T h c s d ng Linux

Phan Vĩnh Th nh Phiên b n: 0.9.6 Ngày 14 tháng 2 năm 2007

Dành cho ngư i dùng m i và r t m i...

M cl c
L im đ u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i 1.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 1.1.1 Các h đi u hành d ng UNIX . . . . . . 1.1.2 M t chút v l ch s . . . . . . . . . . . . 1.1.3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux . . . . 1.2 B n phân ph i Linux . . . . . . . . . . . . . . . 1.3 Yêu c u đ i v i máy tính . . . . . . . . . . . . . 1.4 L y Linux đâu? . . . . . . . . . . . . . . . . . 1

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

3 . 3 . 3 . 4 . 7 . 9 . 12 . 13 14 14 16 17 17 18 20 22 23 23 24 26 27 27 27 30 31 34 34 34 36 36 39 39 40

2 Cài đ t h đi u hành Linux 2.1 Chu n b cài đ t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2 Phòng xa và nh ng l i khuyên . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng . . . . . . . . . 2.3.1 Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa” . . . . . . . . 2.3.2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa . . . . . . . . 2.3.3 Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft 2.3.4 V n đ v i các đĩa l n . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4 L a ch n trình kh i đ ng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.1 Trình kh i đ ng GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.2 Trình kh i đ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.3 Các trình kh i đ ng khác . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.4 Các phương án kh i đ ng . . . . . . . . . . . . . . . 2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa . . . . . . . . . . . . . . . 2.5.1 L i khuyên khi t o phân vùng . . . . . . . . . . . . . 2.5.2 Chương trình đ phân chia đĩa . . . . . . . . . . . 2.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader . . . 2.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7.1 Cài đ t GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7.2 C u hình GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.8 S d ng trình kh i đ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . 2.8.1 Cài đ t và c u hình LILO . . . . . . . . . . . . . . . 2.8.2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux . . . . . . 2.8.3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS . . . . . 2.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin.exe . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

iv 3 Kh 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 i đ ng Linux l n đ u Kh i đ ng HĐH Linux . . . . . . . . . Đăng nh p vào h th ng . . . . . . . . Console, terminal o và shell . . . . . So n th o dòng l nh. L ch s l nh . . Ng ng làm vi c v i Linux . . . . . . . Tr giúp khi dùng Linux . . . . . . . . 3.6.1 Các ngu n thông tin tr giúp . 3.6.2 Các trang tr giúp man . . . . . 3.6.3 Câu l nh info . . . . . . . . . . 3.6.4 Câu l nh help . . . . . . . . . . 3.6.5 Tài li u b n phân ph i và ng d 3.6.6 Câu l nh xman . . . . . . . . . . 3.6.7 Câu l nh helptool . . . . . . . 3.6.8 Sách và Internet . . . . . . . . .

M CL C 43 43 44 46 49 51 53 53 54 55 56 56 57 57 57 60 60 63 65 70 70 72 72 72 73 79 80 80 80 81 82 82 83 83 86 87 88 89 91 92 93 95

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ng . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

4 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4.1 T p tin và tên c a chúng . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2 Thư m c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.3 Công d ng c a các thư m c chính . . . . . . . . . . . 4.4 D ng t p tin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.1 Các t p tin thi t b . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.2 Các ng có tên (pipes) . . . . . . . . . . . . . . 4.4.3 Các socket . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.4 Liên k t m m . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c . . . . . . . . 4.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m 4.6.1 Câu l nh chown và chgrp . . . . . . . . . . . 4.6.2 Câu l nh mkdir . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.3 Câu l nh cat . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.4 Câu l nh cp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.5 Câu l nh mv . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.6 Câu l nh rm và rmdir . . . . . . . . . . . . . 4.6.7 Câu l nh more và less . . . . . . . . . . . . 4.6.8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin . 4.6.9 Câu l nh split . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.10 So sánh các t p tin và l nh patch . . . . . . 4.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin . . . . . . . . . . 4.7.1 Chương trình tar . . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.2 Chương trình gzip . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.3 Chương trình bzip2 . . . . . . . . . . . . . . 4.7.4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2 . . . 4.8 T o và g n các h th ng t p tin . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . .2 S d ng | . . 104 . . . . . . . 5. . . . .2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c . . . . . . . . 5. . . . .1 Khai tri n d u ngo c . . . . . . . . . . . 5. . . . . . 126 . . .M CL C 5 Bash 5. . . . .7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin . . .7. . . . . . 5. . .8. . . . . . . . . . . . . . . 114 . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . .4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 115 . . . . . . . . . . 5. . . . . 5. . . . . . .3 B l c . . . . . . . . .5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion) . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . .8. . . . . . . . 5. . . . . . . . . . .8. . . . . . . .5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra.8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 125 . . . . . . . . 5.7. . . . . 5.2 Các ký t đ c bi t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . .3 Thao tác && và || . . .6 Toán t while và until . . . 126 . . . . 123 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . 103 . 122 . . . . . . . .5. . .1 S d ng >. . 5. . .6 Câu l nh export . . .8 Xóa các ký t đ c bi t . .5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân . . . . . . . . . . . .3 L nh cat . 122 . 118 . . 106 . .7 Khai tri n bi u th c . . . . . .2 D u nh c c a h v . . 5. . . . . . . . . . . . .7. . . . 113 . .3 Phép th các tham bi n và bi n s . . . . . . . . . . 5. .8.3 Bi n môi trư ng PATH . 5. . 109 . . . . . . . . . . . . . . . . .7. . . . .3 Toán t case . . . .7. . . . 5. . . . . . . . . .4 Phép th các câu l nh . .8 Tham s . 108 . . . . . . . . . . . . .8. . Môi trư ng c a h v . . . . 5. . . . . . . . .6 Phân chia t (word splitting) . . .2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion) . . . . . . . . . . . . . . 5. 115 . 116 .3 Th c thi các câu l nh . . . . < và >> . . 106 . . 5. . . . . . . . . . .9 Script c a h v và l nh source . . . . . . . . 5. . đư ng ng và b l c . .3. . 104 . . . . . .7. . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . 5. . . 119 . . . . .8. . 5. . . . . . .6. . . .5. . . . . . . . 104 . . . . . . . . . 5. . . . . . . 5. . . . . . . . 5. .2 Thao tác & . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 Thao tác . . 116 . . .1 H v là gì? . . . . . . . . . . 117 . . . . . .7 Các hàm s . . .6. . . . 102 . . . . 101 . . . . . 114 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 113 . . . . . . . 116 . . . . . .4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n . . . . . . . . 105 . . . . 5. . . 5. . . . . . 103 . . .9 Bi n n i b (local) . . . . . . . . . 124 . . 5.6. . . . . . . . 104 . 5. 5. . . . . . 5. .4. . . . . . 118 . . . . . .6 Tham bi n và các bi n s . . . . . 124 . . . . . . . . . . . . . 5.7. . . . . 105 . .10 Câu l nh sh . . 5. . . . . . . . . . . . 118 . 117 . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . .7. . . 5. . . . . . . 114 . . . . . . 125 . . . . . . . . . . . . .8. . . . .4 Bi n môi trư ng IFS . . . . . . . . . . . .3. . . . . . . . .4 Toán t select . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8 Shell — m t ngôn ng l p trình . . . . . . . . . . . . . . . .6. . . . . v 101 . . . 5. . . . . . .4. . . . . . . . . . . . 112 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .6. . . .1 Dòng d li u vào – ra . 5. . . . .1 Toán t if và test (ho c [ ]) .5. . 5.2 L nh echo . . . . . . . . . . . . . . .1 Các d ng tham bi n khác nhau . . 109 .5 Toán t for . . . . 110 . .3. . .8.6.

. . 7. . 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. 6. .9 Dòng l nh c a h v . . . 191 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . 190 . . . .4 Kh i đ ng h th ng X Window . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. .4. . . . . . . . . . . . . .3. . . . . . . . . .5 Thay đ i v ngoài . . . . .3 Tr giúp .3 Môi trư ng làm vi c Xfce .2 Nh ng ch đ hi n th khác . . . .4. . . . . . . . .12. . . . 7. . . . . . . . . . . 190 .1. 7. . . . . . . . . . . . . . . 6. . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1. . . .1 D ng danh sách t p tin . . . 198 . . . . . . . . . . . . . . . . .8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin . . . . . . . . . . . 7. . . . . . . . . .11 C u hình Midnight Commander . .10 Trình đơn Câu l nh .2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander 6. . . . . . M CL C 128 128 129 131 132 133 133 136 137 139 141 143 145 147 153 159 159 160 162 162 167 169 170 171 178 182 185 187 188 188 . . . .1 Cài đ t chương trình Midnight Commander . . . . .1. .5. . . . . .1. . . . . . . . . . . . . .12 K t n i t i máy xa . . .2 K t n i Shell . . . .7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8. . . . . 194 . 6. . . . . . . 8. . .3. . .2 V ngoài c a KDE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . .1.5. . 8. .3 Trình đơn KMenu . . . . . . . . .1 Đăng nh p vào KDE .1. . . . . . . 7. . . 8. . . . . .12. . . . . . . . . .4. . . . . .5. . . . . . . 201 . . . . . .1 X. .3 Các t h p phím đi u khi n b ng . . . . . . . . .1 B t đ u làm vi c v i KDE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . 190 . . 8 Làm vi c trong môi trư ng KDE 8. . . 6. . . . . . . . . . . .2 C u trúc c a t p tin c u hình X . . . . . . . .1 Thu th p thông tin c n thi t . . . . . .2 Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME 7. . .1 L a ch n trình qu n lý c a s . . 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 K t n i FTP . . . . . . . . . . . . .3 Th c u hình /etc/X11/xorg. . . . . . . . . . . .conf . . . . . . . . . . . .Org . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 195 . . . . . . .2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 7. . . .vi 6 S d ng Midnight Commander 6. . . . . . 6. . . .5 Đi u khi n các b ng . . . . . . . . . . . . . . 6.6 Đi u khi n phiên làm vi c . . .4 S d ng trình qu n lý màn hình . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 Trung tâm đi u khi n KDE 8. . .3 C u hình chương trình ch X . . . . . . 7. . . . . . . 7 Giao di n đ ho 7. . . . . . 8. . . . . . . . . 6. . . . . . . .3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 S d ng chu t . . . . . . . 6. . . . . .6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin .4. . .

H p tho i ch n đ nh d ng hi n th . V ngoài c a KDE . . . . . . . . . . . . . . . C u hình Midnight Commander . . . . .org qua xorgcfg . . . . . . . . . . . . H p tho i s p x p . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 7. . Th và c u hình các phím . . . . . . . .19 6. . . . . . C as h il i. . . . . . C u hình X. . .2 8. . . u” ch nh hình . . . .3 8. . Ch đ cây thư m c . . . . . .7 Midnight Commander ti ng Vi t . . . . . . . . . . . . . . .1 7. . . . 129 130 133 136 137 138 139 142 144 145 147 150 150 151 152 153 154 156 157 158 158 159 164 172 181 181 189 191 192 193 194 195 196 197 . . . . . . . . . . . Tìm ki m trong trình đơn chính c Trình Thi t l p cá nhân c a KDE . . . . . . . . . . . . . Màn hình Midnight Commander . . . . . . Màn hình đăng nh p KDM . . .5 6. . . 43 6. . . . . . . .6 6. . . . . . . . . . . . . Thi t l p h th ng t p tin o . . . . .7 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . H p tho i ch y chương trình . . . . . . . .3 6. . . . . . . . . . . . Trình đơn chính c a KDE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . H th ng đ ho X Window .11 6. . . Tìm ki m t t c các liên k t m m . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .10 6. . . . . . . . . . . . . . . . . Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP . .20 6. . . . . . .8 6. . . . . . . . . . . .5 8. . . . Chương trình xvidtune . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .15 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Đi u khi n công vi c n n sau . . .5 8. . . . . . . . Ch đ xem nhanh . . . . . . . . . . B t đ u tìm ki m .16 6. . . . . . Đang tìm ki m . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .17 6. . . . . . Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander . . . . . . . . . .14 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .6 8. . . nh . . . . . . . .4 8. . . . . . . . . . . . . C a s yêu c u . . . . . . . a KDE . . . . . . . . . .12 6. . . . . .1 Màn hình kh i đ ng c a GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 6. . . . . . . . .Danh sách hình v 3. . . . . . . .2 6. Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng . . . . . . . Chương trình xvidtune “không ch Môi trư ng làm vi c Xfce . . . .1 8. . . . .13 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Thay đ i v ngoài c a Midnight Commander . . . . . . . . .1 6. .9 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . Tr giúp có ích tooltips . .18 6. . . H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng . . . . . . . . Ch đ thông tin . . . . . . . . . . . . . . . . . . .21 6. H p tho i đ i tên t p tin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .22 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 7. . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . C nh báo khi có thay đ i chưa áp d ng . . . . . . . . . . . . . . . . . .11 8. .13 8. . . . . . . Trình đơn c a thanh panel . . . . . . . So n th o trình đơn chính . . Thay đ i màn hình . . . . . . . . . . . . . . . . .9 8. . . . . . . . . C u hình các thanh panel . . . . . . . . . . . . . . . . DANH SÁCH HÌNH V . . . . . Ch n phông ch dùng cho text. 198 198 199 199 200 200 201 201 202 . . . . . . . . . . . .12 8. . . . . . . . . . . . . Ch n phông ch . . . . . . . . . . trình đơn. . . . . . . .10 8. . . . . . . . . . . . .viii 8. . . . . . Trình đơn b i c nh c a nút . . . . . . .14 8. . . . . . . . .16 Cài đ t phông ch m i . . . . . . .8 8.15 8. . . .

. . 46 50 52 54 55 66 71 81 85 89 92 94 99 109 111 112 118 131 131 132 140 148 C u trúc thư m c c a Linux . . . . . . . . .2 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 4. . . . . . . . .Danh sách b ng 1. . . . . . . . . . . . . Nh ng t p tin thi t b chính . . .3 3. . . . . . . . . . Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2 Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount . . . . . Các phím ch c năng . . . . . . . . . . . . . . .1 4. . t . . . . 28 3. . Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 5. . . . . . .2 Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH . . . . . . Các t h p phím di chuy n dùng chung Di chuy n trong trình xem t p tin . . .4 6. . . . . . . . . . . . .2 6. . . .1 5. . . . . . 20 2. . . . . . . . . . .2 3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 6. . . . . . . Các câu l nh b l c . . . . . . . . . . . . . . . .1 Yêu c u đ i v i ph n c ng . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 6. Các l nh đi u khi n dòng nh p vào . . . . . . . . . . . .6 4. . . . . . . . .4 6. . . . . . . . . . .5 4. . Nh ng tùy ch n chính c a tar . . .4 3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp . . . . . . .7 4. . . . .5 4.1 3. . . . . . .5 Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux Nh ng phím so n th o dòng l nh . 12 2. . . . . . . . .8 5. . . . . . . . . . . . . . .1 C u trúc c a sector kh i đ ng chính . . . T h p phím đi u khi n l ch s l nh Các ph n chính c a tr giúp man .4 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Di chuy n khi xem tr giúp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Phím s d ng đ xem trang man . . . . . . . Thay th các tham bi n đ c bi Ký t xác đ nh d ng d u nh c Các ký t t o m u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 5. . . . . . . . . . . . . . .

.

Ngư i khác quan sát quá trình di cư c a th c v t thì cho r ng ong tham gia vào quá trình này và là m c đích c a nó. Linux là ni m đam mê và “Just for fun”. M i b n phân ph i thích h p cho m t nhóm ngư i dùng c th nào đó t ngư i dùng m i đ n ngư i dùng “cao c p” (advanced) hay nói đúng hơn là m i ngư i dùng có quy n l a ch n cho mình m t b n phân ph i thích h p và chuy n sang s d ng b n khác khi nào mong mu n. có th đi u ch nh theo ý mu n c a mình v. d a trên s c ng tác. Microsoft nhìn th y Linux kh năng c nh tranh l n và nhi u khi coi Linux là k thù c a mình. Trên th trư ng máy ch hi n th i ch có m t vài tên tu i đáng chú ý. Hãy xem xét giá và n i dung cu n sách trư c khi mua. . Đ i v i m t nhà thơ thì m c đích c a con ong là thu vào mình hương v c a nh ng bông hoa. M t cu n sách tham kh o c m tay là không th thi u trong th i gian đ u tìm hi u Linux. T t nhiên m c đích cu i cùng c a ong không ph i là nh ng cái trên n m riêng bi t mà là t t c chúng c ng l i. thu n ti n. nhóm tin t c. . Nhân v t chính trong ví d minh ho này là con ong. Nhi u t ch c chính ph cũng như phi chính ph nhìn th y Linux m t h đi u hành nhi u h a h n và h tr cho Linux. . bài báo. sách v Linux. d s d ng mà còn luôn luôn s n sàng giúp đ ngư i dùng m i. M t s công ty đã th y đư c Linux m t ngu n l i l n và phát tri n công vi c kinh doanh c a mình t h đi u hành này. Đ i v i Linus Torvalds. nhóm thư. N u không . Nh ng năm đ u th p k th chín c a th k XX Linux m i ch là đ a con tinh th n chưa bi t nói c a Torvalds. Ngư i nuôi ong có cái nhìn sâu hơn thì cho r ng ong thu th p b i ph n hoa đ nuôi ong con và t o ong chúa. Nhà sinh h c khi quan sát th y ong th ph n cho hoa thì quy t đ nh đây chính là m c đích c a loài ong. và còn c ng thêm nh ng gì mà t m th i b óc quan sát h n ch c a con ngư i còn chưa tìm ra. . Nh ng nư c còn nghèo tìm th y Linux m t cách gi i quy t cho v n đ kinh t . L ch s hình thành và phát tri n Linux chúng ta s th y ngay chương đ u tiên c a cu n sách này. Các nhà l p trình nhân (kernel) tìm th y Linux s quy n rũ và công vi c phát tri n c a h . Đ i v i ngư i nuôi ong thì m c đích ong là thu th p m t ong. Tuy nhiên n u b n m i b t đ u h c Linux thì hãy tìm cho mình m t cu n sách gi i thi u ng n g n v h đi u hành này. C ng đ ng Linux không ch cung c p cho ngư i dùng máy tính m t h đi u hành thân thi n. V i k t n i m ng Internet. như v y m c đích c a nó là duy trì nòi gi ng. Linux cho máy đ bàn có ph n đa d ng hơn. b n s luôn tìm th y câu tr l i cho v n đ c a mình t s lư ng l n các di n đàn. luôn mong mu n có thêm máy tính ch y dư i Linux.v. Linux là h đi u hành phát tri n m nh. Ngư i dùng thì th y Linux m t h th ng m nh. Đ i v i c u bé v a b ong c n thì m c đích c a con ong ch c n ngư i.L im đ u Trong tác ph m n i ti ng th gi i c a nhà văn Nga Lev Tolstoi “Chi n tranh và hoà bình” có đưa ra m t ví d đ minh ho cho suy nghĩ c a tác gi v vai trò c a nh ng ngư i có ti ng (c th là Napoleon và Alecxandr đ nh t) và qu n chúng trong l ch s nói chung cũng như trong chi n tranh châu Âu nh ng năm đ u th k XIX. Ch trong vài năm g n đây đã có nhi u b n phân ph i Linux chi m lĩnh đư c môi trư ng máy ch cũng như máy đ bàn c a ngư i dùng. Linux ngay t ban đ u đã đư c xây d ng d a trên c ng đ ng (ti ng Anh “community”). các trang web cung c p tin t c.

đôi khi trong console (dòng l nh không có đ ho ). OpenSUSE. Thông thư ng ngư i dùng m i b t đ u gia nh p vào th gi i Linux b ng nh ng b n phân ph i này. Released under Creative Commons Public License 2.org/licenses/by/2.chat. Happy Using Linux! A Công c đ t o ra cu n sách b n đang đ c là h th ng s p ch L TEX. cu n sách “T h c s d ng Linux” đư c t o ra v i hy v ng s giúp ngư i dùng m i làm quen v i h đi u hành tuy t v i có tên Linux và hình tư ng trưng là chú chim cánh c t (penguin) xinh đ p.có kh năng tìm đư c sách thích h p ho c b n thích cu n sách “T h c s d ng Linux” này thì có th in nó ra đ ti n đ c. Nh ng thông tin b n đ c tìm th y trong cu n sách này có th áp d ng cho h u h t h t các b n phân ph i l n.org/licenses/by/2. Như v y. Không ph i là tôi không mu n s d ng và ghét b h đi u hành Windows mà đơn gi n là tôi đã quen làm vi c trong môi trư ng KDE và Xfce. ”. v i ngư i dùng không chuyên thì kh năng ch nh s a nh c a The GIMP còn trên c đ .org. Tôi b t đ u h c Linux khi có trong tay 3 đĩa CD RedHat 7. Ngành chính c a tôi là Hoá h c. . nh ng tài li u khác có th so n th o trong Openoffice. tuy nhiên m t s ph n đ c bi t ví d ph n nói v cài đ t chương trình t các gói rpm ch áp d ng t t cho các b n phân ph i “dòng RedHat”. Và bây gi Linux (c th là OpenSUSE Linux) là h th ng duy nh t làm vi c trên máy tính c a tôi. v.5 (http://creativecommons. Và hơn n a m i công vi c c n đ n máy tính c a tôi có th gi i quy t nhanh g n b ng nh ng chương trình đi kèm v i Linux. c th là lu n A văn t t nghi p và cu n sách này. do đó đôi khi nó s đư c c p nh t thư ng xuyên. . Nghe nh c b ng Amarok.5/) . và có khi không đư c c p nh t c năm. trong chương trình Kile và biên d ch mã L TEX qua nh ng chương trình có trong gói teTeX. đó là Fedora.org) và anh Nguy n Đ ng Hoàng Tuân (tuanndh@gmail.v. Như trang th hai c a sách có ghi “Dành cho ngư i dùng m i và r t m i. s a đ i. l i ki n th c cũng như đ ngh giúp đ (luôn luôn hoan nghêng) xin g i cho Phan Vĩnh Th nh theo đ a ch teppi@vnoss.ru) đã vi t ra m t cu n sách s d ng Linux hay làm tài li u tham kh o chính cho cu n sách này. . . Mandriva. Sách này đư c phân ph i mi n phí theo b n quy n Creative Commons Public License 2.org. Tôi không ph i là m t nhà qu n lý m ng hay l p trình chuyên nghi p và nói chung không ph i ngư i h c theo chuyên ngành công ngh thông tin.com) đã giúp đ tôi trong khi so n cu n sách này. kh năng v đ ho vector c a Inkscape còn đ cho c nh ng nhà thi t k chuyên. Cũng như nh ng s n ph m khác c a c ng đ ng OSS. so n th o tài li u. M i đ ngh s a đ i. bác Nguy n Đ i Quý (vnpenguin@vnoss. B n có th tìm b n phân ph i teTeX ho c m t b n phân ph i khác c a h th ng này trên h u h t các b đĩa cài đ t h đi u hành Linux.V.5/). do đó xin đ ng mong đ i nh ng ki n th c cao siêu trong sách này.0 kho ng 4 năm trư c đây. qu n lý hình k thu t s và l y chúng ra t máy hình b ng digiKam. thêm và b t trong th i gian r nh r i c a tôi. (http://linux-ve. thông báo l i chính t . cu n sách này đư c t o ra.5 (http://creativecommons. Xin c m ơn Kostromin A.

Windows b t ngu n t h đi u hành MS-DOS trư c đây làm vi c trên các máy tính c a hãng IBM. 1. L ch s luôn là đi m kh i đ u khi nghiên c u m t ngành khoa h c nào đó. khái ni m b n phân ph i Linux. Trong chương đ u tiên c a cu n sách “T h c s d ng Linux” này chúng ta s tr l i ng n g n cho câu h i “Linux là gì?”. và cách có đư c nh ng b n phân ph i này. môn chuyên ngành c a tôi – Hoá h c và t t nhiên c HĐH Linux. Đ ng th i nói đôi dòng v nh ng đi m đ c bi t c a Linux. Ken Thompson và Brian Kernighan. và đ ng th i th c thi s giao ti p v i ngư i dùng. Trong trư ng h p đó máy tính ch là m t t p h p các thi t b đi n t không làm vi c. Nhưng bây gi khi nói đ n h đi u hành UNIX thư ng có ý không nói c th m t h đi u hành c th nào mà là m t nhóm các h đi u hành dòng UNIX (UNIX-liked OS). t c là d ch các câu l nh c a ngư i dùng và hi n th k t qu làm vi c c a nh ng l nh này. H đi u hành UNIX do nhóm các nhà phát tri n Bell Labs vi t ra vào năm 1969 dư i s đi u khi n c a Dennis Ritchie. Đ n th i đi m hi n nay thì các h đi u hành n i ti ng nh t cho máy tính là Microsoft Windows (C) và UNIX.Chương 1 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i “Just for fun” – Linus Torvalds. k c Yoga mà b t ngu n t nĐ . Không có ngo i l đ i v i Toán h c. V t lý. Hơn th n a b n đ c s hi u ít nhi u v OpenSource. t ch c làm vi c v i các t p tin (trong đó có ch y và đi u khi n vi c th c hi n c a các chương trình).1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng Các h đi u hành d ng UNIX H đi u hành (HĐH) đó là m t b các chương trình h tr vi c đi u khi n ph n c ng c a máy tính.1.1 1.1 Ngư i m “không ng i ng n” đăng ký nhãn hi u thương m i b t kỳ th gì. 1 . GNU và FSF. yêu c u c a Linux đ i v i ph n c ng. Chính b n thân t UNIX (vi t hoa t t c các ch cái) tr thành nhãn hi u thương m i c a t ng công ty AT&T. không hi u là đ làm gì. Không có h đi u hành thì máy tính không th c hi n đư c ch c năng c a mình.

205708. I’d like any feedback on things people like/dislike in minix. and it has a multi-threaded fs. won’t be big and professional like gnu) for 386(486) AT clones.40).FI (Linus Benedict Torvalds) Newsgroups: comp.helsinki. Đây là b c thư mà Linus g i vào nhóm tin t c comp. This has been brewing since april.os. Any suggestions are welcome.1. Nhưng d n d n c u hình trang thi t b c a máy tính cá nhân cũng m nh lên và hi n nay có kh năng cao hơn so v i nh ng mainframe c a nh ng năm 70 th k trư c.2 M t chút v l ch s HĐH Linux v a k ni m sinh nh t l n th 15 c a mình.Helsinki. as my OS resembles it somewhat (same physical layout of the file-system (due to practical reasons) among other things). Nh ng ngư i dùng trong nhóm tin t c này đã làm vi c dư i h đi u hành Minux do giáo sư Andy 2 protocol .fi) PS. Linus Torvalds. Trong thư này Linus cho bi t anh đang phát tri n m t h đi u hành t do cho các máy tính đ i 386 (486) và yêu c u nh ng ai quan tâm cho bi t nh ng thành ph n nào c a h th ng cho ngư i dùng c n ph i có đ u tiên. and is starting to get ready. trong đó có BSD. and things seem to work. as that’s all I have :-(.9541@klaava. đã b t đ u phát tri n m t HĐH ki u UNIX cho các máy tính cá nhân tương thích v i IBM (IBM-compatible PC). but I won’t promise I’ll implement them :-) Linus (torvalds@kruuna.4 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i Vào cu i nh ng năm 70 c a th k trư c (th k XX) các nhà phát tri n c a trư ng đ i h c California Berkeley đã thêm vào mã ngu n c a UNIX r t nhi u s c i ti n trong đó có h tr giao th c2 TCP/IP (giao th c m ng chính hi n nay).minix ngày 25 tháng 8 năm 1991 (đư c coi là ngày sinh nh t c a HĐH này): From: torvalds@klaava. S n ph m này n i ti ng dư i tên BSD ("Berkeley Systems Distribution"). Và và đ u nh ng năm 90 m t sinh viên c a trư ng đ i h c Helsinki (Ph n Lan). 1.minix Subject: What would you like to see most in minix? Summary: small poll for my new operating system Message-ID: <1991Aug25. I’ve currently ported bash(1.FI> Date: 25 Aug 91 20:57:08 GMT Organization: University of Helsinki Hello everybody out there using minix I’m doing a (free) operating system (just a hobby. and it probably never will support anything other than AT-harddisks.08) and gcc(1.Helsinki. H đi u hành dòng UNIX. Đi u đ c bi t ch b n quy n c a s n ph m cho phép ngư i khác phát tri n và c i ti n và chuy n k t qu thu đư c đ n ngư i th ba (cùng v i mã ngu n ho c không) v i đi u ki n là ph i ch ra ph n nào c a mã đư c phát tri n Berkeley. This implies that I’ll get something practical within a few months. It is NOT portable (uses 386 task switching etc). Yes — it’s free of any minix code. and I’d like to know what features most people would want. lúc đ u đư c phát tri n đ làm vi c v i các máy tính nhi u ngư i dùng – các mainframe.os.

1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 5 Tanenbaum vi t ra đ làm công c h c t p cho các sinh viên l p trình. B i vì tính đ n th i đi m b t đ u xây d ng t ch c thì các công ty thương m i gi r t c n th n các chương trình ng d ng c a mình. Vào năm 1984 nhà bác h c ngư i m Richard Stallman sáng l p ra T ch c ph n m m t do (FSF.02 ra đ i. d n đ n vi c gi m ch t lư ng chương trình và s có m t c a r t nhi u l i không xác đ nh đư c trong nh ng chương trình này. Linus Torvalds vi t: “As I already mentioned.org) – d án t o chương trình ng dùng mi n phí.php. Note the lack of announcement for 0. T p tin phiên b n đ u tiên c a Linux (phiên b n 0. N u b n đ c quan tâm thì có th tìm đ c nh ng thư mà hai ngư i này g i cho nhau trong nhóm tin t c nói trên.li.1. Theo ti ng lóng c a Linux thì b n quy n này đôi khi đư c g i là Copyleft.org/pub/linux/kernel/Historic/oldversions/RELNOTES-0. Chú ý r ng không có thông báo cho b n 0. Open Source và d án GNU c n ph i nói đ n m t cách đ c bi t.kernel. Đây là phiên b n đã có th làm vi c trên máy. Trong khuôn kh T ch c ph n m m t do đã b t đ u làm vi c d án GNU (http://www.org. làm ch m quá trình t o ng d ng m i vì m i nhà l p trình s ph i vi t l i t đ u m t ng d ng thay vì dùng đo n mã ngu n đã có trong ng d ng khác. Ngay t đ u Linux đã đư c phân ph i theo đi u ki n c a b n quy n General Public License (GPL)4 thư ng dùng cho các ph n m m ng d ng Open Source và d án GNU. 0.fsf. đó b n s nh n đư c thông tin chi ti t v l ch s xu t hi n và phát tri n Linux.org. 4 Th t ra lúc đ u nhân Linux đư c phân ph i theo b n quy n mà FSF không không nh n là t do vì nghiêm c m phân ph i thương m i.01: tôi không t hào l m v nó.” (“Như tôi đã nói trư c đây. s a đ i. Stallman cho r ng vi c này r t có h i đ i v i phát tri n chương trình ng d ng.01 didn’t actually come with any binaries: it was just source code for people interested in what linux looked like. vì th ch g i thông báo đ n t t c nh ng ai mu n th hi n s quan tâm. sao chép. ví d ftp://ftp. các d u hi u b o v quy n tác gi . B n quy n đư c đ i sang GPL t phiên b n 0.kernel. Linus Torvalds không đăng ký b ng sáng ch cũng như không gi i h n vi c phân ph i HĐH m i này. M c đích c a t ch c này là lo i tr t t c nh ng đi u c m đoán và h n ch phân ph i. b o v nó b ng các b ng sáng ch . ho c tìm đ c cu n “Linux: Just for fun”. B n quy n này có th tìm th y trong nh ng phiên b n đ u tiên c a nhân trên ftp. so I think I only sent a note to everybody who had shown interest. V b n quy n này. GNU là R t thú v là sau khi Linus Torvalds phát tri n HĐH c a mình thì gi a anh và giáo sư Andy Tanenbaum đã n ra m t cu c tranh cãi.01) đư c công b trên Internet ngày 17 tháng 09 năm 1991. nghiên c u chương trình ng d ng. Free Software Foundation) có trang ch n m t i đ a ch http://www.”)3 Sau đó ngày 05 tháng 10 năm 1991 phiên b n 0.01. hãy xem RELNOTES-0.org/linuxhistory. Minux làm vi c trên các máy tính v i b x lý 286 và đư c Linus dùng làm mô hình cho HĐH m i.01 không đi kèm theo binary nào: nó ch là mã ngu n cho nh ng ai mu n bi t linux trông ra sao. m t cu n sách nói v đ i tư c a Linus Torvalds đ n th i đi m anh làm cho Transmeta và vi c phát tri n HĐH Linux.12 theo đ a ch trên.gnu. gi bí m t nghiêm ng t mã ngu n c a chương trình vi t trên các ngôn ng b c cao (như C++). N u b n đ c quan tâm đ n l ch s c a HĐH này thì hãy đ c trang web sau: http://www.01: I wasn’t too proud of it.12. 0. T i t nh t là làm ch m quá trình trao đ i ý tư ng trong ngành l p trình. 3 .

Nh ng gì do d án GNU phát tri n đ là t do.openoffice. nh ng ý tư ng và cách gi i quy t m i đư c phân ph i r ng rãi ngay l p t c. Nói như các nhà sáng l p ra FSF. Nh ng chương trình Open Source (Mã ngu n m ) đư c phân ph i theo đi u ki n c a b n quy n General Public License (GPL). 5 .sf.org). đây c n ph i đưa ra ví d đ b n đ c hi u rõ hơn: ngu n thu nh p có th là các s n ph m đi kèm ho c d ch v cài đ t và c u hình cho nh ng máy tính m i ho c phát tri n cho nh ng đi u ki n làm vi c m i. nhưng không có nghĩa là chúng đư c phân ph i không có b n quy n và không đư c lu t pháp b o v . s a đ i. unikey (http://unikey. đã phát tri n m t lư ng đáng k các chương trình ng d ng. d y cách s d ng. B n có th đ c b n quy n này theo đ a ch http://www. G n như t t c các chương trình ng d ng phân ph i theo đi u ki n GPL có th coi là mi n phí đ i v i ngư i dùng (trong ph n l n các trư ng h p đ nh n đư c nó b n ch ph i tr ti n đĩa CD. chuy n ho c bán cho ngư i khác không h n ch v i m t đi u ki n là k t qu thu đư c cũng ph i phân ph i theo b n quy n copyleft. Hãy vi t thư cho h đ h c h i kinh nghi m! Trong khuôn kh c a ho t đ ng Open Source nói chung và d án GNU nói riêng. n i ti ng nh t trong s chúng đó là trình so n th o Emacs và trình biên d ch GCC (GNU C Compliler) – trình biên d ch ngôn ng C t t nh t hi n nay. Cơ ch này b kìm nén trong th gi i chương trình ng d ng thương B n đ c cũng nên bi t là s p t i s có phiên b n th 3 c a GPL (GPLv3). Cùng v i s ra đ i c a phiên b n th 3 này đã n y ra r t nhi u tranh cãi xung quanh tính t do c a b n quy n.v. . DVD ho c k t n i Internet).html) vào năm 1985 Stallman vi t r ng đ ng l c đ ông sáng l p ra FSF và d án GNU đó là s khó ch u trong quy n s h u c a m t s ngư i đ i v i chương trình ng d ng.org/copyleft/gpl.gnu.6 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i t vi t t t c a GNU’s Not Unix. Nó b o đ m r ng k t qu lao đ ng c a các nhà phát tri n ph n m m t do s luôn luôn m và không tr thành m t ph n c a s n ph m nào đó dùng b n quy n bình thư ng (ý nói s n ph m đóng). Tham gia vào tranh cãi có c ngư i vi t ra nhân Linux đ u tiên – Linus Torvalds.tug. do đó không còn t do). Các nhà phát tri n xvnkb (http://xvnkb.html. B n d ch ti ng Vi t không chính th c n m t i http://vi.org) và pdfLaTeX (http://www.gnu. thì b n quy n GPL “làm cho chương trình ng d ng t do và đ m b o là chương trình này s t do”5 . Đi u đó không có nghĩa là các nhà l p trình không còn nh n đư c ph n thư ng (ti n) cho công vi c c a mình. .net). là nh ng ngư i hi u rõ nh t đi u này. Trong “Manifesto GNU” (http://www.org/ gnu/manifesto. N u như nói m t cách th t ng n g n thì b n ch t c a GPL như sau.html. M t ph n thư ng t t n a đó là khi chương trình tr lên n i ti ng thì tác gi c a chương trình s có đi u ki n tìm m t công vi c có lương cao. Đi u ki n này cũng phân bi t ph n m m t do v i ph n m m phân ph i mi n phí. còn các l i s đư c nh n ra và s a nhanh chóng. v. đây chúng ta g p l i cơ ch đào th i (hay t t hơn là ch n l c) t nhiên như trong thuy t sinh h c c a Darwin. Ý tư ng chính c a Stallman là ch không ph i bán chương trình ng d ng. Vi c m mã ngu n đ ng th i nâng cao r t nhi u ch t lư ng c a chương trình ng d ng: t t c nh ng gì t t nh t.org/gplv. Chương trình ng d ng phân ph i theo GPL đư c quy n phát tri n. t c là nh ng gì thu c v d án GNU không ph i là m t ph n c a Unix (vào th i gian đó th m chí t UNIX đã tr thành thương hi u. Đi u ki n cu i là quan tr ng và then ch t c a b n quy n này. mà bán chính s c lao đ ng c a nhà l p trình.

u b nh đ y. Nhưng đã thành l ngư i dùng thư ng s d ng tên g i c a nhân làm tên g i c a h đi u hành. N u có trang nào đó trong nh ng trang này l i tr thành c n thi t. Vì th s xu t hi n c a nhân Linux là r t đúng lúc. l n lư t chia cho m i ti n trình m t kho ng th i gian th c hi n. Khi này Linux có th cung c p t t c các tài nguyên h th ng cho ngư i dùng làm vi c qua các terminal xa khác nhau.3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux Do mã ngu n Linux phân ph i t do và mi n phí. khi m t ti n trình ph i như ng b x lý cho các ti n trình khác (và có th làm ch m tr r t lâu vi c th c hi n). h tr các công ngh m i g n như ngay l p t c. Đ làm đư c đi u này nhân th c hi n ch đ phân chia th i gian c a b x lý trung tâm. 4. Nhi u ti n trình th t s T t c các ti n trình là đ c l p. Truy c p nhi u ngư i dùng Linux không ch là HĐH nhi u ti n trình. Tuy nhiên bây gi xin quay l i v i l ch s c a Linux. vì trong d án GNU đã phát tri n s lư ng l n các ti n ích khác nhau. và chúng ta cũng làm như v y trong cu n sách này. N i dung c a m t s ph n (trang) b nh đư c ghi lên vùng đĩa c ng xác đ nh t trư c. Cách này hoàn toàn khác v i ch đ “nhi u ti n trình đ y nha” đư c th c hi n trong Windows 95. đ c trưng cho các h đi u hành đ y đ tính năng dòng UNIX. 1. 2. Swap b nh lên đĩa Swap b nh cho phép làm vi c v i Linux khi dung lư ng b nh có h n.1. Vùng đĩa c ng này đư c coi là b nh ph thêm vào. nhưng vì lý do nào đó đã b ch m l i. Linux h tr kh năng nhi u ngư i dùng làm vi c cùng lúc. Vi c này có làm gi m t c đ làm vi c. 3. C n nói r ng Linus Torvalds ch phát tri n ph n nhân (kernel) c a h đi u hành.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 7 m i. D án GNU cũng đã b t đ u phát tri n nhân cho riêng mình (đư c g i là Hurd). 1. không m t ti n trình nào đư c c n tr công vi c c a ti n trình khác. T H N d s ch c b nh theo trang th ng b nh Linux đư c t ch c d ng các trang v i dung lư ng 4K. Stallman t t nhiên đã đúng khi đòi h i h đi u hành Linux ph i đư c g i là GNU/Linux. thì HĐH s tìm nh ng trang b nh đã lâu không đư c s ng đ chuy n chúng t b nh lên đĩa c ng. Nhân này “đ u” đúng vào mi n “đ t lành”.1. Nhưng đ chuy n GNU thành m t HĐH hoàn ch nh thì ch còn thi u nhân. Nh đó đ n th i đi m hi n nay Linux là h đi u hành hi n đ i. thì Linux s ph c h i chúng t . Xin đưa ra đây danh sách ng n g n nh ng kh năng này. nhưng cho phép ch y các chương trình c n b nh dung lư ng l n mà th c t không có trên máy tính. nên ngay t đ u đã có r t nhi u nhà l p trình tham gia vào quá trình phát tri n h th ng. Linux có t t c các kh năng. Nó đ ng nghĩa v i vi c ra đ i c a m t h đi u hành m i t do phân ph i cùng v i mã ngu n m . b n v ng và phát tri n nhanh nh t.

Linux 100% tương ng v i tiêu chu n POSIX 1003. và s gi m xu ng khi h th ng hay ti n trình c n nhi u b nh hơn. đó là m t b các th t c ngôn ng C. thì Linux ch n p vào b nh m t b n sao c a mã chương trình và t t c các ti n trình gi ng nhau cùng s d ng m t mã này.1. nh đó nâng cao r t nhi u t c đ truy c p t i nh ng chương trình và ti n trình thư ng dùng. Có m t s thư vi n tiêu chu n đư c dùng cùng lúc cho vài ti n trình. Trên các h th ng cũ nh ng thư vi n đó n m trong m i t p tin chương trình. Thư vi n chung Thư vi n – b các quá trình (thao tác) đư c chương trình dùng đ làm vi c v i d li u. ho c m t ngư i dùng ch y vài ti n trình gi ng nhau. Trên các h th ng m i (bao g m Linux) có h tr làm vi c v i các thư vi n đ ng (dynamic) và tĩnh (static) đư c chia ra. Ngư i dùng MS-DOS s nh đ n chương trình SmartDrive. Ngày nay giao di n này đư c t t c các h đi u hành m i h tr . 100% tương ng v i tiêu chu n POSIX 1003. Linux s d ng h th ng đ m linh đ ng hơn: b nh đư c d tr cho đ m đư c tăng lên khi b nh không đư c s d ng. đ s d ng tín hi u và b nh chung. Microsoft Windows NT cũng h tr POSIX 1003. 7. Thêm vào đó Linux còn h tr các kh năng c a System V và BSD đ tăng tính tương thích.8 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i đĩa c ng (vào b nh ). và như v y cho phép gi m kích thư c b nh b ng d ng chi m. 10. 9. System V IPC Linux s d ng công ngh IPC (InterProcess Communication) đ trao đ i thông tin gi a các ti n trình.1. còn nh ng ph n mã không s d ng t i th i đi m hi n t i thì n m l i trên đĩa. và th c hi n cùng lúc nh ng chương trình này d n đ n hao h t b nh không đáng có.1. 5. B đ m đ ng c a đĩa B đ m c a đĩa đó là m t ph n b nh c a h th ng dùng làm nơi lưu nh ng d li u thư ng dùng c a đĩa. ho c nhi u ngư i dùng ch y cùng m t chương trình 6 . Cùng s d ng chương trình N u c n ch y m t lúc nhi u b n sao c a cùng m t ng d ng nào đó6 . khi này ch ph n mã c n thi t c a chương trình m i n m trong b nh . N p môđun th c hi n “theo yêu c u” Nhân Linux h tr vi c cung c p các trang b nh theo yêu c u. chương trình này d tr m t ph n b nh có kích thư c xác đ nh đ làm b đ m cho đĩa. H tr m t ph n các kh năng c a System V và BSD POSIX 1003. 8.1 (Portable Operating System Interface – giao di n c a h đi u hành lưu đ ng) đưa ra giao di n tiêu chu n cho các h th ng Unix. M t s h th ng Unix cũ và m t s h th ng hi n đ i (bao g m c Microsoft Windows) chuy n lên đĩa t t c n i dung c a b nh thu c v nh ng ng d ng không làm vi c t i th i đi m hi n th i (t c là T T C các trang b nh thu c v ng d ng s đư c lưu lên đĩa khi không đ b nh ) và như v y kém hi u qu hơn. 6.

sharing) các t p tin và in t xa trong các m ng Macintosh. M68000 (Atari và Amiga). bây gi nó có th làm vi c trên t t c các b vi x lý Intel b t đ u t 386 và k t thúc là các h th ng nhi u b x lý Pentium IV. Ngoài ra còn có phiên b n Linux cho các b x lý khác bao g m ARM. . . . NetWare và Windows.v.2 B n phân ph i Linux 9 11. vmware. Windows 3. Đ ch y nh ng chương trình như v y dư i Linux đã phát tri n các trình gi l p (emulator) cho DOS. H tr t t c các d ch v Unix. Trong khi đó h th ng t p tin chính c a Linux. 13. như AMD. Đ ng th i có h tr dùng Linux là máy ch ho c máy khách cho m ng khác. DEC Alpha. trong đó có chia s (dùng chung.2 B n phân ph i Linux Trong b t kỳ h đi u hành nào cũng có th chia ra 4 ph n chính: nhân. đư c g i là Second Extended File System (ext2fs) và Third Extended File System (ext3fs) cho phép s d ng không gian đĩa m t cách có hi u qu .1.. Kh năng h tr m ng Linux có th g n vào b t kỳ m ng n i b nào. 1. debian. Windows. HĐH Linux còn có kh năng ch y chương trình dành cho b x lý Intel c a các h th ng Unix khác. Kh năng ch y chương trình c a HĐH khác Trong l ch s Linux không ph i là h đi u hành đ u tiên. cho các HĐH đã phát tri n trư c Linux. Xin đư c nói luôn là trong cu n sách này chúng ta ch xem xét trư ng h p Linux cho các máy tính tương thích v i IBM. bao g m Networked File System (NFS). truy c p dial-up qua các giao th c SLIP và PPP. còn có m t lo t các chương trình t o máy o7 mã ngu n m cũng như s n ph m thương m i: qemu. bao g m c các b x lý 64bit. . MIPS. . FreeBSD và OS/2. và c các h th ng t p tin m i. . ssh). 14.v.org) 8 7 . c u trúc (h th ng) t p tin. Đ ng th i Linux còn làm vi c trên r t nhi u b x lý tương thích v i Intel c a các nhà s n xu t khác. trong đó có c nh ng chương trình có ích và không đ n n i t i. như reiserfs. Trong Internet còn có nh ng thông báo nói r ng trên các b x lý Athlon và Duron c a AMD Linux còn làm vi c t t hơn so v i trên Intel. Ngoài ra. Ngư i ta đã vi t ra hàng lo t các chương trình ng d ng. . Làm vi c trên các ph n c ng khác nhau M c dù đ u tiên HĐH Linux đư c phát tri n cho máy tính cá nhân (PC) trên n n t ng Intel 386/486. SUN Sparc. rlogin. làm vi c trong các m ng TCP/IP. bao g m các h th ng t p tin DOS và OS/2. n u h th ng đáp ng tiêu chu n iBCS2 (intel Binary Compatibility). H tr các đ nh d ng h th ng t p tin khác nhau Linux h tr m t s lư ng l n các đ nh d ng h th ng t p tin. bao g m DOS.1. 12.. bochs. Nhân đó là cho phép s d ng nhi u h đi u hành trên m t máy B n phân ph i Linux h tr nhi u b x lý nh t c n ph i k đ n Debian (http://www. pearpc. Windows 95 và Wine. HFS. PowerPC và nh ng b x lý khác8 . trình d ch l nh ngư i dùng và các ti n ích. k t n i t xa (telnet.

c n tìm cách gi i quy t s ph thu c và mâu thu n gi a các gói (và gi a các phiên b n c a gói) chương trình. h v shell và các ti n ích. C u trúc t p tin (h th ng t p tin) – là h th ng lưu t p tin trên các thi t b lưu. Vì th khi nói v h đi u hành nói chính xác hơn s là “h đi u hành d a trên nhân Linux”. M t vài tác gi đã th phân lo i các b n phân ph i d a trên nh ng tiêu chí khác nhau: • c u trúc h th ng t p tin • chương trình cài đ t • phương ti n dùng đ cài đ t các gói chương trình • thành ph n c a các ti n ích và chương trình ng d ng có trong b n phân ph i. hay nói đúng hơn là b t kỳ ngư i nào không lư i sưu t p các chương trình t do. Nhưng hi n nay có th chia ít nh t 3 nhóm b n phân ph i. Có th tìm th y danh sách tương đ i đ y đ cùng v i đ c đi m ng n g n c a m i b n phân ph i trên http://www. Ngoài ra. M c dù h u h t các tác gi cho r ng s khác nhau gi a các b n phân ph i là không cơ b n. Tuy nhiên các nhà phát tri n c a m t b n phân ph i Linux c n t o ra ít nh t m t chương trình cài đ t đ đưa HĐH lên máy tính tr ng không chưa có HĐH nào. trên th gi i đang có hàng trăm (hàng nghìn?) b n phân ph i Linux và m i ngày l i xu t hi n các b n m i. R t có th xu t hi n trong b n đ c ý nghĩ r ng b t kỳ ai cũng có kh năng cho ra b n phân ph i Linux. nói chung không khác so v i nh ng chương trình bình thư ng khác mà ngư i dùng có th ch y. nòng c t c a HĐH. Và như chúng ta s th y sau đó không ph i là bài toán đơn gi n. Nhân c a HĐH Linux hi n th i đang đư c phát tri n dư i s lãnh đ o c a Linus Torvalds và phân ph i m t cách t do (v i b n quy n GPL) gi ng như m t s lư ng kh ng l các chương trình ng d ng và ti n ích khác. linuxhq. . đ ng th i còn có thêm các chương trình cho công vi c hàng ngày c a ngư i dùng. vì th n u mu n có th tìm th y t t c nh ng gì có trên th gi i (h u h t nh ng trang này dùng ti ng Anh và các b n phân ph i Vi t Nam ít đư c nói đ n). Ngoài ra.com (còn có m t s b n phân ph i khác ti ng Anh). t c là nhân. Và cu i cùng các ti n ích – đó đơn gi n là các chương trình riêng l . Slackware và Debian. nhưng có ch c năng chính là th c hi n các công vi c d ch v (service). Tuy v y. trên trang đó cũng như nhi u trang web khác còn có liên k t đ n nh ng danh sách b n phân ph i khác. Như đã nói trên. B n phân ph i – đó là m t b các chương trình ng d ng bao g m t t c b n ph n chính c a HĐH.10 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i thành ph n chính. mà đ i di n c a m i nhóm là Red Hat. n u chính xác thì t “Linux” ch có nghĩa là nhân. nó đi u khi n các thi t b ph n c ng và đi u khi n vi c th c hi n chương trình. Thông thư ng t t c nh ng chương trình n m trong b n phân ph i Linux đ u dùng b n quy n GPL. Và suy nghĩ đó có ph n nào đúng. h th ng t p tin. Trình d ch l nh hay h v (shell) – là chương trình t ch c giao ti p gi a máy tính và ngư i dùng. M t trong nh ng k t qu c a vi c phân ph i t do chương trình ng d ng cho Linux đó là có nhi u công ty cũng như nhóm các nhà phát tri n đ c l p đã phát hành ra các b n Linux khác nhau đư c g i là “b n phân ph i Linux”.

org) đã cho ra đ i m t b n phân ph i m i hư ng v ngư i dùng Vi t Nam – FCxVnOSS. theo ý ki n c a tôi không đư c ưu tiên đây.. Đ i v i ngư i dùng Linux Vi t Nam hi n th i có hai l a ch n: th nh t.opensuse. T 2. Vì Linus Torvalds ti p t c đi u hành vi c phát tri n nhân. s d ng các s n ph m Linux ti ng Vi t do m t s ngư i t nguy n duy trì. Th m chí ch trong kho ng th i gian không lâu mà tôi s d ng Linux (kho ng 5 năm) đã có nhi u b n phân ph i Vi t Nam cũng như nư c ngoài đã chào t m bi t th gi i Linux vì nhóm h tr c a chúng không thu đư c nhi u l i nhu n và sau đó m t th i gian ng ng h tr tác ph m c a mình. openSuSE cũng đang d n d n h tr ti ng Vi t (http://vi. L a ch n th hai đó là s d ng các b n phân ph i h tr ti ng Vi t t t như Debian. Hi n th i có m t b n phân ph i như v y: vnlinux-CD (cùng v i m t vài bi n th ) do anh Larry Nguy n. C n nói vài l i v đánh s phiên b n.6. Lý do chính là chưa đ t đư c tiêu chu n th hai nêu trên.6 tr đi Linus và các nhà phát tri n khác th nghi m dùng b n s . Ví d . Chúng ta s nói đ n hai s l a ch n này m t cách k càng hơn. c p nh t thư ng xuyên thông thư ng là theo m t l ch đ nh s n. m t Vi t ki u M duy trì. nên phiên b n c a nhân tăng lên theo th t . Không s trư ng h p “đem con b ch ”.16. B n phân ph i này d a trên n n t ng c a FC c ng thêm giao di n ti ng Vi t và m t s ng d ng “mang tính Vi t Nam” như chương trình gõ ti ng Vi t.13. . th hai. Phiên b n nhân Linux thư ng đư c ký hi u b ng ba s 9 . Khi nói đ n phiên b n c a Linux thư ng có ý là phiên b n nhân (vì m t h đi u hành là Linux ch khi nó s d ng nhân Linux). t c là Linux phiên b n 2. Phiên b n nhân v i s th hai Đi u này ch đúng v i các phiên b n nhân trư c 2.org). b n phân ph i openSuSE Linux 10.6. ch không phân nhánh và nhân lên gi ng như trư ng h p b n phân ph i.6. . h tr nhi u ph n c ng khác nhau • có th cài đ t thêm các ph n m m khác m t cách d dàng ph n l n chương trình đã đư c biên d ch s n cho m i yêu c u c a ngư i dùng • nh ng b n phân ph i này đư c m t nhóm các nhà phát tri n duy trì. t đi n ti ng Vi t. Ngoài ra còn đ m b o là b n s nh n đư c phiên b n m i c a nó trong tương lai. 9 . phân cách nhau b i d u ch m. Ubuntu và Mandriva.1 đư c d a trên nhân phiên b n 2. Đ k t thúc câu chuy n v l a ch n b n phân ph i Linux c n nói thêm là g n đây bác Nguy n Đ i Quý (http://vnoss. s d ng các s n ph m Linux l n có h tr ti ng Vi t. C n phân bi t s phiên b n c a b n phân ph i và s phiên b n c a nhân.13.16.1. Và t t nh t n u nhóm các nhà phát tri n này nh n đư c ngu n l i t s n ph m Linux c a mình. t c là làm vi c như m t công ty thương m i. L a ch n th nh t.2 B n phân ph i Linux 11 V y thì c n l a ch n b n phân ph i theo tiêu chu n nào? Theo ý ki n c a tác gi thì đ i v i ngư i dùng Vi t Nam có hai tiêu chu n: th nh t ph i có giao di n ngư i dùng ti ng Vi t và th hai ph i có m t nhóm các nhà phát tri n h tr b n phân ph i này. L a ch n th hai này đư c ưu tiên vì: • chúng có h tr ti ng Vi t và càng ngày càng hoàn thi n • chúng có trình cài đ t t t.

fluxbox. nên đ cài đ t HĐH này c n ít nh t là m t máy tính có b x lý 386.3 Yêu c u đ i v i máy tính Tôi đã đ c đâu đó nói r ng có nh ng phiên b n Linux đ c bi t. 2. OpenOffice. . DX v.6. Vì th n u b n có m t cái máy tính cũ. Chúng đư c dành cho nh ng ngư i tình nguy n có mong mu n th nghi m đ tìm ra các l i. emacs. Dùng môi trư ng làm vi c đ ho KDE. Như v y Linux có m t ưu đi m l n đó là kh năng làm vi c th m chí trên nh ng máy r t cũ. Nhưng trong cu n sách này chúng ta s không xem xét nh ng trư ng h p đ c bi t như v y. nhưng đi u này không .org). MB B nh Đĩa c ng Yêu c u nh nh t: ch làm vi c trong giao di n văn 8 200 b n v i dòng l nh c a shell.13) đư c coi là làm vi c n đ nh. 256 1500 các ng d ng n m trong KOffice. còn phiên b n đ c bi t có th ch y t m t ho c hai đĩa m m không c n đĩa c ng thì tôi đã g p. làm vi c th m chí trên b x lý 8086 v i 512Kbyte b nh . Yêu c u đ i v i ph n c ng c a h th ng mu n cài đ t Linux còn đư c xác đ nh b i l a ch n ph n m m c a ngư i dùng (và t c là s ph thu c vào phiên b n c a các ph n m m và ít nhi u vào b n phân ph i). nhưng không b n v ng. B ng 1. nhưng c n bi t cách đánh s phiên b n n u khi nào đó b n mu n c p nh t nhân Linux c a mình. nh ng máy tính s n xu t g n đây đáp ng đư c toàn b nh ng yêu c u đã đưa ra và s đưa ra dư i đây. Dùng đư c giao di n đ ho X Window cùng v i m t 32 400 s trình qu n lý c a s nh nh như icewm. B ng 1.v. N u cài đ t m t b n phân ph i đ y đ thì đương nhiên l a ch n nhân đã đư c các nhà phát tri n làm giùm b n đ c. . Xin đ ng lo l ng. nh ng con s này là không chính xác nhưng không khác bi t nhi u gi a các b n Linux khác nhau. windowmaker. T t nhiên là b n có th cài đ t b t kỳ phiên b n nào. T t nhiên phiên b n như v y có th làm vi c.1: Yêu c u đ i v i ph n c ng Mong mu n c a ngư i dùng Yêu c u. 128 1000 Ch y các ng d ng c n nhi u b nh (như GIMP.1 dư i đây s đưa ra m t vài con s ch v i m c đích giúp b n đ c làm quen. thì có th s d ng nó đ h c Linux và r t có th s ng c nhiên v kh năng c a HĐH này.0) thư ng không đư c s d ng đ t o các b n phân ph i. 1. trên đó không th ch y n i Windows.. Vì HĐH Linux s d ng ch đ b o v c a b vi x lý.5.16. . vì đó là phiên b n th nghi m (ch dành cho phát tri n). Phiên b n v i s th hai ch n (ví d 2. Theo các ngu n thông tin khác nhau thì t t c các bi n th đ u dùng t t: SX. có đ m t s ng d ng ngư i dùng như vim. .12 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i l (ví d . nhưng đ i v i ngư i dùng m i thì nên ch n phiên b n nhân v i s th hai trong phiên b n là ch n. mà trư c đây ch có th dùng MS DOS (t t nhiên là trong trư ng h p này chúng ta ch thu đư c ch đ dòng l nh.

Đ k t thúc xin đưa ra đây trư ng h p c u hình máy c a tôi: b x lý 686. . Hi n gi trên m ng Vi t Nam đã xu t hi n m t vài c a hàng bán đĩa Linux. t t nhiên có kèm theo đ a ch bưu đi n.4 L y Linux đâu? 13 ngăn c n vi c dùng các máy tính cũ làm vi c có l i ví d làm router10 ). KBabel. Trong s ba phương án k trên thì đ i v i ngư i dùng Linux Vi t Nam phương án mua CD. Tôi hi n s d ng openSuSE Linux 10. Linux cùng v i m t s lư ng kh ng l các chương trình ng d ng đư c phân ph i g n như mi n phí. 10GB c ng dành cho cài đ t Linux. Có th làm vi c đ ng th i nhi u ng d ng yêu c u: OpenOffice. càng nhi u b nh . sau m t th i gian kho ng 1 tháng – 1 tháng rư i b n s nh n đư c chúng. GIMP. StarDict (chương trình t đi n). ph n còn l i dành cho d li u. Và vi c gi u đ a ch không làm nh hư ng đ n nh ng ai có mong mu n mua Linux đ nghiên c u. 1.4 L y Linux đâu? Và trong ph n cu i c a chương th nh t chúng ta s tr l i ng n g n cho câu h i “L y Linux đâu?”. Như đã nói trên. 16MB b nh và c ng kho ng 300MB. Theo tôi nghĩ đây là cách t t nh t n u b n không có đi u ki n đ mua đĩa. Đ a ch c th xin không đưa ra đây vì qu ng cáo trong th gi i hi n đ i đã không còn là mi n phí. C n nói thêm là nh ng đĩa ghi v a hè thư ng có l i và có th gây m t d li u ho c làm h ng ph n c ng. Khi đó còn có kh năng l a ch n và có b o đ m là s đ i đư c đĩa x u. c ng càng r ng thì càng t t. T t nhiên là chênh l nh giá thành đĩa ph i không quá cao.org. 10 máy giúp chuy n hư ng các gói m ng . b nh 256Mb (+256Mb swap). Konqueror. T t nhiên đ i v i dung lư ng b nh cũng như c u hình máy nói chung thì máy càng m nh. ho c t i xu ng t Internet ho c mua đĩa CD (DVD) Linux ch nh ng ngư i bán hàng đâu đó trên hè ph mà không s b truy c u vì vi ph m b n quy n (các chương trình có b n quy n thương m i thư ng dùng t “s đ ng ý” gi a ngư i dùng và nhà phân ph i) c a các nhà (công ty) phát tri n.com đăng ký s lư ng đĩa b n c n. T t hơn h t là nên mua đĩa c a m t công ty máy tính ho c qua m t c a hàng trên m ng. Không có gì là th a thãi. N u máy tính c a b n có th làm vi c v i các h đi u hành Windows 2000 và Windows XP thì vi c ch y Linux trên nó s không có gì khó khăn. Novell Desktop.1 v i môi trư ng làm vi c KDE.. C n nói riêng v h th ng phát đĩa v i b n phân ph i Ubuntu m t cách mi n phí. Có nghĩa là ngư i dùng không có ý đ nh thay đ i chương trình ho c mua bán nh ng chương trình này. thì có toàn quy n sao chép toàn b b n phân ph i Linux ho c m t ph n b t kỳ c a nó ch ngư i quen. DVD là t t nh t.1. . ).ubuntu. Ch c n vào đ a ch http://shipit. Kile (dùng đ vi t nh ng dòng này). Đ b t đ u h c Linux thì ch c n có m t máy tính v i b x lý 486. giá thành bán Linux bao nhiêu đó là quy n c a ngư i bán (ngoài ra giá thành cao còn có các b n phân ph i chuyên nghi p như Xandros.

cho m i tình hu ng s d ng. Slackware. Chính vì th . tác gi s đi c th và chi ti t vào nh ng gì đ c bi t khi cài đ t Linux trên máy tính đã có m t trong các h đi u hành (HĐH) Windows cũng như vi c kh i đ ng nhi u h đi u hành. . • T máy tính khác trong m ng n i b qua SMB. Hãy ch đ i và hy v ng trong tương lai không xa s có b n d ch Ti ng Vi t c a nh ng cu n sách này. đ ng th i. phía dư i s nói cách cài đ t HĐH Linux trên máy tính đã cài đ t m t trong các h đi u hành c a hãng Microsoft. Mandrake. Thông thư ng trên các đĩa c a b n phân ph i Linux đã có hư ng d n ng n g n cách cài đ t Linux. V nđ ch .) đ u đã có cu n hư ng d n cài đ t r t chi ti t. Và trên th c t thì t m th i Linux khó có th là HĐH đ u tiên mà ngư i dùng làm quen. Chính vì v y trong cu n sách này.. ph n l n ngư i dùng Vi t Nam trư c khi b t đ u h c Linux đã làm quen và r t có th đã có kinh nghi m s d ng các HĐH dòng Windows như Windows 98. mà xin b n đ c hãy tìm các cu n hư ng d n tương ng.Chương 2 Cài đ t h đi u hành Linux “Software is like sex. Thay vào đó là nh ng gì b n c n bi t và chu n b trư c khi cài đ t.1 • T Chu n b cài đ t đĩa CD-ROM đĩa c ng Có th cài đ t Linux b ng m t trong các cách sau: • T b n sao chép Linux trên • T máy ch t p tin c a m ng n i b qua NFS. Fedora. it’s good when it’s free” — Linus Torvalds. • T máy tính xa (ví d t Internet) qua giao th c FTP. Ngoài ra. 2. Windows 2000 và Windows XP. . R t may là không nh t thi t ph i đánh m t t t c nh ng th đó. n u ngư i dùng đã làm vi c v i HĐH Windows và quy t đ nh th nghi m v i Linux. B i vì trên m t máy tính có th cùng “chung s ng hòa bình” hai HĐH và th m chí nhi u hơn n a (n u có đ ch trên đĩa!).. trên Internet b n có th tìm th y r t nhi u cu n sách nó v v n đ này. cùng v i nh ng gì đã t o ra và đã c u hình dư i dư i Windows. Như th . thì h không mu n m t đi môi trư ng làm vi c quen thu c c a mình. Và t t c các b n phân ph i l n (Debian. tác gi s không đưa ra các bư c c th c a vi c cài đ t. m t cách t nhiên.

– hdd (Slave trên controller s 2 hay Secondary Slave).2. khi mà vi c tìm ki m chúng s khó khăn hơn. – s nút. thì c n tìm ki m theo các cách khác. Đ giúp b n đ c. Trư c khi b t đ u cài đ t. – đ i v i chu t c m vào c ng n i ti p thì c n s th t c a c ng đó. 15 Theo ý ki n cá nhân c a tác gi thì thu n ti n và có tính th c t nh t là cài đ t Linux t CD-ROM. • BIOS: – nhà s n xu t. PS/2. ch n l nh Properties. đây b n có th tìm th y g n h t t t c thông tin c n thi t. – hdb (Slave trên controller s 1 hay Primary Slave). – hdc (Master trên controller s 2 hay Secondary Master).1 Chu n b cài đ t • T m t máy ch WWW qua giao th c HTTP. v. N u như b n không th y thông tin nào đó.nhà s n xu t và s m u mã. ). – nhà s n xu t và s m u mã c a adapter SCSI (n u có). hãy thu th p (hãy vi t lên m t t gi y) t t c nh ng thông tin c u hình c n thi t c a máy tính. Xin đ ng lư i bi ng và hãy c g ng ghi càng nhi u d li u v m t thi t b càng t t (t t c nh ng thông tin có th tìm th y). SCSI. Logitech. xin đư c đưa ra đây danh sách nh ng thông tin c n thu th p. MouseMan. . k c vi c m v máy và đ c nh ng dòng ch trên thi t b . – đ i v i các đĩa CD-ROM không ph i IDE.v. nh ng d li u này s c n đ n khi cài đ t và c u hình. hay giao di n khác). thì b n s tìm th y r t nhi u thông tin n u nh n chu t ph i vào bi u tư ng My Computer. – giao th c (Microsoft. hay bus mouse). • Dung lư ng c a b nh (tính b ng Kilobyte • CD-ROM: – Giao di n (IDE. thì c n ki m tra xem BIOS có h tr vi c truy c p ch đ LBA hay không): – hda (Master trên controller s 1 hay Primary Master). hơn n a vi c mua các đĩa CD bây gi không gây khó khăn gì. • Controller đĩa c ng: lo i (IDE hay SCSI) và dung lư ng c a đĩa (n u như b n đ c dùng đĩa IDE. • Chu t: – lo i chu t (serial. – s hi u phiên b n. • C c màn hình . . N u như máy tính c a b n t m th i v n còn làm vi c dư i HĐH Windows 95/98/2000/XP. cũng như SCSI .

max) c a t n s làm m i theo chi u d c và theo chi u ngang (nh ng giá tr này b n đ c ch có th tìm th y trong tài li u đi kèm v i màn hình. – m t n m ng con (subnet mask). Th hai. – đ a ch IP c a các máy ch tên mi n (DNS server). – đ a ch IP c a mình. chu n b các t p tin (đĩa m m. CD) cài đ t cho h th ng cũ. – đ a ch IP c a gateway. và trong trư ng h p x u có th máy tính c a b n đ c s không kh i đ ng n a. • Lo i và nhà s n xu t c c âm thanh và game controller (n u như có) 2. Không hi u h t v n đ tác gi nghĩ là không còn cách gì khác ngoài đ nh d ng l i đĩa và cài đ t l i t đ u. Bây gi thì tác gi đã . • N u như b n đ c mu n k t n i m ng (mà UNIX nói chung là HĐH dành cho m ng). và chúng r t quan tr ng trong khi c u hình giao di n đ h a). Xin chia s m t kinh nghi m bu n: khi l n đ u tiên tác gi cài Linux trên máy tính đã có Windows NT. • Màn hình – nhà s n xu t – s m u mã. Chính vì v y. Và th ba. thay đ i b n ghi kh i đ ng (Boot Record) và làm vi c v i các t p tin kh i đ ng cũng như các t p tin c u hình. – đ a ch IP c a máy ch WINS(Windows Internet Name Service). Cài đ t h đi u hành Linux – các giá tr gi i h n (min. – tên mi n c a công ty b n đ c. c n t o m t đĩa m m kh i đ ng hay m t đĩa m m giúp ph c h i h th ng (n u b n đ c còn chưa t o). thì hãy ghi l i nh ng d li u sau: – nhà s n xu t và s m u mã c c m ng.16 – nhà s n xu t. Vì r t có th b n đ c s ph i phân vùng l i đĩa. Nhưng rơi vào tình hu ng như v y h t s c d dàng nh t là v i ngư i dùng l n đ u tiên cài đ t Linux. M t l i khuyên quan tr ng khác: n u có gì đó x y ra không theo ý mu n thì không nên hoang mang. và k t qu là máy tính không th kh i đ ng đư c. Các thao tác này không ph i lúc nào cũng đem l i đem l i m t k t qu theo ý mu n. r t nên th c hi n vài thao tác “phòng xa” (“phòng cháy hơn ch a cháy”). Windows không hi n th nh ng giá tr này.2 Phòng xa và nh ng l i khuyên Trư c khi cài đ t HĐH Linux sau Windows. c n ghi l i nh ng d li u có giá tr (backup). – tên c a máy tính trong m ng. Có bi t cách thoát ra kh i tình hu ng này và ph c h i d li u c n thi t không đó còn là m t câu h i. đ u tiên. – s m u mã (hay chipset s d ng) – dung lư ng b nh .

t c là c n chia đĩa thành s phân vùng c n thi t. xin đư c nói qua m t chút v c u trúc c a đĩa và quá trình kh i đ ng HĐH. c n quy t đ nh s t ch c kh i đ ng nhi u HĐH như th nào. Nguyên nhân là trong phương án theo m c đ nh thì tư ng l a đư c cài đ t. Đ c/Ghi d li u đư c th c hi n b i các đ u đ c n m gi a các đĩa này. Nhưng chúng ta quá v i vàng! Th hai. tác gi cũng mu n đưa ra vài l i khuyên đ giúp ngư i dùng đưa ra quy t đ nh trong khi cài đ t. N u như có gì đó không làm vi c.3 2. thì trong quá trình cài đ t c n ch rõ các d ch v đư c m . Đ c bi t trong các trư ng h p. và hãy suy nghĩ k khi ch n câu tr l i. n m trên cùng m t tr c và quay v i v n t c l n. Như đã nói trên. di chuy n t tâm đĩa ra rìa ngoài c a đĩa. m c dù đã c u hình giao di n m ng cho máy. Xin thêm m t l i khuyên ph bi n sau: * Hãy xem các t p tin log. đ ng v i vàng và hãy chú ý đ c nh ng thông báo s hi n th trên màn hình.1 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa” Như b n đ c bi t. Vòng tròn đ u đ c v ra trên các đĩa khi quay quanh chúng g i là rãnh (track). quá trình cài đ t HĐH Linux nói riêng không ph i là đ tài c a cu n sách. N u ai đó không đ kiên nh n đ đ c ph n lý thuy t này. Vì v y có th nói r ng Werner Almesberger đúng. Tuy nhiên. khi h th ng làm nh ng gì b n đ c không mong đ i. và t đ ng nh n lên nút Next. còn vi c c u hình giao di n đ h a (n u có gì đó làm vi c không đúng) v i ngư i dùng m i r t khó thành công. hãy th m i cách đ tìm ra nguyên nhân. còn t p h p các rãnh n m ch ng lên nhau g i là cylinder. và tư ng l a đóng h t các truy c p t m ng. NFS.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng 17 hi u là có th ph c h i l i n u như không quy t đ nh quá v i vàng. Ch sau khi đó m i th c hi n các bư c s a l i. khi trong hư ng d n s d ng LILO có đưa ra nh ng l i khuyên sau cho ngư i dùng khi rơi vào trư ng h p khó khăn như v y: • Không ho ng h t. Samba). K t qu là tác gi không th truy c p đư c đ n máy này qua các giao th c m ng (telnet.3.1. Đ minh ch ng cho l i khuyên này xin đư c k l i trư ng h p khi tác gi cài Red Hat 7. Th nh t. thì có th b qua chúng và chuy n th ng đ n v n đ ch n chương trình kh i đ ng. Đ m truy c p này. vì cho r ng phương án theo m c đ nh là đ . chu n b các đĩa (phân vùng) đ cài đ t. ki m tra l i nhi u l n thao tác c a mình. ftp. Ngư i dùng c n tìm các cu n hư ng d n tương ng. Vì cu i cùng ngư i dùng không khó khăn gì khi gõ câu l nh startx. và có . đĩa c ng g m vài đĩa có ph l p t tính.2. • Hãy đ c tài li u. Sau khi làm xong các công vi c phòng xa. M i rãnh l i chia thành các sector. Nhưng trư c khi chuy n sang các bư c c th đ chu n b đĩa. 2. tác gi khuyên không nên đ ng ý v i vi c t đ ng kh i đ ng vào giao di n đ h a. t c là các t p tin ghi l i s ki n c a h th ng (c n tìm chúng trong thư m c /var/log).

và kích thư c nh nh t c a kh i b ng m t sector (512 byte). Vì th đ c đi m c a m t đĩa thư ng là t p h p ba sô: s cylinder/s rãnh trong cylinder/s sector trên rãnh hay còn vi t t t là C/H/S (ba ch cái đ u tiên c a các thu t ng Ti ng Anh tương ng: Cyliner/Head/Sector). M i b n ghi có c u trúc như sau: struct partition { char active. 83 -. 24 bit lo i phân vùng (ví d . Ba s này g i là c u trúc “hình h c c a đĩa”.2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa Trong các h th ng Intel đĩa thư ng đư c chia thành các phân vùng. /* int length. /* char begin[3]. t c là dung lư ng có th đ t 2 Tbyte . còn có hai chương trình đ làm vi c v i phân vùng đĩa: cfdisk và sfdisk. Đĩa c ng là các thi t b kh i. 2. Chương trình sfdisk có vài kh năng cao hơn.LINUX_NATIVE) */ CHS sector cu i cùng. M t trư ng h p nói riêng đó là trong các phân vùng khác nhau có th cài đ t các h đi u hành khác nhau. còn phân vùng thì không th l n hơn 2. t là đ c và ghi thông tin theo các kh i. /* char end[3]. Đ làm đư c đi u này. cho phép thao tác trên các phân vùng đã có c a đĩa. Sector đư c đánh đ a ch theo s th t cylinder. ví d . 0x80: phân vùng kích ho t. t c là ch cho controller bi t c n ghi thông tin này vào sector nào.1 Gbyte (nhưng đây là do h n ch c a h th ng t p tin FAT16). Chương trình cfdisk. /* char type. M i phân vùng đư c dùng như m t đĩa v t lý riêng r . Đ có th ghi thông tin lên đĩa. /* int start.4 Gbyte. ngay c v i các BIOS m i (v v n đ này s nói đ n sau). vì th không th s d ng đĩa có dung lư ng l n hơn 8. Linux thì ch s d ng trư ng start và length c a b ng phân vùng đĩa và h tr các phân vùng ch a đ n 232 sector. B ng phân vùng ch a 4 b n ghi 16 byte cho 4 phân vùng chính. DOS s d ng trư ng begin và end c a b ng phân vùng và Interrupt 13 c a BIOS (Int 13h) đ truy c p t i đĩa.18 Cài đ t h đi u hành Linux th ghi vào m i sector 512 byte thông tin. trong sector s 0 c a đĩa (sector s 0 c a rãnh đ u tiên trong cylinder s 0) ghi nh b ng chia đĩa thành các phân vùng (partition table). gi ng như fdisk ch dành đ làm vi c v i b ng phân vùng đĩa: nó không quan tâm chú ý đ n thông tin có trên đĩa. /* }. 24 bit */ s c a sector đ u tiên (32-bit. R t có th nguyên nhân c a vi c phân vùng là nguyên nhân l ch s : các phiên b n MS-DOS đ u tiên không th s d ng đư c các đĩa l n. 0: không kích ho t */ CHS sector đ u tiên. s th t đ u đ c (hay rãnh) và s th t sector trên rãnh. mà dung lư ng đĩa l i phát tri n nhanh hơn kh năng c a DOS. Trên HĐH Linux ngoài chương trình fdisk “truy n th ng” (tuy v y r t khác so v i chương trình fdisk trong MS-DOS và Windows). tính t 0) */ s sector có trong phân vùng (32 bit) */ B ng phân vùng đĩa thư ng đư c t o b i chương trình fdisk. Khi đó đã nghĩ ra vi c chia đĩa thành các phân vùng. Đĩa v i c u trúc hình h c C/H/S có dung lư ng C*H*S*512 byte. Ch khác bi t v i fdisk giao di n thu n ti n: ch d n s d ng l nh và h th ng trình đơn (th c đơn).3. c n đ t đ u đĩa đúng v trí.

2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng

19

Vì trong b ng chia đĩa ch có 4 dòng cho các phân vùng, s phân vùng chính trên đĩa ngay t đ u dã h n ch : không th l n hơn 4. Khi mà 4 phân vùng tr thành ít, thì ngư i ta sáng ch ra phân vùng lôgíc. M t trong s các phân vùng chính tr thành m r ng (lo i phân vùng - 5 hay F hay 85 trong h cơ s mư i sáu). Và trong phân vùng m r ng ngư i ta t o ra các phân vùng lôgíc. Phân vùng m r ng không đư c s d ng tr c ti p mà ch dùng đ ghi các phân vùng lôgíc. Sector đ u tiên c a phân vùng m r ng ghi nh b ng phân vùng v i b n đ u vào: m t dùng cho phân vùng lôgíc, m t cho phân vùng m r ng khác, còn hai cái còn l i không đư c s d ng. M i phân vùng m r ng có m t b ng chia c a mình, trong b ng này, cũng gi ng như trong phân vùng m r ng chính, ch s d ng có hai dòng đ đưa ra m t phân vùng lôgíc và m t phân vùng m r ng. Như v y, thu đư c m t chu i các m t xích t b ng phân vùng, m t xích đ u tiên mô t ba phân vùng chính, và m i m t xích ti p theo – m t phân vùng lôgíc và v trí c a b ng ti p theo. Chương trình sfdisk trên Linux cho th y toàn b chu i này:
[root]# sfdisk -l -x /dev/hda Disk /dev/hda: 784 cylinders, 255 heads, 63 sectors/track Units = cylinders of 8225280 bytes, blocks of 1024 bytes, counting from 0 Device /dev/hda1 /dev/hda2 /dev/hda3 /dev/hda4 /dev/hda5 — — — /dev/hda6 — — — Boot * Start 0+ 190 0 0 190+ 381 190 190 381+ 381 381 381 End 189 783 — — 380 783 189 189 783 380 380 380 #cyls 190594 0 0 191403 0 0 4030 0 0 #blocks 1526143+ 4771305 0 0 1534176 3237097+ 0 0 3237066 0 0 0 Id 6 5 0 0 6 5 0 0 7 0 0 0 System FAT16 Extended Empty Empty FAT16 Extended Empty Empty HPFS/NTFS Empty Empty Empty

S phân vùng lôgíc theo nguyên t c không h n ch , vì m i phân vùng lôgíc có th ch a b ng phân vùng và các phân vùng lôgíc c a mình. Tuy nhiên trên th c th v n có nh ng h n ch . Ví d , Linux không th làm vi c v i hơn 15 phân vùng trên các đĩa SCSI và hơn 63 phân vùng trên đĩa IDE. Phân vùng m r ng trên m t đĩa v t lý, hay trong m t phân vùng m r ng ch a nó (có th g i là “m ”) ch có th làm m t: không m t chương trình phân chia đĩa nào trong s đã có (fdisk và tương t ) có th t o thêm m t phân vùng m r ng th hai. đĩa trên Linux nói riêng ( đĩa v t lý) đư c truy c p qua tên c a thi t b : /dev/hda, /dev/hdb, /dev/sda, v.v. . . Các phân vùng chính có thêm s 14 trong tên thi t b : /dev/hda1, /dev/hda2, /dev/hda3, còn phân vùng lôgíc thì có các tên: /dev/hda5, /dev/hda6, /dev/hda7 . . . (b t đ u t s 5). T nh ng gì đ c p đ n trên có th suy ra t i sao l i có th b qua các tên như /dev/hda3 hay /dev/hda4 (đơn gi n là phân vùng chính th ba và th tư

20

Cài đ t h đi u hành Linux

không đư c t o ra) và ngay sau /dev/hda2 b n đ c th y /dev/hda5 (phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng /dev/hda2), và sau đó thì vi c đánh s l i theo th t thông thư ng. Trong Windows các phân vùng lôgíc nh n đư c tên (ch cái), b t đ u t ch cái cu i dùng dành cho phân vùng chính. Ví d n u m t đĩa c ng có hai phân vùng chính (C: và D:) và m t phân vùng m r ng, trong phân vùng m r ng t o ra hai phân vùng lôgíc, thì nh ng phân vùng lôgíc này s đư c đ t tên E: và F:. Xin nói thêm, trong Windows NT và 2000/XP có th thay đ i tên c a các phân vùng đĩa.

2.3.3

Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft

Dù h đi u hành có là gì, thì đ có th b t đ u đi u khi n máy tính, c n n p HĐH vào b nh . Vì th hãy xem xét qua quá trình kh i đ ng c a các HĐH khác nhau. Chúng ta ch quan tâm đ n vi c kh i đ ng t đĩa c ng, nên s không xem xét đ n vi c kh i đ ng t đĩa m m, CD-ROM và qua m ng. Hãy b t đ u t MS-DOS và MS Windows cũ (xin đ ng quên r ng, vi c phát tri n và hoàn thi n máy tính cá nhân song song v i s phát tri n c a HĐH c a Microsoft và nh ng quy t đ nh s d ng trong các HĐH này có nh hư ng m nh đ n quy t đ nh c a các nhà phát tri n thi t b ). Như b n đ c bi t, khi b t máy tính đ u tiên s ch y chương trình POST (Power On Self Test). Chương trình xác đ nh dung lư ng b nh , th nghi m b nh , và xác đ nh các thành ph n khác (bàn phím, c ng. . . ), kh i đ ng các th adaptor. Trên màn hình thư ng xu t hi n các thông báo v dung lư ng b nh , v vi c th nghi m b nh , danh sách các thi t b nh n ra ( đĩa c ng và m m, b x lý, c ng COM và v.v. . . ). Sau khi hoàn thành vi c th nghi m POST g i Int 19h. Công vi c c a Int 19h là tìm thi t b kh i đ ng. Vi c tìm ki m th c hi n theo th t xác đ nh trong Setup BIOS và theo cách thăm dò sector s 0 c a các thi t b tương ng. N u đĩa có th kh i đ ng, thì trong sector s 0 c a đĩa có b n ghi kh i đ ng chính – Master Boot Record (MBR). Hai byte cu i cùng c a MBR – “s màu nhi m”, là d u hi u cho bi t sector có MBR, và theo đó đĩa có th kh i đ ng. Ngoài “s màu nhi m” MBR còn ch a b ng phân vùng đĩa đã nói trên, và m t chương trình nh – trình kh i đ ng chính, kích thư c ch có 446 (0x1BE) byte. B ng 2.1 cho th y c u trúc c a sector kh i đ ng chính sau khi cài đ t Windows. B ng 2.1: C u trúc c a sector kh i đ ng chính D ch chuy n 0x000 0x1BE 0x1FE N i dung Mã c a trình kh i đ ng chính B ng phân vùng đĩa “S màu nhi m” (0xAA55)

MS-DOS, Windows95 và NT ghi nh DOS MBR trong khi cài đ t. Ngoài ra cũng có th t o MBR c a MS v i câu l nh DOS sau: fdisk /mbr.

2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng

21

Xin tr l i v i quá trình kh i đ ng. Int 19h c a BIOS n p trình kh i đ ng chính vào b nh máy tính và chuy n quy n đi u khi n cho chương trình này. Nhưng chương trình “bé nh ” này không đ kh năng kh i đ ng HĐH; t t c nh ng gì mà nó có th làm – đó là n p vào b nh chương trình m nh hơn – trình kh i đ ng th hai. Đ làm đư c đi u này, nó tìm trong b ng phân vùng kích ho t và đ c vào b nh trình kh i đ ng th hai, b t đ u t sector lôgíc đ u tiên c a phân vùng kích ho t. Hãy chú ý đ n c m t “b t đ u t ”. Vì trình kh i đ ng th hai trên các h th ng khác nhau có đ dài khác nhau. Trong phân vùng đư c đ nh d ng dư i h th ng t p tin FAT, trình kh i đ ng th hai chi m m t sector (512 byte). Trong phân vùng đ nh d ng dư i h th ng t p tin NTFS, trình kh i đ ng th hai chi m vài sector. Trình kh i đ ng th hai n p l p chương trình đ u tiên, c n thi t cho vi c kh i đ ng h đi u hành. Trong trư ng h p MS DOS chương trình kh i đ ng đ ng n p IO.SYS theo đ a ch 700h, sau đó MSDOS.SYS và chuy n quy n đi u khi n cho SYSINIT c a môđun IO.SYS. N u vì lý do nào đó không tìm th y trên đĩa phân vùng kích ho t, thì quá trình kh i đ ng s ti p t c v i vi c x lý Int 18h. Trư ng h p này trên th c t r t hi m khi s d ng, nhưng kh năng này có th có ích trong trư ng h p nào đó. Trong khi kh i đ ng t xa, khi h đi u hành kh i đ ng t máy ch , thì Int này đư c POST chuy n hư ng lên ROM c a c c m ng. Đ i v i các HĐH khác c a Microsoft thì quá trình kh i đ ng di n ra tương t . • Windows95 kh i đ ng gi ng như DOS nhưng thay th IO.SYS và MSDOS.SYS b i các t p tin c a mình. Các t p tin DOS đư c gi l i dư i các tên tương ng IO.DOS và MSDOS.DOS. Khi b n đ c ch n kh i đ ng DOS, Windows95 s đ i tên các t p tin c a mình v i ph n m r ng w40 và ph c h i tên ban đ u c a các t p tin h th ng c a DOS. Quá trình kh i đ ng ti p t c v i vi c n p IO.SYS. Như th , sector kh i đ ng c a DOS và Windows95 là như nhau. • Windows NT4 s d ng MBR DOS, nhưng thay th b n ghi kh i đ ng c a phân vùng kích ho t b ng cách thay th NTLDR vào ch IO.SYS. Đây là m t chương trình m ng và có th làm đư c nhi u th . Ví d , có th tìm t p tin boot.ini và n u như tham s timeout l n hơn 0, thì đưa ra trình đơn (th c đơn) kh i đ ng. M i dòng c a ph n [operating systems] trong t p tin boot.ini xác đ nh m t phương án (m t HĐH) kh i đ ng và đư c vi t theo m u sau: đ a_ch _trình_kh i_đ ng_th _hai=‘‘tên_g i_c a_phương_án’’ Đ a ch c a trình kh i đ ng th hai có th là m t phân vùng c th nào đó c a đĩa cũng như t p tin kh i đ ng. Dư i đây là m t ví d t p tin boot.ini:
[operating systems] multi(0)disk(0)rdisk(0)partition(3)\WINNT="Windows NT Workstation 4" C:\="Microsoft Windows" C:\BOOTSECT.LNX="Linux"

N u ngư i dùng ch n NT, thì s kh i đ ng theo đ a ch phân vùng đư c ch trên dòng đ u tiên. Trên dòng tương ng v i phương án Microsoft Windows, ch

22

Cài đ t h đi u hành Linux

đưa ra “C:\”, vì tên c a t p tin kh i đ ng đư c l y theo m c đ nh: bootsect.dos. T p tin đư c n p vào b nh và quá trình kh i đ ng đư c ti p t c gi ng như khi b n ghi kh i đ ng đư c n p b i mã chương trình t MBR. Đ i v i vi c kh i đ ng các h th ng khác, có th s d ng cách đó. Ch c n thêm vào boot.ini các dòng ch a liên k t đ n t p tin kh i đ ng khác. Khi ch n các dòng này s kh i đ ng HĐH tương ng. Trong ví d trên Linux cũng đư c kh i đ ng theo các này. Trong t p tin C:\BOOTSECT.LNX c n ghi n i dung c a b n ghi kh i đ ng, t o b i Linux (nói đúng hơn – LILO, trình kh i đ ng tiêu chu n c a Linux).

2.3.4

V n đ v i các đĩa l n

Trên MS-DOS và các phiên b n đ u tiên c a Windows truy c p t i đĩa (trong đó có c bư c kh i đ ng đ u tiên c a HĐH) đư c t ch c qua Int 13 (Int 13h) c a BIOS. Khi này s d ng s đánh đ a ch sector trên đĩa trên cơ s C/H/S (xem trên). Chính xác hơn: • AH — ch n thao tác; • CH — 8 bit nh hơn c a s cylinder; • CL — 7-6 bit tương ng bit l n c a s cylinder, 5-0 tương ng s sector; • DH — s c a đ u đ c; • DL — s c a đĩa(80h hay 81h). (C n lưu ý r ng vi c đánh s cylinder v t lý và rãnh thư ng b t đ u t 0, còn sector trên rãnh đánh s b t đ u t 1). Tuy nhiên trên th c t s đ u đ c không quá 16, còn s sector trên rãnh – không quá 63, và dù có dùng 10 bit đ ch ra cylinder, BIOS v n không th làm vi c v i đĩa dung lư ng l n hơn 1024*63*16*512 = 528 Mbyte. Đ vư t qua h n ch này, ngư i ta áp d ng nhi u cách “láu cá” khác nhau. Ví d , Extended CHS (ECHS) hay “Large disk support” (đôi khi còn g i là “Large”) s d ng ba bit chưa dùng đ n c a s th t đ u đ c đ tăng s cylinder. Cách này cho pehsp s d ng c u trúc “hình h c gi m o c a đĩa” v i 1024 cylinder, 128 đ u đ c và 63 sector/rãnh. Bi n đ i Extended CHS thành đ a ch CHS th c (có th ch a đ n 8192 cylinder) đư c BIOS th c hi n. Cách này cho phép làm vi c v i đĩa có dung lư ng đ n 8192*16*63*512 = 4 227 858 432 byte hay 4,2 Gbyte. Nhưng các nhà phát tri n càng ngày càng tăng m t đ ghi c a đĩa, s đĩa và s rãnh, và còn phát minh ra các phương pháp khác đ tăng dung lư ng đĩa. Ví d , s sector trên rãnh không còn c đ nh mà tr thành khác nhau trên các rãnh khác nhau (trên các rãnh n m g n rìa ngoài c a đĩa, dài hơn, s sector đư c tăng lên). K t qu là b ba s C/H/S không còn ph n ánh đúng c u trúc “hình h c c a đĩa”, và các phiên b n BIOS cũ không th h tr truy c p t i toàn b không gian đĩa. Khi đó ngư i ta nghĩ ra phương pháp khác đ làm vi c v i các đĩa lên qua Int 13h - đánh đ a ch các kh i theo đư ng th ng (“Linear Block Addressing” hay LBA). Không đi sâu vào chi ti t, có th nói r ng t t c sector trên đĩa đư c đánh

) cũng đã chuy n sang s d ng GRUB làm l a ch n theo m c đ nh. vì th h n ch lên dung lư ng đĩa không xu t hi n. đưa chương trình này thành m t ph n m m mã ngu n m . Thay vào ch đ a ch CHS m i sector nh n đư c m t đ a ch lôgíc – s th t c a sector trong t ng s t t c sector. M c dù m i ra đ i và s phiên b n còn r t nh 1 nhưng đây là s l a ch n t t đ i v i ph n l n ngư i dùng máy tính cá nhân. SuSE. Trong Setup BIOS h tr bi n đ i s th t theo đư ng th ng thành đ a ch CHS có d ng “H tr LBA”. Okuji chuy n GRUB thành m t gói chương trình GNU. m c dù sau khi kh i đ ng thì có th làm vi c v i các đĩa có dung lư ng l n hơn nhi u. h th ng ph i đư c n p.1 L a ch n trình kh i đ ng Trình kh i đ ng GRUB GRUB (GRand Unified Bootloader) – trình kh i đ ng h t s c m nh có kh năng kh i đ ng r t nhi u HĐH mi n phí cũng như HĐH thương m i. chúng ta c n m t chút ki n th c v quá trình kh i đ ng c a HĐH Linux. và “Normal” (phương án cu i cùng có nghĩa là không th c hi n bi n đ i đ a ch ). Fedora. M t l n n a mu n nh c l i r ng. . và theo đó. MS-DOS và các phiên b n Windows đ u tiên không th đánh đ a ch các đĩa có dung lư ng l n hơn 8. trong các phiên b n BIOS m i thư ng có l a ch n v i ba phương án: “Large”. mà s d ng driver riêng c a mình. . B i vì Linux và các phiên b n Windows m i nh t khi làm vi c v i đĩa đã không còn s d ng Int 13 c a BIOS. t t c nh ng h n ch nói trên ch có ý nghĩa trong giai đo n kh i đ ng HĐH. Nhưng trư c khi có th s d ng driver c a mình. Như v y. Trong các controller c a đĩa SCSI. Vì th trong giai đo n kh i đ ng đ u tiên b t kỳ h th ng nào cũng c n s d ng BIOS. GRUB đư c Erich Boleyn vi t vào năm 1995 đ kh i đ ng h th ng GNU Mach. vì th b n có th n p HĐH theo cách ưa thích. n u không mu n dùng giao di n 1 hãy so sánh s phiên b n c a GRUB và LILO . Ngoài ra. GRUB có th hi u các h th ng t p tin và đ nh d ng th c thi c a nhân. 2.H.4 Gbyte.2. Sau đó vào năm 1999 Gordon Matzigkeit và Yoshinori K. N u không có nhu c u đ c bi t nào đó thì b n nên ch n trình kh i đ ng này. s c a sector đư c chuy n vào các l nh SCSI. Vì nguyên nhân này xu t hi n h n ch lên dung lư ng c a đĩa: BIOS.4 L a ch n trình kh i đ ng 23 s m t cách tu n t .. Các b n phân ph i Linux l n (Debian.S). mà Int 13h v n s d ng b 3D (C. Tuy nhiên trong ch đ LBA vi c s d ng đĩa v t lý v n đư c th c hi n qua Int 13h. M t trong nh ng tính năng quan tr ng c a GRUB là tính m m d o. trong đó sector s 0 ch a b n ghi kh i đ ng chính (MBR).4 2. vì không th s d ng nh ng trình kh i đ ng khác. Đi u này h n ch vi c đ t nhi u h th ng ra ngoài vùng 8 Gbyte đĩa đ u tiên: chúng không th kh i đ ng t đó. b t đ u t sector đ u tiên trên rãnh s 0 c a cylinder s 0. “LBA”. C n chú ý r ng h n ch nói trên ch áp d ng v i các đĩa có giao di n IDE. và sau đó t đĩa tìm ra v trí c n thi t.4. Vi c đánh s sector lôgíc b t đ u t 0. Đ có th hi u cách thoát kh i nh ng h n ch này.

2 Trình kh i đ ng LILO Trình kh i đ ng LILO đư c vi t b i Werner Almesberber. . S nguyên ‘0’ đ u tiên cho bi t s th t c a . 2. Windows 95/98. Chú ý r ng các phân vùng m r ng đư c đ m b t đ u t ‘4’ không ph thu c vào s phân vùng chính (“primary partition”) th c t có trên đĩa. 386BSD. các chương trình s d ng đ cài đ t và c u hình trình kh i đ ng. LILO không ph i là chương trình đơn l mà là m t b g m nhi u chương trình: trình kh i đ ng.4) Đây là phân vùng m r ng (“extended partition”) th nh t c a đĩa c ng th nh t. đĩa c ng. và các t p tin ph c v : .24 Cài đ t h đi u hành Linux dòng l nh. S ‘0’ ch ra s th t c a .1) đây ‘hd’ có nghĩa là c ng. Xin nh c l i m t l n n a là các s đ m đ u b t đ u t s không ‘0’. Ví d m t cú pháp là: (fd0) Trư c tiên c n nói GRUB yêu c u t t c các tên thi t b ph i đ t trong ngo c ‘(’ và ‘)’. H t s c đơn gi n! Thông tin trong ph n này s giúp b n hi u đư c c u hình c a GRUB s nói đ n s p t i đây. M t đi m m nh khác c a GRUB đó là “grub shell” có th ch y khi b t đ u kh i đ ng ho c sau khi đã kh i đ ng xong h th ng. Ví d 3: (hd0. B ng grub shell b n có th “gi l p” (emulate) trình kh i đ ng này và cài đ t GRUB. Ví d 2: (hd0. Bây gi chúng ta xem xét ng n g n v tên g i thi t b dùng trong GRUB. GRUB s d ng m t phân vùng c a đĩa ch không ph i toàn b đĩa. OS/2.0)/vmlinuz Dòng này ch ra t p tin ‘vmlinuz’ n m trên phân vùng đ u tiên c a c ng đ u tiên. C n chú ý thêm là GRUB không phân bi t IDE và SCSI. t c là c ng th nh t. .4.v. SCO UNIX. thì b n có th cài đ t và s d ng giao di n th c đơn và thay đ i giao di n th c đơn theo mong mu n c a mình. LILO có th kh i đ ng nhân Linux t đĩa m m. B n c n hi u cú pháp này đ bi t cách ch ra m t đĩa hay phân vùng nào đó. Unixware v. S nguyên th hai (‘1’) cho bi t s th t c a phân vùng (chúng ta không xem xét các HĐH khác Linux). Trong trư ng h p này đây là phân vùng th hai c a c ng th nh t. LILO cho phép ch n đ n 16 h đi u hành khác nhau đ kh i đ ng. Windows NT/2000/XP. vì cú pháp thi t b trong trình kh i đ ng này có khác m t chút so v i nh ng gì mà b n đã th y trên nh ng h th ng c a mình. DR DOS. Ph n fd có nghĩa là đĩa m m. Nó đ m s th t b t đ u t ‘0’ không ph thu c vào d ng đĩa. đ m b t đ u t 0. Làm sao đ ch ra m t t p tin? Hãy xem ví d sau đây: (hd0. và cũng có th kh i đ ng các h đi u hành khác: PC/MS-DOS.

2.4 L a ch n trình kh i đ ng

25

• chương trình /sbin/lilo, ch y dư i Linux, ph c v đ ghi t t c thông tin c n thi t trong giai đo n kh i đ ng vào các ch tương ng. C n ch y chương trình này sau m i l n có thay đ i trong nhân hay trong t p tin c u hình LILO; • các t p tin ph c v , c n cho LILO trong th i gian kh i đ ng. Nh ng t p tin này thư ng n m trong thư m c /boot. Quan tr ng nh t trong s chúng – đó là b n thân trình kh i đ ng (xem phía dư i) và t p tin map (/boot/map); trong t p tin này có ch ra v trí c a nhân. M t t p tin quan tr ng khác – t p tin c u hình LILO; thư ng có tên /etc/lilo.conf; • trình kh i đ ng – đây là ph n LILO đư c n p vào b nh đ u tiên qua Int c a BIOS; trình kh i đ ng n p nhân Linux hay sector kh i đ ng c a h đi u hành khác. Trình kh i đ ng g m có hai ph n. Ph n th nh t đư c ghi vào sector kh i đ ng và ph c v đ n p ph n th hai, có kích thư c l n hơn r t nhi u. C hai ph n thư ng đư c ghi trên đĩa trong t p tin /boot/boot.b. C n nh r ng, đ nh d ng c a sector kh i đ ng t o ra b i LILO khác v i đ nh d ng MBR c a DOS. Vì th n u ghi sector kh i đ ng LILO vào MBR, thì các h đi u hành đã cài c a Microsoft s ng ng kh i đ ng (n u như không có các bi n pháp b sung). Sector kh i đ ng c a LILO có th đư c thi t k đ s d ng như sector kh i đ ng c a phân vùng, trong đó có ch cho b ng phân vùng. Sector kh i đ ng c a LILO trong khi cài đ t có th đ t vào nh ng ch sau: • sector kh i đ ng c a đĩa m m trong đ nh d ng Linux (/dev/fd0, . . . ); • MBR c a đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda, /dev/sda, . . . ); • sector kh i đ ng c a phân vùng chính v i h th ng t p tin Linux trên đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda1, /dev/hda2, . . . ); • sector kh i đ ng c a phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda5, . . . ). S th t là ph n l n chương trình d ng fdisk không đ ra kh năng kh i đ ng kh i đ ng t phân vùng m r ng và t ch i vi c kích ho t phân vùng này. Vì v y trong thành ph n LILO có ch a m t chương trình đ c bi t (activate) cho phép vư t qua h n ch này. Tuy nhiên chương trình fdisk c a b n phân ph i Linux h tr kh năng kích ho t phân vùng m r ng. C n s d ng tùy ch n -b ho c bi n BOOT. Sector kh i đ ng c a LILO không th đ t vào các ch sau: • sector kh i đ ng c a đĩa m m hay phân vùng chính, v i đ nh d ng h th ng t p tin khác Linux; • trong phân vùng swap c a Linux; • trên đĩa c ng th hai. Ngoài ra, c n nh r ng, LILO trong th i gian kh i đ ng c n nh ng t p tin sau:

26 • /boot/boot.b; • /boot/map (t o ra b i l nh /sbin/lilo);

Cài đ t h đi u hành Linux

• t t c phiên b n nhân kh i đ ng (n u b n đ c ch n phiên b n nhân khi kh i đ ng); • sector kh i đ ng c a các h đi u hành khác mà b n đ c mu n kh i đ ng qua LILO; • t p tin ch a các thông báo đưa ra khi kh i đ ng (n u đư c xác đ nh). Như v y, sector kh i đ ng LILO cũng như nh ng t p tin đã li t kê (trong s đó có các t p tin b n đ c s cài đ t sau này) c n n m trong ph m vi 1024 cylinder đ u tiên c a đĩa c ng, b i vì chúng c n đư c truy c p qua BIOS. Xem ph n nói v h n ch c a BIOS trên. B t đ u t phiên b n 21, LILO đưa ra màn hình trình đơn (th c đơn) cho phép ch n h th ng đ kh i đ ng (trư c đây c n nh n phím Tab đ g i trình đơn này).

2.4.3

Các trình kh i đ ng khác

Ngoài GRUB và LILO đ kh i đ ng Linux có th kh i đ ng các trình kh i đ ng khác. • N u như trư c khi cài đ t Linux đã có HĐH Windows NT/2000/XP, thì trình kh i đ ng b n đ c có th s d ng là OS Loader c a NT. So sánh v i LILO thì trình kh i đ ng OS Loader có ít nh t hai ưu th . Th nh t, t t c c u hình cũ không b m t (chúng ta có th ch n kh i đ ng Windows hay Linux theo l a ch n), và th hai, có th cài đ t Linux lên đĩa mà LILO không th kh i đ ng, ví d , đĩa th hai trên controller th hai (Secondary Slave). • N u như trư c khi cài đ t Linux b n đ c ch có HĐH Windows 95 hay Windows 98 và không có Windows NT/2000 hay XP, thì OS Loader không đư c cài đ t. Và n u như vì m t lý do nào đó b n đ c không mu n cài đ t LILO, thì có th s đ ng chương trình kh i đ ng loadlin.exe (thư ng đi kèm v i b n phân ph i Linux); • Th i gian g n đây trong thành ph n b n phân ph i Linux thư ng có chương trình kh i đ ng GRUB. • Trong thành ph n OS/2 c a công ty IBM có chương trình kh i đ ng Boot Manager. Trong r t nhi u hư ng d n ngư i ta khuyên dùng chương trình này đ t i ch c kh i đ ng nhi u HĐH. • Trong các ngu n thông tin khác nhau còn nh c đ n chương trình System Commander; • Thêm m t trình kh i đ ng khác có trong thành ph n gói PartitionMagic c a công ty Power Quest. Chúng ta s nói v chương trình này trong ph n nh ti p theo.

2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa

27

Ngoài ra, tác gi còn th y nói đ n m t lo t trình kh i đ ng khác (m t s có th tìm th y trong thư m c public/ftp/pub/Linux/system/boot/loaders c a ftp://metalab.unc.edu/. Nhưng vì tôi không s d ng nh ng chương trình này, nên không th nói c th cách s d ng chúng. Và t t c nh ng l i khuyên dùng sau c a tác gi s d a trên vi c s d ng LILO, NT Loader và loadlin.exe. N u như có ý mu n cài đ t chương trình kh i đ ng khác, thì b n đ c c n đ c hư ng d n cài đ t và s d ng c a nó.

2.4.4

Các phương án kh i đ ng

Như v y, theo ý ki n c a tác gi có các phương án kh i đ ng sau: • N u trên máy ch có m t h đi u hành Linux duy nh t, hãy dùng GRUB. • N u đã cài đ t Windows NT hay Windows 2000/XP, thì hãy s d ng GRUB. • N u có Windows 95 hay Windows 98 trên FAT16, và b n đ c không mu n cài đ t chương trình kh i đ ng nào khác, thì có th s d ng GRUB ho c LILO, ho c đ u tiên ch y DOS và sau đó kh i đ ng Linux nh chương trình loadlin.exe (hay m t chương trình tương t , có vài chương trình như v y, nhưng chúng ta s không xét đ n). • N u đã cài đ t Windows 95 OSR2 hay Windows 98 trên FAT32, và b n đ c không mu n cài đ t thêm chương trình kh i đ ng, thì c n s d ng loadlin.exe. R t nhi u HOWTO kh ng đ nh r ng không c n s đ ng LILO, n u như phân vùng kích ho t có đ nh d ng FAT32, m c dù tác gi không rõ nguyên nhân. Tuy nhiên thí nghi m kh i đ ng Linux qua NT Loader, cài đ t trên phân vùng FAT32, c a tác gi đã k t thúc không thành công. Vì th , trong trư ng h p này tác gi đã ph i s d ng chương trình loadlin.exe. Chương trình này đã hoàn thành t t nhi m v , và t o cho tác gi m t n tư ng t t, vì th tác gi khuyên b n đ c s d ng loadlin.exe đ kh i đ ng Linux. Trong nh ng ph n ti p theo tác gi s cho bi t cách cài đ t Linux, s d ng t t c b n phương án kh i đ ng: qua trình kh i đ ng NT Loader, trình kh i đ ng GRUB, trình kh i đ ng LILO và trình kh i đ ng loadlin.exe. Tuy nhiên trư c khi cài đ t trình kh i đ ng c n chu n b các phân vùng trên đĩa, hay ít nh t là nghĩ cách t ch c chúng.

2.5
2.5.1

Chu n b các phân vùng trên đĩa
L i khuyên khi t o phân vùng

Đưa ra l i khuyên đây không ph i là vi c d dàng, vì phân vùng đĩa ph c thu c r t nhi u vào ý thích và nhu c u c a ch nhân đĩa. Nhưng cũng xin th đưa ra vài đ ngh sau. Tác gi s đ t tên đĩa và phân vùng theo “tiêu chu n” c a Linux, t c là /dev/hda, /dev/hdb, v.v. . . đ i v i đĩa và /dev/hda1, /dev/hda2, v.v. . . – đ i v i các phân vùng.

28

Cài đ t h đi u hành Linux

Vi c phân chia đĩa thành các phân vùng là c n thi t, b i vì Windows và Linux s d ng các cách lưu tr thông tin trên đĩa và sau đó đ c chúng t đĩa khác nhau. Chính vì th t t hơn h t là dành cho m i h đi u hành m t (ho c th m chí m t vài như chúng ta s th y dư i) phân vùng riêng. Đ u tiên chúng ta hãy xem xét m t trư ng h p đơn gi n – dung lư ng đĩa c a b n đ c không vư t quá 8,4 Gbyte (nói chính xác hơn – s cylinder không vư t quá 1024). Trong trư ng h p này m i th đ u đơn gi n: b n đ c ch vi c chia đĩa làm sao đ đ ch cho h đi u hành s cài đ t. Có th s d ng d li u cho bi t kích thư c đĩa nh nh t c n thi t đ cài đ t h đi u hành v i c u hình cơ b n trong b ng 2.2. B ng 2.2: Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH H đi u hành Windows 95 Windows 98 Windows NT Windows 2000 Linux Red Hat 6.2 (Workstation v i KDE) Yêu c u 100 Mbyte 200 Mbyte 200 Mbyte 700 Mbyte 700 Mbyte

Tuy nhiên xin hãy nh r ng, không nh ng ph i tính kích thư c các t p tin c a b n thân h đi u hành, mà còn ph i tính c kích thư c c a các chương trình b n đ c d tính ch y. Và còn ph i dành m t ph n d tr không nh cho các chương trình s cài đ t sau này (không th tránh kh i!). Hãy tính r ng, 700 Mbyte dành cho Linux trong b ng nói trên ch dành cho các chương trình cài đ t cùng v i Linux theo m c đ nh, trong s đó có, ví d , chương trình so n th o r t m nh Lyx. Đ i v i Windows cũng tương t như v y. Theo kinh nghi m c a tác gi thì đ làm vi c v i Windows 95/98, Windows NT và Linux các phân vùng v i kích thư c 800-1000 Mbyte là đ (t t nhiên, n u b n đ c không cài đ t các gói chương trình l n, như OpenOffice.Org), còn đ i v i Windows 200 thì c n phân vùng l n hơn. Bây gi chúng ta s xem xét v n đ chia các phân vùng cho Linux. đây không th ch chia m t phân vùng. Th nh t, c n chia m t phân vùng swap riêng bi t cho Linux. Khi xác đ nh dung lư ng c a phân vùng swap Linux c n tính đ n nh ng y u t sau: • Trong Linux, RAM và không gian swap h p l i t o thành b nh o chung. Ví d , n u b n đ c có 256 MByte RAM và 128 Mbyte không gian swap, thì s có 384 Mbyte b nh o. • Đ làm vi c v i Linux c n ít nh t 16 Mbyte b nh o, vì th n u b n đ c ch có 4 Mbyte RAM, thì c n phân vùng swap không nh hơn 12 Mbyte. • Kích thư c c a phân vùng swap có th l n bao nhiêu tùy thích, tuy nhiên không c n c u hình quá nhi u n u không c n thi t. Thông thư ng ch c n dùng swap khi máy ít b nh RAM ho c ch y máy ch v i nhi u ng d ng

Phân vùng th nh t (theo ý ki n cá nhân tác gi . thì phân vùng này có th không c n thi t. 1 Gbyte là đ ) s ch a h th ng t p tin g c (/). Như v y trong trư ng h p này. Dù HĐH Linux có n đ nh và đáng tin c y đ n đâu. đ i v i Linux có th đ t thư m c g c cùng v i thư m c con /boot vào các cylinder “th p” (trong vòng 1024 đ u tiên). còn các thư m c khác – ch nào tùy thích. Ph n l n nh ng gói chương trình này đư c cài vào thư m c /usr. s b m t c nh ng chương trình đã cài t mã ngu n. thì nh ng chương trình nói trên s đư c gi l i và có th s làm vi c (r t có th c n vài c u hình nh ) sau khi cài đ t l i h th ng. Phân vùng th hai dành cho thư m c /home. Vi c phân chia như v y d a trên nh ng lý l sau. b n đ c mu n c p nh t phiên b n m i c a b n phân ph i. Trên máy tính v i 16 Mbyte RAM khi cài đ t Linux v i c u hình chu n và các chương trình ng d ng chu n thì 48 Mbyte không gian swapping là đ . Nhân ti n.2. nh ng đ ngh c a tác gi cho ra b ng t ng k t sau: 2 Xin cám ơn bác Tony Lý v m c này . N u dành cho thư m c này m t phân vùng riêng và khi cài đ t không đ nh d ng l i chúng. ch nên suy nghĩ v v n đ dung lư ng c a phân vùng swap khi có m t đĩa nh và ít b nh RAM. hay cài b ng phương pháp khác. Còn n u như b n đ c có 128 Mbyte RAM hay nhi u hơn. Còn n u cài đ t Linux v i c u hình nh nh t. Nói chung. Ví d . Ví d .2 • Khi tính kích thư c c a không gian swapping. Tuy nhiên. Trong trư ng h p ngư c l i hãy phân chia đ t ng s dung lư ng c a b nh o (g m RAM và phân vùng swap) không nh hơn 128 Mbyte. ho c đơn gi n là mu n cài đ t m t b n phân ph i khác. trong trư ng h p ch có m t đĩa nh . T nh ng gì đã nói đ n ph n trư c (h n ch dung lư ng đĩa c ng). ho c vì ít kinh nghi m s d ng nên làm h ng t p tin h th ng quan tr ng. thì khi cài đ t l i nh ng d li u đã làm ra và ghi nh trong thư m c cá nhân s b m t (n u không có b n sao chép). thì th nh tho ng cũng c n cài đ t l i. Trong tiêu chu n v h th ng t p tin c a Linux FHS (c th xin xem chương ??) cũng có l i khuyên v vi c đ t thư m c /usr lên m t phân vùng riêng. c n đ t chương trình kh i đ ng trong ph m vi 1024 cylinder đ u tiên. thì không c n đ n không gian swap. kích thư c chính xác c a không gian swap ph thu c l n vào chương trình s đư c cài đ t. T t nhiên. NT Loader không nh t thi t ph i đ t vào phân vùng NTFS. Như đã nói trên. vi c đ t h th ng t p tin Linux lên vài phân vùng riêng r là có ý nghĩa. Theo tác gi th y. N u như t t c đư c cài đ t vào m t phân vùng.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa 29 n ng. cũng như không nh t thi t ph i đ t vào phân vùng ch a các t p tin khác c a HĐH. Còn phân vùng th ba đư c g n vào thư m c /usr. Bây gi chúng ta xem xét trư ng h p đĩa v i s cylinder l n hơn 1024. nh ng ý ki n nói trên đã đ đ b n đ c t tìm ra phương án phân chia đĩa c a mình. có nhà chuyên gia khuyên nên dành cho h th ng t p tin Linux ba phân vùng (n u tính c swap thì thành 4). Trong t t c m i trư ng h p t t nh t tránh dùng swap vì nó ch m hơn RAM nhi u. c n nh r ng kích thư c quá l n có th là vô ích. Ngoài ra. T t c các ph n còn l i c a Linux và các chương trình h tr theo nguyên t c có th đ t vào m t phân vùng.

theo ý ki n c a ngư i dùng thì không nên s d ng chương trình này. Chính vì v y hãy dành cho phân vùng này kho ng 256 ho c 512 Mbyte. • ph n còn l i c a đĩa đ t thành phân vùng m r ng. Ngư i ta nói r ng như v y tăng t c đ làm vi c trong Linux (cũng d hi u vì đ u đ c ít ph i ch y hơn). Nhưng không nên đ phân vùng này l n. k c trong trư ng h p h th ng có v n đ . Nh ng l i khuyên này đưa ra v i gi thi t r ng. Chương trình phân chia đĩa đư c bi t đ n nhi u nh t là fdisk. fdisk không thích h p cho nh ng m c đích như v y. thì m t phân vùng FAT16 cũng không th a. Th nh t. N u như b n đ c có 2. nh ng ngư i dùng Linux m i – n u như mu n phân chia l i đĩa mà không làm m t thông tin. n u như phân chia đĩa tr ng. thì hãy tìm chương trình Partition Magic c a công ty Power Quest (http://www. thì có th đ Windows trên phân vùng đ u tiên. thì v n s d ng đư c nh ng l i khuyên này. kích thư c kho ng 1 Gbyte. không ch a b t ký d li u nào. c n l a ch n công c đ đưa k ho ch này thành hi n th c.5. N u như trên máy đã cài đ t Windows NT hay có FAT32. Th hai. • phân vùng chính ti p theo dành cho thư m c g c (/). . • trong phân vùng m r ng t o các phân vùng lôgíc cho m i HĐH s cài đ t: Windows 98. v i đ nh d ng FAT16 (DOS).2 Chương trình đ phân chia đĩa Sau khi hoàn thành k t ho ch chia đĩa. và đ ng th i cho các h th ng t p tin /home và /usr c a HĐH Linux (trong /home s đ t các t p tin riêng c a ngư i dùng. • phân vùng chính th ba dành cho swap c a Linux (l i khuyên v kích thư c c a phân vùng này xem trên). vì FAT16 s d ng không gian đĩa r t không h p lý. ph c v cho phân chia đĩa. Và không c n gì hơn ngoài chương trình này. ch có đi u phân vùng swap t t hơn đ t trên đĩa khác v i đĩa dành cho Linux.com) và s d ng chương trình này. Vì th l i khuyên c a tác gi v i b n đ c. còn trong /usr – chương trình s cài đ t). Trong thành ph n các b n phân ph i Red Hat và BlackCat (r t có th trong các b n phân ph i khác) có chương trình fips. trên m i h đi u hành đ u có phiên b n riêng c a chương trình này. T t nhiên. trong đó có Linux. b n đ c có th kh i đ ng t đĩa m m DOS (t m th i khi chưa làm quen v i Linux m t cách “tư ng t n”) và th y đư c r ng đĩa c ng làm vi c bình thư ng.powerquest.30 Cài đ t h đi u hành Linux • ph n kh i đ ng c a t t c các h th ng Microsoft đ t vào phân vùng chính đ u tiên c a đĩa. Windows NT/2000/XP. Nhưng chúng ta đang xem xét trư ng h p đã có HĐH nào đó trên đĩa và c n phân chia đĩa mà không làm m t thông tin. vì th phân vùng này có th ph c v cho vi c trao đ i t p tin gi a các h th ng. n u như b n đ c ch có Windows 95 v i FAT16. Tuy nhiên. 2. h th ng t p tin FAT16 đư c h tr trên m i HĐH. b n đ c ch có m t đĩa c ng.

vì “quan h ” c a chúng đ i v i vi c cài đ t Linux hoàn toàn gi ng nhau. chương trình này (th m chí trong phiên b n dành cho DOS) cung c p m t giao di n đ h a d s d ng có h tr chu t. Tác gi hy v ng r ng b n đ c đã sao lưu nh ng thông tin có giá tr c a mình. có th s d ng đĩa m m này đ kh i đ ng Linux. không ch t o đư c phân vùng m i t ch tr ng trên đĩa.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader Trong ph n này. và m i thao tác cũng như thay đ i đ u th y rõ ràng. trong quá trình cài đ t nh t đ nh ph i t o ra các đĩa m m kh i đ ng Linux. t t c nh ng cài đ t và c u hình trư c đó s đư c ghi l i). Chương trình t o đĩa ph c h i Windows 2000/XP có th ch y t trình đơn h th ng (l nh Backup trong Start/Program/Accessories). nh ng thông tin đã đưa đ đ b n đ c l p k ho ch và th c hi n vi c phân chia đĩa thành các phân vùng. Và như th có th s d ng chương trình này đ kh i đ ng Linux. thì trư c khi b t đ u c n chu n b đĩa m m kh i đ ng và ph c h i Windows NT. Th hai. Đi u này r t quan tr ng v i ngư i dùng m i. Cài đ t Linux theo ch d n c a b n phân ph i.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 31 Th nh t.com và boot. khi nói v Windows NT xin ng m hi u c Windows 2000 và NT. tùy thu c vào b n phân ph i) khi đư c h i có t o đĩa m m kh i đ ng hay không. N u như b n đ c chưa cài đ t Linux bao gi . ntdetect. Chúng ta gi thi t là Windows NT đã đư c cài vào phân vùng /dev/hda2 (n u như b n đ c nh . /dev/hda1 s dành cho phân vùng FAT16). có th b nó ra kh i . Đ t o đĩa m m kh i đ ng ch c n đ nh d ng l i đĩa m m. và hơn n a khác v i đĩa m m kh i đ ng DOS. nghĩa là trình kh i đ ng OS Loader cũng đã đư c cài đ t. Dùng chương trình Partition Magic đ l y m t ph n đĩa tr ng và t đó t o ra phân vùng v i d ng ext2(3) (h th ng t p tin Linux) và phân vùng swap. Tuy nhiên . chương trình này cho phép phân chia l i đĩa mà không làm m t thông tin (t c là. 3. Các bư c cài đ t có th mô t như sau: 1. Ngoài ra. 2. mà còn có th di chuy n các phân vùng đã có theo ý mu n. Đây cũng là m t phương án kh i đ ng. Trong khi cài đ t c n chú ý đ n nh ng đi m sau: • th nh t. N u HĐH Windows NT đã đư c cài đ t. T c là c n tr l i “Yes. make a BOOT DISK” (hay tương t th .ini t thư m c g c c a đĩa kh i đ ng NT. Tác gi cho r ng. Vì th ti p theo chúng ta s xem xét các phương án cài đ t hai HĐH trên m t máy tính.2. Khi t o phân vùng c n đ ý không cho ranh gi i gi a các phân vùng c t l n nhau. sau khi kh i đ ng h th ng không còn yêu c u đĩa m m n a. Khi này. r i sao chép lên đó các t p tin ntldr. Cách tính kích thư c c a chúng đã nói trên. 2. Đĩa m m này s đư c dùng đ n sau. s d ng đ đ c các đĩa m m khác.

Tác gi cũng s nói cách ph c h i. n u như b n đ c cài LILO vào MBR. Như v y LILO s đư c cài vào sector đ u tiên c a /dev/hda3 Theo nguyên t c. thì có th t o t p tin bootsect. kh i đ ng Linux b ng đĩa m m (n u như b n đ c cài LILO vào phân vùng c a Linux và không đ ng gì đ n MBR. thì đây là kh năng duy nh t). thì không ph i m i th đã h ng h t. Ti p theo c n kh i đ ng l i đ vào Windows NT. Tác gi không bi t (chưa th ) có th kh i đ ng không c n đĩa m m không. Vì th n u b n đ c cài LILO vào MBR. ch không ph i vào sector kh i đ ng chính c a đĩa (MBR). b ng câu l nh: [root]# shutdown -h now Ghi chú: n u đĩa C: (/dev/hda1) có đ nh d ng FAT. t p tin này s c n đ trình kh i đ ng Windows NT/2000 có th kh i đ ng Linux.lnx bs=512 count=1 đ ghi n i dung sector kh i đ ng c a đĩa /dev/hda3 vào t p tin /mnt/floppy/bootsect. Sau khi cài đ t xong. Sao chép sector kh i đ ng c a Linux vào m t t p tin. Ch s d ng trong trư ng h p “b t đ c dĩ”.lnx3 6. V n đ ch . Tuy nhiên đây cũng không có v n đ gì. 4. Đĩa m m này còn c n thi t cho c u hình đ kh i đ ng nhi u HĐH. nhưng t t hơn h t là b n đ c cài LILO ngay l p t c vào sector đ u tiên c a phân vùng đã cài Linux. thì c u ph c h i l i MBR c a Windows. T m th i nhân Linux còn chưa h tr t t vi c ghi lên phân vùng NTFS. vì th không nên s d ng thư ng xuyên. đ nh d ng MBR t o b i LILO và Windows (DOS) khác nhau. ch c n sao chép sector kh i đ ng qua đĩa m m như đang trình bày. [root]# mount -t vfat /dev/fd0 /mnt/floppy chuy n vào thư m c /mnt/floppy [root]# cd /mnt/floppy và th c hi n câu l nh [root]# dd if=/dev/hda3 of=/mnt/floppy/bootsect. • th hai. Vi c sao chép th c hi n như sau: đ u tiên g n m t đĩa m m tr ng (m i mua thì càng t t). K t qu cu i cùng (kh i đ ng qua NT Loader) v n có th đ t đư c nhưng c n b ra m t chút công s c. 5. 3 . n u phân vùng chính đ u tiên có đ nh d ng NTFS.32 Cài đ t h đi u hành Linux cách kh i đ ng này cũng có đi u ti n. Chúng ta gi thi t Linux đư c cài vào phân vùng /dev/hda3. khi cài đ t Linux c n cài LILO vào sector đ u tiên c a phân vùng dành cho thư m c g c (/) c a Linux.lnx trong thư m c g c c a đĩa C:.

và vi c kh i đ ng Windows NT (bư c th 6 trên) là không th . Sau đó tìm t p tin boot. Sau đó đăng nh p vào tài kho n nhà qu n tr (administrator).lnx="LINUX" (t t nhiên. 1. 4. thì hãy ch y câu l nh mount và tìm k t qu tương t như sau4 : 4 có nghĩa là tìm phân vùng đã g n vào thư m c g c /. trong d u ngo c kép b n đ c có th đ t tên b t kỳ. r i ch n ch đ Command mode.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 33 Vì MBR chưa có gì thay đ i. 5. Trong trình đơn (th c đơn) c a trình kh i đ ng c n ch n l nh Recover. Trong Windows 2000 có các l nh chuyên dùng fixboot và fixmbr (ch y t console ph c h i h th ng).lnx có th đ t thu c tính ch đ c (read-only). nên Windows NT s kh i đ ng. 3. Kh i đ ng Windows NT t đĩa m m kh i đ ng (đã t o trư c khi cài đ t Linux. N u như b n đ c v n còn mu n s d ng trình kh i đ ng OS Loader c a NT. 2. t c là thay th /dev/hda thành /dev/hda3. 7. CoolEdit c a Midnight Commander. Còn bây gi chúng ta s xem xét trư ng h p b n đ c (do vô tình hay c ý) cài đ t LILO vào b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa (Master Boot Record. MBR). thì LILO s đư c ch y và sau đó nó (LILO) s n p Linux. Ch y hai l nh này theo th t đã ch ra. N u ch n LINUX. Đây có th là phân vùng FAT16 hay phân vùng NTFS. Trong NT c n sao chép t p tin bootsect. N u như b n đ c không nh đã cài Linux vào đâu.ini và thêm vào dòng sau: C:\bootsect. thì nh ng bư c trên có thay đ i m t chút: thay cho bư c th 6 c n làm các thao tác sau. ví d .lnx vào thư m c g c c a đĩa C:. /dev/hda. Trong trư ng h p này b n ghi kh i đ ng Windows NT (hay 2000) s b xóa.2. và trong trình đơn ch n h đi u hành s có LINUX. m c dù trong m t s bài báo nói cách ph c h i MBR như v y không ph i lúc nào cũng làm vi c. Ph c h i l i b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa.) 8. T p tin bootsect. N u Linux đư c cài vào phân vùng /dev/hda3. Tác gi dùng l nh này thành công. Nh p l nh cd /etc và m t p tin lilo. đ u t p tin này có liên k t đ n phân vùng kh i đ ng theo m c đ nh. Đ c đi m đ nh n ra phân vùng này là hai t p tin ntldr và boot. S d ng câu l nh fdisk /mbr. hay chính xác hơn là vào thư m c g c c a phân vùng mà t đó kh i đ ng Windows NT.conf. Vi c còn l i là kh i đ ng l i máy tính m t l n n a. đ thay th giá tr này thành phân vùng đã cài Linux lên (chính xác hơn là thành phân vùng đư c g n như g c (/) c a Linux). ch không mu n dùng LILO. ví d .init ch a trong đó (nh ng t p tin này có th n!). thì c n ghi cái đó. Dùng b t kỳ trình so n th o nào. n u không có thì b n đ c c n tìm m t máy khác đang ch y Windows NT r i t o). Sau đó Windows 2000 s kh i đ ng bình thư ng. Kh i đ ng l i máy tính t đĩa m m kh i đ ng Linux và đăng nh p vào h th ng v i quy n ngư i dùng root. trong ví d này là /dev/hda3 .

ví d Xandros còn t đ ng tìm th y nh ng h đi u hành đã có này và thêm chúng vào t p tin c u hình c a GRUB. Đây chính là đi u chúng ta c n.2 C u hình GRUB GRUB có m t giao di n trình đơn đ t đó ngư i dùng có th ch n m t m c (m t h đi u hành) b ng các phím mũi tên r i nh n <Enter> đ kh i đ ng.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB Như đã nói trong ph n l a ch n chương trình kh i đ ng. Quá trình cài đ t Linux k t thúc đây. 2.7.34 /dev/hda3 on / type reiserfs (rw) Cài đ t h đi u hành Linux 6. Last modification on Sun Apr 2 22:22:11 MSD 2006 color white/blue black/light-gray . 7. Thông thư ng t p tin này đư c t o ra khi cài đ t. và ph c h i MBR c a Windows. n u trên máy đã cài Windows 98 v i h th ng t p tin FAT16.lst’ n m trong thư m c kh i đ ng /boot. Ch y l nh /sbin/lilo đ ghi trình kh i đ ng vào phân vùng /dev/hda3 (c n ch y l nh lilo không có tham s ). Hãy xem ví d m t t p tin như v y dư i đây: # GRUB example configuration file on the teppi’s openSUSE system. B n đ c đã có th ch n HĐH s kh i đ ng và đi u khi n máy tính c a mình. # Modified by YaST2. Th c hi n các bư c 6-8 như trên. Chúng ta s xem xét c u hình GRUB trong ph n ti p theo. S có c nh báo v vi c phân vùng không ph i là đ u tiên trên đĩa. M c dù vi c t đ ng c u hình này h t s c thu n ti n. 2. Đ dùng đư c trình đơn đó. b n c n m t t p tin c u hình ‘menu. 2. Trong nh ng phiên b n m i c a các b n phân ph i Linux m i khi này có th ch n c u hình cho nh ng h đi u hành đã có trên máy.1 Cài đ t GRUB Cách d nh t đ có th cài đ t trình kh i đ ng GRUB là ch n dùng trình kh i đ ng này trong quá trình cài đ t h th ng Linux c a b n.7. Nh đó sau khi cài đ t b n có th ch n kh i đ ng Linux ho c h đi u hành (thư ng là Windows) đã có. nhưng s có ích n u b n bi t đư c cách c u hình Linux đ x lý nh ng l i có th x y ra và hơn th n a bi t cách c u hình đ kh i đ ng h đi u hành mong mu n khi không có t đ ng c u hình. “quy trình” ph c t p v i hai l n kh i đ ng l i ch đ chuy n sector kh i đ ng Linux t MBR vào sector đ u tiên c a phân vùng dành cho Linux. thì l a ch n t t hơn cho trình kh i đ ng là chương trình có trong thành ph n c a m i b n phân ph i HĐH Linux – GRUB (GRand Unified Bootloader). D dàng đoán ra r ng. b n ghi kh i đ ng c a Windows đư c gi nguyên v n. M t s b n phân ph i.

. Tùy ch n color dùng đ ch n màu cho trình đơn (hãy th nó!). Và vì l nh này hi n th tham s m t cách nguyên v n.2. Như b n th y trong t p tin c u hình trên.0)/vmlinuz-xen root=/dev/hda5 vga=0x31a selinux=0 splash=silent resume=/dev/hda7 showopts module (hd0.0)/xen.3). ph n đ u tiên là đ kh i đ ng “SUSE LINUX 9.0)/vmlinuz root=/dev/hda5 vga=0x31a selinux=0 splash=silent resume=/dev/hda7 showopts initrd (hd0. Tùy ch n default ch ra h đi u hành kh i đ ng theo m c đ nh (n u không đ ng vào bàn phím khi kh i đ ng). Chúng đư c đ t trư c các m c b t đ u b ng ‘title’. . M i ph n đ u b t đ u b ng l nh ‘title’ theo sau là tên s hi n th trong trình đơn. . trong GRUB vi c đánh s đư c b t đ u t ‘0’ ch không ph i ‘1’. Đây là m t đi m m nh c a GRUB so v i LILO. v.0)/initrd-xen 35 ###Don’t change this comment . B n có th ghi b t kỳ câu gì mong mu n vào dòng này và không nh hư ng gì đ n công vi c c a chương trình.YaST2 identifier: Original name:linux### title SUSE LINUX 9.YaST2 identifier: Original name: xen### title XEN kernel (hd0. S ‘0’ ch ra đó là h đi u hành th nh t trong danh sách (t c là SuSE Linux 9. Tùy ch n timeout cho bi t GRUB s kh i đ ng m t cách t đ ng sau kho ng th i gian ch ra (tính theo giây) n u không nh n phím nào.v. Khác v i trư ng h p LILO.YaST2 identifier: Original name: floppy### title Floppy root (fd0) chainloader +1 Tác gi nghĩ r ng c n gi i thích c th hơn m t chút v t p tin này.YaST2 identifier: Original name: windows### title Windows map (hd0) (hd1) map (hd1) (hd0) rootnoverify (hd1. nên b n có th nh p b t kỳ th gì vào phía sau. Sau nh ng thi t l p chung là ph n thi t l p cho t ng h đi u hành c th . nh ng tùy ch n có liên quan đ n giao di n c a trình đơn. sau khi thay đ i c u GRUB không c n ph i ch y b t kỳ l nh nào đ nh ng thay đ i này có hi u l c.3 kernel (hd0. Trong trư ng h p này là sau 8 giây. Hãy nh l i. Ngoài dòng chú thích GRUB cũng b qua nh ng dòng tr ng. đ u t p tin là nh ng thi t l p chung (global options). ph n th hai – “Windows”.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB default 0 timeout 8 ###Don’t change this comment .0) makeactive chainloader +1 ###Don’t change this comment . Có th b n đã đoán ra nh ng dòng b t đ u b ng ký t ‘#’ là nh ng dòng chú thích.0)/initrd ###Don’t change this comment . Chúng s đư c c p nh t m t cách t đ ng trong l n kh i đ ng sau.gz dom0_mem=196608 module (hd0.3”.

Bư c ti p theo c n c u hình LILO đ có th kh i đ ng các HĐH theo l a ch n. LILO đư c c u hình b ng t p tin /etc/lilo.1 S d ng trình kh i đ ng LILO Cài đ t và c u hình LILO Gi ng như trư ng h p Windows NT. Tuy nhiên tác gi chưa nhìn th y s c n thi t c a ng d ng này (n u đã ch n LILO làm trình kh i đ ng chính thì hãy s d ng cho “tr n b ”).3 và 2. 2. T o các đĩa m m kh i đ ng theo nguyên t c là không b t bu c. n u b n mu n s d ng trình kh i đ ng LILO.conf có d ng g n như sau: boot = /dev/hda2 compact delay = 50 # message = /boot/bootmesg.8. Trong ví d này chúng ta s coi như thi t b /dev/hda1 là phân vùng v i DOS/Windows. ví d khi MBR là trình kh i đ ng c a MS-DOS hay Windows. nhưng tác gi khuyên b n đ c nên làm.5 4. Sau m t th i gian làm vi c v i Linux và có đ kinh nghi m b n s bi t cách tìm thêm thông tin v trình kh i đ ng tuy t v i này.conf và câu l nh /sbin/lilo.22 label = linux read-only other = /dev/hda1 Ghi chú. Trong trư ng h p đó MBR c n ph i có kh năng n p LILO. Dùng chương trình Partition Magic đ l y ph n không gian đĩa còn tr ng và trên đó t o ra m t phân vùng ext2(3) (h th ng t p tin Linux) và m t phân vùng swap. thì trong quá trình cài d t Linux c n ch n phương án cài LILO vào b n ghi kh i đ ng chính (Master Boot Record). 1. 2. Trong trư ng h p đó /etc/lilo.36 Cài đ t h đi u hành Linux T t nhiên đây không ph i là t t c nh ng kh năng s d ng c a GRUB. 3.txt root = current image = /boot/vmlinuz-2. Cách chia đĩa đã nói trên. chúng ta s đưa ra các bư c c n th c hi n đ có th kh i đ ng nhi u HĐH. 5 . Trư c khi cài đ t Linux hãy chu n b đĩa m m kh i đ ng Windows. Trình kh i đ ng LILO không b t bu c ph i cài đ t vào b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa. Chúng ta xem xét m t ví d nh c a t p tin c u hình LILO. C n nh r ng.8 2. nhưng đ i v i ngư i dùng m i thì như v y là đ .5. N u dung lư ng đĩa c ng vư t quá 8. Câu l nh này dùng đ cài đ t (hay cài đ t l i) LILO. Cài đ t Linux theo ch d n đi kèm v i b n phân ph i. LILO có th n m b n ghi kh i đ ng c a phân vùng chính đư c kích ho t và ch a thư m c g c c a Linux ho c th m chí trên phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng. vì th chúng ta s không xem xét đ n.4. còn phân vùng /dev/hda2 ch a Linux.4 Gbyte thì hãy đ c k các ph n 2.

m i ph n tương ng v i m t h đi u hành s kh i đ ng theo l a ch n c a ngư i dùng. N u b n đ c mu n kh i đ ng Windows tr c ti p t ph n nh sau vào /etc/lilo. Tuy nhiên. c n th c hi n câu l nh /sbin/lilo.2.) Đ ng quên r ng.ini b ng không. Có th ch ra h đi u hành đư c kh i đ ng theo m c đ nh khi thêm m t dòng có d ng default=dos. thì trong thư m c g c c a đĩa /dev/hda1 (đĩa C: trong h th ng thu t ng Microsoft) c n có trình kh i đ ng ph (không ph i là chính). Trong m i ph n như v y có m t dòng label. 37 Dòng compact b t ch đ nén t p tin map – t p tin ch a đ c tính c a nhân đư c kh i đ ng. và LILO kh i đ ng thành công Windows NT. Trong ví d này. LILO s không đưa thông tin v phân chia đĩa cho h đi u hành đư c kh i đ ng n u bi n này không đư c đưa ra. Ch c n đ t th i gian ch kh i đ ng trong t p tin boot. Windows NT và Windows 98. Câu l nh này (trong tài li u .conf. LILO. Dòng table=<device> cho bi t tên thi t b ch a b ng phân chia đĩa. đ không th y trình đơn kh i đ ng c a NT Loader. Trên dòng này ghi tên c n nh p vào d u nh c LILO hay tên s hi n th trong trình đơn c a LILO đ có th ch n HĐH mu n kh i đ ng. N u như tên không đư c nh p sau kho ng th i gian ch trên dòng delay (tính theo ph n mư i giây – c n nhân v i 0. thì hãy thêm 5. Đi u này có th c n thi t khi mu n kh i đ ng c Windows 98 t trình đơn c a NT Loader (trong trư ng h p này s có 3 HĐH: Linux. t c là s d ng tên đã đ t trên dòng label. c n ch y câu l nh /sbin/lilo đ nh ng thay đ i có hi u l c.1 giây). tính năng (nén) này tăng t c đ c a kh i đ ng đ u. vì ph n c u hình tương ng v i Linux n m đ u tiên trong t p tin. s kh i đ ng Linux theo m c đ nh. t c là thay đ i bi n table.dos l y t thư m c g c c a đĩa ch a NT Loader. Trên m t máy c a tác gi đó n m trình kh i đ ng NT Loader (vì Windows NT đư c cài đ t trư c Linux). thì s kh i đ ng HĐH theo m c đ nh.ini c n đ t khác không (th i gian ch đư c tính theo giây). Sau khi s a xong t p tin /etc/lilo.conf: other = /boot/bootsect. B t đ u t dòng image là các ph n nh c a t p tin c u hình. n u vì m t lý do nào đó b n mu n th y trình đơn này thì giá tr timeout trong t p tin boot. trong trình đơn c a LILO n u ch n dos thì s hi n ra trình đơn c a NT Loader r i t đó ch n m t trong hai HĐH Windows đ kh i đ ng). sau khi thay đ i ch d n đ n b ng phân chia đĩa.8 S d ng trình kh i đ ng LILO table = /dev/hda label = dos Vài l i gi i thích cho ví d : Dòng boot cho bi t thi t b kh i đ ng. (M t s h đi u hành có công c khác đ xác đ nh là đã đư c kh i đ ng t phân vùng nào.conf theo ý mu n.dos label = win trong đó bootsect. N u đ t dòng (g i là ph n nh thì t t hơn) other = /dev/hda1 trong t p tin /etc/lilo. Câu l nh message dùng đ đưa ra thông báo theo ý mu n khi kh i đ ng.

Câu l nh đ th c hi n có d ng: [root:~#] dd if=/boot/boot. Đ k t thúc ph n nói v LILO này chúng ta s xem xét vài khó khăn có th xu t hi n khi s d ng LILO. v. N u cho thêm tùy ch n -v. Trư c khi ch y /sbin/lilo đ thay đ i bư c kh i đ ng. tr vi c thay đ i t p tin map. . Theo m c đ nh đó là t p tin /boot/boot. Sau khi cài đ t l i trình kh i đ ng c n kh i đ ng l i máy tính và th các phương án kh i đ ng khác nhau đ ki m tra. nó đưa ra màn hình t “LILO”. t c là ch ch y th c u hình m i. và b ng phân chia đĩa. Khi này m i ch cái bi u th s k t thúc m t hành đ ng nào đó hay k t thúc m t bư c n p LILO. 6. và cách kh c ph c (n u có th ). thì qua s ch cái đưa ra có th nh n đ nh v nguyên nhân xu t hi n v n đ . • Không ch cái nào hi n ra – không có ph n nào c a LILO đư c n p. thì n i dung cũ c a sector này s t đ ng đư c ghi nh vào m t t p tin. 0800 – /dev/sda. 0300 – tương ng /dev/hda. thì nó không b ghi đè lên. Ho c LILO không đư c cài đ t. . Cũng có th ph c h i MBR cũ khi c n thi t b ng câu l nh /sbin/lilo v i tùy ch n -u. hãy th c hi n câu l nh này v i tham s -t. Tuy nhiên có th đ t m t tên khác đ ghi sector kh i đ ng.NNNN. mà s đư c kích ho t trong l n kh i đ ng ti p theo. b n ghi sector kh i đ ng. Khi LILO đư c n p. Khi /sbin/lilo ghi đè n i dung m i lên sector kh i d ng. không nh t thi t ph i dùng /boot/boot. Nhưng c n bi t r ng. T p tin /boot/boot. ví d . N u t p tin này đã có trên đĩa. câu l nh này ch làm vi c đúng v i đi u ki n là thư m c LILO (t c là /boot) không thay đ i k t khi cài đ t.0300 of=/dev/hda bs=446 count=1 hay [root:~#] dd if=/boot/boot. trong đó NNNN tương ng v i s c a thi t b . n u không còn cách ph c h i nào khác đơn gi n hơn. thì b n đ c s đư c bi t thêm thông tin chi ti t v nh ng gì l nh /sbin/lilo s th c hi n.NNNN. N u kh i đ ng b b ngưng gi a ch ng. Khi có tham s này s th c hi n t t c các th t c cài đ t trình kh i đ ng. MBR c a MS-DOS có th đư c ph c h i b ng cách kh i đ ng vào DOS t đĩa m m (CD) r i ch y câu l nh fdisk /mbr (xem trên). ho c phân vùng ch a LILO chưa đư c kích ho t.38 Cài đ t h đi u hành Linux hư ng d n g i là map-installer) cài đ t trình kh i đ ng ph . mà không thay đ i b ng phân chia đĩa.v. L nh này ch thay đ i mã chương trình kh i đ ng n m trong MBR.0800 of=/dev/hda bs=446 count=1 (bs=446 vì ch ph c h i chương trình kh i đ ng. và không đ ng gì đ n b ng phân chia đĩa). .NNNN có th s d ng đ ph c h i n i dung cũ c a sector kh i đ ng.

Như th . Thông thư ng do l i đưa ra c u trúc hình h c c a đĩa ho c t p tin /boot/boot. Thông thư ng do l i đưa ra c u trúc hình h c c a đĩa ho c t p tin /boot/boot. Mã l i hai ký t cho bi t nguyên nhân c th c a v n đ (cách gi i mã c n tìm trong tài li u k thu t c a LILO). s a l i t p tin c u hình LILO (thêm ph n nh cho HĐH m i). . nên cho phép gi i quy t nhi u v n đ c a đĩa l n.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo. nhưng không ch y đư c nó.8. Thông thư ng thì v n đ n y sinh do đĩa x u (có khuy t t t) hay không đ t đúng c u trúc hình h c c a đĩa.8 S d ng trình kh i đ ng LILO 39 • L [mã l i] – trình kh i đ ng chính đã đư c n p và đã ch y (t c là đã nh n đư c quy n đi u khi n). • LIL. Có th ph c h i l i LILO b ng cách ch y l nh /sbin/lilo (n u LILO đư c cài vào MBR). nhưng nó không th n p b ng mô t t t p tin map. Vì trong ph n l n các trư ng h p phân vùng DOS chi m các vùng đĩa đ u (không có h n ch c a BIOS). r i ch y /sbin/lilo.– b ng mô t trong t p tin map b phá h y.2. Có th là l i đưa c u trúc hình h c c a đĩa. ho c kích ho t phân vùng ch a LILO (n u LILO đư c cài vào phân vùng chính). và sau đó m i cài đ t Windows 95/98 hay MS-DOS. thì v n đ thư ng d gi i quy t.3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS Nh ng phiên b n nhân Linux m i nh t h tr kh năng đ t các t p tin c n thi t trên giai đo n kh i đ ng vào h th ng t p tin MS-DOS (hay UMSDOS).b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo.8. mà ti p t c đưa ra m t chu i vô t n các mã l i.2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux Khi cài đ t MS-DOS và Windows 95/98. Khi có v n đ sau khi cài đ t m t h đi u hành khác sau Linux. N u LILO không d ng l i đây. thì Linux s không th kh i đ ng. • LIL? – trình kh i đ ng ph đã đư c n p vào đ a ch không đúng. 2. trình kh i đ ng c a chúng (không ph thu c vào ý mu n c a b n đ c) đư c ghi vào Master Boot Record (MBR). Mà trình kh i đ ng MS-DOS và Windows 95/98 ch “bi t” chuy n quy n đi u khi n cho sector đ u tiên c a phân vùng kích ho t. nhưng nó không th n p trình kh i đ ng ph . thư ng có th gi i quy t b ng cách kh i đ ng vào Linux b ng đĩa m m kh i đ ng. ho c t p tin boot/boot. • LIL — trình kh i đ ng ph đã đư c ch y. khi mà thư m c /boot không th n m trên phân vùng dành cho Linux. 2. và d u kích ho t trong b ng phân vùng s đư c chuy n sang phân vùng MS-DOS (Windows 95/98). n u như b n đ c đ u tiên cài đ t Linux. • LI – trình kh i đ ng chính đã n p đư c trình kh i đ ng ph . Nguyên nhân thư ng do khuy t t t c a đĩa ho c không đưa đúng c u trúc hình h c c a đĩa. • LILO – t t c các ph n c a LILO đư c n p thành công.

6 c a loadlin.exe không có nghĩa là Linux làm vi c dư i DOS.exe vào thư m c c a ngư i dùng root 7 Ghi chú. Phiên b n này có th s d ng b nh m r ng. Phiên b n 1. Kh năng này bi n loadlin.exe cung c p cách kh i đ ng Linux t c ng an toàn nh t. mà c ti n trình kh i đ ng Linux nói chung có th đư c t ch c t DOS. có th n p các nhân l n (các bzImage) và các nh đĩa o (initrd) tr c ti p vào vùng b nh n m trên.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin. c n làm gì đ có th s d ng chương trình loadlin. Vì th h thư ng s d ng LILO không đúng cách.exe và nhân ( nh c a nhân) lên m t trong các đĩa mà DOS nh n ra. 2. và cu i cùng ch y l nh /sbin/lilo. Ti p theo chúng ta s ch nói v các t p tin zImage.fgan.exe Không ch các t p tin kh i đ ng và nhân có th n m trong phân vùng DOS.6 Loadlin. zImage là đ nh d ng nh phân cũ c a nhân.40 Cài đ t h đi u hành Linux Đ th c hi n phương án kh i đ ng này.exe. Tuy nhiên. Kh năng này th c hi n nh chương trình đ c bi t loadlin. và chuy n t t c các t p tin t thư m c /boot vào đó. nhân khi gi i nén có kích thư c lên t i 2 Mbyte. do Hans Lermen (lermen@elserv.ffm. ch c n đ t chương trình – t p tin loadlin.exe thành m t công c tuy t v i đ kh i đ ng Linux khi có v n đ v i LILO. và k t qu là không th kh i đ ng đư c b t kỳ h đi u hành nào (tác gi cũng đã rơi vào trư ng h p như v y). Chương trình này thư ng có trên các đĩa c a b n phân ph i. Phương án kh i đ ng này đư c khuyên s d ng cho ngư i dùng Linux m i.3. m t s b n phân ph i còn có gói cài đ t cho chương trình này. ví d . c n phân vùng DOS ch đ đ c/ghi. khi có phân vùng kích ho t là DOS hay Windows.exe không yêu c u ph i cài đ t. bzImage)7 . “không vào hang c p sao b t đư c c p”. Vi c s d ng loadlin.exe làm vi c v i m i c u hình DOS và có r t ít h n ch .exe đ kh i đ ng và b t đ u tìm hi u Linux. • Trên máy tính c a b n (t t nhiên v i b x lý 386 ho c cao hơn) c n cài đ t DOS hay WINDOWS 95.exe. • C n có nh nén c a nhân Linux (zImage. b ng câu l nh reboot. vì chương trình này h tr “kh i đ ng lôgíc” c a máy tính. t o trong đó m t thư m c (ví d . Chương trình loadlin.73) có kích thư c lên t i 1 Mbyte. thông thư ng ghi t p tin loadlin. thư m c /boot đư c chuy n thành liên k t tư ng trưng đ n thư m c /dos/linux. v trí m i c a thư m c /boot c n ch ra trong t p tin /etc/lilo. do đó. /dos/linux). Có th dùng chương trình này đ kh i đ ng Linux t CD ho c t đĩa trong m ng mà không c n s d ng đĩa m m kh i đ ng. m c dù b n đ c có th thay th zImage thành bzImage 6 . và sau đó DOS đư c thay th hoàn toàn b ng Linux. Ph n l n ngư i dùng m i (và không ch h ) không đ kiên nh n đ đ c tài li u r t hay nhưng r t dài (và l i vi t trên ti ng Anh n a) c a LILO. bzImage là đ nh d ng m i hơn (s phiên b n nhân l n hơn 1.conf. N u như b n đ c mu n quay tr l i DOS. Đ i v i nh ng ngư i dùng m i thì s thu n ti n hơn khi s d ng loadlin.de) vi t. Như v y. thì ph i kh i đ ng l i máy tính.

DOC (đ ng quên r ng chúng là nh ng t p tin DOS).5) 2. Có th tìm th y trên đĩa phân ph i d ng không nén hay trong gói LOADLIN16. và ch có ý nghĩa thu n ti n cho s d ng): [root]# cp /boot/vmlinuz-2. Sau khi vào DOS hãy chuy n sang thư m c C:\LOADLIN: CD \LOADLIN r i th c hi n l nh: .exe..4.4.exe đ kh i đ ng. Có th tìm t p tin ch a nh c a nhân c n thi t nh t p tin /etc/lilo. Ngoài ra sao chép t thư m c /boot vào thư m c đó c t p tin ch a nh c a nhân Linux.PAR. G n phân vùng DOS (gi thi t là /dev/hda1.TGZ. Sau khi k t thúc ph n cài đ t hãy kh i đ ng Linux (n u không có cách nào khác. hãy s d ng đĩa m m kh i đ ng). 3. Gói nén này còn ch a hư ng d n s d ng DOC\MANUAL. Bây gi i kh i đ ng l i máy tính vào DOS tr c ti p (n u b n đ c có Windows 95/98 thì c n nh n phím <F8> khi kh i đ ng đ hi n th trình đơn cho phép ch n DOS). 1.22.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin. Ví d tên c a t p tin này là vmlinuz-2. Chia các phân vùng cho Linux (cách làm xem ph n 2. ho c qua h p tho i l a ch n khi nh n l nh t t máy (shutdown) Windows 95/98. Thu n ti n hơn đ đ c hư ng d n này khi ch y chương trình v i tham s more (gi ng trong Linux): C:\LOADLIN> loadlin | more Bây gi chúng ta có th xem xét các bư c cài đ t Linux khi s d ng loadlin.4.2. Sao chép t p tin vmlinuz-2. N u b n ch y loadlin.TXT..TGZ vào đó. Cài đ t Linux vào phân vùng đã chia.” và b n đ c s th y tên c n thi t phía bên ph i d u b ng. và hư ng d n cách đưa các tham s DOC\PARAMS.22 /mnt/C/loadlin/vmlinuz 4. LILO c n cài đ t vào sector đ u tiên c a phân vùng Linux đ không ghi đè lên MBR và không b m t kh năng kh i đ ng vào Windows. t p tin tham s ví d DOC\TEST.exe 41 • Chương trình loadlin.exe không có tham s C:\LOADLIN> loadlin thì s nh n đư c hư ng d n s d ng ng n g n.22 t /boot vào /mnt/C/loadlin và đ i tên thành vmlinuz (vi c đ i tên là không nh t thi t.conf: tìm trong t p tin c u hình dòng “image=. còn phân vùng Linux là /dev/hda3): [root]# mount -t vfat /dev/hda1 /mnt/C T o thư m c /mnt/C/loadlin và gi i nén t p tin LOADLIN16.

C n nói thêm r ng.bat). Dòng Logo=0 t t vi c hi n th bi u tư ng Windows (c a s ). Tác gi cho r ng nh ng thông tin đã đưa ra trên đ đ t o t p tin bat c n thi t. đ i v i m t s c c màn hình Linux s đưa ra m t màn hình tr ng r ng sau khi kh i đ ng. (Đ ch y giao di n đ h a.html. và DOS s đư c kh i đ ng thay cho Windows 95/98. Bây gi b n đ c có th s d ng cách này đ kh i đ ng Linux. V n đ ch . n u b n đ c mu n n p nhân cùng v i đĩa RAM: C:\LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/ram rw initrd=diskimage Còn có th ghi t t c các tham s c a l nh loadlin.edu/mdw/HOWTO/BootPrompt-HOWTO. sau đó thì ch y Linux.exe vào t p tin (ví d v i tên params) và g i câu l nh đó d ng sau: C:\LOADLIN> LOADLIN @params Kh năng này đ c bi t có ích khi đưa nhi u tham s dòng l nh và khi dòng l nh dài hơn 127 ký t . .42 Cài đ t h đi u hành Linux C:\LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/hda3 ro vga=ask ho c.html và http://rsphy1.bat ho c t o m t t p tin l nh (ví d .exe có th tìm th y trong t p tin PARAMS. Công vi c duy nh t còn l i là làm sao đ không ph i gõ l nh loadlin v i t t c các tham s sau m i l n kh i đ ng l i. máy tính s chuy n vào ch đ DOS trư c. Mô t đ y đ t t c các tham s c a câu l nh loadlin.anu. Có th vi t thêm l nh g i loadlin vào t p tin autoexec. và khi ch y t p tin này. n u như có hi n th bi u tư ng Windows.unc. c n nh p câu l nh C:\> win). linux.edu/~gpg109/BootPrompt-HOWTO. b ng cách thêm vào hai dòng sau (n u chưa có): BootGUI=0 Logo=0 Dòng đ u tiên t t giao di n đ h a.DOC ho c Internet trên trang http://sunsite.SYS (đây là t p tin văn b n thông thư ng). không đư c kh i đ ng Linux t giao di n đ h a DOS/Windows và c n t t m t vài tùy ch n trong t p tin n C:\MSDOS.

thì sau nh ng dòng ch BIOS thư ng đưa ra s xu t hi n màn hình d ng như trong hình 3.1: Màn hình kh i đ ng c a GRUB .1. đ i h th ng kh i đ ng xong và .. B t máy tính lên. Hình 3. N u ngư i dùng đã cài đ t GRUB làm trình kh i đ ng. Ph i làm gì đ có th ti p t c làm vi c v i h th ng Linux? Sau khi làm vi c xong thì t t máy th nào? Có nh ng chương trình nào nên bi t? Trong khi làm vi c có v n đ n y sinh thì tìm câu tr l i đâu? Trong chương này chúng ta s tìm th y câu tr l i cho nh ng câu h i trên.1 Kh i đ ng HĐH Linux Như v y là vi c cài đ t Linux đã hoàn thành..Chương 3 Kh i đ ng Linux l n đ u V n s kh i đ u nan – Trung Qu c Sau khi cài đ t r t có th b n đ c s không bi t bư c ti p theo ph i làm gì. ng i nhìn. 3.

thì trên màn hình s xu t hi n r t nhi u thông báo mà t m th i chúng ta s không xem xét ý nghĩa c a chúng1 . thì hãy nh p vào tên ngư i dùng “root” (ngư i dùng cao c p). . N u b n đã ch n t đ ng ch y ch đ đ ho thì hãy nh n <Ctrl>+<Alt>+<F1> đ th y màn hình đăng nh p như sau: ThinhQuyen login: Màn hình đăng nh p này xu t hi n trên máy c a tác gi khi kh i đ ng Debian Linux. 3. và trong khi cài đ t b n quên t o thêm ngư i dùng. Sau khi nh p m t kh u cũng nh n <Enter>. ví d đưa ra nh ng câu chào d ng “Xin chào! Hôm nay là 02 tháng 09 năm 2006. Vì th thư ng ch đăng nh p dư i tên ngư i dùng này khi th c hi n các công vi c qu n tr h th ng. sau đó nh p vào m t kh u khi có yêu c u đ vào h th ng. Trong trư ng h p đó. N u đã ch n kh i đ ng Linux thì cu i cùng ngư i dùng ph i th y dòng login:. Ngư i dùng này là ch s h u có toàn quy n đ i v i h th ng bây gi cũng như sau này. N u có đ kiên nh n đ đ c h t cu n sách này. xóa nh ng ngư i dùng khác. Tuy nhiên bây gi v n còn s m đ nói v v n đ này. hãy nh n phím tương ng đ chuy n v màn hình kh i đ ng bình thư ng. Tuy nhiên chúng ta đang trong trư ng h p này. có th thêm. Cu i cùng xu t hi n màn hình cho phép ngư i dùng đăng nh p vào h th ng.2 Đăng nh p vào h th ng Như b n đã bi t. 1 . khi hi n ra dòng m i này thì đ u tiên c n nh p vào tên ngư i dùng. Đây là ngư i dùng duy nh t luôn luôn có tài kho n đư c t o ra trong quá trình cài đ t.44 Kh i đ ng Linux l n đ u N u không ch m vào bàn phím. có s d ng màn hình flash. M t kh u này là m t kh u đã đưa ra cho ngư i dùng root trong quá trình cài đ t. Sau khi nh p đúng m t kh u. t c là có quy n truy c p không gi i h n đ n các tài nguyên. d ng h th ng v. N u đây là l n đăng nh p đ u tiên vào h th ng ngay sau khi cài đ t. thì h th ng s t đ ng quay tr l i dòng h i tên ngư i dùng login:. vì th hãy nh p “root” vào dòng login: r i nh n phím <Enter> (<Return>). thì trên màn hình kh i đ ng GRUB s xu t hi n danh sách các h đi u hành tìm th y. T t nhiên màn hình đăng nh p c a b n đ c s khác. N u kh i đ ng b ng đĩa m m thì quá trình cũng tương t nhưng ch m hơn m t chút. Nh ng thao tác không c n th n c a ngư i dùng này có th d dàng d n đ n nh ng h u qu khó lư ng. ví d SuSE Linux. thì b n s bi t cách thay đ i màn hình này. đây là m t kh u c a root. t c là dòng m i nh p vào tên đăng nh p. b n s th y dòng như sau: Trong nh ng b n phân ph i Linux m i. H th ng s đưa ra câu h i m t kh u: Password: T t nhiên là b n c n nh p vào m t kh u tương ng v i ngư i dùng đã đưa ra. Phím này thư ng là <Esc>. N u Linux không ph i là h đi u hành (HĐH) duy nh t trên máy tính. Có th ch n HĐH mu n kh i đ ng b ng các phím <↑> và <↓> r i nh n phím <Enter>. th m chí làm h ng h th ng.v. Do đó có th b n đ c s không th y nh ng thông báo này. . N u sau khi nh p vào tên ngư i dùng r i r t lâu sau không vào m t kh u. Hãy nh p vào tên ngư i dùng và m t kh u”.

Vì th c n nh p vào t t c các câu l nh cũng như tham s c a chúng như ch ra trong ví d . thì s xu t hi n dòng c nh báo (d ng Bad password: too short). Chúng ta s g i ch đ này là văn b n đ phân bi t v i ch đ đ ho c a h th ng X Window. ví d . k c ki u ch . “m tài kho n cho ngư i dùng nhimlui”). h th ng s h i nh p m t kh u m t l n n a đ ki m tra. Đ h th ng cho phép ngư i dùng m i nhimlui làm vi c. tên h th ng (ThinhQuyen) và thư m c hi n th i (/root). nhưng h th ng v n ti p nh n m t kh u và cho phép ngư i dùng m i đăng nh p vào h th ng. cũng nh n phím <Enter>. Trư c khi đ ngh b n đ c nh p vào câu l nh đ u tiên.2 Đăng nh p vào h th ng [root@ThinhQuyen /root]# 45 Dòng này đư c g i là d u nh c. Sau tên c a câu l nh c n kho ng tr ng và sau đó là tên ngư i dùng. Xu t hi n d u nh c có nghĩa là h th ng đã s n sàng ti p nh n và th c hi n câu l nh c a ngư i dùng. trên h th ng s bi t r ng ngư i dùng nhimlui t n t i (chúng ta nói. Tuy nhiên v n chưa th vào h th ng (thư ng nói. “đăng nh p”) dư i tên ngư i dùng này. và s l i xu t hi n d u nh c c a h th ng. th i đi m này nó có nghĩa là b n đã đăng nh p vào h th ng m t cách thành công. Sau khi nh p xong. c n ph i “t o” thêm cho ngư i dùng này m t kh u b ng câu l nh: [root]# passwd nhimlui S xu t hi n dòng: Changing password for nhimlui. nhimlui: [root]# useradd nhimlui Ngay sau khi nh n phím <Enter> đ ch y l nh này. N u nh p vào m t kh u không t t (m t kh u quá ng n ho c quá đơn gi n). Sau này b n có th thay đ i d ng c a d u nh c này. N u b n đã nh p đúng t t c . t c là có phân bi t ch hoa và ch thư ng. Trong MS-DOS và Windows(TM) màn hình đen và d u nh c h th ng thư ng đư c g i là ch đ dòng l nh. Câu l nh đ u tiên chúng ta s nh p vào là useradd. Trong t t c các ví d ti p theo chúng ta s s d ng d u nh c ch g m có tên ngư i dùng.3. c n nói r ng trên b t kỳ h th ng UNIX nào ki u ch cũng đ u đóng vai trò quan tr ng. k c d u sao ‘*’ như thư ng th y. Trong ví d đưa ra trên d u nh c g m tên ngư i dùng (root). b n s không nhìn th y m t kh u vào vì h th ng s không hi n th gì ra. thì s xu t hi n thông báo thành công d ng: Password changed. . New Password: Hãy nh p vào m t kh u. Reenter New Password: Đ ng ng c nhiên.

Hãy ch y l nh: [root]# man man R t ti c theo như tác gi bi t thì hi n th i các trang thông tin man còn chưa đư c d ch sang ti ng Vi t.3 Console. Hãy nh n phím <Q> b t kỳ th i đi m nào đ thoát ra kh i màn hình xem man và quay l i dòng nh p l nh.46 Kh i đ ng Linux l n đ u Như v y là b n đ c đã làm quen v i hai câu l nh đ u tiên c a h th ng Linux: useradd và passwd. <PageDown>. Câu l nh ti p theo mà b t kỳ ngư i dùng Linux nào cũng c n ph i bi t đó là câu l nh man. và phím tr ng. man là h th ng tr giúp luôn luôn đi kèm v i h th ng Linux. có th đ c v nh ng câu l nh chính trong b t kỳ cu n sách nào nói v UNIX. Ví d : [root]# man passwd K t qu là b n s nh n đư c m t văn b n mô t câu l nh tương ng ho c thông tin v đ tài mà t khoá đưa ra. Chúng ta s còn g p . Ví d . N u như b n không có kh năng đ c ti ng Anh.1 (hãy nh p chúng cùng v i nh ng tham s có trong b ng). C n ph i nh p vào câu l nh này v i m t tham s – tên c a câu l nh khác ho c t khóa. hãy th nh ng câu l nh li t kê trong b ng 3. terminal o và shell Như v y là b n đ c đã có kinh nghi m làm vi c đ u tiên ch đ văn b n (hay còn g i là kênh giao tác “console”) c a h th ng Linux. B ng 3. thì hay kiên nh n đ c cu n sách này ho c m t cu n sách khác cùng đ tài. ngư i dùng s d n d n làm quen v i chúng trong quá trình đ c cu n sách này và th c hành trên HĐH Linux c a mình. 3.1: Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux Câu l nh Mô t ng n g n whoami Thông báo tên đăng nh p c a b n w ho c who Cho bi t nh ng ngư i dùng nào hi n đang làm vi c trên h th ng pwd Cho bi t tên c a thư m c hi n th i ls -l Hi n th danh sách t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i cd tên_thư_m c Chuy n thư m c hi n th i đ n tên_thư_m c ps ax Hi n th danh sách các ti n trình đang ch y Hãy xem mô t v nh ng câu l nh này b ng man. Chú ý là có th xem thông tin v chính b n thân câu l nh man. Vì thông tin thư ng không th n m g n trên m t màn hình nên khi xem c n s d ng các phím <PageUp>. Chúng ta s không xem xét chi ti t danh sách t t c nh ng câu l nh có th g p. Bây gi xin b n đ c hãy th xem thông tin v hai câu l nh đã đ c p đ n trên – login và passwd. Th hai. Vì th nh t. B n đ c còn có th th ch y thêm m t vài câu l nh n a và theo dõi xem h th ng làm gì. Do đó b n s nh n đư c nh ng trang này b ng ti ng Anh.

Máy tính cá nhân c a b n đ c là máy tính th h m i. C n nói thêm là khi làm vi c ch đ văn b n (không ph i đ ho ) thì cũng có th s d ng các t h p phím <Alt>+<F1> — <Alt>+<F6> và thu đư c k t qu tương t . Ngoài ra thêm vào thành ph n c a terminal bây gi còn có chu t. Do đó. ngoài console Linux còn cho phép k t n i các terminal xa t i máy tính. máy tính còn r t to (mainframe) và ngư i dùng làm vi c trên nh ng máy tính này qua m t h th ng nh ng giao di n k ti p nhau dùng đ k t n i các terminal xa. Đi m m nh c a gi i pháp này ch t t c nh ng chương trình cũ đã dùng đ qu n tr h th ng UNIX có th làm vi c không có v n đ gì trên d ng console m i này. nhưng v n có bàn phím và màn hình th c hi n vai trò terminal đ i v i ngư i dùng. T h p phím nói trên ch đơn gi n là d ng phiên làm vi c hi n th i c a m t ngư i dùng. đư c g i là console. Như v y r t thu n ti n cho s d ng. h u h t các b n phân ph i Linux l n (Red Hat. Thao tác này không t t máy và cũng không kh i đ ng l i h th ng. . Theo m c đ nh. Mainframe có m t terminal đ c bi t dành cho nhà qu n tr (system administrator) h th ng.. Tuy nhiên n u làm vi c ch đ đ ho thì không th không dùng phím <Ctrl>. Nhân ti n cũng c n nói luôn. Terminal – thi t b dùng đ giao ti p gi a ngư i dùng và máy tính. Vì trên các h th ng UNIX ngư i ta thư ng tuân theo các truy n th ng. t c là vào h th ng dư i tên ngư i . do đó bàn phím và màn hình máy tính cá nhân ngày nay làm vi c gi ng như console ngày xưa.3 Console. Debian. Bây gi khi đã bi t cách b ng đ u và k t thúc phiên làm vi c trên h th ng. thư ng g m màn hình và bàn phím. t t hơn h t là làm quen ngay t đ u v i t h p 3 phím. Cũng có th d ng phiên làm vi c b ng m t trong hai câu l nh logout ho c exit. Xin nói ngay l p t c n u b n mu n thoát kh i m t trong các terminal thì có th th c hi n b ng t h p phím <Ctrl>+<D>. do đó tác gi gi i thích k hơn nh ng khái ni m này. Và hơn th n a còn cung c p kh năng làm vi c v i m t vài terminal o t m t console duy nh t. Console thư ng k t n i t i máy tính không qua giao di n k ti p nhau mà qua m t c m riêng (đôi khi thi t b đưa ra không ph i là màn hình mà là m t thi t b in). SuSE.3. . Khi h th ng UNIX đ u tiên m i đư c t o ra. Sau đó hãy nh n t h p phím <Ctrl >+< Alt>+<F1>. M t ngư i dùng nào đó d ng công vi c không có nghĩa là c n ph i t t máy. B n s quay l i màn hình ban đ u. terminal o và shell 47 thư ng xuyên nh ng khái ni m trình l nh “terminal” và “console”. đây b n đ c có th đăng nh p dư i tên ngư i dùng khác. xin b n hãy th c hi n nh ng l i khuyên trên. còn có nh ng ngư i dùng khác v n ti p t c làm vi c. n u trong quá trình làm vi c b n đ c không nh đang n m trong terminal o nào thì hãy s d ng câu l nh tty. Hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>. Hãy th vào h th ng b ng tên ngư i dùng v a m i t o ra (nhimlui). B n đ c s l i th y dòng m i đăng nh p login:. do đó ch c s không có terminal xa nào k t n i t i. Nhưng đây không ph i là làm vi c l i t đ u v i h th ng mà b n đ c ch chuy n sang m t terminal o khác. L nh này s đưa ra tên c a terminal d ng: /dev/tty2. ) m ra 6 phiên làm vi c song song (terminal o) như v y khi kh i đ ng. Đ ng quên r ng Linux là HĐH nhi u ti n trình (multiproccess) và nhi u ngư i dùng (multiuser). Đ chuy n gi a các terminal o chúng ta s d ng các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F1> — <Ctrl>+<Alt>+<F6>. và h th ng s hi n th l i trên terminal này d u m i đăng nh p (login:) mà b n đ c đã th y. Tuy nhiên.

d u nh c c a t t c nh ng ngư i dùng còn l i – ký t $. Khi thoát kh i h v m i này (b ng câu l nh exit ho c t h p phím <Ctrl>+<D>). Cũng c n lưu ý là đ i v i các h th ng UNIX các nhà phát tri n đã vi t ra nhi u h v khác thay th cho bash. nên tác gi s dành riêng m t chương c a cu n sách này đ nói v nó. Nói m t cách ch t ch thì câu “h th ng hi n th d u nh c” là không đúng. nhưng theo m c đ nh s ch y bash. r i vào h th ng dư i tên ngư i dùng m i t o ra. Nhưng như đã nói trên. ch có ngư i dùng cao c p m i có th th c hi n. vì m i thao tác không c n th n c a ngư i dùng này có th d n đ n nh ng h u qu không mong mu n. H v bash không ch là b x lý l nh mà còn là m t ngôn ng l p trình m nh. Trong khi đó. B n ch c n nh p vào l nh bash (đây cũng là tên c a chương trình h v trên ph n l n các h th ng Linux) và như v y là đã ch y m t shell m i. N u b n đ c đăng nh p vào h th ng t terminal th hai dư i tên ngư i dùng nhimlui (ho c dư i tên ngư i dùng b n đã ch n). T t nhiên là đ có quy n này b n c n nh p m t kh u c a root vào dòng yêu c u hi n ra (Password:).48 Kh i đ ng Linux l n đ u dùng bình thư ng (không có quy n cao “c p” c a ngư i dùng root). M i l n ngư i dùng nào đó vào h th ng. Cũng có th s d ng nh ng h v này trên Linux. thì hãy chú ý đ n s khác nhau trong d u nh c c a hai ngư i dùng root và nhimlui. Máy tính c a ngư i dùng thông thư ng là máy cá nhân (personal computer hay nói g n là PC) dù nhà hay cơ quan. Không ch duy nh t l nh login có kh năng ch y shell. đăng nh p dư i tên ngư i dùng cao c p này là không nên. câu l nh login s ch y cho ngư i dùng này m t b x lý l nh – shell. D u nh c c a ngư i dùng root có ký t # cu i. Sau khi th c hi n xong các công vi c qu n tr h th ng. vì th shell còn có th g i là b x lý l nh (thu t ng quen thu c đ i v i ngư i dùng DOS). Vì h v bash đóng m t vai trò h t s c quan tr ng trong Linux. T t nhiên là b n có th tìm th y nh ng thông tin tương t trong b t kỳ cu n sách nào v UNIX. Còn bây gi c n nói vài dòng v h v . Hãy đóng t t c nh ng phiên làm vi c mà root m ra. và ngoài ra còn có th s d ng các chương trình khác n m trên đĩa làm câu l nh. Trong bash có đ y đ các câu l nh tích h p (n i b ) và các toán t . Ch c n nh p câu l nh su và shell hi n th i (hay nói không đúng là “h th ng”) s ch y m t shell m i mà khi vào trong đó b n s ch y t t c các l nh v i quy n c a root. ít nh t b n đ c cũng không th xóa ho c làm h ng các t p tin h th ng (system files) do s không c n th n c a mình. Có th xem danh sách các câu l nh tích h p trong bash b ng l nh help. Hãy th l nh này! Xem thông tin chi ti t v m t l nh nào đó cũng b ng l nh help này v i tham s là tên c a l nh. H v hay shell (t này thư ng không d ch mà đ nguyên ti ng Anh) là chương trình th c hi n vi c giao ti p c a h th ng v i ngư i dùng. ví d g n h th ng t p tin. vì d u nh c này là do shell đưa ra đ đ i ngư i dùng nh p vào câu l nh ti p theo. b n s quay l i h v ban đ u (h v mà t đó b n đã ch y l nh bash). Chính shell nh n t t c nh ng câu l nh mà ngư i dùng nh p vào t bàn phím và t ch c vi c th c hi n nh ng câu l nh này. Có nghĩa b n đ c cũng là ngư i dùng root c a h th ng. ví d : help cd. Đ ng kh i đ ng l i máy tính m i l n như v y! Câu l nh su giúp đ gi i quy t nh ng trư ng h p như v y. hãy thoát kh i h v và b n . Bây gi chúng ta s xem xét thêm m t câu l nh n a mà b n đ c c n bi t. Khi đăng nh p dư i tên ngư i dùng thông thư ng. có m t lo t các thao tác.

3. <End>. N u nh ng ký t này là ph n 2 3 Ngư i dùng root không c n ph i bi t m t kh u đ làm vi c này.4 So n th o dòng l nh. chúng ta s nói v chu t m t ph n riêng). <Home>. còn trên terminal o th hai – dư i tên ngư i dùng bình thư ng. b n s dùng tài kho n ngư i dùng cao c p (root). Hãy nh r ng Linux là h th ng nhi u ngư i dùng. Nhưng trong HĐH Linux còn có thêm m t kh năng chuy n t m th i vào tài kho n c a ngư i dùng root đ th c hi n các ch c năng qu n tr . G i chương trình con này b ng m t ho c hai l n nh n phím <Tab> sau khi nh p m t vài ký t . Đ có thêm thông tin hãy s d ng câu l nh man bash ho c info bash. <←>. nhưng chúng ta ch xem xét nh ng câu l nh đơn gi n và c n thi t trong l n làm quen đ u tiên v i Linux này.4 So n th o dòng l nh. còn có th vào h th ng dư i tên m t ngư i dùng b t kỳ mà b n bi t m t kh u2 (nói cách khác là “ch y m t h v shell m i dư i tên ngư i dùng khác”). theo m c đ nh s đ t tên ngư i dùng cao c p root vào. Xin lưu ý b n đ c trong h v bash có chương trình tích h p giúp d dành nh p câu l nh trên dòng l nh. ví d : [user]$ su nhimlui Câu l nh su trư c không kèm theo tên nào. Đ th c hi n l a ch n này b n ch c n nh n <Ctrl>+<Alt>+<F1> và s có ngay quy n c a nhà qu n tr . hãy quay l i tài kho n c a ngư i dùng bình thư ng ngay l p t c b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>. trên h th ng có th làm vi c cùng lúc nhi u ngư i dùng. còn khi c n th c hi n các công vi c qu n tr . . . panel . Nh ng công vi c thư ng ngày (so n th o văn b n. Ghi chú: N u b n làm vi c trong chương trình Midnight Commander. vì chúng đư c Midnight Commander dùng đ di chuy n dòng chi u sáng trong b ng3 hi n th i. <Del> đ làm các công vi c như b ng trên. Như v y b n đ c s không có nguy cơ làm h ng h th ng khi còn chưa có nhi u kinh nghi m s d ng Linux. Tác gi cho r ng n u trong quá trình nh p l nh có x y ra l i thì b n có th đoán đư c cách s a chúng. Sau khi làm xong nh ng thao tác mà ch có ngư i dùng cao c p m i có th làm. đ c thư. Danh sách nh ng câu l nh (t h p phím) có th dùng không ch gi i h n trong ph m vi b ng 3.2. Nhưng c n ch ra tên c a ngư i dùng này trên dòng l nh.2. L ch s l nh Trong nh ng ph n trư c tác gi đã đ ngh b n đ c th c hi n m t vài l nh c a HĐH Linux. Nhưng dù sao cũng có ích n u đưa ra danh sách ng n g n nh ng câu l nh (hay nói đúng hơn là phím và t h p phím) dùng đ so n th o dòng l nh. thì có th s không th s d ng nh ng phím như <→>. ) b n có th th c hi n b ng tài kho n bình thư ng.. B ng cách tương t như vào h th ng dư i tên root trên. L ch s l nh 49 s tr thành ngư i dùng bình thư ng v i nh ng quy n c a mình. cũng như gây nh hư ng đ n cách làm vi c c a shell b ng bàn phím (b ng 3. Nhưng m t s t h p phím dùng v i <Ctrl> và <Esc> thì v n dùng đư c bình thư ng. 3. Vì th có th làm vi c dư i tên ngư i dùng root trên terminal o th nh t.

Có ích khi có câu l nh nào đó đưa ra màn hình r t nhi u thông tin ch y nhanh qua màn hình. C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n cu i t (n u t i v trí con tr là d u cách thì c t toàn b t n m bên ph i nó). Đ i ch hai ký t : ký t n m t i v trí con tr và ký t n m bên trái con tr . Nh ng t h p phím này cho phép xem các trang màn hình đã hi n th .50 Kh i đ ng Linux l n đ u B ng 3. Chuy n t t c các ký t b t đ u t v trí con tr t i cu i t thành vi t thư ng r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i. <Ctrl>+<A> <End>. Di chuy n v cu i dòng l nh. C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n d u cách bên trái. Xóa ký t n m bên trái con tr . Đ t (dán) đo n dòng l nh đã c t cu i cùng vào v trí con tr . C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n đ u t (n u t i v trí con tr là d u cách thì c t toàn b t n m bên trái nó). <Ctrl>+<B> <Esc>+<F> <Esc>+<B> <Home>. D n màn hình và đưa dòng l nh hi n th i lên dòng đ u tiên. <Ctrl>+<E> <Del>.2: Nh ng phím so n th o dòng l nh Phím <→>. C t ph n dòng l nh b t đ u t ký t n m t i v trí con tr đ n cu i dòng (ph n dòng l nh c t ra đư c lưu trong b đ m và có th đ t vào v trí khác). Di chuy n sang ph i m t t . B t đ u th c hi n câu l nh. <Ctrl>+<D> <Backspase> <Enter>. <Ctrl>+<F> <←>. C t ph n dòng l nh b t đ u t ký t n m bên trái con tr đ n đ u dòng (ph n dòng l nh c t ra đư c lưu tron b đ m và có th đ t vào v trí khác). Đ i ch hai t : t n m t i v trí con tr và t n m bên trái con tr . Di chuy n v đ u dòng l nh. Di chuy n sang trái m t t . Thoát ra kh i h v bash. Chuy n t t c các ký t b t đ u t v trí con tr thành vi t HOA r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i. <Ctrl>+<M> <Ctrl>+<L> <Ctrl>+<T> Ph n ng c a h th ng Di chuy n sang ph i m t ký t (trong khuôn kh nh ng ký t đã nh p c ng thêm m t ký t s nh p). sau đó di chuy n con tr sang ph i m t ký t . Di chuy n sang trái m t ký t . Xóa ký t n m t i v trí con tr . <Esc>+<T> <Ctrl>+<K> <Ctrl>+<U> <Esc>+<D> <Esc>+<Del> <Ctrl>+<W> <Ctrl>+<Y> <Esc>+<C> <Esc>+<U> <Esc>+<L> <Shift>+<PgUp>. D ng th c hi n câu l nh v a ch y (mà v n đang ch y). S lư ng nh ng trang này ph thu c vào b nh c a c c màn hình. Chuy n ký t t i v trí con tr thành vi t hoa r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i so v i t hi n th i. <Shift>+<PgDown> <Ctrl>+<C> <Ctrl>+<D> . ngư i dùng không k p th y chúng.

bash_history).5 Ng ng làm vi c v i Linux 51 đ u c a ít nh t m t trong nh ng câu l nh mà bash bi t. Cũng gi ng như trư ng h p câu l nh. Công vi c này do câu l nh (chương trình) shutdown đ m nhi m. N u s phương án ch n là r t nhi u (ví d nh n phím <Tab> hai l n khi dòng l nh tr ng r ng) thì b n đ c s nghe th y ti ng bíp sau l n nh n <Tab> đ u tiên. bash ghi nh m t s câu l nh (theo m c đ nh là 1000 l nh. và h th ng còn chưa ghi nh t t c các thay đ i v i nh ng t p tin lên đĩa mà ch lưu t m chúng trong b nh (cache). Có th xem l ch s l nh b ng câu l nh history. Vì trong b t kỳ th i đi m nào trên h th ng cũng có r t nhi u quá trình đang làm vi c. Đ làm vi c v i l ch s câu l nh trong h v bash ngư i ta s d ng nh ng t h p phím trong b ng 3. thì h v s thêm ph n còn l i c a câu l nh này vào dòng l nh. n u đã nh p vào m t ph n tên t p tin thì ph n còn l i s đư c t đ ng thêm vào. đôi khi có th d n đ n không kh i đ ng đư c máy trong l n sau. t c là bash ch tìm th y có m t câu l nh này. 4 environment variable . Nhưng nguyên nhân quan tr ng hơn là ch m t s ti n trình này có th đang làm vi c v i các t p tin. Nh đó ngư i dùng có kh năng nh p thêm m t vài ký t n a làm gi m s phương án ch n xu ng còn 1 r i là dùng phím <Tab> m t l n n a. Đây đư c g i là l ch s l nh. N u chúng là ph n đ u c a duy nh t m t câu l nh. đây b n c n s d ng các t h p phím <Shift>+<PgUp> và <Shift>+<PgDown> đ xem danh sách (có th ) r t dài này. nhưng ph n l n ngư i dùng máy tính cá nhân đã quen v i vi c t t máy sau khi làm vi c xong. Do đó c n bi t d ng h th ng m t cách đúng đ n trư c khi t t máy. B n có th th y đi u này b ng cách th c hi n l nh: [nhimlui]$ ps ax Th c hi n l i l nh này m t l n n a đ xem l i. N u ng t ngu n đi n thì nh ng thay đ i này s không đư c lưu và s b m t. Khi làm vi c v i HĐH Linux không th t t máy b ng cách ng t ngu n đi n như đ i v i MS-DOS. thì có hai kh năng x y ra. L ch s l nh đư c lưu trong t p tin xác đ nh b i bi n HISTFILE (thư ng là $HOME/. N u nh n hai l n phím <Tab> sau tên c a m t câu l nh và m t kho ng tr ng. thì h v bash s coi như b n đang tìm tên t p tin đ dùng làm tham s cho l nh này. giá tr này đư c đ t trong bi n HISTSIZE. Trong khi làm vi c v i h v s có ích n u bi t r ng. thì s hi n th danh sách t t c nh ng phương án có th ch n. ch c n s d ng t h p phím <Esc>+<$> thay cho <Tab>.3. N u bash tìm th y nhi u câu l nh có ph n đ u này. Tương t như v y có th đoán ph n còn l i c a các bi n môi trư ng4 . và bash s đưa ra danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. và sau l n nh n <Tab> th hai s xu t hi n m t dòng d ng Display all 2627 possibilities? (y or n) (Hi n th t t c 2627 kh năng? c n ch n y – có ho c n – không).5 Ng ng làm vi c v i Linux M c dù máy tính làm vi c dư i s đi u khi n c a HĐH Linux có th đ ch y su t ngày đêm. xem chương 5) và cho phép g i l i chúng b ng cách ch n t danh sách. Đây là tính năng tr giúp c a bash trong trư ng h p ngư i dùng quên tên t p tin trong khi làm vi c căng th ng. 3.3.

. n u b n mu n kh i đ ng l i sau 5 phút thì hãy nh p vào câu l nh: [root]# shutdown -r +5 5 Cũng có th c u hình đ nh ng ngư i dùng khác th c hi n đư c shutdown. s t t máy) • -r – kh i đ ng l i h th ng (reboot). Th i gian h n gi đư c tính t lúc nh n phím <Enter>.52 Kh i đ ng Linux l n đ u B ng 3. vì t p tin chương trình c a shutdown n m t i /sbin. dòng_ký_t Th c hi n dòng l nh. đây là /sbin/shutdown. có ph n đ u trùng v i dòng_ký_t . Thư ng s d ng hai trong s các tùy ch n c a chương trình shutdown: • -h – d ng hoàn toàn h th ng (halt. Vi c tìm dòng l nh c n thi t s đư c th c hi n t cu i t p tin l ch s và dòng l nh đ u tiên tìm th y s đư c th c hi n <Ctrl>+<O> Cũng gi ng như nh n phím <Enter>. <->. <N> Th c hi n (không c n nh n <Enter> câu l nh th n trong danh sách <!>. ví d qua sudo. Trong trư ng h p đó b n c n nh p vào đư ng d n đ y đ đ n chương trình. do đó b n c n đăng nh p vào h th ng dư i tên ngư i dùng này. ho c dùng câu l nh su đ có đ quy n tương ng. sau đó hi n th câu l nh ti p theo trong l ch s l nh Ch có ngư i dùng root m i có th th c hi n câu l nh shutdown này5 . Tham s th i_gian dùng đ “h n gi ” th c hi n câu l nh (không nh t thi t ph i th c hi n câu l nh ngay l p t c). Đi u đó có nghĩa là bash không bi t tìm chương trình đây. b n s nh n đư c câu tr l i “bash: shutdown: command not found”. <N> Th c hi n câu l nh th n tính t cu i danh sách <!>. Câu l nh shutdown có cú pháp như sau: [root]# shutdown <tùy_ch n> <th i_gian> <dòng_thông_báo> Ghi chú: R t có th khi ch y l nh.3: T h p phím đi u khi n l ch s l nh Phím Ph n ng c a h th ng <↑> ho c <Ctrl>+<P> Chuy n t i (g i vào dòng l nh) câu l nh trư c trong danh sách (di chuy n ngư c l i danh sách) <↓> ho c <Ctrl>+<N> Chuy n t i câu l nh ti p theo trong danh sách (di chuy n theo danh sách) <PgUp> Chuy n t i câu l nh đ u tiên trong danh sách l ch s l nh <!>. Ví d .

3.1 Các ngu n thông tin tr giúp N u rơi vào tình hu ng mà b n không bi t ph i làm gì đ có đư c k t qu mong mu n. 3. Tác gi cũng mong cu n sách này s th c hi n vai trò tr giúp trong th i gian đ u tiên này. Tương đương v i câu l nh này là l nh halt.3.6 Tr giúp khi dùng Linux 53 Câu l nh này có nghĩa là “d ng h th ng sau 5 phút và kh i đ ng l i sau khi hoàn thành công vi c”. nhưng c n ng t ngu n đi n trong khi h th ng b t đ u kh i đ ng l i. Các phiên b n Linux có hàng nghìn trang tài li u d ng t p tin. Có m t vài ngu n đ c l p ch a thông tin v h u h t các m t c a h th ng Linux: • các trang tr giúp man • tr giúp siêu văn b n info • tài li u đi kèm v i ph n m m • HOWTO và FAQ c a d án The Linux Document Project (http://www.org) • câu l nh locate C n nói ngay l p t c là ph n l n thông tin t nh ng ngu n này b ng ti ng Anh. thì t t nh t hãy tìm tr giúp ngay trong h th ng. Do đó chúng ta s xem xét t ng ngu n thông tin này m t cách c th hơn. Đ i v i chúng ta thì t m th i câu l nh sau s thích h p hơn: [root]# shutdown -h now Câu l nh này s t t máy ngay l p t c. . tldp.6 Tr giúp khi dùng Linux Như v y là b n đ c đã k t thúc phiên làm vi c đ u tiên v i HĐH Linux và tôi mong r ng b n chưa c n tr giúp trong m t tình hu ng nào đó. Sau khi nh n t h p phím “n i ti ng” <Ctrl>+<Alt>+<Del> trên Linux s th c hi n các hành đ ng tương t v i l nh [root]# shutdown -r now B ng cách này cũng có th t t máy. nhưng có th nó không gi i quy t đư c t t c nh ng v n đ c a b n.6. do đó câu tr l i cho câu h i c a b n đã n m trong lòng bàn tay. Các d án d ch chúng sang ti ng Vi t còn chưa đư c t ch c ho c còn chưa đư c hoàn ch nh. Vì th tác gi s đưa ra ngay l p t c nh ng ngu n thông tin khác. Nhưng tôi s ph i “đi trư c” k v cách nh n thông tin tr giúp trong giao di n đ ho (X Window). Tác gi coi cách gi i quy t này là đúng vì ngư i dùng c n bi t trư c cách thoát kh i nh ng trư ng h p khó khăn.

thư ng n m trong /dev) Đ nh d ng t p tin và quy ư c. v đ nh d ng t p tin. N u b n ch y l nh [user]$ man swapon thì s nh n đư c tr giúp v câu l nh swapon n m trong ph n 8. Đây là cách nh n tr giúp chính trong t t c các h th ng UNIX. groff(7) Nhân (kernel routines) các l nh Tcl/Tk Th t li t kê đây không có s nh m l n nào. thì có th in ra trang man tương ng b ng l nh [user]$ man tên_câu_l nh | lpr ho c n u máy in là postscript thì dùng: [user]$ man -t tên_câu_l nh | lpr . B ng 3. ví d /etc/passwd Trò chơi Khác (bao g m các gói macro và quy ư c. Các trang tr giúp man chia thành các ph n như trong b ng 3. do đó có kh năng xem thông tin theo t ng màn hình và di chuy n màn hình này xu ng dư i và lên trên và đ di chuy n có th s d ng các phím như trong chương trình less. thì nó s xem các thư m c con này theo th t đã ch ra trong b ng 3.4: Các ph n chính c a tr giúp man Ph n 0 1 8 2 3 4 5 6 7 9 n N i dung Các t p tin header (thư ng n m trong /usr/include) Chương trình ho c câu l nh c a ngư i dùng Câu l nh dùng đ qu n tr h th ng G i h th ng6 (hàm do nhân cung c p) G i thư vi n7 (chương trình con. b ng câu l nh này ngư i dùng trong hình hu ng khó khăn luôn luôn có th tìm tr giúp v b t kỳ câu l nh nào c a h th ng.2 Các trang tr giúp man Như đã nói ng n g n trên v câu l nh man.6. và v các g i h th ng (system call). hàm trong thư vi n c a ng d ng) Thi t b (t p tin đ c bi t. Các trang man đư c xem b ng chương trình less (ho c chương trình xác đ nh b i bi n PAGER). Nh ng phím thư ng dùng nh t là: N u b n không thích đ c t màn hình mà c m tay đ c. ví d man(7).4.4.54 Kh i đ ng Linux l n đ u 3. Vì th n u mu n xem tr giúp v g i h th ng swapon c n ch y l nh [user]$ man 2 swapon đ ch ra s th t c a ph n tr giúp c n tìm ki m thông tin. V n đ ch các t p tin ch a thông tin c a tr giúp man n m trong các thư m c con manx (x là tên c a ph n) c a thư m c /usr/share/man và khi câu l nh man tìm ki m thông tin c n thi t.

Hãy th ch y l nh sau: [user]$ man -k net C n ph i nói luôn là đ cho các câu l nh man -k. Ch có ngư i dùng root m i có quy n ch y câu l nh makewhatis. các trang tr giúp man không dành cho th i gian làm quen đ u tiên v i Linux. L nh này ch đưa ra nh ng trùng l p chính xác v i t khóa tìm ki m. Cu i cùng tác gi mu n nói r ng. Ví d : [user]$ info man Thông tin màn b n s th y trên màn hình trong ph n l n trư ng h p s khác v i nh ng gì mà câu l nh man đưa ra.3. Tuy nhiên đ có th nh n đư c thông tin mong mu n thì còn c n ph i bi t ch tìm thông tin đó. 3.6 Tr giúp khi dùng Linux 55 B ng 3. Và theo ý ki n c a nhi u ngư i dùng là v chi u hư ng t t hơn. Câu l nh whatis tìm ki m t khóa đưa ra trong cơ s d li u bao g m danh sách các câu l nh và mô t ng n g n c a chúng. . c n nh p vào info cùng v i m t tham s là tên c a câu l nh quan tâm. Đ nh n thông tin v m t câu l nh nào đó. tuỳ ch n và cú pháp c a l nh trong quá trình làm vi c đ không ph i nh m t s lư ng l n nh ng thông tin này trong đ u. whatis và apropos làm vi c. Nh đó b n có kh năng xem các ph n khác nhau c a tr giúp mà không c n ph i thoát ra kh i chương trình xem này.6. b n có th 8 cron là chương trình đ ch y t đ ng các công vi c theo th i gian đã đ nh. Nhưng s khác nhau cơ b n nh t ch info đưa ra thông tin d ng siêu văn b n (hypertext) gi ng như các trang web. Chúng dành cho nh ng ngư i dùng có kinh nghi m c n có “s tay tra c u” v đ nh d ng. Trong trư ng h p ngư c l i khi tìm ki m b n s nh n đư c thông báo “nothing appropriate”. thì đ u tiên c n t o ra cơ s d li u v các câu l nh có trên máy b ng cách ch y l nh makewhatis. Trong trư ng h p này có th dùng hai câu l nh whatis và apropos.3 Câu l nh info Câu l nh info là d ng tr giúp thay th và tương đương v i man. N u b n đ c đ máy ch y c đêm thì t t nh t ch y câu l nh này d ng công vi c cho ti n trình cron8 . thì cũng gi ng như man. Tương t như l nh apropos là câu l nh man v i tham s -k. Trong khi làm vi c ch đ văn b n. <Enter> Tìm ki m dòng ký t ch ra <N> L p l i tìm ki m v a th c hi n. Câu l nh apropos th c hi n tìm ki m theo các ph n c a t khóa. dòng ký t .5: Phím s d ng đ xem trang man Phím Ch c năng <Q> Thoát kh i chương trình <Enter> Xem t ng dòng <Space> Hi n th màn hình thông tin ti p theo <B> Quay l i màn hình trư c </>.

56

Kh i đ ng Linux l n đ u

ch y câu l nh info trên m t trong các terminal o (hãy nh đ n các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>, <Ctrl>+<Alt>+<F3> v.v. . . ) đ có th chuy n sang terminal o đó tìm tr giúp khi c n thi t. Trong trư ng h p b n không bi t tìm thông tin c n thi t đâu thì có th chuy n sang các ph n khác nhau b ng các siêu liên k t (hyperlink) mà info t o ra. Nh ng liên k t này đư c đánh d u b ng ký t sao (*), khác v i cách đánh d u liên k t trên các trang Web nhưng v n gi nguyên đư c s thu n l i. Có th di chuy n qua các liên k t b ng phím <Tab>. Sau khi di chuy n đ n liên k t mong mu n, hãy nh n phím <Enter>. Phím <P> đưa ngư i dùng tr l i trang v a xem, phím <N> đưa đ n trang ti p theo, còn <U> chuy n lên trên m t b c trong c u trúc phân b c c a các trang tài li u này. Ngoài ra, còn có th chuy n theo liên k t b ng cách khác tương t như h th ng trình đơn. Đ u tiên c n nh n phím <M>, sau đó nh p vào dòng Menu item: cu i màn hình m t vài ký t đ u tiên c a tên c a ph n tr giúp c n thi t. Tên c a nh ng ph n tr giúp này đư c hi n th trên màn hình. S ký t ph i đ sao cho ch tương ng v i m t ph n tr giúp, n u không thì chương trình s yêu c u nh p thêm vào. Thoát ra kh i info b ng phím <Q>.

3.6.4

Câu l nh help

Như đã nh c đ n trên, h th ng tr giúp v các l nh tích h p c a h v bash là câu l nh help. N u ch y l nh help không có tham s thì s nh n đư c danh sách c a t t c các l nh tích h p c a bash. N u ch y help tên, trong đó tên là tên c a m t trong nh ng câu l nh nói trên, thì b n s nh n đư c gi i thi u ng n g n v cách s d ng câu l nh này.

3.6.5

Tài li u đi kèm v i b n phân ph i và chương trình ng d ng

N u trong quá trình cài đ t không b đi nh ng gói tài li u, thì sau khi k t thúc b n s tìm th y trong thư m c /usr/share/doc (ho c /usr/doc) các thư m c con HOWTO, FAQ,. . . Nh ng thư m c này ch a tài li u đ y đ v h th ng Linux nói chung cũng như nh ng ph n riêng r c a nó. Nh ng tài li u này có d ng văn b n ASCII và có th xem chúng b ng các câu l nh more tên ho c less tên ho c b ng chương trình xem có trong Midnight Commander. Ph n l n các chương trình ng d ng có kèm theo tài li u hư ng d n cài đ t và s d ng. N u cài đ t chương trình t gói (package) d ng rpm (Fedora Core, SuSE, Mandriva,. . . ) thì tài li u s n m trong thư m c con tương ng c a thư m c /usr/share/doc. Tên c a nh ng thư m c con này tương ng v i tên c a chương trình và phiên b n c a nó. Ví d , chương trình nh p ti ng Vi t mà tôi đang dùng đ gõ nh ng dòng này xvnkb phiên b n 0.2.9 có thư m c con tương ng xvnkb-0.2.9 n m trong /usr/share/doc sau khi cài đ t. Đôi khi đ tìm t p tin tr giúp mong mu n b n s c n đ n câu l nh locate. Câu l nh này trong m t ch ng m c nào đó tương t v i các l nh whatis và apropos. Khi ch y locate nó s tìm t t c nh ng t p tin có tên ch a t khóa đưa ra. Ví d locate net s tìm t t c nh ng tên t p tin có tên ch a “net”. Nh ng t p tin này có r t nhi u trên máy. Trong t khóa (m u) có th s d ng các ký t thay th *, ?, []. Tuy nhiên câu l nh locate không tìm ki m theo các

3.6 Tr giúp khi dùng Linux

57

thư m c c a h th ng t p tin, mà theo cơ s d li u đ c bi t ch a tên các t p tin đư c t o ra (và đôi khi c n c p nh t) b ng l nh updatedb. Trong m t s b n phân ph i locate đư c thay th b i slocate (secure locate). slocate t t o cho mình cơ s d li u nói trên sau khi ch y v i tham s tương ng.

3.6.6

Câu l nh xman

Đây là chương trình cho phép xem các trang tr giúp man khi làm vi c giao di n đ ho (GUI). Vi c tìm ki m và hi n th các trang tr giúp đư c th c hi n b ng cách nh n các nút và trình đơn. Còn l i (theo thông tin hi n th ) xman cũng gi ng như man.

3.6.7

Câu l nh helptool

Sau khi ch y l nh helptool s hi n ra m t c a s đ ho , có m t ô nh p vào đ ngư i dùng đưa ra thu t ng đang quan tâm. Chương trình s xem t t c các t p tin tài li u (b n có th c u hình đ ch n nh ng tài li u nào c n xem khi tìm ki m). Sau khi hoàn thành tìm ki m chương trình s hi n ra danh sách nh ng t p tin có ch a thu t ng này. N u nh n chu t vào m t t p tin trong danh sách thì s hi n ra m t c a s khác n i dung c a t p tin đã ch n. Khi này t p tin s đư c hi n th d ng lưu trên đĩa: trang info, trang man, v.v. . .

3.6.8

Sách và Internet

T t nhiên, h c Linux d dàng và đơn gi n nh t khi có m t cu n sách t t. Trư c tiên b n c n đ c tài li u hư ng d n đi kèm v i b n phân ph i c a mình. Các b n phân ph i l n như Debian, SuSE, Fedora,. . . đ u đã có nh ng tài li u này (r t có th đã đư c d ch sang ti ng Vi t). R t ti c ngư i d ch chưa đ c cu n sách ti ng Vi t nào v Linux do đó không th gi i thi u v i b n đ c. T t nhiên n u b n có k t n i Internet (bây gi không còn quá xa x ) và m t chút ti ng Anh thì có th tìm đư c câu tr l i cho m i câu h i c a mình. Tôi xin đưa ra m t s đ a ch sau làm bư c kh i đ u cho b n đ c trong bi n thông tin vô b b n này.

Các trang ti ng Vi t
1. http://vnoss.org – trang web dành cho ngư i dùng ng d ng mã ngu n m (MNM) Vi t Nam. Có nhi u thông tin v Linux, tài li u v Linux, di n đàn cho phép b n đ t câu h i c a mình. Trang web do bác Nguy n Đ i Quý đang s ng và làm vi c t i B qu n lý. 2. http://vnoss.net – tin t c v Linux và MNM. 3. http://vnlinux.org – đây là trang web dành cho nhóm ngư i dùng Linux Vi t Nam (vietlug). B n s tìm th y nhi u thông tin có ích đây và có th đăng ký tham gia nhóm thư vietlug đ đ t câu h i. Trang này do anh Larry Nguy n, m t Vi t Ki u M , qu n lý.

58

Kh i đ ng Linux l n đ u 4. http://vnoss.net/dokuwiki/doku.php?id=linux:tailieutiengviet – trên trang này có t ng h p t t c nh ng tài li u ti ng Vi t v Linux, r t có th b n s tìm th y tài li u v đ tài mình c n tìm hi u trên trang này. 5. http://kde-vi.org – trang web c a nhóm d ch giao di n KDE sang ti ng Vi t.

Các trang ti ng Anh
1. http://www.linux.com 2. http://www.linux.org 3. http://www.linux.org.uk – Trang web Linux c a Châu Âu. Do Allan Cox m t trong các nhà phát tri n Linux h tr . 4. http://www.tldp.org – Trang web chính ch a tài li u v Linux. R t nhi u tài li u bao g m HOWTO, FAQ, sách. . . 5. http://freshmeat.net/ – Thông báo hàng ngày v nh ng chương trình ng d ng m i ra dành cho Linux. Kho ph n m m kh ng l cho Linux. 6. http://www.li.org – T ch c Linux International. 7. http://www.linuxstart.com 8. http://oreilly.linux.co – 9. http://www.linuxplanet.com 10. http://www.kde.org – Trang ch c a môi trư ng làm vi c KDE. 11. http://www.gnu.org – Các ng d ng dành cho Linux, trong đó n i ti ng nh t là trình so n th o Emacs (GNU’s Not UNIX). 12. http://slashdot.org – Nh ng tin t c m i nh t v công ngh máy tính trong đó có Linux. Có các bài báo và l i bình c a ngư i đ c (không qua ki m duy t). 13. http://www.linuxtoday.com – Danh sách dài nh ng tin t c, thông báo qu ng cáo và các thông tin khác. Xem trang này b n s bi t ph n l n nh ng s ki n trong th gi i Linux. 14. http://www.lwn.net – Tin t c hàng tu n v Linux. Thông tin chia thành t ng h ng m c: thông tin chung, thương m i, thông tin v nhân Linux, công c phát tri n chương trình m i, chương trình cho Linux, v.v. . . N u b n mu n tin tư ng r ng Linux phát tri n r t nhanh và mu n nh n tr giúp c a các công ty thương m i l n thì nh t đ nh ph i thăm trang này. Tin t c trên tu n báo này đư c ban biên t p chú thích r t t t. 15. http://www.linuxnewbie.org – Trang web t t cho nh ng ngư i dùng m i. đây b n s tìm th y r t nhi u tài li u.

3.6 Tr giúp khi dùng Linux

59

16. http://www.linuxjournal.com – t p chí Linux. Thư ng đăng nh ng bài báo v nhi u đ tài. 17. http://www.linuxgazette.com – t báo Linux này s thú v đ i v i c ngư i dùng m i và ngư i dùng có kinh nghi m. 18. http://www.linuxfocus.org – T p chí phi thương m i toàn c u. 19. http://www.linuxworld.com – M t trang web t t có r t nhi u bài báo hay. 20. http://www.linux-mag.com – Linux Magazin, m t t t p chí r t thú v . 21. http://www.penguinmagazine.com. T t nhiên đây không ph i là danh sách đ y đ nh ng trang web nói v Linux. Nh ng trang nói trên ch là đi m kh i đ u đ t đó b n s tìm đư c nh ng trang web khác trong bi n thông tin Internet. Đi đ n đâu là ph thu c vào ý mu n c a b n. N u có v n đ trong lúc cài đ t, thì hãy h i d ch v khách hàng c a phân ph i đĩa. N u b n mua đĩa c a m t công ty chuyên môn thì s có đ a ch liên l c c a d ch v này. N u b n mua đĩa ghi l i ho c t ghi đĩa t t p tin ISO nh n đư c qua Internet thì r t có th l i cài đ t là do khi ghi đĩa gây ra. Hãy s d ng h p thư đi n t . B n nên đăng ký v i m t vài nhóm thư chung (mailing list) nào đó, ví d mailto:vietlug-users@userforge.net. Cách đăng ký còn ph thu c vào t ng nhóm thư (nói chính xác hơn là ph thu c vào máy ch đi u khi n nhóm thư này). Nhưng hi n nay thư ng có hai cách đăng ký: g i thư đ n m t đ a ch xác đ nh đ yêu c u, đăng ký qua giao di n web. Thông tin này b n có th tìm th y trên trang web gi i thi u v nhóm thư chung. Tuy nhiên b n c n bi t là đ đ c đư c t t c thư chung thì c n r t nhi u th i gian, và còn ph i đ c r t nhi u thư c a nh ng ngư i dùng m i khác (ví d “Console là gì?”), ho c th m chí có c nh ng lá thư “ng ng n” (ví d “Hôm nay dùng Debian th t vui”) và t t nhiên là ph i đ c c nh ng thư tr l i cho nh ng câu h i này c a nh ng ai bi t m t chút gì đó. Do đó n u mu n b n có th xem kho lưu tr nh ng lá thư này b ng trình duy t, r t có th đã có câu tr l i cho câu h i c a b n đó. Và như v y b n không c n ph i đăng ký cũng như vi t thư vào nhóm thư chung n a. T t nhiên n u không tìm th y thì đ ng ng i ng n đ t câu h i. Ngư i dùng Linux h t s c vui lòng tr l i thư c a b n. B o đ m là b n s nh n đư c câu tr l i, n u không hi u thì còn có th yêu c u gi i thích thêm. Khi đ t câu h i có liên quan đ n h th ng Linux c a b n, c n luôn luôn thêm vào thư c a mình càng nhi u chi ti t càng t t (nhưng đ ng thêm thông tin th a) bao g m: tên c a b n phân ph i (Debian, SuSE, Fedora, hay m t cái nào khác), phiên b n nhân, có v n đ v i ph n c ng nào (phiên b n, dòng ch ghi trên m ch đi n t ), thông báo nào hi n ra khi có v n đ . Đ ng đòi h i ngư i dùng khác g i câu tr l i th ng đ n đ a ch c a b n, “vi t thư vào nhóm thư chung là t th hi n, vi t thư đi n t cũng là s h tr k thu t. Vi t thư thì mi n phí, nhưng s h tr k thu t thì không”. Xin hãy luôn nh đi u đó!

đ i v i ngư i dùng thì h th ng t p tin là m t c u trúc lôgíc c a các thư m c và t p tin. mà ngư i dùng không th y. .v. Làm sao đ ngư i dùng có th làm vi c v i t p tin đó là công vi c c a h th ng t p tin. M t còn l i. Vì th . H th ng t p tin – là c u trúc nh đó nhân c a h đi u hành có th cung c p cho ngư i dùng và các ti n trình tài nguyên c a h th ng d ng b nh lâu dài trên các đĩa lưu1 thông tin: đĩa c ng. M t còn l i s dành cho m t chương sách sau. có hai m t. Trong chương hi n t i chúng ta s xem xét m t quay v phía ngư i dùng c a h th ng t p tin. Mà thông tin trên m i HĐH đư c lưu d ng t p tin trên các đĩa lưu.Chương 4 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Bây gi b n đã bi t cách kh i đ ng và d ng h th ng Linux. Tuy nhiên còn có nhi u ký t n a có ý nghĩa đ c bi t trong h v shell và do đó không nên dùng đ đ t tên t p tin. Tên t p tin trong Linux có th dài 255 ký t bao g m b t kỳ ký t nào tr ký t có mã b ng 0 và ký t d u g ch chéo (/). C n nói thêm là chúng ta s xem xét m t h th ng t p tin c th ext3fs. . Vì đây th c hi n các cơ ch ghi t p tin lên các đĩa lưu khác nhau. Nhưng nó c n đ t cho t p tin m t cái tên nào đó đ ngư i dùng (hay nói đúng hơn là chương trình ng d ng) có th làm vi c v i t p tin.1 T p tin và tên c a chúng Máy tính ch là công c đ làm vi c v i thông tin không hơn không kém. th c hi n vi c truy c p (ch n thông tin c n thi t) và nhi u thao tác khác. M i h th ng t p tin. T phía c a HĐH thì t p tin là m t chu i liên t c các byte v i chi u dài xác đ nh. ngư i dùng thư ng không c n quan tâm đ n. DVD. chúng ta t m g i nó là m t trư c. chúng ta t m g i là m t sau. 4. quay v phía chính b n thân đĩa lưu t o thành m t vùng bên trong c a h th ng t p tin đ i v i ngư i dùng. M t m t c a nó luôn quay v phía ngư i dùng (hay nói chính xác hơn là quay v phía ng d ng). h th ng t p tin cơ b n c a Linux đ n th i đi m hi n nay. gi ng như m t cái đĩa ăn. đã đ n lúc làm quen v i m t trong nh ng thành ph n chính và quan tr ng c a Linux – đó là h th ng t p tin. T phía m t trư c này ngư i dùng th y h th ng t p tin là m t c u trúc lôgíc c a các thư m c và t p tin. M t này c a h th ng t p tin có c u trúc không đơn gi n chút nào. H đi u hành không quan tâm đ n đ nh d ng bên trong c a t p tin. . Còn có nh ng h th ng t p tin khác nhưng chúng ta s đ c p đ n chúng mu n hơn. 1 M t s tác gi thích dùng thu t ng “v t ch a” đây. v. đĩa t . CD.

Đ c thêm ls(1) đ bi t chi ti t.gz có th n m trong cùng m t thư m c và là tên c a các t p tin khác nhau. Ví d : [user]$ mkdir \\mot\&hai s t o thư m c \mot&hai.tar.gz. . Tuy nhiên n u nhìn t phía h đi u hành và h th ng t p tin thì không ph i 2 3 thư ng g i theo ti ng lóng là tarball.gz dùng đ ký hi u các t p tin nén2 ). Còn có th đ t tên t p tin ho c thư m c v i nh ng ký t nói trên vào d u ng c kép. Đ i v i d u ch m thì không ph i như v y. Khi này khái ni m ph n m r ng t p tin (thư ng dùng trong DOS) không còn có ý nghĩa gì.2. > < ‘ d u cách 61 N u tên t p tin ch a m t trong nh ng ký t này (không khuyên dùng nhưng v n có th ) thì trư c nó ph i đ t m t d u g ch chéo ngư c (\) (đi u này v n đúng trong trư ng h p có chính b n thân d u g ch chéo ngư c. đ t o thư m c có tên “mot hai ba” chúng ta c n dùng câu l nh sau: [user]$ mkdir "mot hai ba" vì câu l nh [user]$ mkdir mot hai ba s t o ba thư m c: “mot”.9. thì t p tin này s là n (thu c tính hidden) đ i v i m t s câu l nh. Đi u này cũng đúng đ i v i tên t p tin. Ví d . chúng ta s đ c p đ n sau. qu bóng tar Nhưng l nh ls -a s hi n th . ví d . Trên Linux các t p tin chương trình và t p tin bình thư ng không phân bi t theo ph n m r ng c a tên (trong DOS t p tin chương trình có ph n m r ng exe) mà theo các d u hi u khác. m c dù v n dùng ph n cu i cùng c a tên t p tin sau d u ch m đ làm ký hi u v các d ng t p tin đ c bi t (.gz và L4U-0.tar. Trong Linux ngư i dùng thư ng đ t nhi u d u ch m trong tên c a t p tin.tar.tar.3 Như đã nói chương trư c trong Linux có phân bi t các ký t vi t hoa và vi t thư ng.1 T p tin và tên c a chúng Đó là nh ng ký t sau: ! @ # $ & ~ % * ( ) [ ] { } ’ " \ : . t c là ph i l p l i d u này hai l n). N u nó là d u ch m đ u tiên trong tên. ví d xvnkb-0. Đi u này lúc đ u có th gây khó khăn cho ngư i dùng Windows nhưng sau khi quen thì b n s th y nó th t s có ích. Chúng ta đã quen v i vi c t p tin đư c xác đ nh hoàn toàn theo tên c a nó. D u ch m có ý nghĩa đ c bi t trong tên t p tin. Làm tương t như v y đ i v i nh ng ký t khác.4. b i vì có th gây ra v n đ cho m t s ng d ng khi c n s d ng nh ng t p tin như v y và c khi di chuy n nh ng t p tin đó lên h th ng t p tin khác. Tuy nhiên t t nh t là không s d ng nh ng ký t này k c d u cách trong tên t p tin và thư m c.2.9. “hai” và “ba”. Vì th l4u-0. t c là có th thêm chúng vào tên t p tin (thư m c) n u đưa tên vào trong d u ngo c kép ho c dùng d u g ch chéo ngư c đ b đi ý nghĩa đ c bi t c a chúng.9. l nh ls không hi n th nh ng t p tin như v y.2.

Đ có th thêm tên khác cho t p tin ho c thư m c (t o liên k t c ng). nó ch thư m c cá nhân (home directory) c a ngư i dùng.tex users 4096 2006-09-06 02:16 images users 82686 2006-09-06 14:32 l4u-0.pdf Ký t ∼ có ý nghĩa đ c bi t.9. thì nó đư c lưu đ n lúc h th ng ( ng d ng) gi i phóng nó. Chi ti t v câu l nh ln b n có th đ c trong trang man c a nó. Chính inode lưu t t c nh ng thông tin c n thi t cho h th ng t p tin v t p tin. chúng ta s d ng câu l nh ln d ng sau: ln tên_đã_có tên_m i Ví d : [user]$ ln projects/l4u/l4u-0.pdf đ thay cho đư ng d n dài hơn projects/l4u/l4u-0. chúng ta s nói k hơn v ký t này ngay sau đây. Vì th các t p tin còn đư c đ t thêm m t tên thân thi n v i ngư i dùng và hơn th n a còn đư c nhóm vào các thư m c. Không ph i ai cũng có kh năng nh đã ghi gì trong t p tin v i s 12081982 (nói chính xác hơn là ch có m t s r t ít ngư i có kh năng này). Th m chí c khi b n đ c đã xóa đi liên k t cu i cùng thì cũng không có nghĩa là đã xóa n i dung c a t p tin: n u t p tin đang đư c h th ng hay m t ng d ng nào đó s d ng. Chúng ta s nói k v m t sau c a h th ng t p tin trong m t s chương sách s p t i. Tuy nhiên đ i v i ngư i dùng thì nh ng tên như v y th t s không thu n ti n. Chúng ta s g i ch s này là ch s c a t p tin.9. nhưng bây gi cũng c n đ c p đ n m t chút v ch s “inode”. Các ch s inode n m trong m t b ng đ c bi t g i là inode table. Tác gi đưa ra nh ng thông tin trên ch đ nói r ng tên c a b t kỳ t p tin nào trong Linux không ph i gì khác mà chính là liên k t đ n ch s inode c a t p tin.pdf. và chính ch s này m i là tên th c s c a t p tin trên h th ng. Vì th m i t p tin có th có bao nhiêu tên tùy thích.pdf ~/l4u. thông tin v d ng t p tin và nhi u thông tin khác. . B ng này đư c t o ra trên đĩa lưu cùng lúc v i h th ng t p tin. Ngay phía sau quy n truy c p đ n t p tin là m t s cho bi t s lư ng nh ng liên k t c ng này: [user]$ ls t ng 1280 -rw-r--r-drwxr-xr-x -rw-r--r--rw-r--r-4 -l 1 2 2 1 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 users 81409 2006-09-06 03:43 bash. V n đ ch m i t p tin trong Linux có m t “ch s ký hi u” (index descriptor) tương ng.2.tex N u b n dùng SuSE Linux thì có th nh p vào l nh ll.62 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs như v y. Nh ng tên này còn đư c g i là liên k t “c ng” (hard link) (chúng ta s làm quen k hơn v i khái ni m liên k t và cách t o nh ng liên k t này trong chương sau). bao g m thông tin v v trí c a các ph n c a t p tin trên đĩa lưu.2. Bây gi có th dùng ~/l4u. M i đĩa lưu dù là th t s hay lôgíc thì đ u có m t b ng các ch s inode c a riêng mình.2. Khi b n đ c xóa m t t p tin có nhi u tên (liên k t c ng) thì trên th c t ch xóa đi m t liên k t (mà b n ch ra trên dòng l nh xóa). Có th tìm ra s lư ng liên k t c ng đ n t p tin (t c là s lư ng tên c a t p tin) b ng l nh ls v i tham s -l4 .9. Các inode trong b ng đư c đánh s theo th t .pdf users 3069 2006-09-06 13:52 l4u. hay còn g i là “inode” (t m th i chưa có thu t ng ti ng Vi t chính xác nên xin đ nguyên t ti ng Anh).

tex là tên đ y đ c a t p tin tôi đang nh p vào trên máy c a mình. . t c là thư m c mà ngư i dùng đang làm vi c trong đó. 63 4. . các thư m c có th n m trong các thư m c khác. Ngoài thư m c hi n th i m i ngư i dùng còn có m t “thư m c nhà” (home directory.2 Thư m c N u như c u trúc t p tin không cho phép s d ng gì khác ngoài tên t p tin (t c là t t c các t p tin n m trên m t danh sách chung gi ng như các h t cát trên bãi bi n) thì th m chí c khi không có gi i h n v đ dài c a tên. trên đó m i thư m c đó là m t nút c a “cây”. Trên MS Windows ho c DOS c u trúc thư m c như v y có trên m i đĩa (t c là chúng ta có không ph i m t “cây” mà m t “r ng” thư m c) và thư m c g c c a m i c u trúc t p tin đư c đánh d u b ng m t ch cái Latinh (và do đó đã có m t s h n ch ). Ví d /home/teppi82/projects/l4u/ext3fs.v. K t qu là chúng ta thu đư c m t c u trúc thư m c có phân b c b t đ u t m t thư m c g c. Và nói chung ngoài c u trúc bên trong c a mình thì thư m c không khác gì so v i nh ng t p tin thông thư ng. b t đ u t thư m c g c “/” và k t thúc là b n thân tên c a t p tin. C u trúc phân b c c a thư m c thư ng đư c minh ho b ng “cây thư m c”. Có m t câu l nh cho bi t tên c a thư m c hi n th i. Ghi chú: n u nói m t cách chính xác. phương án d ch “thư m c cá nhân” đư c ưu tiên hơn. Đó là thư m c trong đó ngư i dùng có toàn quy n6 : có th t o và xóa các t p tin. Tên đ y đ c a t p tin (ho c còn g i là “đư ng d n”5 đ n t p tin) là danh sách tên c a các thư m c bao g m thư m c ch a t p tin đó và các thư m c m . Hãy tư ng tư ng b n có m t danh sách kho ng vài nghìn t p tin! Xin đ ng nghi ng . còn t p tin – là các “lá”. v. ví d t p tin văn b n (text file). Tên c a thư m c cũng đư c đ t theo nh ng quy đ nh như đ i v i tên t p tin. m t h th ng Linux hoàn ch nh s có s lư ng t p tin còn l n hơn th . r t khó có th tìm đ n t p tin c n thi t. H v shell lưu giá tr c a “thư m c hi n th i”. . Vì th mà các t p tin đư c t ch c vào các thư m c. vì th đôi khi ch y m t chương trình nào đó trong shell có th d n đ n vi c thay đ i thư m c hi n th i sau khi chương trình đó hoàn thành công vi c. Có th đưa vào thư m c g c này m t s lư ng không h n ch các thư m c n m trên các đĩa lưu khác nhau (thư ng nói là “g n h th ng t p tin” ho c “g n đĩa lưu”). thay đ i quy n truy c p đ n chúng. Trên Linux và UNIX nói chung ch có m t c u trúc thư m c duy nh t cho t t c các đĩa lưu. . thì thư m c hi n th i luôn đi li n v i m i ti n trình đã ch y (trong đó có h v shell).4. đó là l nh pwd. Trong đư ng d n này tên c a các thư m c con cách nhau b i d u g ch chéo “/” dùng đ ký hi u thư m c g c như đã nói trên. v.v. M i thư m c (con) có th ch a các t p tin riêng l và các thư m c con c a nó.2 Thư m c (Danh sách b c t b t vì không c n thi t). Trong c u trúc thư m c c a Linux nh ng thư m c cá nhân c a ngư i dùng thư ng n m trong thư m c /home và thư ng có tên trùng v i tên đăng nh p c a 5 6 đây là đư ng d n tuy t đ i Nói chính xác hơn là: có toàn quy n đ n khi nào root chưa thay đ i chúng :). và chúng ta s dùng thu t ng này trong cu n sách l4u). . và thư m c g c duy nh t c a c u trúc này đư c ký hi u b ng d u g ch chéo “/”.

“ch t” nào đó c a thư m c hi n th i.. Ví d . N u như thư m c đích n m cao hơn trong c u trúc thư m c. còn b n ghi th hai có ký hi u là hai d u ch m đơn (‘. Như đã nói trên.. m i thư m c ch là m t t p tin bình thư ng. thì ph c t p hơn m t chút. nhưng khi đó c n ph i nh p vào m t đư ng d n r t dài. Trong m i thư m c có hai b n ghi đ c bi t. thì đơn gi n: ch c n ch ra thư m c con c a thư m c hi n th i../. r i t đó h xu ng thư m c vnoss/doc thì c n ch y l nh: [user]$ cd . thì ch c n ch y l nh: [user]$ cd . trong đó có li t kê t t c nh ng t p tin và thư m c con c a thư m c này.’). N u mu n xem n i dung c a m t thư m c khác. thư m c cá nhân s tr thành thư m c hi n th i c a ngư i dùng này. Ví d : /home/nhimlui./vnoss/doc Câu l nh ls dùng đ đưa ra màn hình danh sách các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i.’) và ch đ n chính b n thân thư m c này. bây gi chúng ta s nói rõ hơn v khái ni m đư ng d n tương đ i. thì c n ph i đưa cho câu l nh ls đư ng d n tuy t đ i ho c tương đ i đ n thư m c đó. Khái ni m đư ng d n đ y đ (tuy t đ i) đã gi i thích trên. Ví d : [user]$ ls projects BanTin drupal-vn bashscripts fluxbox chem-tex gnomevi debian HocTap KDE-vi l4u manvi mc mrtg others SuSE syslinux Xfce vim vnlinux vnoss .. t c là ngư i dùng nhimlui có th làm vi c v i thư m c /home/nhimlui/hinhanh b ng ~/hinhanh.. Đư ng d n tương đ i đó là danh sách các thư m c c n ph i đi qua trong cây thư m c đ có th chuy n t thư m c hi n th i đ n thư m c khác (chúng ta g i nó là thư m c đích). . sau đó thư m c con c a thư m c con (thư m c “cháu”). M t trong s chúng có ký hi u là d u ch m (‘. ho c n m hoàn toàn trên m t “cành” khác c a cây thư m c. V n đ này đư c gi i quy t như sau: m i thư m c (tr thư m c g c) có duy nh t m t thư m c m trong cây thư m c. Còn đ chuy n “leo” lên hai b c c a cây thư m c. Chính nh ng d u hai ch m này đư c dùng đ ghi đư ng d n tương đ i. nó ch đ n thư m c m . và không x y ra b t kỳ nào thao tác làm vi c v i t p tin c a thư m c. ch có các danh sách t p tin thông thư ng xác đ nh t p tin hi n th i thu c v m t thư m c nào đó. M i ngư i dùng có th làm vi c v i thư m c c a mình b ng ký hi u ~. C n lưu ý là trên th c t n câu l nh ls ch đưa ra n i dung c a t p tin mô t thư m c này. N u ch y câu l nh ls không có tham s thì chúng ta ch th y tên c a các t p tin c a thư m c hi n th i. ho c “cháu”. đ dùng thư m c m làm thư m c hi n th i. Câu l nh cd dùng đ thay đ i thư m c hi n th i. t c là n m trong m t thư m c con. cho đ n khi nào t i đư c thư m c đích.64 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs ngư i dùng đó. Khi ngư i dùng vào h th ng. . T t nhiên trong b t kỳ trư ng h p nào cũng có th s d ng đư ng d n tuy t đ i. Tham s c a l nh này là đư ng d n đ y đ ho c đư ng d n tương đ i đ n thư m c mà b n mu n dùng làm hi n th i. T c là không có các h p đ c bi t ch a các t p tin. N u thư m c đích n m phía dư i trong c u trúc thư m c.

tên nhóm s h u t p tin (xin đư c g i t t là “nhóm t p tin” m c dù t i nghĩa). tên ch s h u t p tin. Khi dùng tham s -t vi c s p x p đư c th c hi n không theo tên mà theo th i gian s a đ i t p tin. Trong Linux cũng có m t c u trúc thư m c ki u như v y và th m chí còn nghiêm ng t hơn.3 Công d ng c a các thư m c chính 65 B n ghi v t p tin trong thư m c tương ng ngoài tên còn có r t nhi u thông tin v t p tin này. các chương trình thư ng đư c cài đ t vào C:\Program Files. thì c n dùng các tham s m r ng khác c a câu l nh ls.tex caidat.tex ChangeLog ext3fs. Tham s -r đ o ngư c l i tr t t c a s p x p (c n ph i s d ng cùng v i các tham s -l ho c -t).. kích thư c t p tin và th i gian s a đ i cu i cùng. v.v.r ho c g p l i như th này: [user]$ ls -lir Chúng ta d ng mô t ng n g n v câu l nh ls đây (chi ti t v l nh này có th xem trên các trang man ho c info tương ng) và chuy n sang xem xét các thư m c chính c a c u trúc t p tin trong Linux.4. nhưng m t s truy n th ng v n đư c tuân theo.. thì bi t r ng m c dù ngư i dùng có toàn quy n t ch c c u trúc thư m c. N u có mong mu n b n có th đ c toàn b tiêu chu n này t i đ a ch .tex N u đưa thêm tham s -i thì trong c t đ u tiên s hi n th ch s inode c a t p tin. Ví d các t p tin h th ng thư ng n m trong thư m c C:\Windows. Hơn n a có m t tiêu chu n xác đ nh c u trúc thư m c cho các HĐH dòng UNIX.tex gioithieu. Tham s -u dùng đ hi n th th i gian truy c p cu i cùng thay vào ch th i gian s a đ i. Tiêu chu n này đư c g i là Filesystem Hierarchy Standart (FHS). Đ th y đư c nh ng thông tin chi ti t đó. C n chú ý r ng có th li t kê các tham s m t cách riêng r như th này: [user]$ ls -l -i . .tex images l4u. M t ví d minh h a khác: [user]$ ls t ng 1316 -rw-r--r--rw-rw-r--rw-r--r--rw-r--r--rw-r--r-drwxr-xr-x -rw-r--r--l 1 1 1 1 1 2 1 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 users users users users users users users 81629 98135 783 20778 2013 4096 3267 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-09 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-08 22:11 13:54 21:58 02:48 21:34 14:25 23:13 bash. N u ch y câu l nh ls v i tham s -l thì không ch có tên t p tin mà s hi n th c d li u v quy n truy c p đ n t p tin (chúng ta s nói đ n sau). và . .3 Công d ng c a các thư m c chính N u như b n đ c đã t ng dùng Windows (ví d 2000 hay XP). do đó s này b ng s thư m c con công thêm 2). s lư ng liên k t c ng hay s lư ng tên (n u là thư m c thì ngay t đ u đã có hai liên k t như v y là . 4.

B ng 4. /dev Thư m c các t p tin đ c bi t ho c các t p tin thi t b ph n c ng. còn c t th ba cu i cùng đưa ra mô t ng n g n v công d ng c a nh ng thư m c này. Ví d . /boot G m các t p tin c đ nh c n cho kh i đ ng h th ng.1 dư i đây đưa ra danh sách ng n g n nh ng thư m c chính đư c t o ra trong c u trúc t p tin theo tiêu chu n nói trên.com/fhs/. /etc/skel Khi t o ngư i dùng m i. Mô t trong b ng này là h t s c ng n g n. ph n l n trong s chúng c n cho h th ng trong th i gian kh i đ ng (ho c trong ch đ m t ngư i dùng khi b o trì h th ng).conf). /home Thông thư ng trong thư m c này là các thư m c cá nhân c a ngư i dùng (tr root). . Chúng ta s nói đ n nh ng t p tin này ngay sau trong m t ph n riêng. Dư i đây chúng ta s xem xét công d ng c a m t vài(!) thư m c con c a thư m c /etc. M t ph n các t p tin c u hình có th n m trong các thư m c con c a /usr.d Thư m c này lưu nh ng t p tin s d ng trong quá trình kh i đ ng h th ng. /etc/sysconfig Thư m c lưu m t vài (không ph i t t c ) t p tin c u hình h th ng.pathname. B ng 4. c t bên trái li t kê các thư m c con c a thư m c g c. Chúng ta s đ c p chi ti t v nh ng t p tin này và quá trình kh i đ ng nói riêng trong m t vài chương s p t i. /etc/X11 Thư m c dành cho các t p tin c u hình c a h th ng X11 (ví d .com/fhs/. trong /etc có t p tin inittab xác đ nh c u hình kh i đ ng. còn c t th hai li t kê m t vài (không ph i t t c ) thư m c con. /etc/rc. /etc Thư m c này và các thư m c con c a nó lưu ph n l n nh ng d li u c n cho quá trình kh i đ ng ban đ u c a h th ng và lưu nh ng t p tin c u hình chính. thì nh ng t p tin trong thư m c này s đư c sao chép vào thư m c cá nhân c a ngư i dùng đó.pathname. Thư m c /etc không đư c lưu các t p tin chương trình (c n đ t chúng trong /bin ho c /sbin. trong đó có nhân (kernel). xorg. và t p tin ngư i dùng passwd.1: C u trúc thư m c c a Linux Công d ng Thư m c này g m ch y u các chương trình. Các b n phân ph i Linux l n đ u tuân theo tiêu chu n này. chi ti t hơn b n có th đ c trong tiêu chu n FHS có trên http://www. Thư m c /bin 7 do đó m t s nhà qu n tr không t đ ng g n phân vùng /boot vào trong quá trình kh i đ ng.66 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs http://www. B n đ c có th xem qua man mknod (mknode(1)). đây có lưu r t nhi u nh ng câu l nh thư ng dùng c a Linux. T p tin trong thư m c này ch c n trong th i gian kh i đ ng7 .

Hãy chú ý là thư m c này không n m cùng ch v i thư m c cá nhân c a nh ng ngư i dùng khác (trong /home). Tuy nhiên không nên xóa nh ng t p tin trong thư m c này. Thư m c dành cho các t p tin t m th i. Đây là đi m g n (mount) nh ng h th ng t p tin g n t m th i. Đây là thư m c cá nhân c a ngư i dùng cao c p root. fsck.3 Công d ng c a các thư m c chính Thư m c /lib 67 /lost+found /mnt /tmp /root /sbin /proc Công d ng Thư m c này lưu các thư vi n chia s c a các hàm mà trình biên d ch C và các môđun (các driver thi t b ) c n. . Nh ng thư vi n này ch n p vào b nh khi có nhu c u th c hi n hàm nào đó. route. b t kỳ th i đi m này ngư i dùng root cũng có th xóa t p tin kh i thư m c này mà không làm nh hư ng l n đ n ngư i dùng khác. . . swapon. Đây là đi m g n h th ng t p tin proc cung c p thông tin v các ti n trình đang ch y. shutdown.v. đĩa c ng ngoài. reboot.v. Trong trư ng h p ngư c l i thì cùng m t mã l p l i nhi u l n trong các chương trình khác nhau. N u b n thư ng g n m t vài đĩa lưu đ ng như đĩa m m. . thì các thư vi n chia s v n c n thi t.v. như v y cho phép gi m kích thư c mã chương trình n m trong b nh . mkswap. CD. H th ng s t đ ng d n d p thư m c này theo đ nh kỳ. nên t p tin s nh n đư c tên trùng v i ch s inode c a nó.4. v các thi t b tính. mkfs. vì th không nên lưu đây nh ng t p tin mà b n có th s c n đ n. Các t p tin đ c bi t c a thư m c này s d ng đ nh n và g i d li u đ n nhân. N u fsck tìm ra t p tin mà không xác đ nh đư c thư m c m thì nó s đưa t p tin đó vào thư m c /lost+found. Vì thư m c /bin ch y u lưu các t p tin th c thi (chương trình và ti n ích c a HĐH) s d ng trong quá trình kh i đ ng và do nhà qu n tr ch y. Ít nh t trong thư m c này ph i có init. fdisk. thì có th t o trong thư m c này các thư m c con cho t ng đĩa lưu. halt. N u trên máy tính có đ ng th i Linux và Windows (DOS) thì thư m c này thư ng dùng đ g n các h th ng t p tin FAT. . v nhân. vì chúng đư c nhi u chương trình s d ng. Đây là h th ng t p tin o. flash. Vì thư m c m b m t.*. tr khi khi b n bi t r ng t p tin ho c nhóm t p tin nào đó đang gây nh hư ng đ n công vi c c a h th ng. Th m chí n u trên h th ng không có trình biên d ch C nào. swapoff. Thư m c này s d ng đ ph c h i h th ng t p tin b ng l nh fsck. Trong tiêu chu n FHS có nói r ng c n đ c trong thư m c này nh ng t p tin th c thi s s d ng sau khi g n thành công h th ng t p tin /usr. ifconfig. arp. v. Chi ti t b n có th đ c trong man 5 proc. DVD.*.

m t s chương trình không th g i tr c ti p. • /usr/local/sbin – các chương trình dành cho nhà qu n tr . Và đây cũng thư ng là liên k t đ n /usr/X11R6/bin. Phân vùng ho c đĩa đó thư ng g n ch đ c và trên đĩa (phân vùng) là các t p tin c u hình cũng như t p tin th c thi dùng chung. Trên Linux đó thư ng là liên k t m m đ n thư m c /usr/X11R6/lib/X11. • /usr/local/man – các trang tr giúp man. Dù trong trư ng h p nào cũng đ ng s a nh ng t p tin trong thư m c này. các t p tin tài li u.68 Thư m c /usr Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Công d ng Thư m c này r t l n và c u trúc c a nó nhìn chung l p l i c u trúc c a thư m c g c. các ti n ích h th ng và c các t p tin thêm vào (t p tin d ng include). /usr/sbin /usr/lib Thư m c này g m các chương trình th c thi dành cho nhà qu n tr và không s d ng trong th i gian kh i đ ng. Trong thư m c này là các thư vi n object c a các chương trình con. đây thư ng lưu nh ng chương trình /usr/bin /usr/include /usr/local • /usr/local/doc – các tài li u đi kèm v i chương trình ng d ng. . Các h th ng ph c t p (ví d Debian Linux) có th có các thư m c con c a mình trong thư m c này. vì chúng đã đư c các nhà phát tri n h th ng ki m duy t k càng (không l b n bi t v h th ng t t hơn các nhà phát tri n). • /usr/local/lib – thư vi n và t p tin c a các chương trình và h th ng n i b . Theo tiêu chu n FHS thì nên dành cho thư m c này m t phân vùng riêng ho c đ t hoàn toàn trên đĩa s d ng chung trong m ng. /usr/lib/X11 – nơi thư ng dùng đ đ t các t p tin có liên quan đ n X Window và các t p tin c u hình c a h th ng X Window. Thư m c con này lưu mã ngu n c a các thư vi n tiêu chu n c a ngôn ng C. các thư vi n đ ng (dynamic library). Trong các thư m c con c a /usr là t t c các ng d ng chính. ng d ng. bao g m: • /usr/local/bin. /usr/bin/X11 là nơi thư ng dùng đ lưu các chương trình ch y trên X Window. Ngư i dùng c n có ít nh t là quy n đ c đ i v i thư m c này. đây thư ng đ t các chương trình và các thư m c con (n i b ) ch dành cho máy tính này. • /usr/local/src – mã ngu n c a các chương trình. Các chương trình (ti n ích và ng d ng) thư ng đư c ngư i dùng bình thư ng s d ng.

Thông thư ng đây là liên k t m m đ n /var/tmp. và PPC có th dùng chung m t thư m c /usr/share n m trên m t phân vùng ho c đĩa chia s trên m ng. Thư ng dùng đ chia s gi a các ki n trúc khác nhau c a HĐH. M t nơi n a đ lưu các t p tin t m th i.3 Công d ng c a các thư m c chính Thư m c /usr/share 69 Công d ng Thư m c này dùng cho t t c các t p tin d li u dùng chung và có quy n truy c p là ch đ c. /var Trong thư m c này là các t p tin lưu các d li u bi n đ i (variable). Nh ng d li u này xác đ nh c u hình c a m t s chương trình trong l n ch y sau ho c là nh ng thông tin lưu t m th i s s d ng sau. . khóa locking. . Alpha. Lưu các thông tin v tài kho n và thông tin chu n đoán dành cho nhà qu n tr . v. C n chú ý là thư m c này không dùng đ chia s gi a các HĐH khác nhau ho c gi a các phiên b n khác nhau c a cùng m t HĐH. /usr/src /usr/tmp /usr/X11R6 Mã ngu n c a các thành ph n khác nhau c a Linux: nhân. ng d ng. các t p tin t m th i. M i ph n c a man n m trong m t thư m c con riêng trong thư m c này. Dung lư ng thông tin trong thư m c này có th thay đ i trong m t kho ng l n. Chúng ta xem xét m t vài thư m c con c a thư m c này: • /usr/share/dict – các danh sách t (word list) c a ti ng Anh dùng cho các chương trình ki m tra chính t như ispell. • /usr/share/misc (đã nói trên). misc (nh ng gi li u tùy theo ki n trúc khác nhau).4. vì thư m c gi các t p tin như b n ghi (log). • /usr/X11R6/bin – các chương trình th ng này. /var/adm /var/lock /var/log . ví d i386. Các t p tin thu c v h th ng X Window. Nh ng thư m c sau ho c liên k t m m sau ph i có trong /usr/share: man (các trang tr giúp man). . Các t p tin đi u khi n h th ng dùng đ d tr tài nguyên. Tiêu chu n FHS khuyên dùng thư m c con cho m i chương trình. spool. Các t p tin b n ghi (log). • /usr/share/man – các trang tr giúp man.v. ng d ng c a h • /usr/X11R6/lib – các t p tin và thư vi n có liên quan đ n X-Window. .

thì h th ng th c hi n thao tác ghi vào t p tin /dev/tty1. máy scan.4. Nh v y có th dùng khái ni m t p tin cho các thi t b và các đ i tư ng khác. • /var/spool/cron – t p tin c a h th ng Verb+cron+. Như đã nói. • /var/spool/mail – t p tin thùng thư c a ngư i dùng. đ i v i h đi u hành thì t p tin ch là m t chu i các byte liên t c. Chúng lưu thông tin v s ti n trình (PID) và ghi thông tin hi n gh i (utmp).v. Trong t t c các trư ng h p này s d ng cùng m t phương pháp d a trên ý tư ng chu i các byte. ví d : • /var/spool/at – các công vi c mà at đã ch y. v. Đi u này đơn gi n hoá s t ch c và trao đ i các d li u. S khác nhau gi a hai d ng này n m cách đ c và ghi . tháo r i. Ví d . ) đ u là các t p tin. nh ng thành ph n sau cũng đư c Linux coi là t p tin: • các t p tin thi t b • các ng (kênh) có tên (named pipe) • các socket (t v i nghĩa như t chim) • các liên k t m m (symlinks). /var/spool 4.4 D ng t p tin Trong các ph n trư c chúng ta đã xem xét hai d ng t p tin đó là t p tin thông thư ng và các thư m c. bàn phím.1 Các t p tin thi t b Như đã nói.70 Thư m c /var/run Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Công d ng Các t p tin bi n đ i trong th i gian th c hi n các chương trình khác nhau. /var/tmp Các t p tin t m th i. chu t. terminal. . vì có th th c hi n ghi d li u vào t p tin. 4. đ i v i Linux thì t t c các thi t b k t n i vào máy tính ( c ng. Có hai d ng thi t b : ký t (hay còn g i là các thi t b trao đ i theo byte) và kh i (trao đ i theo kh i). Nh ng trên Linux còn có m t vài d ng t p tin n a. T p tin trong thư m c này thư ng đư c d n s ch trong th i gian kh i đ ng Linux. . • /var/spool/uucp – t p tin c a h th ng uucp. n u c n đưa ra màn hình terminal th nh t thông tin nào đó. Chúng ta s làm quen v i chúng trong ph n này. • /var/spool/lpd — t p tin trong hàng đ i in. T p tin đư c đ t vào hàng đ t c a các chương trình khác nhau. máy in. Do đó ngoài các t p tin thông thư ng và thư m c. chuy n d li u lên các thi t b và trao đ i d li u gi a các ti n trình b ng cách tương t như nhau. môđem.

/dev/fd Các t p tin đĩa m m.4. /dev/hd Các c ng v i giao di n IDE. S l n c a thi t b cho nhân bi t p tin này thu c v driver nào. Không th đ c t đĩa c ng và ghi lên đó t ng byte. Tên g i v n đư c lưu k t khi k t n i teletype vào các h th ng UNIX làm terminal. tb t là tb ts . /dev/null Thi t b này có th g i là “l đen”.4 D ng t p tin 71 thông tin vào các thi t b . Đ i v i các t p tin thi t b . thì b n s th y m t lư ng kh ng l nh ng t p tin thi t b .2: Nh ng t p tin thi t b chính T p tin Ý nghĩa /dev/console Console h th ng t c là màn hình và bàn phím k t n i t i máy tính. còn s nh cho bi t c n ph i làm vi c v i thi c th nào c a d ng này. Nh ng ngư i vi t script thư ng chuy n nh ng thông báo không c n thi t vào thi t b này. Vì th các t p tin thi thư ng có hai s : l n (major) và nh (minor). S d ng cho các k t n i t xa qua telnet. đĩa /dev/hda. Trên Linux nh ng t p tin này h tr các terminal o (hãy nh l i chương trư c). /dev/ttS T p tin h tr làm vi c v i các c ng k t ti p nhau (các c ng COM). /dev/ttS1 tương ng v i COM2. B ng 4. Ví d thi t b d ng này là terminal. N u s d ng /dev/null làm thi t b nh p vào. Đ trao đ i v i các ph n khác c a h đi u hành m i driver t o ra m t giao di n liên l c có v ngoài gi ng như t p tin. câu l nh ls -l cho bi l n và s nh đã nói thay vì kích thư c c a t p tin. /dev/tty Các t p tin h tr terminal c a ngư i dùng. th hai là /dev/fd1. Ví d các c ng. T t c nh ng gì ghi vào /dev/null s m t vĩnh vi n. N u nhìn vào thư m c /dev (t c là chuy n vào thư m c đó b ng l nh cd r i ch y ls). Nh ng driver này ho c n m trong nhân ho c n m riêng d ng môđun và có th g n vào nhân sau. Còn thông tin đư c đ c và ghi vào các thi t b kh i theo các kh i. Các thi t b ký t trao đ i thông tin theo t ng ký t (theo t ng byte) trong ch đ chu i các byte. /dev/cua Các t p tin cho môđem. Ph n l n nh ng t p tin như v y đã đư c t o s n t trư c và n m trong thư m c dev.2 cho bi t nh ng t p tin thư ng dùng nh t. t c là đĩa Primary Master. thì s thu đư c m t chu i các s 0. Thi t b /dev/hda1 tương ng v i phân vùng đ u tiên c a đĩa c ng đ u tiên. Trao đ i d li u v i các thi t b trên Linux do các driver thi t b đ m nhi m. /dev/pty Các t p tin h tr terminal gi . đ u tiên là /dev/fd0. t c là trong trư ng h p này t p tin có c b ng 0. /dev/sd c ng v i giao di n SCSI. B ng 4. /dev/ttS0 tương ng v i COM1 trong DOS. trao đ i thông tin v i đĩa ch có th theo t ng kh i. M i d ng thi t b có th có m t vài t p tin thi t b .

h th ng in và h th ng syslog. ho c th m chí trên m t máy tính khác.4. thì trao đ i đư c th c hi n mà không c n đ n socket: d li u do nhân chuy n tr c ti p t chương trình này đ n chương trình khác. liên k t m m có th ch đ n nh ng t p tin n m trong h th ng t p tin khác. Trong s nh ng h th ng s d ng socket c n k đ n X Window. Vì v y ch dùng liên k t c ng nh ng nơi không c n bi t s khác nhau. . thì t p tin v n còn đư c lưu trên đĩa cho đ n khi v n còn ít nh t m t tên. 8 thu t ng này v n chưa đư c th ng nh t. M t trong nh ng ng d ng c a liên k t c ng đó là ngăn ch n kh năng xóa t p tin m t cách vô tình. Nó đư c ghi trong mô t inode c a t p tin đó. Sau khi đã t o ra k t n i. Tuy nhiên t phía h th ng t p tin socket th c t không khác các ng có tên: đó ch là các đi m cho phép n i các chương trình v i nhau.4. nhưng chúng là nh ng t p tin khác – nh ng t p tin liên k t m m. 4. ng là phương ti n h t s c thu n ti n và s d ng r ng rãi đ trao đ i thông tin gi a các ti n trình. Sau khi t o liên k t c ng không th phân bi t đâu là tên t p tin còn đâu là liên k t.4. đư ng ng). M c dù nh ng ti n trình khác có th th y các t p tin socket. 4. R t khó phân bi t tên đ u tiên c a t p tin và nh ng liên k t c ng đư c t o ra sau đó. ví d b ng chương trình mkfifo. Khác v i liên k t c ng. N u có hai ti n trình đư c sinh ra t cùng m t ti n trình m trao đ i thông tin (thư ng x y ra). Nói chung socket và s trao đ i qua socket đóng vai trò h t s c quan tr ng trên t t c các h th ng UNIX.2 Các ng có tên (pipes) Còn có m t d ng t p tin thi t b n a đó là các ng có tên. thì ng có th không có tên. Nhưng trên Linux còn có m t d ng liên k t khác g i là (liên k t tư ng trưng8 ). M t ti n trình có th đ c t t c nh ng gì mà m t ti n trình khác đ t vào ng. trong đó có Linux: socket là khái ni m then ch t c a TCP/IP và như v y là d a trên socket đã xây d ng toàn b Internet. N u b n đ c xóa m t trong s nh ng t p tin này (nói đúng hơn là m t trong s nh ng tên này). t c là trên cùng m t phân vùng (đĩa lưu). Liên k t c ng ch là m t tên khác cho t p tin ban đ u. Đi m đ c bi t c a liên k t c ng là nó ch th ng đ n ch s inode. cho phép chúng giao ti p mà không ch u nh hư ng c a các ti n trình khác. và do đó liên k t c ng ch có th dùng cho t p tin c a cùng m t h th ng t p tin.72 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. hay b đ m FIFO (First In – First Out). ví d trên nh ng đĩa lưu đ ng. T p tin d ng này ch y u dùng đ t ch c trao đ i d li u gi a các chương trình khác nhau (pipe d ch t ti ng Anh sang là ng. Khi này b n thân t p tin ng ch tham gia vào s kh i đ u trao đ i d li u.4 Liên k t m m Trong ph n v tên t p tin chương trư c chúng ta đã nói r ng t p tin trong Linux có th có vài tên hay liên k t c ng. nhưng nh ng ti n trình không tham gia vào k t n i hi n th i không th th c hi n b t kỳ thao tác đ c hay ghi nào lên t p tin socket. do đó đưa ra c hai trư ng h p có th g p. Nh ng liên k t này cũng có th coi là tên ph cho t p tin. Trong trư ng h p ngư c l i c n t o ra m t ng có tên.3 Các socket Socket đó là k t n i gi a các ti n trình. N u t p tin ban đ u b xóa.

Ngoài ra. đó sau tên t p tin c a liên k t là m t mũi tên → ch đ n t p tin ban đ u. T t nhiên đi u này có th th y rõ trong ph n cu i (ph n tên t p tin). Cũng như v y đ i v i chính b n thân liên k t m m. Nhưng khi t o liên k t m m.9.pdf -> projects/l4u/l4u-0. và root có th thay đ i thành ph n c a m t nhóm nào đó. N u b n t o trong thư m c mot m t liên k t m m ch đ n m t thư m c khác. nhưng khác ch là tên ban đ u c a t p tin cũng như liên k t cùng ch đ n m t t p tin th c s trên đĩa. . trên h th ng còn có các nhóm ngư i dùng.” luôn luôn là thư m c m c a thư m c hi n th i.pdf ~/l4u. Như b n đã bi t trong Linux m i ngư i dùng có m t tên riêng không l p l i dùng đ đăng nh p vào h th ng.pdf Sau khi th c hi n câu l nh này trong thư m c cá nhân c a tôi xu t hi n t p tin l4u. Cơ s c a cơ ch quy đ nh quy n truy c p đó là tên ngư i dùng và tên nhóm c a ngư i dùng. mà “. nên yêu c u quy đ nh truy c p đ n các t p tin và thư m c là m t trong nh ng yêu c u thi t y u nh t mà h đi u hành ph i gi i quy t. ví d nhóm các nhà qu n tr có quy n nhi u hơn so v i nhóm các nhà l p trình. thì trong danh sách s có m t dòng như sau: lrwxrwxrwx 1 teppi82 users 20 2006-09-10 06:39 l4u.pdf. Vì th n u b n đ c thay đ i t p tin qua m t tên nào đó c a nó..” (liên k t đ n thư m c m ) trong tên t p tin ch đ n.9. b i vì v trí c a liên k t m m có th thay đ i. và hi n th i v n còn đư c s d ng đ gi i quy t bài toán này.2. Cơ ch quy đ nh truy c p đư c phát tri n cho h th ng UNIX vào nh ng năm 70 c a th k trư c r t đơn gi n nhưng có hi u qu đ n n i đã đư c s d ng hơn 30 năm. Đ t o liên k t m m c n s d ng câu l nh ln đã nói đ n và thêm vào tùy ch n -s: [user]$ ln -s tên_t p_tin tên_liên_k t Ví d : [user]$ ln -s projects/l4u/l4u-0. Vi c t o b t kỳ m t liên k t nào cũng gi ng như sao chép t p tin. Thành viên c a các nhóm khác nhau có th có quy n truy c p khác nhau đ n t p tin.4. ho c khi t p tin n m trên m t h th ng t p tin khác.2. liên k t m m khi đó v n làm vi c đúng.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c 73 thì liên k t m m tuy không b xóa nhưng tr thành vô giá tr .5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c B i vì Linux là h đi u hành nhi u ngư i dùng. và Linux cho phép m t ngư i dùng có th n m trong m t ho c nhi u nhóm. 4.. hãy h n ch s d ng “. nó cho chúng ta bi t t p tin là m t liên k t m m. thì s th y nh ng thay đ i này khi xem t p tin qua tên khác.pdf Hãy chú ý đ n ký t đ u tiên c a dòng này. thì có th di chuy n thư m c mot đi đâu tùy thích. Hãy s d ng liên k t m m trong nh ng trư ng h p b n mu n tránh s l m l n mà liên k t c ng có th gây ra. Và bây gi n u xem danh sách t p tin trong thư m c b ng câu l nh ls -l. T o và xóa các nhóm là công vi c c a ngư i dùng cao c p root.

Nhưng bây gi trên dòng này chúng ta s quan tâm hơn đ n vùng đ u tiên. Trong ví d c a chúng ta quy n truy c p c a ch s h u là rwx. Cùng lúc v i ch s h u. Nhân ti n. ghi vào t p tin (w) và ch y t p tin này (x). Sau ký t xác đ nh d ng t p tin là ba nhóm. Vùng này trong ví d trên là chu i các ký t t m th i chưa nói lên đi u gì “-rwxr-xr-x”. Đi u này là t t nhiên vì máy tính ch làm vi c d a trên các bit ch không ph i d a trên các ký t r. Thay b t kỳ ký t nào trong s nh ng ký t này b ng d u g ch ngang có nghĩa là ngư i dùng b tư c m t quy n tương ng. w. Nó có th là m t trong s nh ng ký t sau: • – (g ch ngang) – t p tin thông thư ng • d – thư m c • b – t p tin thi t b kh i • c – t p tin thi t b ký t • s – socket • p – ng có tên (pipe) • l – liên k t m m (symbolic link). Cũng trong ví d trên chúng ta th y. m i nhóm g m ba ký t xác đ nh quy n truy c p tương ng cho ch s h u. [user]$ ls -l /bin/bash -rwxr-xr-x 1 root root 501804 2006-04-23 05:46 /bin/bash Như b n đ c th y. nhóm s h u – root. vùng xác đ nh d ng t p tin và quy n truy c p đ n nó. Nh ng ký t này có th t m chia thành b n nhóm. nhưng có thêm m t tham s n a đó là tên c a m t t p tin c th nào đó. . Có th thay đ i ch và nhóm s h u trong quá trình làm vi c sau này b ng hai câu l nh chown và chgrp (chúng ta s đ c p k hơn v hai l nh này ngay sau đây). Ngày t đ u khi t o t p tin ch c a nó là ngư i dùng đã t o ra nó. Ví d t p tin chương trình c a h v bash /bin/bash. có nghĩa là ch s h u root có quy n đ c (r). Quy n truy c p và thông tin v d ng t p tin trên các h th ng UNIX đư c lưu trong mô t inode d ng c u trúc 2 byte (16 bit). nhóm s h u t p tin và cho nh ng ngư i dùng khác. Nói chính xác hơn là ngư i dùng mà ti n trình t o t p tin đã ch y dư i tên h . Nhóm th nh t ch g m m t ký t xác đ nh d ng t p tin (m t trong b n d ng đã nêu ph n trên). t t c nh ng ngư i dùng khác (k c nh ng ngư i dùng c a nhóm root) b tư c m t quy n ghi vào t p tin này. Bây gi hãy th c hi n m t l n n a câu l nh ls -l. có nghĩa là h không th s a t p tin và nói chung là không th thay đ i t p tin b ng cách nào đó. tên c a nhóm s h u cũng đư c ghi vào theo thông tin tên nhóm c a ti n trình t o t p tin.74 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Trong mô t inode c a m i t p tin có ghi tên c a ch và nhóm s h u t p tin. hãy chú ý kh năng này c a câu l nh ls -l – hi n th thông tin v m t t p tin c th nào đó ch không ph i t t c các t p tin trong thư m c m t lúc. trong trư ng h p này ch s h u là ngư i dùng root.

Và cu i cùng 9 bit cu i cùng xác đ nh quy n truy c p đ n t p tin. Quy n ghi cũng d hi u. Khi này n u bit tương ng có giá tr b ng “1”. Quy n th c thi (tôi thích dùng thu t ng quy n g i) có nghĩa là b n đ c có th n p t p tin vào b nh và th ch y mã này gi ng như trư ng h p chương trình. ngư i dùng có th t o và xóa các t p tin trong thư m c. tr ch s h u và nhóm s h u t p tin). Nhưng khi so n th o b n s không th lưu nh ng thay đ i trong t p tin lên đĩa. . ba bit ti p theo – quy n c a nhóm s h u. Khi có quy n này. 9 bit này chia thành ba nhóm. N u b n đ c là ch s h u thư m c và mu n cho nh ng ngư i dùng khác quy n xem m t t p tin nào đó trong thư m c c a mình thì c n ph i cho h quy n truy c p (chuy n) vào thư m c này. thì t c là có th xem n i dung c a thư m c (có th nói khác là xem danh sách t p tin trong thư m c). x nói trên đư c dùng đ xác đ nh quy n truy c p đ n thư m c.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c 75 x. nhưng ngư c l i n u t p tin là chương trình mà không có quy n g i thì cũng không th ch y chương trình đó. ph n m r ng c a t p tin đây không có liên quan gì. Như v y là chúng ta đã bi t đư c trên Linux nh ng t p tin nào là có th th c thi. Quy n đ c đ i v i thư m c thì h t s c d hi u. Quy n g i đ i v i thư m c có hơi khó hi u m t chút. còn “0” th hi n d ng d u g ch ngang. Quy n đ c r t p tin có nghĩa là ngư i dùng có th xem n i dung t p tin b ng các chương trình xem khác nhau. Cho nên n u ngư i dùng có quy n đ c thư m c. n u th c hi n câu l nh: [user]$ ls -l /usr thì s th y dòng tương ng v i thư m c share như sau: drwxr-xr-x 128 root root 4096 2006-09-07 02:20 share T t nhiên là đ i v i thư m c thì ý nghĩa c a các khái ni m “quy n đ c”. n u không có quy n ghi w vào t p tin này. thì có quy n đó. n u chúng ta nh r ng thư m c cũng ch là t p tin lưu danh sách các t p tin khác trong thư m c đó. N u v n th c hi n câu l nh ls -l nhưng tham s không ph i là tên t p tin mà là tên thư m c thì chúng ta s th y thư m c cũng có quy n truy c p và cũng v n nh ng ch cái r. ba bit cu i cùng – quy n c a nh ng ngư i dùng còn l i (t c là t t c nh ng ngư i dùng. . T t nhiên n u trên th c t t p tin không ph i là chương trình (ho c các script shell. Ví d . Trong trư ng h p này quy n g i ch quy n chuy n vào thư m c này. Ba bit ti p theo xác đ nh các tính ch t đ c bi t c a t p tin th c thi (chúng ta s nói đ n m t chút sau). Hơn n a còn c n ph i cho ngư i dùng “quy n g i” đ i v i t t c các thư m c n m trư c thư m c này trong cây thư . . t c là thêm vào ho c xóa kh i thư m c dòng lưu thông tin v m t t p tin nào đó và các liên k t tương ng. w. t c là cho nh ng ngư i dùng khác “quy n g i” (th c thi) thư m c. “quy n ghi” và “quy n g i” có thay đ i m t chút. và khác v i các HĐH c a Microsoft không ph i ai cũng có quy n g i t p tin. m i nhóm 3 bit. B n bit trong s 16 bit này đư c dùng cho b n ghi v d ng t p tin. ho c b ng các trình so n th o văn b n. perl.4. ví d more. ) thì không th g i t p tin. d ng ch cái thì “1” đư c thay th b ng các ch cái tương ng (r. w ho c x). t t c đ u do tính ch t “th c thi” đ t ra. B n th y không. Ba bit đ u tiên xác đ nh quy n c a ch s h u. còn n u b ng “0” thì quy n đó b tư c m t.

Sau khi đ c đo n trên có th th y “quy n đ c” thư m c là th a thãi vì không cho ra tính năng gì m i so v i “quy n g i”. thì quy n c a h đư c xác đ nh b ng nhóm tính ch t th ba (nhóm dành cho nh ng ngư i dùng còn l i). N u có quy n truy c p t i m t thư m c con nào đó c a thư m c này. thì ki m tra xem ch s h u có các quy n truy c p tương ng (đ c. Đ ng tư c b quy n này c a chính b n thân mình. Chính vì v y mà theo m c đ nh t t c các thư m c có đ t quy n g i cho ch s h u cũng như nhóm và nh ng ngư i dùng khác. nhưng s không th y đó b t kỳ m t t p tin nào khi ch y l nh ls (có th th y rõ hơn n u b n s d ng chương trình Midnight Commander). thì th m chí h th ng không ki m tra quy n có th có nhóm s h u và nh ng ngư i dùng khác mà đưa ra luôn thông báo l i không th th chieejn đư c hành đ ng yêu c u (d ng “Permission denied”). thì s đư c cho phép th c hi n thao tác tương ng. Có hai cách s d ng l nh này. và không chú ý đ n các quy n c a ch s h u và nh ng ngư i dùng còn l i. ch nh hư ng đi). N u ch s h u không có quy n nào đó. n u không s ph i ph c h i l i nó trư c khi có th đ c các t p tin. N u tên ngư i dùng không trùng v i tên ch s h u thì h th ng ki m tra xem ngư i dùng này có n m trong nhóm s h u hay không. ch ký t w ph i đ t m t trong các ký t sau: • u – ch s h u • g – nhóm s h u g • o – nh ng ngư i dùng còn l i • a – t t c bao g m ch s h u. Cơ ch ki m tra quy n ngư i dùng khi s d ng t p tin như sau. thì b n có th chuy n sang thư m c con b ng l nh cd. Đ u tiên h th ng ki m tra xem tên ngư i dùng có trùng v i tên ch s h u t p tin hay không. nhưng c n ph i nh tên c a thư m c con này. ghi và g i) không. thì ngư i dùng có th vào thư m c. N u có quy n truy c p đó. ch X là m t trong các ký t sau: . tr ch s h u và nh ng ngư i dùng n m trong nhóm s h u. N u ch đưa ra quy n g i. vì s không th y b t kỳ danh sách và t p tin thư m c nào (trư ng h p này gi ng như khi chúng ta đi trong màn đêm không th y đư ng. Khi dùng cách th nh t b n ph i ch ra rõ ràng thêm quy n nào cho ai ho c tư c quy n nào và c a ai như sau: [user]$ chmod wXp tên_t p_tin Trong đó. Và t t nhiên n u mu n ngăn ch n truy c p vào thư m c thì ch c n b đi quy n chuy n vào thư m c (r) c a t t c ngư i dùng (k c nhóm s h u). Như v y nhóm tính ch t th ba trong quy n truy c p là dành cho t t m i ngư i dùng. Đ thay đ i quy n truy c p t i t p tin ngư i ta s d ng l nh chmod (change mode). Đ ng ng c nhiên khi ch s h u l i không có t t c m i quy n. nhóm và nh ng ngư i dùng còn l i. N u có thì kh năng truy c p đ n t p tin đư c xác đ nh b ng quy n truy c p c a nhóm. ngư i dùng root có th tư c b m t s quy n c a ch s h u t p tin. N u hai tên này trùng nhau (t c là ch s h u đang dùng t p tin c a mình). Tuy nhiên v n có s khác nhau gi a hai quy n này. N u ngư i dùng không ph i là ch s h u và cũng không n m trong nhóm s h u.76 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs m c.

Chúng ta c n đ t ba s này phía sau tên l nh và phía trư c tham s th hai (tên t p tin).5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c • + – thêm quy n • – – tư c b quy n • = – dùng quy n ch ra thay cho quy n đã có. g i). ghi và g i (th c hi n). nhưng l i thư ng xuyên đư c các nhà qu n tr cũng như ngư i dùng có kinh nghi m dùng. Ví d . thì dùng l nh sau: . ch p là m t trong nh ng ký t sau: • r – quy n đ c • w – quy n ghi • x – quy n g i (quy n th c hi n.go=x tên_t p_tin 77 cho ch s h u có t t c m i quy n (đ c. t c là có th dùng l nh: [user]$ chmod +x tên_t p_tin đ thay cho [user]$ chmod a+x tên_t p_tin Phương án s d ng th hai c a câu l nh chmod có khó hi u hơn m t chút trong th i gian đ u s d ng Linux. [user]$ chmod u=rwx. n u c n cho ch s h u m i quy n (4+2+1=7). Nó d a trên mã hóa quy n truy c p d ng s . ghi. nh ng ngư i dùng còn l i ch có quy n g i (th c hi n). Đ xác đ nh quy n c a ngư i dùng c n c ng các s tương ng l i v i nhau. [user]$ chmod ugo+rwx tên_t p_tin [user]$ chmod a+rwx tên_t p_tin cho m i ngư i dùng quy n đ c. Sau khi thu đư c ba giá tr s (cho ch s h u. chúng ta đưa ba s này vào dùng làm tham s cho l nh chmod. N u không ch ra ai đư c thêm quy n truy c p. thì s áp d ng cho t t c m i ngư i dùng. Ký t r đư c mã hóa b ng s 4. nhóm s h u và nh ng ngư i dùng còn l i). Sau đây là m t s ví d s d ng câu l nh chmod: [user]$ chmod a+x tên_t p_tin thêm quy n g i t p tin tên_t p_tin cho m i ngư i dùng c a h th ng.4. w – s 2. x – s 1. cho nhóm s h u quy n đ c và ghi (4+2=6) và nh ng ngư i dùng còn l i quy n g i (1=1). [user]$ chmod go-rw tên_t p_tin tư c b quy n đ c và ghi c a m i ngư i dùng tr ch s h u t p tin.

Ý nghĩa c a bit này cũng gi ng như trên nhưng ch thay th “ngư i dùng” b ng “nhóm”. Chúng ta s dùng thu t ng “bit lưu chương trình” vì đúng v i ng c nh này hơn.78 [user]$ chmod 761 tên_t p_tin Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs N u b n bi t v mã đôi c a h cơ s tám. vì trong trư ng h p này s ti t ki m đư c th i gian n p chương trình vào b nh m i l n ch y. Nhưng t p tin /usr/bin/passwd có “bit thay đ i ID ngư i dùng”. khi ngư i dùng g i th c hi n m t chương trình nào đó. Đ có th thay đ i quy n c a nhóm s h u. nhóm s h u và nh ng ngư i dùng còn l i. ph n c u trúc 2 byte xác đ nh tính ch t t p tin. chúng chi m các v trí 5 – 7 ngay sau mã cho bi t d ng t p tin. Tính ch t đ u tiên đó là “bit thay đ i ID9 ngư i dùng”. Trên nh ng máy “top model” (high end) hi n đ i thì r t hi m khi s d ng. thì chương trình nh n đư c quy n truy c p đ n t p tin và thư m c c a ch s h u t p tin chương trình. T t nhiên là trong chương trình passwd đã có mã đ ngư i dùng ch đư c phép thay đ i m t dòng trong t p tin này – dòng tài kho n c a ngư i dùng đó. thì chương trình này nh n đư c nh ng quy n truy c p đ n t p tin và thư m c c a ngư i dùng đã ch y nó. Đ k t thúc bài h c v quy n truy c p đ n t p tin c n nói thêm v nh ng tính ch t khác có th g p c a t p tin mà cũng xác đ nh b ng l nh chmod. Thông thư ng. thì giá tr c a ba tính ch t v a nói ph i n m trư c nh ng s xác đ nh quy n truy c p (t c là s đ u tiên trong dãy 4 s xác đ nh t t c các tính ch t c a t p tin). M t tính ch t n a c a t p tin th c thi đó là “bit dính” (chính xác hơn là “bit lưu chương trình”) hay thu t ng ti ng Anh là “sticky bit”. Ch có ch s h u t p tin ho c ngư i dùng cao c p m i có kh năng thay đ i quy n truy c p b ng câu l nh chmod. N u như có đ t “bit thay đ i ID ngư i dùng”. không trùng l p. Đi u này cho phép gi i quy t m t s v n đ khó th c hi n. Có nghĩa là ngư i dùng không th thay đ i m t kh u c a mình. Vì th chương trình n u do ngư i dùng ch y s không th th c hi n l nh ghi vào t p tin này. trong đa s trư ng h p là /etc/shadow) mà ch s h u là ngư i dùng cao c p root. Như v y bit này còn có th g i là “bit thay đ i ID ch s h u ti n trình”. N u s d ng phương án xác đ nh tính ch t d ng s c a l nh chmod. thì hi u r ng nh ng s đ ng sau tên l nh không ph i gì khác mà chính là b n ghi h cơ s tám c a 9 bit xác đ nh quy n truy c p cho ch s h u. Bit này ch h th ng bi t sau khi d ng chương trình c n lưu l i nó trong b nh . Ví d đi n hình nh t là câu l nh thay đ i m t kh u passwd. Ngư i dùng cao c p root có th đ t “bit thay đ i ID ngư i dùng” b ng l nh: [root]# chmod +s tên_t p_tin Tương t như v y chúng ta có “bit thay đ i ID nhóm”. Đó là nh ng tính ch t cho các t p tin th c thi. Ví d ID c a ngư i dùng cao c p root là 0. thì ch s h u (không ph i root) ph i là thành viên c a nhóm đó. Trong mô t inode. m i ngư i dùng có m t ID d ng s như v y. Do đó chương trình thay đ i m t kh u passwd đư c ch y v i quy n root và nh n đư c quy n ghi vào t p tin /etc/passwd. Ý nghĩa c a bit này như sau. và root là ch s h u t p tin chương trình này. 9 . T t c m t kh u đư c lưu trong t p tin /etc/passwd (ho c m t t p tin mã hóa nào khác. Bit này ch c n thi t trên nh ng máy cũ. ID c a ngư i dùng là duy nh t. Ví d : Identificator. R t thu n ti n khi đ t bit này cho nh ng chương trình thư ng g i.

n u ngư c l i. thì thay th x b ng ch cái S l n. thì s có thay đ i c a k t qu c a l nh ls -l trong ph n quy n truy c p (ph n đ u tiên). “bit thay đ i ID nhóm” và “bit lưu chương trình”). Như v y. chmod. S thay th như v y cũng x y ra n u có đ t “bit thay đ i ID nhóm”. Trong ph n này chúng ta s xem xét m t cách ng n g n m t vài câu l nh thư ng dùng n a. cd.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c [root]# chmod 4775 tên_t p_tin 79 Khi này cũng v n s d ng phép c ng như đ i v i trư ng h p quy n truy c p và các tính ch t có giá tr như sau: • 4 – “bit thay đ i ID ngư i dùng” • 2 – “bit thay đ i ID nhóm” • 1 – “bit lưu chương trình” (sticky bit). N u “bit thay đ i ID ngư i dùng” b ng 1. chúng ta v n có th th y đư c nh ng thông tin này. N u “bit lưu chương trình” (sticky bit) b ng 1. thì thay th ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a nh ng ngư i dùng còn l i b ng ký t t. Lúc này n u ch s h u có quy n g i t p tin thì ký t x đư c thay th b ng ch cái s nh . còn ngư c l i (ví d t p tin không ph i là chương trình). N u có (nh ng) bit nào đó trong s ba bit này đư c đ t (nh n giá tr 1). ls.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c Trong nh ng ph n trư c chúng ta đã đ c p đ n m t vài câu l nh đ làm vi c v i t p tin và thư m c. . t c là dùng nhi u t p tin làm tham s cho l nh ls. b ng ký t T.4. đó là pwd. thì ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a ch s h u s đư c thay th b ng ký t s. t t nhiên là s thay th ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a nhóm s h u.) [user]$ touch vidu [user]$ chmod 7766 vidu [user]$ ls -l vidu -rwsrwSrwT 1 teppi82 users 0 2006-09-11 12:46 vidu 4. m c dù trong k t qu c a l nh ls -l không có nh ng v trí riêng đ hi n th k t qu c a ba bit (“bit thay đ i ID ngư i dùng”. n u nh ng ngư i dùng còn l i có quy n th c hi n t p tin. ln. M t vài ví d : [user]$ ls -l /usr/bin/passwd /usr/bin/write -rwsr-xr-x 1 root shadow 72836 2006-05-02 12:50 /usr/bin/passwd -rwxr-sr-x 1 root tty 8936 2006-05-02 10:50 /usr/bin/write ( đây chúng ta th y có th li t kê nhi u t p tin trên dòng l nh ls -l.

còn thay đ i nhóm s h u t p tin có th là root ho c ngư i dùng ch s h u. (liên k t đ n thư m c m ). m c dù có th s d ng l nh touch. Tham s c a câu l nh này là tên c a thư m c mu n t o ra. Trong thư m c v a t o s t đ ng t o ra hai m c: . (liên k t đ n chính b n thân thư m c này) và .6. b n đ c c n ph i có quy n ghi vào thư m c hi n th i.2 Câu l nh mkdir Câu l nh mkdir cho phép t o thư m c con trong thư m c hi n th i. nhưng khi này c n ph i ch ra đư ng d n t i đó. Ch có ngư i dùng cao c p root m i có quy n thay đ i ch s h u.. t c là s k t h p các t p tin khác nhau vào m t: . n u dùng thu t ng c a Hoá h c là “s c ng” các t p tin). Vì nó đư c t o ra cho s móc n i (concatenate. Ví d : [user]$ mkdir ~/projects/l4u/images (hãy nh l i ký hi u ∼ dùng đ ch c a ngư i dùng).80 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. N u chuy n k t qu làm vi c c a l nh cat vào m t t p tin nào đó thì có th t o ra b n sao c a t p tin như sau: [user]$ cat t p_tin1 > t p_tin2 Chính b n thân câu l nh cat lúc đ u đư c phát tri n đ dùng cho vi c chuy n hư ng k t qu làm vi c.6.6. Cú pháp c a hai câu l nh này tương t nhau: [root]# chown tên_ngư i_dùng tên_t p_tin [root]# chgrp tên_nhóm tên_t p_tin 4. Có th dùng các tùy ch n sau c a câu l nh mkdir: • -m mode – xác đ nh quy n (ch đ ) truy c p cho thư m c m i (ví d : -m 700) • -p – t o ra các thư m c trung gian ch ra trong đư ng d n (n u chưa có chúng). Đ có quy n thay đ i nhóm.3 Câu l nh cat Câu l nh cat thư ng dùng đ t o các t p tin. thì ch s h u còn ph i là thành viên c a nhóm s s h u t p tin này. Có th t o ra thư m c con trong m t thư m c khác thư m c hi n th i. L nh cat cũng đưa ra màn hình (đ u ra) n i dung c a (các) t p tin dùng làm tham s c a nó. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> mkdir mot/hai mkdir: cannot create directory ’mot/hai’: No such file or directory teppi82@ThinhQuyen:~> mkdir -p mot/hai teppi82@ThinhQuyen:~> ls -l mot t ng 4 drwxr-xr-x 2 teppi82 users 4096 2006-09-11 13:36 hai 4. Đ t o ra thư m c con.1 Câu l nh chown và chgrp Nh ng câu l nh này dùng đ thay đ i ch s h u và nhóm s h u t p tin.

6.. Khi đó trư c khi ghi chèn lên t p tin đã có h th ng s h i l i ngư i dùng. 4. do v y khi sao chép c n ph i c n th n. B ng 4. t p_tinN > t p_tin_m i 81 Và cũng chính kh năng chuy n hư ng k t qu c a câu l nh này đư c dùng đ t o các t p tin m i. Còn trong trư ng h p th hai thì t p tin có trong thư_m c_ngu n s đư c sao chép vào thư m c thư_m c_m i. n u không thì s sao chép t p tin (n i dung) mà liên k t này ch đ n. –R ho c –r N u ngu n là thư m c thì sao chép thư m c đó cùng v i t t c nh ng gì (t p tin.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c [user]$ cat t p_tin1 t p_tin2 . Có th áp d ng m t trong hai d ng c a l nh này: [user]$ cp [tùy_ch n] ngu n đích [user]$ cp [tùy_ch n] thư_m c_ngu n thư_m c_m i Trong trư ng h p th nh t sao chép t p tin (ho c thư m c) ngu n vào t p tin (ho c thư m c) đích. t c là gi l i đư c c u trúc c a thư m c b n đ u (recursive). Câu l nh cp còn có m t vài tùy ch n có ích khác li t kê trong b ng 4. T t nhiên là như v y ch y u dùng cat đ t o các t p tin văn b n ng n. V l i có th s d ng câu l nh cp v i tùy ch n -i. R t nên dùng tùy ch n này.4.4 Câu l nh cp M c dù đôi khi có th dùng câu l nh cat đ sao chép các t p tin.3: Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp Tùy ch n Ý nghĩa –p Gi l i th i gian s a đ i t p tin và c gi l i nh ng quy n truy c p có th gi l i. . Đ sao chép thì c n có quy n đ c t p tin mu n sao chép và quy n ghi vào thư m c s sao chép đ n (“thư m c đích”). còn đ u ra s là t p tin m i: [user]$ cat > t p_tin_m i Sau khi nh p vào nh ng gì mu n nh p. Khi này đ u vào c a l nh cat đó là dòng d li u nh p t bàn phím (đ u vào tiêu chu n). nhưng trong Linux có m t câu l nh chuyên dùng cho vi c này – l nh cp. và t t c nh ng gì b n đã gõ s đư c lưu l i trong t p tin t p_tin_m i.. thư m c con) n m trong nó.3. hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<D> ho c <Ctrl>+<C>. –f Ghi chèn t p tin khi sao chép mà không h i l i hay c nh báo. –d N u đưa ra tùy ch n này thì các liên k t m m s v n là các liên k t. N u không đưa ra tùy ch n này thì quy n truy c p c a t p tin s đư c thi t l p theo quy n c a ngư i dùng đã ch y l nh. N u s d ng m t t p tin đã có vào ch c a t p tin đích thì n i dung c a nó s b xóa m t.

Đ xóa c t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i c n dùng tùy ch n -r k trên. 10 . Đ s d ng nh ng câu l nh này. Khi s d ng l nh mv cũng gi ng như khi s d ng cp. thì có th s d ng câu l nh mv.82 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. Vì th hãy khi hai l n trư c khi xóa gì đó và đ ng quên tùy ch n -i.6. N u dùng câu l nh rm (không có tùy ch n) đ xóa thư m c thì s xu t hi n thông báo d ng “cannot remove ‘l4u’: Is a directory” (không th xóa b . trên Linux không có câu l nh ph c h i t p tin sau khi xóa. tùy ch n này có nh ng câu l nh cp. T t nhiên b n có th tham kh o tài li u HOWTO có trên http://www. 4. Các tùy ch n c a nó cũng ng như c a cp. do đó không xem xét chúng. l nh này đ u tiên sao chép t p tin (hay thư c). Ch c n đ t vào ch hai tham s tên cũ và tên m i c a t p tin như th này: [user]$ mv tên_cũ tên_m i Nhưng hãy chú ý là câu l nh mv không cho phép đ i tên m t vài t p tin cùng lúc b ng cách s d ng các m u tên.6 Câu l nh rm và rmdir Đ xóa nh ng t p tin và thư m c không c n thi t trên Linux có các câu l nh rm (xóa t p tin) và rmdir (xóa thư m c r ng). th m chí c khi v a xóa xong10 . t c là di chuy n chúng trong ph m vi c a m t thư m c. mà còn dùng đ thay đ i tên t p tin và thư m c. Khi này quy n thay đ i chính b n thân các t p tin và thư m c là không c n thi t. Tuy nhiên có th xóa thư m c không r ng cùng v i t t c nh ng t p tin và thư m c có trong nó. b n đ c c n có quy n ghi vào thư m c lưu nh ng t p tin ho c thư m c mu n xóa. Hơn n a.5 N m t m gi Câu l nh mv u b n không c n sao chép. sau đó xóa b n th n thư m c b ng l nh rmdir. mv đã k trên).org này trong trư ng h p kh n c p. mà c n di chuy n t p tin t m t thư m c này vào t thư m c khác. n u s d ng câu l nh rm v i tùy ch n -r.doc *. đây là thư m c). Do đó câu l nh: [user]$ mv *.odt s không làm vi c. thì s xóa t t c nh ng t p tin có trong thư m c hi n th i. Có m t s cách ph h i t p tin đã xóa trên h th ng t p tin cũ ext3fs. Theo tôi nghĩ b t kỳ ngư i dùng Linux nào cũng có th chia s v i b n c m giác b m t t p tin “ngay trư c m t”. Câu l nh mv không ch dùng đ di chuy n.6. Tuy nhiên c n luôn luôn nh r ng. N u ch y l nh rm *. đ ng quy n thêm vào tùy ch n -i đ hi n ra c nh báo khi có t p tin s b ghi chèn. Cú pháp c a l nh này tương như cú pháp c a cp.tldp. Đ xóa thư m c thì c n xóa t t c nh ng t p tin có trong nó. thì hãy dùng tùy ch n -i (r t d nh . Các thư m c con không b đ ng t i. nhưng chúng ta là nh ng ngư i dùng m i. và sau đó m i xóa t p tin (thư m c) ban đ u. N u mu n câu h i xác nh n s cho phép c a ngư i dùng xu t hi n trư c khi xóa t p tin.

và cũng không đưa ra danh sách các tùy ch n c a l nh more.8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin Còn có m t câu l nh thư ng dùng đ làm vi c v i t p tin trong Linux đó là câu l nh tìm ki m t p tin find. <PgDown>) đ di chuy n trong văn b n. nhưng chúng ta s không li t kê đ y đ nh ng phím này đây. sau đó nh p vào “string” vào dòng “/” cu i màn hình.6. t c là dùng đ “c ng” các t p tin. trong đó l nh less cho phép tìm ki m theo hai hư ng: t trên xu ng dư i và ngư c l i. Ti n ích less là m t trong nh ng chương trình đư c d án GNU phát tri n. trong less có th dùng t h p phím <Shift>+<N> đ tìm ki m theo hư ng ngư c l i. Hãy nh l i. cho phép s d ng các phím đi u khi n con tr (<↑>. và có thêm m t vài s m r ng khác. Vì th cat dùng ch y u theo ch c năng chính c a nó. Ngoài <Space> và <Enter> còn có m t vài phím đi u khi n khác. less có t t c các ch c năng và l nh đi u khi n c a more. <PgUp>. chúng ta đã nói v đi u này khi nói v h th ng tr giúp man. thì s hi n th đo n văn b n tương ng sao cho dòng tìm th y n m trên cùng. <Home>. <←>. Cú pháp chung c a câu l nh find có d ng sau: find [danh_sách_thư_m c] tiêu_chí_tìm_ki m Trong đó tham s “danh sách thư m c” xác đ nh nơi tìm ki m t p tin mong mu n. N u tìm th y t khóa trong t p tin. N u mu n ti p t c tìm ki m hãy nh n phím <N>. Câu l nh find có th tìm ki m t p tin theo tên. Câu l nh (b l c) more đưa n i dung c a t p tin ra màn hình theo t ng trang có kích thư c b ng kích thư c màn hình (nói chính xác thì là g n b ng. T t c các tuỳ ch n c a l nh more b n có th đ c trong trang hư ng d n man (more(1)) ho c info c a nó. <End>. Ví d .7 Câu l nh more và less Câu l nh cat cho phép đưa ra màn hình (đ u ra tiêu chu n) n i dung c a b t kỳ t p tin này.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 83 4.6. Các l nh more và less cho phép tìm ki m t khóa có trong t p tin đang xem. ví d phím <B> đ quay l i màn hình trư c. còn đ xem n i dung c a các t p tin văn b n chúng ta dùng các l nh more và less ho c các trình so n th o khác. theo kích thư c. và ch dùng đ hi n th nh ng t p tin có dung lư ng r t nh . Tuy nhiên trong trư ng h p đó tìm ki m có th kéo dài r t lâu. trong đó có th có các thư m c m ng . Bây gi b n đ c ch c n nh phím <Q> dùng đ thoát ra kh i ch đ xem c a more.4. <↓>. vì s “l c soát” t t các thư m c k c nh ng h th ng t p tin g n vào. 4. Nh n phím <Enter> đ đ c m t dòng ti p theo. n u không thì b n s ph i nh n phím <Space> cho đ n khi h t t p tin (ch ng may n u nó quá dài thì b n s m t r t nhi u th i gian). Nguyên nhân là n i dung c a t p tin l n s ngay l p t c ch y qua màn hình và ngư i dùng ch th y nh ng dòng cu i cùng c a t p tin. Đơn gi n nh t là dùng thư m c g c “/” làm nơi kh i đ u tìm ki m. <→>. th i gian t o ho c th i gian s a đ i t p tin và theo các tiêu chí khác. vì có m t dòng cu i cùng dành cho đ hi n th tr ng thái (status)). Đ tìm ki m t khóa “string” (m t c m ký t nào đó) thì đ u tiên c n nh n “/” đ chuy n vào ch đ tìm ki m. tuy nhiên r t ít khi l nh cat đư c s d ng cho m c đích này. Đ xem trang ti p theo c n nh n vào phím tr ng <Space> (phím dài nh t trên bàn phím hi n nay).

B n đ c có th tìm th y thông tin chi ti t hơn v “m u 11 gi a tên interval . Trong ví d này. 6. taptin9. câu l nh: [user]$ find . Ký t “*” s d ng đ thay th cho b t kỳ dòng ký t nào. • “. K.txt. c. cat. ch tùy ch n -name có th s d ng tùy ch n -path. T t c các tham s đ ng trư c tiêu_chí_tìm_ki m đư c coi là tên thư m c c n “l c soát”. Ví d . Hãy chú ý là không có kho ng tr ng trong c hai ví d k trên. Ví d : [user]$ find /usr/bin /sbin /bin /usr/local/bin -name cp Ph n đ u c a tiêu_chí_tìm_ki m xác đ nh xem chương trình find ph i tìm cái gì. mv). mà t p tin có th n m trong. Ký t “?” ch thay th m t ký t b t kỳ. 5. ch tên c a t p tin ho c thư m c chúng ta s d ng m t “m u tên”. • “*. chown. Có th làm s kh i lư ng công vi c. T t nhiên đây ch đưa ra nh ng thông tin th t ng n g n v “m u tên” t p tin và các ký t thay th . nên chúng ta c n chú ý và dành th i gian đ nghiên c u các quy đ nh s d ng và vi t “m u tên”.*” ch tương ng v i nh ng t p tin và thư m c có d u ch m (. chgrp. Và b i vì m u tên t p tin không ch s d ng cho câu l nh find mà còn s d ng cùng v i nhi u câu l nh khác (bao g m c nh ng câu l nh đã nói đ n: chmod.txt s tương ng v i các tên sau (taptin1. Ngoài “*” và “?” trong Linux còn s d ng các d u ngo c vuông ([]) đ t o “m u tên”. -path ’ . “)”. Còn *[G-K4-7] tương ng v i nh ng t p tin có tên k t thúc b ng G. cp. N u không ch ra m t thư m c nào. Ví d [xyz]* tương ng v i t t c nh ng tên t p tin b t đ u b ng a. 4. “(”.” và thư m c m “.txt. 7. I. H. • “*a*” tương ng v i May và march.*” tương ng v i t t c nh ng t p tin n (trong đó có thư m c hi n th i “. Trong hai d u ngo c này đ t danh sách các ký t (có th d ng kho ng11 ) có th g p. thì tìm ki m s b t đ u t thư m c hi n th i và đi sâu vào trong các thư m c con. taptin2. Trong Linux: • “*” tương ng v i t t c các t p tin tr nh ng t p tin n.84 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs (và chuy n gì x y ra n u t c đ đư ng truy n th p)./l*es’ s tìm th y trong thư m c hi n th i thư m c con l4u/images..txt. J. đây tiêu_chí_tìm_ki m có d ng “–name tên_t p_tin”. • “a*p” tương ng v i anhchup và anhchep. “. Ngư i dùng thư ng th c hi n tìm ki m theo tên t p tin như ví d trên. n u dùng m t danh sách nh ng thư m c. b.) ho c cu i cùng. Trong đa s trư ng h p m u tên t p tin đư c t o ra nh các ký t đ c bi t “*” và “?”. đ thay th cho thư m c g c.”). vì th taptin?. khi đó câu l nh s tìm ki m s tương ng c a tên t p tin đ y đ bao g m c đư ng d n ch ra. rm. Ph n đ u này là tham s b t đ u b ng “–”.” ho c “!”.

Nh ng tiêu chí tìm ki m đơn gi n khác b n có th tìm th y trong trang man c a câu l nh find ho c trong tài li u LPI tutorial nói trên.odt và . . charater). –size s [c] Tìm t p tin có c b ng s kh i 512 byte (t c là b ng 512B x s ). n u b n mu n tìm t t c nh ng t p tin có “ph n m r ng”12 là . f (t p tin thư ng). Tùy ch n Giá tr –name m u_tên Tìm t p tin có tên tương ng v i m u_tên.4.org/pub. –group tên Tìm t p tin thu c v nhóm ch ra. ch không ph i theo kh i. ho c kích thư c t p tin nh hơn 200KB. N u sau s có ký t c thì có nghĩa là kích thư c đư c tính theo byte (ký t . Còn bây gi sau khi đã làm quen v i “m u tên” t p tin. 12 đ trong d u ngo c vì chúng ta bi t r ng trong Linux không có khái ni m ph n m r ng t p tin. D ng t p tin đư c xác đ nh b ng m t trong các ký t sau: b (thi t b kh i).org (trong đó có tôi) th c hi n có trên http://vnoss. or ho c phép ph đ nh (ký hi u là d u ch m than “!”). c (thi t b ký t ). thì có th b đi d u ngo c. t c là có th dùng m t trong hai cách ghi: (-name *.tex. ho c l (liên k t m m).odt). Ví d .tex -name *. còn sau d u ngo c c n đ t m t kho ng tr ng. thì có th dùng tiêu chí tìm ki m như sau: (-name *. còn phép lôgíc or và các tiêu chí ph c t p hơn thì c n d u ngo c.4: Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 85 B ng 4.tex -and -name *. –type d ng_t p_tin Tìm t p tin d ng ch ra. p ( ng có tên pipe). M t vài ví d đơn gi n c a tiêu chí tìm ki m có trong b ng 4. chúng ta quay tr l i v i câu l nh find và nói chi ti t hơn v nh ng kh năng có th c a tiêu chí tìm ki m.tex -or -name *. thì coi như dùng and.odt). tên” t p tin trong tài li u IBM LPI tutorial b n d ch ti ng Vi t do nhóm c ng tác c a vnoss. C n nói r ng t nh ng tiêu chí đơn gi n có th t o ra nh ng tiêu chí ph c t p hơn nh các phép lôgíc and. Ví d . –mtime s _ngày Tìm t p tin đư c thay đ i l n cu i cùng trư c s _ngày ch ra.4. Trư c d u ngo c c n đ t m t d u g ch chéo ngư c (\).tex. n u b n đ c mu n tìm thư m c theo tên c a nó thì có th dùng l nh: [user]$ find /usr/share -name man1 -type d ho c dùng tiêu chí ph c t p: [user]$ find /usr/share \( -name man1 -and -type d \) Trong ví d sau chúng ta tìm t p tin theo tiêu chí như sau: ho c tên t p tin có “ph n m r ng” *.odt) ho c (-name *. N u ch dùng m t phép lôgíc and ho c !. N u không ch ra phép lôgíc c th . Có th s d ng k t h p như v y m t s lư ng b t kỳ các tiêu chí k c tiêu chí ph c t p. d (thư m c). –newer m u Tìm t p tin đư c thay đ i sau khi thay đ i t p tin có trong m u.

86 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs [user]$ find ~/projects \( \( -name *. ch -exec có th dùng -ok. Tương t d u “+” có nghĩa là c n tìm t p tin có giá tr c a tham s l n hơn s đưa ra. L y ví d b n có m t t p tin phim d ng mpg l n. Tham s c a l nh này là tên c a t p tin . thì hãy dùng câu l nh sau: [user]$ find . có ích và là m t công c tìm ki m t t trong h th ng t p tin. Nói chung câu l nh cmd là m t câu l nh r t m nh. Ví d . c n nói thêm r ng sau tiêu chí tìm ki m có th đưa ra ngay thao tác x lý t t c nh ng t p tin tìm th y. Hãy tìm hi u trong trang tr giúp man ho c m t cu n sách dày c p nào đó v Linux. Đ làm đư c vi c này chúng ta có th s d ng l nh split. Và cũng không có ghi DVD mà ch có ghi CD.9 Câu l nh split Đôi khi chúng ta c n chia m t t p tin l n thành t ng ph n nh . D u này có th s d ng v i b t kỳ tham s có giá tr s nào trong tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. kho ng 1. -type f -atime +365 -exec rm {} \. Có nghĩa r ng c n tìm t p tin có giá tr c a tham s nh hơn s đưa ra. Hãy nh r ng s thay đ i thư ng là m t chi u. Do đó có th chia t p tin này thành hai ph n m i ph n nh hơn 700MB sau đó s g p chúng l i. Và hãy c n th n khi s d ng nh ng kh năng c a câu l nh này như g i nh ng câu l nh khác đ th c hi n trên t t c nh ng t p tin tìm th y.6. Ví d đơn gi n nh t là thao tác –print. Trong trư ng h p này s th c hi n câu l nh cmd đ i v i t t c nh ng t p tin tìm th y.2GB. M t ví d khác là thao tác -exec cmd {}. N u không có d u “+” và d u “–” thì tìm t p tin có giá tr c a tham s b ng s đưa ra. t c là luôn luôn đư c dùng khi không ch ra thao tác nào như trong các ví d trư c đây. Đương nhiên là chưa ph i t t c nh ng kh năng c a l nh này đư c li t kê ra đây.tex -print dùng đ đưa ra màn hình danh sách tên c a t t c nh ng t p tin tìm th y cùng v i đư ng d n đ y đ đ n t p tin. Câu l nh split cho phép sao chép t p tin b ng cách chia chúng ra thành t ng ph n nh theo kích thư c đã đ nh. [user]$ find ~/projects -name *. Đ k t thúc ph n v câu l nh find này.tex \) -or \( -size -200 \) \) Trong ví d cu i cùng này hãy chú ý r ng trư c giá tr kích thư c t p tin có d u “–”. Và b n mu n sao chép t p tin này qua m t máy khác nhưng l i không có m t k t n i m ng. Sau cmd {} là d u ch m ph y (. Thao tác này đư c dùng theo m c đ nh. 4. Nhưng t p tin này không th n m g n trên m t CD (dung lư ng kho ng 700MB). n u b n mu n xóa t t c nh ng t p tin trong thư m c hi n th i mà ngư i dùng không “đ ng” đ n trong vòng 365 ngày ho c lâu hơn.) có d u g ch chéo ngư c “\” trư c (chúng ta s hi u rõ hơn tác d ng c a d u g ch chéo ngư c trong chương ngay sau). Trong đó cmd là m t câu l nh b t kỳ nào đó c a h v shell. khi đó trư c khi th c hi n câu l nh cmd cho m i t p tin tìm th y h th ng s h i l i xem b n có mu n th c hi n th t không.

‘ab’.9. ‘xac’. r i sau đó quên luôn là t p tin nào m i hơn ho c t t hơn. còn n u chúng khác nhau thì đưa ra s th t c a dòng và byte ch có s khác nhau. ‘ad’. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> diff ChangeLog ChangeLog2 1c1 < 11 tháng 09 năm 2006. N u không đưa ra tùy ch n này thì theo m c đ nh kích thư c c a t p tin thu đư c b ng 1MB.9.3 Thông báo v s khác nhau s hi n th trên màn hình (đ u ra tiêu chu n). T t nhiên thông tin mà l nh cmp đưa ra hơi ít đ có th quy t đ nh ch n t p tin nào trong s hai t p tin này. Sau -b là m t s và sau đó là m t ch cái: k (kích thư c tính theo KB) ho c m (tính theo MB). Chúng ta có th chuy n hư ng báo cáo này vào m t t p tin: . thì l nh hoàn thành công vi c mà không đưa ra thông báo gì. Ngoài các tham s có th thêm vào tùy ch n -b đ xác đ nh kích thư c c a các t p tin t o ra (tính theo byte). Là vì có th sao chép t p tin m t cách d dàng. L nh này ch so sánh n i dung c a hai t p tin theo t ng byte: [user]$ cmp t p_tin1 t p_tin2 N u hai t p tin hoàn toàn trùng nhau. Vì th còn có th s d ng câu l nh diff đ bi t đư c s khác nhau gi a hai t p tin đây là gì.3 --> 18 tháng 09 năm 2006.mpg Sau đó có th xóa đi các t p tin phimaa.4. ‘xad’ v. r i đưa chúng (có nghĩa là dùng l nh cp) lên máy th hai vào m t thư m c nào đó. Vì th nh ng công c dùng đ so sánh t p tin là c n thi t và t t nhiên là có trong Linux. phiên b n 0. 4. (không có kho ng tr ng và các d u ch m gi a ph n đ u và nh ng ch cái này). Công c đơn gi n nh t trong s này là l nh cmp (compare).v. Cu i cùng ph c h i t p tin ban đ u b ng l nh: [user]$ cat phim* > phim. . Ch c n cho câu l nh này bi t tên hai t p tin mà b n mu n so sánh. Các t p tin thu đư c s có tên g m ph n đ u (prefix) này và hai ch thêm vào đ chúng không trùng nhau: ‘aa’. N u không đưa ra ph n đ u. Đ gi i quy t bài toán đã đưa lúc đ u thì c n ch y l nh: [user]$ split -b 650m phim. ‘ac’.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 87 ban đ u và ph n đ u (prefix) tên c a các t p tin s t o ra. phimab) lên hai đĩa CD-R(W). phimab. . t p tin nào quan tr ng hơn. ‘xab’. thì theo m c đ nh s d ng ‘x’.10 So sánh các t p tin và l nh patch Có th b n không đ ý nhưng khi làm vi c v i máy tính công vi c so sánh n i dung c a hai t p tin khác nhau g p m t cách thư ng xuyên.6. t c là s thu đư c các t p tin ‘xaa’. .mpg phim Sau đó dùng chương trình ghi đĩa sao chép hai t p tin thu đư c (phimaa. phiên b n 0. v. .v.

Thông thư ng kh năng này đư c dùng khi phân ph i b n c p nh t c a chương trình ng d ng.c.c và xvnkb.9.diff > xvnkb-0. phiên b n 0. Nhưng thư ng s d ng nh t trên các h th ng UNIX và Linux v n là câu l nh diff. Trong trư ng h p chương trình ng d ng l n thì s ti t ki m này là đánh k . Tuy nhiên sau khi nh n đư c t p tin *.diff. t c là k t qu báo cáo t o ra b ng l nh: [chuoi]$ diff xvnkb-0. Có th d dàng hi u đi u này n u bi t r ng k t qu báo cáo c a diff v s khác nhau gi a hai t p tin có th s d ng cho câu l nh patch.c.diff s nh hơn nhi u so v i xvnkb-0. N u m t dòng nào đó ch có trong t p tin th nh t thì nó đư c đánh d u b ng m t ký t “<”.2. T t nhiên là ch c n g i cho ngư i dùng nh ng thay đ i.c.diff thì c n ph i đưa nh ng s a đ i đã làm vào phiên b n hi n th i.8.2.c. N u hai c t có cùng s th t khác nhau.3 Đ đánh giá phiên b n c a m t t p tin thì thu n ti n hơn n u s d ng câu l nh sdiff.9.9.2.diff teppi@ThinhQuyen:~> more ChangeLog.9.2.c xvnkb.3 --> 18 tháng 09 năm 2006. ch c n ch y l nh: [user]$ patch xvnkb-0. vì đã có nh ng chương trình ti n ích như Midnight Commander và các .c. Còn có câu l nh diff3 cho phép so sánh 3 t p tin m t lúc.c. có ch a mã ngu n c a chương trình này trên ngôn ng C. Đã có xvnkb-0. 4.9. L y ví d đơn gi n (“m t cách ngu ng c”).c xvnkb-0.9. n u không có trong t p tin th hai – m t ký t “>”. thì chúng s cách nhau b i m t d u g ch th ng đ ng “|”.8.2. Tuy nhiên ti t ki m cho ngư i dùng không ph i là ng d ng chính.2. phiên b n 0. M i nhà phát tri n s đóng góp đo n mã c a mình b ng chính cách này.2. Mà s phát tri n c a ng d ng mã m m i là đi m chính.diff Như v y t t nhiên là kích thư c c a t p tin xvnkb.c.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin Khi s d ng Linux r t có th b n s ít làm vi c v i ph n l n các l nh h v shell.c s thu đư c t p tin xvnkb-0. s ti t ki m đư c dung lư ng truy n t i qua m ng Internet n u ch g i xvnkb.8.8. K t qu so sánh khi này s hi n th d ng hai c t.2. Chúng ta nh r ng m t ng d ng mã m đư c phát tri n b i c m t nhóm các nhà phát tri n và c ng đ ng. m t chương trình ng d ng nào đó đư c đưa cho ngư i dùng d ng t p tin xvnkb-0. phân cách nhau b i các kho ng tr ng.2.diff 1c1 < 11 tháng 09 năm 2006.9. Bài toán này là do patch gi i quy t.diff. Bây gi c n đưa nh ng thay đ i đã làm đ n cho ngư i dùng. Sau đó nhà phát tri n s a các l i và c p nh t chương trình r i lưu mã ngu n trong m t t p tin khác xvnkb-0.88 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs teppi@ThinhQuyen:~> diff ChangeLog ChangeLog2 > ChangeLog.c.c > xvnkb.

GNOME.1 Chương trình tar Nh ng ngư i dùng đã quen v i nh ng chương trình nén d ng winzip (đưa t t c t p tin vào m t “kho” r i sau đó nén chúng) thì có th s h i “T i sao l i c n hai chương trình?”. B ng 4. --extract. Tám tùy ch n này xác đ nh các ch c năng chính c a chương trình (xem b ng 4. --delete Xóa t p tin kh i kho (không dùng cho băng ghi). Vì th bi t cách làm vi c v i tar và gzip đó là danh d c a b t kỳ ngư i dùng Linux nào. -x. N u mu n t o t p tin này trên đĩa c ng. thì nh t đ nh ph i dùng .5: Nh ng tùy ch n chính c a tar Tùy ch n Ý nghĩa -A. . Phương ti n chính đ làm vi c v i các t p tin nén trong UNIX và Linux là hai chương trình tar và gzip.5). sau đó ch ra tên t p tin. Chương trình tar có 8 tùy ch n khác v i nh ng tùy ch n còn l i ch khi ch y l nh tar thì c n ph i đưa ra m t trong s 8 tùy ch n này. và s th y đây không ph i là m t y u đi m c a Linux mà còn là đi m m nh n u bi t cách k t h p “nh p nhàng” hai chương trình này. . Chúng ta s tìm th y câu tr l i cho câu h i này sau khi đ c xong hai ph n t i đây. -t. N u b n làm vi c v i các t p tin kho trên đĩa ch không ph i v i băng ghi (đây là đa s trư ng h p s d ng máy tính cá nhân). --compare Tìm s khác nhau gi a các t p tin trong kho và trên h th ng t p tin (so sánh). --get L y t p tin ra kh i kho (“gi i phóng”). t c là chương trình này không nén các d li u mà ch k t h p chúng vào m t t p tin chung sau đó ghi t p tin này lên cách băng nh (tape) thư ng dùng đ lưu tr thông tin. --append Thêm t p tin vào cu i kho.4. Tên chương trình tar có nghĩa là tape archiver. Và các ti n ích và môi trư ng đó giúp b n làm vi c d dàng v i các t p tin nén s nói t i. --update Ch thêm nh ng t p tin m i hơn b n sao trong kho (c p nh t kho). --create T o kho m i. lha. --diff. --list Đưa ra danh sách các t p tin trong kho.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 89 môi trư ng giao di n đ ho như KDE. Nhưng là ngư i dùng Linux th c s b n cũng nên bi t nh ng câu l nh nén và gi i nén làm vi c trong h v shell. M c dù không ai c m b n s d ng các chương trình arj. -u. -r. rar v. pkzip. Chúng s giúp b n làm vi c nhanh hơn v i nh ng t p tin nén thư ng g p trong Internet. 4. -c. --concatenate Thêm t p tin vào kho đã có.7. -d. cũng gi ng như samurai ph i bi t s d ng ki m v y. Nhưng truy n th ng c a Unix đó là tar và gzip và ph n l n mã ngu n (và không ch mã ngu n) c a các chương trình ng d ng đư c phân ph i d ng này. thì c n s d ng l nh tar v i tùy ch n f. --catenate.v.

C n chú ý là trong ví d trên n u ch “*” đ t “*. Ví d . c n dùng l nh: [user]$ tar xvf tên_kho Hi n th danh sách các t p tin trong kho b ng l nh: . nh ng thư m c con còn l i c a projects s không đư c lưu. đ t o ra kho ch a t t c các t p tin c a m t thư m c con c a thư m c hi n th i. Cũng trong ví d này n u không ch ra tên thư m c thì s lưu t t c các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. Đ t o m t kho t p tin tar t vài t p tin c n s d ng m t trong hai l nh sau: [user]$ tar -cf tên_kho t p_tin1 t p_tin2 [user]$ tar cf tên_kho t p_tin1 t p_tin2 trong đó tùy ch n c (t bây gi tôi s b đi d u g ch ngang “–” phía trư c tuỳ ch n) cho bi t chương trình c n t o ra (create) kho t p tin. Chúng ta s th y ví d t i đây. bao g m c các ký t thay th đơn gi n như “*” và “?”. còn tuỳ ch n f cho bi t là kho này ph i đư c t o d ng t p tin có tên tên_kho phía sau tùy ch n. Ví d . gi s projects. . Tôi s không đưa ra mô t t t c các tùy ch n c a l nh tar.*” thì s ch lưu nh ng t p tin n m tr c ti p trong thư m c projects và nh ng thư m c con có d u ch m trong tên (ít g p). Đ l y (gi i phóng) t t c t p tin ra kh i kho.tar trong thư m c hi n th i. ) li n nhau và d u g ch ngang (–) phía trư c có th dùng nhưng không nh t thi t ph i có. chúng ch dùng đ thêm vào các ch c năng ph c th nào đó. f. Kho này không ch lưu t t c nh ng t p tin có trong thư m c projects mà còn lưu t t c nh ng thư m c con c a nó cùng v i t t c nh ng t p tin n m trong chúng (chúng ta dùng thu t ng “lưu đ quy”. Nh ng tùy ch n khác (tr 8 tùy ch n b t bu c k trên) là không c n thi t. Nh vào tính năng này có th lưu vào kho ngay l p t c nhi u t p tin b ng m t câu l nh r t ng n.tar projects/* ho c th m chí còn đơn gi n hơn: [user]$ tar cf projects. ho c “lưu toàn b c u trúc thư m c”)./. . Trong ph n tên t p tin mu n lưu vào kho có th s d ng các “m u tên”. thì ch c n g i l nh: [user]$ tar cf projects.* thì không ch lưu t t c các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. tùy ch n v b t bu c chương trình ph i đưa ra danh sách các t p tin đưa vào kho. .90 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs tùy ch n f. mà còn lưu nh ng t p tin c a thư m c m . Có th li t kê các tuỳ ch n m t ch cái (c. Trong t p tin kho c u trúc thư m c c a projects v n đư c gi nguyên. Như v y s có ích hơn trong th i gian này.tar projects Câu l nh này s t o ra kho projects. Bây gi b n đ c đã bi t cách t o kho t p tin. mà ch cho bi t m t s dòng l nh c n thi t nh t đ làm vi c v i các kho t p tin. N u ch y l nh sau: [user]$ tar cvf tên_kho .

t o m t t p tin kho ch a: [user]$ tar cvf tên_kho thư_m c r i sao chép t p tin tên_kho lên m t thi t b lưu tháo r i ho c thư m c trên m ng nào đó (CD. .4.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 91 [user]$ tar tvf tên_kho | less Gi i phóng m t t p tin nào đó b ng: [user]$ tar xvf tên_kho tên_t p_tin Chương trình tar là phương ti n thu n l i đ t o các b n sao lưu tr (sao lưu) c a t p tin. ). ch không t o m t t p tin chung. ftp. Nhưng khi này m i t p tin s đư c nén riêng r . Đ nén t p tin này l i thư ng s d ng câu l nh gzip. nhưng c khi b n đ c không bi t nh ng ti n ích này.. . Đ gi i nén t p tin hãy dùng m t trong hai câu l nh sau: [user]$ gzip -d tên_t p_tin ho c [user]$ gunzip tên_t p_tin . T t nhiên còn có nh ng ti n ích sao lưu chuyên dùng khác.7. Trư ng h p đơn gi n nh t c a l nh này trông như sau: [user]$ gzip tên_t p_tin Trên dòng l nh có th đưa ra cùng lúc vài tên ho c “m u tên” t p tin. nó không nén kho này l i mà ch k t h p các t p tin riêng r vào m t t p tin chung. Ph c h i l i b ng l nh: [user]$ tar xpvf tên_kho N u có khó khăn khi s d ng l nh tar. thì v n có th sao lưu d li u quý báu c a mình lên đĩa m m b ng: [user]$ tar Mcvf /dev/fd0 thư_m c r i ph c h i thư m c b ng l nh: [user]$ tar Mxpvf /dev/fd0 Ho c đơn gi n hơn. hãy đ c tr giúp man c a nó ho c đ c nh ng thông tin hi n ra khi ch y tar v i tùy ch n --help 4. flash. DVD. nhưng như đã nói trên.2 Chương trình gzip M c dù chương trình tar t o ra kho t p tin.

Chúng ta có c m giác như t p tin đư c “đưa ra.92 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs B ng 4. --name Lưu ho c ph c h i tên ban đ u và th i gian t o t p tin. –S .6: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip Tùy ch n Ý nghĩa -h.6. -N. --verbose Đưa ra các thông báo ph trong khi làm vi c. --fast Nén nhanh (m c đ nén th p). -q. S d ng trong trư ng h p có đưa ra “m u tên” t p tin. -n. --license Hi n th s phiên b n và b n quy n c a chương trình.3 Chương trình bzip2 Trong th i gian g n đây ngư i dùng Linux thư ng s d ng thêm m t chương trình nén n a đ thay th cho gzip – chương trình bzip2. --version Hi n th phiên b n c a chương trình. Hơn n a còn có th s d ng “k t h p” hai chương trình này. —-suffix Thêm ph n sau (suffix) vào tên t p tin nén. -l. Các b n phân ph i Linux m i đã có cài đ t s n chương trình này. -1. Theo . --list Đưa ra tên t p tin n m trong t p tin nén. -r. đưa vào” m t kho. nên thư ng dùng gzip đ nén nh ng kho t p tin do tar t o ra. B i vì chương trình gzip không có kh năng lưu nhi u t p tin vào trong m t t p tin. t o ra các t p tin nh hơn) và làm vi c nhanh hơn. Kích thư c t p tin thu đư c nh hơn nhưng t t nhiên là s lâu hơn. --recursive Nén toàn b (đ quy) thư m c. kích thư c c a nó và m c đ nén (tính theo %). . -v. Nhưng đó là nh ng t p tin hoàn toàn khác nhau! Hãy s d ng l nh ls -i đ ki m tra ch s inode c a chúng. -L. Bây gi chúng ta s li t kê m t vài tùy ch n có ích c a chương trình gzip vào b ng 4. --best M c đ nén m nh hơn. ch còn l i t p tin đã nén. T p tin ban đ u sau khi nén s b xóa. Còn khi gi i nén thì t p tin nén s b xóa. --help Hi n th tr giúp ng n g n v cách s d ng chương trình. -t. --no-name Không lưu ho c không ph c h i tên ban đ u và th i gian t o t p tin.suf.7. -9. Chương trình này nén m nh hơn (có m c đ nén cao hơn. --quiet B đi nh ng c nh báo. Chúng ta s xem xét v n đ này ngay sau.suf m c đ nh s d ng ph n sau là gz. 4. ch còn l i t p tin bình thư ng. Chú ý: n u s d ng ph n sau khác “gz” thì khi gi i nén chương trình s đưa ra thông báo l i d ng “unknown suffix – ignored” (ph n sau không bi t – l đi). --test Th (ki m tra) tính nguyên v n c a t p tin nén. -V.

Do đó có kh năng ph c h i nh ng tính ch t này c a t p tin khi gi i nén. thì kích thư c c a t p tin tăng lên kho ng 0. Đ gi i nén t p tin này thông thư ng b n c n dùng hai câu l nh sau ti p n i nhau: .4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2 T t nhiên không ai ngăn c n b n s d ng riêng r các câu l nh tar v i gzip và bzip2.-tên_t p_tin Bây gi đã đ n lúc chúng ta h c cách k t h p tar v i hai câu l nh gzip và bzip2 đ làm vi c nhanh và có hi u qu hơn.7. nhưng s nhanh hơn n u chúng ta ch c n s d ng m t câu l nh đ có th t o ra m t t p tin nén.sj teppi82@ThinhQuyen:~> bunzip2 2. Khi gi i nén bzip2 s đoán tên c a t p tin s t o ra theo quy lu t sau: • tên_t p_tin. Tôi s đưa ra m t danh sách ng n nh ng tùy ch n c n thi t nh t trong b ng 4.tar • tên_t p_tin khác thay th b ng tên_t p_tin. 4.tbz2 thay th b ng tên_t p_tin.tbz thay th b ng tên_t p_tin.bz thay th b ng tên_t p_tin • tên_t p_tin. vì cơ ch nén s d ng ph n đ u (head) có kích thư c 50 byte.bz2 2. nhưng thêm vào ph n cu i là .out Các tuỳ ch n c a bzip2 r t gi ng v i tùy ch n c a gzip nhưng không ph i t t c . Tham s đ ng sau hai d u g ch ngang (--) và m t kho ng tr ng đư c coi là tên t p tin.bz2 thay th b ng tên_t p_tin • tên_t p_tin.9.2. N u t p tin này không ph i do bzip2 t o ra thì chương trình s không gi i nén mà đưa ra l i c nh báo.using 2.sj -.sj bunzip2: Can’t guess original name for 2. hay gi i nén m t t p tin.7. ví d xvnkb-0. Trong m t s trư ng h p t p tin nén có th còn l n hơn theo kích thư c so v i t p tin ban đ u. Câu l nh bunzip2 ho c bzip2 –d gi i nén t p tin ch ra.bz2. trong đó có các t p tin nén. dù tham s có m t d u g ch ngang đ u.4.tar. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> bzip2 2 teppi82@ThinhQuyen:~> mv 2.tar • tên_t p_tin. Hãy tư ng tư ng b n nh n đư c m t t p tin.gz.sj. t c là thay th m i t p tin đưa vào dòng l nh b ng phiên b n đã nén c a t p tin đó.5%.out. Nh ng t p tin g m m t chu i ng u nhiên (random) c a các ký t . Đi u này có th x y ra đ i v i nh ng t p tin có kích thư c nh hơn 100 byte. T p tin nén có th i gian s a đ i.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 93 Chương trình bzip2 làm vi c tương t như gzip. quy n truy c p và có th c ch s h u như t p tin ban đ u. Ví d : [user]$ bzip2 -.

tar. –V. Tùy ch n này c n thi t vì trên th c t bzip2.gz K t qu thu đư c là hoàn toàn như trên tr m t đi m: trong trư ng h p dùng 2 câu l nh thì trên đĩa s gi l i t p tin trung gian (xvnkb-0. -v.9.gz vào tên c a t p tin thu đư c.tar.2. —-license Hi n th s phiên b n và b n quy n c a chương trình. Đ gi i nén t p tin k trên ch c n dùng m t câu l nh như sau: [user]$ tar xzvf xvnkb-0.2.tar). M i chương trình tuỳ theo “ph n m r ng” t p tin mà quy t đ nh xem s làm gì v i t p tin đó. bunzip2 và bzcat ch là m t chương trình. ngư i dùng không c n ph i gõ thêm m t l nh xoá t p tin. Như v y cách th hai còn có m t ưu đi m n a là không gi l i các t p tin trung gian.tar Nhưng trong s nh ng tùy ch n c a chương trình tar còn có m t tuỳ ch n đ c bi t z cho phép gi i nén t p tin b ng chương trình gzip (th c hi n vai trò c a l nh th nh t trong hai l nh k trên). Ch nên dùng tùy ch n này trên nh ng máy tính cũ có ít b nh (8MB ho c ít hơn).2. —-version Gi ng như --L. --keep Gi gìn (không xóa) t p tin ban đ u khi nén ho c gi i nén. --decompress B t bu c gi i nén t p tin. -k. -t.2. .tar.7: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2 Tùy ch n Ý nghĩa -d. Vi c t o t p tin b ng cách s d ng k t h p tar và gz cũng đư c th c hi n b ng tùy ch n z: [user]$ tar czvf tên_t p_tin. --force Ghi chèn lên t p tin đã có. N u mu n ghi chèn thì hãy dùng tùy ch n này. Có l chúng ta không bao gi c n đ n tùy ch n này ho c ít nh t là hy v ng như v y.9.gz thư_m c C n chú ý r ng trong trư ng h p này chương trình s không t đ ng thêm ph n đuôi .gz [user]$ tar xvf xvnkb-0.gz. --compress B t bu c nén t p tin (xem trên). -z. -s.9. --verbose Đưa ra các thông báo ph trong khi làm vi c (ch có ý nghĩa chu n đoán). -q. Do đó c n đ t tên rõ ràng cho nó cùng v i ph n đuôi . [user]$ gzip -d xvnkb-0. Theo m c đ nh bzip2 không ghi chèn lên t p tin đã có trên đĩa. --small Gi m yêu c u đ i v i dung lư ng b nh c n s d ng b ng cách gi m t c đ nén. Tùy ch n -d b đi cơ ch này và b t bu c chương trình ph i gi i nén t p tin đã ch ra.94 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs B ng 4. –L. --test Th (ki m tra) tính nguyên v n c a t p tin nén.tar. -f.9. --quiet B đi nh ng c nh báo ít ý nghĩa.

chúng ta c n t o trên đĩa này h th ng t p tin. nh t là đ i v i nh ng đĩa m i s n xu t g n đây có dung lư ng l n t vài ch c đ n vài trăm GB. Khi chúng ta có m t đĩa lưu m i. Bây gi chúng ta s d ng l i v n đ làm sao đ t o ra h th ng t p tin và cách thay đ i nó. Cách s d ng nh ng l nh này h t s c đơn gi n.zip hay *. Đ có th s d ng h th ng t p tin này đ ghi các t p tin. Nói như v y vì trong UNIX (và Linux) không có khái ni m “đ nh d ng đĩa” mà s d ng khái ni m “t o h th ng t p tin”. T c là. đ ng th i tăng hi u su t làm vi c và làm gi m kh năng m t thông tin do chương trình gây ra. nhưng c n dùng tùy ch n j c a tar đ thay cho tuỳ ch n z. Tôi ch c ch n là b n s t gi i quy t đư c v n đ . Thư ng nói là cây thư m c đư c t o thành t các h th ng t p tin riêng. mount). gzip ho c bzip2 vì b n là ngư i dùng Linux! 4.8 T o và g n các h th ng t p tin Trong nh ng ph n trư c chúng ta đã đ c p ng n g n m t s câu l nh chính đ làm vi c v i nh ng h th ng t p tin đã đ nh d ng s n. T c là m i đĩa đư c đ t tương ng v i h th ng t p tin riêng. xác đ nh quy n truy c p. Còn c n ph i nói thêm r ng thông thư ng đĩa c ng đư c chia thành các phân vùng. h th ng t p tin ISO9660 s d ng đ ghi thông tin trên CD-ROM và . B n có th th các chương trình unzip và unrar có trên h th ng Linux c a mình. Đ có thêm thông tin hãy tìm hi u trang tr giúp man ho c các tài li u HOWTO tương ng. nh ng đĩa không b chia có th coi là m t phân vùng.tar. gi i nén t p tin b ng l nh: [user]$ tar xjvf tên_t p_tin.bz2 thư_m c Tôi nghĩ r ng nh ng thông tin k trên đã đ đ làm vi c m t cách có hi u qu v i các chương trình nén tar. Ngoài hai h th ng t p tin này Linux còn có th làm vi c v i các “phiên b n” khác nhau c a h th ng t p tin FAT (FAT16 và FAT32). n u “không may” b n nh n đư c m t t p tin d ng *. tôi mu n nói thêm r ng. gzip và bzip2. Vì th ti p theo chúng ta s nói v t o h th ng t p tin trên m t phân vùng. Cây thư m c c a Linux đư c t o ra t nh ng “cành” riêng r tương ng v i các đĩa khác nhau. Còn m t đi m n a cũng c n nói đ n là Linux có th làm vi c v i nhi u d ng h th ng t p tin khác nhau.4. N u có gì khó khăn hãy th “unzip –help” ho c “unrar –help”. Như v y là có th nói g n h th ng t p tin ho c g n đĩa lưu cùng v i các h th ng t p tin có trên nó.rar thì cũng đ ng v i ch y sang nh m t máy s d ng Windows đ gi i nén. Đ k t thúc ph n v nh ng chương trình làm vi c v i t p tin nén này.tar. Nhưng h th ng t p tin g c c a nó là “h th ng t p tin m r ng” (extfs) phiên b n 2 và 3. thì đ u tiên c n k t n i nó và cây thư m c chung (chúng ta s d ng thu t ng “g n”.bz2 và t o t p tin nén b ng: [user]$ tar cjvf tên_t p_tin. Vi c t o nh ng phân vùng như v y giúp th c hi n d dàng các thao tác như: sao lưu.8 T o và g n các h th ng t p tin 95 S d ng k t h p tar và bzip2 là hoàn toàn tương t . ch c n đưa vào dòng l nh tên c a t p tin. ví d đĩa c ng. Và đ ng quên ch t o ra các t p tin nén b ng tar.

Thư m c này đư c chương trình fsck dùng trong nh ng trư ng h p kh n c p. thì ngư i dùng không còn truy c p đư c t i n i dung (bao g m c thông tin v ch s h u cũ và quy n truy c p t i chính b n thân thư m c) c a thư m c này n a. Trên các b n phân ph i Linux m i còn có th s d ng các câu l nh mkfs. N i dung này s ch “quay tr l i” khi ngư i dùng b g n (unmount) h th ng t p tin ra kh i thư m c. Th c hi n t t c nh ng vi c này b ng l nh mkfs14 . Ví d . Sau khi th c hi n câu l nh mkfs. N u không đưa ra tùy ch n -t thì s dùng d ng h th ng t p tin m c đ nh (hi n nay là phiên b n cũ c a ext – ext2fs). Trong trư ng h p đơn gi n nh t ch c n ch y l nh sau: [root]# mkfs -t ext3 /dev/hda2 T t nhiên là c n thay th /dev/hda2 b ng tên c a phân vùng trên máy c a b n. vì v y đ ng xóa nó. câu l nh: [root]# mount /dev/hda10 /mnt/diaC s g n h th ng t p tin c a phân vùng /dev/hda10 vào thư m c /mnt/diaC. đ u tiên c n k t n i (g n) nó vào cây thư m c chung b ng l nh mount. n u ghi nh m b n s b m t d li u. Ví d h th ng t p tin có d ng ext3fs. m t b ng các mô t inode. tuy nhiên s h tr ghi lên NTFS chưa th t hoàn h o. b xóa. N u dùng chúng thì ch c n b đi ph n -t ext3 ho c -t ext2. C n ph i có thư m c /mnt/diaC trong cây thư m c. Đ u tiên chúng ta s xem xét trư ng h p c n t o h th ng t p tin trên m t phân vùng nào đó (đã có) c a đĩa. Trong h th ng t p tin m i s t đ ng t o ra m t thư m c v i tên lostfound+. 14 13 . Đi m g n là m t thư m c đã có trong cây thư m c.ext3 và các câu l nh tương t . và dùng làm “thư m c g c” đ i v i h th ng t p tin g n vào (gi ng như nút n i gi a thân cây và cành cây). N i dung cũ c a thư m c không b hu . tên phân vùng) và đi m g n (mount point). s t o ra h th ng t p tin d ng ext3fs trong phân vùng ch ra. mà ch t m th i b gi u đi.ext2.96 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs các h th ng t p tin khác (k c NTFS13 ). T c là khi t o và g n các h th ng t p tin c n luôn luôn nh r ng d ng h th ng t p tin trên các đĩa lưu khác nhau có th không gi ng nhau. T o h th ng t p tin d ng ext3fs có nghĩa là t o trên phân vùng này c a đĩa m t siêu kh i (superblock). N u chưa có hãy t o ra b ng l nh mkdir. Đ b t đ u làm vi c v i h th ng t p tin m i. và các kh i d li u. Ph i có ít nh t hai tham s cho câu l nh mount: thi t b (device. mkfs. nhưng c n bi t là v i h th ng t p tin ext3fs thì b n không đ c đư c đĩa m m này trên DOS ho c Windows (n u không dùng chương trình ho c driver đ c bi t). Hãy c n th n khi vi t tên phân vùng. N u b n mu n t o h th ng t p tin trên đĩa m m thì c n ch y: [root]# mkfs -t ext3 /dev/fd0 Có th nói r ng chúng ta đã “đ nh d ng đĩa m m”. Đ t o ra nh ng đĩa m m có th đ c trên DOS và Windows c n dùng tùy ch n -t v i giá tr vfat ho c nh ng ti n ích đ c bi t khác. C n chú ý là sau khi g n h th ng t p tin vào thư m c /mnt/diaC. Vì th t t nh t là dùng các thư m c r ng đã chu n b s n t trư c đ S h tr đ c đã t t.

M i dòng c a t p tin này ch a thông tin v m t h th ng t p tin và g m 6 vùng phân cách nhau b i các kho ng tr ng15 : • Tên thi t b (phân vùng). smb. • D ng h th ng t p tin. Kh năng này có ích trong trư ng h p s d ng câu l nh mount v i tham s -a (câu l nh mount v i tham s -a s g n t t c các h th ng t p tin li t kê trong t p tin /etc/fstab). nfs. Trong trư ng h p đó câu l nh mount th t xác đ nh d ng c a h th ng t p tin đang g n. ext2.1). N u h th ng t p tin c n đư c sao lưu thì đây ph i có s 1. như sau: [root]# mount -t d ng_httt thi t_b đư ng_d n trong đó d ng_httt xác đ nh d ng h th ng t p tin trên thi t_b (phân vùng). Vùng này đư c chương trình sao lưu dump s d ng. câu l nh: 15 16 Đ ti n đ c các vùng thư ng s p cho th ng hàng. N u b ng nhau thì s ki m tra song song (t t nhiên n u có th ). nhưng đi u đó là không nh t thi t. xia. Còn có th li t kê m t s d ng phân cách nhau b i d u ph y (. Tên đ y đ bao g m c đư ng d n c a thư m c s g n t p tin vào. H th ng t p tin v i giá tr nh hơn s đư c ki m tra trư c. Hi n nay Linux h tr các h th ng t p tin sau: minix. Trong câu l nh mount còn có th đưa ra danh sách các d ng h th ng t p tin không c n g n b ng c (flag) no. proc. umsdos. ext. vfat. iso9660. • Các tuỳ ch n g n. N u không có t p tin đó (ch khi nào b n c tình ho c vô tình xóa) ho c trong t p tin không có nh ng d li u c n thi t. Ví d . còn đư ng_d n xác đ nh đi m g n. D ng đơn gi n nh t trong ví d trên c a l nh mount ch làm vi c v i đi u ki n t t c nh ng tham s còn thi u có th tìm th y trong t p tin /etc/fstab. Có th có các giá tr khác. hãy xem b ng 4. cũng như tên c a h th ng t p tin m ng NFS (ví d ThinhQuyen:/home/nhimlui – thư m c /home/nhimlui trên máy có tên ThinhQuyen). ext3. • Đi m g n. sysv. Tuy nhiên trong m t s trư ng h p có th d n đ n l i. n u không – s 0. Hãy xem trang man fs đ đ c mô t ng n g n v nh ng h th ng t p tin này.4.). hãy xem trang man c a dump. msdos. thì c n s d ng d ng đ y đ c a l nh mount. • Th t ưu tiên ki m tra h th ng t p tin b ng câu l nh fsck. . Có th s d ng tên thi t b có trên máy (ví d /dev/hda10). ch d ng h th ng t p tin trong vùng “d ng h th ng t p tin” và sau tùy ch n -t c a l nh mount có th đ t giá tr auto. hpfs. T p tin c u hình /etc/fstab ch y u dùng đ g n t đ ng các h th ng t p tin trong quá trình kh i đ ng Linux.8 T o và g n các h th ng t p tin 97 làm “đi m g n” (vì th mà trong tiêu chu n FHS có đ c p đ n thư m c /mnt. nên t t hơn h t là ch ra d ng m t cách chính xác. • M c đ dump. ncpfs16 . Theo m c đ nh là rw (đ c và ghi).

thì ch c n đưa ra m t tham s : ho c tên c a thi t b (phân vùng) ho c đi m g n. t c là đ c và ghi). Đ b t kỳ ngư i dùng nào cũng có th b g n h th ng t p tin thì trong t p tin /etc/fstab c n thay th tùy ch n user b ng tùy ch n users (trong vùng các tùy ch n g n).ext Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs g n t t c các h th ng t p tin tr các d ng smb (Samba17 ) và ext Khi g n h th ng t p tin có trong /etc/fstab. n u trong t p tin /etc/fstab có dòng: /dev/hdd /media/dvd auto noauto. Thông thư ng ch có ngư i dùng cao c p root m i có kh năng g n các h th ng t p tin. N u mu n g n m t h th ng t p tin nào đó và ch cho phép đ c thì c n ch ra tùy ch n r (read only) trên dòng tương ng c a t p tin /etc/fstab (theo m c đ nh s d ng rw. v. . Vì đ u tiên b n c n g n các đĩa này (nói chính xác là h th ng t p tin có trên đĩa) vào cây thư m c chung.user. Đ thay m t đĩa r i khác thì đ u tiên c n b g n (“tháo”) đĩa đã có ra r i m i g n 17 các chia s trong m ng c a Windows .v. không ti n trình nào đang ch y t t p tin chương trình n m trên h th ng t p tin này và trong h th ng không có ti n trình nào s d ng h th ng t p tin này. ) trên Linux có m t chút ph c t p hơn. thì t t c m i ngư i dùng s có kh năng g n (b g n) h th ng t p tin đó. nhưng n u trong vùng các tùy ch n g n có ch ra tùy ch n user. flash) ra kh i máy thì c n “tháo” (b g n) các h th ng t p tin có trên các đĩa tháo r i này.sync 0 0 thì b t kỳ ngư i dùng nào cũng có quy n g n h th ng t p tin trên đĩa DVD c a mình b ng câu l nh: [user]$ mount /dev/hdd ho c: [user]$ mount /media/dvd Trong b ng 4. . Zip.8 có đưa ra thêm m t vài tùy ch n có th s d ng trong câu l nh mount và trong t p tin/etc/fstab (vùng các tùy ch n g n). more ho c b ng câu l nh mount (không có tham s ). ho c s d ng câu l nh mount v i tham s -r Câu l nh mount và umount h tr b ng các h th ng t p tin đã g n. Tham s c a câu l nh umount là tên thi t b (phân vùng) ho c đi m g n.98 [root]# mount -a -t nosmb. C n nói r ng n u so v i Windows thì làm vi c v i các đĩa r i (đĩa m m. Có th xem tr c ti p t p tin này b ng các chương trình xem t p tin (less. CD. T t c các tham s khác câu l nh mount s l y t t p tin /etc/fstab. Ch có th b g n h th ng t p tin khi không có t p tin nào c a nó m ra. Trư c khi b các đĩa tháo r i (đĩa m m. DVD. B ng này n m trên đĩa d ng t p tin /etc/mtab. Thao tác này đư c th c hi n b ng câu l nh umount (không ph i unmount!). Ví d . Ch có ngư i dùng đã g n h th ng t p tin và t t nhiên c ngư i dùng cao c p root m i có quy n b g n nó. T c là h th ng t p tin không đư c b n.

Tuy trên các b n phân ph i m i đã có các d ch v cho phép t đ ng g n và t đ ng “tháo” các đĩa r i. defaults S d ng các tuỳ ch n theo m c đ nh: rw. nosuid Không cho phép dùng “bit thay đ i ID ngư i dùng” và “bit thay đ i ID nhóm”. nouser. nouser C m ngư i dùng bình thư ng g n h th ng t p tin. nhưng b n cũng c n bi t cách làm vi c v i các đĩa r i n u có v n đ x y ra v i các d ch v đó. auto. T t nh t hãy chu n b s n cho m i đĩa r i m t “đi m g n” riêng. auto Có th g n h th ng b ng câu l nh mount v i tùy ch n -a. dvd và flash trong /mnt đ làm đi m g n cho ba thi t b c a mình. M t còn l i. đ c bi t trong trư ng h p m r ng quy n truy c p (ví d thêm quy n ghi cho h th ng t p tin đã g n ch đ c). Tùy ch n -a không t đ ng g n h th ng t p tin này. n u b n có m t đĩa m m. ro G n h th ng t p tin ch đ đ c.8 T o và g n các h th ng t p tin 99 B ng 4. Xin nh c l i là nh ng gì đã nói đây ch dành cho h th ng t p tin ext3fs (m t s thông tin v n còn đúng cho phiên b n ext2fs). M t s b n phân ph i (Debian. user Cho phép ngư i dùng bình thư ng g n h th ng t p tin. ti p đĩa th hai. Thư ng s d ng đ thay đ i các tùy ch n g n. async. nosuid. Đây là t t c nh ng gì mà ngư i dùng Linux m i (và r t m i) c n bi t v h th ng t p tin ext3fs. Đ i v i nh ng ngư i dùng này luôn luôn g n v i các tùy ch n noexec. rw G n h th ng t p tin đ đ c và ghi. suid. noauto Ch có th t g n h th ng t p tin. m t dvd và m t flash thì hãy t o ba thư m c floppy.8: Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount Tùy ch n Ý nghĩa async Vào/ra (ghi/đ c) c a h th ng t p tin th c hi n không đ ng b (không t c th i). Ví d . remount Cho phép g n l i h th ng t p tin đã g n. ch đư c nói đ n trong chương này khi c n thi t. m t sau (c u trúc bên trong). openSUSE) s t o s n cho b n nh ng đi m g n này. sync Vào/ra (ghi/đ c) c a h th ng t p tin th c hi n đ ng b (t c th i). exec.4. Chúng ta s xem xét k hơn m t sau này trong . suid Cho phép dùng “bit thay đ i ID ngư i dùng” và “bit thay đ i ID nhóm”. dev. nodev. dev Các thi t b kh i và thi t b ký t (byte) trong h th ng t p tin là nh ng t p tin đ c bi t. nodev Không coi các thi t b kh i và thi t b ký t (byte) trong h th ng t p tin là nh ng t p tin đ c bi t. exec Cho phép th c hi n các t p tin chương trình n m trên h th ng t p tin này. và m i ch đ c p đ n “m t trư c”. m t quay v phía ngư i dùng c a h th ng này (ch y u là c u trúc t p tin).

100 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs m t vài chương s p t i. Còn bây gi b n đ c s chuy n sang nghiên c u thành ph n quan tr ng th 2 trong 4 thành ph n chính c a Linux – h v bash. .

Vì Linux là HĐH đa ti n trình. nên ngay trong ch đ text đã có kh năng làm vi c trong vài c a s . vài bi n th c a sh đư c phát tri n và làm t t hơn. Có hai d ng c a chương trình đã đ c p . tên g i “h v ” b ph n đ i r t nhi u. Nói ngoài l m t chút. th c hi n “liên h ” v i ngư i dùng trong môi trư ng đ h a. Và đ so n th o m t t p tin văn b n không nh t thi t ph i ch y các trình so n th o l n và ch m ch p (đ c bi t trên các máy có c u hình ph n c ng th p) c a môi trư ng đ h a. hay shell. vi t t t c a shell. Nh ng ngư i dùng Linux m i (newbie) thư ng nghĩ s ch ng bao gi làm vi c ch đ này. vì trên th c t “liên h ” v i ngư i dùng đư c th c hi n b i m t chương trình đ c bi t. Sau đó. C n nói ngay r ng. vì đã có giao di n đ h a. tên g i “h v ” (shell) đư c dùng cho các chương trình dùng đ biên d ch l nh trong ch đ text trên m i h th ng UNIX. Ch y chương trình t dòng l nh c a h v tương đương v i vi c nháy (đúp) chu t lên bi u tư ng c a chương trình trong GUI. vi t b i Steve Bourne. 5. b i vì r t nhi u công vi c có th th c hi n nhanh và thu n ti n trong ch đ này hơn là s d ng giao di n đ h a. b t kỳ chương trình nào trong Linux có th kh i đ ng t dòng l nh c a h v (n u máy ch X đã ch y). Trên các h th ng UNIX đ u tiên có m t chương trình. trong đó có Bourne shell — phiên b n m r ng c a sh. cũng như qua giao di n đ h a. Đi u này không hoàn toàn đúng. Tuy nhiên đây là m t ý ki n sai l m. g i là sh. hay còn đư c g i là console ho c terminal. D . m t s chương trình không th ch y GUI và ch có th th c hi n t dòng l nh.1 H v là gì? Chúng ta thư ng nói “ngư i dùng làm vi c v i h đi u hành”. Nhưng m t khác. đ làm vi c trong ch đ text (giao di n dòng l nh) và giao di n đ h a GUI (Graphical User Interface). Tuy nhiên.h v . Theo ý ki n c a m t s chuyên gia ngôn ng cũng như chuyên gia Linux thì nên g i chương trình này m t cách đúng hơn là “trình x lý l nh” hay “trình biên d ch l nh”.Chương 5 Bash T t g hơn t t nư c sơn – ca dao t c ng Vi t Nam Trong ph n này chúng ta s đ c p đ n v n đ làm vi c v i Linux ch đ text. Và dù sao thì ch đ text c a HĐH Linux không ph i là ch đ text m t ti n trình c a MS-DOS. Đưa các tham s cho chương trình trên dòng l nh tương đương v i vi c chúng ta kéo và th cái gì đó lên bi u tư ng chương trình trong môi trư ng đ h a.

(d u g ch dư i. và như th bash còn có th gi i mã là “shell đư c sinh ra l n hai”. Các ký t này bao g m: ‘ ~ ! @ # $ % ^ & * ( ) _ . tên g i c a nó đư c gi i mã ra là Bourne-again shell. h v ch u trách nhi m v công vi c v i các bi n môi trư ng và th c hi n m t vài bi n đ i (th . hoán đ i v trí) các tham s l nh. Đây cũng là s c m nh và là m t trong các ch c năng chính c a h v . nh đó đưa h v tr thành m t công c m nh c a ngư i dùng. và đây là m t ví d cho th y không ph i lúc nào chúng cũng có giá tr đ c bi t. Trư c h t đó là vi c s d ng chúng trong tên t p tin và thư m c. Trên ti ng Anh đây là m t cách chơi ch . Chúng ta s xem xét chúng d n d n trong . Nên nh ít nh t cách s d ng c a các (t h p) phím <Ctrl>+<C>. t vi c tìm ki m chương trình đư c g i. hay đư c cài đ t riêng) đ làm các thao tác cơ b n cho ngôn ng l p trình mà nó h tr . ho c đ bi u th các thao tác nào đó.2 Các ký t đ c bi t H v bash s d ng m t vài ký t t b 256 ký t ASCII cho các m c đính riêng. ho c đ bi n đ i bi u th c.102 Bash án GNU (d án phát tri n chương trình ng d ng c a Stallman.[ ] { } : . xem http: //www. Trư c khi b t đ u ph n này. Vi c đưa ngay t t c ý nghĩa đ c bi t c a nh ng ký t này và các tình hu ng s d ng chúng t m th i không có ích. ch y chúng đ n vi c t ch c d li u đ u vào/đ u ra. T m t mình bash không th c hi n m t công vi c ng d ng nào. b n đ c nên bi t các t h p phím chính. Nó s d ng các ti n ích và chương trình khác (có trong thành ph n h đi u hành. Tuy nhiên các ký t _.org/) sau đó cho ra đ i h v bash. Ngoài ra. còn d u ch m có giá tr đ c bi t khi nó là ký t đ u tiên trong tên t p tin (cho bi t t p tin là “ n”). Nhưng nó h tr vi c th c thi m i chương trình khác. <Ctrl>+<D>. vì t Bourne đ c gi ng v i t borne (sinh ra. b t kỳ m t thu t toán nào cũng có th đư c xây d ng t hai (ba) thao tác cơ b n và m t toán t đi u ki n. Ti p theo chúng ta s ch xem xét bash. Trong tên t p tin ch d u ch m (. Nhưng trong đa s các trư ng h p không khuyên dùng các ký t v i giá tr th hai. Ph thu c vào tình hu ng các ký t đ c bi t này có th s d ng v i ý nghĩa đ c bi t c a nó hay s d ng như m t ký t thông thư ng.gnu. đ ra). 5. – và . Ký hi u g ch chéo dùng đ phân chia tên các thư m c trong đư ng d n. ’ " / \ > < và ký t v i mã 0. Đ ng th i cho phép đưa các tham s cũng như k t qu làm vi c c a m t chương trình t i các chương trình khác hay t i ngư i dùng. Trong toán h c t lâu đã đư c ch ng minh r ng. H v cung c p các toán t đi u ki n và toán t vòng l p. <Tab> và các phím có mũi tên. ký t hàng m i (t o ra khi nh n phím <Enter>) và ký t kho ng tr ng. đó là nó bao g m m t ngôn ng l p trình đơn gi n. s d ng đ đi u khi n vi c nh p d li u trên dòng l nh. xin ng m hi u đó là bash. K t qu thu đư c là m t ngôn ng l p trình m nh. g ch ngang và d u ch m) thư ng đư c s d ng trong tên t p tin. t c là “l i là h v c a Bourne”. Nhưng tính ch t chính c a h v . vì th dư i khi nói đ n h v .) và g ch chéo (/) có giá tr đ c bi t.

N u như m t đo n văn b n nào đó đ t trong ngo c đơn. m t trong các ch c năng chính c a h v là t ch c vi c th c hi n các câu l nh mà ngư i dùng đưa vào trên dòng l nh. ’ và \ (d u đô la.. . n u mu n s d ng kho ng tr ng trong tên t p tin.. sau đó l i đưa ra dòng nh p l nh và ch các hành đ ng ti p theo c a ngư i dùng.1 Thao tác . cung c p cho ngư i dùng hai thao tác đ c bi t đ t ch c vi c đưa các câu l nh trên dòng l nh: . 5.3. thì câu l nh ti p theo s đư c coi như tham s c a l nh phía trư c. n u nh p vào dòng l nh cái gì đó gi ng như sau: teppi82@teppi:~$ command1 . n u mu n đ t t p tin cái tên “lennon imagine” c n đưa tên đó vào d u ngo c: teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine ’lennon imagine’ S khác nhau trong cách s d ng ký t ’ và " đó là. Như v y. nhưng còn có th đưa vào dòng l nh đó ngay l p t c vài câu l nh. N u dùng ký t này đ phân chia các câu l nh. Ký hi u \ (g ch chéo ngư c) có th g i là “ký hi u xóa b ý nghĩa đ c bi t” cho b t kỳ ký t đ c bi t nào. Đ làm đư c đi u này c n s d ng ký t đ c bi t .3 Th c thi các câu l nh Như đã nói trên. ch l nh hoàn thành. thì chúng ta c n đ t trư c ký t kho ng tr ng đó m t ˙ d u Ví d . Ví d .3 Th c thi các câu l nh 103 các ph n sau. . Tr l i v i ví d s d ng kho ng tr ng trong tên t p tin trên. M c dù ngư i dùng thư ng ch nh p trên dòng l nh t ng câu l nh m t. câu l nh sau: teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine lennon\ imagine Các ký t ’ và " (ngo c đơn và ngo c kép) có th g i là “các ký t trích d n”. 5. 3 ký hi u có ý nghĩa l n và c n đ c p đ n đ u tiên. M i ký t này luôn luôn đư c s d ng trong m t c p v i b n sao c a chính nó đ đóng khung m t bi u th c nào đó. thông thư ng. trong ngo c đơn m t ý nghĩa đ c bi t t t c các ký t . có th nói. gi ng như trong các văn b n. nói riêng. ngo c đơn và d u g ch ngư c). sách báo. ch cho l nh đó hoàn thành. sau đó ch y command2. đ ng ngay sau \. khi c n s d ng đ n. Tuy nhiên. thì t t c các ký t n m trong ngo c đơn này có giá tr như các ký t thông thư ng. H v . . khôn m t ký t nào có ý nghĩa đ c bi t. . còn trong ngo c kép – t t c chúng ngo i tr $.5. và &. command2 thì h v đ u tiên s th c hi n câu l nh command1. và chúng s th c hi n l n lư t t câu l nh này đ n câu l nh khác.

và sau khi th c hi n xong thì theo m t cách nào đó tr l i k t qu th c hi n l nh này cho ngư i dùng hay ti n trình khác.1 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n Dòng d li u vào – ra Khi m t chương trình đư c th c hi n. Ch khi (h v ) không th tìm th y t p tin c n thi t trong các thư m c đó.3. N u trên dòng l nh là command1 && command2. ngay l p t c ch y l nh command2.3 Thao tác && và || Các thao tác && và || là nh ng thao tác đi u khi n. thì h v ch y câu l nh command1. Qua kênh này d li u đư c đưa vào cho chương trình.3. h v ph i tìm mã (code) chương trình. còn đ tìm các l nh ngo i trú ngư i dùng. 5. Các câu l nh chia thành hai lo i: n i trú (mã c a chúng có trong mã c a chính h v ) và ngo i trú (mã c a chúng n m trong m t t p tin riêng l trên đĩa).4 5.104 Bash 5. thì h v s tr l i quy n đi u khi n cho ngư i dùng ngay sau khi ch y câu l nh. Ch có th nói ng n g n r ng. n p mã đó vào b nh . n u nh p vào dòng l nh “command1 & command2 &”. ph i ch cho h v đư ng d n đ y đ t i t p tin tương ng.2 Thao tác & Thao tác & đư c dùng đ t ch c vi c th c hi n các câu l nh trong ch đ n n sau. Chúng ta s không xem xét m t k thu t c a vi c th c hi n m t câu l nh nào đó.4. và sau đó không ch m tr tr l i dòng nh p l nh cho ngư i dùng. mà đư c li t kê trong đư ng d n tìm ki m. t c là l nh đó th c hi n thành công. thì command2 s th c hi n và ch th c hi n khi tr ng thái thoát c a l nh command1 khác không. Bư c đ u tiên . còn bây gi chúng ta s xem xét cách h v t ch c vi c đưa d li u vào cho câu l nh đang th c hi n và vi c đưa k t qu t i cho ngư i dùng. M t cách tương t . V cách thêm thư m c vào đư ng d n tìm ki m chúng ta s nói đ n dư i. nó đư c cung c p ba dòng d li u (hay còn g i là kênh): • đ u vào tiêu chu n (standard input hay stdin). 5. Qua kênh này chương trình đưa ra k t qu làm vi c c a mình. Chúng ta s xem xét qua các bư c này. nó m i quy t đ nh r ng ngư i dùng đã nh m khi nh p tên l nh. . mà không đ i cho câu l nh đó hoàn thành. N u đ t d u & ngay sau câu l nh. thì command2 s th c hi n và ch th c hi n trong trư ng h p tr ng thái thoát ra c a l nh command1 b ng không (0). • đ u ra tiêu chu n (standard output hay stdout). Ví d . n u dòng l nh có d ng command1 || command2. theo nguyên t c. Tuy nhiên đ g “gánh n ng” cho ngư i dùng h v bi t cách tìm l nh ngo i trú trong các thư m c. chuy n các tham s đã nh p trên dòng l nh vào cho câu l nh. H v luôn luôn tìm th y l nh n i trú.tìm ki m câu l nh.

hãy th c hi n câu l nh ls v i m t tham s không đúng. 5. Thông thư ng bàn phím đư c c u hình đ nh p vào theo t ng dòng. ví d dùng tham s là m t tên t p tin không t n t i.5.4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n 105 • kênh thông báo l i tiêu chu n (standard error hay stderr).3 L nh cat Chúng ta s xem xét l nh cat đây vì l nh này thư ng làm vi c v i đ u vào và đ u ra tiêu chu n. K t qu là con tr chuy n t i m t dòng m i. và chúng cũng s xu t hi n trên màn hình.2 L nh echo Câu l nh echo dùng đ chuy n t i đ u ra tiêu chu n dòng ký t . Tuy nhiên. đ i v i ngư i dùng thì trong trư ng h p này kênh thông báo l i tiêu chu n không khác gì v i đ u ra tiêu chu n. và hơn n a có v như không có gì x y ra. đư c đưa ra c a s terminal. vào t p tin). N u b n đ c chú ý thì có th gi i thích t i sao l i khác). Làm vi c v i đ u vào và đ u ra tiêu chu n đư c minh h a t t nh t qua ví d các l nh echo và cat. còn hai đ u ra và kênh thông báo l i đư c chương trình s d ng ch đ ghi. chúng ta s th y dư i. dòng ký t b n v a nh p s đư c đưa t i l nh cat.4. Nói cách khác. toàn b thông tin c a l nh hay chương trình mà ngư i dùng đã ch y. 5. và nó s xu t hi n ngay l p t c trên màn hình. Lúc này câu l nh ch các ký t đ n t đ u vào tiêu chu n. hãy ch y l nh cat không có tham s . n u không k t qu có th s khác. và l nh này s l i đưa d li u ra màn hình thông qua đ u ra tiêu chu n. Có th ti p t c nh p các ký t . Đ ch ng minh là l nh này theo m c đ nh ti p nh n dòng d li u nh p vào. 1 gi ng liên k t hóa h c . Sau đó l nh này đưa ra tín hi u chuy n dòng và hoàn t t công vi c. Đ cho th y kênh thông báo l i tiêu chu n làm vi c như th nào. m i dòng ký t nh p vào s đư c hi n ra hay l n: m t l n khi gõ và l n th hai b i câu l nh cat. Tuy nhiên. ls đưa m t tin nh n báo l i ra kênh thông báo l i tiêu chu n. Theo m c đ nh đ u vào có liên k t1 v i bàn phím. Qua kênh này chương trình đưa ra thông tin v l i. và t t c nh ng thông báo l i. mà đư c đưa vào làm tham s cho nó.4. có th chuy n hư ng thông báo đ u ra (ví d . Hãy nh p b t kỳ ký t nào. Theo m c đ nh k t qu làm vi c c a l nh cat hư ng t i đ u ra tiêu chu n. vì th n u b n nh n phím <Enter>. b i vì chúng ta cũng th y thông báo l i đó trên c a s terminal. Hãy th th c hi n câu l nh sau: [user]$ echo ’xin chao cac ban!’ Tôi nghĩ r ng l i gi i thích s là th a thãi (ch xin hãy s d ng d u ngo c đơn. Trong trư ng h p này. còn đ u ra và kênh báo l i hư ng đ n terminal c a ngư i dùng. T đ u vào tiêu chu n chương trình ch có th đ c. Như v y. t c là chương trình ngay l p t c đưa chúng t i đ u ra tiêu chu n.

máy in). Khi này kho ng tr ng trư c và sau các ký hi u > hay >> không có ý nghĩa và ch dùng v i m c đích thu n ti n. Thư ng s d ng vi c chuy n hư ng đ li u ra c a câu l nh vào t p tin. thì c n s d ng ký hi u >> thay cho >. B n có th chuy n hư ng không ch vào t p tin.5.txt > /dev/tty2 thư m c hi n th i b n c n dùng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2> đ chuy n t i c a s terminal này và đăng nh p trư c 3 2 . mà còn t i đ u vào c a m t câu l nh khác hay t i m t thi t b nào đó (ví d . Và t t nhiên chúng ta c n xem xét k hơn cơ ch này. Ví d . đư ng ng và b l c M c dù.txt không t n t i. < và >> Đ chuy n hư ng đ u vào/ra. N u đưa tên m t t p tin vào làm tham s cho l nh cat. N u b n không mu n xóa n i dung cũ mà ghi thêm d li u đ u ra vào cu i t p tin. trong h v còn có các môi trư ng đ c bi t cho phép chuy n hư ng đ u vào/đ u ra.106 Bash N u nh n t h p phím <Ctrl>+<D> (dùng đ ng ng vi c nh p d li u) chúng ta s qua l i dòng nh p l nh. Cũng có th s d ng t h p phím <Ctrl>+<C> (câu l nh trong h v dùng đ d ng chương trình đang ch y). như đã nói trên. m t cơ ch r t có ích c a h v . mà t đó ngư i dùng th c hi n l nh ls2 s đư c ghi vào t p tin /home/maikhai/ls. t đó l nh cat s đ c n i dung này và đưa t i đ u ra tiêu chu n (xem sơ đ ).txt Theo l nh này danh sách t p tin và thư m c con c a thư m c. 5. Dư i đây là m t ví d tương ng: maikhai@fpt:/some/where$ ls -l > /home/maikhai/ls. d nhìn. thông thư ng đ u vào/đ u ra c a m t chương trình liên k t v i các đ u vào/đ u ra tiêu chu n. “<” và “>>”.txt. n u t p tin đã có. khi này n u t p tin ls.1 S d ng >.txt v a t o trên t i c a s terminal th hai3 có th s d ng l nh sau: maikhai@fpt:/sw$ cat /home/maikhai/ls. 5. s d ng các ký hi u “>”.5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. thì nó s đư c t o ra. đ đưa n i dung t p tin /home/maikhai/ls. N i dung t p tin --> Đ u vào tiêu chu n (stdin) --cat--> đ u ra tiêu chu n (stdout) Đây ch là m t trư ng h p riêng c a vi c chuy n hư ng d li u đ u vào. thì n i dung c a l nh này s đư c đưa t i đ u vào tiêu chu n. thì n i dung c a nó s b xóa và ghi đè b i danh sách nói trên.

có th chuy n hư ng không ch đ u vào và đ u ra tiêu chu n. > dùng đ chuy n hư ng d li u c a đ u ra. Nhưng đi u này không làm gi m giá tr c a cơ ch này. còn có kh năng không nh ng chuy n hư ng d li u vào kênh này hay kênh khác.txt như sau (chú ý. đ u ra tiêu chu n stdout . 1 n u dùng >. t c là không có kênh tiêu chu n nào cho l nh) các ký t chuy n hư ng này không th đư c s d ng. vì vào ch còn thi u s đ t. còn < s đư c biên d ch là 0 <. các câu l nh sau là tương đương: [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ cat > file cat>file >file cat > file cat Tuy nhiên. nh p vào dòng l nh sau: [user]$ file1 > file2 mà thu đư c b n sao c a m t t p tin nào đó. có th đưa các thông tin c n thi t cho câu l nh t t p tin: trong t p tin này ghi s n nh ng gì c n đ th c hi n l nh đó. N và M .5. thư ng dùng. Trong m t vài trư ng h p có s d ng các ký hi u <. Ví d .s c a kênh tiêu chu n (0. mà còn các kênh khác. t chúng (không có m t l nh nào. b i vì các kênh tiêu chu n có cho m i câu l nh. Ví d .txt Cách chuy n hư ng này thư ng đư c s d ng trong các script. Ch c năng tương t đ i v i đ u vào đư c th c hi n b i <. Khi này. trên th c t thư ng s d ng câu l nh đơn gi n hơn): maikhai@fpt:/sw$ wc -w < /home/maikhai/ls. mà còn có th theo cách khác. theo m c đ nh. Như th .s 2. > s đư c biên d ch là 1 >. chúng không ch đư c dùng theo các cách quen thu c. ho c 0 n u dùng <. đư ng ng và b l c 107 Như b n th y. T c là l nh chuy n hư ng có d ng đ y đ như sau (xin đư c nh c l i. > và >> mà không ch ra s kênh hay tên t p tin. Đ u vào tiêu chu n stdin có s 0. t c là đ u vào tiêu chu n. Ngoài vi c chuy n hư ng các kênh tiêu chu n đơn gi n như v y. 1. Trong script dùng đ t đ ng hóa m t thao tác nào đó. “l m t” hơn. có th đ m s t trong t p tin ls. mà còn sao chép n i dung c a các kênh tiêu chu n đó. B i vì các ký hi u <. c n đ t trư c ký hi u chuy n hư ng s c a kênh mu n chuy n. và 2) ho c tên t p tin. đây ch là m t ví d minh h a. như th không th . kênh thông báo l i stderr . khi đ t nó (&) trư c s c a kênh s chuy n d li u đ n: command N > &M . cho các câu l nh mà thư ng ti p nh n (hay ch ) d li u vào t bàn phím. > và >> làm vi c v i các kênh tiêu chu n (đ u vào ho c đ u ra). ví d . kho ng tr ng c nh > là không nh t thi t): command N > M Trong đó.s 1. Ký hi u & dùng đ th c hi n đi u này. t c là đ u ra tiêu chu n. Đ làm đư c đi u này. khi không có s nào ch ra.5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra.

đ sao chép thông báo l i vào đ u ra tiêu chu n. t c là n i dung t p tin ls.5. vì khi đó chúng ta v a có th nhìn th y thông báo trên màn hình. Kh năng này đ c bi t có ích khi mu n ghi đ u ra vào t p tin. c n dùng l nh 2>&1.txt. Hai hay vài câu l nh. trư ng h p sau thư ng đư c ng d ng trong các script ch y khi kh i đ ng Linux: teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null cat: hiho: No such file or directory teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null 2>&1 5. liên k t v i nhau (có th nói phân cách nhau. mà k t qu c a nó s là m t bi n đ i ph c t p. các l nh ti p theo th c hi n các công vi c c a mình: ch d li u t l nh trư c và đưa k t qu cho l nh ti p theo. trư c khi th c hi n l nh ti p theo. h v g i và th c hi n t t c các câu l nh có trong đư ng ng cùng m t lúc.. chương trình ti p theo b t đ u x lý k t qu này. k t q a c a l nh grep đư c chuy n t i đ u vào c a l nh wc -l. Cũng y như v y. đ u ra c a kênh v i s N đư c g i đ n c đ u ra tiêu chu n. s đư c chuy n đ n đ u vào c a l nh grep. và sao chép t i kênh có s M. Ví d . ho c băng chuy n). mà đ u ra c a l nh trư c dùng làm đ u vào cho l nh sau.2 S d ng | M t trư ng h p đ c bi t c a chuy n hư ng đ u ra là s t ch c các đư ng ng (ha y còn có th g i là kênh gi a các chương trình. n u mu n) b i ký hi u g ch th ng đ ng “|”. ch y m i l nh đó trong m t b n sao h v riêng.txt | grep knoppix | wc -l Dòng này có nghĩa là k t qu c a l nh cat. d ng bên ph i so v i |. Khi này đ u ra tiêu chu n c a l nh đ ng bên trái so v i | đư c chuy n đ n đ u vào tiêu chu n c a chương trình. mà đư c tr l i sau khi th c hi n xong chương trình) c a m t đư ng ng s trùng v i tr ng thái thoát ra c a câu l nh sau cùng trong đư ng ng. Đ n lư t mình. Ví d : maikhai@fpt:/sw$ cat ls. b n có th sư d ng trên m t dòng c ký hi u dây chuy n |. Đư ng ng s d ng đ k t h p vài chương trình nh l i v i nhau (m i chương trình th c hi n m t bi n đ i xác đ nh nào đó trên đ u vào) t o thành m t l nh t ng quát. N u như mu n m t l nh nào đó k t thúc hoàn toàn. còn 1>&2 sao chép stdout vào stderr. khi đó tr ng thái thoát ra c a đư ng ng s là ph đ nh lôgíc c a tr ng thát thoát ra c a l nh cu i cùng trong đư ng ng. Ví d . . trư c câu l nh đ u tiên c a đư ng ng có th đ t ký hi u “!”. Vì th ngay khi chương trình th nh t b t đ u đưa k t qu đ u ra. h v s d ng l i và ch cho đ n khi th c hi n xong t t c các câu l nh trư c c a đư ng ng. gi ng như m t dây chuy n s n xu t. T c là n u tr ng thái thoát ra c a l nh cu i cùng b ng 0 thì tr ng thái thoát ra c a đư ng ng s b ng 1 và ngư c l i. cũng như d u ch p ph y . Tr ng thái thoát ra (giá tr lôgíc. v a ghi chúng vào t p tin. Trư c m i d u ch m ph y. mà tính s nh ng dòng thu đư c. C n chú ý r ng. H v ch cho t t c các câu l nh k t thúc r i m i xác đ nh và đưa ra giá tr này. l nh này s phân chia n i dung nói trên và ch l y ra nh ng dòng nào có ch a t knoppix.108 Bash L nh này có nghĩa là.

d u g ch dư i (ch ký t đ u tiên c a . hai — nh ng dòng ch g p t p tin th hai. m t m t g i d li u này đ n đ u ra tiêu chu n.3 B l c Ví d cu i cùng trên (ví d v i câu l nh grep) có th dùng đ minh h a cho m t khái ni m qua tr ng khác. câu l nh tee. Nhưng n i dung này có trong ph n l n các cu n sách v UNIX và Linux (xem ph n l i k t). Tìm trong t p tin hay d li u đ u vào các dòng có ch a m u egrep văn b n đư c ch ra và đưa các dòng này t i đ u ra tiêu chu n. và c nh ng câu l nh có trong b ng 5. Môi trư ng c a h v Khái ni m tham bi n trong h v bash tương ng v i khái ni m bi n s trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. less. more. sed Trình so n th o t p tin theo dòng.5. ch s . diff. Kh năng c a b l c có th m r ng v i vi c s d ng các bi u th c chính quy (đi u khi n). chúng ta s d ng đây và chuy n sang m t ph n khác. M t b l c đ c bi t. N u mu n. tr Trong d li u đ u vào thay th các ký t ô th nh t b i các ký t tương ng ô th hai.6 Tham bi n và các bi n s . nhân đôi d li u đ u vào. wc. Tên g i (hay ID) c a tham bi n có th là m t t bao g m các ký t b ng ch cái. B l c – đó là l nh (hay chương trình).1. t ch c tìm ki m theo các m u tìm ki m t đơn gi n đ n ph c t p và r t ph c t p. Vì v y. cmp. và ba — nh ng dòng có trong c hai t p tin. m t khác ghi nó (d li u) vào t p tin (ngư i dùng c n đ t tên). cho phép. s d ng đ th c hi n m t vài bi n đ i trên d li u đ u vào (l y t t p tin hay đ u vào tiêu chu n) .1: Các câu l nh b l c L nh Mô t ng n g n grep. mà ti p nh n d li u vào. th c hi n m t vài bi n đ i trên d li u này và đưa ra k t qu đ u ra tiêu chu n (t đây còn có th chuy n đ n nơi nào đó theo ý mu n c a ngư i dùng). Các câu l nh . đó là.5. B ng 5. ví d . D th y r ng theo ch c năng c a mình l nh tee tương t như nhóm ký t chuy n hư ng 1>&file. chúng ta có th nói r t nhi u v chuy n hư ng và b l c. 5. fgrep. đư c g i là “môi trư ng và các bi n môi trư ng” t o b i h v . b l c chương trình. Môi trư ng c a h v 109 5.6 Tham bi n và các bi n s . Hãy th gõ l nh tr abc ABC r i gõ vài dòng ch a các ký t abc! comm So sánh hai t p tin theo t ng dòng m t và đưa vào đ u ra tiêu chu n 3 c t : m t — nh ng dòng ch g p t p tin th nh t. pr Đ nh d ng t p tin hay n i dung c a đ u tiêu chu n đ in n.b l c bao g m các l nh đã nói đ n trên cat.

Giá tr có th là m t dòng tr ng r ng. n u ngư i dùng g n cho nó m t giá tr . đư c đưa ra khi ch y h v (tham s đ u tiên là giá tr c a tham bi n 1. $. ngư i ta s d ng ký t $ trư c tên c a nó. đư c li t kê b ng trên. 0. tham bi n đ c bi t (các ký t đ c bi t đã nói trên chính là tên c a nh ng tham bi n này) và các bi n s c a h v . . . .110 Bash t này không đư c là ch s ). Như v y.6. v. Có th xem nó (môi trư ng) nh l nh set khi không có tham s (có th c n dùng đư ng ng “set | less”. Có th dùng câu l nh set đ thay đ i giá tr c a tham bi n v trí.2: Các tham bi n đ c bi t. . .1 Các d ng tham bi n khác nhau Tham bi n chia thành ba d ng: tham bi n v trí. thì c n đ t nó (giá tr ) vào d u ngo c. name . Chúng ta nói r ng. N u giá tr có ch a nh ng ký t đ c bi t. T p h p t t c các bi n này cùng v i các giá tr đã gán cho chúng g i là môi trư ng (enviroment) c a h v . và c nh ng ký t sau: . nhìn t phía h v . Các tham bi n đ c bi t không gì khác hơn là các m u. đó là các tham bi n đư c đ t tên. Tên c a bi n môi trư ng ch có th bao g m các ch s . phép hoán đ i) chúng đư c th c hi n như trong b ng 5. có nhi u bi n). thì cũng có th b xóa b b ng l nh n i trú unset.) Giá tr có th là b t kỳ m t dòng văn b n nào. ). Tên (ID) c a tham bi n v trí g m m t hay vài ch s (nhưng không có tham bi n v trí 0).(g ch ngang).v. mà s thay th (phép th . Đ xem giá tr c a m t bi n môi trư ng c th . Giá tr c a tham bi n v trí là các tham s cho l nh. Giá tr c a các tham bi n này cũng thay đ i trong khi h v th c hi n m t trong các hàm s (chúng ta s xem xét v n đ này dư i). có m t đi m khác bi t đó là ch có th “nh c” đ n chúng. _ (g ch dư i). tham s th hai tham bi n 2. không th gán các giá tr cho các tham bi n này. tham bi n đư c xác đ nh hay đư c đ t ra. 5. Giá tr c a bi n môi trư ng đư c gán nh thao tác có d ng sau: [user]$ name=value Trong đó. (Tin r ng sau khi đ c đo n vi t v tham bi n v trí thì các b n đã hi u t i sao m t bi n môi trư ng không th b t đ u b i m t ch s . N u m t bi n môi trưòng đư c xác đ nh. còn l nh maikhai@fpt:/sm$ echo $parameter hi n th giá tr c a tham bi n parameter (t t nhiên n u như tham bi n đó đư c xác đ nh). có th s d ng l nh echo: . còn value .tên c a bi n. #. . Đ nhìn th y giá tr c a tham bi n. n u môi trư ng l n.giá tr mu n gán cho bi n (có th là m t dòng tr ng). l nh: maikhai@fpt:/sm$ echo parameter hi n th t parameter. ch cái và không đư c b t đ u b i m t ch s . Giá tr t t nhiên s không ch a các d u ngo c này. thay vì dùng l nh set (khi này c n tìm trong k t qu c a nó bi n mu n xem). Bi n môi trư ng.

N u giá tr c a IFS tr ng. Trong s các bi n. ho c không đư c xác đ nh giá tr . thì tham bi n phân cách nhau b i các kho ng tr ng. mà t o ra t t t c các tham bi n v trí. b n l i c n ph i bi t tên c a bi n mu n xem). thì s s d ng giá tr c a n [user]$ echo $name Trong đó. đư c đ t b i l nh n i trú set hay trong khi ch y h v . thì $0 có giá tr b ng tên c a t p tin này. b t đ u t tham bi n th nh t. N u s thay th th c hi n trong d u ngo c kép.32 768.2: Thay th các tham bi n đ c bi t Tham bi n Quy lu t thay th * Thay th b i các tham bi n v trí. $ Thay th b i s c a ti n trình (PID . mà đư c th c hi n trong ch đ n n trư c. 4 random là t ti ng Anh có nghĩa ng u nhiên . b t đ u t tham bi n th nh t.process identificator) Thay th b i s c a ti n trình (PID) cu i cùng trong s các câu l nh th c hi n trong n n sau. . T c là “$” tương đương v i “$1c$2c. trong đó c .5. flag. thì giá tr s không đư c thi t l p (tham bi n s b x # Thay th b i giá tr th p phân c a các tham bi n v trí. ? Thay th b i tr ng thái thoát ra c a câu l nh cu i cùng trong đư ng ng.6 Tham bi n và các bi n s . mà b n s th y trong k t qu c a l nh set. Nguyên nhân là vì bi n này tr l i m t giá tr ng u nhiên4 trong kho ng 0 . ví d . “$@” tương đương v i “$1” “$2” . Trong trư ng h p ngư c l i giá tr này b ng đư ng d n đ u đ đ n h v (ví d . N u bash ch y m t t p tin l nh nào đó. c n thay name b i tên bi n (như v y. T c là. thì m i tham bi n s đư c thay th b i m t t riêng bi t. /bin/bash _ (g ch dư i) Thay th b i tham s cu i cùng c a câu l nh trư c trong s các câu l nh đã đư c th c hi n (n u đó l i là m t tham bi n hay bi n s . . 0 Thay th b i tên h v hay tên c a script đang ch y. phân cách nhau b i ký t đ u tiên c a bi n s IFS (s nói đ n sau). bi n RANDOM. @ Thay th b i tham bi n v trí. Xin hãy chú ý đ n. ”. N u th ch y vài l n liên ti p câu l nh sau: maikhai@fpt:/sw$ echo $RANDOM thì m i l n b n s nh n đư c m t giá tr m i. thì tham bi n này s đư c thay b i m t t duy nh t. N u thay th th c hi n trong ngo c kép. .ký t đ u tiên trong giá tr c a bi n s IFS. trong trư ng h p này. Môi trư ng c a h v 111 B ng 5. – (g ch ngang) Thay th b i giá tr các c . N u không có tham bi n v trí. . có nh ng bi n r t thú v .

2 D u nh c c a h v M t trong các bi n r t quan tr ng có tên PS1. cũng như m t vài ký t chuyên dùng đ xác đ nh d ng d u nh c như trong b ng 5.gõ l nh “man bash”). M t ví d khác . Theo m c đ nh bi n PS2 có giá tr “>”. xác đ nh b i bi n PS2. và ký t $. Tên máy đ y đ .com Th i gian hi n th i d ng 24 gi : HH:MM:SS (gi :phút:giây) Th i gian hi n th i d ng 12 gi : HH:MM:SS Th i gian hi n th i d ng 12 gi am/pm (sáng/chi u) Tên ngư i dùng đã ch y h v . B ng 5. D u nh c th hai.3 (ch đưa ra m t vài trong s chúng làm ví d . ví d teppi Tên đ y đ c a thư m c làm vi c hi n th i (b t đ u t g c). Ký t có mã h tám nnn Dòng m i (chuy n dòng) Tên h v S hi n th i c a câu l nh D u g ch ngư c (backslash) Sau ký t này t t c các ký t s không đư c in ra. s d ng trong l nh select. Theo m c đ nh thì bi n này đư c gán giá tr “\s-\v\$ ”. n u h v đư c ch y b i ngư i dùng root. danh sách đ y đ xem trong trang man c a bash . tháng. Bi n này cho bi t d ng c a d u nh c. tuy nhiên trên các b n phân ph i khác nhau thư ng có các script kh i đ ng (hay script đăng nh p) xác đ nh l i bi n này. ví d /home/teppi82/project/l4u Thư m c hi n th i (không có đư ng d n) Ký t #. N u có mong mu n. xu t hi n khi h v ch ngư i dùng nh p thêm m t vài d li u c n thi t nào đó đ có th ti p t c ch y câu l nh (chương trình) đã g i. xác đ nh b i bi n PS3. Sun. Giá tr theo m c đ nh — “+”. ngày”. sau khi ch y l nh này d u nh c s có d ng như đã nói. Bi n PS1 đưa ra d ng c a d u nh c khi h v ch nh p l nh. trong lúc bash theo dõi quá trình th c hi n.3: Ký t xác đ nh d ng d u nh c Giá tr (k t qu thu đư c) Tín hi u âm thanh (mã ASCII 07) Th i gian d ng “Th . đư c đưa ra trư c m i câu l nh. mà bash đưa ra trong khi ch ngư i dùng nh p câu l nh ti p theo. Tên máy (hostname) đ n d u ch m đ u tiên.6. S th t c a l nh hi n th i trong l ch s các câu l nh đã dùng. n u h v đư c ch y b i ngư i dùng thư ng.112 Bash 5. 26. K t thúc chu i các ký t không đư c in ra. b n có th thay đ i các bi n PS1 và PS2. khi ch y l nh cat đ đưa d li u vào t bàn phím vào t p tin. Dec. Nói chung thì trong bash có t t c b n d u nh c. R t có th b n đã nhìn th y d u nh c này. ví d . D u nh c. xác đ nh b i bi n PS4.l nh ftp. Khi này có th s d ng b t kỳ ký t nào nh p t bàn phím.phanthinh. C m ký t \a \d \h \H \t \T \@ \u \w \W \$ \nnn \n \s \# \\ \[ \] \! . D u nh c. đư c s d ng trong các trư ng h p khác nhau. ví d teppi.

s x y ra s thay th theo các quy lu t m r ng trong b ng trên.5. và ký hi u $ (n u trên h v đang làm vi c ngư i dùng bình thư ng) hay #(n u h v ch y dư i ngư i dùng root). đư ng d n đ y đ đ n t p tin không đư c đưa ra. M t chú ý nh . kho ng tr ng. 5.). khi thêm vào bi n PATH m t d u ch m (. trong các bi u th c s h c. /usr/bin. h v “l c l i” các thư m c theo đúng th t đã li t kê trong bi n PATH. đây là đi u không khuyên làm v i lý do b o m t: ngư i có ác ý có th đ t vào thư m c dùng chung m t chương trình nào đó. nên nh t thi t ph i có d u ngo c): [user/root]$ PS1="[\u@\h \W]\$" thì trong d u nh c s có d u m ngo c vuông. và s chia t (word splitting). c n th c hi n câu l nh sau: [user]$ PATH=$PATH:new_path Khi tìm ki m. N u th gõ l nh “echo $IFS”. 5. tên c a thư m c hi n th i (không có đư ng d n). s d ng trong thao tác phân chia t ng khi bi n đ i dòng l nh.6. có cùng tên v i m t trong s nh ng câu l nh thư ng dùng b i root. tên ngư i dùng. sau khi th c hi n l nh (vì trong dòng văn b n có kho ng tr ng. Bi n này đưa ra danh sách đư ng d n đ n các thư m c. Giá tr theo m c đ nh c a bi n này — “<Kho ng_tr ng><Tab><Ký_t _hàng_m i>”. t c là bi n PATH trông như th này: /usr/local/bin:/bin:/usr/bin:/usr/X11R6/bin. b n s nh n đư c m t ng c nhiên nh . mà bash s tìm ki m t p tin (trư ng h p riêng là các t p tin l nh) trong trư ng h p. đ ng th i còn x y ra s thay th trong tên các câu l nh. Ví d . b i vì danh sách còn ch a c nh ng câu l nh đã đư c ghi l i trong t p tin l ch s . mà h v th c hi n trư c khi ch y m t câu l nh nào đó (xem dư i). ký hi u . /usr/X11R6/bin. . có th đưa vào danh sách này thư m c hi n th i. Môi trư ng c a h v 113 S c a l nh (s th t c a l nh đang th c hi n trong bu i làm vi c hi n th i) có th khác v i s c a chính nó trong danh sách “l ch s các câu l nh”. Các thư m c trong danh sách này phân cách nhau b i d u hai ch m (:).3 Bi n môi trư ng PATH Còn m t bi n cũng quan tr ng n a có tên PATH. d u đóng ngo c vuông. /bin. nhưng th c hi n nh ng ch c năng khác hoàn toàn (đ c bi t nguy hi m n u thư m c hi n th i đ ng đ u danh sách tìm ki m). Chúng ta s nói đ n nh ng s thay th này dư i. Tuy nhiên.6 Tham bi n và các bi n s . Đ thêm thư m c vào danh sách này.4 Bi n môi trư ng IFS Bi n này xác đ nh ký t (c m ký t ) phân cách (Internal Field Separator). tên máy. Theo m c đ nh bi n môi trư ng PATH bao g m các thư m c “bin” sau: /usr/local/bin. Sau khi giá tr c a bi n đư c h v đ c xong.6.

Đ có th cung c p bi n môi trư ng cho ti n trình ch y t h v . M t trong nh ng bư c c a s phân tích này là phép m hay khai tri n bi u th c (expansion). Các thao tác này đư c th c hi n theo đúng th t li t kê trên. qua Midnight Commander). Trong bash có b y lo i khai tri n bi u th c: • Khai tri n d u ngo c (brace expansion). ví d . 5. ch y ti n trình đã cho. nó (h v ) trư c khi ch y câu l nh th c hi n vi c “phân tích ng pháp” dòng l nh này (gi ng trong ngôn ng . 5.7 Khai tri n bi u th c Hay h v đ c các câu l nh như th nào?. và giá tr c a bi n này thay đ i sau m i l n ch y chương trình cd (cũng như m i l n thay đ i thư m c hi n th i theo b t kỳ cách nào. Chúng ta s xem xét chúng theo t t này.6. ghi trong bi n HOME. v ng ). • Thay th d u ngã (tilde expansion).114 Bash 5. • Phép th s h c (th c hi n t trái sang ph i). phân tích ch ng . nó (h v ) cung c p cho chúng m t ph n bi n môi trư ng. • Phép chia t (word splitting).6 Câu l nh export Khi h v ch y m t chương trình hay câu l nh nào đó. t t c các chương trình ch y t h v (k c b n sao th hai c a chính h v ) s có quy n truy c p t i các bi n đư c gán như v y. t c là s d ng giá tr c a chúng qua tên. • Phép th các câu l nh. t c là thay vì [user]$ name=value c n gõ: [user]$ export name=value Trong trư ng h p này. • Phép th các tham bi n và bi n s .6.5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân Tên c a thư m c hi n th i ghi trong bi n môi trư ng v i tên PWD. Khi h v nh n đư c m t dòng l nh này đó c n th c hi n. • Khai tri n các m u tên t p tin và thư m c (pathname expansion). . Tương t như v y tên đ y đ (g m c đư ng d n) c a thư m c cá nhân c a ngư i dùng. c n gán giá tr cho bi n này v i l nh export.

thì d u ngã c ng v i tên ngư i dùng đư c thay th b i đư ng d n đ y đ đ n thư m c cá nhân c a ngư i dùng này. M t ví d khác: dòng a{d. và ghi thêm vào sau m i t này nh ng gì đ ng sau d u ngo c. Gi thi t. Khai tri n d u ngo c đư c th c hi n trư c các d ng khai tri n khác trong dòng l nh.7 Khai tri n bi u th c 115 5.new. thì d u ngã s đư c thay th b i giá tr c a bi n HOME. ho c thay đ i ngư i dùng s h u c a vài t p tin cùng m t lúc. và bugs. N u như t .dist.new. Trong trư ng h p th hai.lib/{ex?. N u như tên này là m t dòng r ng (t c là d u g ch chéo đ ng ngay phía sau d u ngã). N u như ngay sau d u ngã (và trư c d u g ch chéo) là m t t trùng v i tên c a m t ngư i dùng h p pháp.?*. s đư c gi không thay đ i (chúng s đư c biên d ch các bư c phía sau).1 Khai tri n d u ngo c Khai tri n d u ngo c t t nh t minh h a trên ví d . Có th th c hi n đi u này nh các câu l nh sau: [user]$ mkdir /usr/src/unikey/{old. hơn n a t t c các ký t đ c bi t có trong dòng l nh. k c nh ng ký t n m trong d u ngo c.bugs} [root]# chown root /usr/{ucb/{ex.b}e khi khai tri n s thu đư c ba t “ade ace abe”.how_ex} Trong trư ng h p đ u.2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion) N u như t b t đ u v i ký t d u ngã (’∼’). 5.? • /usr/ucb/edit • /usr/lib/ex?. trong thư m c /usr/src/unikey/ s t o ra các thư m c con old.edit}.dist. t t c các ký t đ ng trư c d u g ch chéo đ u tiên (hay t t c các ký t n u như không có d u g ch chéo) s đư c hi u là tên ngư i dùng (login name). Và n u giá tr c a bi n HOME không đư c gán thì d u ngã s đư c thay th b i đư ng d n đ u đ đ n thư m c cá nhân c a ngư i dùng. ngư i dùng s h u c a các t p tin sau s thay đ i (thành root): • /usr/ucb/ex • /usr/lib/ex?.5.7.7.c. mà đã ch y h v .? • /usr/ucb/ex • /usr/lib/how_ex • /usr/ucb/edit • /usr/lib/how_ex T c là v i m i c p d u ngo c s t o ra vài dòng riêng r (s nh ng dòng này b ng s t n ng trong d u ngo c) b ng cách ghi thêm vào trư c m i t trong ngo c nh ng gì đ ng trư c d u ngo c. chúng ta c n t o thư m c con trong m t thư m c nào đó.

hay ký hi u này s đư c thay th b i tên đ u đ c a thư m c hi n th i (t c là giá tr c a bi n PWD). không có ký t nào có ý nghĩa đ c bi t. không nh t thi t. thì d u g ch ngư c (\) trong d u ngo c s có ch c năng như m t ký t thông thư ng. 5. thì thay th giá tr c a bi n OLDPWD (thư m c “cũ”). vì d u ngo c phân cách bi u th c v i các t hay ký t đ ng sau. Bi u th c hay tên đ ng sau $ có th đư c đưa vào ngo c. Phía trong expression có th c hi n các phép th tham bi n và th câu l nh. nhưng nh ng d u ngo c kép trong expression l i đư c đ c như m t ký t thư ng. nhưng r t ti n. D u ngo c ch c n thi t. S phân chia t không x y ra. Có hai d ng phép th l nh: $(command) và ‘command‘ N u ng d ng d ng th hai (chú ý đây s d ng d u “ngo c đơn ngư c”. mà chúng ta không mu n h v “hi u l m” chúng là m t ph n c a tên tham bi n. Có hai d ng phép th s h c: $[expression] ((expression)) Trong đó expression đư c hi u (đư c bash đ c) như khi đ ng trong ngo c kép. thì t t c các ký t đ ng trong ngo c t o thành m t câu l nh. tr trư ng h p “$” (l i gi i thích xem b ng s 3). Như v y.5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion) Phép th s h c cho phép tính giá tr c a m t bi u th c s h c và thay th nó (bi u th c) b i k t qu thu đư c. N u phép th câu l nh x y ra phía trong ngo c kép. đ g i giá tr c a tham bi n nói chung cũng như bi n môi trư ng nói riêng trong dòng l nh. Ý nghĩa c a nó n m ch thay th tên các câu l nh b i k t qu th c hi n c a chúng. phím cho nó thư ng n m trên phím Tab). S khai tri n các m u tên t p tin và thư m c cũng không đư c th c hi n. N u như s d ng d ng $(command). cũng như xóa các ký t trích d n (xem dư i). tr trư ng h p. ‘.116 Bash đ ng sau d u ngã không ph i là tên c a m t ngư i dùng (và không r ng).3 Phép th các tham bi n và bi n s Ký t $ đư c s d ng cho các thao tác th tham bi n.7.7. 5. phép th các câu l nh. Trong t t c các giá tr c a bi n s x y ra phép th d u ngã (∼). N u d ng sau d u ngã là ‘-’. thì t không b thay đ i. ho c khi theo sau tên còn có các ký t khác. N u như sau d u ngã là ‘+’. hay m t \. .7. s khai tri n tham bi n và bi n s . phép th các bi u th c s h c. khi đ ng sau nó (d u g ch ngư c) là m t $.4 Phép th các câu l nh Phép th các câu l nh là m t công c r t m ng c a bash. thì trong k t qu c a phép th s không th c hi n phép phân chia t và s khai tri n m u tên t p tin và thư m c. n u tên c a tham bi n có ch a vài ch s . th các câu l nh và th các bi u th c s h c. 5. c n đ t bi u th c d ng $parameter.

bash s đưa ra thông báo l i. 5. h v l i phân tích dòng l nh m t l n n a (nhưng d ng thu đư c sau các phép th nói trên) và th c hi n vi c phân chia t (word splitting).4. jpeg. N u như không tìm th y tên tương ng v i m u. Đ thu đư c thông tin ch c a t p tin d ng jpeg. và bi n nullglob không đư c đưa ra. xác đ nh b i bi n IFS (xem trên). N u trong dòng l nh không th c hi n phép th nào trong các phép th k trên.6 Phân chia t (word splitting) Sau khi th c hi n xong các phép th tham bi n. th l nh. . phim v i d ng gif. N u như bi n này đư c xác đ nh. thì t này s đư c xem như m t m u. t c là các ký t đ c bi t b m t giá tr và hi u như các ký t thư ng.jpg N u trong thư m c có nhi u t p tin. thì t s b xóa kh i dòng l nh. avi. N u bi u th c không chính xác.v. trong đó có ch a m t s lư ng l n các t p tin đ các d ng. có th dùng câu l nh [user]$ ls *. c th hơn v v n đ này có th đ c trong ph n ARITHMETIC EVALUATION c a trang man c a bash. thì phân chia t cũng không x y ra. và c n thay th b i các t trong danh sách đư ng d n. Thao tác này n m ch . thì vi c phân chia t s không x y ra. thì l nh sau ch đưa ra danh sách các t p tin có s t 0500 đ n 0999: [user]$ ls -l 0[5-9]?? 5 Pathname Expansion . câu l nh [user]$ echo $((2 + 3 * 5)) cho k t qu b ng “17”.7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin5 Phép th tên đư ng d n và t p tin (Pathname expansion) s d ng đ ch nh m t m u nh g n mà có th ch ra vài t p tin (hay thư m c).7. ví d . mà đư ng d n tương ng v i m u không tìm th y. . và n u như không đưa ra tùy ch n -f. và nh đó chia nh dòng l nh thành các t riêng r trong các ch tương ng. N u giá tr c a IFS b ng m t dòng tr ng.5. N u tìm th y t v i m t hay vài ký t như v y. ?. M u tên t p tin r t thư ng xuyên s d ng trong dòng l nh có ch a ls. 5.7. Các ký t dùng đ t o m u có các giá tr trong b ng 5. và [. tương ng v i m u này. Hãy tư ng tư ng là b n mu n xem thông tin c a m t thư m c. thì bash s tìm ki m trong t ng t c a dòng l nh các ký t *. . mà tên c a chúng là các s g m b n ch s (thư m c /proc là m t ví d +). tương ng v i m u này. h v tìm trong dòng l nh t t c các ký t phân chia. Sau khi phân chia t . Ví d . v. thì t s không thay đ i. và th các bi u th c s h c. t p tin hình nh.7 Khai tri n bi u th c 117 Cú pháp c a bi u th c expression tương t như cú pháp c a bi u th c s h c c a ngôn ng C.

txt và vntex. H v bash h tr các toán t l a ch n if. nhưng file23. N u ký t đ u tiên trong ngo c vuông là ! hay ^. N u giá tr này b ng 0. k c hai ký t t o ra dãy (c và f trong ví d ) cũng tương ng v i m u.8 Shell — m t ngôn ng l p trình Như đã nói trên. until. và filea. 5.txt s đư c thay th b i vnoss.] B ng 5. Ví d . Ví d .png s tương ng t t c các t p tin có ph n m r ng png (t p tin đ h a hai chi u).. Tương ng b t kỳ ký t nào trong s các ký t n m trong d u ngo c vuông này. k c dòng r ng. Ngoài ra. phân cách nhau b i d u tr (-). phân cách nhau b i d u ph y và k t thúc b i m t d u ch m ph y hay ký t dòng m i. C p ký t . while. còn n u giá tr này khác không. không đư c ch ra trong ngo c. thì ki m tra giá tr đư c tr l i b i câu l nh cu i cùng c a danh sách.118 Bash Ký t * ? [.else và case.1 Toán t if và test (ho c [ ]) C u trúc c a toán t đi u ki n có d ng thu g n như sau: if list1 then list2 else list3 fi trong đó. theo t đi n.txt s đư c thay th b i các tên t p sau file1.8 Xóa các ký t đ c bi t Sau khi làm xong t t c các phép th . các ký t \. N u trong danh sách có vài câu l nh.txt (n u chúng t n t i). b t ký ký t nào. ví d c-f. và *. list1.8.txt..4: Các ký t t o m u Quy lu t thay th Tương ng v i b t kỳ dòng ký t nào. file2. Giá tr .txt (n u các t p tin này t n t i). v*. thì m u ( v trí này) s tương ng t t c các ký t ..txt. 5. đ có th xây d ng b t kỳ gi i thu t nào cũng c n có toán t ki m tra đi u ki n.txt. thì s th c hi n nh ng l nh t list3. 5. n m gi a hai ký t này. cũng như các toán t vòng l p for.then.. ‘ và " còn l i trong dòng l nh (chúng đư c s d ng đ hu b giá tr đ c bi t c a các ký t khác) s b xóa h t. Tương ng b t ký m t ký t đơn nào. m u file?.7. thì s th c hi n các l nh t list2. list2.txt thì không. các chu i này có th đư c đưa vào d u ngo c nh n: list.. vnlinux. và list3 là các chu i câu l nh. bi u th m t dãy. Toán t if ki m tra giá tr đư c tr l i b i các câu l nh t list1. file3..txt. nh đó nó (bash) tr thành m t ngôn ng l p trình m nh.

. Thay vì gõ test expression có th đưa bi u th c expression vào ngo c vuông: [ expression ] C n chú ý r ng. s d ng trong toán t test. Bi u th c ph c t p hơn đư c t o ra t các thao tác đơn và kép sau (“nh ng viên g ch cơ s ”): • -a file Đúng n u t p tin có tên file t n t i. ch không ph i là m t phép bi n hóa th n thông nào đó c a h v bash (ch là cú pháp c a [ đòi h i ph i có d u đóng ngo c). D ng đ y đ c a l nh if: if list then list [ elif list then list ] . • -b file Đúng n u file t n t i. so sánh các dòng và các so sánh s h c thông thư ng. mà có th đư c bi u th b i d u ngo c vuông [ ].8. L nh test th c hi n phép tính m t bi u th c nào đó.. và là m t t p tin thi t b ký t (charater device) đ c bi t. và tr l i giá tr 0. test và [ đó là hai tên c a c a cùng m t chương trình. . và 1 trong trư ng h p ngư c l i.]) c n đi sâu hơn. • -c file Đúng n u file t n t i.2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c Bi u th c đi u ki n. Bi u th c đ ng sau if hay elif thư ng là câu l nh test. trùng v i giá tr mà chu i l nh th c hi n (list2 ho c list3) đưa ra. không nh t thi t ph i có). chúng ta đưa ra ví d s d ng if: if [ -x /usr/bin/unicode_start ] . [ else list ] fi ( đây d u ngo c vuông ch có nghĩa là. • -d file Đúng n u file t n t i và là m t thư m c. Đ k t thúc m c này. Và cũng c n chú ý r ng ch c a test trong c u trúc if có th s d ng b t kỳ chương trình nào. 5.. Bi u th c đư c đưa t i chương trình test như m t tham s c a chương trình. n u bi u th c là đúng. nh ng gì n m trong nó. then unicode_start else echo "hello world" fi V toán t test (hay [. đư c xây d ng trên cơ s ki m tra thu c tính t p tin. và là m t t p tin thi t b kh i (block device) đ c bi t.5. ngo c vuông..8 Shell — m t ngôn ng l p trình 119 đư c tr l i b i toán t if như v y.

• -p file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là tên c a m t ng (kênh FIFO). n u t p tin có tên file t n t i và là socket. • -k file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit sticky. • -S file Đúng. • -0 file Đúng. • -s file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và kích thư c l n hơn không. • -g file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit thay đ i nhóm. • -p file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là tên c a m t ng (kênh FIFO). • -G file Đúng. n u t p tin có tên file t n t i và thu c v nhóm. • -w file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n ghi. xác đ nh b i ID nhóm có hi u l c. • -u file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit thay đ i ngư i dùng. Bash • -h file hay -L file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là liên k t m m (liên k t tư ng trưng). • -t fd Đúng n u b mô t c a t p tin (fd) m và ch lên terminal. • -r file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n đ c. . n u t p tin có tên file t n t i và thay đ i t l n đư c đ c cu i cùng. • -N file Đúng.120 • -e file Đúng n u t p tin có tên file t n t i. n u t p tin có tên file và ch s h u c a nó là ngư i dùng mà ID có hi u l c ch đ n. • -f file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là m t t p tin thông thư ng. • -x file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n th c thi.

n u hai chu i không trùng nhau. • file1 -ef file2 Đúng. Có th thay hai == b ng m t =. đ ng sau chu i string2 (đ i v i ngôn ng hi n th i). • -o optname Đúng. • string1 > string2 Đúng. n u đ dài c a chu i khác không. n u t p tin file1 có th i gian s a đ i mu n hơn file2. VÀ (c ng) và HO C: • !(expression) Phép ph đ nh. ch các tham s arg1 và arg2 có th s d ng các s nguyên (âm ho c dương). Đúng n u m t trong hai bi u th c đúng. • expression1 -o expression2 Phép lôgíc ho c OR. -gt (l n hơn). 121 • file1 -ot file2 Đúng. n u hai chu i trùng nhau. theo t đi n. -le (nh hơn ho c b ng). n u đ dài c a chu i string b ng không. Đúng n u c hai bi u th c đ u đúng. T các bi u th c đi u ki n cơ b n này có th xây d ng các bi u th c ph c t p theo ý mu n nh các phép lôgíc thông thư ng PH Đ NH. • expression1 -a expression2 Phép c ng lôgic AND.5. n u t p tin file1 “già” hơn file1 (trư ng h p ngư c l i c a trư ng h p trên). • string1 !== string2 Đúng. • -z string Đúng. n u chu i string1. Đúng. n u t p tin file1 và file2 có cùng m t s thi t b và ch s mô t inode. -lt (nh hơn). • -n string Đúng. • arg1 OP arg2 đây OP là m t trong các phép so sánh s h c: -eq (b ng). n u bi u th c sai. Chi ti t xin xem trên trang man bash. không b ng). n u chu i string1. đ ng trư c chu i string2 (đ i v i ngôn ng hi n th i). • string1 == string2 Đúng. • string1 < string2 Đúng. n u tùy ch n optname c a h v đư c kích ho t. -ne (khác. . -ge (l n hơn ho c b ng). theo t đi n.8 Shell — m t ngôn ng l p trình • file1 -nt file2 Đúng.

sysinit (ki u t ch c kh i đ ng FreeBSD style): case "$UTC" in yes|true) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS -u". . d u nh c PS3 đư c đưa ra. CLOCKDEF="$CLOCKDEF (utc)". và h v ch chu i nh p vào trên đ u vào tiêu chu n. Ví d s d ng toán t case sau l y t script /etc/rc. ] do list. Chu i mà ngư i dùng nh p vào... Sau đây là m t script nh (xin hãy gõ không d u n u console c a b n chưa h tr vi c hi n th Ti ng Vi t): . và th c hi n danh sách list các câu l nh đ ng sau m u đã tìm th y. Giá tr tr l i b i toán t này. nh n giá tr no ho c false . thì bi n name s nh n giá tr b ng không. done Lúc đ u t m u word hình thành m t danh sách nh ng t tương ng v i m u này. N u nh p vào b t kỳ m t giá tr nào khác.4 Toán t select Toán t select cho phép t ch c h i tho i v i ngư i dùng.8. ) list . N u chu i nh p vào có ch a s ... esac N u bi n s (UTC) nh n giá tr yes ho c true. Nó có d ng sau: select name [ in word.122 Bash 5. 5. tương ng v i m t trong các s đã hi n ra.8. đư c ghi l i trong bi n REPLY.. Trong trư ng h p ngư c l i. no|false) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS --localtime". n u không tìm th y s trùng nhau nào.. và so sánh nó (word) v i m i t trong m u pattern theo th t . N u nh p vào m t dòng r ng. hơn n a m i t đư c đi kèm v i m t s th t . N u m u word b b qua (không có trong toán t select). b ng 0. esac Câu l nh case đ u tiên khai tri n t word. thì s đưa vào các tham bi n v trí (xem trên) theo m t cách tương t . thì bi n name s đư c gán giá tr b ng t đi kèm v i s này. thì s th c hi n c p l nh th nh t..c p th hai. CLOCKDEF="$CLOCKDEF (localtime)". Sau khi tìm th y s trùng nhau đ u tiên thì d ng vi c so sánh l i. thì s và t s đư c hi n ra them m t l n n a. T p h p nh ng t này đư c đưa vào kênh thông báo l i tiêu chu n.3 Toán t case D ng c a toán t case như sau: case word in [ [(] pattern [ | pattern ] .d/rc. Sau đó. . ] . Danh sách l nh list đư c th c hi n v i giá tr bi n name đã ch n. tr l i giá tr mà câu l nh cu i cùng trong danh sách list đưa ra.

done Đ u tiên cũng x y ra s khai tri n t word theo quy lu t khai tri n bi u th c (xem trên). chmod 755 select.5 Toán t for Toán t for làm vi c có khác m t chút so v i for trong các ngôn ng l p trình thông thư ng.sh).5. do break done echo "B n đã ch n $var" 123 Ghi đo n trên vào m t t p tin (ví d . do touch fu$a done Có th gõ ba dòng này trên m t dòng l nh. Trên màn hình s hi n ra câu h i sau: B n thích dùng OS nào? 1) Linux 3) Free BSD 2) Gnu Hurd 4) MacOSX #? 5) Solaris 6) QNX 7) Other Hãy nh n m t trong 7 s đưa ra (t <Enter>). thì danh sách l nh list đư c th c hi n m t l n cho m i tham bi n v trí đã đưa ra. D ng t ng quát c a toán t for như sau: for name [ in word.8 Shell — m t ngôn ng l p trình #!/bin/sh echo "B n thích dùng OS nào?" select var in "Linux" "Gnu Hurd" "Free BSD" "MacOSX" "Solaris" "QNX" "Other". thì s th y thông báo sau: B n đã ch n MacOSX 1 đ n 7). Sau đó bi n name l n lư t đư c gán các giá tr thu đư c t s khai tri n này. Thay vì tăng ho c gi m giá tr c a m t bi n s nào đó (lên ho c xu ng) m t đơn v sau m i vòng l p. N u không có “in word”.8. Ví d . Script sau t o các t p tin fu1. k t qu thu đư c tương t script. N u b n nh p 4 (nh n c 5. và fu3: for a in 1 2 3 . và ch y (.sh). select.sh). Nói chung c u trúc có d ng sau: for name in words do list done Quy lu t xây d ng danh sách l nh (list) gi ng trong toán t if./select. ] do list . thì nó gán giá tr ti p theo trong danh sách t đưa s n cho bi n đó trong m i vòng l p. fu2. v i . và th c hi n danh sách l nh list trong m i l n như v y. thay đ i đ t p tin thành kh thi (ví d .

s d ng giá tr ph đ nh c a đi u ki n list1..8. Nh câu l nh này có th s d ng for c a bash làm vi c như toán t for trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. do ls -l directory >> logfile echo -. 5. Toán t until tương t như toán t while: until list1 do list2 done Đi m khác bi t n m ch . 5.124 Bash Trên Linux có chương trình seq. n u câu l nh cu i cùng trong danh sách list1 tr l i tr ng thái thoát ra khác không. và đưa ra chu i t t c các s n m gi a hai s này (c ng thêm c chúng).SEPARATOR -. Đ làm đư c đi u này ch c n vi t vòng l p for như sau: for a in $( seq 1 6 ) . t c là list2 th c hi n. ti p nh n hai s nguyên làm tham s . “fu10”.6 Toán t while và until Toán t while làm vi c tương t như if..8. . và s ng ng khi đi u ki n không th a mãn. do cat fu$a done Câu l nh (script) này đưa ra màn hình n i dung c a 10 t p tin (n u có): “fu1”. t c là chúng ta có th t t o các câu l nh m i. C u trúc có d ng như sau: while list1 do list2 done Ví d : while [ -d directory ] . Hàm s có c u trúc như sau: function name () { list } . nhưng vòng l p các câu l nh trong list2 ch th c hi n khi đi u ki n còn đúng..>> logfile sleep 60 done Chương trình (script) trên s theo dõi và ghi l i n i dung c a thư m c có tên directory theo t ng phút n u thư m c còn t n t i.7 Các hàm s H v bash cho phép ngư i dùng t o các hàm s cho mình. Hàm s làm vi c và đư c s d ng gi ng như các câu l nh thông thư ng c a h v .

9 Bi n n i b (local) N u mu n t o m t tham bi n đ a phương. Vi c đánh s b t đ u t 1.8 Tham s Khi hàm s đư c g i đ th c hi n. Cũng có th s d ng t t c các tham s m t lúc nh $*.8. Hàm s th c hi n trong ph m vi h v hi n th i: không có ti n trình m i nào đư c ch y khi biên d ch hàm s (khác v i vi c ch y script). done. Các câu l nh này s đư c th c hi n m i khi tên name đư c g i (gi ng như m t l nh thông thư ng). trong đó n là s c a tham s mà chúng ta mu n s d ng. còn ph n thâm c a hàm s t o b i danh sách các câu l nh list. M c dù tùy ch n này không có nhi u ý nghĩa v i m c đích chúng ta mu n đây. thì hàm s s b d ng l i và quy n đi u khi n đư c trao cho câu l nh đ ng sau hàm. Cú pháp đưa ra bi n đ a phương gi ng h t các tham bi n khác.5. name xác đ nh tên c a hàm (dùng đ g i hàm). th c hi n công vi c c a l nh seq đã nh c đ n trên: seq() { local I=$1.8 Shell — m t ngôn ng l p trình 125 Hơn n a t function không nh t thi t ph i có. t c là g i hàm s ngay trong ph n thân c a nó. I=$(( $I + 1 )) }. 5. có th s d ng t khóa local. nó (tùy ch n) h y b vi c t o dòng m i. Hàm s tính giai th a fact M t ví d khác: fact() { .8. 5. như v y $1 là tham s đ u tiên. do { echo -n "$I ". và đưa ra s th t c a tham s nh $# Tham s v trí s 0 không thay đ i. n m gi a { và }. Khi th c hi n xong hàm s . Dư i đây là m t ví d hàm s . Trong khi th c hi n n u g p câu l nh n i trú return (trong ph n thân c a hàm). C n chú ý r ng hàm có th là đ qui. ch có đi u c n đ ng sau t khóa local: “local name=value”. xem trên) trong th i gian th c hi n hàm này. Chúng đư c đ t các tên như $n. echo $2 } C n chú ý đ n tùy ch n -n c a echo. nhưng s r t có ích trong các hàm s v i m c đích khác. các tham bi n v trí và tham bi n đ c bi t # s đư c tr l i các giá tr mà chúng có trư c khi ch y hàm. các tham s c a hàm s tr thành các tham bi n v trí (positional parameters. while [ $2 != $I ].

tr l i b i câu l nh cu i cùng trong script. N u filename không ch a d u g ch chéo. then echo 1.1 )) ) )) }. mà l nh source tr l i. N u trong thư m c. c n s d ng câu l nh source. Giá tr (tr ng thái). thì s tìm nó (t p tin) trong thư m c hi n th i. 5. đ th c hi n script myscript c n đưa câu l nh “sh myscript”. N u không câu l nh nào đư c th c hi n.10 Câu l nh sh B n luôn luôn có th ch y m t b n sao c a h v bash nh câu l nh bash hay sh. Tương t hàm s script có th đư c th c hi n như m t câu l nh. Khi này có th b t b n sao này ch y m t script nào đó. trùng v i giá tr . thì tr ng thái thoát b ng 0. thì đư ng d n. Như v y. li t kê trong PATH. và phép th các câu l nh. xem đ nh d ng câu l nh trên). 5. không tìm th y t p tin c n. m t ví d c a hàm đ qui. xác đ nh b i câu l nh cu i cùng c a filename. Đ có th th c hi n script trong b n bash hi n th i. ho c không tìm th y t p tin filename. Cú pháp truy c p đ n các tham s cũng như hàm s . N u có các tham s (đưa ra arguments. Trong các trư ng h p thông thư ng khi ch y script s có m t ti n trình m i đư c ch y. Đi u này có nghĩa là. fi } Bash Đây là hàm s giai th a. thì trong th i gian th c hi n script chúng s thành các tham bi n v trí. Hãy chú ý đ n s khai tri n s h c. và tr l i giá tr .” (đ ng nghĩa c a source). T p tin này không nh t thi t ph i kh thi (không nh t thi t ph i có bit x).9 Script c a h v và l nh source Script c a h v ch là các t p tin có ch a chu i l nh. s đư c s d ng đ tìm t p tin có tên filename. else { echo $(( $1 * $( fact $(( $1 -. n u đưa tên c a script như m t tham s cho l nh bash. N u không có tham s . khi chúng ta g i script đ th c hi n . N u xem n i dung c a m t t p tin script nào đó (nh ng t p tin như v y có r t nhi u trên h th ng). b n s th y dòng đ u tiên có d ng sau: #!/bin/sh. li t kê trong bi n s PATH. Câu l nh s có d ng: source filename [arguments] Câu l nh này đ c và th c hi n các câu l nh có trong t p tin filename trong môi trư ng hi n th i. Trong trư ng h p này script ch đơn gi n là m t tham s c a l nh nói trên. thì tham bi n v trí không thay đ i.126 if [ $1 = 0 ]. hay m t d u ch m “.

l ch s câu l nh. . Chúng ta s d ng bài h c ng n g n v bash t i đây. N u b n mu n ki m ch ng l i tác d ng c a ký t này. thì hãy nh p vào dòng l nh m t câu l nh b t kỳ. script trên ngôn ng Perl b t đ u b i dòng có d ng !/bin/perl. Các b n s tìm th y thông tin c n thi t trong các cu n hư ng d n khác ho c trên trang man bash. Ví d . ví d “# ls”. b n s th y r ng h v b qua câu l nh này. M t chú ý khác là ký t # dùng đ vi t l i chú thích trong script. và đ t trư c nó (câu l nh) ký t #. . v. mà s đ c t p tin và th c hi n các câu l nh tương ng. . mô t v thư vi n readline. T t nhiên. thì /bin/sh s giúp chúng ta “thu x p” m i th .5. tín hi u. qu n lý ti n trình. Có th thay th dòng này b i liên k t đ n b t kỳ m t chương trình nào.10 Câu l nh sh 127 như m t l nh thông thư ng. còn r t nhi u v n đ quan tr ng c n xem xét nhưng n m ngoài ph m vi c a bài h c.v. ví d . T t c nh ng gì đ ng sau ký t này đ n cu i dòng s đư c coi là chú thích và b bash b qua (t c là h v s không xem dòng này là câu l nh).

cd. N u như b n đ c có kinh nghi m làm vi c v i Norton Commander (nc) trong MS-DOS hay v i FAR trong Windows. Tác gi xin có l i khuyên đ i v i nh ng ai còn xa l v i NC hay FAR (n u như có?): hãy chú ý đ c và th c hành chăm ch . . vì vi c nh n phím đã b v đ h a chi m l y. v. Nói cách khác. . rxvt.v. vì Midnight Commander s giúp đ r t nhi u trong khi làm vi c v i h đi u hành. Trong chương này chúng ta s h c cách s d ng chương trình Midnight Commander. . mv. mkdir. m t trình qu n lý t p tin m nh.Chương 6 S d ng Midnight Commander M i th đ u đã đư c vi t ra — các nhà l p trình Nga. rm. m c dù có th áp d ng cho nh ng phiên b n khác. . Ki n th c đưa ra ch áp d ng đư c hoàn toàn trong trư ng h p chương trình ch y t kênh giao tác (console). Đ u tiên chúng ta hãy xem xét cách cài đ t chương trình này . Sau khi đ c xong chương này b n đ c s có th s d ng các t h p phím cũng như giao di n c a Midnight Commander đ th c hi n r t nhi u công vi c có liên quan đ n h th ng t p tin t nh bé đ n n ng nh c.1-pre3. đây là trình qu n lý t p tin (File Manager). thì m t s mô t ho t đ ng c a chương trình s không còn chính xác n a. như pwd. 6.6. ví d xterm. Trong trư ng h p này. đ có th làm vi c v i Midnight Commander b n đ c ch c n xem nhanh nh ng n i dung phía dư i. Ghi chú: 1. rmdir. hay còn g i là giao di n text. B i vì th m chí nh ng t h p “phím nóng” chính c a chúng cũng trùng nhau. . cp. Midnight Commander (hay thư ng rút g n thành mc) là chương trình cho phép xem c u trúc cây thư m c và th c hi n nh ng thao tác đi u khi n h th ng t p tin. S không tương ng như v y thư ng g p nh ng ch nói v phím “nóng”.1 Cài đ t chương trình Midnight Commander M c dù đ đi u khi n h th ng t p tin nói chung và đ làm vi c v i các t p tin nói riêng có th s d ng các câu l nh c a h đi u hành. . ls. Khi làm vi c v i chương trình qua trình gi l p (emulator) c a terminal trong giao di n đ h a. nhưng s thu n ti n hơn khi s d ng chương trình Midnight Commander. thì s làm vi c v i mc m t cách d dàng. . more v.v . cat. Ki n th c trong chương này đư c vi t đ s d ng cho phiên b n 4. 2.

2 panel 1 . tgz . b n đ c s th y màn hình màu da tr i làm chúng ta nh đ n màn hình chương trình Norton Commander cho MS-DOS hay chương trình FAR cho Windows như trong hình 6. Có th chuy n đ n trình đơn đ ch n các l nh có trong đó b ng phím <F9> ho c nh phím chu t (n u như sau khi kh i Ngoài ra ngư i d ch cu n sách này cũng đã d ch giao di n c a Midnight Commander ra ti ng Vi t. N u ng d ng không ch y.2. thì c n tìm xem t p tin chương trình mc n m đâu (có th dùng câu l nh find / -name mc -type f). ví d .2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander Đ kh i đ ng Midnight Commander. Hình 6.2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander 129 Trong ph n l n các b n phân ph i chương trình Midnight Commander không đư c t đ ng cài đ t cùng v i h th ng. sau đó gõ vào dòng l nh đư ng d n đ y đ t i t p tin đó. c n gõ vào dòng l nh shell câu l nh mc và nh n <Enter>. Nhưng các gói (rpm. . . ) c a Midnight Commander s có trên đĩa.6. Vì th n u mu n b n có th s d ng giao di n ti ng m đ c a Midnight Commander. và vi c cài đ t t các gói này là không khó khăn gì. Sau khi ch y chương trình. Và b i vì chương trình này s làm cho b n đ c “d th ” hơn. phía trên hai b ng này là trình đơn (th c đơn).1: Giao di n ti ng Vi t c a Midnight Commander G n như toàn b không gian màn hình khi làm vi c v i Midnight Commander b chi m b i hai “b ng”2 hi n th danh sách t p tin c a hai thư m c. tác gi r t mu n r ng chương trình s đư c cài đ t ngay sau khi cài xong h đi u hành. trên máy tác gi là /usr/bin/mc. deb.1 6.

đây có th nh p và th c hi n b t kỳ câu l nh nào c a h th ng. Có th coi dòng này là l i mách nư c v cách s d ng nh ng phím ch c năng đã nói. b n đ c s nhanh chóng nh đư c công d ng c a 10 phím này. S ti t ki m có hai lý do. Trong ph n đ u c a m i b ng là đư ng d n đ y đ đ n thư m c có n i dung đư c hi n th . Vi c hi n th các nút có th t t đi. vì có hi n th trình đơn hay không đư c xác đ nh b i c u hình chương trình).130 S d ng Midnight Commander Hình 6. và l i mách nư c s tr thành không c n thi t (và vi c nh n chu t lên các nút không ph i lúc nào cũng thu n ti n). “v” và “>” s d ng đ đi u khi n chương trình b ng chu t (nh ng nút này không làm vi c n u như b n đ c ch y mc trong trình gi t o (emulator) terminal). có th không hi n th n u đ t trong c u hình chương trình). M i b ng g m ph n đ u. kích thư c t p tin và quy n truy c p). ngo i tr <F1> và <F9>. Qua trình đơn File (T p tin) có th th c hi n b t kỳ thao tác nào mà thông thư ng ph i nh các phím ch c năng. Cũng có th b đi dòng l i khuyên này khi đi u ch nh c u hình c a chương trình. thì v n có th s d ng trình đơn File (T p tin) trong trình đơn chính c a chương trình (ch c n nh r ng. phím đ chuy n vào trình đơn chính là <F9>). và còn có th ch y tr c ti p các câu l nh tương ng b ng cách nh n chu t vào các nút này. Dòng dư i cùng là dãy các nút. Th hai. n u như b n đ c mu n ti t ki m không gian màn hình (cách làm s có sau này khi chúng ta nói v c u hình chương trình). th m chí n u b n đ c không nh ph i dùng phím nào đ th c hi n công vi c mong mu n. Dòng th hai t dư i lên là dòng l nh c a chương trình Midnight Commander (hay chính xác hơn là dòng l nh c a shell hi n th i). và đ ng th i còn có ba nút – “<”. m i nút tương ng v i m t phím ch c năng <F1> – <F10>. phía trên dòng này (nhưng phía dư i các b ng) có th hi n th “nh ng l i khuyên có ích” (hint4s). . Th nh t. danh sách t p tin c a m t thư m c nào đó và dòng tr ng thái nh (mini-status.2: V ngoài c a màn hình Midnight Commander đ ng mc b n đ c không nhìn th y dòng trình đơn đâu. Trên dòng tr ng thái nh có hi n th m t vài d li u v t p tin hay thư m c đang đư c thanh chi u sáng ch đ n (ví d . thì cũng đ ng bu n.

H u h t các thao tác đư c th c hi n trong thư m c này.2: Di chuy n trong trình xem t p tin Phím Di chuy n th c hi n <B> ho c <Ctrl>+<B> ho c <Ctrl>+<H> Lùi l i m t trang ho c <Backspace> ho c <Delete> <D u cách> Ti n t i m t trang <U> ( <D> ) Lùi l i (ti n t i) n a trang <G> (<Shift>+<G>) Đi t i đ u (cu i) danh sách . trong shell đã ch y chương trình Midnight Commander. B ng hi n th i có thanh chi u sáng tên thư m c ph n đ u và thanh chi u sáng m t trong nh ng dòng c a b ng đó. B ng 6.3 Tr giúp Khi làm vi c v i chương trình Midnight Commander. Các thao tác như sao chép (<F5>) hay di chuy n (<F6>) t p tin s d ng thư m c đư c hi n th trong b ng th hai làm thư m c đích đ n (s sao chép hay di chuy n đ n thư m c này). Ngoài nh ng t h p phím di chuy n nói chung trong b ng 6. có th xem tr giúp vào b t kỳ lúc nào nh phím <F1>. chương trình xem tr giúp còn ch p nh n nh ng t h p phím s d ng trong chương trình con dùng đ xem t p tin: B ng 6. Tương t . Trong b ng ho t đ ng m t dòng đư c chi u sáng. Vì th vi c di chuy n s d ng m t b các t h p phím (nhưng trong m i chương trình con có các t h p phím ch áp d ng trong n i b mà thôi).1.6. Đ di chuy n trong c a s xem tr giúp có th s d ng nh ng phím mũi tên ho c chu t. Tr giúp đư c t ch c dư i d ng siêu văn b n.1: Các t h p phím di chuy n dùng chung Phím <↑> ho c <Ctrl>+<P> <↓> ho c <Ctrl>+<N> <Page Up> ho c <Alt>+<V> <Page Down> ho c <Ctrl>+<V> <Home> <End> Di chuy n th c hi n Di chuy n tr l i (lên trên) m t dòng Di chuy n v phía trư c (xu ng dư i) m t dòng Quay l i m t trang Ti n v trư c m t trang Quay v dòng đ u Chuy n đ n dòng cu i cùng 6. chương trình xem l i mách nư c và chương trình xem thư m c s d ng cùng m t mã chương trình đ đi u khi n vi c di chuy n. t c là trong văn b n có c nh ng liên k t đ n nh ng ph n khác. Liên k t đư c ch n hi n th i s có n n màu xanh đ m .3 Tr giúp 131 Ch m t trong hai b ng là hi n th i (ho t đ ng). thư m c hi n th i là thư m c đư c hi n th trong b ng ho t đ ng. Xin đưa ra m t b ng ng n g n li t kê các t h p phím dùng chung đ đi u khi n vi c di chuy n. Chương trình xem t p tin n i trú. Nh ng liên k t đó đư c đánh d u b i n n màu xanh nh t . Thanh chi u sáng có th di chuy n nh các phím đi u khi n vi c di chuy n.

N u nh n chu t lên khung trên cùng c a b ng có m t danh sách các t p tin r t dài. Tính năng này đư c th c hi n n u có ch y driver gpm không ph thu c vào nơi ngư i dùng làm vi c là trên kênh giao tác Linux hay ch y Midnight Commander trên xterm (ho c th m chí s d ng k t n i t xa qua telnet. thì khi nh n kép chu t trái lên t p tin screenshot.3: Di chuy n khi xem tr giúp Di chuy n th c hi n Đi t i liên k t ti p theo Quay l i liên k t trư c Đi t i liên k t ti p theo ho c kéo lên m t dòng Quay l i liên k t trư c ho c kéo xu ng m t dòng M trang mà liên k t hi n th i ch t i M trang tr giúp v a xem trư c trang hi n th i Tr giúp s d ng c a b n thân tr giúp Chuy n t i ph n ti p theo c a tr giúp Chuy n t i ph n n m trư c c a tr giúp Chuy n t i m c l c c a tr giúp Thoát kh i tr giúp Phím <Tab> <Alt>+<Tab> <↓> <↑> <→> ho c <Enter> <←> ho c <L> <F1> <N> <P> <C> <F10>. B ng 6. Chu t ph i s d ng đ quay l i ph n đã xem trư c đó.4 S d ng chu t Chương trình Midnight Commander có h tr chu t. Nh n . Nh n chu t (b t kỳ nút nào) lên các nút ch c năng (các nút F1-F10 dư i cùng) cũng đ ng th i ch y chương trình tương ng v i nút đó. khi này tên t p tin s có màu khác (theo m c đ nh là màu vàng ).jpg trông ra sao. Đ đánh d u (ch n) t p tin nào đó. N u như có h tr chu t (xem ph n 6. Đ b đánh d u thì cũng ch c n s d ng nút chu t ph i đó. ho c ch y chương trình có kh năng và đã đư c gán đ đ c t p tin này. Chương trình ghi nh th t di chuy n theo liên k t và cho phép tr l i ph n đã xem trư c đó b ng phím <L>. thì có th s d ng chu t đ di chuy n. B ng cách nh n nút chu t trái s có th di chuy n dòng chi u sáng lên b t kỳ t p tin nào trong các b ng.4).132 S d ng Midnight Commander Ngoài nh ng t h p phím đã ch ra còn có th s d ng nh ng t h p ch làm vi c khi xem tr giúp (chúng đư c li t kê trong b ng 6. ch c n nh n nút chu t ph i lên tên c a t p tin đó. Nh n chu t (b t kỳ nút nào) lên trình đơn trên cùng s m ra (nói đúng hơn là m xu ng dư i) trình đơn con c a nó. 6.jpg. <Esc> B n có th s d ng phím tr ng (space) đ chuy n t i trang tr giúp ti p theo và phím <B> đ quay l i m t trang. Nh n chu t trái lên liên k t đ chuy n t i văn b n mà liên k t này ch t i.jpg. rlogin hay ssh). Nh n kép chu t trái lên tên t p tin đ th c hi n t p tin (n u đây là m t chương trình).3). thì s th c hi n di chuy n dài 1 c t t p tin v phía đ u danh sách. Ví d chương trình xv đư c gán đ m các t p tin hình n *. chương trình xv s cho chúng ta th y t p tin screenshot.

.) c a b ng (trái ho c ph i) tương ng. Trong ph n này s nói đ n cách thay đ i d ng c a b ng hay cách hi n th thông tin trên b ng.5 Đi u khi n các b ng 133 chu t lên khung n m dư i c a b ng. thì có th s d ng câu l nh D ng danh sách.5.. thì tương ng s th c hi n di chuy n dài 1 c t t p tin v phía cu i danh sách.5 Đi u khi n các b ng Các b ng c a Midnight Commander thông thư ng hi n th nh ng gì có trong thư m c c a h th ng t p tin (vì th thư ng đư c g i là b ng thư m c). ch n đo n văn b n c n thi t b ng cách kéo chu t.1 D ng danh sách t p tin D ng b ng trên đó hi n th danh sách t p tin và thư m c con có th thay đ i qua các câu l nh c a th c đơn m ra khi ch n B ng trái (Left) và B ng ph i (Right). C n chú ý r ng tính năng này không làm vi c trong các trình gi l p terminal như xterm. r i l i nh n và gi phím <Shift> trong khi nh n chu t ph i..3: H p tho i ch n đ nh d ng hi n th • Đ nh d ng Đ y đ (Full) hi n th tên t p tin. do đó trên m i b ng có hai c t và hi n th đư c s t p tin nhi u g p đôi. . Thu g n (Brief). Tuy nhiên có th hi n th nh ng thông tin khác trên b ng.6. 6.. N u b n đ c mu n thay đ i d ng hi n th danh sách t p tin. Đ làm đư c đi u này. kích thư c c a nó và th i gian s a đ i g n nh t. (Listing mode. • Đ nh d ng Thu g n (Brief) ch hi n th tên t p tin. 6. đưa con tr đ n nơi c n dán. b n c n nh n và gi phím <Shift>. Có 4 kh năng đ ch n: Đ y đ (Full). Hình 6. sau đó th phím <Shift> ra. Phương pháp di chuy n này cũng làm vi c khi xem tr giúp và xem danh sách Cây thư m c N u ch y mc v i h tr chu t thì ngư i dùng có th th c hi n các thao tác sao chép và dán văn b n khi gi phím <Shift>. M r ng (Long) và Ngư i dùng t xác đ nh (User).

@ (at-sign) – cho liên k t (links). . . • N u ch n đ nh d ng Ngư i dùng t xác đ nh (User). Sau kích thư c b ng có th ch ra là trên b ng ph i có hai c t b ng cách thêm s 2 vào dòng đ nh d ng. khi đó ch đưa ra kích thư c t p tin. • ctime – th i gian t o t p tin. • atime – th i gian truy c p đ n t p tin l n cu i.(g ch ngang) – cho các thi t b trao đ i theo byte. + (d u c ng) – cho các thi t b trao đ i theo block. / (slash) – cho thư m c. Ký t nh ng giá tr mà câu l nh ls -F đưa ra: * (asterisk) – cho t p tin chương trình. V i đ nh d ng này m t b ng chi m h t màn hình. này có th là m t trong • nlink – s liên k t đ n t p tin. thì đ u tiên c n ch ra kích thư c c a b ng: “half” (m t n a màn hình) ho c “full” (toàn màn hình). • bsize – kích thư c d ng khác. Có th s d ng nh ng tên vùng sau: • name – tên t p tin.134 S d ng Midnight Commander • Đ nh d ng M r ng (Long) hi n th t p tin như khi th c hi n câu l nh ls -l. còn đ i v i thư m c con thì ch đưa ra dòng ch “SUB-DIR” ho c “UP–DIR”. • nuid – ch s xác đ nh c a ngư i dùng (UID). thì ngư i dùng c n đưa ra d ng hi n th t ch n c a mình. • ngid – ch s xác đ nh c a nhóm (GID). ∼ (d u sóng) – cho các liên k t tư ng trưng đ n thư m c. • owner – ch s h u t p tin. Ti p theo c n li t kê tên nh ng vùng hi n th cùng v i chi u r ng c a vùng. ng) – cho các t p tin d ng FIFO. • mode – quy n truy c p d ng s 8bit. Khi t đưa ra đ nh d ng. • type – hi n th d ng t p tin (m t ký t ). • perm – dòng ch ra quy n truy c p đ n t p tin. = (gi u b ng) – cho các sockets. ! (d u ch m than) – cho các liên k t tư ng trưng đã h ng (stalled) (liên k t ch đ n t p tin không còn n a). • size – kích thư c t p tin. • mtime – th i gian s a đ i t p tin cu i cùng. | (pipe.

mtime. space.|.6. đ nh d ng Đ y đ (Full) th c ch t đư c xác đ nh b i dòng: half type.mtime còn đ nh d ng M r ng (Long) thì xác đ nh b i: full perm. • mark – chèn d u sao * (asterisk) n u t p tin đư c ch n.size:7. 135 Đ ng th i còn có th s d ng nh ng tên vùng sau đ t ch c vi c hi n th thông tin ra màn hình: • space – chèn kho ng tr ng.|. space.5 Đi u khi n các b ng • group – nhóm s h u t p tin. Có th ch n cách s p x p b ng cách ch n câu l nh Th t s p x p (Sort order. c n thêm d u hai ch m ‘:’. name Dư i đây là ví d d ng hi n th do ngư i dùng đưa ra: half name.|.. thì s đó s đư c hi u là chi u r ng nh nh t c a vùng. • inode – ch m c inode c a t p tin. và n u màn hình cho phép thì vùng s đư c m r ng. owner. space. Khi đó s hi n ra m t h p tho i (hình 6. N u sau s v tr có đ t d u ‘+’. • | – chèn đư ng th ng đ ng. Đ có th xác đ nh chính xác chi u r ng c a m t vùng. hay s p x p có tính đ n ki u ch thư ng ch hoa hay không (tùy ch n Tính đ n ki u ch (case sensitive)). space.type. group.|.) trong trình đơn tương ng c a m i b ng. space. size.. sau đó ch ra s v trí (ký t ) c n gi cho vùng này.4) ngoài vi c cho phép ch n cách s p x p còn cho phép ch n s p x p theo th t ngư c l i (đánh d u tuỳ ch n Ngư c l i (Reverse)). . ho c kho ng tr ng – n u ngư c l i. space.name. Ví d .mode:3 Hi n th danh sách t p tin trên m i b ng còn có th s p x p theo m t trong 8 cách: • Theo tên • Theo ph n m r ng • Theo kích thư c t p tin • Theo th i gian s a đ i • Theo th i gian truy c p l n cu i • Theo ch m c inode • Không s p x p.size. nlink.

.5) trên b ng đưa ra thông tin v t p tin đư c chi u sáng (đư c ch n) trên b ng bên c nh.7 là khi dùng ch đ này đ xem nhanh n i dung t p tin HISTORY c a gói chương trình mediawiki.. Trong ch đ này trên m t b ng hi n th cây thư m c d ng đ ho (hình 6. Trong ch đ này (hình 6. kích thư c ch tr ng và t ng s ch m c inode còn tr ng). • Ch đ Xem nhanh (Quick View).4: H p tho i s p x p Theo m c đ nh các thư m c con đư c hi n th đ u danh sách. nhưng cũng có th thay đ i n u đánh d u tùy ch n Tr n l n t t c t p tin (“Mix all files”) c a câu l nh C u hình. Tên c a thư m c con và đư ng d n đ n thư m c con luôn luôn đư c hi n th không ph thu c vào m u đưa ra. Câu l nh L c t p tin... .. 6.6).) th c đơn C u hình (Option).gz).136 S d ng Midnight Commander Hình 6. v h th ng t p tin hi n th i (d ng. còn có th đưa b t kỳ b ng nào vào m t trong nh ng ch đ sau: • Ch đ Thông tin (Info).2 Nh ng ch đ hi n th khác Ngoài vi c đưa ra đ nh d ng hi n th danh sách t p tin trên b ng. Ngư i dùng cũng có th ch n ch hi n th trên b ng nh ng t p tin tương ng v i m t m u nào đó.tar. (Configuration. Câu l nh Quét l i (phím nóng <Ctrl>+<R>) c p nh t l i danh sách t p tin hi n th trên b ng.gz” đ ch hi n th nh ng t p tin nén tar.. như câu l nh sau hi n th cây thư m c m t c a s riêng. Đi u này có ích khi nh ng ti n trình khác t o hay xóa các t p tin..) trong th c đơn c a m i b ng cho phép đưa ra nh ng m u mà tên t p tin s hi n th tương ng v i nó (ví d dùng m u “*. • Ch đ Cây thư m c (Tree). Trong ch đ này b ng s hi n th n i dung c a t p tin đư c chi u sáng (đư c ch n) trên b ng bên c nh.. Ví d trên hình 6. (Filter.5. Ch đ này tương t như khi ngư i dùng ch n câu l nh Cây thư m c (Directory Tree) t th c đơn Câu l nh (Command). Trong th c đơn c a m i b ng còn có câu l nh Quét l i (Rescan) (tương đương v i câu l nh C p nh t (Refresh) trong các chương trình khác).

.1 và b ng 6. nh ng phím li t kê trong b ng 6. 6. Chuy n đ i vòng quanh gi a các đ nh d ng hi n th danh sách t p tin c a thư m c hi n th i.5: Ch đ thông tin Đ ra b ng xem nhanh n i dung t p tin s d ng chương trình xem t p tin có s n trong mc.) và K t n i Shell. (Shell link. thì ngư i dùng có th s d ng m i câu l nh đi u khi n vi c xem. S d ng đ di chuy n dòng chi u sáng tương ng lên t p tin trên đ u. N u ngư i dùng mu n bi t thêm v cách s d ng nh ng ch đ này. • <Tab> ho c <Ctrl>+<i>..5. n m gi a ho c dư i cùng trong s nh ng t p tin đang hi n th (đang th y) trên b ng. • Ch đ K t n i FTP. Hai ch đ này ch khác ch s d ng đ hi n th danh sách thư m c n m trên máy xa. • <Alt>+<T>.. ví d ..).. xin hãy xem tr giúp c a mc. vì th n u dùng phím <Tab> đ chuy n sang b ng xem nhanh. Nh t h p phím này có th chuy n đ i nhanh ..6.5 Đi u khi n các b ng 137 Hình 6.2. nhưng s thu n ti n hơn n u s d ng các t h p phím đi u khi n.3 Các t h p phím đi u khi n b ng Đ đi u khi n ch đ làm vi c c a b ng có th s d ng các câu l nh c a trình đơn đã nói t i trên.. Thay đ i b ng hi n th i (ho t đ ng).. Còn l i m i th k c đ nh d ng hi n th thông tin đ u tương t như nh ng gì s d ng cho các thư m c n i b . • <Alt>+<G> ho c <Alt>+<R> ho c <Alt>+<J>. (FTP link. Dòng chi u sáng s chuy n t b ng đang là hi n th i sang b ng khác và như v y b ng sau s tr thành hiên th i.

Chuy n t i thư m c ngay sau trong s nh ng thư m c đã xem.. Tương đương v i vi c nh n chu t lên ký t >. N u trong b ng hi n th i dòng chi u sáng là tên t p tin. • <Alt>+<Y>. Chuy n dòng chi u sáng t i v trí đ u tiên c a danh sách t p tin. N u trong b ng hi n th i tên thư m c đư c chi u sáng. • <Ctrl>+<\>.6: Ch đ cây thư m c chóng t ch đ hi n th M r ng (long) sang Thu g n hay ch đ do ngư i dùng xác đ nh. • <Alt>+<O>.) ho c t i thư m c đang đư c chi u sáng. thì b ng th hai s chuy n vào ch đ hi n th các t p tin c a thư m c đư c chi u sáng. <Ctrl>+<PageDown>. Chuy n dòng chi u sáng t i v trí cu i cùng c a danh sách t p tin. . • <Ctrl>+<PageUp>. • <End> ho c <Alt>+<‘>’>. Hi n th danh sách thư m c thư ng dùng và chuy n t i thư m c l a ch n.138 S d ng Midnight Commander Hình 6. • <Alt>+<U>. thì trên b ng th hai s hi n th n i dung c a thư m c m c a t p tin đó. Chuy n t i thư m c ngay trư c trong s nh ng thư m c đã xem. Ch khi mc đư c ch y dư i kênh giao tác (console) c a Linux: th c hi n tương ng vi c chuy n (chdir) t i thư m c m (. còn trên b ng còn l i hi n th danh sách t p tin. • <Home> ho c <Alt>+<‘<’>. Tương đương v i vi c nh n chu t lên ký t < góc trên c a b ng.

R t nhi u thao tác thư ng dùng trong Midnight Commander đư c th c hi n qua các phím ch c năng <F1> — <F10>. Đ b ch n t p tin thì cũng s d ng t h p phím như khi ch n. N u mu n th c hi n m t thao tác nào đó lên nhi u t p tin m t lúc.6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin 139 Hình 6. Khi này tên c a t p tin s có màu khác.6. thì c n đánh d u nhóm t p tin này. Đ ch n m t t p tin thì ch c n đ t dòng chi u sáng trong b ng hi n th i lên nó (t t nhiên đ u tiên c n chuy n t i thư m c tương ng). Xin đưa ra m t b ng 6. N u có b t tùy ch n M u d ng shell (xem trang 155.4 t ng h p nh ng thao tác này. Nh ng thao tác (l nh) li t kê trên không ch có th th c hi n b ng cách nh n phím ch c năng tương ng mà còn b ng cách nh n chu t lên các nút tương ng cùng c a màn hình hay b ng các l nh tương ng c a trình đơn T p tin (File). Trư c khi th c hi n m t thao tác nào đó ch ra trong b ng 6. Khi ch y câu l nh Midnight Commander s đưa ra h p tho i dùng đ nh p bi u th c chính quy xác đ nh tên c a nhóm t p tin mu n đánh d u. Còn có th ch n nhóm t p tin còn có th dùng câu l nh Ch n nhóm c a trình đơn T p tin (File). phím nóng cho câu l nh này là phím d u c ng <+>. c n ch n nh ng t p tin hay nhóm t p tin đ th c hi n thao tác đó lên.4 hay l nh trong trình đơn. Câu l nh này đư c dùng đ đánh d u nhóm t p tin theo m u tương ng đưa ra.6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin T trư c đ n gi chúng ta m i xem xét đ n v ngoài c a màn hình Midnight Commander và cách thay đ i v ngoài này.7: Ch đ xem nhanh 6. Đ đánh d u t p tin đ t dư i dòng chi u sáng. thì c n vi t bi u th c chính quy theo . Bây gi đã đ n lúc c n bi t cách làm vi c v i t p tin nh chương trình có ích này. hãy dùng phím <Insert> ho c t h p phím <Ctrl>+<T>.

có th thay đ i tên c a t p tin hay thư m c di chuy n đ n.4: Các phím ch c năng Phím F# Hành đ ng th c hi n <F1> G i tr giúp tùy thu c vào tình hu ng <F2> G i th c đơn do ngư i dùng t o ra <F3> Xem t p tin đ t dư i dòng chi u sáng c a b ng hi n th i <F4> G i trình so n th o trong đ s a t p tin đ t dư i dòng chi u sáng c a b ng hi n th i <F5> Sao chép t p tin hay nhóm t p tin đã đư c đánh d u t thư m c c a b ng hi n th i sang thư m c c a b ng còn l i. N u bi u th c b t đ u ho c k t thúc b ng d u g ch chéo (/). Khi sao chép m t t p tin thì còn có th đ i tên c a t p tin này3 . Thao tác này dùng đ b đánh d u kh i nhóm t p tin đã ch n. đ ng th i ch n nh ng t p tin còn l i c a thư m c hi n th i. Có th dùng các phím <Backspace> ho c <Del> đ s a l i. C n chú ý là n u trong thư m c hi n th i không có t p tin v i tên tương ng. Còn n u t t tùy ch n này. N u ch đ Hi n tr ng thái mini (Show mini-status) đư c b t. Cũng gi ng như khi sao chép. thì s tìm ki m t p tin tương ng ti p theo. thì nh ng ký t nh p vào s không hi n th trên dòng tr ng thái mini. Khi này trong quá trình nh p ký t . t c là b n s . N u thư m c hi n th i có nhi u t p tin (do đó không th y h t trên b ng). N u nh n <Ctrl>+<S> thêm m t l n n a. <F7> T o thư m c con trong thư m c hi n th trên b ng hi n th i <F8> Xóa t p tin (thư m c con) hay nhóm các t p tin đã đánh d u <F9> G i trình đơn chính (hi n th phía trên các b ng) <F10> Thoát kh i chương trình các quy lu t như trong shell (xem chương 5. thì s đánh d u các thư m c ch không ph i t p tin. thì dòng tìm ki m này s hi n th trên ch c a dòng tr ng thái mini. Thao tác “B ch n” (phím t t là phím d u tr <–> ho c g ch chéo ngư c — <\>) là thao tác ngư c l i đ i v i thao tác ch n nhóm t p tin và s d ng cùng các quy lu t vi t m u như khi ch n. dòng chi u sáng s di chuy n t i t p tin ti p theo có tên b t đ u b ng nh ng ký t đã nh p vào. Trong ch đ này nh ng ký t nh p vào s không hi n th dòng l nh mà hi n th dòng tìm ki m.140 S d ng Midnight Commander B ng 6. thì trư c khi đánh d u t p tin c n tìm đ n t p tin đó. Còn thao tác “Ch n ngư c l i” (phím <*>) dùng đ b ch n nh ng t p tin đang ch n. Sau khi nh n m t trong nh ng t h p phím này thì mc s ch y ch đ tìm ki m tên t p tin trong thư m c hi n th i theo nh ng ký t đ u tiên c a tên. Đ ng th i trong h p tho i hi n ra còn có th ch ra tên c a thư m c mu n sao chép các t p tin đ n (đ khi c n có th sao chép đ n thư m c khác v i thư m c hi n ra trên b ng th hai). Trong nh ng trư ng h p đó các t h p phím <Ctrl>+<S> và <Alt>+<S> s có ích. thì s đánh d u t p tin đư c th c hi n theo quy lu t c a các bi u th c chính quy thông thư ng (hãy xem hư ng d n man ed). <F6> Di chuy n t p tin hay nhóm t p tin đã đư c đánh d u t thư m c c a b ng hi n th i sang thư m c c a b ng còn l i.

Sau khi ch n và đánh d u t p tin đ làm vi c ch c n nh n m t trong các phím ch c năng đ th c hi n thao tác c n thi t v i t p tin.7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên Khi th c hi n các thao tác sao chép và di chuy n (hay đ i tên) t p tin ngư i dùng có kh năng thay đ i tên c a các t p tin đang sao chép hay di chuy n. mà đ dành đ n chương nói v làm vi c v i các t p tin văn b n.<S>). thì trên dòng này s hi n lên tên c a t p tin mà liên k t ch đ n. Cho phép thay đ i quy n truy c p đ n (các) t p tin đư c ch n. T t nhiên là nh ng thao tác thư ng dùng đư c g n v i các phím ch c năng. Ngoài các câu l nh g n v i các phím ch c năng. 6. không nh t thi t ph i s d ng các phím ch c năng đ g i các câu l nh tương ng v i chúng. Như đã nói t trư c. K t qu th c hi n l nh s hi n ra trên màn hình trong xem có s n c a Midnight Commander. T o liên k t c ng đ n t p tin hi n th i. c n thi t cho ngư i dùng trong nh ng thao tác cơ b n v i t p tin c a thư m c hi n th i. Hãy s d ng câu l nh này n u bi t đư ng d n đ y đ đ n thư m c b n c n (và mu n chuy n thành thư m c hi n th i).6. sao chép. trình đơn T p tin (File) có ch a nh ng câu l nh thư ng dùng nh t. Cho phép thay đ i quy n truy c p và s h u t p tin. Khi ch y câu l nh này trên màn hình s hi n ra dòng cho phép nh p b t kỳ câu l nh nào cùng v i tham s c a nó (theo m c đ nh tham s s là t p tin đang đư c chi u sáng). chúng ta s xem xét l i các câu l nh này đ hi u rõ hơn v chúng. • Liên k t c ng (<Ctrl>+<X>. Nhưng trong ph n này chúng ta s không xem đ n trình so n th o có s n. • Xem k t qu l nh (<Alt>+<!>).7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên 141 không th tìm th y t p tin mu n tìm. Thay đ i ch s h u b ng câu l nh chown.<O>). • chmod (<Ctrl>+<X>. Chương trình Midnight Commander cho bi t liên k t m m b ng ký hi u “@” đ ng trư c tên c a liên k t đó (tr liên k t đ n thư m c con đư c đánh d u b i d u sóng “∼”). trình đơn T p tin còn ch a các câu l nh sau (trong ngo c là các phím t t tương ng). • chown nâng cao.<C>). Đ th c .<L>). Đ u tiên là câu l nh sao chép và đ i tên. N u trên màn hình có đưa ra dòng tr ng thái mini (dùng tùy ch n Hi n tr ng thái mini). So v i dòng l nh thì các thao tác xem và so n th o t p tin trong Midnight Commander thu n ti n hơn. B t kỳ câu l nh nào trong s này cũng có th th c hi n qua trình đơn T p tin (File). do trong Midnight Commander có tích h p s n các chương trình cho nh ng vi c này. • cd nhanh (<Alt>+<C>). ví d . Như b n đã th y. • Liên k t m m (<Ctrl>+<X>. T o liên k t m m đ n t p tin hi n th i. Do đó. • chown (<Ctrl>+<X>. di chuy n hay xóa.

Tùy ch n Đi theo liên k t (Follow links) xác đ nh xem khi sao chép liên k t c ng hay m m vào thư m c đích đ n (ho c các thư m c con c a thư m c này) s t o các liên k t đó.. N u có các t p tin đã đư c đánh d u. Còn m t vài tuỳ ch n có nh hư ng đ n th c hi n thao tác sao chép và di chuy n t p tin mà có th thi t l p cùng ngay c a s đ đưa ra các m u tên t p tin. thì t t c các t p tin s đư c sao chép vào /two/one/one. Thông thư ng m u tên th hai đó là m t vài ký t thay th (wildcards) cu i dùng xác đ nh ch đ n c a các t p tin t o ra.. . B n mu n sao chép n i dung c a thư m c one vào thư m c /two/one đã có t trư c. Vi c đưa ra m u đư c th c hi n trên dòng nh p vào hi n th trong c a s m ra khi ch y m t trong các l nh sao chép hay di chuy n (hình 6. ho c có th thi t l p qua câu l nh c a trình đơn C u hình | C u hình. các đánh d u th i gian (truy c p và s a đ i). Thông thư ng (khi tùy ch n b t t) mc s ch sao chép t t c các t p tin t one vào /two/one. Tùy ch n Vào thư m c con. bao g m: quy n truy c p. hay sao chép t p tin (và thư m c con) mà nh ng liên k t này ch đ n.. N u tùy ch n không đư c dùng thì các thu c tính s đư c đ t theo giá tr umask hi n th i.8: H p tho i đ i tên t p tin T t c các t p tin tho mãn m u g c s đư c đ i tên (sao chép ho c di chuy n v i tên m i) tương ng v i m u đích. N u tùy ch n b t.142 S d ng Midnight Commander hi n vi c này ngư i dùng c n đưa ra m u cho tên c a các t p tin g c (g i là m u g c) và m u cho tên c a các t p tin s đư c t o (t p tin đích đ n. Chúng ta s xem xét m t ví d đ hi u hơn tình hu ng này. thì s ch sao chép (di chuy n) nh ng t p tin đư c đánh d u và tương ng v i m u g c.8). và n u ngư i dùng là root thì còn c thu c tính UID và GID. n u có (Dive into subdirs) xác đ nh thao tác s làm n u trong thư m c đích đ n đã có thư m c có cùng tên v i tên t p tin (ho c thư m c) đang sao chép (ngu n). Theo m c đ nh tùy ch n này t t và t p tin (thư m c) ngu n s đư c sao chép vào thư m c đích đ n. Hình 6. Tùy ch n Ghi nh thu c tính (Preserve attributes) xác đ nh xem khi sao chép ho c di chuy n có gi l i hay không các thu c tính c a t p tin ban đ u. g i là m u đích). N u tùy ch n này đư c dùng thì s t o ra trong thư m c đích đ n m t thư m c con có cùng tên và các t p tin (thư m c) s đư c sao chép vào thư m c m i này.

*\)\. Ví d 3. M u ngu n s c n có d ng ‘*. còn l i là ch thư ng.6. Thanh th nh t (file bar) cho bi t đã th c hi n (ví d sao chép) đư c bao nhiêu ph n c a t p tin hi n th i.gz”. và tên c a t p tin đang sao chép là “foo.8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin Khi ngư i dùng th c hi n các thao tác sao chép.tar.tar\. . Đ hi n th quá trình làm vi c.8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin 143 nh hư ng đ n quá trình sao chép và di chuy n t p tin còn có tùy ch n M u d ng shell trong trình đơn C u hình / C u hình. Ký t ‘\0’ tương ng v i toàn b tên c a t p tin ngu n.gz$”. L y ví d b n c n đ i ch tên và ph n m r ng t p tin.gz”.*\)$’. Thanh th hai (count bar) cho bi t đ n th i đi m hi n th i đã th c hi n đư c bao nhiêu ph n. thì ngư i dùng có th s d ng các ký t thay th (wildcards) ‘*’ và ‘?’ trong m u ngu n. Midnight Commander hi n th trên màn hình h p tho i.tgz” và đang sao chép t p tin “foo.tgz” và n m trong thư m c “/two”.tar. còn m u đích có ‘\L\u*’. Chúng ta l i xem xét ti p hai ví d . N u s d ng ‘\u’ ho c ‘\l’ trong m u đích. tính theo . thì ký t ti p theo c a tên s đư c chuy n tương ng thành ch hoa ho c ch thư ng.*\)$’ (tùy ch n M u d ng shell t t). Đ ch ra nhóm các ký t trong m u ngu n s tương ng v i các ký t thay th trong m u đích. thì s chuy n đ i t t c các ký t phía sau đ n l n g p ‘\U’ ho c ‘\L’ ti p theo ho c đ n cu i tên t p tin. còn m u đích – “/two/*.v. còn m u đích s là “\2. ..tar. Ví d 4. trên màn hình hi n ra t m t đ n ba thanh bi u đ (progress bars). thì mc s không th c hi n vi c nhóm t đ ng.v. \)’. Trong m u đích ch cho phép s d ng ‘*’ và ‘\<ch s >’. .\(.file”.\1”. S d ng ‘\u’ và ‘\l’ cung c p các kh năng r ng hơn so v i ‘\U’ và ‘\L’. đ “file.c” tr thành “c. Chúng ta xem xét m t vài ví d đ hi u rõ hơn. còn m u đích s là “\2. b n c n s d ng các d u ngo c ‘\(.tgz”. nhưng c n c n th n hơn và nhi u công s c khi nh p vào. thì k t qu s là “/two/foo. Khi tùy ch n M u d ng shell (“Use shell patterns”) b t. 6. Khì tùy ch n này b t.file”. thì t p tin thu đư c s có tên “foo. N u s d ng trong m u đích ‘\U’ ho c ‘\L’. Ví d . Ký t ‘*’ đ u tiên trong m u đích tương ng v i nhóm ký t thay th đ u tiên trong m u ngu n. ‘\ \’ có nghĩa là dùng ký t g ch chéo thông thư ng và ‘\*’ có nghĩa là s d ng m t ký t d u sao thông thư ng (asterisk). N u m u ngu n có d ng “ˆ\(. Tương t . M u ngu n – ‘ˆ\(. ký t ‘\2’ – nhóm th hai v. Cách này m m d o hơn. đ “file. . Ví d 2.. tên t p tin s đư c chuy n đ i sao cho các ch cái đ u tiên s là ch hoa. . Chúng s đư c dùng tương t như trong shell. ký t thay th ‘\1’ tương ng nhóm ký t thay th đ u tiên trong m u ngu n. di chuy n hay xóa t p tin.\1”. . Ví d 1. L y ví d b n c n đ i ch tên và ph n m r ng t p tin.c” tr thành “c.tgz”. trong đó cho bi t trên (nh ng) t p tin nào s th c hi n thao tác và quá trình th c hi n di n ra như th nào.*’.gz”. Khi th c hi n các thao tác sao chép và di chuy n ngư i dùng còn có th chuy n ki u ch hoa/thư ng trong tên t p tin.*\)\. ký t ‘*’ th hai tương ng v i nhóm th hai v. N u m u ngu n là “*. sao chép đư c th c hi n vào “/two/*. Ví d trong m u ngu n có ‘*’ (tùy ch n M u d ng shell b t) ho c ‘ˆ\(.. Ký t ‘\’ trong các m u dùng đ hu b tác d ng c a các ký t đ c bi t.

. t t c nh ng t p tin còn l i s b b qua. Thông thư ng ngư i dùng ch n B qua đ không th c hi n thao tác v i t p tin đang có v n đ . c a nh ng t p tin đã đánh d u. C a s l i đưa ra thông tin v l i và đ ngh ba cách gi i quy t. không ghi chèn (nút Không) • Ghi thêm n i dung c a t p tin đang sao chép vào cu i t p tin đã có (nút Thêm vào cu i) . 1. Trong c a s h i l i s hi n ra th i gian t o ra và kích thư c c a t p tin ngu n (đang đư c sao chép hay di chuy n) và c a t p tin đích (s b hu b n u ghi chèn). ph n dư i c a h p tho i này có hai nút. ho c D ng đ không th c hi n hoàn toàn thao tác đưa ra. C a s h i l i xu t hi n khi ngư i dùng đang th c hi n thao tác d n đ n vi c ghi chèn lên t p tin đã có. Phương án th ba là Th l i. Nh n nút B qua s d n đ n vi c b qua thao tác v i t p tin này và ti p t c thao tác t p tin sau n u có. Thanh th ba (bytes bar) cho bi t ph n trăm dung lư ng tính theo byte đã làm xong.9. Câu h i th nh t “Ghi đè lên t p tin này” có ba cách tr l i: • Đ ng ý (nút Có) • T ch i. t c là trong thư m c sao chép hay di chuy n đ n đã có t p tin cùng tên. b ng trình l nh terminal khác)..).144 S d ng Midnight Commander t ng cái. Nh n nút D ng s k t thúc thao tác. N u t t đi tuỳ ch n Thao tác v i thông tin dài dòng (xem C u hình / C u hình. thì hai thanh bi u đ cu i s không đư c hi n th . 2. Trong quá trình th c hi n các thao tác v i t p tin ngư i dùng có th nhìn th y 3 d ng c a s n a.9: C a s h i l i Dư i đây đưa ra hai câu h i l i 6. Hình 6. Ch n phương án này n u ngư i dùng đã s a đư c l i (ví d .

t c là không thao tác. Nh n nút Có đ xóa thư m c cùng v i t t c các t p tin c a nó. Không đ b qua. • C p nh t – ch ghi chèn (đ ng đ n) nh ng t p tin đư c t o ra trư c t p tin ngu n. C a s yêu c u xóa toàn b ( 6. 3. L a ch n nút mu n nh n b ng các phím mũi tên ho c phím <Tab>. ph n dư i c a màn hình luôn luôn có dòng l nh c a h v . ch n T t c n u b n đã đánh d u nhi u thư m c và tin tư ng là mình đúng. Cách gi i quy t đư c dùng s làm vi c v i t t c các t p tin đã ch n. Trong th i gian làm vi c v i Midnight Commander. đo đó c a s h i l i s không hi n ra m i l n có t p tin trùng tên: • T t c – ghi chèn t t c các t p tin đã ch n. 6. thì s th c hi n sao chép).9 Dòng l nh c a h v 145 Còn đ tr l i cho câu h i th hai “Ghi đè lên m i t p tin đích?” chúng ta có 4 cách.10: C a s yêu c u N u đã đánh d u nhóm các t p tin đ thao tác. • N u kích thư c khác nhau – ch ghi chèn n u kích thư c các t p tin khác nhau. s v n đư c đánh d u như cũ. Hình 6. không h i l i.9 Dòng l nh c a h v Như đã nói khi mô t v ngoài c a màn hình Midnight Commander. Không đ không xóa thư m c này. không xóa nh ng thư m c không r ng trong s đã ch n. • Không – không ghi chèn các t p tin (n u không có t p tin đích.6.10) xu t hi n khi ngư i dùng đang th c hi n thao tác xóa m t thư m c không r ng. Nh ng t p tin b b qua. ngư i dùng c n gõ vào dòng l nh tên c a chương . D ng có nghĩa là không th c hi n thao tác xóa n a. Ngư i dùng cũng có th d ng th c hi n thao tác n u nh n nút D ng cu i c a s h i l i. đ có th ch y m t câu l nh nào đó c a h đi u hành. Ch ch n Có ho c T t c khi b n th c s tin tư ng là mình mu n xóa thư m c cùng v i toàn b các thư m c con c a nó. thì sau khi th c hi n s b đánh d u kh i nh ng t p tin đã thao tác thành công.

• <Ctrl>+<Enter>. N u ngư i dùng nh n phím <Enter> khi dòng chi u sáng n m trên tên t p tin không ph i là chương trình. Th c hi n thao tác t đ ng đi n thêm4 tên t p tin. Cũng như <Alt>+<Enter>. 4 autocompletion . Thông thư ng vi c nh p các câu l nh đòi h i ph i gõ r t nhi u các ký t .v. danh sách câu l nh. . • <Ctrl>+<X>. ví d trong môi trư ng KDE thì r t có th s không dùng đư c t h p phím này. sau đó gõ phím <Enter>. Trư c khi ch y các l nh có th c hi n nh ng s thay th macro đơn gi n. thì s th c hi n nh ng câu l nh đ t trong ph n nh này. <Ctrl>+<T>.ext có m t ph n nh ch ra thao tác làm vi c v i nh ng t p tin có ph n m r ng như t p tin đã ch n. • <Ctrl>+<X>. N u trong t p tin mc. • <Alt>+<P>. • <Ctrl>+<X>. thì Midnight Commander s so sánh ph n m r ng c a t p tin này v i ph n m r ng có trong “t p tin các ph n m r ng” ~/mc. đ c bi t trong trư ng h p ph i ch ra các tham s c a câu l nh. t c là tên c a thư m c đang đư c hi n th trên b ng hi n th i. <Ctrl>+<P>. t c là Midnight Commander s đoán nh ng ký t mà ngư i dùng còn chưa nh p vào d a trên danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. Sao chép vào dòng l nh tên c a thư m c đang hi n th trên b ng không ph i hi n th i. nhưng đó đã là m t câu chuy n khác. . tên câu l nh. • <Ctrl>+<Q>. v.ext. Sao chép vào dòng l nh tên c a các t p tin đã đư c đánh d u trong b ng hi n th i.<P>. tên ngư i dùng hay tên máy (tùy theo nh ng gì ngư i dùng đã gõ và ph n nào c a câu l nh đang đư c nh p vào). • <Alt>+<Enter>. T t nhiên b n có th thay đ i c u hình c a môi trư ng làm vi c. • <Alt>+<Tab>. trong s đó có đư ng d n đ y đ c ng v i tên c a t p tin c n làm vi c. Quay ngư c l i m t câu l nh theo danh sách nh ng l nh đã ch y (l ch s l nh). ho c tên c a t p tin đang đư c chi u sáng n u không có t p tin nào đư c đánh d u. • <Ctrl>+<X>. Sao chép vào dòng l nh tên c a các t p tin đư c đánh d u trong b ng không ph i hi n th i. Chèn nh ng ký t đư c chương trình Midnight Commander biên d ch theo m t cách nào đó (ví d ký t ‘+’). Sao chép vào dòng l nh tên c a thư m c hi n th i. do môi trư ng làm vi c đã dùng nó cho thao tác khác (trong trư ng h p KDE thì đó là chuy n gi a các c a s ). Đ giúp nh p câu l nh d dàng hơn trong Midnight Commander có m t vài t h p phím cho phép gi m s l n gõ bàn phím trong th i gian nh p và s a đ i câu l nh trên dòng l nh.146 S d ng Midnight Commander trình tương ng ho c ch n chương trình đó trong b ng hi n th i (đưa dòng chi u sáng lên tên t p tin chương trình). Sao chép tên c a t p tin hay thư m c đang đư c chi u sáng vào dòng l nh. <T>. Tuy nhiên n u b n làm vi c trong giao di n đ ho .

c a trình đơn B ng ph i ho c B ng trái). Đ tránh m t th i gian t o cây thư m c. Trong ch đ đ ng (dynamic) các phím <↑> và <↓> đư c dùng đ chuy n t i thư m c bên c nh có cùng c p b c. Khi ch y câu l nh Cây thư m c c a trình đơn này thì s hi n ra c a s cho th y c u trúc thư m c c a h th ng t p tin. S hi n th t t c các thư m c con mà chương trình đ c đư c t i th i đi m này. “ch t”. D ng c a cây thư m c t đ ng thay đ i sau m i l n di chuy n qua cây này. thì ngư i dùng có th s d ng nh ng t h p phím đi u khi n li t kê trong b ng 6. khi trên màn hình xu t hi n dòng nh p vào.. Khi này ch hi n th nh ng thư m c n m trên (bao g m c thư m c m và cao hơn). Trong b t kỳ trư ng h p nào. N u thư m c ngư i dùng mu n xem không đư c hi n th thì hãy chuy n t i thư m c m c a nó r i nh n <Ctrl>+<R> ho c <F2>.6. Trong ch đ tĩnh (static) đ di chuy n t i thư m c mu n xem (t c là di chuy n dòng chi u sáng t i tên c a thư m c đó) ch dùng các phím <↑> và <↓>. đ ng th i th c hi n nh ng câu l nh thay đ i d ng c a các b ng Midnight Commander cũng như nh ng thông tin hi n th trên chúng. Đ chuy n t i thư m c m s d ng phím <←>. Ví d dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP mà b n mu n k t n i t i như trong hình 6. n u đó là dòng l nh thì hi n th l ch s l nh. Midnight Commander ch t o m t ph n nh cây này ch không t o h t.5. cácthuw m c bên c nh có cùng c p b c và các thư m c con chính th c c a thư m c này.11: Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP 6. Hình 6. N u thư m c không có ch a các thư m c con thì s không có gì x y ra.10 Trình đơn Câu l nh Trình đơn Câu l nh cho phép th c hi n thêm m t s thao tác đi u khi n h th ng t p tin. Trong trư ng h p ngư c l i thì s m ra m t nhánh con c a cây thư m c. Dòng nh p vào không ch là dòng l nh c a h v shell mà còn là nh ng dòng nh p vào c a các h p tho i c a các chương trình con khác nhau. Có hai ch đ hi n th cây thư m c. Đi t i câu l nh ti p theo trong danh sách l ch s l nh. Đ đi u khi n xem cây thư m c có th s d ng nh ng t h p phím sau: . Có th làm hi n ra cây thư m c b ng hai cách: qua câu l nh Cây thư m c c a trình đơn Câu l nh và qua câu l nh Cây thư m c c a trình đơn B ng ph i ho c b ng trái.10 Trình đơn Câu l nh • <Alt>+<N>.11 (câu l nh K t n i FTP. t c là chuy n t i m t c p b c th p hơn. còn phím <→> dùng đ chuy n t i các thư m c con c a thư m c hi n th i. Hi n th l ch s c a dòng nh p vào hi n th i. không hi n th các thư m c “cháu”. 147 • <Alt>+<H>..

<Alt>+<W> <Ctrl>+<Y> <Ctrl>+<K> <Alt>+<P> và <Alt>+<N> <Ctrl>+<Alt>+<H> (<Alt>+<Backspace>) <Alt>+<Tab> • Nh ng phím dùng đ di chuy n li t kê trong b ng 6. Di chuy n con tr sang ph i m t t . Xóa b n b n t v trí con tr t i cu i dòng. Th c hi n thao tác t đ ng đi n thêm (autocompletion) tên t p tin. còn trên b ng hi n th i s là cây thư m c.148 S d ng Midnight Commander B ng 6. Xóa thư m c hi n th i ra kh i cây thư m c. <Alt>+<P> di chuy n t i nh ng câu l nh n m trư c. tên câu l nh. N u ngư i dùng xóa thư m c có trên đĩa thì s hi n ra m t thông báo l i. Dán n i dung c a b đ m vào dòng nh p t i v trí n m trư c (bên trái) con tr . Có th dùng m t trong hai t h p phím này đ xóa t n m trư c (bên trái) con tr . Di chuy n con tr sang ph i m t ký t . Nh n phím này trong c a s xem cây thư m c đ thoát kh i ch đ xem và hi n th danh sách t p tin c a thư m c đã ch n trong b ng hi n th i. Di chuy n con tr sang trái m t ký t . T đư c coi là m t c m ký t n m gi a hai kho ng tr ng. S d ng trong trư ng h p khi cây thư m c đư c hi n th không tương ng v i c u trúc th t s c a nó: m t s thư m c con không đư c hi n th ho c hi n th c nh ng thư m c con đã b xóa. Di chuy n con tr sang trái m t t .1 • <Enter>. Đánh d u b t đ u ph n văn b n mu n c t (ghi vào b đ m). • <Ctrl>+<R> ho c <F2>. • <F3>. còn <Alt>+<N> – t i nh ng câu l nh n m sau. Di chuy n con tr t i cu i dòng. Xóa ký t n m t i ch con tr . Câu l nh này ch s d ng đ xóa nh ng nhánh cây hi n th không đúng. Nh ng t h p phím này dùng đ di chuy n trong l ch s l nh. Đ c l i n i dung c a thư m c (c p nh t. . refresh). Sao chép văn b n n m gi a con tr và đánh d u vào b đ m mà không xóa văn b n đó kh i dòng nh p vào. Khi hi n th cây thư m c trên m t b ng thì nh n phím <Enter> s hi n th thư m c tương ng lên b ng th hai.5: Các l nh đi u khi n dòng nh p vào T h p phím <Ctrl>+<A> <Ctrl>+<E> <Ctrl>+<B> (<←>) <Ctrl>+<F> (<→>) <Alt>+<F> <Alt>+<B> <Ctrl>+<H> (<Backspace>) <Ctrl>+<D> (<Delete>) <Ctrl>+<@> <Ctrl>+<W> Hành đ ng th c hi n Di chuy n con tr lên đ u dòng. Xóa ký t n m bên trái con tr . Vì th khi xem cây thư m c thì dòng dư i cùng (cho bi t ch c năng c a các phím F) cho bi t phím <F3> có ch c năng Quên. Sao chép văn b n n m gi a con tr và đánh d u vào b đ m đ ng th i xóa đi văn b n đó kh i dòng nh p vào. tên ngư i dùng hay tên máy.

Trong th i gian tìm ki m có th t m d ng b ng nút Hoãn và ti p t c b ng nút Ti p t c (hình 6. Ngư i dùng có th ch n thư m c b t đ u tìm ki m trong cây thư m c hi n ra khi nh n nút Cây thư m c c a h p tho i. xóa. • <B t kỳ ký t nào khác>. Ví d . • <Ctrl>+<S> ho c <Alt>+<S>. v. Xóa thư m c đ t dư i dòng chi u sáng ra kh i h th ng t p tin. Thêm ký t dòng chi u sáng đ n tên c a thư m c ch đ xem cây thư m c thì đ u tiên c <Ctrl>+<S>. sao chép. nh n vào nút Đ ng ý. Câu l nh Tìm t p tin (phím nóng <Meta>+<?> ho c <Esc>.12). Nút Chuy n thư m c dùng đ chuy n t i thư m c có ch a t p tin đang đư c chi u sáng. T o thư m c con trong thư m c hi n th i. • <F5>. Sao chép thư m c con (c n ch ra thư m c mu n sao chép t i trong dòng nh p vào hi n ra). Sau khi ch n câu l nh này s hi n ra m t h p tho i h i thư m c đ b t đ u tìm ki m. Trong n ch y ch đ tìm ki m b ng t h p n th trên dòng tr ng thái mini (n u Hành đ ng sau ch có th th c hi n trong c a s đang hi n th cây thư m c: <F1> (Help) – G i tr giúp và hi n th ph n tr giúp v c a s cây thư m c. Xóa ký t cu i cùng trong dòng (m u) tìm ki m. Sau khi đưa ra b ng có th nh n <Ctrl>+<R> đ tr l i danh sách t p tin thông thư ng. Nút L p l i dùng đ nh p vào các tham s cho tìm ki m m i.13). Nh n nút B ng s hi n th k t qu tìm ki m lên b ng hi n th i đ ngư i dùng có th th c hi n các thao tác khác v i nh ng t p tin đã ch n (xem.v. Có th xem danh sách nh ng t p tin tìm th y b ng các phím <↑> và <↓>. thì ngư i dùng c n nh p vào ô N i dung dòng “strcmp \”. n u mu n tìm dòng “strcmp (”.6. tên t p tin mu n tìm (xem hình 6. Có th s d ng chu t trong c a s xem cây thư m c.<?>) c a trình đơn Câu l nh cho phép ngư i dùng tìm trên đĩa t p tin có tên đưa ra. Đ b t đ u tìm ki m. • <F6>. Ngoài ra. Nút Thoát dùng đ thoát kh i ch đ tìm ki m. Trong ô N i dung (Contents) có th đưa ra các bi u th c chính quy theo các quy lu t c a l nh egrep. Di chuy n thư m c. N u không có thư m c đó. ). này vào m u tìm ki m và di chuy n ti p theo tho mãn m u này. còn có kh năng đưa ra danh sách nh ng thư m c mà câu l nh Tìm t p tin s b qua trong khi tìm ki m (ví d . • <Ctrl>+<H> ho c <Backspace>. . thì s chuy n dòng chi u sáng xu ng dư i m t dòng. M u tìm ki m s đư c hi có). • <F8>. Nh n đúp chu t có tác d ng như khi nh n phím <Enter>. Chuy n đ i gi a hai ch đ di chuy n trong cây thư m c tĩnh (dùng theo m c đ nh) và đ ng. di chuy n. Có nghĩa là đ ng trư c nh ng ký t có ý nghĩa đ c bi t đ i v i egrep c n đ t ký t “\”. • <F7>. Tìm thư m c ti p theo tương ng v i m u đưa ra.10 Trình đơn Câu l nh 149 • <F4> (Static/Dynamic). n u ngư i dùng bi t là t p tin đang tìm không có trên CD hay không mu n tìm ki m trong nh ng thư m c . .

Câu l nh B t/t t b ng (<Ctrl>+<O>) n đi hai b ng c a mc và hi n th k t qu làm vi c c a các l nh shell. N u dùng phương pháp nhanh thì ch so sánh kích thư c và th i gian t o các t p tin .13: Đang tìm ki m k t n i qua NFS qua đư ng truy n r t ch m). Tên thư m c cách nhau b i d u hai ch m như sau: [Misc] find_ignore_dirs=/cdrom:/nfs/wuarchive:/afs B n có th s d ng vi c đưa k t qu l nh lên trên b ng (đ c thêm B ng ngoài dư i) đ th c hi n nh ng hành đ ng ti p n i nhau ph c t p hơn. L nh này làm vi c trên xterm và dư i console c a Linux. Đ m l i các b ng mc cũng dùng l nh (phím nóng) này. C n ph i ch ra nh ng thư m c mu n b qua này b ng bi n find_ignore_dirs trong ph n Misc c a t p tin ~/.<D>) so sánh n i dung c a các thư m c đang đư c hi n th trên b ng trái và b ng ph i.150 S d ng Midnight Commander Hình 6.mc/ini. Có ba phương pháp so sánh. còn Tìm ki m t p tin ch cho phép th c hi n nh ng yêu c u đơn gi n. Câu l nh So sánh thư m c (<Ctrl-X>. Câu l nh Đ i ch hai b ng (<Ctrl>+<U>) đ i ch n i dung c a b ng trái và b ng ph i.12: B t đ u tìm ki m Hình 6.

K t qu là trong c hai thư m c s chi u sáng nh ng t p tin không có trong thư m c còn l i. Phương pháp này không dùng đư c n u máy không h tr g i h th ng (system call) mmap(2). -type l -print như trong hình 6. Có th sao chép l nh đang đư c chi u sáng (di chuy n dòng chi u sáng b ng các phím <↑> và <↓>) vào dòng l nh c a h v b ng phím <Enter>. . Hình 6. Sau đó ngư i dùng có th s d ng câu l nh sao chép (<F5>) đ làm cho n i dung c a hai thư m c gi ng nhau. Ví d .14.10 Trình đơn Câu l nh 151 có cùng tên.14: Tìm ki m t t c các liên k t m m Sau khi th c hi n câu l nh này. Sau đó b n c n nh p vào tên c a l nh đó. L n sau b n ch c n ch n tên tương ng trong danh sách mà không c n ph i nh p l i câu l nh t đ u5 . ho c chi u sáng nh ng t p tin là phiên b n m i hơn. Câu l nh L ch s câu l nh hi n ra c a s v i danh sách nh ng l nh đã th c hi n trư c đây. 5 T t nhiên b n có th dùng l ch s câu l nh (xem trên ho c ngay dư i) . sao chép. Câu l nh B ng ngoài (hay đúng hơn ph i g i là “Đưa k t qu làm vi c c a l nh lên trên b ng”) cho phép ngư i dùng th c hi n nh ng chương trình ngoài. ) v i t t c các liên k t m m c a thư m c hi n th i.. Phương pháp theo byte s so sánh n i dung c a các t p tin (theo t ng byte). Đ th c hi n vi c này c n nh p câu l nh vào dòng nh p vào (dòng “Câu l nh”) r i nh n nút Thêm m i.6. di chuy n. N u mu n ngư i dùng có th lưu nh ng câu l nh b ng ngoài thư ng dùng b ng nh ng tên riêng có ý nghĩa đ có th g i nhanh nh ng câu l nh này theo tên c a chúng. trên b ng hi n th i s không ph i là n i dung c a thư m c tương ng mà ch có các liên k t m m n m trong thư m c đã ch ra. . Khi so sánh theo kích thư c thì ch ki m tra kích thư c c a các t p tin tương ng và không ki m tra ngày t o ra. r i đưa k t qu c a l nh này thành n i dung c a b ng hi n th i (ví d đi n hình là đưa k t qu c a l nh find). n u b n mu n th c hi n m t hành đ ng nào đó (xóa. thì b n có th s d ng câu l nh B ng ngoài đ ch y câu l nh find .

Câu l nh Thư m c thư ng dùng (<Ctrl>+<\>) cho phép t o danh sách nh ng thư m c thư ng đư c dùng và cho phép chuy n nhanh đ n nh ng thư m c trong danh sách này (hình 6. S d ng câu l nh này ho c phím nóng <Ctrl>+ <X>. Hình 6.152 S d ng Midnight Commander Còn có th truy c p vào danh sách l ch s câu l nh b ng các phím <Alt>+<P> ho c <Alt>+<N>. Câu l nh So n th o t p tin trình đơn dùng đ s a trình đơn c a ngư i dùng ~/. tuy nhiên trong trư ng h p này ngư i dùng s không th y danh sách các câu l nh.mc/menu (trình đơn hi n ra sau khi nh n phím <F2>) ho c trình đơn . khi đó s thêm thư m c hi n th i vào danh sách thư m c thư ng dùng. <H>).ext xác đ nh dùng chương trình nào đ m các t p tin v i ph n m r ng (ph n cu i c a tên sau d u ch m cu i cùng) nào. Thay vào đó trên dòng l nh s hi n th m t trong các l nh c a danh sách và phím <Alt>+<P> s chuy n nó thành l nh n m trên.15: H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng Câu l nh Công vi c n n sau cho phép ngư i dùng đi u khi n nh ng công vi c đang làm vi c ch đ n n đã ch y t Midnight Commander (ví d thao tác sao chép và di chuy n t p tin). Chương trình này s đư c ch y đ thao tác (xem.15). Cũng trong h p tho i thư m c thư ng dùng b n có th thêm đánh d u m i vào danh sách ho c xóa đánh d u đã có. Đ th c hi n vi c này. Đ thêm đánh d u m i còn có th s d ng t h p phím (<Ctrl>+<X>. Có th s d ng danh sách này đ chuy n nhanh đ n thư m c c n thi t. ph c h i (ti p t c ch y) ho c di t b t kỳ công vi c n n sau này (xem hình 6. mc t o ra danh sách các đánh d u (tên d nh ) cho các thư m c thư ng dùng này.16). Chương trình s hi n ra yêu c u nh p tên đánh d u cho thư m c này. so n th o hay th c hi n) v i t p tin có ph n m r ng tương ng khi chuy n dòng chi u sáng lên tên t p tin r i nh n <Enter>.<J> b n có th d ng. còn <Alt>+<N> s chuy n thành l nh n m dư i trong danh sách. Sau khi ch n câu l nh So n th o t p tin ph n m r ng ngư i dùng có th s a đ i t p tin mc.

.. 6. M i tùy ch n có th đư c dùng ho c không. có th là /usr/share/mc/mc.11 C u hình Midnight Commander 153 Hình 6. Câu l nh đ u tiên là C u hình.6. “T m ng ng sau khi ch y. • Nhãn di chuy n xu ng. thì khi g i trình đơn chính b ng phím <F9> s hi n th ngay l p t c danh sách các câu l nh c a . Vi c dùng hay không dùng tùy ch n đư c th c hi n qua các c a s h i tho i c a trình đơn C u hình.11 C u hình Midnight Commander Chương trình Midnight Commander có nhi u c u hình (tùy ch n).menu.17. thì theo m c đ nh dòng chi u sáng tên t p tin s di chuy n xu ng dư i m t dòng. trong đó có nh ng t p tin có tên b t đ u b ng đ u ch m (gi ng như ls-a). Tùy ch n đư c dùng n u có d u “x” ho c d u sao “*” (đ t vào b ng phím tr ng) trong ngo c vuông đ ng trư c tên c a tùy ch n.” và “C u hình khác”. Bây gi chúng ta xem xét t ng câu l nh c a trình đơn C u hình đ bi t có th dùng ho c không dùng nh ng tùy ch n nào. Khi ngư i dùng đánh d u t p tin (b ng t h p phím <Ctrl>+<T> ho c <Insert>). • Đ y xu ng trình đơn.16: Đi u khi n công vi c n n sau c a h th ng. ngư i dùng có th đưa ra giá tr c a các tham s sau: • Hi n th t p tin sao lưu. Nh ng tham s c u hình trong h p tho i này chia thành ba nhóm: “C u hình b ng”. Theo m c đ nh chương trình Midnight Commander không hi n th nh ng t p tin có tên k t thúc b ng ‘∼’ (gi ng như tùy ch n -B c a l nh ls). Khi ch n câu l nh này s hi n ra m t h p tho i như trong hình 6. Theo m c đ nh Midnight Commander hi n th t t c các t p tin. Trong vùng “C u hình b ng”. T t nhiên trong trư ng h p cu i cùng b n c n có quy n ghi lên t p tin tương ng. N u tùy ch n này đư c dùng. • Hi n th t p tin n.

phím <F9> ch đưa ngư i dùng vào trình đơn chính và ngư i dùng ph i t ch n trình đơn tương ng b ng các phím mũi tên và dùng phím <Enter> ho c ch cái đ u tiên c a trình đơn đ m (đ y xu ng) trình đơn đó. quy n truy c p ho c ch s h u v.v. ) thì s không c p nh t l i n i dung c a thư m c đó. . Ví d . Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. N u dùng tùy ch n này. đây có ba tùy ch n: • Không bao gi . thì đ u tiên c n nh n phím <F9> r i dùng phím mũi tên sang ph i r i nh n phím <Enter>. . Sau khi th c hi n các câu l nh Midnight Commander có th t m ng ng m t chút đ ngư i dùng có th xem và nghiên c u k t qu làm vi c c a nh ng l nh này. . t c là n u trong thư m c đã t o ho c xoá đi t p tin (thư m c) nào đó. ho c nh n phím <F9> r i nh n phím <T>. thì b n c n ph i t c p nh t l i danh sách t p tin b ng t h p phím <Ctrl>+<R>. N u b n b t dùng tùy ch n này.. • N p nhanh thư m c. Trong trư ng h p ngư c l i. thì s hi n th không phân bi t t p tin và thư m c.17: C u hình Midnight Commander trình đơn (Trình đơn đ y xu ng). N u tùy ch n không đư c dùng thì thư m c (và đư ng d n đ n thư m c) s đư c hi n th đ u danh sách. Vùng T m ng ng sau khi ch y. Trong trư ng h p đó (n u tùy ch n này đư c dùng).154 S d ng Midnight Commander Hình 6.. Trên các kênh giao tác Linux ho c khi dùng xterm ngư i dùng còn có th xem k t qu này b ng t h p phím <Ctrl>+<O>. • Tr n l n t t c t p tin.. b n mu n m trình đơn T p tin. Có nghĩa là ngư i dùng không mu n xem k t qu làm vi c c a l nh. còn tên t p tin – sau tên c a t t c các thư m c. thì Midnight Commander s s d ng cách (m o) sau đ hi n th n i dung thư m c: ch đ c l i n i dung c a thư m c trong trư ng h p đã thay đ i b n ghi inode c a thư m c. n u ch thay đ i b n ghi inode c a các t p tin c a thư m c này (đã thay đ i kích thư c t p tin.

• S d ng so n th o n i b . thì c n dùng bi u th c chính quy theo các lu t vi t trong man 1 ed. Theo m c đ nh các l nh ch n (select) và b ch n (unselect) nhóm t p tin và hi n th t p tin theo b l c (Filter) s d ng các bi u th c chính quy gi ng như trong h v shell. • T đ ng ghi nh c u hình. S t m ng ng trên nh ng terminal không có kh năng hi n th k t qu làm vi c c a l nh th c hi n cu i cùng. N u không dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s g i trình so n th o đư c ch ra trong bi n môi trư ng EDITOR. N u dùng tùy ch n này. di chuy n và xóa. N u b n đang dùng m t terminal ch m thì không nên dùng tùy ch n này. thay th ‘?’ b ng ‘. thì chương trình th c hi n nh ng bi n đ i sau: thay th ‘*’ b ng ‘. N u không dùng tùy ch n này. . thì s g i chương trình ch ra trong bi n PAGER.*’ (không ho c vài ký t ). • Trình xem n i b . N u dùng tùy ch n này. • Luôn luôn. di chuy n. thì trình đơn c a ngư i dùng s t đ ng hi n th lên màn hình m i khi ch y chương trình. N u dùng tùy ch n này. Trong vùng C u hình khác ngư i dùng có th đ t ra các tham s sau: • Thao tác v i thông báo dài dòng (Verbose operation). • Trình đơn t đ ng.11 C u hình Midnight Commander 155 • Trên nh ng terminal “ngu”. thì trư c khi th c hi n các thao tác sao chép. N u dùng tùy ch n này. • Tính t ng kích thư c (Compute totals). N u không đ t bi n này thì s dùng vi.mc/ini. Đ có th đ t đư c k t qu như trong shell. Chương trình Midnight Commander luôn luôn t m ng ng sau khi th c hi n b t kỳ l nh nào.’ (chính xác m t ký t ) và thay th ‘. Tùy ch n này xác đ nh có hi n th hay không các c a s ph khi th c hi n các thao tác sao chép.6. n u không dùng tùy ch n Thao tác v i thông báo dài dòng trên. thì đ so n th o các t p tin Midnight Commander s dùng trình so n th o c a mình (mcedit). thì khi thoát kh i chương trình Midnight Commander. thì Midnight Commander s s d ng chương trình xem t p tin c a mình khi xem t p tin. Tùy ch n này không làm vi c. tính năng này s làm ch m quá trình m t chút). N u không ch ra bi n này thì s dùng l nh view. giá tr c a các tham s thi t l p s đư c lưu vào t p tin ~/. N u tùy ch n này đư c dùng. • M u d ng shell (Shell Patterns). N u tùy ch n này không đư c dùng. Tính năng này có ích khi trên máy làm vi c ngư i dùng có ít kinh nghi m (ngư i thao tác) và ch th c hi n nh ng thao tác đơn gi n. xóa Midnight Commander s tính t ng s t p tin và t ng kích thư c c a chúng đ ng th i hi n th quá trình thao tác v i nh ng t p tin này d ng các dòng bi u đ (tuy nhiên. Tùy ch n này cũng t đ ng không đư c dùng n u t c đ làm vi c c a terminal nh hơn 9600 bps.’ b ng m t d u ch m thông thư ng (literal dot).

v. nhưng b n có th thay đ i đ quy n truy c p và d ng t p tin có màu khác. Dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s tuân theo chu i các thư m c con lôgíc khi thay đ i thư m c theo liên k t. . thì Midnight Commander hi n th góc trên bên ph i v ch quay dùng làm ch th cho bi t chương trình đang th c hi n công vi c (thao tác) nào đó. • cd theo liên k t. ngư i dùng có kh năng dùng các phím <→> đ chuy n vào thư m c đang đư c chi u sáng và <←> đ chuy n lên thư m c m c a thư m c hi n th i (v i đi u ki n là dòng l nh tr ng).18). N u dùng tùy ch n này. N u dùng tùy ch n Hi n tr ng thái mini. khi nh n phím <Alt>+<Tab>. gi ng như khi dùng l nh cd. Câu l nh th hai là V ngoài. thì Midnight Commander s s d ng các màu khác nhau cho thư m c. Khi nh n t h p phím <Alt>+<Tab> l n th hai s hi n th t t c các kh năng hoàn thành. • Xóa m t cách an toàn. cho phép thay đ i m t s tham s hi n th c a s chính c a chương trình Midnight Commander trên màn hình (xem hình 6. B n có th hi n th ho c không hi n th dòng trình đơn chính trên đ u màn hình. dòng l nh. Theo m c đ nh khi nh n <Alt>+<Tab> th nh t chương trình s tìm t t c nh ng phương án hoàn thành. ch không ph i vào thư m c ch a liên k t. N u dùng tùy ch n này. N u dùng phân bi t màu cho quy n truy c p. • Cái ch quay. thì trong ph n dư i . thì nh ng ô perm và mode cho bi t quy n truy c p c a ngư i dùng đã ch y chương trình Midnight Commander s có màu xác đ nh b ng t khóa selected trong ph n [Colors] c a t p tin kh i đ ng ~/. các t p tin core (dump c a b nh ).156 S d ng Midnight Commander • T đ ng hoàn thành: hi n t t c . N u dùng phân bi t màu cho các d ng t p tin. Ngoài ra còn có th ch ra tư th n m c a b ng là n m ngang hay d c. T c là n u ngư i dùng vào thư m c hi n th i theo liên k t đ n nó. N u dùng tùy ch n. N u mu n th y các phương án hoàn thành ngay sau l n nh n <Alt>+<Tab> đ u tiên thì hãy b t dùng tùy ch n này. t c là th đoán ph n còn l i c a câu l nh đang nh p. các t p tin th c hi n v. s đưa ngư i dùng vào thư m c m c a thư m c hi n th i. Trên các kênh giao tác (console) Linux ho c SCO còn có th đ t s dòng dành đ hi n th k t qu làm vi c c a l nh. Theo m c đ nh t t c các thông tin đư c hi n th b ng m t màu. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. Trong quá trình nh p l nh Midnight Commander có th “t đ ng hoàn thành” câu l nh đó. dòng giúp nh v công d ng c a các phím ch c năng cu i màn hình. thì trong h p tho i h i l i vi c xóa t p tin theo m c đ nh nút đư c ch n s chuy n t “Có” sang “Không”. . Theo m c đ nh bash cũng làm vi c như v y.mc/ini. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. và có th thay đ i kích thư c c a nh ng b ng này. N u không dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s chuy n thư m c theo c u trúc th t s c a các thư m c. thì l nh cd . • Di chuy n gi ng trong Lynx. Dùng tùy ch n này s ngăn ch n đư c ph n nào vi c xóa t p tin m t cách vô tình.. dòng g i ý (n m trên dòng l nh). và n u như có nhi u phương án thì chương trình s t o ra ti p bíp.

<End>).11 C u hình Midnight Commander 157 Hình 6. thông tin trong các t p tin. Trong h p tho i hi n ra s xu t hi n m t . Dùng các phím mũi tên lên. B ng câu l nh Xác nh n có th c u hình đ ch n có hi n th hay không h p tho i h i l i ngư i dùng trư c khi th c hi n các thao tác xóa. Dùng tùy ch n Đ u vào 8 bit đ y đ ch có ý nghĩa trên các terminal có kh năng hi n th t t c các ký t 8bit (ví d các ký t c a ti ng Vi t).19).18: Thay đ i v ngoài c a Midnight Commander c a m i b ng s có m t dòng cho bi t thông tin v t p tin đang đư c chi u sáng ho c thư m c hi n th i.20). Không hi n th nh ng h p tho i này s gây ít nhi u nguy hi m đ n h th ng (hình 6.6. vì nh ng phím này không ph i làm vi c trên m i d ng terminal. <Home>. trong đó ngư i dùng có th th m t s phím (<F1> – <F20>.19: Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander Bit (b ng mã) đư c ch n s đư c hi n th trong h p tho i này.19 thì bit đư c ch n là 8 bit khác. xu ng đ ch n b ng mã thích h p sau đó nh n <Enter>. ngư i dùng ch ra đ nh d ng terminal s s d ng đ x lý (nh p vào và hi n th trên màn hình) thông tin d ng các byte. Nh n vào nút L a ch n bên c nh s hi n th danh sách các b ng mã có. cũng như trư c khi thoát kh i chương trình mc. ví d . Hình 6. trong trư ng h p hình 6. Câu l nh Th phím (Learn keys) g i h p tho i. Trong h p tho i Bít hi n th (hình 6. ghi chèn và ch y chương trình.

các phím mũi tên ho c phím <Tab>) r i nh n <Enter> ho c phím tr ng.21: Th và c u hình các phím Đ th m t phím c n nh n t ng phím trong b ng. Khi . Sau đó s hi n ra m t h p tho i màu đ yêu c u ngư i dùng nh n phím s dùng thay cho phím không làm vi c. <j> – xu ng dư i. Trong trư ng h p đó có th dùng phím khác thay th . N u nó làm vi c bình thư ng thì bên c nh s xu t hi n d u OK.158 S d ng Midnight Commander Hình 6. <k> – lên trên. thì sau khi nh n lên phím đó không xu t hi n d u OK. Tương t đ i v i các phím mũi tên. Phím <Tab> luôn luôn làm vi c.20: Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng b ng v i tên c a các phím có th th . Hình 6. <l> – sang ph i). còn nh ng l n nh n ti p theo s g i c a s tr giúp. B n có th di chuy n dòng chi u sáng qua các phím này b ng <Tab> ho c các phím dùng trong trình so n th o vi (<h> – sang trái. N u có phím nào đó không làm vi c. thì cũng có th s d ng chúng đ đi u khi n dòng chi u sáng (hình 6. Sau khi xu t hi n d u này thì phím s b t đ u làm vi c ch đ bình thư ng. N u không mu n thay th n a thì hãy nh n <Esc> r i đ i cho h p tho i màu đ bi n m t (ho c nh n phím <Enter>).21). Ví d . l n nh n phím <F1> đ u tiên s làm xu t hi n d u OK (n u phím làm vi c bình thư ng). N u nh n vào các phím mũi tên và sau đó bên c nh tên c a chúng xu t hi n d u OK. Đ thay th c n chuy n dòng chi u sáng đ n tên c a phím không làm vi c (b ng chu t.

12 K t n i t i máy xa 159 hoàn thành vi c th nghi m và c u hình t t c các phím. ngư i dùng có th ch n lưu nh ng c u hình này vào ph n [terminal:TERM] c a t p tin ~/.22: Thi t l p h th ng t p tin o Câu l nh Ghi nh c u hình lưu t t c nh ng giá tr đã ch n vào t p tin ini c a chương trình.12.22).1 K t n i t i máy K t n i FTP xa Chương trình Midnight Commander s d ng H th ng t p tin FTP (ftpfs) đ cho phép ngư i dùng đi u khi n các t p tin xa qua giao th c FTP. Thành ph n pass là m t kh u dùng đ k t n i. Hình 6. ch c n thi t n u có thành ph n user. Không nên đưa th ng m t kh u vào đư ng d n t i thư m c c a ftpfs. T t nhiên n u t t c các phím làm vi c bình thư ng thì không c n ph i lưu gì h t.12 6. vì b t kỳ ai cũng có th th y m t kh u này trên màn hình. N u ngư i dùng đưa ra user. thì Midnight Commander s đăng nh p vào máy xa v i tên ngư i dùng đó. Câu l nh FS o g i h p tho i cho phép ngư i dùng đ t các giá tr c a m t s tham s có liên quan đ n s d ng h th ng t p tin o (hình 6.mc/ini c a mình (trong đó TERM là tên g i c a terminal đang dùng) ho c không lưu nh ng thay đ i này. 6. port và remote-dir là không b t bu c. và m t kh u s đư c lưu d ng văn b n thông .6. n u không s dùng đăng nh p anonymous (đăng nh p chung) ho c dùng tên đăng nh p có trong t p tin ~/. Đ s d ng đư c tính năng này b n có th dùng câu l nh K t n i FTP c a trình đơn B ng trái ho c B ng ph i tương ng ho c dùng câu l nh cd đ chuy n t i thư m c có đư ng d n d ng như sau: /#ftp:[!][user[:pass]@]machine[:port][remote-dir] Các thành ph n user.netrc.

168.vnoss.12. Các tùy ch n options có th là ‘C’ – nén thông tin truy n t i và ‘rsh’ dùng rsh đ thay cho ssh. N u có thành ph n remote-dir thì sau khi k t n i thư m c hi n th i trên máy xa s là thư m c này.org/public/wiki H p tho i c a câu l nh K t n i FTP có d ng như trong hình 6. b n có th dùng câu l nh K t n i Shell c a trình đơn B ng trái ho c B ng ph i tương ng ho c dùng câu l nh cd đ chuy n t i thư m c đ c bi t có tên d ng như sau: /#sh:[user@]machine[:options]/[remote-dir] Các thành ph n user.160 S d ng Midnight Commander thư ng trong l ch s các thư m c đã thăm.vnoss. Đ s d ng FTP proxy. trên máy xa ph i có ch y máy ch fish ho c có m t h v shell tương thích v i bash.org/public/wiki đây b n đ c cũng có th s d ng l ch s (phím <Alt>+<H>). Chương trình Midnight Commander s t đ ng h i m t kh u trong trư ng h p không có thành ph n pass và có tên ngư i dùng (có user). options và remote-dir là không b t bu c. n u không s dùng tên ngư i dùng c a b n. Trong ô tên máy ngư i dùng c n nh p t t c các thành ph n c a đư ng d n t i ftpfs như trên tr ph n đ u (/#ftp:).org/public/wiki !people. thì Midnight Commander s đăng nh p vào máy xa v i tên ngư i dùng đó.128/linux/SuSE people.168.vnoss. hãy thêm m t d u ch m than (!) vào phía trư c tên máy.vnoss.2 K t n i Shell Ngoài FTP trong các phiên b n m i c a mình chương trình Midnight Commander còn h tr giao th c SSH và truy n t i t p tin qua H th ng t p tin shell (file transfer over shell filesystem).org/public/wiki /#ftp:!people.vnoss.vnoss.org/public/wiki /#ftp:teppi@people.22). oc a 6. Đ k t n i t i máy xa. N u ngư i dùng đưa ra user.org:67/public/wiki /#ftp:teppi:abcdef@people. Ví d : /#ftp:192. Đ s d ng tính năng này.org/public/wiki teppi@people.10. Đ thay đ i các tùy ch n c a ftpfs chúng ta c n dùng câu l nh FS trình đơn C u hình (xem hình 6.vnoss. H th ng t p tin fish là h th ng t p tin d a trên m ng máy tính.128/linux/SuSE /#ftp:people.vnoss. Ví d : 192. Ví d : .11. nó cho phép ngư i dùng đi u khi n t p tin trên các máy xa gi ng như khi chúng n m trên máy c a mình.10.org:67/public/wiki teppi:abcdef@people.

Các b n có th đ c thêm tr giúp c a chương trình này m i khi c n b ng phím <F1>.org/projects Tác gi hy v ng r ng nh ng thông tin trong chương này có th giúp b n b t đ u làm vi c v i chương trình Midnight Commander. Ghi chú: • B n d ch ti ng Vi t cho giao di n c a Midnight Commander đi kèm v i chương trình có th không ph i là b n d ch m i nh t.12 K t n i t i máy xa 161 /#sh:192.128:r/linux/SuSE /#sh:people. B n luôn luôn có th l y b n d ch m i nh t v t kho CVS c a Midnight Commander (t p tin vi.po trong thư m c po) ho c t http://cvs.vnoss. Tuy nhiên kh năng c a chương trình này còn r ng hơn so v i nh ng gì đ c p đ n đây.168.10.vnoss.savannah.gnu.6.pdf). Cách c p nh t m t b n d ch giao di n cho h th ng s đ c p đ n trong chương nói v ti ng Vi t trên Linux ho c n u mu n b n có th đ c trong b n tin s 3 VnOSS có trên http://vnoss.po. .org:C/public/wiki /#sh:teppi@people.org/viewcvs/*checkout*/mc/ mc/po/vi.org (t p tin bantin-so3-092006.

B t đ u t phiên b n th hai tiêu chu n này đư c côngxoocxiom X h tr . t c là X11R6.1 X. Tuy nhiên trên các b n phân ph i Linux v n còn s d ng b n phát hành th 6. Trong giao di n đ ho ngư i dùng có th ch y các chương trình trong các c a s khác nhau. M i th đã có s n. GNOME còn có s n nh ng ng d ng đi kèm giúp ngư i dùng không m t nhi u th i gian l a ch n. Ngư i dùng s ph i nh m t danh sách dài các câu l nh. cu i chương s có mô t sơ lư c m t vài môi trư ng làm vi c và cách kh i đ ng vào chúng.Chương 7 Giao di n đ ho M c dù Linux là h đi u hành m nh và phát tri n. Hi n th i đã có phiên b n 11 b n phát hành 7 c a tiêu chu n X Window System cho h th ng đ ho c a UNIX. xin đ ng nh m!) hay còn g i đơn gi n là “X” (ích-xì). KDE. và ngoài ra còn có kh năng s d ng chu t đ s p x p không gian màn hình c a mình. nhưng n u ch làm vi c qua giao di n dòng l nh thì Linux tr thành khó s d ng và không th h p d n đư c nhi u ngư i dùng. ký hi u ng n g n là X11R7.x. B t đ u t năm 1997 côngxoocxiom X chuy n thành X Open Group và sau đó là X. m t ph n m m ng d ng t do tuân theo tiêu chu n X11R6 cho các h th ng UNIX . Chúng ta s xem xét m t trong hai môi trư ng làm vi c này. Tiêu chu n này đ u tiên đư c vi t ra t i trư ng đ i h c công ngh Massachuset. Do đó ngay t nh ng ngày đ u phát tri n c a Linux đã có m t giao di n khác “thân thi n” v i ngư i dùng hơn. Cách đây không lâu các b n phân ph i Linux v n còn s d ng XFree86. Hi n nay các “môi trư ng làm vi c” l n như KDE.Org Giao di n đ ho trong Linux đư c xây d ng d a trên cơ s c a tiêu chu n X Window System (c n chú ý là Window ch không ph i Windows. đó là giao di n đ ho .Org Foundation (http://www. không c n nh danh sách các câu l nh vì đã có kh năng ch y chúng b ng h th ng trình đơn (menu).org). Trong chương này chúng ta s xem xét cách làm vi c c a giao di n đ ho và cách c u hình nó. h th ng các bi u tư ng trên màn hình. trong m t chương sách riêng ngay sau chương này. 7. Côngxoocxiom X đư c t ch c vào năm 1988 v i m c đích tiêu chu n hóa giao di n đ h a cho các h đi u hành UNIX.

) và âm thanh. Còn bây gi chúng ta s nói đôi dòng v cách t ch c làm vi c giao di n ph n m m d a trên tiêu chu n X Window System. Chương trình ch X làm vi c tr c ti p v i ph n c ng: v i h th ng viđê-ô (c c hình. Do đó đôi khi chúng ta không th y có s khác nhau “v cơ b n”. Ph n l n các nhà phát tri n.Org trên trang web chính c a t ch c t i đ a ch http://x. • Jim Gettys (HP).. XOrg do t ch c cùng tên X. Quá trình phát tri n XOrg hi n đang là m t ph n c a c ng đ ng freedesktop.. • Keith Packard (HP).7. Hi n th i X.0) đó là XOrg. XFree86 đã đư c s d ng không ch trên Linux mà còn trên các h th ng System V/386. . Nói như v y là vì chương trình máy ch (xin đư c g i t t là chương trình ch ) X làm vi c trên máy tính c a ngư i dùng (và hi n th hình nh trên màn hình máy tính) ch không ph i trên m t máy (ch ) nào đó xa. chuyên đi u khi n h th ng này. 386BSD. H th ng X Window đư c xây d ng trên cơ s mô hình “ch /khách” (thu t ng ti ng Anh hay đư c dùng hơn trong giao ti p: server/client) thư ng g p trong th gi i vi tính hi n nay.org. FreeBSD và các phiên b n UNIX khác cho Intel x86. Chương trình ch X chi m lĩnh t t c các thi t b ph n c ng và cung c p các kh năng c a thi t b cho các chương trình khác d ng tài nguyên riêng2 theo m t giao th c (protocol) 1 2 nh ng ngư i có kinh nghi m làm vi c nhi u năm chính vì th mà chương trình X đư c coi là ch .Org 163 v i b x lý 80386/80486/Pentium. • Jim McQuillan (Linux Terminal Server Project).Org Foundation cung c p d ng ng d ng mã ngu n m c a X Window System. Tuy nhiên cách đây m t th i gian (cu i năm 2003 đ u năm 2004). ngư i kh i đ u nhóm này là David Wexelblat. R t có th đ i v i m t s b n đ c s d hi u hơn n u coi chương trình này là m t driver c a h th ng hình nh. . m t nhánh phát tri n m i c a XFree86. . nhà phân ph i và nhà cung c p ph n c ng c a d án XFree86 trư c đây đã ng ng tham gia XFree86 và chuy n s n ph m c a mình gia nh p vào X. v i các thi t b nh p vào (bàn phím. chu t. • Egbert Eich (SuSE).1 X. XFree86 đư c m t nhóm các nhà l p trình t o ra. Tuy nhiên mô hình này trong trư ng h p X Window đư c dùng d ng quay ngư c l i 180 đ . N u mu n b n có th tìm hi u thêm v t ch c X. .org. • Stuart Kreitman (SUN). ).org Foundation.Org Foudation là m t công ty khoa h c v i ban lãnh đ o bao g m nh ng guru1 hàng đ u trong th gi i mã ngu n m : • Stuart Anderson (Free Standards Group). các phiên b n Linux đã đ ng lo t chuy n sang m t “b n X” khác d a trên tiêu chu n X Window System (do có v n đ v i b n quy nc a XFree86 phiên b n 4. • Kevin Martin (Red Hat). • Leon Shiman (Shiman Associates).4.

bao g m: v khung ngoài. Máy tính ch dùng đ ch y chương trình ch X đư c g i là máy X terminal. N m gi a chương trình khách và chương trình ch X còn có hai thành ph n quan tr ng n a c a giao di n đ ho . Trình qu n lý c a s g i các hàm trong X–lib đ đi u khi n màn hình và th c hi n b t kỳ thao tác chuy n đ i hình nh nào trong các c a s . Hình 7. konsole. g i là giao th c X hay giao th c k t n i m ng X (X Network Protocol).1).org Writer. Khi m t ng d ng X kh i đ ng. . c a s s chuy n quy n đi u khi n đ n trình qu n lý c a s . Lúc này v n có m t s t h p phím đư c X x lý. các . Đ đưa ra màn hình m t hình nh nào đó có ý nghĩa hơn thì ch m t mình chương trình ch X là không đ .164 Giao di n đ ho đ c bi t. Và đó là t t c nh ng gì b n có th làm. urxvt. đó là thư vi n các hàm đ ho X–lib và trình qu n lý c a s (xem hình 7. trình đơn (menu). Thư vi n X–lib g m các hàm đ h a cho phép th c hi n các thao tác b c th p v i các hình m u đ ho . Chương trình khách c a “ch X” có th là các ng d ng làm vi c dư i X Window. Đó là <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> dùng đ d ng làm vi c chương trình ch X (n u không b đi kh năng này trong c u hình). . các chương trình gi l p terminal như xterm. nhưng t m th i chưa có chương trình khách nào. Trình qu n lý c a s cung c p các phương ti n đ th c hi n t t c các thao tác v i các c a s . nh n chu t) đ n các chương trình khách.. N u ch ch y chương trình ch X thì b n s ch th y m t màn hình màu xám v i m t d u X gi a. Ngoài nó ra chúng ta c n ch y m t trình qu n lý c a s và ít nh t m t chương trình khách đ t o hình nh trên màn hình. chương trình đ ho GIMP. Nh n các nút chu t và bàn phím không đem l i l i ích gì. Tuy nhiên ngay lúc này chương trình ch X đã s n sàng chuy n nh ng tín hi u (nh n phím. t c là đ phân gi i và t n s màn hình và các t h p phím quen thu c <Control>+<Alt>+<Fm> – chuy n v ch đ văn b n vào terminal o s m. Có th di chuy n d u X này quanh màn hình chu t. <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–> – chuy n nhanh gi a các ch đ hi n th . Nhưng b n thân chương trình ch X không t o ra (v ra) hình nh trên màn hình mà ch cung c p hình nh cho driver c c hình.1: Ki n trúc c a h th ng đ ho X Window System3 . ví d chương trình so n th o văn b n OpenOffice.

Thông thư ng có m t liên k t đ n chương trình ch này v i tên X. Đ c đi m r t m nh này c a h th ng X Window là m t trong nh ng khác bi t c a nó so v i giao di n đ ho c a các h đi u hành dòng Windows.v. Chính thư vi n này là n n t ng c a chương trình đ ho GIMP. t chương trình Midnight Commander.org ngoài c c màn hình còn ph i đưa ra các tham s c a chu t và bàn phím. B i vì ch và khách là các ti n trình riêng. X. Xfce4. do đó có th ch y chương trình . . GNUStep. thanh cu n lên. v. Ngoài ra trong GNOME còn có các thư vi n khác như Imlib cho phép m r ng các kh năng c a h th ng đ h a.1 X. Đi u ki n duy nh t c n ph i có là chương trình ch X ph i làm vi c. KDE thêm vào thư vi n các hàm đ ho QT b sung cho X–lib. CDE. Ngoài ra còn có nh ng chương trình có th làm v i c chương trình ch X và v i c terminal thông thư ng.7. đ ng th i còn cung c p kh năng thay đ i d ng và v trí các c a s trong quá trình làm vi c tùy theo nhu c u c a ngư i dùng. . không thay th nh ng thành ph n k trên c a h th ng X Window. Các môi trư ng làm vi c đ ho m r ng như KDE.org có m t chương trình ch X cho ph n l n c c màn hình. Trình qu n lý c a s còn g i các hàm tương ng cho các chương trình khách trong trư ng h p ngư i dùng thao tác v i các ng d ng b ng bàn phím và chu t.Org 165 bi u tư ng. và cũng c n ph i thêm vào hình v trên. t c là t dòng l nh. GNOME.v. GNOME s d ng thư vi n GTK+ (bây gi là GTK2+).1 ch là tương đ i. T t c nh ng gì chương trình c n bi t đ làm vi c đó là nơi tìm chương trình ch X. . Chương trình này đư c g i là xorg và n m trong thư m c /usr/X11R6/bin. Như v y là trong hình v đã b qua nh ng chương trình ng d ng c a giao th c TCP/IP. Trình qu n lý màn hình c n bi t các tham s c a các thi t b này đ th c hi n công vi c c a mình. Ví d chúng ta đã nói r ng trao đ i gi a thư vi n X–lib v i chương trình ch X trong trư ng h p chung đư c th c hi n qua giao th c TCP/IP. Chương trình cho ch đ đ ho cũng đư c ch y như các chương trình bình thư ng. v. Ví d các chương trình ng d ng có th ch y trên m t máy ch m nh (mainframe). Chương trình ch X có th thao tác v i phông ch m t cách tr c ti p. còn hình nh s hi n th trên màn hình máy tính cá nhân. . T t nhiên nh ng gì đưa ra trong hình 7. Ví d chương trình so n văn b n emacs t đ ng ch n ch đ làm vi c (đ ho hay văn b n) khi kh i đ ng. Và còn m t tài nguyên quan tr ng khác c a h th ng đ ho đó là phông ch . Ngoài ra trên Linux và UNIX nói chung không có s phân bi t rõ ràng gi a các chương trình giao di n đ ho và giao di n văn b n (dòng l nh) như trong Windows. Chính vì th khi c u hình X. N u c n chương trình s t tìm đ n chương trình ch X qua TCP/IP nói chung và qua socket n i b khi chương trình ch và khách làm vi c trên cùng m t máy. ho c có m t chương trình khác chuyên dùng cho vi c này (đư c g i là chương trình ch phông ch ). Ví d . Tìm ki m chương trình ch X đư c th c hi n qua bi n môi trư ng DISPLAY ho c qua tùy ch n trên dòng l nh. mà ch m r ng và thêm vào. Đ i v i h th ng thì không có s khác nhau gi a chương trình làm vi c trong ch đ đ ho và trong ch đ bình thư ng. Chương trình th c hi n vi c này b ng cách g i các hàm thư vi n trong X–lib. nên chúng có th ch y trên các máy tính khác nhau và trao đ i v i nhau qua m ng. xu ng và các thành ph n khác c a c a s .

và yêu c u công vi c. R t may là không nh t thi t ph i ch n cách này. đ ng h . b n đ c có th ch n b t kỳ chương trình nào trong s chúng.kde.org) – m t trình qu n lý c a s g n nh khác. L a ch n trình qu n lý c a s nào ph thu c nhi u vào c u hình máy tính c a b n (máy “m nh” hay “y u”.166 ch X b ng câu l nh: [user]$ X Giao di n đ ho Trình qu n lý c a s thì có r t nhi u. đó là Xfce4 (http://www. T t c nh ng môi trư ng làm vi c đ ho này . Nhưng đ i v i ngư i dùng m i (và r t m i) thì đây không ph i là cách d nh t.windowmaker.org) mà chúng ta s nghiên c u sâu hơn trong chương sách ti p theo và GNOME (http://www.org) – trình qu n lý c a s g n nh nhi u màu s c và m m d o trong c u hình k th a c a AfterStep.org). Trang ch c a FVWM và FVWM2 n m t i đ a ch http: //fvwm. và có th t xây d ng nhi u “ki u” giao di n đ ho t các thành ph n khác nhau. Trình qu n lý c a s này đang đư c r t nhi u ngư i dùng có kinh nghi m ưa chu ng.xfce. Như b n th y giao di n đ ho trên Linux đư c t o ra theo nguyên t c môđun.org) – trình qu n lý c a s nh nh và làm vi c r t nhanh. Các trình qu n lý c a s khác nhau có th cho ra d ng c a s khác nhau b ng cách s d ng các khung và trình đơn c a s khác nhau. • fvwm2 (Free Virtual Window Manager 2)– phiên b n nâng c p c a trình qu n lý c a s fvwm cho phép s d ng các s c thái (theme) khác nhau và trình đơn đ ng. . Insert. Nhưng t t c chúng đ u s d ng cùng m t ti n ích đ ho cơ s c a X Window.org). v. N i ti ng nh t trong s các môi trư ng đ ho này c n k đ n KDE (http://www.fluxbox. c c màn hình có nhi u b nh hay không).icewm.org/.v. có r t nhi u tùy ch n c u hình đ b n có th thay đ i. đó là chương trình ch X. vì đã có trên t t c các b n phân ph i l n các môi trư ng làm vi c đ ho . • WindowMaker (http://www.gnome. làm vi c tương đ i nhanh và cũng đư c ngư i dùng có kinh nghi m ưa chu ng. Xin đưa ra đây m t vài ví d trình qu n lý c a s thư ng dùng: • IceWM (http://www. theo dõi m ng. N u mu n và có s h tr thì b n có th s d ng nh ng trình nh applet này trong các trình qu n lý c a s khác như Fluxbox. Chính trình qu n lý c a s này đư c dùng trên nhi u b n phân ph i Linux d ng LiveCD (Linux “s ng và làm vi c” trên CD) như: Damn Small Linux. M t đ c đi m thú v c a WindowMaker đó là các trình nh applet th c hi n nhi u ch c năng khác nhau: theo dõi h th ng.enlightment. Như v y là b n đ c đã bi t đư c giao di n đ ho trên Linux đư c t o ra t nh ng thành ph n gì. • Fluxbox (http://www. • enlightment (http://www. Ngoài ra cũng c n nói đ n môi trư ng làm vi c đ ho g n nh hơn và cũng chi m đư c s yêu m n c a r t nhi u ngư i dùng.org) – trình qu n lý c a s đ p nh t hi n nay. .

phiên b n 2 c a thư vi n GTK). đã có kh năng t đ ng xác đ nh d ng c c hình. đ phân gi i màn hình. GNOME đư c xây d ng d a trên thư vi n các hàm đ ho GTK+ (bây gi là GTK2+. v. GNOME đư c phát tri n trong khuôn kh c a d án GNU. B ng thư vi n này các nhà phát tri n KDE đã vi t ra trình qu n lý c a s riêng – kwm. Ngoài ra Konqueror còn cho phép xem tr c ti p các t p tin có đ nh d ng (“ph n m r ng”) đã bi t. openSUSE Linux.kde.v. trung tâm đi u khi n KDE và r t nhi u thành ph n khác bao g m c gói chương trình ng d ng cho văn phòng KOffice. V n đ này x y ra trư c đây là do thư vi n Qt thu c v công ty thương m i. Trong các phiên b n m i c a KDE còn có thêm trình qu n lý t p tin và cũng là trình duy t web Konqueror (http://konqueror. đây không ph i là hư ng d n chi ti t dành cho các nhà chuyên môn. mà ch là nh ng ki n th c cơ b n v h th ng hình nh c a máy tính đ giúp ngư i dùng m i và r t m i hi u đư c cách làm vi c c a h th ng hình nh. K t qu thu đư c đó là m t b đ y đ các chương trình ng d ng cho phép gi i quy t t t c các nhu c u đi u khi n máy tính và làm vi c c a ngư i dùng.7. trong s đó c n k đ n trình qu n lý t p tin Thunar và các m r ng (plugin) c a nó.org) có nhi u kh năng m nh trong vi c truy c p đ n các t p tin.com). trình qu n lý t p tin kfm.xfce. Fedora Core. N n t ng c a môi trư ng làm vi c đ ho KDE (K Desktop Enviroment) là thư vi n các hàm đ ho m r ng Qt c a công ty Troll Tech (http://www. . 4 . do đó càng d dàng hơn (ho c khó khăn hơn cho ai đó?) cho b n đ c trong khi s d ng. Còn có nhi u môi trư ng làm vi c đ ho khác nhưng chưa đ t đư c m c đ phát tri n m nh như KDE và GNOME. t n s c p nh t) thích h p. Trong s chúng c n nói đ n Xfce4 (http://www. Cách đây m t th i gian KDE đã đư c công nh n là ph n m m t do.4 M t môi trư ng làm vi c đ ho có cùng đ ng c p v i KDE đó là GNOME (GNU Network Object Model Environment). . T t nhiên đi u này không có nghĩa là t t c các thành ph n c a môi trư ng KDE là do m t công ty nào đó vi t ra và phát tri n. th nào là t n s .org). Các b n phân ph i Linux m i hi n nay đã cho phép cài đ t và c u hình giao di n đ ho m t cách d dàng hơn r t nhi u so v i trư c đây. Phiên b n 4.2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 167 đ u đã có h tr ti ng Vi t t t (ho c còn chưa t t). 7.2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính Như b n đ c đã hi u khi th y đ u đ c a ph n này. mà nhi u nhà l p trình cùng s d ng m t cách m t ý tư ng phát tri n chung đ t o ra các ng d ng khác nhau. ví d chương trình cài đ t xác đ nh d ng màn hình không đúng và do đó dùng nh ng tham s không thích h p. Đ u tiên chúng ta c n bi t m t chút v công vi c c a h th ng hình nh c a máy tính. có nghĩa là chương trình ng d ng t do. Tuy nhiên tôi xin đưa ra đây m t vài l i khuyên khi c u hình X Window vì r t có th b n đ c s g p v n đ nào đó.qt. kh năng duy t web cũng không thua kém các trình duy t khác như Internet Explorer.4 c a Xfce4 h a h n nhi u thay đ i l n. Chương trình cài đ t c a Debian Linux. d ng màn hình và t đ ng ch n các tham s (đ phân gi i. Nhưng công ty Troll Tech đã đưa ra thông báo cho phép dùng thư vi n này vĩnh vi n mi n phí đ phát tri n các ng d ng mã ngu n m .

vì khi đó s gi m m c đ nh p nháy c a màn hình. M t s màn hình nh t là màn hình r ti n có th ch có m t vài giá tr t n s cho phép. tính theo s tín hi u trong m t giây. lên cao. . có đơn v là KHz (1kilôhéc = 1000 héc) và nh n giá tr trong kho ng t 31 đ n 135 KHz. . Giá tr này càng cao bao nhiêu thì m t c a ngư i dùng càng ít m i m t b y nhiêu trong khi làm vi c v i máy tính. Khi có tín hi u đ ng b dòng (theo chi u ngang) tia electron s đư c chuy n t cu i m i dòng t i đ u dòng ti p theo. Màn hình th c hi n hai công vi c riêng bi t: “tr i” các chu i (tia) electron và chi u sáng các đi m riêng bi t đ t o ra hình nh. Nh ng màn hình m i thư ng là màn hình có nhi u t n s hay còn nói là có gi i t n s r ng. khi đó đèn huỳnh quang s nh p nháy r t m nh. HSF. đó là s đi m có th hi n th trên màn hình trong m t giây. T t nhiên t t nh t là ch n giá tr l n nh t trong s có th dùng. đ có th c u hình đúng chương trình ch X. nhưng hãy c n th n vì n u ch n giá tr cao quá m c thì có th làm h ng màn hình. Tia electron di chuy n qua màn hình theo m t v n t c có h n do b vi x lý c a c c hình xác đ nh. VS). Đi u khi n màn hình có nghĩa là đưa ra s đi m trên m t dòng (đ phân gi i theo chi u ngang). chúng ta s ch xem xét trư ng h p màn hình ng đi n t (CRT) mà không xem xét màn hình tinh th l ng (LCD). T n s đ ng b ngang. có nghĩa là b n có th ch n các t n s d c và ngang t m t vùng các giá tr cho phép nào đó. xu ng th p hơn m t chút so v i hình nh (t o ra 4 dòng và c t t i xung quanh hình nh).v. Nhưng cũng không th đưa ra m t t n s c p nh t màn hình quá l n. C c hình chuy n t i màn hình 3 tín hi u: tín hi u hình (RGB). tia electron còn di chuy n quá sang trái. Ngoài ra đ t o ra hình nh s c nét trên màn hình. Trên th c t t n s c p nh t còn nh hơn n a vì còn m t th i gian di chuy n các tia electron t dòng này sang dòng khác. Đi m đư c t o ra nh các chu i electron và các đi m n m d ng dòng n m ngang. Còn có m t t n s quan tr ng khác n a.168 Giao di n đ ho v. vì t n s này không th l n hơn giá tr c a phân s : DCF (s đi m trên dòng) * (s c t trên màn hình) t c là có s ph thu c v i đ phân gi i (resolution) c a màn hình. Không nên ch n t n s c p nh t màn hình nh hơn 60Hz. H th ng hình nh c a máy tính bao g m c c hình (video card) và màn hình (monitor). hình nh trên màn hình đư c t o ra t các đi m riêng bi t. T n s đ ng b d c thư ng kí hi u là VSF và có đơn v là Hz (Héc). Ch c năng đi u khi n màn hình là do c c hình th c hi n. T n s này đư c g i là DCF (“Dot Clock Frequency” – t n s làm vi c c a c c hình). C n nói thêm t n s c p nh t màn hình b ng t n . C n ph i bi t t n s t o ra hai tín hi u này. sang ph i. M t tham s cũng quan tr ng n a đó là t n s c p nh t màn hình SRR (Screen Refresh Rate). đ có th ch n các tham s thích h p trong khi c u hình. đ ng b dòng (HS) và đ ng b nh (c t. Như b n đ c bi t. s dòng trên màn hình (đ phân gi i theo chi u d c) và cư ng đ (intensity) c a m i màu (trong s ba màu chính) trên t ng đi m. t cu i màn hình lên đ u màn hình. Tiêu chu n VESA khuyên ch n giá tr này l n hơn ho c b ng 72Hz. còn khi có tín hi u đ ng b nh (theo chi u d c) thì s chuy n tia electron t góc dư i bên ph i v góc trên bên trái. giá tr c a VSF n m trong kho ng 50 – 180 Hz. Giá tr t n s đ ng b ngang và d c này nh t đ nh có trong tài li u đi kèm v i màn hình.

T t c nh ng c c hình m i đáp ng đư c (th m chí còn vư t quá) yêu c u này. N u b n không hài lòng v i hình nh c a giao di n đ ho .org. ho c không th vào ch đ đ ho . Hình nh đư c lưu trong b nh d ng s và s chuy n đ i hình nh v d ng tín hi u “tương t ” (analog) RGB là m t trong nh ng công vi c chính c a c c hình. B nh này n m trên c c hình nhưng thu c v không gian b nh chung c a c máy tính.org. S lư ng màu có th dùng cho m i đi m đư c gi i h n b i dung lư ng b nh c c hình cũng như s m c đ tín hi u mà c c hình có th t o ra cho m i tia electron. Tôi nghĩ r ng b n có th t l a ch n m t đ phân gi i và s lư ng màu thích h p cho máy tính c a mình. Còn bây gi chúng ta s xem xét ph n th c hành c a nh ng lý thuy t đã đưa ra. Trên các màn hình màu. thì v n có th s d ng m t câu l nh và chương trình c a Linux đ c u hình l i chương trình ch X. t c là 8 byte cho m i đi m. đó là “b chuy n đ i s – tương t ”. N u không thì đ u tiên b n ph i cài đ t gói chương trình X. n u b n đ c mu n ch n đ phân gi i màn hình 1280 x 1024 và có 32 tri u màu cho m i đi m. Chương này coi như b n đã cài đ t X. Cư ng đ c a m i màu này l i đư c xác đ nh b i m c đ c a tín hi u trong tia tương ng. nhưng v n có th truy c p t i máy tính b ng ch đ văn b n (giao di n dòng l nh).3 C u hình chương trình ch X 169 s đ ng b d c (SRR = VSF). t n s đ ng b d c VSF và t n s làm vi c c a c c hình DCF xác đ nh giá tr gi i h n (l n nh t) c a đ phân gi i. xanh lá cây (Green) và xanh da tr i (Blue) – RGB. Còn có m t gi i h n n a ph thu c vào dung lư ng b nh c a c c hình – s lư ng màu c a hình nh. thì hãy ch n kh i đ ng vào ch đ m t ngư i dùng đ có kh năng thay đ i c u hình X. và t t c nh ng t p tin (chương trình) nói đ n phía sau đã có trên đĩa. ho c không hài lòng v i nh ng gì mình th y trên màn hình giao di n đ ho . byte) ≥ (S * (s byte trên m t đi m) đi m trên dòng) * (s c t trên màn hình) Ví d . N u có m t c c hình cũ v i dung lư ng b nh ít hơn thì c n ph i ch n đ phân gi i nh hơn ho c ch n s lư ng màu ít hơn.7. Hình nh s đưa ra màn hình đư c t o ra trong b nh c a c c hình. t c là c u hình giao di n c a Linux. Nhưng thông thư ng c c hình có th t o ra m t s lư ng m c đ tín hi u đ đ hi n th hình nh.3 C u hình chương trình ch X Chúng ta s xem xét trư ng h p sau khi cài đ t Linux b n không th chuy n vào ch đ đ ho (r t hi m khi x y ra v i các b n phân ph i Linux m i). Cách cài đ t chương trình s có trong chương khác dành riêng cho ph n cài đ t chương . Chúng ta s bi t đư c cách chuy n ch đ kh i đ ng trong m t vài chương t i. Như v y. thì c n có m t c c hình v i dung lư ng b nh ít nh t là 1280 ∗ 1024 ∗ 4 = 10485760 byte (10Mb). Màu c a đi m đó đư c xác đ nh b i s pha tr n c a ba màu cơ b n: đ (Red). Công th c xác đ nh gi i h n đ phân gi i và s lư ng màu trên hình nh r t đơn gi n: (Dung lư ng b nh . m i đi m đư c chi u sáng đ ng th i b i 3 tia electron. Công vi c này là do m t b ph n trên c c hình đ m nhi m. N u b n rơi vào tình hu ng th nh t trong quá trình kh i đ ng máy. do đó tham s quy t đ nh đây là dung lư ng b nh . 7.

170 Giao di n đ ho trình. V cách đ c thông tin t t p tin c u hình X.org (c u trúc c a t p tin này) chúng ta s xem xét ngay dư i đây. Có nhi u cách đ l y nh ng thông tin này. • Kho ng t n s đ ng b ngang và d c cho phép dùng c a màn hình. Ví d . Thư ng l y t tài li u đi kèm v i chúng. n u không có thì cũng có th xem tr c ti p trên thi t b . Làm vi c trong giao di n đ ho mà không có chu t thì không thu n ti n chút nào. • D ng chu t và bàn phím.org/licenses/by/2. B n có th tìm th y thông tin trong b t kỳ cu n sách nào nói v h đi u hành Windows.5 (http://creativecommons. Tuy nhiên tôi hy v ng là các b n s không ph i s d ng đ n nh ng ti n ích này cũng như nh ng phương án k trên (s d ng h đi u hành khác.3. 5/). . B n có th tìm th y script này trên m ng Internet. Hai tham s này là quan tr ng. s d ng Knoppix): t t c nh ng thông tin b n c n đã có trong tài li u đi kèm v i máy tính. Ngoài ra có nh ng chương trình chuyên dùng cho vi c l y các d li u c n thi t k trên. Hy v ng r ng nh ng thông tin dư i đây giúp b n c u hình thành công giao di n đ ho . N u trên máy c a b n chưa có b t kỳ h đi u hành nào thì hãy s d ng m t h đi u hành Linux LiveCD (ch y th ng t CD) có kh năng nh n d ng ph n c ng t t như Knoppix. chíp c a hãng Nvidia thư ng c n n p môđun nv. ho c đơn gi n là giúp b n hi u hơn v giao di n này và cách c u hình nó n u b n đã có m t h th ng X Window làm vi c t t. • D ng c a b x lý trên c c hình (chíp). L y t tài li u đi kèm v i màn hình. và n u không bàn phím thì càng không th làm vi c v i máy tính nói chung. Cách ch y chương trình này không thu c vào ph m vi c a cu n sách này vì chúng ta đang nói v h đi u hành Linux. • Dung lư ng b nh c a c c hình. Sau khi kh i đ ng Knoppix thành công hãy sao chép t p tin c u hình chương trình ch X c a Knoppix (thư ng n m t i /etc/X11/xorg.1 Thu th p thông tin c n thi t Đ có th c u hình b n c n m t vài d li u sau: • Tên c a hãng s n xu t c c hình và màn hình. Nhưng xin b n hãy luôn nh là cu n sách b n đang đ c s d ng b n quy n Creative Commons Public License 2. ví d bash script mkxf86config do các nhà phát tri n Gentoo vi t ra. Cách d dàng nh t cho ngư i dùng m i là khi trên máy đã có m t h đi u hành Windows. d dàng nh t là trên trang web c a nhà s n xu t. Hãy c n th n trong khi làm vi c! 7. n u không có tài li u thì b n c n tìm nh ng thông tin này trên Internet. C n xác đ nh d ng chíp đ ch n môđun đúng cho c c hình.conf lên đĩa m m ho c flash đ sau này có th đ c l i. Tác gi không ch u trách nhi m v nh ng gì s x y ra. Nh ng thông tin b n c n có trong Trình qu n lý các thi t b . Vì th c n ph i c u hình chương trình ch X đ s d ng nh ng thi t b này.

Đ t o ra t p tin c u hình X m t cách t đ ng hãy s d ng chương trình Xorg v i tùy ch n -configure. do đó không có ích trong trư ng h p b n chưa có m t c u hình X nào. Trong XFree86 phiên b n th 4. Ngoài ra.conf ch không ph i XF86Config-4 như trư ng h p xf86config. Trên dòng l nh hãy ch y: [root]# xorgconfig r i tr l i nh ng câu h i mà chương trình này đ t ra. ch có đi u xorgconfig sau khi hoàn thành công vi c s t o ra xorg.org chương trình này đã đư c thay th b ng xorgconfig. Trên th c t theo tôi th y thì hai chương trình này không có gì khác nhau. . đó là xorgcfg. N u không mu n ti p t c thì hãy nh n <Ctrl>+<C> đ thoát ra.3 C u hình chương trình ch X 171 7.2).conf t đ u. và chúng ta s s d ng chúng trong th i gian đ u m i làm quen v i Linux. Còn m t ti n ích khác có th dùng đ c u hình máy ch X. t c là ch ch y trên n n m t máy ch X đã ch y nào đó (hình 7. Và đây cũng chính là cách các nhà qu n tr h th ng có kinh nghi m s d ng đ c u hình giao di n đ ho . Tuy nhiên r t có th b n s mu n t t o cho mình m t t p tin c u hình riêng.conf.3. Nhưng chương trình là ng d ng đ ho . T p tin c u hình X ch là m t t p tin văn b n (text file) bình thư ng. Ch c n ch y câu l nh sau (hãy chú ý là c n có quy n ngư i dùng root: [root]# Xorg -configure Câu l nh này s làm vi c m t cách im l ng. Khi kh i đ ng và n u không ch rõ t p tin c u hình trên dòng l nh thì chương trình ch X đ u tiên s tìm t p tin c u hình t i thư m c c a ngư i dùng. thì hãy ch y m t trong nh ng chương trình cho phép b n t o ra t p tin này. Tuy nhiên.conf và đ t t p tin này vào thư m c /etc/X11. m i b n phân ph i hi n đ i có m t công c c u hình riêng c a mình. Ví d b n phân ph i OpenSUSE có sax2. Cũng không c n ph i t o t p tin xorg. N u vì nguyên nhân nào đó b n cài đ t X. Hãy s d ng nh ng chương trình này. Trong X. do đó có th s d ng b t kỳ trình so n th o văn b n nào đ thay đ i nó.2 C u trúc c a t p tin c u hình X T p tin c u hình chương trình ch X thư ng n m t i /etc/X11/xorg.org riêng sau khi cài đ t Linux. N u không th y t p tin này thì chương trình ch X s dùng c u hình chung c a toàn b h th ng n m trong thư m c /etc như đã nói trên (n u có). Chúng s giúp b n ti t ki m đư c nhi u th i gian. ho c đơn gi n là mu n ki m soát quá trình này. Xin đ ng quên câu l nh Xorg khác v i câu l nh xorg! Như đã nói t trư c trên Linux ch thư ng và ch hoa có s khác nhau rõ ràng. t c là t i ∼/xorg. ti n ích chuyên dùng cho vi c này. N u trong khi cài đ t b n có ch n cài đ t giao di n đ ho X thì trên máy đã có t p tin ch a c u hình X đúng (và có th không). Hãy đ c các trang hư ng d n s d ng man tương ng xorgconfig(1) và xorgcfg(1) đ bi t thêm chi ti t. có nh ng chương trình. đôi khi r t m nh.conf. sau khi hoàn thành nó s t o ra t p tin xorg. ti n ích chính dùng đ t t o m t t p tin c u hình (XF86Config-4) là chương trình xf86config (đôi khi xf86cfg).7.

de>. Chúng ta s xem t p tin này trông như th nào (có nghĩa là dùng câu l nh xem t p tin more ho c less ho c dùng m t chương trình so n th o văn b n như vim đ m nó).1 Contact: Marcus Schaefer <sax@suse.de/mailman/listinfo/sax-users> Automatically generated by [ISaX] (7.1) Section "Files" InputDevices "/dev/gpmdata" InputDevices "/dev/input/mice" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/misc:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/local" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/75dpi:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/100dpi:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/Type1" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/URW" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/truetype" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/uni:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/CID" FontPath "/opt/kde3/share/fonts" FontPath "/usr/local/share/fonts" EndSection . Dư i đây là ví d m t t p tin xorg.172 Giao di n đ ho Hình 7.berlios.conf có trên máy c a tôi sau khi cài đ t openSUSE Linux 10.org qua xorgcfg B ng m t trong nh ng công c trên b n đã t o ra đư c t p tin c u hình xorg.conf. 2005 Contact: SaX-User list <https://lists.2: C u hình X.1: # # # # # Version: 7.

32 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1078 Modeline "1280x1024" 165.7.29 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1077 Modeline "1280x1024" 163.41 1024 1104 1216 1408 768 769 772 822 Modeline "1024x768" 132.89 800 856 944 1088 600 601 604 650 Modeline "800x600" 96.41 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1077 Modeline "1024x768" 135.3 C u hình chương trình ch X Section "ServerFlags" Option "AllowMouseOpenFail" "on" EndSection Section "Module" Load "dbe" Load "type1" Load "freetype" Load "extmod" Load "glx" Load "v4l" EndSection Section "InputDevice" Driver "kbd" Identifier "Keyboard[0]" Option "Protocol" "Standard" Option "XkbLayout" "us" Option "XkbModel" "pc104" Option "XkbRules" "xfree86" EndSection Section "InputDevice" Driver "mouse" Identifier "Mouse[1]" Option "Buttons" "10" Option "Device" "/dev/input/mice" Option "Name" "Logitech USB Receiver" Option "Protocol" "explorerps/2" Option "Vendor" "Sysp" Option "ZAxisMapping" "4 5" EndSection Section "Monitor" DisplaySize 345 259 HorizSync 30-96 Identifier "Monitor[0]" ModelName "SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF" Option "DPMS" VendorName "SAMSUNG" VertRefresh 50-160 UseModes "Modes[0]" EndSection 173 Section "Modes" Identifier "Modes[0]" Modeline "1280x1024" 167.57 1024 1096 1208 1392 768 769 772 821 Modeline "1024x768" 131.43 1024 1096 1208 1392 768 769 772 821 Modeline "800x600" 97.59 800 856 944 1088 600 601 604 650 Modeline "800x600" 96.18 800 856 944 1088 600 601 604 650 EndSection .

174 Section "Screen" DefaultDepth 24 SubSection "Display" Depth 15 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 16 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 24 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 8 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection Device "Device[0]" Identifier "Screen[0]" Monitor "Monitor[0]" EndSection Giao di n đ ho "800x600" "800x600" "800x600" "800x600" Section "Device" BoardName "GeForce4 MX 440 with AGP8X" BusID "1:0:0" Driver "nvidia" Identifier "Device[0]" VendorName "NVidia" EndSection Section "ServerLayout" Identifier "Layout[all]" InputDevice "Keyboard[0]" "CoreKeyboard" InputDevice "Mouse[1]" "CorePointer" Option "Clone" "off" Option "Xinerama" "off" Screen "Screen[0]" EndSection Section "DRI" Group Mode EndSection "video" 0660 Section "Extensions" EndSection C n ph i nói r ng nh ng thông tin mà chương trình cài đ t c a openSUSE dò tìm ra là chính xác. m i ph n có c u trúc như sau: . Nh ng dòng này có ký t đ u tiên là # và m t kho ng tr ng sau ký t này. Nh ng dòng đ u tiên thư ng là nh ng dòng chú thích không có nh hư ng gì đ n chương trình. T p tin xorg.conf bao g m m t vài ph n nh hơn. Có th b n đ c đã nh n th y là trên Linux nh ng t p tin c u hình có c u trúc tương t như nhau.

Trong ph n ServerLayout ph i có các dòng ch đ n các ph n c a thi t b v a nói đ n. ph n ServerLayout ph i ch a ít nh t nh ng dòng sau: Section "ServerLayout" Identifier "Layout[all]" InputDevice "Keyboard[0]" "CoreKeyboard" InputDevice "Mouse[1]" "CorePointer" Screen "Screen[0]" EndSection . • Module – các môđun n p t đ ng. • DRI – c u hình DRI. Như v y. Ph n này xác đ nh nh ng thi t b vào/ra (input/output) nào s đư c s d ng trong giao di n đ ho X. • Device – mô t c c hình (video card). Thi t b ra g m các thành ph n riêng bi t là c c hình và màn hình thư ng đư c nhóm l i v i nhau trong ph n Screen. tuy nhiên khi đó chúng ph i có tên riêng không trùng nhau. chúng đư c xác đ nh trong các ph n InputDevice.3 C u hình chương trình ch X Section "tên_c a_ph n_này" SectionEntry1 SectionEntry2 SectionEntry3 EndSection 175 Các ph n có th n m trong t p tin c u hình theo th t b t kỳ. • Monitor – mô t màn hình. Trong t p tin c u hình có th có các ph n sau (không nh t thi t ph i có t t c chúng): • Files – đư ng d n đ n các t p tin. Cũng có th g p hai ph n ho c nhi u hơn có cùng m t d ng (Ví d Screen). • Screen – c u hình màn hình. m i ph n cho m t thi t b . • ServerFlags – tùy ch n c a chương trình ch . • ServerLayout – c u hình chung.conf t đây. t c là chương trình ch X b t đ u đ c t p tin c u hình xorg. • InputDevice – mô t các thi t b nh p vào. Ph n ServerLayout có ưu tiên cao nh t. • Extensions – ph n c u hình m r ng.7. • Vendor – c u hình cho các thi t b c a các nhà s n xu t c th nào đó. Thi t b nh p vào thư ng là bàn phím và chu t. • Modes – mô t các ch đ hình nh.

176 Giao di n đ ho Ph n Screen xác đ nh màn hình và c c hình s d ng.6 Trong m i ph n con. Như v y. t c là GeForce4 MX 440 with AGP8X đư c xác đ nh trong ph n Device. ví d . tên này n m ngay sau t Modeline. Đ sâu màu m c đ nh n m trên dòng DefaultDepth. 24. trong đó phím <+> và phím <–> n m trên bàn phím s . 16. "1280x1024". Máy ch X s s d ng ch đ đ u tiên n m trong danh sách theo m c đ nh. "1024x768". Đ chuy n sang s d ng nh ng ch đ khác hãy th nh n các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–>. và màn hình đư c s d ng có tên Screen[0] (SAMSUNG SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF). 15. đó là: color depth Đ sâu màu màn hình thư ng tính theo bit và thư ng nh n các giá tr 8. Ph n Screen còn có th ch a m t vài ph n con (Subsection) Display tương ng v i m t giá tr “đ sâu màu”5 màn hình. Tuy nhiên c c màn hình và b n thân màn hình ph i đ t t đ có th h tr nh ng giá tr đ sâu màu l n. Ph n Monitor xác đ nh tham s c a màn hình cũng có hai tùy ch n (hai dòng) quan tr ng. xác đ nh trong ph n Monitor. Ph n này có d ng như sau: Section "Screen" DefaultDepth 24 SubSection "Display" Depth 15 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 16 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 24 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 8 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection Device "Device[0]" Identifier "Screen[0]" Monitor "Monitor[0]" EndSection "800x600" "800x600" "800x600" "800x600" Như b n th y. đ i v i ngư i dùng thì ý nghĩa c a ch đ hi n th trùng v i đ phân gi i c a màn hình. Giá tr này càng cao thì s lư ng màu có th hi n th càng l n và hình nh càng đ p. đ ng th i đưa ra các ch đ làm vi c c a màn hình (đ phân gi i và s lư ng màu). 6 5 . ph n này cho bi t c c màn hình đư c dùng là thi t b có tên Device[0]. Các ch đ đư c li t kê theo tên l y t ph n Modes. ngư i dùng c n đ t nh ng ch đ hi n th mu n dùng v i đ sâu màu tương ng. "800x600".

do đó lúc này không c n thi t ph i tìm hi u sâu và c u hình k cho ph n này. Trong ph n này quan tr ng nh t là dòng ch ra driver. N u mu n đ t m t s c th nào đó thay cho nh ng kho ng thì có th s a thành: HorizSync VertRefresh ho c: HorizSync VertRefresh 80. 50–160. thì chúng ta s không dùng đư c nút bánh xe c a chu t đ kéo lên kéo xu ng các trang Web. 138 80 100 n u mu n có thêm hai l a ch n ho c nhi u hơn. Xfce đ u có các công c đ l a ch n ki u bàn phím. thì tham s Protocol s có giá tr là PS/2 ho c m t t dài hơn k t thúc b ng PS/2. Tùy ch n Protocol xác đ nh giao th c “liên l c” v i chu t. Hi n nay ph bi n các bàn phím có 104 phím và Linux h tr t t các bàn phím này.7. Ph n ti p theo là Device mô t c c màn hình c a b n. Trên máy c a tôi dòng này có d ng: Driver "nvidia" T c là tôi s d ng c c màn hình v i chip c a hãng NVIDIA và đã cài đ t driver l y v t trang Web c a hãng này. Cũng nói luôn.org cho các c c màn hình nvidia có tên ng n hơn — nv. đ t l i giá tr c a các phím. Trong ph n InputDevice tương ng v i chu t hãy chú ý đ n 3 dòng (tùy ch n) sau: Option Option Option "ZAxisMapping" "4 5" "Protocol" "PS/2" "Device" "/dev/input/mice" N u không có tuỳ ch n ZAxisMapping v i giá tr 4 5. N u không có tài li u này thì hãy tìm ki m trên CD đi kèm ho c trên trang Web c a nhà s n xu t. thay đ i các thu c tính c a bàn phím như t c đ l p l i (repeat rate). do đó tùy ch n Option "XkbModel" "pc104" làm vi c trong đa s trư ng h p. đ gõ ti ng Vi t thì t t nh t là s d ng m t chương trình chuyên d ng như xvnkb. GNOME. x-unikey ho c scim. Trong trư ng h p c a tôi là explorerps/2. đây t n s c p nh t ngang và d c có th n m tương ng trong kho ng 30–96. Chúng ta s quay tr l i v i ti ng Vi t trong m t chương sau. Các môi trư ng làm vi c như KDE. Driver g c c a X. Hai ph n InputDevice xác đ nh chu t và bàn phím. T n s c p nh t màn hình theo chi u ngang HorizSync tính theo KHz còn t n s c p nh t d c VertRefresh tính theo Hz. C n ph i xem xét tài li u c a màn hình đ đưa ra nh ng giá tr chính xác. 90 124. N u chu t đư c k t n i vào m t c ng dành riêng cho nó.3 C u hình chương trình ch X HorizSync VertRefresh 30-96 50-160 177 xác đ nh t n s c p nh t ngang (HorizSync) và d c (VertRefresh). Nh ng .

conf thông thư ng s n m trong thư m c /etc/X11. T t hơn h t là ki m tra t p tin c u hình xorg. 7. ví d khi máy ch X không tr l i (không làm vi c).conf đã t o ra xem có nh ng l i nguy hi m nào không. b n s th y m t con tr chu t hình ch X gi a màn hình và có th b qua nh ng dòng dư i đây. Không c n gi i thích ch c b n cũng đã nh n ra là tùy ch n Device xác đ nh tên t p tin thi t b c a chu t. Đ th c hi n công vi c ki m tra ch c n dùng câu l nh: Thư m c phông ch ph i có t p tin fonts.3. Bây gi hãy th ch y giao di n đ ho b ng câu l nh X (vi t hoa). Tuy nhiên trư c khi thêm m t thư m c phông ch m i c n ki m tra l i xem thư m c này có t n t i không và có ph i là thư m c phông ch không7 . Có kh năng nh ng tham s không đúng s làm h ng màn hình c a b n ho c d n đ n nh ng h u qu không lư ng trư c.dir thư ng do câu l nh mkfontdir tr c ti p ho c dán ti p t o ra. T h p phím này s giúp b n d ng ch y máy ch X trong nh ng trư ng h p có v n đ . hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ quay v ch đ văn b n.dir ch là m t t p tin văn b n thông thư ng nhưng không nên t s a đ i nó. Hãy dùng chương trình v a nh c t i đ làm vi c này 8 B n có th ki m tra l i đi u này b ng câu l nh ls -l 7 . Xin chú ý đây ch là liên k t m m đ n chương trình máy ch Xorg8 . thì nó s đưa ra c nh báo. Sau khi t o t p tin xorg. N u khi ch y máy ch X không tìm th y m t thư m c phông ch nào đó trong ph n Files. có nhi u cách đ t o ra xorg. vì r t có th c n m t chút th i gian đ chuy n vào giao di n đ ho .3 Th c u hình /etc/X11/xorg. Có m t vài cách đưa ra nh ng thư m c này. do đó không nên th c u hình X.dir cho bi t fonts. Đây là thư m c tiêu chu n (chuyên dùng) cho nh ng c u hình có liên quan đ n máy ch X. do đó c n ph i có liên k t m m này ho c có th th ch y th ng: [user]$ Xorg N u thành công. Tuy nhiên đ ng v i vàng s d ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace>. ph n Files c a t p tin xorg. ho c màn hình nh p nháy. Câu l nh file fonts. nhưng ngư i dùng c n bi t đ gi i quy t nh ng trư ng h p như không tìm th y phông ch mong mu n.conf thư ng n m đ u t p tin này và xác đ nh đư ng d n đ n các thư m c phông ch .org b ng cách đã k trên tr khi b n ch c ch n là mình đúng.conf trên. t c là c u hình v a t o có v n đ .conf. b ng câu l nh: Như đã nói [root]# Xorg -configure đ t o m t cách t đ ng ho c [root]# xorgconfig đ có th ki m soát quá trình này. Đây không ph i là l i nghiêm tr ng đ ph i d ng làm vi c. do đó hãy nh nó.178 Giao di n đ ho giao th c còn l i s d ng cho chu t k t n i qua c ng ti p n i (c ng COM). N u th y m t màn hình màu đen. Cu i cùng. N u chu t m i đư c s n xu t thì còn có th dùng giá tr Auto (t đ ng xác đ nh) đây.

• (II) — sau d u hi u này là nh ng thông tin khác nhau. Dư i nh ng dòng này là thông tin v phiên b n c a X Window System. Sau đó là thông báo v nơi đ t t p tin b n ghi (thư ng là /var/log/Xorg.org.log này chúng ta còn th y l i gi i thích cho nh ng ký hi u s d ng dư i cũng như trong t p tin b n ghi Xorg.conf).log".3 C u hình chương trình ch X [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe.0. nhưng trong đa s trư ng h p.log: Markers: (--) probed.conf" Trong t p tin xprobe.org. Time: Wed Jan 31 22:25:09 2007 (==) Using config file: "/etc/X11/xorg.log 2>&1 179 Câu l nh này ch y máy ch X ch đ th và đưa k t qu th đó vào t p tin xprobe. • (NI) — sau d u hi u này là thông báo v nh ng tham s còn chưa đư c phát tri n trong X. Như v y: • (––) có nghĩa là nh ng giá tr tương ng thu đư c khi th (probe).conf.log còn có nhi u thông tin hơn. • (**) có nghĩa là tham s l y t trong t p tin c u hình (ví d xorg.log) và tên c a t p tin c u hình đư c s d ng: (==) Log file: "/var/log/Xorg.0.log chúng ta s s a b ng cách thay đ i tham s tương ng trong t p tin /etc/X11/xorg. C n nói r ng trong t p tin b n ghi /var/log/Xorg. (!!) notice. N u không ch ra t p tin xprobe.log đ sau này có th đ c d dàng hơn. Trong t p tin này có r t nhi u thông tin có ích v h th ng X Window. ngày phát hành. tên c a h đi u hành. phiên b n nhân Linux và m t vài thông tin khác. • (++) có nghĩa là tham s l y t dòng l nh ch y máy ch X.0. (NI) not implemented. • ?? — nh ng thông tin không rõ ngu n g c. sau đó s l i th y dòng l nh c a h v và trong thư m c hi n th i s có thêm t p tin xprobe. Sau khi ch y câu l nh này màn hình s nh p nháy. (**) from config file. • (EE) — sau d u hi u này là nh ng thông báo l i. L i và c nh báo tìm th y trong xprobe. Nhưng t m th i chúng ta s ti p t c xem xét xprobe. chúng ta ch c n nh ng thông tin trong xprobe.log thì k t qu th s hi n ra trên màn hình.log v a t o ra. Nh ng dòng đ u tiên cho bi t m t vài d li u v X. Trong t p tin này còn có m t vài dòng thông tin hi n th m i quan h gi a các ph n trong t p tin c u hình: . • (==) có nghĩa là s d ng tham s theo m c đ nh.7. (EE) error. • (WW) — sau d u hi u này là nh ng c nh báo. (==) default setting. (WW) warning. (II) informational.0. • (!!) — sau d u hi u này là nh ng chú ý. (++) from command line.log. (??) unknown.log.

Entry deleted from font path. có d ng sau: (WW) The directory "/usr/share/fonts/local" does not exist. hư ng d n. Do đó n u v n th y m t màn hình đen. N u không còn n a thì có th m nh d n ch y ch đ đ ho b ng câu l nh X như đã nói đ u ph n này.log 2>&1 r i nhìn vào t p tin xprobe. Chúng ta s th y m t c a s hi n ra như trong hình 7. (WW) The directory "/usr/share/fonts/baekmuk" does not exist. Entry deleted from font path. ki m tra l i b ng: [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. (WW) The directory "/usr/share/fonts/PEX" does not exist. . Hãy c g ng s a h t nh ng l i ((EE) tìm th y. T t nhiên.. không có l i tìm th y trong xprob. do đó hãy ch y X b ng startx r i ch y xvidtune t m t trình l nh nào đó (ví d xterm). Ví d ch n đ phân gi i “1024x768” và đ sâu màu “16” thay vì “1600x1200” và “24”. Nói v ch đ làm vi c c a màn hình không th không k đ n m t ti n ích nh nh ng có ích đó là xvidtune. (WW) The directory "/usr/share/fonts/kwintv" does not exist. Nh ng c nh báo như v y b n s thư ng xuyên g p khi s d ng các s n ph m có liên quan đ n Linux như chương trình. (WW) The directory "/usr/share/fonts/japanese" does not exist.log 2>&1 Đôi khi có th th ch n m t đ phân gi i ho c đ sâu màu nh hơn. b n c n bi t r ng. Ti n ích này ch y trong giao di n đ ho . . Entry deleted from font path. và trên xterm s xu t hi n m t vài dòng thông tin: .log xem có còn l i nào không. Entry deleted from font path. T i th i đi m này.log chưa b o đ m vi c ch y thành công ch đ đ ho . sách.180 (==) (**) (**) (**) (**) (**) ServerLayout "Layout[all]" |-->Screen "Screen[0]" (0) | |-->Monitor "Monitor[0]" | |-->Device "Device[0]" |-->Input Device "Keyboard[0]" |-->Input Device "Mouse[1]" Giao di n đ ho trong t p tin này r t có th chúng ta s g p nh ng c nh báo v thư m c ch a phông ch đã nói ph n trư c. báo. Entry deleted from font path. S d ng ti n ích này b n s tìm đư c ch đ hi n th thích h p cho màn hình c a mình.3. sau khi đã đóng c a s c nh báo cho bi t các nhà phát tri n không ch u trách nhi m v vi c s d ng xvidtune gây ra. thì hãy quay tr l i dòng l nh b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> r i ki m tra k càng k t qu c a câu l nh: [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. nh ng c nh báo tương t như trên không nh hư ng nhi u đ n vi c s d ng X Window.

3 C u hình chương trình ch X 181 Hình 7. Tương t như v y s d ng cách nút Left — di chuy n sang trái. và b ngang ho c gi m chúng xu ng b ng Narrower và Shorter. Num vsync: 1 hsync range 0: 30.32 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1078 Chính nh ng dòng thông tin d ng này đư c s d ng trên các dòng Modline c a ph n Modes t p tin c u hình xorg. r i nh n nút Apply. Taller.160.00 .00 Nút Show cho bi t ch đ hi n th đang đư c s d ng d ng: "1280x1024" 167. tôi không s d ng đư c nh ng ch c năng ch nh s a k trên và nh n đư c thông báo không th th c thi (hình 7. hãy s d ng (nh n vào) nút Right (khi này các s tương ng phía trên s thay đ i). Trong l n ch y th xvidtune cu i cùng.96.conf. Model: SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF Num hsync: 1. Down — xu ng dư i.7. Đ ch nh hình nh trên màn hình. Hình 7.4).00 . Up — lên trên.3: Chương trình xvidtune Vendor: SAMSUNG. Wider— tăng kích thư c hình nh theo chi u cao.4: Chương trình xvidtune “không ch u” ch nh hình nh .00 vsync range 0: 50. ví d di chuy n sang ph i.

org bình thư ng. Nút Show dùng đ đưa ra các giá tr như đã nói trên.conf. có th ngư i dùng đ ng ý v i đ ngh c a trình cài đ t t đ ng ch y h th ng này. Cách kh i đ ng này có m t vài đi m b t l i: th nh t. Nút Test dùng đ th t m th i nh ng giá tr đã đ t ra. Cu i cùng hãy m t p tin xorg. Hai nút Next và Prev dùng đ chuy n các ch đ hi n th . v s d ng b nh và s d ng tài nguyên nói chung (trình qu n lý màn hình s “ăn” m t m t ph n b nh . T đ ng có nghĩa là ngư i dùng không c n nh n vào nút Apply đ có th th y nh ng thay đ i n a mà s th y chúng ngay l p t c khi có ch nh s a nào đó đư c th c hi n. Nút Fetch dùng đ yêu c u nh ng giá tr thi t l p hi n th i c a màn hình. Vì th hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ d ng ch y máy ch X và quay v ch đ văn b n. Còn bây gi chúng ta s xem xét quá trình kh i đ ng toàn b h th ng X Window và cách tác đ ng lên quá trình này. hãy nh n nút Show r i ghi lên gi y nh ng giá tr này. Trong khi cài đ t h đi u hành Linux. ki m tra l i các dòng Modeline và ghi vào đó các giá tr tương ng. Đi u này có th th c hi n b ng cách ch y th ng chương trình Xorg (ho c liên k t m m X) t thư m c /usr/bin/X11/. th hai. Kh năng này có ích khi hình nh thu đư c sau khi ch nh s a không làm b n hài lòng b ng lúc đ u. Xin hãy lưu ý là các phiên b n m i c a các b n phân ph i Linux có kh năng c u hình X r t t t ngay trong quá trình cài đ t. 7. N u vi c cài đ t và c u hình X. gi ng như hai t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–>. b n s chuy n vào ch đ đ ho . Nút Auto dùng đ chuy n gi a hai ch đ không t đ ng và t đ ng. khi có v n đ x y ra có th b n s không bi t ph i gi i quy t như th nào ngoài vi c cài đ t l i. Làm th nào đ kh i đ ng đư c ch đ đ ho theo cách khác? Như b n đã bi t t nh ng ph n trư c. .182 Giao di n đ ho Thi t l p ban đ u có th ph c h i b ng nút Restore. và đ ng quên thêm vào đó hai giá tr t n s c p nh t màn hình Horizontal Sync và Vertical Sync n m góc ph i phía dư i c a c a s xvidtune. B n đã bi t k t qu thu đư c là m t màn hình tr ng v i con tr hình chéo n m gi a. Tuy nhiên nh ng thông tin trong ph n này s có ích khi có v n đ gì đó x y ra. đ u tiên chúng ta c n kh i đ ng máy ch X. ho c đơn gi n là khi b n mu n tìm hi u và t o cho mình m t c u hình chương trình ch X riêng. Đó là b i vì chưa có m t trình qu n lý c a s nào và chưa có m t chương trình khách (client) nào đư c ch y. V i nh ng thông tin gi i thi u v ng d ng xvidtune chúng ta đã k t thúc ph n c u hình chương trình ch X. tôi v n ch n kh i đ ng vào ch đ văn b n (b ng cách đ t giá tr initdefault b ng 3 trong t p tin /etc/inittab) và ch ch y X Window khi c n thi t. thì ngay sau khi kh i đ ng h đi u hành.4 Kh i đ ng h th ng X Window Có th kh i đ ng h th ng X Window b ng nhi u cách. Nhưng ngoài ra thì không còn có gì khác và b n không th th c hi n thêm m t thao tác nào tr di chuy n con tr b ng chu t. và nhi u công vi c c a b n có th th c hi n trong ch đ văn b n mà b n l i ph i đ i trong khi kh i đ ng X). Sau khi đã ch n xong các giá tr thích h p. do đó hy v ng là b n s không ph i t mình ch nh s a t p tin xorg.conf. Do đó m c dù nh ng b n phân ph i m i làm vi c r t t t phương di n ch đ đ h a.

Xfce4.xinitrc có trong thư m c c a ngư i dùng đ th c hi n t p tin này gi ng như các script khác. hãy th ch y câu l nh twm ho c fvwm (m t trong hai trình qu n lý c a s này thư ng đư c cài đ t theo m c đ nh). v.Xresources xsetroot -solid gray & xclock -g 100x100-0+0 -bw 0 & xload -g 50x50-100+0 -bw 0 & xterm -g 80x24+0+0 & xterm -g 80x24+0-0 & exec twm . ) đư c v i c a s này. Theo m c đ nh xinit th c hi n script X :0 t c là ch y chương trình máy ch X trên màn hình s 0. N u trên dòng l nh ch y xinit không ch ra chương trình khách c n ch y. Và b i vì chưa có trình qu n lý c a s nào đư c ch y nên b n s không th làm gì (di chuy n. t c là ch y nh ng câu l nh có trong .xinitrc dùng đ ch y đ ng h . ví d fluxbox. thì chương trình xinit s tìm t p tin . thì theo m c đ nh xinit s th c hi n câu l nh sau: xterm -geometry +1+1 -n login -display :0 K t qu là ngư i dùng s th y m t màn hình tr ng không v i m t c a s trình l nh xterm duy nh t. dùng đ ch y máy ch X và ít nh t m t chương trình khách.xinitrc đ t đ ng hóa nh ng công vi c l p l i đ n nhàm chán này.4 Kh i đ ng h th ng X Window 183 Có m t cách t t hơn (nhưng không ph i là t t nh t) đ chuy n vào ch đ đ ho là ch y câu l nh xinit. đó là chúng ta còn chưa k đ n nh ng m t y u khác c a cách này. hai c a s xterm và cu i cùng ch y trình qu n lý c a s twm. ngư i dùng c n s d ng kh năng t o ra t p tin script .xinitrc. tôi xin đưa ra dư i đây ví d m t script . V i m c đích h c t p. icewm. nhưng có th dùng nó đ th c hi n nh ng chương trình khác k c trình qu n lý c a s . Sau đó b n s th y c a s xterm có thay đ i và đã có th di chuy n b ng cách kéo thanh trên đ u c a nó. N u không có t p tin . .v. . N u trên máy c a b n có cài các trình qu n lý c a s và môi trư ng làm vi c khác. thay đ i kích thư c.xinitrc đó. #!/bin/sh xrdb -load $HOME/. KDE và GNOME. Ví d . Do đó. cũng n m trong thư m c /usr/bin/X11 như Xorg. Câu l nh xinit. thì m i l n chúng ta s ph i l p đi l p l i m t s câu l nh.7. thì hãy th ch y m t trong các câu l nh sau: [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ fluxbox icewm-session xfce4-session startkde gnome-session N u d ng l i cách kh i đ ng giao di n đ ho này.

Chương trình khách ph i là tham s đ u tiên c a dòng l nh g i xinit. nhưng n u nhìn k thì script này th c hi n 3 câu l nh chính sau: . Có th dùng nh ng tham s dòng l nh c a xinit đ thay cho script . B ng cách này có th thêm tham s vào cho các chương trình (ví d màu n n và màu ch cho xterm) mà không c n ph i gõ l i dòng l nh t đ u. ngư i dùng ph i ch n m c Exit trong th c đơn c a twm. Vì ngư i dùng m i thư ng không có đ kh năng đ t o ra m t t p tin script .). đ cho vi c ch y script không b k t thúc. • [user]$ xinit -e widgets -. T t c nh ng gì n m sau d u g ch chéo đôi (––) s đư c thêm vào dòng l nh g i chương trình ch X. C u trúc c a startx có th r t ph c t p và không d dàng cho ngư i dùng m i chưa quen v i ngôn ng l p trình c a Bash. • [user]$ xinit -geometry 80x25+0+0 -fg white -bg black Ch y máy ch X.xinitrc đ t t. Ví d d u hai ch m và m t ch s nào đó (:n) dùng đ ch ra m t màn hình có s th t khác 0 (theo m c đ nh). Chương trình khách này có tên g i đ c bi t là “magic client”. th c hi n script . n u trình qu n lý c a s đư c c u hình đúng. T ng k t m t s ví d g i chương trình xinit: • [user]$ xinit Câu l nh này s ch y máy ch X. và chương trình xterm ch y theo m c đ nh s nh n đư c các tham s li t kê trên dòng l nh. Trong trư ng h p ngư c l i.:1 Ch y máy ch X trên màn hình s 1. Tuy nhiên m t trong nh ng chương trình này (thư ng là trình qu n lý c a s ho c trình l nh d ng xterm) ph i đư c th c hi n ch đ bình thư ng (foreground). • [user]$ xinit -.184 Giao di n đ ho C n chú ý là nh ng chương trình ch y t . Ví d m t trong nh ng script này đó là startx n m cùng ch v i Xorg (/usr/bin/X11/). n u không s ch ch y xterm. chương trình xinit bi t là công vi c đã hoàn thành và nó s t t t. Tên c a chương trình khách ph i b t đ u b ng d u g ch chéo (/) ho c d u ch m (.xinitrc ph i đư c th c hi n trong ch đ n n (background). Khi ngư i dùng đóng “magic client”. Script .:2 Ch y máy ch X trên màn hình có s 2 và đưa t i chương trình khách xterm tham s –e widgets. thì đ có th d ng phiên làm vi c (session) v i giao di n đ h a. n u như chúng không k t thúc ngay l p t c. nh ng chương trình này s ngăn c n không cho ch y nh ng chương trình n m phía sau. Trong ví d trên. Có ích đ th c u hình m i khi đã có máy ch X ch y trên màn hình m c đ nh (s 0). Script này có m t trang hư ng d n s d ng startx(1) riêng.xinitrc s không đư c th c hi n. Trên dòng l nh có th ch ra chương trình khách.xinitrc n u có trong thư m c c a ngư i dùng.xinitrc. nên trên các b n phân ph i luôn có các script do các nhà phát tri n vi t s n đ th c hi n ch c năng này. n u không chương trình s coi chúng như là các tham s c n ph i thêm vào chương trình khách n m phía trư c.

7.4 Kh i đ ng h th ng X Window xauth add $display . $mcookie xauth add ‘hostname -f ‘$display .$mcookie xinit $client $clientargs -- $server $display $serverargs

185

T c là cu i cùng thì startx cũng g i câu l nh xinit mà chúng ta v a xem xét và ch có đ t trư c các giá tr c n thi t cho tham s dùng trên dòng l nh c a xinit mà thôi. Ví d , tham s tên t p tin script .xinitrc đư c xác đ nh b ng bi n clientargs. N u có t p tin .xinitrc trong thư m c c a ngư i dùng thì s s d ng nó, t c là “clientargs” = “$HOME/.xinitrc”, n u không s l y t p tin xinitrc c a h th ng, t c là “clientargs” = “/etc/X11/xinit/xinitrc”. Vi c đ t giá tr cho các tham s khác cũng x y ra tương t . Câu l nh xauth và tùy ch n –auth $HOME/.Xauthority dùng đ xác nh n ngư i dùng đang ch y ch đ đ h a. Như v y ngay sau khi cài đ t ngư i dùng đã có th dùng câu l nh startx đ kh i đ ng h th ng X Window thay cho l nh xinit v i các tham s khó nh . Nhưng làm th nào đ l a ch n trình qu n lý c a s (môi trư ng làm vi c) thích h p?

7.4.1

L a ch n trình qu n lý c a s

M t khi đã làm đư c cho h th ng X Window ch y thành công, thì b n có r t nhi u kh năng c u hình, tùy ch nh nó theo ý c a mình. Nh ng kh năng c u hình, tùy ch nh này l i ph thu c r t nhi u vào trình qu n lý c a s mà b n s d ng. Như đã nói ngay t đ u, có r t nhi u trình qu n lý c a s cũng như môi trư ng làm vi c d a trên nh ng trình qu n lý c a s này. Ngư i dùng có th l a ch n m t trong nh ng trình qu n lý c a s ngay t lúc b t đ u ch y ch đ đ h a. Ví d có th th c hi n đi u này b ng t p tin .xinitrc dư i đây: #!/bin/sh # $HOME/.xinitrc # dùng Xfce4 theo m c đ nh WMGR="xfce4-session" # t t xscreensaver xset s noblank # ch y screensaver sau 10 phút xset s 600 2 # ch y xterm xterm -bg black -fg white -fn 7x14 -geometry 80x24+57+0 & # n u đưa ra m t Window Manager khác # thì dùng nó thay cho Xfce4 if [ "$1" != "" ] ; then WMGR=$1 fi exec $WMGR M c dù không c n thi t, nhưng có th chuy n t p tin này thành có th th c thi b ng câu l nh chmod quen thu c: [user]$ chmod u+x .xinitrc

186

Giao di n đ ho

T p tin .xinitrc này cho phép ngư i dùng l a ch n trình qu n lý c a s (ho c môi trư ng làm vi c) khi kh i đ ng h th ng X Window b ng câu l nh startx. Ví d đ kh i đ ng KDE, đ u tiên chúng ta tìm xem startkde n m đâu r i đ t nó vào làm tham s cho startx như sau: [user]$ which startkde /opt/kde3/bin/startkde [user]$ startx /opt/kde3/bin/startkde Tương t như v y đ i v i GNOME: [user]$ which gnome-session /opt/gnome/bin/gnome-session [user]$ startx /opt/gnome/bin/gnome-session Chú ý là n u ch ch y startx không có tham s thì Xfce4 s đư c kh i đ ng theo m c đ nh. T t nhiên b n có th t o cho m i trình qu n lý c a s và môi trư ng làm vi c m t t p tin .xinitrc riêng, ví d cho KDE — t p tin .xinitrc-kde: #!/bin/sh #$HOME/.xinitrc-kde # Ch y m t s chương trình #xset b off & # Đ t m t s bi n, ví d thư vi n mà # xvnkb c n #export LD_PRELOAD=/usr/local/lib/xvnkb.so # Dùng export export export cách nh p SCIM làm m c đ nh XMODIFIERS=@im=SCIM GTK_IM_MODULE=scim QT_IM_MODULE=scim

# Ch y môi trư ng làm vi c exec /opt/kde3/bin/startkde Thêm thu c tính có th th c thi cho nó: [user]$ chmod u+x .xinitrc-kde Tương t như v y có th t o các t p tin .xinitrc-gnome, .xinitrc-xfce, .xinitrc-fluxbox, . . . b ng cách thay th dòng cu i cùng c a t p tin k trên tương ng b ng m t trong nh ng dòng dư i đây: exec /opt/gnome/bin/gnome-session exec /usr/bin/xfce4-session exec /usr/bin/fluxbox Và khi c n kh i đ ng m t trình qu n lý c a s nào đó, thì ch c n sao chép t p tin tương ng vào v trí c a .xinitrc, ví d đ kh i đ ng Xfce4: [user]$ cp .xinitrc-xfce .xinitrc

7.4 Kh i đ ng h th ng X Window

187

7.4.2

Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME

M i ngư i dùng máy tính dù có nhi u kinh nghi m hay ít đ u c g ng t o cho mình m t môi trư ng làm vi c quen thu c cho b n thân đ có th làm vi c nhanh hơn (có hi u su t hơn) b ng nh ng thao tác có th đơn gi n như t o đư ng d n đ n nh ng chương trình và thư m c thư ng dùng, thay đ i nh n n, hay ph c t p hơn như ch n phím nóng (k c b ng bàn phím và b ng chu t) đ m nhanh m t chương trình ho c th c hi n m t thao tác nào đó trong chương trình đang m , l a ch n các ng d ng thích h p cho công vi c. Trên h đi u hành Linux, ngư i dùng hơn bao gi h t có th t o cho mình m t môi trư ng làm vi c có m t không hai, ví d b ng cách ch n m t trình qu n lý c a s ưa thích nh t r i sau đó ch n các chương trình ng d ng riêng, c n cho công vi c c a mình. Tuy nhiên, cách k trên không ph i lúc nào cũng thu n ti n và quan tr ng hơn là không ph i lúc nào cũng d dàng. Ngư i dùng c n th qua nh ng trình qu n lý c a s chính r i sau đó m i đưa ra đư c l a ch n cho mình, chưa k đ n s lư ng các chương trình ng d ng cho Linux là không th đ m đư c. Do đó đ u tiên nên xem xét kh năng l a ch n m t trong nh ng môi trư ng làm vi c đang phát tri n trong nh ng năm g n đây. Trong thu t ng ti ng Anh thư ng dùng ký hi u vi t t t GUI — Graphical User Interface, t c là giao di n đ h a c a ngư i dùng. Chúng ta s s d ng c m ký t vi t t t này d ng g c c a nó GUI. GUI là m t b các chương trình ng d ng đã đư c ki m tra và nhóm l i v i nhau đ làm vi c trong ch đ đ ho , bao g m trình qu n lý c a s và các chương trình khác và có cùng m t giao di n chung. S d ng GUI thay cho m t môi trư ng làm vi c t t o ra có nhi u ưu đi m: đ u tiên đó là ti t ki m đư c nhi u th i gian; th hai là s d dàng, m i th đã có s n ch c n cài đ t và s d ng; th ba, chúng ta s thu đư c các chương trình v i m t giao di n chung, đi u này cũng h t s c quan tr ng n u không nói là đi m khác bi t quan tr ng nh t c a GUI. Có m t vài môi trư ng làm vi c đ h a mi n phí (t do), cũng như thương m i. Trong s các môi trư ng t do thì KDE và GNOME ph bi n r ng rãi nh t. Có th g i KDE và GNOME là hai “ông l n” trong th gi i GUI. Câu h i môi trư ng nào trong s hai môi trư ng này t t hơn ho c c n l a ch n KDE hay GNOME vư t quá khuôn kh c a cu n sách này, và trên m ng đã có r t nhi u cu c tranh cãi cũng như bài báo xung quanh v n đ này. Fan c a GNOME thì nói GNOME t t hơn, fan c a KDE thì nói ngư c l i. B n thân tôi thích dùng KDE hơn vì lý do s d ng GNOME trư c đây không đư c thành công l m, ng d ng c a GNOME đã liên t c b l i crash (v ). Theo như nhi u ngu n thông tin thì ng d ng GNOME bây gi đã ch y n đ nh hơn, nhưng tôi v n trung thành v i KDE. Tôi thích KDE vì giao di n đ p và có th (nói chính xác là c n thi t) ch nh s a đ đ p hơn. C n công b ng mà nói r ng nh ng phiên b n g n đây c a GNOME cũng đã có “v đ p” không kém KDE. Cách kh i đ ng vào môi trư ng làm vi c KDE (GNOME) qua câu l nh startx b n đã bi t t ph n n m ngay trư c. N u mu n s d ng KDE làm môi trư ng làm vi c m c đ nh cho toàn b h th ng thì hãy m t p tin c u hình h th ng, thư ng là /etc/sysconfig/windowmanager, và thay th giá tr đã có c a DEFAULT_WM thành kde (t c là thu đư c dòng DEFAULT_WM="kde" (t c là n u mu n s d ng GNOME, thì ch c n đ t vào giá tr gnome). Trong chương t i chúng ta s nghiên c u k hơn v môi trư ng làm vi c

188

Giao di n đ ho

KDE. Nhưng n u mu n ngay bây gi b n đã có th xem thông tin v môi trư ng này t trang ch c a nó http://www.kde.org ho c t trang ti ng Vi t http: //www.kde-vi.org (r t ti c là trang KDE-vi không đư c c p nh t k p th i vì nhi u lý do). Trang ch c a GNOME n m t i đ a ch http://www.gnome.org.

7.4.3

Môi trư ng làm vi c Xfce

Môi trư ng làm vi c Xfce, cũng gi ng như KDE và GNOME, thu c vào s môi trư ng t do, mã ngu n m . Đi m khác chính c a Xfce là s nh g n và làm vi c nhanh, và cũng vì v y mà có ít s lư ng chương trình ng d ng cũng như kh năng c u hình hơn so v i hai “ông l n” k trên. Tuy nhiên đ ng vì v y mà đánh giá th p kh năng c a Xfce. N u c n thi t b n có th ch y các ng d ng KDE và GNOME trong Xfce. Môi trư ng Xfce c n ít b nh hơn, đ dành b nh cho nh ng ng d ng khác. Môi trư ng Xfce không đòi h i ph i có m t b x lý m nh. Do đó, Xfce thích h p v i nh ng máy tính có c u hình bình thư ng, không có kh năng làm vi c v i KDE và GNOME ho c làm vi c r t ch m. T t c nh ng ưu đi m c a Xfce d n đ n s ph bi n c a nó trong s nh ng ngư i dùng có chút kinh nghi m làm vi c v i Linux. Phiên b n hi n th i c a Xfce là 4 và đã có m t trình qu n lý t p tin riêng (Thunar), m t trình gi i nén (Xarchiver), trình l nh (Terminal), trình xem phim, h tr panel, v.v. . . B n có th xem nh ch p Xfce sau khi đã s a chút ít trên hình 7.5 ho c làm quen g n hơn v i Xfce qua trang ch c a nó http://www. xfce.org.

7.4.4

S d ng trình qu n lý màn hình

Như b n đã bi t, có th t đ ng ch y h th ng X Window ngay khi kh i đ ng máy tính b ng cách s d ng chương trình có tên g i trình qu n lý màn hình (Display Manager), ví d X Display Manager — xdm. Trong trư ng h p này, ngư i dùng th y ngay giao di n đ h a GUI, mà không c n ph i kh i đ ng nó b ng l nh startx. Khi này v n có kh năng chuy n v giao di n console b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F#> (# đây b ng t 1 đ n 6), sau đó chuy n quay l i vào môi trư ng đ h a b ng t h p <Ctrl>+<Alt>+<F7>. Đ t đ ng ch y trình qu n lý màn hình (ví d xdm), c n s a t p tin c u hình kh i đ ng /etc/inittab. Tìm trong t p tin này dòng id:3:initdefault: xác đ nh c p đ kh i đ ng (runlevel) theo m c đ nh, và s a nó thành id:5:initdefault: S thay đ i này s khi n Linux chuy n sang qu n lý màn hình như xdm cũng có ô login nh p c a mình và ô password đ đưa vào m và password ngư i dùng c n nh n <Enter> đ c a h th ng. kh i đ ng c p đ 5. Trên trình đ ngư i dùng đưa vào tên đăng t kh u. Sau khi nh p xong login vào môi trư ng đ h a m c đ nh

. kdm và gdm th c hi n công vi c tương t như c a xdm — cho phép ngư i dùng đăng nh p vào h th ng. có th ch n môi trư ng làm vi c (trình qu n lý c a s ) và ngôn ng tr c ti p trư c khi vào.5: Môi trư ng làm vi c Xfce N u b n có ch n cài đ t KDE ho c GNOME thì r t có th h th ng s s d ng kdm (KDE Display Manager) ho c gdm (GNOME Display Manager) thay cho xdm. t c là thay đ i v ngoài theo ý mình. . .4 Kh i đ ng h th ng X Window 189 Hình 7.. có th th c hi n các thao tác khác như t t máy. kh i đ ng l i. T c là khi này có th dùng <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ c p nh t nh ng thay đ i đã t o ra trong c u hình máy ch X cũng như toàn b h th ng X Window.7. nhưng có m m d o hơn: có th ch n s c thái. Chú ý là n u dùng m t trình qu n lý màn hình như kdm hay gdm thì t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> s không d ng máy ch X như bình thư ng. mà s th c hi n thao tác “kh i đ ng l i” máy ch X.

môi trư ng làm vi c KDE cùng v i GNOME hi n đang ph bi n trong th gi i ngư i dùng Linux. Phiên b n hi n th i c a KDE là 3.1. cho môi trư ng đ ho c a Linux. Đi u này là c n thi t vì m t chương sách ng n không th nói h t v môi trư ng m nh này. KDE.org.5. . nhưng cũng có th áp d ng cho nh ng phiên b n khác. làm đ h a . KDE có các tính ch t c a m t môi trư ng làm vi c hi n đ i: đ y đ tính năng.0.Chương 8 Làm vi c trong môi trư ng KDE “Conquer your Desktop!” — konqueror Như đã nói trong chương trư c. Nhưng thông thư ng khi cài đ t KDE. ngư i dùng s cài đ t c trình qu n lý màn hình KDM. 8. bao g m hàng trăm ng d ng và h tr trên 60 ngôn ng khác nhau. và các nhà phát tri n KDE đang làm vi c ngày đêm đ cho ra đ i phiên b n 4. s d ng . m t phiên b n mang đ y mong đ i v i nh ng tính năng m i c a b n thân môi trư ng KDE. cu i chương b n s tìm th y m t s ngu n thông tin khác giúp b n ti p t c tìm hi u KDE. . cũng như các ng d ng c a nó.5. 8.1 B t đ u làm vi c v i KDE KDE là vi t t t c a K Desktop Environment — m t môi trư ng đ h a cho Linux và nh ng phiên b n UNIX khác. trên n n t ng X. Nh ng hình ch p cũng như mô t dư i đây thu c v phiên b n 3. nghe nh c. xem phim.6.6. Trong chương này chúng ta s tìm hi u k hơn v môi trư ng GUI v i tên KDE. Và n u ch n ch y vào ch đ đ ho ngay sau khi . Thông tin có trong chương này giúp b n làm quen v i KDE. t c là đư c phân ph i m t cách t do (mi n phí) cùng v i mã ngu n. s d ng thu n ti n và thi t k đ p m t. KDE đư c phát tri n trong khuôn kh c a c ng đ ng mã ngu n m (Open Source Software hay vi t t t là OSS). đó là nh ng ng d ng đi kèm giúp ngư i dùng th c hi n nh ng công vi c thư ng ngày như so n th o văn b n.1 Đăng nh p vào KDE Trong chương trư c b n đã bi t cách kh i đ ng vào môi trư ng KDE. GNOME và Xfce có th nói là đã hình thành m t cái “ki ng ba chân” b n v ng. và t t nhiên là làm quen v i m t thành ph n r t quan tr ng c a KDE.xinitrc ho c t p tin c u hình /etc/sysconfig/windowmanager cùng v i script startx. bi t cách c u hình nó theo ý mình.

8.2 V ngoài c a KDE N u b n đã t ng kh i đ ng vào KDE. 8. m t kh u r i gõ <Enter>.1: Màn hình đăng nh p KDM v y. • System Th c hi n các công vi c có liên quan đ n h th ng. Đ kh i đ ng môi trư ng làm vi c m c đ nh KDE. Ch s d ng m c này khi b n mu n dùng m t môi trư ng làm vi c khác v i môi trư ng m c đ nh (thư ng là KDE). Remote Login (đăng nh p t xa) giúp b n đăng nh p vào môi trư ng làm vi c trên m t máy khác qua m ng.1. ch c n nh p vào tên ngư i dùng. Như Hình 8. như kh i đ ng l i ho c t t máy. hình 8.1 B t đ u làm vi c v i KDE 191 kh i đ ng h th ng thì b n s th y m t màn hình như trên hình 8. N u có nh ng môi trư ng làm vi c khác trên h th ng thì chúng s đư c li t kê trong m t danh sách hi n ra.2 là màn hình KDE trên máy c a tôi . thì đã làm quen v i v ngoài c a màn hình sau khi ch y môi trư ng này.1 hi n ra. Ví d . ngoài ra có th ch n các m c sau: • Session Type Ch ra môi trư ng làm vi c (trình qu n lý c a s ) mu n dùng khi đăng nh p vào. màn hình đăng nh p m c đ nh c a KDM có hai ô đ ngư i dùng gõ vào tên đăng nh p (username) và m t kh u (password) ho c ch n tên đăng nh p c a mình bên trái hai ô này.

dư i cùng. nhưng m i b n phân ph i có th đ t vào v trí này m t bi u tư ng khác nhau. • Màn hình (Desktop) Đây là toàn b ph n còn l i c a màn hình. tôi đã b đi t t c nh ng bi u tư ng đó. tuy nhiên đ minh h a tôi đã t o ra hai cái là l4u. thư ng n m đ u bên trái c a thanh panel.192 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. digikam.2: V ngoài c a màn hình sau khi ch y KDE sau khi đã có c u hình. trên đó có th đ t các bi u tư ng khác nhau dùng đ ch y các ng d ng (shortcut) ho c đ t các t p tin. bi u tư ng đó là hình con t c kè hoa. . Trên thanh panel chính còn có nút g i là KMenu — trình đơn chính c a h th ng KDE. Nút này có bi u tư ng hình ch K theo m c đ nh. ch nh s a m t chút. t c là trên cùng. màn hình có th chia thành hai ph n: • Các thanh panel Các thanh panel thư ng n m ph n ngoài cùng (đư ng biên) c a màn hình. chuy n qua l i gi a các không gian làm vi c. Nút KMenu dùng đ m ra m t trình đơn các ng d ng mà KDE tìm th y trên h th ng. giúp ngư i dùng ch y nh ng ng d ng này bao g m c nh ng chương trình không có bi u tư ng trên thanh panel nào. bên trái ho c bên ph i. Panel dùng đ ch y các ng d ng thư ng dùng. Như b n th y. Trong trư ng h p c a mình.2. thư m c thư ng dùng. Như trên hình 8. bi u tư ng c a OpenSUSE Linux.

bi u tư ng c a nh ng ng d ng đang ch y và chuy n qua l i gi a chúng. cũng như h u h t các môi trư ng làm vi c và trình qu n lý c a s c a Linux. góc bên ph i c a thanh panel thư ng có đ ng h . Sau m t th i gian làm vi c b n s tìm th y s lư ng c n thi t cho mình. N u coi môi trư ng làm vi c KDE là m t ngôi nhà l n. Thông thư ng. Đ chuy n qua l i gi a các không gian làm vi c. thì ng d ng đó s đư c hi n th trên màn hình. Khi nh n vào nút này. thì m i không gian làm vi c là m t căn phòng trong nhà đó. Khi này trên màn hình ch còn l i mũi tên tam giác đó. Nh có không gian làm vi c ngư i dùng có th đ t các ng d ng thu c v m t công vi c trên m t màn hình riêng. gi ng như b kéo v góc tương ng c a màn hình.2. và thanh panel c a b n t nhiên bi n m t. Do đó không b r i khi có nhi u ng d ng cùng ch y. m c dù có th có màu sơn. ngư i ta nói ng d ng đư c đưa vào tr ng thái ho t đ ng hay (active). KDE. Và đôi khi c u hình máy tính (b x lý. trang trí khác nhau. thì b n có th ph c h i đưa nó tr l i b ng cách ch y câu l nh (trên xterm ho c konsole ho c m t trình l nh khác): [user]$ kicker & ho c nh n <Alt>+<F2> đ m h p tho i ch y chương trình (hình 8. S lư ng cũng như tên g i và m t vài c u hình khác c a không gian làm vi c có th thay đ i theo ý mu n c a ngư i dùng. có h tr m t s lư ng không gian làm vi c. hai đ u có th có các nút có hình mũi tên tam giác. Thanh công c dùng đ hi n th tên g i. Nh n vào mũi tên này s đưa thanh panel quay tr l i. N u ch ng may có l i gì đó. Trên hình 8. và t t c phòng trong nhà này có ch c năng như nhau. Thanh panel c a KDE còn có tên g i “Kicker”. theo kinh nghi m c a tôi thì ngư i dùng bình thư ng không c n quá 3 không gian.8. M t tính năng quan tr ng khác c a KDE đó là h th ng Hình 8. b n s th y trình nh đó có hai không gian làm vi c là Làm vi c và Gi i trí. thì c n nh n vào ô tương ng v i không gian đó trên trình nh (applet) KPager n m trên thanh panel. M i ng d ng đang ch y có m t th riêng trên thanh công c . Khi ngư i dùng nh n chu t vào th này. thanh panel s b n đi. và t p tin chương trình tương ng là kicker. Tuy nhiên. s lư ng RAM) không cho phép m quá nhi u ng d ng m t lúc đ c n ph i s d ng nhi u không gian làm vi c.3) r i gõ vào đó kicker và <Enter>.3: H p tho i ch y chương trình .1 B t đ u làm vi c v i KDE 193 đây c n nói thêm m t chút v khái ni m không gian làm vi c đã nh c đ n trên. ph n không gian chính c a thanh panel là vùng thanh công c (taskbar).

m i ng d ng n m trong m t nhóm th c hi n m t ch c năng chung. . Thu t ng ti ng Anh dùng cho tr giúp lo i này là tooltips. Bi u tư ng này theo m c đ nh có hình ch K như bi u tư ng đ u chương sách này. cho nên tôi s mô t v KMenu ki u m i này đây. Khi này s m ra nh ng ng d ng (và có th có nhóm ng d ng) thu c vào nhóm này. 8. đư c th nghi m l n đ u trên OpenSUSE. Trên hình 8. Nút chu t ph i trong KDE ph c v cho vi c m m t trình đơn có n i dung ph thu c vào “hoàn c nh” (context menu). như Internet. có th ch n các câu l nh đ c u hình nó: t o bi u tư ng m i. Sau khi nh n vào bi u tư ng c a KMenu m t trình đơn như trong hình 8. thì . Cách khác đ m KMenu là dùng t h p phím <Alt>+<F1>. Computer (nh ng thư m c. Mu n quay l i thì nh n chu t vào thanh có hình mũi tên tam giác n m bên trái. t c là mô t v nó. N u mu n thêm m t chương trình nào đó vào danh sách c a th Favorites.5 chúng ta th y có 5 th như v y: Favorites (nh ng ng d ng ưa thích). Applications (nh ng ng d ng có trên h th ng. t p tin m i m g n đây).194 Làm vi c trong môi trư ng KDE tr giúp tr c ti p trên màn hình. Trong trình đơn này ngư i dùng có th ch n m t trong nh ng hành đ ng có th áp d ng cho ph n t đó c a màn hình. c u hình nh n n. k c ph n màn hình tr ng (n n màn hình).1. Các nhà phát tri n KDE s dùng s thay đ i này trong phiên b n 4. Trong ph n Applications b n s tìm th y r t nhi u ng d ng có ích. khi nh n chu t ph i lên n n màn hình. thì s có m t c a s nh hi n ra cho bi t nút hay bi u tư ng đó có tên là gì và có công d ng gì.4. Nh ng ng d ng này l i đư c s p x p trong m t h th ng trình đơn có tr t t . Nhóm ng d ng s có hình mũi tên tam giác cu i.0 s p t i. đư ng d n chính c a máy tính). Multimedia. m t nút nào đó trên màn hình ho c trên thanh panel.5 s hi n ra. có l đây là ph n quan tr ng nh t đ i v i b n) và Leave (dùng đ thoát ra kh i h th ng và th c hi n m t s hành đ ng khác). c p nh t. Trong KMenu m i các bi u tư ng có m t đi m gì đó chung đư c nhóm l i v i nhau và đ t vào t ng th (tab) riêng. Office. N u b n đưa chu t lên m t bi u tư ng. Trình đơn này đã có s thay đ i l n so v i trình đơn “c đi n” c a KDE. Ví d . Hình 8. Trình đơn này s hi n ra khi nh n chu t ph i lên b t kỳ m t thành ph n nào đó c a màn hình. Graphics. History (nh ng ng d ng.3 Trình đơn KMenu Đ m ra trình đơn chính c a môi trư ng làm vi c KDE (KMenu). Tuy nhiên các b n phân ph i Linux thư ng thay th nó b ng bi u tư ng logo c a mình.4: Tr giúp có ích tooltips Kh năng s d ng chu t c a các môi trư ng làm vi c hi n đ i là t i đa. chúng ta c n nh n vào bi u tư ng c a nó. Ví d v tooltips có trên hình 8. . . Đ m m t nhóm ng d ng chúng ta c n nh n chu t vào tên c a nó. đĩa.

1 B t đ u làm vi c v i KDE 195 Hình 8. K t qu tìm ki m s hi n th ngay trong trình đơn KMenu (hình 8. r i nh n <Enter> ho c đ i m t chút. Hãy nh p tên đó vào ô tìm ki m n m bên c nh ch Search.5: Trình đơn chính c a KDE c n nh n chu t ph i vào tên (bi u tư ng c a chương trình tương ng r i ch n câu l nh Add to Favorites. 8.4 Trung tâm đi u khi n KDE Tên “Trung tâm đi u khi n” c a KDE trong nh ng phiên b n g n đây đã đư c thay th b ng tên m i “Thi t l p cá nhân” (Personal Settings). B n s luôn luôn bi t đư c “mình là ai” và “đang đâu”. ng d ng tìm th y n m trong ph n Application c a k t qu . Thi t l p cá nhân (Personal Settings) có th ch y qua trình đơn chính.1. Tính năng tìm ki m này đư c xây d ng m t ph n d a trên h th ng Kerry/Beagle. thì ch c n nh n vào dòng tương ng.8.6). qua . Thông tin này có ích khi b n đăng nh p vào b ng tên c a ngư i dùng khác ho c đăng nh p vào máy xa. Ví d b n mu n tìm ng d ng có tên amarok. Ngoài ng d ng. trong k t qu hi n th còn có th có thêm m t vài t p tin có liên quan đ n t tìm ki m. M t tính năng m i đ c bi t h u ích c a trình đơn KDE đó là tính năng tìm ki m. Ngoài ra trên trình đơn chính còn có hi n th tên đăng nh p và tên máy. Mu n ch y (m ) k t qu nào đó. S thay đ i này không có gì quan tr ng mà ch có ý nghĩa tên g i. ch c năng c a chương trình là hoàn toàn như cũ: trong Thi t l p cá nhân ngư i dùng có th thay đ i h u h t các c u hình c a môi trư ng làm vi c KDE.

trái là danh sách d ng cây c a nh ng môđun có trong Personal Settings. ki u dáng b ng Style. . . môđun Panels n m trong nhóm Desktop. M i môđun n m trong m t nhóm nào đó. t c là thay đ i nh ng môđun c a nhóm Appearance & Themes: thay đ i tr c ti p s c thái b ng Theme Manager. (khi này b n c n nh p vào m t kh u c a root). N u mu n thêm phông ch cho toàn b h th ng thì hãy chuy n vào ch đ qu n tr h th ng b ng nút Administrator Mode . Phông ch cho các thành ph n khác nhau c a KDE đư c l a ch n trong môđun Fonts (hình 8. Trong s nh ng môđun c a Personal Settings chúng ta s xem xét m t vài môđun làm ví d . . .9 cho th y ph n bên ph i c a Personal Settings khi nh n vào . Trư c khi ch n phông ch c n s d ng đ n môđun Font Installer n u mu n thêm nh ng cái m i m i. Như v y môđun này li t kê nh ng phông đã có trong thư m c cá nhân c a b n (thư ng là ~/. N u mu n thêm m t phông nào đó thì c n nh n vào nút Add Fonts . .fonts) ô bên trái. sau đó thay đ i các bi u tư ng b ng Icons. Ví d .7 hi n ra. Có th nói đây là trình cài đ t phông ch v i giao di n đ h a c a KDE (xem hình 8. r i tìm đ n t p tin ch a nó.8.196 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. đ “làm đ p” KDE thì thông thư ng tôi thay đ i các tùy ch n s c thái. nh ng môđun còn l i b n s t t tìm hi u khi s d ng KDE.6: Tìm ki m trong trình đơn chính c a KDE bi u tư ng trên thanh panel. . ho c t dòng l nh b ng cách gõ tên chương trình bên là kcontrol. vì s lư ng c a chúng l n. Chúng ta s th y m t c a s như trên hình 8. bên ph i là ô xem phông đư c ch n. Th nh t. . còn bên ph i là nh ng th và nh ng tùy ch n thu c v môđun đang đư c ch n bên trái. và cu i cùng ch n nh ng phông ch cho thích h p (Fonts).

. v. c n nh n vào OK đ ch p nh n nó. Nhưng như v y phông ch v n chưa đư c dùng trong KDE. Sau khi ch n đư c phông ch thích h p cùng v i ki u dáng (Font style) và kích thư c (Size).11. tương ng v i nó. dùng anti-aliasing cho phông hi n th đ p hơn (đánh d u vào ô vuông c nh dòng Use anti-aliasing for fonts). b n có th dùng nút chu t gi a (bánh xe) v lên màn hình m t hình gì đó. ho c trên n n màn hình. . Trong môđun này b n có th th c hi n thêm m t s thao tác n a. . Ý nghĩa c a các nút c a h p tho i xin đư c gi i thích m t l n đây. cũng b ng nút bánh xe v hình ch L và Konqueror s m m t thư m c xác đ nh (chúng ta s nói k hơn . .10. Quay l i v i môđun ch n phông ch . Ho c trong chương trình Konqueror. Cancel — đóng h p tho i c nh báo này và quay v môđun đã có thay đ i đ xem xét l i. . đ m trình đơn chính. t c là b n ch mu n th nghi m ch không mu n thay đ i gì. Discard — không áp d ng chúng. Khi đó s hi n ra c a s như trên hình 8. Đ thay đ i m t phông ch nào đó c n nh n vào nút Choose . Ví d . chưa áp d ng nó mà chuy n sang môđun khác thì s có m t h p tho i c nh báo hi n ra như trong hình 8. Đ thay đ i nh ng “phím nóng” dùng trong KDE. Khi ngư i dùng th c hi n m t thay đ i nào đó trong m t môđun (ví d ch n phông ch khác). Nói đ n phím nóng không th không k đ n m t tính năng m i c a KDE là kh năng s d ng chu t (bàn phím) đ th c hi n m t thao tác nh t đ nh nào đó trong m t chương trình.org Writer s ch y. Thao tác cu i cùng này là c n thi t đ i v i c nh ng môđun khác. Apply — áp d ng nh ng thay đ i.v . chúng s l p l i nh ng trư ng h p khác.1 B t đ u làm vi c v i KDE 197 Hình 8. đây có th thay đ i. Đó là ch n t t c các phông ch cùng m t lúc b ng nút Adjust All Fonts . c n s d ng môđun Keyboard Shortcuts.7: Trình Thi t l p cá nhân c a KDE môđun này).8. và dùng đ phân gi i t ch n (Force fonts DPI). thêm các phím nóng đ ch y m t chương trình nào đó. ví d hình ch nh t. và khi đó chương trình OpenOffice. B n c n làm thêm m t thao tác n a đó là nh n vào nút Apply ho c OK c a môđun đ KDE bi t ch c ch n là b n mu n s d ng phông này. . .

Khi nh n chu t ph i lên ph n tr ng c a thanh panel s m ra m t trình đơn c a panel này (hình 8. . vào thanh panel. trình đơn. bao g m các m c sau: • Add Applet to Panel .9: Ch n phông ch dùng cho text.8: Cài đ t phông ch m i Hình 8. như trình theo dõi m ng. 8. trình đơn chính và các thanh panel.12). . • Add Application to Panel — Thêm bi u tư ng (nhóm) chương trình vào . Ngư i dùng các h đi u hành có giao di n đ ho khác ch c ch n là s s d ng trình đơn b i c nh m t cách d dàng. đ ng h . .5 Thay đ i v ngoài Hai thành ph n chính c a màn hình là n n và các thay panel có th thay đ i m t cách d dàng b ng cách nh n chu t ph i lên chúng và ch n các câu l nh tương ng trong trình đơn m ra (trong sách này chúng ta s t m g i nó là “trình đơn b i c nh”. Nh ng c u hình này đư c th c hi n trong môđun Input Actions n m cùng nhóm v i môđun v a k trên. — Thêm các trình nh có ích. t c là thay đ i n n màn hình. . .1. v Konqueror sau). d ch t ti ng Anh “context menu”). Bây gi chúng ta s nghiên c u c th hơn cách thay đ i v ngoài c a KDE.198 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8.

s m ra m t c a s cho phép thay đ i các tùy ch n c u hình c a panel. • Remove From Panel — G b chương trình ho c applet (đang có) kh i thanh panel. • Lock Panels — M t trong nh ng cái m i c a KDE. Có 4 th tab (Arrangement. như chúng ta có th th y trên hình 8. • Help — Tr giúp v panel. . Như đã nói trên. Khi ch n câu l nh này.13.11: C nh báo khi có thay đ i chưa áp d ng thanh panel đ có th tìm (chúng) nó nhanh hơn. Ví d . khi ch n câu l nh Configure Panel .14. . . câu l nh c a chương trình s ch y và m t vài c u hình khác. b n có th thêm m t thanh panel đ “đ ng” bi u tư ng nh ng ng d ng thư ng ch y. c a trình đơn b i c nh c a panel ho c ch n môđun Panels (nhóm Desktop) c a Personal Settings. . • Add New Panel — Thêm thanh panel m i. Hiding. Menus và Appearance) . s hi n ra c a s ch nh s a các thanh panel như trên hình 8.1 B t đ u làm vi c v i KDE 199 Hình 8. • Configure Panel . n u nh n chu t ph i vào m t bi u tư ng chương trình ho c applet có trên thanh panel thì s m ra m t trình đơn b i c nh có khác m t chút. . — C u hình thanh panel. • Remove Panel — G b m t thanh panel nào đó cùng v i t t c nh ng gì có trên thanh panel này.8.10: Ch n phông ch Hình 8. tính năng này cho phép t m th i “khóa” panel đ không thay đ i nó m t cách vô tình. Trong đó quan tr ng nh n có l là l nh Configure XXX Button . Trong danh sách hi n ra b n c n ch n chương trình ho c toàn b nhóm chương trình đó b ng Add this Menu. Ý nghĩa c a các câu l nh tôi nghĩ không c n gi i thích. Ngoài ra. . — đ t tên cho nút c a chương trình XXX.

Đ u tiên c n ch n thanh panel mu n c u hình b ng cách nh n vào ô n m sau dòng Settings for (th Arrangement) r i ch n panel tương ng. Khi nh n chu t ph i lên bi u tư ng c a trình đơn chính b n s th y m t câu l nh có cùng tên v i chương trình này. khi nh n chu t ph i lên ph n tr ng c a n n màn hình s m ra m t trình đơn b i c nh c a màn hình. Đ thay đ i trình đơn chính c a KDE (KMenu). N u mu n b n có th b đi các nút gi u thanh panel (hình mũi tên tam giác) b ng cách b đi các d u X trong các ô c a Panel-Hiding Buttons (th Hiding). L nh này dùng đ c u hình không gian làm vi c cũng như n n màn hình (như thay đ i nh n n). là l nh chúng ta quan tâm. Trong trình đơn này cũng có nhi u câu l nh đ b n có th nghiên c u d n d n. m c dù theo tôi là không th c s c n thi t. Khi ch n l nh này s hi n ra c a s như trên hình 8.12: Trình đơn c a thanh panel Hình 8. Tương t như các thanh panel.13: Trình đơn b i c nh c a nút cùng nhi u tùy ch n nhưng chúng ta ch chú ý đ n m t s trong đó. Cu i cùng. Ho c t dòng l nh ch y câu l nh kmenuedit. K t qu thu đư c là như nhau (hình 8. đ thêm bi u tư ng lên màn hình. Sau m i l n thay đ i đ ng quên áp d ng nó b ng nút Apply. ch n m t nh làm n n ho c ch n m t nhóm nh thay phiên nhau sau m t kho ng th i gian nh t đ nh (slide show). có th ch n đ thanh panel tr thành trong su i (đ p hơn?) b ng tùy ch n Enable transparency. S lư ng và tên g i c a các không gian làm vi c có th th c hi n qua th Multiple Desktops.16). ho c t t máy hoàn toàn. ngư i dùng có th s d ng chương trình Menu Editor. Trong c a s này ngư i dùng có th ch n không dùng nh n n (ch dùng màu). .200 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. Sau khi k t thúc công vi c b n c n bi t cách thoát kh i KDE cũng như giao di n đ ho . chi u dài c a nó tính theo % so v i c nh c a màn hình (Length) và đ cao tính theo pixel (Size). Nh n vào đó đ ch y chương trình so n th o trình đơn. Câu l nh Configure Desktop .15. b n c n s d ng câu l nh Create New (trong trình đơn b i c nh hi n ra khi nh n chu t ph i lên màn hình như đã nói trên) và ch n m c tương ng c a l nh này. . Sau đó dư i có th ch n v trí đ t thanh panel (Position). Trên th Appearance. .

và đ ng th i cho phép ph c h i tr ng thái c a phiên làm vi c cu i cùng trong l n đăng nh p sau. Trình qu n lý phiên làm vi c cho phép b n lưu l i các thi t l p hi n th i cho m i phiên làm vi c. như phông ch . Trình qu n lý phiên làm vi c có th ph c h i các thi t l p sau: • Các thi t l p trang trí và tính năng. Session . • 1 ng d ng đang ch y. nh n n.1 B t đ u làm vi c v i KDE 201 Hình 8.1. Chương trình này ch y ngay sau khi tên ngư i dùng và m t kh u đư c h th ng xác nh n là đúng.8.6 Đi u khi n phiên làm vi c1 Phiên làm vi c (ti ng Anh là session) có th t m đ nh nghĩa là quá trình làm vi c c a ngư i dùng b t đ u t lúc vào môi trư ng làm vi c đ n lúc thoát ra.14: C u hình các thanh panel Hình 8. t đi n Stardict hay OpenOffice.15: Thay đ i màn hình 8.org. Đ đi u khi n phiên làm vi c. như Konsole. màu và thi t l p chu t. môi trư ng KDE có m t chương trình riêng — Session Manager (Trình qu n lý phiên làm vi c).

16: So n th o trình đơn chính Tuy nhiên.202 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. Logout — thoát ra kh i KDE khi k t thúc công vi c ho c đ đăng nh p vào môi trư ng làm vi c khác. Trên thanh panel nút đ thoát ra thư ng n m c nh nút Lock. Ví d . 3. chương trình không h i l i). Tr ng thái này s đư c ph c h i vào l n đăng nh p sau. thông thư ng là <Ctrl>+<Alt>+<Del> ho c dùng nút Lock trên thanh panel (n u có). 2 Screen Saver . thì Session Manager không th ph c h i trình so n th o này. c n nh n chu t ho c nh n bàn phím đ hi n ra h p tho i m khóa. Save Session — lưu tr ng thái c a phiên làm vi c hi n t i. chương trình b o v màn hình2 b t đ u ch y. 2. n u b n ch y câu l nh trình so n th o vim t m t c a s terminal. kh i đ ng l i. M i câu l nh đi u khi n tr c ti p phiên làm vi c n m trong th Leave c a trình đơn chính. c n chú ý là b n không th lưu và ph c h i nh ng ng d ng mà Session Manager không qu n lý. Phím nóng theo m c đ nh đ thoát kh i KDE là <Ctrl>+<Alt>+<Del> (chương trình s h i l i b n có ch c ch n mu n thoát ra không) ho c <Ctrl>+<Alt>+<Shift>+<Del> (thoát th ng. B n có th s d ng phím nóng xác đ nh trong Personal Settings. h p tho i này b n c n nh p vào m t kh u c a mình. Khi khóa màn hình. Lock — khóa màn hình c a b n. Đ m khóa màn hình. N u đã s d ng KDM đ đăng nh p vào thì b n s có m t vài l a ch n khác: t t máy. 1.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful