Naziv vježbe: ISPITIVANJE ZATEZANJEM Ključne riječi: Mehanička ispitivanja, ispitivanje zatezanjem, zatezna čvrstoća, granica razvlačenja, tehnička

granica razvlačenja, kontrakcija presjeka, procentualno izduženje, modul elastičnosti. Cilj vježbe: Upoznavanje sa osnovnim pojmovima vezano za mehanička (statička) ispitivanja zatezanjem materijala. Praktično-laboratorijsko ispitivanje na zatezanje za konkretan materijal. Teoretska podloga vježbe Da bi se pravilno izvršilo dimenzionisanje dijelova izrađenih od datih materijala, neophodno je poznavanje mehaničkih svojstava-osobina, kako pri dejstvu spoljnih sila ne bi došlo neželjenih deformacija, a u nekim slučajevima i do lomova dijelova. Prema tome, mehanička svojstvaosobine materijala objašnjavaju povezanost između spoljnih sila i njima izazvanih deformacija. Faktori koji se moraju uzeti u obzir pri mehaničkim ispitivanjima materijala, a koji direktno i određuju mehaničke osobine materijala pri različitim uslovima eksploatacije su: Vrsta naprezanja (zatezanje,pritisak,savijanje,uvijenje,kombinacija datih opterećenja) Način dejstva sile (statičko ili dinamičko) Temperatura ispitivanja (niske,sobne,povišene).

Obzirom na date faktore mehanička opterećenja možemo podijeliti: Prema vrsti: -

Zatezanje Pritisak Savijanje Uvijanje Smicanje Izvijanje

-

Prema načinu dejstva sile: Statička Dinamička

Pri statičkom ispitivanju materijala zatezanjem epruvete se opterećuju silama čiji se pravci poklapaju sa njihovim osama (aksijalne sile) pri čemu se promjena njihovog intenziteta odvija određenom brzinom sve do prekida epruvete.Odnos početne mjerne dužine Lo i početne površine poprečnog presjeka So dat je izrazom Lo=k√So gdje je k koeficijent proporcionalnosti 5. Ispitivanjem zatezanjem se određuju: • Svojstva otpornosti-čvrstoće (naponi) • Granica razvlačenja. Rm (MPa) Svojstva deformacije-plastičnosti Procentualno izduženje. Z (%). Epruvete za ispitivanje materijala zatezanjem ozrađuju se rezanjem iz uzorka pri čemu njihov oblik i mjere zavise od oblika i dimenzija proizvoda čija se mehanička svojstva ispituju. kvadratnog. Oblik i mjere epruvete za ispitivanje zatezanjem S obzirom na dimenzije epruvete mogu biti: -proporcionalne .3. R (MPa) Modul elastičnosti. . pravougaonog. A (%) Procentualno suženje poprečnog presjeka.65 ili 11. Slika 1. Mogu biti kružnog. E (MPa) Zatezna čvrstoća. prstenastog ili nekog drugog poprečnog presjeka.- Udarna Vibraciona Prema dužini trajanja: Kratkotrajna Dugotrajna.

Učvršćivanje epruvete u čeljusti mašine (mora se voditi računa da ne dođe do proklizavanja i gubitka prenošenja aksijalne sile). Svojstva otpornosti -Zatezna čvrstoća-Rm To je maksimalni napon koji može da podnese jedan materijal prije nego što dođe do loma. Ispitivanje na zatezanje i registrovanje dijagrama napon-izduženje Brzina promjene opterećenja u elastičnom području ne smije biti veća od brzine date u tabeli: Modul elastičnosti materijala (Mpa) <150000 >150000 Brzina opterećivanja (MPa/s) Najmanja najveća 1 10 3 30 Tabela 1. Početnu mjernu dužinu L0 podijeliti na niz jednakih dijelova. Brzina promjene opterećenja Sila sa kojom se opterećuje epruveta mjeri se sa tačnošću ±1% u odnosu na utvrđeno opterećenje. Rm= -Granica razvlačenja-Rv .-neproporcionalne (definisano određenim standardima). Mašine za ispitivanje zatezanjem mogu biti sa mehaničkim pogonom i hidrauličkim pogonom Postupak ispitivanja Priprema epruvete obuhvata: Provjeru prečnika d0 i početne mjerne dužine L0 epruvete.

S druge strane kod materijala kod kojih nije vidno istaknuta .kod materijala koji pokazuju tu pojavu: Rv= Gornja granica razvlačenja-Rvg – predstavlja najveći napon prije prvog opadanja sile uz istovremeni porast izduženja.2 – napon pri kojem trajno-plastično izduženje iznosi 0. Kod materijala kod kojih je vidno istaknuta gornja i donja granica razvlačenja nije neophodno izračunavanje tehničke granice razvlačenja.To je napon pri kome dolazi do naglog prelaza iz elastičnog u plastično područje.2% prvobitne mjerne dužine R0.pri čemu se zanemaruje početni prelazni efekat. Donja granica razvlačenja-Rvd – predstavlja najmanji napon u području tečenja.2= . Tehnička granica razvlačenja-R0.

Izmjerimo rastojanje između tačaka X iY i izbrojimo broj dijelova n na tom rastojanju. Ako je (N-n) paran broj dijelova onda se definisanom broju dijelova n dužine p. Na dužem dijelu prekinute epruvete odredimo tačku Y tako da mjesto prekida bude u okolini sredine rastojanja XY.A(%) Trenutno izduženje. pridoda (N-n)/2 dijelovaodređenih tačkama Y i Z.koje može biti: U oblasti srednje trećine mjerne dužine mjerenje se vrši tako što se krajevi čvrsto sastave i izmjeri se rastojanje između mjernih oznaka. U jednoj od krajnjih trećina. Pri tome je potrebno obezbijediti da osa epruvete leži na pravoj liniji. Granica proporcionalnosti-Rp – najveći napon pri kome još postoji proporcionalnost između napona i jediničnog izduženja Modul elastičnosti-E – predstavlja odnos napona prema jediničnom izduženju u području elastičnosti: E= odnosno E = Svojstva deformacije Izduženje. Granica elastičnosti-R – to je granični napon nekog materijala do kojeg ne nastaju trajne deformacije. Nakon izmjerene dužine q korigovano procentualno izduženje se određuje pomoću izraza: A= · 100%. poslije ispitivanja uoči se krajnja mjerna oznaka na kraćem dijelu prekinute epruvete i označi sa X.gornja i donja granica razvlačenja neophodno je izračunati tehničku granicu razvlačenja kao veličinu granice razvlačenja. svedeno na prvobitnu mjernu dužinu. . predstavlja jedinično izduženje ε i može biti elastično i plastično ε = . Mjerenje procentualnog izduženja Pri mjerenju krajnje dužine vodi se računa o mjestu prekida epruvete. Trajno izduženje definiše se kao procentualno izduženje poslije prekida: A= · 100%.

PRIMJER . Nakon izmjerenog rastojanja q i q' procentualno izduženje nakon prekida se računa pomoću izraza: A= · 100% Veličina deformacije epruvete ne može se uzeti kao mjerodavna za određivanje karakteristika otpornosti i deformacije. Suženje poprečnog presjeka – Z (%) Trenutno suženje: Na mjestu prekida: ψ= Z= · 100% · 100%.Ako je (N-n9 neparan broj na dužem dijelu epruvete se označe tačke Z i Z' koje su od tačke Y udaljene za broj dijelova: dijelova za tačku Z i dijelova za tačku Z'.

3% .Konstruisati dijagram napon-procentualno izduženje čelika ako su nakon kidanja epruvete ustanovljene sljedeće karakteristične vrijednosti sile i izduženja: F k =117 (kN) F m=158 (kN) F vg=99 (kN) F vd=95 (kN) F p=70.22 (mm) Δl p=4 (mm) d0=20 (mm) l0=100 (mm) Vrijednosti čvrstoće računamo po sljedećim formulama: A0=(d0·d0·π)/4= (20·20·3.3 MPa Rvd=Fvd/A0=95000/314=302.5 Mpa.3 (mm) Δl m=27.2 (kN) Δl k=33.2 MPa Rvg=Fvg/A0=99000/314=315.5 MPa Rp=Fp/A0=70200/314=223. Karakteristične vrijednosti plastičnosti računamo po formulama: εk=( Δlk/l0) ·100%=(33.14)/4=314mm² Rk=Fk/A0=117000/314=372.2 (mm) Δ l vd=6 (mm) Δl vg=5.3/100) ·100%=33.6 MPa Rm=Fm/A0=158000/314=508.

3 napon 223.2% εvd= (Δlvd/l0) ·100%=(6/100) ·100%=6% εp= (Δlp/l0) ·100%=(4/100) ·100%=4%. Radi lakšeg pregleda vrijednosti ćemo prikazati u tabeli: tačka p vg vd m k Procentualno izduženje εp εvg εvd εm εk 4 5.2% εvg= (Δlvg/l0) ·100%=(5.2/100) ·100%=27.εm= (Δlm/l0) ·100%=(27.2 372.5 315.2 33.22/100) ·100%=5.6 .3 302.2 6 27.5 508.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful