ ng. Int 19h c a BIOS n p trình kh i đ ng chính vào b nh máy tính và chuy n quy n đi u khi n cho chương trình này. Nhưng chương trình “bé nh ” này không đ kh năng kh i đ ng HĐH; t t c nh ng gì mà nó có th làm – đó là n p vào b nh chương trình m nh hơn – trình kh i đ ng th hai. Đ làm đư c đi u này, nó tìm trong b ng phân vùng kích ho t và đ c vào b nh trình kh i đ ng th hai, b t đ u t sector lôgíc đ u tiên c a phân vùng kích ho t. Hãy chú ý đ n c m t “b t đ u t ”. Vì trình kh i đ ng th hai trên các h th ng khác nhau có đ dài khác nhau. Trong phân vùng đư c đ nh d ng dư i h th ng t p tin FAT, trình kh i đ ng th hai chi m m t sector (512 byte). Trong phân vùng đ nh d ng dư i h th ng t p tin NTFS, trình kh i đ ng th hai chi m vài sector. Trình kh i đ ng th hai n p l p chương trình đ u tiên, c n thi t cho vi c kh i đ ng h đi u hành. Trong trư ng h p MS DOS chương trình kh i đ ng đ ng n p IO.SYS theo đ a ch 700h, sau đó MSDOS.SYS và chuy n quy n đi u khi n cho SYSINIT c a môđun IO.SYS. N u vì lý do nào đó không tìm th y trên đĩa phân vùng kích ho t, thì quá trình kh i đ ng s ti p t c v i vi c x lý Int 18h. Trư ng h p này trên th c t r t hi m khi s d ng, nhưng kh năng này có th có ích trong trư ng h p nào đó. Trong khi kh i đ ng t xa, khi h đi u hành kh i đ ng t máy ch , thì Int này đư c POST chuy n hư ng lên ROM c a c c m ng. Đ i v i các HĐH khác c a Microsoft thì quá trình kh i đ ng di n ra tương t . • Windows95 kh i đ ng gi ng như DOS nhưng thay th IO.SYS và MSDOS.SYS b i các t p tin c a mình. Các t p tin DOS đư c gi l i dư i các tên tương ng IO.DOS và MSDOS.DOS. Khi b n đ c ch n kh i đ ng DOS, Windows95 s đ i tên các t p tin c a mình v i ph n m r ng w40 và ph c h i tên ban đ u c a các t p tin h th ng c a DOS. Quá trình kh i đ ng ti p t c v i vi c n p IO.SYS. Như th , sector kh i đ ng c a DOS và Windows95 là như nhau. • Windows NT4 s d ng MBR DOS, nhưng thay th b n ghi kh i đ ng c a phân vùng kích ho t b ng cách thay th NTLDR vào ch IO.SYS. Đây là m t chương trình m ng và có th làm đư c nhi u th . Ví d , có th tìm t p tin boot.ini và n u như tham s timeout l n hơn 0, thì đưa ra trình đơn (th c đơn) kh i đ ng. M i dòng c a ph n [operating systems] trong t p tin boot.ini xác đ nh m t phương án (m t HĐH) kh i đ ng và đư c vi t theo m u sau: đ a_ch _trình_kh i_đ ng_th _hai=‘‘tên_g i_c a_phương_án’’ Đ a ch c a trình kh i đ ng th hai có th là m t phân vùng c th nào đó c a đĩa cũng như t p tin kh i đ ng. Dư i đây là m t ví d t p tin boot.ini:
[operating systems] multi(0)disk(0)rdisk(0)partition(3)\WINNT="Windows NT Workstation 4" C:\="Microsoft Windows" C:\BOOTSECT.LNX="Linux"

N u ngư i dùng ch n NT, thì s kh i đ ng theo đ a ch phân vùng đư c ch trên dòng đ u tiên. Trên dòng tương ng v i phương án Microsoft Windows, ch

22

Cài đ t h đi u hành Linux

đưa ra “C:\”, vì tên c a t p tin kh i đ ng đư c l y theo m c đ nh: bootsect.dos. T p tin đư c n p vào b nh và quá trình kh i đ ng đư c ti p t c gi ng như khi b n ghi kh i đ ng đư c n p b i mã chương trình t MBR. Đ i v i vi c kh i đ ng các h th ng khác, có th s d ng cách đó. Ch c n thêm vào boot.ini các dòng ch a liên k t đ n t p tin kh i đ ng khác. Khi ch n các dòng này s kh i đ ng HĐH tương ng. Trong ví d trên Linux cũng đư c kh i đ ng theo các này. Trong t p tin C:\BOOTSECT.LNX c n ghi n i dung c a b n ghi kh i đ ng, t o b i Linux (nói đúng hơn – LILO, trình kh i đ ng tiêu chu n c a Linux).

2.3.4

V n đ v i các đĩa l n

Trên MS-DOS và các phiên b n đ u tiên c a Windows truy c p t i đĩa (trong đó có c bư c kh i đ ng đ u tiên c a HĐH) đư c t ch c qua Int 13 (Int 13h) c a BIOS. Khi này s d ng s đánh đ a ch sector trên đĩa trên cơ s C/H/S (xem trên). Chính xác hơn: • AH — ch n thao tác; • CH — 8 bit nh hơn c a s cylinder; • CL — 7-6 bit tương ng bit l n c a s cylinder, 5-0 tương ng s sector; • DH — s c a đ u đ c; • DL — s c a đĩa(80h hay 81h). (C n lưu ý r ng vi c đánh s cylinder v t lý và rãnh thư ng b t đ u t 0, còn sector trên rãnh đánh s b t đ u t 1). Tuy nhiên trên th c t s đ u đ c không quá 16, còn s sector trên rãnh – không quá 63, và dù có dùng 10 bit đ ch ra cylinder, BIOS v n không th làm vi c v i đĩa dung lư ng l n hơn 1024*63*16*512 = 528 Mbyte. Đ vư t qua h n ch này, ngư i ta áp d ng nhi u cách “láu cá” khác nhau. Ví d , Extended CHS (ECHS) hay “Large disk support” (đôi khi còn g i là “Large”) s d ng ba bit chưa dùng đ n c a s th t đ u đ c đ tăng s cylinder. Cách này cho pehsp s d ng c u trúc “hình h c gi m o c a đĩa” v i 1024 cylinder, 128 đ u đ c và 63 sector/rãnh. Bi n đ i Extended CHS thành đ a ch CHS th c (có th ch a đ n 8192 cylinder) đư c BIOS th c hi n. Cách này cho phép làm vi c v i đĩa có dung lư ng đ n 8192*16*63*512 = 4 227 858 432 byte hay 4,2 Gbyte. Nhưng các nhà phát tri n càng ngày càng tăng m t đ ghi c a đĩa, s đĩa và s rãnh, và còn phát minh ra các phương pháp khác đ tăng dung lư ng đĩa. Ví d , s sector trên rãnh không còn c đ nh mà tr thành khác nhau trên các rãnh khác nhau (trên các rãnh n m g n rìa ngoài c a đĩa, dài hơn, s sector đư c tăng lên). K t qu là b ba s C/H/S không còn ph n ánh đúng c u trúc “hình h c c a đĩa”, và các phiên b n BIOS cũ không th h tr truy c p t i toàn b không gian đĩa. Khi đó ngư i ta nghĩ ra phương pháp khác đ làm vi c v i các đĩa lên qua Int 13h - đánh đ a ch các kh i theo đư ng th ng (“Linear Block Addressing” hay LBA). Không đi sâu vào chi ti t, có th nói r ng t t c sector trên đĩa đư c đánh

Trong Setup BIOS h tr bi n đ i s th t theo đư ng th ng thành đ a ch CHS có d ng “H tr LBA”. trong đó sector s 0 ch a b n ghi kh i đ ng chính (MBR). Nhưng trư c khi có th s d ng driver c a mình. Ngoài ra. Trong các controller c a đĩa SCSI. n u không mu n dùng giao di n 1 hãy so sánh s phiên b n c a GRUB và LILO . MS-DOS và các phiên b n Windows đ u tiên không th đánh đ a ch các đĩa có dung lư ng l n hơn 8. mà s d ng driver riêng c a mình. và sau đó t đĩa tìm ra v trí c n thi t. vì không th s d ng nh ng trình kh i đ ng khác. Như v y. Fedora..4 L a ch n trình kh i đ ng 23 s m t cách tu n t . Okuji chuy n GRUB thành m t gói chương trình GNU. đưa chương trình này thành m t ph n m m mã ngu n m . và “Normal” (phương án cu i cùng có nghĩa là không th c hi n bi n đ i đ a ch ). Đ có th hi u cách thoát kh i nh ng h n ch này. s c a sector đư c chuy n vào các l nh SCSI. M t l n n a mu n nh c l i r ng. m c dù sau khi kh i đ ng thì có th làm vi c v i các đĩa có dung lư ng l n hơn nhi u. M c dù m i ra đ i và s phiên b n còn r t nh 1 nhưng đây là s l a ch n t t đ i v i ph n l n ngư i dùng máy tính cá nhân.4.1 L a ch n trình kh i đ ng Trình kh i đ ng GRUB GRUB (GRand Unified Bootloader) – trình kh i đ ng h t s c m nh có kh năng kh i đ ng r t nhi u HĐH mi n phí cũng như HĐH thương m i. Vi c đánh s sector lôgíc b t đ u t 0.4 2. Vì nguyên nhân này xu t hi n h n ch lên dung lư ng c a đĩa: BIOS. ) cũng đã chuy n sang s d ng GRUB làm l a ch n theo m c đ nh. t t c nh ng h n ch nói trên ch có ý nghĩa trong giai đo n kh i đ ng HĐH. vì th h n ch lên dung lư ng đĩa không xu t hi n.2. Tuy nhiên trong ch đ LBA vi c s d ng đĩa v t lý v n đư c th c hi n qua Int 13h. “LBA”. và theo đó.S). N u không có nhu c u đ c bi t nào đó thì b n nên ch n trình kh i đ ng này. trong các phiên b n BIOS m i thư ng có l a ch n v i ba phương án: “Large”. GRUB có th hi u các h th ng t p tin và đ nh d ng th c thi c a nhân. h th ng ph i đư c n p. Thay vào ch đ a ch CHS m i sector nh n đư c m t đ a ch lôgíc – s th t c a sector trong t ng s t t c sector. chúng ta c n m t chút ki n th c v quá trình kh i đ ng c a HĐH Linux. SuSE. 2. GRUB đư c Erich Boleyn vi t vào năm 1995 đ kh i đ ng h th ng GNU Mach. vì th b n có th n p HĐH theo cách ưa thích. C n chú ý r ng h n ch nói trên ch áp d ng v i các đĩa có giao di n IDE.4 Gbyte. . Đi u này h n ch vi c đ t nhi u h th ng ra ngoài vùng 8 Gbyte đĩa đ u tiên: chúng không th kh i đ ng t đó. Vì th trong giai đo n kh i đ ng đ u tiên b t kỳ h th ng nào cũng c n s d ng BIOS. B i vì Linux và các phiên b n Windows m i nh t khi làm vi c v i đĩa đã không còn s d ng Int 13 c a BIOS. Các b n phân ph i Linux l n (Debian. mà Int 13h v n s d ng b 3D (C. M t trong nh ng tính năng quan tr ng c a GRUB là tính m m d o.H. Sau đó vào năm 1999 Gordon Matzigkeit và Yoshinori K. b t đ u t sector đ u tiên trên rãnh s 0 c a cylinder s 0. .

. thì b n có th cài đ t và s d ng giao di n th c đơn và thay đ i giao di n th c đơn theo mong mu n c a mình. DR DOS. 2. Bây gi chúng ta xem xét ng n g n v tên g i thi t b dùng trong GRUB.4) Đây là phân vùng m r ng (“extended partition”) th nh t c a đĩa c ng th nh t. . và các t p tin ph c v : . B n c n hi u cú pháp này đ bi t cách ch ra m t đĩa hay phân vùng nào đó. Ví d 3: (hd0. S nguyên th hai (‘1’) cho bi t s th t c a phân vùng (chúng ta không xem xét các HĐH khác Linux). Xin nh c l i m t l n n a là các s đ m đ u b t đ u t s không ‘0’. Nó đ m s th t b t đ u t ‘0’ không ph thu c vào d ng đĩa.0)/vmlinuz Dòng này ch ra t p tin ‘vmlinuz’ n m trên phân vùng đ u tiên c a c ng đ u tiên. Trong trư ng h p này đây là phân vùng th hai c a c ng th nh t. LILO cho phép ch n đ n 16 h đi u hành khác nhau đ kh i đ ng.1) đây ‘hd’ có nghĩa là c ng. đ m b t đ u t 0. C n chú ý thêm là GRUB không phân bi t IDE và SCSI. H t s c đơn gi n! Thông tin trong ph n này s giúp b n hi u đư c c u hình c a GRUB s nói đ n s p t i đây. t c là c ng th nh t. Ph n fd có nghĩa là đĩa m m. B ng grub shell b n có th “gi l p” (emulate) trình kh i đ ng này và cài đ t GRUB. S nguyên ‘0’ đ u tiên cho bi t s th t c a . OS/2. S ‘0’ ch ra s th t c a .v. đĩa c ng. vì cú pháp thi t b trong trình kh i đ ng này có khác m t chút so v i nh ng gì mà b n đã th y trên nh ng h th ng c a mình.4. SCO UNIX. LILO không ph i là chương trình đơn l mà là m t b g m nhi u chương trình: trình kh i đ ng. Làm sao đ ch ra m t t p tin? Hãy xem ví d sau đây: (hd0. Unixware v. Windows 95/98. các chương trình s d ng đ cài đ t và c u hình trình kh i đ ng. 386BSD.24 Cài đ t h đi u hành Linux dòng l nh. và cũng có th kh i đ ng các h đi u hành khác: PC/MS-DOS.2 Trình kh i đ ng LILO Trình kh i đ ng LILO đư c vi t b i Werner Almesberber. Chú ý r ng các phân vùng m r ng đư c đ m b t đ u t ‘4’ không ph thu c vào s phân vùng chính (“primary partition”) th c t có trên đĩa. GRUB s d ng m t phân vùng c a đĩa ch không ph i toàn b đĩa. Windows NT/2000/XP. M t đi m m nh khác c a GRUB đó là “grub shell” có th ch y khi b t đ u kh i đ ng ho c sau khi đã kh i đ ng xong h th ng. Ví d m t cú pháp là: (fd0) Trư c tiên c n nói GRUB yêu c u t t c các tên thi t b ph i đ t trong ngo c ‘(’ và ‘)’. LILO có th kh i đ ng nhân Linux t đĩa m m. Ví d 2: (hd0.

2.4 L a ch n trình kh i đ ng

25

• chương trình /sbin/lilo, ch y dư i Linux, ph c v đ ghi t t c thông tin c n thi t trong giai đo n kh i đ ng vào các ch tương ng. C n ch y chương trình này sau m i l n có thay đ i trong nhân hay trong t p tin c u hình LILO; • các t p tin ph c v , c n cho LILO trong th i gian kh i đ ng. Nh ng t p tin này thư ng n m trong thư m c /boot. Quan tr ng nh t trong s chúng – đó là b n thân trình kh i đ ng (xem phía dư i) và t p tin map (/boot/map); trong t p tin này có ch ra v trí c a nhân. M t t p tin quan tr ng khác – t p tin c u hình LILO; thư ng có tên /etc/lilo.conf; • trình kh i đ ng – đây là ph n LILO đư c n p vào b nh đ u tiên qua Int c a BIOS; trình kh i đ ng n p nhân Linux hay sector kh i đ ng c a h đi u hành khác. Trình kh i đ ng g m có hai ph n. Ph n th nh t đư c ghi vào sector kh i đ ng và ph c v đ n p ph n th hai, có kích thư c l n hơn r t nhi u. C hai ph n thư ng đư c ghi trên đĩa trong t p tin /boot/boot.b. C n nh r ng, đ nh d ng c a sector kh i đ ng t o ra b i LILO khác v i đ nh d ng MBR c a DOS. Vì th n u ghi sector kh i đ ng LILO vào MBR, thì các h đi u hành đã cài c a Microsoft s ng ng kh i đ ng (n u như không có các bi n pháp b sung). Sector kh i đ ng c a LILO có th đư c thi t k đ s d ng như sector kh i đ ng c a phân vùng, trong đó có ch cho b ng phân vùng. Sector kh i đ ng c a LILO trong khi cài đ t có th đ t vào nh ng ch sau: • sector kh i đ ng c a đĩa m m trong đ nh d ng Linux (/dev/fd0, . . . ); • MBR c a đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda, /dev/sda, . . . ); • sector kh i đ ng c a phân vùng chính v i h th ng t p tin Linux trên đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda1, /dev/hda2, . . . ); • sector kh i đ ng c a phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda5, . . . ). S th t là ph n l n chương trình d ng fdisk không đ ra kh năng kh i đ ng kh i đ ng t phân vùng m r ng và t ch i vi c kích ho t phân vùng này. Vì v y trong thành ph n LILO có ch a m t chương trình đ c bi t (activate) cho phép vư t qua h n ch này. Tuy nhiên chương trình fdisk c a b n phân ph i Linux h tr kh năng kích ho t phân vùng m r ng. C n s d ng tùy ch n -b ho c bi n BOOT. Sector kh i đ ng c a LILO không th đ t vào các ch sau: • sector kh i đ ng c a đĩa m m hay phân vùng chính, v i đ nh d ng h th ng t p tin khác Linux; • trong phân vùng swap c a Linux; • trên đĩa c ng th hai. Ngoài ra, c n nh r ng, LILO trong th i gian kh i đ ng c n nh ng t p tin sau:

26 • /boot/boot.b; • /boot/map (t o ra b i l nh /sbin/lilo);

Cài đ t h đi u hành Linux

• t t c phiên b n nhân kh i đ ng (n u b n đ c ch n phiên b n nhân khi kh i đ ng); • sector kh i đ ng c a các h đi u hành khác mà b n đ c mu n kh i đ ng qua LILO; • t p tin ch a các thông báo đưa ra khi kh i đ ng (n u đư c xác đ nh). Như v y, sector kh i đ ng LILO cũng như nh ng t p tin đã li t kê (trong s đó có các t p tin b n đ c s cài đ t sau này) c n n m trong ph m vi 1024 cylinder đ u tiên c a đĩa c ng, b i vì chúng c n đư c truy c p qua BIOS. Xem ph n nói v h n ch c a BIOS trên. B t đ u t phiên b n 21, LILO đưa ra màn hình trình đơn (th c đơn) cho phép ch n h th ng đ kh i đ ng (trư c đây c n nh n phím Tab đ g i trình đơn này).

2.4.3

Các trình kh i đ ng khác

Ngoài GRUB và LILO đ kh i đ ng Linux có th kh i đ ng các trình kh i đ ng khác. • N u như trư c khi cài đ t Linux đã có HĐH Windows NT/2000/XP, thì trình kh i đ ng b n đ c có th s d ng là OS Loader c a NT. So sánh v i LILO thì trình kh i đ ng OS Loader có ít nh t hai ưu th . Th nh t, t t c c u hình cũ không b m t (chúng ta có th ch n kh i đ ng Windows hay Linux theo l a ch n), và th hai, có th cài đ t Linux lên đĩa mà LILO không th kh i đ ng, ví d , đĩa th hai trên controller th hai (Secondary Slave). • N u như trư c khi cài đ t Linux b n đ c ch có HĐH Windows 95 hay Windows 98 và không có Windows NT/2000 hay XP, thì OS Loader không đư c cài đ t. Và n u như vì m t lý do nào đó b n đ c không mu n cài đ t LILO, thì có th s đ ng chương trình kh i đ ng loadlin.exe (thư ng đi kèm v i b n phân ph i Linux); • Th i gian g n đây trong thành ph n b n phân ph i Linux thư ng có chương trình kh i đ ng GRUB. • Trong thành ph n OS/2 c a công ty IBM có chương trình kh i đ ng Boot Manager. Trong r t nhi u hư ng d n ngư i ta khuyên dùng chương trình này đ t i ch c kh i đ ng nhi u HĐH. • Trong các ngu n thông tin khác nhau còn nh c đ n chương trình System Commander; • Thêm m t trình kh i đ ng khác có trong thành ph n gói PartitionMagic c a công ty Power Quest. Chúng ta s nói v chương trình này trong ph n nh ti p theo.

2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa

27

Ngoài ra, tác gi còn th y nói đ n m t lo t trình kh i đ ng khác (m t s có th tìm th y trong thư m c public/ftp/pub/Linux/system/boot/loaders c a ftp://metalab.unc.edu/. Nhưng vì tôi không s d ng nh ng chương trình này, nên không th nói c th cách s d ng chúng. Và t t c nh ng l i khuyên dùng sau c a tác gi s d a trên vi c s d ng LILO, NT Loader và loadlin.exe. N u như có ý mu n cài đ t chương trình kh i đ ng khác, thì b n đ c c n đ c hư ng d n cài đ t và s d ng c a nó.

2.4.4

Các phương án kh i đ ng

Như v y, theo ý ki n c a tác gi có các phương án kh i đ ng sau: • N u trên máy ch có m t h đi u hành Linux duy nh t, hãy dùng GRUB. • N u đã cài đ t Windows NT hay Windows 2000/XP, thì hãy s d ng GRUB. • N u có Windows 95 hay Windows 98 trên FAT16, và b n đ c không mu n cài đ t chương trình kh i đ ng nào khác, thì có th s d ng GRUB ho c LILO, ho c đ u tiên ch y DOS và sau đó kh i đ ng Linux nh chương trình loadlin.exe (hay m t chương trình tương t , có vài chương trình như v y, nhưng chúng ta s không xét đ n). • N u đã cài đ t Windows 95 OSR2 hay Windows 98 trên FAT32, và b n đ c không mu n cài đ t thêm chương trình kh i đ ng, thì c n s d ng loadlin.exe. R t nhi u HOWTO kh ng đ nh r ng không c n s đ ng LILO, n u như phân vùng kích ho t có đ nh d ng FAT32, m c dù tác gi không rõ nguyên nhân. Tuy nhiên thí nghi m kh i đ ng Linux qua NT Loader, cài đ t trên phân vùng FAT32, c a tác gi đã k t thúc không thành công. Vì th , trong trư ng h p này tác gi đã ph i s d ng chương trình loadlin.exe. Chương trình này đã hoàn thành t t nhi m v , và t o cho tác gi m t n tư ng t t, vì th tác gi khuyên b n đ c s d ng loadlin.exe đ kh i đ ng Linux. Trong nh ng ph n ti p theo tác gi s cho bi t cách cài đ t Linux, s d ng t t c b n phương án kh i đ ng: qua trình kh i đ ng NT Loader, trình kh i đ ng GRUB, trình kh i đ ng LILO và trình kh i đ ng loadlin.exe. Tuy nhiên trư c khi cài đ t trình kh i đ ng c n chu n b các phân vùng trên đĩa, hay ít nh t là nghĩ cách t ch c chúng.

2.5
2.5.1

Chu n b các phân vùng trên đĩa
L i khuyên khi t o phân vùng

Đưa ra l i khuyên đây không ph i là vi c d dàng, vì phân vùng đĩa ph c thu c r t nhi u vào ý thích và nhu c u c a ch nhân đĩa. Nhưng cũng xin th đưa ra vài đ ngh sau. Tác gi s đ t tên đĩa và phân vùng theo “tiêu chu n” c a Linux, t c là /dev/hda, /dev/hdb, v.v. . . đ i v i đĩa và /dev/hda1, /dev/hda2, v.v. . . – đ i v i các phân vùng.

28

Cài đ t h đi u hành Linux

Vi c phân chia đĩa thành các phân vùng là c n thi t, b i vì Windows và Linux s d ng các cách lưu tr thông tin trên đĩa và sau đó đ c chúng t đĩa khác nhau. Chính vì th t t hơn h t là dành cho m i h đi u hành m t (ho c th m chí m t vài như chúng ta s th y dư i) phân vùng riêng. Đ u tiên chúng ta hãy xem xét m t trư ng h p đơn gi n – dung lư ng đĩa c a b n đ c không vư t quá 8,4 Gbyte (nói chính xác hơn – s cylinder không vư t quá 1024). Trong trư ng h p này m i th đ u đơn gi n: b n đ c ch vi c chia đĩa làm sao đ đ ch cho h đi u hành s cài đ t. Có th s d ng d li u cho bi t kích thư c đĩa nh nh t c n thi t đ cài đ t h đi u hành v i c u hình cơ b n trong b ng 2.2. B ng 2.2: Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH H đi u hành Windows 95 Windows 98 Windows NT Windows 2000 Linux Red Hat 6.2 (Workstation v i KDE) Yêu c u 100 Mbyte 200 Mbyte 200 Mbyte 700 Mbyte 700 Mbyte

Tuy nhiên xin hãy nh r ng, không nh ng ph i tính kích thư c các t p tin c a b n thân h đi u hành, mà còn ph i tính c kích thư c c a các chương trình b n đ c d tính ch y. Và còn ph i dành m t ph n d tr không nh cho các chương trình s cài đ t sau này (không th tránh kh i!). Hãy tính r ng, 700 Mbyte dành cho Linux trong b ng nói trên ch dành cho các chương trình cài đ t cùng v i Linux theo m c đ nh, trong s đó có, ví d , chương trình so n th o r t m nh Lyx. Đ i v i Windows cũng tương t như v y. Theo kinh nghi m c a tác gi thì đ làm vi c v i Windows 95/98, Windows NT và Linux các phân vùng v i kích thư c 800-1000 Mbyte là đ (t t nhiên, n u b n đ c không cài đ t các gói chương trình l n, như OpenOffice.Org), còn đ i v i Windows 200 thì c n phân vùng l n hơn. Bây gi chúng ta s xem xét v n đ chia các phân vùng cho Linux. đây không th ch chia m t phân vùng. Th nh t, c n chia m t phân vùng swap riêng bi t cho Linux. Khi xác đ nh dung lư ng c a phân vùng swap Linux c n tính đ n nh ng y u t sau: • Trong Linux, RAM và không gian swap h p l i t o thành b nh o chung. Ví d , n u b n đ c có 256 MByte RAM và 128 Mbyte không gian swap, thì s có 384 Mbyte b nh o. • Đ làm vi c v i Linux c n ít nh t 16 Mbyte b nh o, vì th n u b n đ c ch có 4 Mbyte RAM, thì c n phân vùng swap không nh hơn 12 Mbyte. • Kích thư c c a phân vùng swap có th l n bao nhiêu tùy thích, tuy nhiên không c n c u hình quá nhi u n u không c n thi t. Thông thư ng ch c n dùng swap khi máy ít b nh RAM ho c ch y máy ch v i nhi u ng d ng

b n đ c mu n c p nh t phiên b n m i c a b n phân ph i. thì nh ng chương trình nói trên s đư c gi l i và có th s làm vi c (r t có th c n vài c u hình nh ) sau khi cài đ t l i h th ng. Còn n u như b n đ c có 128 Mbyte RAM hay nhi u hơn. Ph n l n nh ng gói chương trình này đư c cài vào thư m c /usr. ho c vì ít kinh nghi m s d ng nên làm h ng t p tin h th ng quan tr ng. Trong t t c m i trư ng h p t t nh t tránh dùng swap vì nó ch m hơn RAM nhi u. trong trư ng h p ch có m t đĩa nh . còn các thư m c khác – ch nào tùy thích. nh ng ý ki n nói trên đã đ đ b n đ c t tìm ra phương án phân chia đĩa c a mình. Bây gi chúng ta xem xét trư ng h p đĩa v i s cylinder l n hơn 1024. N u dành cho thư m c này m t phân vùng riêng và khi cài đ t không đ nh d ng l i chúng. Trong trư ng h p ngư c l i hãy phân chia đ t ng s dung lư ng c a b nh o (g m RAM và phân vùng swap) không nh hơn 128 Mbyte. Trong tiêu chu n v h th ng t p tin c a Linux FHS (c th xin xem chương ??) cũng có l i khuyên v vi c đ t thư m c /usr lên m t phân vùng riêng.2 • Khi tính kích thư c c a không gian swapping. Còn n u cài đ t Linux v i c u hình nh nh t. thì không c n đ n không gian swap. Trên máy tính v i 16 Mbyte RAM khi cài đ t Linux v i c u hình chu n và các chương trình ng d ng chu n thì 48 Mbyte không gian swapping là đ . 1 Gbyte là đ ) s ch a h th ng t p tin g c (/). Dù HĐH Linux có n đ nh và đáng tin c y đ n đâu. thì phân vùng này có th không c n thi t. T nh ng gì đã nói đ n ph n trư c (h n ch dung lư ng đĩa c ng). kích thư c chính xác c a không gian swap ph thu c l n vào chương trình s đư c cài đ t.2. có nhà chuyên gia khuyên nên dành cho h th ng t p tin Linux ba phân vùng (n u tính c swap thì thành 4). c n nh r ng kích thư c quá l n có th là vô ích. thì th nh tho ng cũng c n cài đ t l i. Như đã nói trên.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa 29 n ng. c n đ t chương trình kh i đ ng trong ph m vi 1024 cylinder đ u tiên. T t c các ph n còn l i c a Linux và các chương trình h tr theo nguyên t c có th đ t vào m t phân vùng. Vi c phân chia như v y d a trên nh ng lý l sau. T t nhiên. Nói chung. đ i v i Linux có th đ t thư m c g c cùng v i thư m c con /boot vào các cylinder “th p” (trong vòng 1024 đ u tiên). Ngoài ra. NT Loader không nh t thi t ph i đ t vào phân vùng NTFS. cũng như không nh t thi t ph i đ t vào phân vùng ch a các t p tin khác c a HĐH. Tuy nhiên. Phân vùng th nh t (theo ý ki n cá nhân tác gi . Phân vùng th hai dành cho thư m c /home. ch nên suy nghĩ v v n đ dung lư ng c a phân vùng swap khi có m t đĩa nh và ít b nh RAM. Còn phân vùng th ba đư c g n vào thư m c /usr. thì khi cài đ t l i nh ng d li u đã làm ra và ghi nh trong thư m c cá nhân s b m t (n u không có b n sao chép). ho c đơn gi n là mu n cài đ t m t b n phân ph i khác. vi c đ t h th ng t p tin Linux lên vài phân vùng riêng r là có ý nghĩa. N u như t t c đư c cài đ t vào m t phân vùng. Ví d . nh ng đ ngh c a tác gi cho ra b ng t ng k t sau: 2 Xin cám ơn bác Tony Lý v m c này . s b m t c nh ng chương trình đã cài t mã ngu n. Ví d . Nhân ti n. Theo tác gi th y. Như v y trong trư ng h p này. hay cài b ng phương pháp khác.

Và không c n gì hơn ngoài chương trình này. Nh ng l i khuyên này đưa ra v i gi thi t r ng. n u như phân chia đĩa tr ng. fdisk không thích h p cho nh ng m c đích như v y. . Chương trình phân chia đĩa đư c bi t đ n nhi u nh t là fdisk. • phân vùng chính th ba dành cho swap c a Linux (l i khuyên v kích thư c c a phân vùng này xem trên).powerquest. còn trong /usr – chương trình s cài đ t). thì có th đ Windows trên phân vùng đ u tiên. ph c v cho phân chia đĩa. trên m i h đi u hành đ u có phiên b n riêng c a chương trình này. Vì th l i khuyên c a tác gi v i b n đ c.30 Cài đ t h đi u hành Linux • ph n kh i đ ng c a t t c các h th ng Microsoft đ t vào phân vùng chính đ u tiên c a đĩa. Windows NT/2000/XP. T t nhiên. n u như b n đ c ch có Windows 95 v i FAT16.2 Chương trình đ phân chia đĩa Sau khi hoàn thành k t ho ch chia đĩa. thì m t phân vùng FAT16 cũng không th a. 2. nh ng ngư i dùng Linux m i – n u như mu n phân chia l i đĩa mà không làm m t thông tin. vì FAT16 s d ng không gian đĩa r t không h p lý. N u như b n đ c có 2. và đ ng th i cho các h th ng t p tin /home và /usr c a HĐH Linux (trong /home s đ t các t p tin riêng c a ngư i dùng. trong đó có Linux. vì th phân vùng này có th ph c v cho vi c trao đ i t p tin gi a các h th ng. k c trong trư ng h p h th ng có v n đ . • phân vùng chính ti p theo dành cho thư m c g c (/).com) và s d ng chương trình này. • ph n còn l i c a đĩa đ t thành phân vùng m r ng. Th nh t. Ngư i ta nói r ng như v y tăng t c đ làm vi c trong Linux (cũng d hi u vì đ u đ c ít ph i ch y hơn).5. v i đ nh d ng FAT16 (DOS). Trong thành ph n các b n phân ph i Red Hat và BlackCat (r t có th trong các b n phân ph i khác) có chương trình fips. b n đ c ch có m t đĩa c ng. Nhưng không nên đ phân vùng này l n. thì v n s d ng đư c nh ng l i khuyên này. N u như trên máy đã cài đ t Windows NT hay có FAT32. kích thư c kho ng 1 Gbyte. theo ý ki n c a ngư i dùng thì không nên s d ng chương trình này. Th hai. thì hãy tìm chương trình Partition Magic c a công ty Power Quest (http://www. không ch a b t ký d li u nào. c n l a ch n công c đ đưa k ho ch này thành hi n th c. h th ng t p tin FAT16 đư c h tr trên m i HĐH. ch có đi u phân vùng swap t t hơn đ t trên đĩa khác v i đĩa dành cho Linux. Nhưng chúng ta đang xem xét trư ng h p đã có HĐH nào đó trên đĩa và c n phân chia đĩa mà không làm m t thông tin. Chính vì v y hãy dành cho phân vùng này kho ng 256 ho c 512 Mbyte. • trong phân vùng m r ng t o các phân vùng lôgíc cho m i HĐH s cài đ t: Windows 98. b n đ c có th kh i đ ng t đĩa m m DOS (t m th i khi chưa làm quen v i Linux m t cách “tư ng t n”) và th y đư c r ng đĩa c ng làm vi c bình thư ng. Tuy nhiên.

và m i thao tác cũng như thay đ i đ u th y rõ ràng. Tuy nhiên . T c là c n tr l i “Yes. 2. Đ t o đĩa m m kh i đ ng ch c n đ nh d ng l i đĩa m m. trong quá trình cài đ t nh t đ nh ph i t o ra các đĩa m m kh i đ ng Linux. r i sao chép lên đó các t p tin ntldr. Đĩa m m này s đư c dùng đ n sau. Tác gi cho r ng. Trong khi cài đ t c n chú ý đ n nh ng đi m sau: • th nh t. N u HĐH Windows NT đã đư c cài đ t. chương trình này (th m chí trong phiên b n dành cho DOS) cung c p m t giao di n đ h a d s d ng có h tr chu t. nghĩa là trình kh i đ ng OS Loader cũng đã đư c cài đ t. Chúng ta gi thi t là Windows NT đã đư c cài vào phân vùng /dev/hda2 (n u như b n đ c nh . ntdetect. không ch t o đư c phân vùng m i t ch tr ng trên đĩa. make a BOOT DISK” (hay tương t th . nh ng thông tin đã đưa đ đ b n đ c l p k ho ch và th c hi n vi c phân chia đĩa thành các phân vùng. khi nói v Windows NT xin ng m hi u c Windows 2000 và NT. /dev/hda1 s dành cho phân vùng FAT16). Đi u này r t quan tr ng v i ngư i dùng m i. mà còn có th di chuy n các phân vùng đã có theo ý mu n. Đây cũng là m t phương án kh i đ ng.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader Trong ph n này. Ngoài ra. và hơn n a khác v i đĩa m m kh i đ ng DOS. Tác gi hy v ng r ng b n đ c đã sao lưu nh ng thông tin có giá tr c a mình. có th s d ng đĩa m m này đ kh i đ ng Linux. Cách tính kích thư c c a chúng đã nói trên. Khi t o phân vùng c n đ ý không cho ranh gi i gi a các phân vùng c t l n nhau. Dùng chương trình Partition Magic đ l y m t ph n đĩa tr ng và t đó t o ra phân vùng v i d ng ext2(3) (h th ng t p tin Linux) và phân vùng swap. 3. thì trư c khi b t đ u c n chu n b đĩa m m kh i đ ng và ph c h i Windows NT. N u như b n đ c chưa cài đ t Linux bao gi . Khi này. có th b nó ra kh i . chương trình này cho phép phân chia l i đĩa mà không làm m t thông tin (t c là. Cài đ t Linux theo ch d n c a b n phân ph i. tùy thu c vào b n phân ph i) khi đư c h i có t o đĩa m m kh i đ ng hay không. Chương trình t o đĩa ph c h i Windows 2000/XP có th ch y t trình đơn h th ng (l nh Backup trong Start/Program/Accessories). Các bư c cài đ t có th mô t như sau: 1. Và như th có th s d ng chương trình này đ kh i đ ng Linux. s d ng đ đ c các đĩa m m khác.2.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 31 Th nh t. Th hai. sau khi kh i đ ng h th ng không còn yêu c u đĩa m m n a.ini t thư m c g c c a đĩa kh i đ ng NT. vì “quan h ” c a chúng đ i v i vi c cài đ t Linux hoàn toàn gi ng nhau. 2. t t c nh ng cài đ t và c u hình trư c đó s đư c ghi l i). Vì th ti p theo chúng ta s xem xét các phương án cài đ t hai HĐH trên m t máy tính.com và boot.

thì c u ph c h i l i MBR c a Windows. kh i đ ng Linux b ng đĩa m m (n u như b n đ c cài LILO vào phân vùng c a Linux và không đ ng gì đ n MBR. [root]# mount -t vfat /dev/fd0 /mnt/floppy chuy n vào thư m c /mnt/floppy [root]# cd /mnt/floppy và th c hi n câu l nh [root]# dd if=/dev/hda3 of=/mnt/floppy/bootsect. 5. 3 .lnx bs=512 count=1 đ ghi n i dung sector kh i đ ng c a đĩa /dev/hda3 vào t p tin /mnt/floppy/bootsect. Tác gi không bi t (chưa th ) có th kh i đ ng không c n đĩa m m không. ch không ph i vào sector kh i đ ng chính c a đĩa (MBR). T m th i nhân Linux còn chưa h tr t t vi c ghi lên phân vùng NTFS. Ch s d ng trong trư ng h p “b t đ c dĩ”. đ nh d ng MBR t o b i LILO và Windows (DOS) khác nhau. • th hai. ch c n sao chép sector kh i đ ng qua đĩa m m như đang trình bày. t p tin này s c n đ trình kh i đ ng Windows NT/2000 có th kh i đ ng Linux. khi cài đ t Linux c n cài LILO vào sector đ u tiên c a phân vùng dành cho thư m c g c (/) c a Linux. n u phân vùng chính đ u tiên có đ nh d ng NTFS. b ng câu l nh: [root]# shutdown -h now Ghi chú: n u đĩa C: (/dev/hda1) có đ nh d ng FAT. Tác gi cũng s nói cách ph c h i. n u như b n đ c cài LILO vào MBR. Như v y LILO s đư c cài vào sector đ u tiên c a /dev/hda3 Theo nguyên t c.32 Cài đ t h đi u hành Linux cách kh i đ ng này cũng có đi u ti n. thì có th t o t p tin bootsect. Tuy nhiên đây cũng không có v n đ gì. vì th không nên s d ng thư ng xuyên. 4. V n đ ch . Vi c sao chép th c hi n như sau: đ u tiên g n m t đĩa m m tr ng (m i mua thì càng t t). Đĩa m m này còn c n thi t cho c u hình đ kh i đ ng nhi u HĐH. Ti p theo c n kh i đ ng l i đ vào Windows NT.lnx3 6. nhưng t t hơn h t là b n đ c cài LILO ngay l p t c vào sector đ u tiên c a phân vùng đã cài Linux. thì đây là kh năng duy nh t). Vì th n u b n đ c cài LILO vào MBR. Sau khi cài đ t xong. Sao chép sector kh i đ ng c a Linux vào m t t p tin. Chúng ta gi thi t Linux đư c cài vào phân vùng /dev/hda3. K t qu cu i cùng (kh i đ ng qua NT Loader) v n có th đ t đư c nhưng c n b ra m t chút công s c. thì không ph i m i th đã h ng h t.lnx trong thư m c g c c a đĩa C:.

Sau đó Windows 2000 s kh i đ ng bình thư ng. 1. ch không mu n dùng LILO. 4.lnx="LINUX" (t t nhiên.lnx có th đ t thu c tính ch đ c (read-only). Vi c còn l i là kh i đ ng l i máy tính m t l n n a.conf. 5. đ thay th giá tr này thành phân vùng đã cài Linux lên (chính xác hơn là thành phân vùng đư c g n như g c (/) c a Linux). Nh p l nh cd /etc và m t p tin lilo.2. Sau đó đăng nh p vào tài kho n nhà qu n tr (administrator). ví d . CoolEdit c a Midnight Commander. trong d u ngo c kép b n đ c có th đ t tên b t kỳ. Kh i đ ng l i máy tính t đĩa m m kh i đ ng Linux và đăng nh p vào h th ng v i quy n ngư i dùng root. Kh i đ ng Windows NT t đĩa m m kh i đ ng (đã t o trư c khi cài đ t Linux. t c là thay th /dev/hda thành /dev/hda3. 2. Ch y hai l nh này theo th t đã ch ra. thì c n ghi cái đó. đ u t p tin này có liên k t đ n phân vùng kh i đ ng theo m c đ nh. Ph c h i l i b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa. thì hãy ch y câu l nh mount và tìm k t qu tương t như sau4 : 4 có nghĩa là tìm phân vùng đã g n vào thư m c g c /. T p tin bootsect. và trong trình đơn ch n h đi u hành s có LINUX. thì LILO s đư c ch y và sau đó nó (LILO) s n p Linux. hay chính xác hơn là vào thư m c g c c a phân vùng mà t đó kh i đ ng Windows NT. Trong trình đơn (th c đơn) c a trình kh i đ ng c n ch n l nh Recover.lnx vào thư m c g c c a đĩa C:. Trong NT c n sao chép t p tin bootsect. MBR). trong ví d này là /dev/hda3 .) 8. Đ c đi m đ nh n ra phân vùng này là hai t p tin ntldr và boot. Trong Windows 2000 có các l nh chuyên dùng fixboot và fixmbr (ch y t console ph c h i h th ng).6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 33 Vì MBR chưa có gì thay đ i.init ch a trong đó (nh ng t p tin này có th n!). /dev/hda. r i ch n ch đ Command mode. Trong trư ng h p này b n ghi kh i đ ng Windows NT (hay 2000) s b xóa. thì nh ng bư c trên có thay đ i m t chút: thay cho bư c th 6 c n làm các thao tác sau. n u không có thì b n đ c c n tìm m t máy khác đang ch y Windows NT r i t o). N u ch n LINUX. Tác gi dùng l nh này thành công. và vi c kh i đ ng Windows NT (bư c th 6 trên) là không th . 3. N u như b n đ c v n còn mu n s d ng trình kh i đ ng OS Loader c a NT. 7. S d ng câu l nh fdisk /mbr. N u như b n đ c không nh đã cài Linux vào đâu. Dùng b t kỳ trình so n th o nào. ví d . N u Linux đư c cài vào phân vùng /dev/hda3. Còn bây gi chúng ta s xem xét trư ng h p b n đ c (do vô tình hay c ý) cài đ t LILO vào b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa (Master Boot Record. Sau đó tìm t p tin boot. m c dù trong m t s bài báo nói cách ph c h i MBR như v y không ph i lúc nào cũng làm vi c. Đây có th là phân vùng FAT16 hay phân vùng NTFS.ini và thêm vào dòng sau: C:\bootsect. nên Windows NT s kh i đ ng.

Quá trình cài đ t Linux k t thúc đây. Nh đó sau khi cài đ t b n có th ch n kh i đ ng Linux ho c h đi u hành (thư ng là Windows) đã có. và ph c h i MBR c a Windows. nhưng s có ích n u b n bi t đư c cách c u hình Linux đ x lý nh ng l i có th x y ra và hơn th n a bi t cách c u hình đ kh i đ ng h đi u hành mong mu n khi không có t đ ng c u hình. Đ dùng đư c trình đơn đó.1 Cài đ t GRUB Cách d nh t đ có th cài đ t trình kh i đ ng GRUB là ch n dùng trình kh i đ ng này trong quá trình cài đ t h th ng Linux c a b n.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB Như đã nói trong ph n l a ch n chương trình kh i đ ng. Trong nh ng phiên b n m i c a các b n phân ph i Linux m i khi này có th ch n c u hình cho nh ng h đi u hành đã có trên máy. D dàng đoán ra r ng. Thông thư ng t p tin này đư c t o ra khi cài đ t. 2. Chúng ta s xem xét c u hình GRUB trong ph n ti p theo. thì l a ch n t t hơn cho trình kh i đ ng là chương trình có trong thành ph n c a m i b n phân ph i HĐH Linux – GRUB (GRand Unified Bootloader). n u trên máy đã cài Windows 98 v i h th ng t p tin FAT16. # Modified by YaST2.lst’ n m trong thư m c kh i đ ng /boot. B n đ c đã có th ch n HĐH s kh i đ ng và đi u khi n máy tính c a mình. 2. Last modification on Sun Apr 2 22:22:11 MSD 2006 color white/blue black/light-gray . b n ghi kh i đ ng c a Windows đư c gi nguyên v n. ví d Xandros còn t đ ng tìm th y nh ng h đi u hành đã có này và thêm chúng vào t p tin c u hình c a GRUB.34 /dev/hda3 on / type reiserfs (rw) Cài đ t h đi u hành Linux 6. M t s b n phân ph i. Đây chính là đi u chúng ta c n. M c dù vi c t đ ng c u hình này h t s c thu n ti n. Ch y l nh /sbin/lilo đ ghi trình kh i đ ng vào phân vùng /dev/hda3 (c n ch y l nh lilo không có tham s ).7.2 C u hình GRUB GRUB có m t giao di n trình đơn đ t đó ngư i dùng có th ch n m t m c (m t h đi u hành) b ng các phím mũi tên r i nh n <Enter> đ kh i đ ng.7. Th c hi n các bư c 6-8 như trên. “quy trình” ph c t p v i hai l n kh i đ ng l i ch đ chuy n sector kh i đ ng Linux t MBR vào sector đ u tiên c a phân vùng dành cho Linux. b n c n m t t p tin c u hình ‘menu. 7. 2. Hãy xem ví d m t t p tin như v y dư i đây: # GRUB example configuration file on the teppi’s openSUSE system. S có c nh báo v vi c phân vùng không ph i là đ u tiên trên đĩa.

gz dom0_mem=196608 module (hd0.v.0)/vmlinuz root=/dev/hda5 vga=0x31a selinux=0 splash=silent resume=/dev/hda7 showopts initrd (hd0. . Khác v i trư ng h p LILO. Tùy ch n default ch ra h đi u hành kh i đ ng theo m c đ nh (n u không đ ng vào bàn phím khi kh i đ ng). ph n đ u tiên là đ kh i đ ng “SUSE LINUX 9.0)/xen. Chúng đư c đ t trư c các m c b t đ u b ng ‘title’. Đây là m t đi m m nh c a GRUB so v i LILO.YaST2 identifier: Original name:linux### title SUSE LINUX 9. nên b n có th nh p b t kỳ th gì vào phía sau. trong GRUB vi c đánh s đư c b t đ u t ‘0’ ch không ph i ‘1’. Như b n th y trong t p tin c u hình trên.0)/vmlinuz-xen root=/dev/hda5 vga=0x31a selinux=0 splash=silent resume=/dev/hda7 showopts module (hd0. . Tùy ch n color dùng đ ch n màu cho trình đơn (hãy th nó!). Chúng s đư c c p nh t m t cách t đ ng trong l n kh i đ ng sau.0)/initrd-xen 35 ###Don’t change this comment .YaST2 identifier: Original name: xen### title XEN kernel (hd0. M i ph n đ u b t đ u b ng l nh ‘title’ theo sau là tên s hi n th trong trình đơn.3 kernel (hd0. Có th b n đã đoán ra nh ng dòng b t đ u b ng ký t ‘#’ là nh ng dòng chú thích. ph n th hai – “Windows”. v. Sau nh ng thi t l p chung là ph n thi t l p cho t ng h đi u hành c th .0) makeactive chainloader +1 ###Don’t change this comment . . S ‘0’ ch ra đó là h đi u hành th nh t trong danh sách (t c là SuSE Linux 9.YaST2 identifier: Original name: floppy### title Floppy root (fd0) chainloader +1 Tác gi nghĩ r ng c n gi i thích c th hơn m t chút v t p tin này.2. đ u t p tin là nh ng thi t l p chung (global options).YaST2 identifier: Original name: windows### title Windows map (hd0) (hd1) map (hd1) (hd0) rootnoverify (hd1.3).0)/initrd ###Don’t change this comment . Hãy nh l i. B n có th ghi b t kỳ câu gì mong mu n vào dòng này và không nh hư ng gì đ n công vi c c a chương trình. Trong trư ng h p này là sau 8 giây.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB default 0 timeout 8 ###Don’t change this comment . Ngoài dòng chú thích GRUB cũng b qua nh ng dòng tr ng. Và vì l nh này hi n th tham s m t cách nguyên v n. sau khi thay đ i c u GRUB không c n ph i ch y b t kỳ l nh nào đ nh ng thay đ i này có hi u l c. Tùy ch n timeout cho bi t GRUB s kh i đ ng m t cách t đ ng sau kho ng th i gian ch ra (tính theo giây) n u không nh n phím nào. nh ng tùy ch n có liên quan đ n giao di n c a trình đơn.3”.

8. Trong trư ng h p đó /etc/lilo. LILO có th n m b n ghi kh i đ ng c a phân vùng chính đư c kích ho t và ch a thư m c g c c a Linux ho c th m chí trên phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng. Trong ví d này chúng ta s coi như thi t b /dev/hda1 là phân vùng v i DOS/Windows.1 S d ng trình kh i đ ng LILO Cài đ t và c u hình LILO Gi ng như trư ng h p Windows NT. Trư c khi cài đ t Linux hãy chu n b đĩa m m kh i đ ng Windows. Câu l nh này dùng đ cài đ t (hay cài đ t l i) LILO. nhưng đ i v i ngư i dùng m i thì như v y là đ . 5 .3 và 2. còn phân vùng /dev/hda2 ch a Linux. Bư c ti p theo c n c u hình LILO đ có th kh i đ ng các HĐH theo l a ch n. C n nh r ng. 2. Tuy nhiên tác gi chưa nhìn th y s c n thi t c a ng d ng này (n u đã ch n LILO làm trình kh i đ ng chính thì hãy s d ng cho “tr n b ”). Sau m t th i gian làm vi c v i Linux và có đ kinh nghi m b n s bi t cách tìm thêm thông tin v trình kh i đ ng tuy t v i này. N u dung lư ng đĩa c ng vư t quá 8. Trình kh i đ ng LILO không b t bu c ph i cài đ t vào b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa. Trong trư ng h p đó MBR c n ph i có kh năng n p LILO.36 Cài đ t h đi u hành Linux T t nhiên đây không ph i là t t c nh ng kh năng s d ng c a GRUB.5 4.8 2. Chúng ta xem xét m t ví d nh c a t p tin c u hình LILO.22 label = linux read-only other = /dev/hda1 Ghi chú. nhưng tác gi khuyên b n đ c nên làm.conf có d ng g n như sau: boot = /dev/hda2 compact delay = 50 # message = /boot/bootmesg. T o các đĩa m m kh i đ ng theo nguyên t c là không b t bu c. Cài đ t Linux theo ch d n đi kèm v i b n phân ph i. chúng ta s đưa ra các bư c c n th c hi n đ có th kh i đ ng nhi u HĐH. 1.4 Gbyte thì hãy đ c k các ph n 2. vì th chúng ta s không xem xét đ n. thì trong quá trình cài d t Linux c n ch n phương án cài LILO vào b n ghi kh i đ ng chính (Master Boot Record). Dùng chương trình Partition Magic đ l y ph n không gian đĩa còn tr ng và trên đó t o ra m t phân vùng ext2(3) (h th ng t p tin Linux) và m t phân vùng swap. Cách chia đĩa đã nói trên. ví d khi MBR là trình kh i đ ng c a MS-DOS hay Windows.5.conf và câu l nh /sbin/lilo. 3. LILO đư c c u hình b ng t p tin /etc/lilo.4.txt root = current image = /boot/vmlinuz-2. n u b n mu n s d ng trình kh i đ ng LILO. 2.

s kh i đ ng Linux theo m c đ nh. N u đ t dòng (g i là ph n nh thì t t hơn) other = /dev/hda1 trong t p tin /etc/lilo.2. t c là thay đ i bi n table. N u như tên không đư c nh p sau kho ng th i gian ch trên dòng delay (tính theo ph n mư i giây – c n nhân v i 0. Có th ch ra h đi u hành đư c kh i đ ng theo m c đ nh khi thêm m t dòng có d ng default=dos. LILO s không đưa thông tin v phân chia đĩa cho h đi u hành đư c kh i đ ng n u bi n này không đư c đưa ra. thì hãy thêm 5.dos l y t thư m c g c c a đĩa ch a NT Loader. tính năng (nén) này tăng t c đ c a kh i đ ng đ u.) Đ ng quên r ng. Tuy nhiên. LILO.conf: other = /boot/bootsect. Trên dòng này ghi tên c n nh p vào d u nh c LILO hay tên s hi n th trong trình đơn c a LILO đ có th ch n HĐH mu n kh i đ ng. Đi u này có th c n thi t khi mu n kh i đ ng c Windows 98 t trình đơn c a NT Loader (trong trư ng h p này s có 3 HĐH: Linux. trong trình đơn c a LILO n u ch n dos thì s hi n ra trình đơn c a NT Loader r i t đó ch n m t trong hai HĐH Windows đ kh i đ ng).conf theo ý mu n. thì trong thư m c g c c a đĩa /dev/hda1 (đĩa C: trong h th ng thu t ng Microsoft) c n có trình kh i đ ng ph (không ph i là chính). Ch c n đ t th i gian ch kh i đ ng trong t p tin boot.conf. Câu l nh message dùng đ đưa ra thông báo theo ý mu n khi kh i đ ng. và LILO kh i đ ng thành công Windows NT. n u vì m t lý do nào đó b n mu n th y trình đơn này thì giá tr timeout trong t p tin boot. Trong ví d này. 37 Dòng compact b t ch đ nén t p tin map – t p tin ch a đ c tính c a nhân đư c kh i đ ng. Trên m t máy c a tác gi đó n m trình kh i đ ng NT Loader (vì Windows NT đư c cài đ t trư c Linux). c n ch y câu l nh /sbin/lilo đ nh ng thay đ i có hi u l c.1 giây). vì ph n c u hình tương ng v i Linux n m đ u tiên trong t p tin. Sau khi s a xong t p tin /etc/lilo. Trong m i ph n như v y có m t dòng label. (M t s h đi u hành có công c khác đ xác đ nh là đã đư c kh i đ ng t phân vùng nào. B t đ u t dòng image là các ph n nh c a t p tin c u hình. thì s kh i đ ng HĐH theo m c đ nh.ini b ng không. đ không th y trình đơn kh i đ ng c a NT Loader.8 S d ng trình kh i đ ng LILO table = /dev/hda label = dos Vài l i gi i thích cho ví d : Dòng boot cho bi t thi t b kh i đ ng. Dòng table=<device> cho bi t tên thi t b ch a b ng phân chia đĩa.ini c n đ t khác không (th i gian ch đư c tính theo giây). sau khi thay đ i ch d n đ n b ng phân chia đĩa. Câu l nh này (trong tài li u . c n th c hi n câu l nh /sbin/lilo. Windows NT và Windows 98. m i ph n tương ng v i m t h đi u hành s kh i đ ng theo l a ch n c a ngư i dùng. t c là s d ng tên đã đ t trên dòng label.dos label = win trong đó bootsect. N u b n đ c mu n kh i đ ng Windows tr c ti p t ph n nh sau vào /etc/lilo.

. ho c phân vùng ch a LILO chưa đư c kích ho t. ví d . câu l nh này ch làm vi c đúng v i đi u ki n là thư m c LILO (t c là /boot) không thay đ i k t khi cài đ t. thì b n đ c s đư c bi t thêm thông tin chi ti t v nh ng gì l nh /sbin/lilo s th c hi n. Khi /sbin/lilo ghi đè n i dung m i lên sector kh i d ng. T p tin /boot/boot. Khi này m i ch cái bi u th s k t thúc m t hành đ ng nào đó hay k t thúc m t bư c n p LILO. N u kh i đ ng b b ngưng gi a ch ng. thì qua s ch cái đưa ra có th nh n đ nh v nguyên nhân xu t hi n v n đ . . b n ghi sector kh i đ ng. thì n i dung cũ c a sector này s t đ ng đư c ghi nh vào m t t p tin. mà s đư c kích ho t trong l n kh i đ ng ti p theo. L nh này ch thay đ i mã chương trình kh i đ ng n m trong MBR. Khi LILO đư c n p. Câu l nh đ th c hi n có d ng: [root:~#] dd if=/boot/boot. Sau khi cài đ t l i trình kh i đ ng c n kh i đ ng l i máy tính và th các phương án kh i đ ng khác nhau đ ki m tra. 0300 – tương ng /dev/hda. Nhưng c n bi t r ng. và cách kh c ph c (n u có th ). hãy th c hi n câu l nh này v i tham s -t. Ho c LILO không đư c cài đ t. không nh t thi t ph i dùng /boot/boot. trong đó NNNN tương ng v i s c a thi t b . . Trư c khi ch y /sbin/lilo đ thay đ i bư c kh i đ ng.NNNN.NNNN có th s d ng đ ph c h i n i dung cũ c a sector kh i đ ng. tr vi c thay đ i t p tin map.NNNN. Theo m c đ nh đó là t p tin /boot/boot. Tuy nhiên có th đ t m t tên khác đ ghi sector kh i đ ng. Khi có tham s này s th c hi n t t c các th t c cài đ t trình kh i đ ng. Cũng có th ph c h i MBR cũ khi c n thi t b ng câu l nh /sbin/lilo v i tùy ch n -u. và không đ ng gì đ n b ng phân chia đĩa). và b ng phân chia đĩa. mà không thay đ i b ng phân chia đĩa.0300 of=/dev/hda bs=446 count=1 hay [root:~#] dd if=/boot/boot. N u t p tin này đã có trên đĩa.v. Đ k t thúc ph n nói v LILO này chúng ta s xem xét vài khó khăn có th xu t hi n khi s d ng LILO.0800 of=/dev/hda bs=446 count=1 (bs=446 vì ch ph c h i chương trình kh i đ ng. t c là ch ch y th c u hình m i. N u cho thêm tùy ch n -v. v. MBR c a MS-DOS có th đư c ph c h i b ng cách kh i đ ng vào DOS t đĩa m m (CD) r i ch y câu l nh fdisk /mbr (xem trên). thì nó không b ghi đè lên. 6. nó đưa ra màn hình t “LILO”. 0800 – /dev/sda.38 Cài đ t h đi u hành Linux hư ng d n g i là map-installer) cài đ t trình kh i đ ng ph . n u không còn cách ph c h i nào khác đơn gi n hơn. • Không ch cái nào hi n ra – không có ph n nào c a LILO đư c n p.

Thông thư ng thì v n đ n y sinh do đĩa x u (có khuy t t t) hay không đ t đúng c u trúc hình h c c a đĩa. Mà trình kh i đ ng MS-DOS và Windows 95/98 ch “bi t” chuy n quy n đi u khi n cho sector đ u tiên c a phân vùng kích ho t. • LIL.– b ng mô t trong t p tin map b phá h y. Thông thư ng do l i đưa ra c u trúc hình h c c a đĩa ho c t p tin /boot/boot.2. ho c kích ho t phân vùng ch a LILO (n u LILO đư c cài vào phân vùng chính). nhưng không ch y đư c nó. trình kh i đ ng c a chúng (không ph thu c vào ý mu n c a b n đ c) đư c ghi vào Master Boot Record (MBR). Vì trong ph n l n các trư ng h p phân vùng DOS chi m các vùng đĩa đ u (không có h n ch c a BIOS). Mã l i hai ký t cho bi t nguyên nhân c th c a v n đ (cách gi i mã c n tìm trong tài li u k thu t c a LILO). nhưng nó không th n p b ng mô t t t p tin map. ho c t p tin boot/boot. • LIL? – trình kh i đ ng ph đã đư c n p vào đ a ch không đúng. Có th ph c h i l i LILO b ng cách ch y l nh /sbin/lilo (n u LILO đư c cài vào MBR). Như th . s a l i t p tin c u hình LILO (thêm ph n nh cho HĐH m i).b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo. và d u kích ho t trong b ng phân vùng s đư c chuy n sang phân vùng MS-DOS (Windows 95/98). và sau đó m i cài đ t Windows 95/98 hay MS-DOS. nên cho phép gi i quy t nhi u v n đ c a đĩa l n. Khi có v n đ sau khi cài đ t m t h đi u hành khác sau Linux. Thông thư ng do l i đưa ra c u trúc hình h c c a đĩa ho c t p tin /boot/boot.8 S d ng trình kh i đ ng LILO 39 • L [mã l i] – trình kh i đ ng chính đã đư c n p và đã ch y (t c là đã nh n đư c quy n đi u khi n). 2. Có th là l i đưa c u trúc hình h c c a đĩa.8. thì v n đ thư ng d gi i quy t. thư ng có th gi i quy t b ng cách kh i đ ng vào Linux b ng đĩa m m kh i đ ng.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo.2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux Khi cài đ t MS-DOS và Windows 95/98.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo. • LILO – t t c các ph n c a LILO đư c n p thành công. thì Linux s không th kh i đ ng. nhưng nó không th n p trình kh i đ ng ph .8. khi mà thư m c /boot không th n m trên phân vùng dành cho Linux. • LIL — trình kh i đ ng ph đã đư c ch y. mà ti p t c đưa ra m t chu i vô t n các mã l i. r i ch y /sbin/lilo. 2.3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS Nh ng phiên b n nhân Linux m i nh t h tr kh năng đ t các t p tin c n thi t trên giai đo n kh i đ ng vào h th ng t p tin MS-DOS (hay UMSDOS). Nguyên nhân thư ng do khuy t t t c a đĩa ho c không đưa đúng c u trúc hình h c c a đĩa. • LI – trình kh i đ ng chính đã n p đư c trình kh i đ ng ph . . N u LILO không d ng l i đây. n u như b n đ c đ u tiên cài đ t Linux.

73) có kích thư c lên t i 1 Mbyte. 2.ffm.exe. Phiên b n này có th s d ng b nh m r ng.exe đ kh i đ ng và b t đ u tìm hi u Linux. và chuy n t t c các t p tin t thư m c /boot vào đó. ví d . b ng câu l nh reboot.exe Không ch các t p tin kh i đ ng và nhân có th n m trong phân vùng DOS. /dos/linux). vì chương trình này h tr “kh i đ ng lôgíc” c a máy tính. Kh năng này th c hi n nh chương trình đ c bi t loadlin. Chương trình này thư ng có trên các đĩa c a b n phân ph i. do Hans Lermen (lermen@elserv.exe vào thư m c c a ngư i dùng root 7 Ghi chú. và sau đó DOS đư c thay th hoàn toàn b ng Linux. Tuy nhiên.conf.de) vi t. c n phân vùng DOS ch đ đ c/ghi. và k t qu là không th kh i đ ng đư c b t kỳ h đi u hành nào (tác gi cũng đã rơi vào trư ng h p như v y). N u như b n đ c mu n quay tr l i DOS. mà c ti n trình kh i đ ng Linux nói chung có th đư c t ch c t DOS. khi có phân vùng kích ho t là DOS hay Windows.exe không yêu c u ph i cài đ t. m t s b n phân ph i còn có gói cài đ t cho chương trình này. thì ph i kh i đ ng l i máy tính.6 c a loadlin.exe làm vi c v i m i c u hình DOS và có r t ít h n ch . bzImage)7 . nhân khi gi i nén có kích thư c lên t i 2 Mbyte. do đó. Ph n l n ngư i dùng m i (và không ch h ) không đ kiên nh n đ đ c tài li u r t hay nhưng r t dài (và l i vi t trên ti ng Anh n a) c a LILO.exe và nhân ( nh c a nhân) lên m t trong các đĩa mà DOS nh n ra. • Trên máy tính c a b n (t t nhiên v i b x lý 386 ho c cao hơn) c n cài đ t DOS hay WINDOWS 95. “không vào hang c p sao b t đư c c p”.exe cung c p cách kh i đ ng Linux t c ng an toàn nh t. Phiên b n 1. t o trong đó m t thư m c (ví d .exe. Ti p theo chúng ta s ch nói v các t p tin zImage. và cu i cùng ch y l nh /sbin/lilo.exe không có nghĩa là Linux làm vi c dư i DOS.40 Cài đ t h đi u hành Linux Đ th c hi n phương án kh i đ ng này. Vi c s d ng loadlin.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin. Chương trình loadlin. • C n có nh nén c a nhân Linux (zImage.3. v trí m i c a thư m c /boot c n ch ra trong t p tin /etc/lilo. Đ i v i nh ng ngư i dùng m i thì s thu n ti n hơn khi s d ng loadlin. thông thư ng ghi t p tin loadlin.fgan. m c dù b n đ c có th thay th zImage thành bzImage 6 . c n làm gì đ có th s d ng chương trình loadlin. Vì th h thư ng s d ng LILO không đúng cách. Phương án kh i đ ng này đư c khuyên s d ng cho ngư i dùng Linux m i. thư m c /boot đư c chuy n thành liên k t tư ng trưng đ n thư m c /dos/linux. zImage là đ nh d ng nh phân cũ c a nhân. ch c n đ t chương trình – t p tin loadlin.exe thành m t công c tuy t v i đ kh i đ ng Linux khi có v n đ v i LILO. bzImage là đ nh d ng m i hơn (s phiên b n nhân l n hơn 1.6 Loadlin. Như v y. Kh năng này bi n loadlin. Có th dùng chương trình này đ kh i đ ng Linux t CD ho c t đĩa trong m ng mà không c n s d ng đĩa m m kh i đ ng. có th n p các nhân l n (các bzImage) và các nh đĩa o (initrd) tr c ti p vào vùng b nh n m trên.

. và ch có ý nghĩa thu n ti n cho s d ng): [root]# cp /boot/vmlinuz-2.22.22 t /boot vào /mnt/C/loadlin và đ i tên thành vmlinuz (vi c đ i tên là không nh t thi t. Sao chép t p tin vmlinuz-2.22 /mnt/C/loadlin/vmlinuz 4.” và b n đ c s th y tên c n thi t phía bên ph i d u b ng. Thu n ti n hơn đ đ c hư ng d n này khi ch y chương trình v i tham s more (gi ng trong Linux): C:\LOADLIN> loadlin | more Bây gi chúng ta có th xem xét các bư c cài đ t Linux khi s d ng loadlin. Có th tìm th y trên đĩa phân ph i d ng không nén hay trong gói LOADLIN16.exe 41 • Chương trình loadlin. Có th tìm t p tin ch a nh c a nhân c n thi t nh t p tin /etc/lilo. còn phân vùng Linux là /dev/hda3): [root]# mount -t vfat /dev/hda1 /mnt/C T o thư m c /mnt/C/loadlin và gi i nén t p tin LOADLIN16. ho c qua h p tho i l a ch n khi nh n l nh t t máy (shutdown) Windows 95/98. hãy s d ng đĩa m m kh i đ ng).2. Ngoài ra sao chép t thư m c /boot vào thư m c đó c t p tin ch a nh c a nhân Linux.exe không có tham s C:\LOADLIN> loadlin thì s nh n đư c hư ng d n s d ng ng n g n. Bây gi i kh i đ ng l i máy tính vào DOS tr c ti p (n u b n đ c có Windows 95/98 thì c n nh n phím <F8> khi kh i đ ng đ hi n th trình đơn cho phép ch n DOS). Ví d tên c a t p tin này là vmlinuz-2.exe đ kh i đ ng. Cài đ t Linux vào phân vùng đã chia. Sau khi k t thúc ph n cài đ t hãy kh i đ ng Linux (n u không có cách nào khác. N u b n ch y loadlin.exe. 1. và hư ng d n cách đưa các tham s DOC\PARAMS.conf: tìm trong t p tin c u hình dòng “image=. Sau khi vào DOS hãy chuy n sang thư m c C:\LOADLIN: CD \LOADLIN r i th c hi n l nh: .4. 3.TXT.PAR. t p tin tham s ví d DOC\TEST.DOC (đ ng quên r ng chúng là nh ng t p tin DOS). LILO c n cài đ t vào sector đ u tiên c a phân vùng Linux đ không ghi đè lên MBR và không b m t kh năng kh i đ ng vào Windows. Gói nén này còn ch a hư ng d n s d ng DOC\MANUAL.4. G n phân vùng DOS (gi thi t là /dev/hda1.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin.TGZ.. Chia các phân vùng cho Linux (cách làm xem ph n 2.TGZ vào đó.5) 2.4.

exe vào t p tin (ví d v i tên params) và g i câu l nh đó d ng sau: C:\LOADLIN> LOADLIN @params Kh năng này đ c bi t có ích khi đưa nhi u tham s dòng l nh và khi dòng l nh dài hơn 127 ký t . Dòng Logo=0 t t vi c hi n th bi u tư ng Windows (c a s ). Có th vi t thêm l nh g i loadlin vào t p tin autoexec.bat ho c t o m t t p tin l nh (ví d . n u như có hi n th bi u tư ng Windows.42 Cài đ t h đi u hành Linux C:\LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/hda3 ro vga=ask ho c.exe có th tìm th y trong t p tin PARAMS. V n đ ch . C n nói thêm r ng. Mô t đ y đ t t c các tham s c a câu l nh loadlin.DOC ho c Internet trên trang http://sunsite. và khi ch y t p tin này.html. máy tính s chuy n vào ch đ DOS trư c. n u b n đ c mu n n p nhân cùng v i đĩa RAM: C:\LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/ram rw initrd=diskimage Còn có th ghi t t c các tham s c a l nh loadlin. (Đ ch y giao di n đ h a. và DOS s đư c kh i đ ng thay cho Windows 95/98. c n nh p câu l nh C:\> win). linux.html và http://rsphy1. sau đó thì ch y Linux. Công vi c duy nh t còn l i là làm sao đ không ph i gõ l nh loadlin v i t t c các tham s sau m i l n kh i đ ng l i. đ i v i m t s c c màn hình Linux s đưa ra m t màn hình tr ng r ng sau khi kh i đ ng. b ng cách thêm vào hai dòng sau (n u chưa có): BootGUI=0 Logo=0 Dòng đ u tiên t t giao di n đ h a.unc. . Bây gi b n đ c có th s d ng cách này đ kh i đ ng Linux.anu.SYS (đây là t p tin văn b n thông thư ng). Tác gi cho r ng nh ng thông tin đã đưa ra trên đ đ t o t p tin bat c n thi t.edu/~gpg109/BootPrompt-HOWTO.edu/mdw/HOWTO/BootPrompt-HOWTO. không đư c kh i đ ng Linux t giao di n đ h a DOS/Windows và c n t t m t vài tùy ch n trong t p tin n C:\MSDOS.bat).

1 Kh i đ ng HĐH Linux Như v y là vi c cài đ t Linux đã hoàn thành. ng i nhìn. Hình 3. 3.1: Màn hình kh i đ ng c a GRUB . N u ngư i dùng đã cài đ t GRUB làm trình kh i đ ng. Ph i làm gì đ có th ti p t c làm vi c v i h th ng Linux? Sau khi làm vi c xong thì t t máy th nào? Có nh ng chương trình nào nên bi t? Trong khi làm vi c có v n đ n y sinh thì tìm câu tr l i đâu? Trong chương này chúng ta s tìm th y câu tr l i cho nh ng câu h i trên..Chương 3 Kh i đ ng Linux l n đ u V n s kh i đ u nan – Trung Qu c Sau khi cài đ t r t có th b n đ c s không bi t bư c ti p theo ph i làm gì.1. B t máy tính lên. đ i h th ng kh i đ ng xong và . thì sau nh ng dòng ch BIOS thư ng đưa ra s xu t hi n màn hình d ng như trong hình 3..

N u đã ch n kh i đ ng Linux thì cu i cùng ngư i dùng ph i th y dòng login:. thì trên màn hình kh i đ ng GRUB s xu t hi n danh sách các h đi u hành tìm th y. ví d SuSE Linux. N u kh i đ ng b ng đĩa m m thì quá trình cũng tương t nhưng ch m hơn m t chút. 1 . thì trên màn hình s xu t hi n r t nhi u thông báo mà t m th i chúng ta s không xem xét ý nghĩa c a chúng1 . thì hãy nh p vào tên ngư i dùng “root” (ngư i dùng cao c p). Tuy nhiên chúng ta đang trong trư ng h p này. t c là có quy n truy c p không gi i h n đ n các tài nguyên. hãy nh n phím tương ng đ chuy n v màn hình kh i đ ng bình thư ng. N u đây là l n đăng nh p đ u tiên vào h th ng ngay sau khi cài đ t.2 Đăng nh p vào h th ng Như b n đã bi t. N u Linux không ph i là h đi u hành (HĐH) duy nh t trên máy tính. có s d ng màn hình flash. xóa nh ng ngư i dùng khác. N u b n đã ch n t đ ng ch y ch đ đ ho thì hãy nh n <Ctrl>+<Alt>+<F1> đ th y màn hình đăng nh p như sau: ThinhQuyen login: Màn hình đăng nh p này xu t hi n trên máy c a tác gi khi kh i đ ng Debian Linux. khi hi n ra dòng m i này thì đ u tiên c n nh p vào tên ngư i dùng. . Trong trư ng h p đó. sau đó nh p vào m t kh u khi có yêu c u đ vào h th ng. b n s th y dòng như sau: Trong nh ng b n phân ph i Linux m i. d ng h th ng v. Ngư i dùng này là ch s h u có toàn quy n đ i v i h th ng bây gi cũng như sau này. ví d đưa ra nh ng câu chào d ng “Xin chào! Hôm nay là 02 tháng 09 năm 2006. M t kh u này là m t kh u đã đưa ra cho ngư i dùng root trong quá trình cài đ t. Vì th thư ng ch đăng nh p dư i tên ngư i dùng này khi th c hi n các công vi c qu n tr h th ng. N u có đ kiên nh n đ đ c h t cu n sách này. th m chí làm h ng h th ng. N u sau khi nh p vào tên ngư i dùng r i r t lâu sau không vào m t kh u. Phím này thư ng là <Esc>. Tuy nhiên bây gi v n còn s m đ nói v v n đ này. Nh ng thao tác không c n th n c a ngư i dùng này có th d dàng d n đ n nh ng h u qu khó lư ng.v. Hãy nh p vào tên ngư i dùng và m t kh u”. H th ng s đưa ra câu h i m t kh u: Password: T t nhiên là b n c n nh p vào m t kh u tương ng v i ngư i dùng đã đưa ra. Do đó có th b n đ c s không th y nh ng thông báo này. 3. Có th ch n HĐH mu n kh i đ ng b ng các phím <↑> và <↓> r i nh n phím <Enter>. có th thêm. đây là m t kh u c a root. và trong khi cài đ t b n quên t o thêm ngư i dùng. vì th hãy nh p “root” vào dòng login: r i nh n phím <Enter> (<Return>). Sau khi nh p đúng m t kh u. Đây là ngư i dùng duy nh t luôn luôn có tài kho n đư c t o ra trong quá trình cài đ t. T t nhiên màn hình đăng nh p c a b n đ c s khác. .44 Kh i đ ng Linux l n đ u N u không ch m vào bàn phím. Cu i cùng xu t hi n màn hình cho phép ngư i dùng đăng nh p vào h th ng. Sau khi nh p m t kh u cũng nh n <Enter>. thì h th ng s t đ ng quay tr l i dòng h i tên ngư i dùng login:. thì b n s bi t cách thay đ i màn hình này. t c là dòng m i nh p vào tên đăng nh p.

trên h th ng s bi t r ng ngư i dùng nhimlui t n t i (chúng ta nói. Tuy nhiên v n chưa th vào h th ng (thư ng nói. Xu t hi n d u nh c có nghĩa là h th ng đã s n sàng ti p nh n và th c hi n câu l nh c a ngư i dùng. Trong MS-DOS và Windows(TM) màn hình đen và d u nh c h th ng thư ng đư c g i là ch đ dòng l nh. c n nói r ng trên b t kỳ h th ng UNIX nào ki u ch cũng đ u đóng vai trò quan tr ng. c n ph i “t o” thêm cho ngư i dùng này m t kh u b ng câu l nh: [root]# passwd nhimlui S xu t hi n dòng: Changing password for nhimlui. Đ h th ng cho phép ngư i dùng m i nhimlui làm vi c. Sau tên c a câu l nh c n kho ng tr ng và sau đó là tên ngư i dùng. Chúng ta s g i ch đ này là văn b n đ phân bi t v i ch đ đ ho c a h th ng X Window. th i đi m này nó có nghĩa là b n đã đăng nh p vào h th ng m t cách thành công. Trư c khi đ ngh b n đ c nh p vào câu l nh đ u tiên. cũng nh n phím <Enter>. Sau khi nh p xong. . thì s xu t hi n dòng c nh báo (d ng Bad password: too short). “m tài kho n cho ngư i dùng nhimlui”). h th ng s h i nh p m t kh u m t l n n a đ ki m tra. k c d u sao ‘*’ như thư ng th y. Trong ví d đưa ra trên d u nh c g m tên ngư i dùng (root). Vì th c n nh p vào t t c các câu l nh cũng như tham s c a chúng như ch ra trong ví d .3. New Password: Hãy nh p vào m t kh u. và s l i xu t hi n d u nh c c a h th ng. ví d . nhimlui: [root]# useradd nhimlui Ngay sau khi nh n phím <Enter> đ ch y l nh này. b n s không nhìn th y m t kh u vào vì h th ng s không hi n th gì ra.2 Đăng nh p vào h th ng [root@ThinhQuyen /root]# 45 Dòng này đư c g i là d u nh c. t c là có phân bi t ch hoa và ch thư ng. tên h th ng (ThinhQuyen) và thư m c hi n th i (/root). Trong t t c các ví d ti p theo chúng ta s s d ng d u nh c ch g m có tên ngư i dùng. N u nh p vào m t kh u không t t (m t kh u quá ng n ho c quá đơn gi n). Reenter New Password: Đ ng ng c nhiên. Câu l nh đ u tiên chúng ta s nh p vào là useradd. “đăng nh p”) dư i tên ngư i dùng này. k c ki u ch . thì s xu t hi n thông báo thành công d ng: Password changed. nhưng h th ng v n ti p nh n m t kh u và cho phép ngư i dùng m i đăng nh p vào h th ng. N u b n đã nh p đúng t t c . Sau này b n có th thay đ i d ng c a d u nh c này.

3 Console. man là h th ng tr giúp luôn luôn đi kèm v i h th ng Linux. Hãy nh n phím <Q> b t kỳ th i đi m nào đ thoát ra kh i màn hình xem man và quay l i dòng nh p l nh. 3. Vì thông tin thư ng không th n m g n trên m t màn hình nên khi xem c n s d ng các phím <PageUp>. Th hai. Do đó b n s nh n đư c nh ng trang này b ng ti ng Anh. <PageDown>. N u như b n không có kh năng đ c ti ng Anh. thì hay kiên nh n đ c cu n sách này ho c m t cu n sách khác cùng đ tài. và phím tr ng. C n ph i nh p vào câu l nh này v i m t tham s – tên c a câu l nh khác ho c t khóa. terminal o và shell Như v y là b n đ c đã có kinh nghi m làm vi c đ u tiên ch đ văn b n (hay còn g i là kênh giao tác “console”) c a h th ng Linux. B n đ c còn có th th ch y thêm m t vài câu l nh n a và theo dõi xem h th ng làm gì. có th đ c v nh ng câu l nh chính trong b t kỳ cu n sách nào nói v UNIX. Hãy ch y l nh: [root]# man man R t ti c theo như tác gi bi t thì hi n th i các trang thông tin man còn chưa đư c d ch sang ti ng Vi t. Câu l nh ti p theo mà b t kỳ ngư i dùng Linux nào cũng c n ph i bi t đó là câu l nh man. Chúng ta s còn g p .1 (hãy nh p chúng cùng v i nh ng tham s có trong b ng). Ví d . ngư i dùng s d n d n làm quen v i chúng trong quá trình đ c cu n sách này và th c hành trên HĐH Linux c a mình. hãy th nh ng câu l nh li t kê trong b ng 3. Bây gi xin b n đ c hãy th xem thông tin v hai câu l nh đã đ c p đ n trên – login và passwd. Vì th nh t.46 Kh i đ ng Linux l n đ u Như v y là b n đ c đã làm quen v i hai câu l nh đ u tiên c a h th ng Linux: useradd và passwd. B ng 3. Ví d : [root]# man passwd K t qu là b n s nh n đư c m t văn b n mô t câu l nh tương ng ho c thông tin v đ tài mà t khoá đưa ra. Chúng ta s không xem xét chi ti t danh sách t t c nh ng câu l nh có th g p.1: Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux Câu l nh Mô t ng n g n whoami Thông báo tên đăng nh p c a b n w ho c who Cho bi t nh ng ngư i dùng nào hi n đang làm vi c trên h th ng pwd Cho bi t tên c a thư m c hi n th i ls -l Hi n th danh sách t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i cd tên_thư_m c Chuy n thư m c hi n th i đ n tên_thư_m c ps ax Hi n th danh sách các ti n trình đang ch y Hãy xem mô t v nh ng câu l nh này b ng man. Chú ý là có th xem thông tin v chính b n thân câu l nh man.

Nhưng đây không ph i là làm vi c l i t đ u v i h th ng mà b n đ c ch chuy n sang m t terminal o khác. t c là vào h th ng dư i tên ngư i . . Nhân ti n cũng c n nói luôn. L nh này s đưa ra tên c a terminal d ng: /dev/tty2. còn có nh ng ngư i dùng khác v n ti p t c làm vi c. Theo m c đ nh. Tuy nhiên. Terminal – thi t b dùng đ giao ti p gi a ngư i dùng và máy tính.3 Console. Xin nói ngay l p t c n u b n mu n thoát kh i m t trong các terminal thì có th th c hi n b ng t h p phím <Ctrl>+<D>. Console thư ng k t n i t i máy tính không qua giao di n k ti p nhau mà qua m t c m riêng (đôi khi thi t b đưa ra không ph i là màn hình mà là m t thi t b in). n u trong quá trình làm vi c b n đ c không nh đang n m trong terminal o nào thì hãy s d ng câu l nh tty. ) m ra 6 phiên làm vi c song song (terminal o) như v y khi kh i đ ng. Thao tác này không t t máy và cũng không kh i đ ng l i h th ng. h u h t các b n phân ph i Linux l n (Red Hat. đư c g i là console. Và hơn th n a còn cung c p kh năng làm vi c v i m t vài terminal o t m t console duy nh t. máy tính còn r t to (mainframe) và ngư i dùng làm vi c trên nh ng máy tính này qua m t h th ng nh ng giao di n k ti p nhau dùng đ k t n i các terminal xa. C n nói thêm là khi làm vi c ch đ văn b n (không ph i đ ho ) thì cũng có th s d ng các t h p phím <Alt>+<F1> — <Alt>+<F6> và thu đư c k t qu tương t . Máy tính cá nhân c a b n đ c là máy tính th h m i. ngoài console Linux còn cho phép k t n i các terminal xa t i máy tính. M t ngư i dùng nào đó d ng công vi c không có nghĩa là c n ph i t t máy. Do đó. Hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>. Hãy th vào h th ng b ng tên ngư i dùng v a m i t o ra (nhimlui). . Tuy nhiên n u làm vi c ch đ đ ho thì không th không dùng phím <Ctrl>. Như v y r t thu n ti n cho s d ng.. terminal o và shell 47 thư ng xuyên nh ng khái ni m trình l nh “terminal” và “console”. và h th ng s hi n th l i trên terminal này d u m i đăng nh p (login:) mà b n đ c đã th y. Debian. Khi h th ng UNIX đ u tiên m i đư c t o ra. Đi m m nh c a gi i pháp này ch t t c nh ng chương trình cũ đã dùng đ qu n tr h th ng UNIX có th làm vi c không có v n đ gì trên d ng console m i này. Ngoài ra thêm vào thành ph n c a terminal bây gi còn có chu t. Vì trên các h th ng UNIX ngư i ta thư ng tuân theo các truy n th ng. do đó tác gi gi i thích k hơn nh ng khái ni m này. Đ ng quên r ng Linux là HĐH nhi u ti n trình (multiproccess) và nhi u ngư i dùng (multiuser). T h p phím nói trên ch đơn gi n là d ng phiên làm vi c hi n th i c a m t ngư i dùng. Sau đó hãy nh n t h p phím <Ctrl >+< Alt>+<F1>. do đó ch c s không có terminal xa nào k t n i t i. Cũng có th d ng phiên làm vi c b ng m t trong hai câu l nh logout ho c exit. xin b n hãy th c hi n nh ng l i khuyên trên. Đ chuy n gi a các terminal o chúng ta s d ng các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F1> — <Ctrl>+<Alt>+<F6>.3. B n s quay l i màn hình ban đ u. B n đ c s l i th y dòng m i đăng nh p login:. Bây gi khi đã bi t cách b ng đ u và k t thúc phiên làm vi c trên h th ng. đây b n đ c có th đăng nh p dư i tên ngư i dùng khác. t t hơn h t là làm quen ngay t đ u v i t h p 3 phím. do đó bàn phím và màn hình máy tính cá nhân ngày nay làm vi c gi ng như console ngày xưa. Mainframe có m t terminal đ c bi t dành cho nhà qu n tr (system administrator) h th ng. nhưng v n có bàn phím và màn hình th c hi n vai trò terminal đ i v i ngư i dùng. SuSE. thư ng g m màn hình và bàn phím.

r i vào h th ng dư i tên ngư i dùng m i t o ra. Ch c n nh p câu l nh su và shell hi n th i (hay nói không đúng là “h th ng”) s ch y m t shell m i mà khi vào trong đó b n s ch y t t c các l nh v i quy n c a root. Trong khi đó. Còn bây gi c n nói vài dòng v h v . Cũng có th s d ng nh ng h v này trên Linux. Chính shell nh n t t c nh ng câu l nh mà ngư i dùng nh p vào t bàn phím và t ch c vi c th c hi n nh ng câu l nh này. Nhưng như đã nói trên. Bây gi chúng ta s xem xét thêm m t câu l nh n a mà b n đ c c n bi t. vì m i thao tác không c n th n c a ngư i dùng này có th d n đ n nh ng h u qu không mong mu n. thì hãy chú ý đ n s khác nhau trong d u nh c c a hai ngư i dùng root và nhimlui. H v hay shell (t này thư ng không d ch mà đ nguyên ti ng Anh) là chương trình th c hi n vi c giao ti p c a h th ng v i ngư i dùng. Không ch duy nh t l nh login có kh năng ch y shell. câu l nh login s ch y cho ngư i dùng này m t b x lý l nh – shell. Trong bash có đ y đ các câu l nh tích h p (n i b ) và các toán t . hãy thoát kh i h v và b n . Khi thoát kh i h v m i này (b ng câu l nh exit ho c t h p phím <Ctrl>+<D>). Hãy đóng t t c nh ng phiên làm vi c mà root m ra. Nói m t cách ch t ch thì câu “h th ng hi n th d u nh c” là không đúng. Sau khi th c hi n xong các công vi c qu n tr h th ng. ch có ngư i dùng cao c p m i có th th c hi n. M i l n ngư i dùng nào đó vào h th ng. d u nh c c a t t c nh ng ngư i dùng còn l i – ký t $. ví d g n h th ng t p tin.48 Kh i đ ng Linux l n đ u dùng bình thư ng (không có quy n cao “c p” c a ngư i dùng root). vì th shell còn có th g i là b x lý l nh (thu t ng quen thu c đ i v i ngư i dùng DOS). nhưng theo m c đ nh s ch y bash. Đ ng kh i đ ng l i máy tính m i l n như v y! Câu l nh su giúp đ gi i quy t nh ng trư ng h p như v y. H v bash không ch là b x lý l nh mà còn là m t ngôn ng l p trình m nh. T t nhiên là đ có quy n này b n c n nh p m t kh u c a root vào dòng yêu c u hi n ra (Password:). có m t lo t các thao tác. Vì h v bash đóng m t vai trò h t s c quan tr ng trong Linux. Máy tính c a ngư i dùng thông thư ng là máy cá nhân (personal computer hay nói g n là PC) dù nhà hay cơ quan. đăng nh p dư i tên ngư i dùng cao c p này là không nên. B n ch c n nh p vào l nh bash (đây cũng là tên c a chương trình h v trên ph n l n các h th ng Linux) và như v y là đã ch y m t shell m i. Có nghĩa b n đ c cũng là ngư i dùng root c a h th ng. Có th xem danh sách các câu l nh tích h p trong bash b ng l nh help. ít nh t b n đ c cũng không th xóa ho c làm h ng các t p tin h th ng (system files) do s không c n th n c a mình. T t nhiên là b n có th tìm th y nh ng thông tin tương t trong b t kỳ cu n sách nào v UNIX. ví d : help cd. N u b n đ c đăng nh p vào h th ng t terminal th hai dư i tên ngư i dùng nhimlui (ho c dư i tên ngư i dùng b n đã ch n). D u nh c c a ngư i dùng root có ký t # cu i. b n s quay l i h v ban đ u (h v mà t đó b n đã ch y l nh bash). Hãy th l nh này! Xem thông tin chi ti t v m t l nh nào đó cũng b ng l nh help này v i tham s là tên c a l nh. nên tác gi s dành riêng m t chương c a cu n sách này đ nói v nó. vì d u nh c này là do shell đưa ra đ đ i ngư i dùng nh p vào câu l nh ti p theo. Cũng c n lưu ý là đ i v i các h th ng UNIX các nhà phát tri n đã vi t ra nhi u h v khác thay th cho bash. Khi đăng nh p dư i tên ngư i dùng thông thư ng. và ngoài ra còn có th s d ng các chương trình khác n m trên đĩa làm câu l nh.

panel . .. Như v y b n đ c s không có nguy cơ làm h ng h th ng khi còn chưa có nhi u kinh nghi m s d ng Linux. trên h th ng có th làm vi c cùng lúc nhi u ngư i dùng. Danh sách nh ng câu l nh (t h p phím) có th dùng không ch gi i h n trong ph m vi b ng 3. b n s dùng tài kho n ngư i dùng cao c p (root). ) b n có th th c hi n b ng tài kho n bình thư ng. N u nh ng ký t này là ph n 2 3 Ngư i dùng root không c n ph i bi t m t kh u đ làm vi c này. còn trên terminal o th hai – dư i tên ngư i dùng bình thư ng. <Home>. Nhưng trong HĐH Linux còn có thêm m t kh năng chuy n t m th i vào tài kho n c a ngư i dùng root đ th c hi n các ch c năng qu n tr . hãy quay l i tài kho n c a ngư i dùng bình thư ng ngay l p t c b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>. Sau khi làm xong nh ng thao tác mà ch có ngư i dùng cao c p m i có th làm. nhưng chúng ta ch xem xét nh ng câu l nh đơn gi n và c n thi t trong l n làm quen đ u tiên v i Linux này. chúng ta s nói v chu t m t ph n riêng). Xin lưu ý b n đ c trong h v bash có chương trình tích h p giúp d dành nh p câu l nh trên dòng l nh. L ch s l nh 49 s tr thành ngư i dùng bình thư ng v i nh ng quy n c a mình.2.3. theo m c đ nh s đ t tên ngư i dùng cao c p root vào. 3. B ng cách tương t như vào h th ng dư i tên root trên. Hãy nh r ng Linux là h th ng nhi u ngư i dùng. còn có th vào h th ng dư i tên m t ngư i dùng b t kỳ mà b n bi t m t kh u2 (nói cách khác là “ch y m t h v shell m i dư i tên ngư i dùng khác”). Đ th c hi n l a ch n này b n ch c n nh n <Ctrl>+<Alt>+<F1> và s có ngay quy n c a nhà qu n tr . Nhưng m t s t h p phím dùng v i <Ctrl> và <Esc> thì v n dùng đư c bình thư ng. L ch s l nh Trong nh ng ph n trư c tác gi đã đ ngh b n đ c th c hi n m t vài l nh c a HĐH Linux. Nh ng công vi c thư ng ngày (so n th o văn b n. . cũng như gây nh hư ng đ n cách làm vi c c a shell b ng bàn phím (b ng 3. vì chúng đư c Midnight Commander dùng đ di chuy n dòng chi u sáng trong b ng3 hi n th i.4 So n th o dòng l nh. Nhưng c n ch ra tên c a ngư i dùng này trên dòng l nh. Đ có thêm thông tin hãy s d ng câu l nh man bash ho c info bash. ví d : [user]$ su nhimlui Câu l nh su trư c không kèm theo tên nào. còn khi c n th c hi n các công vi c qu n tr . đ c thư.2. thì có th s không th s d ng nh ng phím như <→>.4 So n th o dòng l nh. G i chương trình con này b ng m t ho c hai l n nh n phím <Tab> sau khi nh p m t vài ký t . Tác gi cho r ng n u trong quá trình nh p l nh có x y ra l i thì b n có th đoán đư c cách s a chúng. <←>. Nhưng dù sao cũng có ích n u đưa ra danh sách ng n g n nh ng câu l nh (hay nói đúng hơn là phím và t h p phím) dùng đ so n th o dòng l nh. Vì th có th làm vi c dư i tên ngư i dùng root trên terminal o th nh t. <End>. Ghi chú: N u b n làm vi c trong chương trình Midnight Commander. <Del> đ làm các công vi c như b ng trên.

D ng th c hi n câu l nh v a ch y (mà v n đang ch y). <Ctrl>+<A> <End>. <Ctrl>+<E> <Del>. <Esc>+<T> <Ctrl>+<K> <Ctrl>+<U> <Esc>+<D> <Esc>+<Del> <Ctrl>+<W> <Ctrl>+<Y> <Esc>+<C> <Esc>+<U> <Esc>+<L> <Shift>+<PgUp>. B t đ u th c hi n câu l nh. C t ph n dòng l nh b t đ u t ký t n m t i v trí con tr đ n cu i dòng (ph n dòng l nh c t ra đư c lưu trong b đ m và có th đ t vào v trí khác). S lư ng nh ng trang này ph thu c vào b nh c a c c màn hình. Xóa ký t n m t i v trí con tr . C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n đ u t (n u t i v trí con tr là d u cách thì c t toàn b t n m bên trái nó). Đ i ch hai ký t : ký t n m t i v trí con tr và ký t n m bên trái con tr . Có ích khi có câu l nh nào đó đưa ra màn hình r t nhi u thông tin ch y nhanh qua màn hình. Đ t (dán) đo n dòng l nh đã c t cu i cùng vào v trí con tr . <Ctrl>+<D> <Backspase> <Enter>. Nh ng t h p phím này cho phép xem các trang màn hình đã hi n th . D n màn hình và đưa dòng l nh hi n th i lên dòng đ u tiên. Di chuy n sang trái m t t . Di chuy n sang ph i m t t . Chuy n t t c các ký t b t đ u t v trí con tr t i cu i t thành vi t thư ng r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i.2: Nh ng phím so n th o dòng l nh Phím <→>. <Ctrl>+<M> <Ctrl>+<L> <Ctrl>+<T> Ph n ng c a h th ng Di chuy n sang ph i m t ký t (trong khuôn kh nh ng ký t đã nh p c ng thêm m t ký t s nh p). <Ctrl>+<B> <Esc>+<F> <Esc>+<B> <Home>. Chuy n t t c các ký t b t đ u t v trí con tr thành vi t HOA r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i. sau đó di chuy n con tr sang ph i m t ký t . <Shift>+<PgDown> <Ctrl>+<C> <Ctrl>+<D> . Thoát ra kh i h v bash. C t ph n dòng l nh b t đ u t ký t n m bên trái con tr đ n đ u dòng (ph n dòng l nh c t ra đư c lưu tron b đ m và có th đ t vào v trí khác). Di chuy n v cu i dòng l nh. Xóa ký t n m bên trái con tr . C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n cu i t (n u t i v trí con tr là d u cách thì c t toàn b t n m bên ph i nó). ngư i dùng không k p th y chúng.50 Kh i đ ng Linux l n đ u B ng 3. Di chuy n sang trái m t ký t . Chuy n ký t t i v trí con tr thành vi t hoa r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i so v i t hi n th i. C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n d u cách bên trái. Di chuy n v đ u dòng l nh. Đ i ch hai t : t n m t i v trí con tr và t n m bên trái con tr . <Ctrl>+<F> <←>.

ch c n s d ng t h p phím <Esc>+<$> thay cho <Tab>. thì s hi n th danh sách t t c nh ng phương án có th ch n. N u ng t ngu n đi n thì nh ng thay đ i này s không đư c lưu và s b m t.3. đây b n c n s d ng các t h p phím <Shift>+<PgUp> và <Shift>+<PgDown> đ xem danh sách (có th ) r t dài này. bash ghi nh m t s câu l nh (theo m c đ nh là 1000 l nh. t c là bash ch tìm th y có m t câu l nh này. B n có th th y đi u này b ng cách th c hi n l nh: [nhimlui]$ ps ax Th c hi n l i l nh này m t l n n a đ xem l i. N u nh n hai l n phím <Tab> sau tên c a m t câu l nh và m t kho ng tr ng.5 Ng ng làm vi c v i Linux M c dù máy tính làm vi c dư i s đi u khi n c a HĐH Linux có th đ ch y su t ngày đêm. 4 environment variable . Đây đư c g i là l ch s l nh. L ch s l nh đư c lưu trong t p tin xác đ nh b i bi n HISTFILE (thư ng là $HOME/. xem chương 5) và cho phép g i l i chúng b ng cách ch n t danh sách. Đ làm vi c v i l ch s câu l nh trong h v bash ngư i ta s d ng nh ng t h p phím trong b ng 3.bash_history). giá tr này đư c đ t trong bi n HISTSIZE. 3. Khi làm vi c v i HĐH Linux không th t t máy b ng cách ng t ngu n đi n như đ i v i MS-DOS.3. và bash s đưa ra danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. N u bash tìm th y nhi u câu l nh có ph n đ u này. thì có hai kh năng x y ra. Do đó c n bi t d ng h th ng m t cách đúng đ n trư c khi t t máy. N u chúng là ph n đ u c a duy nh t m t câu l nh. nhưng ph n l n ngư i dùng máy tính cá nhân đã quen v i vi c t t máy sau khi làm vi c xong. thì h v s thêm ph n còn l i c a câu l nh này vào dòng l nh. Nhưng nguyên nhân quan tr ng hơn là ch m t s ti n trình này có th đang làm vi c v i các t p tin.5 Ng ng làm vi c v i Linux 51 đ u c a ít nh t m t trong nh ng câu l nh mà bash bi t. N u s phương án ch n là r t nhi u (ví d nh n phím <Tab> hai l n khi dòng l nh tr ng r ng) thì b n đ c s nghe th y ti ng bíp sau l n nh n <Tab> đ u tiên. đôi khi có th d n đ n không kh i đ ng đư c máy trong l n sau. Tương t như v y có th đoán ph n còn l i c a các bi n môi trư ng4 . Có th xem l ch s l nh b ng câu l nh history. và sau l n nh n <Tab> th hai s xu t hi n m t dòng d ng Display all 2627 possibilities? (y or n) (Hi n th t t c 2627 kh năng? c n ch n y – có ho c n – không). n u đã nh p vào m t ph n tên t p tin thì ph n còn l i s đư c t đ ng thêm vào. Trong khi làm vi c v i h v s có ích n u bi t r ng. và h th ng còn chưa ghi nh t t c các thay đ i v i nh ng t p tin lên đĩa mà ch lưu t m chúng trong b nh (cache). Vì trong b t kỳ th i đi m nào trên h th ng cũng có r t nhi u quá trình đang làm vi c. Cũng gi ng như trư ng h p câu l nh. thì h v bash s coi như b n đang tìm tên t p tin đ dùng làm tham s cho l nh này. Đây là tính năng tr giúp c a bash trong trư ng h p ngư i dùng quên tên t p tin trong khi làm vi c căng th ng. Công vi c này do câu l nh (chương trình) shutdown đ m nhi m. Nh đó ngư i dùng có kh năng nh p thêm m t vài ký t n a làm gi m s phương án ch n xu ng còn 1 r i là dùng phím <Tab> m t l n n a.

. <N> Th c hi n câu l nh th n tính t cu i danh sách <!>. <N> Th c hi n (không c n nh n <Enter> câu l nh th n trong danh sách <!>. s t t máy) • -r – kh i đ ng l i h th ng (reboot). Vi c tìm dòng l nh c n thi t s đư c th c hi n t cu i t p tin l ch s và dòng l nh đ u tiên tìm th y s đư c th c hi n <Ctrl>+<O> Cũng gi ng như nh n phím <Enter>. có ph n đ u trùng v i dòng_ký_t . sau đó hi n th câu l nh ti p theo trong l ch s l nh Ch có ngư i dùng root m i có th th c hi n câu l nh shutdown này5 . ví d qua sudo. Câu l nh shutdown có cú pháp như sau: [root]# shutdown <tùy_ch n> <th i_gian> <dòng_thông_báo> Ghi chú: R t có th khi ch y l nh. Th i gian h n gi đư c tính t lúc nh n phím <Enter>. dòng_ký_t Th c hi n dòng l nh.52 Kh i đ ng Linux l n đ u B ng 3. b n s nh n đư c câu tr l i “bash: shutdown: command not found”. Tham s th i_gian dùng đ “h n gi ” th c hi n câu l nh (không nh t thi t ph i th c hi n câu l nh ngay l p t c). Ví d . Thư ng s d ng hai trong s các tùy ch n c a chương trình shutdown: • -h – d ng hoàn toàn h th ng (halt. đây là /sbin/shutdown. <->. vì t p tin chương trình c a shutdown n m t i /sbin. n u b n mu n kh i đ ng l i sau 5 phút thì hãy nh p vào câu l nh: [root]# shutdown -r +5 5 Cũng có th c u hình đ nh ng ngư i dùng khác th c hi n đư c shutdown. Trong trư ng h p đó b n c n nh p vào đư ng d n đ y đ đ n chương trình. Đi u đó có nghĩa là bash không bi t tìm chương trình đây. ho c dùng câu l nh su đ có đ quy n tương ng. do đó b n c n đăng nh p vào h th ng dư i tên ngư i dùng này.3: T h p phím đi u khi n l ch s l nh Phím Ph n ng c a h th ng <↑> ho c <Ctrl>+<P> Chuy n t i (g i vào dòng l nh) câu l nh trư c trong danh sách (di chuy n ngư c l i danh sách) <↓> ho c <Ctrl>+<N> Chuy n t i câu l nh ti p theo trong danh sách (di chuy n theo danh sách) <PgUp> Chuy n t i câu l nh đ u tiên trong danh sách l ch s l nh <!>.

Có m t vài ngu n đ c l p ch a thông tin v h u h t các m t c a h th ng Linux: • các trang tr giúp man • tr giúp siêu văn b n info • tài li u đi kèm v i ph n m m • HOWTO và FAQ c a d án The Linux Document Project (http://www.6.6 Tr giúp khi dùng Linux 53 Câu l nh này có nghĩa là “d ng h th ng sau 5 phút và kh i đ ng l i sau khi hoàn thành công vi c”. Đ i v i chúng ta thì t m th i câu l nh sau s thích h p hơn: [root]# shutdown -h now Câu l nh này s t t máy ngay l p t c.org) • câu l nh locate C n nói ngay l p t c là ph n l n thông tin t nh ng ngu n này b ng ti ng Anh. Các phiên b n Linux có hàng nghìn trang tài li u d ng t p tin. Sau khi nh n t h p phím “n i ti ng” <Ctrl>+<Alt>+<Del> trên Linux s th c hi n các hành đ ng tương t v i l nh [root]# shutdown -r now B ng cách này cũng có th t t máy. Tác gi coi cách gi i quy t này là đúng vì ngư i dùng c n bi t trư c cách thoát kh i nh ng trư ng h p khó khăn. tldp. 3. Tương đương v i câu l nh này là l nh halt.6 Tr giúp khi dùng Linux Như v y là b n đ c đã k t thúc phiên làm vi c đ u tiên v i HĐH Linux và tôi mong r ng b n chưa c n tr giúp trong m t tình hu ng nào đó. Các d án d ch chúng sang ti ng Vi t còn chưa đư c t ch c ho c còn chưa đư c hoàn ch nh. Do đó chúng ta s xem xét t ng ngu n thông tin này m t cách c th hơn. Nhưng tôi s ph i “đi trư c” k v cách nh n thông tin tr giúp trong giao di n đ ho (X Window). Tác gi cũng mong cu n sách này s th c hi n vai trò tr giúp trong th i gian đ u tiên này. nhưng c n ng t ngu n đi n trong khi h th ng b t đ u kh i đ ng l i. nhưng có th nó không gi i quy t đư c t t c nh ng v n đ c a b n. Vì th tác gi s đưa ra ngay l p t c nh ng ngu n thông tin khác. do đó câu tr l i cho câu h i c a b n đã n m trong lòng bàn tay.1 Các ngu n thông tin tr giúp N u rơi vào tình hu ng mà b n không bi t ph i làm gì đ có đư c k t qu mong mu n. thì t t nh t hãy tìm tr giúp ngay trong h th ng.3. 3. .

54 Kh i đ ng Linux l n đ u 3.4. Nh ng phím thư ng dùng nh t là: N u b n không thích đ c t màn hình mà c m tay đ c.2 Các trang tr giúp man Như đã nói ng n g n trên v câu l nh man. thì nó s xem các thư m c con này theo th t đã ch ra trong b ng 3.4. Các trang man đư c xem b ng chương trình less (ho c chương trình xác đ nh b i bi n PAGER). do đó có kh năng xem thông tin theo t ng màn hình và di chuy n màn hình này xu ng dư i và lên trên và đ di chuy n có th s d ng các phím như trong chương trình less.4: Các ph n chính c a tr giúp man Ph n 0 1 8 2 3 4 5 6 7 9 n N i dung Các t p tin header (thư ng n m trong /usr/include) Chương trình ho c câu l nh c a ngư i dùng Câu l nh dùng đ qu n tr h th ng G i h th ng6 (hàm do nhân cung c p) G i thư vi n7 (chương trình con. Các trang tr giúp man chia thành các ph n như trong b ng 3. ví d /etc/passwd Trò chơi Khác (bao g m các gói macro và quy ư c. Đây là cách nh n tr giúp chính trong t t c các h th ng UNIX. b ng câu l nh này ngư i dùng trong hình hu ng khó khăn luôn luôn có th tìm tr giúp v b t kỳ câu l nh nào c a h th ng. v đ nh d ng t p tin. ví d man(7). thư ng n m trong /dev) Đ nh d ng t p tin và quy ư c. Vì th n u mu n xem tr giúp v g i h th ng swapon c n ch y l nh [user]$ man 2 swapon đ ch ra s th t c a ph n tr giúp c n tìm ki m thông tin.6. groff(7) Nhân (kernel routines) các l nh Tcl/Tk Th t li t kê đây không có s nh m l n nào. V n đ ch các t p tin ch a thông tin c a tr giúp man n m trong các thư m c con manx (x là tên c a ph n) c a thư m c /usr/share/man và khi câu l nh man tìm ki m thông tin c n thi t. B ng 3. N u b n ch y l nh [user]$ man swapon thì s nh n đư c tr giúp v câu l nh swapon n m trong ph n 8. thì có th in ra trang man tương ng b ng l nh [user]$ man tên_câu_l nh | lpr ho c n u máy in là postscript thì dùng: [user]$ man -t tên_câu_l nh | lpr . hàm trong thư vi n c a ng d ng) Thi t b (t p tin đ c bi t. và v các g i h th ng (system call).

3.3. các trang tr giúp man không dành cho th i gian làm quen đ u tiên v i Linux. Ch có ngư i dùng root m i có quy n ch y câu l nh makewhatis. Trong trư ng h p này có th dùng hai câu l nh whatis và apropos. Tuy nhiên đ có th nh n đư c thông tin mong mu n thì còn c n ph i bi t ch tìm thông tin đó. whatis và apropos làm vi c. thì cũng gi ng như man. Và theo ý ki n c a nhi u ngư i dùng là v chi u hư ng t t hơn. Trong trư ng h p ngư c l i khi tìm ki m b n s nh n đư c thông báo “nothing appropriate”. Nhưng s khác nhau cơ b n nh t ch info đưa ra thông tin d ng siêu văn b n (hypertext) gi ng như các trang web.6. tuỳ ch n và cú pháp c a l nh trong quá trình làm vi c đ không ph i nh m t s lư ng l n nh ng thông tin này trong đ u. Chúng dành cho nh ng ngư i dùng có kinh nghi m c n có “s tay tra c u” v đ nh d ng. L nh này ch đưa ra nh ng trùng l p chính xác v i t khóa tìm ki m. b n có th 8 cron là chương trình đ ch y t đ ng các công vi c theo th i gian đã đ nh. . dòng ký t . Cu i cùng tác gi mu n nói r ng. Tương t như l nh apropos là câu l nh man v i tham s -k. Nh đó b n có kh năng xem các ph n khác nhau c a tr giúp mà không c n ph i thoát ra kh i chương trình xem này. Trong khi làm vi c ch đ văn b n. c n nh p vào info cùng v i m t tham s là tên c a câu l nh quan tâm. <Enter> Tìm ki m dòng ký t ch ra <N> L p l i tìm ki m v a th c hi n. thì đ u tiên c n t o ra cơ s d li u v các câu l nh có trên máy b ng cách ch y l nh makewhatis. Câu l nh whatis tìm ki m t khóa đưa ra trong cơ s d li u bao g m danh sách các câu l nh và mô t ng n g n c a chúng. Hãy th ch y l nh sau: [user]$ man -k net C n ph i nói luôn là đ cho các câu l nh man -k. Đ nh n thông tin v m t câu l nh nào đó.5: Phím s d ng đ xem trang man Phím Ch c năng <Q> Thoát kh i chương trình <Enter> Xem t ng dòng <Space> Hi n th màn hình thông tin ti p theo <B> Quay l i màn hình trư c </>. N u b n đ c đ máy ch y c đêm thì t t nh t ch y câu l nh này d ng công vi c cho ti n trình cron8 .3 Câu l nh info Câu l nh info là d ng tr giúp thay th và tương đương v i man. Câu l nh apropos th c hi n tìm ki m theo các ph n c a t khóa. Ví d : [user]$ info man Thông tin màn b n s th y trên màn hình trong ph n l n trư ng h p s khác v i nh ng gì mà câu l nh man đưa ra.6 Tr giúp khi dùng Linux 55 B ng 3.

56

Kh i đ ng Linux l n đ u

ch y câu l nh info trên m t trong các terminal o (hãy nh đ n các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>, <Ctrl>+<Alt>+<F3> v.v. . . ) đ có th chuy n sang terminal o đó tìm tr giúp khi c n thi t. Trong trư ng h p b n không bi t tìm thông tin c n thi t đâu thì có th chuy n sang các ph n khác nhau b ng các siêu liên k t (hyperlink) mà info t o ra. Nh ng liên k t này đư c đánh d u b ng ký t sao (*), khác v i cách đánh d u liên k t trên các trang Web nhưng v n gi nguyên đư c s thu n l i. Có th di chuy n qua các liên k t b ng phím <Tab>. Sau khi di chuy n đ n liên k t mong mu n, hãy nh n phím <Enter>. Phím <P> đưa ngư i dùng tr l i trang v a xem, phím <N> đưa đ n trang ti p theo, còn <U> chuy n lên trên m t b c trong c u trúc phân b c c a các trang tài li u này. Ngoài ra, còn có th chuy n theo liên k t b ng cách khác tương t như h th ng trình đơn. Đ u tiên c n nh n phím <M>, sau đó nh p vào dòng Menu item: cu i màn hình m t vài ký t đ u tiên c a tên c a ph n tr giúp c n thi t. Tên c a nh ng ph n tr giúp này đư c hi n th trên màn hình. S ký t ph i đ sao cho ch tương ng v i m t ph n tr giúp, n u không thì chương trình s yêu c u nh p thêm vào. Thoát ra kh i info b ng phím <Q>.

3.6.4

Câu l nh help

Như đã nh c đ n trên, h th ng tr giúp v các l nh tích h p c a h v bash là câu l nh help. N u ch y l nh help không có tham s thì s nh n đư c danh sách c a t t c các l nh tích h p c a bash. N u ch y help tên, trong đó tên là tên c a m t trong nh ng câu l nh nói trên, thì b n s nh n đư c gi i thi u ng n g n v cách s d ng câu l nh này.

3.6.5

Tài li u đi kèm v i b n phân ph i và chương trình ng d ng

N u trong quá trình cài đ t không b đi nh ng gói tài li u, thì sau khi k t thúc b n s tìm th y trong thư m c /usr/share/doc (ho c /usr/doc) các thư m c con HOWTO, FAQ,. . . Nh ng thư m c này ch a tài li u đ y đ v h th ng Linux nói chung cũng như nh ng ph n riêng r c a nó. Nh ng tài li u này có d ng văn b n ASCII và có th xem chúng b ng các câu l nh more tên ho c less tên ho c b ng chương trình xem có trong Midnight Commander. Ph n l n các chương trình ng d ng có kèm theo tài li u hư ng d n cài đ t và s d ng. N u cài đ t chương trình t gói (package) d ng rpm (Fedora Core, SuSE, Mandriva,. . . ) thì tài li u s n m trong thư m c con tương ng c a thư m c /usr/share/doc. Tên c a nh ng thư m c con này tương ng v i tên c a chương trình và phiên b n c a nó. Ví d , chương trình nh p ti ng Vi t mà tôi đang dùng đ gõ nh ng dòng này xvnkb phiên b n 0.2.9 có thư m c con tương ng xvnkb-0.2.9 n m trong /usr/share/doc sau khi cài đ t. Đôi khi đ tìm t p tin tr giúp mong mu n b n s c n đ n câu l nh locate. Câu l nh này trong m t ch ng m c nào đó tương t v i các l nh whatis và apropos. Khi ch y locate nó s tìm t t c nh ng t p tin có tên ch a t khóa đưa ra. Ví d locate net s tìm t t c nh ng tên t p tin có tên ch a “net”. Nh ng t p tin này có r t nhi u trên máy. Trong t khóa (m u) có th s d ng các ký t thay th *, ?, []. Tuy nhiên câu l nh locate không tìm ki m theo các

3.6 Tr giúp khi dùng Linux

57

thư m c c a h th ng t p tin, mà theo cơ s d li u đ c bi t ch a tên các t p tin đư c t o ra (và đôi khi c n c p nh t) b ng l nh updatedb. Trong m t s b n phân ph i locate đư c thay th b i slocate (secure locate). slocate t t o cho mình cơ s d li u nói trên sau khi ch y v i tham s tương ng.

3.6.6

Câu l nh xman

Đây là chương trình cho phép xem các trang tr giúp man khi làm vi c giao di n đ ho (GUI). Vi c tìm ki m và hi n th các trang tr giúp đư c th c hi n b ng cách nh n các nút và trình đơn. Còn l i (theo thông tin hi n th ) xman cũng gi ng như man.

3.6.7

Câu l nh helptool

Sau khi ch y l nh helptool s hi n ra m t c a s đ ho , có m t ô nh p vào đ ngư i dùng đưa ra thu t ng đang quan tâm. Chương trình s xem t t c các t p tin tài li u (b n có th c u hình đ ch n nh ng tài li u nào c n xem khi tìm ki m). Sau khi hoàn thành tìm ki m chương trình s hi n ra danh sách nh ng t p tin có ch a thu t ng này. N u nh n chu t vào m t t p tin trong danh sách thì s hi n ra m t c a s khác n i dung c a t p tin đã ch n. Khi này t p tin s đư c hi n th d ng lưu trên đĩa: trang info, trang man, v.v. . .

3.6.8

Sách và Internet

T t nhiên, h c Linux d dàng và đơn gi n nh t khi có m t cu n sách t t. Trư c tiên b n c n đ c tài li u hư ng d n đi kèm v i b n phân ph i c a mình. Các b n phân ph i l n như Debian, SuSE, Fedora,. . . đ u đã có nh ng tài li u này (r t có th đã đư c d ch sang ti ng Vi t). R t ti c ngư i d ch chưa đ c cu n sách ti ng Vi t nào v Linux do đó không th gi i thi u v i b n đ c. T t nhiên n u b n có k t n i Internet (bây gi không còn quá xa x ) và m t chút ti ng Anh thì có th tìm đư c câu tr l i cho m i câu h i c a mình. Tôi xin đưa ra m t s đ a ch sau làm bư c kh i đ u cho b n đ c trong bi n thông tin vô b b n này.

Các trang ti ng Vi t
1. http://vnoss.org – trang web dành cho ngư i dùng ng d ng mã ngu n m (MNM) Vi t Nam. Có nhi u thông tin v Linux, tài li u v Linux, di n đàn cho phép b n đ t câu h i c a mình. Trang web do bác Nguy n Đ i Quý đang s ng và làm vi c t i B qu n lý. 2. http://vnoss.net – tin t c v Linux và MNM. 3. http://vnlinux.org – đây là trang web dành cho nhóm ngư i dùng Linux Vi t Nam (vietlug). B n s tìm th y nhi u thông tin có ích đây và có th đăng ký tham gia nhóm thư vietlug đ đ t câu h i. Trang này do anh Larry Nguy n, m t Vi t Ki u M , qu n lý.

58

Kh i đ ng Linux l n đ u 4. http://vnoss.net/dokuwiki/doku.php?id=linux:tailieutiengviet – trên trang này có t ng h p t t c nh ng tài li u ti ng Vi t v Linux, r t có th b n s tìm th y tài li u v đ tài mình c n tìm hi u trên trang này. 5. http://kde-vi.org – trang web c a nhóm d ch giao di n KDE sang ti ng Vi t.

Các trang ti ng Anh
1. http://www.linux.com 2. http://www.linux.org 3. http://www.linux.org.uk – Trang web Linux c a Châu Âu. Do Allan Cox m t trong các nhà phát tri n Linux h tr . 4. http://www.tldp.org – Trang web chính ch a tài li u v Linux. R t nhi u tài li u bao g m HOWTO, FAQ, sách. . . 5. http://freshmeat.net/ – Thông báo hàng ngày v nh ng chương trình ng d ng m i ra dành cho Linux. Kho ph n m m kh ng l cho Linux. 6. http://www.li.org – T ch c Linux International. 7. http://www.linuxstart.com 8. http://oreilly.linux.co – 9. http://www.linuxplanet.com 10. http://www.kde.org – Trang ch c a môi trư ng làm vi c KDE. 11. http://www.gnu.org – Các ng d ng dành cho Linux, trong đó n i ti ng nh t là trình so n th o Emacs (GNU’s Not UNIX). 12. http://slashdot.org – Nh ng tin t c m i nh t v công ngh máy tính trong đó có Linux. Có các bài báo và l i bình c a ngư i đ c (không qua ki m duy t). 13. http://www.linuxtoday.com – Danh sách dài nh ng tin t c, thông báo qu ng cáo và các thông tin khác. Xem trang này b n s bi t ph n l n nh ng s ki n trong th gi i Linux. 14. http://www.lwn.net – Tin t c hàng tu n v Linux. Thông tin chia thành t ng h ng m c: thông tin chung, thương m i, thông tin v nhân Linux, công c phát tri n chương trình m i, chương trình cho Linux, v.v. . . N u b n mu n tin tư ng r ng Linux phát tri n r t nhanh và mu n nh n tr giúp c a các công ty thương m i l n thì nh t đ nh ph i thăm trang này. Tin t c trên tu n báo này đư c ban biên t p chú thích r t t t. 15. http://www.linuxnewbie.org – Trang web t t cho nh ng ngư i dùng m i. đây b n s tìm th y r t nhi u tài li u.

3.6 Tr giúp khi dùng Linux

59

16. http://www.linuxjournal.com – t p chí Linux. Thư ng đăng nh ng bài báo v nhi u đ tài. 17. http://www.linuxgazette.com – t báo Linux này s thú v đ i v i c ngư i dùng m i và ngư i dùng có kinh nghi m. 18. http://www.linuxfocus.org – T p chí phi thương m i toàn c u. 19. http://www.linuxworld.com – M t trang web t t có r t nhi u bài báo hay. 20. http://www.linux-mag.com – Linux Magazin, m t t t p chí r t thú v . 21. http://www.penguinmagazine.com. T t nhiên đây không ph i là danh sách đ y đ nh ng trang web nói v Linux. Nh ng trang nói trên ch là đi m kh i đ u đ t đó b n s tìm đư c nh ng trang web khác trong bi n thông tin Internet. Đi đ n đâu là ph thu c vào ý mu n c a b n. N u có v n đ trong lúc cài đ t, thì hãy h i d ch v khách hàng c a phân ph i đĩa. N u b n mua đĩa c a m t công ty chuyên môn thì s có đ a ch liên l c c a d ch v này. N u b n mua đĩa ghi l i ho c t ghi đĩa t t p tin ISO nh n đư c qua Internet thì r t có th l i cài đ t là do khi ghi đĩa gây ra. Hãy s d ng h p thư đi n t . B n nên đăng ký v i m t vài nhóm thư chung (mailing list) nào đó, ví d mailto:vietlug-users@userforge.net. Cách đăng ký còn ph thu c vào t ng nhóm thư (nói chính xác hơn là ph thu c vào máy ch đi u khi n nhóm thư này). Nhưng hi n nay thư ng có hai cách đăng ký: g i thư đ n m t đ a ch xác đ nh đ yêu c u, đăng ký qua giao di n web. Thông tin này b n có th tìm th y trên trang web gi i thi u v nhóm thư chung. Tuy nhiên b n c n bi t là đ đ c đư c t t c thư chung thì c n r t nhi u th i gian, và còn ph i đ c r t nhi u thư c a nh ng ngư i dùng m i khác (ví d “Console là gì?”), ho c th m chí có c nh ng lá thư “ng ng n” (ví d “Hôm nay dùng Debian th t vui”) và t t nhiên là ph i đ c c nh ng thư tr l i cho nh ng câu h i này c a nh ng ai bi t m t chút gì đó. Do đó n u mu n b n có th xem kho lưu tr nh ng lá thư này b ng trình duy t, r t có th đã có câu tr l i cho câu h i c a b n đó. Và như v y b n không c n ph i đăng ký cũng như vi t thư vào nhóm thư chung n a. T t nhiên n u không tìm th y thì đ ng ng i ng n đ t câu h i. Ngư i dùng Linux h t s c vui lòng tr l i thư c a b n. B o đ m là b n s nh n đư c câu tr l i, n u không hi u thì còn có th yêu c u gi i thích thêm. Khi đ t câu h i có liên quan đ n h th ng Linux c a b n, c n luôn luôn thêm vào thư c a mình càng nhi u chi ti t càng t t (nhưng đ ng thêm thông tin th a) bao g m: tên c a b n phân ph i (Debian, SuSE, Fedora, hay m t cái nào khác), phiên b n nhân, có v n đ v i ph n c ng nào (phiên b n, dòng ch ghi trên m ch đi n t ), thông báo nào hi n ra khi có v n đ . Đ ng đòi h i ngư i dùng khác g i câu tr l i th ng đ n đ a ch c a b n, “vi t thư vào nhóm thư chung là t th hi n, vi t thư đi n t cũng là s h tr k thu t. Vi t thư thì mi n phí, nhưng s h tr k thu t thì không”. Xin hãy luôn nh đi u đó!

Làm sao đ ngư i dùng có th làm vi c v i t p tin đó là công vi c c a h th ng t p tin. Còn có nh ng h th ng t p tin khác nhưng chúng ta s đ c p đ n chúng mu n hơn. T phía c a HĐH thì t p tin là m t chu i liên t c các byte v i chi u dài xác đ nh. đĩa t . . đ i v i ngư i dùng thì h th ng t p tin là m t c u trúc lôgíc c a các thư m c và t p tin. . chúng ta t m g i nó là m t trư c. M i h th ng t p tin. gi ng như m t cái đĩa ăn. Mà thông tin trên m i HĐH đư c lưu d ng t p tin trên các đĩa lưu.v. DVD. C n nói thêm là chúng ta s xem xét m t h th ng t p tin c th ext3fs. Nhưng nó c n đ t cho t p tin m t cái tên nào đó đ ngư i dùng (hay nói đúng hơn là chương trình ng d ng) có th làm vi c v i t p tin. H đi u hành không quan tâm đ n đ nh d ng bên trong c a t p tin. mà ngư i dùng không th y. h th ng t p tin cơ b n c a Linux đ n th i đi m hi n nay.Chương 4 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Bây gi b n đã bi t cách kh i đ ng và d ng h th ng Linux. quay v phía chính b n thân đĩa lưu t o thành m t vùng bên trong c a h th ng t p tin đ i v i ngư i dùng. Vì th . 1 M t s tác gi thích dùng thu t ng “v t ch a” đây. ngư i dùng thư ng không c n quan tâm đ n. H th ng t p tin – là c u trúc nh đó nhân c a h đi u hành có th cung c p cho ngư i dùng và các ti n trình tài nguyên c a h th ng d ng b nh lâu dài trên các đĩa lưu1 thông tin: đĩa c ng. th c hi n vi c truy c p (ch n thông tin c n thi t) và nhi u thao tác khác. M t còn l i. có hai m t. Trong chương hi n t i chúng ta s xem xét m t quay v phía ngư i dùng c a h th ng t p tin. Tuy nhiên còn có nhi u ký t n a có ý nghĩa đ c bi t trong h v shell và do đó không nên dùng đ đ t tên t p tin.1 T p tin và tên c a chúng Máy tính ch là công c đ làm vi c v i thông tin không hơn không kém. T phía m t trư c này ngư i dùng th y h th ng t p tin là m t c u trúc lôgíc c a các thư m c và t p tin. Vì đây th c hi n các cơ ch ghi t p tin lên các đĩa lưu khác nhau. M t m t c a nó luôn quay v phía ngư i dùng (hay nói chính xác hơn là quay v phía ng d ng). đã đ n lúc làm quen v i m t trong nh ng thành ph n chính và quan tr ng c a Linux – đó là h th ng t p tin. M t này c a h th ng t p tin có c u trúc không đơn gi n chút nào. 4. Tên t p tin trong Linux có th dài 255 ký t bao g m b t kỳ ký t nào tr ký t có mã b ng 0 và ký t d u g ch chéo (/). M t còn l i s dành cho m t chương sách sau. v. . CD. chúng ta t m g i là m t sau.

t c là có th thêm chúng vào tên t p tin (thư m c) n u đưa tên vào trong d u ngo c kép ho c dùng d u g ch chéo ngư c đ b đi ý nghĩa đ c bi t c a chúng. Đ c thêm ls(1) đ bi t chi ti t. t c là ph i l p l i d u này hai l n).2. chúng ta s đ c p đ n sau.tar. Tuy nhiên n u nhìn t phía h đi u hành và h th ng t p tin thì không ph i 2 3 thư ng g i theo ti ng lóng là tarball. qu bóng tar Nhưng l nh ls -a s hi n th .tar. Chúng ta đã quen v i vi c t p tin đư c xác đ nh hoàn toàn theo tên c a nó. Khi này khái ni m ph n m r ng t p tin (thư ng dùng trong DOS) không còn có ý nghĩa gì. b i vì có th gây ra v n đ cho m t s ng d ng khi c n s d ng nh ng t p tin như v y và c khi di chuy n nh ng t p tin đó lên h th ng t p tin khác.tar. Làm tương t như v y đ i v i nh ng ký t khác. Đi u này cũng đúng đ i v i tên t p tin. Còn có th đ t tên t p tin ho c thư m c v i nh ng ký t nói trên vào d u ng c kép.3 Như đã nói chương trư c trong Linux có phân bi t các ký t vi t hoa và vi t thư ng.9.2. l nh ls không hi n th nh ng t p tin như v y. ví d xvnkb-0.tar. ví d .gz dùng đ ký hi u các t p tin nén2 ).2. Ví d : [user]$ mkdir \\mot\&hai s t o thư m c \mot&hai. .gz. m c dù v n dùng ph n cu i cùng c a tên t p tin sau d u ch m đ làm ký hi u v các d ng t p tin đ c bi t (. thì t p tin này s là n (thu c tính hidden) đ i v i m t s câu l nh. Đi u này lúc đ u có th gây khó khăn cho ngư i dùng Windows nhưng sau khi quen thì b n s th y nó th t s có ích. > < ‘ d u cách 61 N u tên t p tin ch a m t trong nh ng ký t này (không khuyên dùng nhưng v n có th ) thì trư c nó ph i đ t m t d u g ch chéo ngư c (\) (đi u này v n đúng trong trư ng h p có chính b n thân d u g ch chéo ngư c. “hai” và “ba”.9. Vì th l4u-0. Ví d .gz và L4U-0. D u ch m có ý nghĩa đ c bi t trong tên t p tin. Đ i v i d u ch m thì không ph i như v y.4.gz có th n m trong cùng m t thư m c và là tên c a các t p tin khác nhau.9. N u nó là d u ch m đ u tiên trong tên. Trong Linux ngư i dùng thư ng đ t nhi u d u ch m trong tên c a t p tin. Trên Linux các t p tin chương trình và t p tin bình thư ng không phân bi t theo ph n m r ng c a tên (trong DOS t p tin chương trình có ph n m r ng exe) mà theo các d u hi u khác. Tuy nhiên t t nh t là không s d ng nh ng ký t này k c d u cách trong tên t p tin và thư m c.1 T p tin và tên c a chúng Đó là nh ng ký t sau: ! @ # $ & ~ % * ( ) [ ] { } ’ " \ : . đ t o thư m c có tên “mot hai ba” chúng ta c n dùng câu l nh sau: [user]$ mkdir "mot hai ba" vì câu l nh [user]$ mkdir mot hai ba s t o ba thư m c: “mot”.

nhưng bây gi cũng c n đ c p đ n m t chút v ch s “inode”. Th m chí c khi b n đ c đã xóa đi liên k t cu i cùng thì cũng không có nghĩa là đã xóa n i dung c a t p tin: n u t p tin đang đư c h th ng hay m t ng d ng nào đó s d ng. V n đ ch m i t p tin trong Linux có m t “ch s ký hi u” (index descriptor) tương ng.pdf users 3069 2006-09-06 13:52 l4u. chúng ta s nói k hơn v ký t này ngay sau đây.62 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs như v y. Chi ti t v câu l nh ln b n có th đ c trong trang man c a nó.2.pdf đ thay cho đư ng d n dài hơn projects/l4u/l4u-0. bao g m thông tin v v trí c a các ph n c a t p tin trên đĩa lưu. Bây gi có th dùng ~/l4u.2. B ng này đư c t o ra trên đĩa lưu cùng lúc v i h th ng t p tin. Đ có th thêm tên khác cho t p tin ho c thư m c (t o liên k t c ng). Tác gi đưa ra nh ng thông tin trên ch đ nói r ng tên c a b t kỳ t p tin nào trong Linux không ph i gì khác mà chính là liên k t đ n ch s inode c a t p tin. Không ph i ai cũng có kh năng nh đã ghi gì trong t p tin v i s 12081982 (nói chính xác hơn là ch có m t s r t ít ngư i có kh năng này). thì nó đư c lưu đ n lúc h th ng ( ng d ng) gi i phóng nó. Tuy nhiên đ i v i ngư i dùng thì nh ng tên như v y th t s không thu n ti n. nó ch thư m c cá nhân (home directory) c a ngư i dùng. Có th tìm ra s lư ng liên k t c ng đ n t p tin (t c là s lư ng tên c a t p tin) b ng l nh ls v i tham s -l4 . Ngay phía sau quy n truy c p đ n t p tin là m t s cho bi t s lư ng nh ng liên k t c ng này: [user]$ ls t ng 1280 -rw-r--r-drwxr-xr-x -rw-r--r--rw-r--r-4 -l 1 2 2 1 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 users 81409 2006-09-06 03:43 bash.9. Các inode trong b ng đư c đánh s theo th t .pdf. M i đĩa lưu dù là th t s hay lôgíc thì đ u có m t b ng các ch s inode c a riêng mình. Vì th các t p tin còn đư c đ t thêm m t tên thân thi n v i ngư i dùng và hơn th n a còn đư c nhóm vào các thư m c.pdf Ký t ∼ có ý nghĩa đ c bi t.tex N u b n dùng SuSE Linux thì có th nh p vào l nh ll. thông tin v d ng t p tin và nhi u thông tin khác.tex users 4096 2006-09-06 02:16 images users 82686 2006-09-06 14:32 l4u-0. và chính ch s này m i là tên th c s c a t p tin trên h th ng.2.9. . Chúng ta s g i ch s này là ch s c a t p tin. Các ch s inode n m trong m t b ng đ c bi t g i là inode table. Vì th m i t p tin có th có bao nhiêu tên tùy thích.9. Chúng ta s nói k v m t sau c a h th ng t p tin trong m t s chương sách s p t i. Chính inode lưu t t c nh ng thông tin c n thi t cho h th ng t p tin v t p tin. chúng ta s d ng câu l nh ln d ng sau: ln tên_đã_có tên_m i Ví d : [user]$ ln projects/l4u/l4u-0. hay còn g i là “inode” (t m th i chưa có thu t ng ti ng Vi t chính xác nên xin đ nguyên t ti ng Anh). Khi b n đ c xóa m t t p tin có nhi u tên (liên k t c ng) thì trên th c t ch xóa đi m t liên k t (mà b n ch ra trên dòng l nh xóa). Nh ng tên này còn đư c g i là liên k t “c ng” (hard link) (chúng ta s làm quen k hơn v i khái ni m liên k t và cách t o nh ng liên k t này trong chương sau).pdf ~/l4u.

v. v. thì thư m c hi n th i luôn đi li n v i m i ti n trình đã ch y (trong đó có h v shell). Trên Linux và UNIX nói chung ch có m t c u trúc thư m c duy nh t cho t t c các đĩa lưu. Ghi chú: n u nói m t cách chính xác. . Có th đưa vào thư m c g c này m t s lư ng không h n ch các thư m c n m trên các đĩa lưu khác nhau (thư ng nói là “g n h th ng t p tin” ho c “g n đĩa lưu”). ví d t p tin văn b n (text file).v. vì th đôi khi ch y m t chương trình nào đó trong shell có th d n đ n vi c thay đ i thư m c hi n th i sau khi chương trình đó hoàn thành công vi c. m t h th ng Linux hoàn ch nh s có s lư ng t p tin còn l n hơn th . và thư m c g c duy nh t c a c u trúc này đư c ký hi u b ng d u g ch chéo “/”.tex là tên đ y đ c a t p tin tôi đang nh p vào trên máy c a mình. v. Trong đư ng d n này tên c a các thư m c con cách nhau b i d u g ch chéo “/” dùng đ ký hi u thư m c g c như đã nói trên.4. Tên c a thư m c cũng đư c đ t theo nh ng quy đ nh như đ i v i tên t p tin. r t khó có th tìm đ n t p tin c n thi t. Và nói chung ngoài c u trúc bên trong c a mình thì thư m c không khác gì so v i nh ng t p tin thông thư ng. M i thư m c (con) có th ch a các t p tin riêng l và các thư m c con c a nó. b t đ u t thư m c g c “/” và k t thúc là b n thân tên c a t p tin. Có m t câu l nh cho bi t tên c a thư m c hi n th i. Trên MS Windows ho c DOS c u trúc thư m c như v y có trên m i đĩa (t c là chúng ta có không ph i m t “cây” mà m t “r ng” thư m c) và thư m c g c c a m i c u trúc t p tin đư c đánh d u b ng m t ch cái Latinh (và do đó đã có m t s h n ch ). Tên đ y đ c a t p tin (ho c còn g i là “đư ng d n”5 đ n t p tin) là danh sách tên c a các thư m c bao g m thư m c ch a t p tin đó và các thư m c m . C u trúc phân b c c a thư m c thư ng đư c minh ho b ng “cây thư m c”. Ngoài thư m c hi n th i m i ngư i dùng còn có m t “thư m c nhà” (home directory. Ví d /home/teppi82/projects/l4u/ext3fs. t c là thư m c mà ngư i dùng đang làm vi c trong đó. . .2 Thư m c (Danh sách b c t b t vì không c n thi t). Hãy tư ng tư ng b n có m t danh sách kho ng vài nghìn t p tin! Xin đ ng nghi ng . K t qu là chúng ta thu đư c m t c u trúc thư m c có phân b c b t đ u t m t thư m c g c.2 Thư m c N u như c u trúc t p tin không cho phép s d ng gì khác ngoài tên t p tin (t c là t t c các t p tin n m trên m t danh sách chung gi ng như các h t cát trên bãi bi n) thì th m chí c khi không có gi i h n v đ dài c a tên. đó là l nh pwd. các thư m c có th n m trong các thư m c khác. . 63 4. . Trong c u trúc thư m c c a Linux nh ng thư m c cá nhân c a ngư i dùng thư ng n m trong thư m c /home và thư ng có tên trùng v i tên đăng nh p c a 5 6 đây là đư ng d n tuy t đ i Nói chính xác hơn là: có toàn quy n đ n khi nào root chưa thay đ i chúng :). còn t p tin – là các “lá”. H v shell lưu giá tr c a “thư m c hi n th i”. Vì th mà các t p tin đư c t ch c vào các thư m c. thay đ i quy n truy c p đ n chúng. và chúng ta s dùng thu t ng này trong cu n sách l4u). Đó là thư m c trong đó ngư i dùng có toàn quy n6 : có th t o và xóa các t p tin. phương án d ch “thư m c cá nhân” đư c ưu tiên hơn. trên đó m i thư m c đó là m t nút c a “cây”.

và không x y ra b t kỳ nào thao tác làm vi c v i t p tin c a thư m c.’). V n đ này đư c gi i quy t như sau: m i thư m c (tr thư m c g c) có duy nh t m t thư m c m trong cây thư m c. N u thư m c đích n m phía dư i trong c u trúc thư m c. trong đó có li t kê t t c nh ng t p tin và thư m c con c a thư m c này. t c là ngư i dùng nhimlui có th làm vi c v i thư m c /home/nhimlui/hinhanh b ng ~/hinhanh. ho c n m hoàn toàn trên m t “cành” khác c a cây thư m c. N u như thư m c đích n m cao hơn trong c u trúc thư m c. Trong m i thư m c có hai b n ghi đ c bi t. bây gi chúng ta s nói rõ hơn v khái ni m đư ng d n tương đ i. thì đơn gi n: ch c n ch ra thư m c con c a thư m c hi n th i. đ dùng thư m c m làm thư m c hi n th i. Câu l nh cd dùng đ thay đ i thư m c hi n th i.. T c là không có các h p đ c bi t ch a các t p tin. thì ch c n ch y l nh: [user]$ cd . thì ph c t p hơn m t chút. thư m c cá nhân s tr thành thư m c hi n th i c a ngư i dùng này. nó ch đ n thư m c m . cho đ n khi nào t i đư c thư m c đích. còn b n ghi th hai có ký hi u là hai d u ch m đơn (‘. Khái ni m đư ng d n đ y đ (tuy t đ i) đã gi i thích trên./vnoss/doc Câu l nh ls dùng đ đưa ra màn hình danh sách các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. T t nhiên trong b t kỳ trư ng h p nào cũng có th s d ng đư ng d n tuy t đ i./... Còn đ chuy n “leo” lên hai b c c a cây thư m c.’) và ch đ n chính b n thân thư m c này. m i thư m c ch là m t t p tin bình thư ng. Như đã nói trên. Ví d . C n lưu ý là trên th c t n câu l nh ls ch đưa ra n i dung c a t p tin mô t thư m c này. M t trong s chúng có ký hi u là d u ch m (‘.. “ch t” nào đó c a thư m c hi n th i. Ví d : /home/nhimlui.. . M i ngư i dùng có th làm vi c v i thư m c c a mình b ng ký hi u ~. thì c n ph i đưa cho câu l nh ls đư ng d n tuy t đ i ho c tương đ i đ n thư m c đó. Đư ng d n tương đ i đó là danh sách các thư m c c n ph i đi qua trong cây thư m c đ có th chuy n t thư m c hi n th i đ n thư m c khác (chúng ta g i nó là thư m c đích). ch có các danh sách t p tin thông thư ng xác đ nh t p tin hi n th i thu c v m t thư m c nào đó. Tham s c a l nh này là đư ng d n đ y đ ho c đư ng d n tương đ i đ n thư m c mà b n mu n dùng làm hi n th i. nhưng khi đó c n ph i nh p vào m t đư ng d n r t dài. ho c “cháu”. Khi ngư i dùng vào h th ng.64 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs ngư i dùng đó. . N u ch y câu l nh ls không có tham s thì chúng ta ch th y tên c a các t p tin c a thư m c hi n th i. Chính nh ng d u hai ch m này đư c dùng đ ghi đư ng d n tương đ i. N u mu n xem n i dung c a m t thư m c khác. r i t đó h xu ng thư m c vnoss/doc thì c n ch y l nh: [user]$ cd . t c là n m trong m t thư m c con. sau đó thư m c con c a thư m c con (thư m c “cháu”). Ví d : [user]$ ls projects BanTin drupal-vn bashscripts fluxbox chem-tex gnomevi debian HocTap KDE-vi l4u manvi mc mrtg others SuSE syslinux Xfce vim vnlinux vnoss .

Tham s -u dùng đ hi n th th i gian truy c p cu i cùng thay vào ch th i gian s a đ i. Đ th y đư c nh ng thông tin chi ti t đó. N u ch y câu l nh ls v i tham s -l thì không ch có tên t p tin mà s hi n th c d li u v quy n truy c p đ n t p tin (chúng ta s nói đ n sau). Tham s -r đ o ngư c l i tr t t c a s p x p (c n ph i s d ng cùng v i các tham s -l ho c -t).v.r ho c g p l i như th này: [user]$ ls -lir Chúng ta d ng mô t ng n g n v câu l nh ls đây (chi ti t v l nh này có th xem trên các trang man ho c info tương ng) và chuy n sang xem xét các thư m c chính c a c u trúc t p tin trong Linux. . 4. Khi dùng tham s -t vi c s p x p đư c th c hi n không theo tên mà theo th i gian s a đ i t p tin.. Hơn n a có m t tiêu chu n xác đ nh c u trúc thư m c cho các HĐH dòng UNIX.tex gioithieu.4. thì bi t r ng m c dù ngư i dùng có toàn quy n t ch c c u trúc thư m c.. thì c n dùng các tham s m r ng khác c a câu l nh ls. và . M t ví d minh h a khác: [user]$ ls t ng 1316 -rw-r--r--rw-rw-r--rw-r--r--rw-r--r--rw-r--r-drwxr-xr-x -rw-r--r--l 1 1 1 1 1 2 1 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 users users users users users users users 81629 98135 783 20778 2013 4096 3267 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-09 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-08 22:11 13:54 21:58 02:48 21:34 14:25 23:13 bash. Trong Linux cũng có m t c u trúc thư m c ki u như v y và th m chí còn nghiêm ng t hơn. do đó s này b ng s thư m c con công thêm 2). . s lư ng liên k t c ng hay s lư ng tên (n u là thư m c thì ngay t đ u đã có hai liên k t như v y là . kích thư c t p tin và th i gian s a đ i cu i cùng. C n chú ý r ng có th li t kê các tham s m t cách riêng r như th này: [user]$ ls -l -i . tên ch s h u t p tin.tex images l4u. các chương trình thư ng đư c cài đ t vào C:\Program Files.3 Công d ng c a các thư m c chính 65 B n ghi v t p tin trong thư m c tương ng ngoài tên còn có r t nhi u thông tin v t p tin này.tex ChangeLog ext3fs. N u có mong mu n b n có th đ c toàn b tiêu chu n này t i đ a ch . tên nhóm s h u t p tin (xin đư c g i t t là “nhóm t p tin” m c dù t i nghĩa).tex N u đưa thêm tham s -i thì trong c t đ u tiên s hi n th ch s inode c a t p tin.3 Công d ng c a các thư m c chính N u như b n đ c đã t ng dùng Windows (ví d 2000 hay XP).tex caidat. Ví d các t p tin h th ng thư ng n m trong thư m c C:\Windows. Tiêu chu n này đư c g i là Filesystem Hierarchy Standart (FHS). v. nhưng m t s truy n th ng v n đư c tuân theo.

B ng 4. M t ph n các t p tin c u hình có th n m trong các thư m c con c a /usr.66 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs http://www. /etc/skel Khi t o ngư i dùng m i. Chúng ta s nói đ n nh ng t p tin này ngay sau trong m t ph n riêng. ph n l n trong s chúng c n cho h th ng trong th i gian kh i đ ng (ho c trong ch đ m t ngư i dùng khi b o trì h th ng). xorg. Mô t trong b ng này là h t s c ng n g n. Dư i đây chúng ta s xem xét công d ng c a m t vài(!) thư m c con c a thư m c /etc. /etc Thư m c này và các thư m c con c a nó lưu ph n l n nh ng d li u c n cho quá trình kh i đ ng ban đ u c a h th ng và lưu nh ng t p tin c u hình chính. Chúng ta s đ c p chi ti t v nh ng t p tin này và quá trình kh i đ ng nói riêng trong m t vài chương s p t i. . /etc/rc. /dev Thư m c các t p tin đ c bi t ho c các t p tin thi t b ph n c ng.1: C u trúc thư m c c a Linux Công d ng Thư m c này g m ch y u các chương trình. còn c t th ba cu i cùng đưa ra mô t ng n g n v công d ng c a nh ng thư m c này.pathname. Các b n phân ph i Linux l n đ u tuân theo tiêu chu n này. /etc/X11 Thư m c dành cho các t p tin c u hình c a h th ng X11 (ví d . /etc/sysconfig Thư m c lưu m t vài (không ph i t t c ) t p tin c u hình h th ng. Thư m c /etc không đư c lưu các t p tin chương trình (c n đ t chúng trong /bin ho c /sbin. B ng 4.conf). Thư m c /bin 7 do đó m t s nhà qu n tr không t đ ng g n phân vùng /boot vào trong quá trình kh i đ ng. chi ti t hơn b n có th đ c trong tiêu chu n FHS có trên http://www. trong /etc có t p tin inittab xác đ nh c u hình kh i đ ng. còn c t th hai li t kê m t vài (không ph i t t c ) thư m c con. c t bên trái li t kê các thư m c con c a thư m c g c. /home Thông thư ng trong thư m c này là các thư m c cá nhân c a ngư i dùng (tr root).1 dư i đây đưa ra danh sách ng n g n nh ng thư m c chính đư c t o ra trong c u trúc t p tin theo tiêu chu n nói trên. Ví d . đây có lưu r t nhi u nh ng câu l nh thư ng dùng c a Linux. thì nh ng t p tin trong thư m c này s đư c sao chép vào thư m c cá nhân c a ngư i dùng đó. B n đ c có th xem qua man mknod (mknode(1)).com/fhs/.pathname. trong đó có nhân (kernel). T p tin trong thư m c này ch c n trong th i gian kh i đ ng7 .com/fhs/. /boot G m các t p tin c đ nh c n cho kh i đ ng h th ng.d Thư m c này lưu nh ng t p tin s d ng trong quá trình kh i đ ng h th ng. và t p tin ngư i dùng passwd.

reboot. arp.*.v. ifconfig. . fsck. b t kỳ th i đi m này ngư i dùng root cũng có th xóa t p tin kh i thư m c này mà không làm nh hư ng l n đ n ngư i dùng khác. vì th không nên lưu đây nh ng t p tin mà b n có th s c n đ n. . . v. thì các thư vi n chia s v n c n thi t. Đây là đi m g n (mount) nh ng h th ng t p tin g n t m th i. tr khi khi b n bi t r ng t p tin ho c nhóm t p tin nào đó đang gây nh hư ng đ n công vi c c a h th ng. . v các thi t b tính. Thư m c dành cho các t p tin t m th i. Vì thư m c m b m t. Th m chí n u trên h th ng không có trình biên d ch C nào. đĩa c ng ngoài. flash. Ít nh t trong thư m c này ph i có init.v. Chi ti t b n có th đ c trong man 5 proc. mkswap. Các t p tin đ c bi t c a thư m c này s d ng đ nh n và g i d li u đ n nhân. nên t p tin s nh n đư c tên trùng v i ch s inode c a nó. Nh ng thư vi n này ch n p vào b nh khi có nhu c u th c hi n hàm nào đó. Trong tiêu chu n FHS có nói r ng c n đ c trong thư m c này nh ng t p tin th c thi s s d ng sau khi g n thành công h th ng t p tin /usr. Vì thư m c /bin ch y u lưu các t p tin th c thi (chương trình và ti n ích c a HĐH) s d ng trong quá trình kh i đ ng và do nhà qu n tr ch y.3 Công d ng c a các thư m c chính Thư m c /lib 67 /lost+found /mnt /tmp /root /sbin /proc Công d ng Thư m c này lưu các thư vi n chia s c a các hàm mà trình biên d ch C và các môđun (các driver thi t b ) c n.v. thì có th t o trong thư m c này các thư m c con cho t ng đĩa lưu. halt. Trong trư ng h p ngư c l i thì cùng m t mã l p l i nhi u l n trong các chương trình khác nhau. shutdown. mkfs. route. Thư m c này s d ng đ ph c h i h th ng t p tin b ng l nh fsck. N u b n thư ng g n m t vài đĩa lưu đ ng như đĩa m m. CD. v nhân. vì chúng đư c nhi u chương trình s d ng. N u trên máy tính có đ ng th i Linux và Windows (DOS) thì thư m c này thư ng dùng đ g n các h th ng t p tin FAT. swapoff. Tuy nhiên không nên xóa nh ng t p tin trong thư m c này.4. Đây là thư m c cá nhân c a ngư i dùng cao c p root. DVD. . swapon.*. như v y cho phép gi m kích thư c mã chương trình n m trong b nh . Hãy chú ý là thư m c này không n m cùng ch v i thư m c cá nhân c a nh ng ngư i dùng khác (trong /home). H th ng s t đ ng d n d p thư m c này theo đ nh kỳ. N u fsck tìm ra t p tin mà không xác đ nh đư c thư m c m thì nó s đưa t p tin đó vào thư m c /lost+found. Đây là đi m g n h th ng t p tin proc cung c p thông tin v các ti n trình đang ch y. fdisk. Đây là h th ng t p tin o.

/usr/lib/X11 – nơi thư ng dùng đ đ t các t p tin có liên quan đ n X Window và các t p tin c u hình c a h th ng X Window. các ti n ích h th ng và c các t p tin thêm vào (t p tin d ng include). Ngư i dùng c n có ít nh t là quy n đ c đ i v i thư m c này. Theo tiêu chu n FHS thì nên dành cho thư m c này m t phân vùng riêng ho c đ t hoàn toàn trên đĩa s d ng chung trong m ng. Dù trong trư ng h p nào cũng đ ng s a nh ng t p tin trong thư m c này. bao g m: • /usr/local/bin. Thư m c con này lưu mã ngu n c a các thư vi n tiêu chu n c a ngôn ng C. các thư vi n đ ng (dynamic library). • /usr/local/sbin – các chương trình dành cho nhà qu n tr . • /usr/local/src – mã ngu n c a các chương trình. Các h th ng ph c t p (ví d Debian Linux) có th có các thư m c con c a mình trong thư m c này. /usr/sbin /usr/lib Thư m c này g m các chương trình th c thi dành cho nhà qu n tr và không s d ng trong th i gian kh i đ ng.68 Thư m c /usr Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Công d ng Thư m c này r t l n và c u trúc c a nó nhìn chung l p l i c u trúc c a thư m c g c. các t p tin tài li u. Trong các thư m c con c a /usr là t t c các ng d ng chính. m t s chương trình không th g i tr c ti p. • /usr/local/man – các trang tr giúp man. Các chương trình (ti n ích và ng d ng) thư ng đư c ngư i dùng bình thư ng s d ng. Trong thư m c này là các thư vi n object c a các chương trình con. Phân vùng ho c đĩa đó thư ng g n ch đ c và trên đĩa (phân vùng) là các t p tin c u hình cũng như t p tin th c thi dùng chung. đây thư ng lưu nh ng chương trình /usr/bin /usr/include /usr/local • /usr/local/doc – các tài li u đi kèm v i chương trình ng d ng. /usr/bin/X11 là nơi thư ng dùng đ lưu các chương trình ch y trên X Window. đây thư ng đ t các chương trình và các thư m c con (n i b ) ch dành cho máy tính này. . Trên Linux đó thư ng là liên k t m m đ n thư m c /usr/X11R6/lib/X11. Và đây cũng thư ng là liên k t đ n /usr/X11R6/bin. • /usr/local/lib – thư vi n và t p tin c a các chương trình và h th ng n i b . vì chúng đã đư c các nhà phát tri n h th ng ki m duy t k càng (không l b n bi t v h th ng t t hơn các nhà phát tri n). ng d ng.

M i ph n c a man n m trong m t thư m c con riêng trong thư m c này. vì thư m c gi các t p tin như b n ghi (log). Các t p tin đi u khi n h th ng dùng đ d tr tài nguyên. . Lưu các thông tin v tài kho n và thông tin chu n đoán dành cho nhà qu n tr . ví d i386. v. Nh ng d li u này xác đ nh c u hình c a m t s chương trình trong l n ch y sau ho c là nh ng thông tin lưu t m th i s s d ng sau. .4. Thông thư ng đây là liên k t m m đ n /var/tmp. Chúng ta xem xét m t vài thư m c con c a thư m c này: • /usr/share/dict – các danh sách t (word list) c a ti ng Anh dùng cho các chương trình ki m tra chính t như ispell. /var/adm /var/lock /var/log . M t nơi n a đ lưu các t p tin t m th i.3 Công d ng c a các thư m c chính Thư m c /usr/share 69 Công d ng Thư m c này dùng cho t t c các t p tin d li u dùng chung và có quy n truy c p là ch đ c. Các t p tin b n ghi (log).v. Thư ng dùng đ chia s gi a các ki n trúc khác nhau c a HĐH. • /usr/share/man – các trang tr giúp man. • /usr/share/misc (đã nói trên). /var Trong thư m c này là các t p tin lưu các d li u bi n đ i (variable). spool. và PPC có th dùng chung m t thư m c /usr/share n m trên m t phân vùng ho c đĩa chia s trên m ng. . ng d ng c a h • /usr/X11R6/lib – các t p tin và thư vi n có liên quan đ n X-Window. • /usr/X11R6/bin – các chương trình th ng này. . khóa locking. ng d ng. các t p tin t m th i. Nh ng thư m c sau ho c liên k t m m sau ph i có trong /usr/share: man (các trang tr giúp man). misc (nh ng gi li u tùy theo ki n trúc khác nhau). Alpha. Tiêu chu n FHS khuyên dùng thư m c con cho m i chương trình. /usr/src /usr/tmp /usr/X11R6 Mã ngu n c a các thành ph n khác nhau c a Linux: nhân. C n chú ý là thư m c này không dùng đ chia s gi a các HĐH khác nhau ho c gi a các phiên b n khác nhau c a cùng m t HĐH. Dung lư ng thông tin trong thư m c này có th thay đ i trong m t kho ng l n. Các t p tin thu c v h th ng X Window.

v. nh ng thành ph n sau cũng đư c Linux coi là t p tin: • các t p tin thi t b • các ng (kênh) có tên (named pipe) • các socket (t v i nghĩa như t chim) • các liên k t m m (symlinks). /var/tmp Các t p tin t m th i. /var/spool 4. Đi u này đơn gi n hoá s t ch c và trao đ i các d li u. Ví d . Do đó ngoài các t p tin thông thư ng và thư m c. Chúng ta s làm quen v i chúng trong ph n này. Như đã nói.4 D ng t p tin Trong các ph n trư c chúng ta đã xem xét hai d ng t p tin đó là t p tin thông thư ng và các thư m c.4. S khác nhau gi a hai d ng này n m cách đ c và ghi . • /var/spool/cron – t p tin c a h th ng Verb+cron+. ví d : • /var/spool/at – các công vi c mà at đã ch y. T p tin trong thư m c này thư ng đư c d n s ch trong th i gian kh i đ ng Linux. • /var/spool/lpd — t p tin trong hàng đ i in. thì h th ng th c hi n thao tác ghi vào t p tin /dev/tty1. Chúng lưu thông tin v s ti n trình (PID) và ghi thông tin hi n gh i (utmp).1 Các t p tin thi t b Như đã nói. • /var/spool/mail – t p tin thùng thư c a ngư i dùng. 4. ) đ u là các t p tin. tháo r i. • /var/spool/uucp – t p tin c a h th ng uucp. Có hai d ng thi t b : ký t (hay còn g i là các thi t b trao đ i theo byte) và kh i (trao đ i theo kh i). Nh v y có th dùng khái ni m t p tin cho các thi t b và các đ i tư ng khác. đ i v i h đi u hành thì t p tin ch là m t chu i các byte liên t c. môđem. vì có th th c hi n ghi d li u vào t p tin. Nh ng trên Linux còn có m t vài d ng t p tin n a. máy scan. bàn phím. đ i v i Linux thì t t c các thi t b k t n i vào máy tính ( c ng. chuy n d li u lên các thi t b và trao đ i d li u gi a các ti n trình b ng cách tương t như nhau. . . Trong t t c các trư ng h p này s d ng cùng m t phương pháp d a trên ý tư ng chu i các byte. T p tin đư c đ t vào hàng đ t c a các chương trình khác nhau. máy in. n u c n đưa ra màn hình terminal th nh t thông tin nào đó. chu t. v. terminal.70 Thư m c /var/run Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Công d ng Các t p tin bi n đ i trong th i gian th c hi n các chương trình khác nhau.

thì s thu đư c m t chu i các s 0. Còn thông tin đư c đ c và ghi vào các thi t b kh i theo các kh i. S l n c a thi t b cho nhân bi t p tin này thu c v driver nào. Ph n l n nh ng t p tin như v y đã đư c t o s n t trư c và n m trong thư m c dev. S d ng cho các k t n i t xa qua telnet. /dev/ttS1 tương ng v i COM2. thì b n s th y m t lư ng kh ng l nh ng t p tin thi t b . B ng 4.2 cho bi t nh ng t p tin thư ng dùng nh t. trao đ i thông tin v i đĩa ch có th theo t ng kh i. /dev/cua Các t p tin cho môđem. B ng 4. Đ trao đ i v i các ph n khác c a h đi u hành m i driver t o ra m t giao di n liên l c có v ngoài gi ng như t p tin. /dev/fd Các t p tin đĩa m m. th hai là /dev/fd1. đĩa /dev/hda. /dev/null Thi t b này có th g i là “l đen”. /dev/sd c ng v i giao di n SCSI. /dev/pty Các t p tin h tr terminal gi .2: Nh ng t p tin thi t b chính T p tin Ý nghĩa /dev/console Console h th ng t c là màn hình và bàn phím k t n i t i máy tính. /dev/ttS0 tương ng v i COM1 trong DOS.4. Trên Linux nh ng t p tin này h tr các terminal o (hãy nh l i chương trư c). Ví d thi t b d ng này là terminal. Vì th các t p tin thi thư ng có hai s : l n (major) và nh (minor). /dev/tty Các t p tin h tr terminal c a ngư i dùng. Các thi t b ký t trao đ i thông tin theo t ng ký t (theo t ng byte) trong ch đ chu i các byte. Ví d các c ng. T t c nh ng gì ghi vào /dev/null s m t vĩnh vi n. Nh ng ngư i vi t script thư ng chuy n nh ng thông báo không c n thi t vào thi t b này. Tên g i v n đư c lưu k t khi k t n i teletype vào các h th ng UNIX làm terminal. t c là trong trư ng h p này t p tin có c b ng 0. tb t là tb ts . N u nhìn vào thư m c /dev (t c là chuy n vào thư m c đó b ng l nh cd r i ch y ls). còn s nh cho bi t c n ph i làm vi c v i thi c th nào c a d ng này.4 D ng t p tin 71 thông tin vào các thi t b . N u s d ng /dev/null làm thi t b nh p vào. /dev/ttS T p tin h tr làm vi c v i các c ng k t ti p nhau (các c ng COM). Không th đ c t đĩa c ng và ghi lên đó t ng byte. Nh ng driver này ho c n m trong nhân ho c n m riêng d ng môđun và có th g n vào nhân sau. câu l nh ls -l cho bi l n và s nh đã nói thay vì kích thư c c a t p tin. đ u tiên là /dev/fd0. Đ i v i các t p tin thi t b . Thi t b /dev/hda1 tương ng v i phân vùng đ u tiên c a đĩa c ng đ u tiên. t c là đĩa Primary Master. M i d ng thi t b có th có m t vài t p tin thi t b . Trao đ i d li u v i các thi t b trên Linux do các driver thi t b đ m nhi m. /dev/hd Các c ng v i giao di n IDE.

8 thu t ng này v n chưa đư c th ng nh t. Nói chung socket và s trao đ i qua socket đóng vai trò h t s c quan tr ng trên t t c các h th ng UNIX. Tuy nhiên t phía h th ng t p tin socket th c t không khác các ng có tên: đó ch là các đi m cho phép n i các chương trình v i nhau. R t khó phân bi t tên đ u tiên c a t p tin và nh ng liên k t c ng đư c t o ra sau đó. thì t p tin v n còn đư c lưu trên đĩa cho đ n khi v n còn ít nh t m t tên.4 Liên k t m m Trong ph n v tên t p tin chương trư c chúng ta đã nói r ng t p tin trong Linux có th có vài tên hay liên k t c ng. Trong trư ng h p ngư c l i c n t o ra m t ng có tên. Khi này b n thân t p tin ng ch tham gia vào s kh i đ u trao đ i d li u. cho phép chúng giao ti p mà không ch u nh hư ng c a các ti n trình khác. đư ng ng). h th ng in và h th ng syslog. ng là phương ti n h t s c thu n ti n và s d ng r ng rãi đ trao đ i thông tin gi a các ti n trình. t c là trên cùng m t phân vùng (đĩa lưu). Liên k t c ng ch là m t tên khác cho t p tin ban đ u. . trong đó có Linux: socket là khái ni m then ch t c a TCP/IP và như v y là d a trên socket đã xây d ng toàn b Internet. thì ng có th không có tên. Nh ng liên k t này cũng có th coi là tên ph cho t p tin. 4. nhưng nh ng ti n trình không tham gia vào k t n i hi n th i không th th c hi n b t kỳ thao tác đ c hay ghi nào lên t p tin socket. N u t p tin ban đ u b xóa.4.3 Các socket Socket đó là k t n i gi a các ti n trình. 4. ví d trên nh ng đĩa lưu đ ng. Vì v y ch dùng liên k t c ng nh ng nơi không c n bi t s khác nhau.2 Các ng có tên (pipes) Còn có m t d ng t p tin thi t b n a đó là các ng có tên. Sau khi đã t o ra k t n i. N u b n đ c xóa m t trong s nh ng t p tin này (nói đúng hơn là m t trong s nh ng tên này). ví d b ng chương trình mkfifo.4. Khác v i liên k t c ng. Trong s nh ng h th ng s d ng socket c n k đ n X Window. M t trong nh ng ng d ng c a liên k t c ng đó là ngăn ch n kh năng xóa t p tin m t cách vô tình.72 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. liên k t m m có th ch đ n nh ng t p tin n m trong h th ng t p tin khác. và do đó liên k t c ng ch có th dùng cho t p tin c a cùng m t h th ng t p tin. T p tin d ng này ch y u dùng đ t ch c trao đ i d li u gi a các chương trình khác nhau (pipe d ch t ti ng Anh sang là ng. M c dù nh ng ti n trình khác có th th y các t p tin socket. Đi m đ c bi t c a liên k t c ng là nó ch th ng đ n ch s inode.4. M t ti n trình có th đ c t t c nh ng gì mà m t ti n trình khác đ t vào ng. hay b đ m FIFO (First In – First Out). thì trao đ i đư c th c hi n mà không c n đ n socket: d li u do nhân chuy n tr c ti p t chương trình này đ n chương trình khác. ho c th m chí trên m t máy tính khác. do đó đưa ra c hai trư ng h p có th g p. nhưng chúng là nh ng t p tin khác – nh ng t p tin liên k t m m. Nó đư c ghi trong mô t inode c a t p tin đó. Nhưng trên Linux còn có m t d ng liên k t khác g i là (liên k t tư ng trưng8 ). N u có hai ti n trình đư c sinh ra t cùng m t ti n trình m trao đ i thông tin (thư ng x y ra). Sau khi t o liên k t c ng không th phân bi t đâu là tên t p tin còn đâu là liên k t.

nên yêu c u quy đ nh truy c p đ n các t p tin và thư m c là m t trong nh ng yêu c u thi t y u nh t mà h đi u hành ph i gi i quy t. Ngoài ra.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c B i vì Linux là h đi u hành nhi u ngư i dùng. Như b n đã bi t trong Linux m i ngư i dùng có m t tên riêng không l p l i dùng đ đăng nh p vào h th ng. và Linux cho phép m t ngư i dùng có th n m trong m t ho c nhi u nhóm.” (liên k t đ n thư m c m ) trong tên t p tin ch đ n.9. hãy h n ch s d ng “. đó sau tên t p tin c a liên k t là m t mũi tên → ch đ n t p tin ban đ u. và hi n th i v n còn đư c s d ng đ gi i quy t bài toán này.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c 73 thì liên k t m m tuy không b xóa nhưng tr thành vô giá tr . thì s th y nh ng thay đ i này khi xem t p tin qua tên khác. Cũng như v y đ i v i chính b n thân liên k t m m. Hãy s d ng liên k t m m trong nh ng trư ng h p b n mu n tránh s l m l n mà liên k t c ng có th gây ra. Cơ ch quy đ nh truy c p đư c phát tri n cho h th ng UNIX vào nh ng năm 70 c a th k trư c r t đơn gi n nhưng có hi u qu đ n n i đã đư c s d ng hơn 30 năm.” luôn luôn là thư m c m c a thư m c hi n th i.4. Và bây gi n u xem danh sách t p tin trong thư m c b ng câu l nh ls -l. Thành viên c a các nhóm khác nhau có th có quy n truy c p khác nhau đ n t p tin. ho c khi t p tin n m trên m t h th ng t p tin khác.. liên k t m m khi đó v n làm vi c đúng.. .2.2. nhưng khác ch là tên ban đ u c a t p tin cũng như liên k t cùng ch đ n m t t p tin th c s trên đĩa. Cơ s c a cơ ch quy đ nh quy n truy c p đó là tên ngư i dùng và tên nhóm c a ngư i dùng. Nhưng khi t o liên k t m m. N u b n t o trong thư m c mot m t liên k t m m ch đ n m t thư m c khác. ví d nhóm các nhà qu n tr có quy n nhi u hơn so v i nhóm các nhà l p trình. Đ t o liên k t m m c n s d ng câu l nh ln đã nói đ n và thêm vào tùy ch n -s: [user]$ ln -s tên_t p_tin tên_liên_k t Ví d : [user]$ ln -s projects/l4u/l4u-0.pdf ~/l4u.pdf -> projects/l4u/l4u-0.pdf Hãy chú ý đ n ký t đ u tiên c a dòng này.9. T o và xóa các nhóm là công vi c c a ngư i dùng cao c p root. nó cho chúng ta bi t t p tin là m t liên k t m m. T t nhiên đi u này có th th y rõ trong ph n cu i (ph n tên t p tin). thì có th di chuy n thư m c mot đi đâu tùy thích. và root có th thay đ i thành ph n c a m t nhóm nào đó. Vì th n u b n đ c thay đ i t p tin qua m t tên nào đó c a nó.pdf Sau khi th c hi n câu l nh này trong thư m c cá nhân c a tôi xu t hi n t p tin l4u. 4. b i vì v trí c a liên k t m m có th thay đ i. Vi c t o b t kỳ m t liên k t nào cũng gi ng như sao chép t p tin. thì trong danh sách s có m t dòng như sau: lrwxrwxrwx 1 teppi82 users 20 2006-09-10 06:39 l4u. trên h th ng còn có các nhóm ngư i dùng.pdf. mà “.

Thay b t kỳ ký t nào trong s nh ng ký t này b ng d u g ch ngang có nghĩa là ngư i dùng b tư c m t quy n tương ng. vùng xác đ nh d ng t p tin và quy n truy c p đ n nó. hãy chú ý kh năng này c a câu l nh ls -l – hi n th thông tin v m t t p tin c th nào đó ch không ph i t t c các t p tin trong thư m c m t lúc. nhóm s h u t p tin và cho nh ng ngư i dùng khác. w. Ngày t đ u khi t o t p tin ch c a nó là ngư i dùng đã t o ra nó. Nó có th là m t trong s nh ng ký t sau: • – (g ch ngang) – t p tin thông thư ng • d – thư m c • b – t p tin thi t b kh i • c – t p tin thi t b ký t • s – socket • p – ng có tên (pipe) • l – liên k t m m (symbolic link). Nhân ti n. Quy n truy c p và thông tin v d ng t p tin trên các h th ng UNIX đư c lưu trong mô t inode d ng c u trúc 2 byte (16 bit). Nói chính xác hơn là ngư i dùng mà ti n trình t o t p tin đã ch y dư i tên h . t t c nh ng ngư i dùng khác (k c nh ng ngư i dùng c a nhóm root) b tư c m t quy n ghi vào t p tin này. Vùng này trong ví d trên là chu i các ký t t m th i chưa nói lên đi u gì “-rwxr-xr-x”. trong trư ng h p này ch s h u là ngư i dùng root. Đi u này là t t nhiên vì máy tính ch làm vi c d a trên các bit ch không ph i d a trên các ký t r. m i nhóm g m ba ký t xác đ nh quy n truy c p tương ng cho ch s h u. Có th thay đ i ch và nhóm s h u trong quá trình làm vi c sau này b ng hai câu l nh chown và chgrp (chúng ta s đ c p k hơn v hai l nh này ngay sau đây). Sau ký t xác đ nh d ng t p tin là ba nhóm. . [user]$ ls -l /bin/bash -rwxr-xr-x 1 root root 501804 2006-04-23 05:46 /bin/bash Như b n đ c th y. Trong ví d c a chúng ta quy n truy c p c a ch s h u là rwx. Nh ng ký t này có th t m chia thành b n nhóm. tên c a nhóm s h u cũng đư c ghi vào theo thông tin tên nhóm c a ti n trình t o t p tin. Nhưng bây gi trên dòng này chúng ta s quan tâm hơn đ n vùng đ u tiên. ghi vào t p tin (w) và ch y t p tin này (x). có nghĩa là h không th s a t p tin và nói chung là không th thay đ i t p tin b ng cách nào đó. Cũng trong ví d trên chúng ta th y.74 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Trong mô t inode c a m i t p tin có ghi tên c a ch và nhóm s h u t p tin. có nghĩa là ch s h u root có quy n đ c (r). Ví d t p tin chương trình c a h v bash /bin/bash. nhóm s h u – root. nhưng có thêm m t tham s n a đó là tên c a m t t p tin c th nào đó. Cùng lúc v i ch s h u. Nhóm th nh t ch g m m t ký t xác đ nh d ng t p tin (m t trong b n d ng đã nêu ph n trên). Bây gi hãy th c hi n m t l n n a câu l nh ls -l.

Hơn n a còn c n ph i cho ngư i dùng “quy n g i” đ i v i t t c các thư m c n m trư c thư m c này trong cây thư .4. N u b n đ c là ch s h u thư m c và mu n cho nh ng ngư i dùng khác quy n xem m t t p tin nào đó trong thư m c c a mình thì c n ph i cho h quy n truy c p (chuy n) vào thư m c này. . tr ch s h u và nhóm s h u t p tin). Như v y là chúng ta đã bi t đư c trên Linux nh ng t p tin nào là có th th c thi. Quy n g i đ i v i thư m c có hơi khó hi u m t chút. d ng ch cái thì “1” đư c thay th b ng các ch cái tương ng (r. w ho c x). t c là thêm vào ho c xóa kh i thư m c dòng lưu thông tin v m t t p tin nào đó và các liên k t tương ng. t t c đ u do tính ch t “th c thi” đ t ra. còn “0” th hi n d ng d u g ch ngang. Ví d . và khác v i các HĐH c a Microsoft không ph i ai cũng có quy n g i t p tin. B n th y không. ba bit cu i cùng – quy n c a nh ng ngư i dùng còn l i (t c là t t c nh ng ngư i dùng. T t nhiên n u trên th c t t p tin không ph i là chương trình (ho c các script shell. 9 bit này chia thành ba nhóm. .5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c 75 x. Ba bit đ u tiên xác đ nh quy n c a ch s h u. Khi này n u bit tương ng có giá tr b ng “1”. ho c b ng các trình so n th o văn b n. Ba bit ti p theo xác đ nh các tính ch t đ c bi t c a t p tin th c thi (chúng ta s nói đ n m t chút sau). ví d more. m i nhóm 3 bit. x nói trên đư c dùng đ xác đ nh quy n truy c p đ n thư m c. n u th c hi n câu l nh: [user]$ ls -l /usr thì s th y dòng tương ng v i thư m c share như sau: drwxr-xr-x 128 root root 4096 2006-09-07 02:20 share T t nhiên là đ i v i thư m c thì ý nghĩa c a các khái ni m “quy n đ c”. n u chúng ta nh r ng thư m c cũng ch là t p tin lưu danh sách các t p tin khác trong thư m c đó. Quy n đ c đ i v i thư m c thì h t s c d hi u. Khi có quy n này. Quy n th c thi (tôi thích dùng thu t ng quy n g i) có nghĩa là b n đ c có th n p t p tin vào b nh và th ch y mã này gi ng như trư ng h p chương trình. w. n u không có quy n ghi w vào t p tin này. thì có quy n đó. ba bit ti p theo – quy n c a nhóm s h u. ph n m r ng c a t p tin đây không có liên quan gì. . t c là cho nh ng ngư i dùng khác “quy n g i” (th c thi) thư m c. Cho nên n u ngư i dùng có quy n đ c thư m c. ) thì không th g i t p tin. Nhưng khi so n th o b n s không th lưu nh ng thay đ i trong t p tin lên đĩa. ngư i dùng có th t o và xóa các t p tin trong thư m c. B n bit trong s 16 bit này đư c dùng cho b n ghi v d ng t p tin. Quy n đ c r t p tin có nghĩa là ngư i dùng có th xem n i dung t p tin b ng các chương trình xem khác nhau. “quy n ghi” và “quy n g i” có thay đ i m t chút. Trong trư ng h p này quy n g i ch quy n chuy n vào thư m c này. N u v n th c hi n câu l nh ls -l nhưng tham s không ph i là tên t p tin mà là tên thư m c thì chúng ta s th y thư m c cũng có quy n truy c p và cũng v n nh ng ch cái r. còn n u b ng “0” thì quy n đó b tư c m t. perl. Quy n ghi cũng d hi u. thì t c là có th xem n i dung c a thư m c (có th nói khác là xem danh sách t p tin trong thư m c). nhưng ngư c l i n u t p tin là chương trình mà không có quy n g i thì cũng không th ch y chương trình đó. Và cu i cùng 9 bit cu i cùng xác đ nh quy n truy c p đ n t p tin.

thì th m chí h th ng không ki m tra quy n có th có nhóm s h u và nh ng ngư i dùng khác mà đưa ra luôn thông báo l i không th th chieejn đư c hành đ ng yêu c u (d ng “Permission denied”). thì quy n c a h đư c xác đ nh b ng nhóm tính ch t th ba (nhóm dành cho nh ng ngư i dùng còn l i). Chính vì v y mà theo m c đ nh t t c các thư m c có đ t quy n g i cho ch s h u cũng như nhóm và nh ng ngư i dùng khác.76 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs m c. và không chú ý đ n các quy n c a ch s h u và nh ng ngư i dùng còn l i. N u có quy n truy c p t i m t thư m c con nào đó c a thư m c này. Sau khi đ c đo n trên có th th y “quy n đ c” thư m c là th a thãi vì không cho ra tính năng gì m i so v i “quy n g i”. nhưng s không th y đó b t kỳ m t t p tin nào khi ch y l nh ls (có th th y rõ hơn n u b n s d ng chương trình Midnight Commander). thì ngư i dùng có th vào thư m c. Đ u tiên h th ng ki m tra xem tên ngư i dùng có trùng v i tên ch s h u t p tin hay không. ghi và g i) không. nhưng c n ph i nh tên c a thư m c con này. nhóm và nh ng ngư i dùng còn l i. thì b n có th chuy n sang thư m c con b ng l nh cd. Cơ ch ki m tra quy n ngư i dùng khi s d ng t p tin như sau. Tuy nhiên v n có s khác nhau gi a hai quy n này. Đ ng ng c nhiên khi ch s h u l i không có t t c m i quy n. N u ch đưa ra quy n g i. ch nh hư ng đi). n u không s ph i ph c h i l i nó trư c khi có th đ c các t p tin. N u có quy n truy c p đó. ch ký t w ph i đ t m t trong các ký t sau: • u – ch s h u • g – nhóm s h u g • o – nh ng ngư i dùng còn l i • a – t t c bao g m ch s h u. N u tên ngư i dùng không trùng v i tên ch s h u thì h th ng ki m tra xem ngư i dùng này có n m trong nhóm s h u hay không. Có hai cách s d ng l nh này. Như v y nhóm tính ch t th ba trong quy n truy c p là dành cho t t m i ngư i dùng. N u có thì kh năng truy c p đ n t p tin đư c xác đ nh b ng quy n truy c p c a nhóm. thì ki m tra xem ch s h u có các quy n truy c p tương ng (đ c. vì s không th y b t kỳ danh sách và t p tin thư m c nào (trư ng h p này gi ng như khi chúng ta đi trong màn đêm không th y đư ng. N u ch s h u không có quy n nào đó. N u ngư i dùng không ph i là ch s h u và cũng không n m trong nhóm s h u. ngư i dùng root có th tư c b m t s quy n c a ch s h u t p tin. N u hai tên này trùng nhau (t c là ch s h u đang dùng t p tin c a mình). Và t t nhiên n u mu n ngăn ch n truy c p vào thư m c thì ch c n b đi quy n chuy n vào thư m c (r) c a t t c ngư i dùng (k c nhóm s h u). Đ ng tư c b quy n này c a chính b n thân mình. thì s đư c cho phép th c hi n thao tác tương ng. Khi dùng cách th nh t b n ph i ch ra rõ ràng thêm quy n nào cho ai ho c tư c quy n nào và c a ai như sau: [user]$ chmod wXp tên_t p_tin Trong đó. Đ thay đ i quy n truy c p t i t p tin ngư i ta s d ng l nh chmod (change mode). ch X là m t trong các ký t sau: . tr ch s h u và nh ng ngư i dùng n m trong nhóm s h u.

[user]$ chmod ugo+rwx tên_t p_tin [user]$ chmod a+rwx tên_t p_tin cho m i ngư i dùng quy n đ c. cho nhóm s h u quy n đ c và ghi (4+2=6) và nh ng ngư i dùng còn l i quy n g i (1=1). ghi.go=x tên_t p_tin 77 cho ch s h u có t t c m i quy n (đ c. Nó d a trên mã hóa quy n truy c p d ng s . N u không ch ra ai đư c thêm quy n truy c p. x – s 1. Ký t r đư c mã hóa b ng s 4.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c • + – thêm quy n • – – tư c b quy n • = – dùng quy n ch ra thay cho quy n đã có. n u c n cho ch s h u m i quy n (4+2+1=7). Đ xác đ nh quy n c a ngư i dùng c n c ng các s tương ng l i v i nhau. Sau đây là m t s ví d s d ng câu l nh chmod: [user]$ chmod a+x tên_t p_tin thêm quy n g i t p tin tên_t p_tin cho m i ngư i dùng c a h th ng. t c là có th dùng l nh: [user]$ chmod +x tên_t p_tin đ thay cho [user]$ chmod a+x tên_t p_tin Phương án s d ng th hai c a câu l nh chmod có khó hi u hơn m t chút trong th i gian đ u s d ng Linux. nh ng ngư i dùng còn l i ch có quy n g i (th c hi n). chúng ta đưa ba s này vào dùng làm tham s cho l nh chmod.4. ch p là m t trong nh ng ký t sau: • r – quy n đ c • w – quy n ghi • x – quy n g i (quy n th c hi n. g i). [user]$ chmod go-rw tên_t p_tin tư c b quy n đ c và ghi c a m i ngư i dùng tr ch s h u t p tin. Sau khi thu đư c ba giá tr s (cho ch s h u. Chúng ta c n đ t ba s này phía sau tên l nh và phía trư c tham s th hai (tên t p tin). nhưng l i thư ng xuyên đư c các nhà qu n tr cũng như ngư i dùng có kinh nghi m dùng. ghi và g i (th c hi n). w – s 2. nhóm s h u và nh ng ngư i dùng còn l i). [user]$ chmod u=rwx. Ví d . thì s áp d ng cho t t c m i ngư i dùng. thì dùng l nh sau: .

Trên nh ng máy “top model” (high end) hi n đ i thì r t hi m khi s d ng. vì trong trư ng h p này s ti t ki m đư c th i gian n p chương trình vào b nh m i l n ch y. thì hi u r ng nh ng s đ ng sau tên l nh không ph i gì khác mà chính là b n ghi h cơ s tám c a 9 bit xác đ nh quy n truy c p cho ch s h u. Ch có ch s h u t p tin ho c ngư i dùng cao c p m i có kh năng thay đ i quy n truy c p b ng câu l nh chmod. M t tính ch t n a c a t p tin th c thi đó là “bit dính” (chính xác hơn là “bit lưu chương trình”) hay thu t ng ti ng Anh là “sticky bit”. Bit này ch h th ng bi t sau khi d ng chương trình c n lưu l i nó trong b nh . Vì th chương trình n u do ngư i dùng ch y s không th th c hi n l nh ghi vào t p tin này. trong đa s trư ng h p là /etc/shadow) mà ch s h u là ngư i dùng cao c p root. Như v y bit này còn có th g i là “bit thay đ i ID ch s h u ti n trình”. ph n c u trúc 2 byte xác đ nh tính ch t t p tin. Trong mô t inode. Bit này ch c n thi t trên nh ng máy cũ. khi ngư i dùng g i th c hi n m t chương trình nào đó. Chúng ta s dùng thu t ng “bit lưu chương trình” vì đúng v i ng c nh này hơn. Đi u này cho phép gi i quy t m t s v n đ khó th c hi n. T t c m t kh u đư c lưu trong t p tin /etc/passwd (ho c m t t p tin mã hóa nào khác. T t nhiên là trong chương trình passwd đã có mã đ ngư i dùng ch đư c phép thay đ i m t dòng trong t p tin này – dòng tài kho n c a ngư i dùng đó. không trùng l p. R t thu n ti n khi đ t bit này cho nh ng chương trình thư ng g i. và root là ch s h u t p tin chương trình này. ID c a ngư i dùng là duy nh t. 9 . Ý nghĩa c a bit này cũng gi ng như trên nhưng ch thay th “ngư i dùng” b ng “nhóm”. Tính ch t đ u tiên đó là “bit thay đ i ID9 ngư i dùng”. Ý nghĩa c a bit này như sau. thì giá tr c a ba tính ch t v a nói ph i n m trư c nh ng s xác đ nh quy n truy c p (t c là s đ u tiên trong dãy 4 s xác đ nh t t c các tính ch t c a t p tin). Có nghĩa là ngư i dùng không th thay đ i m t kh u c a mình. thì chương trình nh n đư c quy n truy c p đ n t p tin và thư m c c a ch s h u t p tin chương trình.78 [user]$ chmod 761 tên_t p_tin Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs N u b n bi t v mã đôi c a h cơ s tám. Thông thư ng. Do đó chương trình thay đ i m t kh u passwd đư c ch y v i quy n root và nh n đư c quy n ghi vào t p tin /etc/passwd. N u như có đ t “bit thay đ i ID ngư i dùng”. Ví d : Identificator. thì ch s h u (không ph i root) ph i là thành viên c a nhóm đó. Đ có th thay đ i quy n c a nhóm s h u. Ví d đi n hình nh t là câu l nh thay đ i m t kh u passwd. nhóm s h u và nh ng ngư i dùng còn l i. N u s d ng phương án xác đ nh tính ch t d ng s c a l nh chmod. Ngư i dùng cao c p root có th đ t “bit thay đ i ID ngư i dùng” b ng l nh: [root]# chmod +s tên_t p_tin Tương t như v y chúng ta có “bit thay đ i ID nhóm”. m i ngư i dùng có m t ID d ng s như v y. thì chương trình này nh n đư c nh ng quy n truy c p đ n t p tin và thư m c c a ngư i dùng đã ch y nó. chúng chi m các v trí 5 – 7 ngay sau mã cho bi t d ng t p tin. Đ k t thúc bài h c v quy n truy c p đ n t p tin c n nói thêm v nh ng tính ch t khác có th g p c a t p tin mà cũng xác đ nh b ng l nh chmod. Nhưng t p tin /usr/bin/passwd có “bit thay đ i ID ngư i dùng”. Đó là nh ng tính ch t cho các t p tin th c thi. Ví d ID c a ngư i dùng cao c p root là 0.

b ng ký t T. N u “bit thay đ i ID ngư i dùng” b ng 1. thì thay th ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a nh ng ngư i dùng còn l i b ng ký t t. N u có (nh ng) bit nào đó trong s ba bit này đư c đ t (nh n giá tr 1). m c dù trong k t qu c a l nh ls -l không có nh ng v trí riêng đ hi n th k t qu c a ba bit (“bit thay đ i ID ngư i dùng”. “bit thay đ i ID nhóm” và “bit lưu chương trình”). chmod. Lúc này n u ch s h u có quy n g i t p tin thì ký t x đư c thay th b ng ch cái s nh . chúng ta v n có th th y đư c nh ng thông tin này. thì s có thay đ i c a k t qu c a l nh ls -l trong ph n quy n truy c p (ph n đ u tiên). M t vài ví d : [user]$ ls -l /usr/bin/passwd /usr/bin/write -rwsr-xr-x 1 root shadow 72836 2006-05-02 12:50 /usr/bin/passwd -rwxr-sr-x 1 root tty 8936 2006-05-02 10:50 /usr/bin/write ( đây chúng ta th y có th li t kê nhi u t p tin trên dòng l nh ls -l. còn ngư c l i (ví d t p tin không ph i là chương trình). t c là dùng nhi u t p tin làm tham s cho l nh ls. t t nhiên là s thay th ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a nhóm s h u. .6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c Trong nh ng ph n trư c chúng ta đã đ c p đ n m t vài câu l nh đ làm vi c v i t p tin và thư m c. ls. đó là pwd. S thay th như v y cũng x y ra n u có đ t “bit thay đ i ID nhóm”. Trong ph n này chúng ta s xem xét m t cách ng n g n m t vài câu l nh thư ng dùng n a. N u “bit lưu chương trình” (sticky bit) b ng 1. n u nh ng ngư i dùng còn l i có quy n th c hi n t p tin.) [user]$ touch vidu [user]$ chmod 7766 vidu [user]$ ls -l vidu -rwsrwSrwT 1 teppi82 users 0 2006-09-11 12:46 vidu 4. cd. n u ngư c l i. Như v y. ln.4. thì thay th x b ng ch cái S l n. thì ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a ch s h u s đư c thay th b ng ký t s.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c [root]# chmod 4775 tên_t p_tin 79 Khi này cũng v n s d ng phép c ng như đ i v i trư ng h p quy n truy c p và các tính ch t có giá tr như sau: • 4 – “bit thay đ i ID ngư i dùng” • 2 – “bit thay đ i ID nhóm” • 1 – “bit lưu chương trình” (sticky bit).

6. L nh cat cũng đưa ra màn hình (đ u ra) n i dung c a (các) t p tin dùng làm tham s c a nó. m c dù có th s d ng l nh touch.6..6. Tham s c a câu l nh này là tên c a thư m c mu n t o ra. Đ t o ra thư m c con. Ví d : [user]$ mkdir ~/projects/l4u/images (hãy nh l i ký hi u ∼ dùng đ ch c a ngư i dùng). Ch có ngư i dùng cao c p root m i có quy n thay đ i ch s h u. Có th dùng các tùy ch n sau c a câu l nh mkdir: • -m mode – xác đ nh quy n (ch đ ) truy c p cho thư m c m i (ví d : -m 700) • -p – t o ra các thư m c trung gian ch ra trong đư ng d n (n u chưa có chúng). Vì nó đư c t o ra cho s móc n i (concatenate. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> mkdir mot/hai mkdir: cannot create directory ’mot/hai’: No such file or directory teppi82@ThinhQuyen:~> mkdir -p mot/hai teppi82@ThinhQuyen:~> ls -l mot t ng 4 drwxr-xr-x 2 teppi82 users 4096 2006-09-11 13:36 hai 4. Trong thư m c v a t o s t đ ng t o ra hai m c: . n u dùng thu t ng c a Hoá h c là “s c ng” các t p tin). Đ có quy n thay đ i nhóm. b n đ c c n ph i có quy n ghi vào thư m c hi n th i. còn thay đ i nhóm s h u t p tin có th là root ho c ngư i dùng ch s h u. (liên k t đ n thư m c m ). thì ch s h u còn ph i là thành viên c a nhóm s s h u t p tin này. Cú pháp c a hai câu l nh này tương t nhau: [root]# chown tên_ngư i_dùng tên_t p_tin [root]# chgrp tên_nhóm tên_t p_tin 4.3 Câu l nh cat Câu l nh cat thư ng dùng đ t o các t p tin. Có th t o ra thư m c con trong m t thư m c khác thư m c hi n th i. (liên k t đ n chính b n thân thư m c này) và .2 Câu l nh mkdir Câu l nh mkdir cho phép t o thư m c con trong thư m c hi n th i.80 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. nhưng khi này c n ph i ch ra đư ng d n t i đó. N u chuy n k t qu làm vi c c a l nh cat vào m t t p tin nào đó thì có th t o ra b n sao c a t p tin như sau: [user]$ cat t p_tin1 > t p_tin2 Chính b n thân câu l nh cat lúc đ u đư c phát tri n đ dùng cho vi c chuy n hư ng k t qu làm vi c.1 Câu l nh chown và chgrp Nh ng câu l nh này dùng đ thay đ i ch s h u và nhóm s h u t p tin. t c là s k t h p các t p tin khác nhau vào m t: .

Khi đó trư c khi ghi chèn lên t p tin đã có h th ng s h i l i ngư i dùng. t c là gi l i đư c c u trúc c a thư m c b n đ u (recursive). n u không thì s sao chép t p tin (n i dung) mà liên k t này ch đ n. Khi này đ u vào c a l nh cat đó là dòng d li u nh p t bàn phím (đ u vào tiêu chu n). và t t c nh ng gì b n đã gõ s đư c lưu l i trong t p tin t p_tin_m i. T t nhiên là như v y ch y u dùng cat đ t o các t p tin văn b n ng n. N u s d ng m t t p tin đã có vào ch c a t p tin đích thì n i dung c a nó s b xóa m t. –f Ghi chèn t p tin khi sao chép mà không h i l i hay c nh báo.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c [user]$ cat t p_tin1 t p_tin2 .3. –R ho c –r N u ngu n là thư m c thì sao chép thư m c đó cùng v i t t c nh ng gì (t p tin. t p_tinN > t p_tin_m i 81 Và cũng chính kh năng chuy n hư ng k t qu c a câu l nh này đư c dùng đ t o các t p tin m i. thư m c con) n m trong nó.. –d N u đưa ra tùy ch n này thì các liên k t m m s v n là các liên k t. R t nên dùng tùy ch n này.4 Câu l nh cp M c dù đôi khi có th dùng câu l nh cat đ sao chép các t p tin. .. nhưng trong Linux có m t câu l nh chuyên dùng cho vi c này – l nh cp.6.3: Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp Tùy ch n Ý nghĩa –p Gi l i th i gian s a đ i t p tin và c gi l i nh ng quy n truy c p có th gi l i. Đ sao chép thì c n có quy n đ c t p tin mu n sao chép và quy n ghi vào thư m c s sao chép đ n (“thư m c đích”). V l i có th s d ng câu l nh cp v i tùy ch n -i. Câu l nh cp còn có m t vài tùy ch n có ích khác li t kê trong b ng 4. còn đ u ra s là t p tin m i: [user]$ cat > t p_tin_m i Sau khi nh p vào nh ng gì mu n nh p. 4. Còn trong trư ng h p th hai thì t p tin có trong thư_m c_ngu n s đư c sao chép vào thư m c thư_m c_m i. hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<D> ho c <Ctrl>+<C>.4. do v y khi sao chép c n ph i c n th n. Có th áp d ng m t trong hai d ng c a l nh này: [user]$ cp [tùy_ch n] ngu n đích [user]$ cp [tùy_ch n] thư_m c_ngu n thư_m c_m i Trong trư ng h p th nh t sao chép t p tin (ho c thư m c) ngu n vào t p tin (ho c thư m c) đích. N u không đưa ra tùy ch n này thì quy n truy c p c a t p tin s đư c thi t l p theo quy n c a ngư i dùng đã ch y l nh. B ng 4.

Tuy nhiên có th xóa thư m c không r ng cùng v i t t c nh ng t p tin và thư m c có trong nó. trên Linux không có câu l nh ph c h i t p tin sau khi xóa. N u ch y l nh rm *. mà còn dùng đ thay đ i tên t p tin và thư m c. 10 . tùy ch n này có nh ng câu l nh cp.org này trong trư ng h p kh n c p. Các thư m c con không b đ ng t i. Cú pháp c a l nh này tương như cú pháp c a cp. đ ng quy n thêm vào tùy ch n -i đ hi n ra c nh báo khi có t p tin s b ghi chèn. mv đã k trên). l nh này đ u tiên sao chép t p tin (hay thư c). t c là di chuy n chúng trong ph m vi c a m t thư m c. Các tùy ch n c a nó cũng ng như c a cp. N u mu n câu h i xác nh n s cho phép c a ngư i dùng xu t hi n trư c khi xóa t p tin. thì hãy dùng tùy ch n -i (r t d nh . b n đ c c n có quy n ghi vào thư m c lưu nh ng t p tin ho c thư m c mu n xóa. do đó không xem xét chúng. sau đó xóa b n th n thư m c b ng l nh rmdir. Đ s d ng nh ng câu l nh này. Có m t s cách ph h i t p tin đã xóa trên h th ng t p tin cũ ext3fs. T t nhiên b n có th tham kh o tài li u HOWTO có trên http://www. 4. thì có th s d ng câu l nh mv.6.5 N m t m gi Câu l nh mv u b n không c n sao chép. Khi này quy n thay đ i chính b n thân các t p tin và thư m c là không c n thi t.doc *.6. Do đó câu l nh: [user]$ mv *. N u dùng câu l nh rm (không có tùy ch n) đ xóa thư m c thì s xu t hi n thông báo d ng “cannot remove ‘l4u’: Is a directory” (không th xóa b . Khi s d ng l nh mv cũng gi ng như khi s d ng cp. đây là thư m c).6 Câu l nh rm và rmdir Đ xóa nh ng t p tin và thư m c không c n thi t trên Linux có các câu l nh rm (xóa t p tin) và rmdir (xóa thư m c r ng). n u s d ng câu l nh rm v i tùy ch n -r. Đ xóa c t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i c n dùng tùy ch n -r k trên. Vì th hãy khi hai l n trư c khi xóa gì đó và đ ng quên tùy ch n -i.82 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. và sau đó m i xóa t p tin (thư m c) ban đ u. nhưng chúng ta là nh ng ngư i dùng m i. thì s xóa t t c nh ng t p tin có trong thư m c hi n th i. Tuy nhiên c n luôn luôn nh r ng. th m chí c khi v a xóa xong10 . Đ xóa thư m c thì c n xóa t t c nh ng t p tin có trong nó.tldp. mà c n di chuy n t p tin t m t thư m c này vào t thư m c khác. Theo tôi nghĩ b t kỳ ngư i dùng Linux nào cũng có th chia s v i b n c m giác b m t t p tin “ngay trư c m t”. Ch c n đ t vào ch hai tham s tên cũ và tên m i c a t p tin như th này: [user]$ mv tên_cũ tên_m i Nhưng hãy chú ý là câu l nh mv không cho phép đ i tên m t vài t p tin cùng lúc b ng cách s d ng các m u tên. Hơn n a. Câu l nh mv không ch dùng đ di chuy n.odt s không làm vi c.

8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin Còn có m t câu l nh thư ng dùng đ làm vi c v i t p tin trong Linux đó là câu l nh tìm ki m t p tin find. less có t t c các ch c năng và l nh đi u khi n c a more. N u tìm th y t khóa trong t p tin. vì có m t dòng cu i cùng dành cho đ hi n th tr ng thái (status)).6. Câu l nh find có th tìm ki m t p tin theo tên. N u mu n ti p t c tìm ki m hãy nh n phím <N>. <PgUp>. Nh n phím <Enter> đ đ c m t dòng ti p theo. 4. trong đó l nh less cho phép tìm ki m theo hai hư ng: t trên xu ng dư i và ngư c l i. trong đó có th có các thư m c m ng .6. Đơn gi n nh t là dùng thư m c g c “/” làm nơi kh i đ u tìm ki m. th i gian t o ho c th i gian s a đ i t p tin và theo các tiêu chí khác. Câu l nh (b l c) more đưa n i dung c a t p tin ra màn hình theo t ng trang có kích thư c b ng kích thư c màn hình (nói chính xác thì là g n b ng. n u không thì b n s ph i nh n phím <Space> cho đ n khi h t t p tin (ch ng may n u nó quá dài thì b n s m t r t nhi u th i gian). <PgDown>) đ di chuy n trong văn b n. nhưng chúng ta s không li t kê đ y đ nh ng phím này đây. <End>. Ví d . cho phép s d ng các phím đi u khi n con tr (<↑>. Tuy nhiên trong trư ng h p đó tìm ki m có th kéo dài r t lâu.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 83 4. Các l nh more và less cho phép tìm ki m t khóa có trong t p tin đang xem. ví d phím <B> đ quay l i màn hình trư c. trong less có th dùng t h p phím <Shift>+<N> đ tìm ki m theo hư ng ngư c l i. t c là dùng đ “c ng” các t p tin. theo kích thư c. còn đ xem n i dung c a các t p tin văn b n chúng ta dùng các l nh more và less ho c các trình so n th o khác. thì s hi n th đo n văn b n tương ng sao cho dòng tìm th y n m trên cùng. Vì th cat dùng ch y u theo ch c năng chính c a nó. và ch dùng đ hi n th nh ng t p tin có dung lư ng r t nh . Cú pháp chung c a câu l nh find có d ng sau: find [danh_sách_thư_m c] tiêu_chí_tìm_ki m Trong đó tham s “danh sách thư m c” xác đ nh nơi tìm ki m t p tin mong mu n.7 Câu l nh more và less Câu l nh cat cho phép đưa ra màn hình (đ u ra tiêu chu n) n i dung c a b t kỳ t p tin này. và cũng không đưa ra danh sách các tùy ch n c a l nh more.4. <→>. Đ tìm ki m t khóa “string” (m t c m ký t nào đó) thì đ u tiên c n nh n “/” đ chuy n vào ch đ tìm ki m. chúng ta đã nói v đi u này khi nói v h th ng tr giúp man. và có thêm m t vài s m r ng khác. Ngoài <Space> và <Enter> còn có m t vài phím đi u khi n khác. <Home>. Đ xem trang ti p theo c n nh n vào phím tr ng <Space> (phím dài nh t trên bàn phím hi n nay). Hãy nh l i. Ti n ích less là m t trong nh ng chương trình đư c d án GNU phát tri n. Nguyên nhân là n i dung c a t p tin l n s ngay l p t c ch y qua màn hình và ngư i dùng ch th y nh ng dòng cu i cùng c a t p tin. tuy nhiên r t ít khi l nh cat đư c s d ng cho m c đích này. T t c các tuỳ ch n c a l nh more b n có th đ c trong trang hư ng d n man (more(1)) ho c info c a nó. vì s “l c soát” t t các thư m c k c nh ng h th ng t p tin g n vào. <←>. Bây gi b n đ c ch c n nh phím <Q> dùng đ thoát ra kh i ch đ xem c a more. sau đó nh p vào “string” vào dòng “/” cu i màn hình. <↓>.

câu l nh: [user]$ find . chgrp. Và b i vì m u tên t p tin không ch s d ng cho câu l nh find mà còn s d ng cùng v i nhi u câu l nh khác (bao g m c nh ng câu l nh đã nói đ n: chmod. cat. • “*a*” tương ng v i May và march. • “*. 5. Còn *[G-K4-7] tương ng v i nh ng t p tin có tên k t thúc b ng G. Trong hai d u ngo c này đ t danh sách các ký t (có th d ng kho ng11 ) có th g p. 7. Hãy chú ý là không có kho ng tr ng trong c hai ví d k trên.” và thư m c m “. Ngư i dùng thư ng th c hi n tìm ki m theo tên t p tin như ví d trên. n u dùng m t danh sách nh ng thư m c. • “a*p” tương ng v i anhchup và anhchep.84 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs (và chuy n gì x y ra n u t c đ đư ng truy n th p). mà t p tin có th n m trong. 4. đ thay th cho thư m c g c.. taptin9. K./l*es’ s tìm th y trong thư m c hi n th i thư m c con l4u/images. Có th làm s kh i lư ng công vi c. I. “.txt. 6. b. Ph n đ u này là tham s b t đ u b ng “–”. T t c các tham s đ ng trư c tiêu_chí_tìm_ki m đư c coi là tên thư m c c n “l c soát”. Ví d .*” ch tương ng v i nh ng t p tin và thư m c có d u ch m (. taptin2. Trong đa s trư ng h p m u tên t p tin đư c t o ra nh các ký t đ c bi t “*” và “?”.”). ch tùy ch n -name có th s d ng tùy ch n -path.*” tương ng v i t t c nh ng t p tin n (trong đó có thư m c hi n th i “.” ho c “!”. mv). J. ch tên c a t p tin ho c thư m c chúng ta s d ng m t “m u tên”. Ký t “*” s d ng đ thay th cho b t kỳ dòng ký t nào.txt s tương ng v i các tên sau (taptin1.txt. nên chúng ta c n chú ý và dành th i gian đ nghiên c u các quy đ nh s d ng và vi t “m u tên”. Trong ví d này. • “. H. Ví d : [user]$ find /usr/bin /sbin /bin /usr/local/bin -name cp Ph n đ u c a tiêu_chí_tìm_ki m xác đ nh xem chương trình find ph i tìm cái gì.txt. khi đó câu l nh s tìm ki m s tương ng c a tên t p tin đ y đ bao g m c đư ng d n ch ra. vì th taptin?. “(”. Ví d [xyz]* tương ng v i t t c nh ng tên t p tin b t đ u b ng a. T t nhiên đây ch đưa ra nh ng thông tin th t ng n g n v “m u tên” t p tin và các ký t thay th . đây tiêu_chí_tìm_ki m có d ng “–name tên_t p_tin”. cp. chown. Ký t “?” ch thay th m t ký t b t kỳ. “)”. rm. -path ’ . Ngoài “*” và “?” trong Linux còn s d ng các d u ngo c vuông ([]) đ t o “m u tên”. N u không ch ra m t thư m c nào. c. thì tìm ki m s b t đ u t thư m c hi n th i và đi sâu vào trong các thư m c con. Trong Linux: • “*” tương ng v i t t c các t p tin tr nh ng t p tin n.) ho c cu i cùng. B n đ c có th tìm th y thông tin chi ti t hơn v “m u 11 gi a tên interval .

4. Còn bây gi sau khi đã làm quen v i “m u tên” t p tin. ho c l (liên k t m m).tex -and -name *. Tùy ch n Giá tr –name m u_tên Tìm t p tin có tên tương ng v i m u_tên. f (t p tin thư ng). N u ch dùng m t phép lôgíc and ho c !.tex -name *. Ví d . Nh ng tiêu chí tìm ki m đơn gi n khác b n có th tìm th y trong trang man c a câu l nh find ho c trong tài li u LPI tutorial nói trên.tex -or -name *.org (trong đó có tôi) th c hi n có trên http://vnoss. –newer m u Tìm t p tin đư c thay đ i sau khi thay đ i t p tin có trong m u.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 85 B ng 4. c (thi t b ký t ). 12 đ trong d u ngo c vì chúng ta bi t r ng trong Linux không có khái ni m ph n m r ng t p tin.odt và . N u sau s có ký t c thì có nghĩa là kích thư c đư c tính theo byte (ký t . C n nói r ng t nh ng tiêu chí đơn gi n có th t o ra nh ng tiêu chí ph c t p hơn nh các phép lôgíc and.org/pub.odt). n u b n đ c mu n tìm thư m c theo tên c a nó thì có th dùng l nh: [user]$ find /usr/share -name man1 -type d ho c dùng tiêu chí ph c t p: [user]$ find /usr/share \( -name man1 -and -type d \) Trong ví d sau chúng ta tìm t p tin theo tiêu chí như sau: ho c tên t p tin có “ph n m r ng” *. thì có th b đi d u ngo c. –size s [c] Tìm t p tin có c b ng s kh i 512 byte (t c là b ng 512B x s ). d (thư m c).tex.4: Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. Ví d .tex. Trư c d u ngo c c n đ t m t d u g ch chéo ngư c (\).odt) ho c (-name *. còn sau d u ngo c c n đ t m t kho ng tr ng. N u không ch ra phép lôgíc c th . n u b n mu n tìm t t c nh ng t p tin có “ph n m r ng”12 là . –mtime s _ngày Tìm t p tin đư c thay đ i l n cu i cùng trư c s _ngày ch ra.4. t c là có th dùng m t trong hai cách ghi: (-name *. p ( ng có tên pipe). Có th s d ng k t h p như v y m t s lư ng b t kỳ các tiêu chí k c tiêu chí ph c t p. ch không ph i theo kh i. thì có th dùng tiêu chí tìm ki m như sau: (-name *. charater). thì coi như dùng and. M t vài ví d đơn gi n c a tiêu chí tìm ki m có trong b ng 4.odt). chúng ta quay tr l i v i câu l nh find và nói chi ti t hơn v nh ng kh năng có th c a tiêu chí tìm ki m. –group tên Tìm t p tin thu c v nhóm ch ra. tên” t p tin trong tài li u IBM LPI tutorial b n d ch ti ng Vi t do nhóm c ng tác c a vnoss. –type d ng_t p_tin Tìm t p tin d ng ch ra. . or ho c phép ph đ nh (ký hi u là d u ch m than “!”). còn phép lôgíc or và các tiêu chí ph c t p hơn thì c n d u ngo c. ho c kích thư c t p tin nh hơn 200KB. D ng t p tin đư c xác đ nh b ng m t trong các ký t sau: b (thi t b kh i).

D u này có th s d ng v i b t kỳ tham s có giá tr s nào trong tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. L y ví d b n có m t t p tin phim d ng mpg l n. Và hãy c n th n khi s d ng nh ng kh năng c a câu l nh này như g i nh ng câu l nh khác đ th c hi n trên t t c nh ng t p tin tìm th y.2GB.tex -print dùng đ đưa ra màn hình danh sách tên c a t t c nh ng t p tin tìm th y cùng v i đư ng d n đ y đ đ n t p tin. 4.6. N u không có d u “+” và d u “–” thì tìm t p tin có giá tr c a tham s b ng s đưa ra. Trong trư ng h p này s th c hi n câu l nh cmd đ i v i t t c nh ng t p tin tìm th y.) có d u g ch chéo ngư c “\” trư c (chúng ta s hi u rõ hơn tác d ng c a d u g ch chéo ngư c trong chương ngay sau). Hãy nh r ng s thay đ i thư ng là m t chi u. Thao tác này đư c dùng theo m c đ nh. Trong đó cmd là m t câu l nh b t kỳ nào đó c a h v shell. Ví d . Và b n mu n sao chép t p tin này qua m t máy khác nhưng l i không có m t k t n i m ng. khi đó trư c khi th c hi n câu l nh cmd cho m i t p tin tìm th y h th ng s h i l i xem b n có mu n th c hi n th t không. ch -exec có th dùng -ok. Đương nhiên là chưa ph i t t c nh ng kh năng c a l nh này đư c li t kê ra đây. t c là luôn luôn đư c dùng khi không ch ra thao tác nào như trong các ví d trư c đây. Và cũng không có ghi DVD mà ch có ghi CD. Tham s c a l nh này là tên c a t p tin . [user]$ find ~/projects -name *. M t ví d khác là thao tác -exec cmd {}. Do đó có th chia t p tin này thành hai ph n m i ph n nh hơn 700MB sau đó s g p chúng l i. -type f -atime +365 -exec rm {} \. Có nghĩa r ng c n tìm t p tin có giá tr c a tham s nh hơn s đưa ra. Sau cmd {} là d u ch m ph y (. Đ làm đư c vi c này chúng ta có th s d ng l nh split. thì hãy dùng câu l nh sau: [user]$ find . Hãy tìm hi u trong trang tr giúp man ho c m t cu n sách dày c p nào đó v Linux. Câu l nh split cho phép sao chép t p tin b ng cách chia chúng ra thành t ng ph n nh theo kích thư c đã đ nh. có ích và là m t công c tìm ki m t t trong h th ng t p tin.tex \) -or \( -size -200 \) \) Trong ví d cu i cùng này hãy chú ý r ng trư c giá tr kích thư c t p tin có d u “–”. n u b n mu n xóa t t c nh ng t p tin trong thư m c hi n th i mà ngư i dùng không “đ ng” đ n trong vòng 365 ngày ho c lâu hơn. Ví d đơn gi n nh t là thao tác –print.9 Câu l nh split Đôi khi chúng ta c n chia m t t p tin l n thành t ng ph n nh . Tương t d u “+” có nghĩa là c n tìm t p tin có giá tr c a tham s l n hơn s đưa ra. Đ k t thúc ph n v câu l nh find này.86 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs [user]$ find ~/projects \( \( -name *. c n nói thêm r ng sau tiêu chí tìm ki m có th đưa ra ngay thao tác x lý t t c nh ng t p tin tìm th y. Nói chung câu l nh cmd là m t câu l nh r t m nh. Nhưng t p tin này không th n m g n trên m t CD (dung lư ng kho ng 700MB). kho ng 1.

3 Thông báo v s khác nhau s hi n th trên màn hình (đ u ra tiêu chu n).mpg phim Sau đó dùng chương trình ghi đĩa sao chép hai t p tin thu đư c (phimaa. Vì th nh ng công c dùng đ so sánh t p tin là c n thi t và t t nhiên là có trong Linux. . Chúng ta có th chuy n hư ng báo cáo này vào m t t p tin: . .10 So sánh các t p tin và l nh patch Có th b n không đ ý nhưng khi làm vi c v i máy tính công vi c so sánh n i dung c a hai t p tin khác nhau g p m t cách thư ng xuyên. L nh này ch so sánh n i dung c a hai t p tin theo t ng byte: [user]$ cmp t p_tin1 t p_tin2 N u hai t p tin hoàn toàn trùng nhau. Đ gi i quy t bài toán đã đưa lúc đ u thì c n ch y l nh: [user]$ split -b 650m phim. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> diff ChangeLog ChangeLog2 1c1 < 11 tháng 09 năm 2006. ‘ab’. Cu i cùng ph c h i t p tin ban đ u b ng l nh: [user]$ cat phim* > phim. Vì th còn có th s d ng câu l nh diff đ bi t đư c s khác nhau gi a hai t p tin đây là gì. phiên b n 0. . N u không đưa ra tùy ch n này thì theo m c đ nh kích thư c c a t p tin thu đư c b ng 1MB. phimab) lên hai đĩa CD-R(W). 4. t p tin nào quan tr ng hơn. phimab.4. r i sau đó quên luôn là t p tin nào m i hơn ho c t t hơn. N u không đưa ra ph n đ u. r i đưa chúng (có nghĩa là dùng l nh cp) lên máy th hai vào m t thư m c nào đó.v. Các t p tin thu đư c s có tên g m ph n đ u (prefix) này và hai ch thêm vào đ chúng không trùng nhau: ‘aa’. Ngoài các tham s có th thêm vào tùy ch n -b đ xác đ nh kích thư c c a các t p tin t o ra (tính theo byte). ‘ad’.9. Sau -b là m t s và sau đó là m t ch cái: k (kích thư c tính theo KB) ho c m (tính theo MB). ‘xac’.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 87 ban đ u và ph n đ u (prefix) tên c a các t p tin s t o ra.v. Là vì có th sao chép t p tin m t cách d dàng. thì l nh hoàn thành công vi c mà không đưa ra thông báo gì. . t c là s thu đư c các t p tin ‘xaa’. ‘xab’. còn n u chúng khác nhau thì đưa ra s th t c a dòng và byte ch có s khác nhau. v. T t nhiên thông tin mà l nh cmp đưa ra hơi ít đ có th quy t đ nh ch n t p tin nào trong s hai t p tin này. phiên b n 0. thì theo m c đ nh s d ng ‘x’.3 --> 18 tháng 09 năm 2006.mpg Sau đó có th xóa đi các t p tin phimaa. Công c đơn gi n nh t trong s này là l nh cmp (compare). (không có kho ng tr ng và các d u ch m gi a ph n đ u và nh ng ch cái này). Ch c n cho câu l nh này bi t tên hai t p tin mà b n mu n so sánh. ‘xad’ v.9.6. ‘ac’.

8.2. K t qu so sánh khi này s hi n th d ng hai c t. Chúng ta nh r ng m t ng d ng mã m đư c phát tri n b i c m t nhóm các nhà phát tri n và c ng đ ng.c.diff thì c n ph i đưa nh ng s a đ i đã làm vào phiên b n hi n th i. n u không có trong t p tin th hai – m t ký t “>”.9.c.8. N u hai c t có cùng s th t khác nhau. Tuy nhiên ti t ki m cho ngư i dùng không ph i là ng d ng chính.9. L y ví d đơn gi n (“m t cách ngu ng c”). phân cách nhau b i các kho ng tr ng.2.2.c.9.c. vì đã có nh ng chương trình ti n ích như Midnight Commander và các .diff.2. phiên b n 0.diff s nh hơn nhi u so v i xvnkb-0.2. ch c n ch y l nh: [user]$ patch xvnkb-0.diff 1c1 < 11 tháng 09 năm 2006. phiên b n 0.c và xvnkb. Bây gi c n đưa nh ng thay đ i đã làm đ n cho ngư i dùng. Nhưng thư ng s d ng nh t trên các h th ng UNIX và Linux v n là câu l nh diff.9.3 Đ đánh giá phiên b n c a m t t p tin thì thu n ti n hơn n u s d ng câu l nh sdiff.c s thu đư c t p tin xvnkb-0. Sau đó nhà phát tri n s a các l i và c p nh t chương trình r i lưu mã ngu n trong m t t p tin khác xvnkb-0.9.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin Khi s d ng Linux r t có th b n s ít làm vi c v i ph n l n các l nh h v shell.88 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs teppi@ThinhQuyen:~> diff ChangeLog ChangeLog2 > ChangeLog.diff > xvnkb-0.c. N u m t dòng nào đó ch có trong t p tin th nh t thì nó đư c đánh d u b ng m t ký t “<”. t c là k t qu báo cáo t o ra b ng l nh: [chuoi]$ diff xvnkb-0.c. có ch a mã ngu n c a chương trình này trên ngôn ng C.2.9.c > xvnkb.diff teppi@ThinhQuyen:~> more ChangeLog. Còn có câu l nh diff3 cho phép so sánh 3 t p tin m t lúc.diff.c. Trong trư ng h p chương trình ng d ng l n thì s ti t ki m này là đánh k . Bài toán này là do patch gi i quy t. Đã có xvnkb-0. Thông thư ng kh năng này đư c dùng khi phân ph i b n c p nh t c a chương trình ng d ng. T t nhiên là ch c n g i cho ngư i dùng nh ng thay đ i. Tuy nhiên sau khi nh n đư c t p tin *.c xvnkb. 4.9.8.diff Như v y t t nhiên là kích thư c c a t p tin xvnkb.2.2. thì chúng s cách nhau b i m t d u g ch th ng đ ng “|”. M i nhà phát tri n s đóng góp đo n mã c a mình b ng chính cách này. Mà s phát tri n c a ng d ng mã m m i là đi m chính. s ti t ki m đư c dung lư ng truy n t i qua m ng Internet n u ch g i xvnkb.c. m t chương trình ng d ng nào đó đư c đưa cho ngư i dùng d ng t p tin xvnkb-0.c xvnkb-0. Có th d dàng hi u đi u này n u bi t r ng k t qu báo cáo c a diff v s khác nhau gi a hai t p tin có th s d ng cho câu l nh patch.8.2.3 --> 18 tháng 09 năm 2006.

--extract. cũng gi ng như samurai ph i bi t s d ng ki m v y. Tên chương trình tar có nghĩa là tape archiver.v. --update Ch thêm nh ng t p tin m i hơn b n sao trong kho (c p nh t kho).4. 4. . lha. --concatenate Thêm t p tin vào kho đã có.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 89 môi trư ng giao di n đ ho như KDE.1 Chương trình tar Nh ng ngư i dùng đã quen v i nh ng chương trình nén d ng winzip (đưa t t c t p tin vào m t “kho” r i sau đó nén chúng) thì có th s h i “T i sao l i c n hai chương trình?”. M c dù không ai c m b n s d ng các chương trình arj. N u mu n t o t p tin này trên đĩa c ng.5: Nh ng tùy ch n chính c a tar Tùy ch n Ý nghĩa -A. thì c n s d ng l nh tar v i tùy ch n f. . Chúng ta s tìm th y câu tr l i cho câu h i này sau khi đ c xong hai ph n t i đây. Nhưng truy n th ng c a Unix đó là tar và gzip và ph n l n mã ngu n (và không ch mã ngu n) c a các chương trình ng d ng đư c phân ph i d ng này. Chúng s giúp b n làm vi c nhanh hơn v i nh ng t p tin nén thư ng g p trong Internet. Nhưng là ngư i dùng Linux th c s b n cũng nên bi t nh ng câu l nh nén và gi i nén làm vi c trong h v shell. --delete Xóa t p tin kh i kho (không dùng cho băng ghi). t c là chương trình này không nén các d li u mà ch k t h p chúng vào m t t p tin chung sau đó ghi t p tin này lên cách băng nh (tape) thư ng dùng đ lưu tr thông tin. -x. Tám tùy ch n này xác đ nh các ch c năng chính c a chương trình (xem b ng 4. -c. --get L y t p tin ra kh i kho (“gi i phóng”). -u. --create T o kho m i. và s th y đây không ph i là m t y u đi m c a Linux mà còn là đi m m nh n u bi t cách k t h p “nh p nhàng” hai chương trình này.7. --list Đưa ra danh sách các t p tin trong kho. -d. --compare Tìm s khác nhau gi a các t p tin trong kho và trên h th ng t p tin (so sánh). rar v. pkzip.5). Vì th bi t cách làm vi c v i tar và gzip đó là danh d c a b t kỳ ngư i dùng Linux nào. --catenate. -r. Chương trình tar có 8 tùy ch n khác v i nh ng tùy ch n còn l i ch khi ch y l nh tar thì c n ph i đưa ra m t trong s 8 tùy ch n này. GNOME. sau đó ch ra tên t p tin. --diff. Phương ti n chính đ làm vi c v i các t p tin nén trong UNIX và Linux là hai chương trình tar và gzip. thì nh t đ nh ph i dùng . -t. --append Thêm t p tin vào cu i kho. N u b n làm vi c v i các t p tin kho trên đĩa ch không ph i v i băng ghi (đây là đa s trư ng h p s d ng máy tính cá nhân). Và các ti n ích và môi trư ng đó giúp b n làm vi c d dàng v i các t p tin nén s nói t i. B ng 4.

Có th li t kê các tuỳ ch n m t ch cái (c. Nh ng tùy ch n khác (tr 8 tùy ch n b t bu c k trên) là không c n thi t.90 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs tùy ch n f. Cũng trong ví d này n u không ch ra tên thư m c thì s lưu t t c các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. chúng ch dùng đ thêm vào các ch c năng ph c th nào đó. mà ch cho bi t m t s dòng l nh c n thi t nh t đ làm vi c v i các kho t p tin. ) li n nhau và d u g ch ngang (–) phía trư c có th dùng nhưng không nh t thi t ph i có. thì ch c n g i l nh: [user]$ tar cf projects. Như v y s có ích hơn trong th i gian này. ./. Nh vào tính năng này có th lưu vào kho ngay l p t c nhi u t p tin b ng m t câu l nh r t ng n. c n dùng l nh: [user]$ tar xvf tên_kho Hi n th danh sách các t p tin trong kho b ng l nh: . ho c “lưu toàn b c u trúc thư m c”). gi s projects. C n chú ý là trong ví d trên n u ch “*” đ t “*.tar projects/* ho c th m chí còn đơn gi n hơn: [user]$ tar cf projects.tar trong thư m c hi n th i. f. Đ t o m t kho t p tin tar t vài t p tin c n s d ng m t trong hai l nh sau: [user]$ tar -cf tên_kho t p_tin1 t p_tin2 [user]$ tar cf tên_kho t p_tin1 t p_tin2 trong đó tùy ch n c (t bây gi tôi s b đi d u g ch ngang “–” phía trư c tuỳ ch n) cho bi t chương trình c n t o ra (create) kho t p tin. Chúng ta s th y ví d t i đây. N u ch y l nh sau: [user]$ tar cvf tên_kho . mà còn lưu nh ng t p tin c a thư m c m . Ví d . Trong ph n tên t p tin mu n lưu vào kho có th s d ng các “m u tên”. nh ng thư m c con còn l i c a projects s không đư c lưu. . . Trong t p tin kho c u trúc thư m c c a projects v n đư c gi nguyên. bao g m c các ký t thay th đơn gi n như “*” và “?”. đ t o ra kho ch a t t c các t p tin c a m t thư m c con c a thư m c hi n th i. còn tuỳ ch n f cho bi t là kho này ph i đư c t o d ng t p tin có tên tên_kho phía sau tùy ch n. Tôi s không đưa ra mô t t t c các tùy ch n c a l nh tar.tar projects Câu l nh này s t o ra kho projects. Đ l y (gi i phóng) t t c t p tin ra kh i kho. Ví d .* thì không ch lưu t t c các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. tùy ch n v b t bu c chương trình ph i đưa ra danh sách các t p tin đưa vào kho. Bây gi b n đ c đã bi t cách t o kho t p tin.*” thì s ch lưu nh ng t p tin n m tr c ti p trong thư m c projects và nh ng thư m c con có d u ch m trong tên (ít g p). Kho này không ch lưu t t c nh ng t p tin có trong thư m c projects mà còn lưu t t c nh ng thư m c con c a nó cùng v i t t c nh ng t p tin n m trong chúng (chúng ta dùng thu t ng “lưu đ quy”.

2 Chương trình gzip M c dù chương trình tar t o ra kho t p tin. nó không nén kho này l i mà ch k t h p các t p tin riêng r vào m t t p tin chung.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 91 [user]$ tar tvf tên_kho | less Gi i phóng m t t p tin nào đó b ng: [user]$ tar xvf tên_kho tên_t p_tin Chương trình tar là phương ti n thu n l i đ t o các b n sao lưu tr (sao lưu) c a t p tin. Ph c h i l i b ng l nh: [user]$ tar xpvf tên_kho N u có khó khăn khi s d ng l nh tar. t o m t t p tin kho ch a: [user]$ tar cvf tên_kho thư_m c r i sao chép t p tin tên_kho lên m t thi t b lưu tháo r i ho c thư m c trên m ng nào đó (CD. thì v n có th sao lưu d li u quý báu c a mình lên đĩa m m b ng: [user]$ tar Mcvf /dev/fd0 thư_m c r i ph c h i thư m c b ng l nh: [user]$ tar Mxpvf /dev/fd0 Ho c đơn gi n hơn..4. ). flash.7. hãy đ c tr giúp man c a nó ho c đ c nh ng thông tin hi n ra khi ch y tar v i tùy ch n --help 4. . . Nhưng khi này m i t p tin s đư c nén riêng r . ftp. nhưng c khi b n đ c không bi t nh ng ti n ích này. Trư ng h p đơn gi n nh t c a l nh này trông như sau: [user]$ gzip tên_t p_tin Trên dòng l nh có th đưa ra cùng lúc vài tên ho c “m u tên” t p tin. Đ gi i nén t p tin hãy dùng m t trong hai câu l nh sau: [user]$ gzip -d tên_t p_tin ho c [user]$ gunzip tên_t p_tin . ch không t o m t t p tin chung. T t nhiên còn có nh ng ti n ích sao lưu chuyên dùng khác. DVD. Đ nén t p tin này l i thư ng s d ng câu l nh gzip. nhưng như đã nói trên.

-t. --recursive Nén toàn b (đ quy) thư m c. Kích thư c t p tin thu đư c nh hơn nhưng t t nhiên là s lâu hơn. --list Đưa ra tên t p tin n m trong t p tin nén.92 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs B ng 4. Chúng ta s xem xét v n đ này ngay sau. Chúng ta có c m giác như t p tin đư c “đưa ra. Bây gi chúng ta s li t kê m t vài tùy ch n có ích c a chương trình gzip vào b ng 4. -L. Hơn n a còn có th s d ng “k t h p” hai chương trình này. -1. T p tin ban đ u sau khi nén s b xóa. -v. -q. --fast Nén nhanh (m c đ nén th p). Theo .3 Chương trình bzip2 Trong th i gian g n đây ngư i dùng Linux thư ng s d ng thêm m t chương trình nén n a đ thay th cho gzip – chương trình bzip2. --license Hi n th s phiên b n và b n quy n c a chương trình. -N. Chú ý: n u s d ng ph n sau khác “gz” thì khi gi i nén chương trình s đưa ra thông báo l i d ng “unknown suffix – ignored” (ph n sau không bi t – l đi). -V. 4. S d ng trong trư ng h p có đưa ra “m u tên” t p tin. đưa vào” m t kho. --version Hi n th phiên b n c a chương trình. --quiet B đi nh ng c nh báo. Còn khi gi i nén thì t p tin nén s b xóa. -l. –S . nên thư ng dùng gzip đ nén nh ng kho t p tin do tar t o ra. ch còn l i t p tin bình thư ng. --test Th (ki m tra) tính nguyên v n c a t p tin nén. Các b n phân ph i Linux m i đã có cài đ t s n chương trình này. --best M c đ nén m nh hơn.6. -r. —-suffix Thêm ph n sau (suffix) vào tên t p tin nén.6: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip Tùy ch n Ý nghĩa -h. t o ra các t p tin nh hơn) và làm vi c nhanh hơn. kích thư c c a nó và m c đ nén (tính theo %). Chương trình này nén m nh hơn (có m c đ nén cao hơn. --no-name Không lưu ho c không ph c h i tên ban đ u và th i gian t o t p tin.7. Nhưng đó là nh ng t p tin hoàn toàn khác nhau! Hãy s d ng l nh ls -i đ ki m tra ch s inode c a chúng. --name Lưu ho c ph c h i tên ban đ u và th i gian t o t p tin. --verbose Đưa ra các thông báo ph trong khi làm vi c. B i vì chương trình gzip không có kh năng lưu nhi u t p tin vào trong m t t p tin. -9. -n.suf.suf m c đ nh s d ng ph n sau là gz. ch còn l i t p tin đã nén. --help Hi n th tr giúp ng n g n v cách s d ng chương trình. .

7.tar.9.sj bunzip2: Can’t guess original name for 2. Trong m t s trư ng h p t p tin nén có th còn l n hơn theo kích thư c so v i t p tin ban đ u.tbz2 thay th b ng tên_t p_tin.tar • tên_t p_tin khác thay th b ng tên_t p_tin. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> bzip2 2 teppi82@ThinhQuyen:~> mv 2. dù tham s có m t d u g ch ngang đ u. Đ gi i nén t p tin này thông thư ng b n c n dùng hai câu l nh sau ti p n i nhau: . t c là thay th m i t p tin đưa vào dòng l nh b ng phiên b n đã nén c a t p tin đó.sj -. Đi u này có th x y ra đ i v i nh ng t p tin có kích thư c nh hơn 100 byte.tbz thay th b ng tên_t p_tin.bz2 thay th b ng tên_t p_tin • tên_t p_tin. Hãy tư ng tư ng b n nh n đư c m t t p tin.sj teppi82@ThinhQuyen:~> bunzip2 2. quy n truy c p và có th c ch s h u như t p tin ban đ u. nhưng s nhanh hơn n u chúng ta ch c n s d ng m t câu l nh đ có th t o ra m t t p tin nén.out Các tuỳ ch n c a bzip2 r t gi ng v i tùy ch n c a gzip nhưng không ph i t t c . 4. Ví d : [user]$ bzip2 -.4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2 T t nhiên không ai ngăn c n b n s d ng riêng r các câu l nh tar v i gzip và bzip2.tar • tên_t p_tin. T p tin nén có th i gian s a đ i. Do đó có kh năng ph c h i nh ng tính ch t này c a t p tin khi gi i nén. Tham s đ ng sau hai d u g ch ngang (--) và m t kho ng tr ng đư c coi là tên t p tin. thì kích thư c c a t p tin tăng lên kho ng 0.-tên_t p_tin Bây gi đã đ n lúc chúng ta h c cách k t h p tar v i hai câu l nh gzip và bzip2 đ làm vi c nhanh và có hi u qu hơn. Khi gi i nén bzip2 s đoán tên c a t p tin s t o ra theo quy lu t sau: • tên_t p_tin. N u t p tin này không ph i do bzip2 t o ra thì chương trình s không gi i nén mà đưa ra l i c nh báo. trong đó có các t p tin nén. Nh ng t p tin g m m t chu i ng u nhiên (random) c a các ký t . vì cơ ch nén s d ng ph n đ u (head) có kích thư c 50 byte.5%.bz2 2.gz.bz2. Câu l nh bunzip2 ho c bzip2 –d gi i nén t p tin ch ra.using 2.sj.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 93 Chương trình bzip2 làm vi c tương t như gzip.7. hay gi i nén m t t p tin.bz thay th b ng tên_t p_tin • tên_t p_tin. Tôi s đưa ra m t danh sách ng n nh ng tùy ch n c n thi t nh t trong b ng 4. ví d xvnkb-0. nhưng thêm vào ph n cu i là .4.2.out.

94 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs B ng 4.gz. –V. --small Gi m yêu c u đ i v i dung lư ng b nh c n s d ng b ng cách gi m t c đ nén. ngư i dùng không c n ph i gõ thêm m t l nh xoá t p tin.9. --quiet B đi nh ng c nh báo ít ý nghĩa. -f. Đ gi i nén t p tin k trên ch c n dùng m t câu l nh như sau: [user]$ tar xzvf xvnkb-0. —-version Gi ng như --L.tar.9. Theo m c đ nh bzip2 không ghi chèn lên t p tin đã có trên đĩa. --verbose Đưa ra các thông báo ph trong khi làm vi c (ch có ý nghĩa chu n đoán).tar. --keep Gi gìn (không xóa) t p tin ban đ u khi nén ho c gi i nén. —-license Hi n th s phiên b n và b n quy n c a chương trình.gz vào tên c a t p tin thu đư c. -t.tar).gz [user]$ tar xvf xvnkb-0. Tùy ch n này c n thi t vì trên th c t bzip2. Có l chúng ta không bao gi c n đ n tùy ch n này ho c ít nh t là hy v ng như v y.9.tar. Tùy ch n -d b đi cơ ch này và b t bu c chương trình ph i gi i nén t p tin đã ch ra.9. .2. [user]$ gzip -d xvnkb-0. --decompress B t bu c gi i nén t p tin. Ch nên dùng tùy ch n này trên nh ng máy tính cũ có ít b nh (8MB ho c ít hơn). --force Ghi chèn lên t p tin đã có. -s.7: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2 Tùy ch n Ý nghĩa -d. M i chương trình tuỳ theo “ph n m r ng” t p tin mà quy t đ nh xem s làm gì v i t p tin đó.2.gz K t qu thu đư c là hoàn toàn như trên tr m t đi m: trong trư ng h p dùng 2 câu l nh thì trên đĩa s gi l i t p tin trung gian (xvnkb-0. Vi c t o t p tin b ng cách s d ng k t h p tar và gz cũng đư c th c hi n b ng tùy ch n z: [user]$ tar czvf tên_t p_tin. N u mu n ghi chèn thì hãy dùng tùy ch n này. Như v y cách th hai còn có m t ưu đi m n a là không gi l i các t p tin trung gian.2. -k. --compress B t bu c nén t p tin (xem trên). -z.tar.2. -v. –L. bunzip2 và bzcat ch là m t chương trình.tar Nhưng trong s nh ng tùy ch n c a chương trình tar còn có m t tuỳ ch n đ c bi t z cho phép gi i nén t p tin b ng chương trình gzip (th c hi n vai trò c a l nh th nh t trong hai l nh k trên).gz thư_m c C n chú ý r ng trong trư ng h p này chương trình s không t đ ng thêm ph n đuôi . Do đó c n đ t tên rõ ràng cho nó cùng v i ph n đuôi . --test Th (ki m tra) tính nguyên v n c a t p tin nén. -q.

Cây thư m c c a Linux đư c t o ra t nh ng “cành” riêng r tương ng v i các đĩa khác nhau.8 T o và g n các h th ng t p tin Trong nh ng ph n trư c chúng ta đã đ c p ng n g n m t s câu l nh chính đ làm vi c v i nh ng h th ng t p tin đã đ nh d ng s n. N u có gì khó khăn hãy th “unzip –help” ho c “unrar –help”.4. Vì th ti p theo chúng ta s nói v t o h th ng t p tin trên m t phân vùng. ch c n đưa vào dòng l nh tên c a t p tin. nhưng c n dùng tùy ch n j c a tar đ thay cho tuỳ ch n z.bz2 thư_m c Tôi nghĩ r ng nh ng thông tin k trên đã đ đ làm vi c m t cách có hi u qu v i các chương trình nén tar. Còn m t đi m n a cũng c n nói đ n là Linux có th làm vi c v i nhi u d ng h th ng t p tin khác nhau. nh t là đ i v i nh ng đĩa m i s n xu t g n đây có dung lư ng l n t vài ch c đ n vài trăm GB. gi i nén t p tin b ng l nh: [user]$ tar xjvf tên_t p_tin. đ ng th i tăng hi u su t làm vi c và làm gi m kh năng m t thông tin do chương trình gây ra. mount). Bây gi chúng ta s d ng l i v n đ làm sao đ t o ra h th ng t p tin và cách thay đ i nó. n u “không may” b n nh n đư c m t t p tin d ng *. Như v y là có th nói g n h th ng t p tin ho c g n đĩa lưu cùng v i các h th ng t p tin có trên nó. Tôi ch c ch n là b n s t gi i quy t đư c v n đ . tôi mu n nói thêm r ng. Cách s d ng nh ng l nh này h t s c đơn gi n. Ngoài hai h th ng t p tin này Linux còn có th làm vi c v i các “phiên b n” khác nhau c a h th ng t p tin FAT (FAT16 và FAT32). ví d đĩa c ng. Còn c n ph i nói thêm r ng thông thư ng đĩa c ng đư c chia thành các phân vùng.rar thì cũng đ ng v i ch y sang nh m t máy s d ng Windows đ gi i nén.tar. Và đ ng quên ch t o ra các t p tin nén b ng tar. Đ có th s d ng h th ng t p tin này đ ghi các t p tin. xác đ nh quy n truy c p.zip hay *.bz2 và t o t p tin nén b ng: [user]$ tar cjvf tên_t p_tin.tar. Thư ng nói là cây thư m c đư c t o thành t các h th ng t p tin riêng. thì đ u tiên c n k t n i nó và cây thư m c chung (chúng ta s d ng thu t ng “g n”.8 T o và g n các h th ng t p tin 95 S d ng k t h p tar và bzip2 là hoàn toàn tương t . Đ có thêm thông tin hãy tìm hi u trang tr giúp man ho c các tài li u HOWTO tương ng. Nói như v y vì trong UNIX (và Linux) không có khái ni m “đ nh d ng đĩa” mà s d ng khái ni m “t o h th ng t p tin”. gzip ho c bzip2 vì b n là ngư i dùng Linux! 4. T c là. Khi chúng ta có m t đĩa lưu m i. chúng ta c n t o trên đĩa này h th ng t p tin. h th ng t p tin ISO9660 s d ng đ ghi thông tin trên CD-ROM và . Vi c t o nh ng phân vùng như v y giúp th c hi n d dàng các thao tác như: sao lưu. gzip và bzip2. nh ng đĩa không b chia có th coi là m t phân vùng. Nhưng h th ng t p tin g c c a nó là “h th ng t p tin m r ng” (extfs) phiên b n 2 và 3. T c là m i đĩa đư c đ t tương ng v i h th ng t p tin riêng. Đ k t thúc ph n v nh ng chương trình làm vi c v i t p tin nén này. B n có th th các chương trình unzip và unrar có trên h th ng Linux c a mình.

14 13 . Sau khi th c hi n câu l nh mkfs. Trong h th ng t p tin m i s t đ ng t o ra m t thư m c v i tên lostfound+. C n chú ý là sau khi g n h th ng t p tin vào thư m c /mnt/diaC. Trong trư ng h p đơn gi n nh t ch c n ch y l nh sau: [root]# mkfs -t ext3 /dev/hda2 T t nhiên là c n thay th /dev/hda2 b ng tên c a phân vùng trên máy c a b n. mà ch t m th i b gi u đi. b xóa. Ví d h th ng t p tin có d ng ext3fs. Ph i có ít nh t hai tham s cho câu l nh mount: thi t b (device. Hãy c n th n khi vi t tên phân vùng. m t b ng các mô t inode. n u ghi nh m b n s b m t d li u. Đ u tiên chúng ta s xem xét trư ng h p c n t o h th ng t p tin trên m t phân vùng nào đó (đã có) c a đĩa. s t o ra h th ng t p tin d ng ext3fs trong phân vùng ch ra. và các kh i d li u. tên phân vùng) và đi m g n (mount point).96 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs các h th ng t p tin khác (k c NTFS13 ). N u không đưa ra tùy ch n -t thì s dùng d ng h th ng t p tin m c đ nh (hi n nay là phiên b n cũ c a ext – ext2fs). câu l nh: [root]# mount /dev/hda10 /mnt/diaC s g n h th ng t p tin c a phân vùng /dev/hda10 vào thư m c /mnt/diaC. Đ t o ra nh ng đĩa m m có th đ c trên DOS và Windows c n dùng tùy ch n -t v i giá tr vfat ho c nh ng ti n ích đ c bi t khác. Trên các b n phân ph i Linux m i còn có th s d ng các câu l nh mkfs. Đ b t đ u làm vi c v i h th ng t p tin m i. C n ph i có thư m c /mnt/diaC trong cây thư m c.ext2. Vì th t t nh t là dùng các thư m c r ng đã chu n b s n t trư c đ S h tr đ c đã t t. mkfs. N u dùng chúng thì ch c n b đi ph n -t ext3 ho c -t ext2. vì v y đ ng xóa nó. nhưng c n bi t là v i h th ng t p tin ext3fs thì b n không đ c đư c đĩa m m này trên DOS ho c Windows (n u không dùng chương trình ho c driver đ c bi t). N i dung cũ c a thư m c không b hu . N u chưa có hãy t o ra b ng l nh mkdir. Th c hi n t t c nh ng vi c này b ng l nh mkfs14 . N u b n mu n t o h th ng t p tin trên đĩa m m thì c n ch y: [root]# mkfs -t ext3 /dev/fd0 Có th nói r ng chúng ta đã “đ nh d ng đĩa m m”. đ u tiên c n k t n i (g n) nó vào cây thư m c chung b ng l nh mount. T c là khi t o và g n các h th ng t p tin c n luôn luôn nh r ng d ng h th ng t p tin trên các đĩa lưu khác nhau có th không gi ng nhau. Đi m g n là m t thư m c đã có trong cây thư m c. T o h th ng t p tin d ng ext3fs có nghĩa là t o trên phân vùng này c a đĩa m t siêu kh i (superblock). và dùng làm “thư m c g c” đ i v i h th ng t p tin g n vào (gi ng như nút n i gi a thân cây và cành cây). tuy nhiên s h tr ghi lên NTFS chưa th t hoàn h o. N i dung này s ch “quay tr l i” khi ngư i dùng b g n (unmount) h th ng t p tin ra kh i thư m c. Ví d . thì ngư i dùng không còn truy c p đư c t i n i dung (bao g m c thông tin v ch s h u cũ và quy n truy c p t i chính b n thân thư m c) c a thư m c này n a.ext3 và các câu l nh tương t . Thư m c này đư c chương trình fsck dùng trong nh ng trư ng h p kh n c p.

hãy xem b ng 4. T p tin c u hình /etc/fstab ch y u dùng đ g n t đ ng các h th ng t p tin trong quá trình kh i đ ng Linux. ncpfs16 . thì c n s d ng d ng đ y đ c a l nh mount. Có th s d ng tên thi t b có trên máy (ví d /dev/hda10). Kh năng này có ích trong trư ng h p s d ng câu l nh mount v i tham s -a (câu l nh mount v i tham s -a s g n t t c các h th ng t p tin li t kê trong t p tin /etc/fstab). còn đư ng_d n xác đ nh đi m g n. Vùng này đư c chương trình sao lưu dump s d ng. Hi n nay Linux h tr các h th ng t p tin sau: minix. iso9660.4. Có th có các giá tr khác. D ng đơn gi n nh t trong ví d trên c a l nh mount ch làm vi c v i đi u ki n t t c nh ng tham s còn thi u có th tìm th y trong t p tin /etc/fstab. nên t t hơn h t là ch ra d ng m t cách chính xác. ch d ng h th ng t p tin trong vùng “d ng h th ng t p tin” và sau tùy ch n -t c a l nh mount có th đ t giá tr auto. • Đi m g n. umsdos. . N u h th ng t p tin c n đư c sao lưu thì đây ph i có s 1. nfs.). • Th t ưu tiên ki m tra h th ng t p tin b ng câu l nh fsck. • D ng h th ng t p tin. • Các tuỳ ch n g n. proc. Trong câu l nh mount còn có th đưa ra danh sách các d ng h th ng t p tin không c n g n b ng c (flag) no. Tuy nhiên trong m t s trư ng h p có th d n đ n l i. sysv. N u không có t p tin đó (ch khi nào b n c tình ho c vô tình xóa) ho c trong t p tin không có nh ng d li u c n thi t. Còn có th li t kê m t s d ng phân cách nhau b i d u ph y (. Theo m c đ nh là rw (đ c và ghi). cũng như tên c a h th ng t p tin m ng NFS (ví d ThinhQuyen:/home/nhimlui – thư m c /home/nhimlui trên máy có tên ThinhQuyen). n u không – s 0. msdos.8 T o và g n các h th ng t p tin 97 làm “đi m g n” (vì th mà trong tiêu chu n FHS có đ c p đ n thư m c /mnt. • M c đ dump. xia. nhưng đi u đó là không nh t thi t. Trong trư ng h p đó câu l nh mount th t xác đ nh d ng c a h th ng t p tin đang g n.1). ext3. ext. M i dòng c a t p tin này ch a thông tin v m t h th ng t p tin và g m 6 vùng phân cách nhau b i các kho ng tr ng15 : • Tên thi t b (phân vùng). hãy xem trang man c a dump. smb. ext2. Hãy xem trang man fs đ đ c mô t ng n g n v nh ng h th ng t p tin này. như sau: [root]# mount -t d ng_httt thi t_b đư ng_d n trong đó d ng_httt xác đ nh d ng h th ng t p tin trên thi t_b (phân vùng). vfat. câu l nh: 15 16 Đ ti n đ c các vùng thư ng s p cho th ng hàng. H th ng t p tin v i giá tr nh hơn s đư c ki m tra trư c. Tên đ y đ bao g m c đư ng d n c a thư m c s g n t p tin vào. N u b ng nhau thì s ki m tra song song (t t nhiên n u có th ). hpfs. Ví d .

98 [root]# mount -a -t nosmb. Vì đ u tiên b n c n g n các đĩa này (nói chính xác là h th ng t p tin có trên đĩa) vào cây thư m c chung. n u trong t p tin /etc/fstab có dòng: /dev/hdd /media/dvd auto noauto.sync 0 0 thì b t kỳ ngư i dùng nào cũng có quy n g n h th ng t p tin trên đĩa DVD c a mình b ng câu l nh: [user]$ mount /dev/hdd ho c: [user]$ mount /media/dvd Trong b ng 4. ho c s d ng câu l nh mount v i tham s -r Câu l nh mount và umount h tr b ng các h th ng t p tin đã g n. Đ thay m t đĩa r i khác thì đ u tiên c n b g n (“tháo”) đĩa đã có ra r i m i g n 17 các chia s trong m ng c a Windows .8 có đưa ra thêm m t vài tùy ch n có th s d ng trong câu l nh mount và trong t p tin/etc/fstab (vùng các tùy ch n g n). flash) ra kh i máy thì c n “tháo” (b g n) các h th ng t p tin có trên các đĩa tháo r i này.ext Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs g n t t c các h th ng t p tin tr các d ng smb (Samba17 ) và ext Khi g n h th ng t p tin có trong /etc/fstab. Có th xem tr c ti p t p tin này b ng các chương trình xem t p tin (less. DVD. không ti n trình nào đang ch y t t p tin chương trình n m trên h th ng t p tin này và trong h th ng không có ti n trình nào s d ng h th ng t p tin này.v. Trư c khi b các đĩa tháo r i (đĩa m m. more ho c b ng câu l nh mount (không có tham s ). . Ch có th b g n h th ng t p tin khi không có t p tin nào c a nó m ra. T t c các tham s khác câu l nh mount s l y t t p tin /etc/fstab. Zip. Thông thư ng ch có ngư i dùng cao c p root m i có kh năng g n các h th ng t p tin. B ng này n m trên đĩa d ng t p tin /etc/mtab. C n nói r ng n u so v i Windows thì làm vi c v i các đĩa r i (đĩa m m. ) trên Linux có m t chút ph c t p hơn. nhưng n u trong vùng các tùy ch n g n có ch ra tùy ch n user. Tham s c a câu l nh umount là tên thi t b (phân vùng) ho c đi m g n. CD. thì ch c n đưa ra m t tham s : ho c tên c a thi t b (phân vùng) ho c đi m g n. Đ b t kỳ ngư i dùng nào cũng có th b g n h th ng t p tin thì trong t p tin /etc/fstab c n thay th tùy ch n user b ng tùy ch n users (trong vùng các tùy ch n g n). Ví d . N u mu n g n m t h th ng t p tin nào đó và ch cho phép đ c thì c n ch ra tùy ch n r (read only) trên dòng tương ng c a t p tin /etc/fstab (theo m c đ nh s d ng rw. T c là h th ng t p tin không đư c b n. Ch có ngư i dùng đã g n h th ng t p tin và t t nhiên c ngư i dùng cao c p root m i có quy n b g n nó. thì t t c m i ngư i dùng s có kh năng g n (b g n) h th ng t p tin đó. Thao tác này đư c th c hi n b ng câu l nh umount (không ph i unmount!). .user. v. t c là đ c và ghi).

ti p đĩa th hai. ch đư c nói đ n trong chương này khi c n thi t. nodev Không coi các thi t b kh i và thi t b ký t (byte) trong h th ng t p tin là nh ng t p tin đ c bi t. dev Các thi t b kh i và thi t b ký t (byte) trong h th ng t p tin là nh ng t p tin đ c bi t. Đây là t t c nh ng gì mà ngư i dùng Linux m i (và r t m i) c n bi t v h th ng t p tin ext3fs. nouser C m ngư i dùng bình thư ng g n h th ng t p tin. async. Xin nh c l i là nh ng gì đã nói đây ch dành cho h th ng t p tin ext3fs (m t s thông tin v n còn đúng cho phiên b n ext2fs). remount Cho phép g n l i h th ng t p tin đã g n. exec. Thư ng s d ng đ thay đ i các tùy ch n g n. Chúng ta s xem xét k hơn m t sau này trong . suid. Tùy ch n -a không t đ ng g n h th ng t p tin này. auto. m t dvd và m t flash thì hãy t o ba thư m c floppy. m t quay v phía ngư i dùng c a h th ng này (ch y u là c u trúc t p tin). M t s b n phân ph i (Debian. n u b n có m t đĩa m m. nosuid. và m i ch đ c p đ n “m t trư c”. noauto Ch có th t g n h th ng t p tin. Ví d . rw G n h th ng t p tin đ đ c và ghi. nhưng b n cũng c n bi t cách làm vi c v i các đĩa r i n u có v n đ x y ra v i các d ch v đó. dvd và flash trong /mnt đ làm đi m g n cho ba thi t b c a mình. M t còn l i. nouser. suid Cho phép dùng “bit thay đ i ID ngư i dùng” và “bit thay đ i ID nhóm”. dev.4. ro G n h th ng t p tin ch đ đ c. user Cho phép ngư i dùng bình thư ng g n h th ng t p tin. openSUSE) s t o s n cho b n nh ng đi m g n này. sync Vào/ra (ghi/đ c) c a h th ng t p tin th c hi n đ ng b (t c th i).8: Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount Tùy ch n Ý nghĩa async Vào/ra (ghi/đ c) c a h th ng t p tin th c hi n không đ ng b (không t c th i). defaults S d ng các tuỳ ch n theo m c đ nh: rw. T t nh t hãy chu n b s n cho m i đĩa r i m t “đi m g n” riêng.8 T o và g n các h th ng t p tin 99 B ng 4. exec Cho phép th c hi n các t p tin chương trình n m trên h th ng t p tin này. nosuid Không cho phép dùng “bit thay đ i ID ngư i dùng” và “bit thay đ i ID nhóm”. Tuy trên các b n phân ph i m i đã có các d ch v cho phép t đ ng g n và t đ ng “tháo” các đĩa r i. Đ i v i nh ng ngư i dùng này luôn luôn g n v i các tùy ch n noexec. m t sau (c u trúc bên trong). đ c bi t trong trư ng h p m r ng quy n truy c p (ví d thêm quy n ghi cho h th ng t p tin đã g n ch đ c). auto Có th g n h th ng b ng câu l nh mount v i tùy ch n -a. nodev.

Còn bây gi b n đ c s chuy n sang nghiên c u thành ph n quan tr ng th 2 trong 4 thành ph n chính c a Linux – h v bash. .100 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs m t vài chương s p t i.

Nhưng m t khác. Theo ý ki n c a m t s chuyên gia ngôn ng cũng như chuyên gia Linux thì nên g i chương trình này m t cách đúng hơn là “trình x lý l nh” hay “trình biên d ch l nh”. g i là sh. vài bi n th c a sh đư c phát tri n và làm t t hơn. cũng như qua giao di n đ h a. tên g i “h v ” (shell) đư c dùng cho các chương trình dùng đ biên d ch l nh trong ch đ text trên m i h th ng UNIX. hay còn đư c g i là console ho c terminal. Và dù sao thì ch đ text c a HĐH Linux không ph i là ch đ text m t ti n trình c a MS-DOS. 5. Nói ngoài l m t chút. Nh ng ngư i dùng Linux m i (newbie) thư ng nghĩ s ch ng bao gi làm vi c ch đ này. vi t t t c a shell. vi t b i Steve Bourne. Tuy nhiên đây là m t ý ki n sai l m. b t kỳ chương trình nào trong Linux có th kh i đ ng t dòng l nh c a h v (n u máy ch X đã ch y). C n nói ngay r ng. hay shell.Chương 5 Bash T t g hơn t t nư c sơn – ca dao t c ng Vi t Nam Trong ph n này chúng ta s đ c p đ n v n đ làm vi c v i Linux ch đ text. b i vì r t nhi u công vi c có th th c hi n nhanh và thu n ti n trong ch đ này hơn là s d ng giao di n đ h a. vì đã có giao di n đ h a. Ch y chương trình t dòng l nh c a h v tương đương v i vi c nháy (đúp) chu t lên bi u tư ng c a chương trình trong GUI. th c hi n “liên h ” v i ngư i dùng trong môi trư ng đ h a. Và đ so n th o m t t p tin văn b n không nh t thi t ph i ch y các trình so n th o l n và ch m ch p (đ c bi t trên các máy có c u hình ph n c ng th p) c a môi trư ng đ h a. nên ngay trong ch đ text đã có kh năng làm vi c trong vài c a s . D . tên g i “h v ” b ph n đ i r t nhi u.1 H v là gì? Chúng ta thư ng nói “ngư i dùng làm vi c v i h đi u hành”. Vì Linux là HĐH đa ti n trình. Trên các h th ng UNIX đ u tiên có m t chương trình. Đi u này không hoàn toàn đúng. vì trên th c t “liên h ” v i ngư i dùng đư c th c hi n b i m t chương trình đ c bi t. trong đó có Bourne shell — phiên b n m r ng c a sh. Có hai d ng c a chương trình đã đ c p . Đưa các tham s cho chương trình trên dòng l nh tương đương v i vi c chúng ta kéo và th cái gì đó lên bi u tư ng chương trình trong môi trư ng đ h a.h v . m t s chương trình không th ch y GUI và ch có th th c hi n t dòng l nh. Sau đó. Tuy nhiên. đ làm vi c trong ch đ text (giao di n dòng l nh) và giao di n đ h a GUI (Graphical User Interface).

s d ng đ đi u khi n vi c nh p d li u trên dòng l nh. Các ký t này bao g m: ‘ ~ ! @ # $ % ^ & * ( ) _ . ’ " / \ > < và ký t v i mã 0. nh đó đưa h v tr thành m t công c m nh c a ngư i dùng. (d u g ch dư i.[ ] { } : .org/) sau đó cho ra đ i h v bash. xin ng m hi u đó là bash. Vi c đưa ngay t t c ý nghĩa đ c bi t c a nh ng ký t này và các tình hu ng s d ng chúng t m th i không có ích. xem http: //www. ho c đ bi n đ i bi u th c. b n đ c nên bi t các t h p phím chính.102 Bash án GNU (d án phát tri n chương trình ng d ng c a Stallman. <Ctrl>+<D>. g ch ngang và d u ch m) thư ng đư c s d ng trong tên t p tin. Trên ti ng Anh đây là m t cách chơi ch . T m t mình bash không th c hi n m t công vi c ng d ng nào. – và . <Tab> và các phím có mũi tên. Nên nh ít nh t cách s d ng c a các (t h p) phím <Ctrl>+<C>. vì th dư i khi nói đ n h v . Ngoài ra. tên g i c a nó đư c gi i mã ra là Bourne-again shell. Đ ng th i cho phép đưa các tham s cũng như k t qu làm vi c c a m t chương trình t i các chương trình khác hay t i ngư i dùng. Tuy nhiên các ký t _. Nhưng nó h tr vi c th c thi m i chương trình khác. Trư c h t đó là vi c s d ng chúng trong tên t p tin và thư m c. Ph thu c vào tình hu ng các ký t đ c bi t này có th s d ng v i ý nghĩa đ c bi t c a nó hay s d ng như m t ký t thông thư ng. ký t hàng m i (t o ra khi nh n phím <Enter>) và ký t kho ng tr ng. ho c đ bi u th các thao tác nào đó.gnu. t c là “l i là h v c a Bourne”. h v ch u trách nhi m v công vi c v i các bi n môi trư ng và th c hi n m t vài bi n đ i (th . Nó s d ng các ti n ích và chương trình khác (có trong thành ph n h đi u hành. Ti p theo chúng ta s ch xem xét bash. đ ra). Trư c khi b t đ u ph n này.2 Các ký t đ c bi t H v bash s d ng m t vài ký t t b 256 ký t ASCII cho các m c đính riêng. và như th bash còn có th gi i mã là “shell đư c sinh ra l n hai”. còn d u ch m có giá tr đ c bi t khi nó là ký t đ u tiên trong tên t p tin (cho bi t t p tin là “ n”). 5. t vi c tìm ki m chương trình đư c g i. ch y chúng đ n vi c t ch c d li u đ u vào/đ u ra. đó là nó bao g m m t ngôn ng l p trình đơn gi n. Trong tên t p tin ch d u ch m (. Nhưng tính ch t chính c a h v . Trong toán h c t lâu đã đư c ch ng minh r ng. vì t Bourne đ c gi ng v i t borne (sinh ra. Ký hi u g ch chéo dùng đ phân chia tên các thư m c trong đư ng d n. và đây là m t ví d cho th y không ph i lúc nào chúng cũng có giá tr đ c bi t. hoán đ i v trí) các tham s l nh. b t kỳ m t thu t toán nào cũng có th đư c xây d ng t hai (ba) thao tác cơ b n và m t toán t đi u ki n. Chúng ta s xem xét chúng d n d n trong . H v cung c p các toán t đi u ki n và toán t vòng l p. Đây cũng là s c m nh và là m t trong các ch c năng chính c a h v . K t qu thu đư c là m t ngôn ng l p trình m nh. Nhưng trong đa s các trư ng h p không khuyên dùng các ký t v i giá tr th hai. hay đư c cài đ t riêng) đ làm các thao tác cơ b n cho ngôn ng l p trình mà nó h tr .) và g ch chéo (/) có giá tr đ c bi t.

3 Th c thi các câu l nh 103 các ph n sau. thì chúng ta c n đ t trư c ký t kho ng tr ng đó m t ˙ d u Ví d . . còn trong ngo c kép – t t c chúng ngo i tr $. thì t t c các ký t n m trong ngo c đơn này có giá tr như các ký t thông thư ng. cung c p cho ngư i dùng hai thao tác đ c bi t đ t ch c vi c đưa các câu l nh trên dòng l nh: . Như v y. và &. sách báo. có th nói. Tr l i v i ví d s d ng kho ng tr ng trong tên t p tin trên. Ví d . ngo c đơn và d u g ch ngư c). nhưng còn có th đưa vào dòng l nh đó ngay l p t c vài câu l nh.3. khi c n s d ng đ n. n u mu n đ t t p tin cái tên “lennon imagine” c n đưa tên đó vào d u ngo c: teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine ’lennon imagine’ S khác nhau trong cách s d ng ký t ’ và " đó là. M i ký t này luôn luôn đư c s d ng trong m t c p v i b n sao c a chính nó đ đóng khung m t bi u th c nào đó.. M c dù ngư i dùng thư ng ch nh p trên dòng l nh t ng câu l nh m t. H v .3 Th c thi các câu l nh Như đã nói trên. 5. n u mu n s d ng kho ng tr ng trong tên t p tin. sau đó ch y command2. m t trong các ch c năng chính c a h v là t ch c vi c th c hi n các câu l nh mà ngư i dùng đưa vào trên dòng l nh. câu l nh sau: teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine lennon\ imagine Các ký t ’ và " (ngo c đơn và ngo c kép) có th g i là “các ký t trích d n”.5. n u nh p vào dòng l nh cái gì đó gi ng như sau: teppi82@teppi:~$ command1 .. command2 thì h v đ u tiên s th c hi n câu l nh command1. ch cho l nh đó hoàn thành. N u như m t đo n văn b n nào đó đ t trong ngo c đơn. khôn m t ký t nào có ý nghĩa đ c bi t. ’ và \ (d u đô la. . đ ng ngay sau \. Tuy nhiên. . sau đó l i đưa ra dòng nh p l nh và ch các hành đ ng ti p theo c a ngư i dùng. . thì câu l nh ti p theo s đư c coi như tham s c a l nh phía trư c. 3 ký hi u có ý nghĩa l n và c n đ c p đ n đ u tiên. 5. Đ làm đư c đi u này c n s d ng ký t đ c bi t . nói riêng.1 Thao tác . gi ng như trong các văn b n. Ký hi u \ (g ch chéo ngư c) có th g i là “ký hi u xóa b ý nghĩa đ c bi t” cho b t kỳ ký t đ c bi t nào. thông thư ng. trong ngo c đơn m t ý nghĩa đ c bi t t t c các ký t . và chúng s th c hi n l n lư t t câu l nh này đ n câu l nh khác. ch l nh hoàn thành. N u dùng ký t này đ phân chia các câu l nh.

thì h v s tr l i quy n đi u khi n cho ngư i dùng ngay sau khi ch y câu l nh.4. Qua kênh này chương trình đưa ra k t qu làm vi c c a mình. • đ u ra tiêu chu n (standard output hay stdout). còn bây gi chúng ta s xem xét cách h v t ch c vi c đưa d li u vào cho câu l nh đang th c hi n và vi c đưa k t qu t i cho ngư i dùng. n p mã đó vào b nh . và sau đó không ch m tr tr l i dòng nh p l nh cho ngư i dùng.4 5. 5. ngay l p t c ch y l nh command2. Các câu l nh chia thành hai lo i: n i trú (mã c a chúng có trong mã c a chính h v ) và ngo i trú (mã c a chúng n m trong m t t p tin riêng l trên đĩa).3. ph i ch cho h v đư ng d n đ y đ t i t p tin tương ng.3 Thao tác && và || Các thao tác && và || là nh ng thao tác đi u khi n. 5. t c là l nh đó th c hi n thành công. n u nh p vào dòng l nh “command1 & command2 &”. N u đ t d u & ngay sau câu l nh. Ch có th nói ng n g n r ng. H v luôn luôn tìm th y l nh n i trú. Chúng ta s xem xét qua các bư c này. M t cách tương t . mà đư c li t kê trong đư ng d n tìm ki m.tìm ki m câu l nh. nó m i quy t đ nh r ng ngư i dùng đã nh m khi nh p tên l nh. n u dòng l nh có d ng command1 || command2. thì command2 s th c hi n và ch th c hi n trong trư ng h p tr ng thái thoát ra c a l nh command1 b ng không (0). Qua kênh này d li u đư c đưa vào cho chương trình. mà không đ i cho câu l nh đó hoàn thành.1 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n Dòng d li u vào – ra Khi m t chương trình đư c th c hi n. nó đư c cung c p ba dòng d li u (hay còn g i là kênh): • đ u vào tiêu chu n (standard input hay stdin). V cách thêm thư m c vào đư ng d n tìm ki m chúng ta s nói đ n dư i. . Chúng ta s không xem xét m t k thu t c a vi c th c hi n m t câu l nh nào đó. Bư c đ u tiên . còn đ tìm các l nh ngo i trú ngư i dùng. chuy n các tham s đã nh p trên dòng l nh vào cho câu l nh. thì command2 s th c hi n và ch th c hi n khi tr ng thái thoát c a l nh command1 khác không. và sau khi th c hi n xong thì theo m t cách nào đó tr l i k t qu th c hi n l nh này cho ngư i dùng hay ti n trình khác. N u trên dòng l nh là command1 && command2.3. Ví d . theo nguyên t c.2 Thao tác & Thao tác & đư c dùng đ t ch c vi c th c hi n các câu l nh trong ch đ n n sau. thì h v ch y câu l nh command1. h v ph i tìm mã (code) chương trình. Ch khi (h v ) không th tìm th y t p tin c n thi t trong các thư m c đó. Tuy nhiên đ g “gánh n ng” cho ngư i dùng h v bi t cách tìm l nh ngo i trú trong các thư m c.104 Bash 5.

đư c đưa ra c a s terminal. m i dòng ký t nh p vào s đư c hi n ra hay l n: m t l n khi gõ và l n th hai b i câu l nh cat. Đ cho th y kênh thông báo l i tiêu chu n làm vi c như th nào. còn đ u ra và kênh báo l i hư ng đ n terminal c a ngư i dùng. ls đưa m t tin nh n báo l i ra kênh thông báo l i tiêu chu n. toàn b thông tin c a l nh hay chương trình mà ngư i dùng đã ch y. Tuy nhiên. đ i v i ngư i dùng thì trong trư ng h p này kênh thông báo l i tiêu chu n không khác gì v i đ u ra tiêu chu n. t c là chương trình ngay l p t c đưa chúng t i đ u ra tiêu chu n.4. ví d dùng tham s là m t tên t p tin không t n t i. 1 gi ng liên k t hóa h c . và t t c nh ng thông báo l i. Qua kênh này chương trình đưa ra thông tin v l i. và nó s xu t hi n ngay l p t c trên màn hình. n u không k t qu có th s khác.4. Như v y. hãy th c hi n câu l nh ls v i m t tham s không đúng. chúng ta s th y dư i. có th chuy n hư ng thông báo đ u ra (ví d . và chúng cũng s xu t hi n trên màn hình. Tuy nhiên. Theo m c đ nh đ u vào có liên k t1 v i bàn phím. Làm vi c v i đ u vào và đ u ra tiêu chu n đư c minh h a t t nh t qua ví d các l nh echo và cat. còn hai đ u ra và kênh thông báo l i đư c chương trình s d ng ch đ ghi. Hãy nh p b t kỳ ký t nào. Hãy th th c hi n câu l nh sau: [user]$ echo ’xin chao cac ban!’ Tôi nghĩ r ng l i gi i thích s là th a thãi (ch xin hãy s d ng d u ngo c đơn.2 L nh echo Câu l nh echo dùng đ chuy n t i đ u ra tiêu chu n dòng ký t . dòng ký t b n v a nh p s đư c đưa t i l nh cat.5. Trong trư ng h p này. 5. vì th n u b n nh n phím <Enter>. N u b n đ c chú ý thì có th gi i thích t i sao l i khác).4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n 105 • kênh thông báo l i tiêu chu n (standard error hay stderr). Thông thư ng bàn phím đư c c u hình đ nh p vào theo t ng dòng. hãy ch y l nh cat không có tham s . và l nh này s l i đưa d li u ra màn hình thông qua đ u ra tiêu chu n. Theo m c đ nh k t qu làm vi c c a l nh cat hư ng t i đ u ra tiêu chu n.3 L nh cat Chúng ta s xem xét l nh cat đây vì l nh này thư ng làm vi c v i đ u vào và đ u ra tiêu chu n. Có th ti p t c nh p các ký t . Sau đó l nh này đưa ra tín hi u chuy n dòng và hoàn t t công vi c. b i vì chúng ta cũng th y thông báo l i đó trên c a s terminal. 5. và hơn n a có v như không có gì x y ra. K t qu là con tr chuy n t i m t dòng m i. T đ u vào tiêu chu n chương trình ch có th đ c. Đ ch ng minh là l nh này theo m c đ nh ti p nh n dòng d li u nh p vào. Lúc này câu l nh ch các ký t đ n t đ u vào tiêu chu n. mà đư c đưa vào làm tham s cho nó. vào t p tin). Nói cách khác.

mà t đó ngư i dùng th c hi n l nh ls2 s đư c ghi vào t p tin /home/maikhai/ls. Khi này kho ng tr ng trư c và sau các ký hi u > hay >> không có ý nghĩa và ch dùng v i m c đích thu n ti n.txt không t n t i. 5.txt Theo l nh này danh sách t p tin và thư m c con c a thư m c.txt v a t o trên t i c a s terminal th hai3 có th s d ng l nh sau: maikhai@fpt:/sw$ cat /home/maikhai/ls.1 S d ng >. trong h v còn có các môi trư ng đ c bi t cho phép chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. đư ng ng và b l c M c dù. N i dung t p tin --> Đ u vào tiêu chu n (stdin) --cat--> đ u ra tiêu chu n (stdout) Đây ch là m t trư ng h p riêng c a vi c chuy n hư ng d li u đ u vào.txt. B n có th chuy n hư ng không ch vào t p tin. đ đưa n i dung t p tin /home/maikhai/ls. thì c n s d ng ký hi u >> thay cho >. thông thư ng đ u vào/đ u ra c a m t chương trình liên k t v i các đ u vào/đ u ra tiêu chu n. 5. Cũng có th s d ng t h p phím <Ctrl>+<C> (câu l nh trong h v dùng đ d ng chương trình đang ch y). < và >> Đ chuy n hư ng đ u vào/ra.txt > /dev/tty2 thư m c hi n th i b n c n dùng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2> đ chuy n t i c a s terminal này và đăng nh p trư c 3 2 . thì nó s đư c t o ra. mà còn t i đ u vào c a m t câu l nh khác hay t i m t thi t b nào đó (ví d . Và t t nhiên chúng ta c n xem xét k hơn cơ ch này.5. n u t p tin đã có.106 Bash N u nh n t h p phím <Ctrl>+<D> (dùng đ ng ng vi c nh p d li u) chúng ta s qua l i dòng nh p l nh. thì n i dung c a l nh này s đư c đưa t i đ u vào tiêu chu n. khi này n u t p tin ls. Ví d . Dư i đây là m t ví d tương ng: maikhai@fpt:/some/where$ ls -l > /home/maikhai/ls. thì n i dung c a nó s b xóa và ghi đè b i danh sách nói trên. N u đưa tên m t t p tin vào làm tham s cho l nh cat. t đó l nh cat s đ c n i dung này và đưa t i đ u ra tiêu chu n (xem sơ đ ). như đã nói trên. d nhìn. N u b n không mu n xóa n i dung cũ mà ghi thêm d li u đ u ra vào cu i t p tin. máy in). m t cơ ch r t có ích c a h v . Thư ng s d ng vi c chuy n hư ng đ li u ra c a câu l nh vào t p tin. “<” và “>>”. s d ng các ký hi u “>”.5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra.

các câu l nh sau là tương đương: [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ cat > file cat>file >file cat > file cat Tuy nhiên. như th không th . khi đ t nó (&) trư c s c a kênh s chuy n d li u đ n: command N > &M . có th đ m s t trong t p tin ls. thư ng dùng. Ch c năng tương t đ i v i đ u vào đư c th c hi n b i <. chúng không ch đư c dùng theo các cách quen thu c. kênh thông báo l i stderr . b i vì các kênh tiêu chu n có cho m i câu l nh. Ví d . ho c 0 n u dùng <. c n đ t trư c ký hi u chuy n hư ng s c a kênh mu n chuy n. mà còn các kênh khác. > dùng đ chuy n hư ng d li u c a đ u ra.txt Cách chuy n hư ng này thư ng đư c s d ng trong các script. B i vì các ký hi u <. 1 n u dùng >. trên th c t thư ng s d ng câu l nh đơn gi n hơn): maikhai@fpt:/sw$ wc -w < /home/maikhai/ls. N và M . Đ làm đư c đi u này. ví d . Như th .s 1. t c là đ u ra tiêu chu n. đây ch là m t ví d minh h a.5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. > và >> làm vi c v i các kênh tiêu chu n (đ u vào ho c đ u ra). đ u ra tiêu chu n stdout . có th chuy n hư ng không ch đ u vào và đ u ra tiêu chu n. Ngoài vi c chuy n hư ng các kênh tiêu chu n đơn gi n như v y. Trong script dùng đ t đ ng hóa m t thao tác nào đó. đư ng ng và b l c 107 Như b n th y. 1. Ví d .s c a kênh tiêu chu n (0. khi không có s nào ch ra. Nhưng đi u này không làm gi m giá tr c a cơ ch này. còn có kh năng không nh ng chuy n hư ng d li u vào kênh này hay kênh khác. còn < s đư c biên d ch là 0 <. kho ng tr ng c nh > là không nh t thi t): command N > M Trong đó. Trong m t vài trư ng h p có s d ng các ký hi u <. Ký hi u & dùng đ th c hi n đi u này. mà còn sao chép n i dung c a các kênh tiêu chu n đó. t c là đ u vào tiêu chu n. t chúng (không có m t l nh nào. nh p vào dòng l nh sau: [user]$ file1 > file2 mà thu đư c b n sao c a m t t p tin nào đó.txt như sau (chú ý. theo m c đ nh. t c là không có kênh tiêu chu n nào cho l nh) các ký t chuy n hư ng này không th đư c s d ng. vì vào ch còn thi u s đ t.5. > và >> mà không ch ra s kênh hay tên t p tin. mà còn có th theo cách khác. và 2) ho c tên t p tin. T c là l nh chuy n hư ng có d ng đ y đ như sau (xin đư c nh c l i. “l m t” hơn.s 2. Khi này. có th đưa các thông tin c n thi t cho câu l nh t t p tin: trong t p tin này ghi s n nh ng gì c n đ th c hi n l nh đó. cho các câu l nh mà thư ng ti p nh n (hay ch ) d li u vào t bàn phím. Đ u vào tiêu chu n stdin có s 0. > s đư c biên d ch là 1 >.

mà đ u ra c a l nh trư c dùng làm đ u vào cho l nh sau.2 S d ng | M t trư ng h p đ c bi t c a chuy n hư ng đ u ra là s t ch c các đư ng ng (ha y còn có th g i là kênh gi a các chương trình. vì khi đó chúng ta v a có th nhìn th y thông báo trên màn hình. h v s d ng l i và ch cho đ n khi th c hi n xong t t c các câu l nh trư c c a đư ng ng. n u mu n) b i ký hi u g ch th ng đ ng “|”. trư ng h p sau thư ng đư c ng d ng trong các script ch y khi kh i đ ng Linux: teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null cat: hiho: No such file or directory teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null 2>&1 5. khi đó tr ng thái thoát ra c a đư ng ng s là ph đ nh lôgíc c a tr ng thát thoát ra c a l nh cu i cùng trong đư ng ng. và sao chép t i kênh có s M. Ví d : maikhai@fpt:/sw$ cat ls. đ sao chép thông báo l i vào đ u ra tiêu chu n. Đư ng ng s d ng đ k t h p vài chương trình nh l i v i nhau (m i chương trình th c hi n m t bi n đ i xác đ nh nào đó trên đ u vào) t o thành m t l nh t ng quát. s đư c chuy n đ n đ u vào c a l nh grep. Đ n lư t mình. mà tính s nh ng dòng thu đư c. v a ghi chúng vào t p tin. ch y m i l nh đó trong m t b n sao h v riêng. b n có th sư d ng trên m t dòng c ký hi u dây chuy n |. Trư c m i d u ch m ph y. C n chú ý r ng. chương trình ti p theo b t đ u x lý k t qu này. Cũng y như v y. liên k t v i nhau (có th nói phân cách nhau. l nh này s phân chia n i dung nói trên và ch l y ra nh ng dòng nào có ch a t knoppix. T c là n u tr ng thái thoát ra c a l nh cu i cùng b ng 0 thì tr ng thái thoát ra c a đư ng ng s b ng 1 và ngư c l i. Vì th ngay khi chương trình th nh t b t đ u đưa k t qu đ u ra. Ví d . h v g i và th c hi n t t c các câu l nh có trong đư ng ng cùng m t lúc. Ví d . H v ch cho t t c các câu l nh k t thúc r i m i xác đ nh và đưa ra giá tr này.5. mà đư c tr l i sau khi th c hi n xong chương trình) c a m t đư ng ng s trùng v i tr ng thái thoát ra c a câu l nh sau cùng trong đư ng ng. c n dùng l nh 2>&1. k t q a c a l nh grep đư c chuy n t i đ u vào c a l nh wc -l. trư c khi th c hi n l nh ti p theo.txt | grep knoppix | wc -l Dòng này có nghĩa là k t qu c a l nh cat. mà k t qu c a nó s là m t bi n đ i ph c t p.. d ng bên ph i so v i |. ho c băng chuy n). còn 1>&2 sao chép stdout vào stderr. N u như mu n m t l nh nào đó k t thúc hoàn toàn. Tr ng thái thoát ra (giá tr lôgíc.txt. các l nh ti p theo th c hi n các công vi c c a mình: ch d li u t l nh trư c và đưa k t qu cho l nh ti p theo. t c là n i dung t p tin ls. đ u ra c a kênh v i s N đư c g i đ n c đ u ra tiêu chu n. Hai hay vài câu l nh. Kh năng này đ c bi t có ích khi mu n ghi đ u ra vào t p tin. trư c câu l nh đ u tiên c a đư ng ng có th đ t ký hi u “!”.108 Bash L nh này có nghĩa là. cũng như d u ch p ph y . Khi này đ u ra tiêu chu n c a l nh đ ng bên trái so v i | đư c chuy n đ n đ u vào tiêu chu n c a chương trình. . gi ng như m t dây chuy n s n xu t.

ví d . Tìm trong t p tin hay d li u đ u vào các dòng có ch a m u egrep văn b n đư c ch ra và đưa các dòng này t i đ u ra tiêu chu n. less. d u g ch dư i (ch ký t đ u tiên c a .1: Các câu l nh b l c L nh Mô t ng n g n grep. t ch c tìm ki m theo các m u tìm ki m t đơn gi n đ n ph c t p và r t ph c t p.6 Tham bi n và các bi n s . câu l nh tee. m t khác ghi nó (d li u) vào t p tin (ngư i dùng c n đ t tên). wc. mà ti p nh n d li u vào. ch s . và c nh ng câu l nh có trong b ng 5. fgrep. Tên g i (hay ID) c a tham bi n có th là m t t bao g m các ký t b ng ch cái. sed Trình so n th o t p tin theo dòng. N u mu n. đó là. b l c chương trình. pr Đ nh d ng t p tin hay n i dung c a đ u tiêu chu n đ in n. B l c – đó là l nh (hay chương trình). m t m t g i d li u này đ n đ u ra tiêu chu n.1. nhân đôi d li u đ u vào. s d ng đ th c hi n m t vài bi n đ i trên d li u đ u vào (l y t t p tin hay đ u vào tiêu chu n) . Kh năng c a b l c có th m r ng v i vi c s d ng các bi u th c chính quy (đi u khi n).6 Tham bi n và các bi n s . 5. diff. Môi trư ng c a h v Khái ni m tham bi n trong h v bash tương ng v i khái ni m bi n s trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. hai — nh ng dòng ch g p t p tin th hai. Nhưng n i dung này có trong ph n l n các cu n sách v UNIX và Linux (xem ph n l i k t). Vì v y. cho phép. và ba — nh ng dòng có trong c hai t p tin. tr Trong d li u đ u vào thay th các ký t ô th nh t b i các ký t tương ng ô th hai. B ng 5. more. cmp.5.3 B l c Ví d cu i cùng trên (ví d v i câu l nh grep) có th dùng đ minh h a cho m t khái ni m qua tr ng khác. Môi trư ng c a h v 109 5. M t b l c đ c bi t. đư c g i là “môi trư ng và các bi n môi trư ng” t o b i h v .b l c bao g m các l nh đã nói đ n trên cat. D th y r ng theo ch c năng c a mình l nh tee tương t như nhóm ký t chuy n hư ng 1>&file. Các câu l nh . chúng ta s d ng đây và chuy n sang m t ph n khác.5. chúng ta có th nói r t nhi u v chuy n hư ng và b l c. Hãy th gõ l nh tr abc ABC r i gõ vài dòng ch a các ký t abc! comm So sánh hai t p tin theo t ng dòng m t và đưa vào đ u ra tiêu chu n 3 c t : m t — nh ng dòng ch g p t p tin th nh t. th c hi n m t vài bi n đ i trên d li u này và đưa ra k t qu đ u ra tiêu chu n (t đây còn có th chuy n đ n nơi nào đó theo ý mu n c a ngư i dùng).

tham bi n đư c xác đ nh hay đư c đ t ra. Có th xem nó (môi trư ng) nh l nh set khi không có tham s (có th c n dùng đư ng ng “set | less”. còn l nh maikhai@fpt:/sm$ echo $parameter hi n th giá tr c a tham bi n parameter (t t nhiên n u như tham bi n đó đư c xác đ nh). Đ xem giá tr c a m t bi n môi trư ng c th . Giá tr c a các tham bi n này cũng thay đ i trong khi h v th c hi n m t trong các hàm s (chúng ta s xem xét v n đ này dư i). T p h p t t c các bi n này cùng v i các giá tr đã gán cho chúng g i là môi trư ng (enviroment) c a h v . N u giá tr có ch a nh ng ký t đ c bi t. thay vì dùng l nh set (khi này c n tìm trong k t qu c a nó bi n mu n xem). Chúng ta nói r ng.(g ch ngang). có th s d ng l nh echo: . $. đó là các tham bi n đư c đ t tên. n u ngư i dùng g n cho nó m t giá tr . N u m t bi n môi trưòng đư c xác đ nh. . 0.giá tr mu n gán cho bi n (có th là m t dòng tr ng). Giá tr t t nhiên s không ch a các d u ngo c này.tên c a bi n.) Giá tr có th là b t kỳ m t dòng văn b n nào. n u môi trư ng l n. l nh: maikhai@fpt:/sm$ echo parameter hi n th t parameter. có nhi u bi n). Đ nhìn th y giá tr c a tham bi n. . có m t đi m khác bi t đó là ch có th “nh c” đ n chúng. ch cái và không đư c b t đ u b i m t ch s . Giá tr c a bi n môi trư ng đư c gán nh thao tác có d ng sau: [user]$ name=value Trong đó. (Tin r ng sau khi đ c đo n vi t v tham bi n v trí thì các b n đã hi u t i sao m t bi n môi trư ng không th b t đ u b i m t ch s . Tên c a bi n môi trư ng ch có th bao g m các ch s . Các tham bi n đ c bi t không gì khác hơn là các m u. còn value . #. ). không th gán các giá tr cho các tham bi n này. Bi n môi trư ng. Giá tr có th là m t dòng tr ng r ng. thì cũng có th b xóa b b ng l nh n i trú unset. phép hoán đ i) chúng đư c th c hi n như trong b ng 5.6. 5. Như v y. ngư i ta s d ng ký t $ trư c tên c a nó. Tên (ID) c a tham bi n v trí g m m t hay vài ch s (nhưng không có tham bi n v trí 0). đư c đưa ra khi ch y h v (tham s đ u tiên là giá tr c a tham bi n 1.1 Các d ng tham bi n khác nhau Tham bi n chia thành ba d ng: tham bi n v trí. v. mà s thay th (phép th . _ (g ch dư i).110 Bash t này không đư c là ch s ). . nhìn t phía h v . Giá tr c a tham bi n v trí là các tham s cho l nh. Có th dùng câu l nh set đ thay đ i giá tr c a tham bi n v trí. và c nh ng ký t sau: . . . .v. thì c n đ t nó (giá tr ) vào d u ngo c. tham bi n đ c bi t (các ký t đ c bi t đã nói trên chính là tên c a nh ng tham bi n này) và các bi n s c a h v . tham s th hai tham bi n 2.2: Các tham bi n đ c bi t. name . đư c li t kê b ng trên.

@ Thay th b i tham bi n v trí. b t đ u t tham bi n th nh t. 0 Thay th b i tên h v hay tên c a script đang ch y. bi n RANDOM. N u bash ch y m t t p tin l nh nào đó.process identificator) Thay th b i s c a ti n trình (PID) cu i cùng trong s các câu l nh th c hi n trong n n sau. ho c không đư c xác đ nh giá tr . N u thay th th c hi n trong ngo c kép. /bin/bash _ (g ch dư i) Thay th b i tham s cu i cùng c a câu l nh trư c trong s các câu l nh đã đư c th c hi n (n u đó l i là m t tham bi n hay bi n s . mà t o ra t t t c các tham bi n v trí. ? Thay th b i tr ng thái thoát ra c a câu l nh cu i cùng trong đư ng ng. flag. 4 random là t ti ng Anh có nghĩa ng u nhiên . thì tham bi n phân cách nhau b i các kho ng tr ng.2: Thay th các tham bi n đ c bi t Tham bi n Quy lu t thay th * Thay th b i các tham bi n v trí. mà đư c th c hi n trong ch đ n n trư c. . ví d . thì giá tr s không đư c thi t l p (tham bi n s b x # Thay th b i giá tr th p phân c a các tham bi n v trí. ”. N u th ch y vài l n liên ti p câu l nh sau: maikhai@fpt:/sw$ echo $RANDOM thì m i l n b n s nh n đư c m t giá tr m i. thì $0 có giá tr b ng tên c a t p tin này. Xin hãy chú ý đ n.6 Tham bi n và các bi n s . .5. T c là “$” tương đương v i “$1c$2c. thì tham bi n này s đư c thay b i m t t duy nh t. đư c đ t b i l nh n i trú set hay trong khi ch y h v . c n thay name b i tên bi n (như v y. thì s s d ng giá tr c a n [user]$ echo $name Trong đó. N u giá tr c a IFS tr ng. $ Thay th b i s c a ti n trình (PID . Môi trư ng c a h v 111 B ng 5. b t đ u t tham bi n th nh t.32 768. có nh ng bi n r t thú v . Trong s các bi n. “$@” tương đương v i “$1” “$2” . mà b n s th y trong k t qu c a l nh set.ký t đ u tiên trong giá tr c a bi n s IFS. N u s thay th th c hi n trong d u ngo c kép. – (g ch ngang) Thay th b i giá tr các c . thì m i tham bi n s đư c thay th b i m t t riêng bi t. N u không có tham bi n v trí. b n l i c n ph i bi t tên c a bi n mu n xem). trong đó c . T c là. Nguyên nhân là vì bi n này tr l i m t giá tr ng u nhiên4 trong kho ng 0 . Trong trư ng h p ngư c l i giá tr này b ng đư ng d n đ u đ đ n h v (ví d . phân cách nhau b i ký t đ u tiên c a bi n s IFS (s nói đ n sau). . . trong trư ng h p này.

ví d teppi Tên đ y đ c a thư m c làm vi c hi n th i (b t đ u t g c). Khi này có th s d ng b t kỳ ký t nào nh p t bàn phím. Theo m c đ nh thì bi n này đư c gán giá tr “\s-\v\$ ”. M t ví d khác . sau khi ch y l nh này d u nh c s có d ng như đã nói.phanthinh. D u nh c. Nói chung thì trong bash có t t c b n d u nh c. D u nh c. Ký t có mã h tám nnn Dòng m i (chuy n dòng) Tên h v S hi n th i c a câu l nh D u g ch ngư c (backslash) Sau ký t này t t c các ký t s không đư c in ra.gõ l nh “man bash”). Sun. Tên máy đ y đ .3: Ký t xác đ nh d ng d u nh c Giá tr (k t qu thu đư c) Tín hi u âm thanh (mã ASCII 07) Th i gian d ng “Th . s d ng trong l nh select. n u h v đư c ch y b i ngư i dùng thư ng. mà bash đưa ra trong khi ch ngư i dùng nh p câu l nh ti p theo.112 Bash 5. S th t c a l nh hi n th i trong l ch s các câu l nh đã dùng. và ký t $. B ng 5. tuy nhiên trên các b n phân ph i khác nhau thư ng có các script kh i đ ng (hay script đăng nh p) xác đ nh l i bi n này. xác đ nh b i bi n PS2. xu t hi n khi h v ch ngư i dùng nh p thêm m t vài d li u c n thi t nào đó đ có th ti p t c ch y câu l nh (chương trình) đã g i. n u h v đư c ch y b i ngư i dùng root. tháng.l nh ftp. b n có th thay đ i các bi n PS1 và PS2. danh sách đ y đ xem trong trang man c a bash . N u có mong mu n. ví d /home/teppi82/project/l4u Thư m c hi n th i (không có đư ng d n) Ký t #. khi ch y l nh cat đ đưa d li u vào t bàn phím vào t p tin. đư c đưa ra trư c m i câu l nh.com Th i gian hi n th i d ng 24 gi : HH:MM:SS (gi :phút:giây) Th i gian hi n th i d ng 12 gi : HH:MM:SS Th i gian hi n th i d ng 12 gi am/pm (sáng/chi u) Tên ngư i dùng đã ch y h v . Dec. ví d . Bi n PS1 đưa ra d ng c a d u nh c khi h v ch nh p l nh. ngày”. đư c s d ng trong các trư ng h p khác nhau. K t thúc chu i các ký t không đư c in ra. D u nh c th hai. trong lúc bash theo dõi quá trình th c hi n. Tên máy (hostname) đ n d u ch m đ u tiên. C m ký t \a \d \h \H \t \T \@ \u \w \W \$ \nnn \n \s \# \\ \[ \] \! . xác đ nh b i bi n PS3. xác đ nh b i bi n PS4. cũng như m t vài ký t chuyên dùng đ xác đ nh d ng d u nh c như trong b ng 5.6. Theo m c đ nh bi n PS2 có giá tr “>”. 26. ví d teppi.2 D u nh c c a h v M t trong các bi n r t quan tr ng có tên PS1. Giá tr theo m c đ nh — “+”.3 (ch đưa ra m t vài trong s chúng làm ví d . R t có th b n đã nhìn th y d u nh c này. Bi n này cho bi t d ng c a d u nh c.

Sau khi giá tr c a bi n đư c h v đ c xong. /usr/bin. nên nh t thi t ph i có d u ngo c): [user/root]$ PS1="[\u@\h \W]\$" thì trong d u nh c s có d u m ngo c vuông. Đ thêm thư m c vào danh sách này.).6 Tham bi n và các bi n s . b n s nh n đư c m t ng c nhiên nh .5. và s chia t (word splitting). nhưng th c hi n nh ng ch c năng khác hoàn toàn (đ c bi t nguy hi m n u thư m c hi n th i đ ng đ u danh sách tìm ki m). Các thư m c trong danh sách này phân cách nhau b i d u hai ch m (:). sau khi th c hi n l nh (vì trong dòng văn b n có kho ng tr ng. t c là bi n PATH trông như th này: /usr/local/bin:/bin:/usr/bin:/usr/X11R6/bin.6. mà bash s tìm ki m t p tin (trư ng h p riêng là các t p tin l nh) trong trư ng h p. Ví d . tên ngư i dùng. ký hi u . /bin.3 Bi n môi trư ng PATH Còn m t bi n cũng quan tr ng n a có tên PATH. có cùng tên v i m t trong s nh ng câu l nh thư ng dùng b i root. s x y ra s thay th theo các quy lu t m r ng trong b ng trên. có th đưa vào danh sách này thư m c hi n th i. c n th c hi n câu l nh sau: [user]$ PATH=$PATH:new_path Khi tìm ki m. Tuy nhiên. M t chú ý nh . mà h v th c hi n trư c khi ch y m t câu l nh nào đó (xem dư i). Theo m c đ nh bi n môi trư ng PATH bao g m các thư m c “bin” sau: /usr/local/bin. 5. b i vì danh sách còn ch a c nh ng câu l nh đã đư c ghi l i trong t p tin l ch s . s d ng trong thao tác phân chia t ng khi bi n đ i dòng l nh. khi thêm vào bi n PATH m t d u ch m (. N u th gõ l nh “echo $IFS”. tên máy. /usr/X11R6/bin. d u đóng ngo c vuông. Bi n này đưa ra danh sách đư ng d n đ n các thư m c.4 Bi n môi trư ng IFS Bi n này xác đ nh ký t (c m ký t ) phân cách (Internal Field Separator). . đây là đi u không khuyên làm v i lý do b o m t: ngư i có ác ý có th đ t vào thư m c dùng chung m t chương trình nào đó. kho ng tr ng. h v “l c l i” các thư m c theo đúng th t đã li t kê trong bi n PATH. tên c a thư m c hi n th i (không có đư ng d n). Chúng ta s nói đ n nh ng s thay th này dư i. Giá tr theo m c đ nh c a bi n này — “<Kho ng_tr ng><Tab><Ký_t _hàng_m i>”. đ ng th i còn x y ra s thay th trong tên các câu l nh. trong các bi u th c s h c.6. và ký hi u $ (n u trên h v đang làm vi c ngư i dùng bình thư ng) hay #(n u h v ch y dư i ngư i dùng root). 5. đư ng d n đ y đ đ n t p tin không đư c đưa ra. Môi trư ng c a h v 113 S c a l nh (s th t c a l nh đang th c hi n trong bu i làm vi c hi n th i) có th khác v i s c a chính nó trong danh sách “l ch s các câu l nh”.

7 Khai tri n bi u th c Hay h v đ c các câu l nh như th nào?. ghi trong bi n HOME. • Phép th s h c (th c hi n t trái sang ph i). và giá tr c a bi n này thay đ i sau m i l n ch y chương trình cd (cũng như m i l n thay đ i thư m c hi n th i theo b t kỳ cách nào. t t c các chương trình ch y t h v (k c b n sao th hai c a chính h v ) s có quy n truy c p t i các bi n đư c gán như v y.5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân Tên c a thư m c hi n th i ghi trong bi n môi trư ng v i tên PWD. Các thao tác này đư c th c hi n theo đúng th t li t kê trên. 5.6 Câu l nh export Khi h v ch y m t chương trình hay câu l nh nào đó. Chúng ta s xem xét chúng theo t t này. qua Midnight Commander). • Khai tri n các m u tên t p tin và thư m c (pathname expansion). c n gán giá tr cho bi n này v i l nh export. . • Phép chia t (word splitting). Trong bash có b y lo i khai tri n bi u th c: • Khai tri n d u ngo c (brace expansion). • Thay th d u ngã (tilde expansion). ví d . • Phép th các câu l nh. t c là s d ng giá tr c a chúng qua tên. Tương t như v y tên đ y đ (g m c đư ng d n) c a thư m c cá nhân c a ngư i dùng.114 Bash 5. phân tích ch ng . M t trong nh ng bư c c a s phân tích này là phép m hay khai tri n bi u th c (expansion). v ng ). Đ có th cung c p bi n môi trư ng cho ti n trình ch y t h v . Khi h v nh n đư c m t dòng l nh này đó c n th c hi n. nó (h v ) cung c p cho chúng m t ph n bi n môi trư ng.6. 5.6. nó (h v ) trư c khi ch y câu l nh th c hi n vi c “phân tích ng pháp” dòng l nh này (gi ng trong ngôn ng . t c là thay vì [user]$ name=value c n gõ: [user]$ export name=value Trong trư ng h p này. • Phép th các tham bi n và bi n s . ch y ti n trình đã cho.

M t ví d khác: dòng a{d. s đư c gi không thay đ i (chúng s đư c biên d ch các bư c phía sau). 5. Và n u giá tr c a bi n HOME không đư c gán thì d u ngã s đư c thay th b i đư ng d n đ u đ đ n thư m c cá nhân c a ngư i dùng. hơn n a t t c các ký t đ c bi t có trong dòng l nh.2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion) N u như t b t đ u v i ký t d u ngã (’∼’).? • /usr/ucb/ex • /usr/lib/how_ex • /usr/ucb/edit • /usr/lib/how_ex T c là v i m i c p d u ngo c s t o ra vài dòng riêng r (s nh ng dòng này b ng s t n ng trong d u ngo c) b ng cách ghi thêm vào trư c m i t trong ngo c nh ng gì đ ng trư c d u ngo c. Gi thi t. k c nh ng ký t n m trong d u ngo c.dist. ngư i dùng s h u c a các t p tin sau s thay đ i (thành root): • /usr/ucb/ex • /usr/lib/ex?. Có th th c hi n đi u này nh các câu l nh sau: [user]$ mkdir /usr/src/unikey/{old.how_ex} Trong trư ng h p đ u. thì d u ngã c ng v i tên ngư i dùng đư c thay th b i đư ng d n đ y đ đ n thư m c cá nhân c a ngư i dùng này. trong thư m c /usr/src/unikey/ s t o ra các thư m c con old. chúng ta c n t o thư m c con trong m t thư m c nào đó. thì d u ngã s đư c thay th b i giá tr c a bi n HOME.c.b}e khi khai tri n s thu đư c ba t “ade ace abe”.7.bugs} [root]# chown root /usr/{ucb/{ex.lib/{ex?. N u như ngay sau d u ngã (và trư c d u g ch chéo) là m t t trùng v i tên c a m t ngư i dùng h p pháp.1 Khai tri n d u ngo c Khai tri n d u ngo c t t nh t minh h a trên ví d .7. và bugs.? • /usr/ucb/edit • /usr/lib/ex?. ho c thay đ i ngư i dùng s h u c a vài t p tin cùng m t lúc. Trong trư ng h p th hai.edit}. t t c các ký t đ ng trư c d u g ch chéo đ u tiên (hay t t c các ký t n u như không có d u g ch chéo) s đư c hi u là tên ngư i dùng (login name).dist. N u như t .new. mà đã ch y h v . N u như tên này là m t dòng r ng (t c là d u g ch chéo đ ng ngay phía sau d u ngã). và ghi thêm vào sau m i t này nh ng gì đ ng sau d u ngo c. Khai tri n d u ngo c đư c th c hi n trư c các d ng khai tri n khác trong dòng l nh.new.7 Khai tri n bi u th c 115 5.5.?*.

s khai tri n tham bi n và bi n s . 5. thì trong k t qu c a phép th s không th c hi n phép phân chia t và s khai tri n m u tên t p tin và thư m c. không có ký t nào có ý nghĩa đ c bi t. c n đ t bi u th c d ng $parameter.7. Phía trong expression có th c hi n các phép th tham bi n và th câu l nh. th các câu l nh và th các bi u th c s h c. N u như sau d u ngã là ‘+’. thì d u g ch ngư c (\) trong d u ngo c s có ch c năng như m t ký t thông thư ng. khi đ ng sau nó (d u g ch ngư c) là m t $. .7. Có hai d ng phép th l nh: $(command) và ‘command‘ N u ng d ng d ng th hai (chú ý đây s d ng d u “ngo c đơn ngư c”.7. n u tên c a tham bi n có ch a vài ch s . thì t t c các ký t đ ng trong ngo c t o thành m t câu l nh. ‘. S khai tri n các m u tên t p tin và thư m c cũng không đư c th c hi n. vì d u ngo c phân cách bi u th c v i các t hay ký t đ ng sau. thì thay th giá tr c a bi n OLDPWD (thư m c “cũ”). N u như s d ng d ng $(command). Trong t t c các giá tr c a bi n s x y ra phép th d u ngã (∼). không nh t thi t. phím cho nó thư ng n m trên phím Tab). Bi u th c hay tên đ ng sau $ có th đư c đưa vào ngo c. phép th các bi u th c s h c. Ý nghĩa c a nó n m ch thay th tên các câu l nh b i k t qu th c hi n c a chúng. phép th các câu l nh. nhưng nh ng d u ngo c kép trong expression l i đư c đ c như m t ký t thư ng. cũng như xóa các ký t trích d n (xem dư i). mà chúng ta không mu n h v “hi u l m” chúng là m t ph n c a tên tham bi n.5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion) Phép th s h c cho phép tính giá tr c a m t bi u th c s h c và thay th nó (bi u th c) b i k t qu thu đư c. đ g i giá tr c a tham bi n nói chung cũng như bi n môi trư ng nói riêng trong dòng l nh. N u d ng sau d u ngã là ‘-’. thì t không b thay đ i. 5. hay ký hi u này s đư c thay th b i tên đ u đ c a thư m c hi n th i (t c là giá tr c a bi n PWD). ho c khi theo sau tên còn có các ký t khác. D u ngo c ch c n thi t. S phân chia t không x y ra. tr trư ng h p “$” (l i gi i thích xem b ng s 3). 5.4 Phép th các câu l nh Phép th các câu l nh là m t công c r t m ng c a bash.3 Phép th các tham bi n và bi n s Ký t $ đư c s d ng cho các thao tác th tham bi n. nhưng r t ti n. hay m t \. N u phép th câu l nh x y ra phía trong ngo c kép. Có hai d ng phép th s h c: $[expression] ((expression)) Trong đó expression đư c hi u (đư c bash đ c) như khi đ ng trong ngo c kép. Như v y. tr trư ng h p.116 Bash đ ng sau d u ngã không ph i là tên c a m t ngư i dùng (và không r ng).

thì t s b xóa kh i dòng l nh. Thao tác này n m ch . mà đư ng d n tương ng v i m u không tìm th y. thì l nh sau ch đưa ra danh sách các t p tin có s t 0500 đ n 0999: [user]$ ls -l 0[5-9]?? 5 Pathname Expansion . N u tìm th y t v i m t hay vài ký t như v y. thì phân chia t cũng không x y ra. tương ng v i m u này. thì t này s đư c xem như m t m u. Hãy tư ng tư ng là b n mu n xem thông tin c a m t thư m c. thì bash s tìm ki m trong t ng t c a dòng l nh các ký t *.v. câu l nh [user]$ echo $((2 + 3 * 5)) cho k t qu b ng “17”. và [. jpeg. ví d . . Các ký t dùng đ t o m u có các giá tr trong b ng 5. . th l nh. 5.5. N u trong dòng l nh không th c hi n phép th nào trong các phép th k trên. N u như không tìm th y tên tương ng v i m u. Sau khi phân chia t . t c là các ký t đ c bi t b m t giá tr và hi u như các ký t thư ng. M u tên t p tin r t thư ng xuyên s d ng trong dòng l nh có ch a ls. h v l i phân tích dòng l nh m t l n n a (nhưng d ng thu đư c sau các phép th nói trên) và th c hi n vi c phân chia t (word splitting). ?.4. và bi n nullglob không đư c đưa ra.7. N u bi u th c không chính xác. N u giá tr c a IFS b ng m t dòng tr ng. phim v i d ng gif.6 Phân chia t (word splitting) Sau khi th c hi n xong các phép th tham bi n.7 Khai tri n bi u th c 117 Cú pháp c a bi u th c expression tương t như cú pháp c a bi u th c s h c c a ngôn ng C. 5. t p tin hình nh. Đ thu đư c thông tin ch c a t p tin d ng jpeg. và n u như không đưa ra tùy ch n -f. và c n thay th b i các t trong danh sách đư ng d n. thì vi c phân chia t s không x y ra. xác đ nh b i bi n IFS (xem trên). mà tên c a chúng là các s g m b n ch s (thư m c /proc là m t ví d +). thì t s không thay đ i. trong đó có ch a m t s lư ng l n các t p tin đ các d ng.jpg N u trong thư m c có nhi u t p tin. và nh đó chia nh dòng l nh thành các t riêng r trong các ch tương ng.7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin5 Phép th tên đư ng d n và t p tin (Pathname expansion) s d ng đ ch nh m t m u nh g n mà có th ch ra vài t p tin (hay thư m c). bash s đưa ra thông báo l i. h v tìm trong dòng l nh t t c các ký t phân chia. tương ng v i m u này. Ví d . avi. v. và th các bi u th c s h c. .7. N u như bi n này đư c xác đ nh. c th hơn v v n đ này có th đ c trong ph n ARITHMETIC EVALUATION c a trang man c a bash. có th dùng câu l nh [user]$ ls *.

file2.4: Các ký t t o m u Quy lu t thay th Tương ng v i b t kỳ dòng ký t nào. 5. file3. thì ki m tra giá tr đư c tr l i b i câu l nh cu i cùng c a danh sách. Ngoài ra. các chu i này có th đư c đưa vào d u ngo c nh n: list. phân cách nhau b i d u ph y và k t thúc b i m t d u ch m ph y hay ký t dòng m i. và list3 là các chu i câu l nh. Ví d . và *.8 Shell — m t ngôn ng l p trình Như đã nói trên. nh đó nó (bash) tr thành m t ngôn ng l p trình m nh.txt s đư c thay th b i các tên t p sau file1. v*.] B ng 5. Tương ng b t ký m t ký t đơn nào.8 Xóa các ký t đ c bi t Sau khi làm xong t t c các phép th .. ví d c-f.else và case. Toán t if ki m tra giá tr đư c tr l i b i các câu l nh t list1. các ký t \. đ có th xây d ng b t kỳ gi i thu t nào cũng c n có toán t ki m tra đi u ki n. b t ký ký t nào. vnlinux. phân cách nhau b i d u tr (-). N u giá tr này b ng 0. không đư c ch ra trong ngo c.then.txt và vntex. Giá tr . list1..118 Bash Ký t * ? [. ‘ và " còn l i trong dòng l nh (chúng đư c s d ng đ hu b giá tr đ c bi t c a các ký t khác) s b xóa h t.txt.txt thì không. 5. list2. bi u th m t dãy.txt. nhưng file23.. N u trong danh sách có vài câu l nh. thì s th c hi n nh ng l nh t list3.1 Toán t if và test (ho c [ ]) C u trúc c a toán t đi u ki n có d ng thu g n như sau: if list1 then list2 else list3 fi trong đó.txt (n u chúng t n t i). 5. m u file?.7. và filea. C p ký t . n m gi a hai ký t này. Ví d .txt (n u các t p tin này t n t i). k c hai ký t t o ra dãy (c và f trong ví d ) cũng tương ng v i m u. H v bash h tr các toán t l a ch n if.. while. cũng như các toán t vòng l p for. thì m u ( v trí này) s tương ng t t c các ký t .txt.. N u ký t đ u tiên trong ngo c vuông là ! hay ^. until.txt.8. k c dòng r ng.png s tương ng t t c các t p tin có ph n m r ng png (t p tin đ h a hai chi u).. theo t đi n. còn n u giá tr này khác không.txt s đư c thay th b i vnoss. Tương ng b t kỳ ký t nào trong s các ký t n m trong d u ngo c vuông này. thì s th c hi n các l nh t list2.

Đ k t thúc m c này. so sánh các dòng và các so sánh s h c thông thư ng. đư c xây d ng trên cơ s ki m tra thu c tính t p tin.. ngo c vuông.]) c n đi sâu hơn. Bi u th c ph c t p hơn đư c t o ra t các thao tác đơn và kép sau (“nh ng viên g ch cơ s ”): • -a file Đúng n u t p tin có tên file t n t i. .2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c Bi u th c đi u ki n. không nh t thi t ph i có). L nh test th c hi n phép tính m t bi u th c nào đó. và tr l i giá tr 0. test và [ đó là hai tên c a c a cùng m t chương trình.8 Shell — m t ngôn ng l p trình 119 đư c tr l i b i toán t if như v y. n u bi u th c là đúng. D ng đ y đ c a l nh if: if list then list [ elif list then list ] . Thay vì gõ test expression có th đưa bi u th c expression vào ngo c vuông: [ expression ] C n chú ý r ng. nh ng gì n m trong nó.8. • -c file Đúng n u file t n t i. và 1 trong trư ng h p ngư c l i. Và cũng c n chú ý r ng ch c a test trong c u trúc if có th s d ng b t kỳ chương trình nào. mà có th đư c bi u th b i d u ngo c vuông [ ]. then unicode_start else echo "hello world" fi V toán t test (hay [... và là m t t p tin thi t b kh i (block device) đ c bi t. chúng ta đưa ra ví d s d ng if: if [ -x /usr/bin/unicode_start ] . s d ng trong toán t test. trùng v i giá tr mà chu i l nh th c hi n (list2 ho c list3) đưa ra. [ else list ] fi ( đây d u ngo c vuông ch có nghĩa là. • -d file Đúng n u file t n t i và là m t thư m c. • -b file Đúng n u file t n t i. Bi u th c đư c đưa t i chương trình test như m t tham s c a chương trình. Bi u th c đ ng sau if hay elif thư ng là câu l nh test. 5.5.. và là m t t p tin thi t b ký t (charater device) đ c bi t. ch không ph i là m t phép bi n hóa th n thông nào đó c a h v bash (ch là cú pháp c a [ đòi h i ph i có d u đóng ngo c).

• -0 file Đúng. Bash • -h file hay -L file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là liên k t m m (liên k t tư ng trưng). n u t p tin có tên file t n t i và thu c v nhóm. • -u file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit thay đ i ngư i dùng. n u t p tin có tên file t n t i và thay đ i t l n đư c đ c cu i cùng. • -s file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và kích thư c l n hơn không. • -x file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n th c thi. xác đ nh b i ID nhóm có hi u l c. n u t p tin có tên file t n t i và là socket. • -g file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit thay đ i nhóm. • -f file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là m t t p tin thông thư ng. • -r file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n đ c. • -w file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n ghi. . • -p file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là tên c a m t ng (kênh FIFO). • -k file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit sticky. • -N file Đúng. • -G file Đúng. • -p file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là tên c a m t ng (kênh FIFO). • -S file Đúng. n u t p tin có tên file và ch s h u c a nó là ngư i dùng mà ID có hi u l c ch đ n.120 • -e file Đúng n u t p tin có tên file t n t i. • -t fd Đúng n u b mô t c a t p tin (fd) m và ch lên terminal.

Đúng n u c hai bi u th c đ u đúng. • string1 == string2 Đúng. n u hai chu i trùng nhau. • expression1 -o expression2 Phép lôgíc ho c OR. • arg1 OP arg2 đây OP là m t trong các phép so sánh s h c: -eq (b ng). . 121 • file1 -ot file2 Đúng. VÀ (c ng) và HO C: • !(expression) Phép ph đ nh. • string1 < string2 Đúng. Chi ti t xin xem trên trang man bash. -gt (l n hơn). -ne (khác. T các bi u th c đi u ki n cơ b n này có th xây d ng các bi u th c ph c t p theo ý mu n nh các phép lôgíc thông thư ng PH Đ NH. -ge (l n hơn ho c b ng).5. • -n string Đúng. -le (nh hơn ho c b ng). n u t p tin file1 có th i gian s a đ i mu n hơn file2. n u đ dài c a chu i khác không. • -o optname Đúng. không b ng). n u hai chu i không trùng nhau. ch các tham s arg1 và arg2 có th s d ng các s nguyên (âm ho c dương). theo t đi n. • -z string Đúng. Có th thay hai == b ng m t =. n u t p tin file1 và file2 có cùng m t s thi t b và ch s mô t inode.8 Shell — m t ngôn ng l p trình • file1 -nt file2 Đúng. n u bi u th c sai. n u t p tin file1 “già” hơn file1 (trư ng h p ngư c l i c a trư ng h p trên). đ ng sau chu i string2 (đ i v i ngôn ng hi n th i). • file1 -ef file2 Đúng. n u đ dài c a chu i string b ng không. n u chu i string1. -lt (nh hơn). • expression1 -a expression2 Phép c ng lôgic AND. n u chu i string1. Đúng n u m t trong hai bi u th c đúng. • string1 !== string2 Đúng. n u tùy ch n optname c a h v đư c kích ho t. theo t đi n. • string1 > string2 Đúng. Đúng. đ ng trư c chu i string2 (đ i v i ngôn ng hi n th i).

tr l i giá tr mà câu l nh cu i cùng trong danh sách list đưa ra. hơn n a m i t đư c đi kèm v i m t s th t . CLOCKDEF="$CLOCKDEF (localtime)". Sau đó. Chu i mà ngư i dùng nh p vào. ] do list. thì s th c hi n c p l nh th nh t. no|false) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS --localtime". esac N u bi n s (UTC) nh n giá tr yes ho c true.. và so sánh nó (word) v i m i t trong m u pattern theo th t . b ng 0. d u nh c PS3 đư c đưa ra.. thì s đưa vào các tham bi n v trí (xem trên) theo m t cách tương t .. Ví d s d ng toán t case sau l y t script /etc/rc. CLOCKDEF="$CLOCKDEF (utc)". esac Câu l nh case đ u tiên khai tri n t word. thì s và t s đư c hi n ra them m t l n n a. N u chu i nh p vào có ch a s . đư c ghi l i trong bi n REPLY. 5.4 Toán t select Toán t select cho phép t ch c h i tho i v i ngư i dùng.. thì bi n name s đư c gán giá tr b ng t đi kèm v i s này. thì bi n name s nh n giá tr b ng không.. T p h p nh ng t này đư c đưa vào kênh thông báo l i tiêu chu n. Nó có d ng sau: select name [ in word. Sau đây là m t script nh (xin hãy gõ không d u n u console c a b n chưa h tr vi c hi n th Ti ng Vi t): . Danh sách l nh list đư c th c hi n v i giá tr bi n name đã ch n. N u m u word b b qua (không có trong toán t select).8. N u nh p vào m t dòng r ng.d/rc. . và th c hi n danh sách list các câu l nh đ ng sau m u đã tìm th y. . Trong trư ng h p ngư c l i. ] . nh n giá tr no ho c false . n u không tìm th y s trùng nhau nào. Giá tr tr l i b i toán t này.. Sau khi tìm th y s trùng nhau đ u tiên thì d ng vi c so sánh l i.3 Toán t case D ng c a toán t case như sau: case word in [ [(] pattern [ | pattern ] .sysinit (ki u t ch c kh i đ ng FreeBSD style): case "$UTC" in yes|true) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS -u". tương ng v i m t trong các s đã hi n ra. done Lúc đ u t m u word hình thành m t danh sách nh ng t tương ng v i m u này.122 Bash 5.. ) list .8. và h v ch chu i nh p vào trên đ u vào tiêu chu n.c p th hai. N u nh p vào b t kỳ m t giá tr nào khác.

8. Trên màn hình s hi n ra câu h i sau: B n thích dùng OS nào? 1) Linux 3) Free BSD 2) Gnu Hurd 4) MacOSX #? 5) Solaris 6) QNX 7) Other Hãy nh n m t trong 7 s đưa ra (t <Enter>). Sau đó bi n name l n lư t đư c gán các giá tr thu đư c t s khai tri n này. ] do list . k t qu thu đư c tương t script. done Đ u tiên cũng x y ra s khai tri n t word theo quy lu t khai tri n bi u th c (xem trên). thì s th y thông báo sau: B n đã ch n MacOSX 1 đ n 7). select. fu2. D ng t ng quát c a toán t for như sau: for name [ in word. Script sau t o các t p tin fu1.5 Toán t for Toán t for làm vi c có khác m t chút so v i for trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. N u b n nh p 4 (nh n c 5. và ch y (./select. Nói chung c u trúc có d ng sau: for name in words do list done Quy lu t xây d ng danh sách l nh (list) gi ng trong toán t if.sh).8 Shell — m t ngôn ng l p trình #!/bin/sh echo "B n thích dùng OS nào?" select var in "Linux" "Gnu Hurd" "Free BSD" "MacOSX" "Solaris" "QNX" "Other". Ví d . chmod 755 select. Thay vì tăng ho c gi m giá tr c a m t bi n s nào đó (lên ho c xu ng) m t đơn v sau m i vòng l p. thì nó gán giá tr ti p theo trong danh sách t đưa s n cho bi n đó trong m i vòng l p. thì danh sách l nh list đư c th c hi n m t l n cho m i tham bi n v trí đã đưa ra.5. v i . và th c hi n danh sách l nh list trong m i l n như v y. do break done echo "B n đã ch n $var" 123 Ghi đo n trên vào m t t p tin (ví d . và fu3: for a in 1 2 3 .sh). do touch fu$a done Có th gõ ba dòng này trên m t dòng l nh. thay đ i đ t p tin thành kh thi (ví d .sh). N u không có “in word”.

Nh câu l nh này có th s d ng for c a bash làm vi c như toán t for trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. “fu10”.6 Toán t while và until Toán t while làm vi c tương t như if. 5. ti p nh n hai s nguyên làm tham s . Hàm s làm vi c và đư c s d ng gi ng như các câu l nh thông thư ng c a h v .... n u câu l nh cu i cùng trong danh sách list1 tr l i tr ng thái thoát ra khác không. Hàm s có c u trúc như sau: function name () { list } .8. do ls -l directory >> logfile echo -. t c là list2 th c hi n. 5. do cat fu$a done Câu l nh (script) này đưa ra màn hình n i dung c a 10 t p tin (n u có): “fu1”.124 Bash Trên Linux có chương trình seq.>> logfile sleep 60 done Chương trình (script) trên s theo dõi và ghi l i n i dung c a thư m c có tên directory theo t ng phút n u thư m c còn t n t i.7 Các hàm s H v bash cho phép ngư i dùng t o các hàm s cho mình. . Đ làm đư c đi u này ch c n vi t vòng l p for như sau: for a in $( seq 1 6 ) . nhưng vòng l p các câu l nh trong list2 ch th c hi n khi đi u ki n còn đúng. t c là chúng ta có th t t o các câu l nh m i. C u trúc có d ng như sau: while list1 do list2 done Ví d : while [ -d directory ] . s d ng giá tr ph đ nh c a đi u ki n list1.SEPARATOR -.8. và s ng ng khi đi u ki n không th a mãn. Toán t until tương t như toán t while: until list1 do list2 done Đi m khác bi t n m ch . và đưa ra chu i t t c các s n m gi a hai s này (c ng thêm c chúng).

Các câu l nh này s đư c th c hi n m i khi tên name đư c g i (gi ng như m t l nh thông thư ng). Trong khi th c hi n n u g p câu l nh n i trú return (trong ph n thân c a hàm). Chúng đư c đ t các tên như $n. I=$(( $I + 1 )) }. xem trên) trong th i gian th c hi n hàm này. nhưng s r t có ích trong các hàm s v i m c đích khác. n m gi a { và }. như v y $1 là tham s đ u tiên. Dư i đây là m t ví d hàm s . M c dù tùy ch n này không có nhi u ý nghĩa v i m c đích chúng ta mu n đây.5. while [ $2 != $I ]. name xác đ nh tên c a hàm (dùng đ g i hàm). có th s d ng t khóa local. Hàm s th c hi n trong ph m vi h v hi n th i: không có ti n trình m i nào đư c ch y khi biên d ch hàm s (khác v i vi c ch y script).8 Tham s Khi hàm s đư c g i đ th c hi n. th c hi n công vi c c a l nh seq đã nh c đ n trên: seq() { local I=$1. do { echo -n "$I ".8 Shell — m t ngôn ng l p trình 125 Hơn n a t function không nh t thi t ph i có.8. Cú pháp đưa ra bi n đ a phương gi ng h t các tham bi n khác. ch có đi u c n đ ng sau t khóa local: “local name=value”. trong đó n là s c a tham s mà chúng ta mu n s d ng. Hàm s tính giai th a fact M t ví d khác: fact() { . t c là g i hàm s ngay trong ph n thân c a nó. các tham s c a hàm s tr thành các tham bi n v trí (positional parameters. Khi th c hi n xong hàm s . done. các tham bi n v trí và tham bi n đ c bi t # s đư c tr l i các giá tr mà chúng có trư c khi ch y hàm.8. và đưa ra s th t c a tham s nh $# Tham s v trí s 0 không thay đ i. C n chú ý r ng hàm có th là đ qui. nó (tùy ch n) h y b vi c t o dòng m i. thì hàm s s b d ng l i và quy n đi u khi n đư c trao cho câu l nh đ ng sau hàm. 5. 5. còn ph n thâm c a hàm s t o b i danh sách các câu l nh list. Cũng có th s d ng t t c các tham s m t lúc nh $*. echo $2 } C n chú ý đ n tùy ch n -n c a echo. Vi c đánh s b t đ u t 1.9 Bi n n i b (local) N u mu n t o m t tham bi n đ a phương.

T p tin này không nh t thi t ph i kh thi (không nh t thi t ph i có bit x). N u filename không ch a d u g ch chéo. Câu l nh s có d ng: source filename [arguments] Câu l nh này đ c và th c hi n các câu l nh có trong t p tin filename trong môi trư ng hi n th i.126 if [ $1 = 0 ]. Giá tr (tr ng thái).10 Câu l nh sh B n luôn luôn có th ch y m t b n sao c a h v bash nh câu l nh bash hay sh. Trong các trư ng h p thông thư ng khi ch y script s có m t ti n trình m i đư c ch y. N u có các tham s (đưa ra arguments. c n s d ng câu l nh source. thì trong th i gian th c hi n script chúng s thành các tham bi n v trí. m t ví d c a hàm đ qui.” (đ ng nghĩa c a source). n u đưa tên c a script như m t tham s cho l nh bash. Trong trư ng h p này script ch đơn gi n là m t tham s c a l nh nói trên. li t kê trong bi n s PATH. fi } Bash Đây là hàm s giai th a. đ th c hi n script myscript c n đưa câu l nh “sh myscript”.1 )) ) )) }. N u không có tham s . Đi u này có nghĩa là. Cú pháp truy c p đ n các tham s cũng như hàm s . else { echo $(( $1 * $( fact $(( $1 -.9 Script c a h v và l nh source Script c a h v ch là các t p tin có ch a chu i l nh. thì đư ng d n. hay m t d u ch m “. ho c không tìm th y t p tin filename. N u trong thư m c. s đư c s d ng đ tìm t p tin có tên filename. 5. mà l nh source tr l i. Như v y. 5. và tr l i giá tr . xem đ nh d ng câu l nh trên). li t kê trong PATH. then echo 1. Tương t hàm s script có th đư c th c hi n như m t câu l nh. b n s th y dòng đ u tiên có d ng sau: #!/bin/sh. tr l i b i câu l nh cu i cùng trong script. và phép th các câu l nh. trùng v i giá tr . không tìm th y t p tin c n. khi chúng ta g i script đ th c hi n . Khi này có th b t b n sao này ch y m t script nào đó. thì tr ng thái thoát b ng 0. Hãy chú ý đ n s khai tri n s h c. thì s tìm nó (t p tin) trong thư m c hi n th i. N u không câu l nh nào đư c th c hi n. xác đ nh b i câu l nh cu i cùng c a filename. thì tham bi n v trí không thay đ i. N u xem n i dung c a m t t p tin script nào đó (nh ng t p tin như v y có r t nhi u trên h th ng). Đ có th th c hi n script trong b n bash hi n th i.

thì hãy nh p vào dòng l nh m t câu l nh b t kỳ. l ch s câu l nh. mà s đ c t p tin và th c hi n các câu l nh tương ng. b n s th y r ng h v b qua câu l nh này. N u b n mu n ki m ch ng l i tác d ng c a ký t này. còn r t nhi u v n đ quan tr ng c n xem xét nhưng n m ngoài ph m vi c a bài h c. ví d . . Ví d . script trên ngôn ng Perl b t đ u b i dòng có d ng !/bin/perl. qu n lý ti n trình. Chúng ta s d ng bài h c ng n g n v bash t i đây. T t c nh ng gì đ ng sau ký t này đ n cu i dòng s đư c coi là chú thích và b bash b qua (t c là h v s không xem dòng này là câu l nh). Các b n s tìm th y thông tin c n thi t trong các cu n hư ng d n khác ho c trên trang man bash. mô t v thư vi n readline. . T t nhiên.5. Có th thay th dòng này b i liên k t đ n b t kỳ m t chương trình nào.v. tín hi u. . và đ t trư c nó (câu l nh) ký t #. v.10 Câu l nh sh 127 như m t l nh thông thư ng. thì /bin/sh s giúp chúng ta “thu x p” m i th . ví d “# ls”. M t chú ý khác là ký t # dùng đ vi t l i chú thích trong script.

. ls. m t trình qu n lý t p tin m nh. rm. nhưng s thu n ti n hơn khi s d ng chương trình Midnight Commander. mv. mkdir. S không tương ng như v y thư ng g p nh ng ch nói v phím “nóng”.Chương 6 S d ng Midnight Commander M i th đ u đã đư c vi t ra — các nhà l p trình Nga. cp. như pwd. Đ u tiên chúng ta hãy xem xét cách cài đ t chương trình này . m c dù có th áp d ng cho nh ng phiên b n khác. cat. Ki n th c trong chương này đư c vi t đ s d ng cho phiên b n 4. . Ghi chú: 1. . Trong trư ng h p này. đây là trình qu n lý t p tin (File Manager). Trong chương này chúng ta s h c cách s d ng chương trình Midnight Commander. Nói cách khác. rmdir. Midnight Commander (hay thư ng rút g n thành mc) là chương trình cho phép xem c u trúc cây thư m c và th c hi n nh ng thao tác đi u khi n h th ng t p tin. . thì s làm vi c v i mc m t cách d dàng.6. 2. vì vi c nh n phím đã b v đ h a chi m l y. Ki n th c đưa ra ch áp d ng đư c hoàn toàn trong trư ng h p chương trình ch y t kênh giao tác (console). rxvt. đ có th làm vi c v i Midnight Commander b n đ c ch c n xem nhanh nh ng n i dung phía dư i. B i vì th m chí nh ng t h p “phím nóng” chính c a chúng cũng trùng nhau. more v. v. ví d xterm.1-pre3. Tác gi xin có l i khuyên đ i v i nh ng ai còn xa l v i NC hay FAR (n u như có?): hãy chú ý đ c và th c hành chăm ch . 6.v . Khi làm vi c v i chương trình qua trình gi l p (emulator) c a terminal trong giao di n đ h a. . .v.1 Cài đ t chương trình Midnight Commander M c dù đ đi u khi n h th ng t p tin nói chung và đ làm vi c v i các t p tin nói riêng có th s d ng các câu l nh c a h đi u hành. cd. hay còn g i là giao di n text. . thì m t s mô t ho t đ ng c a chương trình s không còn chính xác n a. Sau khi đ c xong chương này b n đ c s có th s d ng các t h p phím cũng như giao di n c a Midnight Commander đ th c hi n r t nhi u công vi c có liên quan đ n h th ng t p tin t nh bé đ n n ng nh c. N u như b n đ c có kinh nghi m làm vi c v i Norton Commander (nc) trong MS-DOS hay v i FAR trong Windows. vì Midnight Commander s giúp đ r t nhi u trong khi làm vi c v i h đi u hành.

Hình 6. . sau đó gõ vào dòng l nh đư ng d n đ y đ t i t p tin đó. thì c n tìm xem t p tin chương trình mc n m đâu (có th dùng câu l nh find / -name mc -type f).2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander 129 Trong ph n l n các b n phân ph i chương trình Midnight Commander không đư c t đ ng cài đ t cùng v i h th ng. Và b i vì chương trình này s làm cho b n đ c “d th ” hơn. c n gõ vào dòng l nh shell câu l nh mc và nh n <Enter>.6. ví d . ) c a Midnight Commander s có trên đĩa.2. phía trên hai b ng này là trình đơn (th c đơn). Sau khi ch y chương trình. . b n đ c s th y màn hình màu da tr i làm chúng ta nh đ n màn hình chương trình Norton Commander cho MS-DOS hay chương trình FAR cho Windows như trong hình 6. trên máy tác gi là /usr/bin/mc. Có th chuy n đ n trình đơn đ ch n các l nh có trong đó b ng phím <F9> ho c nh phím chu t (n u như sau khi kh i Ngoài ra ngư i d ch cu n sách này cũng đã d ch giao di n c a Midnight Commander ra ti ng Vi t. tác gi r t mu n r ng chương trình s đư c cài đ t ngay sau khi cài xong h đi u hành.1 6. Vì th n u mu n b n có th s d ng giao di n ti ng m đ c a Midnight Commander.1: Giao di n ti ng Vi t c a Midnight Commander G n như toàn b không gian màn hình khi làm vi c v i Midnight Commander b chi m b i hai “b ng”2 hi n th danh sách t p tin c a hai thư m c. 2 panel 1 . tgz . Nhưng các gói (rpm. và vi c cài đ t t các gói này là không khó khăn gì. N u ng d ng không ch y. deb.2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander Đ kh i đ ng Midnight Commander.

Th nh t. Trong ph n đ u c a m i b ng là đư ng d n đ y đ đ n thư m c có n i dung đư c hi n th . ngo i tr <F1> và <F9>. danh sách t p tin c a m t thư m c nào đó và dòng tr ng thái nh (mini-status. Trên dòng tr ng thái nh có hi n th m t vài d li u v t p tin hay thư m c đang đư c thanh chi u sáng ch đ n (ví d . phím đ chuy n vào trình đơn chính là <F9>). thì v n có th s d ng trình đơn File (T p tin) trong trình đơn chính c a chương trình (ch c n nh r ng. và còn có th ch y tr c ti p các câu l nh tương ng b ng cách nh n chu t vào các nút này. “v” và “>” s d ng đ đi u khi n chương trình b ng chu t (nh ng nút này không làm vi c n u như b n đ c ch y mc trong trình gi t o (emulator) terminal). Cũng có th b đi dòng l i khuyên này khi đi u ch nh c u hình c a chương trình. và l i mách nư c s tr thành không c n thi t (và vi c nh n chu t lên các nút không ph i lúc nào cũng thu n ti n). . vì có hi n th trình đơn hay không đư c xác đ nh b i c u hình chương trình). đây có th nh p và th c hi n b t kỳ câu l nh nào c a h th ng. kích thư c t p tin và quy n truy c p). m i nút tương ng v i m t phím ch c năng <F1> – <F10>. Qua trình đơn File (T p tin) có th th c hi n b t kỳ thao tác nào mà thông thư ng ph i nh các phím ch c năng. M i b ng g m ph n đ u.2: V ngoài c a màn hình Midnight Commander đ ng mc b n đ c không nhìn th y dòng trình đơn đâu. S ti t ki m có hai lý do. thì cũng đ ng bu n. n u như b n đ c mu n ti t ki m không gian màn hình (cách làm s có sau này khi chúng ta nói v c u hình chương trình). Có th coi dòng này là l i mách nư c v cách s d ng nh ng phím ch c năng đã nói. Dòng th hai t dư i lên là dòng l nh c a chương trình Midnight Commander (hay chính xác hơn là dòng l nh c a shell hi n th i). có th không hi n th n u đ t trong c u hình chương trình). Vi c hi n th các nút có th t t đi. và đ ng th i còn có ba nút – “<”. th m chí n u b n đ c không nh ph i dùng phím nào đ th c hi n công vi c mong mu n. Th hai. Dòng dư i cùng là dãy các nút. b n đ c s nhanh chóng nh đư c công d ng c a 10 phím này.130 S d ng Midnight Commander Hình 6. phía trên dòng này (nhưng phía dư i các b ng) có th hi n th “nh ng l i khuyên có ích” (hint4s).

Nh ng liên k t đó đư c đánh d u b i n n màu xanh nh t . Xin đưa ra m t b ng ng n g n li t kê các t h p phím dùng chung đ đi u khi n vi c di chuy n. Thanh chi u sáng có th di chuy n nh các phím đi u khi n vi c di chuy n. Liên k t đư c ch n hi n th i s có n n màu xanh đ m . Chương trình xem t p tin n i trú. chương trình xem l i mách nư c và chương trình xem thư m c s d ng cùng m t mã chương trình đ đi u khi n vi c di chuy n.6. B ng 6.2: Di chuy n trong trình xem t p tin Phím Di chuy n th c hi n <B> ho c <Ctrl>+<B> ho c <Ctrl>+<H> Lùi l i m t trang ho c <Backspace> ho c <Delete> <D u cách> Ti n t i m t trang <U> ( <D> ) Lùi l i (ti n t i) n a trang <G> (<Shift>+<G>) Đi t i đ u (cu i) danh sách . B ng hi n th i có thanh chi u sáng tên thư m c ph n đ u và thanh chi u sáng m t trong nh ng dòng c a b ng đó. thư m c hi n th i là thư m c đư c hi n th trong b ng ho t đ ng. Tương t . Đ di chuy n trong c a s xem tr giúp có th s d ng nh ng phím mũi tên ho c chu t.1: Các t h p phím di chuy n dùng chung Phím <↑> ho c <Ctrl>+<P> <↓> ho c <Ctrl>+<N> <Page Up> ho c <Alt>+<V> <Page Down> ho c <Ctrl>+<V> <Home> <End> Di chuy n th c hi n Di chuy n tr l i (lên trên) m t dòng Di chuy n v phía trư c (xu ng dư i) m t dòng Quay l i m t trang Ti n v trư c m t trang Quay v dòng đ u Chuy n đ n dòng cu i cùng 6. t c là trong văn b n có c nh ng liên k t đ n nh ng ph n khác. chương trình xem tr giúp còn ch p nh n nh ng t h p phím s d ng trong chương trình con dùng đ xem t p tin: B ng 6. Ngoài nh ng t h p phím di chuy n nói chung trong b ng 6. H u h t các thao tác đư c th c hi n trong thư m c này. có th xem tr giúp vào b t kỳ lúc nào nh phím <F1>. Các thao tác như sao chép (<F5>) hay di chuy n (<F6>) t p tin s d ng thư m c đư c hi n th trong b ng th hai làm thư m c đích đ n (s sao chép hay di chuy n đ n thư m c này). Tr giúp đư c t ch c dư i d ng siêu văn b n. Trong b ng ho t đ ng m t dòng đư c chi u sáng.1.3 Tr giúp Khi làm vi c v i chương trình Midnight Commander. trong shell đã ch y chương trình Midnight Commander.3 Tr giúp 131 Ch m t trong hai b ng là hi n th i (ho t đ ng). Vì th vi c di chuy n s d ng m t b các t h p phím (nhưng trong m i chương trình con có các t h p phím ch áp d ng trong n i b mà thôi).

Nh n chu t (b t kỳ nút nào) lên trình đơn trên cùng s m ra (nói đúng hơn là m xu ng dư i) trình đơn con c a nó.jpg. Ví d chương trình xv đư c gán đ m các t p tin hình n *. ch c n nh n nút chu t ph i lên tên c a t p tin đó.jpg. thì khi nh n kép chu t trái lên t p tin screenshot.132 S d ng Midnight Commander Ngoài nh ng t h p phím đã ch ra còn có th s d ng nh ng t h p ch làm vi c khi xem tr giúp (chúng đư c li t kê trong b ng 6. Nh n chu t trái lên liên k t đ chuy n t i văn b n mà liên k t này ch t i. Đ đánh d u (ch n) t p tin nào đó.jpg trông ra sao.4 S d ng chu t Chương trình Midnight Commander có h tr chu t. Đ b đánh d u thì cũng ch c n s d ng nút chu t ph i đó. B ng cách nh n nút chu t trái s có th di chuy n dòng chi u sáng lên b t kỳ t p tin nào trong các b ng. thì s th c hi n di chuy n dài 1 c t t p tin v phía đ u danh sách.3). N u nh n chu t lên khung trên cùng c a b ng có m t danh sách các t p tin r t dài.3: Di chuy n khi xem tr giúp Di chuy n th c hi n Đi t i liên k t ti p theo Quay l i liên k t trư c Đi t i liên k t ti p theo ho c kéo lên m t dòng Quay l i liên k t trư c ho c kéo xu ng m t dòng M trang mà liên k t hi n th i ch t i M trang tr giúp v a xem trư c trang hi n th i Tr giúp s d ng c a b n thân tr giúp Chuy n t i ph n ti p theo c a tr giúp Chuy n t i ph n n m trư c c a tr giúp Chuy n t i m c l c c a tr giúp Thoát kh i tr giúp Phím <Tab> <Alt>+<Tab> <↓> <↑> <→> ho c <Enter> <←> ho c <L> <F1> <N> <P> <C> <F10>. Chương trình ghi nh th t di chuy n theo liên k t và cho phép tr l i ph n đã xem trư c đó b ng phím <L>. rlogin hay ssh). ho c ch y chương trình có kh năng và đã đư c gán đ đ c t p tin này. Tính năng này đư c th c hi n n u có ch y driver gpm không ph thu c vào nơi ngư i dùng làm vi c là trên kênh giao tác Linux hay ch y Midnight Commander trên xterm (ho c th m chí s d ng k t n i t xa qua telnet. Chu t ph i s d ng đ quay l i ph n đã xem trư c đó. chương trình xv s cho chúng ta th y t p tin screenshot. B ng 6.4). Nh n kép chu t trái lên tên t p tin đ th c hi n t p tin (n u đây là m t chương trình). <Esc> B n có th s d ng phím tr ng (space) đ chuy n t i trang tr giúp ti p theo và phím <B> đ quay l i m t trang. thì có th s d ng chu t đ di chuy n. N u như có h tr chu t (xem ph n 6. Nh n chu t (b t kỳ nút nào) lên các nút ch c năng (các nút F1-F10 dư i cùng) cũng đ ng th i ch y chương trình tương ng v i nút đó. khi này tên t p tin s có màu khác (theo m c đ nh là màu vàng ). 6. Nh n .

. kích thư c c a nó và th i gian s a đ i g n nh t. thì tương ng s th c hi n di chuy n dài 1 c t t p tin v phía cu i danh sách. Đ làm đư c đi u này..5 Đi u khi n các b ng 133 chu t lên khung n m dư i c a b ng. r i l i nh n và gi phím <Shift> trong khi nh n chu t ph i.1 D ng danh sách t p tin D ng b ng trên đó hi n th danh sách t p tin và thư m c con có th thay đ i qua các câu l nh c a th c đơn m ra khi ch n B ng trái (Left) và B ng ph i (Right). sau đó th phím <Shift> ra. Có 4 kh năng đ ch n: Đ y đ (Full).. N u b n đ c mu n thay đ i d ng hi n th danh sách t p tin. do đó trên m i b ng có hai c t và hi n th đư c s t p tin nhi u g p đôi. 6. • Đ nh d ng Thu g n (Brief) ch hi n th tên t p tin. Phương pháp di chuy n này cũng làm vi c khi xem tr giúp và xem danh sách Cây thư m c N u ch y mc v i h tr chu t thì ngư i dùng có th th c hi n các thao tác sao chép và dán văn b n khi gi phím <Shift>.6. Trong ph n này s nói đ n cách thay đ i d ng c a b ng hay cách hi n th thông tin trên b ng.5 Đi u khi n các b ng Các b ng c a Midnight Commander thông thư ng hi n th nh ng gì có trong thư m c c a h th ng t p tin (vì th thư ng đư c g i là b ng thư m c). 6. thì có th s d ng câu l nh D ng danh sách.5. ch n đo n văn b n c n thi t b ng cách kéo chu t.. Tuy nhiên có th hi n th nh ng thông tin khác trên b ng. Hình 6.. đưa con tr đ n nơi c n dán.3: H p tho i ch n đ nh d ng hi n th • Đ nh d ng Đ y đ (Full) hi n th tên t p tin. M r ng (Long) và Ngư i dùng t xác đ nh (User). Thu g n (Brief). (Listing mode.) c a b ng (trái ho c ph i) tương ng. C n chú ý r ng tính năng này không làm vi c trong các trình gi l p terminal như xterm. b n c n nh n và gi phím <Shift>.

@ (at-sign) – cho liên k t (links).134 S d ng Midnight Commander • Đ nh d ng M r ng (Long) hi n th t p tin như khi th c hi n câu l nh ls -l. = (gi u b ng) – cho các sockets. • size – kích thư c t p tin. Ký t nh ng giá tr mà câu l nh ls -F đưa ra: * (asterisk) – cho t p tin chương trình. • owner – ch s h u t p tin. Sau kích thư c b ng có th ch ra là trên b ng ph i có hai c t b ng cách thêm s 2 vào dòng đ nh d ng. ∼ (d u sóng) – cho các liên k t tư ng trưng đ n thư m c. • bsize – kích thư c d ng khác. • perm – dòng ch ra quy n truy c p đ n t p tin. • nuid – ch s xác đ nh c a ngư i dùng (UID). . • mode – quy n truy c p d ng s 8bit. . • atime – th i gian truy c p đ n t p tin l n cu i. | (pipe. Ti p theo c n li t kê tên nh ng vùng hi n th cùng v i chi u r ng c a vùng. • ctime – th i gian t o t p tin. ! (d u ch m than) – cho các liên k t tư ng trưng đã h ng (stalled) (liên k t ch đ n t p tin không còn n a). khi đó ch đưa ra kích thư c t p tin. Có th s d ng nh ng tên vùng sau: • name – tên t p tin. V i đ nh d ng này m t b ng chi m h t màn hình.(g ch ngang) – cho các thi t b trao đ i theo byte. • ngid – ch s xác đ nh c a nhóm (GID). / (slash) – cho thư m c. • mtime – th i gian s a đ i t p tin cu i cùng. + (d u c ng) – cho các thi t b trao đ i theo block. này có th là m t trong • nlink – s liên k t đ n t p tin. còn đ i v i thư m c con thì ch đưa ra dòng ch “SUB-DIR” ho c “UP–DIR”. • N u ch n đ nh d ng Ngư i dùng t xác đ nh (User). thì đ u tiên c n ch ra kích thư c c a b ng: “half” (m t n a màn hình) ho c “full” (toàn màn hình). Khi t đưa ra đ nh d ng. • type – hi n th d ng t p tin (m t ký t ). ng) – cho các t p tin d ng FIFO. thì ngư i dùng c n đưa ra d ng hi n th t ch n c a mình.

) trong trình đơn tương ng c a m i b ng. • mark – chèn d u sao * (asterisk) n u t p tin đư c ch n.name. size. ho c kho ng tr ng – n u ngư c l i. sau đó ch ra s v trí (ký t ) c n gi cho vùng này. N u sau s v tr có đ t d u ‘+’. space. space. và n u màn hình cho phép thì vùng s đư c m r ng.mode:3 Hi n th danh sách t p tin trên m i b ng còn có th s p x p theo m t trong 8 cách: • Theo tên • Theo ph n m r ng • Theo kích thư c t p tin • Theo th i gian s a đ i • Theo th i gian truy c p l n cu i • Theo ch m c inode • Không s p x p. owner. name Dư i đây là ví d d ng hi n th do ngư i dùng đưa ra: half name. group... space.6. mtime.|. • | – chèn đư ng th ng đ ng. space. thì s đó s đư c hi u là chi u r ng nh nh t c a vùng. đ nh d ng Đ y đ (Full) th c ch t đư c xác đ nh b i dòng: half type. c n thêm d u hai ch m ‘:’. Ví d .mtime còn đ nh d ng M r ng (Long) thì xác đ nh b i: full perm. .4) ngoài vi c cho phép ch n cách s p x p còn cho phép ch n s p x p theo th t ngư c l i (đánh d u tuỳ ch n Ngư c l i (Reverse)). space.size.5 Đi u khi n các b ng • group – nhóm s h u t p tin. Đ có th xác đ nh chính xác chi u r ng c a m t vùng. nlink.|. 135 Đ ng th i còn có th s d ng nh ng tên vùng sau đ t ch c vi c hi n th thông tin ra màn hình: • space – chèn kho ng tr ng. hay s p x p có tính đ n ki u ch thư ng ch hoa hay không (tùy ch n Tính đ n ki u ch (case sensitive)). space.size:7. Khi đó s hi n ra m t h p tho i (hình 6. Có th ch n cách s p x p b ng cách ch n câu l nh Th t s p x p (Sort order.type.|. • inode – ch m c inode c a t p tin.|.

Ví d trên hình 6. .. Trong ch đ này b ng s hi n th n i dung c a t p tin đư c chi u sáng (đư c ch n) trên b ng bên c nh. Trong th c đơn c a m i b ng còn có câu l nh Quét l i (Rescan) (tương đương v i câu l nh C p nh t (Refresh) trong các chương trình khác). Tên c a thư m c con và đư ng d n đ n thư m c con luôn luôn đư c hi n th không ph thu c vào m u đưa ra.4: H p tho i s p x p Theo m c đ nh các thư m c con đư c hi n th đ u danh sách..7 là khi dùng ch đ này đ xem nhanh n i dung t p tin HISTORY c a gói chương trình mediawiki.5.) th c đơn C u hình (Option)..tar. còn có th đưa b t kỳ b ng nào vào m t trong nh ng ch đ sau: • Ch đ Thông tin (Info). Đi u này có ích khi nh ng ti n trình khác t o hay xóa các t p tin.) trong th c đơn c a m i b ng cho phép đưa ra nh ng m u mà tên t p tin s hi n th tương ng v i nó (ví d dùng m u “*. (Configuration. nhưng cũng có th thay đ i n u đánh d u tùy ch n Tr n l n t t c t p tin (“Mix all files”) c a câu l nh C u hình.5) trên b ng đưa ra thông tin v t p tin đư c chi u sáng (đư c ch n) trên b ng bên c nh.2 Nh ng ch đ hi n th khác Ngoài vi c đưa ra đ nh d ng hi n th danh sách t p tin trên b ng. • Ch đ Cây thư m c (Tree).gz). • Ch đ Xem nhanh (Quick View).. Ngư i dùng cũng có th ch n ch hi n th trên b ng nh ng t p tin tương ng v i m t m u nào đó. Câu l nh Quét l i (phím nóng <Ctrl>+<R>) c p nh t l i danh sách t p tin hi n th trên b ng.. Trong ch đ này trên m t b ng hi n th cây thư m c d ng đ ho (hình 6. Trong ch đ này (hình 6. kích thư c ch tr ng và t ng s ch m c inode còn tr ng).6). 6. Ch đ này tương t như khi ngư i dùng ch n câu l nh Cây thư m c (Directory Tree) t th c đơn Câu l nh (Command).136 S d ng Midnight Commander Hình 6. Câu l nh L c t p tin. (Filter.... như câu l nh sau hi n th cây thư m c m t c a s riêng.gz” đ ch hi n th nh ng t p tin nén tar. v h th ng t p tin hi n th i (d ng.

thì ngư i dùng có th s d ng m i câu l nh đi u khi n vi c xem. (Shell link.. 6. (FTP link.. xin hãy xem tr giúp c a mc.1 và b ng 6... • Ch đ K t n i FTP.2.5.3 Các t h p phím đi u khi n b ng Đ đi u khi n ch đ làm vi c c a b ng có th s d ng các câu l nh c a trình đơn đã nói t i trên. Dòng chi u sáng s chuy n t b ng đang là hi n th i sang b ng khác và như v y b ng sau s tr thành hiên th i.).. nh ng phím li t kê trong b ng 6. n m gi a ho c dư i cùng trong s nh ng t p tin đang hi n th (đang th y) trên b ng. • <Alt>+<G> ho c <Alt>+<R> ho c <Alt>+<J>.6. • <Tab> ho c <Ctrl>+<i>.. ví d . nhưng s thu n ti n hơn n u s d ng các t h p phím đi u khi n.) và K t n i Shell.5 Đi u khi n các b ng 137 Hình 6. Nh t h p phím này có th chuy n đ i nhanh . Chuy n đ i vòng quanh gi a các đ nh d ng hi n th danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. Hai ch đ này ch khác ch s d ng đ hi n th danh sách thư m c n m trên máy xa. vì th n u dùng phím <Tab> đ chuy n sang b ng xem nhanh. Thay đ i b ng hi n th i (ho t đ ng). • <Alt>+<T>... S d ng đ di chuy n dòng chi u sáng tương ng lên t p tin trên đ u.5: Ch đ thông tin Đ ra b ng xem nhanh n i dung t p tin s d ng chương trình xem t p tin có s n trong mc. N u ngư i dùng mu n bi t thêm v cách s d ng nh ng ch đ này. Còn l i m i th k c đ nh d ng hi n th thông tin đ u tương t như nh ng gì s d ng cho các thư m c n i b .

N u trong b ng hi n th i dòng chi u sáng là tên t p tin.6: Ch đ cây thư m c chóng t ch đ hi n th M r ng (long) sang Thu g n hay ch đ do ngư i dùng xác đ nh. Tương đương v i vi c nh n chu t lên ký t >. Ch khi mc đư c ch y dư i kênh giao tác (console) c a Linux: th c hi n tương ng vi c chuy n (chdir) t i thư m c m (. Chuy n t i thư m c ngay sau trong s nh ng thư m c đã xem. • <Alt>+<Y>. • <Ctrl>+<\>. <Ctrl>+<PageDown>. Chuy n dòng chi u sáng t i v trí đ u tiên c a danh sách t p tin. thì b ng th hai s chuy n vào ch đ hi n th các t p tin c a thư m c đư c chi u sáng.) ho c t i thư m c đang đư c chi u sáng. • <Alt>+<U>.. thì trên b ng th hai s hi n th n i dung c a thư m c m c a t p tin đó. Chuy n dòng chi u sáng t i v trí cu i cùng c a danh sách t p tin. • <Ctrl>+<PageUp>. Tương đương v i vi c nh n chu t lên ký t < góc trên c a b ng.138 S d ng Midnight Commander Hình 6. . • <Home> ho c <Alt>+<‘<’>. • <End> ho c <Alt>+<‘>’>. còn trên b ng còn l i hi n th danh sách t p tin. N u trong b ng hi n th i tên thư m c đư c chi u sáng. • <Alt>+<O>. Hi n th danh sách thư m c thư ng dùng và chuy n t i thư m c l a ch n. Chuy n t i thư m c ngay trư c trong s nh ng thư m c đã xem.

7: Ch đ xem nhanh 6. hãy dùng phím <Insert> ho c t h p phím <Ctrl>+<T>. Khi này tên c a t p tin s có màu khác. Đ đánh d u t p tin đ t dư i dòng chi u sáng. Nh ng thao tác (l nh) li t kê trên không ch có th th c hi n b ng cách nh n phím ch c năng tương ng mà còn b ng cách nh n chu t lên các nút tương ng cùng c a màn hình hay b ng các l nh tương ng c a trình đơn T p tin (File). c n ch n nh ng t p tin hay nhóm t p tin đ th c hi n thao tác đó lên. Xin đưa ra m t b ng 6. N u mu n th c hi n m t thao tác nào đó lên nhi u t p tin m t lúc. R t nhi u thao tác thư ng dùng trong Midnight Commander đư c th c hi n qua các phím ch c năng <F1> — <F10>.4 t ng h p nh ng thao tác này. thì c n vi t bi u th c chính quy theo .4 hay l nh trong trình đơn. thì c n đánh d u nhóm t p tin này. N u có b t tùy ch n M u d ng shell (xem trang 155. Khi ch y câu l nh Midnight Commander s đưa ra h p tho i dùng đ nh p bi u th c chính quy xác đ nh tên c a nhóm t p tin mu n đánh d u.6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin T trư c đ n gi chúng ta m i xem xét đ n v ngoài c a màn hình Midnight Commander và cách thay đ i v ngoài này. Trư c khi th c hi n m t thao tác nào đó ch ra trong b ng 6.6. Đ ch n m t t p tin thì ch c n đ t dòng chi u sáng trong b ng hi n th i lên nó (t t nhiên đ u tiên c n chuy n t i thư m c tương ng). Còn có th ch n nhóm t p tin còn có th dùng câu l nh Ch n nhóm c a trình đơn T p tin (File).6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin 139 Hình 6. Đ b ch n t p tin thì cũng s d ng t h p phím như khi ch n. Câu l nh này đư c dùng đ đánh d u nhóm t p tin theo m u tương ng đưa ra. phím nóng cho câu l nh này là phím d u c ng <+>. Bây gi đã đ n lúc c n bi t cách làm vi c v i t p tin nh chương trình có ích này.

Còn n u t t tùy ch n này. N u nh n <Ctrl>+<S> thêm m t l n n a. Thao tác này dùng đ b đánh d u kh i nhóm t p tin đã ch n. dòng chi u sáng s di chuy n t i t p tin ti p theo có tên b t đ u b ng nh ng ký t đã nh p vào. thì trư c khi đánh d u t p tin c n tìm đ n t p tin đó. Khi này trong quá trình nh p ký t . Khi sao chép m t t p tin thì còn có th đ i tên c a t p tin này3 . Còn thao tác “Ch n ngư c l i” (phím <*>) dùng đ b ch n nh ng t p tin đang ch n. Sau khi nh n m t trong nh ng t h p phím này thì mc s ch y ch đ tìm ki m tên t p tin trong thư m c hi n th i theo nh ng ký t đ u tiên c a tên.4: Các phím ch c năng Phím F# Hành đ ng th c hi n <F1> G i tr giúp tùy thu c vào tình hu ng <F2> G i th c đơn do ngư i dùng t o ra <F3> Xem t p tin đ t dư i dòng chi u sáng c a b ng hi n th i <F4> G i trình so n th o trong đ s a t p tin đ t dư i dòng chi u sáng c a b ng hi n th i <F5> Sao chép t p tin hay nhóm t p tin đã đư c đánh d u t thư m c c a b ng hi n th i sang thư m c c a b ng còn l i. Trong ch đ này nh ng ký t nh p vào s không hi n th dòng l nh mà hi n th dòng tìm ki m. <F7> T o thư m c con trong thư m c hi n th trên b ng hi n th i <F8> Xóa t p tin (thư m c con) hay nhóm các t p tin đã đánh d u <F9> G i trình đơn chính (hi n th phía trên các b ng) <F10> Thoát kh i chương trình các quy lu t như trong shell (xem chương 5. thì s đánh d u các thư m c ch không ph i t p tin. t c là b n s . Cũng gi ng như khi sao chép. Có th dùng các phím <Backspace> ho c <Del> đ s a l i. thì s đánh d u t p tin đư c th c hi n theo quy lu t c a các bi u th c chính quy thông thư ng (hãy xem hư ng d n man ed). Trong nh ng trư ng h p đó các t h p phím <Ctrl>+<S> và <Alt>+<S> s có ích. N u thư m c hi n th i có nhi u t p tin (do đó không th y h t trên b ng). có th thay đ i tên c a t p tin hay thư m c di chuy n đ n. thì dòng tìm ki m này s hi n th trên ch c a dòng tr ng thái mini.140 S d ng Midnight Commander B ng 6. C n chú ý là n u trong thư m c hi n th i không có t p tin v i tên tương ng. thì s tìm ki m t p tin tương ng ti p theo. N u bi u th c b t đ u ho c k t thúc b ng d u g ch chéo (/). <F6> Di chuy n t p tin hay nhóm t p tin đã đư c đánh d u t thư m c c a b ng hi n th i sang thư m c c a b ng còn l i. đ ng th i ch n nh ng t p tin còn l i c a thư m c hi n th i. Đ ng th i trong h p tho i hi n ra còn có th ch ra tên c a thư m c mu n sao chép các t p tin đ n (đ khi c n có th sao chép đ n thư m c khác v i thư m c hi n ra trên b ng th hai). Thao tác “B ch n” (phím t t là phím d u tr <–> ho c g ch chéo ngư c — <\>) là thao tác ngư c l i đ i v i thao tác ch n nhóm t p tin và s d ng cùng các quy lu t vi t m u như khi ch n. N u ch đ Hi n tr ng thái mini (Show mini-status) đư c b t. thì nh ng ký t nh p vào s không hi n th trên dòng tr ng thái mini.

<C>). • Liên k t c ng (<Ctrl>+<X>. Ngoài các câu l nh g n v i các phím ch c năng. Chương trình Midnight Commander cho bi t liên k t m m b ng ký hi u “@” đ ng trư c tên c a liên k t đó (tr liên k t đ n thư m c con đư c đánh d u b i d u sóng “∼”). không nh t thi t ph i s d ng các phím ch c năng đ g i các câu l nh tương ng v i chúng. So v i dòng l nh thì các thao tác xem và so n th o t p tin trong Midnight Commander thu n ti n hơn. Thay đ i ch s h u b ng câu l nh chown. do trong Midnight Commander có tích h p s n các chương trình cho nh ng vi c này. • chown (<Ctrl>+<X>. sao chép. • cd nhanh (<Alt>+<C>).<S>). K t qu th c hi n l nh s hi n ra trên màn hình trong xem có s n c a Midnight Commander. thì trên dòng này s hi n lên tên c a t p tin mà liên k t ch đ n. • chown nâng cao.7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên Khi th c hi n các thao tác sao chép và di chuy n (hay đ i tên) t p tin ngư i dùng có kh năng thay đ i tên c a các t p tin đang sao chép hay di chuy n. N u trên màn hình có đưa ra dòng tr ng thái mini (dùng tùy ch n Hi n tr ng thái mini). • Xem k t qu l nh (<Alt>+<!>).<L>). Nhưng trong ph n này chúng ta s không xem đ n trình so n th o có s n. Khi ch y câu l nh này trên màn hình s hi n ra dòng cho phép nh p b t kỳ câu l nh nào cùng v i tham s c a nó (theo m c đ nh tham s s là t p tin đang đư c chi u sáng).6. ví d . T o liên k t c ng đ n t p tin hi n th i. • chmod (<Ctrl>+<X>. Đ th c .7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên 141 không th tìm th y t p tin mu n tìm. Cho phép thay đ i quy n truy c p và s h u t p tin. Như b n đã th y. chúng ta s xem xét l i các câu l nh này đ hi u rõ hơn v chúng. Hãy s d ng câu l nh này n u bi t đư ng d n đ y đ đ n thư m c b n c n (và mu n chuy n thành thư m c hi n th i). c n thi t cho ngư i dùng trong nh ng thao tác cơ b n v i t p tin c a thư m c hi n th i.<O>). Như đã nói t trư c. T t nhiên là nh ng thao tác thư ng dùng đư c g n v i các phím ch c năng. mà đ dành đ n chương nói v làm vi c v i các t p tin văn b n. Do đó. di chuy n hay xóa. trình đơn T p tin (File) có ch a nh ng câu l nh thư ng dùng nh t. T o liên k t m m đ n t p tin hi n th i. Sau khi ch n và đánh d u t p tin đ làm vi c ch c n nh n m t trong các phím ch c năng đ th c hi n thao tác c n thi t v i t p tin. • Liên k t m m (<Ctrl>+<X>. Cho phép thay đ i quy n truy c p đ n (các) t p tin đư c ch n. B t kỳ câu l nh nào trong s này cũng có th th c hi n qua trình đơn T p tin (File). trình đơn T p tin còn ch a các câu l nh sau (trong ngo c là các phím t t tương ng). 6. Đ u tiên là câu l nh sao chép và đ i tên.

Tùy ch n Vào thư m c con. bao g m: quy n truy c p.142 S d ng Midnight Commander hi n vi c này ngư i dùng c n đưa ra m u cho tên c a các t p tin g c (g i là m u g c) và m u cho tên c a các t p tin s đư c t o (t p tin đích đ n. B n mu n sao chép n i dung c a thư m c one vào thư m c /two/one đã có t trư c. Tùy ch n Đi theo liên k t (Follow links) xác đ nh xem khi sao chép liên k t c ng hay m m vào thư m c đích đ n (ho c các thư m c con c a thư m c này) s t o các liên k t đó.. thì s ch sao chép (di chuy n) nh ng t p tin đư c đánh d u và tương ng v i m u g c.. Theo m c đ nh tùy ch n này t t và t p tin (thư m c) ngu n s đư c sao chép vào thư m c đích đ n. hay sao chép t p tin (và thư m c con) mà nh ng liên k t này ch đ n. N u tùy ch n này đư c dùng thì s t o ra trong thư m c đích đ n m t thư m c con có cùng tên và các t p tin (thư m c) s đư c sao chép vào thư m c m i này. N u tùy ch n không đư c dùng thì các thu c tính s đư c đ t theo giá tr umask hi n th i. . Thông thư ng (khi tùy ch n b t t) mc s ch sao chép t t c các t p tin t one vào /two/one. Tùy ch n Ghi nh thu c tính (Preserve attributes) xác đ nh xem khi sao chép ho c di chuy n có gi l i hay không các thu c tính c a t p tin ban đ u. N u có các t p tin đã đư c đánh d u. Vi c đưa ra m u đư c th c hi n trên dòng nh p vào hi n th trong c a s m ra khi ch y m t trong các l nh sao chép hay di chuy n (hình 6. và n u ngư i dùng là root thì còn c thu c tính UID và GID. Còn m t vài tuỳ ch n có nh hư ng đ n th c hi n thao tác sao chép và di chuy n t p tin mà có th thi t l p cùng ngay c a s đ đưa ra các m u tên t p tin. ho c có th thi t l p qua câu l nh c a trình đơn C u hình | C u hình. n u có (Dive into subdirs) xác đ nh thao tác s làm n u trong thư m c đích đ n đã có thư m c có cùng tên v i tên t p tin (ho c thư m c) đang sao chép (ngu n). Hình 6.. N u tùy ch n b t. Chúng ta s xem xét m t ví d đ hi u hơn tình hu ng này. các đánh d u th i gian (truy c p và s a đ i). thì t t c các t p tin s đư c sao chép vào /two/one/one. g i là m u đích).8: H p tho i đ i tên t p tin T t c các t p tin tho mãn m u g c s đư c đ i tên (sao chép ho c di chuy n v i tên m i) tương ng v i m u đích. Thông thư ng m u tên th hai đó là m t vài ký t thay th (wildcards) cu i dùng xác đ nh ch đ n c a các t p tin t o ra.8).

thì ngư i dùng có th s d ng các ký t thay th (wildcards) ‘*’ và ‘?’ trong m u ngu n.tgz” và đang sao chép t p tin “foo. còn m u đích s là “\2.*’. đ “file. Chúng ta l i xem xét ti p hai ví d . Ví d 1. Midnight Commander hi n th trên màn hình h p tho i. Ví d 3.tgz”. .*\)\.8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin Khi ngư i dùng th c hi n các thao tác sao chép.v.. ‘\ \’ có nghĩa là dùng ký t g ch chéo thông thư ng và ‘\*’ có nghĩa là s d ng m t ký t d u sao thông thư ng (asterisk). L y ví d b n c n đ i ch tên và ph n m r ng t p tin. ký t thay th ‘\1’ tương ng nhóm ký t thay th đ u tiên trong m u ngu n. ký t ‘*’ th hai tương ng v i nhóm th hai v. Chúng s đư c dùng tương t như trong shell.file”. còn l i là ch thư ng.c” tr thành “c.*\)\. Khi tùy ch n M u d ng shell (“Use shell patterns”) b t. Chúng ta xem xét m t vài ví d đ hi u rõ hơn.gz”. nhưng c n c n th n hơn và nhi u công s c khi nh p vào.*\)$’ (tùy ch n M u d ng shell t t).gz”.tar.\1”. Cách này m m d o hơn. Ví d 4.file”. Khì tùy ch n này b t.c” tr thành “c. . trong đó cho bi t trên (nh ng) t p tin nào s th c hi n thao tác và quá trình th c hi n di n ra như th nào. N u s d ng trong m u đích ‘\U’ ho c ‘\L’. S d ng ‘\u’ và ‘\l’ cung c p các kh năng r ng hơn so v i ‘\U’ và ‘\L’.. còn m u đích có ‘\L\u*’. Tương t .\(. tính theo . b n c n s d ng các d u ngo c ‘\(.gz$”. \)’.. Ký t ‘*’ đ u tiên trong m u đích tương ng v i nhóm ký t thay th đ u tiên trong m u ngu n. Trong m u đích ch cho phép s d ng ‘*’ và ‘\<ch s >’. Khi th c hi n các thao tác sao chép và di chuy n ngư i dùng còn có th chuy n ki u ch hoa/thư ng trong tên t p tin. .tar. N u m u ngu n là “*. Ký t ‘\0’ tương ng v i toàn b tên c a t p tin ngu n.8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin 143 nh hư ng đ n quá trình sao chép và di chuy n t p tin còn có tùy ch n M u d ng shell trong trình đơn C u hình / C u hình.*\)$’. tên t p tin s đư c chuy n đ i sao cho các ch cái đ u tiên s là ch hoa. thì t p tin thu đư c s có tên “foo. ký t ‘\2’ – nhóm th hai v. N u s d ng ‘\u’ ho c ‘\l’ trong m u đích. . còn m u đích s là “\2.tar\. Đ hi n th quá trình làm vi c. sao chép đư c th c hi n vào “/two/*.v. trên màn hình hi n ra t m t đ n ba thanh bi u đ (progress bars). Đ ch ra nhóm các ký t trong m u ngu n s tương ng v i các ký t thay th trong m u đích. L y ví d b n c n đ i ch tên và ph n m r ng t p tin. Ví d trong m u ngu n có ‘*’ (tùy ch n M u d ng shell b t) ho c ‘ˆ\(. thì k t qu s là “/two/foo. N u m u ngu n có d ng “ˆ\(. di chuy n hay xóa t p tin.tgz” và n m trong thư m c “/two”. M u ngu n – ‘ˆ\(. thì s chuy n đ i t t c các ký t phía sau đ n l n g p ‘\U’ ho c ‘\L’ ti p theo ho c đ n cu i tên t p tin. Ví d . M u ngu n s c n có d ng ‘*.tgz”. còn m u đích – “/two/*. Thanh th hai (count bar) cho bi t đ n th i đi m hi n th i đã th c hi n đư c bao nhiêu ph n. thì ký t ti p theo c a tên s đư c chuy n tương ng thành ch hoa ho c ch thư ng. Ký t ‘\’ trong các m u dùng đ hu b tác d ng c a các ký t đ c bi t. 6.tar. Thanh th nh t (file bar) cho bi t đã th c hi n (ví d sao chép) đư c bao nhiêu ph n c a t p tin hi n th i. thì mc s không th c hi n vi c nhóm t đ ng. và tên c a t p tin đang sao chép là “foo. Ví d 2.6.\1”. . đ “file. .gz”.

. t t c nh ng t p tin còn l i s b b qua. 1. Trong quá trình th c hi n các thao tác v i t p tin ngư i dùng có th nhìn th y 3 d ng c a s n a.. Thông thư ng ngư i dùng ch n B qua đ không th c hi n thao tác v i t p tin đang có v n đ . Ch n phương án này n u ngư i dùng đã s a đư c l i (ví d .9. ho c D ng đ không th c hi n hoàn toàn thao tác đưa ra. Câu h i th nh t “Ghi đè lên t p tin này” có ba cách tr l i: • Đ ng ý (nút Có) • T ch i. Nh n nút B qua s d n đ n vi c b qua thao tác v i t p tin này và ti p t c thao tác t p tin sau n u có. C a s l i đưa ra thông tin v l i và đ ngh ba cách gi i quy t. Nh n nút D ng s k t thúc thao tác. t c là trong thư m c sao chép hay di chuy n đ n đã có t p tin cùng tên.).9: C a s h i l i Dư i đây đưa ra hai câu h i l i 6. Trong c a s h i l i s hi n ra th i gian t o ra và kích thư c c a t p tin ngu n (đang đư c sao chép hay di chuy n) và c a t p tin đích (s b hu b n u ghi chèn).144 S d ng Midnight Commander t ng cái. ph n dư i c a h p tho i này có hai nút. Phương án th ba là Th l i. Thanh th ba (bytes bar) cho bi t ph n trăm dung lư ng tính theo byte đã làm xong. 2. C a s h i l i xu t hi n khi ngư i dùng đang th c hi n thao tác d n đ n vi c ghi chèn lên t p tin đã có. c a nh ng t p tin đã đánh d u. N u t t đi tuỳ ch n Thao tác v i thông tin dài dòng (xem C u hình / C u hình. không ghi chèn (nút Không) • Ghi thêm n i dung c a t p tin đang sao chép vào cu i t p tin đã có (nút Thêm vào cu i) . Hình 6. thì hai thanh bi u đ cu i s không đư c hi n th . b ng trình l nh terminal khác).

9 Dòng l nh c a h v Như đã nói khi mô t v ngoài c a màn hình Midnight Commander. • N u kích thư c khác nhau – ch ghi chèn n u kích thư c các t p tin khác nhau. Ch ch n Có ho c T t c khi b n th c s tin tư ng là mình mu n xóa thư m c cùng v i toàn b các thư m c con c a nó. Nh ng t p tin b b qua. Nh n nút Có đ xóa thư m c cùng v i t t c các t p tin c a nó. • C p nh t – ch ghi chèn (đ ng đ n) nh ng t p tin đư c t o ra trư c t p tin ngu n. đo đó c a s h i l i s không hi n ra m i l n có t p tin trùng tên: • T t c – ghi chèn t t c các t p tin đã ch n. L a ch n nút mu n nh n b ng các phím mũi tên ho c phím <Tab>. Trong th i gian làm vi c v i Midnight Commander. Cách gi i quy t đư c dùng s làm vi c v i t t c các t p tin đã ch n. ngư i dùng c n gõ vào dòng l nh tên c a chương . Không đ b qua.9 Dòng l nh c a h v 145 Còn đ tr l i cho câu h i th hai “Ghi đè lên m i t p tin đích?” chúng ta có 4 cách. t c là không thao tác. thì sau khi th c hi n s b đánh d u kh i nh ng t p tin đã thao tác thành công. không h i l i. s v n đư c đánh d u như cũ. C a s yêu c u xóa toàn b ( 6. • Không – không ghi chèn các t p tin (n u không có t p tin đích. 3. ph n dư i c a màn hình luôn luôn có dòng l nh c a h v . đ có th ch y m t câu l nh nào đó c a h đi u hành. D ng có nghĩa là không th c hi n thao tác xóa n a. không xóa nh ng thư m c không r ng trong s đã ch n. Không đ không xóa thư m c này. thì s th c hi n sao chép). Hình 6. 6. Ngư i dùng cũng có th d ng th c hi n thao tác n u nh n nút D ng cu i c a s h i l i. ch n T t c n u b n đã đánh d u nhi u thư m c và tin tư ng là mình đúng.6.10: C a s yêu c u N u đã đánh d u nhóm các t p tin đ thao tác.10) xu t hi n khi ngư i dùng đang th c hi n thao tác xóa m t thư m c không r ng.

danh sách câu l nh. Đ giúp nh p câu l nh d dàng hơn trong Midnight Commander có m t vài t h p phím cho phép gi m s l n gõ bàn phím trong th i gian nh p và s a đ i câu l nh trên dòng l nh. • <Alt>+<Enter>. nhưng đó đã là m t câu chuy n khác. Sao chép vào dòng l nh tên c a các t p tin đã đư c đánh d u trong b ng hi n th i. 4 autocompletion . • <Ctrl>+<Enter>. Quay ngư c l i m t câu l nh theo danh sách nh ng l nh đã ch y (l ch s l nh). • <Ctrl>+<Q>.ext. <Ctrl>+<P>. do môi trư ng làm vi c đã dùng nó cho thao tác khác (trong trư ng h p KDE thì đó là chuy n gi a các c a s ). . thì s th c hi n nh ng câu l nh đ t trong ph n nh này. Sao chép tên c a t p tin hay thư m c đang đư c chi u sáng vào dòng l nh.<P>. • <Alt>+<P>. • <Ctrl>+<X>. t c là tên c a thư m c đang đư c hi n th trên b ng hi n th i. tên ngư i dùng hay tên máy (tùy theo nh ng gì ngư i dùng đã gõ và ph n nào c a câu l nh đang đư c nh p vào). sau đó gõ phím <Enter>. . Trư c khi ch y các l nh có th c hi n nh ng s thay th macro đơn gi n. ví d trong môi trư ng KDE thì r t có th s không dùng đư c t h p phím này. <Ctrl>+<T>. ho c tên c a t p tin đang đư c chi u sáng n u không có t p tin nào đư c đánh d u. Th c hi n thao tác t đ ng đi n thêm4 tên t p tin. thì Midnight Commander s so sánh ph n m r ng c a t p tin này v i ph n m r ng có trong “t p tin các ph n m r ng” ~/mc. • <Ctrl>+<X>. Thông thư ng vi c nh p các câu l nh đòi h i ph i gõ r t nhi u các ký t . Sao chép vào dòng l nh tên c a thư m c hi n th i. Cũng như <Alt>+<Enter>. T t nhiên b n có th thay đ i c u hình c a môi trư ng làm vi c. • <Alt>+<Tab>. trong s đó có đư ng d n đ y đ c ng v i tên c a t p tin c n làm vi c.ext có m t ph n nh ch ra thao tác làm vi c v i nh ng t p tin có ph n m r ng như t p tin đã ch n.146 S d ng Midnight Commander trình tương ng ho c ch n chương trình đó trong b ng hi n th i (đưa dòng chi u sáng lên tên t p tin chương trình). tên câu l nh. N u ngư i dùng nh n phím <Enter> khi dòng chi u sáng n m trên tên t p tin không ph i là chương trình. Chèn nh ng ký t đư c chương trình Midnight Commander biên d ch theo m t cách nào đó (ví d ký t ‘+’). N u trong t p tin mc. đ c bi t trong trư ng h p ph i ch ra các tham s c a câu l nh. Sao chép vào dòng l nh tên c a thư m c đang hi n th trên b ng không ph i hi n th i. Sao chép vào dòng l nh tên c a các t p tin đư c đánh d u trong b ng không ph i hi n th i. t c là Midnight Commander s đoán nh ng ký t mà ngư i dùng còn chưa nh p vào d a trên danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. • <Ctrl>+<X>.v. Tuy nhiên n u b n làm vi c trong giao di n đ ho . • <Ctrl>+<X>. v. <T>.

Trong ch đ tĩnh (static) đ di chuy n t i thư m c mu n xem (t c là di chuy n dòng chi u sáng t i tên c a thư m c đó) ch dùng các phím <↑> và <↓>. Dòng nh p vào không ch là dòng l nh c a h v shell mà còn là nh ng dòng nh p vào c a các h p tho i c a các chương trình con khác nhau.10 Trình đơn Câu l nh Trình đơn Câu l nh cho phép th c hi n thêm m t s thao tác đi u khi n h th ng t p tin. Khi ch y câu l nh Cây thư m c c a trình đơn này thì s hi n ra c a s cho th y c u trúc thư m c c a h th ng t p tin. Trong ch đ đ ng (dynamic) các phím <↑> và <↓> đư c dùng đ chuy n t i thư m c bên c nh có cùng c p b c. Có hai ch đ hi n th cây thư m c. “ch t”. S hi n th t t c các thư m c con mà chương trình đ c đư c t i th i đi m này.5. không hi n th các thư m c “cháu”. N u thư m c ngư i dùng mu n xem không đư c hi n th thì hãy chuy n t i thư m c m c a nó r i nh n <Ctrl>+<R> ho c <F2>. Trong trư ng h p ngư c l i thì s m ra m t nhánh con c a cây thư m c.. Đ đi u khi n xem cây thư m c có th s d ng nh ng t h p phím sau: . Hi n th l ch s c a dòng nh p vào hi n th i. khi trên màn hình xu t hi n dòng nh p vào. Đ chuy n t i thư m c m s d ng phím <←>. Ví d dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP mà b n mu n k t n i t i như trong hình 6. Đ tránh m t th i gian t o cây thư m c. đ ng th i th c hi n nh ng câu l nh thay đ i d ng c a các b ng Midnight Commander cũng như nh ng thông tin hi n th trên chúng. còn phím <→> dùng đ chuy n t i các thư m c con c a thư m c hi n th i. n u đó là dòng l nh thì hi n th l ch s l nh. 147 • <Alt>+<H>. thì ngư i dùng có th s d ng nh ng t h p phím đi u khi n li t kê trong b ng 6. D ng c a cây thư m c t đ ng thay đ i sau m i l n di chuy n qua cây này. Đi t i câu l nh ti p theo trong danh sách l ch s l nh. Hình 6.6..11 (câu l nh K t n i FTP. Midnight Commander ch t o m t ph n nh cây này ch không t o h t.10 Trình đơn Câu l nh • <Alt>+<N>. Trong b t kỳ trư ng h p nào. cácthuw m c bên c nh có cùng c p b c và các thư m c con chính th c c a thư m c này. Khi này ch hi n th nh ng thư m c n m trên (bao g m c thư m c m và cao hơn). N u thư m c không có ch a các thư m c con thì s không có gì x y ra. Có th làm hi n ra cây thư m c b ng hai cách: qua câu l nh Cây thư m c c a trình đơn Câu l nh và qua câu l nh Cây thư m c c a trình đơn B ng ph i ho c b ng trái.11: Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP 6. c a trình đơn B ng ph i ho c B ng trái). t c là chuy n t i m t c p b c th p hơn.

Di chuy n con tr t i cu i dòng. Đánh d u b t đ u ph n văn b n mu n c t (ghi vào b đ m). Dán n i dung c a b đ m vào dòng nh p t i v trí n m trư c (bên trái) con tr . Khi hi n th cây thư m c trên m t b ng thì nh n phím <Enter> s hi n th thư m c tương ng lên b ng th hai.148 S d ng Midnight Commander B ng 6. . Di chuy n con tr sang ph i m t ký t . Sao chép văn b n n m gi a con tr và đánh d u vào b đ m đ ng th i xóa đi văn b n đó kh i dòng nh p vào. • <F3>. tên câu l nh. Có th dùng m t trong hai t h p phím này đ xóa t n m trư c (bên trái) con tr . Vì th khi xem cây thư m c thì dòng dư i cùng (cho bi t ch c năng c a các phím F) cho bi t phím <F3> có ch c năng Quên. N u ngư i dùng xóa thư m c có trên đĩa thì s hi n ra m t thông báo l i. tên ngư i dùng hay tên máy. Đ c l i n i dung c a thư m c (c p nh t. còn <Alt>+<N> – t i nh ng câu l nh n m sau. • <Ctrl>+<R> ho c <F2>.5: Các l nh đi u khi n dòng nh p vào T h p phím <Ctrl>+<A> <Ctrl>+<E> <Ctrl>+<B> (<←>) <Ctrl>+<F> (<→>) <Alt>+<F> <Alt>+<B> <Ctrl>+<H> (<Backspace>) <Ctrl>+<D> (<Delete>) <Ctrl>+<@> <Ctrl>+<W> Hành đ ng th c hi n Di chuy n con tr lên đ u dòng. Nh ng t h p phím này dùng đ di chuy n trong l ch s l nh. Di chuy n con tr sang trái m t ký t . Xóa ký t n m bên trái con tr . Sao chép văn b n n m gi a con tr và đánh d u vào b đ m mà không xóa văn b n đó kh i dòng nh p vào. <Alt>+<P> di chuy n t i nh ng câu l nh n m trư c. <Alt>+<W> <Ctrl>+<Y> <Ctrl>+<K> <Alt>+<P> và <Alt>+<N> <Ctrl>+<Alt>+<H> (<Alt>+<Backspace>) <Alt>+<Tab> • Nh ng phím dùng đ di chuy n li t kê trong b ng 6. Xóa thư m c hi n th i ra kh i cây thư m c. Câu l nh này ch s d ng đ xóa nh ng nhánh cây hi n th không đúng. refresh). Nh n phím này trong c a s xem cây thư m c đ thoát kh i ch đ xem và hi n th danh sách t p tin c a thư m c đã ch n trong b ng hi n th i. T đư c coi là m t c m ký t n m gi a hai kho ng tr ng.1 • <Enter>. Xóa b n b n t v trí con tr t i cu i dòng. còn trên b ng hi n th i s là cây thư m c. Th c hi n thao tác t đ ng đi n thêm (autocompletion) tên t p tin. Di chuy n con tr sang ph i m t t . S d ng trong trư ng h p khi cây thư m c đư c hi n th không tương ng v i c u trúc th t s c a nó: m t s thư m c con không đư c hi n th ho c hi n th c nh ng thư m c con đã b xóa. Di chuy n con tr sang trái m t t . Xóa ký t n m t i ch con tr .

Nút L p l i dùng đ nh p vào các tham s cho tìm ki m m i. di chuy n. • <Ctrl>+<H> ho c <Backspace>. sao chép. thì ngư i dùng c n nh p vào ô N i dung dòng “strcmp \”. còn có kh năng đưa ra danh sách nh ng thư m c mà câu l nh Tìm t p tin s b qua trong khi tìm ki m (ví d . Sao chép thư m c con (c n ch ra thư m c mu n sao chép t i trong dòng nh p vào hi n ra). Nh n nút B ng s hi n th k t qu tìm ki m lên b ng hi n th i đ ngư i dùng có th th c hi n các thao tác khác v i nh ng t p tin đã ch n (xem. tên t p tin mu n tìm (xem hình 6. nh n vào nút Đ ng ý. Trong th i gian tìm ki m có th t m d ng b ng nút Hoãn và ti p t c b ng nút Ti p t c (hình 6. Câu l nh Tìm t p tin (phím nóng <Meta>+<?> ho c <Esc>. ). Đ b t đ u tìm ki m. Có nghĩa là đ ng trư c nh ng ký t có ý nghĩa đ c bi t đ i v i egrep c n đ t ký t “\”.13). thì s chuy n dòng chi u sáng xu ng dư i m t dòng.6.<?>) c a trình đơn Câu l nh cho phép ngư i dùng tìm trên đĩa t p tin có tên đưa ra. Sau khi đưa ra b ng có th nh n <Ctrl>+<R> đ tr l i danh sách t p tin thông thư ng.10 Trình đơn Câu l nh 149 • <F4> (Static/Dynamic). . Xóa ký t cu i cùng trong dòng (m u) tìm ki m. v. . Tìm thư m c ti p theo tương ng v i m u đưa ra. • <F7>. M u tìm ki m s đư c hi có). Có th s d ng chu t trong c a s xem cây thư m c. Trong ô N i dung (Contents) có th đưa ra các bi u th c chính quy theo các quy lu t c a l nh egrep. N u không có thư m c đó. • <B t kỳ ký t nào khác>. Ngoài ra. n u ngư i dùng bi t là t p tin đang tìm không có trên CD hay không mu n tìm ki m trong nh ng thư m c . • <F5>. này vào m u tìm ki m và di chuy n ti p theo tho mãn m u này. • <Ctrl>+<S> ho c <Alt>+<S>. Trong n ch y ch đ tìm ki m b ng t h p n th trên dòng tr ng thái mini (n u Hành đ ng sau ch có th th c hi n trong c a s đang hi n th cây thư m c: <F1> (Help) – G i tr giúp và hi n th ph n tr giúp v c a s cây thư m c. • <F6>. n u mu n tìm dòng “strcmp (”. Di chuy n thư m c. Có th xem danh sách nh ng t p tin tìm th y b ng các phím <↑> và <↓>. Nút Thoát dùng đ thoát kh i ch đ tìm ki m.12). Sau khi ch n câu l nh này s hi n ra m t h p tho i h i thư m c đ b t đ u tìm ki m. T o thư m c con trong thư m c hi n th i. Xóa thư m c đ t dư i dòng chi u sáng ra kh i h th ng t p tin. Thêm ký t dòng chi u sáng đ n tên c a thư m c ch đ xem cây thư m c thì đ u tiên c <Ctrl>+<S>. Ngư i dùng có th ch n thư m c b t đ u tìm ki m trong cây thư m c hi n ra khi nh n nút Cây thư m c c a h p tho i.v. • <F8>. Chuy n đ i gi a hai ch đ di chuy n trong cây thư m c tĩnh (dùng theo m c đ nh) và đ ng. xóa. Ví d . Nh n đúp chu t có tác d ng như khi nh n phím <Enter>. Nút Chuy n thư m c dùng đ chuy n t i thư m c có ch a t p tin đang đư c chi u sáng.

13: Đang tìm ki m k t n i qua NFS qua đư ng truy n r t ch m).<D>) so sánh n i dung c a các thư m c đang đư c hi n th trên b ng trái và b ng ph i.mc/ini. C n ph i ch ra nh ng thư m c mu n b qua này b ng bi n find_ignore_dirs trong ph n Misc c a t p tin ~/. Đ m l i các b ng mc cũng dùng l nh (phím nóng) này. Câu l nh B t/t t b ng (<Ctrl>+<O>) n đi hai b ng c a mc và hi n th k t qu làm vi c c a các l nh shell. còn Tìm ki m t p tin ch cho phép th c hi n nh ng yêu c u đơn gi n.12: B t đ u tìm ki m Hình 6.150 S d ng Midnight Commander Hình 6. Tên thư m c cách nhau b i d u hai ch m như sau: [Misc] find_ignore_dirs=/cdrom:/nfs/wuarchive:/afs B n có th s d ng vi c đưa k t qu l nh lên trên b ng (đ c thêm B ng ngoài dư i) đ th c hi n nh ng hành đ ng ti p n i nhau ph c t p hơn. N u dùng phương pháp nhanh thì ch so sánh kích thư c và th i gian t o các t p tin . Có ba phương pháp so sánh. Câu l nh Đ i ch hai b ng (<Ctrl>+<U>) đ i ch n i dung c a b ng trái và b ng ph i. L nh này làm vi c trên xterm và dư i console c a Linux. Câu l nh So sánh thư m c (<Ctrl-X>.

Phương pháp này không dùng đư c n u máy không h tr g i h th ng (system call) mmap(2). L n sau b n ch c n ch n tên tương ng trong danh sách mà không c n ph i nh p l i câu l nh t đ u5 . Câu l nh L ch s câu l nh hi n ra c a s v i danh sách nh ng l nh đã th c hi n trư c đây. K t qu là trong c hai thư m c s chi u sáng nh ng t p tin không có trong thư m c còn l i.10 Trình đơn Câu l nh 151 có cùng tên. .6.. n u b n mu n th c hi n m t hành đ ng nào đó (xóa. -type l -print như trong hình 6. Hình 6.14.14: Tìm ki m t t c các liên k t m m Sau khi th c hi n câu l nh này. Sau đó ngư i dùng có th s d ng câu l nh sao chép (<F5>) đ làm cho n i dung c a hai thư m c gi ng nhau. r i đưa k t qu c a l nh này thành n i dung c a b ng hi n th i (ví d đi n hình là đưa k t qu c a l nh find). trên b ng hi n th i s không ph i là n i dung c a thư m c tương ng mà ch có các liên k t m m n m trong thư m c đã ch ra. Có th sao chép l nh đang đư c chi u sáng (di chuy n dòng chi u sáng b ng các phím <↑> và <↓>) vào dòng l nh c a h v b ng phím <Enter>. Sau đó b n c n nh p vào tên c a l nh đó. di chuy n. thì b n có th s d ng câu l nh B ng ngoài đ ch y câu l nh find . ) v i t t c các liên k t m m c a thư m c hi n th i. Khi so sánh theo kích thư c thì ch ki m tra kích thư c c a các t p tin tương ng và không ki m tra ngày t o ra. ho c chi u sáng nh ng t p tin là phiên b n m i hơn. Đ th c hi n vi c này c n nh p câu l nh vào dòng nh p vào (dòng “Câu l nh”) r i nh n nút Thêm m i. . 5 T t nhiên b n có th dùng l ch s câu l nh (xem trên ho c ngay dư i) . Phương pháp theo byte s so sánh n i dung c a các t p tin (theo t ng byte). sao chép. Ví d . Câu l nh B ng ngoài (hay đúng hơn ph i g i là “Đưa k t qu làm vi c c a l nh lên trên b ng”) cho phép ngư i dùng th c hi n nh ng chương trình ngoài. N u mu n ngư i dùng có th lưu nh ng câu l nh b ng ngoài thư ng dùng b ng nh ng tên riêng có ý nghĩa đ có th g i nhanh nh ng câu l nh này theo tên c a chúng.

S d ng câu l nh này ho c phím nóng <Ctrl>+ <X>. <H>). so n th o hay th c hi n) v i t p tin có ph n m r ng tương ng khi chuy n dòng chi u sáng lên tên t p tin r i nh n <Enter>. mc t o ra danh sách các đánh d u (tên d nh ) cho các thư m c thư ng dùng này.<J> b n có th d ng. còn <Alt>+<N> s chuy n thành l nh n m dư i trong danh sách. Sau khi ch n câu l nh So n th o t p tin ph n m r ng ngư i dùng có th s a đ i t p tin mc. tuy nhiên trong trư ng h p này ngư i dùng s không th y danh sách các câu l nh. Thay vào đó trên dòng l nh s hi n th m t trong các l nh c a danh sách và phím <Alt>+<P> s chuy n nó thành l nh n m trên. Đ thêm đánh d u m i còn có th s d ng t h p phím (<Ctrl>+<X>. Câu l nh So n th o t p tin trình đơn dùng đ s a trình đơn c a ngư i dùng ~/.mc/menu (trình đơn hi n ra sau khi nh n phím <F2>) ho c trình đơn .15).ext xác đ nh dùng chương trình nào đ m các t p tin v i ph n m r ng (ph n cu i c a tên sau d u ch m cu i cùng) nào.152 S d ng Midnight Commander Còn có th truy c p vào danh sách l ch s câu l nh b ng các phím <Alt>+<P> ho c <Alt>+<N>. Chương trình s hi n ra yêu c u nh p tên đánh d u cho thư m c này. Câu l nh Thư m c thư ng dùng (<Ctrl>+<\>) cho phép t o danh sách nh ng thư m c thư ng đư c dùng và cho phép chuy n nhanh đ n nh ng thư m c trong danh sách này (hình 6. Cũng trong h p tho i thư m c thư ng dùng b n có th thêm đánh d u m i vào danh sách ho c xóa đánh d u đã có.15: H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng Câu l nh Công vi c n n sau cho phép ngư i dùng đi u khi n nh ng công vi c đang làm vi c ch đ n n đã ch y t Midnight Commander (ví d thao tác sao chép và di chuy n t p tin). ph c h i (ti p t c ch y) ho c di t b t kỳ công vi c n n sau này (xem hình 6. Đ th c hi n vi c này. khi đó s thêm thư m c hi n th i vào danh sách thư m c thư ng dùng. Có th s d ng danh sách này đ chuy n nhanh đ n thư m c c n thi t.16). Hình 6. Chương trình này s đư c ch y đ thao tác (xem.

Câu l nh đ u tiên là C u hình. Tùy ch n đư c dùng n u có d u “x” ho c d u sao “*” (đ t vào b ng phím tr ng) trong ngo c vuông đ ng trư c tên c a tùy ch n. Bây gi chúng ta xem xét t ng câu l nh c a trình đơn C u hình đ bi t có th dùng ho c không dùng nh ng tùy ch n nào. Trong vùng “C u hình b ng”. có th là /usr/share/mc/mc. “T m ng ng sau khi ch y. Theo m c đ nh Midnight Commander hi n th t t c các t p tin.11 C u hình Midnight Commander Chương trình Midnight Commander có nhi u c u hình (tùy ch n). thì theo m c đ nh dòng chi u sáng tên t p tin s di chuy n xu ng dư i m t dòng.menu. Vi c dùng hay không dùng tùy ch n đư c th c hi n qua các c a s h i tho i c a trình đơn C u hình.16: Đi u khi n công vi c n n sau c a h th ng. ngư i dùng có th đưa ra giá tr c a các tham s sau: • Hi n th t p tin sao lưu. Nh ng tham s c u hình trong h p tho i này chia thành ba nhóm: “C u hình b ng”. • Đ y xu ng trình đơn. thì khi g i trình đơn chính b ng phím <F9> s hi n th ngay l p t c danh sách các câu l nh c a . trong đó có nh ng t p tin có tên b t đ u b ng đ u ch m (gi ng như ls-a). T t nhiên trong trư ng h p cu i cùng b n c n có quy n ghi lên t p tin tương ng..17. Theo m c đ nh chương trình Midnight Commander không hi n th nh ng t p tin có tên k t thúc b ng ‘∼’ (gi ng như tùy ch n -B c a l nh ls)..11 C u hình Midnight Commander 153 Hình 6. • Nhãn di chuy n xu ng. 6.” và “C u hình khác”. • Hi n th t p tin n. M i tùy ch n có th đư c dùng ho c không. N u tùy ch n này đư c dùng.6. Khi ngư i dùng đánh d u t p tin (b ng t h p phím <Ctrl>+<T> ho c <Insert>). Khi ch n câu l nh này s hi n ra m t h p tho i như trong hình 6.

• Tr n l n t t c t p tin. thì s hi n th không phân bi t t p tin và thư m c.17: C u hình Midnight Commander trình đơn (Trình đơn đ y xu ng). thì b n c n ph i t c p nh t l i danh sách t p tin b ng t h p phím <Ctrl>+<R>. • N p nhanh thư m c. . ho c nh n phím <F9> r i nh n phím <T>. b n mu n m trình đơn T p tin. n u ch thay đ i b n ghi inode c a các t p tin c a thư m c này (đã thay đ i kích thư c t p tin. thì đ u tiên c n nh n phím <F9> r i dùng phím mũi tên sang ph i r i nh n phím <Enter>.154 S d ng Midnight Commander Hình 6. t c là n u trong thư m c đã t o ho c xoá đi t p tin (thư m c) nào đó. N u dùng tùy ch n này. đây có ba tùy ch n: • Không bao gi . phím <F9> ch đưa ngư i dùng vào trình đơn chính và ngư i dùng ph i t ch n trình đơn tương ng b ng các phím mũi tên và dùng phím <Enter> ho c ch cái đ u tiên c a trình đơn đ m (đ y xu ng) trình đơn đó. Vùng T m ng ng sau khi ch y. thì Midnight Commander s s d ng cách (m o) sau đ hi n th n i dung thư m c: ch đ c l i n i dung c a thư m c trong trư ng h p đã thay đ i b n ghi inode c a thư m c. . còn tên t p tin – sau tên c a t t c các thư m c. . N u tùy ch n không đư c dùng thì thư m c (và đư ng d n đ n thư m c) s đư c hi n th đ u danh sách.. Trong trư ng h p ngư c l i. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng.. quy n truy c p ho c ch s h u v. N u b n b t dùng tùy ch n này. Trong trư ng h p đó (n u tùy ch n này đư c dùng).. Sau khi th c hi n các câu l nh Midnight Commander có th t m ng ng m t chút đ ngư i dùng có th xem và nghiên c u k t qu làm vi c c a nh ng l nh này. Trên các kênh giao tác Linux ho c khi dùng xterm ngư i dùng còn có th xem k t qu này b ng t h p phím <Ctrl>+<O>.v. ) thì s không c p nh t l i n i dung c a thư m c đó. Có nghĩa là ngư i dùng không mu n xem k t qu làm vi c c a l nh. Ví d .

Tính năng này có ích khi trên máy làm vi c ngư i dùng có ít kinh nghi m (ngư i thao tác) và ch th c hi n nh ng thao tác đơn gi n. n u không dùng tùy ch n Thao tác v i thông báo dài dòng trên.*’ (không ho c vài ký t ). S t m ng ng trên nh ng terminal không có kh năng hi n th k t qu làm vi c c a l nh th c hi n cu i cùng. thì chương trình th c hi n nh ng bi n đ i sau: thay th ‘*’ b ng ‘.11 C u hình Midnight Commander 155 • Trên nh ng terminal “ngu”. thì đ so n th o các t p tin Midnight Commander s dùng trình so n th o c a mình (mcedit). N u dùng tùy ch n này. thì s g i chương trình ch ra trong bi n PAGER. • M u d ng shell (Shell Patterns). Tùy ch n này xác đ nh có hi n th hay không các c a s ph khi th c hi n các thao tác sao chép. tính năng này s làm ch m quá trình m t chút). • Luôn luôn.’ (chính xác m t ký t ) và thay th ‘. Theo m c đ nh các l nh ch n (select) và b ch n (unselect) nhóm t p tin và hi n th t p tin theo b l c (Filter) s d ng các bi u th c chính quy gi ng như trong h v shell.6. giá tr c a các tham s thi t l p s đư c lưu vào t p tin ~/. N u dùng tùy ch n này. N u dùng tùy ch n này. Đ có th đ t đư c k t qu như trong shell.mc/ini. N u dùng tùy ch n này. N u tùy ch n này không đư c dùng. thì c n dùng bi u th c chính quy theo các lu t vi t trong man 1 ed.’ b ng m t d u ch m thông thư ng (literal dot). . • Trình đơn t đ ng. N u không dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s g i trình so n th o đư c ch ra trong bi n môi trư ng EDITOR. N u b n đang dùng m t terminal ch m thì không nên dùng tùy ch n này. • T đ ng ghi nh c u hình. thay th ‘?’ b ng ‘. N u không đ t bi n này thì s dùng vi. thì Midnight Commander s s d ng chương trình xem t p tin c a mình khi xem t p tin. N u tùy ch n này đư c dùng. thì trình đơn c a ngư i dùng s t đ ng hi n th lên màn hình m i khi ch y chương trình. xóa Midnight Commander s tính t ng s t p tin và t ng kích thư c c a chúng đ ng th i hi n th quá trình thao tác v i nh ng t p tin này d ng các dòng bi u đ (tuy nhiên. • S d ng so n th o n i b . Trong vùng C u hình khác ngư i dùng có th đ t ra các tham s sau: • Thao tác v i thông báo dài dòng (Verbose operation). Tùy ch n này cũng t đ ng không đư c dùng n u t c đ làm vi c c a terminal nh hơn 9600 bps. N u không dùng tùy ch n này. • Trình xem n i b . N u không ch ra bi n này thì s dùng l nh view. Chương trình Midnight Commander luôn luôn t m ng ng sau khi th c hi n b t kỳ l nh nào. thì khi thoát kh i chương trình Midnight Commander. Tùy ch n này không làm vi c. di chuy n. di chuy n và xóa. • Tính t ng kích thư c (Compute totals). thì trư c khi th c hi n các thao tác sao chép.

• Di chuy n gi ng trong Lynx. . thì nh ng ô perm và mode cho bi t quy n truy c p c a ngư i dùng đã ch y chương trình Midnight Commander s có màu xác đ nh b ng t khóa selected trong ph n [Colors] c a t p tin kh i đ ng ~/. và có th thay đ i kích thư c c a nh ng b ng này. ngư i dùng có kh năng dùng các phím <→> đ chuy n vào thư m c đang đư c chi u sáng và <←> đ chuy n lên thư m c m c a thư m c hi n th i (v i đi u ki n là dòng l nh tr ng). thì trong h p tho i h i l i vi c xóa t p tin theo m c đ nh nút đư c ch n s chuy n t “Có” sang “Không”. Dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s tuân theo chu i các thư m c con lôgíc khi thay đ i thư m c theo liên k t. cho phép thay đ i m t s tham s hi n th c a s chính c a chương trình Midnight Commander trên màn hình (xem hình 6. Trên các kênh giao tác (console) Linux ho c SCO còn có th đ t s dòng dành đ hi n th k t qu làm vi c c a l nh. ch không ph i vào thư m c ch a liên k t. nhưng b n có th thay đ i đ quy n truy c p và d ng t p tin có màu khác. B n có th hi n th ho c không hi n th dòng trình đơn chính trên đ u màn hình. dòng g i ý (n m trên dòng l nh). thì Midnight Commander s s d ng các màu khác nhau cho thư m c. gi ng như khi dùng l nh cd. các t p tin th c hi n v. khi nh n phím <Alt>+<Tab>. N u dùng phân bi t màu cho các d ng t p tin. Dùng tùy ch n này s ngăn ch n đư c ph n nào vi c xóa t p tin m t cách vô tình. Câu l nh th hai là V ngoài. thì Midnight Commander hi n th góc trên bên ph i v ch quay dùng làm ch th cho bi t chương trình đang th c hi n công vi c (thao tác) nào đó. N u không dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s chuy n thư m c theo c u trúc th t s c a các thư m c. Ngoài ra còn có th ch ra tư th n m c a b ng là n m ngang hay d c. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. dòng l nh. thì l nh cd . s đưa ngư i dùng vào thư m c m c a thư m c hi n th i.mc/ini. Khi nh n t h p phím <Alt>+<Tab> l n th hai s hi n th t t c các kh năng hoàn thành. N u dùng tùy ch n này. và n u như có nhi u phương án thì chương trình s t o ra ti p bíp. . thì trong ph n dư i . • Cái ch quay. N u dùng tùy ch n này. Theo m c đ nh khi nh n <Alt>+<Tab> th nh t chương trình s tìm t t c nh ng phương án hoàn thành. Theo m c đ nh t t c các thông tin đư c hi n th b ng m t màu. N u dùng tùy ch n Hi n tr ng thái mini.v. • Xóa m t cách an toàn. • cd theo liên k t. N u dùng tùy ch n. Theo m c đ nh bash cũng làm vi c như v y.. Trong quá trình nh p l nh Midnight Commander có th “t đ ng hoàn thành” câu l nh đó. N u mu n th y các phương án hoàn thành ngay sau l n nh n <Alt>+<Tab> đ u tiên thì hãy b t dùng tùy ch n này.18). N u dùng phân bi t màu cho quy n truy c p. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. các t p tin core (dump c a b nh ). dòng giúp nh v công d ng c a các phím ch c năng cu i màn hình. t c là th đoán ph n còn l i c a câu l nh đang nh p. T c là n u ngư i dùng vào thư m c hi n th i theo liên k t đ n nó.156 S d ng Midnight Commander • T đ ng hoàn thành: hi n t t c .

ghi chèn và ch y chương trình.18: Thay đ i v ngoài c a Midnight Commander c a m i b ng s có m t dòng cho bi t thông tin v t p tin đang đư c chi u sáng ho c thư m c hi n th i. Dùng tùy ch n Đ u vào 8 bit đ y đ ch có ý nghĩa trên các terminal có kh năng hi n th t t c các ký t 8bit (ví d các ký t c a ti ng Vi t). trong trư ng h p hình 6. Nh n vào nút L a ch n bên c nh s hi n th danh sách các b ng mã có. Trong h p tho i hi n ra s xu t hi n m t . ví d . Không hi n th nh ng h p tho i này s gây ít nhi u nguy hi m đ n h th ng (hình 6. <Home>. ngư i dùng ch ra đ nh d ng terminal s s d ng đ x lý (nh p vào và hi n th trên màn hình) thông tin d ng các byte.19).20). trong đó ngư i dùng có th th m t s phím (<F1> – <F20>. cũng như trư c khi thoát kh i chương trình mc.11 C u hình Midnight Commander 157 Hình 6. Câu l nh Th phím (Learn keys) g i h p tho i. vì nh ng phím này không ph i làm vi c trên m i d ng terminal. B ng câu l nh Xác nh n có th c u hình đ ch n có hi n th hay không h p tho i h i l i ngư i dùng trư c khi th c hi n các thao tác xóa. <End>). Hình 6. thông tin trong các t p tin. Trong h p tho i Bít hi n th (hình 6. Dùng các phím mũi tên lên. xu ng đ ch n b ng mã thích h p sau đó nh n <Enter>.19 thì bit đư c ch n là 8 bit khác.19: Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander Bit (b ng mã) đư c ch n s đư c hi n th trong h p tho i này.6.

21: Th và c u hình các phím Đ th m t phím c n nh n t ng phím trong b ng. B n có th di chuy n dòng chi u sáng qua các phím này b ng <Tab> ho c các phím dùng trong trình so n th o vi (<h> – sang trái. N u không mu n thay th n a thì hãy nh n <Esc> r i đ i cho h p tho i màu đ bi n m t (ho c nh n phím <Enter>).21). còn nh ng l n nh n ti p theo s g i c a s tr giúp. Khi . Ví d . thì sau khi nh n lên phím đó không xu t hi n d u OK. Đ thay th c n chuy n dòng chi u sáng đ n tên c a phím không làm vi c (b ng chu t. <k> – lên trên. Phím <Tab> luôn luôn làm vi c. N u nó làm vi c bình thư ng thì bên c nh s xu t hi n d u OK.158 S d ng Midnight Commander Hình 6. Hình 6. thì cũng có th s d ng chúng đ đi u khi n dòng chi u sáng (hình 6. N u nh n vào các phím mũi tên và sau đó bên c nh tên c a chúng xu t hi n d u OK. Sau đó s hi n ra m t h p tho i màu đ yêu c u ngư i dùng nh n phím s dùng thay cho phím không làm vi c.20: Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng b ng v i tên c a các phím có th th . <j> – xu ng dư i. l n nh n phím <F1> đ u tiên s làm xu t hi n d u OK (n u phím làm vi c bình thư ng). Sau khi xu t hi n d u này thì phím s b t đ u làm vi c ch đ bình thư ng. Trong trư ng h p đó có th dùng phím khác thay th . các phím mũi tên ho c phím <Tab>) r i nh n <Enter> ho c phím tr ng. <l> – sang ph i). Tương t đ i v i các phím mũi tên. N u có phím nào đó không làm vi c.

22).netrc.6. port và remote-dir là không b t bu c. Thành ph n pass là m t kh u dùng đ k t n i.12 K t n i t i máy xa 159 hoàn thành vi c th nghi m và c u hình t t c các phím. T t nhiên n u t t c các phím làm vi c bình thư ng thì không c n ph i lưu gì h t. thì Midnight Commander s đăng nh p vào máy xa v i tên ngư i dùng đó.22: Thi t l p h th ng t p tin o Câu l nh Ghi nh c u hình lưu t t c nh ng giá tr đã ch n vào t p tin ini c a chương trình. ch c n thi t n u có thành ph n user. và m t kh u s đư c lưu d ng văn b n thông .12 6. Không nên đưa th ng m t kh u vào đư ng d n t i thư m c c a ftpfs. Hình 6. n u không s dùng đăng nh p anonymous (đăng nh p chung) ho c dùng tên đăng nh p có trong t p tin ~/.mc/ini c a mình (trong đó TERM là tên g i c a terminal đang dùng) ho c không lưu nh ng thay đ i này.12. Câu l nh FS o g i h p tho i cho phép ngư i dùng đ t các giá tr c a m t s tham s có liên quan đ n s d ng h th ng t p tin o (hình 6.1 K t n i t i máy K t n i FTP xa Chương trình Midnight Commander s d ng H th ng t p tin FTP (ftpfs) đ cho phép ngư i dùng đi u khi n các t p tin xa qua giao th c FTP. ngư i dùng có th ch n lưu nh ng c u hình này vào ph n [terminal:TERM] c a t p tin ~/. vì b t kỳ ai cũng có th th y m t kh u này trên màn hình. Đ s d ng đư c tính năng này b n có th dùng câu l nh K t n i FTP c a trình đơn B ng trái ho c B ng ph i tương ng ho c dùng câu l nh cd đ chuy n t i thư m c có đư ng d n d ng như sau: /#ftp:[!][user[:pass]@]machine[:port][remote-dir] Các thành ph n user. 6. N u ngư i dùng đưa ra user.

Đ s d ng tính năng này. n u không s dùng tên ngư i dùng c a b n. hãy thêm m t d u ch m than (!) vào phía trư c tên máy.org/public/wiki H p tho i c a câu l nh K t n i FTP có d ng như trong hình 6.org:67/public/wiki /#ftp:teppi:abcdef@people.128/linux/SuSE /#ftp:people. N u có thành ph n remote-dir thì sau khi k t n i thư m c hi n th i trên máy xa s là thư m c này. H th ng t p tin fish là h th ng t p tin d a trên m ng máy tính.168.168. Ví d : /#ftp:192. trên máy xa ph i có ch y máy ch fish ho c có m t h v shell tương thích v i bash.10. Chương trình Midnight Commander s t đ ng h i m t kh u trong trư ng h p không có thành ph n pass và có tên ngư i dùng (có user).vnoss.10.128/linux/SuSE people.org/public/wiki teppi@people. Đ s d ng FTP proxy.vnoss. Ví d : .org/public/wiki đây b n đ c cũng có th s d ng l ch s (phím <Alt>+<H>).vnoss.org/public/wiki !people.11.vnoss. N u ngư i dùng đưa ra user.vnoss. b n có th dùng câu l nh K t n i Shell c a trình đơn B ng trái ho c B ng ph i tương ng ho c dùng câu l nh cd đ chuy n t i thư m c đ c bi t có tên d ng như sau: /#sh:[user@]machine[:options]/[remote-dir] Các thành ph n user.160 S d ng Midnight Commander thư ng trong l ch s các thư m c đã thăm. Đ k t n i t i máy xa. options và remote-dir là không b t bu c. Trong ô tên máy ngư i dùng c n nh p t t c các thành ph n c a đư ng d n t i ftpfs như trên tr ph n đ u (/#ftp:).22).12.vnoss.vnoss.vnoss.org/public/wiki /#ftp:teppi@people. nó cho phép ngư i dùng đi u khi n t p tin trên các máy xa gi ng như khi chúng n m trên máy c a mình. Ví d : 192. Các tùy ch n options có th là ‘C’ – nén thông tin truy n t i và ‘rsh’ dùng rsh đ thay cho ssh.org/public/wiki /#ftp:!people. Đ thay đ i các tùy ch n c a ftpfs chúng ta c n dùng câu l nh FS trình đơn C u hình (xem hình 6.2 K t n i Shell Ngoài FTP trong các phiên b n m i c a mình chương trình Midnight Commander còn h tr giao th c SSH và truy n t i t p tin qua H th ng t p tin shell (file transfer over shell filesystem). thì Midnight Commander s đăng nh p vào máy xa v i tên ngư i dùng đó.org:67/public/wiki teppi:abcdef@people. oc a 6.

Cách c p nh t m t b n d ch giao di n cho h th ng s đ c p đ n trong chương nói v ti ng Vi t trên Linux ho c n u mu n b n có th đ c trong b n tin s 3 VnOSS có trên http://vnoss.org/viewcvs/*checkout*/mc/ mc/po/vi. Các b n có th đ c thêm tr giúp c a chương trình này m i khi c n b ng phím <F1>.6.org (t p tin bantin-so3-092006.vnoss.10. .savannah. Ghi chú: • B n d ch ti ng Vi t cho giao di n c a Midnight Commander đi kèm v i chương trình có th không ph i là b n d ch m i nh t.12 K t n i t i máy xa 161 /#sh:192.128:r/linux/SuSE /#sh:people.vnoss.168.org:C/public/wiki /#sh:teppi@people. B n luôn luôn có th l y b n d ch m i nh t v t kho CVS c a Midnight Commander (t p tin vi. Tuy nhiên kh năng c a chương trình này còn r ng hơn so v i nh ng gì đ c p đ n đây.pdf).org/projects Tác gi hy v ng r ng nh ng thông tin trong chương này có th giúp b n b t đ u làm vi c v i chương trình Midnight Commander.po trong thư m c po) ho c t http://cvs.gnu.po.

7. trong m t chương sách riêng ngay sau chương này.org). Do đó ngay t nh ng ngày đ u phát tri n c a Linux đã có m t giao di n khác “thân thi n” v i ngư i dùng hơn. KDE. không c n nh danh sách các câu l nh vì đã có kh năng ch y chúng b ng h th ng trình đơn (menu). B t đ u t năm 1997 côngxoocxiom X chuy n thành X Open Group và sau đó là X. t c là X11R6. đó là giao di n đ ho . Trong chương này chúng ta s xem xét cách làm vi c c a giao di n đ ho và cách c u hình nó. cu i chương s có mô t sơ lư c m t vài môi trư ng làm vi c và cách kh i đ ng vào chúng.x. h th ng các bi u tư ng trên màn hình.Chương 7 Giao di n đ ho M c dù Linux là h đi u hành m nh và phát tri n. Trong giao di n đ ho ngư i dùng có th ch y các chương trình trong các c a s khác nhau. Hi n nay các “môi trư ng làm vi c” l n như KDE.Org Giao di n đ ho trong Linux đư c xây d ng d a trên cơ s c a tiêu chu n X Window System (c n chú ý là Window ch không ph i Windows. Hi n th i đã có phiên b n 11 b n phát hành 7 c a tiêu chu n X Window System cho h th ng đ ho c a UNIX. nhưng n u ch làm vi c qua giao di n dòng l nh thì Linux tr thành khó s d ng và không th h p d n đư c nhi u ngư i dùng. B t đ u t phiên b n th hai tiêu chu n này đư c côngxoocxiom X h tr . m t ph n m m ng d ng t do tuân theo tiêu chu n X11R6 cho các h th ng UNIX . Cách đây không lâu các b n phân ph i Linux v n còn s d ng XFree86. M i th đã có s n. Ngư i dùng s ph i nh m t danh sách dài các câu l nh.Org Foundation (http://www. xin đ ng nh m!) hay còn g i đơn gi n là “X” (ích-xì). Tiêu chu n này đ u tiên đư c vi t ra t i trư ng đ i h c công ngh Massachuset. GNOME còn có s n nh ng ng d ng đi kèm giúp ngư i dùng không m t nhi u th i gian l a ch n. Chúng ta s xem xét m t trong hai môi trư ng làm vi c này. và ngoài ra còn có kh năng s d ng chu t đ s p x p không gian màn hình c a mình. ký hi u ng n g n là X11R7. Côngxoocxiom X đư c t ch c vào năm 1988 v i m c đích tiêu chu n hóa giao di n đ h a cho các h đi u hành UNIX.1 X. Tuy nhiên trên các b n phân ph i Linux v n còn s d ng b n phát hành th 6.

386BSD. • Egbert Eich (SuSE). Chương trình ch X làm vi c tr c ti p v i ph n c ng: v i h th ng viđê-ô (c c hình. Quá trình phát tri n XOrg hi n đang là m t ph n c a c ng đ ng freedesktop. • Stuart Kreitman (SUN).4. FreeBSD và các phiên b n UNIX khác cho Intel x86.org Foundation. nhà phân ph i và nhà cung c p ph n c ng c a d án XFree86 trư c đây đã ng ng tham gia XFree86 và chuy n s n ph m c a mình gia nh p vào X. Chương trình ch X chi m lĩnh t t c các thi t b ph n c ng và cung c p các kh năng c a thi t b cho các chương trình khác d ng tài nguyên riêng2 theo m t giao th c (protocol) 1 2 nh ng ngư i có kinh nghi m làm vi c nhi u năm chính vì th mà chương trình X đư c coi là ch . chuyên đi u khi n h th ng này. Tuy nhiên cách đây m t th i gian (cu i năm 2003 đ u năm 2004).. XFree86 đư c m t nhóm các nhà l p trình t o ra. • Keith Packard (HP).org. Tuy nhiên mô hình này trong trư ng h p X Window đư c dùng d ng quay ngư c l i 180 đ . .1 X. v i các thi t b nh p vào (bàn phím. các phiên b n Linux đã đ ng lo t chuy n sang m t “b n X” khác d a trên tiêu chu n X Window System (do có v n đ v i b n quy nc a XFree86 phiên b n 4. ).0) đó là XOrg. m t nhánh phát tri n m i c a XFree86. ngư i kh i đ u nhóm này là David Wexelblat.Org 163 v i b x lý 80386/80486/Pentium. XFree86 đã đư c s d ng không ch trên Linux mà còn trên các h th ng System V/386. XOrg do t ch c cùng tên X. Do đó đôi khi chúng ta không th y có s khác nhau “v cơ b n”. • Leon Shiman (Shiman Associates). ) và âm thanh. • Jim McQuillan (Linux Terminal Server Project).Org Foundation cung c p d ng ng d ng mã ngu n m c a X Window System. • Kevin Martin (Red Hat). .org. R t có th đ i v i m t s b n đ c s d hi u hơn n u coi chương trình này là m t driver c a h th ng hình nh. N u mu n b n có th tìm hi u thêm v t ch c X. • Jim Gettys (HP). H th ng X Window đư c xây d ng trên cơ s mô hình “ch /khách” (thu t ng ti ng Anh hay đư c dùng hơn trong giao ti p: server/client) thư ng g p trong th gi i vi tính hi n nay.. Hi n th i X. . . chu t.Org Foudation là m t công ty khoa h c v i ban lãnh đ o bao g m nh ng guru1 hàng đ u trong th gi i mã ngu n m : • Stuart Anderson (Free Standards Group).Org trên trang web chính c a t ch c t i đ a ch http://x. Còn bây gi chúng ta s nói đôi dòng v cách t ch c làm vi c giao di n ph n m m d a trên tiêu chu n X Window System.7. Nói như v y là vì chương trình máy ch (xin đư c g i t t là chương trình ch ) X làm vi c trên máy tính c a ngư i dùng (và hi n th hình nh trên màn hình máy tính) ch không ph i trên m t máy (ch ) nào đó xa. Ph n l n các nhà phát tri n.

đó là thư vi n các hàm đ ho X–lib và trình qu n lý c a s (xem hình 7. nh n chu t) đ n các chương trình khách. . . chương trình đ ho GIMP. trình đơn (menu). ví d chương trình so n th o văn b n OpenOffice. <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–> – chuy n nhanh gi a các ch đ hi n th . Trình qu n lý c a s cung c p các phương ti n đ th c hi n t t c các thao tác v i các c a s . N m gi a chương trình khách và chương trình ch X còn có hai thành ph n quan tr ng n a c a giao di n đ ho . Thư vi n X–lib g m các hàm đ h a cho phép th c hi n các thao tác b c th p v i các hình m u đ ho . urxvt. c a s s chuy n quy n đi u khi n đ n trình qu n lý c a s . Đó là <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> dùng đ d ng làm vi c chương trình ch X (n u không b đi kh năng này trong c u hình). N u ch ch y chương trình ch X thì b n s ch th y m t màn hình màu xám v i m t d u X gi a. Trình qu n lý c a s g i các hàm trong X–lib đ đi u khi n màn hình và th c hi n b t kỳ thao tác chuy n đ i hình nh nào trong các c a s .164 Giao di n đ ho đ c bi t. Tuy nhiên ngay lúc này chương trình ch X đã s n sàng chuy n nh ng tín hi u (nh n phím. konsole. Máy tính ch dùng đ ch y chương trình ch X đư c g i là máy X terminal. các chương trình gi l p terminal như xterm. Và đó là t t c nh ng gì b n có th làm. g i là giao th c X hay giao th c k t n i m ng X (X Network Protocol).org Writer. Khi m t ng d ng X kh i đ ng. Chương trình khách c a “ch X” có th là các ng d ng làm vi c dư i X Window.1). Nhưng b n thân chương trình ch X không t o ra (v ra) hình nh trên màn hình mà ch cung c p hình nh cho driver c c hình. Có th di chuy n d u X này quanh màn hình chu t. nhưng t m th i chưa có chương trình khách nào.1: Ki n trúc c a h th ng đ ho X Window System3 . Nh n các nút chu t và bàn phím không đem l i l i ích gì. t c là đ phân gi i và t n s màn hình và các t h p phím quen thu c <Control>+<Alt>+<Fm> – chuy n v ch đ văn b n vào terminal o s m. bao g m: v khung ngoài.. các . Ngoài nó ra chúng ta c n ch y m t trình qu n lý c a s và ít nh t m t chương trình khách đ t o hình nh trên màn hình. Hình 7. Đ đưa ra màn hình m t hình nh nào đó có ý nghĩa hơn thì ch m t mình chương trình ch X là không đ . Lúc này v n có m t s t h p phím đư c X x lý.

B i vì ch và khách là các ti n trình riêng. Chương trình cho ch đ đ ho cũng đư c ch y như các chương trình bình thư ng. v. Thông thư ng có m t liên k t đ n chương trình ch này v i tên X. thanh cu n lên. Chương trình ch X có th thao tác v i phông ch m t cách tr c ti p. t chương trình Midnight Commander. Đ i v i h th ng thì không có s khác nhau gi a chương trình làm vi c trong ch đ đ ho và trong ch đ bình thư ng. t c là t dòng l nh. đ ng th i còn cung c p kh năng thay đ i d ng và v trí các c a s trong quá trình làm vi c tùy theo nhu c u c a ngư i dùng. Như v y là trong hình v đã b qua nh ng chương trình ng d ng c a giao th c TCP/IP. không thay th nh ng thành ph n k trên c a h th ng X Window. và cũng c n ph i thêm vào hình v trên. Ví d các chương trình ng d ng có th ch y trên m t máy ch m nh (mainframe). T t c nh ng gì chương trình c n bi t đ làm vi c đó là nơi tìm chương trình ch X. Ngoài ra trong GNOME còn có các thư vi n khác như Imlib cho phép m r ng các kh năng c a h th ng đ h a. KDE thêm vào thư vi n các hàm đ ho QT b sung cho X–lib. còn hình nh s hi n th trên màn hình máy tính cá nhân. GNOME. Ngoài ra trên Linux và UNIX nói chung không có s phân bi t rõ ràng gi a các chương trình giao di n đ ho và giao di n văn b n (dòng l nh) như trong Windows. nên chúng có th ch y trên các máy tính khác nhau và trao đ i v i nhau qua m ng. Ví d . X. Chính vì th khi c u hình X.Org 165 bi u tư ng. Đi u ki n duy nh t c n ph i có là chương trình ch X ph i làm vi c. GNOME s d ng thư vi n GTK+ (bây gi là GTK2+). Trình qu n lý màn hình c n bi t các tham s c a các thi t b này đ th c hi n công vi c c a mình. do đó có th ch y chương trình . Các môi trư ng làm vi c đ ho m r ng như KDE. .v. T t nhiên nh ng gì đưa ra trong hình 7. Ngoài ra còn có nh ng chương trình có th làm v i c chương trình ch X và v i c terminal thông thư ng. Ví d chúng ta đã nói r ng trao đ i gi a thư vi n X–lib v i chương trình ch X trong trư ng h p chung đư c th c hi n qua giao th c TCP/IP. Trình qu n lý c a s còn g i các hàm tương ng cho các chương trình khách trong trư ng h p ngư i dùng thao tác v i các ng d ng b ng bàn phím và chu t.1 X. Đ c đi m r t m nh này c a h th ng X Window là m t trong nh ng khác bi t c a nó so v i giao di n đ ho c a các h đi u hành dòng Windows. Chương trình này đư c g i là xorg và n m trong thư m c /usr/X11R6/bin. Chính thư vi n này là n n t ng c a chương trình đ ho GIMP. Ví d chương trình so n văn b n emacs t đ ng ch n ch đ làm vi c (đ ho hay văn b n) khi kh i đ ng. v. xu ng và các thành ph n khác c a c a s .v. Và còn m t tài nguyên quan tr ng khác c a h th ng đ ho đó là phông ch . CDE. Chương trình th c hi n vi c này b ng cách g i các hàm thư vi n trong X–lib.1 ch là tương đ i.7. mà ch m r ng và thêm vào. . ho c có m t chương trình khác chuyên dùng cho vi c này (đư c g i là chương trình ch phông ch ). GNUStep. Xfce4. . Tìm ki m chương trình ch X đư c th c hi n qua bi n môi trư ng DISPLAY ho c qua tùy ch n trên dòng l nh. .org ngoài c c màn hình còn ph i đưa ra các tham s c a chu t và bàn phím. N u c n chương trình s t tìm đ n chương trình ch X qua TCP/IP nói chung và qua socket n i b khi chương trình ch và khách làm vi c trên cùng m t máy.org có m t chương trình ch X cho ph n l n c c màn hình.

org/. Nhưng đ i v i ngư i dùng m i (và r t m i) thì đây không ph i là cách d nh t. Trình qu n lý c a s này đang đư c r t nhi u ngư i dùng có kinh nghi m ưa chu ng. và yêu c u công vi c. L a ch n trình qu n lý c a s nào ph thu c nhi u vào c u hình máy tính c a b n (máy “m nh” hay “y u”.fluxbox. Như v y là b n đ c đã bi t đư c giao di n đ ho trên Linux đư c t o ra t nh ng thành ph n gì.icewm. Trang ch c a FVWM và FVWM2 n m t i đ a ch http: //fvwm. c c màn hình có nhi u b nh hay không). • enlightment (http://www. vì đã có trên t t c các b n phân ph i l n các môi trư ng làm vi c đ ho .xfce. đó là Xfce4 (http://www.166 ch X b ng câu l nh: [user]$ X Giao di n đ ho Trình qu n lý c a s thì có r t nhi u.org).kde. • WindowMaker (http://www. và có th t xây d ng nhi u “ki u” giao di n đ ho t các thành ph n khác nhau. • fvwm2 (Free Virtual Window Manager 2)– phiên b n nâng c p c a trình qu n lý c a s fvwm cho phép s d ng các s c thái (theme) khác nhau và trình đơn đ ng. Xin đưa ra đây m t vài ví d trình qu n lý c a s thư ng dùng: • IceWM (http://www. R t may là không nh t thi t ph i ch n cách này.v. N u mu n và có s h tr thì b n có th s d ng nh ng trình nh applet này trong các trình qu n lý c a s khác như Fluxbox. b n đ c có th ch n b t kỳ chương trình nào trong s chúng. đó là chương trình ch X. .enlightment.org) – trình qu n lý c a s g n nh nhi u màu s c và m m d o trong c u hình k th a c a AfterStep. Ngoài ra cũng c n nói đ n môi trư ng làm vi c đ ho g n nh hơn và cũng chi m đư c s yêu m n c a r t nhi u ngư i dùng. Insert. Như b n th y giao di n đ ho trên Linux đư c t o ra theo nguyên t c môđun. đ ng h . Chính trình qu n lý c a s này đư c dùng trên nhi u b n phân ph i Linux d ng LiveCD (Linux “s ng và làm vi c” trên CD) như: Damn Small Linux. làm vi c tương đ i nhanh và cũng đư c ngư i dùng có kinh nghi m ưa chu ng.org) mà chúng ta s nghiên c u sâu hơn trong chương sách ti p theo và GNOME (http://www. v. M t đ c đi m thú v c a WindowMaker đó là các trình nh applet th c hi n nhi u ch c năng khác nhau: theo dõi h th ng. .org) – trình qu n lý c a s nh nh và làm vi c r t nhanh. có r t nhi u tùy ch n c u hình đ b n có th thay đ i.org).org) – m t trình qu n lý c a s g n nh khác. Nhưng t t c chúng đ u s d ng cùng m t ti n ích đ ho cơ s c a X Window. N i ti ng nh t trong s các môi trư ng đ ho này c n k đ n KDE (http://www. Các trình qu n lý c a s khác nhau có th cho ra d ng c a s khác nhau b ng cách s d ng các khung và trình đơn c a s khác nhau.org) – trình qu n lý c a s đ p nh t hi n nay.gnome.windowmaker. • Fluxbox (http://www. T t c nh ng môi trư ng làm vi c đ ho này . theo dõi m ng.

Trong s chúng c n nói đ n Xfce4 (http://www. trình qu n lý t p tin kfm. ví d chương trình cài đ t xác đ nh d ng màn hình không đúng và do đó dùng nh ng tham s không thích h p. đ phân gi i màn hình. trung tâm đi u khi n KDE và r t nhi u thành ph n khác bao g m c gói chương trình ng d ng cho văn phòng KOffice. Ngoài ra Konqueror còn cho phép xem tr c ti p các t p tin có đ nh d ng (“ph n m r ng”) đã bi t. V n đ này x y ra trư c đây là do thư vi n Qt thu c v công ty thương m i.kde. Nhưng công ty Troll Tech đã đưa ra thông báo cho phép dùng thư vi n này vĩnh vi n mi n phí đ phát tri n các ng d ng mã ngu n m . Còn có nhi u môi trư ng làm vi c đ ho khác nhưng chưa đ t đư c m c đ phát tri n m nh như KDE và GNOME. d ng màn hình và t đ ng ch n các tham s (đ phân gi i. N n t ng c a môi trư ng làm vi c đ ho KDE (K Desktop Enviroment) là thư vi n các hàm đ ho m r ng Qt c a công ty Troll Tech (http://www. trong s đó c n k đ n trình qu n lý t p tin Thunar và các m r ng (plugin) c a nó.xfce. Các b n phân ph i Linux m i hi n nay đã cho phép cài đ t và c u hình giao di n đ ho m t cách d dàng hơn r t nhi u so v i trư c đây.qt. th nào là t n s .v. Đ u tiên chúng ta c n bi t m t chút v công vi c c a h th ng hình nh c a máy tính.4 c a Xfce4 h a h n nhi u thay đ i l n.2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính Như b n đ c đã hi u khi th y đ u đ c a ph n này.org). t n s c p nh t) thích h p. đã có kh năng t đ ng xác đ nh d ng c c hình. kh năng duy t web cũng không thua kém các trình duy t khác như Internet Explorer. . do đó càng d dàng hơn (ho c khó khăn hơn cho ai đó?) cho b n đ c trong khi s d ng. B ng thư vi n này các nhà phát tri n KDE đã vi t ra trình qu n lý c a s riêng – kwm. có nghĩa là chương trình ng d ng t do.7. Trong các phiên b n m i c a KDE còn có thêm trình qu n lý t p tin và cũng là trình duy t web Konqueror (http://konqueror.org) có nhi u kh năng m nh trong vi c truy c p đ n các t p tin. phiên b n 2 c a thư vi n GTK). Fedora Core. .com). GNOME đư c phát tri n trong khuôn kh c a d án GNU.4 M t môi trư ng làm vi c đ ho có cùng đ ng c p v i KDE đó là GNOME (GNU Network Object Model Environment). Cách đây m t th i gian KDE đã đư c công nh n là ph n m m t do. v. T t nhiên đi u này không có nghĩa là t t c các thành ph n c a môi trư ng KDE là do m t công ty nào đó vi t ra và phát tri n. 7. 4 . Chương trình cài đ t c a Debian Linux. mà ch là nh ng ki n th c cơ b n v h th ng hình nh c a máy tính đ giúp ngư i dùng m i và r t m i hi u đư c cách làm vi c c a h th ng hình nh. K t qu thu đư c đó là m t b đ y đ các chương trình ng d ng cho phép gi i quy t t t c các nhu c u đi u khi n máy tính và làm vi c c a ngư i dùng. đây không ph i là hư ng d n chi ti t dành cho các nhà chuyên môn. mà nhi u nhà l p trình cùng s d ng m t cách m t ý tư ng phát tri n chung đ t o ra các ng d ng khác nhau. Tuy nhiên tôi xin đưa ra đây m t vài l i khuyên khi c u hình X Window vì r t có th b n đ c s g p v n đ nào đó.2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 167 đ u đã có h tr ti ng Vi t t t (ho c còn chưa t t). openSUSE Linux. GNOME đư c xây d ng d a trên thư vi n các hàm đ ho GTK+ (bây gi là GTK2+. Phiên b n 4.

Giá tr t n s đ ng b ngang và d c này nh t đ nh có trong tài li u đi kèm v i màn hình. đó là s đi m có th hi n th trên màn hình trong m t giây. Đi m đư c t o ra nh các chu i electron và các đi m n m d ng dòng n m ngang. C n ph i bi t t n s t o ra hai tín hi u này. . sang ph i. chúng ta s ch xem xét trư ng h p màn hình ng đi n t (CRT) mà không xem xét màn hình tinh th l ng (LCD). C c hình chuy n t i màn hình 3 tín hi u: tín hi u hình (RGB). HSF. T t nhiên t t nh t là ch n giá tr l n nh t trong s có th dùng. T n s đ ng b d c thư ng kí hi u là VSF và có đơn v là Hz (Héc). Đi u khi n màn hình có nghĩa là đưa ra s đi m trên m t dòng (đ phân gi i theo chi u ngang). Trên th c t t n s c p nh t còn nh hơn n a vì còn m t th i gian di chuy n các tia electron t dòng này sang dòng khác. hình nh trên màn hình đư c t o ra t các đi m riêng bi t. T n s này đư c g i là DCF (“Dot Clock Frequency” – t n s làm vi c c a c c hình). M t tham s cũng quan tr ng n a đó là t n s c p nh t màn hình SRR (Screen Refresh Rate). T n s đ ng b ngang. còn khi có tín hi u đ ng b nh (theo chi u d c) thì s chuy n tia electron t góc dư i bên ph i v góc trên bên trái. H th ng hình nh c a máy tính bao g m c c hình (video card) và màn hình (monitor). đ ng b dòng (HS) và đ ng b nh (c t. Khi có tín hi u đ ng b dòng (theo chi u ngang) tia electron s đư c chuy n t cu i m i dòng t i đ u dòng ti p theo. có đơn v là KHz (1kilôhéc = 1000 héc) và nh n giá tr trong kho ng t 31 đ n 135 KHz. có nghĩa là b n có th ch n các t n s d c và ngang t m t vùng các giá tr cho phép nào đó. Như b n đ c bi t. C n nói thêm t n s c p nh t màn hình b ng t n . khi đó đèn huỳnh quang s nh p nháy r t m nh. . Nhưng cũng không th đưa ra m t t n s c p nh t màn hình quá l n. Còn có m t t n s quan tr ng khác n a. đ có th ch n các tham s thích h p trong khi c u hình. vì t n s này không th l n hơn giá tr c a phân s : DCF (s đi m trên dòng) * (s c t trên màn hình) t c là có s ph thu c v i đ phân gi i (resolution) c a màn hình. xu ng th p hơn m t chút so v i hình nh (t o ra 4 dòng và c t t i xung quanh hình nh). lên cao. tính theo s tín hi u trong m t giây. Tiêu chu n VESA khuyên ch n giá tr này l n hơn ho c b ng 72Hz. nhưng hãy c n th n vì n u ch n giá tr cao quá m c thì có th làm h ng màn hình. Giá tr này càng cao bao nhiêu thì m t c a ngư i dùng càng ít m i m t b y nhiêu trong khi làm vi c v i máy tính. Nh ng màn hình m i thư ng là màn hình có nhi u t n s hay còn nói là có gi i t n s r ng. Màn hình th c hi n hai công vi c riêng bi t: “tr i” các chu i (tia) electron và chi u sáng các đi m riêng bi t đ t o ra hình nh. đ có th c u hình đúng chương trình ch X. giá tr c a VSF n m trong kho ng 50 – 180 Hz. Ngoài ra đ t o ra hình nh s c nét trên màn hình. vì khi đó s gi m m c đ nh p nháy c a màn hình. VS). Ch c năng đi u khi n màn hình là do c c hình th c hi n. M t s màn hình nh t là màn hình r ti n có th ch có m t vài giá tr t n s cho phép. Tia electron di chuy n qua màn hình theo m t v n t c có h n do b vi x lý c a c c hình xác đ nh. Không nên ch n t n s c p nh t màn hình nh hơn 60Hz. t cu i màn hình lên đ u màn hình. s dòng trên màn hình (đ phân gi i theo chi u d c) và cư ng đ (intensity) c a m i màu (trong s ba màu chính) trên t ng đi m.v. tia electron còn di chuy n quá sang trái.168 Giao di n đ ho v.

N u có m t c c hình cũ v i dung lư ng b nh ít hơn thì c n ph i ch n đ phân gi i nh hơn ho c ch n s lư ng màu ít hơn. S lư ng màu có th dùng cho m i đi m đư c gi i h n b i dung lư ng b nh c c hình cũng như s m c đ tín hi u mà c c hình có th t o ra cho m i tia electron. t n s đ ng b d c VSF và t n s làm vi c c a c c hình DCF xác đ nh giá tr gi i h n (l n nh t) c a đ phân gi i. Màu c a đi m đó đư c xác đ nh b i s pha tr n c a ba màu cơ b n: đ (Red). 7. m i đi m đư c chi u sáng đ ng th i b i 3 tia electron.3 C u hình chương trình ch X Chúng ta s xem xét trư ng h p sau khi cài đ t Linux b n không th chuy n vào ch đ đ ho (r t hi m khi x y ra v i các b n phân ph i Linux m i). thì c n có m t c c hình v i dung lư ng b nh ít nh t là 1280 ∗ 1024 ∗ 4 = 10485760 byte (10Mb). n u b n đ c mu n ch n đ phân gi i màn hình 1280 x 1024 và có 32 tri u màu cho m i đi m. Chúng ta s bi t đư c cách chuy n ch đ kh i đ ng trong m t vài chương t i. t c là c u hình giao di n c a Linux. Công vi c này là do m t b ph n trên c c hình đ m nhi m. nhưng v n có th truy c p t i máy tính b ng ch đ văn b n (giao di n dòng l nh). đó là “b chuy n đ i s – tương t ”. N u không thì đ u tiên b n ph i cài đ t gói chương trình X. và t t c nh ng t p tin (chương trình) nói đ n phía sau đã có trên đĩa. thì hãy ch n kh i đ ng vào ch đ m t ngư i dùng đ có kh năng thay đ i c u hình X. N u b n rơi vào tình hu ng th nh t trong quá trình kh i đ ng máy. N u b n không hài lòng v i hình nh c a giao di n đ ho .org. thì v n có th s d ng m t câu l nh và chương trình c a Linux đ c u hình l i chương trình ch X.3 C u hình chương trình ch X 169 s đ ng b d c (SRR = VSF). Cách cài đ t chương trình s có trong chương khác dành riêng cho ph n cài đ t chương . Trên các màn hình màu. Còn bây gi chúng ta s xem xét ph n th c hành c a nh ng lý thuy t đã đưa ra. Hình nh đư c lưu trong b nh d ng s và s chuy n đ i hình nh v d ng tín hi u “tương t ” (analog) RGB là m t trong nh ng công vi c chính c a c c hình. Hình nh s đưa ra màn hình đư c t o ra trong b nh c a c c hình.7. Cư ng đ c a m i màu này l i đư c xác đ nh b i m c đ c a tín hi u trong tia tương ng. Chương này coi như b n đã cài đ t X. xanh lá cây (Green) và xanh da tr i (Blue) – RGB. ho c không hài lòng v i nh ng gì mình th y trên màn hình giao di n đ ho . B nh này n m trên c c hình nhưng thu c v không gian b nh chung c a c máy tính. T t c nh ng c c hình m i đáp ng đư c (th m chí còn vư t quá) yêu c u này. do đó tham s quy t đ nh đây là dung lư ng b nh . byte) ≥ (S * (s byte trên m t đi m) đi m trên dòng) * (s c t trên màn hình) Ví d . Tôi nghĩ r ng b n có th t l a ch n m t đ phân gi i và s lư ng màu thích h p cho máy tính c a mình. ho c không th vào ch đ đ ho . t c là 8 byte cho m i đi m.org. Như v y. Còn có m t gi i h n n a ph thu c vào dung lư ng b nh c a c c hình – s lư ng màu c a hình nh. Công th c xác đ nh gi i h n đ phân gi i và s lư ng màu trên hình nh r t đơn gi n: (Dung lư ng b nh . Nhưng thông thư ng c c hình có th t o ra m t s lư ng m c đ tín hi u đ đ hi n th hình nh.

Làm vi c trong giao di n đ ho mà không có chu t thì không thu n ti n chút nào. N u trên máy c a b n chưa có b t kỳ h đi u hành nào thì hãy s d ng m t h đi u hành Linux LiveCD (ch y th ng t CD) có kh năng nh n d ng ph n c ng t t như Knoppix. • Kho ng t n s đ ng b ngang và d c cho phép dùng c a màn hình. L y t tài li u đi kèm v i màn hình. 5/). Hai tham s này là quan tr ng. B n có th tìm th y script này trên m ng Internet. • D ng c a b x lý trên c c hình (chíp). Cách d dàng nh t cho ngư i dùng m i là khi trên máy đã có m t h đi u hành Windows. . Thư ng l y t tài li u đi kèm v i chúng. Tuy nhiên tôi hy v ng là các b n s không ph i s d ng đ n nh ng ti n ích này cũng như nh ng phương án k trên (s d ng h đi u hành khác. Tác gi không ch u trách nhi m v nh ng gì s x y ra. Ngoài ra có nh ng chương trình chuyên dùng cho vi c l y các d li u c n thi t k trên. Cách ch y chương trình này không thu c vào ph m vi c a cu n sách này vì chúng ta đang nói v h đi u hành Linux. C n xác đ nh d ng chíp đ ch n môđun đúng cho c c hình. B n có th tìm th y thông tin trong b t kỳ cu n sách nào nói v h đi u hành Windows.3.170 Giao di n đ ho trình. Ví d .5 (http://creativecommons. d dàng nh t là trên trang web c a nhà s n xu t.org (c u trúc c a t p tin này) chúng ta s xem xét ngay dư i đây. Nh ng thông tin b n c n có trong Trình qu n lý các thi t b .org/licenses/by/2. Hy v ng r ng nh ng thông tin dư i đây giúp b n c u hình thành công giao di n đ ho . chíp c a hãng Nvidia thư ng c n n p môđun nv.conf lên đĩa m m ho c flash đ sau này có th đ c l i. Sau khi kh i đ ng Knoppix thành công hãy sao chép t p tin c u hình chương trình ch X c a Knoppix (thư ng n m t i /etc/X11/xorg. n u không có thì cũng có th xem tr c ti p trên thi t b . Nhưng xin b n hãy luôn nh là cu n sách b n đang đ c s d ng b n quy n Creative Commons Public License 2.1 Thu th p thông tin c n thi t Đ có th c u hình b n c n m t vài d li u sau: • Tên c a hãng s n xu t c c hình và màn hình. ví d bash script mkxf86config do các nhà phát tri n Gentoo vi t ra. Hãy c n th n trong khi làm vi c! 7. s d ng Knoppix): t t c nh ng thông tin b n c n đã có trong tài li u đi kèm v i máy tính. và n u không bàn phím thì càng không th làm vi c v i máy tính nói chung. n u không có tài li u thì b n c n tìm nh ng thông tin này trên Internet. • Dung lư ng b nh c a c c hình. ho c đơn gi n là giúp b n hi u hơn v giao di n này và cách c u hình nó n u b n đã có m t h th ng X Window làm vi c t t. V cách đ c thông tin t t p tin c u hình X. Vì th c n ph i c u hình chương trình ch X đ s d ng nh ng thi t b này. Có nhi u cách đ l y nh ng thông tin này. • D ng chu t và bàn phím.

N u không th y t p tin này thì chương trình ch X s dùng c u hình chung c a toàn b h th ng n m trong thư m c /etc như đã nói trên (n u có). Hãy đ c các trang hư ng d n s d ng man tương ng xorgconfig(1) và xorgcfg(1) đ bi t thêm chi ti t. Ví d b n phân ph i OpenSUSE có sax2. Trên dòng l nh hãy ch y: [root]# xorgconfig r i tr l i nh ng câu h i mà chương trình này đ t ra.3. do đó không có ích trong trư ng h p b n chưa có m t c u hình X nào. Khi kh i đ ng và n u không ch rõ t p tin c u hình trên dòng l nh thì chương trình ch X đ u tiên s tìm t p tin c u hình t i thư m c c a ngư i dùng. Và đây cũng chính là cách các nhà qu n tr h th ng có kinh nghi m s d ng đ c u hình giao di n đ ho .2). đôi khi r t m nh. ch có đi u xorgconfig sau khi hoàn thành công vi c s t o ra xorg. N u vì nguyên nhân nào đó b n cài đ t X.conf. Tuy nhiên. Trong XFree86 phiên b n th 4. Cũng không c n ph i t o t p tin xorg. t c là t i ∼/xorg. Trong X. thì hãy ch y m t trong nh ng chương trình cho phép b n t o ra t p tin này. ti n ích chuyên dùng cho vi c này. Đ t o ra t p tin c u hình X m t cách t đ ng hãy s d ng chương trình Xorg v i tùy ch n -configure. do đó có th s d ng b t kỳ trình so n th o văn b n nào đ thay đ i nó. sau khi hoàn thành nó s t o ra t p tin xorg. ho c đơn gi n là mu n ki m soát quá trình này.conf.2 C u trúc c a t p tin c u hình X T p tin c u hình chương trình ch X thư ng n m t i /etc/X11/xorg. và chúng ta s s d ng chúng trong th i gian đ u m i làm quen v i Linux. Xin đ ng quên câu l nh Xorg khác v i câu l nh xorg! Như đã nói t trư c trên Linux ch thư ng và ch hoa có s khác nhau rõ ràng.conf t đ u. m i b n phân ph i hi n đ i có m t công c c u hình riêng c a mình. Ngoài ra. Tuy nhiên r t có th b n s mu n t t o cho mình m t t p tin c u hình riêng. đó là xorgcfg. Hãy s d ng nh ng chương trình này. Trên th c t theo tôi th y thì hai chương trình này không có gì khác nhau. có nh ng chương trình. N u không mu n ti p t c thì hãy nh n <Ctrl>+<C> đ thoát ra.3 C u hình chương trình ch X 171 7.conf ch không ph i XF86Config-4 như trư ng h p xf86config. Chúng s giúp b n ti t ki m đư c nhi u th i gian. T p tin c u hình X ch là m t t p tin văn b n (text file) bình thư ng. t c là ch ch y trên n n m t máy ch X đã ch y nào đó (hình 7. ti n ích chính dùng đ t t o m t t p tin c u hình (XF86Config-4) là chương trình xf86config (đôi khi xf86cfg). .7. Ch c n ch y câu l nh sau (hãy chú ý là c n có quy n ngư i dùng root: [root]# Xorg -configure Câu l nh này s làm vi c m t cách im l ng. Nhưng chương trình là ng d ng đ ho .org riêng sau khi cài đ t Linux.conf và đ t t p tin này vào thư m c /etc/X11. N u trong khi cài đ t b n có ch n cài đ t giao di n đ ho X thì trên máy đã có t p tin ch a c u hình X đúng (và có th không). Còn m t ti n ích khác có th dùng đ c u hình máy ch X.org chương trình này đã đư c thay th b ng xorgconfig.

2: C u hình X.de/mailman/listinfo/sax-users> Automatically generated by [ISaX] (7.conf có trên máy c a tôi sau khi cài đ t openSUSE Linux 10. 2005 Contact: SaX-User list <https://lists.berlios. Chúng ta s xem t p tin này trông như th nào (có nghĩa là dùng câu l nh xem t p tin more ho c less ho c dùng m t chương trình so n th o văn b n như vim đ m nó). Dư i đây là ví d m t t p tin xorg.org qua xorgcfg B ng m t trong nh ng công c trên b n đã t o ra đư c t p tin c u hình xorg.1 Contact: Marcus Schaefer <sax@suse.conf.1) Section "Files" InputDevices "/dev/gpmdata" InputDevices "/dev/input/mice" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/misc:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/local" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/75dpi:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/100dpi:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/Type1" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/URW" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/truetype" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/uni:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/CID" FontPath "/opt/kde3/share/fonts" FontPath "/usr/local/share/fonts" EndSection .172 Giao di n đ ho Hình 7.de>.1: # # # # # Version: 7.

57 1024 1096 1208 1392 768 769 772 821 Modeline "1024x768" 131.41 1024 1104 1216 1408 768 769 772 822 Modeline "1024x768" 132.59 800 856 944 1088 600 601 604 650 Modeline "800x600" 96.89 800 856 944 1088 600 601 604 650 Modeline "800x600" 96.43 1024 1096 1208 1392 768 769 772 821 Modeline "800x600" 97.3 C u hình chương trình ch X Section "ServerFlags" Option "AllowMouseOpenFail" "on" EndSection Section "Module" Load "dbe" Load "type1" Load "freetype" Load "extmod" Load "glx" Load "v4l" EndSection Section "InputDevice" Driver "kbd" Identifier "Keyboard[0]" Option "Protocol" "Standard" Option "XkbLayout" "us" Option "XkbModel" "pc104" Option "XkbRules" "xfree86" EndSection Section "InputDevice" Driver "mouse" Identifier "Mouse[1]" Option "Buttons" "10" Option "Device" "/dev/input/mice" Option "Name" "Logitech USB Receiver" Option "Protocol" "explorerps/2" Option "Vendor" "Sysp" Option "ZAxisMapping" "4 5" EndSection Section "Monitor" DisplaySize 345 259 HorizSync 30-96 Identifier "Monitor[0]" ModelName "SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF" Option "DPMS" VendorName "SAMSUNG" VertRefresh 50-160 UseModes "Modes[0]" EndSection 173 Section "Modes" Identifier "Modes[0]" Modeline "1280x1024" 167.41 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1077 Modeline "1024x768" 135.7.18 800 856 944 1088 600 601 604 650 EndSection .32 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1078 Modeline "1280x1024" 165.29 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1077 Modeline "1280x1024" 163.

T p tin xorg.conf bao g m m t vài ph n nh hơn.174 Section "Screen" DefaultDepth 24 SubSection "Display" Depth 15 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 16 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 24 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 8 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection Device "Device[0]" Identifier "Screen[0]" Monitor "Monitor[0]" EndSection Giao di n đ ho "800x600" "800x600" "800x600" "800x600" Section "Device" BoardName "GeForce4 MX 440 with AGP8X" BusID "1:0:0" Driver "nvidia" Identifier "Device[0]" VendorName "NVidia" EndSection Section "ServerLayout" Identifier "Layout[all]" InputDevice "Keyboard[0]" "CoreKeyboard" InputDevice "Mouse[1]" "CorePointer" Option "Clone" "off" Option "Xinerama" "off" Screen "Screen[0]" EndSection Section "DRI" Group Mode EndSection "video" 0660 Section "Extensions" EndSection C n ph i nói r ng nh ng thông tin mà chương trình cài đ t c a openSUSE dò tìm ra là chính xác. Nh ng dòng đ u tiên thư ng là nh ng dòng chú thích không có nh hư ng gì đ n chương trình. Có th b n đ c đã nh n th y là trên Linux nh ng t p tin c u hình có c u trúc tương t như nhau. m i ph n có c u trúc như sau: . Nh ng dòng này có ký t đ u tiên là # và m t kho ng tr ng sau ký t này.

• DRI – c u hình DRI. Ph n này xác đ nh nh ng thi t b vào/ra (input/output) nào s đư c s d ng trong giao di n đ ho X.3 C u hình chương trình ch X Section "tên_c a_ph n_này" SectionEntry1 SectionEntry2 SectionEntry3 EndSection 175 Các ph n có th n m trong t p tin c u hình theo th t b t kỳ.7. Như v y. • ServerLayout – c u hình chung. • Modes – mô t các ch đ hình nh. tuy nhiên khi đó chúng ph i có tên riêng không trùng nhau. m i ph n cho m t thi t b . • Device – mô t c c hình (video card). • InputDevice – mô t các thi t b nh p vào. • Module – các môđun n p t đ ng. Trong t p tin c u hình có th có các ph n sau (không nh t thi t ph i có t t c chúng): • Files – đư ng d n đ n các t p tin.conf t đây. • Monitor – mô t màn hình. t c là chương trình ch X b t đ u đ c t p tin c u hình xorg. ph n ServerLayout ph i ch a ít nh t nh ng dòng sau: Section "ServerLayout" Identifier "Layout[all]" InputDevice "Keyboard[0]" "CoreKeyboard" InputDevice "Mouse[1]" "CorePointer" Screen "Screen[0]" EndSection . Ph n ServerLayout có ưu tiên cao nh t. Thi t b ra g m các thành ph n riêng bi t là c c hình và màn hình thư ng đư c nhóm l i v i nhau trong ph n Screen. chúng đư c xác đ nh trong các ph n InputDevice. • ServerFlags – tùy ch n c a chương trình ch . Cũng có th g p hai ph n ho c nhi u hơn có cùng m t d ng (Ví d Screen). • Vendor – c u hình cho các thi t b c a các nhà s n xu t c th nào đó. Thi t b nh p vào thư ng là bàn phím và chu t. • Extensions – ph n c u hình m r ng. • Screen – c u hình màn hình. Trong ph n ServerLayout ph i có các dòng ch đ n các ph n c a thi t b v a nói đ n.

Ph n này có d ng như sau: Section "Screen" DefaultDepth 24 SubSection "Display" Depth 15 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 16 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 24 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 8 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection Device "Device[0]" Identifier "Screen[0]" Monitor "Monitor[0]" EndSection "800x600" "800x600" "800x600" "800x600" Như b n th y.6 Trong m i ph n con. trong đó phím <+> và phím <–> n m trên bàn phím s . "800x600". 16. "1024x768".176 Giao di n đ ho Ph n Screen xác đ nh màn hình và c c hình s d ng. đ ng th i đưa ra các ch đ làm vi c c a màn hình (đ phân gi i và s lư ng màu). Đ chuy n sang s d ng nh ng ch đ khác hãy th nh n các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–>. Tuy nhiên c c màn hình và b n thân màn hình ph i đ t t đ có th h tr nh ng giá tr đ sâu màu l n. ví d . và màn hình đư c s d ng có tên Screen[0] (SAMSUNG SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF). Máy ch X s s d ng ch đ đ u tiên n m trong danh sách theo m c đ nh. ph n này cho bi t c c màn hình đư c dùng là thi t b có tên Device[0]. Các ch đ đư c li t kê theo tên l y t ph n Modes. 24. tên này n m ngay sau t Modeline. Giá tr này càng cao thì s lư ng màu có th hi n th càng l n và hình nh càng đ p. 15. đó là: color depth Đ sâu màu màn hình thư ng tính theo bit và thư ng nh n các giá tr 8. ngư i dùng c n đ t nh ng ch đ hi n th mu n dùng v i đ sâu màu tương ng. t c là GeForce4 MX 440 with AGP8X đư c xác đ nh trong ph n Device. xác đ nh trong ph n Monitor. đ i v i ngư i dùng thì ý nghĩa c a ch đ hi n th trùng v i đ phân gi i c a màn hình. Ph n Screen còn có th ch a m t vài ph n con (Subsection) Display tương ng v i m t giá tr “đ sâu màu”5 màn hình. "1280x1024". 6 5 . Ph n Monitor xác đ nh tham s c a màn hình cũng có hai tùy ch n (hai dòng) quan tr ng. Đ sâu màu m c đ nh n m trên dòng DefaultDepth. Như v y.

3 C u hình chương trình ch X HorizSync VertRefresh 30-96 50-160 177 xác đ nh t n s c p nh t ngang (HorizSync) và d c (VertRefresh). Nh ng . Trong ph n này quan tr ng nh t là dòng ch ra driver. N u chu t đư c k t n i vào m t c ng dành riêng cho nó. 50–160. x-unikey ho c scim. Trong trư ng h p c a tôi là explorerps/2. Cũng nói luôn.7. C n ph i xem xét tài li u c a màn hình đ đưa ra nh ng giá tr chính xác. GNOME. N u không có tài li u này thì hãy tìm ki m trên CD đi kèm ho c trên trang Web c a nhà s n xu t. Hi n nay ph bi n các bàn phím có 104 phím và Linux h tr t t các bàn phím này. Xfce đ u có các công c đ l a ch n ki u bàn phím. thay đ i các thu c tính c a bàn phím như t c đ l p l i (repeat rate). Hai ph n InputDevice xác đ nh chu t và bàn phím. do đó tùy ch n Option "XkbModel" "pc104" làm vi c trong đa s trư ng h p. đ gõ ti ng Vi t thì t t nh t là s d ng m t chương trình chuyên d ng như xvnkb. Trong ph n InputDevice tương ng v i chu t hãy chú ý đ n 3 dòng (tùy ch n) sau: Option Option Option "ZAxisMapping" "4 5" "Protocol" "PS/2" "Device" "/dev/input/mice" N u không có tuỳ ch n ZAxisMapping v i giá tr 4 5. Tùy ch n Protocol xác đ nh giao th c “liên l c” v i chu t. Chúng ta s quay tr l i v i ti ng Vi t trong m t chương sau. do đó lúc này không c n thi t ph i tìm hi u sâu và c u hình k cho ph n này. 90 124. đ t l i giá tr c a các phím. T n s c p nh t màn hình theo chi u ngang HorizSync tính theo KHz còn t n s c p nh t d c VertRefresh tính theo Hz. N u mu n đ t m t s c th nào đó thay cho nh ng kho ng thì có th s a thành: HorizSync VertRefresh ho c: HorizSync VertRefresh 80. đây t n s c p nh t ngang và d c có th n m tương ng trong kho ng 30–96. Trên máy c a tôi dòng này có d ng: Driver "nvidia" T c là tôi s d ng c c màn hình v i chip c a hãng NVIDIA và đã cài đ t driver l y v t trang Web c a hãng này. Driver g c c a X. Các môi trư ng làm vi c như KDE. thì tham s Protocol s có giá tr là PS/2 ho c m t t dài hơn k t thúc b ng PS/2. Ph n ti p theo là Device mô t c c màn hình c a b n. thì chúng ta s không dùng đư c nút bánh xe c a chu t đ kéo lên kéo xu ng các trang Web.org cho các c c màn hình nvidia có tên ng n hơn — nv. 138 80 100 n u mu n có thêm hai l a ch n ho c nhi u hơn.

hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ quay v ch đ văn b n. ví d khi máy ch X không tr l i (không làm vi c).conf.dir thư ng do câu l nh mkfontdir tr c ti p ho c dán ti p t o ra. b ng câu l nh: Như đã nói [root]# Xorg -configure đ t o m t cách t đ ng ho c [root]# xorgconfig đ có th ki m soát quá trình này. Xin chú ý đây ch là liên k t m m đ n chương trình máy ch Xorg8 . Có kh năng nh ng tham s không đúng s làm h ng màn hình c a b n ho c d n đ n nh ng h u qu không lư ng trư c.3.3 Th c u hình /etc/X11/xorg. do đó không nên th c u hình X.conf thư ng n m đ u t p tin này và xác đ nh đư ng d n đ n các thư m c phông ch . Đ th c hi n công vi c ki m tra ch c n dùng câu l nh: Thư m c phông ch ph i có t p tin fonts. Cu i cùng. Hãy dùng chương trình v a nh c t i đ làm vi c này 8 B n có th ki m tra l i đi u này b ng câu l nh ls -l 7 . Sau khi t o t p tin xorg. Đây là thư m c tiêu chu n (chuyên dùng) cho nh ng c u hình có liên quan đ n máy ch X. Đây không ph i là l i nghiêm tr ng đ ph i d ng làm vi c.178 Giao di n đ ho giao th c còn l i s d ng cho chu t k t n i qua c ng ti p n i (c ng COM). Câu l nh file fonts. 7.dir ch là m t t p tin văn b n thông thư ng nhưng không nên t s a đ i nó.conf thông thư ng s n m trong thư m c /etc/X11. t c là c u hình v a t o có v n đ . thì nó s đưa ra c nh báo. nhưng ngư i dùng c n bi t đ gi i quy t nh ng trư ng h p như không tìm th y phông ch mong mu n. b n s th y m t con tr chu t hình ch X gi a màn hình và có th b qua nh ng dòng dư i đây. do đó hãy nh nó. N u th y m t màn hình màu đen. Tuy nhiên trư c khi thêm m t thư m c phông ch m i c n ki m tra l i xem thư m c này có t n t i không và có ph i là thư m c phông ch không7 . T h p phím này s giúp b n d ng ch y máy ch X trong nh ng trư ng h p có v n đ .org b ng cách đã k trên tr khi b n ch c ch n là mình đúng.conf trên. Không c n gi i thích ch c b n cũng đã nh n ra là tùy ch n Device xác đ nh tên t p tin thi t b c a chu t. T t hơn h t là ki m tra t p tin c u hình xorg. N u khi ch y máy ch X không tìm th y m t thư m c phông ch nào đó trong ph n Files. Bây gi hãy th ch y giao di n đ ho b ng câu l nh X (vi t hoa). có nhi u cách đ t o ra xorg.dir cho bi t fonts. Có m t vài cách đưa ra nh ng thư m c này. Tuy nhiên đ ng v i vàng s d ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace>. N u chu t m i đư c s n xu t thì còn có th dùng giá tr Auto (t đ ng xác đ nh) đây. do đó c n ph i có liên k t m m này ho c có th th ch y th ng: [user]$ Xorg N u thành công.conf đã t o ra xem có nh ng l i nguy hi m nào không. ho c màn hình nh p nháy. vì r t có th c n m t chút th i gian đ chuy n vào giao di n đ ho . ph n Files c a t p tin xorg.

ngày phát hành.conf" Trong t p tin xprobe. Dư i nh ng dòng này là thông tin v phiên b n c a X Window System. Time: Wed Jan 31 22:25:09 2007 (==) Using config file: "/etc/X11/xorg. Sau đó là thông báo v nơi đ t t p tin b n ghi (thư ng là /var/log/Xorg. (==) default setting. (**) from config file. • (==) có nghĩa là s d ng tham s theo m c đ nh.7. (II) informational.conf).0. Trong t p tin này còn có m t vài dòng thông tin hi n th m i quan h gi a các ph n trong t p tin c u hình: . (WW) warning. C n nói r ng trong t p tin b n ghi /var/log/Xorg. (??) unknown. sau đó s l i th y dòng l nh c a h v và trong thư m c hi n th i s có thêm t p tin xprobe.log) và tên c a t p tin c u hình đư c s d ng: (==) Log file: "/var/log/Xorg.0.org. Nh ng dòng đ u tiên cho bi t m t vài d li u v X.log.0. • (NI) — sau d u hi u này là thông báo v nh ng tham s còn chưa đư c phát tri n trong X. (!!) notice. chúng ta ch c n nh ng thông tin trong xprobe.log đ sau này có th đ c d dàng hơn. • (II) — sau d u hi u này là nh ng thông tin khác nhau. Như v y: • (––) có nghĩa là nh ng giá tr tương ng thu đư c khi th (probe). • (WW) — sau d u hi u này là nh ng c nh báo. phiên b n nhân Linux và m t vài thông tin khác.log v a t o ra. • (++) có nghĩa là tham s l y t dòng l nh ch y máy ch X. nhưng trong đa s trư ng h p. Trong t p tin này có r t nhi u thông tin có ích v h th ng X Window.org. (NI) not implemented.log chúng ta s s a b ng cách thay đ i tham s tương ng trong t p tin /etc/X11/xorg. L i và c nh báo tìm th y trong xprobe.log". N u không ch ra t p tin xprobe.log thì k t qu th s hi n ra trên màn hình.0.log. • (EE) — sau d u hi u này là nh ng thông báo l i.log này chúng ta còn th y l i gi i thích cho nh ng ký hi u s d ng dư i cũng như trong t p tin b n ghi Xorg. • (!!) — sau d u hi u này là nh ng chú ý. • ?? — nh ng thông tin không rõ ngu n g c. tên c a h đi u hành. Sau khi ch y câu l nh này màn hình s nh p nháy.log: Markers: (--) probed. • (**) có nghĩa là tham s l y t trong t p tin c u hình (ví d xorg. Nhưng t m th i chúng ta s ti p t c xem xét xprobe.log còn có nhi u thông tin hơn.log 2>&1 179 Câu l nh này ch y máy ch X ch đ th và đưa k t qu th đó vào t p tin xprobe. (EE) error. (++) from command line.conf.3 C u hình chương trình ch X [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe.

thì hãy quay tr l i dòng l nh b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> r i ki m tra k càng k t qu c a câu l nh: [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. Entry deleted from font path. Chúng ta s th y m t c a s hi n ra như trong hình 7. T i th i đi m này. nh ng c nh báo tương t như trên không nh hư ng nhi u đ n vi c s d ng X Window. . Entry deleted from font path. Nói v ch đ làm vi c c a màn hình không th không k đ n m t ti n ích nh nh ng có ích đó là xvidtune. và trên xterm s xu t hi n m t vài dòng thông tin: . Entry deleted from font path. Hãy c g ng s a h t nh ng l i ((EE) tìm th y. b n c n bi t r ng. N u không còn n a thì có th m nh d n ch y ch đ đ ho b ng câu l nh X như đã nói đ u ph n này. Do đó n u v n th y m t màn hình đen. .3.. (WW) The directory "/usr/share/fonts/japanese" does not exist. do đó hãy ch y X b ng startx r i ch y xvidtune t m t trình l nh nào đó (ví d xterm). Nh ng c nh báo như v y b n s thư ng xuyên g p khi s d ng các s n ph m có liên quan đ n Linux như chương trình. (WW) The directory "/usr/share/fonts/PEX" does not exist. báo. sách. không có l i tìm th y trong xprob. có d ng sau: (WW) The directory "/usr/share/fonts/local" does not exist. Ví d ch n đ phân gi i “1024x768” và đ sâu màu “16” thay vì “1600x1200” và “24”. Entry deleted from font path. ki m tra l i b ng: [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe.log xem có còn l i nào không. sau khi đã đóng c a s c nh báo cho bi t các nhà phát tri n không ch u trách nhi m v vi c s d ng xvidtune gây ra. (WW) The directory "/usr/share/fonts/baekmuk" does not exist. Ti n ích này ch y trong giao di n đ ho . Entry deleted from font path. hư ng d n. S d ng ti n ích này b n s tìm đư c ch đ hi n th thích h p cho màn hình c a mình.log 2>&1 r i nhìn vào t p tin xprobe.180 (==) (**) (**) (**) (**) (**) ServerLayout "Layout[all]" |-->Screen "Screen[0]" (0) | |-->Monitor "Monitor[0]" | |-->Device "Device[0]" |-->Input Device "Keyboard[0]" |-->Input Device "Mouse[1]" Giao di n đ ho trong t p tin này r t có th chúng ta s g p nh ng c nh báo v thư m c ch a phông ch đã nói ph n trư c. (WW) The directory "/usr/share/fonts/kwintv" does not exist.log chưa b o đ m vi c ch y thành công ch đ đ ho .log 2>&1 Đôi khi có th th ch n m t đ phân gi i ho c đ sâu màu nh hơn. T t nhiên.

conf. Up — lên trên. Tương t như v y s d ng cách nút Left — di chuy n sang trái.00 . Down — xu ng dư i.160.3 C u hình chương trình ch X 181 Hình 7. tôi không s d ng đư c nh ng ch c năng ch nh s a k trên và nh n đư c thông báo không th th c thi (hình 7.00 vsync range 0: 50.4: Chương trình xvidtune “không ch u” ch nh hình nh . ví d di chuy n sang ph i.32 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1078 Chính nh ng dòng thông tin d ng này đư c s d ng trên các dòng Modline c a ph n Modes t p tin c u hình xorg. Taller. Đ ch nh hình nh trên màn hình.96. Num vsync: 1 hsync range 0: 30.4). và b ngang ho c gi m chúng xu ng b ng Narrower và Shorter.7. Trong l n ch y th xvidtune cu i cùng. Model: SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF Num hsync: 1. Wider— tăng kích thư c hình nh theo chi u cao. Hình 7.3: Chương trình xvidtune Vendor: SAMSUNG.00 . hãy s d ng (nh n vào) nút Right (khi này các s tương ng phía trên s thay đ i).00 Nút Show cho bi t ch đ hi n th đang đư c s d ng d ng: "1280x1024" 167. r i nh n nút Apply.

T đ ng có nghĩa là ngư i dùng không c n nh n vào nút Apply đ có th th y nh ng thay đ i n a mà s th y chúng ngay l p t c khi có ch nh s a nào đó đư c th c hi n. Xin hãy lưu ý là các phiên b n m i c a các b n phân ph i Linux có kh năng c u hình X r t t t ngay trong quá trình cài đ t. thì ngay sau khi kh i đ ng h đi u hành. Kh năng này có ích khi hình nh thu đư c sau khi ch nh s a không làm b n hài lòng b ng lúc đ u. có th ngư i dùng đ ng ý v i đ ngh c a trình cài đ t t đ ng ch y h th ng này. 7. Nút Show dùng đ đưa ra các giá tr như đã nói trên. th hai. gi ng như hai t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–>. b n s chuy n vào ch đ đ ho . V i nh ng thông tin gi i thi u v ng d ng xvidtune chúng ta đã k t thúc ph n c u hình chương trình ch X. do đó hy v ng là b n s không ph i t mình ch nh s a t p tin xorg.182 Giao di n đ ho Thi t l p ban đ u có th ph c h i b ng nút Restore. Sau khi đã ch n xong các giá tr thích h p. Cu i cùng hãy m t p tin xorg. Còn bây gi chúng ta s xem xét quá trình kh i đ ng toàn b h th ng X Window và cách tác đ ng lên quá trình này. B n đã bi t k t qu thu đư c là m t màn hình tr ng v i con tr hình chéo n m gi a.conf. khi có v n đ x y ra có th b n s không bi t ph i gi i quy t như th nào ngoài vi c cài đ t l i. Làm th nào đ kh i đ ng đư c ch đ đ ho theo cách khác? Như b n đã bi t t nh ng ph n trư c. Tuy nhiên nh ng thông tin trong ph n này s có ích khi có v n đ gì đó x y ra.org bình thư ng.4 Kh i đ ng h th ng X Window Có th kh i đ ng h th ng X Window b ng nhi u cách. Trong khi cài đ t h đi u hành Linux. tôi v n ch n kh i đ ng vào ch đ văn b n (b ng cách đ t giá tr initdefault b ng 3 trong t p tin /etc/inittab) và ch ch y X Window khi c n thi t. N u vi c cài đ t và c u hình X. Cách kh i đ ng này có m t vài đi m b t l i: th nh t. v s d ng b nh và s d ng tài nguyên nói chung (trình qu n lý màn hình s “ăn” m t m t ph n b nh .conf. Nhưng ngoài ra thì không còn có gì khác và b n không th th c hi n thêm m t thao tác nào tr di chuy n con tr b ng chu t. đ u tiên chúng ta c n kh i đ ng máy ch X. Nút Auto dùng đ chuy n gi a hai ch đ không t đ ng và t đ ng. Nút Fetch dùng đ yêu c u nh ng giá tr thi t l p hi n th i c a màn hình. Đi u này có th th c hi n b ng cách ch y th ng chương trình Xorg (ho c liên k t m m X) t thư m c /usr/bin/X11/. ho c đơn gi n là khi b n mu n tìm hi u và t o cho mình m t c u hình chương trình ch X riêng. Nút Test dùng đ th t m th i nh ng giá tr đã đ t ra. và nhi u công vi c c a b n có th th c hi n trong ch đ văn b n mà b n l i ph i đ i trong khi kh i đ ng X). và đ ng quên thêm vào đó hai giá tr t n s c p nh t màn hình Horizontal Sync và Vertical Sync n m góc ph i phía dư i c a c a s xvidtune. Đó là b i vì chưa có m t trình qu n lý c a s nào và chưa có m t chương trình khách (client) nào đư c ch y. ki m tra l i các dòng Modeline và ghi vào đó các giá tr tương ng. Do đó m c dù nh ng b n phân ph i m i làm vi c r t t t phương di n ch đ đ h a. Vì th hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ d ng ch y máy ch X và quay v ch đ văn b n. hãy nh n nút Show r i ghi lên gi y nh ng giá tr này. . Hai nút Next và Prev dùng đ chuy n các ch đ hi n th .

Và b i vì chưa có trình qu n lý c a s nào đư c ch y nên b n s không th làm gì (di chuy n. ) đư c v i c a s này. v. Sau đó b n s th y c a s xterm có thay đ i và đã có th di chuy n b ng cách kéo thanh trên đ u c a nó. tôi xin đưa ra dư i đây ví d m t script . thì chương trình xinit s tìm t p tin . . ngư i dùng c n s d ng kh năng t o ra t p tin script . hai c a s xterm và cu i cùng ch y trình qu n lý c a s twm. thì hãy th ch y m t trong các câu l nh sau: [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ fluxbox icewm-session xfce4-session startkde gnome-session N u d ng l i cách kh i đ ng giao di n đ ho này. thì theo m c đ nh xinit s th c hi n câu l nh sau: xterm -geometry +1+1 -n login -display :0 K t qu là ngư i dùng s th y m t màn hình tr ng không v i m t c a s trình l nh xterm duy nh t. t c là ch y nh ng câu l nh có trong . V i m c đích h c t p.Xresources xsetroot -solid gray & xclock -g 100x100-0+0 -bw 0 & xload -g 50x50-100+0 -bw 0 & xterm -g 80x24+0+0 & xterm -g 80x24+0-0 & exec twm . Theo m c đ nh xinit th c hi n script X :0 t c là ch y chương trình máy ch X trên màn hình s 0. N u không có t p tin .xinitrc đ t đ ng hóa nh ng công vi c l p l i đ n nhàm chán này.xinitrc đó. KDE và GNOME. Do đó. hãy th ch y câu l nh twm ho c fvwm (m t trong hai trình qu n lý c a s này thư ng đư c cài đ t theo m c đ nh). dùng đ ch y máy ch X và ít nh t m t chương trình khách. N u trên dòng l nh ch y xinit không ch ra chương trình khách c n ch y. #!/bin/sh xrdb -load $HOME/. đó là chúng ta còn chưa k đ n nh ng m t y u khác c a cách này. icewm. nhưng có th dùng nó đ th c hi n nh ng chương trình khác k c trình qu n lý c a s .v.xinitrc. Ví d . ví d fluxbox.xinitrc có trong thư m c c a ngư i dùng đ th c hi n t p tin này gi ng như các script khác.4 Kh i đ ng h th ng X Window 183 Có m t cách t t hơn (nhưng không ph i là t t nh t) đ chuy n vào ch đ đ ho là ch y câu l nh xinit. cũng n m trong thư m c /usr/bin/X11 như Xorg. . N u trên máy c a b n có cài các trình qu n lý c a s và môi trư ng làm vi c khác.7. thay đ i kích thư c. Xfce4. thì m i l n chúng ta s ph i l p đi l p l i m t s câu l nh.xinitrc dùng đ ch y đ ng h . Câu l nh xinit.

nh ng chương trình này s ngăn c n không cho ch y nh ng chương trình n m phía sau. n u không s ch ch y xterm. Trên dòng l nh có th ch ra chương trình khách. Script này có m t trang hư ng d n s d ng startx(1) riêng.xinitrc đ t t.:2 Ch y máy ch X trên màn hình có s 2 và đưa t i chương trình khách xterm tham s –e widgets. n u không chương trình s coi chúng như là các tham s c n ph i thêm vào chương trình khách n m phía trư c.184 Giao di n đ ho C n chú ý là nh ng chương trình ch y t . Trong trư ng h p ngư c l i. Chương trình khách ph i là tham s đ u tiên c a dòng l nh g i xinit. Vì ngư i dùng m i thư ng không có đ kh năng đ t o ra m t t p tin script . n u như chúng không k t thúc ngay l p t c. Có ích đ th c u hình m i khi đã có máy ch X ch y trên màn hình m c đ nh (s 0).xinitrc s không đư c th c hi n. chương trình xinit bi t là công vi c đã hoàn thành và nó s t t t. nên trên các b n phân ph i luôn có các script do các nhà phát tri n vi t s n đ th c hi n ch c năng này. th c hi n script . Tuy nhiên m t trong nh ng chương trình này (thư ng là trình qu n lý c a s ho c trình l nh d ng xterm) ph i đư c th c hi n ch đ bình thư ng (foreground).:1 Ch y máy ch X trên màn hình s 1. T t c nh ng gì n m sau d u g ch chéo đôi (––) s đư c thêm vào dòng l nh g i chương trình ch X. Ví d m t trong nh ng script này đó là startx n m cùng ch v i Xorg (/usr/bin/X11/). C u trúc c a startx có th r t ph c t p và không d dàng cho ngư i dùng m i chưa quen v i ngôn ng l p trình c a Bash. • [user]$ xinit -geometry 80x25+0+0 -fg white -bg black Ch y máy ch X. và chương trình xterm ch y theo m c đ nh s nh n đư c các tham s li t kê trên dòng l nh. • [user]$ xinit -. Chương trình khách này có tên g i đ c bi t là “magic client”. T ng k t m t s ví d g i chương trình xinit: • [user]$ xinit Câu l nh này s ch y máy ch X.). thì đ có th d ng phiên làm vi c (session) v i giao di n đ h a. Có th dùng nh ng tham s dòng l nh c a xinit đ thay cho script . B ng cách này có th thêm tham s vào cho các chương trình (ví d màu n n và màu ch cho xterm) mà không c n ph i gõ l i dòng l nh t đ u. Script . đ cho vi c ch y script không b k t thúc. nhưng n u nhìn k thì script này th c hi n 3 câu l nh chính sau: . ngư i dùng ph i ch n m c Exit trong th c đơn c a twm.xinitrc n u có trong thư m c c a ngư i dùng.xinitrc. Khi ngư i dùng đóng “magic client”. n u trình qu n lý c a s đư c c u hình đúng. • [user]$ xinit -e widgets -. Tên c a chương trình khách ph i b t đ u b ng d u g ch chéo (/) ho c d u ch m (. Ví d d u hai ch m và m t ch s nào đó (:n) dùng đ ch ra m t màn hình có s th t khác 0 (theo m c đ nh). Trong ví d trên.xinitrc ph i đư c th c hi n trong ch đ n n (background).

7.4 Kh i đ ng h th ng X Window xauth add $display . $mcookie xauth add ‘hostname -f ‘$display .$mcookie xinit $client $clientargs -- $server $display $serverargs

185

T c là cu i cùng thì startx cũng g i câu l nh xinit mà chúng ta v a xem xét và ch có đ t trư c các giá tr c n thi t cho tham s dùng trên dòng l nh c a xinit mà thôi. Ví d , tham s tên t p tin script .xinitrc đư c xác đ nh b ng bi n clientargs. N u có t p tin .xinitrc trong thư m c c a ngư i dùng thì s s d ng nó, t c là “clientargs” = “$HOME/.xinitrc”, n u không s l y t p tin xinitrc c a h th ng, t c là “clientargs” = “/etc/X11/xinit/xinitrc”. Vi c đ t giá tr cho các tham s khác cũng x y ra tương t . Câu l nh xauth và tùy ch n –auth $HOME/.Xauthority dùng đ xác nh n ngư i dùng đang ch y ch đ đ h a. Như v y ngay sau khi cài đ t ngư i dùng đã có th dùng câu l nh startx đ kh i đ ng h th ng X Window thay cho l nh xinit v i các tham s khó nh . Nhưng làm th nào đ l a ch n trình qu n lý c a s (môi trư ng làm vi c) thích h p?

7.4.1

L a ch n trình qu n lý c a s

M t khi đã làm đư c cho h th ng X Window ch y thành công, thì b n có r t nhi u kh năng c u hình, tùy ch nh nó theo ý c a mình. Nh ng kh năng c u hình, tùy ch nh này l i ph thu c r t nhi u vào trình qu n lý c a s mà b n s d ng. Như đã nói ngay t đ u, có r t nhi u trình qu n lý c a s cũng như môi trư ng làm vi c d a trên nh ng trình qu n lý c a s này. Ngư i dùng có th l a ch n m t trong nh ng trình qu n lý c a s ngay t lúc b t đ u ch y ch đ đ h a. Ví d có th th c hi n đi u này b ng t p tin .xinitrc dư i đây: #!/bin/sh # $HOME/.xinitrc # dùng Xfce4 theo m c đ nh WMGR="xfce4-session" # t t xscreensaver xset s noblank # ch y screensaver sau 10 phút xset s 600 2 # ch y xterm xterm -bg black -fg white -fn 7x14 -geometry 80x24+57+0 & # n u đưa ra m t Window Manager khác # thì dùng nó thay cho Xfce4 if [ "$1" != "" ] ; then WMGR=$1 fi exec $WMGR M c dù không c n thi t, nhưng có th chuy n t p tin này thành có th th c thi b ng câu l nh chmod quen thu c: [user]$ chmod u+x .xinitrc

186

Giao di n đ ho

T p tin .xinitrc này cho phép ngư i dùng l a ch n trình qu n lý c a s (ho c môi trư ng làm vi c) khi kh i đ ng h th ng X Window b ng câu l nh startx. Ví d đ kh i đ ng KDE, đ u tiên chúng ta tìm xem startkde n m đâu r i đ t nó vào làm tham s cho startx như sau: [user]$ which startkde /opt/kde3/bin/startkde [user]$ startx /opt/kde3/bin/startkde Tương t như v y đ i v i GNOME: [user]$ which gnome-session /opt/gnome/bin/gnome-session [user]$ startx /opt/gnome/bin/gnome-session Chú ý là n u ch ch y startx không có tham s thì Xfce4 s đư c kh i đ ng theo m c đ nh. T t nhiên b n có th t o cho m i trình qu n lý c a s và môi trư ng làm vi c m t t p tin .xinitrc riêng, ví d cho KDE — t p tin .xinitrc-kde: #!/bin/sh #$HOME/.xinitrc-kde # Ch y m t s chương trình #xset b off & # Đ t m t s bi n, ví d thư vi n mà # xvnkb c n #export LD_PRELOAD=/usr/local/lib/xvnkb.so # Dùng export export export cách nh p SCIM làm m c đ nh XMODIFIERS=@im=SCIM GTK_IM_MODULE=scim QT_IM_MODULE=scim

# Ch y môi trư ng làm vi c exec /opt/kde3/bin/startkde Thêm thu c tính có th th c thi cho nó: [user]$ chmod u+x .xinitrc-kde Tương t như v y có th t o các t p tin .xinitrc-gnome, .xinitrc-xfce, .xinitrc-fluxbox, . . . b ng cách thay th dòng cu i cùng c a t p tin k trên tương ng b ng m t trong nh ng dòng dư i đây: exec /opt/gnome/bin/gnome-session exec /usr/bin/xfce4-session exec /usr/bin/fluxbox Và khi c n kh i đ ng m t trình qu n lý c a s nào đó, thì ch c n sao chép t p tin tương ng vào v trí c a .xinitrc, ví d đ kh i đ ng Xfce4: [user]$ cp .xinitrc-xfce .xinitrc

7.4 Kh i đ ng h th ng X Window

187

7.4.2

Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME

M i ngư i dùng máy tính dù có nhi u kinh nghi m hay ít đ u c g ng t o cho mình m t môi trư ng làm vi c quen thu c cho b n thân đ có th làm vi c nhanh hơn (có hi u su t hơn) b ng nh ng thao tác có th đơn gi n như t o đư ng d n đ n nh ng chương trình và thư m c thư ng dùng, thay đ i nh n n, hay ph c t p hơn như ch n phím nóng (k c b ng bàn phím và b ng chu t) đ m nhanh m t chương trình ho c th c hi n m t thao tác nào đó trong chương trình đang m , l a ch n các ng d ng thích h p cho công vi c. Trên h đi u hành Linux, ngư i dùng hơn bao gi h t có th t o cho mình m t môi trư ng làm vi c có m t không hai, ví d b ng cách ch n m t trình qu n lý c a s ưa thích nh t r i sau đó ch n các chương trình ng d ng riêng, c n cho công vi c c a mình. Tuy nhiên, cách k trên không ph i lúc nào cũng thu n ti n và quan tr ng hơn là không ph i lúc nào cũng d dàng. Ngư i dùng c n th qua nh ng trình qu n lý c a s chính r i sau đó m i đưa ra đư c l a ch n cho mình, chưa k đ n s lư ng các chương trình ng d ng cho Linux là không th đ m đư c. Do đó đ u tiên nên xem xét kh năng l a ch n m t trong nh ng môi trư ng làm vi c đang phát tri n trong nh ng năm g n đây. Trong thu t ng ti ng Anh thư ng dùng ký hi u vi t t t GUI — Graphical User Interface, t c là giao di n đ h a c a ngư i dùng. Chúng ta s s d ng c m ký t vi t t t này d ng g c c a nó GUI. GUI là m t b các chương trình ng d ng đã đư c ki m tra và nhóm l i v i nhau đ làm vi c trong ch đ đ ho , bao g m trình qu n lý c a s và các chương trình khác và có cùng m t giao di n chung. S d ng GUI thay cho m t môi trư ng làm vi c t t o ra có nhi u ưu đi m: đ u tiên đó là ti t ki m đư c nhi u th i gian; th hai là s d dàng, m i th đã có s n ch c n cài đ t và s d ng; th ba, chúng ta s thu đư c các chương trình v i m t giao di n chung, đi u này cũng h t s c quan tr ng n u không nói là đi m khác bi t quan tr ng nh t c a GUI. Có m t vài môi trư ng làm vi c đ h a mi n phí (t do), cũng như thương m i. Trong s các môi trư ng t do thì KDE và GNOME ph bi n r ng rãi nh t. Có th g i KDE và GNOME là hai “ông l n” trong th gi i GUI. Câu h i môi trư ng nào trong s hai môi trư ng này t t hơn ho c c n l a ch n KDE hay GNOME vư t quá khuôn kh c a cu n sách này, và trên m ng đã có r t nhi u cu c tranh cãi cũng như bài báo xung quanh v n đ này. Fan c a GNOME thì nói GNOME t t hơn, fan c a KDE thì nói ngư c l i. B n thân tôi thích dùng KDE hơn vì lý do s d ng GNOME trư c đây không đư c thành công l m, ng d ng c a GNOME đã liên t c b l i crash (v ). Theo như nhi u ngu n thông tin thì ng d ng GNOME bây gi đã ch y n đ nh hơn, nhưng tôi v n trung thành v i KDE. Tôi thích KDE vì giao di n đ p và có th (nói chính xác là c n thi t) ch nh s a đ đ p hơn. C n công b ng mà nói r ng nh ng phiên b n g n đây c a GNOME cũng đã có “v đ p” không kém KDE. Cách kh i đ ng vào môi trư ng làm vi c KDE (GNOME) qua câu l nh startx b n đã bi t t ph n n m ngay trư c. N u mu n s d ng KDE làm môi trư ng làm vi c m c đ nh cho toàn b h th ng thì hãy m t p tin c u hình h th ng, thư ng là /etc/sysconfig/windowmanager, và thay th giá tr đã có c a DEFAULT_WM thành kde (t c là thu đư c dòng DEFAULT_WM="kde" (t c là n u mu n s d ng GNOME, thì ch c n đ t vào giá tr gnome). Trong chương t i chúng ta s nghiên c u k hơn v môi trư ng làm vi c

188

Giao di n đ ho

KDE. Nhưng n u mu n ngay bây gi b n đã có th xem thông tin v môi trư ng này t trang ch c a nó http://www.kde.org ho c t trang ti ng Vi t http: //www.kde-vi.org (r t ti c là trang KDE-vi không đư c c p nh t k p th i vì nhi u lý do). Trang ch c a GNOME n m t i đ a ch http://www.gnome.org.

7.4.3

Môi trư ng làm vi c Xfce

Môi trư ng làm vi c Xfce, cũng gi ng như KDE và GNOME, thu c vào s môi trư ng t do, mã ngu n m . Đi m khác chính c a Xfce là s nh g n và làm vi c nhanh, và cũng vì v y mà có ít s lư ng chương trình ng d ng cũng như kh năng c u hình hơn so v i hai “ông l n” k trên. Tuy nhiên đ ng vì v y mà đánh giá th p kh năng c a Xfce. N u c n thi t b n có th ch y các ng d ng KDE và GNOME trong Xfce. Môi trư ng Xfce c n ít b nh hơn, đ dành b nh cho nh ng ng d ng khác. Môi trư ng Xfce không đòi h i ph i có m t b x lý m nh. Do đó, Xfce thích h p v i nh ng máy tính có c u hình bình thư ng, không có kh năng làm vi c v i KDE và GNOME ho c làm vi c r t ch m. T t c nh ng ưu đi m c a Xfce d n đ n s ph bi n c a nó trong s nh ng ngư i dùng có chút kinh nghi m làm vi c v i Linux. Phiên b n hi n th i c a Xfce là 4 và đã có m t trình qu n lý t p tin riêng (Thunar), m t trình gi i nén (Xarchiver), trình l nh (Terminal), trình xem phim, h tr panel, v.v. . . B n có th xem nh ch p Xfce sau khi đã s a chút ít trên hình 7.5 ho c làm quen g n hơn v i Xfce qua trang ch c a nó http://www. xfce.org.

7.4.4

S d ng trình qu n lý màn hình

Như b n đã bi t, có th t đ ng ch y h th ng X Window ngay khi kh i đ ng máy tính b ng cách s d ng chương trình có tên g i trình qu n lý màn hình (Display Manager), ví d X Display Manager — xdm. Trong trư ng h p này, ngư i dùng th y ngay giao di n đ h a GUI, mà không c n ph i kh i đ ng nó b ng l nh startx. Khi này v n có kh năng chuy n v giao di n console b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F#> (# đây b ng t 1 đ n 6), sau đó chuy n quay l i vào môi trư ng đ h a b ng t h p <Ctrl>+<Alt>+<F7>. Đ t đ ng ch y trình qu n lý màn hình (ví d xdm), c n s a t p tin c u hình kh i đ ng /etc/inittab. Tìm trong t p tin này dòng id:3:initdefault: xác đ nh c p đ kh i đ ng (runlevel) theo m c đ nh, và s a nó thành id:5:initdefault: S thay đ i này s khi n Linux chuy n sang qu n lý màn hình như xdm cũng có ô login nh p c a mình và ô password đ đưa vào m và password ngư i dùng c n nh n <Enter> đ c a h th ng. kh i đ ng c p đ 5. Trên trình đ ngư i dùng đưa vào tên đăng t kh u. Sau khi nh p xong login vào môi trư ng đ h a m c đ nh

nhưng có m m d o hơn: có th ch n s c thái.7. . kdm và gdm th c hi n công vi c tương t như c a xdm — cho phép ngư i dùng đăng nh p vào h th ng. t c là thay đ i v ngoài theo ý mình. . mà s th c hi n thao tác “kh i đ ng l i” máy ch X. .. T c là khi này có th dùng <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ c p nh t nh ng thay đ i đã t o ra trong c u hình máy ch X cũng như toàn b h th ng X Window. kh i đ ng l i.4 Kh i đ ng h th ng X Window 189 Hình 7.5: Môi trư ng làm vi c Xfce N u b n có ch n cài đ t KDE ho c GNOME thì r t có th h th ng s s d ng kdm (KDE Display Manager) ho c gdm (GNOME Display Manager) thay cho xdm. có th th c hi n các thao tác khác như t t máy. có th ch n môi trư ng làm vi c (trình qu n lý c a s ) và ngôn ng tr c ti p trư c khi vào. Chú ý là n u dùng m t trình qu n lý màn hình như kdm hay gdm thì t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> s không d ng máy ch X như bình thư ng.

xem phim.1 B t đ u làm vi c v i KDE KDE là vi t t t c a K Desktop Environment — m t môi trư ng đ h a cho Linux và nh ng phiên b n UNIX khác.1. làm đ h a . và t t nhiên là làm quen v i m t thành ph n r t quan tr ng c a KDE. Đi u này là c n thi t vì m t chương sách ng n không th nói h t v môi trư ng m nh này.5. s d ng . Nh ng hình ch p cũng như mô t dư i đây thu c v phiên b n 3. GNOME và Xfce có th nói là đã hình thành m t cái “ki ng ba chân” b n v ng. bao g m hàng trăm ng d ng và h tr trên 60 ngôn ng khác nhau. ngư i dùng s cài đ t c trình qu n lý màn hình KDM. bi t cách c u hình nó theo ý mình.6. và các nhà phát tri n KDE đang làm vi c ngày đêm đ cho ra đ i phiên b n 4. nhưng cũng có th áp d ng cho nh ng phiên b n khác. Nhưng thông thư ng khi cài đ t KDE.org. t c là đư c phân ph i m t cách t do (mi n phí) cùng v i mã ngu n.0. 8. KDE.6. Phiên b n hi n th i c a KDE là 3. trên n n t ng X. môi trư ng làm vi c KDE cùng v i GNOME hi n đang ph bi n trong th gi i ngư i dùng Linux. cu i chương b n s tìm th y m t s ngu n thông tin khác giúp b n ti p t c tìm hi u KDE. Thông tin có trong chương này giúp b n làm quen v i KDE. m t phiên b n mang đ y mong đ i v i nh ng tính năng m i c a b n thân môi trư ng KDE.xinitrc ho c t p tin c u hình /etc/sysconfig/windowmanager cùng v i script startx.5. nghe nh c. KDE có các tính ch t c a m t môi trư ng làm vi c hi n đ i: đ y đ tính năng. . Trong chương này chúng ta s tìm hi u k hơn v môi trư ng GUI v i tên KDE. đó là nh ng ng d ng đi kèm giúp ngư i dùng th c hi n nh ng công vi c thư ng ngày như so n th o văn b n. .1 Đăng nh p vào KDE Trong chương trư c b n đã bi t cách kh i đ ng vào môi trư ng KDE. s d ng thu n ti n và thi t k đ p m t. cho môi trư ng đ ho c a Linux. Và n u ch n ch y vào ch đ đ ho ngay sau khi .Chương 8 Làm vi c trong môi trư ng KDE “Conquer your Desktop!” — konqueror Như đã nói trong chương trư c. cũng như các ng d ng c a nó. 8. KDE đư c phát tri n trong khuôn kh c a c ng đ ng mã ngu n m (Open Source Software hay vi t t t là OSS).

m t kh u r i gõ <Enter>. Như Hình 8.8. Ví d . thì đã làm quen v i v ngoài c a màn hình sau khi ch y môi trư ng này.2 V ngoài c a KDE N u b n đã t ng kh i đ ng vào KDE.1. Remote Login (đăng nh p t xa) giúp b n đăng nh p vào môi trư ng làm vi c trên m t máy khác qua m ng.1: Màn hình đăng nh p KDM v y.2 là màn hình KDE trên máy c a tôi . • System Th c hi n các công vi c có liên quan đ n h th ng. N u có nh ng môi trư ng làm vi c khác trên h th ng thì chúng s đư c li t kê trong m t danh sách hi n ra.1 B t đ u làm vi c v i KDE 191 kh i đ ng h th ng thì b n s th y m t màn hình như trên hình 8. như kh i đ ng l i ho c t t máy. ch c n nh p vào tên ngư i dùng. ngoài ra có th ch n các m c sau: • Session Type Ch ra môi trư ng làm vi c (trình qu n lý c a s ) mu n dùng khi đăng nh p vào. 8. hình 8. Đ kh i đ ng môi trư ng làm vi c m c đ nh KDE. Ch s d ng m c này khi b n mu n dùng m t môi trư ng làm vi c khác v i môi trư ng m c đ nh (thư ng là KDE). màn hình đăng nh p m c đ nh c a KDM có hai ô đ ngư i dùng gõ vào tên đăng nh p (username) và m t kh u (password) ho c ch n tên đăng nh p c a mình bên trái hai ô này.1 hi n ra.

bên trái ho c bên ph i. digikam. thư ng n m đ u bên trái c a thanh panel. màn hình có th chia thành hai ph n: • Các thanh panel Các thanh panel thư ng n m ph n ngoài cùng (đư ng biên) c a màn hình. bi u tư ng c a OpenSUSE Linux. giúp ngư i dùng ch y nh ng ng d ng này bao g m c nh ng chương trình không có bi u tư ng trên thanh panel nào. Nút này có bi u tư ng hình ch K theo m c đ nh. chuy n qua l i gi a các không gian làm vi c. bi u tư ng đó là hình con t c kè hoa.192 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. nhưng m i b n phân ph i có th đ t vào v trí này m t bi u tư ng khác nhau. . Nút KMenu dùng đ m ra m t trình đơn các ng d ng mà KDE tìm th y trên h th ng. Như b n th y.2: V ngoài c a màn hình sau khi ch y KDE sau khi đã có c u hình. ch nh s a m t chút. Trong trư ng h p c a mình.2. Trên thanh panel chính còn có nút g i là KMenu — trình đơn chính c a h th ng KDE. thư m c thư ng dùng. Panel dùng đ ch y các ng d ng thư ng dùng. tôi đã b đi t t c nh ng bi u tư ng đó. trên đó có th đ t các bi u tư ng khác nhau dùng đ ch y các ng d ng (shortcut) ho c đ t các t p tin. t c là trên cùng. Như trên hình 8. • Màn hình (Desktop) Đây là toàn b ph n còn l i c a màn hình. tuy nhiên đ minh h a tôi đã t o ra hai cái là l4u. dư i cùng.

M t tính năng quan tr ng khác c a KDE đó là h th ng Hình 8. ph n không gian chính c a thanh panel là vùng thanh công c (taskbar). thanh panel s b n đi.8. S lư ng cũng như tên g i và m t vài c u hình khác c a không gian làm vi c có th thay đ i theo ý mu n c a ngư i dùng. trang trí khác nhau. và t p tin chương trình tương ng là kicker. gi ng như b kéo v góc tương ng c a màn hình. thì b n có th ph c h i đưa nó tr l i b ng cách ch y câu l nh (trên xterm ho c konsole ho c m t trình l nh khác): [user]$ kicker & ho c nh n <Alt>+<F2> đ m h p tho i ch y chương trình (hình 8.3) r i gõ vào đó kicker và <Enter>. có h tr m t s lư ng không gian làm vi c. M i ng d ng đang ch y có m t th riêng trên thanh công c . Nh có không gian làm vi c ngư i dùng có th đ t các ng d ng thu c v m t công vi c trên m t màn hình riêng. N u ch ng may có l i gì đó. b n s th y trình nh đó có hai không gian làm vi c là Làm vi c và Gi i trí. thì m i không gian làm vi c là m t căn phòng trong nhà đó. góc bên ph i c a thanh panel thư ng có đ ng h . và t t c phòng trong nhà này có ch c năng như nhau. s lư ng RAM) không cho phép m quá nhi u ng d ng m t lúc đ c n ph i s d ng nhi u không gian làm vi c.2. Sau m t th i gian làm vi c b n s tìm th y s lư ng c n thi t cho mình. theo kinh nghi m c a tôi thì ngư i dùng bình thư ng không c n quá 3 không gian. Thanh panel c a KDE còn có tên g i “Kicker”. và thanh panel c a b n t nhiên bi n m t. Đ chuy n qua l i gi a các không gian làm vi c. Khi này trên màn hình ch còn l i mũi tên tam giác đó. hai đ u có th có các nút có hình mũi tên tam giác.1 B t đ u làm vi c v i KDE 193 đây c n nói thêm m t chút v khái ni m không gian làm vi c đã nh c đ n trên. ngư i ta nói ng d ng đư c đưa vào tr ng thái ho t đ ng hay (active). Khi nh n vào nút này. Tuy nhiên. KDE. Khi ngư i dùng nh n chu t vào th này. Thông thư ng. Thanh công c dùng đ hi n th tên g i. N u coi môi trư ng làm vi c KDE là m t ngôi nhà l n. Trên hình 8. Do đó không b r i khi có nhi u ng d ng cùng ch y. thì c n nh n vào ô tương ng v i không gian đó trên trình nh (applet) KPager n m trên thanh panel. cũng như h u h t các môi trư ng làm vi c và trình qu n lý c a s c a Linux.3: H p tho i ch y chương trình . thì ng d ng đó s đư c hi n th trên màn hình. Nh n vào mũi tên này s đưa thanh panel quay tr l i. bi u tư ng c a nh ng ng d ng đang ch y và chuy n qua l i gi a chúng. m c dù có th có màu sơn. Và đôi khi c u hình máy tính (b x lý.

N u b n đưa chu t lên m t bi u tư ng. Cách khác đ m KMenu là dùng t h p phím <Alt>+<F1>. Nhóm ng d ng s có hình mũi tên tam giác cu i. Nút chu t ph i trong KDE ph c v cho vi c m m t trình đơn có n i dung ph thu c vào “hoàn c nh” (context menu). chúng ta c n nh n vào bi u tư ng c a nó. như Internet.5 chúng ta th y có 5 th như v y: Favorites (nh ng ng d ng ưa thích). Office.3 Trình đơn KMenu Đ m ra trình đơn chính c a môi trư ng làm vi c KDE (KMenu). Nh ng ng d ng này l i đư c s p x p trong m t h th ng trình đơn có tr t t . . k c ph n màn hình tr ng (n n màn hình). Mu n quay l i thì nh n chu t vào thanh có hình mũi tên tam giác n m bên trái. Trong KMenu m i các bi u tư ng có m t đi m gì đó chung đư c nhóm l i v i nhau và đ t vào t ng th (tab) riêng.1. có th ch n các câu l nh đ c u hình nó: t o bi u tư ng m i. Các nhà phát tri n KDE s dùng s thay đ i này trong phiên b n 4. Computer (nh ng thư m c. Ví d . Trên hình 8. cho nên tôi s mô t v KMenu ki u m i này đây. Graphics. Tuy nhiên các b n phân ph i Linux thư ng thay th nó b ng bi u tư ng logo c a mình. m t nút nào đó trên màn hình ho c trên thanh panel. .5 s hi n ra. c p nh t.0 s p t i. History (nh ng ng d ng. Thu t ng ti ng Anh dùng cho tr giúp lo i này là tooltips. đư ng d n chính c a máy tính). 8.194 Làm vi c trong môi trư ng KDE tr giúp tr c ti p trên màn hình.4. m i ng d ng n m trong m t nhóm th c hi n m t ch c năng chung. thì . có l đây là ph n quan tr ng nh t đ i v i b n) và Leave (dùng đ thoát ra kh i h th ng và th c hi n m t s hành đ ng khác). . thì s có m t c a s nh hi n ra cho bi t nút hay bi u tư ng đó có tên là gì và có công d ng gì. đĩa. đư c th nghi m l n đ u trên OpenSUSE. Bi u tư ng này theo m c đ nh có hình ch K như bi u tư ng đ u chương sách này. Trình đơn này s hi n ra khi nh n chu t ph i lên b t kỳ m t thành ph n nào đó c a màn hình. N u mu n thêm m t chương trình nào đó vào danh sách c a th Favorites. Ví d v tooltips có trên hình 8.4: Tr giúp có ích tooltips Kh năng s d ng chu t c a các môi trư ng làm vi c hi n đ i là t i đa. Hình 8. t p tin m i m g n đây). Đ m m t nhóm ng d ng chúng ta c n nh n chu t vào tên c a nó. khi nh n chu t ph i lên n n màn hình. Khi này s m ra nh ng ng d ng (và có th có nhóm ng d ng) thu c vào nhóm này. Sau khi nh n vào bi u tư ng c a KMenu m t trình đơn như trong hình 8. Multimedia. Trong ph n Applications b n s tìm th y r t nhi u ng d ng có ích. Trình đơn này đã có s thay đ i l n so v i trình đơn “c đi n” c a KDE. Trong trình đơn này ngư i dùng có th ch n m t trong nh ng hành đ ng có th áp d ng cho ph n t đó c a màn hình. Applications (nh ng ng d ng có trên h th ng. c u hình nh n n. t c là mô t v nó.

B n s luôn luôn bi t đư c “mình là ai” và “đang đâu”. trong k t qu hi n th còn có th có thêm m t vài t p tin có liên quan đ n t tìm ki m. Mu n ch y (m ) k t qu nào đó. Ngoài ng d ng. r i nh n <Enter> ho c đ i m t chút. K t qu tìm ki m s hi n th ngay trong trình đơn KMenu (hình 8. Ngoài ra trên trình đơn chính còn có hi n th tên đăng nh p và tên máy. Hãy nh p tên đó vào ô tìm ki m n m bên c nh ch Search.1 B t đ u làm vi c v i KDE 195 Hình 8.5: Trình đơn chính c a KDE c n nh n chu t ph i vào tên (bi u tư ng c a chương trình tương ng r i ch n câu l nh Add to Favorites. qua . ng d ng tìm th y n m trong ph n Application c a k t qu .4 Trung tâm đi u khi n KDE Tên “Trung tâm đi u khi n” c a KDE trong nh ng phiên b n g n đây đã đư c thay th b ng tên m i “Thi t l p cá nhân” (Personal Settings).6). ch c năng c a chương trình là hoàn toàn như cũ: trong Thi t l p cá nhân ngư i dùng có th thay đ i h u h t các c u hình c a môi trư ng làm vi c KDE. Ví d b n mu n tìm ng d ng có tên amarok.8. 8. S thay đ i này không có gì quan tr ng mà ch có ý nghĩa tên g i. Thi t l p cá nhân (Personal Settings) có th ch y qua trình đơn chính. Tính năng tìm ki m này đư c xây d ng m t ph n d a trên h th ng Kerry/Beagle. M t tính năng m i đ c bi t h u ích c a trình đơn KDE đó là tính năng tìm ki m.1. Thông tin này có ích khi b n đăng nh p vào b ng tên c a ngư i dùng khác ho c đăng nh p vào máy xa. thì ch c n nh n vào dòng tương ng.

còn bên ph i là nh ng th và nh ng tùy ch n thu c v môđun đang đư c ch n bên trái. N u mu n thêm m t phông nào đó thì c n nh n vào nút Add Fonts . bên ph i là ô xem phông đư c ch n. ki u dáng b ng Style. N u mu n thêm phông ch cho toàn b h th ng thì hãy chuy n vào ch đ qu n tr h th ng b ng nút Administrator Mode . . đ “làm đ p” KDE thì thông thư ng tôi thay đ i các tùy ch n s c thái.8. Trong s nh ng môđun c a Personal Settings chúng ta s xem xét m t vài môđun làm ví d .9 cho th y ph n bên ph i c a Personal Settings khi nh n vào . Trư c khi ch n phông ch c n s d ng đ n môđun Font Installer n u mu n thêm nh ng cái m i m i. sau đó thay đ i các bi u tư ng b ng Icons. Th nh t. ho c t dòng l nh b ng cách gõ tên chương trình bên là kcontrol. nh ng môđun còn l i b n s t t tìm hi u khi s d ng KDE. .fonts) ô bên trái. Phông ch cho các thành ph n khác nhau c a KDE đư c l a ch n trong môđun Fonts (hình 8. Ví d . t c là thay đ i nh ng môđun c a nhóm Appearance & Themes: thay đ i tr c ti p s c thái b ng Theme Manager. môđun Panels n m trong nhóm Desktop. . r i tìm đ n t p tin ch a nó. .7 hi n ra. Chúng ta s th y m t c a s như trên hình 8. . M i môđun n m trong m t nhóm nào đó.6: Tìm ki m trong trình đơn chính c a KDE bi u tư ng trên thanh panel. và cu i cùng ch n nh ng phông ch cho thích h p (Fonts). vì s lư ng c a chúng l n. Như v y môđun này li t kê nh ng phông đã có trong thư m c cá nhân c a b n (thư ng là ~/. (khi này b n c n nh p vào m t kh u c a root). trái là danh sách d ng cây c a nh ng môđun có trong Personal Settings. Có th nói đây là trình cài đ t phông ch v i giao di n đ h a c a KDE (xem hình 8. . .196 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8.

. Discard — không áp d ng chúng. c n s d ng môđun Keyboard Shortcuts. . .1 B t đ u làm vi c v i KDE 197 Hình 8. Đ thay đ i nh ng “phím nóng” dùng trong KDE. Đ thay đ i m t phông ch nào đó c n nh n vào nút Choose .8. đ m trình đơn chính. ví d hình ch nh t. Nhưng như v y phông ch v n chưa đư c dùng trong KDE. cũng b ng nút bánh xe v hình ch L và Konqueror s m m t thư m c xác đ nh (chúng ta s nói k hơn . Khi đó s hi n ra c a s như trên hình 8. thêm các phím nóng đ ch y m t chương trình nào đó. c n nh n vào OK đ ch p nh n nó. và dùng đ phân gi i t ch n (Force fonts DPI). Ho c trong chương trình Konqueror. Đó là ch n t t c các phông ch cùng m t lúc b ng nút Adjust All Fonts . t c là b n ch mu n th nghi m ch không mu n thay đ i gì. b n có th dùng nút chu t gi a (bánh xe) v lên màn hình m t hình gì đó.v . . . tương ng v i nó. đây có th thay đ i. B n c n làm thêm m t thao tác n a đó là nh n vào nút Apply ho c OK c a môđun đ KDE bi t ch c ch n là b n mu n s d ng phông này. Nói đ n phím nóng không th không k đ n m t tính năng m i c a KDE là kh năng s d ng chu t (bàn phím) đ th c hi n m t thao tác nh t đ nh nào đó trong m t chương trình. .11. . Khi ngư i dùng th c hi n m t thay đ i nào đó trong m t môđun (ví d ch n phông ch khác). dùng anti-aliasing cho phông hi n th đ p hơn (đánh d u vào ô vuông c nh dòng Use anti-aliasing for fonts). Apply — áp d ng nh ng thay đ i.7: Trình Thi t l p cá nhân c a KDE môđun này). ho c trên n n màn hình.org Writer s ch y. Ví d . Sau khi ch n đư c phông ch thích h p cùng v i ki u dáng (Font style) và kích thư c (Size). Cancel — đóng h p tho i c nh báo này và quay v môđun đã có thay đ i đ xem xét l i. và khi đó chương trình OpenOffice. Trong môđun này b n có th th c hi n thêm m t s thao tác n a. Ý nghĩa c a các nút c a h p tho i xin đư c gi i thích m t l n đây. chúng s l p l i nh ng trư ng h p khác. Quay l i v i môđun ch n phông ch . v. Thao tác cu i cùng này là c n thi t đ i v i c nh ng môđun khác. chưa áp d ng nó mà chuy n sang môđun khác thì s có m t h p tho i c nh báo hi n ra như trong hình 8.10.

vào thanh panel. . đ ng h . d ch t ti ng Anh “context menu”).12). bao g m các m c sau: • Add Applet to Panel .1. Bây gi chúng ta s nghiên c u c th hơn cách thay đ i v ngoài c a KDE.5 Thay đ i v ngoài Hai thành ph n chính c a màn hình là n n và các thay panel có th thay đ i m t cách d dàng b ng cách nh n chu t ph i lên chúng và ch n các câu l nh tương ng trong trình đơn m ra (trong sách này chúng ta s t m g i nó là “trình đơn b i c nh”.198 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. • Add Application to Panel — Thêm bi u tư ng (nhóm) chương trình vào .8: Cài đ t phông ch m i Hình 8. . như trình theo dõi m ng. . Ngư i dùng các h đi u hành có giao di n đ ho khác ch c ch n là s s d ng trình đơn b i c nh m t cách d dàng. v Konqueror sau). . trình đơn chính và các thanh panel. trình đơn. 8. . Nh ng c u hình này đư c th c hi n trong môđun Input Actions n m cùng nhóm v i môđun v a k trên. t c là thay đ i n n màn hình. — Thêm các trình nh có ích. Khi nh n chu t ph i lên ph n tr ng c a thanh panel s m ra m t trình đơn c a panel này (hình 8.9: Ch n phông ch dùng cho text.

Trong đó quan tr ng nh n có l là l nh Configure XXX Button . — đ t tên cho nút c a chương trình XXX. s hi n ra c a s ch nh s a các thanh panel như trên hình 8. b n có th thêm m t thanh panel đ “đ ng” bi u tư ng nh ng ng d ng thư ng ch y. câu l nh c a chương trình s ch y và m t vài c u hình khác. . — C u hình thanh panel.11: C nh báo khi có thay đ i chưa áp d ng thanh panel đ có th tìm (chúng) nó nhanh hơn. khi ch n câu l nh Configure Panel . . • Add New Panel — Thêm thanh panel m i. Có 4 th tab (Arrangement.10: Ch n phông ch Hình 8.13. Ý nghĩa c a các câu l nh tôi nghĩ không c n gi i thích. • Lock Panels — M t trong nh ng cái m i c a KDE. • Configure Panel . Như đã nói trên. Menus và Appearance) . Ngoài ra. s m ra m t c a s cho phép thay đ i các tùy ch n c u hình c a panel.8. Khi ch n câu l nh này. Hiding. Ví d . . . c a trình đơn b i c nh c a panel ho c ch n môđun Panels (nhóm Desktop) c a Personal Settings. • Remove Panel — G b m t thanh panel nào đó cùng v i t t c nh ng gì có trên thanh panel này. tính năng này cho phép t m th i “khóa” panel đ không thay đ i nó m t cách vô tình. n u nh n chu t ph i vào m t bi u tư ng chương trình ho c applet có trên thanh panel thì s m ra m t trình đơn b i c nh có khác m t chút. • Help — Tr giúp v panel.1 B t đ u làm vi c v i KDE 199 Hình 8. . .14. Trong danh sách hi n ra b n c n ch n chương trình ho c toàn b nhóm chương trình đó b ng Add this Menu. như chúng ta có th th y trên hình 8. • Remove From Panel — G b chương trình ho c applet (đang có) kh i thanh panel.

b n c n s d ng câu l nh Create New (trong trình đơn b i c nh hi n ra khi nh n chu t ph i lên màn hình như đã nói trên) và ch n m c tương ng c a l nh này. là l nh chúng ta quan tâm. Sau m i l n thay đ i đ ng quên áp d ng nó b ng nút Apply. Trong trình đơn này cũng có nhi u câu l nh đ b n có th nghiên c u d n d n. . Nh n vào đó đ ch y chương trình so n th o trình đơn. K t qu thu đư c là như nhau (hình 8. Cu i cùng. Ho c t dòng l nh ch y câu l nh kmenuedit.200 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. ch n m t nh làm n n ho c ch n m t nhóm nh thay phiên nhau sau m t kho ng th i gian nh t đ nh (slide show). Câu l nh Configure Desktop . đ thêm bi u tư ng lên màn hình.12: Trình đơn c a thanh panel Hình 8. Sau khi k t thúc công vi c b n c n bi t cách thoát kh i KDE cũng như giao di n đ ho . khi nh n chu t ph i lên ph n tr ng c a n n màn hình s m ra m t trình đơn b i c nh c a màn hình. Sau đó dư i có th ch n v trí đ t thanh panel (Position).16). m c dù theo tôi là không th c s c n thi t. Trong c a s này ngư i dùng có th ch n không dùng nh n n (ch dùng màu).15. L nh này dùng đ c u hình không gian làm vi c cũng như n n màn hình (như thay đ i nh n n). Đ u tiên c n ch n thanh panel mu n c u hình b ng cách nh n vào ô n m sau dòng Settings for (th Arrangement) r i ch n panel tương ng. . Tương t như các thanh panel. S lư ng và tên g i c a các không gian làm vi c có th th c hi n qua th Multiple Desktops. ngư i dùng có th s d ng chương trình Menu Editor. ho c t t máy hoàn toàn. . Khi nh n chu t ph i lên bi u tư ng c a trình đơn chính b n s th y m t câu l nh có cùng tên v i chương trình này. N u mu n b n có th b đi các nút gi u thanh panel (hình mũi tên tam giác) b ng cách b đi các d u X trong các ô c a Panel-Hiding Buttons (th Hiding). Trên th Appearance. Đ thay đ i trình đơn chính c a KDE (KMenu). có th ch n đ thanh panel tr thành trong su i (đ p hơn?) b ng tùy ch n Enable transparency. chi u dài c a nó tính theo % so v i c nh c a màn hình (Length) và đ cao tính theo pixel (Size). Khi ch n l nh này s hi n ra c a s như trên hình 8.13: Trình đơn b i c nh c a nút cùng nhi u tùy ch n nhưng chúng ta ch chú ý đ n m t s trong đó.

như phông ch .6 Đi u khi n phiên làm vi c1 Phiên làm vi c (ti ng Anh là session) có th t m đ nh nghĩa là quá trình làm vi c c a ngư i dùng b t đ u t lúc vào môi trư ng làm vi c đ n lúc thoát ra.8. nh n n.14: C u hình các thanh panel Hình 8. Trình qu n lý phiên làm vi c có th ph c h i các thi t l p sau: • Các thi t l p trang trí và tính năng.1 B t đ u làm vi c v i KDE 201 Hình 8. màu và thi t l p chu t. Trình qu n lý phiên làm vi c cho phép b n lưu l i các thi t l p hi n th i cho m i phiên làm vi c. môi trư ng KDE có m t chương trình riêng — Session Manager (Trình qu n lý phiên làm vi c). Session .org. t đi n Stardict hay OpenOffice. Đ đi u khi n phiên làm vi c. Chương trình này ch y ngay sau khi tên ngư i dùng và m t kh u đư c h th ng xác nh n là đúng. như Konsole.1. • 1 ng d ng đang ch y.15: Thay đ i màn hình 8. và đ ng th i cho phép ph c h i tr ng thái c a phiên làm vi c cu i cùng trong l n đăng nh p sau.

Logout — thoát ra kh i KDE khi k t thúc công vi c ho c đ đăng nh p vào môi trư ng làm vi c khác. Đ m khóa màn hình. 3. 2 Screen Saver . N u đã s d ng KDM đ đăng nh p vào thì b n s có m t vài l a ch n khác: t t máy. c n nh n chu t ho c nh n bàn phím đ hi n ra h p tho i m khóa. h p tho i này b n c n nh p vào m t kh u c a mình. Tr ng thái này s đư c ph c h i vào l n đăng nh p sau. Khi khóa màn hình. thông thư ng là <Ctrl>+<Alt>+<Del> ho c dùng nút Lock trên thanh panel (n u có). Save Session — lưu tr ng thái c a phiên làm vi c hi n t i. B n có th s d ng phím nóng xác đ nh trong Personal Settings. Phím nóng theo m c đ nh đ thoát kh i KDE là <Ctrl>+<Alt>+<Del> (chương trình s h i l i b n có ch c ch n mu n thoát ra không) ho c <Ctrl>+<Alt>+<Shift>+<Del> (thoát th ng. Trên thanh panel nút đ thoát ra thư ng n m c nh nút Lock. M i câu l nh đi u khi n tr c ti p phiên làm vi c n m trong th Leave c a trình đơn chính. kh i đ ng l i. Lock — khóa màn hình c a b n.16: So n th o trình đơn chính Tuy nhiên. n u b n ch y câu l nh trình so n th o vim t m t c a s terminal. 1. thì Session Manager không th ph c h i trình so n th o này. c n chú ý là b n không th lưu và ph c h i nh ng ng d ng mà Session Manager không qu n lý. chương trình b o v màn hình2 b t đ u ch y.202 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. Ví d . chương trình không h i l i). 2.