T h c s d ng Linux

Phan Vĩnh Th nh Phiên b n: 0.9.6 Ngày 14 tháng 2 năm 2007

Dành cho ngư i dùng m i và r t m i...

M cl c
L im đ u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i 1.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 1.1.1 Các h đi u hành d ng UNIX . . . . . . 1.1.2 M t chút v l ch s . . . . . . . . . . . . 1.1.3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux . . . . 1.2 B n phân ph i Linux . . . . . . . . . . . . . . . 1.3 Yêu c u đ i v i máy tính . . . . . . . . . . . . . 1.4 L y Linux đâu? . . . . . . . . . . . . . . . . . 1

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

3 . 3 . 3 . 4 . 7 . 9 . 12 . 13 14 14 16 17 17 18 20 22 23 23 24 26 27 27 27 30 31 34 34 34 36 36 39 39 40

2 Cài đ t h đi u hành Linux 2.1 Chu n b cài đ t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2 Phòng xa và nh ng l i khuyên . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng . . . . . . . . . 2.3.1 Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa” . . . . . . . . 2.3.2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa . . . . . . . . 2.3.3 Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft 2.3.4 V n đ v i các đĩa l n . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4 L a ch n trình kh i đ ng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.1 Trình kh i đ ng GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.2 Trình kh i đ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.3 Các trình kh i đ ng khác . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.4 Các phương án kh i đ ng . . . . . . . . . . . . . . . 2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa . . . . . . . . . . . . . . . 2.5.1 L i khuyên khi t o phân vùng . . . . . . . . . . . . . 2.5.2 Chương trình đ phân chia đĩa . . . . . . . . . . . 2.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader . . . 2.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7.1 Cài đ t GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7.2 C u hình GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.8 S d ng trình kh i đ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . 2.8.1 Cài đ t và c u hình LILO . . . . . . . . . . . . . . . 2.8.2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux . . . . . . 2.8.3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS . . . . . 2.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin.exe . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

iv 3 Kh 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 i đ ng Linux l n đ u Kh i đ ng HĐH Linux . . . . . . . . . Đăng nh p vào h th ng . . . . . . . . Console, terminal o và shell . . . . . So n th o dòng l nh. L ch s l nh . . Ng ng làm vi c v i Linux . . . . . . . Tr giúp khi dùng Linux . . . . . . . . 3.6.1 Các ngu n thông tin tr giúp . 3.6.2 Các trang tr giúp man . . . . . 3.6.3 Câu l nh info . . . . . . . . . . 3.6.4 Câu l nh help . . . . . . . . . . 3.6.5 Tài li u b n phân ph i và ng d 3.6.6 Câu l nh xman . . . . . . . . . . 3.6.7 Câu l nh helptool . . . . . . . 3.6.8 Sách và Internet . . . . . . . . .

M CL C 43 43 44 46 49 51 53 53 54 55 56 56 57 57 57 60 60 63 65 70 70 72 72 72 73 79 80 80 80 81 82 82 83 83 86 87 88 89 91 92 93 95

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ng . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

4 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4.1 T p tin và tên c a chúng . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2 Thư m c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.3 Công d ng c a các thư m c chính . . . . . . . . . . . 4.4 D ng t p tin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.1 Các t p tin thi t b . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.2 Các ng có tên (pipes) . . . . . . . . . . . . . . 4.4.3 Các socket . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.4 Liên k t m m . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c . . . . . . . . 4.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m 4.6.1 Câu l nh chown và chgrp . . . . . . . . . . . 4.6.2 Câu l nh mkdir . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.3 Câu l nh cat . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.4 Câu l nh cp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.5 Câu l nh mv . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.6 Câu l nh rm và rmdir . . . . . . . . . . . . . 4.6.7 Câu l nh more và less . . . . . . . . . . . . 4.6.8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin . 4.6.9 Câu l nh split . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.10 So sánh các t p tin và l nh patch . . . . . . 4.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin . . . . . . . . . . 4.7.1 Chương trình tar . . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.2 Chương trình gzip . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.3 Chương trình bzip2 . . . . . . . . . . . . . . 4.7.4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2 . . . 4.8 T o và g n các h th ng t p tin . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. 104 .M CL C 5 Bash 5. . .1 Khai tri n d u ngo c . . . 113 . .4 Toán t select . . . . . . .4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n . . . . . . . . . . 116 . . . . . v 101 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. .8 Shell — m t ngôn ng l p trình . .7. . . . . . . . . . 119 . . . . . . 104 . . . . . . . 5. . . 5. . 102 . . . . 5. . .7. . . . . . . 113 . .7. . . . . . .8. . . 117 . .7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 118 . . . .7 Các hàm s . 106 . . . . . . . . . . . . . . 115 . 5. . . . . . . .3 Bi n môi trư ng PATH . .3 Thao tác && và || . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 Phép th các tham bi n và bi n s .3 L nh cat . . . . . . . . . 5.4. .4. . . . . . . 5. . . . . . .7. . 5. . . . . . . . .6 Câu l nh export . . . . . 103 . . . . . . . .6 Phân chia t (word splitting) . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . .6 Toán t while và until . .2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion) . . 109 . . . . . . . . . . . . . . . 5. .7. . . 5. . . . . . . 5. . . . . . . . . .6. . . . . . . . . . . . . . . . . . 124 . 105 . . . .3 Toán t case .5. . . 116 . .5. . . . .6. . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . 5. . . . . .2 Thao tác & . . . .7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin . . . . .6. . 109 . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . 122 . . . . . . . . . . . .8. .1 S d ng >. . . . . . . . . . . 5. 108 . . 104 . . . . . . . . . . . . . . . . . .8. . . . .7. . . . . . . 126 .8. . . . 5. . . . . . . . . . . . . . . . 125 . 124 . .8. . . . . . 5. . . . . .3 Th c thi các câu l nh . . . . .1 Dòng d li u vào – ra . .1 Toán t if và test (ho c [ ]) . . . . . . . . . . < và >> . . 112 . . .5. . . . 114 . . . . . . . 110 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .6. .1 Các d ng tham bi n khác nhau . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c . . . . . 5. . . . .6. . . . .3. . . . . . . . . . . . . . . . 101 . . . . . . 115 . . 123 . . . .8 Xóa các ký t đ c bi t . .8. .2 Các ký t đ c bi t . 5. .3 B l c . .1 Thao tác . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . .8. . 5. . . . . . . . . 5. . . . . . . . .2 S d ng | . . .9 Script c a h v và l nh source . . . . . . . . . 5. . . . . . . . .6 Tham bi n và các bi n s .3. . . .4. . . 5. . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . .10 Câu l nh sh . . . .6. . . . . . 5.8 Tham s . . . . . . . . . . . . . 118 . . . . 5. . . . 106 . . . . . . . . 5. . . . . 5. . . . . . . . . . . . . 5. . . 5. . 117 . . . .5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion) . .2 D u nh c c a h v . . . . . . . . . . 5. 5. . . . . . . . . .4 Phép th các câu l nh . . 116 . . 126 . . 104 . . . .9 Bi n n i b (local) .4 Bi n môi trư ng IFS . . . . . . . . . . . . . . . . .3. . . . . . . . . . . . . . . . . .7 Khai tri n bi u th c . 5.5 Toán t for . . . . . . . . 105 . .5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. . . 118 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 122 . 103 . . . 5. . . . . . . . . . .8. . . . . . . . . . . đư ng ng và b l c . . 114 . . . . . . . . . .5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân . . . . . . 5. Môi trư ng c a h v . .7. . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . 125 . . . . . . . . . . . .2 L nh echo . . . .1 H v là gì? . . . . . . . . 114 .

. 7. . . . . . . . .3 Các t h p phím đi u khi n b ng . . . . 6. . . . . . . . .2 Nh ng ch đ hi n th khác . .5. . .1 Cài đ t chương trình Midnight Commander . . . . . . . . . . . .1 D ng danh sách t p tin . . . . . . . . . .6 Đi u khi n phiên làm vi c . . . . . . . . . .4 Trung tâm đi u khi n KDE 8. . . . . . . .10 Trình đơn Câu l nh . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . 6. . . . 7. . . . . . . . 6. . . . 6. . .7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên . . . . . . . 8. . .1. . . . . . 8. . . . . .1 L a ch n trình qu n lý c a s . 6. . . . . . . . . . . .8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin . .5 Đi u khi n các b ng . . . . . . . . . . . . .1 X. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8. . .12. .2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 7. . . . . . . . . . . . . . . . .3 Tr giúp . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . .3. . . . 6. . . . . . . . . . . . . .1 K t n i FTP . .3 Trình đơn KMenu . .2 Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME 7. . . . . . . . . .5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .conf . . . 6. 6.3 Th c u hình /etc/X11/xorg. . . . . . 8 Làm vi c trong môi trư ng KDE 8. . .1 Đăng nh p vào KDE . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 S d ng trình qu n lý màn hình . . .1. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198 . . . .1. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7. . . . . . . .12 K t n i t i máy xa . . . .6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin . .1. . 7. 191 . .11 C u hình Midnight Commander . . . . . . . . . . 7 Giao di n đ ho 7. . . . 195 . . 7. . .1 Thu th p thông tin c n thi t . . . . . . . . . . . . .9 Dòng l nh c a h v . .1 B t đ u làm vi c v i KDE . . . . . . . . . 6. . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . 190 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4. . . . . . . . . . . . . . . . . . .3. . . . . . . . . . . . .2 C u trúc c a t p tin c u hình X . . . . . . . . 7. . . . . . . . . . . . . . . . . .12. . . . . . . . . . . . . . .4 Kh i đ ng h th ng X Window . . . . . . . . . . . . 6. . . . . .2 V ngoài c a KDE .5 Thay đ i v ngoài . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 194 . 8. . . . 190 . . . . . . .3 C u hình chương trình ch X . . . . .4. 7. . . . . . . .4. . M CL C 128 128 129 131 132 133 133 136 137 139 141 143 145 147 153 159 159 160 162 162 167 169 170 171 178 182 185 187 188 188 .2 K t n i Shell . . . . . . .4 S d ng chu t . . . 7. . . . . .3. 8. . . . . . . . .4. . . . . . . .Org . . . . . . . . . . 190 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . .5. . . . . . . . . . . . . . . .vi 6 S d ng Midnight Commander 6.1. . . 201 .1. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander 6. . . . . . . . . .3 Môi trư ng làm vi c Xfce . . . . .

. . . . . . a KDE . . . Thay đ i v ngoài c a Midnight Commander . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Đang tìm ki m . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5 8. . . . .4 8. .10 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ch đ xem nhanh .20 6. . . . . . Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander . . . C u hình X. . .14 6. V ngoài c a KDE . . . . . . . . . . . . . . .1 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 43 6. . . . . . . . . . .2 8. . . . . . . . . .13 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . H p tho i s p x p . . . Trình đơn chính c a KDE . . . . . . . . . .5 6. . . . . . . . . H p tho i đ i tên t p tin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .17 6. . . . . . . . . . . . . . . . .21 6. . . . . . Tr giúp có ích tooltips . . . . . . . . . . . . . . . . Ch đ cây thư m c . . . C u hình Midnight Commander . . .4 6. . . . . . . . . . Chương trình xvidtune . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Th và c u hình các phím . . . Đi u khi n công vi c n n sau . . . . . . . C as h il i. . . . . . . . . Tìm ki m t t c các liên k t m m . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng .2 6. . . . . . . . . . .5 8. . . .16 6. . . . . . . . . . . . . Chương trình xvidtune “không ch Môi trư ng làm vi c Xfce . . . . . .7 6. . H th ng đ ho X Window . . . . . . . . . . . . H p tho i ch y chương trình . . . . . . . .3 6. .1 Màn hình kh i đ ng c a GRUB . . . . . . Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng . . . . . . . . . . . . .Danh sách hình v 3. . . . . . . . . . . .3 8. . . . . . . . .18 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . H p tho i ch n đ nh d ng hi n th . . . . Thi t l p h th ng t p tin o .8 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .19 6. . . . . . . . . . . . Màn hình đăng nh p KDM . . . . . . . .12 6. . . . . . . . . . . . . . . . . .1 8. . . . . . . . . . . . . . . . . .2 7. . . . . .1 6. . . . . nh . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .6 8. . .6 6. . . . . . . . . . . . . . .22 7. . . . . . . . . Màn hình Midnight Commander . . . . . . . . u” ch nh hình . . . . . . . . .7 Midnight Commander ti ng Vi t . . . B t đ u tìm ki m . . . . . . . . . Tìm ki m trong trình đơn chính c Trình Thi t l p cá nhân c a KDE . . . . . . . . . . . . Ch đ thông tin . . . . . . . . . . . . . .4 7. . . . . .3 7. . . Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP . . . . . . . . . . . . . . . . . .11 6. . . . . . . . . . . . .15 6. . . . . . . . . C a s yêu c u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .9 6.org qua xorgcfg . . . . . . . 129 130 133 136 137 138 139 142 144 145 147 150 150 151 152 153 154 156 157 158 158 159 164 172 181 181 189 191 192 193 194 195 196 197 . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .11 8. . .16 Cài đ t phông ch m i . . . . . . . . . . .13 8. . . .15 8. . Trình đơn c a thanh panel . . . . . . . Ch n phông ch dùng cho text. . . . . . . . . . . 198 198 199 199 200 200 201 201 202 . . . . . . . . . . . . .10 8. . . . . . . Ch n phông ch . DANH SÁCH HÌNH V . . . . . . . . . . . . So n th o trình đơn chính . . . . . . .14 8. . . . . . . . . . .12 8. . . . . . . . . Thay đ i màn hình .viii 8. . . . . . . . . . . . . . Trình đơn b i c nh c a nút . . . . . . . . trình đơn. . . . . . . . . C nh báo khi có thay đ i chưa áp d ng . . . . . . . . . . . . .8 8. . . . C u hình các thanh panel . . . . . . . .9 8. . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Nh ng tùy ch n chính c a tar . . . . . . . . . Thay th các tham bi n đ c bi Ký t xác đ nh d ng d u nh c Các ký t t o m u . . . . . .1 C u trúc c a sector kh i đ ng chính . . . . . . . . . . .2 Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH .7 4. Phím s d ng đ xem trang man . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Các t h p phím di chuy n dùng chung Di chuy n trong trình xem t p tin . . . . . .4 3. . . . . . . . . . . . . .1 4. . . . .1 Yêu c u đ i v i ph n c ng . . . . . . Các l nh đi u khi n dòng nh p vào . . . . . . . . . . . . . . . . . t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 6. . . . . . . . . . . . . . . .4 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Di chuy n khi xem tr giúp . . . . . . . . . . . . 46 50 52 54 55 66 71 81 85 89 92 94 99 109 111 112 118 131 131 132 140 148 C u trúc thư m c c a Linux . . . . . . . . . . . .5 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 2. . . . .5 4. . Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. . . . . . . . . . . . . .2 5. . . . . . . . . . .Danh sách b ng 1. . . . . . . . . . . . . . . . . .3 5. Nh ng t p tin thi t b chính . . . . .1 6. . . . . . . . Các câu l nh b l c . . . . .6 4. . . . Các phím ch c năng . . . . . . . . . . . . . . . . . Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8 5. . . .1 5. . . . . . T h p phím đi u khi n l ch s l nh Các ph n chính c a tr giúp man . . . . . . . . . . . . . .1 3. . . . . . . . . 28 3. . . . . . . . . . . . .4 4. . . . . . . . . . . . . 12 2. . . . . .3 6. . . .5 Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux Nh ng phím so n th o dòng l nh . . . . . . . . .2 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 6. . . .3 3. . . Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2 Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount . . .3 4. . . . . .2 3. . . .

.

b n s luôn tìm th y câu tr l i cho v n đ c a mình t s lư ng l n các di n đàn. Hãy xem xét giá và n i dung cu n sách trư c khi mua. Linux ngay t ban đ u đã đư c xây d ng d a trên c ng đ ng (ti ng Anh “community”). sách v Linux. Nh ng năm đ u th p k th chín c a th k XX Linux m i ch là đ a con tinh th n chưa bi t nói c a Torvalds. d a trên s c ng tác. Linux là ni m đam mê và “Just for fun”. . . M i b n phân ph i thích h p cho m t nhóm ngư i dùng c th nào đó t ngư i dùng m i đ n ngư i dùng “cao c p” (advanced) hay nói đúng hơn là m i ngư i dùng có quy n l a ch n cho mình m t b n phân ph i thích h p và chuy n sang s d ng b n khác khi nào mong mu n. thu n ti n. nhóm thư. có th đi u ch nh theo ý mu n c a mình v. N u không . Trên th trư ng máy ch hi n th i ch có m t vài tên tu i đáng chú ý. Đ i v i ngư i nuôi ong thì m c đích ong là thu th p m t ong. luôn mong mu n có thêm máy tính ch y dư i Linux. Tuy nhiên n u b n m i b t đ u h c Linux thì hãy tìm cho mình m t cu n sách gi i thi u ng n g n v h đi u hành này. nhóm tin t c. Ch trong vài năm g n đây đã có nhi u b n phân ph i Linux chi m lĩnh đư c môi trư ng máy ch cũng như máy đ bàn c a ngư i dùng. như v y m c đích c a nó là duy trì nòi gi ng. d s d ng mà còn luôn luôn s n sàng giúp đ ngư i dùng m i. T t nhiên m c đích cu i cùng c a ong không ph i là nh ng cái trên n m riêng bi t mà là t t c chúng c ng l i. Đ i v i c u bé v a b ong c n thì m c đích c a con ong ch c n ngư i. Linux là h đi u hành phát tri n m nh. Microsoft nhìn th y Linux kh năng c nh tranh l n và nhi u khi coi Linux là k thù c a mình. Nh ng nư c còn nghèo tìm th y Linux m t cách gi i quy t cho v n đ kinh t . . Các nhà l p trình nhân (kernel) tìm th y Linux s quy n rũ và công vi c phát tri n c a h . Nhi u t ch c chính ph cũng như phi chính ph nhìn th y Linux m t h đi u hành nhi u h a h n và h tr cho Linux. Linux cho máy đ bàn có ph n đa d ng hơn. Ngư i nuôi ong có cái nhìn sâu hơn thì cho r ng ong thu th p b i ph n hoa đ nuôi ong con và t o ong chúa.v. bài báo. các trang web cung c p tin t c. M t cu n sách tham kh o c m tay là không th thi u trong th i gian đ u tìm hi u Linux. Ngư i khác quan sát quá trình di cư c a th c v t thì cho r ng ong tham gia vào quá trình này và là m c đích c a nó. . L ch s hình thành và phát tri n Linux chúng ta s th y ngay chương đ u tiên c a cu n sách này. C ng đ ng Linux không ch cung c p cho ngư i dùng máy tính m t h đi u hành thân thi n. Đ i v i m t nhà thơ thì m c đích c a con ong là thu vào mình hương v c a nh ng bông hoa. Ngư i dùng thì th y Linux m t h th ng m nh. và còn c ng thêm nh ng gì mà t m th i b óc quan sát h n ch c a con ngư i còn chưa tìm ra. Đ i v i Linus Torvalds. Nhà sinh h c khi quan sát th y ong th ph n cho hoa thì quy t đ nh đây chính là m c đích c a loài ong. V i k t n i m ng Internet. Nhân v t chính trong ví d minh ho này là con ong. M t s công ty đã th y đư c Linux m t ngu n l i l n và phát tri n công vi c kinh doanh c a mình t h đi u hành này.L im đ u Trong tác ph m n i ti ng th gi i c a nhà văn Nga Lev Tolstoi “Chi n tranh và hoà bình” có đưa ra m t ví d đ minh ho cho suy nghĩ c a tác gi v vai trò c a nh ng ngư i có ti ng (c th là Napoleon và Alecxandr đ nh t) và qu n chúng trong l ch s nói chung cũng như trong chi n tranh châu Âu nh ng năm đ u th k XIX.

. Nghe nh c b ng Amarok.5/) .org/licenses/by/2.org) và anh Nguy n Đ ng Hoàng Tuân (tuanndh@gmail.com) đã giúp đ tôi trong khi so n cu n sách này. . so n th o tài li u. ”. Và hơn n a m i công vi c c n đ n máy tính c a tôi có th gi i quy t nhanh g n b ng nh ng chương trình đi kèm v i Linux. do đó xin đ ng mong đ i nh ng ki n th c cao siêu trong sách này. Nh ng thông tin b n đ c tìm th y trong cu n sách này có th áp d ng cho h u h t h t các b n phân ph i l n. đôi khi trong console (dòng l nh không có đ ho ). thêm và b t trong th i gian r nh r i c a tôi.0 kho ng 4 năm trư c đây. (http://linux-ve. trong chương trình Kile và biên d ch mã L TEX qua nh ng chương trình có trong gói teTeX.org. Happy Using Linux! A Công c đ t o ra cu n sách b n đang đ c là h th ng s p ch L TEX.chat. Và bây gi Linux (c th là OpenSUSE Linux) là h th ng duy nh t làm vi c trên máy tính c a tôi. M i đ ngh s a đ i. . v.V. c th là lu n A văn t t nghi p và cu n sách này. cu n sách này đư c t o ra. do đó đôi khi nó s đư c c p nh t thư ng xuyên.org. Xin c m ơn Kostromin A. . thông báo l i chính t . l i ki n th c cũng như đ ngh giúp đ (luôn luôn hoan nghêng) xin g i cho Phan Vĩnh Th nh theo đ a ch teppi@vnoss. Như v y. v i ngư i dùng không chuyên thì kh năng ch nh s a nh c a The GIMP còn trên c đ . Tôi b t đ u h c Linux khi có trong tay 3 đĩa CD RedHat 7. Như trang th hai c a sách có ghi “Dành cho ngư i dùng m i và r t m i.5 (http://creativecommons. Không ph i là tôi không mu n s d ng và ghét b h đi u hành Windows mà đơn gi n là tôi đã quen làm vi c trong môi trư ng KDE và Xfce. kh năng v đ ho vector c a Inkscape còn đ cho c nh ng nhà thi t k chuyên. Sách này đư c phân ph i mi n phí theo b n quy n Creative Commons Public License 2.5/). Cũng như nh ng s n ph m khác c a c ng đ ng OSS. bác Nguy n Đ i Quý (vnpenguin@vnoss. Ngành chính c a tôi là Hoá h c. Mandriva.org/licenses/by/2.5 (http://creativecommons. tuy nhiên m t s ph n đ c bi t ví d ph n nói v cài đ t chương trình t các gói rpm ch áp d ng t t cho các b n phân ph i “dòng RedHat”. Thông thư ng ngư i dùng m i b t đ u gia nh p vào th gi i Linux b ng nh ng b n phân ph i này. s a đ i. qu n lý hình k thu t s và l y chúng ra t máy hình b ng digiKam. OpenSUSE. đó là Fedora.ru) đã vi t ra m t cu n sách s d ng Linux hay làm tài li u tham kh o chính cho cu n sách này.v. Released under Creative Commons Public License 2. B n có th tìm b n phân ph i teTeX ho c m t b n phân ph i khác c a h th ng này trên h u h t các b đĩa cài đ t h đi u hành Linux. cu n sách “T h c s d ng Linux” đư c t o ra v i hy v ng s giúp ngư i dùng m i làm quen v i h đi u hành tuy t v i có tên Linux và hình tư ng trưng là chú chim cánh c t (penguin) xinh đ p.có kh năng tìm đư c sách thích h p ho c b n thích cu n sách “T h c s d ng Linux” này thì có th in nó ra đ ti n đ c. và có khi không đư c c p nh t c năm. nh ng tài li u khác có th so n th o trong Openoffice. Tôi không ph i là m t nhà qu n lý m ng hay l p trình chuyên nghi p và nói chung không ph i ngư i h c theo chuyên ngành công ngh thông tin.

V t lý. Đ ng th i nói đôi dòng v nh ng đi m đ c bi t c a Linux. và đ ng th i th c thi s giao ti p v i ngư i dùng. không hi u là đ làm gì. 1 . Không có h đi u hành thì máy tính không th c hi n đư c ch c năng c a mình. Windows b t ngu n t h đi u hành MS-DOS trư c đây làm vi c trên các máy tính c a hãng IBM. t ch c làm vi c v i các t p tin (trong đó có ch y và đi u khi n vi c th c hi n c a các chương trình).1. khái ni m b n phân ph i Linux. Hơn th n a b n đ c s hi u ít nhi u v OpenSource.Chương 1 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i “Just for fun” – Linus Torvalds. Chính b n thân t UNIX (vi t hoa t t c các ch cái) tr thành nhãn hi u thương m i c a t ng công ty AT&T. H đi u hành UNIX do nhóm các nhà phát tri n Bell Labs vi t ra vào năm 1969 dư i s đi u khi n c a Dennis Ritchie. Trong trư ng h p đó máy tính ch là m t t p h p các thi t b đi n t không làm vi c. Nhưng bây gi khi nói đ n h đi u hành UNIX thư ng có ý không nói c th m t h đi u hành c th nào mà là m t nhóm các h đi u hành dòng UNIX (UNIX-liked OS). k c Yoga mà b t ngu n t nĐ . Không có ngo i l đ i v i Toán h c. Trong chương đ u tiên c a cu n sách “T h c s d ng Linux” này chúng ta s tr l i ng n g n cho câu h i “Linux là gì?”. và cách có đư c nh ng b n phân ph i này. Ken Thompson và Brian Kernighan.1 Ngư i m “không ng i ng n” đăng ký nhãn hi u thương m i b t kỳ th gì. GNU và FSF.1 1. yêu c u c a Linux đ i v i ph n c ng. L ch s luôn là đi m kh i đ u khi nghiên c u m t ngành khoa h c nào đó. Đ n th i đi m hi n nay thì các h đi u hành n i ti ng nh t cho máy tính là Microsoft Windows (C) và UNIX. t c là d ch các câu l nh c a ngư i dùng và hi n th k t qu làm vi c c a nh ng l nh này. 1.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng Các h đi u hành d ng UNIX H đi u hành (HĐH) đó là m t b các chương trình h tr vi c đi u khi n ph n c ng c a máy tính. môn chuyên ngành c a tôi – Hoá h c và t t nhiên c HĐH Linux.

helsinki.os. and things seem to work. but I won’t promise I’ll implement them :-) Linus (torvalds@kruuna. and it has a multi-threaded fs. Trong thư này Linus cho bi t anh đang phát tri n m t h đi u hành t do cho các máy tính đ i 386 (486) và yêu c u nh ng ai quan tâm cho bi t nh ng thành ph n nào c a h th ng cho ngư i dùng c n ph i có đ u tiên. Nhưng d n d n c u hình trang thi t b c a máy tính cá nhân cũng m nh lên và hi n nay có kh năng cao hơn so v i nh ng mainframe c a nh ng năm 70 th k trư c. lúc đ u đư c phát tri n đ làm vi c v i các máy tính nhi u ngư i dùng – các mainframe.Helsinki.4 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i Vào cu i nh ng năm 70 c a th k trư c (th k XX) các nhà phát tri n c a trư ng đ i h c California Berkeley đã thêm vào mã ngu n c a UNIX r t nhi u s c i ti n trong đó có h tr giao th c2 TCP/IP (giao th c m ng chính hi n nay). Đi u đ c bi t ch b n quy n c a s n ph m cho phép ngư i khác phát tri n và c i ti n và chuy n k t qu thu đư c đ n ngư i th ba (cùng v i mã ngu n ho c không) v i đi u ki n là ph i ch ra ph n nào c a mã đư c phát tri n Berkeley. I’ve currently ported bash(1. đã b t đ u phát tri n m t HĐH ki u UNIX cho các máy tính cá nhân tương thích v i IBM (IBM-compatible PC). S n ph m này n i ti ng dư i tên BSD ("Berkeley Systems Distribution").205708. and it probably never will support anything other than AT-harddisks.2 M t chút v l ch s HĐH Linux v a k ni m sinh nh t l n th 15 c a mình.minix ngày 25 tháng 8 năm 1991 (đư c coi là ngày sinh nh t c a HĐH này): From: torvalds@klaava. Đây là b c thư mà Linus g i vào nhóm tin t c comp.minix Subject: What would you like to see most in minix? Summary: small poll for my new operating system Message-ID: <1991Aug25.fi) PS. I’d like any feedback on things people like/dislike in minix. This has been brewing since april. Yes — it’s free of any minix code.1.Helsinki. Linus Torvalds. Any suggestions are welcome. and is starting to get ready.08) and gcc(1. as that’s all I have :-(. It is NOT portable (uses 386 task switching etc).9541@klaava. Và và đ u nh ng năm 90 m t sinh viên c a trư ng đ i h c Helsinki (Ph n Lan). H đi u hành dòng UNIX. trong đó có BSD. won’t be big and professional like gnu) for 386(486) AT clones.FI (Linus Benedict Torvalds) Newsgroups: comp. and I’d like to know what features most people would want.FI> Date: 25 Aug 91 20:57:08 GMT Organization: University of Helsinki Hello everybody out there using minix I’m doing a (free) operating system (just a hobby. Nh ng ngư i dùng trong nhóm tin t c này đã làm vi c dư i h đi u hành Minux do giáo sư Andy 2 protocol . This implies that I’ll get something practical within a few months.40). as my OS resembles it somewhat (same physical layout of the file-system (due to practical reasons) among other things). 1.os.

Ngay t đ u Linux đã đư c phân ph i theo đi u ki n c a b n quy n General Public License (GPL)4 thư ng dùng cho các ph n m m ng d ng Open Source và d án GNU. GNU là R t thú v là sau khi Linus Torvalds phát tri n HĐH c a mình thì gi a anh và giáo sư Andy Tanenbaum đã n ra m t cu c tranh cãi.12. N u b n đ c quan tâm thì có th tìm đ c nh ng thư mà hai ngư i này g i cho nhau trong nhóm tin t c nói trên. hãy xem RELNOTES-0. 0. Chú ý r ng không có thông báo cho b n 0.1.”)3 Sau đó ngày 05 tháng 10 năm 1991 phiên b n 0. N u b n đ c quan tâm đ n l ch s c a HĐH này thì hãy đ c trang web sau: http://www. M c đích c a t ch c này là lo i tr t t c nh ng đi u c m đoán và h n ch phân ph i.org) – d án t o chương trình ng dùng mi n phí. Linus Torvalds không đăng ký b ng sáng ch cũng như không gi i h n vi c phân ph i HĐH m i này. b o v nó b ng các b ng sáng ch . gi bí m t nghiêm ng t mã ngu n c a chương trình vi t trên các ngôn ng b c cao (như C++). Đây là phiên b n đã có th làm vi c trên máy. s a đ i. d n đ n vi c gi m ch t lư ng chương trình và s có m t c a r t nhi u l i không xác đ nh đư c trong nh ng chương trình này. 3 . 0.gnu. so I think I only sent a note to everybody who had shown interest. B n quy n đư c đ i sang GPL t phiên b n 0. nghiên c u chương trình ng d ng.01 didn’t actually come with any binaries: it was just source code for people interested in what linux looked like. T p tin phiên b n đ u tiên c a Linux (phiên b n 0. Free Software Foundation) có trang ch n m t i đ a ch http://www.12 theo đ a ch trên.” (“Như tôi đã nói trư c đây. Trong khuôn kh T ch c ph n m m t do đã b t đ u làm vi c d án GNU (http://www. Minux làm vi c trên các máy tính v i b x lý 286 và đư c Linus dùng làm mô hình cho HĐH m i. Vào năm 1984 nhà bác h c ngư i m Richard Stallman sáng l p ra T ch c ph n m m t do (FSF. làm ch m quá trình t o ng d ng m i vì m i nhà l p trình s ph i vi t l i t đ u m t ng d ng thay vì dùng đo n mã ngu n đã có trong ng d ng khác.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 5 Tanenbaum vi t ra đ làm công c h c t p cho các sinh viên l p trình.01) đư c công b trên Internet ngày 17 tháng 09 năm 1991. B i vì tính đ n th i đi m b t đ u xây d ng t ch c thì các công ty thương m i gi r t c n th n các chương trình ng d ng c a mình.02 ra đ i. ví d ftp://ftp.01.fsf.org.org/pub/linux/kernel/Historic/oldversions/RELNOTES-0. 4 Th t ra lúc đ u nhân Linux đư c phân ph i theo b n quy n mà FSF không không nh n là t do vì nghiêm c m phân ph i thương m i. B n quy n này có th tìm th y trong nh ng phiên b n đ u tiên c a nhân trên ftp.php.01: tôi không t hào l m v nó. đó b n s nh n đư c thông tin chi ti t v l ch s xu t hi n và phát tri n Linux.kernel.li. vì th ch g i thông báo đ n t t c nh ng ai mu n th hi n s quan tâm. m t cu n sách nói v đ i tư c a Linus Torvalds đ n th i đi m anh làm cho Transmeta và vi c phát tri n HĐH Linux. các d u hi u b o v quy n tác gi . ho c tìm đ c cu n “Linux: Just for fun”. Stallman cho r ng vi c này r t có h i đ i v i phát tri n chương trình ng d ng. sao chép.org.org/linuxhistory.01 không đi kèm theo binary nào: nó ch là mã ngu n cho nh ng ai mu n bi t linux trông ra sao.kernel. T i t nh t là làm ch m quá trình trao đ i ý tư ng trong ngành l p trình.01: I wasn’t too proud of it. Theo ti ng lóng c a Linux thì b n quy n này đôi khi đư c g i là Copyleft. Linus Torvalds vi t: “As I already mentioned. Note the lack of announcement for 0. V b n quy n này. Open Source và d án GNU c n ph i nói đ n m t cách đ c bi t.

html.gnu.openoffice. Cùng v i s ra đ i c a phiên b n th 3 này đã n y ra r t nhi u tranh cãi xung quanh tính t do c a b n quy n. Cơ ch này b kìm nén trong th gi i chương trình ng d ng thương B n đ c cũng nên bi t là s p t i s có phiên b n th 3 c a GPL (GPLv3). Nó b o đ m r ng k t qu lao đ ng c a các nhà phát tri n ph n m m t do s luôn luôn m và không tr thành m t ph n c a s n ph m nào đó dùng b n quy n bình thư ng (ý nói s n ph m đóng). đây chúng ta g p l i cơ ch đào th i (hay t t hơn là ch n l c) t nhiên như trong thuy t sinh h c c a Darwin. mà bán chính s c lao đ ng c a nhà l p trình.org) và pdfLaTeX (http://www.net). Đi u ki n cu i là quan tr ng và then ch t c a b n quy n này.html. Chương trình ng d ng phân ph i theo GPL đư c quy n phát tri n. 5 . Đi u đó không có nghĩa là các nhà l p trình không còn nh n đư c ph n thư ng (ti n) cho công vi c c a mình. unikey (http://unikey. do đó không còn t do). G n như t t c các chương trình ng d ng phân ph i theo đi u ki n GPL có th coi là mi n phí đ i v i ngư i dùng (trong ph n l n các trư ng h p đ nh n đư c nó b n ch ph i tr ti n đĩa CD.org/ gnu/manifesto.org). v. Ý tư ng chính c a Stallman là ch không ph i bán chương trình ng d ng. Trong “Manifesto GNU” (http://www.gnu.org/copyleft/gpl. . . n i ti ng nh t trong s chúng đó là trình so n th o Emacs và trình biên d ch GCC (GNU C Compliler) – trình biên d ch ngôn ng C t t nh t hi n nay. B n d ch ti ng Vi t không chính th c n m t i http://vi. chuy n ho c bán cho ngư i khác không h n ch v i m t đi u ki n là k t qu thu đư c cũng ph i phân ph i theo b n quy n copyleft. Nh ng chương trình Open Source (Mã ngu n m ) đư c phân ph i theo đi u ki n c a b n quy n General Public License (GPL). DVD ho c k t n i Internet). nhưng không có nghĩa là chúng đư c phân ph i không có b n quy n và không đư c lu t pháp b o v . Tham gia vào tranh cãi có c ngư i vi t ra nhân Linux đ u tiên – Linus Torvalds.tug. d y cách s d ng. Hãy vi t thư cho h đ h c h i kinh nghi m! Trong khuôn kh c a ho t đ ng Open Source nói chung và d án GNU nói riêng. B n có th đ c b n quy n này theo đ a ch http://www. thì b n quy n GPL “làm cho chương trình ng d ng t do và đ m b o là chương trình này s t do”5 . đã phát tri n m t lư ng đáng k các chương trình ng d ng. nh ng ý tư ng và cách gi i quy t m i đư c phân ph i r ng rãi ngay l p t c.6 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i t vi t t t c a GNU’s Not Unix. Đi u ki n này cũng phân bi t ph n m m t do v i ph n m m phân ph i mi n phí. còn các l i s đư c nh n ra và s a nhanh chóng. đây c n ph i đưa ra ví d đ b n đ c hi u rõ hơn: ngu n thu nh p có th là các s n ph m đi kèm ho c d ch v cài đ t và c u hình cho nh ng máy tính m i ho c phát tri n cho nh ng đi u ki n làm vi c m i. N u như nói m t cách th t ng n g n thì b n ch t c a GPL như sau.html) vào năm 1985 Stallman vi t r ng đ ng l c đ ông sáng l p ra FSF và d án GNU đó là s khó ch u trong quy n s h u c a m t s ngư i đ i v i chương trình ng d ng. là nh ng ngư i hi u rõ nh t đi u này. t c là nh ng gì thu c v d án GNU không ph i là m t ph n c a Unix (vào th i gian đó th m chí t UNIX đã tr thành thương hi u.v. M t ph n thư ng t t n a đó là khi chương trình tr lên n i ti ng thì tác gi c a chương trình s có đi u ki n tìm m t công vi c có lương cao. Vi c m mã ngu n đ ng th i nâng cao r t nhi u ch t lư ng c a chương trình ng d ng: t t c nh ng gì t t nh t. Các nhà phát tri n xvnkb (http://xvnkb.sf. Nói như các nhà sáng l p ra FSF.org/gplv. s a đ i. Nh ng gì do d án GNU phát tri n đ là t do.

N i dung c a m t s ph n (trang) b nh đư c ghi lên vùng đĩa c ng xác đ nh t trư c.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 7 m i. Xin đưa ra đây danh sách ng n g n nh ng kh năng này. Nhưng đã thành l ngư i dùng thư ng s d ng tên g i c a nhân làm tên g i c a h đi u hành.1.1. b n v ng và phát tri n nhanh nh t. không m t ti n trình nào đư c c n tr công vi c c a ti n trình khác. và chúng ta cũng làm như v y trong cu n sách này. Nhi u ti n trình th t s T t c các ti n trình là đ c l p. Linux h tr kh năng nhi u ngư i dùng làm vi c cùng lúc. 1. Nh đó đ n th i đi m hi n nay Linux là h đi u hành hi n đ i. nhưng vì lý do nào đó đã b ch m l i. 4. D án GNU cũng đã b t đ u phát tri n nhân cho riêng mình (đư c g i là Hurd). Tuy nhiên bây gi xin quay l i v i l ch s c a Linux. Khi này Linux có th cung c p t t c các tài nguyên h th ng cho ngư i dùng làm vi c qua các terminal xa khác nhau. vì trong d án GNU đã phát tri n s lư ng l n các ti n ích khác nhau. Swap b nh lên đĩa Swap b nh cho phép làm vi c v i Linux khi dung lư ng b nh có h n. nên ngay t đ u đã có r t nhi u nhà l p trình tham gia vào quá trình phát tri n h th ng. 3. C n nói r ng Linus Torvalds ch phát tri n ph n nhân (kernel) c a h đi u hành. 1. nhưng cho phép ch y các chương trình c n b nh dung lư ng l n mà th c t không có trên máy tính. u b nh đ y.3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux Do mã ngu n Linux phân ph i t do và mi n phí. đ c trưng cho các h đi u hành đ y đ tính năng dòng UNIX. Vùng đĩa c ng này đư c coi là b nh ph thêm vào. Cách này hoàn toàn khác v i ch đ “nhi u ti n trình đ y nha” đư c th c hi n trong Windows 95. Vì th s xu t hi n c a nhân Linux là r t đúng lúc. thì Linux s ph c h i chúng t . Nhân này “đ u” đúng vào mi n “đ t lành”. T H N d s ch c b nh theo trang th ng b nh Linux đư c t ch c d ng các trang v i dung lư ng 4K. 2. h tr các công ngh m i g n như ngay l p t c. khi m t ti n trình ph i như ng b x lý cho các ti n trình khác (và có th làm ch m tr r t lâu vi c th c hi n). Nhưng đ chuy n GNU thành m t HĐH hoàn ch nh thì ch còn thi u nhân. Linux có t t c các kh năng. Stallman t t nhiên đã đúng khi đòi h i h đi u hành Linux ph i đư c g i là GNU/Linux. N u có trang nào đó trong nh ng trang này l i tr thành c n thi t. Truy c p nhi u ngư i dùng Linux không ch là HĐH nhi u ti n trình. l n lư t chia cho m i ti n trình m t kho ng th i gian th c hi n. Nó đ ng nghĩa v i vi c ra đ i c a m t h đi u hành m i t do phân ph i cùng v i mã ngu n m . Vi c này có làm gi m t c đ làm vi c. Đ làm đư c đi u này nhân th c hi n ch đ phân chia th i gian c a b x lý trung tâm. thì HĐH s tìm nh ng trang b nh đã lâu không đư c s ng đ chuy n chúng t b nh lên đĩa c ng.

và th c hi n cùng lúc nh ng chương trình này d n đ n hao h t b nh không đáng có. Ngư i dùng MS-DOS s nh đ n chương trình SmartDrive. System V IPC Linux s d ng công ngh IPC (InterProcess Communication) đ trao đ i thông tin gi a các ti n trình. khi này ch ph n mã c n thi t c a chương trình m i n m trong b nh . 5.1 (Portable Operating System Interface – giao di n c a h đi u hành lưu đ ng) đưa ra giao di n tiêu chu n cho các h th ng Unix. Linux s d ng h th ng đ m linh đ ng hơn: b nh đư c d tr cho đ m đư c tăng lên khi b nh không đư c s d ng. còn nh ng ph n mã không s d ng t i th i đi m hi n t i thì n m l i trên đĩa. đó là m t b các th t c ngôn ng C. 10. và như v y cho phép gi m kích thư c b nh b ng d ng chi m. M t s h th ng Unix cũ và m t s h th ng hi n đ i (bao g m c Microsoft Windows) chuy n lên đĩa t t c n i dung c a b nh thu c v nh ng ng d ng không làm vi c t i th i đi m hi n th i (t c là T T C các trang b nh thu c v ng d ng s đư c lưu lên đĩa khi không đ b nh ) và như v y kém hi u qu hơn. Microsoft Windows NT cũng h tr POSIX 1003.1. 6.8 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i đĩa c ng (vào b nh ). Thêm vào đó Linux còn h tr các kh năng c a System V và BSD đ tăng tính tương thích. Trên các h th ng m i (bao g m Linux) có h tr làm vi c v i các thư vi n đ ng (dynamic) và tĩnh (static) đư c chia ra. đ s d ng tín hi u và b nh chung.1. Trên các h th ng cũ nh ng thư vi n đó n m trong m i t p tin chương trình. Cùng s d ng chương trình N u c n ch y m t lúc nhi u b n sao c a cùng m t ng d ng nào đó6 . N p môđun th c hi n “theo yêu c u” Nhân Linux h tr vi c cung c p các trang b nh theo yêu c u. 8. nh đó nâng cao r t nhi u t c đ truy c p t i nh ng chương trình và ti n trình thư ng dùng. ho c nhi u ngư i dùng ch y cùng m t chương trình 6 . 7. H tr m t ph n các kh năng c a System V và BSD POSIX 1003. Có m t s thư vi n tiêu chu n đư c dùng cùng lúc cho vài ti n trình. B đ m đ ng c a đĩa B đ m c a đĩa đó là m t ph n b nh c a h th ng dùng làm nơi lưu nh ng d li u thư ng dùng c a đĩa. chương trình này d tr m t ph n b nh có kích thư c xác đ nh đ làm b đ m cho đĩa. thì Linux ch n p vào b nh m t b n sao c a mã chương trình và t t c các ti n trình gi ng nhau cùng s d ng m t mã này. Ngày nay giao di n này đư c t t c các h đi u hành m i h tr . và s gi m xu ng khi h th ng hay ti n trình c n nhi u b nh hơn. Thư vi n chung Thư vi n – b các quá trình (thao tác) đư c chương trình dùng đ làm vi c v i d li u. ho c m t ngư i dùng ch y vài ti n trình gi ng nhau. Linux 100% tương ng v i tiêu chu n POSIX 1003. 100% tương ng v i tiêu chu n POSIX 1003.1. 9.

debian. bochs. Ngoài ra còn có phiên b n Linux cho các b x lý khác bao g m ARM. c u trúc (h th ng) t p tin.org) 8 7 . Đ ch y nh ng chương trình như v y dư i Linux đã phát tri n các trình gi l p (emulator) cho DOS. bao g m Networked File System (NFS). và c các h th ng t p tin m i. . trình d ch l nh ngư i dùng và các ti n ích. trong đó có c nh ng chương trình có ích và không đ n n i t i. k t n i t xa (telnet. truy c p dial-up qua các giao th c SLIP và PPP. như AMD. M68000 (Atari và Amiga). . bao g m các h th ng t p tin DOS và OS/2. Làm vi c trên các ph n c ng khác nhau M c dù đ u tiên HĐH Linux đư c phát tri n cho máy tính cá nhân (PC) trên n n t ng Intel 386/486. đư c g i là Second Extended File System (ext2fs) và Third Extended File System (ext3fs) cho phép s d ng không gian đĩa m t cách có hi u qu . làm vi c trong các m ng TCP/IP. Windows 3. Đ ng th i có h tr dùng Linux là máy ch ho c máy khách cho m ng khác. SUN Sparc. 13. 12. Windows 95 và Wine.2 B n phân ph i Linux Trong b t kỳ h đi u hành nào cũng có th chia ra 4 ph n chính: nhân.1. MIPS. cho các HĐH đã phát tri n trư c Linux. trong đó có chia s (dùng chung. HĐH Linux còn có kh năng ch y chương trình dành cho b x lý Intel c a các h th ng Unix khác. Ngoài ra. Kh năng ch y chương trình c a HĐH khác Trong l ch s Linux không ph i là h đi u hành đ u tiên. HFS. . bao g m c các b x lý 64bit. . 14. pearpc. n u h th ng đáp ng tiêu chu n iBCS2 (intel Binary Compatibility). Windows.1.. H tr t t c các d ch v Unix.v. . H tr các đ nh d ng h th ng t p tin khác nhau Linux h tr m t s lư ng l n các đ nh d ng h th ng t p tin. bây gi nó có th làm vi c trên t t c các b vi x lý Intel b t đ u t 386 và k t thúc là các h th ng nhi u b x lý Pentium IV. . Trong Internet còn có nh ng thông báo nói r ng trên các b x lý Athlon và Duron c a AMD Linux còn làm vi c t t hơn so v i trên Intel. như reiserfs. vmware. sharing) các t p tin và in t xa trong các m ng Macintosh. còn có m t lo t các chương trình t o máy o7 mã ngu n m cũng như s n ph m thương m i: qemu. Ngư i ta đã vi t ra hàng lo t các chương trình ng d ng.v. Xin đư c nói luôn là trong cu n sách này chúng ta ch xem xét trư ng h p Linux cho các máy tính tương thích v i IBM.2 B n phân ph i Linux 9 11. NetWare và Windows. ssh). . PowerPC và nh ng b x lý khác8 .. 1. FreeBSD và OS/2. Trong khi đó h th ng t p tin chính c a Linux. rlogin. Kh năng h tr m ng Linux có th g n vào b t kỳ m ng n i b nào. bao g m DOS. Đ ng th i Linux còn làm vi c trên r t nhi u b x lý tương thích v i Intel c a các nhà s n xu t khác. Nhân đó là cho phép s d ng nhi u h đi u hành trên m t máy B n phân ph i Linux h tr nhi u b x lý nh t c n ph i k đ n Debian (http://www. DEC Alpha.

. Có th tìm th y danh sách tương đ i đ y đ cùng v i đ c đi m ng n g n c a m i b n phân ph i trên http://www. mà đ i di n c a m i nhóm là Red Hat. đ ng th i còn có thêm các chương trình cho công vi c hàng ngày c a ngư i dùng. Và cu i cùng các ti n ích – đó đơn gi n là các chương trình riêng l . nói chung không khác so v i nh ng chương trình bình thư ng khác mà ngư i dùng có th ch y. t c là nhân. Và như chúng ta s th y sau đó không ph i là bài toán đơn gi n. Slackware và Debian. Vì th khi nói v h đi u hành nói chính xác hơn s là “h đi u hành d a trên nhân Linux”. Ngoài ra. R t có th xu t hi n trong b n đ c ý nghĩ r ng b t kỳ ai cũng có kh năng cho ra b n phân ph i Linux. h th ng t p tin. linuxhq. Như đã nói trên. Tuy v y. Nhân c a HĐH Linux hi n th i đang đư c phát tri n dư i s lãnh đ o c a Linus Torvalds và phân ph i m t cách t do (v i b n quy n GPL) gi ng như m t s lư ng kh ng l các chương trình ng d ng và ti n ích khác. c n tìm cách gi i quy t s ph thu c và mâu thu n gi a các gói (và gi a các phiên b n c a gói) chương trình. M t vài tác gi đã th phân lo i các b n phân ph i d a trên nh ng tiêu chí khác nhau: • c u trúc h th ng t p tin • chương trình cài đ t • phương ti n dùng đ cài đ t các gói chương trình • thành ph n c a các ti n ích và chương trình ng d ng có trong b n phân ph i. B n phân ph i – đó là m t b các chương trình ng d ng bao g m t t c b n ph n chính c a HĐH. nòng c t c a HĐH. vì th n u mu n có th tìm th y t t c nh ng gì có trên th gi i (h u h t nh ng trang này dùng ti ng Anh và các b n phân ph i Vi t Nam ít đư c nói đ n). Thông thư ng t t c nh ng chương trình n m trong b n phân ph i Linux đ u dùng b n quy n GPL. Tuy nhiên các nhà phát tri n c a m t b n phân ph i Linux c n t o ra ít nh t m t chương trình cài đ t đ đưa HĐH lên máy tính tr ng không chưa có HĐH nào.com (còn có m t s b n phân ph i khác ti ng Anh). hay nói đúng hơn là b t kỳ ngư i nào không lư i sưu t p các chương trình t do.10 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i thành ph n chính. M c dù h u h t các tác gi cho r ng s khác nhau gi a các b n phân ph i là không cơ b n. nó đi u khi n các thi t b ph n c ng và đi u khi n vi c th c hi n chương trình. Trình d ch l nh hay h v (shell) – là chương trình t ch c giao ti p gi a máy tính và ngư i dùng. M t trong nh ng k t qu c a vi c phân ph i t do chương trình ng d ng cho Linux đó là có nhi u công ty cũng như nhóm các nhà phát tri n đ c l p đã phát hành ra các b n Linux khác nhau đư c g i là “b n phân ph i Linux”. Nhưng hi n nay có th chia ít nh t 3 nhóm b n phân ph i. trên th gi i đang có hàng trăm (hàng nghìn?) b n phân ph i Linux và m i ngày l i xu t hi n các b n m i. h v shell và các ti n ích. nhưng có ch c năng chính là th c hi n các công vi c d ch v (service). Và suy nghĩ đó có ph n nào đúng. n u chính xác thì t “Linux” ch có nghĩa là nhân. Ngoài ra. trên trang đó cũng như nhi u trang web khác còn có liên k t đ n nh ng danh sách b n phân ph i khác. C u trúc t p tin (h th ng t p tin) – là h th ng lưu t p tin trên các thi t b lưu.

th hai. L a ch n th hai này đư c ưu tiên vì: • chúng có h tr ti ng Vi t và càng ngày càng hoàn thi n • chúng có trình cài đ t t t.6 tr đi Linus và các nhà phát tri n khác th nghi m dùng b n s . ch không phân nhánh và nhân lên gi ng như trư ng h p b n phân ph i. Không s trư ng h p “đem con b ch ”. Ví d . t đi n ti ng Vi t. Khi nói đ n phiên b n c a Linux thư ng có ý là phiên b n nhân (vì m t h đi u hành là Linux ch khi nó s d ng nhân Linux).13. m t Vi t ki u M duy trì.13. Chúng ta s nói đ n hai s l a ch n này m t cách k càng hơn.1 đư c d a trên nhân phiên b n 2.1. t c là làm vi c như m t công ty thương m i.org).16. s d ng các s n ph m Linux l n có h tr ti ng Vi t. s d ng các s n ph m Linux ti ng Vi t do m t s ngư i t nguy n duy trì. c p nh t thư ng xuyên thông thư ng là theo m t l ch đ nh s n. theo ý ki n c a tôi không đư c ưu tiên đây. Phiên b n nhân v i s th hai Đi u này ch đúng v i các phiên b n nhân trư c 2. 9 . Vì Linus Torvalds ti p t c đi u hành vi c phát tri n nhân. openSuSE cũng đang d n d n h tr ti ng Vi t (http://vi. Lý do chính là chưa đ t đư c tiêu chu n th hai nêu trên.6.2 B n phân ph i Linux 11 V y thì c n l a ch n b n phân ph i theo tiêu chu n nào? Theo ý ki n c a tác gi thì đ i v i ngư i dùng Vi t Nam có hai tiêu chu n: th nh t ph i có giao di n ngư i dùng ti ng Vi t và th hai ph i có m t nhóm các nhà phát tri n h tr b n phân ph i này. Đ i v i ngư i dùng Linux Vi t Nam hi n th i có hai l a ch n: th nh t. Và t t nh t n u nhóm các nhà phát tri n này nh n đư c ngu n l i t s n ph m Linux c a mình. C n nói vài l i v đánh s phiên b n.opensuse. . phân cách nhau b i d u ch m. h tr nhi u ph n c ng khác nhau • có th cài đ t thêm các ph n m m khác m t cách d dàng ph n l n chương trình đã đư c biên d ch s n cho m i yêu c u c a ngư i dùng • nh ng b n phân ph i này đư c m t nhóm các nhà phát tri n duy trì. Ubuntu và Mandriva. t c là Linux phiên b n 2.org) đã cho ra đ i m t b n phân ph i m i hư ng v ngư i dùng Vi t Nam – FCxVnOSS. C n phân bi t s phiên b n c a b n phân ph i và s phiên b n c a nhân. b n phân ph i openSuSE Linux 10. Hi n th i có m t b n phân ph i như v y: vnlinux-CD (cùng v i m t vài bi n th ) do anh Larry Nguy n.16. L a ch n th hai đó là s d ng các b n phân ph i h tr ti ng Vi t t t như Debian. B n phân ph i này d a trên n n t ng c a FC c ng thêm giao di n ti ng Vi t và m t s ng d ng “mang tính Vi t Nam” như chương trình gõ ti ng Vi t. Đ k t thúc câu chuy n v l a ch n b n phân ph i Linux c n nói thêm là g n đây bác Nguy n Đ i Quý (http://vnoss.6. Ngoài ra còn đ m b o là b n s nh n đư c phiên b n m i c a nó trong tương lai. Phiên b n nhân Linux thư ng đư c ký hi u b ng ba s 9 . nên phiên b n c a nhân tăng lên theo th t . Th m chí ch trong kho ng th i gian không lâu mà tôi s d ng Linux (kho ng 5 năm) đã có nhi u b n phân ph i Vi t Nam cũng như nư c ngoài đã chào t m bi t th gi i Linux vì nhóm h tr c a chúng không thu đư c nhi u l i nhu n và sau đó m t th i gian ng ng h tr tác ph m c a mình. .6. T 2.. L a ch n th nh t.

Yêu c u đ i v i ph n c ng c a h th ng mu n cài đ t Linux còn đư c xác đ nh b i l a ch n ph n m m c a ngư i dùng (và t c là s ph thu c vào phiên b n c a các ph n m m và ít nhi u vào b n phân ph i).v. fluxbox. Dùng đư c giao di n đ ho X Window cùng v i m t 32 400 s trình qu n lý c a s nh nh như icewm.6. T t nhiên phiên b n như v y có th làm vi c. emacs.5.. OpenOffice.1 dư i đây s đưa ra m t vài con s ch v i m c đích giúp b n đ c làm quen. windowmaker. 256 1500 các ng d ng n m trong KOffice. T t nhiên là b n có th cài đ t b t kỳ phiên b n nào. Xin đ ng lo l ng. 128 1000 Ch y các ng d ng c n nhi u b nh (như GIMP. . nhưng đ i v i ngư i dùng m i thì nên ch n phiên b n nhân v i s th hai trong phiên b n là ch n. Dùng môi trư ng làm vi c đ ho KDE. . Vì th n u b n có m t cái máy tính cũ.16. . . Phiên b n v i s th hai ch n (ví d 2. Như v y Linux có m t ưu đi m l n đó là kh năng làm vi c th m chí trên nh ng máy r t cũ. nh ng con s này là không chính xác nhưng không khác bi t nhi u gi a các b n Linux khác nhau. 1. 2. Chúng đư c dành cho nh ng ngư i tình nguy n có mong mu n th nghi m đ tìm ra các l i.13) đư c coi là làm vi c n đ nh.1: Yêu c u đ i v i ph n c ng Mong mu n c a ngư i dùng Yêu c u. nhưng không b n v ng. mà trư c đây ch có th dùng MS DOS (t t nhiên là trong trư ng h p này chúng ta ch thu đư c ch đ dòng l nh. nên đ cài đ t HĐH này c n ít nh t là m t máy tính có b x lý 386. còn phiên b n đ c bi t có th ch y t m t ho c hai đĩa m m không c n đĩa c ng thì tôi đã g p. vì đó là phiên b n th nghi m (ch dành cho phát tri n). nhưng đi u này không . làm vi c th m chí trên b x lý 8086 v i 512Kbyte b nh . Theo các ngu n thông tin khác nhau thì t t c các bi n th đ u dùng t t: SX. trên đó không th ch y n i Windows. có đ m t s ng d ng ngư i dùng như vim.12 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i l (ví d . Nhưng trong cu n sách này chúng ta s không xem xét nh ng trư ng h p đ c bi t như v y. thì có th s d ng nó đ h c Linux và r t có th s ng c nhiên v kh năng c a HĐH này.3 Yêu c u đ i v i máy tính Tôi đã đ c đâu đó nói r ng có nh ng phiên b n Linux đ c bi t.org). N u cài đ t m t b n phân ph i đ y đ thì đương nhiên l a ch n nhân đã đư c các nhà phát tri n làm giùm b n đ c. nhưng c n bi t cách đánh s phiên b n n u khi nào đó b n mu n c p nh t nhân Linux c a mình. DX v. B ng 1. nh ng máy tính s n xu t g n đây đáp ng đư c toàn b nh ng yêu c u đã đưa ra và s đưa ra dư i đây. Vì HĐH Linux s d ng ch đ b o v c a b vi x lý. MB B nh Đĩa c ng Yêu c u nh nh t: ch làm vi c trong giao di n văn 8 200 b n v i dòng l nh c a shell. B ng 1.0) thư ng không đư c s d ng đ t o các b n phân ph i.

Không có gì là th a thãi. 1. DVD là t t nh t.ubuntu. Có th làm vi c đ ng th i nhi u ng d ng yêu c u: OpenOffice. ). Và vi c gi u đ a ch không làm nh hư ng đ n nh ng ai có mong mu n mua Linux đ nghiên c u. N u máy tính c a b n có th làm vi c v i các h đi u hành Windows 2000 và Windows XP thì vi c ch y Linux trên nó s không có gì khó khăn. Ch c n vào đ a ch http://shipit. ho c t i xu ng t Internet ho c mua đĩa CD (DVD) Linux ch nh ng ngư i bán hàng đâu đó trên hè ph mà không s b truy c u vì vi ph m b n quy n (các chương trình có b n quy n thương m i thư ng dùng t “s đ ng ý” gi a ngư i dùng và nhà phân ph i) c a các nhà (công ty) phát tri n. Đ a ch c th xin không đưa ra đây vì qu ng cáo trong th gi i hi n đ i đã không còn là mi n phí. ph n còn l i dành cho d li u. Có nghĩa là ngư i dùng không có ý đ nh thay đ i chương trình ho c mua bán nh ng chương trình này. 16MB b nh và c ng kho ng 300MB. . C n nói riêng v h th ng phát đĩa v i b n phân ph i Ubuntu m t cách mi n phí. càng nhi u b nh . 10 máy giúp chuy n hư ng các gói m ng .1 v i môi trư ng làm vi c KDE. T t nhiên đ i v i dung lư ng b nh cũng như c u hình máy nói chung thì máy càng m nh. Linux cùng v i m t s lư ng kh ng l các chương trình ng d ng đư c phân ph i g n như mi n phí. b nh 256Mb (+256Mb swap). sau m t th i gian kho ng 1 tháng – 1 tháng rư i b n s nh n đư c chúng.4 L y Linux đâu? Và trong ph n cu i c a chương th nh t chúng ta s tr l i ng n g n cho câu h i “L y Linux đâu?”. Hi n gi trên m ng Vi t Nam đã xu t hi n m t vài c a hàng bán đĩa Linux. Kile (dùng đ vi t nh ng dòng này). Như đã nói trên.1.4 L y Linux đâu? 13 ngăn c n vi c dùng các máy tính cũ làm vi c có l i ví d làm router10 ). T t nhiên là chênh l nh giá thành đĩa ph i không quá cao. T t hơn h t là nên mua đĩa c a m t công ty máy tính ho c qua m t c a hàng trên m ng. GIMP. Trong s ba phương án k trên thì đ i v i ngư i dùng Linux Vi t Nam phương án mua CD. 10GB c ng dành cho cài đ t Linux.. StarDict (chương trình t đi n). thì có toàn quy n sao chép toàn b b n phân ph i Linux ho c m t ph n b t kỳ c a nó ch ngư i quen. Đ b t đ u h c Linux thì ch c n có m t máy tính v i b x lý 486. giá thành bán Linux bao nhiêu đó là quy n c a ngư i bán (ngoài ra giá thành cao còn có các b n phân ph i chuyên nghi p như Xandros. t t nhiên có kèm theo đ a ch bưu đi n. Konqueror.org. Khi đó còn có kh năng l a ch n và có b o đ m là s đ i đư c đĩa x u. C n nói thêm là nh ng đĩa ghi v a hè thư ng có l i và có th gây m t d li u ho c làm h ng ph n c ng. KBabel. c ng càng r ng thì càng t t. Đ k t thúc xin đưa ra đây trư ng h p c u hình máy c a tôi: b x lý 686.com đăng ký s lư ng đĩa b n c n. Theo tôi nghĩ đây là cách t t nh t n u b n không có đi u ki n đ mua đĩa. Tôi hi n s d ng openSuSE Linux 10. . Novell Desktop.

1 • T Chu n b cài đ t đĩa CD-ROM đĩa c ng Có th cài đ t Linux b ng m t trong các cách sau: • T b n sao chép Linux trên • T máy ch t p tin c a m ng n i b qua NFS. Chính vì th . Slackware. cùng v i nh ng gì đã t o ra và đã c u hình dư i dư i Windows.Chương 2 Cài đ t h đi u hành Linux “Software is like sex. V nđ ch . . n u ngư i dùng đã làm vi c v i HĐH Windows và quy t đ nh th nghi m v i Linux. B i vì trên m t máy tính có th cùng “chung s ng hòa bình” hai HĐH và th m chí nhi u hơn n a (n u có đ ch trên đĩa!). Chính vì v y trong cu n sách này. Hãy ch đ i và hy v ng trong tương lai không xa s có b n d ch Ti ng Vi t c a nh ng cu n sách này. tác gi s không đưa ra các bư c c th c a vi c cài đ t.. Và t t c các b n phân ph i l n (Debian. mà xin b n đ c hãy tìm các cu n hư ng d n tương ng. trên Internet b n có th tìm th y r t nhi u cu n sách nó v v n đ này. Mandrake. thì h không mu n m t đi môi trư ng làm vi c quen thu c c a mình. tác gi s đi c th và chi ti t vào nh ng gì đ c bi t khi cài đ t Linux trên máy tính đã có m t trong các h đi u hành (HĐH) Windows cũng như vi c kh i đ ng nhi u h đi u hành. đ ng th i. Thông thư ng trên các đĩa c a b n phân ph i Linux đã có hư ng d n ng n g n cách cài đ t Linux.. . Và trên th c t thì t m th i Linux khó có th là HĐH đ u tiên mà ngư i dùng làm quen. Thay vào đó là nh ng gì b n c n bi t và chu n b trư c khi cài đ t. 2. phía dư i s nói cách cài đ t HĐH Linux trên máy tính đã cài đ t m t trong các h đi u hành c a hãng Microsoft. • T máy tính khác trong m ng n i b qua SMB. m t cách t nhiên. R t may là không nh t thi t ph i đánh m t t t c nh ng th đó. Ngoài ra. cho m i tình hu ng s d ng. Fedora. it’s good when it’s free” — Linus Torvalds. Như th .) đ u đã có cu n hư ng d n cài đ t r t chi ti t. ph n l n ngư i dùng Vi t Nam trư c khi b t đ u h c Linux đã làm quen và r t có th đã có kinh nghi m s d ng các HĐH dòng Windows như Windows 98. • T máy tính xa (ví d t Internet) qua giao th c FTP. Windows 2000 và Windows XP.

1 Chu n b cài đ t • T m t máy ch WWW qua giao th c HTTP. thì b n s tìm th y r t nhi u thông tin n u nh n chu t ph i vào bi u tư ng My Computer. MouseMan. Logitech. N u như máy tính c a b n t m th i v n còn làm vi c dư i HĐH Windows 95/98/2000/XP. – đ i v i chu t c m vào c ng n i ti p thì c n s th t c a c ng đó. – giao th c (Microsoft. Đ giúp b n đ c. • BIOS: – nhà s n xu t. – đ i v i các đĩa CD-ROM không ph i IDE. xin đư c đưa ra đây danh sách nh ng thông tin c n thu th p.v. hay bus mouse). Trư c khi b t đ u cài đ t. . SCSI. • C c màn hình . v. 15 Theo ý ki n cá nhân c a tác gi thì thu n ti n và có tính th c t nh t là cài đ t Linux t CD-ROM. – hdd (Slave trên controller s 2 hay Secondary Slave).nhà s n xu t và s m u mã. thì c n ki m tra xem BIOS có h tr vi c truy c p ch đ LBA hay không): – hda (Master trên controller s 1 hay Primary Master). thì c n tìm ki m theo các cách khác. đây b n có th tìm th y g n h t t t c thông tin c n thi t. • Chu t: – lo i chu t (serial. nh ng d li u này s c n đ n khi cài đ t và c u hình. N u như b n không th y thông tin nào đó. ch n l nh Properties. khi mà vi c tìm ki m chúng s khó khăn hơn. ). hơn n a vi c mua các đĩa CD bây gi không gây khó khăn gì. Xin đ ng lư i bi ng và hãy c g ng ghi càng nhi u d li u v m t thi t b càng t t (t t c nh ng thông tin có th tìm th y). hay giao di n khác).2. hãy thu th p (hãy vi t lên m t t gi y) t t c nh ng thông tin c u hình c n thi t c a máy tính. – hdc (Master trên controller s 2 hay Secondary Master). cũng như SCSI . – hdb (Slave trên controller s 1 hay Primary Slave). – s hi u phiên b n. – nhà s n xu t và s m u mã c a adapter SCSI (n u có). . • Dung lư ng c a b nh (tính b ng Kilobyte • CD-ROM: – Giao di n (IDE. PS/2. – s nút. k c vi c m v máy và đ c nh ng dòng ch trên thi t b . • Controller đĩa c ng: lo i (IDE hay SCSI) và dung lư ng c a đĩa (n u như b n đ c dùng đĩa IDE.

• Màn hình – nhà s n xu t – s m u mã. Chính vì v y. c n ghi l i nh ng d li u có giá tr (backup). Vì r t có th b n đ c s ph i phân vùng l i đĩa. – m t n m ng con (subnet mask). • N u như b n đ c mu n k t n i m ng (mà UNIX nói chung là HĐH dành cho m ng). M t l i khuyên quan tr ng khác: n u có gì đó x y ra không theo ý mu n thì không nên hoang mang. max) c a t n s làm m i theo chi u d c và theo chi u ngang (nh ng giá tr này b n đ c ch có th tìm th y trong tài li u đi kèm v i màn hình. – tên c a máy tính trong m ng. và trong trư ng h p x u có th máy tính c a b n đ c s không kh i đ ng n a. thì hãy ghi l i nh ng d li u sau: – nhà s n xu t và s m u mã c c m ng. Th hai. Cài đ t h đi u hành Linux – các giá tr gi i h n (min. Bây gi thì tác gi đã . Các thao tác này không ph i lúc nào cũng đem l i đem l i m t k t qu theo ý mu n. chu n b các t p tin (đĩa m m. Và th ba. – đ a ch IP c a mình. đ u tiên. • Lo i và nhà s n xu t c c âm thanh và game controller (n u như có) 2. – đ a ch IP c a các máy ch tên mi n (DNS server). r t nên th c hi n vài thao tác “phòng xa” (“phòng cháy hơn ch a cháy”). c n t o m t đĩa m m kh i đ ng hay m t đĩa m m giúp ph c h i h th ng (n u b n đ c còn chưa t o). Không hi u h t v n đ tác gi nghĩ là không còn cách gì khác ngoài đ nh d ng l i đĩa và cài đ t l i t đ u. – đ a ch IP c a gateway. – tên mi n c a công ty b n đ c. Windows không hi n th nh ng giá tr này. và k t qu là máy tính không th kh i đ ng đư c. CD) cài đ t cho h th ng cũ. – s m u mã (hay chipset s d ng) – dung lư ng b nh . Xin chia s m t kinh nghi m bu n: khi l n đ u tiên tác gi cài Linux trên máy tính đã có Windows NT. Nhưng rơi vào tình hu ng như v y h t s c d dàng nh t là v i ngư i dùng l n đ u tiên cài đ t Linux. Có bi t cách thoát ra kh i tình hu ng này và ph c h i d li u c n thi t không đó còn là m t câu h i. và chúng r t quan tr ng trong khi c u hình giao di n đ h a).16 – nhà s n xu t. – đ a ch IP c a máy ch WINS(Windows Internet Name Service).2 Phòng xa và nh ng l i khuyên Trư c khi cài đ t HĐH Linux sau Windows. thay đ i b n ghi kh i đ ng (Boot Record) và làm vi c v i các t p tin kh i đ ng cũng như các t p tin c u hình.

khi trong hư ng d n s d ng LILO có đưa ra nh ng l i khuyên sau cho ngư i dùng khi rơi vào trư ng h p khó khăn như v y: • Không ho ng h t. N u ai đó không đ kiên nh n đ đ c ph n lý thuy t này. đ ng v i vàng và hãy chú ý đ c nh ng thông báo s hi n th trên màn hình. Xin thêm m t l i khuyên ph bi n sau: * Hãy xem các t p tin log.1 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa” Như b n đ c bi t. c n quy t đ nh s t ch c kh i đ ng nhi u HĐH như th nào. t c là c n chia đĩa thành s phân vùng c n thi t. Đ m truy c p này. M i rãnh l i chia thành các sector. Nhưng chúng ta quá v i vàng! Th hai.3 2. • Hãy đ c tài li u. Sau khi làm xong các công vi c phòng xa. tác gi cũng mu n đưa ra vài l i khuyên đ giúp ngư i dùng đưa ra quy t đ nh trong khi cài đ t. và tư ng l a đóng h t các truy c p t m ng. xin đư c nói qua m t chút v c u trúc c a đĩa và quá trình kh i đ ng HĐH. thì có th b qua chúng và chuy n th ng đ n v n đ ch n chương trình kh i đ ng. và t đ ng nh n lên nút Next. Vì v y có th nói r ng Werner Almesberger đúng. Samba). Ch sau khi đó m i th c hi n các bư c s a l i.1.3. NFS. Nguyên nhân là trong phương án theo m c đ nh thì tư ng l a đư c cài đ t. Vì cu i cùng ngư i dùng không khó khăn gì khi gõ câu l nh startx. n m trên cùng m t tr c và quay v i v n t c l n. và có . Nhưng trư c khi chuy n sang các bư c c th đ chu n b đĩa. N u như có gì đó không làm vi c. Vòng tròn đ u đ c v ra trên các đĩa khi quay quanh chúng g i là rãnh (track). thì trong quá trình cài đ t c n ch rõ các d ch v đư c m . khi h th ng làm nh ng gì b n đ c không mong đ i. và hãy suy nghĩ k khi ch n câu tr l i. 2. vì cho r ng phương án theo m c đ nh là đ .2. Đ c/Ghi d li u đư c th c hi n b i các đ u đ c n m gi a các đĩa này. chu n b các đĩa (phân vùng) đ cài đ t. đĩa c ng g m vài đĩa có ph l p t tính. m c dù đã c u hình giao di n m ng cho máy.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng 17 hi u là có th ph c h i l i n u như không quy t đ nh quá v i vàng. ki m tra l i nhi u l n thao tác c a mình. quá trình cài đ t HĐH Linux nói riêng không ph i là đ tài c a cu n sách. Th nh t. hãy th m i cách đ tìm ra nguyên nhân. di chuy n t tâm đĩa ra rìa ngoài c a đĩa. tác gi khuyên không nên đ ng ý v i vi c t đ ng kh i đ ng vào giao di n đ h a. t c là các t p tin ghi l i s ki n c a h th ng (c n tìm chúng trong thư m c /var/log). Đ minh ch ng cho l i khuyên này xin đư c k l i trư ng h p khi tác gi cài Red Hat 7. K t qu là tác gi không th truy c p đư c đ n máy này qua các giao th c m ng (telnet. ftp. Ngư i dùng c n tìm các cu n hư ng d n tương ng. còn t p h p các rãnh n m ch ng lên nhau g i là cylinder. Đ c bi t trong các trư ng h p. còn vi c c u hình giao di n đ h a (n u có gì đó làm vi c không đúng) v i ngư i dùng m i r t khó thành công. Tuy nhiên. Như đã nói trên.

4 Gbyte. M t trư ng h p nói riêng đó là trong các phân vùng khác nhau có th cài đ t các h đi u hành khác nhau. t c là ch cho controller bi t c n ghi thông tin này vào sector nào.1 Gbyte (nhưng đây là do h n ch c a h th ng t p tin FAT16). M i phân vùng đư c dùng như m t đĩa v t lý riêng r . Chương trình sfdisk có vài kh năng cao hơn. tính t 0) */ s sector có trong phân vùng (32 bit) */ B ng phân vùng đĩa thư ng đư c t o b i chương trình fdisk. trong sector s 0 c a đĩa (sector s 0 c a rãnh đ u tiên trong cylinder s 0) ghi nh b ng chia đĩa thành các phân vùng (partition table). c n đ t đ u đĩa đúng v trí. Đ làm đư c đi u này. 0: không kích ho t */ CHS sector đ u tiên. /* char end[3]. t là đ c và ghi thông tin theo các kh i. Trên HĐH Linux ngoài chương trình fdisk “truy n th ng” (tuy v y r t khác so v i chương trình fdisk trong MS-DOS và Windows).3. ngay c v i các BIOS m i (v v n đ này s nói đ n sau). cho phép thao tác trên các phân vùng đã có c a đĩa. Sector đư c đánh đ a ch theo s th t cylinder. Ch khác bi t v i fdisk giao di n thu n ti n: ch d n s d ng l nh và h th ng trình đơn (th c đơn). 83 -. B ng phân vùng ch a 4 b n ghi 16 byte cho 4 phân vùng chính. R t có th nguyên nhân c a vi c phân vùng là nguyên nhân l ch s : các phiên b n MS-DOS đ u tiên không th s d ng đư c các đĩa l n. DOS s d ng trư ng begin và end c a b ng phân vùng và Interrupt 13 c a BIOS (Int 13h) đ truy c p t i đĩa. ví d . /* char begin[3]. Ba s này g i là c u trúc “hình h c c a đĩa”. /* int length. Chương trình cfdisk. Khi đó đã nghĩ ra vi c chia đĩa thành các phân vùng. t c là dung lư ng có th đ t 2 Tbyte . Linux thì ch s d ng trư ng start và length c a b ng phân vùng đĩa và h tr các phân vùng ch a đ n 232 sector. còn có hai chương trình đ làm vi c v i phân vùng đĩa: cfdisk và sfdisk. và kích thư c nh nh t c a kh i b ng m t sector (512 byte). /* }. 0x80: phân vùng kích ho t.18 Cài đ t h đi u hành Linux th ghi vào m i sector 512 byte thông tin. M i b n ghi có c u trúc như sau: struct partition { char active.2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa Trong các h th ng Intel đĩa thư ng đư c chia thành các phân vùng. s th t đ u đ c (hay rãnh) và s th t sector trên rãnh. vì th không th s d ng đĩa có dung lư ng l n hơn 8. /* char type. còn phân vùng thì không th l n hơn 2. Vì th đ c đi m c a m t đĩa thư ng là t p h p ba sô: s cylinder/s rãnh trong cylinder/s sector trên rãnh hay còn vi t t t là C/H/S (ba ch cái đ u tiên c a các thu t ng Ti ng Anh tương ng: Cyliner/Head/Sector). 24 bit */ s c a sector đ u tiên (32-bit. mà dung lư ng đĩa l i phát tri n nhanh hơn kh năng c a DOS. 2. Đĩa v i c u trúc hình h c C/H/S có dung lư ng C*H*S*512 byte. Đĩa c ng là các thi t b kh i. /* int start.LINUX_NATIVE) */ CHS sector cu i cùng. gi ng như fdisk ch dành đ làm vi c v i b ng phân vùng đĩa: nó không quan tâm chú ý đ n thông tin có trên đĩa. 24 bit lo i phân vùng (ví d . Đ có th ghi thông tin lên đĩa.

2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng

19

Vì trong b ng chia đĩa ch có 4 dòng cho các phân vùng, s phân vùng chính trên đĩa ngay t đ u dã h n ch : không th l n hơn 4. Khi mà 4 phân vùng tr thành ít, thì ngư i ta sáng ch ra phân vùng lôgíc. M t trong s các phân vùng chính tr thành m r ng (lo i phân vùng - 5 hay F hay 85 trong h cơ s mư i sáu). Và trong phân vùng m r ng ngư i ta t o ra các phân vùng lôgíc. Phân vùng m r ng không đư c s d ng tr c ti p mà ch dùng đ ghi các phân vùng lôgíc. Sector đ u tiên c a phân vùng m r ng ghi nh b ng phân vùng v i b n đ u vào: m t dùng cho phân vùng lôgíc, m t cho phân vùng m r ng khác, còn hai cái còn l i không đư c s d ng. M i phân vùng m r ng có m t b ng chia c a mình, trong b ng này, cũng gi ng như trong phân vùng m r ng chính, ch s d ng có hai dòng đ đưa ra m t phân vùng lôgíc và m t phân vùng m r ng. Như v y, thu đư c m t chu i các m t xích t b ng phân vùng, m t xích đ u tiên mô t ba phân vùng chính, và m i m t xích ti p theo – m t phân vùng lôgíc và v trí c a b ng ti p theo. Chương trình sfdisk trên Linux cho th y toàn b chu i này:
[root]# sfdisk -l -x /dev/hda Disk /dev/hda: 784 cylinders, 255 heads, 63 sectors/track Units = cylinders of 8225280 bytes, blocks of 1024 bytes, counting from 0 Device /dev/hda1 /dev/hda2 /dev/hda3 /dev/hda4 /dev/hda5 — — — /dev/hda6 — — — Boot * Start 0+ 190 0 0 190+ 381 190 190 381+ 381 381 381 End 189 783 — — 380 783 189 189 783 380 380 380 #cyls 190594 0 0 191403 0 0 4030 0 0 #blocks 1526143+ 4771305 0 0 1534176 3237097+ 0 0 3237066 0 0 0 Id 6 5 0 0 6 5 0 0 7 0 0 0 System FAT16 Extended Empty Empty FAT16 Extended Empty Empty HPFS/NTFS Empty Empty Empty

S phân vùng lôgíc theo nguyên t c không h n ch , vì m i phân vùng lôgíc có th ch a b ng phân vùng và các phân vùng lôgíc c a mình. Tuy nhiên trên th c th v n có nh ng h n ch . Ví d , Linux không th làm vi c v i hơn 15 phân vùng trên các đĩa SCSI và hơn 63 phân vùng trên đĩa IDE. Phân vùng m r ng trên m t đĩa v t lý, hay trong m t phân vùng m r ng ch a nó (có th g i là “m ”) ch có th làm m t: không m t chương trình phân chia đĩa nào trong s đã có (fdisk và tương t ) có th t o thêm m t phân vùng m r ng th hai. đĩa trên Linux nói riêng ( đĩa v t lý) đư c truy c p qua tên c a thi t b : /dev/hda, /dev/hdb, /dev/sda, v.v. . . Các phân vùng chính có thêm s 14 trong tên thi t b : /dev/hda1, /dev/hda2, /dev/hda3, còn phân vùng lôgíc thì có các tên: /dev/hda5, /dev/hda6, /dev/hda7 . . . (b t đ u t s 5). T nh ng gì đ c p đ n trên có th suy ra t i sao l i có th b qua các tên như /dev/hda3 hay /dev/hda4 (đơn gi n là phân vùng chính th ba và th tư

20

Cài đ t h đi u hành Linux

không đư c t o ra) và ngay sau /dev/hda2 b n đ c th y /dev/hda5 (phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng /dev/hda2), và sau đó thì vi c đánh s l i theo th t thông thư ng. Trong Windows các phân vùng lôgíc nh n đư c tên (ch cái), b t đ u t ch cái cu i dùng dành cho phân vùng chính. Ví d n u m t đĩa c ng có hai phân vùng chính (C: và D:) và m t phân vùng m r ng, trong phân vùng m r ng t o ra hai phân vùng lôgíc, thì nh ng phân vùng lôgíc này s đư c đ t tên E: và F:. Xin nói thêm, trong Windows NT và 2000/XP có th thay đ i tên c a các phân vùng đĩa.

2.3.3

Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft

Dù h đi u hành có là gì, thì đ có th b t đ u đi u khi n máy tính, c n n p HĐH vào b nh . Vì th hãy xem xét qua quá trình kh i đ ng c a các HĐH khác nhau. Chúng ta ch quan tâm đ n vi c kh i đ ng t đĩa c ng, nên s không xem xét đ n vi c kh i đ ng t đĩa m m, CD-ROM và qua m ng. Hãy b t đ u t MS-DOS và MS Windows cũ (xin đ ng quên r ng, vi c phát tri n và hoàn thi n máy tính cá nhân song song v i s phát tri n c a HĐH c a Microsoft và nh ng quy t đ nh s d ng trong các HĐH này có nh hư ng m nh đ n quy t đ nh c a các nhà phát tri n thi t b ). Như b n đ c bi t, khi b t máy tính đ u tiên s ch y chương trình POST (Power On Self Test). Chương trình xác đ nh dung lư ng b nh , th nghi m b nh , và xác đ nh các thành ph n khác (bàn phím, c ng. . . ), kh i đ ng các th adaptor. Trên màn hình thư ng xu t hi n các thông báo v dung lư ng b nh , v vi c th nghi m b nh , danh sách các thi t b nh n ra ( đĩa c ng và m m, b x lý, c ng COM và v.v. . . ). Sau khi hoàn thành vi c th nghi m POST g i Int 19h. Công vi c c a Int 19h là tìm thi t b kh i đ ng. Vi c tìm ki m th c hi n theo th t xác đ nh trong Setup BIOS và theo cách thăm dò sector s 0 c a các thi t b tương ng. N u đĩa có th kh i đ ng, thì trong sector s 0 c a đĩa có b n ghi kh i đ ng chính – Master Boot Record (MBR). Hai byte cu i cùng c a MBR – “s màu nhi m”, là d u hi u cho bi t sector có MBR, và theo đó đĩa có th kh i đ ng. Ngoài “s màu nhi m” MBR còn ch a b ng phân vùng đĩa đã nói trên, và m t chương trình nh – trình kh i đ ng chính, kích thư c ch có 446 (0x1BE) byte. B ng 2.1 cho th y c u trúc c a sector kh i đ ng chính sau khi cài đ t Windows. B ng 2.1: C u trúc c a sector kh i đ ng chính D ch chuy n 0x000 0x1BE 0x1FE N i dung Mã c a trình kh i đ ng chính B ng phân vùng đĩa “S màu nhi m” (0xAA55)

MS-DOS, Windows95 và NT ghi nh DOS MBR trong khi cài đ t. Ngoài ra cũng có th t o MBR c a MS v i câu l nh DOS sau: fdisk /mbr.

2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng

21

Xin tr l i v i quá trình kh i đ ng. Int 19h c a BIOS n p trình kh i đ ng chính vào b nh máy tính và chuy n quy n đi u khi n cho chương trình này. Nhưng chương trình “bé nh ” này không đ kh năng kh i đ ng HĐH; t t c nh ng gì mà nó có th làm – đó là n p vào b nh chương trình m nh hơn – trình kh i đ ng th hai. Đ làm đư c đi u này, nó tìm trong b ng phân vùng kích ho t và đ c vào b nh trình kh i đ ng th hai, b t đ u t sector lôgíc đ u tiên c a phân vùng kích ho t. Hãy chú ý đ n c m t “b t đ u t ”. Vì trình kh i đ ng th hai trên các h th ng khác nhau có đ dài khác nhau. Trong phân vùng đư c đ nh d ng dư i h th ng t p tin FAT, trình kh i đ ng th hai chi m m t sector (512 byte). Trong phân vùng đ nh d ng dư i h th ng t p tin NTFS, trình kh i đ ng th hai chi m vài sector. Trình kh i đ ng th hai n p l p chương trình đ u tiên, c n thi t cho vi c kh i đ ng h đi u hành. Trong trư ng h p MS DOS chương trình kh i đ ng đ ng n p IO.SYS theo đ a ch 700h, sau đó MSDOS.SYS và chuy n quy n đi u khi n cho SYSINIT c a môđun IO.SYS. N u vì lý do nào đó không tìm th y trên đĩa phân vùng kích ho t, thì quá trình kh i đ ng s ti p t c v i vi c x lý Int 18h. Trư ng h p này trên th c t r t hi m khi s d ng, nhưng kh năng này có th có ích trong trư ng h p nào đó. Trong khi kh i đ ng t xa, khi h đi u hành kh i đ ng t máy ch , thì Int này đư c POST chuy n hư ng lên ROM c a c c m ng. Đ i v i các HĐH khác c a Microsoft thì quá trình kh i đ ng di n ra tương t . • Windows95 kh i đ ng gi ng như DOS nhưng thay th IO.SYS và MSDOS.SYS b i các t p tin c a mình. Các t p tin DOS đư c gi l i dư i các tên tương ng IO.DOS và MSDOS.DOS. Khi b n đ c ch n kh i đ ng DOS, Windows95 s đ i tên các t p tin c a mình v i ph n m r ng w40 và ph c h i tên ban đ u c a các t p tin h th ng c a DOS. Quá trình kh i đ ng ti p t c v i vi c n p IO.SYS. Như th , sector kh i đ ng c a DOS và Windows95 là như nhau. • Windows NT4 s d ng MBR DOS, nhưng thay th b n ghi kh i đ ng c a phân vùng kích ho t b ng cách thay th NTLDR vào ch IO.SYS. Đây là m t chương trình m ng và có th làm đư c nhi u th . Ví d , có th tìm t p tin boot.ini và n u như tham s timeout l n hơn 0, thì đưa ra trình đơn (th c đơn) kh i đ ng. M i dòng c a ph n [operating systems] trong t p tin boot.ini xác đ nh m t phương án (m t HĐH) kh i đ ng và đư c vi t theo m u sau: đ a_ch _trình_kh i_đ ng_th _hai=‘‘tên_g i_c a_phương_án’’ Đ a ch c a trình kh i đ ng th hai có th là m t phân vùng c th nào đó c a đĩa cũng như t p tin kh i đ ng. Dư i đây là m t ví d t p tin boot.ini:
[operating systems] multi(0)disk(0)rdisk(0)partition(3)\WINNT="Windows NT Workstation 4" C:\="Microsoft Windows" C:\BOOTSECT.LNX="Linux"

N u ngư i dùng ch n NT, thì s kh i đ ng theo đ a ch phân vùng đư c ch trên dòng đ u tiên. Trên dòng tương ng v i phương án Microsoft Windows, ch

22

Cài đ t h đi u hành Linux

đưa ra “C:\”, vì tên c a t p tin kh i đ ng đư c l y theo m c đ nh: bootsect.dos. T p tin đư c n p vào b nh và quá trình kh i đ ng đư c ti p t c gi ng như khi b n ghi kh i đ ng đư c n p b i mã chương trình t MBR. Đ i v i vi c kh i đ ng các h th ng khác, có th s d ng cách đó. Ch c n thêm vào boot.ini các dòng ch a liên k t đ n t p tin kh i đ ng khác. Khi ch n các dòng này s kh i đ ng HĐH tương ng. Trong ví d trên Linux cũng đư c kh i đ ng theo các này. Trong t p tin C:\BOOTSECT.LNX c n ghi n i dung c a b n ghi kh i đ ng, t o b i Linux (nói đúng hơn – LILO, trình kh i đ ng tiêu chu n c a Linux).

2.3.4

V n đ v i các đĩa l n

Trên MS-DOS và các phiên b n đ u tiên c a Windows truy c p t i đĩa (trong đó có c bư c kh i đ ng đ u tiên c a HĐH) đư c t ch c qua Int 13 (Int 13h) c a BIOS. Khi này s d ng s đánh đ a ch sector trên đĩa trên cơ s C/H/S (xem trên). Chính xác hơn: • AH — ch n thao tác; • CH — 8 bit nh hơn c a s cylinder; • CL — 7-6 bit tương ng bit l n c a s cylinder, 5-0 tương ng s sector; • DH — s c a đ u đ c; • DL — s c a đĩa(80h hay 81h). (C n lưu ý r ng vi c đánh s cylinder v t lý và rãnh thư ng b t đ u t 0, còn sector trên rãnh đánh s b t đ u t 1). Tuy nhiên trên th c t s đ u đ c không quá 16, còn s sector trên rãnh – không quá 63, và dù có dùng 10 bit đ ch ra cylinder, BIOS v n không th làm vi c v i đĩa dung lư ng l n hơn 1024*63*16*512 = 528 Mbyte. Đ vư t qua h n ch này, ngư i ta áp d ng nhi u cách “láu cá” khác nhau. Ví d , Extended CHS (ECHS) hay “Large disk support” (đôi khi còn g i là “Large”) s d ng ba bit chưa dùng đ n c a s th t đ u đ c đ tăng s cylinder. Cách này cho pehsp s d ng c u trúc “hình h c gi m o c a đĩa” v i 1024 cylinder, 128 đ u đ c và 63 sector/rãnh. Bi n đ i Extended CHS thành đ a ch CHS th c (có th ch a đ n 8192 cylinder) đư c BIOS th c hi n. Cách này cho phép làm vi c v i đĩa có dung lư ng đ n 8192*16*63*512 = 4 227 858 432 byte hay 4,2 Gbyte. Nhưng các nhà phát tri n càng ngày càng tăng m t đ ghi c a đĩa, s đĩa và s rãnh, và còn phát minh ra các phương pháp khác đ tăng dung lư ng đĩa. Ví d , s sector trên rãnh không còn c đ nh mà tr thành khác nhau trên các rãnh khác nhau (trên các rãnh n m g n rìa ngoài c a đĩa, dài hơn, s sector đư c tăng lên). K t qu là b ba s C/H/S không còn ph n ánh đúng c u trúc “hình h c c a đĩa”, và các phiên b n BIOS cũ không th h tr truy c p t i toàn b không gian đĩa. Khi đó ngư i ta nghĩ ra phương pháp khác đ làm vi c v i các đĩa lên qua Int 13h - đánh đ a ch các kh i theo đư ng th ng (“Linear Block Addressing” hay LBA). Không đi sâu vào chi ti t, có th nói r ng t t c sector trên đĩa đư c đánh

m c dù sau khi kh i đ ng thì có th làm vi c v i các đĩa có dung lư ng l n hơn nhi u. s c a sector đư c chuy n vào các l nh SCSI. vì không th s d ng nh ng trình kh i đ ng khác. trong đó sector s 0 ch a b n ghi kh i đ ng chính (MBR). Đ có th hi u cách thoát kh i nh ng h n ch này. Vi c đánh s sector lôgíc b t đ u t 0. Thay vào ch đ a ch CHS m i sector nh n đư c m t đ a ch lôgíc – s th t c a sector trong t ng s t t c sector. chúng ta c n m t chút ki n th c v quá trình kh i đ ng c a HĐH Linux. Trong Setup BIOS h tr bi n đ i s th t theo đư ng th ng thành đ a ch CHS có d ng “H tr LBA”. 2. GRUB có th hi u các h th ng t p tin và đ nh d ng th c thi c a nhân. Fedora. “LBA”. và “Normal” (phương án cu i cùng có nghĩa là không th c hi n bi n đ i đ a ch ). n u không mu n dùng giao di n 1 hãy so sánh s phiên b n c a GRUB và LILO . Trong các controller c a đĩa SCSI.4. h th ng ph i đư c n p. Nhưng trư c khi có th s d ng driver c a mình. vì th h n ch lên dung lư ng đĩa không xu t hi n. mà s d ng driver riêng c a mình. Vì th trong giai đo n kh i đ ng đ u tiên b t kỳ h th ng nào cũng c n s d ng BIOS. MS-DOS và các phiên b n Windows đ u tiên không th đánh đ a ch các đĩa có dung lư ng l n hơn 8. M c dù m i ra đ i và s phiên b n còn r t nh 1 nhưng đây là s l a ch n t t đ i v i ph n l n ngư i dùng máy tính cá nhân. M t l n n a mu n nh c l i r ng. mà Int 13h v n s d ng b 3D (C.4 2. Okuji chuy n GRUB thành m t gói chương trình GNU. N u không có nhu c u đ c bi t nào đó thì b n nên ch n trình kh i đ ng này. SuSE. Sau đó vào năm 1999 Gordon Matzigkeit và Yoshinori K. ) cũng đã chuy n sang s d ng GRUB làm l a ch n theo m c đ nh. .4 L a ch n trình kh i đ ng 23 s m t cách tu n t . . Ngoài ra. M t trong nh ng tính năng quan tr ng c a GRUB là tính m m d o.4 Gbyte. B i vì Linux và các phiên b n Windows m i nh t khi làm vi c v i đĩa đã không còn s d ng Int 13 c a BIOS. Các b n phân ph i Linux l n (Debian.. đưa chương trình này thành m t ph n m m mã ngu n m . Đi u này h n ch vi c đ t nhi u h th ng ra ngoài vùng 8 Gbyte đĩa đ u tiên: chúng không th kh i đ ng t đó. Vì nguyên nhân này xu t hi n h n ch lên dung lư ng c a đĩa: BIOS. vì th b n có th n p HĐH theo cách ưa thích.H.S). trong các phiên b n BIOS m i thư ng có l a ch n v i ba phương án: “Large”.1 L a ch n trình kh i đ ng Trình kh i đ ng GRUB GRUB (GRand Unified Bootloader) – trình kh i đ ng h t s c m nh có kh năng kh i đ ng r t nhi u HĐH mi n phí cũng như HĐH thương m i. Như v y. và theo đó. t t c nh ng h n ch nói trên ch có ý nghĩa trong giai đo n kh i đ ng HĐH.2. và sau đó t đĩa tìm ra v trí c n thi t. GRUB đư c Erich Boleyn vi t vào năm 1995 đ kh i đ ng h th ng GNU Mach. Tuy nhiên trong ch đ LBA vi c s d ng đĩa v t lý v n đư c th c hi n qua Int 13h. C n chú ý r ng h n ch nói trên ch áp d ng v i các đĩa có giao di n IDE. b t đ u t sector đ u tiên trên rãnh s 0 c a cylinder s 0.

các chương trình s d ng đ cài đ t và c u hình trình kh i đ ng. M t đi m m nh khác c a GRUB đó là “grub shell” có th ch y khi b t đ u kh i đ ng ho c sau khi đã kh i đ ng xong h th ng.2 Trình kh i đ ng LILO Trình kh i đ ng LILO đư c vi t b i Werner Almesberber. Windows NT/2000/XP. C n chú ý thêm là GRUB không phân bi t IDE và SCSI. GRUB s d ng m t phân vùng c a đĩa ch không ph i toàn b đĩa. đ m b t đ u t 0. Chú ý r ng các phân vùng m r ng đư c đ m b t đ u t ‘4’ không ph thu c vào s phân vùng chính (“primary partition”) th c t có trên đĩa. H t s c đơn gi n! Thông tin trong ph n này s giúp b n hi u đư c c u hình c a GRUB s nói đ n s p t i đây. LILO có th kh i đ ng nhân Linux t đĩa m m. Xin nh c l i m t l n n a là các s đ m đ u b t đ u t s không ‘0’.4. S nguyên th hai (‘1’) cho bi t s th t c a phân vùng (chúng ta không xem xét các HĐH khác Linux). Bây gi chúng ta xem xét ng n g n v tên g i thi t b dùng trong GRUB. Ví d 3: (hd0. B n c n hi u cú pháp này đ bi t cách ch ra m t đĩa hay phân vùng nào đó. 2. LILO cho phép ch n đ n 16 h đi u hành khác nhau đ kh i đ ng. SCO UNIX.1) đây ‘hd’ có nghĩa là c ng. S ‘0’ ch ra s th t c a . vì cú pháp thi t b trong trình kh i đ ng này có khác m t chút so v i nh ng gì mà b n đã th y trên nh ng h th ng c a mình. . LILO không ph i là chương trình đơn l mà là m t b g m nhi u chương trình: trình kh i đ ng. DR DOS. và các t p tin ph c v : .0)/vmlinuz Dòng này ch ra t p tin ‘vmlinuz’ n m trên phân vùng đ u tiên c a c ng đ u tiên.4) Đây là phân vùng m r ng (“extended partition”) th nh t c a đĩa c ng th nh t. thì b n có th cài đ t và s d ng giao di n th c đơn và thay đ i giao di n th c đơn theo mong mu n c a mình. và cũng có th kh i đ ng các h đi u hành khác: PC/MS-DOS. B ng grub shell b n có th “gi l p” (emulate) trình kh i đ ng này và cài đ t GRUB.24 Cài đ t h đi u hành Linux dòng l nh. t c là c ng th nh t. đĩa c ng. Nó đ m s th t b t đ u t ‘0’ không ph thu c vào d ng đĩa. OS/2. S nguyên ‘0’ đ u tiên cho bi t s th t c a . 386BSD. Ví d 2: (hd0. Ví d m t cú pháp là: (fd0) Trư c tiên c n nói GRUB yêu c u t t c các tên thi t b ph i đ t trong ngo c ‘(’ và ‘)’. Làm sao đ ch ra m t t p tin? Hãy xem ví d sau đây: (hd0. Trong trư ng h p này đây là phân vùng th hai c a c ng th nh t. Windows 95/98. Unixware v.v. . Ph n fd có nghĩa là đĩa m m.

2.4 L a ch n trình kh i đ ng

25

• chương trình /sbin/lilo, ch y dư i Linux, ph c v đ ghi t t c thông tin c n thi t trong giai đo n kh i đ ng vào các ch tương ng. C n ch y chương trình này sau m i l n có thay đ i trong nhân hay trong t p tin c u hình LILO; • các t p tin ph c v , c n cho LILO trong th i gian kh i đ ng. Nh ng t p tin này thư ng n m trong thư m c /boot. Quan tr ng nh t trong s chúng – đó là b n thân trình kh i đ ng (xem phía dư i) và t p tin map (/boot/map); trong t p tin này có ch ra v trí c a nhân. M t t p tin quan tr ng khác – t p tin c u hình LILO; thư ng có tên /etc/lilo.conf; • trình kh i đ ng – đây là ph n LILO đư c n p vào b nh đ u tiên qua Int c a BIOS; trình kh i đ ng n p nhân Linux hay sector kh i đ ng c a h đi u hành khác. Trình kh i đ ng g m có hai ph n. Ph n th nh t đư c ghi vào sector kh i đ ng và ph c v đ n p ph n th hai, có kích thư c l n hơn r t nhi u. C hai ph n thư ng đư c ghi trên đĩa trong t p tin /boot/boot.b. C n nh r ng, đ nh d ng c a sector kh i đ ng t o ra b i LILO khác v i đ nh d ng MBR c a DOS. Vì th n u ghi sector kh i đ ng LILO vào MBR, thì các h đi u hành đã cài c a Microsoft s ng ng kh i đ ng (n u như không có các bi n pháp b sung). Sector kh i đ ng c a LILO có th đư c thi t k đ s d ng như sector kh i đ ng c a phân vùng, trong đó có ch cho b ng phân vùng. Sector kh i đ ng c a LILO trong khi cài đ t có th đ t vào nh ng ch sau: • sector kh i đ ng c a đĩa m m trong đ nh d ng Linux (/dev/fd0, . . . ); • MBR c a đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda, /dev/sda, . . . ); • sector kh i đ ng c a phân vùng chính v i h th ng t p tin Linux trên đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda1, /dev/hda2, . . . ); • sector kh i đ ng c a phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda5, . . . ). S th t là ph n l n chương trình d ng fdisk không đ ra kh năng kh i đ ng kh i đ ng t phân vùng m r ng và t ch i vi c kích ho t phân vùng này. Vì v y trong thành ph n LILO có ch a m t chương trình đ c bi t (activate) cho phép vư t qua h n ch này. Tuy nhiên chương trình fdisk c a b n phân ph i Linux h tr kh năng kích ho t phân vùng m r ng. C n s d ng tùy ch n -b ho c bi n BOOT. Sector kh i đ ng c a LILO không th đ t vào các ch sau: • sector kh i đ ng c a đĩa m m hay phân vùng chính, v i đ nh d ng h th ng t p tin khác Linux; • trong phân vùng swap c a Linux; • trên đĩa c ng th hai. Ngoài ra, c n nh r ng, LILO trong th i gian kh i đ ng c n nh ng t p tin sau:

26 • /boot/boot.b; • /boot/map (t o ra b i l nh /sbin/lilo);

Cài đ t h đi u hành Linux

• t t c phiên b n nhân kh i đ ng (n u b n đ c ch n phiên b n nhân khi kh i đ ng); • sector kh i đ ng c a các h đi u hành khác mà b n đ c mu n kh i đ ng qua LILO; • t p tin ch a các thông báo đưa ra khi kh i đ ng (n u đư c xác đ nh). Như v y, sector kh i đ ng LILO cũng như nh ng t p tin đã li t kê (trong s đó có các t p tin b n đ c s cài đ t sau này) c n n m trong ph m vi 1024 cylinder đ u tiên c a đĩa c ng, b i vì chúng c n đư c truy c p qua BIOS. Xem ph n nói v h n ch c a BIOS trên. B t đ u t phiên b n 21, LILO đưa ra màn hình trình đơn (th c đơn) cho phép ch n h th ng đ kh i đ ng (trư c đây c n nh n phím Tab đ g i trình đơn này).

2.4.3

Các trình kh i đ ng khác

Ngoài GRUB và LILO đ kh i đ ng Linux có th kh i đ ng các trình kh i đ ng khác. • N u như trư c khi cài đ t Linux đã có HĐH Windows NT/2000/XP, thì trình kh i đ ng b n đ c có th s d ng là OS Loader c a NT. So sánh v i LILO thì trình kh i đ ng OS Loader có ít nh t hai ưu th . Th nh t, t t c c u hình cũ không b m t (chúng ta có th ch n kh i đ ng Windows hay Linux theo l a ch n), và th hai, có th cài đ t Linux lên đĩa mà LILO không th kh i đ ng, ví d , đĩa th hai trên controller th hai (Secondary Slave). • N u như trư c khi cài đ t Linux b n đ c ch có HĐH Windows 95 hay Windows 98 và không có Windows NT/2000 hay XP, thì OS Loader không đư c cài đ t. Và n u như vì m t lý do nào đó b n đ c không mu n cài đ t LILO, thì có th s đ ng chương trình kh i đ ng loadlin.exe (thư ng đi kèm v i b n phân ph i Linux); • Th i gian g n đây trong thành ph n b n phân ph i Linux thư ng có chương trình kh i đ ng GRUB. • Trong thành ph n OS/2 c a công ty IBM có chương trình kh i đ ng Boot Manager. Trong r t nhi u hư ng d n ngư i ta khuyên dùng chương trình này đ t i ch c kh i đ ng nhi u HĐH. • Trong các ngu n thông tin khác nhau còn nh c đ n chương trình System Commander; • Thêm m t trình kh i đ ng khác có trong thành ph n gói PartitionMagic c a công ty Power Quest. Chúng ta s nói v chương trình này trong ph n nh ti p theo.

2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa

27

Ngoài ra, tác gi còn th y nói đ n m t lo t trình kh i đ ng khác (m t s có th tìm th y trong thư m c public/ftp/pub/Linux/system/boot/loaders c a ftp://metalab.unc.edu/. Nhưng vì tôi không s d ng nh ng chương trình này, nên không th nói c th cách s d ng chúng. Và t t c nh ng l i khuyên dùng sau c a tác gi s d a trên vi c s d ng LILO, NT Loader và loadlin.exe. N u như có ý mu n cài đ t chương trình kh i đ ng khác, thì b n đ c c n đ c hư ng d n cài đ t và s d ng c a nó.

2.4.4

Các phương án kh i đ ng

Như v y, theo ý ki n c a tác gi có các phương án kh i đ ng sau: • N u trên máy ch có m t h đi u hành Linux duy nh t, hãy dùng GRUB. • N u đã cài đ t Windows NT hay Windows 2000/XP, thì hãy s d ng GRUB. • N u có Windows 95 hay Windows 98 trên FAT16, và b n đ c không mu n cài đ t chương trình kh i đ ng nào khác, thì có th s d ng GRUB ho c LILO, ho c đ u tiên ch y DOS và sau đó kh i đ ng Linux nh chương trình loadlin.exe (hay m t chương trình tương t , có vài chương trình như v y, nhưng chúng ta s không xét đ n). • N u đã cài đ t Windows 95 OSR2 hay Windows 98 trên FAT32, và b n đ c không mu n cài đ t thêm chương trình kh i đ ng, thì c n s d ng loadlin.exe. R t nhi u HOWTO kh ng đ nh r ng không c n s đ ng LILO, n u như phân vùng kích ho t có đ nh d ng FAT32, m c dù tác gi không rõ nguyên nhân. Tuy nhiên thí nghi m kh i đ ng Linux qua NT Loader, cài đ t trên phân vùng FAT32, c a tác gi đã k t thúc không thành công. Vì th , trong trư ng h p này tác gi đã ph i s d ng chương trình loadlin.exe. Chương trình này đã hoàn thành t t nhi m v , và t o cho tác gi m t n tư ng t t, vì th tác gi khuyên b n đ c s d ng loadlin.exe đ kh i đ ng Linux. Trong nh ng ph n ti p theo tác gi s cho bi t cách cài đ t Linux, s d ng t t c b n phương án kh i đ ng: qua trình kh i đ ng NT Loader, trình kh i đ ng GRUB, trình kh i đ ng LILO và trình kh i đ ng loadlin.exe. Tuy nhiên trư c khi cài đ t trình kh i đ ng c n chu n b các phân vùng trên đĩa, hay ít nh t là nghĩ cách t ch c chúng.

2.5
2.5.1

Chu n b các phân vùng trên đĩa
L i khuyên khi t o phân vùng

Đưa ra l i khuyên đây không ph i là vi c d dàng, vì phân vùng đĩa ph c thu c r t nhi u vào ý thích và nhu c u c a ch nhân đĩa. Nhưng cũng xin th đưa ra vài đ ngh sau. Tác gi s đ t tên đĩa và phân vùng theo “tiêu chu n” c a Linux, t c là /dev/hda, /dev/hdb, v.v. . . đ i v i đĩa và /dev/hda1, /dev/hda2, v.v. . . – đ i v i các phân vùng.

28

Cài đ t h đi u hành Linux

Vi c phân chia đĩa thành các phân vùng là c n thi t, b i vì Windows và Linux s d ng các cách lưu tr thông tin trên đĩa và sau đó đ c chúng t đĩa khác nhau. Chính vì th t t hơn h t là dành cho m i h đi u hành m t (ho c th m chí m t vài như chúng ta s th y dư i) phân vùng riêng. Đ u tiên chúng ta hãy xem xét m t trư ng h p đơn gi n – dung lư ng đĩa c a b n đ c không vư t quá 8,4 Gbyte (nói chính xác hơn – s cylinder không vư t quá 1024). Trong trư ng h p này m i th đ u đơn gi n: b n đ c ch vi c chia đĩa làm sao đ đ ch cho h đi u hành s cài đ t. Có th s d ng d li u cho bi t kích thư c đĩa nh nh t c n thi t đ cài đ t h đi u hành v i c u hình cơ b n trong b ng 2.2. B ng 2.2: Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH H đi u hành Windows 95 Windows 98 Windows NT Windows 2000 Linux Red Hat 6.2 (Workstation v i KDE) Yêu c u 100 Mbyte 200 Mbyte 200 Mbyte 700 Mbyte 700 Mbyte

Tuy nhiên xin hãy nh r ng, không nh ng ph i tính kích thư c các t p tin c a b n thân h đi u hành, mà còn ph i tính c kích thư c c a các chương trình b n đ c d tính ch y. Và còn ph i dành m t ph n d tr không nh cho các chương trình s cài đ t sau này (không th tránh kh i!). Hãy tính r ng, 700 Mbyte dành cho Linux trong b ng nói trên ch dành cho các chương trình cài đ t cùng v i Linux theo m c đ nh, trong s đó có, ví d , chương trình so n th o r t m nh Lyx. Đ i v i Windows cũng tương t như v y. Theo kinh nghi m c a tác gi thì đ làm vi c v i Windows 95/98, Windows NT và Linux các phân vùng v i kích thư c 800-1000 Mbyte là đ (t t nhiên, n u b n đ c không cài đ t các gói chương trình l n, như OpenOffice.Org), còn đ i v i Windows 200 thì c n phân vùng l n hơn. Bây gi chúng ta s xem xét v n đ chia các phân vùng cho Linux. đây không th ch chia m t phân vùng. Th nh t, c n chia m t phân vùng swap riêng bi t cho Linux. Khi xác đ nh dung lư ng c a phân vùng swap Linux c n tính đ n nh ng y u t sau: • Trong Linux, RAM và không gian swap h p l i t o thành b nh o chung. Ví d , n u b n đ c có 256 MByte RAM và 128 Mbyte không gian swap, thì s có 384 Mbyte b nh o. • Đ làm vi c v i Linux c n ít nh t 16 Mbyte b nh o, vì th n u b n đ c ch có 4 Mbyte RAM, thì c n phân vùng swap không nh hơn 12 Mbyte. • Kích thư c c a phân vùng swap có th l n bao nhiêu tùy thích, tuy nhiên không c n c u hình quá nhi u n u không c n thi t. Thông thư ng ch c n dùng swap khi máy ít b nh RAM ho c ch y máy ch v i nhi u ng d ng

thì nh ng chương trình nói trên s đư c gi l i và có th s làm vi c (r t có th c n vài c u hình nh ) sau khi cài đ t l i h th ng. hay cài b ng phương pháp khác. đ i v i Linux có th đ t thư m c g c cùng v i thư m c con /boot vào các cylinder “th p” (trong vòng 1024 đ u tiên). Phân vùng th hai dành cho thư m c /home. Nói chung. Như đã nói trên. Còn n u cài đ t Linux v i c u hình nh nh t. còn các thư m c khác – ch nào tùy thích. Tuy nhiên. cũng như không nh t thi t ph i đ t vào phân vùng ch a các t p tin khác c a HĐH. Ví d . có nhà chuyên gia khuyên nên dành cho h th ng t p tin Linux ba phân vùng (n u tính c swap thì thành 4). nh ng ý ki n nói trên đã đ đ b n đ c t tìm ra phương án phân chia đĩa c a mình. Nhân ti n. thì th nh tho ng cũng c n cài đ t l i. Ví d . trong trư ng h p ch có m t đĩa nh . T nh ng gì đã nói đ n ph n trư c (h n ch dung lư ng đĩa c ng). Dù HĐH Linux có n đ nh và đáng tin c y đ n đâu. Trong trư ng h p ngư c l i hãy phân chia đ t ng s dung lư ng c a b nh o (g m RAM và phân vùng swap) không nh hơn 128 Mbyte. ho c vì ít kinh nghi m s d ng nên làm h ng t p tin h th ng quan tr ng. thì phân vùng này có th không c n thi t. ho c đơn gi n là mu n cài đ t m t b n phân ph i khác. NT Loader không nh t thi t ph i đ t vào phân vùng NTFS. Ph n l n nh ng gói chương trình này đư c cài vào thư m c /usr. Theo tác gi th y.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa 29 n ng. 1 Gbyte là đ ) s ch a h th ng t p tin g c (/).2 • Khi tính kích thư c c a không gian swapping. N u như t t c đư c cài đ t vào m t phân vùng. Còn n u như b n đ c có 128 Mbyte RAM hay nhi u hơn. thì không c n đ n không gian swap. Vi c phân chia như v y d a trên nh ng lý l sau. kích thư c chính xác c a không gian swap ph thu c l n vào chương trình s đư c cài đ t. Như v y trong trư ng h p này. b n đ c mu n c p nh t phiên b n m i c a b n phân ph i. c n đ t chương trình kh i đ ng trong ph m vi 1024 cylinder đ u tiên. Trong tiêu chu n v h th ng t p tin c a Linux FHS (c th xin xem chương ??) cũng có l i khuyên v vi c đ t thư m c /usr lên m t phân vùng riêng. ch nên suy nghĩ v v n đ dung lư ng c a phân vùng swap khi có m t đĩa nh và ít b nh RAM. Trên máy tính v i 16 Mbyte RAM khi cài đ t Linux v i c u hình chu n và các chương trình ng d ng chu n thì 48 Mbyte không gian swapping là đ . Phân vùng th nh t (theo ý ki n cá nhân tác gi . nh ng đ ngh c a tác gi cho ra b ng t ng k t sau: 2 Xin cám ơn bác Tony Lý v m c này . N u dành cho thư m c này m t phân vùng riêng và khi cài đ t không đ nh d ng l i chúng. Ngoài ra. T t nhiên. thì khi cài đ t l i nh ng d li u đã làm ra và ghi nh trong thư m c cá nhân s b m t (n u không có b n sao chép). Trong t t c m i trư ng h p t t nh t tránh dùng swap vì nó ch m hơn RAM nhi u. s b m t c nh ng chương trình đã cài t mã ngu n. Còn phân vùng th ba đư c g n vào thư m c /usr. c n nh r ng kích thư c quá l n có th là vô ích. vi c đ t h th ng t p tin Linux lên vài phân vùng riêng r là có ý nghĩa.2. T t c các ph n còn l i c a Linux và các chương trình h tr theo nguyên t c có th đ t vào m t phân vùng. Bây gi chúng ta xem xét trư ng h p đĩa v i s cylinder l n hơn 1024.

thì hãy tìm chương trình Partition Magic c a công ty Power Quest (http://www. fdisk không thích h p cho nh ng m c đích như v y. không ch a b t ký d li u nào. Nh ng l i khuyên này đưa ra v i gi thi t r ng.30 Cài đ t h đi u hành Linux • ph n kh i đ ng c a t t c các h th ng Microsoft đ t vào phân vùng chính đ u tiên c a đĩa. Th nh t. còn trong /usr – chương trình s cài đ t). • phân vùng chính th ba dành cho swap c a Linux (l i khuyên v kích thư c c a phân vùng này xem trên). thì có th đ Windows trên phân vùng đ u tiên. Chính vì v y hãy dành cho phân vùng này kho ng 256 ho c 512 Mbyte.com) và s d ng chương trình này. b n đ c có th kh i đ ng t đĩa m m DOS (t m th i khi chưa làm quen v i Linux m t cách “tư ng t n”) và th y đư c r ng đĩa c ng làm vi c bình thư ng. ph c v cho phân chia đĩa. c n l a ch n công c đ đưa k ho ch này thành hi n th c. thì m t phân vùng FAT16 cũng không th a. Tuy nhiên. n u như phân chia đĩa tr ng. k c trong trư ng h p h th ng có v n đ . và đ ng th i cho các h th ng t p tin /home và /usr c a HĐH Linux (trong /home s đ t các t p tin riêng c a ngư i dùng. b n đ c ch có m t đĩa c ng.powerquest. Vì th l i khuyên c a tác gi v i b n đ c. • trong phân vùng m r ng t o các phân vùng lôgíc cho m i HĐH s cài đ t: Windows 98. ch có đi u phân vùng swap t t hơn đ t trên đĩa khác v i đĩa dành cho Linux. v i đ nh d ng FAT16 (DOS). trong đó có Linux. theo ý ki n c a ngư i dùng thì không nên s d ng chương trình này. vì th phân vùng này có th ph c v cho vi c trao đ i t p tin gi a các h th ng. Windows NT/2000/XP. 2. kích thư c kho ng 1 Gbyte.5. Nhưng chúng ta đang xem xét trư ng h p đã có HĐH nào đó trên đĩa và c n phân chia đĩa mà không làm m t thông tin. n u như b n đ c ch có Windows 95 v i FAT16. vì FAT16 s d ng không gian đĩa r t không h p lý. • phân vùng chính ti p theo dành cho thư m c g c (/). Ngư i ta nói r ng như v y tăng t c đ làm vi c trong Linux (cũng d hi u vì đ u đ c ít ph i ch y hơn). T t nhiên. nh ng ngư i dùng Linux m i – n u như mu n phân chia l i đĩa mà không làm m t thông tin. Chương trình phân chia đĩa đư c bi t đ n nhi u nh t là fdisk. h th ng t p tin FAT16 đư c h tr trên m i HĐH. Và không c n gì hơn ngoài chương trình này. • ph n còn l i c a đĩa đ t thành phân vùng m r ng. Nhưng không nên đ phân vùng này l n. N u như b n đ c có 2.2 Chương trình đ phân chia đĩa Sau khi hoàn thành k t ho ch chia đĩa. . trên m i h đi u hành đ u có phiên b n riêng c a chương trình này. Th hai. N u như trên máy đã cài đ t Windows NT hay có FAT32. thì v n s d ng đư c nh ng l i khuyên này. Trong thành ph n các b n phân ph i Red Hat và BlackCat (r t có th trong các b n phân ph i khác) có chương trình fips.

2. khi nói v Windows NT xin ng m hi u c Windows 2000 và NT.com và boot. có th s d ng đĩa m m này đ kh i đ ng Linux. Cài đ t Linux theo ch d n c a b n phân ph i. Đây cũng là m t phương án kh i đ ng. Th hai.2. Vì th ti p theo chúng ta s xem xét các phương án cài đ t hai HĐH trên m t máy tính. Trong khi cài đ t c n chú ý đ n nh ng đi m sau: • th nh t. Cách tính kích thư c c a chúng đã nói trên.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader Trong ph n này. Tác gi hy v ng r ng b n đ c đã sao lưu nh ng thông tin có giá tr c a mình. 3. sau khi kh i đ ng h th ng không còn yêu c u đĩa m m n a. Khi này. và m i thao tác cũng như thay đ i đ u th y rõ ràng. N u như b n đ c chưa cài đ t Linux bao gi . /dev/hda1 s dành cho phân vùng FAT16). Đĩa m m này s đư c dùng đ n sau. Khi t o phân vùng c n đ ý không cho ranh gi i gi a các phân vùng c t l n nhau. không ch t o đư c phân vùng m i t ch tr ng trên đĩa. t t c nh ng cài đ t và c u hình trư c đó s đư c ghi l i).6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 31 Th nh t. mà còn có th di chuy n các phân vùng đã có theo ý mu n. nghĩa là trình kh i đ ng OS Loader cũng đã đư c cài đ t. r i sao chép lên đó các t p tin ntldr. 2. Các bư c cài đ t có th mô t như sau: 1. Ngoài ra.ini t thư m c g c c a đĩa kh i đ ng NT. nh ng thông tin đã đưa đ đ b n đ c l p k ho ch và th c hi n vi c phân chia đĩa thành các phân vùng. Tác gi cho r ng. T c là c n tr l i “Yes. Đi u này r t quan tr ng v i ngư i dùng m i. vì “quan h ” c a chúng đ i v i vi c cài đ t Linux hoàn toàn gi ng nhau. N u HĐH Windows NT đã đư c cài đ t. Đ t o đĩa m m kh i đ ng ch c n đ nh d ng l i đĩa m m. thì trư c khi b t đ u c n chu n b đĩa m m kh i đ ng và ph c h i Windows NT. make a BOOT DISK” (hay tương t th . có th b nó ra kh i . chương trình này (th m chí trong phiên b n dành cho DOS) cung c p m t giao di n đ h a d s d ng có h tr chu t. chương trình này cho phép phân chia l i đĩa mà không làm m t thông tin (t c là. Chúng ta gi thi t là Windows NT đã đư c cài vào phân vùng /dev/hda2 (n u như b n đ c nh . Chương trình t o đĩa ph c h i Windows 2000/XP có th ch y t trình đơn h th ng (l nh Backup trong Start/Program/Accessories). tùy thu c vào b n phân ph i) khi đư c h i có t o đĩa m m kh i đ ng hay không. Dùng chương trình Partition Magic đ l y m t ph n đĩa tr ng và t đó t o ra phân vùng v i d ng ext2(3) (h th ng t p tin Linux) và phân vùng swap. ntdetect. Tuy nhiên . và hơn n a khác v i đĩa m m kh i đ ng DOS. trong quá trình cài đ t nh t đ nh ph i t o ra các đĩa m m kh i đ ng Linux. s d ng đ đ c các đĩa m m khác. Và như th có th s d ng chương trình này đ kh i đ ng Linux.

n u phân vùng chính đ u tiên có đ nh d ng NTFS. V n đ ch . Đĩa m m này còn c n thi t cho c u hình đ kh i đ ng nhi u HĐH. Như v y LILO s đư c cài vào sector đ u tiên c a /dev/hda3 Theo nguyên t c. đ nh d ng MBR t o b i LILO và Windows (DOS) khác nhau. Ti p theo c n kh i đ ng l i đ vào Windows NT. t p tin này s c n đ trình kh i đ ng Windows NT/2000 có th kh i đ ng Linux. khi cài đ t Linux c n cài LILO vào sector đ u tiên c a phân vùng dành cho thư m c g c (/) c a Linux. Tuy nhiên đây cũng không có v n đ gì. Tác gi cũng s nói cách ph c h i. [root]# mount -t vfat /dev/fd0 /mnt/floppy chuy n vào thư m c /mnt/floppy [root]# cd /mnt/floppy và th c hi n câu l nh [root]# dd if=/dev/hda3 of=/mnt/floppy/bootsect. Vi c sao chép th c hi n như sau: đ u tiên g n m t đĩa m m tr ng (m i mua thì càng t t). Ch s d ng trong trư ng h p “b t đ c dĩ”. vì th không nên s d ng thư ng xuyên. Tác gi không bi t (chưa th ) có th kh i đ ng không c n đĩa m m không. 5. n u như b n đ c cài LILO vào MBR. 4. ch không ph i vào sector kh i đ ng chính c a đĩa (MBR). thì đây là kh năng duy nh t). K t qu cu i cùng (kh i đ ng qua NT Loader) v n có th đ t đư c nhưng c n b ra m t chút công s c. 3 . thì có th t o t p tin bootsect. T m th i nhân Linux còn chưa h tr t t vi c ghi lên phân vùng NTFS. ch c n sao chép sector kh i đ ng qua đĩa m m như đang trình bày. kh i đ ng Linux b ng đĩa m m (n u như b n đ c cài LILO vào phân vùng c a Linux và không đ ng gì đ n MBR. Chúng ta gi thi t Linux đư c cài vào phân vùng /dev/hda3.32 Cài đ t h đi u hành Linux cách kh i đ ng này cũng có đi u ti n. thì c u ph c h i l i MBR c a Windows. thì không ph i m i th đã h ng h t. Sau khi cài đ t xong. b ng câu l nh: [root]# shutdown -h now Ghi chú: n u đĩa C: (/dev/hda1) có đ nh d ng FAT.lnx trong thư m c g c c a đĩa C:.lnx3 6. nhưng t t hơn h t là b n đ c cài LILO ngay l p t c vào sector đ u tiên c a phân vùng đã cài Linux. Sao chép sector kh i đ ng c a Linux vào m t t p tin. Vì th n u b n đ c cài LILO vào MBR. • th hai.lnx bs=512 count=1 đ ghi n i dung sector kh i đ ng c a đĩa /dev/hda3 vào t p tin /mnt/floppy/bootsect.

và trong trình đơn ch n h đi u hành s có LINUX. /dev/hda. Sau đó đăng nh p vào tài kho n nhà qu n tr (administrator). đ u t p tin này có liên k t đ n phân vùng kh i đ ng theo m c đ nh. t c là thay th /dev/hda thành /dev/hda3. 4. ví d . Đ c đi m đ nh n ra phân vùng này là hai t p tin ntldr và boot. ch không mu n dùng LILO. thì c n ghi cái đó. Trong Windows 2000 có các l nh chuyên dùng fixboot và fixmbr (ch y t console ph c h i h th ng). r i ch n ch đ Command mode.) 8. ví d . trong d u ngo c kép b n đ c có th đ t tên b t kỳ. S d ng câu l nh fdisk /mbr. m c dù trong m t s bài báo nói cách ph c h i MBR như v y không ph i lúc nào cũng làm vi c.lnx vào thư m c g c c a đĩa C:. Kh i đ ng l i máy tính t đĩa m m kh i đ ng Linux và đăng nh p vào h th ng v i quy n ngư i dùng root. Vi c còn l i là kh i đ ng l i máy tính m t l n n a.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 33 Vì MBR chưa có gì thay đ i.2. Sau đó Windows 2000 s kh i đ ng bình thư ng. 3. hay chính xác hơn là vào thư m c g c c a phân vùng mà t đó kh i đ ng Windows NT. N u Linux đư c cài vào phân vùng /dev/hda3.conf. Ch y hai l nh này theo th t đã ch ra. Nh p l nh cd /etc và m t p tin lilo.init ch a trong đó (nh ng t p tin này có th n!). nên Windows NT s kh i đ ng. Trong trư ng h p này b n ghi kh i đ ng Windows NT (hay 2000) s b xóa. Kh i đ ng Windows NT t đĩa m m kh i đ ng (đã t o trư c khi cài đ t Linux. 5. Ph c h i l i b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa. MBR). thì nh ng bư c trên có thay đ i m t chút: thay cho bư c th 6 c n làm các thao tác sau.lnx có th đ t thu c tính ch đ c (read-only). Đây có th là phân vùng FAT16 hay phân vùng NTFS. n u không có thì b n đ c c n tìm m t máy khác đang ch y Windows NT r i t o).ini và thêm vào dòng sau: C:\bootsect. N u như b n đ c không nh đã cài Linux vào đâu. thì LILO s đư c ch y và sau đó nó (LILO) s n p Linux.lnx="LINUX" (t t nhiên. 2. và vi c kh i đ ng Windows NT (bư c th 6 trên) là không th . trong ví d này là /dev/hda3 . Dùng b t kỳ trình so n th o nào. N u như b n đ c v n còn mu n s d ng trình kh i đ ng OS Loader c a NT. Còn bây gi chúng ta s xem xét trư ng h p b n đ c (do vô tình hay c ý) cài đ t LILO vào b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa (Master Boot Record. đ thay th giá tr này thành phân vùng đã cài Linux lên (chính xác hơn là thành phân vùng đư c g n như g c (/) c a Linux). Trong trình đơn (th c đơn) c a trình kh i đ ng c n ch n l nh Recover. Tác gi dùng l nh này thành công. T p tin bootsect. 1. Sau đó tìm t p tin boot. CoolEdit c a Midnight Commander. Trong NT c n sao chép t p tin bootsect. N u ch n LINUX. thì hãy ch y câu l nh mount và tìm k t qu tương t như sau4 : 4 có nghĩa là tìm phân vùng đã g n vào thư m c g c /. 7.

ví d Xandros còn t đ ng tìm th y nh ng h đi u hành đã có này và thêm chúng vào t p tin c u hình c a GRUB. D dàng đoán ra r ng. M c dù vi c t đ ng c u hình này h t s c thu n ti n. Đ dùng đư c trình đơn đó. và ph c h i MBR c a Windows. Last modification on Sun Apr 2 22:22:11 MSD 2006 color white/blue black/light-gray .7 S d ng trình kh i đ ng GRUB Như đã nói trong ph n l a ch n chương trình kh i đ ng.2 C u hình GRUB GRUB có m t giao di n trình đơn đ t đó ngư i dùng có th ch n m t m c (m t h đi u hành) b ng các phím mũi tên r i nh n <Enter> đ kh i đ ng. b n c n m t t p tin c u hình ‘menu. “quy trình” ph c t p v i hai l n kh i đ ng l i ch đ chuy n sector kh i đ ng Linux t MBR vào sector đ u tiên c a phân vùng dành cho Linux. S có c nh báo v vi c phân vùng không ph i là đ u tiên trên đĩa. b n ghi kh i đ ng c a Windows đư c gi nguyên v n.1 Cài đ t GRUB Cách d nh t đ có th cài đ t trình kh i đ ng GRUB là ch n dùng trình kh i đ ng này trong quá trình cài đ t h th ng Linux c a b n. 2. Trong nh ng phiên b n m i c a các b n phân ph i Linux m i khi này có th ch n c u hình cho nh ng h đi u hành đã có trên máy. Đây chính là đi u chúng ta c n. B n đ c đã có th ch n HĐH s kh i đ ng và đi u khi n máy tính c a mình. n u trên máy đã cài Windows 98 v i h th ng t p tin FAT16. 2. Chúng ta s xem xét c u hình GRUB trong ph n ti p theo.lst’ n m trong thư m c kh i đ ng /boot.34 /dev/hda3 on / type reiserfs (rw) Cài đ t h đi u hành Linux 6. # Modified by YaST2. Nh đó sau khi cài đ t b n có th ch n kh i đ ng Linux ho c h đi u hành (thư ng là Windows) đã có. Ch y l nh /sbin/lilo đ ghi trình kh i đ ng vào phân vùng /dev/hda3 (c n ch y l nh lilo không có tham s ).7. Quá trình cài đ t Linux k t thúc đây.7. Th c hi n các bư c 6-8 như trên. 2. 7. Thông thư ng t p tin này đư c t o ra khi cài đ t. Hãy xem ví d m t t p tin như v y dư i đây: # GRUB example configuration file on the teppi’s openSUSE system. M t s b n phân ph i. thì l a ch n t t hơn cho trình kh i đ ng là chương trình có trong thành ph n c a m i b n phân ph i HĐH Linux – GRUB (GRand Unified Bootloader). nhưng s có ích n u b n bi t đư c cách c u hình Linux đ x lý nh ng l i có th x y ra và hơn th n a bi t cách c u hình đ kh i đ ng h đi u hành mong mu n khi không có t đ ng c u hình.

đ u t p tin là nh ng thi t l p chung (global options). Và vì l nh này hi n th tham s m t cách nguyên v n. ph n th hai – “Windows”. v. B n có th ghi b t kỳ câu gì mong mu n vào dòng này và không nh hư ng gì đ n công vi c c a chương trình. . M i ph n đ u b t đ u b ng l nh ‘title’ theo sau là tên s hi n th trong trình đơn. Trong trư ng h p này là sau 8 giây. Tùy ch n timeout cho bi t GRUB s kh i đ ng m t cách t đ ng sau kho ng th i gian ch ra (tính theo giây) n u không nh n phím nào. trong GRUB vi c đánh s đư c b t đ u t ‘0’ ch không ph i ‘1’. ph n đ u tiên là đ kh i đ ng “SUSE LINUX 9.0) makeactive chainloader +1 ###Don’t change this comment . Chúng s đư c c p nh t m t cách t đ ng trong l n kh i đ ng sau. sau khi thay đ i c u GRUB không c n ph i ch y b t kỳ l nh nào đ nh ng thay đ i này có hi u l c.YaST2 identifier: Original name: xen### title XEN kernel (hd0. nên b n có th nh p b t kỳ th gì vào phía sau.0)/xen. Khác v i trư ng h p LILO.0)/initrd ###Don’t change this comment .7 S d ng trình kh i đ ng GRUB default 0 timeout 8 ###Don’t change this comment . Tùy ch n default ch ra h đi u hành kh i đ ng theo m c đ nh (n u không đ ng vào bàn phím khi kh i đ ng). Sau nh ng thi t l p chung là ph n thi t l p cho t ng h đi u hành c th . Hãy nh l i. .YaST2 identifier: Original name: windows### title Windows map (hd0) (hd1) map (hd1) (hd0) rootnoverify (hd1. Chúng đư c đ t trư c các m c b t đ u b ng ‘title’.YaST2 identifier: Original name:linux### title SUSE LINUX 9. S ‘0’ ch ra đó là h đi u hành th nh t trong danh sách (t c là SuSE Linux 9.v. . Đây là m t đi m m nh c a GRUB so v i LILO.0)/initrd-xen 35 ###Don’t change this comment . Tùy ch n color dùng đ ch n màu cho trình đơn (hãy th nó!). Ngoài dòng chú thích GRUB cũng b qua nh ng dòng tr ng.3 kernel (hd0. nh ng tùy ch n có liên quan đ n giao di n c a trình đơn. Có th b n đã đoán ra nh ng dòng b t đ u b ng ký t ‘#’ là nh ng dòng chú thích.YaST2 identifier: Original name: floppy### title Floppy root (fd0) chainloader +1 Tác gi nghĩ r ng c n gi i thích c th hơn m t chút v t p tin này.gz dom0_mem=196608 module (hd0. Như b n th y trong t p tin c u hình trên.2.0)/vmlinuz-xen root=/dev/hda5 vga=0x31a selinux=0 splash=silent resume=/dev/hda7 showopts module (hd0.3”.3).0)/vmlinuz root=/dev/hda5 vga=0x31a selinux=0 splash=silent resume=/dev/hda7 showopts initrd (hd0.

Cài đ t Linux theo ch d n đi kèm v i b n phân ph i.36 Cài đ t h đi u hành Linux T t nhiên đây không ph i là t t c nh ng kh năng s d ng c a GRUB.8. n u b n mu n s d ng trình kh i đ ng LILO.5 4.conf có d ng g n như sau: boot = /dev/hda2 compact delay = 50 # message = /boot/bootmesg.3 và 2. 2.4.txt root = current image = /boot/vmlinuz-2. N u dung lư ng đĩa c ng vư t quá 8. Trong ví d này chúng ta s coi như thi t b /dev/hda1 là phân vùng v i DOS/Windows. chúng ta s đưa ra các bư c c n th c hi n đ có th kh i đ ng nhi u HĐH. Cách chia đĩa đã nói trên. 5 . còn phân vùng /dev/hda2 ch a Linux. ví d khi MBR là trình kh i đ ng c a MS-DOS hay Windows. LILO đư c c u hình b ng t p tin /etc/lilo. 3.8 2. LILO có th n m b n ghi kh i đ ng c a phân vùng chính đư c kích ho t và ch a thư m c g c c a Linux ho c th m chí trên phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng.4 Gbyte thì hãy đ c k các ph n 2. nhưng đ i v i ngư i dùng m i thì như v y là đ . 2. Sau m t th i gian làm vi c v i Linux và có đ kinh nghi m b n s bi t cách tìm thêm thông tin v trình kh i đ ng tuy t v i này. Câu l nh này dùng đ cài đ t (hay cài đ t l i) LILO. nhưng tác gi khuyên b n đ c nên làm. Tuy nhiên tác gi chưa nhìn th y s c n thi t c a ng d ng này (n u đã ch n LILO làm trình kh i đ ng chính thì hãy s d ng cho “tr n b ”). Chúng ta xem xét m t ví d nh c a t p tin c u hình LILO. Trư c khi cài đ t Linux hãy chu n b đĩa m m kh i đ ng Windows. C n nh r ng. Trong trư ng h p đó MBR c n ph i có kh năng n p LILO. 1. T o các đĩa m m kh i đ ng theo nguyên t c là không b t bu c.22 label = linux read-only other = /dev/hda1 Ghi chú. Trình kh i đ ng LILO không b t bu c ph i cài đ t vào b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa. vì th chúng ta s không xem xét đ n.5. Trong trư ng h p đó /etc/lilo. Bư c ti p theo c n c u hình LILO đ có th kh i đ ng các HĐH theo l a ch n. Dùng chương trình Partition Magic đ l y ph n không gian đĩa còn tr ng và trên đó t o ra m t phân vùng ext2(3) (h th ng t p tin Linux) và m t phân vùng swap. thì trong quá trình cài d t Linux c n ch n phương án cài LILO vào b n ghi kh i đ ng chính (Master Boot Record).conf và câu l nh /sbin/lilo.1 S d ng trình kh i đ ng LILO Cài đ t và c u hình LILO Gi ng như trư ng h p Windows NT.

Windows NT và Windows 98.2.dos label = win trong đó bootsect. và LILO kh i đ ng thành công Windows NT. Trong m i ph n như v y có m t dòng label. LILO s không đưa thông tin v phân chia đĩa cho h đi u hành đư c kh i đ ng n u bi n này không đư c đưa ra. N u b n đ c mu n kh i đ ng Windows tr c ti p t ph n nh sau vào /etc/lilo. c n th c hi n câu l nh /sbin/lilo. Có th ch ra h đi u hành đư c kh i đ ng theo m c đ nh khi thêm m t dòng có d ng default=dos. sau khi thay đ i ch d n đ n b ng phân chia đĩa. thì trong thư m c g c c a đĩa /dev/hda1 (đĩa C: trong h th ng thu t ng Microsoft) c n có trình kh i đ ng ph (không ph i là chính). t c là s d ng tên đã đ t trên dòng label. t c là thay đ i bi n table. thì s kh i đ ng HĐH theo m c đ nh. đ không th y trình đơn kh i đ ng c a NT Loader.) Đ ng quên r ng. vì ph n c u hình tương ng v i Linux n m đ u tiên trong t p tin. B t đ u t dòng image là các ph n nh c a t p tin c u hình. Đi u này có th c n thi t khi mu n kh i đ ng c Windows 98 t trình đơn c a NT Loader (trong trư ng h p này s có 3 HĐH: Linux. Sau khi s a xong t p tin /etc/lilo. m i ph n tương ng v i m t h đi u hành s kh i đ ng theo l a ch n c a ngư i dùng. (M t s h đi u hành có công c khác đ xác đ nh là đã đư c kh i đ ng t phân vùng nào.conf. Dòng table=<device> cho bi t tên thi t b ch a b ng phân chia đĩa.conf: other = /boot/bootsect. LILO. trong trình đơn c a LILO n u ch n dos thì s hi n ra trình đơn c a NT Loader r i t đó ch n m t trong hai HĐH Windows đ kh i đ ng).8 S d ng trình kh i đ ng LILO table = /dev/hda label = dos Vài l i gi i thích cho ví d : Dòng boot cho bi t thi t b kh i đ ng. tính năng (nén) này tăng t c đ c a kh i đ ng đ u. Câu l nh message dùng đ đưa ra thông báo theo ý mu n khi kh i đ ng. Câu l nh này (trong tài li u .ini c n đ t khác không (th i gian ch đư c tính theo giây). Trên m t máy c a tác gi đó n m trình kh i đ ng NT Loader (vì Windows NT đư c cài đ t trư c Linux). Trong ví d này. Ch c n đ t th i gian ch kh i đ ng trong t p tin boot. Trên dòng này ghi tên c n nh p vào d u nh c LILO hay tên s hi n th trong trình đơn c a LILO đ có th ch n HĐH mu n kh i đ ng.ini b ng không.conf theo ý mu n.dos l y t thư m c g c c a đĩa ch a NT Loader. thì hãy thêm 5. n u vì m t lý do nào đó b n mu n th y trình đơn này thì giá tr timeout trong t p tin boot.1 giây). N u như tên không đư c nh p sau kho ng th i gian ch trên dòng delay (tính theo ph n mư i giây – c n nhân v i 0. N u đ t dòng (g i là ph n nh thì t t hơn) other = /dev/hda1 trong t p tin /etc/lilo. s kh i đ ng Linux theo m c đ nh. 37 Dòng compact b t ch đ nén t p tin map – t p tin ch a đ c tính c a nhân đư c kh i đ ng. Tuy nhiên. c n ch y câu l nh /sbin/lilo đ nh ng thay đ i có hi u l c.

n u không còn cách ph c h i nào khác đơn gi n hơn. tr vi c thay đ i t p tin map. v. t c là ch ch y th c u hình m i. L nh này ch thay đ i mã chương trình kh i đ ng n m trong MBR. Câu l nh đ th c hi n có d ng: [root:~#] dd if=/boot/boot. . N u kh i đ ng b b ngưng gi a ch ng. . b n ghi sector kh i đ ng.NNNN có th s d ng đ ph c h i n i dung cũ c a sector kh i đ ng. Khi /sbin/lilo ghi đè n i dung m i lên sector kh i d ng. Trư c khi ch y /sbin/lilo đ thay đ i bư c kh i đ ng. 6. ho c phân vùng ch a LILO chưa đư c kích ho t. .38 Cài đ t h đi u hành Linux hư ng d n g i là map-installer) cài đ t trình kh i đ ng ph .NNNN. không nh t thi t ph i dùng /boot/boot.0800 of=/dev/hda bs=446 count=1 (bs=446 vì ch ph c h i chương trình kh i đ ng. nó đưa ra màn hình t “LILO”. T p tin /boot/boot. hãy th c hi n câu l nh này v i tham s -t.v. 0300 – tương ng /dev/hda. MBR c a MS-DOS có th đư c ph c h i b ng cách kh i đ ng vào DOS t đĩa m m (CD) r i ch y câu l nh fdisk /mbr (xem trên). và cách kh c ph c (n u có th ). câu l nh này ch làm vi c đúng v i đi u ki n là thư m c LILO (t c là /boot) không thay đ i k t khi cài đ t. mà s đư c kích ho t trong l n kh i đ ng ti p theo. mà không thay đ i b ng phân chia đĩa. N u t p tin này đã có trên đĩa. Cũng có th ph c h i MBR cũ khi c n thi t b ng câu l nh /sbin/lilo v i tùy ch n -u. Khi này m i ch cái bi u th s k t thúc m t hành đ ng nào đó hay k t thúc m t bư c n p LILO. Theo m c đ nh đó là t p tin /boot/boot. thì nó không b ghi đè lên. ví d . thì b n đ c s đư c bi t thêm thông tin chi ti t v nh ng gì l nh /sbin/lilo s th c hi n. • Không ch cái nào hi n ra – không có ph n nào c a LILO đư c n p. Tuy nhiên có th đ t m t tên khác đ ghi sector kh i đ ng. Khi có tham s này s th c hi n t t c các th t c cài đ t trình kh i đ ng. Nhưng c n bi t r ng. trong đó NNNN tương ng v i s c a thi t b . và b ng phân chia đĩa. N u cho thêm tùy ch n -v. thì n i dung cũ c a sector này s t đ ng đư c ghi nh vào m t t p tin. Sau khi cài đ t l i trình kh i đ ng c n kh i đ ng l i máy tính và th các phương án kh i đ ng khác nhau đ ki m tra.NNNN. Đ k t thúc ph n nói v LILO này chúng ta s xem xét vài khó khăn có th xu t hi n khi s d ng LILO. Ho c LILO không đư c cài đ t. và không đ ng gì đ n b ng phân chia đĩa).0300 of=/dev/hda bs=446 count=1 hay [root:~#] dd if=/boot/boot. 0800 – /dev/sda. thì qua s ch cái đưa ra có th nh n đ nh v nguyên nhân xu t hi n v n đ . Khi LILO đư c n p.

Thông thư ng do l i đưa ra c u trúc hình h c c a đĩa ho c t p tin /boot/boot. mà ti p t c đưa ra m t chu i vô t n các mã l i. Khi có v n đ sau khi cài đ t m t h đi u hành khác sau Linux. và sau đó m i cài đ t Windows 95/98 hay MS-DOS. Thông thư ng thì v n đ n y sinh do đĩa x u (có khuy t t t) hay không đ t đúng c u trúc hình h c c a đĩa. Vì trong ph n l n các trư ng h p phân vùng DOS chi m các vùng đĩa đ u (không có h n ch c a BIOS).8 S d ng trình kh i đ ng LILO 39 • L [mã l i] – trình kh i đ ng chính đã đư c n p và đã ch y (t c là đã nh n đư c quy n đi u khi n).8. Có th ph c h i l i LILO b ng cách ch y l nh /sbin/lilo (n u LILO đư c cài vào MBR). thì v n đ thư ng d gi i quy t. . Như th . và d u kích ho t trong b ng phân vùng s đư c chuy n sang phân vùng MS-DOS (Windows 95/98). thì Linux s không th kh i đ ng.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo. ho c kích ho t phân vùng ch a LILO (n u LILO đư c cài vào phân vùng chính). trình kh i đ ng c a chúng (không ph thu c vào ý mu n c a b n đ c) đư c ghi vào Master Boot Record (MBR).8. Mà trình kh i đ ng MS-DOS và Windows 95/98 ch “bi t” chuy n quy n đi u khi n cho sector đ u tiên c a phân vùng kích ho t. Mã l i hai ký t cho bi t nguyên nhân c th c a v n đ (cách gi i mã c n tìm trong tài li u k thu t c a LILO).2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux Khi cài đ t MS-DOS và Windows 95/98. ho c t p tin boot/boot. • LILO – t t c các ph n c a LILO đư c n p thành công. nhưng không ch y đư c nó. • LI – trình kh i đ ng chính đã n p đư c trình kh i đ ng ph .– b ng mô t trong t p tin map b phá h y. thư ng có th gi i quy t b ng cách kh i đ ng vào Linux b ng đĩa m m kh i đ ng. • LIL? – trình kh i đ ng ph đã đư c n p vào đ a ch không đúng. N u LILO không d ng l i đây. n u như b n đ c đ u tiên cài đ t Linux.2. 2. • LIL. Có th là l i đưa c u trúc hình h c c a đĩa. 2. nhưng nó không th n p trình kh i đ ng ph .b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo. khi mà thư m c /boot không th n m trên phân vùng dành cho Linux. r i ch y /sbin/lilo.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo. nhưng nó không th n p b ng mô t t t p tin map. nên cho phép gi i quy t nhi u v n đ c a đĩa l n. • LIL — trình kh i đ ng ph đã đư c ch y. Nguyên nhân thư ng do khuy t t t c a đĩa ho c không đưa đúng c u trúc hình h c c a đĩa.3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS Nh ng phiên b n nhân Linux m i nh t h tr kh năng đ t các t p tin c n thi t trên giai đo n kh i đ ng vào h th ng t p tin MS-DOS (hay UMSDOS). s a l i t p tin c u hình LILO (thêm ph n nh cho HĐH m i). Thông thư ng do l i đưa ra c u trúc hình h c c a đĩa ho c t p tin /boot/boot.

Phiên b n 1. Kh năng này bi n loadlin. vì chương trình này h tr “kh i đ ng lôgíc” c a máy tính. Phiên b n này có th s d ng b nh m r ng. Tuy nhiên.exe không có nghĩa là Linux làm vi c dư i DOS.fgan. Kh năng này th c hi n nh chương trình đ c bi t loadlin.exe.exe.exe cung c p cách kh i đ ng Linux t c ng an toàn nh t. ch c n đ t chương trình – t p tin loadlin. Ti p theo chúng ta s ch nói v các t p tin zImage. Có th dùng chương trình này đ kh i đ ng Linux t CD ho c t đĩa trong m ng mà không c n s d ng đĩa m m kh i đ ng. Chương trình loadlin. 2. Phương án kh i đ ng này đư c khuyên s d ng cho ngư i dùng Linux m i.exe và nhân ( nh c a nhân) lên m t trong các đĩa mà DOS nh n ra. bzImage là đ nh d ng m i hơn (s phiên b n nhân l n hơn 1. thư m c /boot đư c chuy n thành liên k t tư ng trưng đ n thư m c /dos/linux. do đó. có th n p các nhân l n (các bzImage) và các nh đĩa o (initrd) tr c ti p vào vùng b nh n m trên. t o trong đó m t thư m c (ví d .40 Cài đ t h đi u hành Linux Đ th c hi n phương án kh i đ ng này. Ph n l n ngư i dùng m i (và không ch h ) không đ kiên nh n đ đ c tài li u r t hay nhưng r t dài (và l i vi t trên ti ng Anh n a) c a LILO.de) vi t. Vì th h thư ng s d ng LILO không đúng cách.exe thành m t công c tuy t v i đ kh i đ ng Linux khi có v n đ v i LILO.exe đ kh i đ ng và b t đ u tìm hi u Linux. Đ i v i nh ng ngư i dùng m i thì s thu n ti n hơn khi s d ng loadlin. /dos/linux). m c dù b n đ c có th thay th zImage thành bzImage 6 .3.ffm. c n phân vùng DOS ch đ đ c/ghi. “không vào hang c p sao b t đư c c p”. nhân khi gi i nén có kích thư c lên t i 2 Mbyte.exe Không ch các t p tin kh i đ ng và nhân có th n m trong phân vùng DOS. do Hans Lermen (lermen@elserv. • C n có nh nén c a nhân Linux (zImage. và cu i cùng ch y l nh /sbin/lilo.73) có kích thư c lên t i 1 Mbyte.exe không yêu c u ph i cài đ t. thì ph i kh i đ ng l i máy tính. c n làm gì đ có th s d ng chương trình loadlin.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin. m t s b n phân ph i còn có gói cài đ t cho chương trình này.6 Loadlin. Vi c s d ng loadlin. mà c ti n trình kh i đ ng Linux nói chung có th đư c t ch c t DOS. và chuy n t t c các t p tin t thư m c /boot vào đó. khi có phân vùng kích ho t là DOS hay Windows. N u như b n đ c mu n quay tr l i DOS. và sau đó DOS đư c thay th hoàn toàn b ng Linux.exe vào thư m c c a ngư i dùng root 7 Ghi chú. ví d . thông thư ng ghi t p tin loadlin. Chương trình này thư ng có trên các đĩa c a b n phân ph i. và k t qu là không th kh i đ ng đư c b t kỳ h đi u hành nào (tác gi cũng đã rơi vào trư ng h p như v y). bzImage)7 . • Trên máy tính c a b n (t t nhiên v i b x lý 386 ho c cao hơn) c n cài đ t DOS hay WINDOWS 95.conf. zImage là đ nh d ng nh phân cũ c a nhân.6 c a loadlin. Như v y. b ng câu l nh reboot. v trí m i c a thư m c /boot c n ch ra trong t p tin /etc/lilo.exe làm vi c v i m i c u hình DOS và có r t ít h n ch .

5) 2.22 t /boot vào /mnt/C/loadlin và đ i tên thành vmlinuz (vi c đ i tên là không nh t thi t.exe 41 • Chương trình loadlin. và hư ng d n cách đưa các tham s DOC\PARAMS. còn phân vùng Linux là /dev/hda3): [root]# mount -t vfat /dev/hda1 /mnt/C T o thư m c /mnt/C/loadlin và gi i nén t p tin LOADLIN16. LILO c n cài đ t vào sector đ u tiên c a phân vùng Linux đ không ghi đè lên MBR và không b m t kh năng kh i đ ng vào Windows.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin.exe đ kh i đ ng. G n phân vùng DOS (gi thi t là /dev/hda1. Có th tìm th y trên đĩa phân ph i d ng không nén hay trong gói LOADLIN16. 3.conf: tìm trong t p tin c u hình dòng “image=. hãy s d ng đĩa m m kh i đ ng).TGZ vào đó.exe không có tham s C:\LOADLIN> loadlin thì s nh n đư c hư ng d n s d ng ng n g n. Thu n ti n hơn đ đ c hư ng d n này khi ch y chương trình v i tham s more (gi ng trong Linux): C:\LOADLIN> loadlin | more Bây gi chúng ta có th xem xét các bư c cài đ t Linux khi s d ng loadlin. t p tin tham s ví d DOC\TEST. Có th tìm t p tin ch a nh c a nhân c n thi t nh t p tin /etc/lilo. N u b n ch y loadlin.2. ho c qua h p tho i l a ch n khi nh n l nh t t máy (shutdown) Windows 95/98.4.4.” và b n đ c s th y tên c n thi t phía bên ph i d u b ng.22.4.22 /mnt/C/loadlin/vmlinuz 4. Cài đ t Linux vào phân vùng đã chia. Ví d tên c a t p tin này là vmlinuz-2.exe.TXT. Sau khi k t thúc ph n cài đ t hãy kh i đ ng Linux (n u không có cách nào khác. và ch có ý nghĩa thu n ti n cho s d ng): [root]# cp /boot/vmlinuz-2. Ngoài ra sao chép t thư m c /boot vào thư m c đó c t p tin ch a nh c a nhân Linux. Gói nén này còn ch a hư ng d n s d ng DOC\MANUAL.DOC (đ ng quên r ng chúng là nh ng t p tin DOS). Sau khi vào DOS hãy chuy n sang thư m c C:\LOADLIN: CD \LOADLIN r i th c hi n l nh: .PAR.. Chia các phân vùng cho Linux (cách làm xem ph n 2. Sao chép t p tin vmlinuz-2. 1.TGZ.. Bây gi i kh i đ ng l i máy tính vào DOS tr c ti p (n u b n đ c có Windows 95/98 thì c n nh n phím <F8> khi kh i đ ng đ hi n th trình đơn cho phép ch n DOS).

và DOS s đư c kh i đ ng thay cho Windows 95/98. Bây gi b n đ c có th s d ng cách này đ kh i đ ng Linux.unc. sau đó thì ch y Linux. Tác gi cho r ng nh ng thông tin đã đưa ra trên đ đ t o t p tin bat c n thi t.SYS (đây là t p tin văn b n thông thư ng). Có th vi t thêm l nh g i loadlin vào t p tin autoexec.exe có th tìm th y trong t p tin PARAMS. máy tính s chuy n vào ch đ DOS trư c. không đư c kh i đ ng Linux t giao di n đ h a DOS/Windows và c n t t m t vài tùy ch n trong t p tin n C:\MSDOS.html.edu/~gpg109/BootPrompt-HOWTO. Mô t đ y đ t t c các tham s c a câu l nh loadlin. Dòng Logo=0 t t vi c hi n th bi u tư ng Windows (c a s ).edu/mdw/HOWTO/BootPrompt-HOWTO.exe vào t p tin (ví d v i tên params) và g i câu l nh đó d ng sau: C:\LOADLIN> LOADLIN @params Kh năng này đ c bi t có ích khi đưa nhi u tham s dòng l nh và khi dòng l nh dài hơn 127 ký t .bat ho c t o m t t p tin l nh (ví d .anu.DOC ho c Internet trên trang http://sunsite. .bat).42 Cài đ t h đi u hành Linux C:\LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/hda3 ro vga=ask ho c. b ng cách thêm vào hai dòng sau (n u chưa có): BootGUI=0 Logo=0 Dòng đ u tiên t t giao di n đ h a. n u b n đ c mu n n p nhân cùng v i đĩa RAM: C:\LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/ram rw initrd=diskimage Còn có th ghi t t c các tham s c a l nh loadlin. (Đ ch y giao di n đ h a. C n nói thêm r ng. và khi ch y t p tin này. V n đ ch . Công vi c duy nh t còn l i là làm sao đ không ph i gõ l nh loadlin v i t t c các tham s sau m i l n kh i đ ng l i. c n nh p câu l nh C:\> win). linux.html và http://rsphy1. đ i v i m t s c c màn hình Linux s đưa ra m t màn hình tr ng r ng sau khi kh i đ ng. n u như có hi n th bi u tư ng Windows.

ng i nhìn.1 Kh i đ ng HĐH Linux Như v y là vi c cài đ t Linux đã hoàn thành. B t máy tính lên. Hình 3. N u ngư i dùng đã cài đ t GRUB làm trình kh i đ ng..1: Màn hình kh i đ ng c a GRUB .1. 3.. đ i h th ng kh i đ ng xong và . Ph i làm gì đ có th ti p t c làm vi c v i h th ng Linux? Sau khi làm vi c xong thì t t máy th nào? Có nh ng chương trình nào nên bi t? Trong khi làm vi c có v n đ n y sinh thì tìm câu tr l i đâu? Trong chương này chúng ta s tìm th y câu tr l i cho nh ng câu h i trên.Chương 3 Kh i đ ng Linux l n đ u V n s kh i đ u nan – Trung Qu c Sau khi cài đ t r t có th b n đ c s không bi t bư c ti p theo ph i làm gì. thì sau nh ng dòng ch BIOS thư ng đưa ra s xu t hi n màn hình d ng như trong hình 3.

có s d ng màn hình flash.44 Kh i đ ng Linux l n đ u N u không ch m vào bàn phím. Đây là ngư i dùng duy nh t luôn luôn có tài kho n đư c t o ra trong quá trình cài đ t. Có th ch n HĐH mu n kh i đ ng b ng các phím <↑> và <↓> r i nh n phím <Enter>. Cu i cùng xu t hi n màn hình cho phép ngư i dùng đăng nh p vào h th ng. khi hi n ra dòng m i này thì đ u tiên c n nh p vào tên ngư i dùng. đây là m t kh u c a root. N u đây là l n đăng nh p đ u tiên vào h th ng ngay sau khi cài đ t. b n s th y dòng như sau: Trong nh ng b n phân ph i Linux m i. N u có đ kiên nh n đ đ c h t cu n sách này. Nh ng thao tác không c n th n c a ngư i dùng này có th d dàng d n đ n nh ng h u qu khó lư ng. N u kh i đ ng b ng đĩa m m thì quá trình cũng tương t nhưng ch m hơn m t chút. Tuy nhiên bây gi v n còn s m đ nói v v n đ này. th m chí làm h ng h th ng.v.2 Đăng nh p vào h th ng Như b n đã bi t. T t nhiên màn hình đăng nh p c a b n đ c s khác. . Sau khi nh p m t kh u cũng nh n <Enter>. Trong trư ng h p đó. H th ng s đưa ra câu h i m t kh u: Password: T t nhiên là b n c n nh p vào m t kh u tương ng v i ngư i dùng đã đưa ra. thì trên màn hình s xu t hi n r t nhi u thông báo mà t m th i chúng ta s không xem xét ý nghĩa c a chúng1 . có th thêm. Phím này thư ng là <Esc>. thì b n s bi t cách thay đ i màn hình này. M t kh u này là m t kh u đã đưa ra cho ngư i dùng root trong quá trình cài đ t. t c là có quy n truy c p không gi i h n đ n các tài nguyên. ví d SuSE Linux. t c là dòng m i nh p vào tên đăng nh p. sau đó nh p vào m t kh u khi có yêu c u đ vào h th ng. thì h th ng s t đ ng quay tr l i dòng h i tên ngư i dùng login:. thì trên màn hình kh i đ ng GRUB s xu t hi n danh sách các h đi u hành tìm th y. thì hãy nh p vào tên ngư i dùng “root” (ngư i dùng cao c p). Sau khi nh p đúng m t kh u. . vì th hãy nh p “root” vào dòng login: r i nh n phím <Enter> (<Return>). hãy nh n phím tương ng đ chuy n v màn hình kh i đ ng bình thư ng. Tuy nhiên chúng ta đang trong trư ng h p này. N u b n đã ch n t đ ng ch y ch đ đ ho thì hãy nh n <Ctrl>+<Alt>+<F1> đ th y màn hình đăng nh p như sau: ThinhQuyen login: Màn hình đăng nh p này xu t hi n trên máy c a tác gi khi kh i đ ng Debian Linux. ví d đưa ra nh ng câu chào d ng “Xin chào! Hôm nay là 02 tháng 09 năm 2006. Vì th thư ng ch đăng nh p dư i tên ngư i dùng này khi th c hi n các công vi c qu n tr h th ng. Hãy nh p vào tên ngư i dùng và m t kh u”. Ngư i dùng này là ch s h u có toàn quy n đ i v i h th ng bây gi cũng như sau này. N u sau khi nh p vào tên ngư i dùng r i r t lâu sau không vào m t kh u. 1 . N u đã ch n kh i đ ng Linux thì cu i cùng ngư i dùng ph i th y dòng login:. 3. d ng h th ng v. N u Linux không ph i là h đi u hành (HĐH) duy nh t trên máy tính. Do đó có th b n đ c s không th y nh ng thông báo này. xóa nh ng ngư i dùng khác. và trong khi cài đ t b n quên t o thêm ngư i dùng.

Trong ví d đưa ra trên d u nh c g m tên ngư i dùng (root). Reenter New Password: Đ ng ng c nhiên. Sau khi nh p xong. Vì th c n nh p vào t t c các câu l nh cũng như tham s c a chúng như ch ra trong ví d . Câu l nh đ u tiên chúng ta s nh p vào là useradd. b n s không nhìn th y m t kh u vào vì h th ng s không hi n th gì ra. N u nh p vào m t kh u không t t (m t kh u quá ng n ho c quá đơn gi n). cũng nh n phím <Enter>. Đ h th ng cho phép ngư i dùng m i nhimlui làm vi c. Trong t t c các ví d ti p theo chúng ta s s d ng d u nh c ch g m có tên ngư i dùng. trên h th ng s bi t r ng ngư i dùng nhimlui t n t i (chúng ta nói. k c d u sao ‘*’ như thư ng th y. ví d . . Trư c khi đ ngh b n đ c nh p vào câu l nh đ u tiên. Tuy nhiên v n chưa th vào h th ng (thư ng nói. h th ng s h i nh p m t kh u m t l n n a đ ki m tra. “m tài kho n cho ngư i dùng nhimlui”). Xu t hi n d u nh c có nghĩa là h th ng đã s n sàng ti p nh n và th c hi n câu l nh c a ngư i dùng. Trong MS-DOS và Windows(TM) màn hình đen và d u nh c h th ng thư ng đư c g i là ch đ dòng l nh. Sau tên c a câu l nh c n kho ng tr ng và sau đó là tên ngư i dùng. c n ph i “t o” thêm cho ngư i dùng này m t kh u b ng câu l nh: [root]# passwd nhimlui S xu t hi n dòng: Changing password for nhimlui. “đăng nh p”) dư i tên ngư i dùng này. t c là có phân bi t ch hoa và ch thư ng. nhimlui: [root]# useradd nhimlui Ngay sau khi nh n phím <Enter> đ ch y l nh này. và s l i xu t hi n d u nh c c a h th ng. c n nói r ng trên b t kỳ h th ng UNIX nào ki u ch cũng đ u đóng vai trò quan tr ng.3. k c ki u ch . Sau này b n có th thay đ i d ng c a d u nh c này.2 Đăng nh p vào h th ng [root@ThinhQuyen /root]# 45 Dòng này đư c g i là d u nh c. tên h th ng (ThinhQuyen) và thư m c hi n th i (/root). Chúng ta s g i ch đ này là văn b n đ phân bi t v i ch đ đ ho c a h th ng X Window. th i đi m này nó có nghĩa là b n đã đăng nh p vào h th ng m t cách thành công. thì s xu t hi n dòng c nh báo (d ng Bad password: too short). N u b n đã nh p đúng t t c . New Password: Hãy nh p vào m t kh u. thì s xu t hi n thông báo thành công d ng: Password changed. nhưng h th ng v n ti p nh n m t kh u và cho phép ngư i dùng m i đăng nh p vào h th ng.

3. B n đ c còn có th th ch y thêm m t vài câu l nh n a và theo dõi xem h th ng làm gì. Bây gi xin b n đ c hãy th xem thông tin v hai câu l nh đã đ c p đ n trên – login và passwd. Chúng ta s không xem xét chi ti t danh sách t t c nh ng câu l nh có th g p. Hãy ch y l nh: [root]# man man R t ti c theo như tác gi bi t thì hi n th i các trang thông tin man còn chưa đư c d ch sang ti ng Vi t. C n ph i nh p vào câu l nh này v i m t tham s – tên c a câu l nh khác ho c t khóa. Vì th nh t.3 Console. ngư i dùng s d n d n làm quen v i chúng trong quá trình đ c cu n sách này và th c hành trên HĐH Linux c a mình. thì hay kiên nh n đ c cu n sách này ho c m t cu n sách khác cùng đ tài.46 Kh i đ ng Linux l n đ u Như v y là b n đ c đã làm quen v i hai câu l nh đ u tiên c a h th ng Linux: useradd và passwd. Hãy nh n phím <Q> b t kỳ th i đi m nào đ thoát ra kh i màn hình xem man và quay l i dòng nh p l nh. Ví d . Th hai.1 (hãy nh p chúng cùng v i nh ng tham s có trong b ng). có th đ c v nh ng câu l nh chính trong b t kỳ cu n sách nào nói v UNIX. terminal o và shell Như v y là b n đ c đã có kinh nghi m làm vi c đ u tiên ch đ văn b n (hay còn g i là kênh giao tác “console”) c a h th ng Linux. Chú ý là có th xem thông tin v chính b n thân câu l nh man. Ví d : [root]# man passwd K t qu là b n s nh n đư c m t văn b n mô t câu l nh tương ng ho c thông tin v đ tài mà t khoá đưa ra. man là h th ng tr giúp luôn luôn đi kèm v i h th ng Linux. Câu l nh ti p theo mà b t kỳ ngư i dùng Linux nào cũng c n ph i bi t đó là câu l nh man. Vì thông tin thư ng không th n m g n trên m t màn hình nên khi xem c n s d ng các phím <PageUp>. B ng 3. hãy th nh ng câu l nh li t kê trong b ng 3. Do đó b n s nh n đư c nh ng trang này b ng ti ng Anh.1: Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux Câu l nh Mô t ng n g n whoami Thông báo tên đăng nh p c a b n w ho c who Cho bi t nh ng ngư i dùng nào hi n đang làm vi c trên h th ng pwd Cho bi t tên c a thư m c hi n th i ls -l Hi n th danh sách t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i cd tên_thư_m c Chuy n thư m c hi n th i đ n tên_thư_m c ps ax Hi n th danh sách các ti n trình đang ch y Hãy xem mô t v nh ng câu l nh này b ng man. <PageDown>. Chúng ta s còn g p . và phím tr ng. N u như b n không có kh năng đ c ti ng Anh.

do đó ch c s không có terminal xa nào k t n i t i. Theo m c đ nh. và h th ng s hi n th l i trên terminal này d u m i đăng nh p (login:) mà b n đ c đã th y. Đi m m nh c a gi i pháp này ch t t c nh ng chương trình cũ đã dùng đ qu n tr h th ng UNIX có th làm vi c không có v n đ gì trên d ng console m i này. Do đó. Và hơn th n a còn cung c p kh năng làm vi c v i m t vài terminal o t m t console duy nh t. máy tính còn r t to (mainframe) và ngư i dùng làm vi c trên nh ng máy tính này qua m t h th ng nh ng giao di n k ti p nhau dùng đ k t n i các terminal xa. t c là vào h th ng dư i tên ngư i . Nhân ti n cũng c n nói luôn. đư c g i là console. h u h t các b n phân ph i Linux l n (Red Hat. Bây gi khi đã bi t cách b ng đ u và k t thúc phiên làm vi c trên h th ng. Ngoài ra thêm vào thành ph n c a terminal bây gi còn có chu t. n u trong quá trình làm vi c b n đ c không nh đang n m trong terminal o nào thì hãy s d ng câu l nh tty. SuSE.3. t t hơn h t là làm quen ngay t đ u v i t h p 3 phím.. Như v y r t thu n ti n cho s d ng. còn có nh ng ngư i dùng khác v n ti p t c làm vi c. L nh này s đưa ra tên c a terminal d ng: /dev/tty2. B n đ c s l i th y dòng m i đăng nh p login:. Xin nói ngay l p t c n u b n mu n thoát kh i m t trong các terminal thì có th th c hi n b ng t h p phím <Ctrl>+<D>. . Đ ng quên r ng Linux là HĐH nhi u ti n trình (multiproccess) và nhi u ngư i dùng (multiuser). do đó bàn phím và màn hình máy tính cá nhân ngày nay làm vi c gi ng như console ngày xưa. Vì trên các h th ng UNIX ngư i ta thư ng tuân theo các truy n th ng. Console thư ng k t n i t i máy tính không qua giao di n k ti p nhau mà qua m t c m riêng (đôi khi thi t b đưa ra không ph i là màn hình mà là m t thi t b in). terminal o và shell 47 thư ng xuyên nh ng khái ni m trình l nh “terminal” và “console”. Cũng có th d ng phiên làm vi c b ng m t trong hai câu l nh logout ho c exit. Thao tác này không t t máy và cũng không kh i đ ng l i h th ng. Tuy nhiên n u làm vi c ch đ đ ho thì không th không dùng phím <Ctrl>. Sau đó hãy nh n t h p phím <Ctrl >+< Alt>+<F1>. Terminal – thi t b dùng đ giao ti p gi a ngư i dùng và máy tính. C n nói thêm là khi làm vi c ch đ văn b n (không ph i đ ho ) thì cũng có th s d ng các t h p phím <Alt>+<F1> — <Alt>+<F6> và thu đư c k t qu tương t . nhưng v n có bàn phím và màn hình th c hi n vai trò terminal đ i v i ngư i dùng. Máy tính cá nhân c a b n đ c là máy tính th h m i. Debian. . Mainframe có m t terminal đ c bi t dành cho nhà qu n tr (system administrator) h th ng. ) m ra 6 phiên làm vi c song song (terminal o) như v y khi kh i đ ng. xin b n hãy th c hi n nh ng l i khuyên trên. Tuy nhiên.3 Console. do đó tác gi gi i thích k hơn nh ng khái ni m này. Hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>. Đ chuy n gi a các terminal o chúng ta s d ng các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F1> — <Ctrl>+<Alt>+<F6>. ngoài console Linux còn cho phép k t n i các terminal xa t i máy tính. M t ngư i dùng nào đó d ng công vi c không có nghĩa là c n ph i t t máy. Nhưng đây không ph i là làm vi c l i t đ u v i h th ng mà b n đ c ch chuy n sang m t terminal o khác. Khi h th ng UNIX đ u tiên m i đư c t o ra. đây b n đ c có th đăng nh p dư i tên ngư i dùng khác. B n s quay l i màn hình ban đ u. Hãy th vào h th ng b ng tên ngư i dùng v a m i t o ra (nhimlui). thư ng g m màn hình và bàn phím. T h p phím nói trên ch đơn gi n là d ng phiên làm vi c hi n th i c a m t ngư i dùng.

Cũng có th s d ng nh ng h v này trên Linux. Chính shell nh n t t c nh ng câu l nh mà ngư i dùng nh p vào t bàn phím và t ch c vi c th c hi n nh ng câu l nh này. câu l nh login s ch y cho ngư i dùng này m t b x lý l nh – shell. Nhưng như đã nói trên. và ngoài ra còn có th s d ng các chương trình khác n m trên đĩa làm câu l nh. H v hay shell (t này thư ng không d ch mà đ nguyên ti ng Anh) là chương trình th c hi n vi c giao ti p c a h th ng v i ngư i dùng. Sau khi th c hi n xong các công vi c qu n tr h th ng. d u nh c c a t t c nh ng ngư i dùng còn l i – ký t $. H v bash không ch là b x lý l nh mà còn là m t ngôn ng l p trình m nh. Trong bash có đ y đ các câu l nh tích h p (n i b ) và các toán t . hãy thoát kh i h v và b n .48 Kh i đ ng Linux l n đ u dùng bình thư ng (không có quy n cao “c p” c a ngư i dùng root). Vì h v bash đóng m t vai trò h t s c quan tr ng trong Linux. Cũng c n lưu ý là đ i v i các h th ng UNIX các nhà phát tri n đã vi t ra nhi u h v khác thay th cho bash. Nói m t cách ch t ch thì câu “h th ng hi n th d u nh c” là không đúng. Có th xem danh sách các câu l nh tích h p trong bash b ng l nh help. D u nh c c a ngư i dùng root có ký t # cu i. r i vào h th ng dư i tên ngư i dùng m i t o ra. vì m i thao tác không c n th n c a ngư i dùng này có th d n đ n nh ng h u qu không mong mu n. Bây gi chúng ta s xem xét thêm m t câu l nh n a mà b n đ c c n bi t. M i l n ngư i dùng nào đó vào h th ng. vì d u nh c này là do shell đưa ra đ đ i ngư i dùng nh p vào câu l nh ti p theo. b n s quay l i h v ban đ u (h v mà t đó b n đã ch y l nh bash). T t nhiên là đ có quy n này b n c n nh p m t kh u c a root vào dòng yêu c u hi n ra (Password:). Không ch duy nh t l nh login có kh năng ch y shell. Ch c n nh p câu l nh su và shell hi n th i (hay nói không đúng là “h th ng”) s ch y m t shell m i mà khi vào trong đó b n s ch y t t c các l nh v i quy n c a root. Khi thoát kh i h v m i này (b ng câu l nh exit ho c t h p phím <Ctrl>+<D>). Hãy đóng t t c nh ng phiên làm vi c mà root m ra. thì hãy chú ý đ n s khác nhau trong d u nh c c a hai ngư i dùng root và nhimlui. Có nghĩa b n đ c cũng là ngư i dùng root c a h th ng. ít nh t b n đ c cũng không th xóa ho c làm h ng các t p tin h th ng (system files) do s không c n th n c a mình. vì th shell còn có th g i là b x lý l nh (thu t ng quen thu c đ i v i ngư i dùng DOS). ví d : help cd. N u b n đ c đăng nh p vào h th ng t terminal th hai dư i tên ngư i dùng nhimlui (ho c dư i tên ngư i dùng b n đã ch n). Hãy th l nh này! Xem thông tin chi ti t v m t l nh nào đó cũng b ng l nh help này v i tham s là tên c a l nh. Khi đăng nh p dư i tên ngư i dùng thông thư ng. Máy tính c a ngư i dùng thông thư ng là máy cá nhân (personal computer hay nói g n là PC) dù nhà hay cơ quan. nên tác gi s dành riêng m t chương c a cu n sách này đ nói v nó. Trong khi đó. ch có ngư i dùng cao c p m i có th th c hi n. T t nhiên là b n có th tìm th y nh ng thông tin tương t trong b t kỳ cu n sách nào v UNIX. đăng nh p dư i tên ngư i dùng cao c p này là không nên. ví d g n h th ng t p tin. Đ ng kh i đ ng l i máy tính m i l n như v y! Câu l nh su giúp đ gi i quy t nh ng trư ng h p như v y. Còn bây gi c n nói vài dòng v h v . B n ch c n nh p vào l nh bash (đây cũng là tên c a chương trình h v trên ph n l n các h th ng Linux) và như v y là đã ch y m t shell m i. nhưng theo m c đ nh s ch y bash. có m t lo t các thao tác.

trên h th ng có th làm vi c cùng lúc nhi u ngư i dùng.4 So n th o dòng l nh. Sau khi làm xong nh ng thao tác mà ch có ngư i dùng cao c p m i có th làm. 3. Nhưng dù sao cũng có ích n u đưa ra danh sách ng n g n nh ng câu l nh (hay nói đúng hơn là phím và t h p phím) dùng đ so n th o dòng l nh. còn trên terminal o th hai – dư i tên ngư i dùng bình thư ng. <←>. Hãy nh r ng Linux là h th ng nhi u ngư i dùng.. L ch s l nh 49 s tr thành ngư i dùng bình thư ng v i nh ng quy n c a mình. Đ có thêm thông tin hãy s d ng câu l nh man bash ho c info bash. nhưng chúng ta ch xem xét nh ng câu l nh đơn gi n và c n thi t trong l n làm quen đ u tiên v i Linux này. ví d : [user]$ su nhimlui Câu l nh su trư c không kèm theo tên nào. Nhưng m t s t h p phím dùng v i <Ctrl> và <Esc> thì v n dùng đư c bình thư ng.2. còn có th vào h th ng dư i tên m t ngư i dùng b t kỳ mà b n bi t m t kh u2 (nói cách khác là “ch y m t h v shell m i dư i tên ngư i dùng khác”). hãy quay l i tài kho n c a ngư i dùng bình thư ng ngay l p t c b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>. vì chúng đư c Midnight Commander dùng đ di chuy n dòng chi u sáng trong b ng3 hi n th i. ) b n có th th c hi n b ng tài kho n bình thư ng. Như v y b n đ c s không có nguy cơ làm h ng h th ng khi còn chưa có nhi u kinh nghi m s d ng Linux. chúng ta s nói v chu t m t ph n riêng). N u nh ng ký t này là ph n 2 3 Ngư i dùng root không c n ph i bi t m t kh u đ làm vi c này. Vì th có th làm vi c dư i tên ngư i dùng root trên terminal o th nh t. theo m c đ nh s đ t tên ngư i dùng cao c p root vào.4 So n th o dòng l nh. G i chương trình con này b ng m t ho c hai l n nh n phím <Tab> sau khi nh p m t vài ký t . Đ th c hi n l a ch n này b n ch c n nh n <Ctrl>+<Alt>+<F1> và s có ngay quy n c a nhà qu n tr . <End>. panel . Ghi chú: N u b n làm vi c trong chương trình Midnight Commander. <Home>. B ng cách tương t như vào h th ng dư i tên root trên. đ c thư.3. thì có th s không th s d ng nh ng phím như <→>. còn khi c n th c hi n các công vi c qu n tr . b n s dùng tài kho n ngư i dùng cao c p (root). .2. Danh sách nh ng câu l nh (t h p phím) có th dùng không ch gi i h n trong ph m vi b ng 3. cũng như gây nh hư ng đ n cách làm vi c c a shell b ng bàn phím (b ng 3. . Nh ng công vi c thư ng ngày (so n th o văn b n. Nhưng c n ch ra tên c a ngư i dùng này trên dòng l nh. Nhưng trong HĐH Linux còn có thêm m t kh năng chuy n t m th i vào tài kho n c a ngư i dùng root đ th c hi n các ch c năng qu n tr . <Del> đ làm các công vi c như b ng trên. L ch s l nh Trong nh ng ph n trư c tác gi đã đ ngh b n đ c th c hi n m t vài l nh c a HĐH Linux. Tác gi cho r ng n u trong quá trình nh p l nh có x y ra l i thì b n có th đoán đư c cách s a chúng. Xin lưu ý b n đ c trong h v bash có chương trình tích h p giúp d dành nh p câu l nh trên dòng l nh.

Đ t (dán) đo n dòng l nh đã c t cu i cùng vào v trí con tr . S lư ng nh ng trang này ph thu c vào b nh c a c c màn hình. Di chuy n v đ u dòng l nh. Nh ng t h p phím này cho phép xem các trang màn hình đã hi n th . Đ i ch hai t : t n m t i v trí con tr và t n m bên trái con tr . Thoát ra kh i h v bash. C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n đ u t (n u t i v trí con tr là d u cách thì c t toàn b t n m bên trái nó). ngư i dùng không k p th y chúng. Chuy n t t c các ký t b t đ u t v trí con tr thành vi t HOA r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i. Di chuy n v cu i dòng l nh. C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n d u cách bên trái. <Shift>+<PgDown> <Ctrl>+<C> <Ctrl>+<D> . <Ctrl>+<F> <←>. Chuy n ký t t i v trí con tr thành vi t hoa r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i so v i t hi n th i. D ng th c hi n câu l nh v a ch y (mà v n đang ch y). <Ctrl>+<E> <Del>. <Esc>+<T> <Ctrl>+<K> <Ctrl>+<U> <Esc>+<D> <Esc>+<Del> <Ctrl>+<W> <Ctrl>+<Y> <Esc>+<C> <Esc>+<U> <Esc>+<L> <Shift>+<PgUp>. Chuy n t t c các ký t b t đ u t v trí con tr t i cu i t thành vi t thư ng r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i. C t ph n dòng l nh b t đ u t ký t n m t i v trí con tr đ n cu i dòng (ph n dòng l nh c t ra đư c lưu trong b đ m và có th đ t vào v trí khác). Đ i ch hai ký t : ký t n m t i v trí con tr và ký t n m bên trái con tr . B t đ u th c hi n câu l nh.2: Nh ng phím so n th o dòng l nh Phím <→>. <Ctrl>+<A> <End>. C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n cu i t (n u t i v trí con tr là d u cách thì c t toàn b t n m bên ph i nó). Di chuy n sang ph i m t t .50 Kh i đ ng Linux l n đ u B ng 3. sau đó di chuy n con tr sang ph i m t ký t . Có ích khi có câu l nh nào đó đưa ra màn hình r t nhi u thông tin ch y nhanh qua màn hình. <Ctrl>+<B> <Esc>+<F> <Esc>+<B> <Home>. D n màn hình và đưa dòng l nh hi n th i lên dòng đ u tiên. C t ph n dòng l nh b t đ u t ký t n m bên trái con tr đ n đ u dòng (ph n dòng l nh c t ra đư c lưu tron b đ m và có th đ t vào v trí khác). Xóa ký t n m t i v trí con tr . <Ctrl>+<M> <Ctrl>+<L> <Ctrl>+<T> Ph n ng c a h th ng Di chuy n sang ph i m t ký t (trong khuôn kh nh ng ký t đã nh p c ng thêm m t ký t s nh p). Xóa ký t n m bên trái con tr . <Ctrl>+<D> <Backspase> <Enter>. Di chuy n sang trái m t ký t . Di chuy n sang trái m t t .

Đây đư c g i là l ch s l nh. nhưng ph n l n ngư i dùng máy tính cá nhân đã quen v i vi c t t máy sau khi làm vi c xong.5 Ng ng làm vi c v i Linux 51 đ u c a ít nh t m t trong nh ng câu l nh mà bash bi t. Đây là tính năng tr giúp c a bash trong trư ng h p ngư i dùng quên tên t p tin trong khi làm vi c căng th ng. N u s phương án ch n là r t nhi u (ví d nh n phím <Tab> hai l n khi dòng l nh tr ng r ng) thì b n đ c s nghe th y ti ng bíp sau l n nh n <Tab> đ u tiên. n u đã nh p vào m t ph n tên t p tin thì ph n còn l i s đư c t đ ng thêm vào. N u bash tìm th y nhi u câu l nh có ph n đ u này. thì h v bash s coi như b n đang tìm tên t p tin đ dùng làm tham s cho l nh này. Công vi c này do câu l nh (chương trình) shutdown đ m nhi m. Trong khi làm vi c v i h v s có ích n u bi t r ng. thì có hai kh năng x y ra. Có th xem l ch s l nh b ng câu l nh history. Do đó c n bi t d ng h th ng m t cách đúng đ n trư c khi t t máy. N u chúng là ph n đ u c a duy nh t m t câu l nh. L ch s l nh đư c lưu trong t p tin xác đ nh b i bi n HISTFILE (thư ng là $HOME/. Vì trong b t kỳ th i đi m nào trên h th ng cũng có r t nhi u quá trình đang làm vi c.5 Ng ng làm vi c v i Linux M c dù máy tính làm vi c dư i s đi u khi n c a HĐH Linux có th đ ch y su t ngày đêm. ch c n s d ng t h p phím <Esc>+<$> thay cho <Tab>. B n có th th y đi u này b ng cách th c hi n l nh: [nhimlui]$ ps ax Th c hi n l i l nh này m t l n n a đ xem l i. Nhưng nguyên nhân quan tr ng hơn là ch m t s ti n trình này có th đang làm vi c v i các t p tin. và bash s đưa ra danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. và sau l n nh n <Tab> th hai s xu t hi n m t dòng d ng Display all 2627 possibilities? (y or n) (Hi n th t t c 2627 kh năng? c n ch n y – có ho c n – không).3. thì s hi n th danh sách t t c nh ng phương án có th ch n. 4 environment variable . đôi khi có th d n đ n không kh i đ ng đư c máy trong l n sau. Tương t như v y có th đoán ph n còn l i c a các bi n môi trư ng4 . xem chương 5) và cho phép g i l i chúng b ng cách ch n t danh sách.3. 3. Nh đó ngư i dùng có kh năng nh p thêm m t vài ký t n a làm gi m s phương án ch n xu ng còn 1 r i là dùng phím <Tab> m t l n n a. thì h v s thêm ph n còn l i c a câu l nh này vào dòng l nh. giá tr này đư c đ t trong bi n HISTSIZE. đây b n c n s d ng các t h p phím <Shift>+<PgUp> và <Shift>+<PgDown> đ xem danh sách (có th ) r t dài này. Cũng gi ng như trư ng h p câu l nh. t c là bash ch tìm th y có m t câu l nh này.bash_history). N u ng t ngu n đi n thì nh ng thay đ i này s không đư c lưu và s b m t. N u nh n hai l n phím <Tab> sau tên c a m t câu l nh và m t kho ng tr ng. Đ làm vi c v i l ch s câu l nh trong h v bash ngư i ta s d ng nh ng t h p phím trong b ng 3. và h th ng còn chưa ghi nh t t c các thay đ i v i nh ng t p tin lên đĩa mà ch lưu t m chúng trong b nh (cache). Khi làm vi c v i HĐH Linux không th t t máy b ng cách ng t ngu n đi n như đ i v i MS-DOS. bash ghi nh m t s câu l nh (theo m c đ nh là 1000 l nh.

có ph n đ u trùng v i dòng_ký_t .52 Kh i đ ng Linux l n đ u B ng 3. ho c dùng câu l nh su đ có đ quy n tương ng. b n s nh n đư c câu tr l i “bash: shutdown: command not found”. Đi u đó có nghĩa là bash không bi t tìm chương trình đây. ví d qua sudo. <N> Th c hi n (không c n nh n <Enter> câu l nh th n trong danh sách <!>. Câu l nh shutdown có cú pháp như sau: [root]# shutdown <tùy_ch n> <th i_gian> <dòng_thông_báo> Ghi chú: R t có th khi ch y l nh. Trong trư ng h p đó b n c n nh p vào đư ng d n đ y đ đ n chương trình. n u b n mu n kh i đ ng l i sau 5 phút thì hãy nh p vào câu l nh: [root]# shutdown -r +5 5 Cũng có th c u hình đ nh ng ngư i dùng khác th c hi n đư c shutdown. do đó b n c n đăng nh p vào h th ng dư i tên ngư i dùng này. Ví d . sau đó hi n th câu l nh ti p theo trong l ch s l nh Ch có ngư i dùng root m i có th th c hi n câu l nh shutdown này5 . Thư ng s d ng hai trong s các tùy ch n c a chương trình shutdown: • -h – d ng hoàn toàn h th ng (halt. <N> Th c hi n câu l nh th n tính t cu i danh sách <!>. . Th i gian h n gi đư c tính t lúc nh n phím <Enter>. Vi c tìm dòng l nh c n thi t s đư c th c hi n t cu i t p tin l ch s và dòng l nh đ u tiên tìm th y s đư c th c hi n <Ctrl>+<O> Cũng gi ng như nh n phím <Enter>. đây là /sbin/shutdown. Tham s th i_gian dùng đ “h n gi ” th c hi n câu l nh (không nh t thi t ph i th c hi n câu l nh ngay l p t c). vì t p tin chương trình c a shutdown n m t i /sbin. <->. dòng_ký_t Th c hi n dòng l nh. s t t máy) • -r – kh i đ ng l i h th ng (reboot).3: T h p phím đi u khi n l ch s l nh Phím Ph n ng c a h th ng <↑> ho c <Ctrl>+<P> Chuy n t i (g i vào dòng l nh) câu l nh trư c trong danh sách (di chuy n ngư c l i danh sách) <↓> ho c <Ctrl>+<N> Chuy n t i câu l nh ti p theo trong danh sách (di chuy n theo danh sách) <PgUp> Chuy n t i câu l nh đ u tiên trong danh sách l ch s l nh <!>.

Tương đương v i câu l nh này là l nh halt. Do đó chúng ta s xem xét t ng ngu n thông tin này m t cách c th hơn. Đ i v i chúng ta thì t m th i câu l nh sau s thích h p hơn: [root]# shutdown -h now Câu l nh này s t t máy ngay l p t c. Nhưng tôi s ph i “đi trư c” k v cách nh n thông tin tr giúp trong giao di n đ ho (X Window). Vì th tác gi s đưa ra ngay l p t c nh ng ngu n thông tin khác.3. Tác gi cũng mong cu n sách này s th c hi n vai trò tr giúp trong th i gian đ u tiên này.6. 3. nhưng c n ng t ngu n đi n trong khi h th ng b t đ u kh i đ ng l i. 3. thì t t nh t hãy tìm tr giúp ngay trong h th ng. Các phiên b n Linux có hàng nghìn trang tài li u d ng t p tin. nhưng có th nó không gi i quy t đư c t t c nh ng v n đ c a b n.6 Tr giúp khi dùng Linux Như v y là b n đ c đã k t thúc phiên làm vi c đ u tiên v i HĐH Linux và tôi mong r ng b n chưa c n tr giúp trong m t tình hu ng nào đó.6 Tr giúp khi dùng Linux 53 Câu l nh này có nghĩa là “d ng h th ng sau 5 phút và kh i đ ng l i sau khi hoàn thành công vi c”. tldp. Sau khi nh n t h p phím “n i ti ng” <Ctrl>+<Alt>+<Del> trên Linux s th c hi n các hành đ ng tương t v i l nh [root]# shutdown -r now B ng cách này cũng có th t t máy. do đó câu tr l i cho câu h i c a b n đã n m trong lòng bàn tay. . Có m t vài ngu n đ c l p ch a thông tin v h u h t các m t c a h th ng Linux: • các trang tr giúp man • tr giúp siêu văn b n info • tài li u đi kèm v i ph n m m • HOWTO và FAQ c a d án The Linux Document Project (http://www. Các d án d ch chúng sang ti ng Vi t còn chưa đư c t ch c ho c còn chưa đư c hoàn ch nh. Tác gi coi cách gi i quy t này là đúng vì ngư i dùng c n bi t trư c cách thoát kh i nh ng trư ng h p khó khăn.1 Các ngu n thông tin tr giúp N u rơi vào tình hu ng mà b n không bi t ph i làm gì đ có đư c k t qu mong mu n.org) • câu l nh locate C n nói ngay l p t c là ph n l n thông tin t nh ng ngu n này b ng ti ng Anh.

6. Các trang tr giúp man chia thành các ph n như trong b ng 3. và v các g i h th ng (system call). Vì th n u mu n xem tr giúp v g i h th ng swapon c n ch y l nh [user]$ man 2 swapon đ ch ra s th t c a ph n tr giúp c n tìm ki m thông tin. ví d man(7). hàm trong thư vi n c a ng d ng) Thi t b (t p tin đ c bi t. B ng 3.4: Các ph n chính c a tr giúp man Ph n 0 1 8 2 3 4 5 6 7 9 n N i dung Các t p tin header (thư ng n m trong /usr/include) Chương trình ho c câu l nh c a ngư i dùng Câu l nh dùng đ qu n tr h th ng G i h th ng6 (hàm do nhân cung c p) G i thư vi n7 (chương trình con. Đây là cách nh n tr giúp chính trong t t c các h th ng UNIX. thư ng n m trong /dev) Đ nh d ng t p tin và quy ư c.54 Kh i đ ng Linux l n đ u 3. v đ nh d ng t p tin. V n đ ch các t p tin ch a thông tin c a tr giúp man n m trong các thư m c con manx (x là tên c a ph n) c a thư m c /usr/share/man và khi câu l nh man tìm ki m thông tin c n thi t. Nh ng phím thư ng dùng nh t là: N u b n không thích đ c t màn hình mà c m tay đ c. thì nó s xem các thư m c con này theo th t đã ch ra trong b ng 3. thì có th in ra trang man tương ng b ng l nh [user]$ man tên_câu_l nh | lpr ho c n u máy in là postscript thì dùng: [user]$ man -t tên_câu_l nh | lpr . groff(7) Nhân (kernel routines) các l nh Tcl/Tk Th t li t kê đây không có s nh m l n nào. ví d /etc/passwd Trò chơi Khác (bao g m các gói macro và quy ư c. N u b n ch y l nh [user]$ man swapon thì s nh n đư c tr giúp v câu l nh swapon n m trong ph n 8.4. Các trang man đư c xem b ng chương trình less (ho c chương trình xác đ nh b i bi n PAGER). b ng câu l nh này ngư i dùng trong hình hu ng khó khăn luôn luôn có th tìm tr giúp v b t kỳ câu l nh nào c a h th ng.2 Các trang tr giúp man Như đã nói ng n g n trên v câu l nh man.4. do đó có kh năng xem thông tin theo t ng màn hình và di chuy n màn hình này xu ng dư i và lên trên và đ di chuy n có th s d ng các phím như trong chương trình less.

dòng ký t . Trong khi làm vi c ch đ văn b n. c n nh p vào info cùng v i m t tham s là tên c a câu l nh quan tâm. Nhưng s khác nhau cơ b n nh t ch info đưa ra thông tin d ng siêu văn b n (hypertext) gi ng như các trang web.6 Tr giúp khi dùng Linux 55 B ng 3. thì cũng gi ng như man. N u b n đ c đ máy ch y c đêm thì t t nh t ch y câu l nh này d ng công vi c cho ti n trình cron8 . <Enter> Tìm ki m dòng ký t ch ra <N> L p l i tìm ki m v a th c hi n. Câu l nh apropos th c hi n tìm ki m theo các ph n c a t khóa. tuỳ ch n và cú pháp c a l nh trong quá trình làm vi c đ không ph i nh m t s lư ng l n nh ng thông tin này trong đ u.6. các trang tr giúp man không dành cho th i gian làm quen đ u tiên v i Linux.3 Câu l nh info Câu l nh info là d ng tr giúp thay th và tương đương v i man. Cu i cùng tác gi mu n nói r ng. whatis và apropos làm vi c. Nh đó b n có kh năng xem các ph n khác nhau c a tr giúp mà không c n ph i thoát ra kh i chương trình xem này. Chúng dành cho nh ng ngư i dùng có kinh nghi m c n có “s tay tra c u” v đ nh d ng. b n có th 8 cron là chương trình đ ch y t đ ng các công vi c theo th i gian đã đ nh. L nh này ch đưa ra nh ng trùng l p chính xác v i t khóa tìm ki m. Ch có ngư i dùng root m i có quy n ch y câu l nh makewhatis.3. Đ nh n thông tin v m t câu l nh nào đó. Ví d : [user]$ info man Thông tin màn b n s th y trên màn hình trong ph n l n trư ng h p s khác v i nh ng gì mà câu l nh man đưa ra. Hãy th ch y l nh sau: [user]$ man -k net C n ph i nói luôn là đ cho các câu l nh man -k. . Và theo ý ki n c a nhi u ngư i dùng là v chi u hư ng t t hơn. Trong trư ng h p này có th dùng hai câu l nh whatis và apropos. Tuy nhiên đ có th nh n đư c thông tin mong mu n thì còn c n ph i bi t ch tìm thông tin đó. 3. thì đ u tiên c n t o ra cơ s d li u v các câu l nh có trên máy b ng cách ch y l nh makewhatis.5: Phím s d ng đ xem trang man Phím Ch c năng <Q> Thoát kh i chương trình <Enter> Xem t ng dòng <Space> Hi n th màn hình thông tin ti p theo <B> Quay l i màn hình trư c </>. Trong trư ng h p ngư c l i khi tìm ki m b n s nh n đư c thông báo “nothing appropriate”. Câu l nh whatis tìm ki m t khóa đưa ra trong cơ s d li u bao g m danh sách các câu l nh và mô t ng n g n c a chúng. Tương t như l nh apropos là câu l nh man v i tham s -k.

56

Kh i đ ng Linux l n đ u

ch y câu l nh info trên m t trong các terminal o (hãy nh đ n các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>, <Ctrl>+<Alt>+<F3> v.v. . . ) đ có th chuy n sang terminal o đó tìm tr giúp khi c n thi t. Trong trư ng h p b n không bi t tìm thông tin c n thi t đâu thì có th chuy n sang các ph n khác nhau b ng các siêu liên k t (hyperlink) mà info t o ra. Nh ng liên k t này đư c đánh d u b ng ký t sao (*), khác v i cách đánh d u liên k t trên các trang Web nhưng v n gi nguyên đư c s thu n l i. Có th di chuy n qua các liên k t b ng phím <Tab>. Sau khi di chuy n đ n liên k t mong mu n, hãy nh n phím <Enter>. Phím <P> đưa ngư i dùng tr l i trang v a xem, phím <N> đưa đ n trang ti p theo, còn <U> chuy n lên trên m t b c trong c u trúc phân b c c a các trang tài li u này. Ngoài ra, còn có th chuy n theo liên k t b ng cách khác tương t như h th ng trình đơn. Đ u tiên c n nh n phím <M>, sau đó nh p vào dòng Menu item: cu i màn hình m t vài ký t đ u tiên c a tên c a ph n tr giúp c n thi t. Tên c a nh ng ph n tr giúp này đư c hi n th trên màn hình. S ký t ph i đ sao cho ch tương ng v i m t ph n tr giúp, n u không thì chương trình s yêu c u nh p thêm vào. Thoát ra kh i info b ng phím <Q>.

3.6.4

Câu l nh help

Như đã nh c đ n trên, h th ng tr giúp v các l nh tích h p c a h v bash là câu l nh help. N u ch y l nh help không có tham s thì s nh n đư c danh sách c a t t c các l nh tích h p c a bash. N u ch y help tên, trong đó tên là tên c a m t trong nh ng câu l nh nói trên, thì b n s nh n đư c gi i thi u ng n g n v cách s d ng câu l nh này.

3.6.5

Tài li u đi kèm v i b n phân ph i và chương trình ng d ng

N u trong quá trình cài đ t không b đi nh ng gói tài li u, thì sau khi k t thúc b n s tìm th y trong thư m c /usr/share/doc (ho c /usr/doc) các thư m c con HOWTO, FAQ,. . . Nh ng thư m c này ch a tài li u đ y đ v h th ng Linux nói chung cũng như nh ng ph n riêng r c a nó. Nh ng tài li u này có d ng văn b n ASCII và có th xem chúng b ng các câu l nh more tên ho c less tên ho c b ng chương trình xem có trong Midnight Commander. Ph n l n các chương trình ng d ng có kèm theo tài li u hư ng d n cài đ t và s d ng. N u cài đ t chương trình t gói (package) d ng rpm (Fedora Core, SuSE, Mandriva,. . . ) thì tài li u s n m trong thư m c con tương ng c a thư m c /usr/share/doc. Tên c a nh ng thư m c con này tương ng v i tên c a chương trình và phiên b n c a nó. Ví d , chương trình nh p ti ng Vi t mà tôi đang dùng đ gõ nh ng dòng này xvnkb phiên b n 0.2.9 có thư m c con tương ng xvnkb-0.2.9 n m trong /usr/share/doc sau khi cài đ t. Đôi khi đ tìm t p tin tr giúp mong mu n b n s c n đ n câu l nh locate. Câu l nh này trong m t ch ng m c nào đó tương t v i các l nh whatis và apropos. Khi ch y locate nó s tìm t t c nh ng t p tin có tên ch a t khóa đưa ra. Ví d locate net s tìm t t c nh ng tên t p tin có tên ch a “net”. Nh ng t p tin này có r t nhi u trên máy. Trong t khóa (m u) có th s d ng các ký t thay th *, ?, []. Tuy nhiên câu l nh locate không tìm ki m theo các

3.6 Tr giúp khi dùng Linux

57

thư m c c a h th ng t p tin, mà theo cơ s d li u đ c bi t ch a tên các t p tin đư c t o ra (và đôi khi c n c p nh t) b ng l nh updatedb. Trong m t s b n phân ph i locate đư c thay th b i slocate (secure locate). slocate t t o cho mình cơ s d li u nói trên sau khi ch y v i tham s tương ng.

3.6.6

Câu l nh xman

Đây là chương trình cho phép xem các trang tr giúp man khi làm vi c giao di n đ ho (GUI). Vi c tìm ki m và hi n th các trang tr giúp đư c th c hi n b ng cách nh n các nút và trình đơn. Còn l i (theo thông tin hi n th ) xman cũng gi ng như man.

3.6.7

Câu l nh helptool

Sau khi ch y l nh helptool s hi n ra m t c a s đ ho , có m t ô nh p vào đ ngư i dùng đưa ra thu t ng đang quan tâm. Chương trình s xem t t c các t p tin tài li u (b n có th c u hình đ ch n nh ng tài li u nào c n xem khi tìm ki m). Sau khi hoàn thành tìm ki m chương trình s hi n ra danh sách nh ng t p tin có ch a thu t ng này. N u nh n chu t vào m t t p tin trong danh sách thì s hi n ra m t c a s khác n i dung c a t p tin đã ch n. Khi này t p tin s đư c hi n th d ng lưu trên đĩa: trang info, trang man, v.v. . .

3.6.8

Sách và Internet

T t nhiên, h c Linux d dàng và đơn gi n nh t khi có m t cu n sách t t. Trư c tiên b n c n đ c tài li u hư ng d n đi kèm v i b n phân ph i c a mình. Các b n phân ph i l n như Debian, SuSE, Fedora,. . . đ u đã có nh ng tài li u này (r t có th đã đư c d ch sang ti ng Vi t). R t ti c ngư i d ch chưa đ c cu n sách ti ng Vi t nào v Linux do đó không th gi i thi u v i b n đ c. T t nhiên n u b n có k t n i Internet (bây gi không còn quá xa x ) và m t chút ti ng Anh thì có th tìm đư c câu tr l i cho m i câu h i c a mình. Tôi xin đưa ra m t s đ a ch sau làm bư c kh i đ u cho b n đ c trong bi n thông tin vô b b n này.

Các trang ti ng Vi t
1. http://vnoss.org – trang web dành cho ngư i dùng ng d ng mã ngu n m (MNM) Vi t Nam. Có nhi u thông tin v Linux, tài li u v Linux, di n đàn cho phép b n đ t câu h i c a mình. Trang web do bác Nguy n Đ i Quý đang s ng và làm vi c t i B qu n lý. 2. http://vnoss.net – tin t c v Linux và MNM. 3. http://vnlinux.org – đây là trang web dành cho nhóm ngư i dùng Linux Vi t Nam (vietlug). B n s tìm th y nhi u thông tin có ích đây và có th đăng ký tham gia nhóm thư vietlug đ đ t câu h i. Trang này do anh Larry Nguy n, m t Vi t Ki u M , qu n lý.

58

Kh i đ ng Linux l n đ u 4. http://vnoss.net/dokuwiki/doku.php?id=linux:tailieutiengviet – trên trang này có t ng h p t t c nh ng tài li u ti ng Vi t v Linux, r t có th b n s tìm th y tài li u v đ tài mình c n tìm hi u trên trang này. 5. http://kde-vi.org – trang web c a nhóm d ch giao di n KDE sang ti ng Vi t.

Các trang ti ng Anh
1. http://www.linux.com 2. http://www.linux.org 3. http://www.linux.org.uk – Trang web Linux c a Châu Âu. Do Allan Cox m t trong các nhà phát tri n Linux h tr . 4. http://www.tldp.org – Trang web chính ch a tài li u v Linux. R t nhi u tài li u bao g m HOWTO, FAQ, sách. . . 5. http://freshmeat.net/ – Thông báo hàng ngày v nh ng chương trình ng d ng m i ra dành cho Linux. Kho ph n m m kh ng l cho Linux. 6. http://www.li.org – T ch c Linux International. 7. http://www.linuxstart.com 8. http://oreilly.linux.co – 9. http://www.linuxplanet.com 10. http://www.kde.org – Trang ch c a môi trư ng làm vi c KDE. 11. http://www.gnu.org – Các ng d ng dành cho Linux, trong đó n i ti ng nh t là trình so n th o Emacs (GNU’s Not UNIX). 12. http://slashdot.org – Nh ng tin t c m i nh t v công ngh máy tính trong đó có Linux. Có các bài báo và l i bình c a ngư i đ c (không qua ki m duy t). 13. http://www.linuxtoday.com – Danh sách dài nh ng tin t c, thông báo qu ng cáo và các thông tin khác. Xem trang này b n s bi t ph n l n nh ng s ki n trong th gi i Linux. 14. http://www.lwn.net – Tin t c hàng tu n v Linux. Thông tin chia thành t ng h ng m c: thông tin chung, thương m i, thông tin v nhân Linux, công c phát tri n chương trình m i, chương trình cho Linux, v.v. . . N u b n mu n tin tư ng r ng Linux phát tri n r t nhanh và mu n nh n tr giúp c a các công ty thương m i l n thì nh t đ nh ph i thăm trang này. Tin t c trên tu n báo này đư c ban biên t p chú thích r t t t. 15. http://www.linuxnewbie.org – Trang web t t cho nh ng ngư i dùng m i. đây b n s tìm th y r t nhi u tài li u.

3.6 Tr giúp khi dùng Linux

59

16. http://www.linuxjournal.com – t p chí Linux. Thư ng đăng nh ng bài báo v nhi u đ tài. 17. http://www.linuxgazette.com – t báo Linux này s thú v đ i v i c ngư i dùng m i và ngư i dùng có kinh nghi m. 18. http://www.linuxfocus.org – T p chí phi thương m i toàn c u. 19. http://www.linuxworld.com – M t trang web t t có r t nhi u bài báo hay. 20. http://www.linux-mag.com – Linux Magazin, m t t t p chí r t thú v . 21. http://www.penguinmagazine.com. T t nhiên đây không ph i là danh sách đ y đ nh ng trang web nói v Linux. Nh ng trang nói trên ch là đi m kh i đ u đ t đó b n s tìm đư c nh ng trang web khác trong bi n thông tin Internet. Đi đ n đâu là ph thu c vào ý mu n c a b n. N u có v n đ trong lúc cài đ t, thì hãy h i d ch v khách hàng c a phân ph i đĩa. N u b n mua đĩa c a m t công ty chuyên môn thì s có đ a ch liên l c c a d ch v này. N u b n mua đĩa ghi l i ho c t ghi đĩa t t p tin ISO nh n đư c qua Internet thì r t có th l i cài đ t là do khi ghi đĩa gây ra. Hãy s d ng h p thư đi n t . B n nên đăng ký v i m t vài nhóm thư chung (mailing list) nào đó, ví d mailto:vietlug-users@userforge.net. Cách đăng ký còn ph thu c vào t ng nhóm thư (nói chính xác hơn là ph thu c vào máy ch đi u khi n nhóm thư này). Nhưng hi n nay thư ng có hai cách đăng ký: g i thư đ n m t đ a ch xác đ nh đ yêu c u, đăng ký qua giao di n web. Thông tin này b n có th tìm th y trên trang web gi i thi u v nhóm thư chung. Tuy nhiên b n c n bi t là đ đ c đư c t t c thư chung thì c n r t nhi u th i gian, và còn ph i đ c r t nhi u thư c a nh ng ngư i dùng m i khác (ví d “Console là gì?”), ho c th m chí có c nh ng lá thư “ng ng n” (ví d “Hôm nay dùng Debian th t vui”) và t t nhiên là ph i đ c c nh ng thư tr l i cho nh ng câu h i này c a nh ng ai bi t m t chút gì đó. Do đó n u mu n b n có th xem kho lưu tr nh ng lá thư này b ng trình duy t, r t có th đã có câu tr l i cho câu h i c a b n đó. Và như v y b n không c n ph i đăng ký cũng như vi t thư vào nhóm thư chung n a. T t nhiên n u không tìm th y thì đ ng ng i ng n đ t câu h i. Ngư i dùng Linux h t s c vui lòng tr l i thư c a b n. B o đ m là b n s nh n đư c câu tr l i, n u không hi u thì còn có th yêu c u gi i thích thêm. Khi đ t câu h i có liên quan đ n h th ng Linux c a b n, c n luôn luôn thêm vào thư c a mình càng nhi u chi ti t càng t t (nhưng đ ng thêm thông tin th a) bao g m: tên c a b n phân ph i (Debian, SuSE, Fedora, hay m t cái nào khác), phiên b n nhân, có v n đ v i ph n c ng nào (phiên b n, dòng ch ghi trên m ch đi n t ), thông báo nào hi n ra khi có v n đ . Đ ng đòi h i ngư i dùng khác g i câu tr l i th ng đ n đ a ch c a b n, “vi t thư vào nhóm thư chung là t th hi n, vi t thư đi n t cũng là s h tr k thu t. Vi t thư thì mi n phí, nhưng s h tr k thu t thì không”. Xin hãy luôn nh đi u đó!

th c hi n vi c truy c p (ch n thông tin c n thi t) và nhi u thao tác khác. 4. quay v phía chính b n thân đĩa lưu t o thành m t vùng bên trong c a h th ng t p tin đ i v i ngư i dùng. gi ng như m t cái đĩa ăn. v. đ i v i ngư i dùng thì h th ng t p tin là m t c u trúc lôgíc c a các thư m c và t p tin. có hai m t. đĩa t . chúng ta t m g i là m t sau. h th ng t p tin cơ b n c a Linux đ n th i đi m hi n nay. Vì th . Tên t p tin trong Linux có th dài 255 ký t bao g m b t kỳ ký t nào tr ký t có mã b ng 0 và ký t d u g ch chéo (/). M i h th ng t p tin. Trong chương hi n t i chúng ta s xem xét m t quay v phía ngư i dùng c a h th ng t p tin. Còn có nh ng h th ng t p tin khác nhưng chúng ta s đ c p đ n chúng mu n hơn. . 1 M t s tác gi thích dùng thu t ng “v t ch a” đây. T phía m t trư c này ngư i dùng th y h th ng t p tin là m t c u trúc lôgíc c a các thư m c và t p tin. T phía c a HĐH thì t p tin là m t chu i liên t c các byte v i chi u dài xác đ nh. Vì đây th c hi n các cơ ch ghi t p tin lên các đĩa lưu khác nhau.Chương 4 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Bây gi b n đã bi t cách kh i đ ng và d ng h th ng Linux. M t này c a h th ng t p tin có c u trúc không đơn gi n chút nào. mà ngư i dùng không th y.1 T p tin và tên c a chúng Máy tính ch là công c đ làm vi c v i thông tin không hơn không kém. DVD. M t m t c a nó luôn quay v phía ngư i dùng (hay nói chính xác hơn là quay v phía ng d ng). M t còn l i. . Làm sao đ ngư i dùng có th làm vi c v i t p tin đó là công vi c c a h th ng t p tin. . chúng ta t m g i nó là m t trư c. Mà thông tin trên m i HĐH đư c lưu d ng t p tin trên các đĩa lưu. H đi u hành không quan tâm đ n đ nh d ng bên trong c a t p tin. C n nói thêm là chúng ta s xem xét m t h th ng t p tin c th ext3fs. H th ng t p tin – là c u trúc nh đó nhân c a h đi u hành có th cung c p cho ngư i dùng và các ti n trình tài nguyên c a h th ng d ng b nh lâu dài trên các đĩa lưu1 thông tin: đĩa c ng. CD. đã đ n lúc làm quen v i m t trong nh ng thành ph n chính và quan tr ng c a Linux – đó là h th ng t p tin. ngư i dùng thư ng không c n quan tâm đ n. M t còn l i s dành cho m t chương sách sau.v. Tuy nhiên còn có nhi u ký t n a có ý nghĩa đ c bi t trong h v shell và do đó không nên dùng đ đ t tên t p tin. Nhưng nó c n đ t cho t p tin m t cái tên nào đó đ ngư i dùng (hay nói đúng hơn là chương trình ng d ng) có th làm vi c v i t p tin.

Đ i v i d u ch m thì không ph i như v y. ví d xvnkb-0.9.tar. Ví d : [user]$ mkdir \\mot\&hai s t o thư m c \mot&hai.2. Còn có th đ t tên t p tin ho c thư m c v i nh ng ký t nói trên vào d u ng c kép.9. t c là ph i l p l i d u này hai l n).gz và L4U-0. Ví d . t c là có th thêm chúng vào tên t p tin (thư m c) n u đưa tên vào trong d u ngo c kép ho c dùng d u g ch chéo ngư c đ b đi ý nghĩa đ c bi t c a chúng.tar.1 T p tin và tên c a chúng Đó là nh ng ký t sau: ! @ # $ & ~ % * ( ) [ ] { } ’ " \ : . “hai” và “ba”.2. ví d . > < ‘ d u cách 61 N u tên t p tin ch a m t trong nh ng ký t này (không khuyên dùng nhưng v n có th ) thì trư c nó ph i đ t m t d u g ch chéo ngư c (\) (đi u này v n đúng trong trư ng h p có chính b n thân d u g ch chéo ngư c.gz dùng đ ký hi u các t p tin nén2 ). đ t o thư m c có tên “mot hai ba” chúng ta c n dùng câu l nh sau: [user]$ mkdir "mot hai ba" vì câu l nh [user]$ mkdir mot hai ba s t o ba thư m c: “mot”. Vì th l4u-0.4. chúng ta s đ c p đ n sau.3 Như đã nói chương trư c trong Linux có phân bi t các ký t vi t hoa và vi t thư ng.gz. Chúng ta đã quen v i vi c t p tin đư c xác đ nh hoàn toàn theo tên c a nó. Đ c thêm ls(1) đ bi t chi ti t.9.tar. m c dù v n dùng ph n cu i cùng c a tên t p tin sau d u ch m đ làm ký hi u v các d ng t p tin đ c bi t (. thì t p tin này s là n (thu c tính hidden) đ i v i m t s câu l nh.tar. Trên Linux các t p tin chương trình và t p tin bình thư ng không phân bi t theo ph n m r ng c a tên (trong DOS t p tin chương trình có ph n m r ng exe) mà theo các d u hi u khác. l nh ls không hi n th nh ng t p tin như v y. Tuy nhiên t t nh t là không s d ng nh ng ký t này k c d u cách trong tên t p tin và thư m c. Tuy nhiên n u nhìn t phía h đi u hành và h th ng t p tin thì không ph i 2 3 thư ng g i theo ti ng lóng là tarball. b i vì có th gây ra v n đ cho m t s ng d ng khi c n s d ng nh ng t p tin như v y và c khi di chuy n nh ng t p tin đó lên h th ng t p tin khác. N u nó là d u ch m đ u tiên trong tên. D u ch m có ý nghĩa đ c bi t trong tên t p tin. Đi u này cũng đúng đ i v i tên t p tin. Đi u này lúc đ u có th gây khó khăn cho ngư i dùng Windows nhưng sau khi quen thì b n s th y nó th t s có ích. .gz có th n m trong cùng m t thư m c và là tên c a các t p tin khác nhau. Làm tương t như v y đ i v i nh ng ký t khác.2. Trong Linux ngư i dùng thư ng đ t nhi u d u ch m trong tên c a t p tin. Khi này khái ni m ph n m r ng t p tin (thư ng dùng trong DOS) không còn có ý nghĩa gì. qu bóng tar Nhưng l nh ls -a s hi n th .

2. hay còn g i là “inode” (t m th i chưa có thu t ng ti ng Vi t chính xác nên xin đ nguyên t ti ng Anh). Vì th các t p tin còn đư c đ t thêm m t tên thân thi n v i ngư i dùng và hơn th n a còn đư c nhóm vào các thư m c. Đ có th thêm tên khác cho t p tin ho c thư m c (t o liên k t c ng). . chúng ta s d ng câu l nh ln d ng sau: ln tên_đã_có tên_m i Ví d : [user]$ ln projects/l4u/l4u-0. Khi b n đ c xóa m t t p tin có nhi u tên (liên k t c ng) thì trên th c t ch xóa đi m t liên k t (mà b n ch ra trên dòng l nh xóa). Không ph i ai cũng có kh năng nh đã ghi gì trong t p tin v i s 12081982 (nói chính xác hơn là ch có m t s r t ít ngư i có kh năng này).9. Chính inode lưu t t c nh ng thông tin c n thi t cho h th ng t p tin v t p tin. nhưng bây gi cũng c n đ c p đ n m t chút v ch s “inode”. M i đĩa lưu dù là th t s hay lôgíc thì đ u có m t b ng các ch s inode c a riêng mình. bao g m thông tin v v trí c a các ph n c a t p tin trên đĩa lưu. Vì th m i t p tin có th có bao nhiêu tên tùy thích. Bây gi có th dùng ~/l4u. Chi ti t v câu l nh ln b n có th đ c trong trang man c a nó. Các inode trong b ng đư c đánh s theo th t .pdf users 3069 2006-09-06 13:52 l4u.pdf ~/l4u. nó ch thư m c cá nhân (home directory) c a ngư i dùng. chúng ta s nói k hơn v ký t này ngay sau đây. Nh ng tên này còn đư c g i là liên k t “c ng” (hard link) (chúng ta s làm quen k hơn v i khái ni m liên k t và cách t o nh ng liên k t này trong chương sau). Có th tìm ra s lư ng liên k t c ng đ n t p tin (t c là s lư ng tên c a t p tin) b ng l nh ls v i tham s -l4 .62 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs như v y.pdf Ký t ∼ có ý nghĩa đ c bi t.9.tex N u b n dùng SuSE Linux thì có th nh p vào l nh ll. Các ch s inode n m trong m t b ng đ c bi t g i là inode table.pdf đ thay cho đư ng d n dài hơn projects/l4u/l4u-0. thì nó đư c lưu đ n lúc h th ng ( ng d ng) gi i phóng nó. Tác gi đưa ra nh ng thông tin trên ch đ nói r ng tên c a b t kỳ t p tin nào trong Linux không ph i gì khác mà chính là liên k t đ n ch s inode c a t p tin. B ng này đư c t o ra trên đĩa lưu cùng lúc v i h th ng t p tin. thông tin v d ng t p tin và nhi u thông tin khác. và chính ch s này m i là tên th c s c a t p tin trên h th ng. Chúng ta s g i ch s này là ch s c a t p tin.9. Chúng ta s nói k v m t sau c a h th ng t p tin trong m t s chương sách s p t i. V n đ ch m i t p tin trong Linux có m t “ch s ký hi u” (index descriptor) tương ng.pdf.2. Tuy nhiên đ i v i ngư i dùng thì nh ng tên như v y th t s không thu n ti n.2.tex users 4096 2006-09-06 02:16 images users 82686 2006-09-06 14:32 l4u-0. Ngay phía sau quy n truy c p đ n t p tin là m t s cho bi t s lư ng nh ng liên k t c ng này: [user]$ ls t ng 1280 -rw-r--r-drwxr-xr-x -rw-r--r--rw-r--r-4 -l 1 2 2 1 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 users 81409 2006-09-06 03:43 bash. Th m chí c khi b n đ c đã xóa đi liên k t cu i cùng thì cũng không có nghĩa là đã xóa n i dung c a t p tin: n u t p tin đang đư c h th ng hay m t ng d ng nào đó s d ng.

Ghi chú: n u nói m t cách chính xác. C u trúc phân b c c a thư m c thư ng đư c minh ho b ng “cây thư m c”. và thư m c g c duy nh t c a c u trúc này đư c ký hi u b ng d u g ch chéo “/”. Có th đưa vào thư m c g c này m t s lư ng không h n ch các thư m c n m trên các đĩa lưu khác nhau (thư ng nói là “g n h th ng t p tin” ho c “g n đĩa lưu”). Vì th mà các t p tin đư c t ch c vào các thư m c.tex là tên đ y đ c a t p tin tôi đang nh p vào trên máy c a mình. thì thư m c hi n th i luôn đi li n v i m i ti n trình đã ch y (trong đó có h v shell). vì th đôi khi ch y m t chương trình nào đó trong shell có th d n đ n vi c thay đ i thư m c hi n th i sau khi chương trình đó hoàn thành công vi c. Tên c a thư m c cũng đư c đ t theo nh ng quy đ nh như đ i v i tên t p tin. M i thư m c (con) có th ch a các t p tin riêng l và các thư m c con c a nó. . m t h th ng Linux hoàn ch nh s có s lư ng t p tin còn l n hơn th . b t đ u t thư m c g c “/” và k t thúc là b n thân tên c a t p tin. K t qu là chúng ta thu đư c m t c u trúc thư m c có phân b c b t đ u t m t thư m c g c. Hãy tư ng tư ng b n có m t danh sách kho ng vài nghìn t p tin! Xin đ ng nghi ng . còn t p tin – là các “lá”.2 Thư m c (Danh sách b c t b t vì không c n thi t). Ví d /home/teppi82/projects/l4u/ext3fs. Trên MS Windows ho c DOS c u trúc thư m c như v y có trên m i đĩa (t c là chúng ta có không ph i m t “cây” mà m t “r ng” thư m c) và thư m c g c c a m i c u trúc t p tin đư c đánh d u b ng m t ch cái Latinh (và do đó đã có m t s h n ch ). v. Tên đ y đ c a t p tin (ho c còn g i là “đư ng d n”5 đ n t p tin) là danh sách tên c a các thư m c bao g m thư m c ch a t p tin đó và các thư m c m . và chúng ta s dùng thu t ng này trong cu n sách l4u). Đó là thư m c trong đó ngư i dùng có toàn quy n6 : có th t o và xóa các t p tin. . .v. ví d t p tin văn b n (text file). . phương án d ch “thư m c cá nhân” đư c ưu tiên hơn. . Trong c u trúc thư m c c a Linux nh ng thư m c cá nhân c a ngư i dùng thư ng n m trong thư m c /home và thư ng có tên trùng v i tên đăng nh p c a 5 6 đây là đư ng d n tuy t đ i Nói chính xác hơn là: có toàn quy n đ n khi nào root chưa thay đ i chúng :). v. H v shell lưu giá tr c a “thư m c hi n th i”.2 Thư m c N u như c u trúc t p tin không cho phép s d ng gì khác ngoài tên t p tin (t c là t t c các t p tin n m trên m t danh sách chung gi ng như các h t cát trên bãi bi n) thì th m chí c khi không có gi i h n v đ dài c a tên. t c là thư m c mà ngư i dùng đang làm vi c trong đó. Có m t câu l nh cho bi t tên c a thư m c hi n th i. các thư m c có th n m trong các thư m c khác.v. Trong đư ng d n này tên c a các thư m c con cách nhau b i d u g ch chéo “/” dùng đ ký hi u thư m c g c như đã nói trên. trên đó m i thư m c đó là m t nút c a “cây”.4. 63 4. thay đ i quy n truy c p đ n chúng. r t khó có th tìm đ n t p tin c n thi t. Và nói chung ngoài c u trúc bên trong c a mình thì thư m c không khác gì so v i nh ng t p tin thông thư ng. đó là l nh pwd. Ngoài thư m c hi n th i m i ngư i dùng còn có m t “thư m c nhà” (home directory. Trên Linux và UNIX nói chung ch có m t c u trúc thư m c duy nh t cho t t c các đĩa lưu.

T c là không có các h p đ c bi t ch a các t p tin.. Như đã nói trên. M t trong s chúng có ký hi u là d u ch m (‘.’). bây gi chúng ta s nói rõ hơn v khái ni m đư ng d n tương đ i.. t c là ngư i dùng nhimlui có th làm vi c v i thư m c /home/nhimlui/hinhanh b ng ~/hinhanh. ch có các danh sách t p tin thông thư ng xác đ nh t p tin hi n th i thu c v m t thư m c nào đó. N u thư m c đích n m phía dư i trong c u trúc thư m c. Khi ngư i dùng vào h th ng. “ch t” nào đó c a thư m c hi n th i. còn b n ghi th hai có ký hi u là hai d u ch m đơn (‘. Ví d : /home/nhimlui. Chính nh ng d u hai ch m này đư c dùng đ ghi đư ng d n tương đ i. r i t đó h xu ng thư m c vnoss/doc thì c n ch y l nh: [user]$ cd . N u mu n xem n i dung c a m t thư m c khác. Ví d . trong đó có li t kê t t c nh ng t p tin và thư m c con c a thư m c này. sau đó thư m c con c a thư m c con (thư m c “cháu”). Đư ng d n tương đ i đó là danh sách các thư m c c n ph i đi qua trong cây thư m c đ có th chuy n t thư m c hi n th i đ n thư m c khác (chúng ta g i nó là thư m c đích). ho c n m hoàn toàn trên m t “cành” khác c a cây thư m c. N u ch y câu l nh ls không có tham s thì chúng ta ch th y tên c a các t p tin c a thư m c hi n th i. thì ph c t p hơn m t chút. N u như thư m c đích n m cao hơn trong c u trúc thư m c. nó ch đ n thư m c m . Trong m i thư m c có hai b n ghi đ c bi t. ./vnoss/doc Câu l nh ls dùng đ đưa ra màn hình danh sách các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. t c là n m trong m t thư m c con. . cho đ n khi nào t i đư c thư m c đích.. Ví d : [user]$ ls projects BanTin drupal-vn bashscripts fluxbox chem-tex gnomevi debian HocTap KDE-vi l4u manvi mc mrtg others SuSE syslinux Xfce vim vnlinux vnoss . thì đơn gi n: ch c n ch ra thư m c con c a thư m c hi n th i. m i thư m c ch là m t t p tin bình thư ng./. M i ngư i dùng có th làm vi c v i thư m c c a mình b ng ký hi u ~.’) và ch đ n chính b n thân thư m c này.64 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs ngư i dùng đó. nhưng khi đó c n ph i nh p vào m t đư ng d n r t dài. và không x y ra b t kỳ nào thao tác làm vi c v i t p tin c a thư m c. V n đ này đư c gi i quy t như sau: m i thư m c (tr thư m c g c) có duy nh t m t thư m c m trong cây thư m c. T t nhiên trong b t kỳ trư ng h p nào cũng có th s d ng đư ng d n tuy t đ i.. thư m c cá nhân s tr thành thư m c hi n th i c a ngư i dùng này.. thì ch c n ch y l nh: [user]$ cd . Câu l nh cd dùng đ thay đ i thư m c hi n th i. C n lưu ý là trên th c t n câu l nh ls ch đưa ra n i dung c a t p tin mô t thư m c này. đ dùng thư m c m làm thư m c hi n th i. Khái ni m đư ng d n đ y đ (tuy t đ i) đã gi i thích trên. Tham s c a l nh này là đư ng d n đ y đ ho c đư ng d n tương đ i đ n thư m c mà b n mu n dùng làm hi n th i. thì c n ph i đưa cho câu l nh ls đư ng d n tuy t đ i ho c tương đ i đ n thư m c đó. ho c “cháu”. Còn đ chuy n “leo” lên hai b c c a cây thư m c.

Hơn n a có m t tiêu chu n xác đ nh c u trúc thư m c cho các HĐH dòng UNIX. Ví d các t p tin h th ng thư ng n m trong thư m c C:\Windows. N u ch y câu l nh ls v i tham s -l thì không ch có tên t p tin mà s hi n th c d li u v quy n truy c p đ n t p tin (chúng ta s nói đ n sau). Tham s -r đ o ngư c l i tr t t c a s p x p (c n ph i s d ng cùng v i các tham s -l ho c -t). C n chú ý r ng có th li t kê các tham s m t cách riêng r như th này: [user]$ ls -l -i . các chương trình thư ng đư c cài đ t vào C:\Program Files. nhưng m t s truy n th ng v n đư c tuân theo. Đ th y đư c nh ng thông tin chi ti t đó. . và . v.v.tex caidat.tex gioithieu.tex ChangeLog ext3fs. s lư ng liên k t c ng hay s lư ng tên (n u là thư m c thì ngay t đ u đã có hai liên k t như v y là . thì bi t r ng m c dù ngư i dùng có toàn quy n t ch c c u trúc thư m c. tên ch s h u t p tin. . 4. Khi dùng tham s -t vi c s p x p đư c th c hi n không theo tên mà theo th i gian s a đ i t p tin.r ho c g p l i như th này: [user]$ ls -lir Chúng ta d ng mô t ng n g n v câu l nh ls đây (chi ti t v l nh này có th xem trên các trang man ho c info tương ng) và chuy n sang xem xét các thư m c chính c a c u trúc t p tin trong Linux.tex images l4u.. M t ví d minh h a khác: [user]$ ls t ng 1316 -rw-r--r--rw-rw-r--rw-r--r--rw-r--r--rw-r--r-drwxr-xr-x -rw-r--r--l 1 1 1 1 1 2 1 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 users users users users users users users 81629 98135 783 20778 2013 4096 3267 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-09 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-08 22:11 13:54 21:58 02:48 21:34 14:25 23:13 bash.3 Công d ng c a các thư m c chính N u như b n đ c đã t ng dùng Windows (ví d 2000 hay XP). Trong Linux cũng có m t c u trúc thư m c ki u như v y và th m chí còn nghiêm ng t hơn.3 Công d ng c a các thư m c chính 65 B n ghi v t p tin trong thư m c tương ng ngoài tên còn có r t nhi u thông tin v t p tin này.4. N u có mong mu n b n có th đ c toàn b tiêu chu n này t i đ a ch . Tiêu chu n này đư c g i là Filesystem Hierarchy Standart (FHS).. thì c n dùng các tham s m r ng khác c a câu l nh ls. tên nhóm s h u t p tin (xin đư c g i t t là “nhóm t p tin” m c dù t i nghĩa). do đó s này b ng s thư m c con công thêm 2). kích thư c t p tin và th i gian s a đ i cu i cùng. Tham s -u dùng đ hi n th th i gian truy c p cu i cùng thay vào ch th i gian s a đ i.tex N u đưa thêm tham s -i thì trong c t đ u tiên s hi n th ch s inode c a t p tin.

còn c t th hai li t kê m t vài (không ph i t t c ) thư m c con. /boot G m các t p tin c đ nh c n cho kh i đ ng h th ng. . đây có lưu r t nhi u nh ng câu l nh thư ng dùng c a Linux.d Thư m c này lưu nh ng t p tin s d ng trong quá trình kh i đ ng h th ng. /etc/skel Khi t o ngư i dùng m i.com/fhs/. thì nh ng t p tin trong thư m c này s đư c sao chép vào thư m c cá nhân c a ngư i dùng đó. /etc/X11 Thư m c dành cho các t p tin c u hình c a h th ng X11 (ví d . /dev Thư m c các t p tin đ c bi t ho c các t p tin thi t b ph n c ng. B ng 4.1: C u trúc thư m c c a Linux Công d ng Thư m c này g m ch y u các chương trình. Chúng ta s đ c p chi ti t v nh ng t p tin này và quá trình kh i đ ng nói riêng trong m t vài chương s p t i. /etc Thư m c này và các thư m c con c a nó lưu ph n l n nh ng d li u c n cho quá trình kh i đ ng ban đ u c a h th ng và lưu nh ng t p tin c u hình chính. ph n l n trong s chúng c n cho h th ng trong th i gian kh i đ ng (ho c trong ch đ m t ngư i dùng khi b o trì h th ng). xorg. Các b n phân ph i Linux l n đ u tuân theo tiêu chu n này. và t p tin ngư i dùng passwd. Thư m c /bin 7 do đó m t s nhà qu n tr không t đ ng g n phân vùng /boot vào trong quá trình kh i đ ng. c t bên trái li t kê các thư m c con c a thư m c g c. T p tin trong thư m c này ch c n trong th i gian kh i đ ng7 .conf).66 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs http://www. Ví d . /etc/rc. B ng 4.1 dư i đây đưa ra danh sách ng n g n nh ng thư m c chính đư c t o ra trong c u trúc t p tin theo tiêu chu n nói trên. /etc/sysconfig Thư m c lưu m t vài (không ph i t t c ) t p tin c u hình h th ng. còn c t th ba cu i cùng đưa ra mô t ng n g n v công d ng c a nh ng thư m c này. Chúng ta s nói đ n nh ng t p tin này ngay sau trong m t ph n riêng. /home Thông thư ng trong thư m c này là các thư m c cá nhân c a ngư i dùng (tr root). chi ti t hơn b n có th đ c trong tiêu chu n FHS có trên http://www. B n đ c có th xem qua man mknod (mknode(1)).com/fhs/. Thư m c /etc không đư c lưu các t p tin chương trình (c n đ t chúng trong /bin ho c /sbin. Mô t trong b ng này là h t s c ng n g n.pathname.pathname. trong đó có nhân (kernel). M t ph n các t p tin c u hình có th n m trong các thư m c con c a /usr. trong /etc có t p tin inittab xác đ nh c u hình kh i đ ng. Dư i đây chúng ta s xem xét công d ng c a m t vài(!) thư m c con c a thư m c /etc.

Ít nh t trong thư m c này ph i có init. Thư m c dành cho các t p tin t m th i. đĩa c ng ngoài. . ifconfig. Hãy chú ý là thư m c này không n m cùng ch v i thư m c cá nhân c a nh ng ngư i dùng khác (trong /home). route.v. Nh ng thư vi n này ch n p vào b nh khi có nhu c u th c hi n hàm nào đó. v các thi t b tính. arp. Đây là h th ng t p tin o. Đây là đi m g n (mount) nh ng h th ng t p tin g n t m th i. mkswap. shutdown. thì các thư vi n chia s v n c n thi t. reboot. Trong tiêu chu n FHS có nói r ng c n đ c trong thư m c này nh ng t p tin th c thi s s d ng sau khi g n thành công h th ng t p tin /usr. vì th không nên lưu đây nh ng t p tin mà b n có th s c n đ n. Chi ti t b n có th đ c trong man 5 proc.4. Trong trư ng h p ngư c l i thì cùng m t mã l p l i nhi u l n trong các chương trình khác nhau. b t kỳ th i đi m này ngư i dùng root cũng có th xóa t p tin kh i thư m c này mà không làm nh hư ng l n đ n ngư i dùng khác. N u b n thư ng g n m t vài đĩa lưu đ ng như đĩa m m. flash. Thư m c này s d ng đ ph c h i h th ng t p tin b ng l nh fsck. v. N u fsck tìm ra t p tin mà không xác đ nh đư c thư m c m thì nó s đưa t p tin đó vào thư m c /lost+found. halt. swapon. fsck.v. thì có th t o trong thư m c này các thư m c con cho t ng đĩa lưu. CD. Tuy nhiên không nên xóa nh ng t p tin trong thư m c này. Đây là đi m g n h th ng t p tin proc cung c p thông tin v các ti n trình đang ch y.*. vì chúng đư c nhi u chương trình s d ng. như v y cho phép gi m kích thư c mã chương trình n m trong b nh .3 Công d ng c a các thư m c chính Thư m c /lib 67 /lost+found /mnt /tmp /root /sbin /proc Công d ng Thư m c này lưu các thư vi n chia s c a các hàm mà trình biên d ch C và các môđun (các driver thi t b ) c n. Vì thư m c m b m t.v. nên t p tin s nh n đư c tên trùng v i ch s inode c a nó. swapoff. tr khi khi b n bi t r ng t p tin ho c nhóm t p tin nào đó đang gây nh hư ng đ n công vi c c a h th ng.*. Th m chí n u trên h th ng không có trình biên d ch C nào. Các t p tin đ c bi t c a thư m c này s d ng đ nh n và g i d li u đ n nhân. H th ng s t đ ng d n d p thư m c này theo đ nh kỳ. . Vì thư m c /bin ch y u lưu các t p tin th c thi (chương trình và ti n ích c a HĐH) s d ng trong quá trình kh i đ ng và do nhà qu n tr ch y. mkfs. DVD. . N u trên máy tính có đ ng th i Linux và Windows (DOS) thì thư m c này thư ng dùng đ g n các h th ng t p tin FAT. fdisk. . . Đây là thư m c cá nhân c a ngư i dùng cao c p root. v nhân.

• /usr/local/lib – thư vi n và t p tin c a các chương trình và h th ng n i b . /usr/sbin /usr/lib Thư m c này g m các chương trình th c thi dành cho nhà qu n tr và không s d ng trong th i gian kh i đ ng. Phân vùng ho c đĩa đó thư ng g n ch đ c và trên đĩa (phân vùng) là các t p tin c u hình cũng như t p tin th c thi dùng chung. ng d ng. các ti n ích h th ng và c các t p tin thêm vào (t p tin d ng include). • /usr/local/man – các trang tr giúp man. m t s chương trình không th g i tr c ti p. đây thư ng đ t các chương trình và các thư m c con (n i b ) ch dành cho máy tính này. các thư vi n đ ng (dynamic library). bao g m: • /usr/local/bin. /usr/bin/X11 là nơi thư ng dùng đ lưu các chương trình ch y trên X Window. các t p tin tài li u. Các h th ng ph c t p (ví d Debian Linux) có th có các thư m c con c a mình trong thư m c này. Trong thư m c này là các thư vi n object c a các chương trình con.68 Thư m c /usr Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Công d ng Thư m c này r t l n và c u trúc c a nó nhìn chung l p l i c u trúc c a thư m c g c. Trong các thư m c con c a /usr là t t c các ng d ng chính. Dù trong trư ng h p nào cũng đ ng s a nh ng t p tin trong thư m c này. Trên Linux đó thư ng là liên k t m m đ n thư m c /usr/X11R6/lib/X11. • /usr/local/src – mã ngu n c a các chương trình. Thư m c con này lưu mã ngu n c a các thư vi n tiêu chu n c a ngôn ng C. • /usr/local/sbin – các chương trình dành cho nhà qu n tr . vì chúng đã đư c các nhà phát tri n h th ng ki m duy t k càng (không l b n bi t v h th ng t t hơn các nhà phát tri n). Ngư i dùng c n có ít nh t là quy n đ c đ i v i thư m c này. . đây thư ng lưu nh ng chương trình /usr/bin /usr/include /usr/local • /usr/local/doc – các tài li u đi kèm v i chương trình ng d ng. Theo tiêu chu n FHS thì nên dành cho thư m c này m t phân vùng riêng ho c đ t hoàn toàn trên đĩa s d ng chung trong m ng. Và đây cũng thư ng là liên k t đ n /usr/X11R6/bin. Các chương trình (ti n ích và ng d ng) thư ng đư c ngư i dùng bình thư ng s d ng. /usr/lib/X11 – nơi thư ng dùng đ đ t các t p tin có liên quan đ n X Window và các t p tin c u hình c a h th ng X Window.

Các t p tin b n ghi (log). ng d ng c a h • /usr/X11R6/lib – các t p tin và thư vi n có liên quan đ n X-Window. v. Dung lư ng thông tin trong thư m c này có th thay đ i trong m t kho ng l n. • /usr/X11R6/bin – các chương trình th ng này. Các t p tin thu c v h th ng X Window. /var/adm /var/lock /var/log . vì thư m c gi các t p tin như b n ghi (log). Chúng ta xem xét m t vài thư m c con c a thư m c này: • /usr/share/dict – các danh sách t (word list) c a ti ng Anh dùng cho các chương trình ki m tra chính t như ispell. . /usr/src /usr/tmp /usr/X11R6 Mã ngu n c a các thành ph n khác nhau c a Linux: nhân. . các t p tin t m th i. misc (nh ng gi li u tùy theo ki n trúc khác nhau). khóa locking. và PPC có th dùng chung m t thư m c /usr/share n m trên m t phân vùng ho c đĩa chia s trên m ng. C n chú ý là thư m c này không dùng đ chia s gi a các HĐH khác nhau ho c gi a các phiên b n khác nhau c a cùng m t HĐH.v. Lưu các thông tin v tài kho n và thông tin chu n đoán dành cho nhà qu n tr . Thư ng dùng đ chia s gi a các ki n trúc khác nhau c a HĐH. . M t nơi n a đ lưu các t p tin t m th i. Nh ng thư m c sau ho c liên k t m m sau ph i có trong /usr/share: man (các trang tr giúp man). ví d i386. • /usr/share/misc (đã nói trên). spool. Thông thư ng đây là liên k t m m đ n /var/tmp. M i ph n c a man n m trong m t thư m c con riêng trong thư m c này.4. Các t p tin đi u khi n h th ng dùng đ d tr tài nguyên. Alpha. .3 Công d ng c a các thư m c chính Thư m c /usr/share 69 Công d ng Thư m c này dùng cho t t c các t p tin d li u dùng chung và có quy n truy c p là ch đ c. • /usr/share/man – các trang tr giúp man. /var Trong thư m c này là các t p tin lưu các d li u bi n đ i (variable). Nh ng d li u này xác đ nh c u hình c a m t s chương trình trong l n ch y sau ho c là nh ng thông tin lưu t m th i s s d ng sau. ng d ng. Tiêu chu n FHS khuyên dùng thư m c con cho m i chương trình.

T p tin đư c đ t vào hàng đ t c a các chương trình khác nhau.4. chu t. n u c n đưa ra màn hình terminal th nh t thông tin nào đó. máy in. • /var/spool/uucp – t p tin c a h th ng uucp. nh ng thành ph n sau cũng đư c Linux coi là t p tin: • các t p tin thi t b • các ng (kênh) có tên (named pipe) • các socket (t v i nghĩa như t chim) • các liên k t m m (symlinks). môđem.v. /var/tmp Các t p tin t m th i. • /var/spool/lpd — t p tin trong hàng đ i in. Do đó ngoài các t p tin thông thư ng và thư m c. Đi u này đơn gi n hoá s t ch c và trao đ i các d li u. ví d : • /var/spool/at – các công vi c mà at đã ch y.1 Các t p tin thi t b Như đã nói. • /var/spool/mail – t p tin thùng thư c a ngư i dùng. S khác nhau gi a hai d ng này n m cách đ c và ghi . . Như đã nói. đ i v i h đi u hành thì t p tin ch là m t chu i các byte liên t c.70 Thư m c /var/run Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Công d ng Các t p tin bi n đ i trong th i gian th c hi n các chương trình khác nhau. 4. Nh ng trên Linux còn có m t vài d ng t p tin n a. • /var/spool/cron – t p tin c a h th ng Verb+cron+. /var/spool 4. chuy n d li u lên các thi t b và trao đ i d li u gi a các ti n trình b ng cách tương t như nhau. Trong t t c các trư ng h p này s d ng cùng m t phương pháp d a trên ý tư ng chu i các byte. v. máy scan. Có hai d ng thi t b : ký t (hay còn g i là các thi t b trao đ i theo byte) và kh i (trao đ i theo kh i). Chúng ta s làm quen v i chúng trong ph n này. bàn phím. .4 D ng t p tin Trong các ph n trư c chúng ta đã xem xét hai d ng t p tin đó là t p tin thông thư ng và các thư m c. terminal. ) đ u là các t p tin. tháo r i. vì có th th c hi n ghi d li u vào t p tin. đ i v i Linux thì t t c các thi t b k t n i vào máy tính ( c ng. Chúng lưu thông tin v s ti n trình (PID) và ghi thông tin hi n gh i (utmp). Nh v y có th dùng khái ni m t p tin cho các thi t b và các đ i tư ng khác. thì h th ng th c hi n thao tác ghi vào t p tin /dev/tty1. T p tin trong thư m c này thư ng đư c d n s ch trong th i gian kh i đ ng Linux. Ví d .

N u s d ng /dev/null làm thi t b nh p vào. còn s nh cho bi t c n ph i làm vi c v i thi c th nào c a d ng này. /dev/null Thi t b này có th g i là “l đen”. /dev/ttS0 tương ng v i COM1 trong DOS. B ng 4. /dev/ttS T p tin h tr làm vi c v i các c ng k t ti p nhau (các c ng COM). Vì th các t p tin thi thư ng có hai s : l n (major) và nh (minor). Ví d các c ng. B ng 4. Thi t b /dev/hda1 tương ng v i phân vùng đ u tiên c a đĩa c ng đ u tiên.4.2: Nh ng t p tin thi t b chính T p tin Ý nghĩa /dev/console Console h th ng t c là màn hình và bàn phím k t n i t i máy tính. đ u tiên là /dev/fd0. Trên Linux nh ng t p tin này h tr các terminal o (hãy nh l i chương trư c). Ví d thi t b d ng này là terminal. /dev/hd Các c ng v i giao di n IDE.2 cho bi t nh ng t p tin thư ng dùng nh t. Nh ng ngư i vi t script thư ng chuy n nh ng thông báo không c n thi t vào thi t b này. S l n c a thi t b cho nhân bi t p tin này thu c v driver nào. Tên g i v n đư c lưu k t khi k t n i teletype vào các h th ng UNIX làm terminal. Các thi t b ký t trao đ i thông tin theo t ng ký t (theo t ng byte) trong ch đ chu i các byte. đĩa /dev/hda. Ph n l n nh ng t p tin như v y đã đư c t o s n t trư c và n m trong thư m c dev. Đ trao đ i v i các ph n khác c a h đi u hành m i driver t o ra m t giao di n liên l c có v ngoài gi ng như t p tin. tb t là tb ts . N u nhìn vào thư m c /dev (t c là chuy n vào thư m c đó b ng l nh cd r i ch y ls). Không th đ c t đĩa c ng và ghi lên đó t ng byte. trao đ i thông tin v i đĩa ch có th theo t ng kh i. Trao đ i d li u v i các thi t b trên Linux do các driver thi t b đ m nhi m. S d ng cho các k t n i t xa qua telnet. Còn thông tin đư c đ c và ghi vào các thi t b kh i theo các kh i. Nh ng driver này ho c n m trong nhân ho c n m riêng d ng môđun và có th g n vào nhân sau. thì b n s th y m t lư ng kh ng l nh ng t p tin thi t b . /dev/cua Các t p tin cho môđem. t c là trong trư ng h p này t p tin có c b ng 0. t c là đĩa Primary Master. /dev/fd Các t p tin đĩa m m. /dev/pty Các t p tin h tr terminal gi . /dev/ttS1 tương ng v i COM2. th hai là /dev/fd1. T t c nh ng gì ghi vào /dev/null s m t vĩnh vi n. thì s thu đư c m t chu i các s 0.4 D ng t p tin 71 thông tin vào các thi t b . M i d ng thi t b có th có m t vài t p tin thi t b . /dev/sd c ng v i giao di n SCSI. câu l nh ls -l cho bi l n và s nh đã nói thay vì kích thư c c a t p tin. Đ i v i các t p tin thi t b . /dev/tty Các t p tin h tr terminal c a ngư i dùng.

Vì v y ch dùng liên k t c ng nh ng nơi không c n bi t s khác nhau.2 Các ng có tên (pipes) Còn có m t d ng t p tin thi t b n a đó là các ng có tên. thì ng có th không có tên. do đó đưa ra c hai trư ng h p có th g p. Sau khi t o liên k t c ng không th phân bi t đâu là tên t p tin còn đâu là liên k t. ví d b ng chương trình mkfifo. Tuy nhiên t phía h th ng t p tin socket th c t không khác các ng có tên: đó ch là các đi m cho phép n i các chương trình v i nhau. M t trong nh ng ng d ng c a liên k t c ng đó là ngăn ch n kh năng xóa t p tin m t cách vô tình. hay b đ m FIFO (First In – First Out). N u có hai ti n trình đư c sinh ra t cùng m t ti n trình m trao đ i thông tin (thư ng x y ra).4 Liên k t m m Trong ph n v tên t p tin chương trư c chúng ta đã nói r ng t p tin trong Linux có th có vài tên hay liên k t c ng. cho phép chúng giao ti p mà không ch u nh hư ng c a các ti n trình khác. Sau khi đã t o ra k t n i. Trong trư ng h p ngư c l i c n t o ra m t ng có tên. Nói chung socket và s trao đ i qua socket đóng vai trò h t s c quan tr ng trên t t c các h th ng UNIX. M t ti n trình có th đ c t t c nh ng gì mà m t ti n trình khác đ t vào ng. N u t p tin ban đ u b xóa. Nó đư c ghi trong mô t inode c a t p tin đó. ví d trên nh ng đĩa lưu đ ng. h th ng in và h th ng syslog. 4. Nh ng liên k t này cũng có th coi là tên ph cho t p tin. 8 thu t ng này v n chưa đư c th ng nh t. trong đó có Linux: socket là khái ni m then ch t c a TCP/IP và như v y là d a trên socket đã xây d ng toàn b Internet. . R t khó phân bi t tên đ u tiên c a t p tin và nh ng liên k t c ng đư c t o ra sau đó. ng là phương ti n h t s c thu n ti n và s d ng r ng rãi đ trao đ i thông tin gi a các ti n trình.3 Các socket Socket đó là k t n i gi a các ti n trình. 4. nhưng chúng là nh ng t p tin khác – nh ng t p tin liên k t m m. đư ng ng).72 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4.4. Trong s nh ng h th ng s d ng socket c n k đ n X Window. Nhưng trên Linux còn có m t d ng liên k t khác g i là (liên k t tư ng trưng8 ).4. M c dù nh ng ti n trình khác có th th y các t p tin socket. và do đó liên k t c ng ch có th dùng cho t p tin c a cùng m t h th ng t p tin. t c là trên cùng m t phân vùng (đĩa lưu). Liên k t c ng ch là m t tên khác cho t p tin ban đ u. N u b n đ c xóa m t trong s nh ng t p tin này (nói đúng hơn là m t trong s nh ng tên này). nhưng nh ng ti n trình không tham gia vào k t n i hi n th i không th th c hi n b t kỳ thao tác đ c hay ghi nào lên t p tin socket. thì t p tin v n còn đư c lưu trên đĩa cho đ n khi v n còn ít nh t m t tên. ho c th m chí trên m t máy tính khác. liên k t m m có th ch đ n nh ng t p tin n m trong h th ng t p tin khác. T p tin d ng này ch y u dùng đ t ch c trao đ i d li u gi a các chương trình khác nhau (pipe d ch t ti ng Anh sang là ng. Khi này b n thân t p tin ng ch tham gia vào s kh i đ u trao đ i d li u. Đi m đ c bi t c a liên k t c ng là nó ch th ng đ n ch s inode.4. Khác v i liên k t c ng. thì trao đ i đư c th c hi n mà không c n đ n socket: d li u do nhân chuy n tr c ti p t chương trình này đ n chương trình khác.

Đ t o liên k t m m c n s d ng câu l nh ln đã nói đ n và thêm vào tùy ch n -s: [user]$ ln -s tên_t p_tin tên_liên_k t Ví d : [user]$ ln -s projects/l4u/l4u-0.. ho c khi t p tin n m trên m t h th ng t p tin khác.9.pdf Hãy chú ý đ n ký t đ u tiên c a dòng này.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c 73 thì liên k t m m tuy không b xóa nhưng tr thành vô giá tr . Nhưng khi t o liên k t m m.” (liên k t đ n thư m c m ) trong tên t p tin ch đ n. Vi c t o b t kỳ m t liên k t nào cũng gi ng như sao chép t p tin. Cơ s c a cơ ch quy đ nh quy n truy c p đó là tên ngư i dùng và tên nhóm c a ngư i dùng. b i vì v trí c a liên k t m m có th thay đ i. nó cho chúng ta bi t t p tin là m t liên k t m m. mà “. N u b n t o trong thư m c mot m t liên k t m m ch đ n m t thư m c khác. và hi n th i v n còn đư c s d ng đ gi i quy t bài toán này. Cơ ch quy đ nh truy c p đư c phát tri n cho h th ng UNIX vào nh ng năm 70 c a th k trư c r t đơn gi n nhưng có hi u qu đ n n i đã đư c s d ng hơn 30 năm.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c B i vì Linux là h đi u hành nhi u ngư i dùng. Ngoài ra. nhưng khác ch là tên ban đ u c a t p tin cũng như liên k t cùng ch đ n m t t p tin th c s trên đĩa.. thì trong danh sách s có m t dòng như sau: lrwxrwxrwx 1 teppi82 users 20 2006-09-10 06:39 l4u. Thành viên c a các nhóm khác nhau có th có quy n truy c p khác nhau đ n t p tin.” luôn luôn là thư m c m c a thư m c hi n th i. liên k t m m khi đó v n làm vi c đúng. Và bây gi n u xem danh sách t p tin trong thư m c b ng câu l nh ls -l. Vì th n u b n đ c thay đ i t p tin qua m t tên nào đó c a nó. 4. ví d nhóm các nhà qu n tr có quy n nhi u hơn so v i nhóm các nhà l p trình. nên yêu c u quy đ nh truy c p đ n các t p tin và thư m c là m t trong nh ng yêu c u thi t y u nh t mà h đi u hành ph i gi i quy t.2.9. hãy h n ch s d ng “.2. Như b n đã bi t trong Linux m i ngư i dùng có m t tên riêng không l p l i dùng đ đăng nh p vào h th ng. Cũng như v y đ i v i chính b n thân liên k t m m.pdf -> projects/l4u/l4u-0. đó sau tên t p tin c a liên k t là m t mũi tên → ch đ n t p tin ban đ u.pdf Sau khi th c hi n câu l nh này trong thư m c cá nhân c a tôi xu t hi n t p tin l4u. thì s th y nh ng thay đ i này khi xem t p tin qua tên khác. và root có th thay đ i thành ph n c a m t nhóm nào đó. Hãy s d ng liên k t m m trong nh ng trư ng h p b n mu n tránh s l m l n mà liên k t c ng có th gây ra. thì có th di chuy n thư m c mot đi đâu tùy thích.4. trên h th ng còn có các nhóm ngư i dùng. và Linux cho phép m t ngư i dùng có th n m trong m t ho c nhi u nhóm.pdf. T t nhiên đi u này có th th y rõ trong ph n cu i (ph n tên t p tin). T o và xóa các nhóm là công vi c c a ngư i dùng cao c p root. .pdf ~/l4u.

Có th thay đ i ch và nhóm s h u trong quá trình làm vi c sau này b ng hai câu l nh chown và chgrp (chúng ta s đ c p k hơn v hai l nh này ngay sau đây). t t c nh ng ngư i dùng khác (k c nh ng ngư i dùng c a nhóm root) b tư c m t quy n ghi vào t p tin này. trong trư ng h p này ch s h u là ngư i dùng root. Sau ký t xác đ nh d ng t p tin là ba nhóm. w. vùng xác đ nh d ng t p tin và quy n truy c p đ n nó. tên c a nhóm s h u cũng đư c ghi vào theo thông tin tên nhóm c a ti n trình t o t p tin. Đi u này là t t nhiên vì máy tính ch làm vi c d a trên các bit ch không ph i d a trên các ký t r. Ngày t đ u khi t o t p tin ch c a nó là ngư i dùng đã t o ra nó. Nói chính xác hơn là ngư i dùng mà ti n trình t o t p tin đã ch y dư i tên h . Trong ví d c a chúng ta quy n truy c p c a ch s h u là rwx. Nhưng bây gi trên dòng này chúng ta s quan tâm hơn đ n vùng đ u tiên. Nó có th là m t trong s nh ng ký t sau: • – (g ch ngang) – t p tin thông thư ng • d – thư m c • b – t p tin thi t b kh i • c – t p tin thi t b ký t • s – socket • p – ng có tên (pipe) • l – liên k t m m (symbolic link). Thay b t kỳ ký t nào trong s nh ng ký t này b ng d u g ch ngang có nghĩa là ngư i dùng b tư c m t quy n tương ng. nhóm s h u – root. hãy chú ý kh năng này c a câu l nh ls -l – hi n th thông tin v m t t p tin c th nào đó ch không ph i t t c các t p tin trong thư m c m t lúc. m i nhóm g m ba ký t xác đ nh quy n truy c p tương ng cho ch s h u. Vùng này trong ví d trên là chu i các ký t t m th i chưa nói lên đi u gì “-rwxr-xr-x”. Ví d t p tin chương trình c a h v bash /bin/bash. nhóm s h u t p tin và cho nh ng ngư i dùng khác. ghi vào t p tin (w) và ch y t p tin này (x). . có nghĩa là h không th s a t p tin và nói chung là không th thay đ i t p tin b ng cách nào đó. Nhóm th nh t ch g m m t ký t xác đ nh d ng t p tin (m t trong b n d ng đã nêu ph n trên).74 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Trong mô t inode c a m i t p tin có ghi tên c a ch và nhóm s h u t p tin. Nh ng ký t này có th t m chia thành b n nhóm. Bây gi hãy th c hi n m t l n n a câu l nh ls -l. có nghĩa là ch s h u root có quy n đ c (r). Cũng trong ví d trên chúng ta th y. Cùng lúc v i ch s h u. Nhân ti n. nhưng có thêm m t tham s n a đó là tên c a m t t p tin c th nào đó. Quy n truy c p và thông tin v d ng t p tin trên các h th ng UNIX đư c lưu trong mô t inode d ng c u trúc 2 byte (16 bit). [user]$ ls -l /bin/bash -rwxr-xr-x 1 root root 501804 2006-04-23 05:46 /bin/bash Như b n đ c th y.

ho c b ng các trình so n th o văn b n. w ho c x). Khi này n u bit tương ng có giá tr b ng “1”. n u chúng ta nh r ng thư m c cũng ch là t p tin lưu danh sách các t p tin khác trong thư m c đó.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c 75 x. nhưng ngư c l i n u t p tin là chương trình mà không có quy n g i thì cũng không th ch y chương trình đó. Quy n th c thi (tôi thích dùng thu t ng quy n g i) có nghĩa là b n đ c có th n p t p tin vào b nh và th ch y mã này gi ng như trư ng h p chương trình. thì t c là có th xem n i dung c a thư m c (có th nói khác là xem danh sách t p tin trong thư m c). Quy n đ c r t p tin có nghĩa là ngư i dùng có th xem n i dung t p tin b ng các chương trình xem khác nhau. Ví d . w. B n bit trong s 16 bit này đư c dùng cho b n ghi v d ng t p tin. d ng ch cái thì “1” đư c thay th b ng các ch cái tương ng (r. Nhưng khi so n th o b n s không th lưu nh ng thay đ i trong t p tin lên đĩa. ba bit cu i cùng – quy n c a nh ng ngư i dùng còn l i (t c là t t c nh ng ngư i dùng. Quy n ghi cũng d hi u. B n th y không. thì có quy n đó. t c là cho nh ng ngư i dùng khác “quy n g i” (th c thi) thư m c. Khi có quy n này. T t nhiên n u trên th c t t p tin không ph i là chương trình (ho c các script shell. còn n u b ng “0” thì quy n đó b tư c m t. Trong trư ng h p này quy n g i ch quy n chuy n vào thư m c này.4. Và cu i cùng 9 bit cu i cùng xác đ nh quy n truy c p đ n t p tin. Hơn n a còn c n ph i cho ngư i dùng “quy n g i” đ i v i t t c các thư m c n m trư c thư m c này trong cây thư . ph n m r ng c a t p tin đây không có liên quan gì. tr ch s h u và nhóm s h u t p tin). N u v n th c hi n câu l nh ls -l nhưng tham s không ph i là tên t p tin mà là tên thư m c thì chúng ta s th y thư m c cũng có quy n truy c p và cũng v n nh ng ch cái r. Ba bit ti p theo xác đ nh các tính ch t đ c bi t c a t p tin th c thi (chúng ta s nói đ n m t chút sau). còn “0” th hi n d ng d u g ch ngang. n u th c hi n câu l nh: [user]$ ls -l /usr thì s th y dòng tương ng v i thư m c share như sau: drwxr-xr-x 128 root root 4096 2006-09-07 02:20 share T t nhiên là đ i v i thư m c thì ý nghĩa c a các khái ni m “quy n đ c”. . . 9 bit này chia thành ba nhóm. “quy n ghi” và “quy n g i” có thay đ i m t chút. perl. t c là thêm vào ho c xóa kh i thư m c dòng lưu thông tin v m t t p tin nào đó và các liên k t tương ng. m i nhóm 3 bit. Quy n đ c đ i v i thư m c thì h t s c d hi u. t t c đ u do tính ch t “th c thi” đ t ra. x nói trên đư c dùng đ xác đ nh quy n truy c p đ n thư m c. Quy n g i đ i v i thư m c có hơi khó hi u m t chút. ngư i dùng có th t o và xóa các t p tin trong thư m c. và khác v i các HĐH c a Microsoft không ph i ai cũng có quy n g i t p tin. ví d more. N u b n đ c là ch s h u thư m c và mu n cho nh ng ngư i dùng khác quy n xem m t t p tin nào đó trong thư m c c a mình thì c n ph i cho h quy n truy c p (chuy n) vào thư m c này. Ba bit đ u tiên xác đ nh quy n c a ch s h u. Cho nên n u ngư i dùng có quy n đ c thư m c. ) thì không th g i t p tin. Như v y là chúng ta đã bi t đư c trên Linux nh ng t p tin nào là có th th c thi. ba bit ti p theo – quy n c a nhóm s h u. . n u không có quy n ghi w vào t p tin này.

Và t t nhiên n u mu n ngăn ch n truy c p vào thư m c thì ch c n b đi quy n chuy n vào thư m c (r) c a t t c ngư i dùng (k c nhóm s h u). ngư i dùng root có th tư c b m t s quy n c a ch s h u t p tin. N u có quy n truy c p đó. N u có thì kh năng truy c p đ n t p tin đư c xác đ nh b ng quy n truy c p c a nhóm. tr ch s h u và nh ng ngư i dùng n m trong nhóm s h u. thì ngư i dùng có th vào thư m c. Cơ ch ki m tra quy n ngư i dùng khi s d ng t p tin như sau. N u ch s h u không có quy n nào đó. thì quy n c a h đư c xác đ nh b ng nhóm tính ch t th ba (nhóm dành cho nh ng ngư i dùng còn l i). N u tên ngư i dùng không trùng v i tên ch s h u thì h th ng ki m tra xem ngư i dùng này có n m trong nhóm s h u hay không. n u không s ph i ph c h i l i nó trư c khi có th đ c các t p tin. Chính vì v y mà theo m c đ nh t t c các thư m c có đ t quy n g i cho ch s h u cũng như nhóm và nh ng ngư i dùng khác. Tuy nhiên v n có s khác nhau gi a hai quy n này. nhóm và nh ng ngư i dùng còn l i. N u ngư i dùng không ph i là ch s h u và cũng không n m trong nhóm s h u. Khi dùng cách th nh t b n ph i ch ra rõ ràng thêm quy n nào cho ai ho c tư c quy n nào và c a ai như sau: [user]$ chmod wXp tên_t p_tin Trong đó. Như v y nhóm tính ch t th ba trong quy n truy c p là dành cho t t m i ngư i dùng. Đ u tiên h th ng ki m tra xem tên ngư i dùng có trùng v i tên ch s h u t p tin hay không. N u có quy n truy c p t i m t thư m c con nào đó c a thư m c này. ghi và g i) không. thì th m chí h th ng không ki m tra quy n có th có nhóm s h u và nh ng ngư i dùng khác mà đưa ra luôn thông báo l i không th th chieejn đư c hành đ ng yêu c u (d ng “Permission denied”). thì b n có th chuy n sang thư m c con b ng l nh cd. thì s đư c cho phép th c hi n thao tác tương ng. nhưng c n ph i nh tên c a thư m c con này. ch nh hư ng đi). N u ch đưa ra quy n g i. và không chú ý đ n các quy n c a ch s h u và nh ng ngư i dùng còn l i.76 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs m c. ch X là m t trong các ký t sau: . ch ký t w ph i đ t m t trong các ký t sau: • u – ch s h u • g – nhóm s h u g • o – nh ng ngư i dùng còn l i • a – t t c bao g m ch s h u. thì ki m tra xem ch s h u có các quy n truy c p tương ng (đ c. Đ ng tư c b quy n này c a chính b n thân mình. Sau khi đ c đo n trên có th th y “quy n đ c” thư m c là th a thãi vì không cho ra tính năng gì m i so v i “quy n g i”. nhưng s không th y đó b t kỳ m t t p tin nào khi ch y l nh ls (có th th y rõ hơn n u b n s d ng chương trình Midnight Commander). Đ ng ng c nhiên khi ch s h u l i không có t t c m i quy n. Đ thay đ i quy n truy c p t i t p tin ngư i ta s d ng l nh chmod (change mode). Có hai cách s d ng l nh này. N u hai tên này trùng nhau (t c là ch s h u đang dùng t p tin c a mình). vì s không th y b t kỳ danh sách và t p tin thư m c nào (trư ng h p này gi ng như khi chúng ta đi trong màn đêm không th y đư ng.

5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c • + – thêm quy n • – – tư c b quy n • = – dùng quy n ch ra thay cho quy n đã có. chúng ta đưa ba s này vào dùng làm tham s cho l nh chmod. x – s 1. ch p là m t trong nh ng ký t sau: • r – quy n đ c • w – quy n ghi • x – quy n g i (quy n th c hi n. thì s áp d ng cho t t c m i ngư i dùng. ghi và g i (th c hi n). Sau đây là m t s ví d s d ng câu l nh chmod: [user]$ chmod a+x tên_t p_tin thêm quy n g i t p tin tên_t p_tin cho m i ngư i dùng c a h th ng. Ví d . Ký t r đư c mã hóa b ng s 4. thì dùng l nh sau: .go=x tên_t p_tin 77 cho ch s h u có t t c m i quy n (đ c. Nó d a trên mã hóa quy n truy c p d ng s . [user]$ chmod ugo+rwx tên_t p_tin [user]$ chmod a+rwx tên_t p_tin cho m i ngư i dùng quy n đ c. t c là có th dùng l nh: [user]$ chmod +x tên_t p_tin đ thay cho [user]$ chmod a+x tên_t p_tin Phương án s d ng th hai c a câu l nh chmod có khó hi u hơn m t chút trong th i gian đ u s d ng Linux. nhóm s h u và nh ng ngư i dùng còn l i). N u không ch ra ai đư c thêm quy n truy c p. w – s 2. Đ xác đ nh quy n c a ngư i dùng c n c ng các s tương ng l i v i nhau. nhưng l i thư ng xuyên đư c các nhà qu n tr cũng như ngư i dùng có kinh nghi m dùng. g i). Chúng ta c n đ t ba s này phía sau tên l nh và phía trư c tham s th hai (tên t p tin). cho nhóm s h u quy n đ c và ghi (4+2=6) và nh ng ngư i dùng còn l i quy n g i (1=1). ghi. n u c n cho ch s h u m i quy n (4+2+1=7). nh ng ngư i dùng còn l i ch có quy n g i (th c hi n). [user]$ chmod u=rwx. Sau khi thu đư c ba giá tr s (cho ch s h u. [user]$ chmod go-rw tên_t p_tin tư c b quy n đ c và ghi c a m i ngư i dùng tr ch s h u t p tin.4.

thì chương trình nh n đư c quy n truy c p đ n t p tin và thư m c c a ch s h u t p tin chương trình. m i ngư i dùng có m t ID d ng s như v y. N u s d ng phương án xác đ nh tính ch t d ng s c a l nh chmod. khi ngư i dùng g i th c hi n m t chương trình nào đó. Chúng ta s dùng thu t ng “bit lưu chương trình” vì đúng v i ng c nh này hơn. thì chương trình này nh n đư c nh ng quy n truy c p đ n t p tin và thư m c c a ngư i dùng đã ch y nó. Do đó chương trình thay đ i m t kh u passwd đư c ch y v i quy n root và nh n đư c quy n ghi vào t p tin /etc/passwd. nhóm s h u và nh ng ngư i dùng còn l i. ph n c u trúc 2 byte xác đ nh tính ch t t p tin. R t thu n ti n khi đ t bit này cho nh ng chương trình thư ng g i. Bit này ch h th ng bi t sau khi d ng chương trình c n lưu l i nó trong b nh . Trên nh ng máy “top model” (high end) hi n đ i thì r t hi m khi s d ng. Ngư i dùng cao c p root có th đ t “bit thay đ i ID ngư i dùng” b ng l nh: [root]# chmod +s tên_t p_tin Tương t như v y chúng ta có “bit thay đ i ID nhóm”. Đ k t thúc bài h c v quy n truy c p đ n t p tin c n nói thêm v nh ng tính ch t khác có th g p c a t p tin mà cũng xác đ nh b ng l nh chmod. thì hi u r ng nh ng s đ ng sau tên l nh không ph i gì khác mà chính là b n ghi h cơ s tám c a 9 bit xác đ nh quy n truy c p cho ch s h u. Ví d ID c a ngư i dùng cao c p root là 0. 9 . ID c a ngư i dùng là duy nh t. Thông thư ng. Tính ch t đ u tiên đó là “bit thay đ i ID9 ngư i dùng”. Đ có th thay đ i quy n c a nhóm s h u. Bit này ch c n thi t trên nh ng máy cũ. thì ch s h u (không ph i root) ph i là thành viên c a nhóm đó. N u như có đ t “bit thay đ i ID ngư i dùng”. Ví d đi n hình nh t là câu l nh thay đ i m t kh u passwd. Ý nghĩa c a bit này như sau. Ví d : Identificator. Như v y bit này còn có th g i là “bit thay đ i ID ch s h u ti n trình”.78 [user]$ chmod 761 tên_t p_tin Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs N u b n bi t v mã đôi c a h cơ s tám. chúng chi m các v trí 5 – 7 ngay sau mã cho bi t d ng t p tin. T t c m t kh u đư c lưu trong t p tin /etc/passwd (ho c m t t p tin mã hóa nào khác. Vì th chương trình n u do ngư i dùng ch y s không th th c hi n l nh ghi vào t p tin này. vì trong trư ng h p này s ti t ki m đư c th i gian n p chương trình vào b nh m i l n ch y. Trong mô t inode. thì giá tr c a ba tính ch t v a nói ph i n m trư c nh ng s xác đ nh quy n truy c p (t c là s đ u tiên trong dãy 4 s xác đ nh t t c các tính ch t c a t p tin). Ch có ch s h u t p tin ho c ngư i dùng cao c p m i có kh năng thay đ i quy n truy c p b ng câu l nh chmod. M t tính ch t n a c a t p tin th c thi đó là “bit dính” (chính xác hơn là “bit lưu chương trình”) hay thu t ng ti ng Anh là “sticky bit”. Đó là nh ng tính ch t cho các t p tin th c thi. và root là ch s h u t p tin chương trình này. trong đa s trư ng h p là /etc/shadow) mà ch s h u là ngư i dùng cao c p root. không trùng l p. Nhưng t p tin /usr/bin/passwd có “bit thay đ i ID ngư i dùng”. T t nhiên là trong chương trình passwd đã có mã đ ngư i dùng ch đư c phép thay đ i m t dòng trong t p tin này – dòng tài kho n c a ngư i dùng đó. Đi u này cho phép gi i quy t m t s v n đ khó th c hi n. Ý nghĩa c a bit này cũng gi ng như trên nhưng ch thay th “ngư i dùng” b ng “nhóm”. Có nghĩa là ngư i dùng không th thay đ i m t kh u c a mình.

“bit thay đ i ID nhóm” và “bit lưu chương trình”). đó là pwd. Lúc này n u ch s h u có quy n g i t p tin thì ký t x đư c thay th b ng ch cái s nh . N u “bit thay đ i ID ngư i dùng” b ng 1. N u có (nh ng) bit nào đó trong s ba bit này đư c đ t (nh n giá tr 1). thì thay th x b ng ch cái S l n.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c [root]# chmod 4775 tên_t p_tin 79 Khi này cũng v n s d ng phép c ng như đ i v i trư ng h p quy n truy c p và các tính ch t có giá tr như sau: • 4 – “bit thay đ i ID ngư i dùng” • 2 – “bit thay đ i ID nhóm” • 1 – “bit lưu chương trình” (sticky bit). M t vài ví d : [user]$ ls -l /usr/bin/passwd /usr/bin/write -rwsr-xr-x 1 root shadow 72836 2006-05-02 12:50 /usr/bin/passwd -rwxr-sr-x 1 root tty 8936 2006-05-02 10:50 /usr/bin/write ( đây chúng ta th y có th li t kê nhi u t p tin trên dòng l nh ls -l. thì thay th ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a nh ng ngư i dùng còn l i b ng ký t t. .4. thì ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a ch s h u s đư c thay th b ng ký t s. chúng ta v n có th th y đư c nh ng thông tin này. thì s có thay đ i c a k t qu c a l nh ls -l trong ph n quy n truy c p (ph n đ u tiên). còn ngư c l i (ví d t p tin không ph i là chương trình). Như v y. N u “bit lưu chương trình” (sticky bit) b ng 1. m c dù trong k t qu c a l nh ls -l không có nh ng v trí riêng đ hi n th k t qu c a ba bit (“bit thay đ i ID ngư i dùng”. S thay th như v y cũng x y ra n u có đ t “bit thay đ i ID nhóm”. chmod. t t nhiên là s thay th ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a nhóm s h u. n u ngư c l i. n u nh ng ngư i dùng còn l i có quy n th c hi n t p tin. t c là dùng nhi u t p tin làm tham s cho l nh ls. Trong ph n này chúng ta s xem xét m t cách ng n g n m t vài câu l nh thư ng dùng n a. ln. b ng ký t T.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c Trong nh ng ph n trư c chúng ta đã đ c p đ n m t vài câu l nh đ làm vi c v i t p tin và thư m c. ls. cd.) [user]$ touch vidu [user]$ chmod 7766 vidu [user]$ ls -l vidu -rwsrwSrwT 1 teppi82 users 0 2006-09-11 12:46 vidu 4.

Ví d : [user]$ mkdir ~/projects/l4u/images (hãy nh l i ký hi u ∼ dùng đ ch c a ngư i dùng).3 Câu l nh cat Câu l nh cat thư ng dùng đ t o các t p tin. L nh cat cũng đưa ra màn hình (đ u ra) n i dung c a (các) t p tin dùng làm tham s c a nó.1 Câu l nh chown và chgrp Nh ng câu l nh này dùng đ thay đ i ch s h u và nhóm s h u t p tin. N u chuy n k t qu làm vi c c a l nh cat vào m t t p tin nào đó thì có th t o ra b n sao c a t p tin như sau: [user]$ cat t p_tin1 > t p_tin2 Chính b n thân câu l nh cat lúc đ u đư c phát tri n đ dùng cho vi c chuy n hư ng k t qu làm vi c. Trong thư m c v a t o s t đ ng t o ra hai m c: .2 Câu l nh mkdir Câu l nh mkdir cho phép t o thư m c con trong thư m c hi n th i. (liên k t đ n thư m c m ). Đ có quy n thay đ i nhóm.6.6. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> mkdir mot/hai mkdir: cannot create directory ’mot/hai’: No such file or directory teppi82@ThinhQuyen:~> mkdir -p mot/hai teppi82@ThinhQuyen:~> ls -l mot t ng 4 drwxr-xr-x 2 teppi82 users 4096 2006-09-11 13:36 hai 4. thì ch s h u còn ph i là thành viên c a nhóm s s h u t p tin này. Cú pháp c a hai câu l nh này tương t nhau: [root]# chown tên_ngư i_dùng tên_t p_tin [root]# chgrp tên_nhóm tên_t p_tin 4. còn thay đ i nhóm s h u t p tin có th là root ho c ngư i dùng ch s h u. (liên k t đ n chính b n thân thư m c này) và . t c là s k t h p các t p tin khác nhau vào m t: . Có th t o ra thư m c con trong m t thư m c khác thư m c hi n th i.. Có th dùng các tùy ch n sau c a câu l nh mkdir: • -m mode – xác đ nh quy n (ch đ ) truy c p cho thư m c m i (ví d : -m 700) • -p – t o ra các thư m c trung gian ch ra trong đư ng d n (n u chưa có chúng).80 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. Vì nó đư c t o ra cho s móc n i (concatenate. Đ t o ra thư m c con. n u dùng thu t ng c a Hoá h c là “s c ng” các t p tin). Tham s c a câu l nh này là tên c a thư m c mu n t o ra. Ch có ngư i dùng cao c p root m i có quy n thay đ i ch s h u.6. nhưng khi này c n ph i ch ra đư ng d n t i đó. b n đ c c n ph i có quy n ghi vào thư m c hi n th i. m c dù có th s d ng l nh touch.

Có th áp d ng m t trong hai d ng c a l nh này: [user]$ cp [tùy_ch n] ngu n đích [user]$ cp [tùy_ch n] thư_m c_ngu n thư_m c_m i Trong trư ng h p th nh t sao chép t p tin (ho c thư m c) ngu n vào t p tin (ho c thư m c) đích. –R ho c –r N u ngu n là thư m c thì sao chép thư m c đó cùng v i t t c nh ng gì (t p tin.6. và t t c nh ng gì b n đã gõ s đư c lưu l i trong t p tin t p_tin_m i.4. T t nhiên là như v y ch y u dùng cat đ t o các t p tin văn b n ng n. –d N u đưa ra tùy ch n này thì các liên k t m m s v n là các liên k t. Khi này đ u vào c a l nh cat đó là dòng d li u nh p t bàn phím (đ u vào tiêu chu n). thư m c con) n m trong nó. Khi đó trư c khi ghi chèn lên t p tin đã có h th ng s h i l i ngư i dùng. t c là gi l i đư c c u trúc c a thư m c b n đ u (recursive). V l i có th s d ng câu l nh cp v i tùy ch n -i. .3: Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp Tùy ch n Ý nghĩa –p Gi l i th i gian s a đ i t p tin và c gi l i nh ng quy n truy c p có th gi l i. n u không thì s sao chép t p tin (n i dung) mà liên k t này ch đ n.4 Câu l nh cp M c dù đôi khi có th dùng câu l nh cat đ sao chép các t p tin. R t nên dùng tùy ch n này. Câu l nh cp còn có m t vài tùy ch n có ích khác li t kê trong b ng 4.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c [user]$ cat t p_tin1 t p_tin2 .. hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<D> ho c <Ctrl>+<C>. N u s d ng m t t p tin đã có vào ch c a t p tin đích thì n i dung c a nó s b xóa m t. 4. do v y khi sao chép c n ph i c n th n.. B ng 4. nhưng trong Linux có m t câu l nh chuyên dùng cho vi c này – l nh cp. t p_tinN > t p_tin_m i 81 Và cũng chính kh năng chuy n hư ng k t qu c a câu l nh này đư c dùng đ t o các t p tin m i. N u không đưa ra tùy ch n này thì quy n truy c p c a t p tin s đư c thi t l p theo quy n c a ngư i dùng đã ch y l nh. còn đ u ra s là t p tin m i: [user]$ cat > t p_tin_m i Sau khi nh p vào nh ng gì mu n nh p. –f Ghi chèn t p tin khi sao chép mà không h i l i hay c nh báo. Còn trong trư ng h p th hai thì t p tin có trong thư_m c_ngu n s đư c sao chép vào thư m c thư_m c_m i. Đ sao chép thì c n có quy n đ c t p tin mu n sao chép và quy n ghi vào thư m c s sao chép đ n (“thư m c đích”).3.

thì s xóa t t c nh ng t p tin có trong thư m c hi n th i. đây là thư m c). tùy ch n này có nh ng câu l nh cp. sau đó xóa b n th n thư m c b ng l nh rmdir. Do đó câu l nh: [user]$ mv *. T t nhiên b n có th tham kh o tài li u HOWTO có trên http://www. mà c n di chuy n t p tin t m t thư m c này vào t thư m c khác. và sau đó m i xóa t p tin (thư m c) ban đ u.6.doc *. Tuy nhiên c n luôn luôn nh r ng. Đ xóa c t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i c n dùng tùy ch n -r k trên. Khi s d ng l nh mv cũng gi ng như khi s d ng cp. Các tùy ch n c a nó cũng ng như c a cp. mv đã k trên). đ ng quy n thêm vào tùy ch n -i đ hi n ra c nh báo khi có t p tin s b ghi chèn. Cú pháp c a l nh này tương như cú pháp c a cp. do đó không xem xét chúng. l nh này đ u tiên sao chép t p tin (hay thư c). Đ xóa thư m c thì c n xóa t t c nh ng t p tin có trong nó. Các thư m c con không b đ ng t i. nhưng chúng ta là nh ng ngư i dùng m i. Tuy nhiên có th xóa thư m c không r ng cùng v i t t c nh ng t p tin và thư m c có trong nó. mà còn dùng đ thay đ i tên t p tin và thư m c. Theo tôi nghĩ b t kỳ ngư i dùng Linux nào cũng có th chia s v i b n c m giác b m t t p tin “ngay trư c m t”. Vì th hãy khi hai l n trư c khi xóa gì đó và đ ng quên tùy ch n -i. t c là di chuy n chúng trong ph m vi c a m t thư m c. Câu l nh mv không ch dùng đ di chuy n. N u mu n câu h i xác nh n s cho phép c a ngư i dùng xu t hi n trư c khi xóa t p tin. Có m t s cách ph h i t p tin đã xóa trên h th ng t p tin cũ ext3fs. b n đ c c n có quy n ghi vào thư m c lưu nh ng t p tin ho c thư m c mu n xóa.odt s không làm vi c. Đ s d ng nh ng câu l nh này.6 Câu l nh rm và rmdir Đ xóa nh ng t p tin và thư m c không c n thi t trên Linux có các câu l nh rm (xóa t p tin) và rmdir (xóa thư m c r ng). N u dùng câu l nh rm (không có tùy ch n) đ xóa thư m c thì s xu t hi n thông báo d ng “cannot remove ‘l4u’: Is a directory” (không th xóa b .org này trong trư ng h p kh n c p.tldp. n u s d ng câu l nh rm v i tùy ch n -r.6.5 N m t m gi Câu l nh mv u b n không c n sao chép. thì có th s d ng câu l nh mv. th m chí c khi v a xóa xong10 . thì hãy dùng tùy ch n -i (r t d nh . Hơn n a. Ch c n đ t vào ch hai tham s tên cũ và tên m i c a t p tin như th này: [user]$ mv tên_cũ tên_m i Nhưng hãy chú ý là câu l nh mv không cho phép đ i tên m t vài t p tin cùng lúc b ng cách s d ng các m u tên. trên Linux không có câu l nh ph c h i t p tin sau khi xóa. N u ch y l nh rm *. 10 . 4. Khi này quy n thay đ i chính b n thân các t p tin và thư m c là không c n thi t.82 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4.

th i gian t o ho c th i gian s a đ i t p tin và theo các tiêu chí khác.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 83 4. cho phép s d ng các phím đi u khi n con tr (<↑>. vì s “l c soát” t t các thư m c k c nh ng h th ng t p tin g n vào. Câu l nh (b l c) more đưa n i dung c a t p tin ra màn hình theo t ng trang có kích thư c b ng kích thư c màn hình (nói chính xác thì là g n b ng. tuy nhiên r t ít khi l nh cat đư c s d ng cho m c đích này. chúng ta đã nói v đi u này khi nói v h th ng tr giúp man. và ch dùng đ hi n th nh ng t p tin có dung lư ng r t nh . Nh n phím <Enter> đ đ c m t dòng ti p theo. trong đó l nh less cho phép tìm ki m theo hai hư ng: t trên xu ng dư i và ngư c l i. Bây gi b n đ c ch c n nh phím <Q> dùng đ thoát ra kh i ch đ xem c a more. <PgUp>.7 Câu l nh more và less Câu l nh cat cho phép đưa ra màn hình (đ u ra tiêu chu n) n i dung c a b t kỳ t p tin này. Cú pháp chung c a câu l nh find có d ng sau: find [danh_sách_thư_m c] tiêu_chí_tìm_ki m Trong đó tham s “danh sách thư m c” xác đ nh nơi tìm ki m t p tin mong mu n. less có t t c các ch c năng và l nh đi u khi n c a more. N u mu n ti p t c tìm ki m hãy nh n phím <N>. Ngoài <Space> và <Enter> còn có m t vài phím đi u khi n khác. nhưng chúng ta s không li t kê đ y đ nh ng phím này đây. theo kích thư c. <End>. <Home>. Ví d . Vì th cat dùng ch y u theo ch c năng chính c a nó. và cũng không đưa ra danh sách các tùy ch n c a l nh more. <PgDown>) đ di chuy n trong văn b n.8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin Còn có m t câu l nh thư ng dùng đ làm vi c v i t p tin trong Linux đó là câu l nh tìm ki m t p tin find. Đơn gi n nh t là dùng thư m c g c “/” làm nơi kh i đ u tìm ki m. <←>. trong less có th dùng t h p phím <Shift>+<N> đ tìm ki m theo hư ng ngư c l i. Nguyên nhân là n i dung c a t p tin l n s ngay l p t c ch y qua màn hình và ngư i dùng ch th y nh ng dòng cu i cùng c a t p tin.4. <↓>. còn đ xem n i dung c a các t p tin văn b n chúng ta dùng các l nh more và less ho c các trình so n th o khác.6. Đ xem trang ti p theo c n nh n vào phím tr ng <Space> (phím dài nh t trên bàn phím hi n nay). ví d phím <B> đ quay l i màn hình trư c. Ti n ích less là m t trong nh ng chương trình đư c d án GNU phát tri n. Các l nh more và less cho phép tìm ki m t khóa có trong t p tin đang xem. và có thêm m t vài s m r ng khác. Câu l nh find có th tìm ki m t p tin theo tên. vì có m t dòng cu i cùng dành cho đ hi n th tr ng thái (status)). 4. thì s hi n th đo n văn b n tương ng sao cho dòng tìm th y n m trên cùng. t c là dùng đ “c ng” các t p tin. Tuy nhiên trong trư ng h p đó tìm ki m có th kéo dài r t lâu. Đ tìm ki m t khóa “string” (m t c m ký t nào đó) thì đ u tiên c n nh n “/” đ chuy n vào ch đ tìm ki m.6. T t c các tuỳ ch n c a l nh more b n có th đ c trong trang hư ng d n man (more(1)) ho c info c a nó. sau đó nh p vào “string” vào dòng “/” cu i màn hình. Hãy nh l i. <→>. trong đó có th có các thư m c m ng . n u không thì b n s ph i nh n phím <Space> cho đ n khi h t t p tin (ch ng may n u nó quá dài thì b n s m t r t nhi u th i gian). N u tìm th y t khóa trong t p tin.

B n đ c có th tìm th y thông tin chi ti t hơn v “m u 11 gi a tên interval .*” ch tương ng v i nh ng t p tin và thư m c có d u ch m (. Trong ví d này.” và thư m c m “. K. “)”. • “*. c. cat. Ví d : [user]$ find /usr/bin /sbin /bin /usr/local/bin -name cp Ph n đ u c a tiêu_chí_tìm_ki m xác đ nh xem chương trình find ph i tìm cái gì. 7. đ thay th cho thư m c g c. • “a*p” tương ng v i anhchup và anhchep.” ho c “!”. mà t p tin có th n m trong.. ch tùy ch n -name có th s d ng tùy ch n -path. b./l*es’ s tìm th y trong thư m c hi n th i thư m c con l4u/images. Ngoài “*” và “?” trong Linux còn s d ng các d u ngo c vuông ([]) đ t o “m u tên”.84 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs (và chuy n gì x y ra n u t c đ đư ng truy n th p). n u dùng m t danh sách nh ng thư m c. 5. Ký t “*” s d ng đ thay th cho b t kỳ dòng ký t nào. • “*a*” tương ng v i May và march. J.txt. “(”. Ngư i dùng thư ng th c hi n tìm ki m theo tên t p tin như ví d trên. Còn *[G-K4-7] tương ng v i nh ng t p tin có tên k t thúc b ng G. chown. taptin2. I.”). Ký t “?” ch thay th m t ký t b t kỳ.txt s tương ng v i các tên sau (taptin1. ch tên c a t p tin ho c thư m c chúng ta s d ng m t “m u tên”. T t c các tham s đ ng trư c tiêu_chí_tìm_ki m đư c coi là tên thư m c c n “l c soát”. đây tiêu_chí_tìm_ki m có d ng “–name tên_t p_tin”. Ví d . Ví d [xyz]* tương ng v i t t c nh ng tên t p tin b t đ u b ng a. thì tìm ki m s b t đ u t thư m c hi n th i và đi sâu vào trong các thư m c con. chgrp.txt. 4. khi đó câu l nh s tìm ki m s tương ng c a tên t p tin đ y đ bao g m c đư ng d n ch ra. Trong Linux: • “*” tương ng v i t t c các t p tin tr nh ng t p tin n. -path ’ .) ho c cu i cùng. N u không ch ra m t thư m c nào. taptin9. cp. Trong hai d u ngo c này đ t danh sách các ký t (có th d ng kho ng11 ) có th g p. Ph n đ u này là tham s b t đ u b ng “–”. T t nhiên đây ch đưa ra nh ng thông tin th t ng n g n v “m u tên” t p tin và các ký t thay th . • “. rm. “. Và b i vì m u tên t p tin không ch s d ng cho câu l nh find mà còn s d ng cùng v i nhi u câu l nh khác (bao g m c nh ng câu l nh đã nói đ n: chmod. Hãy chú ý là không có kho ng tr ng trong c hai ví d k trên. vì th taptin?. Có th làm s kh i lư ng công vi c.*” tương ng v i t t c nh ng t p tin n (trong đó có thư m c hi n th i “. 6. câu l nh: [user]$ find . mv).txt. H. Trong đa s trư ng h p m u tên t p tin đư c t o ra nh các ký t đ c bi t “*” và “?”. nên chúng ta c n chú ý và dành th i gian đ nghiên c u các quy đ nh s d ng và vi t “m u tên”.

Tùy ch n Giá tr –name m u_tên Tìm t p tin có tên tương ng v i m u_tên. còn sau d u ngo c c n đ t m t kho ng tr ng.odt). Nh ng tiêu chí tìm ki m đơn gi n khác b n có th tìm th y trong trang man c a câu l nh find ho c trong tài li u LPI tutorial nói trên. . p ( ng có tên pipe).tex -and -name *. Ví d . còn phép lôgíc or và các tiêu chí ph c t p hơn thì c n d u ngo c. –mtime s _ngày Tìm t p tin đư c thay đ i l n cu i cùng trư c s _ngày ch ra. charater). t c là có th dùng m t trong hai cách ghi: (-name *. thì có th b đi d u ngo c. Còn bây gi sau khi đã làm quen v i “m u tên” t p tin. chúng ta quay tr l i v i câu l nh find và nói chi ti t hơn v nh ng kh năng có th c a tiêu chí tìm ki m. ho c l (liên k t m m). N u ch dùng m t phép lôgíc and ho c !.tex.tex -name *. Có th s d ng k t h p như v y m t s lư ng b t kỳ các tiêu chí k c tiêu chí ph c t p.tex -or -name *.tex.odt và . tên” t p tin trong tài li u IBM LPI tutorial b n d ch ti ng Vi t do nhóm c ng tác c a vnoss.4.org/pub. thì có th dùng tiêu chí tìm ki m như sau: (-name *.odt) ho c (-name *. Ví d . n u b n đ c mu n tìm thư m c theo tên c a nó thì có th dùng l nh: [user]$ find /usr/share -name man1 -type d ho c dùng tiêu chí ph c t p: [user]$ find /usr/share \( -name man1 -and -type d \) Trong ví d sau chúng ta tìm t p tin theo tiêu chí như sau: ho c tên t p tin có “ph n m r ng” *. d (thư m c).odt). N u không ch ra phép lôgíc c th . or ho c phép ph đ nh (ký hi u là d u ch m than “!”). Trư c d u ngo c c n đ t m t d u g ch chéo ngư c (\).4: Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. –size s [c] Tìm t p tin có c b ng s kh i 512 byte (t c là b ng 512B x s ). C n nói r ng t nh ng tiêu chí đơn gi n có th t o ra nh ng tiêu chí ph c t p hơn nh các phép lôgíc and. –group tên Tìm t p tin thu c v nhóm ch ra. –type d ng_t p_tin Tìm t p tin d ng ch ra. M t vài ví d đơn gi n c a tiêu chí tìm ki m có trong b ng 4. f (t p tin thư ng). N u sau s có ký t c thì có nghĩa là kích thư c đư c tính theo byte (ký t . –newer m u Tìm t p tin đư c thay đ i sau khi thay đ i t p tin có trong m u.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 85 B ng 4.org (trong đó có tôi) th c hi n có trên http://vnoss. n u b n mu n tìm t t c nh ng t p tin có “ph n m r ng”12 là . D ng t p tin đư c xác đ nh b ng m t trong các ký t sau: b (thi t b kh i). ho c kích thư c t p tin nh hơn 200KB. thì coi như dùng and. ch không ph i theo kh i. 12 đ trong d u ngo c vì chúng ta bi t r ng trong Linux không có khái ni m ph n m r ng t p tin. c (thi t b ký t ).4.

Nhưng t p tin này không th n m g n trên m t CD (dung lư ng kho ng 700MB).tex \) -or \( -size -200 \) \) Trong ví d cu i cùng này hãy chú ý r ng trư c giá tr kích thư c t p tin có d u “–”.tex -print dùng đ đưa ra màn hình danh sách tên c a t t c nh ng t p tin tìm th y cùng v i đư ng d n đ y đ đ n t p tin. M t ví d khác là thao tác -exec cmd {}. Tham s c a l nh này là tên c a t p tin . Và cũng không có ghi DVD mà ch có ghi CD. c n nói thêm r ng sau tiêu chí tìm ki m có th đưa ra ngay thao tác x lý t t c nh ng t p tin tìm th y. Thao tác này đư c dùng theo m c đ nh. D u này có th s d ng v i b t kỳ tham s có giá tr s nào trong tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find.86 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs [user]$ find ~/projects \( \( -name *. ch -exec có th dùng -ok. Ví d đơn gi n nh t là thao tác –print. Ví d . Câu l nh split cho phép sao chép t p tin b ng cách chia chúng ra thành t ng ph n nh theo kích thư c đã đ nh.2GB. Trong trư ng h p này s th c hi n câu l nh cmd đ i v i t t c nh ng t p tin tìm th y. kho ng 1. -type f -atime +365 -exec rm {} \. Hãy tìm hi u trong trang tr giúp man ho c m t cu n sách dày c p nào đó v Linux. Do đó có th chia t p tin này thành hai ph n m i ph n nh hơn 700MB sau đó s g p chúng l i. Đương nhiên là chưa ph i t t c nh ng kh năng c a l nh này đư c li t kê ra đây. Có nghĩa r ng c n tìm t p tin có giá tr c a tham s nh hơn s đưa ra.) có d u g ch chéo ngư c “\” trư c (chúng ta s hi u rõ hơn tác d ng c a d u g ch chéo ngư c trong chương ngay sau).9 Câu l nh split Đôi khi chúng ta c n chia m t t p tin l n thành t ng ph n nh . Đ k t thúc ph n v câu l nh find này. t c là luôn luôn đư c dùng khi không ch ra thao tác nào như trong các ví d trư c đây. Đ làm đư c vi c này chúng ta có th s d ng l nh split. 4. [user]$ find ~/projects -name *. Hãy nh r ng s thay đ i thư ng là m t chi u. có ích và là m t công c tìm ki m t t trong h th ng t p tin. Và hãy c n th n khi s d ng nh ng kh năng c a câu l nh này như g i nh ng câu l nh khác đ th c hi n trên t t c nh ng t p tin tìm th y. Trong đó cmd là m t câu l nh b t kỳ nào đó c a h v shell. khi đó trư c khi th c hi n câu l nh cmd cho m i t p tin tìm th y h th ng s h i l i xem b n có mu n th c hi n th t không. Tương t d u “+” có nghĩa là c n tìm t p tin có giá tr c a tham s l n hơn s đưa ra. Nói chung câu l nh cmd là m t câu l nh r t m nh.6. Sau cmd {} là d u ch m ph y (. n u b n mu n xóa t t c nh ng t p tin trong thư m c hi n th i mà ngư i dùng không “đ ng” đ n trong vòng 365 ngày ho c lâu hơn. L y ví d b n có m t t p tin phim d ng mpg l n. thì hãy dùng câu l nh sau: [user]$ find . Và b n mu n sao chép t p tin này qua m t máy khác nhưng l i không có m t k t n i m ng. N u không có d u “+” và d u “–” thì tìm t p tin có giá tr c a tham s b ng s đưa ra.

N u không đưa ra tùy ch n này thì theo m c đ nh kích thư c c a t p tin thu đư c b ng 1MB. ‘xac’. v. phiên b n 0. N u không đưa ra ph n đ u. L nh này ch so sánh n i dung c a hai t p tin theo t ng byte: [user]$ cmp t p_tin1 t p_tin2 N u hai t p tin hoàn toàn trùng nhau. ‘ac’.9. t p tin nào quan tr ng hơn.6.3 Thông báo v s khác nhau s hi n th trên màn hình (đ u ra tiêu chu n). Ngoài các tham s có th thêm vào tùy ch n -b đ xác đ nh kích thư c c a các t p tin t o ra (tính theo byte). phimab. ‘xad’ v. r i sau đó quên luôn là t p tin nào m i hơn ho c t t hơn. ‘ab’. . t c là s thu đư c các t p tin ‘xaa’. Sau -b là m t s và sau đó là m t ch cái: k (kích thư c tính theo KB) ho c m (tính theo MB). ‘xab’. Các t p tin thu đư c s có tên g m ph n đ u (prefix) này và hai ch thêm vào đ chúng không trùng nhau: ‘aa’. . còn n u chúng khác nhau thì đưa ra s th t c a dòng và byte ch có s khác nhau. ‘ad’. .9. thì l nh hoàn thành công vi c mà không đưa ra thông báo gì. 4. Vì th nh ng công c dùng đ so sánh t p tin là c n thi t và t t nhiên là có trong Linux. Chúng ta có th chuy n hư ng báo cáo này vào m t t p tin: . Ch c n cho câu l nh này bi t tên hai t p tin mà b n mu n so sánh. .10 So sánh các t p tin và l nh patch Có th b n không đ ý nhưng khi làm vi c v i máy tính công vi c so sánh n i dung c a hai t p tin khác nhau g p m t cách thư ng xuyên.v. r i đưa chúng (có nghĩa là dùng l nh cp) lên máy th hai vào m t thư m c nào đó.4.3 --> 18 tháng 09 năm 2006.mpg phim Sau đó dùng chương trình ghi đĩa sao chép hai t p tin thu đư c (phimaa.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 87 ban đ u và ph n đ u (prefix) tên c a các t p tin s t o ra. T t nhiên thông tin mà l nh cmp đưa ra hơi ít đ có th quy t đ nh ch n t p tin nào trong s hai t p tin này. phimab) lên hai đĩa CD-R(W). (không có kho ng tr ng và các d u ch m gi a ph n đ u và nh ng ch cái này). Đ gi i quy t bài toán đã đưa lúc đ u thì c n ch y l nh: [user]$ split -b 650m phim.v. Công c đơn gi n nh t trong s này là l nh cmp (compare). Vì th còn có th s d ng câu l nh diff đ bi t đư c s khác nhau gi a hai t p tin đây là gì. Là vì có th sao chép t p tin m t cách d dàng. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> diff ChangeLog ChangeLog2 1c1 < 11 tháng 09 năm 2006. Cu i cùng ph c h i t p tin ban đ u b ng l nh: [user]$ cat phim* > phim. phiên b n 0.mpg Sau đó có th xóa đi các t p tin phimaa. thì theo m c đ nh s d ng ‘x’.

L y ví d đơn gi n (“m t cách ngu ng c”). Nhưng thư ng s d ng nh t trên các h th ng UNIX và Linux v n là câu l nh diff. n u không có trong t p tin th hai – m t ký t “>”.c.2.9. Mà s phát tri n c a ng d ng mã m m i là đi m chính. phân cách nhau b i các kho ng tr ng.9. Tuy nhiên sau khi nh n đư c t p tin *.c.c.9.diff teppi@ThinhQuyen:~> more ChangeLog. Trong trư ng h p chương trình ng d ng l n thì s ti t ki m này là đánh k .c s thu đư c t p tin xvnkb-0. N u m t dòng nào đó ch có trong t p tin th nh t thì nó đư c đánh d u b ng m t ký t “<”. Còn có câu l nh diff3 cho phép so sánh 3 t p tin m t lúc. m t chương trình ng d ng nào đó đư c đưa cho ngư i dùng d ng t p tin xvnkb-0. Bây gi c n đưa nh ng thay đ i đã làm đ n cho ngư i dùng. Chúng ta nh r ng m t ng d ng mã m đư c phát tri n b i c m t nhóm các nhà phát tri n và c ng đ ng.2.8. thì chúng s cách nhau b i m t d u g ch th ng đ ng “|”.2. N u hai c t có cùng s th t khác nhau. Bài toán này là do patch gi i quy t. Tuy nhiên ti t ki m cho ngư i dùng không ph i là ng d ng chính.diff.8.c. t c là k t qu báo cáo t o ra b ng l nh: [chuoi]$ diff xvnkb-0. 4. K t qu so sánh khi này s hi n th d ng hai c t.3 --> 18 tháng 09 năm 2006. Có th d dàng hi u đi u này n u bi t r ng k t qu báo cáo c a diff v s khác nhau gi a hai t p tin có th s d ng cho câu l nh patch.2. Đã có xvnkb-0. T t nhiên là ch c n g i cho ngư i dùng nh ng thay đ i. ch c n ch y l nh: [user]$ patch xvnkb-0.c.9.2.diff thì c n ph i đưa nh ng s a đ i đã làm vào phiên b n hi n th i.c. Thông thư ng kh năng này đư c dùng khi phân ph i b n c p nh t c a chương trình ng d ng.2.c.diff Như v y t t nhiên là kích thư c c a t p tin xvnkb.c xvnkb.2. vì đã có nh ng chương trình ti n ích như Midnight Commander và các . M i nhà phát tri n s đóng góp đo n mã c a mình b ng chính cách này.diff s nh hơn nhi u so v i xvnkb-0.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin Khi s d ng Linux r t có th b n s ít làm vi c v i ph n l n các l nh h v shell.c và xvnkb.2.3 Đ đánh giá phiên b n c a m t t p tin thì thu n ti n hơn n u s d ng câu l nh sdiff. Sau đó nhà phát tri n s a các l i và c p nh t chương trình r i lưu mã ngu n trong m t t p tin khác xvnkb-0.9.88 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs teppi@ThinhQuyen:~> diff ChangeLog ChangeLog2 > ChangeLog.9. có ch a mã ngu n c a chương trình này trên ngôn ng C.c xvnkb-0. phiên b n 0.diff > xvnkb-0.c > xvnkb. phiên b n 0.diff 1c1 < 11 tháng 09 năm 2006.8.8. s ti t ki m đư c dung lư ng truy n t i qua m ng Internet n u ch g i xvnkb.9.c.2.diff.

t c là chương trình này không nén các d li u mà ch k t h p chúng vào m t t p tin chung sau đó ghi t p tin này lên cách băng nh (tape) thư ng dùng đ lưu tr thông tin. --list Đưa ra danh sách các t p tin trong kho. --concatenate Thêm t p tin vào kho đã có. Chúng ta s tìm th y câu tr l i cho câu h i này sau khi đ c xong hai ph n t i đây. --delete Xóa t p tin kh i kho (không dùng cho băng ghi).v. N u mu n t o t p tin này trên đĩa c ng. cũng gi ng như samurai ph i bi t s d ng ki m v y. thì nh t đ nh ph i dùng . thì c n s d ng l nh tar v i tùy ch n f. M c dù không ai c m b n s d ng các chương trình arj. rar v.5). Phương ti n chính đ làm vi c v i các t p tin nén trong UNIX và Linux là hai chương trình tar và gzip. --append Thêm t p tin vào cu i kho. -u. --create T o kho m i. B ng 4. Và các ti n ích và môi trư ng đó giúp b n làm vi c d dàng v i các t p tin nén s nói t i. --extract. --get L y t p tin ra kh i kho (“gi i phóng”). N u b n làm vi c v i các t p tin kho trên đĩa ch không ph i v i băng ghi (đây là đa s trư ng h p s d ng máy tính cá nhân). Nhưng là ngư i dùng Linux th c s b n cũng nên bi t nh ng câu l nh nén và gi i nén làm vi c trong h v shell. -d. GNOME. .4. Vì th bi t cách làm vi c v i tar và gzip đó là danh d c a b t kỳ ngư i dùng Linux nào.7. --catenate. pkzip. . sau đó ch ra tên t p tin. -x. --diff. Tên chương trình tar có nghĩa là tape archiver. lha. 4. -c.5: Nh ng tùy ch n chính c a tar Tùy ch n Ý nghĩa -A. -t. Nhưng truy n th ng c a Unix đó là tar và gzip và ph n l n mã ngu n (và không ch mã ngu n) c a các chương trình ng d ng đư c phân ph i d ng này. Chúng s giúp b n làm vi c nhanh hơn v i nh ng t p tin nén thư ng g p trong Internet. --update Ch thêm nh ng t p tin m i hơn b n sao trong kho (c p nh t kho). Tám tùy ch n này xác đ nh các ch c năng chính c a chương trình (xem b ng 4. -r.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 89 môi trư ng giao di n đ ho như KDE. Chương trình tar có 8 tùy ch n khác v i nh ng tùy ch n còn l i ch khi ch y l nh tar thì c n ph i đưa ra m t trong s 8 tùy ch n này. và s th y đây không ph i là m t y u đi m c a Linux mà còn là đi m m nh n u bi t cách k t h p “nh p nhàng” hai chương trình này. --compare Tìm s khác nhau gi a các t p tin trong kho và trên h th ng t p tin (so sánh).1 Chương trình tar Nh ng ngư i dùng đã quen v i nh ng chương trình nén d ng winzip (đưa t t c t p tin vào m t “kho” r i sau đó nén chúng) thì có th s h i “T i sao l i c n hai chương trình?”.

Cũng trong ví d này n u không ch ra tên thư m c thì s lưu t t c các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. mà ch cho bi t m t s dòng l nh c n thi t nh t đ làm vi c v i các kho t p tin./. Nh ng tùy ch n khác (tr 8 tùy ch n b t bu c k trên) là không c n thi t.tar projects Câu l nh này s t o ra kho projects. f. Đ l y (gi i phóng) t t c t p tin ra kh i kho. Kho này không ch lưu t t c nh ng t p tin có trong thư m c projects mà còn lưu t t c nh ng thư m c con c a nó cùng v i t t c nh ng t p tin n m trong chúng (chúng ta dùng thu t ng “lưu đ quy”. nh ng thư m c con còn l i c a projects s không đư c lưu. C n chú ý là trong ví d trên n u ch “*” đ t “*. Chúng ta s th y ví d t i đây. Ví d . Như v y s có ích hơn trong th i gian này. .*” thì s ch lưu nh ng t p tin n m tr c ti p trong thư m c projects và nh ng thư m c con có d u ch m trong tên (ít g p). Trong ph n tên t p tin mu n lưu vào kho có th s d ng các “m u tên”. Đ t o m t kho t p tin tar t vài t p tin c n s d ng m t trong hai l nh sau: [user]$ tar -cf tên_kho t p_tin1 t p_tin2 [user]$ tar cf tên_kho t p_tin1 t p_tin2 trong đó tùy ch n c (t bây gi tôi s b đi d u g ch ngang “–” phía trư c tuỳ ch n) cho bi t chương trình c n t o ra (create) kho t p tin. Trong t p tin kho c u trúc thư m c c a projects v n đư c gi nguyên.tar projects/* ho c th m chí còn đơn gi n hơn: [user]$ tar cf projects. ho c “lưu toàn b c u trúc thư m c”). chúng ch dùng đ thêm vào các ch c năng ph c th nào đó. mà còn lưu nh ng t p tin c a thư m c m . thì ch c n g i l nh: [user]$ tar cf projects. ) li n nhau và d u g ch ngang (–) phía trư c có th dùng nhưng không nh t thi t ph i có. Tôi s không đưa ra mô t t t c các tùy ch n c a l nh tar.* thì không ch lưu t t c các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. Ví d . tùy ch n v b t bu c chương trình ph i đưa ra danh sách các t p tin đưa vào kho. . còn tuỳ ch n f cho bi t là kho này ph i đư c t o d ng t p tin có tên tên_kho phía sau tùy ch n.90 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs tùy ch n f. Nh vào tính năng này có th lưu vào kho ngay l p t c nhi u t p tin b ng m t câu l nh r t ng n. đ t o ra kho ch a t t c các t p tin c a m t thư m c con c a thư m c hi n th i.tar trong thư m c hi n th i. bao g m c các ký t thay th đơn gi n như “*” và “?”. N u ch y l nh sau: [user]$ tar cvf tên_kho . Bây gi b n đ c đã bi t cách t o kho t p tin. Có th li t kê các tuỳ ch n m t ch cái (c. . gi s projects. c n dùng l nh: [user]$ tar xvf tên_kho Hi n th danh sách các t p tin trong kho b ng l nh: .

nhưng như đã nói trên. T t nhiên còn có nh ng ti n ích sao lưu chuyên dùng khác. nó không nén kho này l i mà ch k t h p các t p tin riêng r vào m t t p tin chung. flash. Đ gi i nén t p tin hãy dùng m t trong hai câu l nh sau: [user]$ gzip -d tên_t p_tin ho c [user]$ gunzip tên_t p_tin . ). hãy đ c tr giúp man c a nó ho c đ c nh ng thông tin hi n ra khi ch y tar v i tùy ch n --help 4.2 Chương trình gzip M c dù chương trình tar t o ra kho t p tin. Đ nén t p tin này l i thư ng s d ng câu l nh gzip. . t o m t t p tin kho ch a: [user]$ tar cvf tên_kho thư_m c r i sao chép t p tin tên_kho lên m t thi t b lưu tháo r i ho c thư m c trên m ng nào đó (CD. thì v n có th sao lưu d li u quý báu c a mình lên đĩa m m b ng: [user]$ tar Mcvf /dev/fd0 thư_m c r i ph c h i thư m c b ng l nh: [user]$ tar Mxpvf /dev/fd0 Ho c đơn gi n hơn. nhưng c khi b n đ c không bi t nh ng ti n ích này. . DVD. ftp. Trư ng h p đơn gi n nh t c a l nh này trông như sau: [user]$ gzip tên_t p_tin Trên dòng l nh có th đưa ra cùng lúc vài tên ho c “m u tên” t p tin. Ph c h i l i b ng l nh: [user]$ tar xpvf tên_kho N u có khó khăn khi s d ng l nh tar. Nhưng khi này m i t p tin s đư c nén riêng r .7.4.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 91 [user]$ tar tvf tên_kho | less Gi i phóng m t t p tin nào đó b ng: [user]$ tar xvf tên_kho tên_t p_tin Chương trình tar là phương ti n thu n l i đ t o các b n sao lưu tr (sao lưu) c a t p tin.. ch không t o m t t p tin chung.

suf m c đ nh s d ng ph n sau là gz. --help Hi n th tr giúp ng n g n v cách s d ng chương trình. ch còn l i t p tin đã nén. B i vì chương trình gzip không có kh năng lưu nhi u t p tin vào trong m t t p tin. nên thư ng dùng gzip đ nén nh ng kho t p tin do tar t o ra. Kích thư c t p tin thu đư c nh hơn nhưng t t nhiên là s lâu hơn. Còn khi gi i nén thì t p tin nén s b xóa. --license Hi n th s phiên b n và b n quy n c a chương trình. --no-name Không lưu ho c không ph c h i tên ban đ u và th i gian t o t p tin. -9. -q. ch còn l i t p tin bình thư ng.3 Chương trình bzip2 Trong th i gian g n đây ngư i dùng Linux thư ng s d ng thêm m t chương trình nén n a đ thay th cho gzip – chương trình bzip2. -n.6. 4. -v. --best M c đ nén m nh hơn. --quiet B đi nh ng c nh báo. --verbose Đưa ra các thông báo ph trong khi làm vi c. đưa vào” m t kho. Theo . S d ng trong trư ng h p có đưa ra “m u tên” t p tin. T p tin ban đ u sau khi nén s b xóa. -r.7.6: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip Tùy ch n Ý nghĩa -h. . -V. -t. --test Th (ki m tra) tính nguyên v n c a t p tin nén. -L. Chúng ta có c m giác như t p tin đư c “đưa ra.suf. Chương trình này nén m nh hơn (có m c đ nén cao hơn. Hơn n a còn có th s d ng “k t h p” hai chương trình này. kích thư c c a nó và m c đ nén (tính theo %). —-suffix Thêm ph n sau (suffix) vào tên t p tin nén. –S .92 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs B ng 4. t o ra các t p tin nh hơn) và làm vi c nhanh hơn. Chú ý: n u s d ng ph n sau khác “gz” thì khi gi i nén chương trình s đưa ra thông báo l i d ng “unknown suffix – ignored” (ph n sau không bi t – l đi). --version Hi n th phiên b n c a chương trình. --list Đưa ra tên t p tin n m trong t p tin nén. Chúng ta s xem xét v n đ này ngay sau. -1. Nhưng đó là nh ng t p tin hoàn toàn khác nhau! Hãy s d ng l nh ls -i đ ki m tra ch s inode c a chúng. --recursive Nén toàn b (đ quy) thư m c. -N. --fast Nén nhanh (m c đ nén th p). Bây gi chúng ta s li t kê m t vài tùy ch n có ích c a chương trình gzip vào b ng 4. Các b n phân ph i Linux m i đã có cài đ t s n chương trình này. --name Lưu ho c ph c h i tên ban đ u và th i gian t o t p tin. -l.

5%.out Các tuỳ ch n c a bzip2 r t gi ng v i tùy ch n c a gzip nhưng không ph i t t c . Đ gi i nén t p tin này thông thư ng b n c n dùng hai câu l nh sau ti p n i nhau: .4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2 T t nhiên không ai ngăn c n b n s d ng riêng r các câu l nh tar v i gzip và bzip2. Tham s đ ng sau hai d u g ch ngang (--) và m t kho ng tr ng đư c coi là tên t p tin. trong đó có các t p tin nén.7. thì kích thư c c a t p tin tăng lên kho ng 0. Trong m t s trư ng h p t p tin nén có th còn l n hơn theo kích thư c so v i t p tin ban đ u.bz2 thay th b ng tên_t p_tin • tên_t p_tin.tar • tên_t p_tin khác thay th b ng tên_t p_tin. hay gi i nén m t t p tin.tar • tên_t p_tin.2. T p tin nén có th i gian s a đ i.tbz thay th b ng tên_t p_tin.bz2 2.sj teppi82@ThinhQuyen:~> bunzip2 2. Nh ng t p tin g m m t chu i ng u nhiên (random) c a các ký t .using 2.7.tbz2 thay th b ng tên_t p_tin.bz thay th b ng tên_t p_tin • tên_t p_tin. Tôi s đưa ra m t danh sách ng n nh ng tùy ch n c n thi t nh t trong b ng 4.9. nhưng thêm vào ph n cu i là . Khi gi i nén bzip2 s đoán tên c a t p tin s t o ra theo quy lu t sau: • tên_t p_tin.sj.4.bz2. Câu l nh bunzip2 ho c bzip2 –d gi i nén t p tin ch ra.out.tar.sj -. ví d xvnkb-0. Đi u này có th x y ra đ i v i nh ng t p tin có kích thư c nh hơn 100 byte.gz. vì cơ ch nén s d ng ph n đ u (head) có kích thư c 50 byte. t c là thay th m i t p tin đưa vào dòng l nh b ng phiên b n đã nén c a t p tin đó.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 93 Chương trình bzip2 làm vi c tương t như gzip. 4.sj bunzip2: Can’t guess original name for 2. Hãy tư ng tư ng b n nh n đư c m t t p tin.-tên_t p_tin Bây gi đã đ n lúc chúng ta h c cách k t h p tar v i hai câu l nh gzip và bzip2 đ làm vi c nhanh và có hi u qu hơn. nhưng s nhanh hơn n u chúng ta ch c n s d ng m t câu l nh đ có th t o ra m t t p tin nén. Do đó có kh năng ph c h i nh ng tính ch t này c a t p tin khi gi i nén. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> bzip2 2 teppi82@ThinhQuyen:~> mv 2. N u t p tin này không ph i do bzip2 t o ra thì chương trình s không gi i nén mà đưa ra l i c nh báo. dù tham s có m t d u g ch ngang đ u. quy n truy c p và có th c ch s h u như t p tin ban đ u. Ví d : [user]$ bzip2 -.

-k. -v.tar.tar.gz [user]$ tar xvf xvnkb-0. --test Th (ki m tra) tính nguyên v n c a t p tin nén. Theo m c đ nh bzip2 không ghi chèn lên t p tin đã có trên đĩa.2. .tar.9. —-license Hi n th s phiên b n và b n quy n c a chương trình.gz.9.94 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs B ng 4.2. Tùy ch n -d b đi cơ ch này và b t bu c chương trình ph i gi i nén t p tin đã ch ra.2.9.2. N u mu n ghi chèn thì hãy dùng tùy ch n này. -z. [user]$ gzip -d xvnkb-0. -s.gz K t qu thu đư c là hoàn toàn như trên tr m t đi m: trong trư ng h p dùng 2 câu l nh thì trên đĩa s gi l i t p tin trung gian (xvnkb-0. --small Gi m yêu c u đ i v i dung lư ng b nh c n s d ng b ng cách gi m t c đ nén.tar. M i chương trình tuỳ theo “ph n m r ng” t p tin mà quy t đ nh xem s làm gì v i t p tin đó.tar). –L. --keep Gi gìn (không xóa) t p tin ban đ u khi nén ho c gi i nén. Ch nên dùng tùy ch n này trên nh ng máy tính cũ có ít b nh (8MB ho c ít hơn).gz vào tên c a t p tin thu đư c. Như v y cách th hai còn có m t ưu đi m n a là không gi l i các t p tin trung gian. --decompress B t bu c gi i nén t p tin.gz thư_m c C n chú ý r ng trong trư ng h p này chương trình s không t đ ng thêm ph n đuôi . –V. Do đó c n đ t tên rõ ràng cho nó cùng v i ph n đuôi . -q. Đ gi i nén t p tin k trên ch c n dùng m t câu l nh như sau: [user]$ tar xzvf xvnkb-0.7: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2 Tùy ch n Ý nghĩa -d. Vi c t o t p tin b ng cách s d ng k t h p tar và gz cũng đư c th c hi n b ng tùy ch n z: [user]$ tar czvf tên_t p_tin. -f. —-version Gi ng như --L. -t.tar Nhưng trong s nh ng tùy ch n c a chương trình tar còn có m t tuỳ ch n đ c bi t z cho phép gi i nén t p tin b ng chương trình gzip (th c hi n vai trò c a l nh th nh t trong hai l nh k trên). --quiet B đi nh ng c nh báo ít ý nghĩa. ngư i dùng không c n ph i gõ thêm m t l nh xoá t p tin.9. --compress B t bu c nén t p tin (xem trên). --force Ghi chèn lên t p tin đã có. --verbose Đưa ra các thông báo ph trong khi làm vi c (ch có ý nghĩa chu n đoán). Có l chúng ta không bao gi c n đ n tùy ch n này ho c ít nh t là hy v ng như v y. Tùy ch n này c n thi t vì trên th c t bzip2. bunzip2 và bzcat ch là m t chương trình.

Nhưng h th ng t p tin g c c a nó là “h th ng t p tin m r ng” (extfs) phiên b n 2 và 3.4. Tôi ch c ch n là b n s t gi i quy t đư c v n đ . Cây thư m c c a Linux đư c t o ra t nh ng “cành” riêng r tương ng v i các đĩa khác nhau.bz2 thư_m c Tôi nghĩ r ng nh ng thông tin k trên đã đ đ làm vi c m t cách có hi u qu v i các chương trình nén tar. Thư ng nói là cây thư m c đư c t o thành t các h th ng t p tin riêng. Còn c n ph i nói thêm r ng thông thư ng đĩa c ng đư c chia thành các phân vùng. Như v y là có th nói g n h th ng t p tin ho c g n đĩa lưu cùng v i các h th ng t p tin có trên nó. Vi c t o nh ng phân vùng như v y giúp th c hi n d dàng các thao tác như: sao lưu. xác đ nh quy n truy c p. nhưng c n dùng tùy ch n j c a tar đ thay cho tuỳ ch n z. Đ có th s d ng h th ng t p tin này đ ghi các t p tin. T c là m i đĩa đư c đ t tương ng v i h th ng t p tin riêng.8 T o và g n các h th ng t p tin Trong nh ng ph n trư c chúng ta đã đ c p ng n g n m t s câu l nh chính đ làm vi c v i nh ng h th ng t p tin đã đ nh d ng s n. gi i nén t p tin b ng l nh: [user]$ tar xjvf tên_t p_tin. gzip ho c bzip2 vì b n là ngư i dùng Linux! 4.bz2 và t o t p tin nén b ng: [user]$ tar cjvf tên_t p_tin.zip hay *. đ ng th i tăng hi u su t làm vi c và làm gi m kh năng m t thông tin do chương trình gây ra. T c là. nh ng đĩa không b chia có th coi là m t phân vùng. n u “không may” b n nh n đư c m t t p tin d ng *. Và đ ng quên ch t o ra các t p tin nén b ng tar. Đ có thêm thông tin hãy tìm hi u trang tr giúp man ho c các tài li u HOWTO tương ng.tar. thì đ u tiên c n k t n i nó và cây thư m c chung (chúng ta s d ng thu t ng “g n”. Cách s d ng nh ng l nh này h t s c đơn gi n. N u có gì khó khăn hãy th “unzip –help” ho c “unrar –help”. Ngoài hai h th ng t p tin này Linux còn có th làm vi c v i các “phiên b n” khác nhau c a h th ng t p tin FAT (FAT16 và FAT32). ch c n đưa vào dòng l nh tên c a t p tin. ví d đĩa c ng. Khi chúng ta có m t đĩa lưu m i.8 T o và g n các h th ng t p tin 95 S d ng k t h p tar và bzip2 là hoàn toàn tương t . tôi mu n nói thêm r ng.tar. h th ng t p tin ISO9660 s d ng đ ghi thông tin trên CD-ROM và . nh t là đ i v i nh ng đĩa m i s n xu t g n đây có dung lư ng l n t vài ch c đ n vài trăm GB. Bây gi chúng ta s d ng l i v n đ làm sao đ t o ra h th ng t p tin và cách thay đ i nó. Nói như v y vì trong UNIX (và Linux) không có khái ni m “đ nh d ng đĩa” mà s d ng khái ni m “t o h th ng t p tin”. B n có th th các chương trình unzip và unrar có trên h th ng Linux c a mình. Còn m t đi m n a cũng c n nói đ n là Linux có th làm vi c v i nhi u d ng h th ng t p tin khác nhau. Vì th ti p theo chúng ta s nói v t o h th ng t p tin trên m t phân vùng. chúng ta c n t o trên đĩa này h th ng t p tin. gzip và bzip2.rar thì cũng đ ng v i ch y sang nh m t máy s d ng Windows đ gi i nén. Đ k t thúc ph n v nh ng chương trình làm vi c v i t p tin nén này. mount).

b xóa. mkfs. Đ b t đ u làm vi c v i h th ng t p tin m i. Đi m g n là m t thư m c đã có trong cây thư m c. Thư m c này đư c chương trình fsck dùng trong nh ng trư ng h p kh n c p. Ví d . câu l nh: [root]# mount /dev/hda10 /mnt/diaC s g n h th ng t p tin c a phân vùng /dev/hda10 vào thư m c /mnt/diaC. m t b ng các mô t inode. N u dùng chúng thì ch c n b đi ph n -t ext3 ho c -t ext2. nhưng c n bi t là v i h th ng t p tin ext3fs thì b n không đ c đư c đĩa m m này trên DOS ho c Windows (n u không dùng chương trình ho c driver đ c bi t). 14 13 . N u chưa có hãy t o ra b ng l nh mkdir. Ví d h th ng t p tin có d ng ext3fs. Hãy c n th n khi vi t tên phân vùng. Trên các b n phân ph i Linux m i còn có th s d ng các câu l nh mkfs. và các kh i d li u. N u không đưa ra tùy ch n -t thì s dùng d ng h th ng t p tin m c đ nh (hi n nay là phiên b n cũ c a ext – ext2fs). N i dung cũ c a thư m c không b hu . T c là khi t o và g n các h th ng t p tin c n luôn luôn nh r ng d ng h th ng t p tin trên các đĩa lưu khác nhau có th không gi ng nhau. C n ph i có thư m c /mnt/diaC trong cây thư m c.ext3 và các câu l nh tương t . Vì th t t nh t là dùng các thư m c r ng đã chu n b s n t trư c đ S h tr đ c đã t t. n u ghi nh m b n s b m t d li u. đ u tiên c n k t n i (g n) nó vào cây thư m c chung b ng l nh mount. mà ch t m th i b gi u đi. T o h th ng t p tin d ng ext3fs có nghĩa là t o trên phân vùng này c a đĩa m t siêu kh i (superblock). vì v y đ ng xóa nó. N i dung này s ch “quay tr l i” khi ngư i dùng b g n (unmount) h th ng t p tin ra kh i thư m c. Đ t o ra nh ng đĩa m m có th đ c trên DOS và Windows c n dùng tùy ch n -t v i giá tr vfat ho c nh ng ti n ích đ c bi t khác. Ph i có ít nh t hai tham s cho câu l nh mount: thi t b (device. N u b n mu n t o h th ng t p tin trên đĩa m m thì c n ch y: [root]# mkfs -t ext3 /dev/fd0 Có th nói r ng chúng ta đã “đ nh d ng đĩa m m”. Đ u tiên chúng ta s xem xét trư ng h p c n t o h th ng t p tin trên m t phân vùng nào đó (đã có) c a đĩa.96 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs các h th ng t p tin khác (k c NTFS13 ). Th c hi n t t c nh ng vi c này b ng l nh mkfs14 . tên phân vùng) và đi m g n (mount point). tuy nhiên s h tr ghi lên NTFS chưa th t hoàn h o. C n chú ý là sau khi g n h th ng t p tin vào thư m c /mnt/diaC. và dùng làm “thư m c g c” đ i v i h th ng t p tin g n vào (gi ng như nút n i gi a thân cây và cành cây). Trong trư ng h p đơn gi n nh t ch c n ch y l nh sau: [root]# mkfs -t ext3 /dev/hda2 T t nhiên là c n thay th /dev/hda2 b ng tên c a phân vùng trên máy c a b n. Sau khi th c hi n câu l nh mkfs. Trong h th ng t p tin m i s t đ ng t o ra m t thư m c v i tên lostfound+. thì ngư i dùng không còn truy c p đư c t i n i dung (bao g m c thông tin v ch s h u cũ và quy n truy c p t i chính b n thân thư m c) c a thư m c này n a. s t o ra h th ng t p tin d ng ext3fs trong phân vùng ch ra.ext2.

ch d ng h th ng t p tin trong vùng “d ng h th ng t p tin” và sau tùy ch n -t c a l nh mount có th đ t giá tr auto. M i dòng c a t p tin này ch a thông tin v m t h th ng t p tin và g m 6 vùng phân cách nhau b i các kho ng tr ng15 : • Tên thi t b (phân vùng). • D ng h th ng t p tin. Hãy xem trang man fs đ đ c mô t ng n g n v nh ng h th ng t p tin này. như sau: [root]# mount -t d ng_httt thi t_b đư ng_d n trong đó d ng_httt xác đ nh d ng h th ng t p tin trên thi t_b (phân vùng). proc.8 T o và g n các h th ng t p tin 97 làm “đi m g n” (vì th mà trong tiêu chu n FHS có đ c p đ n thư m c /mnt. câu l nh: 15 16 Đ ti n đ c các vùng thư ng s p cho th ng hàng. cũng như tên c a h th ng t p tin m ng NFS (ví d ThinhQuyen:/home/nhimlui – thư m c /home/nhimlui trên máy có tên ThinhQuyen). D ng đơn gi n nh t trong ví d trên c a l nh mount ch làm vi c v i đi u ki n t t c nh ng tham s còn thi u có th tìm th y trong t p tin /etc/fstab. Có th s d ng tên thi t b có trên máy (ví d /dev/hda10). • Th t ưu tiên ki m tra h th ng t p tin b ng câu l nh fsck. • Các tuỳ ch n g n. Hi n nay Linux h tr các h th ng t p tin sau: minix. hãy xem b ng 4. • M c đ dump. ncpfs16 . Trong trư ng h p đó câu l nh mount th t xác đ nh d ng c a h th ng t p tin đang g n. Có th có các giá tr khác. umsdos. N u không có t p tin đó (ch khi nào b n c tình ho c vô tình xóa) ho c trong t p tin không có nh ng d li u c n thi t. .4. N u b ng nhau thì s ki m tra song song (t t nhiên n u có th ). sysv. iso9660. Tên đ y đ bao g m c đư ng d n c a thư m c s g n t p tin vào. Theo m c đ nh là rw (đ c và ghi). Trong câu l nh mount còn có th đưa ra danh sách các d ng h th ng t p tin không c n g n b ng c (flag) no. smb. xia. ext3. • Đi m g n. Tuy nhiên trong m t s trư ng h p có th d n đ n l i. n u không – s 0. ext2. T p tin c u hình /etc/fstab ch y u dùng đ g n t đ ng các h th ng t p tin trong quá trình kh i đ ng Linux. Kh năng này có ích trong trư ng h p s d ng câu l nh mount v i tham s -a (câu l nh mount v i tham s -a s g n t t c các h th ng t p tin li t kê trong t p tin /etc/fstab). còn đư ng_d n xác đ nh đi m g n.1). nên t t hơn h t là ch ra d ng m t cách chính xác. nhưng đi u đó là không nh t thi t. nfs. ext. Vùng này đư c chương trình sao lưu dump s d ng. vfat. thì c n s d ng d ng đ y đ c a l nh mount. N u h th ng t p tin c n đư c sao lưu thì đây ph i có s 1. Ví d . hãy xem trang man c a dump. Còn có th li t kê m t s d ng phân cách nhau b i d u ph y (. H th ng t p tin v i giá tr nh hơn s đư c ki m tra trư c. msdos. hpfs.).

Vì đ u tiên b n c n g n các đĩa này (nói chính xác là h th ng t p tin có trên đĩa) vào cây thư m c chung. C n nói r ng n u so v i Windows thì làm vi c v i các đĩa r i (đĩa m m. Tham s c a câu l nh umount là tên thi t b (phân vùng) ho c đi m g n. Thông thư ng ch có ngư i dùng cao c p root m i có kh năng g n các h th ng t p tin. n u trong t p tin /etc/fstab có dòng: /dev/hdd /media/dvd auto noauto.sync 0 0 thì b t kỳ ngư i dùng nào cũng có quy n g n h th ng t p tin trên đĩa DVD c a mình b ng câu l nh: [user]$ mount /dev/hdd ho c: [user]$ mount /media/dvd Trong b ng 4. . Zip. Ch có th b g n h th ng t p tin khi không có t p tin nào c a nó m ra. t c là đ c và ghi). . Trư c khi b các đĩa tháo r i (đĩa m m.v. không ti n trình nào đang ch y t t p tin chương trình n m trên h th ng t p tin này và trong h th ng không có ti n trình nào s d ng h th ng t p tin này. Ví d . nhưng n u trong vùng các tùy ch n g n có ch ra tùy ch n user.8 có đưa ra thêm m t vài tùy ch n có th s d ng trong câu l nh mount và trong t p tin/etc/fstab (vùng các tùy ch n g n). T c là h th ng t p tin không đư c b n.user. Thao tác này đư c th c hi n b ng câu l nh umount (không ph i unmount!).ext Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs g n t t c các h th ng t p tin tr các d ng smb (Samba17 ) và ext Khi g n h th ng t p tin có trong /etc/fstab. thì t t c m i ngư i dùng s có kh năng g n (b g n) h th ng t p tin đó. Ch có ngư i dùng đã g n h th ng t p tin và t t nhiên c ngư i dùng cao c p root m i có quy n b g n nó. Đ thay m t đĩa r i khác thì đ u tiên c n b g n (“tháo”) đĩa đã có ra r i m i g n 17 các chia s trong m ng c a Windows .98 [root]# mount -a -t nosmb. ) trên Linux có m t chút ph c t p hơn. CD. N u mu n g n m t h th ng t p tin nào đó và ch cho phép đ c thì c n ch ra tùy ch n r (read only) trên dòng tương ng c a t p tin /etc/fstab (theo m c đ nh s d ng rw. thì ch c n đưa ra m t tham s : ho c tên c a thi t b (phân vùng) ho c đi m g n. T t c các tham s khác câu l nh mount s l y t t p tin /etc/fstab. ho c s d ng câu l nh mount v i tham s -r Câu l nh mount và umount h tr b ng các h th ng t p tin đã g n. B ng này n m trên đĩa d ng t p tin /etc/mtab. Đ b t kỳ ngư i dùng nào cũng có th b g n h th ng t p tin thì trong t p tin /etc/fstab c n thay th tùy ch n user b ng tùy ch n users (trong vùng các tùy ch n g n). flash) ra kh i máy thì c n “tháo” (b g n) các h th ng t p tin có trên các đĩa tháo r i này. v. Có th xem tr c ti p t p tin này b ng các chương trình xem t p tin (less. DVD. more ho c b ng câu l nh mount (không có tham s ).

Tùy ch n -a không t đ ng g n h th ng t p tin này. Thư ng s d ng đ thay đ i các tùy ch n g n. nhưng b n cũng c n bi t cách làm vi c v i các đĩa r i n u có v n đ x y ra v i các d ch v đó. exec Cho phép th c hi n các t p tin chương trình n m trên h th ng t p tin này. Chúng ta s xem xét k hơn m t sau này trong . defaults S d ng các tuỳ ch n theo m c đ nh: rw. dev Các thi t b kh i và thi t b ký t (byte) trong h th ng t p tin là nh ng t p tin đ c bi t. m t sau (c u trúc bên trong). dvd và flash trong /mnt đ làm đi m g n cho ba thi t b c a mình. đ c bi t trong trư ng h p m r ng quy n truy c p (ví d thêm quy n ghi cho h th ng t p tin đã g n ch đ c). sync Vào/ra (ghi/đ c) c a h th ng t p tin th c hi n đ ng b (t c th i). ro G n h th ng t p tin ch đ đ c. M t còn l i. Đây là t t c nh ng gì mà ngư i dùng Linux m i (và r t m i) c n bi t v h th ng t p tin ext3fs. remount Cho phép g n l i h th ng t p tin đã g n. rw G n h th ng t p tin đ đ c và ghi. và m i ch đ c p đ n “m t trư c”. dev. Xin nh c l i là nh ng gì đã nói đây ch dành cho h th ng t p tin ext3fs (m t s thông tin v n còn đúng cho phiên b n ext2fs). n u b n có m t đĩa m m. Tuy trên các b n phân ph i m i đã có các d ch v cho phép t đ ng g n và t đ ng “tháo” các đĩa r i. M t s b n phân ph i (Debian.8: Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount Tùy ch n Ý nghĩa async Vào/ra (ghi/đ c) c a h th ng t p tin th c hi n không đ ng b (không t c th i). Đ i v i nh ng ngư i dùng này luôn luôn g n v i các tùy ch n noexec. ch đư c nói đ n trong chương này khi c n thi t. nosuid. noauto Ch có th t g n h th ng t p tin. m t quay v phía ngư i dùng c a h th ng này (ch y u là c u trúc t p tin). nodev Không coi các thi t b kh i và thi t b ký t (byte) trong h th ng t p tin là nh ng t p tin đ c bi t.4. suid. m t dvd và m t flash thì hãy t o ba thư m c floppy. Ví d . auto. T t nh t hãy chu n b s n cho m i đĩa r i m t “đi m g n” riêng. openSUSE) s t o s n cho b n nh ng đi m g n này. nodev. auto Có th g n h th ng b ng câu l nh mount v i tùy ch n -a.8 T o và g n các h th ng t p tin 99 B ng 4. user Cho phép ngư i dùng bình thư ng g n h th ng t p tin. async. nouser. nosuid Không cho phép dùng “bit thay đ i ID ngư i dùng” và “bit thay đ i ID nhóm”. exec. suid Cho phép dùng “bit thay đ i ID ngư i dùng” và “bit thay đ i ID nhóm”. ti p đĩa th hai. nouser C m ngư i dùng bình thư ng g n h th ng t p tin.

Còn bây gi b n đ c s chuy n sang nghiên c u thành ph n quan tr ng th 2 trong 4 thành ph n chính c a Linux – h v bash. .100 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs m t vài chương s p t i.

C n nói ngay r ng. Ch y chương trình t dòng l nh c a h v tương đương v i vi c nháy (đúp) chu t lên bi u tư ng c a chương trình trong GUI. Nói ngoài l m t chút. Có hai d ng c a chương trình đã đ c p . th c hi n “liên h ” v i ngư i dùng trong môi trư ng đ h a. 5.h v . Nhưng m t khác. hay còn đư c g i là console ho c terminal. Đi u này không hoàn toàn đúng. g i là sh.1 H v là gì? Chúng ta thư ng nói “ngư i dùng làm vi c v i h đi u hành”.Chương 5 Bash T t g hơn t t nư c sơn – ca dao t c ng Vi t Nam Trong ph n này chúng ta s đ c p đ n v n đ làm vi c v i Linux ch đ text. vài bi n th c a sh đư c phát tri n và làm t t hơn. Tuy nhiên đây là m t ý ki n sai l m. Đưa các tham s cho chương trình trên dòng l nh tương đương v i vi c chúng ta kéo và th cái gì đó lên bi u tư ng chương trình trong môi trư ng đ h a. tên g i “h v ” b ph n đ i r t nhi u. Trên các h th ng UNIX đ u tiên có m t chương trình. Vì Linux là HĐH đa ti n trình. nên ngay trong ch đ text đã có kh năng làm vi c trong vài c a s . Sau đó. Và đ so n th o m t t p tin văn b n không nh t thi t ph i ch y các trình so n th o l n và ch m ch p (đ c bi t trên các máy có c u hình ph n c ng th p) c a môi trư ng đ h a. tên g i “h v ” (shell) đư c dùng cho các chương trình dùng đ biên d ch l nh trong ch đ text trên m i h th ng UNIX. m t s chương trình không th ch y GUI và ch có th th c hi n t dòng l nh. cũng như qua giao di n đ h a. vì trên th c t “liên h ” v i ngư i dùng đư c th c hi n b i m t chương trình đ c bi t. D . Theo ý ki n c a m t s chuyên gia ngôn ng cũng như chuyên gia Linux thì nên g i chương trình này m t cách đúng hơn là “trình x lý l nh” hay “trình biên d ch l nh”. b i vì r t nhi u công vi c có th th c hi n nhanh và thu n ti n trong ch đ này hơn là s d ng giao di n đ h a. trong đó có Bourne shell — phiên b n m r ng c a sh. vì đã có giao di n đ h a. vi t t t c a shell. b t kỳ chương trình nào trong Linux có th kh i đ ng t dòng l nh c a h v (n u máy ch X đã ch y). hay shell. Tuy nhiên. Và dù sao thì ch đ text c a HĐH Linux không ph i là ch đ text m t ti n trình c a MS-DOS. đ làm vi c trong ch đ text (giao di n dòng l nh) và giao di n đ h a GUI (Graphical User Interface). Nh ng ngư i dùng Linux m i (newbie) thư ng nghĩ s ch ng bao gi làm vi c ch đ này. vi t b i Steve Bourne.

’ " / \ > < và ký t v i mã 0. (d u g ch dư i. vì th dư i khi nói đ n h v . Vi c đưa ngay t t c ý nghĩa đ c bi t c a nh ng ký t này và các tình hu ng s d ng chúng t m th i không có ích. – và . ho c đ bi u th các thao tác nào đó. Đ ng th i cho phép đưa các tham s cũng như k t qu làm vi c c a m t chương trình t i các chương trình khác hay t i ngư i dùng. g ch ngang và d u ch m) thư ng đư c s d ng trong tên t p tin. 5. đó là nó bao g m m t ngôn ng l p trình đơn gi n. s d ng đ đi u khi n vi c nh p d li u trên dòng l nh. <Tab> và các phím có mũi tên. t c là “l i là h v c a Bourne”. nh đó đưa h v tr thành m t công c m nh c a ngư i dùng.) và g ch chéo (/) có giá tr đ c bi t. Ngoài ra.gnu. Ti p theo chúng ta s ch xem xét bash. Nhưng tính ch t chính c a h v . Nên nh ít nh t cách s d ng c a các (t h p) phím <Ctrl>+<C>. hoán đ i v trí) các tham s l nh. và như th bash còn có th gi i mã là “shell đư c sinh ra l n hai”. ký t hàng m i (t o ra khi nh n phím <Enter>) và ký t kho ng tr ng. Trong tên t p tin ch d u ch m (. Các ký t này bao g m: ‘ ~ ! @ # $ % ^ & * ( ) _ . ho c đ bi n đ i bi u th c.102 Bash án GNU (d án phát tri n chương trình ng d ng c a Stallman. Ký hi u g ch chéo dùng đ phân chia tên các thư m c trong đư ng d n. Trên ti ng Anh đây là m t cách chơi ch . Nó s d ng các ti n ích và chương trình khác (có trong thành ph n h đi u hành. Tuy nhiên các ký t _. Chúng ta s xem xét chúng d n d n trong . b t kỳ m t thu t toán nào cũng có th đư c xây d ng t hai (ba) thao tác cơ b n và m t toán t đi u ki n. T m t mình bash không th c hi n m t công vi c ng d ng nào.2 Các ký t đ c bi t H v bash s d ng m t vài ký t t b 256 ký t ASCII cho các m c đính riêng. Nhưng nó h tr vi c th c thi m i chương trình khác. còn d u ch m có giá tr đ c bi t khi nó là ký t đ u tiên trong tên t p tin (cho bi t t p tin là “ n”). và đây là m t ví d cho th y không ph i lúc nào chúng cũng có giá tr đ c bi t. b n đ c nên bi t các t h p phím chính. xem http: //www. t vi c tìm ki m chương trình đư c g i. K t qu thu đư c là m t ngôn ng l p trình m nh. Trong toán h c t lâu đã đư c ch ng minh r ng. vì t Bourne đ c gi ng v i t borne (sinh ra. Trư c h t đó là vi c s d ng chúng trong tên t p tin và thư m c. Trư c khi b t đ u ph n này. Ph thu c vào tình hu ng các ký t đ c bi t này có th s d ng v i ý nghĩa đ c bi t c a nó hay s d ng như m t ký t thông thư ng. đ ra). hay đư c cài đ t riêng) đ làm các thao tác cơ b n cho ngôn ng l p trình mà nó h tr .[ ] { } : . Đây cũng là s c m nh và là m t trong các ch c năng chính c a h v . Nhưng trong đa s các trư ng h p không khuyên dùng các ký t v i giá tr th hai.org/) sau đó cho ra đ i h v bash. h v ch u trách nhi m v công vi c v i các bi n môi trư ng và th c hi n m t vài bi n đ i (th . <Ctrl>+<D>. H v cung c p các toán t đi u ki n và toán t vòng l p. xin ng m hi u đó là bash. ch y chúng đ n vi c t ch c d li u đ u vào/đ u ra. tên g i c a nó đư c gi i mã ra là Bourne-again shell.

và chúng s th c hi n l n lư t t câu l nh này đ n câu l nh khác. H v . thì chúng ta c n đ t trư c ký t kho ng tr ng đó m t ˙ d u Ví d . M i ký t này luôn luôn đư c s d ng trong m t c p v i b n sao c a chính nó đ đóng khung m t bi u th c nào đó. ch l nh hoàn thành.1 Thao tác . sách báo. sau đó l i đưa ra dòng nh p l nh và ch các hành đ ng ti p theo c a ngư i dùng. gi ng như trong các văn b n. M c dù ngư i dùng thư ng ch nh p trên dòng l nh t ng câu l nh m t. command2 thì h v đ u tiên s th c hi n câu l nh command1. .3 Th c thi các câu l nh 103 các ph n sau. 3 ký hi u có ý nghĩa l n và c n đ c p đ n đ u tiên. thì t t c các ký t n m trong ngo c đơn này có giá tr như các ký t thông thư ng. ngo c đơn và d u g ch ngư c). và &. có th nói. khôn m t ký t nào có ý nghĩa đ c bi t. N u dùng ký t này đ phân chia các câu l nh. câu l nh sau: teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine lennon\ imagine Các ký t ’ và " (ngo c đơn và ngo c kép) có th g i là “các ký t trích d n”. Tr l i v i ví d s d ng kho ng tr ng trong tên t p tin trên. . Ký hi u \ (g ch chéo ngư c) có th g i là “ký hi u xóa b ý nghĩa đ c bi t” cho b t kỳ ký t đ c bi t nào. 5. Ví d .. . N u như m t đo n văn b n nào đó đ t trong ngo c đơn. khi c n s d ng đ n. thông thư ng. Như v y. Đ làm đư c đi u này c n s d ng ký t đ c bi t . đ ng ngay sau \. nói riêng. còn trong ngo c kép – t t c chúng ngo i tr $. thì câu l nh ti p theo s đư c coi như tham s c a l nh phía trư c. cung c p cho ngư i dùng hai thao tác đ c bi t đ t ch c vi c đưa các câu l nh trên dòng l nh: . n u mu n đ t t p tin cái tên “lennon imagine” c n đưa tên đó vào d u ngo c: teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine ’lennon imagine’ S khác nhau trong cách s d ng ký t ’ và " đó là.. Tuy nhiên.3 Th c thi các câu l nh Như đã nói trên. trong ngo c đơn m t ý nghĩa đ c bi t t t c các ký t . n u mu n s d ng kho ng tr ng trong tên t p tin.5. . ch cho l nh đó hoàn thành. 5. m t trong các ch c năng chính c a h v là t ch c vi c th c hi n các câu l nh mà ngư i dùng đưa vào trên dòng l nh. nhưng còn có th đưa vào dòng l nh đó ngay l p t c vài câu l nh. sau đó ch y command2. n u nh p vào dòng l nh cái gì đó gi ng như sau: teppi82@teppi:~$ command1 .3. ’ và \ (d u đô la.

còn đ tìm các l nh ngo i trú ngư i dùng. V cách thêm thư m c vào đư ng d n tìm ki m chúng ta s nói đ n dư i. còn bây gi chúng ta s xem xét cách h v t ch c vi c đưa d li u vào cho câu l nh đang th c hi n và vi c đưa k t qu t i cho ngư i dùng. mà không đ i cho câu l nh đó hoàn thành.3. và sau khi th c hi n xong thì theo m t cách nào đó tr l i k t qu th c hi n l nh này cho ngư i dùng hay ti n trình khác. thì h v ch y câu l nh command1. Tuy nhiên đ g “gánh n ng” cho ngư i dùng h v bi t cách tìm l nh ngo i trú trong các thư m c. N u trên dòng l nh là command1 && command2. Qua kênh này d li u đư c đưa vào cho chương trình.2 Thao tác & Thao tác & đư c dùng đ t ch c vi c th c hi n các câu l nh trong ch đ n n sau. nó đư c cung c p ba dòng d li u (hay còn g i là kênh): • đ u vào tiêu chu n (standard input hay stdin). ngay l p t c ch y l nh command2.tìm ki m câu l nh. .104 Bash 5. Ví d . nó m i quy t đ nh r ng ngư i dùng đã nh m khi nh p tên l nh.1 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n Dòng d li u vào – ra Khi m t chương trình đư c th c hi n. N u đ t d u & ngay sau câu l nh. H v luôn luôn tìm th y l nh n i trú.4. Ch khi (h v ) không th tìm th y t p tin c n thi t trong các thư m c đó. ph i ch cho h v đư ng d n đ y đ t i t p tin tương ng. M t cách tương t . • đ u ra tiêu chu n (standard output hay stdout). 5. thì command2 s th c hi n và ch th c hi n trong trư ng h p tr ng thái thoát ra c a l nh command1 b ng không (0). h v ph i tìm mã (code) chương trình. t c là l nh đó th c hi n thành công. n u nh p vào dòng l nh “command1 & command2 &”. Bư c đ u tiên . n p mã đó vào b nh . Chúng ta s xem xét qua các bư c này. mà đư c li t kê trong đư ng d n tìm ki m. thì command2 s th c hi n và ch th c hi n khi tr ng thái thoát c a l nh command1 khác không. theo nguyên t c. thì h v s tr l i quy n đi u khi n cho ngư i dùng ngay sau khi ch y câu l nh. n u dòng l nh có d ng command1 || command2. Chúng ta s không xem xét m t k thu t c a vi c th c hi n m t câu l nh nào đó. và sau đó không ch m tr tr l i dòng nh p l nh cho ngư i dùng.3 Thao tác && và || Các thao tác && và || là nh ng thao tác đi u khi n.4 5. Qua kênh này chương trình đưa ra k t qu làm vi c c a mình. Các câu l nh chia thành hai lo i: n i trú (mã c a chúng có trong mã c a chính h v ) và ngo i trú (mã c a chúng n m trong m t t p tin riêng l trên đĩa). Ch có th nói ng n g n r ng.3. chuy n các tham s đã nh p trên dòng l nh vào cho câu l nh. 5.

Trong trư ng h p này. t c là chương trình ngay l p t c đưa chúng t i đ u ra tiêu chu n. Theo m c đ nh k t qu làm vi c c a l nh cat hư ng t i đ u ra tiêu chu n. Tuy nhiên. và l nh này s l i đưa d li u ra màn hình thông qua đ u ra tiêu chu n. m i dòng ký t nh p vào s đư c hi n ra hay l n: m t l n khi gõ và l n th hai b i câu l nh cat.3 L nh cat Chúng ta s xem xét l nh cat đây vì l nh này thư ng làm vi c v i đ u vào và đ u ra tiêu chu n. Đ ch ng minh là l nh này theo m c đ nh ti p nh n dòng d li u nh p vào. Đ cho th y kênh thông báo l i tiêu chu n làm vi c như th nào.5. ví d dùng tham s là m t tên t p tin không t n t i. đ i v i ngư i dùng thì trong trư ng h p này kênh thông báo l i tiêu chu n không khác gì v i đ u ra tiêu chu n. đư c đưa ra c a s terminal. Hãy th th c hi n câu l nh sau: [user]$ echo ’xin chao cac ban!’ Tôi nghĩ r ng l i gi i thích s là th a thãi (ch xin hãy s d ng d u ngo c đơn. Sau đó l nh này đưa ra tín hi u chuy n dòng và hoàn t t công vi c. K t qu là con tr chuy n t i m t dòng m i. 5. và t t c nh ng thông báo l i. vào t p tin). toàn b thông tin c a l nh hay chương trình mà ngư i dùng đã ch y. mà đư c đưa vào làm tham s cho nó. dòng ký t b n v a nh p s đư c đưa t i l nh cat.4. còn đ u ra và kênh báo l i hư ng đ n terminal c a ngư i dùng. T đ u vào tiêu chu n chương trình ch có th đ c. Qua kênh này chương trình đưa ra thông tin v l i. hãy th c hi n câu l nh ls v i m t tham s không đúng. còn hai đ u ra và kênh thông báo l i đư c chương trình s d ng ch đ ghi. Tuy nhiên. có th chuy n hư ng thông báo đ u ra (ví d . Có th ti p t c nh p các ký t .4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n 105 • kênh thông báo l i tiêu chu n (standard error hay stderr).4. Như v y. và hơn n a có v như không có gì x y ra. n u không k t qu có th s khác. và chúng cũng s xu t hi n trên màn hình. Theo m c đ nh đ u vào có liên k t1 v i bàn phím. 5. 1 gi ng liên k t hóa h c . Làm vi c v i đ u vào và đ u ra tiêu chu n đư c minh h a t t nh t qua ví d các l nh echo và cat. b i vì chúng ta cũng th y thông báo l i đó trên c a s terminal. Lúc này câu l nh ch các ký t đ n t đ u vào tiêu chu n.2 L nh echo Câu l nh echo dùng đ chuy n t i đ u ra tiêu chu n dòng ký t . N u b n đ c chú ý thì có th gi i thích t i sao l i khác). và nó s xu t hi n ngay l p t c trên màn hình. Nói cách khác. chúng ta s th y dư i. Hãy nh p b t kỳ ký t nào. ls đưa m t tin nh n báo l i ra kênh thông báo l i tiêu chu n. vì th n u b n nh n phím <Enter>. hãy ch y l nh cat không có tham s . Thông thư ng bàn phím đư c c u hình đ nh p vào theo t ng dòng.

txt. Cũng có th s d ng t h p phím <Ctrl>+<C> (câu l nh trong h v dùng đ d ng chương trình đang ch y). N i dung t p tin --> Đ u vào tiêu chu n (stdin) --cat--> đ u ra tiêu chu n (stdout) Đây ch là m t trư ng h p riêng c a vi c chuy n hư ng d li u đ u vào. s d ng các ký hi u “>”.1 S d ng >. mà t đó ngư i dùng th c hi n l nh ls2 s đư c ghi vào t p tin /home/maikhai/ls. Thư ng s d ng vi c chuy n hư ng đ li u ra c a câu l nh vào t p tin. t đó l nh cat s đ c n i dung này và đưa t i đ u ra tiêu chu n (xem sơ đ ).5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra.106 Bash N u nh n t h p phím <Ctrl>+<D> (dùng đ ng ng vi c nh p d li u) chúng ta s qua l i dòng nh p l nh. “<” và “>>”. đ đưa n i dung t p tin /home/maikhai/ls. máy in). thì n i dung c a nó s b xóa và ghi đè b i danh sách nói trên. Dư i đây là m t ví d tương ng: maikhai@fpt:/some/where$ ls -l > /home/maikhai/ls.txt Theo l nh này danh sách t p tin và thư m c con c a thư m c. Khi này kho ng tr ng trư c và sau các ký hi u > hay >> không có ý nghĩa và ch dùng v i m c đích thu n ti n. đư ng ng và b l c M c dù. mà còn t i đ u vào c a m t câu l nh khác hay t i m t thi t b nào đó (ví d . trong h v còn có các môi trư ng đ c bi t cho phép chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. N u đưa tên m t t p tin vào làm tham s cho l nh cat. thông thư ng đ u vào/đ u ra c a m t chương trình liên k t v i các đ u vào/đ u ra tiêu chu n. n u t p tin đã có. 5.txt > /dev/tty2 thư m c hi n th i b n c n dùng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2> đ chuy n t i c a s terminal này và đăng nh p trư c 3 2 .txt không t n t i. Và t t nhiên chúng ta c n xem xét k hơn cơ ch này. N u b n không mu n xóa n i dung cũ mà ghi thêm d li u đ u ra vào cu i t p tin. thì n i dung c a l nh này s đư c đưa t i đ u vào tiêu chu n. như đã nói trên.5. thì c n s d ng ký hi u >> thay cho >. thì nó s đư c t o ra. m t cơ ch r t có ích c a h v . < và >> Đ chuy n hư ng đ u vào/ra.txt v a t o trên t i c a s terminal th hai3 có th s d ng l nh sau: maikhai@fpt:/sw$ cat /home/maikhai/ls. B n có th chuy n hư ng không ch vào t p tin. 5. Ví d . d nhìn. khi này n u t p tin ls.

> s đư c biên d ch là 1 >. đư ng ng và b l c 107 Như b n th y. N và M . Ví d . Đ làm đư c đi u này. kênh thông báo l i stderr .s c a kênh tiêu chu n (0. Ví d . có th đưa các thông tin c n thi t cho câu l nh t t p tin: trong t p tin này ghi s n nh ng gì c n đ th c hi n l nh đó.s 1. Trong m t vài trư ng h p có s d ng các ký hi u <. t c là đ u vào tiêu chu n. > và >> mà không ch ra s kênh hay tên t p tin. B i vì các ký hi u <. thư ng dùng. kho ng tr ng c nh > là không nh t thi t): command N > M Trong đó. còn có kh năng không nh ng chuy n hư ng d li u vào kênh này hay kênh khác. ho c 0 n u dùng <. trên th c t thư ng s d ng câu l nh đơn gi n hơn): maikhai@fpt:/sw$ wc -w < /home/maikhai/ls. theo m c đ nh. Trong script dùng đ t đ ng hóa m t thao tác nào đó.5. đ u ra tiêu chu n stdout . khi đ t nó (&) trư c s c a kênh s chuy n d li u đ n: command N > &M . T c là l nh chuy n hư ng có d ng đ y đ như sau (xin đư c nh c l i. vì vào ch còn thi u s đ t. Ngoài vi c chuy n hư ng các kênh tiêu chu n đơn gi n như v y. Nhưng đi u này không làm gi m giá tr c a cơ ch này. t c là không có kênh tiêu chu n nào cho l nh) các ký t chuy n hư ng này không th đư c s d ng. b i vì các kênh tiêu chu n có cho m i câu l nh. Đ u vào tiêu chu n stdin có s 0. t c là đ u ra tiêu chu n. các câu l nh sau là tương đương: [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ cat > file cat>file >file cat > file cat Tuy nhiên. có th đ m s t trong t p tin ls. 1 n u dùng >. có th chuy n hư ng không ch đ u vào và đ u ra tiêu chu n. cho các câu l nh mà thư ng ti p nh n (hay ch ) d li u vào t bàn phím. mà còn sao chép n i dung c a các kênh tiêu chu n đó.txt Cách chuy n hư ng này thư ng đư c s d ng trong các script. như th không th . Khi này. “l m t” hơn. khi không có s nào ch ra. > và >> làm vi c v i các kênh tiêu chu n (đ u vào ho c đ u ra). Ch c năng tương t đ i v i đ u vào đư c th c hi n b i <.5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. nh p vào dòng l nh sau: [user]$ file1 > file2 mà thu đư c b n sao c a m t t p tin nào đó. t chúng (không có m t l nh nào. và 2) ho c tên t p tin. mà còn có th theo cách khác. Ký hi u & dùng đ th c hi n đi u này. mà còn các kênh khác. 1. còn < s đư c biên d ch là 0 <.s 2. Như th . c n đ t trư c ký hi u chuy n hư ng s c a kênh mu n chuy n.txt như sau (chú ý. đây ch là m t ví d minh h a. chúng không ch đư c dùng theo các cách quen thu c. ví d . > dùng đ chuy n hư ng d li u c a đ u ra.

mà tính s nh ng dòng thu đư c. và sao chép t i kênh có s M. Đ n lư t mình. ho c băng chuy n). mà đư c tr l i sau khi th c hi n xong chương trình) c a m t đư ng ng s trùng v i tr ng thái thoát ra c a câu l nh sau cùng trong đư ng ng. đ sao chép thông báo l i vào đ u ra tiêu chu n. h v s d ng l i và ch cho đ n khi th c hi n xong t t c các câu l nh trư c c a đư ng ng. Trư c m i d u ch m ph y. H v ch cho t t c các câu l nh k t thúc r i m i xác đ nh và đưa ra giá tr này. vì khi đó chúng ta v a có th nhìn th y thông báo trên màn hình. mà k t qu c a nó s là m t bi n đ i ph c t p. Cũng y như v y. k t q a c a l nh grep đư c chuy n t i đ u vào c a l nh wc -l. Vì th ngay khi chương trình th nh t b t đ u đưa k t qu đ u ra. Hai hay vài câu l nh. t c là n i dung t p tin ls. n u mu n) b i ký hi u g ch th ng đ ng “|”. b n có th sư d ng trên m t dòng c ký hi u dây chuy n |. khi đó tr ng thái thoát ra c a đư ng ng s là ph đ nh lôgíc c a tr ng thát thoát ra c a l nh cu i cùng trong đư ng ng. T c là n u tr ng thái thoát ra c a l nh cu i cùng b ng 0 thì tr ng thái thoát ra c a đư ng ng s b ng 1 và ngư c l i. h v g i và th c hi n t t c các câu l nh có trong đư ng ng cùng m t lúc. cũng như d u ch p ph y . chương trình ti p theo b t đ u x lý k t qu này. N u như mu n m t l nh nào đó k t thúc hoàn toàn. Đư ng ng s d ng đ k t h p vài chương trình nh l i v i nhau (m i chương trình th c hi n m t bi n đ i xác đ nh nào đó trên đ u vào) t o thành m t l nh t ng quát. Ví d : maikhai@fpt:/sw$ cat ls. s đư c chuy n đ n đ u vào c a l nh grep. gi ng như m t dây chuy n s n xu t. Tr ng thái thoát ra (giá tr lôgíc. đ u ra c a kênh v i s N đư c g i đ n c đ u ra tiêu chu n. Khi này đ u ra tiêu chu n c a l nh đ ng bên trái so v i | đư c chuy n đ n đ u vào tiêu chu n c a chương trình. v a ghi chúng vào t p tin. c n dùng l nh 2>&1. C n chú ý r ng.5. còn 1>&2 sao chép stdout vào stderr. Ví d . liên k t v i nhau (có th nói phân cách nhau. trư c câu l nh đ u tiên c a đư ng ng có th đ t ký hi u “!”. d ng bên ph i so v i |. ch y m i l nh đó trong m t b n sao h v riêng.txt | grep knoppix | wc -l Dòng này có nghĩa là k t qu c a l nh cat. trư ng h p sau thư ng đư c ng d ng trong các script ch y khi kh i đ ng Linux: teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null cat: hiho: No such file or directory teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null 2>&1 5. mà đ u ra c a l nh trư c dùng làm đ u vào cho l nh sau. Kh năng này đ c bi t có ích khi mu n ghi đ u ra vào t p tin.. các l nh ti p theo th c hi n các công vi c c a mình: ch d li u t l nh trư c và đưa k t qu cho l nh ti p theo. .txt. Ví d . l nh này s phân chia n i dung nói trên và ch l y ra nh ng dòng nào có ch a t knoppix.108 Bash L nh này có nghĩa là.2 S d ng | M t trư ng h p đ c bi t c a chuy n hư ng đ u ra là s t ch c các đư ng ng (ha y còn có th g i là kênh gi a các chương trình. trư c khi th c hi n l nh ti p theo.

Tìm trong t p tin hay d li u đ u vào các dòng có ch a m u egrep văn b n đư c ch ra và đưa các dòng này t i đ u ra tiêu chu n. ch s . Vì v y.3 B l c Ví d cu i cùng trên (ví d v i câu l nh grep) có th dùng đ minh h a cho m t khái ni m qua tr ng khác. more.b l c bao g m các l nh đã nói đ n trên cat. M t b l c đ c bi t. N u mu n. s d ng đ th c hi n m t vài bi n đ i trên d li u đ u vào (l y t t p tin hay đ u vào tiêu chu n) .1. B l c – đó là l nh (hay chương trình). m t khác ghi nó (d li u) vào t p tin (ngư i dùng c n đ t tên).5. Nhưng n i dung này có trong ph n l n các cu n sách v UNIX và Linux (xem ph n l i k t). less. ví d . Môi trư ng c a h v Khái ni m tham bi n trong h v bash tương ng v i khái ni m bi n s trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. chúng ta có th nói r t nhi u v chuy n hư ng và b l c. diff.6 Tham bi n và các bi n s . và ba — nh ng dòng có trong c hai t p tin.6 Tham bi n và các bi n s . t ch c tìm ki m theo các m u tìm ki m t đơn gi n đ n ph c t p và r t ph c t p. th c hi n m t vài bi n đ i trên d li u này và đưa ra k t qu đ u ra tiêu chu n (t đây còn có th chuy n đ n nơi nào đó theo ý mu n c a ngư i dùng). mà ti p nh n d li u vào. sed Trình so n th o t p tin theo dòng. hai — nh ng dòng ch g p t p tin th hai. Các câu l nh .5. B ng 5. câu l nh tee. pr Đ nh d ng t p tin hay n i dung c a đ u tiêu chu n đ in n. Tên g i (hay ID) c a tham bi n có th là m t t bao g m các ký t b ng ch cái. đư c g i là “môi trư ng và các bi n môi trư ng” t o b i h v . tr Trong d li u đ u vào thay th các ký t ô th nh t b i các ký t tương ng ô th hai. d u g ch dư i (ch ký t đ u tiên c a . D th y r ng theo ch c năng c a mình l nh tee tương t như nhóm ký t chuy n hư ng 1>&file. wc. fgrep. và c nh ng câu l nh có trong b ng 5. Môi trư ng c a h v 109 5.1: Các câu l nh b l c L nh Mô t ng n g n grep. cmp. Kh năng c a b l c có th m r ng v i vi c s d ng các bi u th c chính quy (đi u khi n). b l c chương trình. cho phép. chúng ta s d ng đây và chuy n sang m t ph n khác. m t m t g i d li u này đ n đ u ra tiêu chu n. đó là. 5. Hãy th gõ l nh tr abc ABC r i gõ vài dòng ch a các ký t abc! comm So sánh hai t p tin theo t ng dòng m t và đưa vào đ u ra tiêu chu n 3 c t : m t — nh ng dòng ch g p t p tin th nh t. nhân đôi d li u đ u vào.

đư c li t kê b ng trên. tham bi n đư c xác đ nh hay đư c đ t ra. Giá tr c a các tham bi n này cũng thay đ i trong khi h v th c hi n m t trong các hàm s (chúng ta s xem xét v n đ này dư i). Bi n môi trư ng. .tên c a bi n. . thì cũng có th b xóa b b ng l nh n i trú unset. $. Giá tr có th là m t dòng tr ng r ng.6. . v.1 Các d ng tham bi n khác nhau Tham bi n chia thành ba d ng: tham bi n v trí. l nh: maikhai@fpt:/sm$ echo parameter hi n th t parameter. Giá tr c a bi n môi trư ng đư c gán nh thao tác có d ng sau: [user]$ name=value Trong đó. (Tin r ng sau khi đ c đo n vi t v tham bi n v trí thì các b n đã hi u t i sao m t bi n môi trư ng không th b t đ u b i m t ch s . Như v y. ch cái và không đư c b t đ u b i m t ch s . name . ngư i ta s d ng ký t $ trư c tên c a nó.110 Bash t này không đư c là ch s ). n u ngư i dùng g n cho nó m t giá tr . thay vì dùng l nh set (khi này c n tìm trong k t qu c a nó bi n mu n xem). Chúng ta nói r ng. Tên c a bi n môi trư ng ch có th bao g m các ch s . #. tham bi n đ c bi t (các ký t đ c bi t đã nói trên chính là tên c a nh ng tham bi n này) và các bi n s c a h v . n u môi trư ng l n. có nhi u bi n). có m t đi m khác bi t đó là ch có th “nh c” đ n chúng. Đ xem giá tr c a m t bi n môi trư ng c th . Đ nhìn th y giá tr c a tham bi n. mà s thay th (phép th .(g ch ngang). Giá tr c a tham bi n v trí là các tham s cho l nh. có th s d ng l nh echo: . Giá tr t t nhiên s không ch a các d u ngo c này.v. N u giá tr có ch a nh ng ký t đ c bi t. đư c đưa ra khi ch y h v (tham s đ u tiên là giá tr c a tham bi n 1. còn value . N u m t bi n môi trưòng đư c xác đ nh. tham s th hai tham bi n 2. nhìn t phía h v . . Có th dùng câu l nh set đ thay đ i giá tr c a tham bi n v trí. Các tham bi n đ c bi t không gì khác hơn là các m u. phép hoán đ i) chúng đư c th c hi n như trong b ng 5. 0. Có th xem nó (môi trư ng) nh l nh set khi không có tham s (có th c n dùng đư ng ng “set | less”. 5. . đó là các tham bi n đư c đ t tên. còn l nh maikhai@fpt:/sm$ echo $parameter hi n th giá tr c a tham bi n parameter (t t nhiên n u như tham bi n đó đư c xác đ nh). ). _ (g ch dư i). . và c nh ng ký t sau: . không th gán các giá tr cho các tham bi n này.) Giá tr có th là b t kỳ m t dòng văn b n nào. T p h p t t c các bi n này cùng v i các giá tr đã gán cho chúng g i là môi trư ng (enviroment) c a h v . Tên (ID) c a tham bi n v trí g m m t hay vài ch s (nhưng không có tham bi n v trí 0).2: Các tham bi n đ c bi t. thì c n đ t nó (giá tr ) vào d u ngo c.giá tr mu n gán cho bi n (có th là m t dòng tr ng).

”. bi n RANDOM. N u s thay th th c hi n trong d u ngo c kép. flag. ví d . . – (g ch ngang) Thay th b i giá tr các c . Xin hãy chú ý đ n. trong đó c . thì tham bi n này s đư c thay b i m t t duy nh t. b t đ u t tham bi n th nh t. thì $0 có giá tr b ng tên c a t p tin này.process identificator) Thay th b i s c a ti n trình (PID) cu i cùng trong s các câu l nh th c hi n trong n n sau. 4 random là t ti ng Anh có nghĩa ng u nhiên .2: Thay th các tham bi n đ c bi t Tham bi n Quy lu t thay th * Thay th b i các tham bi n v trí. N u th ch y vài l n liên ti p câu l nh sau: maikhai@fpt:/sw$ echo $RANDOM thì m i l n b n s nh n đư c m t giá tr m i.32 768. mà t o ra t t t c các tham bi n v trí. . ? Thay th b i tr ng thái thoát ra c a câu l nh cu i cùng trong đư ng ng. $ Thay th b i s c a ti n trình (PID . thì tham bi n phân cách nhau b i các kho ng tr ng. . N u thay th th c hi n trong ngo c kép. Trong s các bi n. Trong trư ng h p ngư c l i giá tr này b ng đư ng d n đ u đ đ n h v (ví d . trong trư ng h p này. 0 Thay th b i tên h v hay tên c a script đang ch y. ho c không đư c xác đ nh giá tr . Môi trư ng c a h v 111 B ng 5. đư c đ t b i l nh n i trú set hay trong khi ch y h v . thì giá tr s không đư c thi t l p (tham bi n s b x # Thay th b i giá tr th p phân c a các tham bi n v trí. Nguyên nhân là vì bi n này tr l i m t giá tr ng u nhiên4 trong kho ng 0 .5. N u giá tr c a IFS tr ng. N u không có tham bi n v trí.6 Tham bi n và các bi n s . @ Thay th b i tham bi n v trí. phân cách nhau b i ký t đ u tiên c a bi n s IFS (s nói đ n sau). mà b n s th y trong k t qu c a l nh set. có nh ng bi n r t thú v . T c là “$” tương đương v i “$1c$2c. /bin/bash _ (g ch dư i) Thay th b i tham s cu i cùng c a câu l nh trư c trong s các câu l nh đã đư c th c hi n (n u đó l i là m t tham bi n hay bi n s . T c là. b n l i c n ph i bi t tên c a bi n mu n xem). . mà đư c th c hi n trong ch đ n n trư c. c n thay name b i tên bi n (như v y. thì m i tham bi n s đư c thay th b i m t t riêng bi t. N u bash ch y m t t p tin l nh nào đó. b t đ u t tham bi n th nh t. “$@” tương đương v i “$1” “$2” .ký t đ u tiên trong giá tr c a bi n s IFS. thì s s d ng giá tr c a n [user]$ echo $name Trong đó.

Khi này có th s d ng b t kỳ ký t nào nh p t bàn phím.3: Ký t xác đ nh d ng d u nh c Giá tr (k t qu thu đư c) Tín hi u âm thanh (mã ASCII 07) Th i gian d ng “Th . tuy nhiên trên các b n phân ph i khác nhau thư ng có các script kh i đ ng (hay script đăng nh p) xác đ nh l i bi n này. K t thúc chu i các ký t không đư c in ra. C m ký t \a \d \h \H \t \T \@ \u \w \W \$ \nnn \n \s \# \\ \[ \] \! . D u nh c. Theo m c đ nh bi n PS2 có giá tr “>”. Tên máy đ y đ . Sun. ví d teppi Tên đ y đ c a thư m c làm vi c hi n th i (b t đ u t g c). đư c đưa ra trư c m i câu l nh. n u h v đư c ch y b i ngư i dùng root.phanthinh. ví d /home/teppi82/project/l4u Thư m c hi n th i (không có đư ng d n) Ký t #. Giá tr theo m c đ nh — “+”. R t có th b n đã nhìn th y d u nh c này. Ký t có mã h tám nnn Dòng m i (chuy n dòng) Tên h v S hi n th i c a câu l nh D u g ch ngư c (backslash) Sau ký t này t t c các ký t s không đư c in ra. Tên máy (hostname) đ n d u ch m đ u tiên. M t ví d khác . ngày”.2 D u nh c c a h v M t trong các bi n r t quan tr ng có tên PS1. Dec.l nh ftp. ví d . Bi n PS1 đưa ra d ng c a d u nh c khi h v ch nh p l nh.112 Bash 5. b n có th thay đ i các bi n PS1 và PS2. sau khi ch y l nh này d u nh c s có d ng như đã nói.3 (ch đưa ra m t vài trong s chúng làm ví d . Theo m c đ nh thì bi n này đư c gán giá tr “\s-\v\$ ”. n u h v đư c ch y b i ngư i dùng thư ng. cũng như m t vài ký t chuyên dùng đ xác đ nh d ng d u nh c như trong b ng 5.com Th i gian hi n th i d ng 24 gi : HH:MM:SS (gi :phút:giây) Th i gian hi n th i d ng 12 gi : HH:MM:SS Th i gian hi n th i d ng 12 gi am/pm (sáng/chi u) Tên ngư i dùng đã ch y h v . s d ng trong l nh select. D u nh c. xác đ nh b i bi n PS2. đư c s d ng trong các trư ng h p khác nhau. Bi n này cho bi t d ng c a d u nh c. 26. xác đ nh b i bi n PS4.gõ l nh “man bash”). D u nh c th hai. mà bash đưa ra trong khi ch ngư i dùng nh p câu l nh ti p theo. xu t hi n khi h v ch ngư i dùng nh p thêm m t vài d li u c n thi t nào đó đ có th ti p t c ch y câu l nh (chương trình) đã g i. khi ch y l nh cat đ đưa d li u vào t bàn phím vào t p tin. danh sách đ y đ xem trong trang man c a bash .6. ví d teppi. S th t c a l nh hi n th i trong l ch s các câu l nh đã dùng. Nói chung thì trong bash có t t c b n d u nh c. trong lúc bash theo dõi quá trình th c hi n. xác đ nh b i bi n PS3. N u có mong mu n. B ng 5. tháng. và ký t $.

có th đưa vào danh sách này thư m c hi n th i. tên máy. đư ng d n đ y đ đ n t p tin không đư c đưa ra. khi thêm vào bi n PATH m t d u ch m (. đây là đi u không khuyên làm v i lý do b o m t: ngư i có ác ý có th đ t vào thư m c dùng chung m t chương trình nào đó. tên ngư i dùng. mà bash s tìm ki m t p tin (trư ng h p riêng là các t p tin l nh) trong trư ng h p. b n s nh n đư c m t ng c nhiên nh . /bin. mà h v th c hi n trư c khi ch y m t câu l nh nào đó (xem dư i). nên nh t thi t ph i có d u ngo c): [user/root]$ PS1="[\u@\h \W]\$" thì trong d u nh c s có d u m ngo c vuông. N u th gõ l nh “echo $IFS”. s x y ra s thay th theo các quy lu t m r ng trong b ng trên. đ ng th i còn x y ra s thay th trong tên các câu l nh. và ký hi u $ (n u trên h v đang làm vi c ngư i dùng bình thư ng) hay #(n u h v ch y dư i ngư i dùng root). M t chú ý nh . và s chia t (word splitting). Sau khi giá tr c a bi n đư c h v đ c xong. kho ng tr ng. /usr/X11R6/bin. có cùng tên v i m t trong s nh ng câu l nh thư ng dùng b i root. Các thư m c trong danh sách này phân cách nhau b i d u hai ch m (:). Ví d .5. 5. 5. b i vì danh sách còn ch a c nh ng câu l nh đã đư c ghi l i trong t p tin l ch s . tên c a thư m c hi n th i (không có đư ng d n). Đ thêm thư m c vào danh sách này. /usr/bin.6.6. d u đóng ngo c vuông. . Theo m c đ nh bi n môi trư ng PATH bao g m các thư m c “bin” sau: /usr/local/bin. Giá tr theo m c đ nh c a bi n này — “<Kho ng_tr ng><Tab><Ký_t _hàng_m i>”. s d ng trong thao tác phân chia t ng khi bi n đ i dòng l nh. Môi trư ng c a h v 113 S c a l nh (s th t c a l nh đang th c hi n trong bu i làm vi c hi n th i) có th khác v i s c a chính nó trong danh sách “l ch s các câu l nh”. c n th c hi n câu l nh sau: [user]$ PATH=$PATH:new_path Khi tìm ki m. Tuy nhiên.4 Bi n môi trư ng IFS Bi n này xác đ nh ký t (c m ký t ) phân cách (Internal Field Separator). nhưng th c hi n nh ng ch c năng khác hoàn toàn (đ c bi t nguy hi m n u thư m c hi n th i đ ng đ u danh sách tìm ki m).). trong các bi u th c s h c.6 Tham bi n và các bi n s . Bi n này đưa ra danh sách đư ng d n đ n các thư m c. ký hi u . Chúng ta s nói đ n nh ng s thay th này dư i. t c là bi n PATH trông như th này: /usr/local/bin:/bin:/usr/bin:/usr/X11R6/bin. sau khi th c hi n l nh (vì trong dòng văn b n có kho ng tr ng. h v “l c l i” các thư m c theo đúng th t đã li t kê trong bi n PATH.3 Bi n môi trư ng PATH Còn m t bi n cũng quan tr ng n a có tên PATH.

ghi trong bi n HOME.6 Câu l nh export Khi h v ch y m t chương trình hay câu l nh nào đó. qua Midnight Commander). c n gán giá tr cho bi n này v i l nh export. • Phép th các tham bi n và bi n s . nó (h v ) cung c p cho chúng m t ph n bi n môi trư ng. ch y ti n trình đã cho. v ng ). ví d . 5. • Khai tri n các m u tên t p tin và thư m c (pathname expansion). • Thay th d u ngã (tilde expansion). t c là s d ng giá tr c a chúng qua tên.7 Khai tri n bi u th c Hay h v đ c các câu l nh như th nào?. và giá tr c a bi n này thay đ i sau m i l n ch y chương trình cd (cũng như m i l n thay đ i thư m c hi n th i theo b t kỳ cách nào. • Phép th các câu l nh. • Phép chia t (word splitting). t t c các chương trình ch y t h v (k c b n sao th hai c a chính h v ) s có quy n truy c p t i các bi n đư c gán như v y. t c là thay vì [user]$ name=value c n gõ: [user]$ export name=value Trong trư ng h p này. . Tương t như v y tên đ y đ (g m c đư ng d n) c a thư m c cá nhân c a ngư i dùng.6.5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân Tên c a thư m c hi n th i ghi trong bi n môi trư ng v i tên PWD. Đ có th cung c p bi n môi trư ng cho ti n trình ch y t h v . Các thao tác này đư c th c hi n theo đúng th t li t kê trên. nó (h v ) trư c khi ch y câu l nh th c hi n vi c “phân tích ng pháp” dòng l nh này (gi ng trong ngôn ng . Khi h v nh n đư c m t dòng l nh này đó c n th c hi n.6. M t trong nh ng bư c c a s phân tích này là phép m hay khai tri n bi u th c (expansion). • Phép th s h c (th c hi n t trái sang ph i). phân tích ch ng .114 Bash 5. Trong bash có b y lo i khai tri n bi u th c: • Khai tri n d u ngo c (brace expansion). Chúng ta s xem xét chúng theo t t này. 5.

2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion) N u như t b t đ u v i ký t d u ngã (’∼’). N u như ngay sau d u ngã (và trư c d u g ch chéo) là m t t trùng v i tên c a m t ngư i dùng h p pháp.c. hơn n a t t c các ký t đ c bi t có trong dòng l nh. mà đã ch y h v .new. thì d u ngã s đư c thay th b i giá tr c a bi n HOME. chúng ta c n t o thư m c con trong m t thư m c nào đó. và ghi thêm vào sau m i t này nh ng gì đ ng sau d u ngo c. Gi thi t.edit}.b}e khi khai tri n s thu đư c ba t “ade ace abe”. Khai tri n d u ngo c đư c th c hi n trư c các d ng khai tri n khác trong dòng l nh.how_ex} Trong trư ng h p đ u. N u như tên này là m t dòng r ng (t c là d u g ch chéo đ ng ngay phía sau d u ngã).7 Khai tri n bi u th c 115 5. N u như t .lib/{ex?. Có th th c hi n đi u này nh các câu l nh sau: [user]$ mkdir /usr/src/unikey/{old. ngư i dùng s h u c a các t p tin sau s thay đ i (thành root): • /usr/ucb/ex • /usr/lib/ex?. ho c thay đ i ngư i dùng s h u c a vài t p tin cùng m t lúc.7.? • /usr/ucb/ex • /usr/lib/how_ex • /usr/ucb/edit • /usr/lib/how_ex T c là v i m i c p d u ngo c s t o ra vài dòng riêng r (s nh ng dòng này b ng s t n ng trong d u ngo c) b ng cách ghi thêm vào trư c m i t trong ngo c nh ng gì đ ng trư c d u ngo c. s đư c gi không thay đ i (chúng s đư c biên d ch các bư c phía sau).7.?*.bugs} [root]# chown root /usr/{ucb/{ex. 5. Và n u giá tr c a bi n HOME không đư c gán thì d u ngã s đư c thay th b i đư ng d n đ u đ đ n thư m c cá nhân c a ngư i dùng.? • /usr/ucb/edit • /usr/lib/ex?.5. k c nh ng ký t n m trong d u ngo c. t t c các ký t đ ng trư c d u g ch chéo đ u tiên (hay t t c các ký t n u như không có d u g ch chéo) s đư c hi u là tên ngư i dùng (login name).dist. Trong trư ng h p th hai. thì d u ngã c ng v i tên ngư i dùng đư c thay th b i đư ng d n đ y đ đ n thư m c cá nhân c a ngư i dùng này.1 Khai tri n d u ngo c Khai tri n d u ngo c t t nh t minh h a trên ví d .dist. và bugs. trong thư m c /usr/src/unikey/ s t o ra các thư m c con old.new. M t ví d khác: dòng a{d.

phím cho nó thư ng n m trên phím Tab). c n đ t bi u th c d ng $parameter. thì trong k t qu c a phép th s không th c hi n phép phân chia t và s khai tri n m u tên t p tin và thư m c.116 Bash đ ng sau d u ngã không ph i là tên c a m t ngư i dùng (và không r ng). tr trư ng h p “$” (l i gi i thích xem b ng s 3). cũng như xóa các ký t trích d n (xem dư i).7. hay m t \. Như v y. thì t không b thay đ i. thì d u g ch ngư c (\) trong d u ngo c s có ch c năng như m t ký t thông thư ng. N u như sau d u ngã là ‘+’. s khai tri n tham bi n và bi n s . khi đ ng sau nó (d u g ch ngư c) là m t $. N u d ng sau d u ngã là ‘-’. . nhưng r t ti n. 5. phép th các câu l nh. đ g i giá tr c a tham bi n nói chung cũng như bi n môi trư ng nói riêng trong dòng l nh. Phía trong expression có th c hi n các phép th tham bi n và th câu l nh. ho c khi theo sau tên còn có các ký t khác. 5.7. D u ngo c ch c n thi t. N u như s d ng d ng $(command).4 Phép th các câu l nh Phép th các câu l nh là m t công c r t m ng c a bash. S phân chia t không x y ra. N u phép th câu l nh x y ra phía trong ngo c kép.7. hay ký hi u này s đư c thay th b i tên đ u đ c a thư m c hi n th i (t c là giá tr c a bi n PWD). Có hai d ng phép th l nh: $(command) và ‘command‘ N u ng d ng d ng th hai (chú ý đây s d ng d u “ngo c đơn ngư c”. Ý nghĩa c a nó n m ch thay th tên các câu l nh b i k t qu th c hi n c a chúng. th các câu l nh và th các bi u th c s h c.5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion) Phép th s h c cho phép tính giá tr c a m t bi u th c s h c và thay th nó (bi u th c) b i k t qu thu đư c. 5. tr trư ng h p. không nh t thi t. Bi u th c hay tên đ ng sau $ có th đư c đưa vào ngo c. vì d u ngo c phân cách bi u th c v i các t hay ký t đ ng sau. mà chúng ta không mu n h v “hi u l m” chúng là m t ph n c a tên tham bi n. Trong t t c các giá tr c a bi n s x y ra phép th d u ngã (∼). ‘. nhưng nh ng d u ngo c kép trong expression l i đư c đ c như m t ký t thư ng.3 Phép th các tham bi n và bi n s Ký t $ đư c s d ng cho các thao tác th tham bi n. thì thay th giá tr c a bi n OLDPWD (thư m c “cũ”). n u tên c a tham bi n có ch a vài ch s . phép th các bi u th c s h c. S khai tri n các m u tên t p tin và thư m c cũng không đư c th c hi n. không có ký t nào có ý nghĩa đ c bi t. thì t t c các ký t đ ng trong ngo c t o thành m t câu l nh. Có hai d ng phép th s h c: $[expression] ((expression)) Trong đó expression đư c hi u (đư c bash đ c) như khi đ ng trong ngo c kép.

N u như bi n này đư c xác đ nh.7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin5 Phép th tên đư ng d n và t p tin (Pathname expansion) s d ng đ ch nh m t m u nh g n mà có th ch ra vài t p tin (hay thư m c). 5. mà tên c a chúng là các s g m b n ch s (thư m c /proc là m t ví d +). và nh đó chia nh dòng l nh thành các t riêng r trong các ch tương ng. ví d . Hãy tư ng tư ng là b n mu n xem thông tin c a m t thư m c. và c n thay th b i các t trong danh sách đư ng d n. N u bi u th c không chính xác. thì bash s tìm ki m trong t ng t c a dòng l nh các ký t *. câu l nh [user]$ echo $((2 + 3 * 5)) cho k t qu b ng “17”. thì vi c phân chia t s không x y ra. M u tên t p tin r t thư ng xuyên s d ng trong dòng l nh có ch a ls. và [. Ví d .6 Phân chia t (word splitting) Sau khi th c hi n xong các phép th tham bi n. thì t này s đư c xem như m t m u. thì l nh sau ch đưa ra danh sách các t p tin có s t 0500 đ n 0999: [user]$ ls -l 0[5-9]?? 5 Pathname Expansion . có th dùng câu l nh [user]$ ls *. phim v i d ng gif. tương ng v i m u này. bash s đưa ra thông báo l i. Sau khi phân chia t . và n u như không đưa ra tùy ch n -f.7. mà đư ng d n tương ng v i m u không tìm th y. trong đó có ch a m t s lư ng l n các t p tin đ các d ng. N u như không tìm th y tên tương ng v i m u.7 Khai tri n bi u th c 117 Cú pháp c a bi u th c expression tương t như cú pháp c a bi u th c s h c c a ngôn ng C. và bi n nullglob không đư c đưa ra. avi. xác đ nh b i bi n IFS (xem trên). Các ký t dùng đ t o m u có các giá tr trong b ng 5.4. tương ng v i m u này. và th các bi u th c s h c. jpeg. 5. t c là các ký t đ c bi t b m t giá tr và hi u như các ký t thư ng.jpg N u trong thư m c có nhi u t p tin. t p tin hình nh. Thao tác này n m ch . h v l i phân tích dòng l nh m t l n n a (nhưng d ng thu đư c sau các phép th nói trên) và th c hi n vi c phân chia t (word splitting). N u giá tr c a IFS b ng m t dòng tr ng.5. thì t s b xóa kh i dòng l nh. thì phân chia t cũng không x y ra. Đ thu đư c thông tin ch c a t p tin d ng jpeg. h v tìm trong dòng l nh t t c các ký t phân chia. . thì t s không thay đ i. N u trong dòng l nh không th c hi n phép th nào trong các phép th k trên.7. N u tìm th y t v i m t hay vài ký t như v y. th l nh. ?. v. . c th hơn v v n đ này có th đ c trong ph n ARITHMETIC EVALUATION c a trang man c a bash.v. .

thì m u ( v trí này) s tương ng t t c các ký t . thì ki m tra giá tr đư c tr l i b i câu l nh cu i cùng c a danh sách. Tương ng b t ký m t ký t đơn nào.118 Bash Ký t * ? [.. m u file?. list2.txt. phân cách nhau b i d u tr (-). và list3 là các chu i câu l nh. N u ký t đ u tiên trong ngo c vuông là ! hay ^. Toán t if ki m tra giá tr đư c tr l i b i các câu l nh t list1. Tương ng b t kỳ ký t nào trong s các ký t n m trong d u ngo c vuông này. theo t đi n.7. thì s th c hi n nh ng l nh t list3. b t ký ký t nào. N u trong danh sách có vài câu l nh.txt s đư c thay th b i các tên t p sau file1. H v bash h tr các toán t l a ch n if. đ có th xây d ng b t kỳ gi i thu t nào cũng c n có toán t ki m tra đi u ki n.1 Toán t if và test (ho c [ ]) C u trúc c a toán t đi u ki n có d ng thu g n như sau: if list1 then list2 else list3 fi trong đó. bi u th m t dãy. và *. file2. và filea. Ngoài ra.txt (n u chúng t n t i).txt. vnlinux. 5.. n m gi a hai ký t này. v*. Ví d . nhưng file23. ví d c-f.txt (n u các t p tin này t n t i). 5. cũng như các toán t vòng l p for.then.8 Shell — m t ngôn ng l p trình Như đã nói trên.8.txt s đư c thay th b i vnoss. Ví d . C p ký t . nh đó nó (bash) tr thành m t ngôn ng l p trình m nh.else và case. N u giá tr này b ng 0.. phân cách nhau b i d u ph y và k t thúc b i m t d u ch m ph y hay ký t dòng m i. còn n u giá tr này khác không. ‘ và " còn l i trong dòng l nh (chúng đư c s d ng đ hu b giá tr đ c bi t c a các ký t khác) s b xóa h t.4: Các ký t t o m u Quy lu t thay th Tương ng v i b t kỳ dòng ký t nào. Giá tr .8 Xóa các ký t đ c bi t Sau khi làm xong t t c các phép th .txt.. k c hai ký t t o ra dãy (c và f trong ví d ) cũng tương ng v i m u. không đư c ch ra trong ngo c. until.. list1.txt thì không.. các ký t \. thì s th c hi n các l nh t list2.txt và vntex. các chu i này có th đư c đưa vào d u ngo c nh n: list.txt. while.] B ng 5. file3.png s tương ng t t c các t p tin có ph n m r ng png (t p tin đ h a hai chi u). k c dòng r ng. 5.

8.5. Thay vì gõ test expression có th đưa bi u th c expression vào ngo c vuông: [ expression ] C n chú ý r ng. và tr l i giá tr 0.. Bi u th c đ ng sau if hay elif thư ng là câu l nh test. then unicode_start else echo "hello world" fi V toán t test (hay [. test và [ đó là hai tên c a c a cùng m t chương trình. trùng v i giá tr mà chu i l nh th c hi n (list2 ho c list3) đưa ra. • -d file Đúng n u file t n t i và là m t thư m c.2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c Bi u th c đi u ki n. ch không ph i là m t phép bi n hóa th n thông nào đó c a h v bash (ch là cú pháp c a [ đòi h i ph i có d u đóng ngo c). và 1 trong trư ng h p ngư c l i. • -b file Đúng n u file t n t i. Đ k t thúc m c này. n u bi u th c là đúng. và là m t t p tin thi t b kh i (block device) đ c bi t. s d ng trong toán t test.]) c n đi sâu hơn. Và cũng c n chú ý r ng ch c a test trong c u trúc if có th s d ng b t kỳ chương trình nào. L nh test th c hi n phép tính m t bi u th c nào đó. chúng ta đưa ra ví d s d ng if: if [ -x /usr/bin/unicode_start ] . • -c file Đúng n u file t n t i. mà có th đư c bi u th b i d u ngo c vuông [ ].. nh ng gì n m trong nó.. ngo c vuông. 5. Bi u th c đư c đưa t i chương trình test như m t tham s c a chương trình. Bi u th c ph c t p hơn đư c t o ra t các thao tác đơn và kép sau (“nh ng viên g ch cơ s ”): • -a file Đúng n u t p tin có tên file t n t i. không nh t thi t ph i có).. và là m t t p tin thi t b ký t (charater device) đ c bi t. D ng đ y đ c a l nh if: if list then list [ elif list then list ] . [ else list ] fi ( đây d u ngo c vuông ch có nghĩa là. . đư c xây d ng trên cơ s ki m tra thu c tính t p tin. so sánh các dòng và các so sánh s h c thông thư ng.8 Shell — m t ngôn ng l p trình 119 đư c tr l i b i toán t if như v y.

• -t fd Đúng n u b mô t c a t p tin (fd) m và ch lên terminal. • -r file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n đ c. • -p file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là tên c a m t ng (kênh FIFO). • -p file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là tên c a m t ng (kênh FIFO). • -S file Đúng. n u t p tin có tên file và ch s h u c a nó là ngư i dùng mà ID có hi u l c ch đ n. • -u file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit thay đ i ngư i dùng. • -0 file Đúng. n u t p tin có tên file t n t i và thu c v nhóm. • -N file Đúng. n u t p tin có tên file t n t i và là socket. xác đ nh b i ID nhóm có hi u l c. • -k file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit sticky. • -s file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và kích thư c l n hơn không. . • -g file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit thay đ i nhóm. • -f file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là m t t p tin thông thư ng. • -G file Đúng. • -w file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n ghi.120 • -e file Đúng n u t p tin có tên file t n t i. • -x file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n th c thi. Bash • -h file hay -L file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là liên k t m m (liên k t tư ng trưng). n u t p tin có tên file t n t i và thay đ i t l n đư c đ c cu i cùng.

-gt (l n hơn). Đúng n u c hai bi u th c đ u đúng. theo t đi n. Có th thay hai == b ng m t =. n u t p tin file1 và file2 có cùng m t s thi t b và ch s mô t inode. • file1 -ef file2 Đúng. • string1 == string2 Đúng. n u chu i string1. n u đ dài c a chu i khác không. -ne (khác. n u bi u th c sai. • string1 < string2 Đúng.8 Shell — m t ngôn ng l p trình • file1 -nt file2 Đúng. không b ng). n u t p tin file1 có th i gian s a đ i mu n hơn file2. n u đ dài c a chu i string b ng không. đ ng sau chu i string2 (đ i v i ngôn ng hi n th i). n u hai chu i không trùng nhau. n u chu i string1. • arg1 OP arg2 đây OP là m t trong các phép so sánh s h c: -eq (b ng). ch các tham s arg1 và arg2 có th s d ng các s nguyên (âm ho c dương). -le (nh hơn ho c b ng). 121 • file1 -ot file2 Đúng. Chi ti t xin xem trên trang man bash. -lt (nh hơn). • expression1 -o expression2 Phép lôgíc ho c OR. • expression1 -a expression2 Phép c ng lôgic AND. n u tùy ch n optname c a h v đư c kích ho t. đ ng trư c chu i string2 (đ i v i ngôn ng hi n th i). Đúng.5. . n u t p tin file1 “già” hơn file1 (trư ng h p ngư c l i c a trư ng h p trên). n u hai chu i trùng nhau. T các bi u th c đi u ki n cơ b n này có th xây d ng các bi u th c ph c t p theo ý mu n nh các phép lôgíc thông thư ng PH Đ NH. -ge (l n hơn ho c b ng). theo t đi n. • -n string Đúng. • string1 !== string2 Đúng. • string1 > string2 Đúng. • -z string Đúng. • -o optname Đúng. Đúng n u m t trong hai bi u th c đúng. VÀ (c ng) và HO C: • !(expression) Phép ph đ nh.

8. tr l i giá tr mà câu l nh cu i cùng trong danh sách list đưa ra.d/rc. N u nh p vào b t kỳ m t giá tr nào khác. T p h p nh ng t này đư c đưa vào kênh thông báo l i tiêu chu n. và h v ch chu i nh p vào trên đ u vào tiêu chu n. Danh sách l nh list đư c th c hi n v i giá tr bi n name đã ch n.. tương ng v i m t trong các s đã hi n ra.sysinit (ki u t ch c kh i đ ng FreeBSD style): case "$UTC" in yes|true) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS -u". . N u nh p vào m t dòng r ng. hơn n a m i t đư c đi kèm v i m t s th t . 5. Ví d s d ng toán t case sau l y t script /etc/rc. done Lúc đ u t m u word hình thành m t danh sách nh ng t tương ng v i m u này. ] do list.. CLOCKDEF="$CLOCKDEF (localtime)". và th c hi n danh sách list các câu l nh đ ng sau m u đã tìm th y. Giá tr tr l i b i toán t này. Sau đây là m t script nh (xin hãy gõ không d u n u console c a b n chưa h tr vi c hi n th Ti ng Vi t): . Chu i mà ngư i dùng nh p vào. esac Câu l nh case đ u tiên khai tri n t word. và so sánh nó (word) v i m i t trong m u pattern theo th t .. thì bi n name s đư c gán giá tr b ng t đi kèm v i s này. .. Sau khi tìm th y s trùng nhau đ u tiên thì d ng vi c so sánh l i. esac N u bi n s (UTC) nh n giá tr yes ho c true. ) list .4 Toán t select Toán t select cho phép t ch c h i tho i v i ngư i dùng.3 Toán t case D ng c a toán t case như sau: case word in [ [(] pattern [ | pattern ] . nh n giá tr no ho c false . thì s và t s đư c hi n ra them m t l n n a.. thì bi n name s nh n giá tr b ng không.. N u m u word b b qua (không có trong toán t select). CLOCKDEF="$CLOCKDEF (utc)".122 Bash 5. đư c ghi l i trong bi n REPLY.. b ng 0. thì s đưa vào các tham bi n v trí (xem trên) theo m t cách tương t . N u chu i nh p vào có ch a s . ] . thì s th c hi n c p l nh th nh t. d u nh c PS3 đư c đưa ra. Trong trư ng h p ngư c l i. Sau đó. n u không tìm th y s trùng nhau nào.c p th hai. no|false) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS --localtime".8. Nó có d ng sau: select name [ in word.

Nói chung c u trúc có d ng sau: for name in words do list done Quy lu t xây d ng danh sách l nh (list) gi ng trong toán t if. fu2.5.sh). và th c hi n danh sách l nh list trong m i l n như v y. thay đ i đ t p tin thành kh thi (ví d .8. done Đ u tiên cũng x y ra s khai tri n t word theo quy lu t khai tri n bi u th c (xem trên). Thay vì tăng ho c gi m giá tr c a m t bi n s nào đó (lên ho c xu ng) m t đơn v sau m i vòng l p. và ch y (. do touch fu$a done Có th gõ ba dòng này trên m t dòng l nh. Script sau t o các t p tin fu1. N u không có “in word”./select.8 Shell — m t ngôn ng l p trình #!/bin/sh echo "B n thích dùng OS nào?" select var in "Linux" "Gnu Hurd" "Free BSD" "MacOSX" "Solaris" "QNX" "Other". do break done echo "B n đã ch n $var" 123 Ghi đo n trên vào m t t p tin (ví d . Ví d . chmod 755 select. k t qu thu đư c tương t script. ] do list . thì nó gán giá tr ti p theo trong danh sách t đưa s n cho bi n đó trong m i vòng l p. v i . thì danh sách l nh list đư c th c hi n m t l n cho m i tham bi n v trí đã đưa ra. thì s th y thông báo sau: B n đã ch n MacOSX 1 đ n 7). select.5 Toán t for Toán t for làm vi c có khác m t chút so v i for trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. Sau đó bi n name l n lư t đư c gán các giá tr thu đư c t s khai tri n này. Trên màn hình s hi n ra câu h i sau: B n thích dùng OS nào? 1) Linux 3) Free BSD 2) Gnu Hurd 4) MacOSX #? 5) Solaris 6) QNX 7) Other Hãy nh n m t trong 7 s đưa ra (t <Enter>).sh). và fu3: for a in 1 2 3 . N u b n nh p 4 (nh n c 5.sh). D ng t ng quát c a toán t for như sau: for name [ in word.

7 Các hàm s H v bash cho phép ngư i dùng t o các hàm s cho mình. và đưa ra chu i t t c các s n m gi a hai s này (c ng thêm c chúng). .124 Bash Trên Linux có chương trình seq.8.8. s d ng giá tr ph đ nh c a đi u ki n list1. do cat fu$a done Câu l nh (script) này đưa ra màn hình n i dung c a 10 t p tin (n u có): “fu1”. Hàm s có c u trúc như sau: function name () { list } . 5. Toán t until tương t như toán t while: until list1 do list2 done Đi m khác bi t n m ch . và s ng ng khi đi u ki n không th a mãn. n u câu l nh cu i cùng trong danh sách list1 tr l i tr ng thái thoát ra khác không.SEPARATOR -. t c là chúng ta có th t t o các câu l nh m i.. Đ làm đư c đi u này ch c n vi t vòng l p for như sau: for a in $( seq 1 6 ) .. C u trúc có d ng như sau: while list1 do list2 done Ví d : while [ -d directory ] . 5. Nh câu l nh này có th s d ng for c a bash làm vi c như toán t for trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. t c là list2 th c hi n. ti p nh n hai s nguyên làm tham s . Hàm s làm vi c và đư c s d ng gi ng như các câu l nh thông thư ng c a h v .>> logfile sleep 60 done Chương trình (script) trên s theo dõi và ghi l i n i dung c a thư m c có tên directory theo t ng phút n u thư m c còn t n t i. do ls -l directory >> logfile echo -. “fu10”.6 Toán t while và until Toán t while làm vi c tương t như if. nhưng vòng l p các câu l nh trong list2 ch th c hi n khi đi u ki n còn đúng..

có th s d ng t khóa local. các tham bi n v trí và tham bi n đ c bi t # s đư c tr l i các giá tr mà chúng có trư c khi ch y hàm.9 Bi n n i b (local) N u mu n t o m t tham bi n đ a phương. Hàm s tính giai th a fact M t ví d khác: fact() { . xem trên) trong th i gian th c hi n hàm này. ch có đi u c n đ ng sau t khóa local: “local name=value”. th c hi n công vi c c a l nh seq đã nh c đ n trên: seq() { local I=$1. Cũng có th s d ng t t c các tham s m t lúc nh $*. Các câu l nh này s đư c th c hi n m i khi tên name đư c g i (gi ng như m t l nh thông thư ng). Dư i đây là m t ví d hàm s .8 Tham s Khi hàm s đư c g i đ th c hi n. Cú pháp đưa ra bi n đ a phương gi ng h t các tham bi n khác. done. t c là g i hàm s ngay trong ph n thân c a nó. Hàm s th c hi n trong ph m vi h v hi n th i: không có ti n trình m i nào đư c ch y khi biên d ch hàm s (khác v i vi c ch y script).5. nhưng s r t có ích trong các hàm s v i m c đích khác. và đưa ra s th t c a tham s nh $# Tham s v trí s 0 không thay đ i. while [ $2 != $I ]. C n chú ý r ng hàm có th là đ qui. nó (tùy ch n) h y b vi c t o dòng m i.8 Shell — m t ngôn ng l p trình 125 Hơn n a t function không nh t thi t ph i có. Khi th c hi n xong hàm s .8. trong đó n là s c a tham s mà chúng ta mu n s d ng. n m gi a { và }. I=$(( $I + 1 )) }. do { echo -n "$I ". name xác đ nh tên c a hàm (dùng đ g i hàm). còn ph n thâm c a hàm s t o b i danh sách các câu l nh list. như v y $1 là tham s đ u tiên. 5. Chúng đư c đ t các tên như $n. thì hàm s s b d ng l i và quy n đi u khi n đư c trao cho câu l nh đ ng sau hàm. các tham s c a hàm s tr thành các tham bi n v trí (positional parameters. 5.8. Trong khi th c hi n n u g p câu l nh n i trú return (trong ph n thân c a hàm). Vi c đánh s b t đ u t 1. M c dù tùy ch n này không có nhi u ý nghĩa v i m c đích chúng ta mu n đây. echo $2 } C n chú ý đ n tùy ch n -n c a echo.

và phép th các câu l nh. mà l nh source tr l i. khi chúng ta g i script đ th c hi n . Giá tr (tr ng thái). n u đưa tên c a script như m t tham s cho l nh bash. thì s tìm nó (t p tin) trong thư m c hi n th i. trùng v i giá tr . tr l i b i câu l nh cu i cùng trong script. Hãy chú ý đ n s khai tri n s h c. Khi này có th b t b n sao này ch y m t script nào đó. Trong trư ng h p này script ch đơn gi n là m t tham s c a l nh nói trên. Cú pháp truy c p đ n các tham s cũng như hàm s . Đ có th th c hi n script trong b n bash hi n th i. N u không câu l nh nào đư c th c hi n. fi } Bash Đây là hàm s giai th a. li t kê trong bi n s PATH. thì đư ng d n.9 Script c a h v và l nh source Script c a h v ch là các t p tin có ch a chu i l nh. Như v y. 5.126 if [ $1 = 0 ].10 Câu l nh sh B n luôn luôn có th ch y m t b n sao c a h v bash nh câu l nh bash hay sh. xác đ nh b i câu l nh cu i cùng c a filename. N u có các tham s (đưa ra arguments. li t kê trong PATH. Trong các trư ng h p thông thư ng khi ch y script s có m t ti n trình m i đư c ch y. Đi u này có nghĩa là. ho c không tìm th y t p tin filename. thì trong th i gian th c hi n script chúng s thành các tham bi n v trí. s đư c s d ng đ tìm t p tin có tên filename. then echo 1. Tương t hàm s script có th đư c th c hi n như m t câu l nh. 5.” (đ ng nghĩa c a source).1 )) ) )) }. T p tin này không nh t thi t ph i kh thi (không nh t thi t ph i có bit x). c n s d ng câu l nh source. b n s th y dòng đ u tiên có d ng sau: #!/bin/sh. và tr l i giá tr . else { echo $(( $1 * $( fact $(( $1 -. không tìm th y t p tin c n. N u trong thư m c. thì tham bi n v trí không thay đ i. m t ví d c a hàm đ qui. xem đ nh d ng câu l nh trên). đ th c hi n script myscript c n đưa câu l nh “sh myscript”. thì tr ng thái thoát b ng 0. N u filename không ch a d u g ch chéo. Câu l nh s có d ng: source filename [arguments] Câu l nh này đ c và th c hi n các câu l nh có trong t p tin filename trong môi trư ng hi n th i. hay m t d u ch m “. N u xem n i dung c a m t t p tin script nào đó (nh ng t p tin như v y có r t nhi u trên h th ng). N u không có tham s .

N u b n mu n ki m ch ng l i tác d ng c a ký t này. ví d “# ls”. script trên ngôn ng Perl b t đ u b i dòng có d ng !/bin/perl. tín hi u. T t c nh ng gì đ ng sau ký t này đ n cu i dòng s đư c coi là chú thích và b bash b qua (t c là h v s không xem dòng này là câu l nh). . mô t v thư vi n readline.10 Câu l nh sh 127 như m t l nh thông thư ng. Ví d . thì /bin/sh s giúp chúng ta “thu x p” m i th . qu n lý ti n trình. Có th thay th dòng này b i liên k t đ n b t kỳ m t chương trình nào. còn r t nhi u v n đ quan tr ng c n xem xét nhưng n m ngoài ph m vi c a bài h c. l ch s câu l nh. b n s th y r ng h v b qua câu l nh này. . T t nhiên. v. ví d . . M t chú ý khác là ký t # dùng đ vi t l i chú thích trong script.v. thì hãy nh p vào dòng l nh m t câu l nh b t kỳ. và đ t trư c nó (câu l nh) ký t #. Các b n s tìm th y thông tin c n thi t trong các cu n hư ng d n khác ho c trên trang man bash. mà s đ c t p tin và th c hi n các câu l nh tương ng.5. Chúng ta s d ng bài h c ng n g n v bash t i đây.

m c dù có th áp d ng cho nh ng phiên b n khác. vì Midnight Commander s giúp đ r t nhi u trong khi làm vi c v i h đi u hành. ls. . B i vì th m chí nh ng t h p “phím nóng” chính c a chúng cũng trùng nhau. S không tương ng như v y thư ng g p nh ng ch nói v phím “nóng”. hay còn g i là giao di n text. . . N u như b n đ c có kinh nghi m làm vi c v i Norton Commander (nc) trong MS-DOS hay v i FAR trong Windows. thì m t s mô t ho t đ ng c a chương trình s không còn chính xác n a.v. nhưng s thu n ti n hơn khi s d ng chương trình Midnight Commander. v. vì vi c nh n phím đã b v đ h a chi m l y. rm. mkdir. Đ u tiên chúng ta hãy xem xét cách cài đ t chương trình này .6. . rxvt. Khi làm vi c v i chương trình qua trình gi l p (emulator) c a terminal trong giao di n đ h a. như pwd. đ có th làm vi c v i Midnight Commander b n đ c ch c n xem nhanh nh ng n i dung phía dư i. đây là trình qu n lý t p tin (File Manager). Trong chương này chúng ta s h c cách s d ng chương trình Midnight Commander. Trong trư ng h p này. mv. ví d xterm. Ki n th c trong chương này đư c vi t đ s d ng cho phiên b n 4. cp. . rmdir. thì s làm vi c v i mc m t cách d dàng. Sau khi đ c xong chương này b n đ c s có th s d ng các t h p phím cũng như giao di n c a Midnight Commander đ th c hi n r t nhi u công vi c có liên quan đ n h th ng t p tin t nh bé đ n n ng nh c. Ghi chú: 1. cd. Tác gi xin có l i khuyên đ i v i nh ng ai còn xa l v i NC hay FAR (n u như có?): hãy chú ý đ c và th c hành chăm ch . 6. Midnight Commander (hay thư ng rút g n thành mc) là chương trình cho phép xem c u trúc cây thư m c và th c hi n nh ng thao tác đi u khi n h th ng t p tin.Chương 6 S d ng Midnight Commander M i th đ u đã đư c vi t ra — các nhà l p trình Nga.v . 2.1 Cài đ t chương trình Midnight Commander M c dù đ đi u khi n h th ng t p tin nói chung và đ làm vi c v i các t p tin nói riêng có th s d ng các câu l nh c a h đi u hành.1-pre3. Ki n th c đưa ra ch áp d ng đư c hoàn toàn trong trư ng h p chương trình ch y t kênh giao tác (console). Nói cách khác. . more v. m t trình qu n lý t p tin m nh. . cat.

Và b i vì chương trình này s làm cho b n đ c “d th ” hơn. c n gõ vào dòng l nh shell câu l nh mc và nh n <Enter>. . ví d .1 6. tgz .2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander Đ kh i đ ng Midnight Commander. Có th chuy n đ n trình đơn đ ch n các l nh có trong đó b ng phím <F9> ho c nh phím chu t (n u như sau khi kh i Ngoài ra ngư i d ch cu n sách này cũng đã d ch giao di n c a Midnight Commander ra ti ng Vi t. và vi c cài đ t t các gói này là không khó khăn gì. trên máy tác gi là /usr/bin/mc. thì c n tìm xem t p tin chương trình mc n m đâu (có th dùng câu l nh find / -name mc -type f). Sau khi ch y chương trình.6. 2 panel 1 . tác gi r t mu n r ng chương trình s đư c cài đ t ngay sau khi cài xong h đi u hành.1: Giao di n ti ng Vi t c a Midnight Commander G n như toàn b không gian màn hình khi làm vi c v i Midnight Commander b chi m b i hai “b ng”2 hi n th danh sách t p tin c a hai thư m c. ) c a Midnight Commander s có trên đĩa.2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander 129 Trong ph n l n các b n phân ph i chương trình Midnight Commander không đư c t đ ng cài đ t cùng v i h th ng. . phía trên hai b ng này là trình đơn (th c đơn). N u ng d ng không ch y. Vì th n u mu n b n có th s d ng giao di n ti ng m đ c a Midnight Commander. Hình 6. Nhưng các gói (rpm. sau đó gõ vào dòng l nh đư ng d n đ y đ t i t p tin đó. deb.2. b n đ c s th y màn hình màu da tr i làm chúng ta nh đ n màn hình chương trình Norton Commander cho MS-DOS hay chương trình FAR cho Windows như trong hình 6.

. Dòng th hai t dư i lên là dòng l nh c a chương trình Midnight Commander (hay chính xác hơn là dòng l nh c a shell hi n th i). thì cũng đ ng bu n. Cũng có th b đi dòng l i khuyên này khi đi u ch nh c u hình c a chương trình. đây có th nh p và th c hi n b t kỳ câu l nh nào c a h th ng. S ti t ki m có hai lý do. có th không hi n th n u đ t trong c u hình chương trình). vì có hi n th trình đơn hay không đư c xác đ nh b i c u hình chương trình). ngo i tr <F1> và <F9>. phía trên dòng này (nhưng phía dư i các b ng) có th hi n th “nh ng l i khuyên có ích” (hint4s). kích thư c t p tin và quy n truy c p). danh sách t p tin c a m t thư m c nào đó và dòng tr ng thái nh (mini-status. Th hai. và l i mách nư c s tr thành không c n thi t (và vi c nh n chu t lên các nút không ph i lúc nào cũng thu n ti n).130 S d ng Midnight Commander Hình 6. b n đ c s nhanh chóng nh đư c công d ng c a 10 phím này. m i nút tương ng v i m t phím ch c năng <F1> – <F10>. M i b ng g m ph n đ u. thì v n có th s d ng trình đơn File (T p tin) trong trình đơn chính c a chương trình (ch c n nh r ng. Có th coi dòng này là l i mách nư c v cách s d ng nh ng phím ch c năng đã nói. và còn có th ch y tr c ti p các câu l nh tương ng b ng cách nh n chu t vào các nút này. Trên dòng tr ng thái nh có hi n th m t vài d li u v t p tin hay thư m c đang đư c thanh chi u sáng ch đ n (ví d . Qua trình đơn File (T p tin) có th th c hi n b t kỳ thao tác nào mà thông thư ng ph i nh các phím ch c năng. phím đ chuy n vào trình đơn chính là <F9>).2: V ngoài c a màn hình Midnight Commander đ ng mc b n đ c không nhìn th y dòng trình đơn đâu. Dòng dư i cùng là dãy các nút. Trong ph n đ u c a m i b ng là đư ng d n đ y đ đ n thư m c có n i dung đư c hi n th . th m chí n u b n đ c không nh ph i dùng phím nào đ th c hi n công vi c mong mu n. và đ ng th i còn có ba nút – “<”. n u như b n đ c mu n ti t ki m không gian màn hình (cách làm s có sau này khi chúng ta nói v c u hình chương trình). “v” và “>” s d ng đ đi u khi n chương trình b ng chu t (nh ng nút này không làm vi c n u như b n đ c ch y mc trong trình gi t o (emulator) terminal). Vi c hi n th các nút có th t t đi. Th nh t.

Tr giúp đư c t ch c dư i d ng siêu văn b n. Tương t . B ng 6.3 Tr giúp 131 Ch m t trong hai b ng là hi n th i (ho t đ ng). thư m c hi n th i là thư m c đư c hi n th trong b ng ho t đ ng. Thanh chi u sáng có th di chuy n nh các phím đi u khi n vi c di chuy n.1. Liên k t đư c ch n hi n th i s có n n màu xanh đ m . Trong b ng ho t đ ng m t dòng đư c chi u sáng. Xin đưa ra m t b ng ng n g n li t kê các t h p phím dùng chung đ đi u khi n vi c di chuy n. có th xem tr giúp vào b t kỳ lúc nào nh phím <F1>. Các thao tác như sao chép (<F5>) hay di chuy n (<F6>) t p tin s d ng thư m c đư c hi n th trong b ng th hai làm thư m c đích đ n (s sao chép hay di chuy n đ n thư m c này). H u h t các thao tác đư c th c hi n trong thư m c này. Ngoài nh ng t h p phím di chuy n nói chung trong b ng 6. chương trình xem l i mách nư c và chương trình xem thư m c s d ng cùng m t mã chương trình đ đi u khi n vi c di chuy n. trong shell đã ch y chương trình Midnight Commander. Đ di chuy n trong c a s xem tr giúp có th s d ng nh ng phím mũi tên ho c chu t. Chương trình xem t p tin n i trú.2: Di chuy n trong trình xem t p tin Phím Di chuy n th c hi n <B> ho c <Ctrl>+<B> ho c <Ctrl>+<H> Lùi l i m t trang ho c <Backspace> ho c <Delete> <D u cách> Ti n t i m t trang <U> ( <D> ) Lùi l i (ti n t i) n a trang <G> (<Shift>+<G>) Đi t i đ u (cu i) danh sách . B ng hi n th i có thanh chi u sáng tên thư m c ph n đ u và thanh chi u sáng m t trong nh ng dòng c a b ng đó. chương trình xem tr giúp còn ch p nh n nh ng t h p phím s d ng trong chương trình con dùng đ xem t p tin: B ng 6. Nh ng liên k t đó đư c đánh d u b i n n màu xanh nh t .1: Các t h p phím di chuy n dùng chung Phím <↑> ho c <Ctrl>+<P> <↓> ho c <Ctrl>+<N> <Page Up> ho c <Alt>+<V> <Page Down> ho c <Ctrl>+<V> <Home> <End> Di chuy n th c hi n Di chuy n tr l i (lên trên) m t dòng Di chuy n v phía trư c (xu ng dư i) m t dòng Quay l i m t trang Ti n v trư c m t trang Quay v dòng đ u Chuy n đ n dòng cu i cùng 6. Vì th vi c di chuy n s d ng m t b các t h p phím (nhưng trong m i chương trình con có các t h p phím ch áp d ng trong n i b mà thôi).6. t c là trong văn b n có c nh ng liên k t đ n nh ng ph n khác.3 Tr giúp Khi làm vi c v i chương trình Midnight Commander.

4). rlogin hay ssh). thì s th c hi n di chuy n dài 1 c t t p tin v phía đ u danh sách. Đ b đánh d u thì cũng ch c n s d ng nút chu t ph i đó.132 S d ng Midnight Commander Ngoài nh ng t h p phím đã ch ra còn có th s d ng nh ng t h p ch làm vi c khi xem tr giúp (chúng đư c li t kê trong b ng 6.jpg. khi này tên t p tin s có màu khác (theo m c đ nh là màu vàng ). ch c n nh n nút chu t ph i lên tên c a t p tin đó. Đ đánh d u (ch n) t p tin nào đó. Nh n chu t trái lên liên k t đ chuy n t i văn b n mà liên k t này ch t i. 6. N u như có h tr chu t (xem ph n 6. Nh n chu t (b t kỳ nút nào) lên trình đơn trên cùng s m ra (nói đúng hơn là m xu ng dư i) trình đơn con c a nó. Chương trình ghi nh th t di chuy n theo liên k t và cho phép tr l i ph n đã xem trư c đó b ng phím <L>. thì có th s d ng chu t đ di chuy n.jpg trông ra sao. Nh n kép chu t trái lên tên t p tin đ th c hi n t p tin (n u đây là m t chương trình). <Esc> B n có th s d ng phím tr ng (space) đ chuy n t i trang tr giúp ti p theo và phím <B> đ quay l i m t trang. Chu t ph i s d ng đ quay l i ph n đã xem trư c đó. ho c ch y chương trình có kh năng và đã đư c gán đ đ c t p tin này. N u nh n chu t lên khung trên cùng c a b ng có m t danh sách các t p tin r t dài. chương trình xv s cho chúng ta th y t p tin screenshot.4 S d ng chu t Chương trình Midnight Commander có h tr chu t. Ví d chương trình xv đư c gán đ m các t p tin hình n *. B ng cách nh n nút chu t trái s có th di chuy n dòng chi u sáng lên b t kỳ t p tin nào trong các b ng.3: Di chuy n khi xem tr giúp Di chuy n th c hi n Đi t i liên k t ti p theo Quay l i liên k t trư c Đi t i liên k t ti p theo ho c kéo lên m t dòng Quay l i liên k t trư c ho c kéo xu ng m t dòng M trang mà liên k t hi n th i ch t i M trang tr giúp v a xem trư c trang hi n th i Tr giúp s d ng c a b n thân tr giúp Chuy n t i ph n ti p theo c a tr giúp Chuy n t i ph n n m trư c c a tr giúp Chuy n t i m c l c c a tr giúp Thoát kh i tr giúp Phím <Tab> <Alt>+<Tab> <↓> <↑> <→> ho c <Enter> <←> ho c <L> <F1> <N> <P> <C> <F10>. Nh n . Tính năng này đư c th c hi n n u có ch y driver gpm không ph thu c vào nơi ngư i dùng làm vi c là trên kênh giao tác Linux hay ch y Midnight Commander trên xterm (ho c th m chí s d ng k t n i t xa qua telnet.jpg. B ng 6. Nh n chu t (b t kỳ nút nào) lên các nút ch c năng (các nút F1-F10 dư i cùng) cũng đ ng th i ch y chương trình tương ng v i nút đó. thì khi nh n kép chu t trái lên t p tin screenshot.3).

M r ng (Long) và Ngư i dùng t xác đ nh (User). b n c n nh n và gi phím <Shift>.) c a b ng (trái ho c ph i) tương ng. N u b n đ c mu n thay đ i d ng hi n th danh sách t p tin. sau đó th phím <Shift> ra. do đó trên m i b ng có hai c t và hi n th đư c s t p tin nhi u g p đôi. kích thư c c a nó và th i gian s a đ i g n nh t. • Đ nh d ng Thu g n (Brief) ch hi n th tên t p tin. đưa con tr đ n nơi c n dán. ch n đo n văn b n c n thi t b ng cách kéo chu t. Tuy nhiên có th hi n th nh ng thông tin khác trên b ng. 6.. Hình 6. .. thì có th s d ng câu l nh D ng danh sách.3: H p tho i ch n đ nh d ng hi n th • Đ nh d ng Đ y đ (Full) hi n th tên t p tin. Có 4 kh năng đ ch n: Đ y đ (Full). (Listing mode.. 6.6. Trong ph n này s nói đ n cách thay đ i d ng c a b ng hay cách hi n th thông tin trên b ng. Thu g n (Brief). r i l i nh n và gi phím <Shift> trong khi nh n chu t ph i. C n chú ý r ng tính năng này không làm vi c trong các trình gi l p terminal như xterm. Phương pháp di chuy n này cũng làm vi c khi xem tr giúp và xem danh sách Cây thư m c N u ch y mc v i h tr chu t thì ngư i dùng có th th c hi n các thao tác sao chép và dán văn b n khi gi phím <Shift>. Đ làm đư c đi u này.5 Đi u khi n các b ng Các b ng c a Midnight Commander thông thư ng hi n th nh ng gì có trong thư m c c a h th ng t p tin (vì th thư ng đư c g i là b ng thư m c)..5 Đi u khi n các b ng 133 chu t lên khung n m dư i c a b ng. thì tương ng s th c hi n di chuy n dài 1 c t t p tin v phía cu i danh sách.1 D ng danh sách t p tin D ng b ng trên đó hi n th danh sách t p tin và thư m c con có th thay đ i qua các câu l nh c a th c đơn m ra khi ch n B ng trái (Left) và B ng ph i (Right).5.

• owner – ch s h u t p tin. • bsize – kích thư c d ng khác. Ký t nh ng giá tr mà câu l nh ls -F đưa ra: * (asterisk) – cho t p tin chương trình. • N u ch n đ nh d ng Ngư i dùng t xác đ nh (User). = (gi u b ng) – cho các sockets. • nuid – ch s xác đ nh c a ngư i dùng (UID). • perm – dòng ch ra quy n truy c p đ n t p tin. này có th là m t trong • nlink – s liên k t đ n t p tin. V i đ nh d ng này m t b ng chi m h t màn hình. / (slash) – cho thư m c. ! (d u ch m than) – cho các liên k t tư ng trưng đã h ng (stalled) (liên k t ch đ n t p tin không còn n a). • ngid – ch s xác đ nh c a nhóm (GID). | (pipe. Khi t đưa ra đ nh d ng.134 S d ng Midnight Commander • Đ nh d ng M r ng (Long) hi n th t p tin như khi th c hi n câu l nh ls -l. • type – hi n th d ng t p tin (m t ký t ). còn đ i v i thư m c con thì ch đưa ra dòng ch “SUB-DIR” ho c “UP–DIR”. ∼ (d u sóng) – cho các liên k t tư ng trưng đ n thư m c. . • atime – th i gian truy c p đ n t p tin l n cu i. • size – kích thư c t p tin. Sau kích thư c b ng có th ch ra là trên b ng ph i có hai c t b ng cách thêm s 2 vào dòng đ nh d ng. • mode – quy n truy c p d ng s 8bit. + (d u c ng) – cho các thi t b trao đ i theo block. thì ngư i dùng c n đưa ra d ng hi n th t ch n c a mình. @ (at-sign) – cho liên k t (links).(g ch ngang) – cho các thi t b trao đ i theo byte. • mtime – th i gian s a đ i t p tin cu i cùng. Có th s d ng nh ng tên vùng sau: • name – tên t p tin. Ti p theo c n li t kê tên nh ng vùng hi n th cùng v i chi u r ng c a vùng. thì đ u tiên c n ch ra kích thư c c a b ng: “half” (m t n a màn hình) ho c “full” (toàn màn hình). . ng) – cho các t p tin d ng FIFO. • ctime – th i gian t o t p tin. khi đó ch đưa ra kích thư c t p tin.

. nlink.size:7. Ví d . c n thêm d u hai ch m ‘:’. Đ có th xác đ nh chính xác chi u r ng c a m t vùng.|. space. • | – chèn đư ng th ng đ ng. • mark – chèn d u sao * (asterisk) n u t p tin đư c ch n. space.4) ngoài vi c cho phép ch n cách s p x p còn cho phép ch n s p x p theo th t ngư c l i (đánh d u tuỳ ch n Ngư c l i (Reverse)). đ nh d ng Đ y đ (Full) th c ch t đư c xác đ nh b i dòng: half type. Có th ch n cách s p x p b ng cách ch n câu l nh Th t s p x p (Sort order. owner. group.mtime còn đ nh d ng M r ng (Long) thì xác đ nh b i: full perm. mtime.|.mode:3 Hi n th danh sách t p tin trên m i b ng còn có th s p x p theo m t trong 8 cách: • Theo tên • Theo ph n m r ng • Theo kích thư c t p tin • Theo th i gian s a đ i • Theo th i gian truy c p l n cu i • Theo ch m c inode • Không s p x p. space. size. thì s đó s đư c hi u là chi u r ng nh nh t c a vùng.) trong trình đơn tương ng c a m i b ng. 135 Đ ng th i còn có th s d ng nh ng tên vùng sau đ t ch c vi c hi n th thông tin ra màn hình: • space – chèn kho ng tr ng. . và n u màn hình cho phép thì vùng s đư c m r ng.|. ho c kho ng tr ng – n u ngư c l i. name Dư i đây là ví d d ng hi n th do ngư i dùng đưa ra: half name. space.type. space.5 Đi u khi n các b ng • group – nhóm s h u t p tin. space. • inode – ch m c inode c a t p tin.6.size. Khi đó s hi n ra m t h p tho i (hình 6..name.|. hay s p x p có tính đ n ki u ch thư ng ch hoa hay không (tùy ch n Tính đ n ki u ch (case sensitive)). sau đó ch ra s v trí (ký t ) c n gi cho vùng này. N u sau s v tr có đ t d u ‘+’.

7 là khi dùng ch đ này đ xem nhanh n i dung t p tin HISTORY c a gói chương trình mediawiki. Ch đ này tương t như khi ngư i dùng ch n câu l nh Cây thư m c (Directory Tree) t th c đơn Câu l nh (Command).gz” đ ch hi n th nh ng t p tin nén tar. Trong th c đơn c a m i b ng còn có câu l nh Quét l i (Rescan) (tương đương v i câu l nh C p nh t (Refresh) trong các chương trình khác). Trong ch đ này (hình 6.. Trong ch đ này b ng s hi n th n i dung c a t p tin đư c chi u sáng (đư c ch n) trên b ng bên c nh. Tên c a thư m c con và đư ng d n đ n thư m c con luôn luôn đư c hi n th không ph thu c vào m u đưa ra.5. v h th ng t p tin hi n th i (d ng.gz). Câu l nh L c t p tin.tar. (Filter.. Đi u này có ích khi nh ng ti n trình khác t o hay xóa các t p tin.5) trên b ng đưa ra thông tin v t p tin đư c chi u sáng (đư c ch n) trên b ng bên c nh.2 Nh ng ch đ hi n th khác Ngoài vi c đưa ra đ nh d ng hi n th danh sách t p tin trên b ng.. Ví d trên hình 6.. nhưng cũng có th thay đ i n u đánh d u tùy ch n Tr n l n t t c t p tin (“Mix all files”) c a câu l nh C u hình. (Configuration. • Ch đ Cây thư m c (Tree)...136 S d ng Midnight Commander Hình 6.) trong th c đơn c a m i b ng cho phép đưa ra nh ng m u mà tên t p tin s hi n th tương ng v i nó (ví d dùng m u “*. như câu l nh sau hi n th cây thư m c m t c a s riêng. . • Ch đ Xem nhanh (Quick View)... 6. Ngư i dùng cũng có th ch n ch hi n th trên b ng nh ng t p tin tương ng v i m t m u nào đó. kích thư c ch tr ng và t ng s ch m c inode còn tr ng).) th c đơn C u hình (Option).6).4: H p tho i s p x p Theo m c đ nh các thư m c con đư c hi n th đ u danh sách. Trong ch đ này trên m t b ng hi n th cây thư m c d ng đ ho (hình 6. còn có th đưa b t kỳ b ng nào vào m t trong nh ng ch đ sau: • Ch đ Thông tin (Info). Câu l nh Quét l i (phím nóng <Ctrl>+<R>) c p nh t l i danh sách t p tin hi n th trên b ng.

n m gi a ho c dư i cùng trong s nh ng t p tin đang hi n th (đang th y) trên b ng. • <Alt>+<G> ho c <Alt>+<R> ho c <Alt>+<J>..5: Ch đ thông tin Đ ra b ng xem nhanh n i dung t p tin s d ng chương trình xem t p tin có s n trong mc. Còn l i m i th k c đ nh d ng hi n th thông tin đ u tương t như nh ng gì s d ng cho các thư m c n i b . S d ng đ di chuy n dòng chi u sáng tương ng lên t p tin trên đ u. (FTP link. Nh t h p phím này có th chuy n đ i nhanh .1 và b ng 6. Thay đ i b ng hi n th i (ho t đ ng). nhưng s thu n ti n hơn n u s d ng các t h p phím đi u khi n.6. • <Alt>+<T>. Hai ch đ này ch khác ch s d ng đ hi n th danh sách thư m c n m trên máy xa. 6. Chuy n đ i vòng quanh gi a các đ nh d ng hi n th danh sách t p tin c a thư m c hi n th i.5 Đi u khi n các b ng 137 Hình 6. N u ngư i dùng mu n bi t thêm v cách s d ng nh ng ch đ này.2. nh ng phím li t kê trong b ng 6.. xin hãy xem tr giúp c a mc. Dòng chi u sáng s chuy n t b ng đang là hi n th i sang b ng khác và như v y b ng sau s tr thành hiên th i. • Ch đ K t n i FTP.... • <Tab> ho c <Ctrl>+<i>. (Shell link.) và K t n i Shell.5...).. ví d . vì th n u dùng phím <Tab> đ chuy n sang b ng xem nhanh. thì ngư i dùng có th s d ng m i câu l nh đi u khi n vi c xem.3 Các t h p phím đi u khi n b ng Đ đi u khi n ch đ làm vi c c a b ng có th s d ng các câu l nh c a trình đơn đã nói t i trên.

Chuy n t i thư m c ngay trư c trong s nh ng thư m c đã xem. Chuy n dòng chi u sáng t i v trí đ u tiên c a danh sách t p tin.6: Ch đ cây thư m c chóng t ch đ hi n th M r ng (long) sang Thu g n hay ch đ do ngư i dùng xác đ nh. • <End> ho c <Alt>+<‘>’>. còn trên b ng còn l i hi n th danh sách t p tin. N u trong b ng hi n th i dòng chi u sáng là tên t p tin. • <Ctrl>+<\>.) ho c t i thư m c đang đư c chi u sáng. • <Alt>+<O>. Tương đương v i vi c nh n chu t lên ký t >. <Ctrl>+<PageDown>.. Ch khi mc đư c ch y dư i kênh giao tác (console) c a Linux: th c hi n tương ng vi c chuy n (chdir) t i thư m c m (.138 S d ng Midnight Commander Hình 6. Chuy n t i thư m c ngay sau trong s nh ng thư m c đã xem. thì trên b ng th hai s hi n th n i dung c a thư m c m c a t p tin đó. • <Alt>+<Y>. • <Alt>+<U>. Hi n th danh sách thư m c thư ng dùng và chuy n t i thư m c l a ch n. N u trong b ng hi n th i tên thư m c đư c chi u sáng. Chuy n dòng chi u sáng t i v trí cu i cùng c a danh sách t p tin. • <Home> ho c <Alt>+<‘<’>. Tương đương v i vi c nh n chu t lên ký t < góc trên c a b ng. • <Ctrl>+<PageUp>. . thì b ng th hai s chuy n vào ch đ hi n th các t p tin c a thư m c đư c chi u sáng.

Khi này tên c a t p tin s có màu khác. N u có b t tùy ch n M u d ng shell (xem trang 155. Khi ch y câu l nh Midnight Commander s đưa ra h p tho i dùng đ nh p bi u th c chính quy xác đ nh tên c a nhóm t p tin mu n đánh d u.7: Ch đ xem nhanh 6. Xin đưa ra m t b ng 6.6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin T trư c đ n gi chúng ta m i xem xét đ n v ngoài c a màn hình Midnight Commander và cách thay đ i v ngoài này. R t nhi u thao tác thư ng dùng trong Midnight Commander đư c th c hi n qua các phím ch c năng <F1> — <F10>. phím nóng cho câu l nh này là phím d u c ng <+>.4 hay l nh trong trình đơn. Đ đánh d u t p tin đ t dư i dòng chi u sáng. c n ch n nh ng t p tin hay nhóm t p tin đ th c hi n thao tác đó lên. Bây gi đã đ n lúc c n bi t cách làm vi c v i t p tin nh chương trình có ích này. thì c n đánh d u nhóm t p tin này.6. Trư c khi th c hi n m t thao tác nào đó ch ra trong b ng 6. Còn có th ch n nhóm t p tin còn có th dùng câu l nh Ch n nhóm c a trình đơn T p tin (File). Đ ch n m t t p tin thì ch c n đ t dòng chi u sáng trong b ng hi n th i lên nó (t t nhiên đ u tiên c n chuy n t i thư m c tương ng). hãy dùng phím <Insert> ho c t h p phím <Ctrl>+<T>. N u mu n th c hi n m t thao tác nào đó lên nhi u t p tin m t lúc. Nh ng thao tác (l nh) li t kê trên không ch có th th c hi n b ng cách nh n phím ch c năng tương ng mà còn b ng cách nh n chu t lên các nút tương ng cùng c a màn hình hay b ng các l nh tương ng c a trình đơn T p tin (File). Đ b ch n t p tin thì cũng s d ng t h p phím như khi ch n.4 t ng h p nh ng thao tác này.6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin 139 Hình 6. thì c n vi t bi u th c chính quy theo . Câu l nh này đư c dùng đ đánh d u nhóm t p tin theo m u tương ng đưa ra.

N u ch đ Hi n tr ng thái mini (Show mini-status) đư c b t. Trong nh ng trư ng h p đó các t h p phím <Ctrl>+<S> và <Alt>+<S> s có ích.4: Các phím ch c năng Phím F# Hành đ ng th c hi n <F1> G i tr giúp tùy thu c vào tình hu ng <F2> G i th c đơn do ngư i dùng t o ra <F3> Xem t p tin đ t dư i dòng chi u sáng c a b ng hi n th i <F4> G i trình so n th o trong đ s a t p tin đ t dư i dòng chi u sáng c a b ng hi n th i <F5> Sao chép t p tin hay nhóm t p tin đã đư c đánh d u t thư m c c a b ng hi n th i sang thư m c c a b ng còn l i. thì dòng tìm ki m này s hi n th trên ch c a dòng tr ng thái mini. thì s đánh d u các thư m c ch không ph i t p tin. t c là b n s . Thao tác này dùng đ b đánh d u kh i nhóm t p tin đã ch n. Sau khi nh n m t trong nh ng t h p phím này thì mc s ch y ch đ tìm ki m tên t p tin trong thư m c hi n th i theo nh ng ký t đ u tiên c a tên. Đ ng th i trong h p tho i hi n ra còn có th ch ra tên c a thư m c mu n sao chép các t p tin đ n (đ khi c n có th sao chép đ n thư m c khác v i thư m c hi n ra trên b ng th hai). dòng chi u sáng s di chuy n t i t p tin ti p theo có tên b t đ u b ng nh ng ký t đã nh p vào. N u nh n <Ctrl>+<S> thêm m t l n n a. thì nh ng ký t nh p vào s không hi n th trên dòng tr ng thái mini.140 S d ng Midnight Commander B ng 6. Trong ch đ này nh ng ký t nh p vào s không hi n th dòng l nh mà hi n th dòng tìm ki m. N u thư m c hi n th i có nhi u t p tin (do đó không th y h t trên b ng). <F6> Di chuy n t p tin hay nhóm t p tin đã đư c đánh d u t thư m c c a b ng hi n th i sang thư m c c a b ng còn l i. Khi sao chép m t t p tin thì còn có th đ i tên c a t p tin này3 . N u bi u th c b t đ u ho c k t thúc b ng d u g ch chéo (/). C n chú ý là n u trong thư m c hi n th i không có t p tin v i tên tương ng. Còn thao tác “Ch n ngư c l i” (phím <*>) dùng đ b ch n nh ng t p tin đang ch n. có th thay đ i tên c a t p tin hay thư m c di chuy n đ n. Còn n u t t tùy ch n này. <F7> T o thư m c con trong thư m c hi n th trên b ng hi n th i <F8> Xóa t p tin (thư m c con) hay nhóm các t p tin đã đánh d u <F9> G i trình đơn chính (hi n th phía trên các b ng) <F10> Thoát kh i chương trình các quy lu t như trong shell (xem chương 5. thì s tìm ki m t p tin tương ng ti p theo. Cũng gi ng như khi sao chép. Khi này trong quá trình nh p ký t . thì trư c khi đánh d u t p tin c n tìm đ n t p tin đó. đ ng th i ch n nh ng t p tin còn l i c a thư m c hi n th i. thì s đánh d u t p tin đư c th c hi n theo quy lu t c a các bi u th c chính quy thông thư ng (hãy xem hư ng d n man ed). Thao tác “B ch n” (phím t t là phím d u tr <–> ho c g ch chéo ngư c — <\>) là thao tác ngư c l i đ i v i thao tác ch n nhóm t p tin và s d ng cùng các quy lu t vi t m u như khi ch n. Có th dùng các phím <Backspace> ho c <Del> đ s a l i.

<S>).7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên 141 không th tìm th y t p tin mu n tìm. Cho phép thay đ i quy n truy c p và s h u t p tin. So v i dòng l nh thì các thao tác xem và so n th o t p tin trong Midnight Commander thu n ti n hơn. Như đã nói t trư c. • Liên k t m m (<Ctrl>+<X>. N u trên màn hình có đưa ra dòng tr ng thái mini (dùng tùy ch n Hi n tr ng thái mini). c n thi t cho ngư i dùng trong nh ng thao tác cơ b n v i t p tin c a thư m c hi n th i. T o liên k t m m đ n t p tin hi n th i.6. Thay đ i ch s h u b ng câu l nh chown. T o liên k t c ng đ n t p tin hi n th i. 6. mà đ dành đ n chương nói v làm vi c v i các t p tin văn b n. • chown nâng cao. • chmod (<Ctrl>+<X>. Cho phép thay đ i quy n truy c p đ n (các) t p tin đư c ch n. Khi ch y câu l nh này trên màn hình s hi n ra dòng cho phép nh p b t kỳ câu l nh nào cùng v i tham s c a nó (theo m c đ nh tham s s là t p tin đang đư c chi u sáng). sao chép. chúng ta s xem xét l i các câu l nh này đ hi u rõ hơn v chúng. thì trên dòng này s hi n lên tên c a t p tin mà liên k t ch đ n.<O>). Hãy s d ng câu l nh này n u bi t đư ng d n đ y đ đ n thư m c b n c n (và mu n chuy n thành thư m c hi n th i). di chuy n hay xóa. trình đơn T p tin còn ch a các câu l nh sau (trong ngo c là các phím t t tương ng). • Xem k t qu l nh (<Alt>+<!>). B t kỳ câu l nh nào trong s này cũng có th th c hi n qua trình đơn T p tin (File). T t nhiên là nh ng thao tác thư ng dùng đư c g n v i các phím ch c năng. Do đó. do trong Midnight Commander có tích h p s n các chương trình cho nh ng vi c này. Ngoài các câu l nh g n v i các phím ch c năng. Đ u tiên là câu l nh sao chép và đ i tên. K t qu th c hi n l nh s hi n ra trên màn hình trong xem có s n c a Midnight Commander.<C>). Sau khi ch n và đánh d u t p tin đ làm vi c ch c n nh n m t trong các phím ch c năng đ th c hi n thao tác c n thi t v i t p tin. Đ th c .7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên Khi th c hi n các thao tác sao chép và di chuy n (hay đ i tên) t p tin ngư i dùng có kh năng thay đ i tên c a các t p tin đang sao chép hay di chuy n. trình đơn T p tin (File) có ch a nh ng câu l nh thư ng dùng nh t. Nhưng trong ph n này chúng ta s không xem đ n trình so n th o có s n. ví d . Chương trình Midnight Commander cho bi t liên k t m m b ng ký hi u “@” đ ng trư c tên c a liên k t đó (tr liên k t đ n thư m c con đư c đánh d u b i d u sóng “∼”). • Liên k t c ng (<Ctrl>+<X>.<L>). Như b n đã th y. không nh t thi t ph i s d ng các phím ch c năng đ g i các câu l nh tương ng v i chúng. • cd nhanh (<Alt>+<C>). • chown (<Ctrl>+<X>.

8: H p tho i đ i tên t p tin T t c các t p tin tho mãn m u g c s đư c đ i tên (sao chép ho c di chuy n v i tên m i) tương ng v i m u đích. bao g m: quy n truy c p.. . Hình 6. Theo m c đ nh tùy ch n này t t và t p tin (thư m c) ngu n s đư c sao chép vào thư m c đích đ n. Tùy ch n Ghi nh thu c tính (Preserve attributes) xác đ nh xem khi sao chép ho c di chuy n có gi l i hay không các thu c tính c a t p tin ban đ u. g i là m u đích). và n u ngư i dùng là root thì còn c thu c tính UID và GID.8).142 S d ng Midnight Commander hi n vi c này ngư i dùng c n đưa ra m u cho tên c a các t p tin g c (g i là m u g c) và m u cho tên c a các t p tin s đư c t o (t p tin đích đ n. Thông thư ng (khi tùy ch n b t t) mc s ch sao chép t t c các t p tin t one vào /two/one.. thì s ch sao chép (di chuy n) nh ng t p tin đư c đánh d u và tương ng v i m u g c. thì t t c các t p tin s đư c sao chép vào /two/one/one. N u có các t p tin đã đư c đánh d u. ho c có th thi t l p qua câu l nh c a trình đơn C u hình | C u hình. n u có (Dive into subdirs) xác đ nh thao tác s làm n u trong thư m c đích đ n đã có thư m c có cùng tên v i tên t p tin (ho c thư m c) đang sao chép (ngu n). Chúng ta s xem xét m t ví d đ hi u hơn tình hu ng này. Tùy ch n Vào thư m c con. các đánh d u th i gian (truy c p và s a đ i).. B n mu n sao chép n i dung c a thư m c one vào thư m c /two/one đã có t trư c. Còn m t vài tuỳ ch n có nh hư ng đ n th c hi n thao tác sao chép và di chuy n t p tin mà có th thi t l p cùng ngay c a s đ đưa ra các m u tên t p tin. Tùy ch n Đi theo liên k t (Follow links) xác đ nh xem khi sao chép liên k t c ng hay m m vào thư m c đích đ n (ho c các thư m c con c a thư m c này) s t o các liên k t đó. N u tùy ch n không đư c dùng thì các thu c tính s đư c đ t theo giá tr umask hi n th i. Vi c đưa ra m u đư c th c hi n trên dòng nh p vào hi n th trong c a s m ra khi ch y m t trong các l nh sao chép hay di chuy n (hình 6. hay sao chép t p tin (và thư m c con) mà nh ng liên k t này ch đ n. N u tùy ch n này đư c dùng thì s t o ra trong thư m c đích đ n m t thư m c con có cùng tên và các t p tin (thư m c) s đư c sao chép vào thư m c m i này. N u tùy ch n b t. Thông thư ng m u tên th hai đó là m t vài ký t thay th (wildcards) cu i dùng xác đ nh ch đ n c a các t p tin t o ra.

file”. . Khì tùy ch n này b t. . \)’. N u s d ng ‘\u’ ho c ‘\l’ trong m u đích. di chuy n hay xóa t p tin. Đ ch ra nhóm các ký t trong m u ngu n s tương ng v i các ký t thay th trong m u đích. N u m u ngu n là “*. còn m u đích – “/two/*.*\)$’ (tùy ch n M u d ng shell t t).tgz”. M u ngu n – ‘ˆ\(. còn m u đích s là “\2. M u ngu n s c n có d ng ‘*.*\)\. tính theo . Cách này m m d o hơn. Khi th c hi n các thao tác sao chép và di chuy n ngư i dùng còn có th chuy n ki u ch hoa/thư ng trong tên t p tin.gz”.tgz”. thì ngư i dùng có th s d ng các ký t thay th (wildcards) ‘*’ và ‘?’ trong m u ngu n. ‘\ \’ có nghĩa là dùng ký t g ch chéo thông thư ng và ‘\*’ có nghĩa là s d ng m t ký t d u sao thông thư ng (asterisk). Ký t ‘\’ trong các m u dùng đ hu b tác d ng c a các ký t đ c bi t.8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin Khi ngư i dùng th c hi n các thao tác sao chép. .tar\. Thanh th hai (count bar) cho bi t đ n th i đi m hi n th i đã th c hi n đư c bao nhiêu ph n. 6.*\)$’. .\1”.\(. Đ hi n th quá trình làm vi c.v. Khi tùy ch n M u d ng shell (“Use shell patterns”) b t.gz”. và tên c a t p tin đang sao chép là “foo. Ví d 1.tar.tgz” và đang sao chép t p tin “foo. còn m u đích có ‘\L\u*’. trên màn hình hi n ra t m t đ n ba thanh bi u đ (progress bars). Thanh th nh t (file bar) cho bi t đã th c hi n (ví d sao chép) đư c bao nhiêu ph n c a t p tin hi n th i. . Chúng s đư c dùng tương t như trong shell. L y ví d b n c n đ i ch tên và ph n m r ng t p tin.c” tr thành “c. N u m u ngu n có d ng “ˆ\(. còn m u đích s là “\2. tên t p tin s đư c chuy n đ i sao cho các ch cái đ u tiên s là ch hoa. . Ví d 4. Ví d 2.tar.file”. Chúng ta l i xem xét ti p hai ví d . còn l i là ch thư ng. thì mc s không th c hi n vi c nhóm t đ ng. ký t ‘*’ th hai tương ng v i nhóm th hai v. L y ví d b n c n đ i ch tên và ph n m r ng t p tin.gz”.c” tr thành “c. thì t p tin thu đư c s có tên “foo. thì s chuy n đ i t t c các ký t phía sau đ n l n g p ‘\U’ ho c ‘\L’ ti p theo ho c đ n cu i tên t p tin.gz$”. Ví d trong m u ngu n có ‘*’ (tùy ch n M u d ng shell b t) ho c ‘ˆ\(.tar. ký t thay th ‘\1’ tương ng nhóm ký t thay th đ u tiên trong m u ngu n..v.*’. trong đó cho bi t trên (nh ng) t p tin nào s th c hi n thao tác và quá trình th c hi n di n ra như th nào.*\)\.. b n c n s d ng các d u ngo c ‘\(. Chúng ta xem xét m t vài ví d đ hi u rõ hơn. sao chép đư c th c hi n vào “/two/*. thì k t qu s là “/two/foo. Ký t ‘\0’ tương ng v i toàn b tên c a t p tin ngu n.\1”. Ví d . Ký t ‘*’ đ u tiên trong m u đích tương ng v i nhóm ký t thay th đ u tiên trong m u ngu n. Trong m u đích ch cho phép s d ng ‘*’ và ‘\<ch s >’. Midnight Commander hi n th trên màn hình h p tho i.. Ví d 3. N u s d ng trong m u đích ‘\U’ ho c ‘\L’. Tương t . thì ký t ti p theo c a tên s đư c chuy n tương ng thành ch hoa ho c ch thư ng. nhưng c n c n th n hơn và nhi u công s c khi nh p vào. đ “file.tgz” và n m trong thư m c “/two”.8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin 143 nh hư ng đ n quá trình sao chép và di chuy n t p tin còn có tùy ch n M u d ng shell trong trình đơn C u hình / C u hình. đ “file. ký t ‘\2’ – nhóm th hai v.6. S d ng ‘\u’ và ‘\l’ cung c p các kh năng r ng hơn so v i ‘\U’ và ‘\L’.

Trong c a s h i l i s hi n ra th i gian t o ra và kích thư c c a t p tin ngu n (đang đư c sao chép hay di chuy n) và c a t p tin đích (s b hu b n u ghi chèn).. C a s l i đưa ra thông tin v l i và đ ngh ba cách gi i quy t. Câu h i th nh t “Ghi đè lên t p tin này” có ba cách tr l i: • Đ ng ý (nút Có) • T ch i. Ch n phương án này n u ngư i dùng đã s a đư c l i (ví d . ph n dư i c a h p tho i này có hai nút. c a nh ng t p tin đã đánh d u.. Phương án th ba là Th l i.9. 2. t c là trong thư m c sao chép hay di chuy n đ n đã có t p tin cùng tên. 1. ho c D ng đ không th c hi n hoàn toàn thao tác đưa ra. N u t t đi tuỳ ch n Thao tác v i thông tin dài dòng (xem C u hình / C u hình. b ng trình l nh terminal khác). thì hai thanh bi u đ cu i s không đư c hi n th . Thanh th ba (bytes bar) cho bi t ph n trăm dung lư ng tính theo byte đã làm xong. không ghi chèn (nút Không) • Ghi thêm n i dung c a t p tin đang sao chép vào cu i t p tin đã có (nút Thêm vào cu i) . Nh n nút B qua s d n đ n vi c b qua thao tác v i t p tin này và ti p t c thao tác t p tin sau n u có.144 S d ng Midnight Commander t ng cái. t t c nh ng t p tin còn l i s b b qua.9: C a s h i l i Dư i đây đưa ra hai câu h i l i 6. C a s h i l i xu t hi n khi ngư i dùng đang th c hi n thao tác d n đ n vi c ghi chèn lên t p tin đã có. Nh n nút D ng s k t thúc thao tác. Thông thư ng ngư i dùng ch n B qua đ không th c hi n thao tác v i t p tin đang có v n đ . Hình 6. Trong quá trình th c hi n các thao tác v i t p tin ngư i dùng có th nhìn th y 3 d ng c a s n a.).

D ng có nghĩa là không th c hi n thao tác xóa n a.6. không xóa nh ng thư m c không r ng trong s đã ch n. đo đó c a s h i l i s không hi n ra m i l n có t p tin trùng tên: • T t c – ghi chèn t t c các t p tin đã ch n. Không đ không xóa thư m c này. ph n dư i c a màn hình luôn luôn có dòng l nh c a h v . • C p nh t – ch ghi chèn (đ ng đ n) nh ng t p tin đư c t o ra trư c t p tin ngu n. 3. C a s yêu c u xóa toàn b ( 6. Không đ b qua. Trong th i gian làm vi c v i Midnight Commander. Hình 6. không h i l i.10) xu t hi n khi ngư i dùng đang th c hi n thao tác xóa m t thư m c không r ng. Ngư i dùng cũng có th d ng th c hi n thao tác n u nh n nút D ng cu i c a s h i l i. ch n T t c n u b n đã đánh d u nhi u thư m c và tin tư ng là mình đúng. L a ch n nút mu n nh n b ng các phím mũi tên ho c phím <Tab>. t c là không thao tác. đ có th ch y m t câu l nh nào đó c a h đi u hành. s v n đư c đánh d u như cũ. Nh n nút Có đ xóa thư m c cùng v i t t c các t p tin c a nó.9 Dòng l nh c a h v Như đã nói khi mô t v ngoài c a màn hình Midnight Commander. 6. • N u kích thư c khác nhau – ch ghi chèn n u kích thư c các t p tin khác nhau.10: C a s yêu c u N u đã đánh d u nhóm các t p tin đ thao tác. Ch ch n Có ho c T t c khi b n th c s tin tư ng là mình mu n xóa thư m c cùng v i toàn b các thư m c con c a nó. Cách gi i quy t đư c dùng s làm vi c v i t t c các t p tin đã ch n. ngư i dùng c n gõ vào dòng l nh tên c a chương . thì s th c hi n sao chép). • Không – không ghi chèn các t p tin (n u không có t p tin đích. Nh ng t p tin b b qua. thì sau khi th c hi n s b đánh d u kh i nh ng t p tin đã thao tác thành công.9 Dòng l nh c a h v 145 Còn đ tr l i cho câu h i th hai “Ghi đè lên m i t p tin đích?” chúng ta có 4 cách.

thì s th c hi n nh ng câu l nh đ t trong ph n nh này. Tuy nhiên n u b n làm vi c trong giao di n đ ho .v. . đ c bi t trong trư ng h p ph i ch ra các tham s c a câu l nh. • <Ctrl>+<X>. t c là Midnight Commander s đoán nh ng ký t mà ngư i dùng còn chưa nh p vào d a trên danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. Chèn nh ng ký t đư c chương trình Midnight Commander biên d ch theo m t cách nào đó (ví d ký t ‘+’). <Ctrl>+<T>. <T>. ho c tên c a t p tin đang đư c chi u sáng n u không có t p tin nào đư c đánh d u. • <Ctrl>+<Enter>. Trư c khi ch y các l nh có th c hi n nh ng s thay th macro đơn gi n. • <Ctrl>+<X>. • <Ctrl>+<X>. danh sách câu l nh. tên câu l nh. trong s đó có đư ng d n đ y đ c ng v i tên c a t p tin c n làm vi c. ví d trong môi trư ng KDE thì r t có th s không dùng đư c t h p phím này.ext. <Ctrl>+<P>. Th c hi n thao tác t đ ng đi n thêm4 tên t p tin. nhưng đó đã là m t câu chuy n khác. Sao chép vào dòng l nh tên c a thư m c đang hi n th trên b ng không ph i hi n th i. T t nhiên b n có th thay đ i c u hình c a môi trư ng làm vi c. • <Alt>+<Enter>. Quay ngư c l i m t câu l nh theo danh sách nh ng l nh đã ch y (l ch s l nh). t c là tên c a thư m c đang đư c hi n th trên b ng hi n th i. Thông thư ng vi c nh p các câu l nh đòi h i ph i gõ r t nhi u các ký t . • <Alt>+<Tab>. tên ngư i dùng hay tên máy (tùy theo nh ng gì ngư i dùng đã gõ và ph n nào c a câu l nh đang đư c nh p vào).146 S d ng Midnight Commander trình tương ng ho c ch n chương trình đó trong b ng hi n th i (đưa dòng chi u sáng lên tên t p tin chương trình). • <Ctrl>+<X>. N u trong t p tin mc. do môi trư ng làm vi c đã dùng nó cho thao tác khác (trong trư ng h p KDE thì đó là chuy n gi a các c a s ). 4 autocompletion . • <Ctrl>+<Q>. Sao chép tên c a t p tin hay thư m c đang đư c chi u sáng vào dòng l nh. sau đó gõ phím <Enter>. • <Alt>+<P>. Đ giúp nh p câu l nh d dàng hơn trong Midnight Commander có m t vài t h p phím cho phép gi m s l n gõ bàn phím trong th i gian nh p và s a đ i câu l nh trên dòng l nh. thì Midnight Commander s so sánh ph n m r ng c a t p tin này v i ph n m r ng có trong “t p tin các ph n m r ng” ~/mc. . Sao chép vào dòng l nh tên c a các t p tin đư c đánh d u trong b ng không ph i hi n th i. N u ngư i dùng nh n phím <Enter> khi dòng chi u sáng n m trên tên t p tin không ph i là chương trình.ext có m t ph n nh ch ra thao tác làm vi c v i nh ng t p tin có ph n m r ng như t p tin đã ch n. v. Sao chép vào dòng l nh tên c a các t p tin đã đư c đánh d u trong b ng hi n th i. Cũng như <Alt>+<Enter>.<P>. Sao chép vào dòng l nh tên c a thư m c hi n th i.

11: Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP 6. Hình 6.5.10 Trình đơn Câu l nh Trình đơn Câu l nh cho phép th c hi n thêm m t s thao tác đi u khi n h th ng t p tin. D ng c a cây thư m c t đ ng thay đ i sau m i l n di chuy n qua cây này. c a trình đơn B ng ph i ho c B ng trái). cácthuw m c bên c nh có cùng c p b c và các thư m c con chính th c c a thư m c này. không hi n th các thư m c “cháu”. Có th làm hi n ra cây thư m c b ng hai cách: qua câu l nh Cây thư m c c a trình đơn Câu l nh và qua câu l nh Cây thư m c c a trình đơn B ng ph i ho c b ng trái. Có hai ch đ hi n th cây thư m c. Đ tránh m t th i gian t o cây thư m c. còn phím <→> dùng đ chuy n t i các thư m c con c a thư m c hi n th i..6. thì ngư i dùng có th s d ng nh ng t h p phím đi u khi n li t kê trong b ng 6.11 (câu l nh K t n i FTP. N u thư m c ngư i dùng mu n xem không đư c hi n th thì hãy chuy n t i thư m c m c a nó r i nh n <Ctrl>+<R> ho c <F2>. Trong ch đ đ ng (dynamic) các phím <↑> và <↓> đư c dùng đ chuy n t i thư m c bên c nh có cùng c p b c. Dòng nh p vào không ch là dòng l nh c a h v shell mà còn là nh ng dòng nh p vào c a các h p tho i c a các chương trình con khác nhau. Đi t i câu l nh ti p theo trong danh sách l ch s l nh. Khi này ch hi n th nh ng thư m c n m trên (bao g m c thư m c m và cao hơn). Ví d dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP mà b n mu n k t n i t i như trong hình 6.10 Trình đơn Câu l nh • <Alt>+<N>. Đ đi u khi n xem cây thư m c có th s d ng nh ng t h p phím sau: . t c là chuy n t i m t c p b c th p hơn. Midnight Commander ch t o m t ph n nh cây này ch không t o h t. Trong b t kỳ trư ng h p nào. N u thư m c không có ch a các thư m c con thì s không có gì x y ra. S hi n th t t c các thư m c con mà chương trình đ c đư c t i th i đi m này. đ ng th i th c hi n nh ng câu l nh thay đ i d ng c a các b ng Midnight Commander cũng như nh ng thông tin hi n th trên chúng. Hi n th l ch s c a dòng nh p vào hi n th i. “ch t”. Trong trư ng h p ngư c l i thì s m ra m t nhánh con c a cây thư m c. Trong ch đ tĩnh (static) đ di chuy n t i thư m c mu n xem (t c là di chuy n dòng chi u sáng t i tên c a thư m c đó) ch dùng các phím <↑> và <↓>. Đ chuy n t i thư m c m s d ng phím <←>.. khi trên màn hình xu t hi n dòng nh p vào. 147 • <Alt>+<H>. Khi ch y câu l nh Cây thư m c c a trình đơn này thì s hi n ra c a s cho th y c u trúc thư m c c a h th ng t p tin. n u đó là dòng l nh thì hi n th l ch s l nh.

refresh). Di chuy n con tr sang ph i m t t . Th c hi n thao tác t đ ng đi n thêm (autocompletion) tên t p tin. Đ c l i n i dung c a thư m c (c p nh t. Dán n i dung c a b đ m vào dòng nh p t i v trí n m trư c (bên trái) con tr . Xóa b n b n t v trí con tr t i cu i dòng. Di chuy n con tr sang trái m t t . S d ng trong trư ng h p khi cây thư m c đư c hi n th không tương ng v i c u trúc th t s c a nó: m t s thư m c con không đư c hi n th ho c hi n th c nh ng thư m c con đã b xóa. tên ngư i dùng hay tên máy. Có th dùng m t trong hai t h p phím này đ xóa t n m trư c (bên trái) con tr . • <F3>. Sao chép văn b n n m gi a con tr và đánh d u vào b đ m mà không xóa văn b n đó kh i dòng nh p vào. Nh ng t h p phím này dùng đ di chuy n trong l ch s l nh. Di chuy n con tr sang trái m t ký t . Câu l nh này ch s d ng đ xóa nh ng nhánh cây hi n th không đúng. N u ngư i dùng xóa thư m c có trên đĩa thì s hi n ra m t thông báo l i. Đánh d u b t đ u ph n văn b n mu n c t (ghi vào b đ m). Di chuy n con tr t i cu i dòng. Xóa thư m c hi n th i ra kh i cây thư m c. còn trên b ng hi n th i s là cây thư m c. • <Ctrl>+<R> ho c <F2>. Vì th khi xem cây thư m c thì dòng dư i cùng (cho bi t ch c năng c a các phím F) cho bi t phím <F3> có ch c năng Quên. Nh n phím này trong c a s xem cây thư m c đ thoát kh i ch đ xem và hi n th danh sách t p tin c a thư m c đã ch n trong b ng hi n th i. Di chuy n con tr sang ph i m t ký t . Xóa ký t n m bên trái con tr .5: Các l nh đi u khi n dòng nh p vào T h p phím <Ctrl>+<A> <Ctrl>+<E> <Ctrl>+<B> (<←>) <Ctrl>+<F> (<→>) <Alt>+<F> <Alt>+<B> <Ctrl>+<H> (<Backspace>) <Ctrl>+<D> (<Delete>) <Ctrl>+<@> <Ctrl>+<W> Hành đ ng th c hi n Di chuy n con tr lên đ u dòng. còn <Alt>+<N> – t i nh ng câu l nh n m sau.1 • <Enter>. Sao chép văn b n n m gi a con tr và đánh d u vào b đ m đ ng th i xóa đi văn b n đó kh i dòng nh p vào. T đư c coi là m t c m ký t n m gi a hai kho ng tr ng. Khi hi n th cây thư m c trên m t b ng thì nh n phím <Enter> s hi n th thư m c tương ng lên b ng th hai. tên câu l nh. Xóa ký t n m t i ch con tr .148 S d ng Midnight Commander B ng 6. <Alt>+<P> di chuy n t i nh ng câu l nh n m trư c. . <Alt>+<W> <Ctrl>+<Y> <Ctrl>+<K> <Alt>+<P> và <Alt>+<N> <Ctrl>+<Alt>+<H> (<Alt>+<Backspace>) <Alt>+<Tab> • Nh ng phím dùng đ di chuy n li t kê trong b ng 6.

này vào m u tìm ki m và di chuy n ti p theo tho mãn m u này. Có th xem danh sách nh ng t p tin tìm th y b ng các phím <↑> và <↓>. Đ b t đ u tìm ki m. Thêm ký t dòng chi u sáng đ n tên c a thư m c ch đ xem cây thư m c thì đ u tiên c <Ctrl>+<S>.<?>) c a trình đơn Câu l nh cho phép ngư i dùng tìm trên đĩa t p tin có tên đưa ra. Di chuy n thư m c. sao chép. Xóa thư m c đ t dư i dòng chi u sáng ra kh i h th ng t p tin. • <Ctrl>+<S> ho c <Alt>+<S>.13). Nh n nút B ng s hi n th k t qu tìm ki m lên b ng hi n th i đ ngư i dùng có th th c hi n các thao tác khác v i nh ng t p tin đã ch n (xem. Trong ô N i dung (Contents) có th đưa ra các bi u th c chính quy theo các quy lu t c a l nh egrep. Ví d . ). • <F8>. Sao chép thư m c con (c n ch ra thư m c mu n sao chép t i trong dòng nh p vào hi n ra). • <F7>. Nút Chuy n thư m c dùng đ chuy n t i thư m c có ch a t p tin đang đư c chi u sáng.v. Chuy n đ i gi a hai ch đ di chuy n trong cây thư m c tĩnh (dùng theo m c đ nh) và đ ng. N u không có thư m c đó. n u mu n tìm dòng “strcmp (”. • <Ctrl>+<H> ho c <Backspace>. Nút Thoát dùng đ thoát kh i ch đ tìm ki m. Có th s d ng chu t trong c a s xem cây thư m c. Xóa ký t cu i cùng trong dòng (m u) tìm ki m. Nh n đúp chu t có tác d ng như khi nh n phím <Enter>. • <B t kỳ ký t nào khác>. thì ngư i dùng c n nh p vào ô N i dung dòng “strcmp \”. M u tìm ki m s đư c hi có). di chuy n. Sau khi ch n câu l nh này s hi n ra m t h p tho i h i thư m c đ b t đ u tìm ki m. Sau khi đưa ra b ng có th nh n <Ctrl>+<R> đ tr l i danh sách t p tin thông thư ng.12). còn có kh năng đưa ra danh sách nh ng thư m c mà câu l nh Tìm t p tin s b qua trong khi tìm ki m (ví d . xóa. Trong th i gian tìm ki m có th t m d ng b ng nút Hoãn và ti p t c b ng nút Ti p t c (hình 6. v. Nút L p l i dùng đ nh p vào các tham s cho tìm ki m m i. Ngư i dùng có th ch n thư m c b t đ u tìm ki m trong cây thư m c hi n ra khi nh n nút Cây thư m c c a h p tho i. thì s chuy n dòng chi u sáng xu ng dư i m t dòng. • <F6>. . nh n vào nút Đ ng ý. Trong n ch y ch đ tìm ki m b ng t h p n th trên dòng tr ng thái mini (n u Hành đ ng sau ch có th th c hi n trong c a s đang hi n th cây thư m c: <F1> (Help) – G i tr giúp và hi n th ph n tr giúp v c a s cây thư m c. n u ngư i dùng bi t là t p tin đang tìm không có trên CD hay không mu n tìm ki m trong nh ng thư m c . Câu l nh Tìm t p tin (phím nóng <Meta>+<?> ho c <Esc>. • <F5>. tên t p tin mu n tìm (xem hình 6. .6. Có nghĩa là đ ng trư c nh ng ký t có ý nghĩa đ c bi t đ i v i egrep c n đ t ký t “\”. Ngoài ra. Tìm thư m c ti p theo tương ng v i m u đưa ra. T o thư m c con trong thư m c hi n th i.10 Trình đơn Câu l nh 149 • <F4> (Static/Dynamic).

Đ m l i các b ng mc cũng dùng l nh (phím nóng) này. N u dùng phương pháp nhanh thì ch so sánh kích thư c và th i gian t o các t p tin .mc/ini. Câu l nh B t/t t b ng (<Ctrl>+<O>) n đi hai b ng c a mc và hi n th k t qu làm vi c c a các l nh shell. L nh này làm vi c trên xterm và dư i console c a Linux. còn Tìm ki m t p tin ch cho phép th c hi n nh ng yêu c u đơn gi n.13: Đang tìm ki m k t n i qua NFS qua đư ng truy n r t ch m). C n ph i ch ra nh ng thư m c mu n b qua này b ng bi n find_ignore_dirs trong ph n Misc c a t p tin ~/.<D>) so sánh n i dung c a các thư m c đang đư c hi n th trên b ng trái và b ng ph i. Câu l nh Đ i ch hai b ng (<Ctrl>+<U>) đ i ch n i dung c a b ng trái và b ng ph i. Câu l nh So sánh thư m c (<Ctrl-X>.150 S d ng Midnight Commander Hình 6. Có ba phương pháp so sánh. Tên thư m c cách nhau b i d u hai ch m như sau: [Misc] find_ignore_dirs=/cdrom:/nfs/wuarchive:/afs B n có th s d ng vi c đưa k t qu l nh lên trên b ng (đ c thêm B ng ngoài dư i) đ th c hi n nh ng hành đ ng ti p n i nhau ph c t p hơn.12: B t đ u tìm ki m Hình 6.

di chuy n. Câu l nh B ng ngoài (hay đúng hơn ph i g i là “Đưa k t qu làm vi c c a l nh lên trên b ng”) cho phép ngư i dùng th c hi n nh ng chương trình ngoài. sao chép.6. K t qu là trong c hai thư m c s chi u sáng nh ng t p tin không có trong thư m c còn l i. . thì b n có th s d ng câu l nh B ng ngoài đ ch y câu l nh find . Đ th c hi n vi c này c n nh p câu l nh vào dòng nh p vào (dòng “Câu l nh”) r i nh n nút Thêm m i. Phương pháp theo byte s so sánh n i dung c a các t p tin (theo t ng byte).14. Sau đó b n c n nh p vào tên c a l nh đó. 5 T t nhiên b n có th dùng l ch s câu l nh (xem trên ho c ngay dư i) . r i đưa k t qu c a l nh này thành n i dung c a b ng hi n th i (ví d đi n hình là đưa k t qu c a l nh find). ) v i t t c các liên k t m m c a thư m c hi n th i. Ví d .. Câu l nh L ch s câu l nh hi n ra c a s v i danh sách nh ng l nh đã th c hi n trư c đây. Phương pháp này không dùng đư c n u máy không h tr g i h th ng (system call) mmap(2). Có th sao chép l nh đang đư c chi u sáng (di chuy n dòng chi u sáng b ng các phím <↑> và <↓>) vào dòng l nh c a h v b ng phím <Enter>. n u b n mu n th c hi n m t hành đ ng nào đó (xóa. N u mu n ngư i dùng có th lưu nh ng câu l nh b ng ngoài thư ng dùng b ng nh ng tên riêng có ý nghĩa đ có th g i nhanh nh ng câu l nh này theo tên c a chúng. L n sau b n ch c n ch n tên tương ng trong danh sách mà không c n ph i nh p l i câu l nh t đ u5 . Hình 6. -type l -print như trong hình 6. ho c chi u sáng nh ng t p tin là phiên b n m i hơn. . Sau đó ngư i dùng có th s d ng câu l nh sao chép (<F5>) đ làm cho n i dung c a hai thư m c gi ng nhau.10 Trình đơn Câu l nh 151 có cùng tên. Khi so sánh theo kích thư c thì ch ki m tra kích thư c c a các t p tin tương ng và không ki m tra ngày t o ra. trên b ng hi n th i s không ph i là n i dung c a thư m c tương ng mà ch có các liên k t m m n m trong thư m c đã ch ra.14: Tìm ki m t t c các liên k t m m Sau khi th c hi n câu l nh này.

S d ng câu l nh này ho c phím nóng <Ctrl>+ <X>. Chương trình này s đư c ch y đ thao tác (xem.15: H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng Câu l nh Công vi c n n sau cho phép ngư i dùng đi u khi n nh ng công vi c đang làm vi c ch đ n n đã ch y t Midnight Commander (ví d thao tác sao chép và di chuy n t p tin). Hình 6. Đ th c hi n vi c này. Có th s d ng danh sách này đ chuy n nhanh đ n thư m c c n thi t. tuy nhiên trong trư ng h p này ngư i dùng s không th y danh sách các câu l nh. Thay vào đó trên dòng l nh s hi n th m t trong các l nh c a danh sách và phím <Alt>+<P> s chuy n nó thành l nh n m trên. ph c h i (ti p t c ch y) ho c di t b t kỳ công vi c n n sau này (xem hình 6. mc t o ra danh sách các đánh d u (tên d nh ) cho các thư m c thư ng dùng này.<J> b n có th d ng. so n th o hay th c hi n) v i t p tin có ph n m r ng tương ng khi chuy n dòng chi u sáng lên tên t p tin r i nh n <Enter>. khi đó s thêm thư m c hi n th i vào danh sách thư m c thư ng dùng. còn <Alt>+<N> s chuy n thành l nh n m dư i trong danh sách. Câu l nh So n th o t p tin trình đơn dùng đ s a trình đơn c a ngư i dùng ~/. Đ thêm đánh d u m i còn có th s d ng t h p phím (<Ctrl>+<X>.16). Chương trình s hi n ra yêu c u nh p tên đánh d u cho thư m c này. Cũng trong h p tho i thư m c thư ng dùng b n có th thêm đánh d u m i vào danh sách ho c xóa đánh d u đã có. Sau khi ch n câu l nh So n th o t p tin ph n m r ng ngư i dùng có th s a đ i t p tin mc.ext xác đ nh dùng chương trình nào đ m các t p tin v i ph n m r ng (ph n cu i c a tên sau d u ch m cu i cùng) nào. <H>).15).mc/menu (trình đơn hi n ra sau khi nh n phím <F2>) ho c trình đơn .152 S d ng Midnight Commander Còn có th truy c p vào danh sách l ch s câu l nh b ng các phím <Alt>+<P> ho c <Alt>+<N>. Câu l nh Thư m c thư ng dùng (<Ctrl>+<\>) cho phép t o danh sách nh ng thư m c thư ng đư c dùng và cho phép chuy n nhanh đ n nh ng thư m c trong danh sách này (hình 6.

trong đó có nh ng t p tin có tên b t đ u b ng đ u ch m (gi ng như ls-a). M i tùy ch n có th đư c dùng ho c không.” và “C u hình khác”. • Hi n th t p tin n. Trong vùng “C u hình b ng”. “T m ng ng sau khi ch y.17. • Nhãn di chuy n xu ng. N u tùy ch n này đư c dùng. có th là /usr/share/mc/mc.. thì khi g i trình đơn chính b ng phím <F9> s hi n th ngay l p t c danh sách các câu l nh c a .menu.16: Đi u khi n công vi c n n sau c a h th ng. • Đ y xu ng trình đơn. Bây gi chúng ta xem xét t ng câu l nh c a trình đơn C u hình đ bi t có th dùng ho c không dùng nh ng tùy ch n nào. Vi c dùng hay không dùng tùy ch n đư c th c hi n qua các c a s h i tho i c a trình đơn C u hình. Khi ngư i dùng đánh d u t p tin (b ng t h p phím <Ctrl>+<T> ho c <Insert>). T t nhiên trong trư ng h p cu i cùng b n c n có quy n ghi lên t p tin tương ng. Nh ng tham s c u hình trong h p tho i này chia thành ba nhóm: “C u hình b ng”.11 C u hình Midnight Commander 153 Hình 6.11 C u hình Midnight Commander Chương trình Midnight Commander có nhi u c u hình (tùy ch n). Theo m c đ nh chương trình Midnight Commander không hi n th nh ng t p tin có tên k t thúc b ng ‘∼’ (gi ng như tùy ch n -B c a l nh ls). ngư i dùng có th đưa ra giá tr c a các tham s sau: • Hi n th t p tin sao lưu. Tùy ch n đư c dùng n u có d u “x” ho c d u sao “*” (đ t vào b ng phím tr ng) trong ngo c vuông đ ng trư c tên c a tùy ch n..6. Theo m c đ nh Midnight Commander hi n th t t c các t p tin. 6. thì theo m c đ nh dòng chi u sáng tên t p tin s di chuy n xu ng dư i m t dòng. Khi ch n câu l nh này s hi n ra m t h p tho i như trong hình 6. Câu l nh đ u tiên là C u hình.

phím <F9> ch đưa ngư i dùng vào trình đơn chính và ngư i dùng ph i t ch n trình đơn tương ng b ng các phím mũi tên và dùng phím <Enter> ho c ch cái đ u tiên c a trình đơn đ m (đ y xu ng) trình đơn đó. . N u b n b t dùng tùy ch n này. . ) thì s không c p nh t l i n i dung c a thư m c đó. thì đ u tiên c n nh n phím <F9> r i dùng phím mũi tên sang ph i r i nh n phím <Enter>.. ho c nh n phím <F9> r i nh n phím <T>. Trong trư ng h p ngư c l i. t c là n u trong thư m c đã t o ho c xoá đi t p tin (thư m c) nào đó. quy n truy c p ho c ch s h u v. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. • N p nhanh thư m c. Trong trư ng h p đó (n u tùy ch n này đư c dùng). N u tùy ch n không đư c dùng thì thư m c (và đư ng d n đ n thư m c) s đư c hi n th đ u danh sách. Vùng T m ng ng sau khi ch y. Có nghĩa là ngư i dùng không mu n xem k t qu làm vi c c a l nh. n u ch thay đ i b n ghi inode c a các t p tin c a thư m c này (đã thay đ i kích thư c t p tin. thì b n c n ph i t c p nh t l i danh sách t p tin b ng t h p phím <Ctrl>+<R>. còn tên t p tin – sau tên c a t t c các thư m c. đây có ba tùy ch n: • Không bao gi . N u dùng tùy ch n này.. Sau khi th c hi n các câu l nh Midnight Commander có th t m ng ng m t chút đ ngư i dùng có th xem và nghiên c u k t qu làm vi c c a nh ng l nh này.. • Tr n l n t t c t p tin. Ví d .154 S d ng Midnight Commander Hình 6.v. . thì s hi n th không phân bi t t p tin và thư m c. thì Midnight Commander s s d ng cách (m o) sau đ hi n th n i dung thư m c: ch đ c l i n i dung c a thư m c trong trư ng h p đã thay đ i b n ghi inode c a thư m c. b n mu n m trình đơn T p tin. Trên các kênh giao tác Linux ho c khi dùng xterm ngư i dùng còn có th xem k t qu này b ng t h p phím <Ctrl>+<O>.17: C u hình Midnight Commander trình đơn (Trình đơn đ y xu ng).

di chuy n và xóa. N u dùng tùy ch n này.*’ (không ho c vài ký t ). thay th ‘?’ b ng ‘.’ b ng m t d u ch m thông thư ng (literal dot). N u dùng tùy ch n này. • T đ ng ghi nh c u hình. Đ có th đ t đư c k t qu như trong shell. N u tùy ch n này đư c dùng. N u không ch ra bi n này thì s dùng l nh view.11 C u hình Midnight Commander 155 • Trên nh ng terminal “ngu”. N u không dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s g i trình so n th o đư c ch ra trong bi n môi trư ng EDITOR. thì Midnight Commander s s d ng chương trình xem t p tin c a mình khi xem t p tin.’ (chính xác m t ký t ) và thay th ‘. Chương trình Midnight Commander luôn luôn t m ng ng sau khi th c hi n b t kỳ l nh nào. Tính năng này có ích khi trên máy làm vi c ngư i dùng có ít kinh nghi m (ngư i thao tác) và ch th c hi n nh ng thao tác đơn gi n. N u không đ t bi n này thì s dùng vi. thì c n dùng bi u th c chính quy theo các lu t vi t trong man 1 ed. tính năng này s làm ch m quá trình m t chút). • Trình đơn t đ ng. Tùy ch n này cũng t đ ng không đư c dùng n u t c đ làm vi c c a terminal nh hơn 9600 bps. N u b n đang dùng m t terminal ch m thì không nên dùng tùy ch n này. n u không dùng tùy ch n Thao tác v i thông báo dài dòng trên. thì trình đơn c a ngư i dùng s t đ ng hi n th lên màn hình m i khi ch y chương trình. . S t m ng ng trên nh ng terminal không có kh năng hi n th k t qu làm vi c c a l nh th c hi n cu i cùng. N u tùy ch n này không đư c dùng. thì đ so n th o các t p tin Midnight Commander s dùng trình so n th o c a mình (mcedit). giá tr c a các tham s thi t l p s đư c lưu vào t p tin ~/. • M u d ng shell (Shell Patterns). • S d ng so n th o n i b . N u không dùng tùy ch n này. thì trư c khi th c hi n các thao tác sao chép. • Luôn luôn. Theo m c đ nh các l nh ch n (select) và b ch n (unselect) nhóm t p tin và hi n th t p tin theo b l c (Filter) s d ng các bi u th c chính quy gi ng như trong h v shell. thì s g i chương trình ch ra trong bi n PAGER. Tùy ch n này không làm vi c. thì khi thoát kh i chương trình Midnight Commander. xóa Midnight Commander s tính t ng s t p tin và t ng kích thư c c a chúng đ ng th i hi n th quá trình thao tác v i nh ng t p tin này d ng các dòng bi u đ (tuy nhiên. thì chương trình th c hi n nh ng bi n đ i sau: thay th ‘*’ b ng ‘. N u dùng tùy ch n này.6. di chuy n. Trong vùng C u hình khác ngư i dùng có th đ t ra các tham s sau: • Thao tác v i thông báo dài dòng (Verbose operation).mc/ini. N u dùng tùy ch n này. • Trình xem n i b . • Tính t ng kích thư c (Compute totals). Tùy ch n này xác đ nh có hi n th hay không các c a s ph khi th c hi n các thao tác sao chép.

thì Midnight Commander hi n th góc trên bên ph i v ch quay dùng làm ch th cho bi t chương trình đang th c hi n công vi c (thao tác) nào đó. s đưa ngư i dùng vào thư m c m c a thư m c hi n th i. • Cái ch quay. Dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s tuân theo chu i các thư m c con lôgíc khi thay đ i thư m c theo liên k t. Trên các kênh giao tác (console) Linux ho c SCO còn có th đ t s dòng dành đ hi n th k t qu làm vi c c a l nh. Câu l nh th hai là V ngoài. thì trong h p tho i h i l i vi c xóa t p tin theo m c đ nh nút đư c ch n s chuy n t “Có” sang “Không”. và n u như có nhi u phương án thì chương trình s t o ra ti p bíp. Dùng tùy ch n này s ngăn ch n đư c ph n nào vi c xóa t p tin m t cách vô tình. dòng giúp nh v công d ng c a các phím ch c năng cu i màn hình. t c là th đoán ph n còn l i c a câu l nh đang nh p. B n có th hi n th ho c không hi n th dòng trình đơn chính trên đ u màn hình. N u dùng tùy ch n Hi n tr ng thái mini. N u dùng phân bi t màu cho các d ng t p tin. N u không dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s chuy n thư m c theo c u trúc th t s c a các thư m c. Theo m c đ nh khi nh n <Alt>+<Tab> th nh t chương trình s tìm t t c nh ng phương án hoàn thành. N u dùng tùy ch n này. • Xóa m t cách an toàn. Trong quá trình nh p l nh Midnight Commander có th “t đ ng hoàn thành” câu l nh đó. Khi nh n t h p phím <Alt>+<Tab> l n th hai s hi n th t t c các kh năng hoàn thành. N u mu n th y các phương án hoàn thành ngay sau l n nh n <Alt>+<Tab> đ u tiên thì hãy b t dùng tùy ch n này. thì trong ph n dư i . . thì nh ng ô perm và mode cho bi t quy n truy c p c a ngư i dùng đã ch y chương trình Midnight Commander s có màu xác đ nh b ng t khóa selected trong ph n [Colors] c a t p tin kh i đ ng ~/. ch không ph i vào thư m c ch a liên k t. thì Midnight Commander s s d ng các màu khác nhau cho thư m c. • Di chuy n gi ng trong Lynx. . N u dùng phân bi t màu cho quy n truy c p. N u dùng tùy ch n này. Theo m c đ nh bash cũng làm vi c như v y. T c là n u ngư i dùng vào thư m c hi n th i theo liên k t đ n nó.mc/ini. dòng l nh. cho phép thay đ i m t s tham s hi n th c a s chính c a chương trình Midnight Commander trên màn hình (xem hình 6.. • cd theo liên k t. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. dòng g i ý (n m trên dòng l nh). nhưng b n có th thay đ i đ quy n truy c p và d ng t p tin có màu khác. Theo m c đ nh t t c các thông tin đư c hi n th b ng m t màu. các t p tin core (dump c a b nh ). Ngoài ra còn có th ch ra tư th n m c a b ng là n m ngang hay d c. ngư i dùng có kh năng dùng các phím <→> đ chuy n vào thư m c đang đư c chi u sáng và <←> đ chuy n lên thư m c m c a thư m c hi n th i (v i đi u ki n là dòng l nh tr ng). các t p tin th c hi n v. N u dùng tùy ch n.18).v. và có th thay đ i kích thư c c a nh ng b ng này. thì l nh cd .156 S d ng Midnight Commander • T đ ng hoàn thành: hi n t t c . khi nh n phím <Alt>+<Tab>. gi ng như khi dùng l nh cd. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng.

19). Dùng các phím mũi tên lên. thông tin trong các t p tin. cũng như trư c khi thoát kh i chương trình mc.11 C u hình Midnight Commander 157 Hình 6. trong trư ng h p hình 6. Hình 6. trong đó ngư i dùng có th th m t s phím (<F1> – <F20>. B ng câu l nh Xác nh n có th c u hình đ ch n có hi n th hay không h p tho i h i l i ngư i dùng trư c khi th c hi n các thao tác xóa.19: Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander Bit (b ng mã) đư c ch n s đư c hi n th trong h p tho i này.19 thì bit đư c ch n là 8 bit khác. Trong h p tho i hi n ra s xu t hi n m t . xu ng đ ch n b ng mã thích h p sau đó nh n <Enter>. ví d . Không hi n th nh ng h p tho i này s gây ít nhi u nguy hi m đ n h th ng (hình 6. <End>).6. <Home>. ghi chèn và ch y chương trình. vì nh ng phím này không ph i làm vi c trên m i d ng terminal. Câu l nh Th phím (Learn keys) g i h p tho i.20).18: Thay đ i v ngoài c a Midnight Commander c a m i b ng s có m t dòng cho bi t thông tin v t p tin đang đư c chi u sáng ho c thư m c hi n th i. Trong h p tho i Bít hi n th (hình 6. Nh n vào nút L a ch n bên c nh s hi n th danh sách các b ng mã có. Dùng tùy ch n Đ u vào 8 bit đ y đ ch có ý nghĩa trên các terminal có kh năng hi n th t t c các ký t 8bit (ví d các ký t c a ti ng Vi t). ngư i dùng ch ra đ nh d ng terminal s s d ng đ x lý (nh p vào và hi n th trên màn hình) thông tin d ng các byte.

158 S d ng Midnight Commander Hình 6. <l> – sang ph i). Sau khi xu t hi n d u này thì phím s b t đ u làm vi c ch đ bình thư ng. B n có th di chuy n dòng chi u sáng qua các phím này b ng <Tab> ho c các phím dùng trong trình so n th o vi (<h> – sang trái. Đ thay th c n chuy n dòng chi u sáng đ n tên c a phím không làm vi c (b ng chu t.21). Trong trư ng h p đó có th dùng phím khác thay th . N u nó làm vi c bình thư ng thì bên c nh s xu t hi n d u OK. Hình 6. thì sau khi nh n lên phím đó không xu t hi n d u OK. Khi . Sau đó s hi n ra m t h p tho i màu đ yêu c u ngư i dùng nh n phím s dùng thay cho phím không làm vi c. thì cũng có th s d ng chúng đ đi u khi n dòng chi u sáng (hình 6. các phím mũi tên ho c phím <Tab>) r i nh n <Enter> ho c phím tr ng. <j> – xu ng dư i. <k> – lên trên. N u không mu n thay th n a thì hãy nh n <Esc> r i đ i cho h p tho i màu đ bi n m t (ho c nh n phím <Enter>). l n nh n phím <F1> đ u tiên s làm xu t hi n d u OK (n u phím làm vi c bình thư ng). còn nh ng l n nh n ti p theo s g i c a s tr giúp. Phím <Tab> luôn luôn làm vi c. N u nh n vào các phím mũi tên và sau đó bên c nh tên c a chúng xu t hi n d u OK. Ví d . Tương t đ i v i các phím mũi tên.20: Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng b ng v i tên c a các phím có th th . N u có phím nào đó không làm vi c.21: Th và c u hình các phím Đ th m t phím c n nh n t ng phím trong b ng.

mc/ini c a mình (trong đó TERM là tên g i c a terminal đang dùng) ho c không lưu nh ng thay đ i này.netrc.12 K t n i t i máy xa 159 hoàn thành vi c th nghi m và c u hình t t c các phím. Không nên đưa th ng m t kh u vào đư ng d n t i thư m c c a ftpfs. 6. n u không s dùng đăng nh p anonymous (đăng nh p chung) ho c dùng tên đăng nh p có trong t p tin ~/. ngư i dùng có th ch n lưu nh ng c u hình này vào ph n [terminal:TERM] c a t p tin ~/. và m t kh u s đư c lưu d ng văn b n thông . vì b t kỳ ai cũng có th th y m t kh u này trên màn hình. N u ngư i dùng đưa ra user. port và remote-dir là không b t bu c.6. Thành ph n pass là m t kh u dùng đ k t n i. Đ s d ng đư c tính năng này b n có th dùng câu l nh K t n i FTP c a trình đơn B ng trái ho c B ng ph i tương ng ho c dùng câu l nh cd đ chuy n t i thư m c có đư ng d n d ng như sau: /#ftp:[!][user[:pass]@]machine[:port][remote-dir] Các thành ph n user. Câu l nh FS o g i h p tho i cho phép ngư i dùng đ t các giá tr c a m t s tham s có liên quan đ n s d ng h th ng t p tin o (hình 6.12 6.22).12. T t nhiên n u t t c các phím làm vi c bình thư ng thì không c n ph i lưu gì h t. Hình 6. thì Midnight Commander s đăng nh p vào máy xa v i tên ngư i dùng đó. ch c n thi t n u có thành ph n user.1 K t n i t i máy K t n i FTP xa Chương trình Midnight Commander s d ng H th ng t p tin FTP (ftpfs) đ cho phép ngư i dùng đi u khi n các t p tin xa qua giao th c FTP.22: Thi t l p h th ng t p tin o Câu l nh Ghi nh c u hình lưu t t c nh ng giá tr đã ch n vào t p tin ini c a chương trình.

org/public/wiki đây b n đ c cũng có th s d ng l ch s (phím <Alt>+<H>). Ví d : /#ftp:192.org:67/public/wiki /#ftp:teppi:abcdef@people.org/public/wiki /#ftp:!people. Trong ô tên máy ngư i dùng c n nh p t t c các thành ph n c a đư ng d n t i ftpfs như trên tr ph n đ u (/#ftp:).org:67/public/wiki teppi:abcdef@people.vnoss. nó cho phép ngư i dùng đi u khi n t p tin trên các máy xa gi ng như khi chúng n m trên máy c a mình. thì Midnight Commander s đăng nh p vào máy xa v i tên ngư i dùng đó.vnoss.org/public/wiki teppi@people.vnoss. hãy thêm m t d u ch m than (!) vào phía trư c tên máy. Đ s d ng FTP proxy. Chương trình Midnight Commander s t đ ng h i m t kh u trong trư ng h p không có thành ph n pass và có tên ngư i dùng (có user).128/linux/SuSE /#ftp:people.168.12. Đ k t n i t i máy xa.160 S d ng Midnight Commander thư ng trong l ch s các thư m c đã thăm. N u có thành ph n remote-dir thì sau khi k t n i thư m c hi n th i trên máy xa s là thư m c này.vnoss. Đ thay đ i các tùy ch n c a ftpfs chúng ta c n dùng câu l nh FS trình đơn C u hình (xem hình 6. Ví d : 192.10. H th ng t p tin fish là h th ng t p tin d a trên m ng máy tính.vnoss.org/public/wiki !people.22). n u không s dùng tên ngư i dùng c a b n.168. b n có th dùng câu l nh K t n i Shell c a trình đơn B ng trái ho c B ng ph i tương ng ho c dùng câu l nh cd đ chuy n t i thư m c đ c bi t có tên d ng như sau: /#sh:[user@]machine[:options]/[remote-dir] Các thành ph n user.vnoss. Đ s d ng tính năng này.vnoss.10.vnoss.2 K t n i Shell Ngoài FTP trong các phiên b n m i c a mình chương trình Midnight Commander còn h tr giao th c SSH và truy n t i t p tin qua H th ng t p tin shell (file transfer over shell filesystem).org/public/wiki H p tho i c a câu l nh K t n i FTP có d ng như trong hình 6. Ví d : . options và remote-dir là không b t bu c. oc a 6. Các tùy ch n options có th là ‘C’ – nén thông tin truy n t i và ‘rsh’ dùng rsh đ thay cho ssh. trên máy xa ph i có ch y máy ch fish ho c có m t h v shell tương thích v i bash. N u ngư i dùng đưa ra user.11.org/public/wiki /#ftp:teppi@people.128/linux/SuSE people.

Các b n có th đ c thêm tr giúp c a chương trình này m i khi c n b ng phím <F1>.pdf).org:C/public/wiki /#sh:teppi@people. .po trong thư m c po) ho c t http://cvs.po.org (t p tin bantin-so3-092006.vnoss.12 K t n i t i máy xa 161 /#sh:192.org/projects Tác gi hy v ng r ng nh ng thông tin trong chương này có th giúp b n b t đ u làm vi c v i chương trình Midnight Commander. B n luôn luôn có th l y b n d ch m i nh t v t kho CVS c a Midnight Commander (t p tin vi.gnu.vnoss.168. Tuy nhiên kh năng c a chương trình này còn r ng hơn so v i nh ng gì đ c p đ n đây.10.savannah.128:r/linux/SuSE /#sh:people.org/viewcvs/*checkout*/mc/ mc/po/vi. Cách c p nh t m t b n d ch giao di n cho h th ng s đ c p đ n trong chương nói v ti ng Vi t trên Linux ho c n u mu n b n có th đ c trong b n tin s 3 VnOSS có trên http://vnoss. Ghi chú: • B n d ch ti ng Vi t cho giao di n c a Midnight Commander đi kèm v i chương trình có th không ph i là b n d ch m i nh t.6.

x. Hi n nay các “môi trư ng làm vi c” l n như KDE. h th ng các bi u tư ng trên màn hình.1 X.Org Foundation (http://www. ký hi u ng n g n là X11R7. trong m t chương sách riêng ngay sau chương này. nhưng n u ch làm vi c qua giao di n dòng l nh thì Linux tr thành khó s d ng và không th h p d n đư c nhi u ngư i dùng. Tiêu chu n này đ u tiên đư c vi t ra t i trư ng đ i h c công ngh Massachuset. M i th đã có s n. t c là X11R6. 7. Cách đây không lâu các b n phân ph i Linux v n còn s d ng XFree86. không c n nh danh sách các câu l nh vì đã có kh năng ch y chúng b ng h th ng trình đơn (menu). Do đó ngay t nh ng ngày đ u phát tri n c a Linux đã có m t giao di n khác “thân thi n” v i ngư i dùng hơn. đó là giao di n đ ho . B t đ u t năm 1997 côngxoocxiom X chuy n thành X Open Group và sau đó là X. B t đ u t phiên b n th hai tiêu chu n này đư c côngxoocxiom X h tr . và ngoài ra còn có kh năng s d ng chu t đ s p x p không gian màn hình c a mình. Hi n th i đã có phiên b n 11 b n phát hành 7 c a tiêu chu n X Window System cho h th ng đ ho c a UNIX. Trong chương này chúng ta s xem xét cách làm vi c c a giao di n đ ho và cách c u hình nó. KDE. cu i chương s có mô t sơ lư c m t vài môi trư ng làm vi c và cách kh i đ ng vào chúng.Org Giao di n đ ho trong Linux đư c xây d ng d a trên cơ s c a tiêu chu n X Window System (c n chú ý là Window ch không ph i Windows. GNOME còn có s n nh ng ng d ng đi kèm giúp ngư i dùng không m t nhi u th i gian l a ch n. Trong giao di n đ ho ngư i dùng có th ch y các chương trình trong các c a s khác nhau.org). Tuy nhiên trên các b n phân ph i Linux v n còn s d ng b n phát hành th 6. Ngư i dùng s ph i nh m t danh sách dài các câu l nh.Chương 7 Giao di n đ ho M c dù Linux là h đi u hành m nh và phát tri n. Chúng ta s xem xét m t trong hai môi trư ng làm vi c này. Côngxoocxiom X đư c t ch c vào năm 1988 v i m c đích tiêu chu n hóa giao di n đ h a cho các h đi u hành UNIX. m t ph n m m ng d ng t do tuân theo tiêu chu n X11R6 cho các h th ng UNIX . xin đ ng nh m!) hay còn g i đơn gi n là “X” (ích-xì).

R t có th đ i v i m t s b n đ c s d hi u hơn n u coi chương trình này là m t driver c a h th ng hình nh. các phiên b n Linux đã đ ng lo t chuy n sang m t “b n X” khác d a trên tiêu chu n X Window System (do có v n đ v i b n quy nc a XFree86 phiên b n 4. XFree86 đư c m t nhóm các nhà l p trình t o ra. . Chương trình ch X chi m lĩnh t t c các thi t b ph n c ng và cung c p các kh năng c a thi t b cho các chương trình khác d ng tài nguyên riêng2 theo m t giao th c (protocol) 1 2 nh ng ngư i có kinh nghi m làm vi c nhi u năm chính vì th mà chương trình X đư c coi là ch . • Keith Packard (HP). Chương trình ch X làm vi c tr c ti p v i ph n c ng: v i h th ng viđê-ô (c c hình. v i các thi t b nh p vào (bàn phím.org Foundation. H th ng X Window đư c xây d ng trên cơ s mô hình “ch /khách” (thu t ng ti ng Anh hay đư c dùng hơn trong giao ti p: server/client) thư ng g p trong th gi i vi tính hi n nay. • Kevin Martin (Red Hat). nhà phân ph i và nhà cung c p ph n c ng c a d án XFree86 trư c đây đã ng ng tham gia XFree86 và chuy n s n ph m c a mình gia nh p vào X. FreeBSD và các phiên b n UNIX khác cho Intel x86.org. m t nhánh phát tri n m i c a XFree86. XOrg do t ch c cùng tên X. chuyên đi u khi n h th ng này. . Quá trình phát tri n XOrg hi n đang là m t ph n c a c ng đ ng freedesktop. . • Leon Shiman (Shiman Associates). ). • Egbert Eich (SuSE). Tuy nhiên cách đây m t th i gian (cu i năm 2003 đ u năm 2004)..0) đó là XOrg. Tuy nhiên mô hình này trong trư ng h p X Window đư c dùng d ng quay ngư c l i 180 đ . chu t.1 X. ngư i kh i đ u nhóm này là David Wexelblat. Nói như v y là vì chương trình máy ch (xin đư c g i t t là chương trình ch ) X làm vi c trên máy tính c a ngư i dùng (và hi n th hình nh trên màn hình máy tính) ch không ph i trên m t máy (ch ) nào đó xa. N u mu n b n có th tìm hi u thêm v t ch c X. XFree86 đã đư c s d ng không ch trên Linux mà còn trên các h th ng System V/386. • Jim Gettys (HP). • Jim McQuillan (Linux Terminal Server Project). Còn bây gi chúng ta s nói đôi dòng v cách t ch c làm vi c giao di n ph n m m d a trên tiêu chu n X Window System. • Stuart Kreitman (SUN).Org 163 v i b x lý 80386/80486/Pentium. 386BSD.4..Org trên trang web chính c a t ch c t i đ a ch http://x. .Org Foudation là m t công ty khoa h c v i ban lãnh đ o bao g m nh ng guru1 hàng đ u trong th gi i mã ngu n m : • Stuart Anderson (Free Standards Group). Hi n th i X. Do đó đôi khi chúng ta không th y có s khác nhau “v cơ b n”. Ph n l n các nhà phát tri n.Org Foundation cung c p d ng ng d ng mã ngu n m c a X Window System. ) và âm thanh.7.org.

1). nh n chu t) đ n các chương trình khách. Đ đưa ra màn hình m t hình nh nào đó có ý nghĩa hơn thì ch m t mình chương trình ch X là không đ . bao g m: v khung ngoài. Khi m t ng d ng X kh i đ ng. chương trình đ ho GIMP. ví d chương trình so n th o văn b n OpenOffice. N m gi a chương trình khách và chương trình ch X còn có hai thành ph n quan tr ng n a c a giao di n đ ho . trình đơn (menu).1: Ki n trúc c a h th ng đ ho X Window System3 .. Chương trình khách c a “ch X” có th là các ng d ng làm vi c dư i X Window. g i là giao th c X hay giao th c k t n i m ng X (X Network Protocol). Và đó là t t c nh ng gì b n có th làm. Ngoài nó ra chúng ta c n ch y m t trình qu n lý c a s và ít nh t m t chương trình khách đ t o hình nh trên màn hình. Đó là <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> dùng đ d ng làm vi c chương trình ch X (n u không b đi kh năng này trong c u hình). N u ch ch y chương trình ch X thì b n s ch th y m t màn hình màu xám v i m t d u X gi a. <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–> – chuy n nhanh gi a các ch đ hi n th . Có th di chuy n d u X này quanh màn hình chu t. . Lúc này v n có m t s t h p phím đư c X x lý. các chương trình gi l p terminal như xterm. Nhưng b n thân chương trình ch X không t o ra (v ra) hình nh trên màn hình mà ch cung c p hình nh cho driver c c hình. nhưng t m th i chưa có chương trình khách nào. Thư vi n X–lib g m các hàm đ h a cho phép th c hi n các thao tác b c th p v i các hình m u đ ho . Trình qu n lý c a s cung c p các phương ti n đ th c hi n t t c các thao tác v i các c a s . Máy tính ch dùng đ ch y chương trình ch X đư c g i là máy X terminal. các . . konsole. đó là thư vi n các hàm đ ho X–lib và trình qu n lý c a s (xem hình 7. Nh n các nút chu t và bàn phím không đem l i l i ích gì. c a s s chuy n quy n đi u khi n đ n trình qu n lý c a s . urxvt.164 Giao di n đ ho đ c bi t.org Writer. t c là đ phân gi i và t n s màn hình và các t h p phím quen thu c <Control>+<Alt>+<Fm> – chuy n v ch đ văn b n vào terminal o s m. Trình qu n lý c a s g i các hàm trong X–lib đ đi u khi n màn hình và th c hi n b t kỳ thao tác chuy n đ i hình nh nào trong các c a s . Tuy nhiên ngay lúc này chương trình ch X đã s n sàng chuy n nh ng tín hi u (nh n phím. Hình 7.

Như v y là trong hình v đã b qua nh ng chương trình ng d ng c a giao th c TCP/IP. GNUStep. do đó có th ch y chương trình . Đ i v i h th ng thì không có s khác nhau gi a chương trình làm vi c trong ch đ đ ho và trong ch đ bình thư ng. T t nhiên nh ng gì đưa ra trong hình 7. . . Chính thư vi n này là n n t ng c a chương trình đ ho GIMP. còn hình nh s hi n th trên màn hình máy tính cá nhân. Chương trình này đư c g i là xorg và n m trong thư m c /usr/X11R6/bin. Trình qu n lý c a s còn g i các hàm tương ng cho các chương trình khách trong trư ng h p ngư i dùng thao tác v i các ng d ng b ng bàn phím và chu t. v. N u c n chương trình s t tìm đ n chương trình ch X qua TCP/IP nói chung và qua socket n i b khi chương trình ch và khách làm vi c trên cùng m t máy. t c là t dòng l nh. Các môi trư ng làm vi c đ ho m r ng như KDE.v. t chương trình Midnight Commander. GNOME. Ví d chương trình so n văn b n emacs t đ ng ch n ch đ làm vi c (đ ho hay văn b n) khi kh i đ ng.v. CDE. Và còn m t tài nguyên quan tr ng khác c a h th ng đ ho đó là phông ch . GNOME s d ng thư vi n GTK+ (bây gi là GTK2+).org ngoài c c màn hình còn ph i đưa ra các tham s c a chu t và bàn phím. Đ c đi m r t m nh này c a h th ng X Window là m t trong nh ng khác bi t c a nó so v i giao di n đ ho c a các h đi u hành dòng Windows. Trình qu n lý màn hình c n bi t các tham s c a các thi t b này đ th c hi n công vi c c a mình. Xfce4. mà ch m r ng và thêm vào.7. Ví d các chương trình ng d ng có th ch y trên m t máy ch m nh (mainframe). v. không thay th nh ng thành ph n k trên c a h th ng X Window. nên chúng có th ch y trên các máy tính khác nhau và trao đ i v i nhau qua m ng. đ ng th i còn cung c p kh năng thay đ i d ng và v trí các c a s trong quá trình làm vi c tùy theo nhu c u c a ngư i dùng. Ngoài ra trên Linux và UNIX nói chung không có s phân bi t rõ ràng gi a các chương trình giao di n đ ho và giao di n văn b n (dòng l nh) như trong Windows. Ví d . T t c nh ng gì chương trình c n bi t đ làm vi c đó là nơi tìm chương trình ch X.1 X.org có m t chương trình ch X cho ph n l n c c màn hình. . xu ng và các thành ph n khác c a c a s . ho c có m t chương trình khác chuyên dùng cho vi c này (đư c g i là chương trình ch phông ch ). Ví d chúng ta đã nói r ng trao đ i gi a thư vi n X–lib v i chương trình ch X trong trư ng h p chung đư c th c hi n qua giao th c TCP/IP. Ngoài ra trong GNOME còn có các thư vi n khác như Imlib cho phép m r ng các kh năng c a h th ng đ h a. Chương trình th c hi n vi c này b ng cách g i các hàm thư vi n trong X–lib.Org 165 bi u tư ng. X. KDE thêm vào thư vi n các hàm đ ho QT b sung cho X–lib. Chính vì th khi c u hình X. Ngoài ra còn có nh ng chương trình có th làm v i c chương trình ch X và v i c terminal thông thư ng. Thông thư ng có m t liên k t đ n chương trình ch này v i tên X. Tìm ki m chương trình ch X đư c th c hi n qua bi n môi trư ng DISPLAY ho c qua tùy ch n trên dòng l nh. Đi u ki n duy nh t c n ph i có là chương trình ch X ph i làm vi c. B i vì ch và khách là các ti n trình riêng. Chương trình ch X có th thao tác v i phông ch m t cách tr c ti p. thanh cu n lên.1 ch là tương đ i. và cũng c n ph i thêm vào hình v trên. . Chương trình cho ch đ đ ho cũng đư c ch y như các chương trình bình thư ng.

vì đã có trên t t c các b n phân ph i l n các môi trư ng làm vi c đ ho . T t c nh ng môi trư ng làm vi c đ ho này . • Fluxbox (http://www. Như b n th y giao di n đ ho trên Linux đư c t o ra theo nguyên t c môđun. Ngoài ra cũng c n nói đ n môi trư ng làm vi c đ ho g n nh hơn và cũng chi m đư c s yêu m n c a r t nhi u ngư i dùng.org) – trình qu n lý c a s g n nh nhi u màu s c và m m d o trong c u hình k th a c a AfterStep. và yêu c u công vi c. M t đ c đi m thú v c a WindowMaker đó là các trình nh applet th c hi n nhi u ch c năng khác nhau: theo dõi h th ng. làm vi c tương đ i nhanh và cũng đư c ngư i dùng có kinh nghi m ưa chu ng.org). • enlightment (http://www. .xfce.fluxbox. Trang ch c a FVWM và FVWM2 n m t i đ a ch http: //fvwm. và có th t xây d ng nhi u “ki u” giao di n đ ho t các thành ph n khác nhau.org/. đ ng h . Trình qu n lý c a s này đang đư c r t nhi u ngư i dùng có kinh nghi m ưa chu ng. Như v y là b n đ c đã bi t đư c giao di n đ ho trên Linux đư c t o ra t nh ng thành ph n gì. N u mu n và có s h tr thì b n có th s d ng nh ng trình nh applet này trong các trình qu n lý c a s khác như Fluxbox.icewm. N i ti ng nh t trong s các môi trư ng đ ho này c n k đ n KDE (http://www. Xin đưa ra đây m t vài ví d trình qu n lý c a s thư ng dùng: • IceWM (http://www. Insert.v. .166 ch X b ng câu l nh: [user]$ X Giao di n đ ho Trình qu n lý c a s thì có r t nhi u.org) mà chúng ta s nghiên c u sâu hơn trong chương sách ti p theo và GNOME (http://www. v. đó là chương trình ch X. L a ch n trình qu n lý c a s nào ph thu c nhi u vào c u hình máy tính c a b n (máy “m nh” hay “y u”.gnome.kde. theo dõi m ng. Chính trình qu n lý c a s này đư c dùng trên nhi u b n phân ph i Linux d ng LiveCD (Linux “s ng và làm vi c” trên CD) như: Damn Small Linux.org) – trình qu n lý c a s đ p nh t hi n nay.org) – trình qu n lý c a s nh nh và làm vi c r t nhanh. Nhưng t t c chúng đ u s d ng cùng m t ti n ích đ ho cơ s c a X Window. có r t nhi u tùy ch n c u hình đ b n có th thay đ i. • fvwm2 (Free Virtual Window Manager 2)– phiên b n nâng c p c a trình qu n lý c a s fvwm cho phép s d ng các s c thái (theme) khác nhau và trình đơn đ ng. Nhưng đ i v i ngư i dùng m i (và r t m i) thì đây không ph i là cách d nh t.org) – m t trình qu n lý c a s g n nh khác. đó là Xfce4 (http://www.windowmaker.org). Các trình qu n lý c a s khác nhau có th cho ra d ng c a s khác nhau b ng cách s d ng các khung và trình đơn c a s khác nhau. R t may là không nh t thi t ph i ch n cách này. c c màn hình có nhi u b nh hay không). • WindowMaker (http://www. b n đ c có th ch n b t kỳ chương trình nào trong s chúng.enlightment.

ví d chương trình cài đ t xác đ nh d ng màn hình không đúng và do đó dùng nh ng tham s không thích h p. Còn có nhi u môi trư ng làm vi c đ ho khác nhưng chưa đ t đư c m c đ phát tri n m nh như KDE và GNOME.2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 167 đ u đã có h tr ti ng Vi t t t (ho c còn chưa t t).2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính Như b n đ c đã hi u khi th y đ u đ c a ph n này. d ng màn hình và t đ ng ch n các tham s (đ phân gi i. t n s c p nh t) thích h p.org). kh năng duy t web cũng không thua kém các trình duy t khác như Internet Explorer. V n đ này x y ra trư c đây là do thư vi n Qt thu c v công ty thương m i. Các b n phân ph i Linux m i hi n nay đã cho phép cài đ t và c u hình giao di n đ ho m t cách d dàng hơn r t nhi u so v i trư c đây. GNOME đư c phát tri n trong khuôn kh c a d án GNU. 4 . có nghĩa là chương trình ng d ng t do. GNOME đư c xây d ng d a trên thư vi n các hàm đ ho GTK+ (bây gi là GTK2+. đ phân gi i màn hình. K t qu thu đư c đó là m t b đ y đ các chương trình ng d ng cho phép gi i quy t t t c các nhu c u đi u khi n máy tính và làm vi c c a ngư i dùng. trong s đó c n k đ n trình qu n lý t p tin Thunar và các m r ng (plugin) c a nó. do đó càng d dàng hơn (ho c khó khăn hơn cho ai đó?) cho b n đ c trong khi s d ng. v. mà ch là nh ng ki n th c cơ b n v h th ng hình nh c a máy tính đ giúp ngư i dùng m i và r t m i hi u đư c cách làm vi c c a h th ng hình nh.4 M t môi trư ng làm vi c đ ho có cùng đ ng c p v i KDE đó là GNOME (GNU Network Object Model Environment). Trong các phiên b n m i c a KDE còn có thêm trình qu n lý t p tin và cũng là trình duy t web Konqueror (http://konqueror. phiên b n 2 c a thư vi n GTK). Trong s chúng c n nói đ n Xfce4 (http://www. . B ng thư vi n này các nhà phát tri n KDE đã vi t ra trình qu n lý c a s riêng – kwm.xfce.7. Nhưng công ty Troll Tech đã đưa ra thông báo cho phép dùng thư vi n này vĩnh vi n mi n phí đ phát tri n các ng d ng mã ngu n m . Ngoài ra Konqueror còn cho phép xem tr c ti p các t p tin có đ nh d ng (“ph n m r ng”) đã bi t. Tuy nhiên tôi xin đưa ra đây m t vài l i khuyên khi c u hình X Window vì r t có th b n đ c s g p v n đ nào đó. Cách đây m t th i gian KDE đã đư c công nh n là ph n m m t do. T t nhiên đi u này không có nghĩa là t t c các thành ph n c a môi trư ng KDE là do m t công ty nào đó vi t ra và phát tri n.4 c a Xfce4 h a h n nhi u thay đ i l n. Fedora Core. đây không ph i là hư ng d n chi ti t dành cho các nhà chuyên môn. 7.com). trung tâm đi u khi n KDE và r t nhi u thành ph n khác bao g m c gói chương trình ng d ng cho văn phòng KOffice.qt. N n t ng c a môi trư ng làm vi c đ ho KDE (K Desktop Enviroment) là thư vi n các hàm đ ho m r ng Qt c a công ty Troll Tech (http://www. trình qu n lý t p tin kfm. openSUSE Linux. Đ u tiên chúng ta c n bi t m t chút v công vi c c a h th ng hình nh c a máy tính. Phiên b n 4. . Chương trình cài đ t c a Debian Linux.kde. mà nhi u nhà l p trình cùng s d ng m t cách m t ý tư ng phát tri n chung đ t o ra các ng d ng khác nhau. th nào là t n s .org) có nhi u kh năng m nh trong vi c truy c p đ n các t p tin. đã có kh năng t đ ng xác đ nh d ng c c hình.v.

HSF. Màn hình th c hi n hai công vi c riêng bi t: “tr i” các chu i (tia) electron và chi u sáng các đi m riêng bi t đ t o ra hình nh. H th ng hình nh c a máy tính bao g m c c hình (video card) và màn hình (monitor). khi đó đèn huỳnh quang s nh p nháy r t m nh. . Không nên ch n t n s c p nh t màn hình nh hơn 60Hz. Nh ng màn hình m i thư ng là màn hình có nhi u t n s hay còn nói là có gi i t n s r ng. t cu i màn hình lên đ u màn hình. Giá tr này càng cao bao nhiêu thì m t c a ngư i dùng càng ít m i m t b y nhiêu trong khi làm vi c v i máy tính. Tiêu chu n VESA khuyên ch n giá tr này l n hơn ho c b ng 72Hz. còn khi có tín hi u đ ng b nh (theo chi u d c) thì s chuy n tia electron t góc dư i bên ph i v góc trên bên trái. nhưng hãy c n th n vì n u ch n giá tr cao quá m c thì có th làm h ng màn hình. Như b n đ c bi t. chúng ta s ch xem xét trư ng h p màn hình ng đi n t (CRT) mà không xem xét màn hình tinh th l ng (LCD). sang ph i. T n s đ ng b d c thư ng kí hi u là VSF và có đơn v là Hz (Héc). đ có th ch n các tham s thích h p trong khi c u hình. VS). C c hình chuy n t i màn hình 3 tín hi u: tín hi u hình (RGB). đ có th c u hình đúng chương trình ch X. . xu ng th p hơn m t chút so v i hình nh (t o ra 4 dòng và c t t i xung quanh hình nh). s dòng trên màn hình (đ phân gi i theo chi u d c) và cư ng đ (intensity) c a m i màu (trong s ba màu chính) trên t ng đi m. T t nhiên t t nh t là ch n giá tr l n nh t trong s có th dùng. tính theo s tín hi u trong m t giây. giá tr c a VSF n m trong kho ng 50 – 180 Hz. T n s này đư c g i là DCF (“Dot Clock Frequency” – t n s làm vi c c a c c hình). T n s đ ng b ngang. tia electron còn di chuy n quá sang trái. Giá tr t n s đ ng b ngang và d c này nh t đ nh có trong tài li u đi kèm v i màn hình. lên cao. Khi có tín hi u đ ng b dòng (theo chi u ngang) tia electron s đư c chuy n t cu i m i dòng t i đ u dòng ti p theo. đ ng b dòng (HS) và đ ng b nh (c t. Tia electron di chuy n qua màn hình theo m t v n t c có h n do b vi x lý c a c c hình xác đ nh. có nghĩa là b n có th ch n các t n s d c và ngang t m t vùng các giá tr cho phép nào đó. có đơn v là KHz (1kilôhéc = 1000 héc) và nh n giá tr trong kho ng t 31 đ n 135 KHz. vì khi đó s gi m m c đ nh p nháy c a màn hình. Ngoài ra đ t o ra hình nh s c nét trên màn hình. Còn có m t t n s quan tr ng khác n a. Nhưng cũng không th đưa ra m t t n s c p nh t màn hình quá l n.v. Trên th c t t n s c p nh t còn nh hơn n a vì còn m t th i gian di chuy n các tia electron t dòng này sang dòng khác. Đi u khi n màn hình có nghĩa là đưa ra s đi m trên m t dòng (đ phân gi i theo chi u ngang). hình nh trên màn hình đư c t o ra t các đi m riêng bi t. C n nói thêm t n s c p nh t màn hình b ng t n . đó là s đi m có th hi n th trên màn hình trong m t giây.168 Giao di n đ ho v. C n ph i bi t t n s t o ra hai tín hi u này. M t s màn hình nh t là màn hình r ti n có th ch có m t vài giá tr t n s cho phép. Ch c năng đi u khi n màn hình là do c c hình th c hi n. vì t n s này không th l n hơn giá tr c a phân s : DCF (s đi m trên dòng) * (s c t trên màn hình) t c là có s ph thu c v i đ phân gi i (resolution) c a màn hình. Đi m đư c t o ra nh các chu i electron và các đi m n m d ng dòng n m ngang. M t tham s cũng quan tr ng n a đó là t n s c p nh t màn hình SRR (Screen Refresh Rate).

do đó tham s quy t đ nh đây là dung lư ng b nh . t n s đ ng b d c VSF và t n s làm vi c c a c c hình DCF xác đ nh giá tr gi i h n (l n nh t) c a đ phân gi i. Trên các màn hình màu. n u b n đ c mu n ch n đ phân gi i màn hình 1280 x 1024 và có 32 tri u màu cho m i đi m. nhưng v n có th truy c p t i máy tính b ng ch đ văn b n (giao di n dòng l nh).org. ho c không th vào ch đ đ ho . Chương này coi như b n đã cài đ t X. Còn bây gi chúng ta s xem xét ph n th c hành c a nh ng lý thuy t đã đưa ra. N u b n không hài lòng v i hình nh c a giao di n đ ho . B nh này n m trên c c hình nhưng thu c v không gian b nh chung c a c máy tính. Hình nh s đưa ra màn hình đư c t o ra trong b nh c a c c hình. m i đi m đư c chi u sáng đ ng th i b i 3 tia electron. t c là 8 byte cho m i đi m. thì c n có m t c c hình v i dung lư ng b nh ít nh t là 1280 ∗ 1024 ∗ 4 = 10485760 byte (10Mb). đó là “b chuy n đ i s – tương t ”.3 C u hình chương trình ch X Chúng ta s xem xét trư ng h p sau khi cài đ t Linux b n không th chuy n vào ch đ đ ho (r t hi m khi x y ra v i các b n phân ph i Linux m i). Tôi nghĩ r ng b n có th t l a ch n m t đ phân gi i và s lư ng màu thích h p cho máy tính c a mình. và t t c nh ng t p tin (chương trình) nói đ n phía sau đã có trên đĩa. thì v n có th s d ng m t câu l nh và chương trình c a Linux đ c u hình l i chương trình ch X.7. ho c không hài lòng v i nh ng gì mình th y trên màn hình giao di n đ ho . thì hãy ch n kh i đ ng vào ch đ m t ngư i dùng đ có kh năng thay đ i c u hình X. N u có m t c c hình cũ v i dung lư ng b nh ít hơn thì c n ph i ch n đ phân gi i nh hơn ho c ch n s lư ng màu ít hơn.3 C u hình chương trình ch X 169 s đ ng b d c (SRR = VSF). 7. N u b n rơi vào tình hu ng th nh t trong quá trình kh i đ ng máy. Cách cài đ t chương trình s có trong chương khác dành riêng cho ph n cài đ t chương . byte) ≥ (S * (s byte trên m t đi m) đi m trên dòng) * (s c t trên màn hình) Ví d . Công th c xác đ nh gi i h n đ phân gi i và s lư ng màu trên hình nh r t đơn gi n: (Dung lư ng b nh . Cư ng đ c a m i màu này l i đư c xác đ nh b i m c đ c a tín hi u trong tia tương ng. Chúng ta s bi t đư c cách chuy n ch đ kh i đ ng trong m t vài chương t i. Màu c a đi m đó đư c xác đ nh b i s pha tr n c a ba màu cơ b n: đ (Red). T t c nh ng c c hình m i đáp ng đư c (th m chí còn vư t quá) yêu c u này. Như v y. Còn có m t gi i h n n a ph thu c vào dung lư ng b nh c a c c hình – s lư ng màu c a hình nh.org. Hình nh đư c lưu trong b nh d ng s và s chuy n đ i hình nh v d ng tín hi u “tương t ” (analog) RGB là m t trong nh ng công vi c chính c a c c hình. S lư ng màu có th dùng cho m i đi m đư c gi i h n b i dung lư ng b nh c c hình cũng như s m c đ tín hi u mà c c hình có th t o ra cho m i tia electron. N u không thì đ u tiên b n ph i cài đ t gói chương trình X. xanh lá cây (Green) và xanh da tr i (Blue) – RGB. Công vi c này là do m t b ph n trên c c hình đ m nhi m. t c là c u hình giao di n c a Linux. Nhưng thông thư ng c c hình có th t o ra m t s lư ng m c đ tín hi u đ đ hi n th hình nh.

ho c đơn gi n là giúp b n hi u hơn v giao di n này và cách c u hình nó n u b n đã có m t h th ng X Window làm vi c t t. B n có th tìm th y script này trên m ng Internet. Ví d . Thư ng l y t tài li u đi kèm v i chúng. • D ng chu t và bàn phím. • Kho ng t n s đ ng b ngang và d c cho phép dùng c a màn hình. Có nhi u cách đ l y nh ng thông tin này. Ngoài ra có nh ng chương trình chuyên dùng cho vi c l y các d li u c n thi t k trên. chíp c a hãng Nvidia thư ng c n n p môđun nv. • Dung lư ng b nh c a c c hình. Cách ch y chương trình này không thu c vào ph m vi c a cu n sách này vì chúng ta đang nói v h đi u hành Linux. n u không có tài li u thì b n c n tìm nh ng thông tin này trên Internet. s d ng Knoppix): t t c nh ng thông tin b n c n đã có trong tài li u đi kèm v i máy tính. .170 Giao di n đ ho trình. và n u không bàn phím thì càng không th làm vi c v i máy tính nói chung.5 (http://creativecommons. Nh ng thông tin b n c n có trong Trình qu n lý các thi t b . Làm vi c trong giao di n đ ho mà không có chu t thì không thu n ti n chút nào. C n xác đ nh d ng chíp đ ch n môđun đúng cho c c hình. N u trên máy c a b n chưa có b t kỳ h đi u hành nào thì hãy s d ng m t h đi u hành Linux LiveCD (ch y th ng t CD) có kh năng nh n d ng ph n c ng t t như Knoppix. L y t tài li u đi kèm v i màn hình. 5/). Tác gi không ch u trách nhi m v nh ng gì s x y ra. V cách đ c thông tin t t p tin c u hình X.org (c u trúc c a t p tin này) chúng ta s xem xét ngay dư i đây. n u không có thì cũng có th xem tr c ti p trên thi t b .3. • D ng c a b x lý trên c c hình (chíp). d dàng nh t là trên trang web c a nhà s n xu t.1 Thu th p thông tin c n thi t Đ có th c u hình b n c n m t vài d li u sau: • Tên c a hãng s n xu t c c hình và màn hình. ví d bash script mkxf86config do các nhà phát tri n Gentoo vi t ra. Vì th c n ph i c u hình chương trình ch X đ s d ng nh ng thi t b này. Hai tham s này là quan tr ng. Sau khi kh i đ ng Knoppix thành công hãy sao chép t p tin c u hình chương trình ch X c a Knoppix (thư ng n m t i /etc/X11/xorg. Tuy nhiên tôi hy v ng là các b n s không ph i s d ng đ n nh ng ti n ích này cũng như nh ng phương án k trên (s d ng h đi u hành khác. Cách d dàng nh t cho ngư i dùng m i là khi trên máy đã có m t h đi u hành Windows. Hy v ng r ng nh ng thông tin dư i đây giúp b n c u hình thành công giao di n đ ho .conf lên đĩa m m ho c flash đ sau này có th đ c l i. Nhưng xin b n hãy luôn nh là cu n sách b n đang đ c s d ng b n quy n Creative Commons Public License 2. Hãy c n th n trong khi làm vi c! 7.org/licenses/by/2. B n có th tìm th y thông tin trong b t kỳ cu n sách nào nói v h đi u hành Windows.

7. do đó có th s d ng b t kỳ trình so n th o văn b n nào đ thay đ i nó.conf t đ u. Tuy nhiên. đôi khi r t m nh.conf.conf và đ t t p tin này vào thư m c /etc/X11. Ch c n ch y câu l nh sau (hãy chú ý là c n có quy n ngư i dùng root: [root]# Xorg -configure Câu l nh này s làm vi c m t cách im l ng.3. Cũng không c n ph i t o t p tin xorg. ch có đi u xorgconfig sau khi hoàn thành công vi c s t o ra xorg. Chúng s giúp b n ti t ki m đư c nhi u th i gian. .2). T p tin c u hình X ch là m t t p tin văn b n (text file) bình thư ng. Hãy s d ng nh ng chương trình này. Trên dòng l nh hãy ch y: [root]# xorgconfig r i tr l i nh ng câu h i mà chương trình này đ t ra. Hãy đ c các trang hư ng d n s d ng man tương ng xorgconfig(1) và xorgcfg(1) đ bi t thêm chi ti t.2 C u trúc c a t p tin c u hình X T p tin c u hình chương trình ch X thư ng n m t i /etc/X11/xorg. thì hãy ch y m t trong nh ng chương trình cho phép b n t o ra t p tin này. Đ t o ra t p tin c u hình X m t cách t đ ng hãy s d ng chương trình Xorg v i tùy ch n -configure. đó là xorgcfg. Trên th c t theo tôi th y thì hai chương trình này không có gì khác nhau. và chúng ta s s d ng chúng trong th i gian đ u m i làm quen v i Linux. N u trong khi cài đ t b n có ch n cài đ t giao di n đ ho X thì trên máy đã có t p tin ch a c u hình X đúng (và có th không). N u không mu n ti p t c thì hãy nh n <Ctrl>+<C> đ thoát ra.conf ch không ph i XF86Config-4 như trư ng h p xf86config. t c là t i ∼/xorg.3 C u hình chương trình ch X 171 7. Trong X. ti n ích chuyên dùng cho vi c này. Xin đ ng quên câu l nh Xorg khác v i câu l nh xorg! Như đã nói t trư c trên Linux ch thư ng và ch hoa có s khác nhau rõ ràng. Còn m t ti n ích khác có th dùng đ c u hình máy ch X.conf. N u không th y t p tin này thì chương trình ch X s dùng c u hình chung c a toàn b h th ng n m trong thư m c /etc như đã nói trên (n u có). m i b n phân ph i hi n đ i có m t công c c u hình riêng c a mình. Tuy nhiên r t có th b n s mu n t t o cho mình m t t p tin c u hình riêng. ho c đơn gi n là mu n ki m soát quá trình này. Trong XFree86 phiên b n th 4.org chương trình này đã đư c thay th b ng xorgconfig. Ngoài ra. Nhưng chương trình là ng d ng đ ho . N u vì nguyên nhân nào đó b n cài đ t X. có nh ng chương trình. ti n ích chính dùng đ t t o m t t p tin c u hình (XF86Config-4) là chương trình xf86config (đôi khi xf86cfg). sau khi hoàn thành nó s t o ra t p tin xorg. do đó không có ích trong trư ng h p b n chưa có m t c u hình X nào.org riêng sau khi cài đ t Linux. Khi kh i đ ng và n u không ch rõ t p tin c u hình trên dòng l nh thì chương trình ch X đ u tiên s tìm t p tin c u hình t i thư m c c a ngư i dùng. Ví d b n phân ph i OpenSUSE có sax2. t c là ch ch y trên n n m t máy ch X đã ch y nào đó (hình 7. Và đây cũng chính là cách các nhà qu n tr h th ng có kinh nghi m s d ng đ c u hình giao di n đ ho .

172 Giao di n đ ho Hình 7.conf có trên máy c a tôi sau khi cài đ t openSUSE Linux 10.2: C u hình X.1: # # # # # Version: 7.de>.org qua xorgcfg B ng m t trong nh ng công c trên b n đã t o ra đư c t p tin c u hình xorg.1 Contact: Marcus Schaefer <sax@suse. 2005 Contact: SaX-User list <https://lists.de/mailman/listinfo/sax-users> Automatically generated by [ISaX] (7.conf. Chúng ta s xem t p tin này trông như th nào (có nghĩa là dùng câu l nh xem t p tin more ho c less ho c dùng m t chương trình so n th o văn b n như vim đ m nó).1) Section "Files" InputDevices "/dev/gpmdata" InputDevices "/dev/input/mice" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/misc:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/local" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/75dpi:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/100dpi:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/Type1" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/URW" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/truetype" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/uni:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/CID" FontPath "/opt/kde3/share/fonts" FontPath "/usr/local/share/fonts" EndSection . Dư i đây là ví d m t t p tin xorg.berlios.

3 C u hình chương trình ch X Section "ServerFlags" Option "AllowMouseOpenFail" "on" EndSection Section "Module" Load "dbe" Load "type1" Load "freetype" Load "extmod" Load "glx" Load "v4l" EndSection Section "InputDevice" Driver "kbd" Identifier "Keyboard[0]" Option "Protocol" "Standard" Option "XkbLayout" "us" Option "XkbModel" "pc104" Option "XkbRules" "xfree86" EndSection Section "InputDevice" Driver "mouse" Identifier "Mouse[1]" Option "Buttons" "10" Option "Device" "/dev/input/mice" Option "Name" "Logitech USB Receiver" Option "Protocol" "explorerps/2" Option "Vendor" "Sysp" Option "ZAxisMapping" "4 5" EndSection Section "Monitor" DisplaySize 345 259 HorizSync 30-96 Identifier "Monitor[0]" ModelName "SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF" Option "DPMS" VendorName "SAMSUNG" VertRefresh 50-160 UseModes "Modes[0]" EndSection 173 Section "Modes" Identifier "Modes[0]" Modeline "1280x1024" 167.18 800 856 944 1088 600 601 604 650 EndSection .41 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1077 Modeline "1024x768" 135.7.32 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1078 Modeline "1280x1024" 165.57 1024 1096 1208 1392 768 769 772 821 Modeline "1024x768" 131.41 1024 1104 1216 1408 768 769 772 822 Modeline "1024x768" 132.59 800 856 944 1088 600 601 604 650 Modeline "800x600" 96.29 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1077 Modeline "1280x1024" 163.43 1024 1096 1208 1392 768 769 772 821 Modeline "800x600" 97.89 800 856 944 1088 600 601 604 650 Modeline "800x600" 96.

Có th b n đ c đã nh n th y là trên Linux nh ng t p tin c u hình có c u trúc tương t như nhau. Nh ng dòng này có ký t đ u tiên là # và m t kho ng tr ng sau ký t này. T p tin xorg.174 Section "Screen" DefaultDepth 24 SubSection "Display" Depth 15 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 16 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 24 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 8 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection Device "Device[0]" Identifier "Screen[0]" Monitor "Monitor[0]" EndSection Giao di n đ ho "800x600" "800x600" "800x600" "800x600" Section "Device" BoardName "GeForce4 MX 440 with AGP8X" BusID "1:0:0" Driver "nvidia" Identifier "Device[0]" VendorName "NVidia" EndSection Section "ServerLayout" Identifier "Layout[all]" InputDevice "Keyboard[0]" "CoreKeyboard" InputDevice "Mouse[1]" "CorePointer" Option "Clone" "off" Option "Xinerama" "off" Screen "Screen[0]" EndSection Section "DRI" Group Mode EndSection "video" 0660 Section "Extensions" EndSection C n ph i nói r ng nh ng thông tin mà chương trình cài đ t c a openSUSE dò tìm ra là chính xác. m i ph n có c u trúc như sau: . Nh ng dòng đ u tiên thư ng là nh ng dòng chú thích không có nh hư ng gì đ n chương trình.conf bao g m m t vài ph n nh hơn.

ph n ServerLayout ph i ch a ít nh t nh ng dòng sau: Section "ServerLayout" Identifier "Layout[all]" InputDevice "Keyboard[0]" "CoreKeyboard" InputDevice "Mouse[1]" "CorePointer" Screen "Screen[0]" EndSection . m i ph n cho m t thi t b . • ServerLayout – c u hình chung. • Device – mô t c c hình (video card). • Extensions – ph n c u hình m r ng. • InputDevice – mô t các thi t b nh p vào. • DRI – c u hình DRI.7. Như v y. • Vendor – c u hình cho các thi t b c a các nhà s n xu t c th nào đó. tuy nhiên khi đó chúng ph i có tên riêng không trùng nhau. chúng đư c xác đ nh trong các ph n InputDevice.conf t đây. • ServerFlags – tùy ch n c a chương trình ch . Thi t b nh p vào thư ng là bàn phím và chu t. • Module – các môđun n p t đ ng. Cũng có th g p hai ph n ho c nhi u hơn có cùng m t d ng (Ví d Screen).3 C u hình chương trình ch X Section "tên_c a_ph n_này" SectionEntry1 SectionEntry2 SectionEntry3 EndSection 175 Các ph n có th n m trong t p tin c u hình theo th t b t kỳ. Ph n ServerLayout có ưu tiên cao nh t. • Monitor – mô t màn hình. Trong t p tin c u hình có th có các ph n sau (không nh t thi t ph i có t t c chúng): • Files – đư ng d n đ n các t p tin. Ph n này xác đ nh nh ng thi t b vào/ra (input/output) nào s đư c s d ng trong giao di n đ ho X. Thi t b ra g m các thành ph n riêng bi t là c c hình và màn hình thư ng đư c nhóm l i v i nhau trong ph n Screen. t c là chương trình ch X b t đ u đ c t p tin c u hình xorg. Trong ph n ServerLayout ph i có các dòng ch đ n các ph n c a thi t b v a nói đ n. • Screen – c u hình màn hình. • Modes – mô t các ch đ hình nh.

16. 6 5 . Các ch đ đư c li t kê theo tên l y t ph n Modes. t c là GeForce4 MX 440 with AGP8X đư c xác đ nh trong ph n Device. "1024x768". Ph n này có d ng như sau: Section "Screen" DefaultDepth 24 SubSection "Display" Depth 15 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 16 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 24 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 8 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection Device "Device[0]" Identifier "Screen[0]" Monitor "Monitor[0]" EndSection "800x600" "800x600" "800x600" "800x600" Như b n th y. ngư i dùng c n đ t nh ng ch đ hi n th mu n dùng v i đ sâu màu tương ng. Tuy nhiên c c màn hình và b n thân màn hình ph i đ t t đ có th h tr nh ng giá tr đ sâu màu l n. Máy ch X s s d ng ch đ đ u tiên n m trong danh sách theo m c đ nh. xác đ nh trong ph n Monitor. 15. Ph n Screen còn có th ch a m t vài ph n con (Subsection) Display tương ng v i m t giá tr “đ sâu màu”5 màn hình. đó là: color depth Đ sâu màu màn hình thư ng tính theo bit và thư ng nh n các giá tr 8. đ ng th i đưa ra các ch đ làm vi c c a màn hình (đ phân gi i và s lư ng màu). Ph n Monitor xác đ nh tham s c a màn hình cũng có hai tùy ch n (hai dòng) quan tr ng. 24. Đ chuy n sang s d ng nh ng ch đ khác hãy th nh n các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–>. trong đó phím <+> và phím <–> n m trên bàn phím s . ph n này cho bi t c c màn hình đư c dùng là thi t b có tên Device[0]. Như v y. và màn hình đư c s d ng có tên Screen[0] (SAMSUNG SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF). ví d . "800x600". đ i v i ngư i dùng thì ý nghĩa c a ch đ hi n th trùng v i đ phân gi i c a màn hình. tên này n m ngay sau t Modeline.6 Trong m i ph n con.176 Giao di n đ ho Ph n Screen xác đ nh màn hình và c c hình s d ng. "1280x1024". Đ sâu màu m c đ nh n m trên dòng DefaultDepth. Giá tr này càng cao thì s lư ng màu có th hi n th càng l n và hình nh càng đ p.

N u không có tài li u này thì hãy tìm ki m trên CD đi kèm ho c trên trang Web c a nhà s n xu t. Ph n ti p theo là Device mô t c c màn hình c a b n. Nh ng . thì chúng ta s không dùng đư c nút bánh xe c a chu t đ kéo lên kéo xu ng các trang Web. Các môi trư ng làm vi c như KDE.7. do đó lúc này không c n thi t ph i tìm hi u sâu và c u hình k cho ph n này. Xfce đ u có các công c đ l a ch n ki u bàn phím. N u mu n đ t m t s c th nào đó thay cho nh ng kho ng thì có th s a thành: HorizSync VertRefresh ho c: HorizSync VertRefresh 80. Cũng nói luôn. 90 124. Chúng ta s quay tr l i v i ti ng Vi t trong m t chương sau. đ gõ ti ng Vi t thì t t nh t là s d ng m t chương trình chuyên d ng như xvnkb.3 C u hình chương trình ch X HorizSync VertRefresh 30-96 50-160 177 xác đ nh t n s c p nh t ngang (HorizSync) và d c (VertRefresh). đ t l i giá tr c a các phím. Tùy ch n Protocol xác đ nh giao th c “liên l c” v i chu t. GNOME. Hai ph n InputDevice xác đ nh chu t và bàn phím. Trong trư ng h p c a tôi là explorerps/2. do đó tùy ch n Option "XkbModel" "pc104" làm vi c trong đa s trư ng h p. T n s c p nh t màn hình theo chi u ngang HorizSync tính theo KHz còn t n s c p nh t d c VertRefresh tính theo Hz. 138 80 100 n u mu n có thêm hai l a ch n ho c nhi u hơn. Hi n nay ph bi n các bàn phím có 104 phím và Linux h tr t t các bàn phím này. thay đ i các thu c tính c a bàn phím như t c đ l p l i (repeat rate). thì tham s Protocol s có giá tr là PS/2 ho c m t t dài hơn k t thúc b ng PS/2. x-unikey ho c scim. Trong ph n InputDevice tương ng v i chu t hãy chú ý đ n 3 dòng (tùy ch n) sau: Option Option Option "ZAxisMapping" "4 5" "Protocol" "PS/2" "Device" "/dev/input/mice" N u không có tuỳ ch n ZAxisMapping v i giá tr 4 5. 50–160. đây t n s c p nh t ngang và d c có th n m tương ng trong kho ng 30–96. N u chu t đư c k t n i vào m t c ng dành riêng cho nó. Driver g c c a X.org cho các c c màn hình nvidia có tên ng n hơn — nv. Trên máy c a tôi dòng này có d ng: Driver "nvidia" T c là tôi s d ng c c màn hình v i chip c a hãng NVIDIA và đã cài đ t driver l y v t trang Web c a hãng này. Trong ph n này quan tr ng nh t là dòng ch ra driver. C n ph i xem xét tài li u c a màn hình đ đưa ra nh ng giá tr chính xác.

nhưng ngư i dùng c n bi t đ gi i quy t nh ng trư ng h p như không tìm th y phông ch mong mu n. T t hơn h t là ki m tra t p tin c u hình xorg. N u chu t m i đư c s n xu t thì còn có th dùng giá tr Auto (t đ ng xác đ nh) đây. Đây không ph i là l i nghiêm tr ng đ ph i d ng làm vi c. Không c n gi i thích ch c b n cũng đã nh n ra là tùy ch n Device xác đ nh tên t p tin thi t b c a chu t.conf thư ng n m đ u t p tin này và xác đ nh đư ng d n đ n các thư m c phông ch . b ng câu l nh: Như đã nói [root]# Xorg -configure đ t o m t cách t đ ng ho c [root]# xorgconfig đ có th ki m soát quá trình này.dir thư ng do câu l nh mkfontdir tr c ti p ho c dán ti p t o ra. Tuy nhiên trư c khi thêm m t thư m c phông ch m i c n ki m tra l i xem thư m c này có t n t i không và có ph i là thư m c phông ch không7 . do đó hãy nh nó.dir ch là m t t p tin văn b n thông thư ng nhưng không nên t s a đ i nó.conf thông thư ng s n m trong thư m c /etc/X11.178 Giao di n đ ho giao th c còn l i s d ng cho chu t k t n i qua c ng ti p n i (c ng COM). Cu i cùng. do đó không nên th c u hình X. N u th y m t màn hình màu đen. Sau khi t o t p tin xorg. Tuy nhiên đ ng v i vàng s d ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace>. N u khi ch y máy ch X không tìm th y m t thư m c phông ch nào đó trong ph n Files. Có kh năng nh ng tham s không đúng s làm h ng màn hình c a b n ho c d n đ n nh ng h u qu không lư ng trư c. hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ quay v ch đ văn b n. vì r t có th c n m t chút th i gian đ chuy n vào giao di n đ ho . Xin chú ý đây ch là liên k t m m đ n chương trình máy ch Xorg8 . Đây là thư m c tiêu chu n (chuyên dùng) cho nh ng c u hình có liên quan đ n máy ch X.conf. ví d khi máy ch X không tr l i (không làm vi c). T h p phím này s giúp b n d ng ch y máy ch X trong nh ng trư ng h p có v n đ .3. Bây gi hãy th ch y giao di n đ ho b ng câu l nh X (vi t hoa).conf trên.conf đã t o ra xem có nh ng l i nguy hi m nào không. ho c màn hình nh p nháy.dir cho bi t fonts. t c là c u hình v a t o có v n đ . do đó c n ph i có liên k t m m này ho c có th th ch y th ng: [user]$ Xorg N u thành công. thì nó s đưa ra c nh báo. b n s th y m t con tr chu t hình ch X gi a màn hình và có th b qua nh ng dòng dư i đây.org b ng cách đã k trên tr khi b n ch c ch n là mình đúng. Đ th c hi n công vi c ki m tra ch c n dùng câu l nh: Thư m c phông ch ph i có t p tin fonts. có nhi u cách đ t o ra xorg. Hãy dùng chương trình v a nh c t i đ làm vi c này 8 B n có th ki m tra l i đi u này b ng câu l nh ls -l 7 .3 Th c u hình /etc/X11/xorg. 7. ph n Files c a t p tin xorg. Có m t vài cách đưa ra nh ng thư m c này. Câu l nh file fonts.

log còn có nhi u thông tin hơn.log. • (**) có nghĩa là tham s l y t trong t p tin c u hình (ví d xorg. (??) unknown. N u không ch ra t p tin xprobe. Trong t p tin này có r t nhi u thông tin có ích v h th ng X Window. • (II) — sau d u hi u này là nh ng thông tin khác nhau. Dư i nh ng dòng này là thông tin v phiên b n c a X Window System. • ?? — nh ng thông tin không rõ ngu n g c. Sau khi ch y câu l nh này màn hình s nh p nháy. Trong t p tin này còn có m t vài dòng thông tin hi n th m i quan h gi a các ph n trong t p tin c u hình: . (NI) not implemented. chúng ta ch c n nh ng thông tin trong xprobe. (WW) warning.log chúng ta s s a b ng cách thay đ i tham s tương ng trong t p tin /etc/X11/xorg. (++) from command line. C n nói r ng trong t p tin b n ghi /var/log/Xorg. Như v y: • (––) có nghĩa là nh ng giá tr tương ng thu đư c khi th (probe).log".0.org.7.log) và tên c a t p tin c u hình đư c s d ng: (==) Log file: "/var/log/Xorg. • (EE) — sau d u hi u này là nh ng thông báo l i. • (!!) — sau d u hi u này là nh ng chú ý. phiên b n nhân Linux và m t vài thông tin khác.log 2>&1 179 Câu l nh này ch y máy ch X ch đ th và đưa k t qu th đó vào t p tin xprobe.0. Nh ng dòng đ u tiên cho bi t m t vài d li u v X.log. • (==) có nghĩa là s d ng tham s theo m c đ nh.0. Time: Wed Jan 31 22:25:09 2007 (==) Using config file: "/etc/X11/xorg. (EE) error. (==) default setting.3 C u hình chương trình ch X [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe.log v a t o ra. • (WW) — sau d u hi u này là nh ng c nh báo.0.conf.log này chúng ta còn th y l i gi i thích cho nh ng ký hi u s d ng dư i cũng như trong t p tin b n ghi Xorg.log đ sau này có th đ c d dàng hơn. sau đó s l i th y dòng l nh c a h v và trong thư m c hi n th i s có thêm t p tin xprobe.conf). • (NI) — sau d u hi u này là thông báo v nh ng tham s còn chưa đư c phát tri n trong X. tên c a h đi u hành. Sau đó là thông báo v nơi đ t t p tin b n ghi (thư ng là /var/log/Xorg. (II) informational.conf" Trong t p tin xprobe. • (++) có nghĩa là tham s l y t dòng l nh ch y máy ch X. (**) from config file.log thì k t qu th s hi n ra trên màn hình.log: Markers: (--) probed. L i và c nh báo tìm th y trong xprobe. (!!) notice. ngày phát hành.org. Nhưng t m th i chúng ta s ti p t c xem xét xprobe. nhưng trong đa s trư ng h p.

T i th i đi m này.log 2>&1 r i nhìn vào t p tin xprobe. Ti n ích này ch y trong giao di n đ ho . và trên xterm s xu t hi n m t vài dòng thông tin: . hư ng d n.log 2>&1 Đôi khi có th th ch n m t đ phân gi i ho c đ sâu màu nh hơn. Entry deleted from font path. sau khi đã đóng c a s c nh báo cho bi t các nhà phát tri n không ch u trách nhi m v vi c s d ng xvidtune gây ra. Do đó n u v n th y m t màn hình đen.log xem có còn l i nào không. T t nhiên. Entry deleted from font path. N u không còn n a thì có th m nh d n ch y ch đ đ ho b ng câu l nh X như đã nói đ u ph n này. Chúng ta s th y m t c a s hi n ra như trong hình 7. Hãy c g ng s a h t nh ng l i ((EE) tìm th y. có d ng sau: (WW) The directory "/usr/share/fonts/local" does not exist. S d ng ti n ích này b n s tìm đư c ch đ hi n th thích h p cho màn hình c a mình. Ví d ch n đ phân gi i “1024x768” và đ sâu màu “16” thay vì “1600x1200” và “24”. Entry deleted from font path.3. thì hãy quay tr l i dòng l nh b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> r i ki m tra k càng k t qu c a câu l nh: [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. không có l i tìm th y trong xprob. ki m tra l i b ng: [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. (WW) The directory "/usr/share/fonts/PEX" does not exist. Entry deleted from font path. (WW) The directory "/usr/share/fonts/kwintv" does not exist. .. nh ng c nh báo tương t như trên không nh hư ng nhi u đ n vi c s d ng X Window. Entry deleted from font path. báo.180 (==) (**) (**) (**) (**) (**) ServerLayout "Layout[all]" |-->Screen "Screen[0]" (0) | |-->Monitor "Monitor[0]" | |-->Device "Device[0]" |-->Input Device "Keyboard[0]" |-->Input Device "Mouse[1]" Giao di n đ ho trong t p tin này r t có th chúng ta s g p nh ng c nh báo v thư m c ch a phông ch đã nói ph n trư c. b n c n bi t r ng. (WW) The directory "/usr/share/fonts/baekmuk" does not exist.log chưa b o đ m vi c ch y thành công ch đ đ ho . Nh ng c nh báo như v y b n s thư ng xuyên g p khi s d ng các s n ph m có liên quan đ n Linux như chương trình. do đó hãy ch y X b ng startx r i ch y xvidtune t m t trình l nh nào đó (ví d xterm). sách. . (WW) The directory "/usr/share/fonts/japanese" does not exist. Nói v ch đ làm vi c c a màn hình không th không k đ n m t ti n ích nh nh ng có ích đó là xvidtune.

96. Down — xu ng dư i. Đ ch nh hình nh trên màn hình.4).00 Nút Show cho bi t ch đ hi n th đang đư c s d ng d ng: "1280x1024" 167. ví d di chuy n sang ph i.00 vsync range 0: 50.160. tôi không s d ng đư c nh ng ch c năng ch nh s a k trên và nh n đư c thông báo không th th c thi (hình 7. Hình 7. Num vsync: 1 hsync range 0: 30. Trong l n ch y th xvidtune cu i cùng. và b ngang ho c gi m chúng xu ng b ng Narrower và Shorter.00 .3: Chương trình xvidtune Vendor: SAMSUNG.conf. Tương t như v y s d ng cách nút Left — di chuy n sang trái.32 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1078 Chính nh ng dòng thông tin d ng này đư c s d ng trên các dòng Modline c a ph n Modes t p tin c u hình xorg.3 C u hình chương trình ch X 181 Hình 7. Up — lên trên. Wider— tăng kích thư c hình nh theo chi u cao. Taller.4: Chương trình xvidtune “không ch u” ch nh hình nh . Model: SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF Num hsync: 1. hãy s d ng (nh n vào) nút Right (khi này các s tương ng phía trên s thay đ i). r i nh n nút Apply.7.00 .

Nút Show dùng đ đưa ra các giá tr như đã nói trên. N u vi c cài đ t và c u hình X. đ u tiên chúng ta c n kh i đ ng máy ch X. Trong khi cài đ t h đi u hành Linux. . Nút Auto dùng đ chuy n gi a hai ch đ không t đ ng và t đ ng. Tuy nhiên nh ng thông tin trong ph n này s có ích khi có v n đ gì đó x y ra. T đ ng có nghĩa là ngư i dùng không c n nh n vào nút Apply đ có th th y nh ng thay đ i n a mà s th y chúng ngay l p t c khi có ch nh s a nào đó đư c th c hi n. Kh năng này có ích khi hình nh thu đư c sau khi ch nh s a không làm b n hài lòng b ng lúc đ u. gi ng như hai t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–>. Đó là b i vì chưa có m t trình qu n lý c a s nào và chưa có m t chương trình khách (client) nào đư c ch y. hãy nh n nút Show r i ghi lên gi y nh ng giá tr này. v s d ng b nh và s d ng tài nguyên nói chung (trình qu n lý màn hình s “ăn” m t m t ph n b nh . Hai nút Next và Prev dùng đ chuy n các ch đ hi n th . ki m tra l i các dòng Modeline và ghi vào đó các giá tr tương ng. Vì th hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ d ng ch y máy ch X và quay v ch đ văn b n.conf. ho c đơn gi n là khi b n mu n tìm hi u và t o cho mình m t c u hình chương trình ch X riêng. và đ ng quên thêm vào đó hai giá tr t n s c p nh t màn hình Horizontal Sync và Vertical Sync n m góc ph i phía dư i c a c a s xvidtune. thì ngay sau khi kh i đ ng h đi u hành. Nhưng ngoài ra thì không còn có gì khác và b n không th th c hi n thêm m t thao tác nào tr di chuy n con tr b ng chu t. Còn bây gi chúng ta s xem xét quá trình kh i đ ng toàn b h th ng X Window và cách tác đ ng lên quá trình này.conf. khi có v n đ x y ra có th b n s không bi t ph i gi i quy t như th nào ngoài vi c cài đ t l i. B n đã bi t k t qu thu đư c là m t màn hình tr ng v i con tr hình chéo n m gi a. Cách kh i đ ng này có m t vài đi m b t l i: th nh t.182 Giao di n đ ho Thi t l p ban đ u có th ph c h i b ng nút Restore. Nút Fetch dùng đ yêu c u nh ng giá tr thi t l p hi n th i c a màn hình. Đi u này có th th c hi n b ng cách ch y th ng chương trình Xorg (ho c liên k t m m X) t thư m c /usr/bin/X11/. V i nh ng thông tin gi i thi u v ng d ng xvidtune chúng ta đã k t thúc ph n c u hình chương trình ch X. b n s chuy n vào ch đ đ ho . Do đó m c dù nh ng b n phân ph i m i làm vi c r t t t phương di n ch đ đ h a. do đó hy v ng là b n s không ph i t mình ch nh s a t p tin xorg. th hai. tôi v n ch n kh i đ ng vào ch đ văn b n (b ng cách đ t giá tr initdefault b ng 3 trong t p tin /etc/inittab) và ch ch y X Window khi c n thi t. Nút Test dùng đ th t m th i nh ng giá tr đã đ t ra. Cu i cùng hãy m t p tin xorg. Làm th nào đ kh i đ ng đư c ch đ đ ho theo cách khác? Như b n đã bi t t nh ng ph n trư c. Xin hãy lưu ý là các phiên b n m i c a các b n phân ph i Linux có kh năng c u hình X r t t t ngay trong quá trình cài đ t. 7. và nhi u công vi c c a b n có th th c hi n trong ch đ văn b n mà b n l i ph i đ i trong khi kh i đ ng X).org bình thư ng. Sau khi đã ch n xong các giá tr thích h p.4 Kh i đ ng h th ng X Window Có th kh i đ ng h th ng X Window b ng nhi u cách. có th ngư i dùng đ ng ý v i đ ngh c a trình cài đ t t đ ng ch y h th ng này.

icewm. Theo m c đ nh xinit th c hi n script X :0 t c là ch y chương trình máy ch X trên màn hình s 0.xinitrc đ t đ ng hóa nh ng công vi c l p l i đ n nhàm chán này. dùng đ ch y máy ch X và ít nh t m t chương trình khách. thì theo m c đ nh xinit s th c hi n câu l nh sau: xterm -geometry +1+1 -n login -display :0 K t qu là ngư i dùng s th y m t màn hình tr ng không v i m t c a s trình l nh xterm duy nh t. KDE và GNOME. thay đ i kích thư c. Sau đó b n s th y c a s xterm có thay đ i và đã có th di chuy n b ng cách kéo thanh trên đ u c a nó. Xfce4. đó là chúng ta còn chưa k đ n nh ng m t y u khác c a cách này. Câu l nh xinit. v. N u trên dòng l nh ch y xinit không ch ra chương trình khách c n ch y. . thì m i l n chúng ta s ph i l p đi l p l i m t s câu l nh.xinitrc đó. #!/bin/sh xrdb -load $HOME/. tôi xin đưa ra dư i đây ví d m t script . t c là ch y nh ng câu l nh có trong . ) đư c v i c a s này. Do đó. N u trên máy c a b n có cài các trình qu n lý c a s và môi trư ng làm vi c khác. thì hãy th ch y m t trong các câu l nh sau: [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ fluxbox icewm-session xfce4-session startkde gnome-session N u d ng l i cách kh i đ ng giao di n đ ho này. Ví d . cũng n m trong thư m c /usr/bin/X11 như Xorg.xinitrc có trong thư m c c a ngư i dùng đ th c hi n t p tin này gi ng như các script khác. .xinitrc. Và b i vì chưa có trình qu n lý c a s nào đư c ch y nên b n s không th làm gì (di chuy n.4 Kh i đ ng h th ng X Window 183 Có m t cách t t hơn (nhưng không ph i là t t nh t) đ chuy n vào ch đ đ ho là ch y câu l nh xinit. V i m c đích h c t p. ví d fluxbox.7.xinitrc dùng đ ch y đ ng h . ngư i dùng c n s d ng kh năng t o ra t p tin script . nhưng có th dùng nó đ th c hi n nh ng chương trình khác k c trình qu n lý c a s .Xresources xsetroot -solid gray & xclock -g 100x100-0+0 -bw 0 & xload -g 50x50-100+0 -bw 0 & xterm -g 80x24+0+0 & xterm -g 80x24+0-0 & exec twm . N u không có t p tin . hãy th ch y câu l nh twm ho c fvwm (m t trong hai trình qu n lý c a s này thư ng đư c cài đ t theo m c đ nh). hai c a s xterm và cu i cùng ch y trình qu n lý c a s twm.v. thì chương trình xinit s tìm t p tin .

Tên c a chương trình khách ph i b t đ u b ng d u g ch chéo (/) ho c d u ch m (. Chương trình khách ph i là tham s đ u tiên c a dòng l nh g i xinit. Vì ngư i dùng m i thư ng không có đ kh năng đ t o ra m t t p tin script .xinitrc ph i đư c th c hi n trong ch đ n n (background). n u không chương trình s coi chúng như là các tham s c n ph i thêm vào chương trình khách n m phía trư c. đ cho vi c ch y script không b k t thúc. Có th dùng nh ng tham s dòng l nh c a xinit đ thay cho script . B ng cách này có th thêm tham s vào cho các chương trình (ví d màu n n và màu ch cho xterm) mà không c n ph i gõ l i dòng l nh t đ u. nên trên các b n phân ph i luôn có các script do các nhà phát tri n vi t s n đ th c hi n ch c năng này.xinitrc n u có trong thư m c c a ngư i dùng.:1 Ch y máy ch X trên màn hình s 1. Ví d m t trong nh ng script này đó là startx n m cùng ch v i Xorg (/usr/bin/X11/). Có ích đ th c u hình m i khi đã có máy ch X ch y trên màn hình m c đ nh (s 0). nh ng chương trình này s ngăn c n không cho ch y nh ng chương trình n m phía sau. n u như chúng không k t thúc ngay l p t c. n u trình qu n lý c a s đư c c u hình đúng. C u trúc c a startx có th r t ph c t p và không d dàng cho ngư i dùng m i chưa quen v i ngôn ng l p trình c a Bash. nhưng n u nhìn k thì script này th c hi n 3 câu l nh chính sau: .184 Giao di n đ ho C n chú ý là nh ng chương trình ch y t . Trên dòng l nh có th ch ra chương trình khách. Khi ngư i dùng đóng “magic client”. Trong ví d trên. Script này có m t trang hư ng d n s d ng startx(1) riêng. chương trình xinit bi t là công vi c đã hoàn thành và nó s t t t.xinitrc. Tuy nhiên m t trong nh ng chương trình này (thư ng là trình qu n lý c a s ho c trình l nh d ng xterm) ph i đư c th c hi n ch đ bình thư ng (foreground). T t c nh ng gì n m sau d u g ch chéo đôi (––) s đư c thêm vào dòng l nh g i chương trình ch X. th c hi n script . T ng k t m t s ví d g i chương trình xinit: • [user]$ xinit Câu l nh này s ch y máy ch X. n u không s ch ch y xterm. và chương trình xterm ch y theo m c đ nh s nh n đư c các tham s li t kê trên dòng l nh. Ví d d u hai ch m và m t ch s nào đó (:n) dùng đ ch ra m t màn hình có s th t khác 0 (theo m c đ nh).). • [user]$ xinit -. Chương trình khách này có tên g i đ c bi t là “magic client”. ngư i dùng ph i ch n m c Exit trong th c đơn c a twm. • [user]$ xinit -geometry 80x25+0+0 -fg white -bg black Ch y máy ch X.xinitrc đ t t.xinitrc s không đư c th c hi n. thì đ có th d ng phiên làm vi c (session) v i giao di n đ h a. Trong trư ng h p ngư c l i. • [user]$ xinit -e widgets -. Script .:2 Ch y máy ch X trên màn hình có s 2 và đưa t i chương trình khách xterm tham s –e widgets.

7.4 Kh i đ ng h th ng X Window xauth add $display . $mcookie xauth add ‘hostname -f ‘$display .$mcookie xinit $client $clientargs -- $server $display $serverargs

185

T c là cu i cùng thì startx cũng g i câu l nh xinit mà chúng ta v a xem xét và ch có đ t trư c các giá tr c n thi t cho tham s dùng trên dòng l nh c a xinit mà thôi. Ví d , tham s tên t p tin script .xinitrc đư c xác đ nh b ng bi n clientargs. N u có t p tin .xinitrc trong thư m c c a ngư i dùng thì s s d ng nó, t c là “clientargs” = “$HOME/.xinitrc”, n u không s l y t p tin xinitrc c a h th ng, t c là “clientargs” = “/etc/X11/xinit/xinitrc”. Vi c đ t giá tr cho các tham s khác cũng x y ra tương t . Câu l nh xauth và tùy ch n –auth $HOME/.Xauthority dùng đ xác nh n ngư i dùng đang ch y ch đ đ h a. Như v y ngay sau khi cài đ t ngư i dùng đã có th dùng câu l nh startx đ kh i đ ng h th ng X Window thay cho l nh xinit v i các tham s khó nh . Nhưng làm th nào đ l a ch n trình qu n lý c a s (môi trư ng làm vi c) thích h p?

7.4.1

L a ch n trình qu n lý c a s

M t khi đã làm đư c cho h th ng X Window ch y thành công, thì b n có r t nhi u kh năng c u hình, tùy ch nh nó theo ý c a mình. Nh ng kh năng c u hình, tùy ch nh này l i ph thu c r t nhi u vào trình qu n lý c a s mà b n s d ng. Như đã nói ngay t đ u, có r t nhi u trình qu n lý c a s cũng như môi trư ng làm vi c d a trên nh ng trình qu n lý c a s này. Ngư i dùng có th l a ch n m t trong nh ng trình qu n lý c a s ngay t lúc b t đ u ch y ch đ đ h a. Ví d có th th c hi n đi u này b ng t p tin .xinitrc dư i đây: #!/bin/sh # $HOME/.xinitrc # dùng Xfce4 theo m c đ nh WMGR="xfce4-session" # t t xscreensaver xset s noblank # ch y screensaver sau 10 phút xset s 600 2 # ch y xterm xterm -bg black -fg white -fn 7x14 -geometry 80x24+57+0 & # n u đưa ra m t Window Manager khác # thì dùng nó thay cho Xfce4 if [ "$1" != "" ] ; then WMGR=$1 fi exec $WMGR M c dù không c n thi t, nhưng có th chuy n t p tin này thành có th th c thi b ng câu l nh chmod quen thu c: [user]$ chmod u+x .xinitrc

186

Giao di n đ ho

T p tin .xinitrc này cho phép ngư i dùng l a ch n trình qu n lý c a s (ho c môi trư ng làm vi c) khi kh i đ ng h th ng X Window b ng câu l nh startx. Ví d đ kh i đ ng KDE, đ u tiên chúng ta tìm xem startkde n m đâu r i đ t nó vào làm tham s cho startx như sau: [user]$ which startkde /opt/kde3/bin/startkde [user]$ startx /opt/kde3/bin/startkde Tương t như v y đ i v i GNOME: [user]$ which gnome-session /opt/gnome/bin/gnome-session [user]$ startx /opt/gnome/bin/gnome-session Chú ý là n u ch ch y startx không có tham s thì Xfce4 s đư c kh i đ ng theo m c đ nh. T t nhiên b n có th t o cho m i trình qu n lý c a s và môi trư ng làm vi c m t t p tin .xinitrc riêng, ví d cho KDE — t p tin .xinitrc-kde: #!/bin/sh #$HOME/.xinitrc-kde # Ch y m t s chương trình #xset b off & # Đ t m t s bi n, ví d thư vi n mà # xvnkb c n #export LD_PRELOAD=/usr/local/lib/xvnkb.so # Dùng export export export cách nh p SCIM làm m c đ nh XMODIFIERS=@im=SCIM GTK_IM_MODULE=scim QT_IM_MODULE=scim

# Ch y môi trư ng làm vi c exec /opt/kde3/bin/startkde Thêm thu c tính có th th c thi cho nó: [user]$ chmod u+x .xinitrc-kde Tương t như v y có th t o các t p tin .xinitrc-gnome, .xinitrc-xfce, .xinitrc-fluxbox, . . . b ng cách thay th dòng cu i cùng c a t p tin k trên tương ng b ng m t trong nh ng dòng dư i đây: exec /opt/gnome/bin/gnome-session exec /usr/bin/xfce4-session exec /usr/bin/fluxbox Và khi c n kh i đ ng m t trình qu n lý c a s nào đó, thì ch c n sao chép t p tin tương ng vào v trí c a .xinitrc, ví d đ kh i đ ng Xfce4: [user]$ cp .xinitrc-xfce .xinitrc

7.4 Kh i đ ng h th ng X Window

187

7.4.2

Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME

M i ngư i dùng máy tính dù có nhi u kinh nghi m hay ít đ u c g ng t o cho mình m t môi trư ng làm vi c quen thu c cho b n thân đ có th làm vi c nhanh hơn (có hi u su t hơn) b ng nh ng thao tác có th đơn gi n như t o đư ng d n đ n nh ng chương trình và thư m c thư ng dùng, thay đ i nh n n, hay ph c t p hơn như ch n phím nóng (k c b ng bàn phím và b ng chu t) đ m nhanh m t chương trình ho c th c hi n m t thao tác nào đó trong chương trình đang m , l a ch n các ng d ng thích h p cho công vi c. Trên h đi u hành Linux, ngư i dùng hơn bao gi h t có th t o cho mình m t môi trư ng làm vi c có m t không hai, ví d b ng cách ch n m t trình qu n lý c a s ưa thích nh t r i sau đó ch n các chương trình ng d ng riêng, c n cho công vi c c a mình. Tuy nhiên, cách k trên không ph i lúc nào cũng thu n ti n và quan tr ng hơn là không ph i lúc nào cũng d dàng. Ngư i dùng c n th qua nh ng trình qu n lý c a s chính r i sau đó m i đưa ra đư c l a ch n cho mình, chưa k đ n s lư ng các chương trình ng d ng cho Linux là không th đ m đư c. Do đó đ u tiên nên xem xét kh năng l a ch n m t trong nh ng môi trư ng làm vi c đang phát tri n trong nh ng năm g n đây. Trong thu t ng ti ng Anh thư ng dùng ký hi u vi t t t GUI — Graphical User Interface, t c là giao di n đ h a c a ngư i dùng. Chúng ta s s d ng c m ký t vi t t t này d ng g c c a nó GUI. GUI là m t b các chương trình ng d ng đã đư c ki m tra và nhóm l i v i nhau đ làm vi c trong ch đ đ ho , bao g m trình qu n lý c a s và các chương trình khác và có cùng m t giao di n chung. S d ng GUI thay cho m t môi trư ng làm vi c t t o ra có nhi u ưu đi m: đ u tiên đó là ti t ki m đư c nhi u th i gian; th hai là s d dàng, m i th đã có s n ch c n cài đ t và s d ng; th ba, chúng ta s thu đư c các chương trình v i m t giao di n chung, đi u này cũng h t s c quan tr ng n u không nói là đi m khác bi t quan tr ng nh t c a GUI. Có m t vài môi trư ng làm vi c đ h a mi n phí (t do), cũng như thương m i. Trong s các môi trư ng t do thì KDE và GNOME ph bi n r ng rãi nh t. Có th g i KDE và GNOME là hai “ông l n” trong th gi i GUI. Câu h i môi trư ng nào trong s hai môi trư ng này t t hơn ho c c n l a ch n KDE hay GNOME vư t quá khuôn kh c a cu n sách này, và trên m ng đã có r t nhi u cu c tranh cãi cũng như bài báo xung quanh v n đ này. Fan c a GNOME thì nói GNOME t t hơn, fan c a KDE thì nói ngư c l i. B n thân tôi thích dùng KDE hơn vì lý do s d ng GNOME trư c đây không đư c thành công l m, ng d ng c a GNOME đã liên t c b l i crash (v ). Theo như nhi u ngu n thông tin thì ng d ng GNOME bây gi đã ch y n đ nh hơn, nhưng tôi v n trung thành v i KDE. Tôi thích KDE vì giao di n đ p và có th (nói chính xác là c n thi t) ch nh s a đ đ p hơn. C n công b ng mà nói r ng nh ng phiên b n g n đây c a GNOME cũng đã có “v đ p” không kém KDE. Cách kh i đ ng vào môi trư ng làm vi c KDE (GNOME) qua câu l nh startx b n đã bi t t ph n n m ngay trư c. N u mu n s d ng KDE làm môi trư ng làm vi c m c đ nh cho toàn b h th ng thì hãy m t p tin c u hình h th ng, thư ng là /etc/sysconfig/windowmanager, và thay th giá tr đã có c a DEFAULT_WM thành kde (t c là thu đư c dòng DEFAULT_WM="kde" (t c là n u mu n s d ng GNOME, thì ch c n đ t vào giá tr gnome). Trong chương t i chúng ta s nghiên c u k hơn v môi trư ng làm vi c

188

Giao di n đ ho

KDE. Nhưng n u mu n ngay bây gi b n đã có th xem thông tin v môi trư ng này t trang ch c a nó http://www.kde.org ho c t trang ti ng Vi t http: //www.kde-vi.org (r t ti c là trang KDE-vi không đư c c p nh t k p th i vì nhi u lý do). Trang ch c a GNOME n m t i đ a ch http://www.gnome.org.

7.4.3

Môi trư ng làm vi c Xfce

Môi trư ng làm vi c Xfce, cũng gi ng như KDE và GNOME, thu c vào s môi trư ng t do, mã ngu n m . Đi m khác chính c a Xfce là s nh g n và làm vi c nhanh, và cũng vì v y mà có ít s lư ng chương trình ng d ng cũng như kh năng c u hình hơn so v i hai “ông l n” k trên. Tuy nhiên đ ng vì v y mà đánh giá th p kh năng c a Xfce. N u c n thi t b n có th ch y các ng d ng KDE và GNOME trong Xfce. Môi trư ng Xfce c n ít b nh hơn, đ dành b nh cho nh ng ng d ng khác. Môi trư ng Xfce không đòi h i ph i có m t b x lý m nh. Do đó, Xfce thích h p v i nh ng máy tính có c u hình bình thư ng, không có kh năng làm vi c v i KDE và GNOME ho c làm vi c r t ch m. T t c nh ng ưu đi m c a Xfce d n đ n s ph bi n c a nó trong s nh ng ngư i dùng có chút kinh nghi m làm vi c v i Linux. Phiên b n hi n th i c a Xfce là 4 và đã có m t trình qu n lý t p tin riêng (Thunar), m t trình gi i nén (Xarchiver), trình l nh (Terminal), trình xem phim, h tr panel, v.v. . . B n có th xem nh ch p Xfce sau khi đã s a chút ít trên hình 7.5 ho c làm quen g n hơn v i Xfce qua trang ch c a nó http://www. xfce.org.

7.4.4

S d ng trình qu n lý màn hình

Như b n đã bi t, có th t đ ng ch y h th ng X Window ngay khi kh i đ ng máy tính b ng cách s d ng chương trình có tên g i trình qu n lý màn hình (Display Manager), ví d X Display Manager — xdm. Trong trư ng h p này, ngư i dùng th y ngay giao di n đ h a GUI, mà không c n ph i kh i đ ng nó b ng l nh startx. Khi này v n có kh năng chuy n v giao di n console b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F#> (# đây b ng t 1 đ n 6), sau đó chuy n quay l i vào môi trư ng đ h a b ng t h p <Ctrl>+<Alt>+<F7>. Đ t đ ng ch y trình qu n lý màn hình (ví d xdm), c n s a t p tin c u hình kh i đ ng /etc/inittab. Tìm trong t p tin này dòng id:3:initdefault: xác đ nh c p đ kh i đ ng (runlevel) theo m c đ nh, và s a nó thành id:5:initdefault: S thay đ i này s khi n Linux chuy n sang qu n lý màn hình như xdm cũng có ô login nh p c a mình và ô password đ đưa vào m và password ngư i dùng c n nh n <Enter> đ c a h th ng. kh i đ ng c p đ 5. Trên trình đ ngư i dùng đưa vào tên đăng t kh u. Sau khi nh p xong login vào môi trư ng đ h a m c đ nh

kh i đ ng l i. có th th c hi n các thao tác khác như t t máy. có th ch n môi trư ng làm vi c (trình qu n lý c a s ) và ngôn ng tr c ti p trư c khi vào. kdm và gdm th c hi n công vi c tương t như c a xdm — cho phép ngư i dùng đăng nh p vào h th ng.4 Kh i đ ng h th ng X Window 189 Hình 7. t c là thay đ i v ngoài theo ý mình. Chú ý là n u dùng m t trình qu n lý màn hình như kdm hay gdm thì t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> s không d ng máy ch X như bình thư ng.7. . mà s th c hi n thao tác “kh i đ ng l i” máy ch X. nhưng có m m d o hơn: có th ch n s c thái.. T c là khi này có th dùng <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ c p nh t nh ng thay đ i đã t o ra trong c u hình máy ch X cũng như toàn b h th ng X Window. . .5: Môi trư ng làm vi c Xfce N u b n có ch n cài đ t KDE ho c GNOME thì r t có th h th ng s s d ng kdm (KDE Display Manager) ho c gdm (GNOME Display Manager) thay cho xdm.

ngư i dùng s cài đ t c trình qu n lý màn hình KDM. t c là đư c phân ph i m t cách t do (mi n phí) cùng v i mã ngu n.1 Đăng nh p vào KDE Trong chương trư c b n đã bi t cách kh i đ ng vào môi trư ng KDE.1. Phiên b n hi n th i c a KDE là 3. . nhưng cũng có th áp d ng cho nh ng phiên b n khác. và t t nhiên là làm quen v i m t thành ph n r t quan tr ng c a KDE. cu i chương b n s tìm th y m t s ngu n thông tin khác giúp b n ti p t c tìm hi u KDE. cho môi trư ng đ ho c a Linux. trên n n t ng X. KDE có các tính ch t c a m t môi trư ng làm vi c hi n đ i: đ y đ tính năng. GNOME và Xfce có th nói là đã hình thành m t cái “ki ng ba chân” b n v ng. đó là nh ng ng d ng đi kèm giúp ngư i dùng th c hi n nh ng công vi c thư ng ngày như so n th o văn b n. bi t cách c u hình nó theo ý mình.xinitrc ho c t p tin c u hình /etc/sysconfig/windowmanager cùng v i script startx.org.1 B t đ u làm vi c v i KDE KDE là vi t t t c a K Desktop Environment — m t môi trư ng đ h a cho Linux và nh ng phiên b n UNIX khác. Nh ng hình ch p cũng như mô t dư i đây thu c v phiên b n 3.6. Trong chương này chúng ta s tìm hi u k hơn v môi trư ng GUI v i tên KDE. môi trư ng làm vi c KDE cùng v i GNOME hi n đang ph bi n trong th gi i ngư i dùng Linux. KDE đư c phát tri n trong khuôn kh c a c ng đ ng mã ngu n m (Open Source Software hay vi t t t là OSS). Đi u này là c n thi t vì m t chương sách ng n không th nói h t v môi trư ng m nh này. nghe nh c. cũng như các ng d ng c a nó. làm đ h a .Chương 8 Làm vi c trong môi trư ng KDE “Conquer your Desktop!” — konqueror Như đã nói trong chương trư c.5. s d ng . m t phiên b n mang đ y mong đ i v i nh ng tính năng m i c a b n thân môi trư ng KDE. bao g m hàng trăm ng d ng và h tr trên 60 ngôn ng khác nhau. 8. Thông tin có trong chương này giúp b n làm quen v i KDE. và các nhà phát tri n KDE đang làm vi c ngày đêm đ cho ra đ i phiên b n 4. xem phim. Và n u ch n ch y vào ch đ đ ho ngay sau khi . Nhưng thông thư ng khi cài đ t KDE.5. s d ng thu n ti n và thi t k đ p m t. .0.6. KDE. 8.

m t kh u r i gõ <Enter>.1 B t đ u làm vi c v i KDE 191 kh i đ ng h th ng thì b n s th y m t màn hình như trên hình 8. Đ kh i đ ng môi trư ng làm vi c m c đ nh KDE. ch c n nh p vào tên ngư i dùng.1 hi n ra.2 V ngoài c a KDE N u b n đã t ng kh i đ ng vào KDE. thì đã làm quen v i v ngoài c a màn hình sau khi ch y môi trư ng này. Ch s d ng m c này khi b n mu n dùng m t môi trư ng làm vi c khác v i môi trư ng m c đ nh (thư ng là KDE).8.1: Màn hình đăng nh p KDM v y. màn hình đăng nh p m c đ nh c a KDM có hai ô đ ngư i dùng gõ vào tên đăng nh p (username) và m t kh u (password) ho c ch n tên đăng nh p c a mình bên trái hai ô này. • System Th c hi n các công vi c có liên quan đ n h th ng.2 là màn hình KDE trên máy c a tôi . như kh i đ ng l i ho c t t máy. 8. ngoài ra có th ch n các m c sau: • Session Type Ch ra môi trư ng làm vi c (trình qu n lý c a s ) mu n dùng khi đăng nh p vào. Như Hình 8.1. Ví d . hình 8. Remote Login (đăng nh p t xa) giúp b n đăng nh p vào môi trư ng làm vi c trên m t máy khác qua m ng. N u có nh ng môi trư ng làm vi c khác trên h th ng thì chúng s đư c li t kê trong m t danh sách hi n ra.

.192 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. nhưng m i b n phân ph i có th đ t vào v trí này m t bi u tư ng khác nhau. màn hình có th chia thành hai ph n: • Các thanh panel Các thanh panel thư ng n m ph n ngoài cùng (đư ng biên) c a màn hình. Panel dùng đ ch y các ng d ng thư ng dùng. ch nh s a m t chút. dư i cùng. trên đó có th đ t các bi u tư ng khác nhau dùng đ ch y các ng d ng (shortcut) ho c đ t các t p tin. digikam. Như b n th y. bi u tư ng đó là hình con t c kè hoa. tôi đã b đi t t c nh ng bi u tư ng đó. Trong trư ng h p c a mình. t c là trên cùng. chuy n qua l i gi a các không gian làm vi c. Nút KMenu dùng đ m ra m t trình đơn các ng d ng mà KDE tìm th y trên h th ng. • Màn hình (Desktop) Đây là toàn b ph n còn l i c a màn hình. Nút này có bi u tư ng hình ch K theo m c đ nh.2. Như trên hình 8. bên trái ho c bên ph i.2: V ngoài c a màn hình sau khi ch y KDE sau khi đã có c u hình. giúp ngư i dùng ch y nh ng ng d ng này bao g m c nh ng chương trình không có bi u tư ng trên thanh panel nào. bi u tư ng c a OpenSUSE Linux. Trên thanh panel chính còn có nút g i là KMenu — trình đơn chính c a h th ng KDE. tuy nhiên đ minh h a tôi đã t o ra hai cái là l4u. thư ng n m đ u bên trái c a thanh panel. thư m c thư ng dùng.

S lư ng cũng như tên g i và m t vài c u hình khác c a không gian làm vi c có th thay đ i theo ý mu n c a ngư i dùng. thì ng d ng đó s đư c hi n th trên màn hình. b n s th y trình nh đó có hai không gian làm vi c là Làm vi c và Gi i trí. Sau m t th i gian làm vi c b n s tìm th y s lư ng c n thi t cho mình. theo kinh nghi m c a tôi thì ngư i dùng bình thư ng không c n quá 3 không gian. và thanh panel c a b n t nhiên bi n m t. thì b n có th ph c h i đưa nó tr l i b ng cách ch y câu l nh (trên xterm ho c konsole ho c m t trình l nh khác): [user]$ kicker & ho c nh n <Alt>+<F2> đ m h p tho i ch y chương trình (hình 8. thanh panel s b n đi.1 B t đ u làm vi c v i KDE 193 đây c n nói thêm m t chút v khái ni m không gian làm vi c đã nh c đ n trên. bi u tư ng c a nh ng ng d ng đang ch y và chuy n qua l i gi a chúng. và t t c phòng trong nhà này có ch c năng như nhau.3) r i gõ vào đó kicker và <Enter>. Nh n vào mũi tên này s đưa thanh panel quay tr l i. m c dù có th có màu sơn. cũng như h u h t các môi trư ng làm vi c và trình qu n lý c a s c a Linux. Thông thư ng. Trên hình 8. N u ch ng may có l i gì đó. M i ng d ng đang ch y có m t th riêng trên thanh công c . ph n không gian chính c a thanh panel là vùng thanh công c (taskbar). M t tính năng quan tr ng khác c a KDE đó là h th ng Hình 8. có h tr m t s lư ng không gian làm vi c. Và đôi khi c u hình máy tính (b x lý. thì c n nh n vào ô tương ng v i không gian đó trên trình nh (applet) KPager n m trên thanh panel. Khi nh n vào nút này. Nh có không gian làm vi c ngư i dùng có th đ t các ng d ng thu c v m t công vi c trên m t màn hình riêng. N u coi môi trư ng làm vi c KDE là m t ngôi nhà l n. và t p tin chương trình tương ng là kicker. KDE. Thanh công c dùng đ hi n th tên g i.2. s lư ng RAM) không cho phép m quá nhi u ng d ng m t lúc đ c n ph i s d ng nhi u không gian làm vi c.8.3: H p tho i ch y chương trình . Thanh panel c a KDE còn có tên g i “Kicker”. góc bên ph i c a thanh panel thư ng có đ ng h . Đ chuy n qua l i gi a các không gian làm vi c. Do đó không b r i khi có nhi u ng d ng cùng ch y. thì m i không gian làm vi c là m t căn phòng trong nhà đó. Khi này trên màn hình ch còn l i mũi tên tam giác đó. Tuy nhiên. Khi ngư i dùng nh n chu t vào th này. ngư i ta nói ng d ng đư c đưa vào tr ng thái ho t đ ng hay (active). trang trí khác nhau. hai đ u có th có các nút có hình mũi tên tam giác. gi ng như b kéo v góc tương ng c a màn hình.

có th ch n các câu l nh đ c u hình nó: t o bi u tư ng m i.4: Tr giúp có ích tooltips Kh năng s d ng chu t c a các môi trư ng làm vi c hi n đ i là t i đa. Mu n quay l i thì nh n chu t vào thanh có hình mũi tên tam giác n m bên trái. Trong trình đơn này ngư i dùng có th ch n m t trong nh ng hành đ ng có th áp d ng cho ph n t đó c a màn hình. Hình 8. Trong ph n Applications b n s tìm th y r t nhi u ng d ng có ích. c p nh t. N u mu n thêm m t chương trình nào đó vào danh sách c a th Favorites. Nút chu t ph i trong KDE ph c v cho vi c m m t trình đơn có n i dung ph thu c vào “hoàn c nh” (context menu). Office. c u hình nh n n. Multimedia.3 Trình đơn KMenu Đ m ra trình đơn chính c a môi trư ng làm vi c KDE (KMenu). Các nhà phát tri n KDE s dùng s thay đ i này trong phiên b n 4. đư c th nghi m l n đ u trên OpenSUSE. Nhóm ng d ng s có hình mũi tên tam giác cu i. chúng ta c n nh n vào bi u tư ng c a nó.5 s hi n ra. như Internet. k c ph n màn hình tr ng (n n màn hình). đư ng d n chính c a máy tính). khi nh n chu t ph i lên n n màn hình. Ví d . . có l đây là ph n quan tr ng nh t đ i v i b n) và Leave (dùng đ thoát ra kh i h th ng và th c hi n m t s hành đ ng khác). Trình đơn này s hi n ra khi nh n chu t ph i lên b t kỳ m t thành ph n nào đó c a màn hình. Sau khi nh n vào bi u tư ng c a KMenu m t trình đơn như trong hình 8.4. t c là mô t v nó. Trình đơn này đã có s thay đ i l n so v i trình đơn “c đi n” c a KDE. Cách khác đ m KMenu là dùng t h p phím <Alt>+<F1>.5 chúng ta th y có 5 th như v y: Favorites (nh ng ng d ng ưa thích). m i ng d ng n m trong m t nhóm th c hi n m t ch c năng chung. cho nên tôi s mô t v KMenu ki u m i này đây. Khi này s m ra nh ng ng d ng (và có th có nhóm ng d ng) thu c vào nhóm này. History (nh ng ng d ng. Trên hình 8. Trong KMenu m i các bi u tư ng có m t đi m gì đó chung đư c nhóm l i v i nhau và đ t vào t ng th (tab) riêng. Bi u tư ng này theo m c đ nh có hình ch K như bi u tư ng đ u chương sách này. Applications (nh ng ng d ng có trên h th ng. . N u b n đưa chu t lên m t bi u tư ng.0 s p t i. đĩa. Thu t ng ti ng Anh dùng cho tr giúp lo i này là tooltips. t p tin m i m g n đây).1. Graphics. 8. Nh ng ng d ng này l i đư c s p x p trong m t h th ng trình đơn có tr t t . .194 Làm vi c trong môi trư ng KDE tr giúp tr c ti p trên màn hình. Computer (nh ng thư m c. thì s có m t c a s nh hi n ra cho bi t nút hay bi u tư ng đó có tên là gì và có công d ng gì. Tuy nhiên các b n phân ph i Linux thư ng thay th nó b ng bi u tư ng logo c a mình. m t nút nào đó trên màn hình ho c trên thanh panel. Ví d v tooltips có trên hình 8. thì . Đ m m t nhóm ng d ng chúng ta c n nh n chu t vào tên c a nó.

Ví d b n mu n tìm ng d ng có tên amarok. Thi t l p cá nhân (Personal Settings) có th ch y qua trình đơn chính. Hãy nh p tên đó vào ô tìm ki m n m bên c nh ch Search. r i nh n <Enter> ho c đ i m t chút. Ngoài ra trên trình đơn chính còn có hi n th tên đăng nh p và tên máy. K t qu tìm ki m s hi n th ngay trong trình đơn KMenu (hình 8. 8. Ngoài ng d ng.5: Trình đơn chính c a KDE c n nh n chu t ph i vào tên (bi u tư ng c a chương trình tương ng r i ch n câu l nh Add to Favorites. Mu n ch y (m ) k t qu nào đó. thì ch c n nh n vào dòng tương ng.4 Trung tâm đi u khi n KDE Tên “Trung tâm đi u khi n” c a KDE trong nh ng phiên b n g n đây đã đư c thay th b ng tên m i “Thi t l p cá nhân” (Personal Settings). ng d ng tìm th y n m trong ph n Application c a k t qu . ch c năng c a chương trình là hoàn toàn như cũ: trong Thi t l p cá nhân ngư i dùng có th thay đ i h u h t các c u hình c a môi trư ng làm vi c KDE. S thay đ i này không có gì quan tr ng mà ch có ý nghĩa tên g i.6).1 B t đ u làm vi c v i KDE 195 Hình 8. trong k t qu hi n th còn có th có thêm m t vài t p tin có liên quan đ n t tìm ki m. B n s luôn luôn bi t đư c “mình là ai” và “đang đâu”. M t tính năng m i đ c bi t h u ích c a trình đơn KDE đó là tính năng tìm ki m. Thông tin này có ích khi b n đăng nh p vào b ng tên c a ngư i dùng khác ho c đăng nh p vào máy xa.8. Tính năng tìm ki m này đư c xây d ng m t ph n d a trên h th ng Kerry/Beagle. qua .1.

còn bên ph i là nh ng th và nh ng tùy ch n thu c v môđun đang đư c ch n bên trái. . Trư c khi ch n phông ch c n s d ng đ n môđun Font Installer n u mu n thêm nh ng cái m i m i. Th nh t. t c là thay đ i nh ng môđun c a nhóm Appearance & Themes: thay đ i tr c ti p s c thái b ng Theme Manager. . (khi này b n c n nh p vào m t kh u c a root). Ví d . bên ph i là ô xem phông đư c ch n. Phông ch cho các thành ph n khác nhau c a KDE đư c l a ch n trong môđun Fonts (hình 8. Trong s nh ng môđun c a Personal Settings chúng ta s xem xét m t vài môđun làm ví d .6: Tìm ki m trong trình đơn chính c a KDE bi u tư ng trên thanh panel. ho c t dòng l nh b ng cách gõ tên chương trình bên là kcontrol. N u mu n thêm phông ch cho toàn b h th ng thì hãy chuy n vào ch đ qu n tr h th ng b ng nút Administrator Mode . Chúng ta s th y m t c a s như trên hình 8. N u mu n thêm m t phông nào đó thì c n nh n vào nút Add Fonts .196 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. Có th nói đây là trình cài đ t phông ch v i giao di n đ h a c a KDE (xem hình 8. nh ng môđun còn l i b n s t t tìm hi u khi s d ng KDE. Như v y môđun này li t kê nh ng phông đã có trong thư m c cá nhân c a b n (thư ng là ~/. trái là danh sách d ng cây c a nh ng môđun có trong Personal Settings. vì s lư ng c a chúng l n. .8. ki u dáng b ng Style. M i môđun n m trong m t nhóm nào đó. r i tìm đ n t p tin ch a nó. . đ “làm đ p” KDE thì thông thư ng tôi thay đ i các tùy ch n s c thái. môđun Panels n m trong nhóm Desktop. sau đó thay đ i các bi u tư ng b ng Icons.fonts) ô bên trái.9 cho th y ph n bên ph i c a Personal Settings khi nh n vào . và cu i cùng ch n nh ng phông ch cho thích h p (Fonts). . . .7 hi n ra.

. Ý nghĩa c a các nút c a h p tho i xin đư c gi i thích m t l n đây. chúng s l p l i nh ng trư ng h p khác.org Writer s ch y. đây có th thay đ i. Đó là ch n t t c các phông ch cùng m t lúc b ng nút Adjust All Fonts . . ho c trên n n màn hình. Đ thay đ i nh ng “phím nóng” dùng trong KDE. tương ng v i nó. Nhưng như v y phông ch v n chưa đư c dùng trong KDE. cũng b ng nút bánh xe v hình ch L và Konqueror s m m t thư m c xác đ nh (chúng ta s nói k hơn . Nói đ n phím nóng không th không k đ n m t tính năng m i c a KDE là kh năng s d ng chu t (bàn phím) đ th c hi n m t thao tác nh t đ nh nào đó trong m t chương trình. . Cancel — đóng h p tho i c nh báo này và quay v môđun đã có thay đ i đ xem xét l i. . và khi đó chương trình OpenOffice. t c là b n ch mu n th nghi m ch không mu n thay đ i gì.11. đ m trình đơn chính. b n có th dùng nút chu t gi a (bánh xe) v lên màn hình m t hình gì đó. Ví d . Quay l i v i môđun ch n phông ch . v.1 B t đ u làm vi c v i KDE 197 Hình 8. .7: Trình Thi t l p cá nhân c a KDE môđun này). Đ thay đ i m t phông ch nào đó c n nh n vào nút Choose .8. . và dùng đ phân gi i t ch n (Force fonts DPI). Discard — không áp d ng chúng. chưa áp d ng nó mà chuy n sang môđun khác thì s có m t h p tho i c nh báo hi n ra như trong hình 8. Khi đó s hi n ra c a s như trên hình 8. Thao tác cu i cùng này là c n thi t đ i v i c nh ng môđun khác.v . c n s d ng môđun Keyboard Shortcuts. B n c n làm thêm m t thao tác n a đó là nh n vào nút Apply ho c OK c a môđun đ KDE bi t ch c ch n là b n mu n s d ng phông này. thêm các phím nóng đ ch y m t chương trình nào đó. c n nh n vào OK đ ch p nh n nó. . dùng anti-aliasing cho phông hi n th đ p hơn (đánh d u vào ô vuông c nh dòng Use anti-aliasing for fonts). Khi ngư i dùng th c hi n m t thay đ i nào đó trong m t môđun (ví d ch n phông ch khác). Ho c trong chương trình Konqueror. Apply — áp d ng nh ng thay đ i. Trong môđun này b n có th th c hi n thêm m t s thao tác n a. ví d hình ch nh t. Sau khi ch n đư c phông ch thích h p cùng v i ki u dáng (Font style) và kích thư c (Size).10.

t c là thay đ i n n màn hình.1. như trình theo dõi m ng.12). . Ngư i dùng các h đi u hành có giao di n đ ho khác ch c ch n là s s d ng trình đơn b i c nh m t cách d dàng.198 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. d ch t ti ng Anh “context menu”). Bây gi chúng ta s nghiên c u c th hơn cách thay đ i v ngoài c a KDE. đ ng h .9: Ch n phông ch dùng cho text.5 Thay đ i v ngoài Hai thành ph n chính c a màn hình là n n và các thay panel có th thay đ i m t cách d dàng b ng cách nh n chu t ph i lên chúng và ch n các câu l nh tương ng trong trình đơn m ra (trong sách này chúng ta s t m g i nó là “trình đơn b i c nh”. v Konqueror sau). . trình đơn chính và các thanh panel.8: Cài đ t phông ch m i Hình 8. 8. • Add Application to Panel — Thêm bi u tư ng (nhóm) chương trình vào . vào thanh panel. bao g m các m c sau: • Add Applet to Panel . . . — Thêm các trình nh có ích. Khi nh n chu t ph i lên ph n tr ng c a thanh panel s m ra m t trình đơn c a panel này (hình 8. Nh ng c u hình này đư c th c hi n trong môđun Input Actions n m cùng nhóm v i môđun v a k trên. . trình đơn.

Khi ch n câu l nh này. Ý nghĩa c a các câu l nh tôi nghĩ không c n gi i thích. b n có th thêm m t thanh panel đ “đ ng” bi u tư ng nh ng ng d ng thư ng ch y. . Menus và Appearance) . • Add New Panel — Thêm thanh panel m i.11: C nh báo khi có thay đ i chưa áp d ng thanh panel đ có th tìm (chúng) nó nhanh hơn. • Help — Tr giúp v panel. . . Như đã nói trên. như chúng ta có th th y trên hình 8. Ngoài ra. câu l nh c a chương trình s ch y và m t vài c u hình khác. • Lock Panels — M t trong nh ng cái m i c a KDE. — đ t tên cho nút c a chương trình XXX. Hiding.14.1 B t đ u làm vi c v i KDE 199 Hình 8. Trong danh sách hi n ra b n c n ch n chương trình ho c toàn b nhóm chương trình đó b ng Add this Menu. Trong đó quan tr ng nh n có l là l nh Configure XXX Button . s m ra m t c a s cho phép thay đ i các tùy ch n c u hình c a panel.8. . c a trình đơn b i c nh c a panel ho c ch n môđun Panels (nhóm Desktop) c a Personal Settings. khi ch n câu l nh Configure Panel . • Remove Panel — G b m t thanh panel nào đó cùng v i t t c nh ng gì có trên thanh panel này. . Có 4 th tab (Arrangement.13. — C u hình thanh panel. • Configure Panel . Ví d .10: Ch n phông ch Hình 8. s hi n ra c a s ch nh s a các thanh panel như trên hình 8. . n u nh n chu t ph i vào m t bi u tư ng chương trình ho c applet có trên thanh panel thì s m ra m t trình đơn b i c nh có khác m t chút. • Remove From Panel — G b chương trình ho c applet (đang có) kh i thanh panel. tính năng này cho phép t m th i “khóa” panel đ không thay đ i nó m t cách vô tình.

có th ch n đ thanh panel tr thành trong su i (đ p hơn?) b ng tùy ch n Enable transparency. Trong c a s này ngư i dùng có th ch n không dùng nh n n (ch dùng màu). m c dù theo tôi là không th c s c n thi t.16). Đ u tiên c n ch n thanh panel mu n c u hình b ng cách nh n vào ô n m sau dòng Settings for (th Arrangement) r i ch n panel tương ng. chi u dài c a nó tính theo % so v i c nh c a màn hình (Length) và đ cao tính theo pixel (Size). Trên th Appearance. . b n c n s d ng câu l nh Create New (trong trình đơn b i c nh hi n ra khi nh n chu t ph i lên màn hình như đã nói trên) và ch n m c tương ng c a l nh này. Khi ch n l nh này s hi n ra c a s như trên hình 8. ho c t t máy hoàn toàn. khi nh n chu t ph i lên ph n tr ng c a n n màn hình s m ra m t trình đơn b i c nh c a màn hình. Sau đó dư i có th ch n v trí đ t thanh panel (Position). .15.12: Trình đơn c a thanh panel Hình 8. đ thêm bi u tư ng lên màn hình. Nh n vào đó đ ch y chương trình so n th o trình đơn.200 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. Khi nh n chu t ph i lên bi u tư ng c a trình đơn chính b n s th y m t câu l nh có cùng tên v i chương trình này. Sau khi k t thúc công vi c b n c n bi t cách thoát kh i KDE cũng như giao di n đ ho . ch n m t nh làm n n ho c ch n m t nhóm nh thay phiên nhau sau m t kho ng th i gian nh t đ nh (slide show). Đ thay đ i trình đơn chính c a KDE (KMenu). K t qu thu đư c là như nhau (hình 8.13: Trình đơn b i c nh c a nút cùng nhi u tùy ch n nhưng chúng ta ch chú ý đ n m t s trong đó. là l nh chúng ta quan tâm. . Cu i cùng. Trong trình đơn này cũng có nhi u câu l nh đ b n có th nghiên c u d n d n. Câu l nh Configure Desktop . N u mu n b n có th b đi các nút gi u thanh panel (hình mũi tên tam giác) b ng cách b đi các d u X trong các ô c a Panel-Hiding Buttons (th Hiding). Sau m i l n thay đ i đ ng quên áp d ng nó b ng nút Apply. Tương t như các thanh panel. Ho c t dòng l nh ch y câu l nh kmenuedit. L nh này dùng đ c u hình không gian làm vi c cũng như n n màn hình (như thay đ i nh n n). S lư ng và tên g i c a các không gian làm vi c có th th c hi n qua th Multiple Desktops. ngư i dùng có th s d ng chương trình Menu Editor.

như phông ch . Trình qu n lý phiên làm vi c có th ph c h i các thi t l p sau: • Các thi t l p trang trí và tính năng.1 B t đ u làm vi c v i KDE 201 Hình 8. như Konsole.org.15: Thay đ i màn hình 8.14: C u hình các thanh panel Hình 8. Trình qu n lý phiên làm vi c cho phép b n lưu l i các thi t l p hi n th i cho m i phiên làm vi c.8. màu và thi t l p chu t. Chương trình này ch y ngay sau khi tên ngư i dùng và m t kh u đư c h th ng xác nh n là đúng. và đ ng th i cho phép ph c h i tr ng thái c a phiên làm vi c cu i cùng trong l n đăng nh p sau. nh n n. Session .1. Đ đi u khi n phiên làm vi c. • 1 ng d ng đang ch y.6 Đi u khi n phiên làm vi c1 Phiên làm vi c (ti ng Anh là session) có th t m đ nh nghĩa là quá trình làm vi c c a ngư i dùng b t đ u t lúc vào môi trư ng làm vi c đ n lúc thoát ra. t đi n Stardict hay OpenOffice. môi trư ng KDE có m t chương trình riêng — Session Manager (Trình qu n lý phiên làm vi c).

2 Screen Saver . Phím nóng theo m c đ nh đ thoát kh i KDE là <Ctrl>+<Alt>+<Del> (chương trình s h i l i b n có ch c ch n mu n thoát ra không) ho c <Ctrl>+<Alt>+<Shift>+<Del> (thoát th ng. M i câu l nh đi u khi n tr c ti p phiên làm vi c n m trong th Leave c a trình đơn chính. n u b n ch y câu l nh trình so n th o vim t m t c a s terminal. Save Session — lưu tr ng thái c a phiên làm vi c hi n t i. c n chú ý là b n không th lưu và ph c h i nh ng ng d ng mà Session Manager không qu n lý. 1. thì Session Manager không th ph c h i trình so n th o này. B n có th s d ng phím nóng xác đ nh trong Personal Settings. Trên thanh panel nút đ thoát ra thư ng n m c nh nút Lock.202 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. N u đã s d ng KDM đ đăng nh p vào thì b n s có m t vài l a ch n khác: t t máy. 2. chương trình không h i l i).16: So n th o trình đơn chính Tuy nhiên. 3. h p tho i này b n c n nh p vào m t kh u c a mình. Khi khóa màn hình. chương trình b o v màn hình2 b t đ u ch y. Tr ng thái này s đư c ph c h i vào l n đăng nh p sau. Đ m khóa màn hình. thông thư ng là <Ctrl>+<Alt>+<Del> ho c dùng nút Lock trên thanh panel (n u có). Logout — thoát ra kh i KDE khi k t thúc công vi c ho c đ đăng nh p vào môi trư ng làm vi c khác. c n nh n chu t ho c nh n bàn phím đ hi n ra h p tho i m khóa. kh i đ ng l i. Lock — khóa màn hình c a b n. Ví d .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful