P. 1
l_bacevic

l_bacevic

|Views: 0|Likes:
Published by dying_bride

More info:

Published by: dying_bride on Dec 22, 2010
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

09/13/2013

pdf

text

original

RAZVOJ INTERNETA U JUGOSLAVIJI Ljiljana J.

Baćević, Centar za politikološka istraživanja i javno mnenje Instituta društvenih nauka Univerziteta u Beogradu Narodnog fronta 45, 11001 Beograd, Jugoslavija Faks + 381 11 3614057 E-mail bacevicl@EUnet.yu Ključne reči: Jugoslavija Internet Mediji Korisnici Tranzicija ANOTACIJA U tekstu se najpre analizira Internet kao novi medij sa osvrtom na reakcije koje prate pojavu novih medija. Zatim se razmatra razvijenost Interneta u Jugoslaviji i uloga mreže u medijskoj sferi. Analizirani su podaci o promenama dostupnosti i pristupa Internetu od 1996. godine, podaci iz istraživanja o karakteristikama korišćenja Interneta u populaciji, podaci o socioedemografskim karakteristikama korisnika Interneta (generacijska pripadnost, obrazovni nivo, materijalni položaj) i podaci o odnosu između Interneta i tri klasična medija. Određena pažnja posvećena je ulozi Interneta u vreme međunarodne izolacije zemlje i bombardovanja od strane NATO pakta 1999. godine. Na kraju je data prognoza širenja Interneta u Jugoslaviji kao državi koja relativno zaostaje u tranzicijskim procesima.

u socijalizacijskoj . on postaje stari medij.da humanizira odnose u društvu. mediji nikada ne ostvare ove. u moralnoj . Da li je Internet. itd. koji će ponoviti nenaučenu lekciju iz istorije medija. u rekreativnoj . kao i pojava svakog novog medija (radija posle štampe. a nije ni obratno. veće mogućnosti (veća sloboda) izbora. tako i na kategorijalnom i individualnom planu. kada se pod boljitkom podrazumevaju veći radijus komuniciranja. veća kontrola korisnika nad medijem. i delovanje drugih društvenih institucija. danas od Interneta).2 RAZVOJ INTERNETA U JUGOSLAVIJI O INTERNETU Pojava Interneta. Onog trenutka kada novi medij dosegne saturacionu tačku (tačku jednake dostupnosti. ekonomije i znanja. jer se pojavljuje noviji. 1958) razvojno-modernizacijska paradigma zasnovana na televiziji iz šezdesetih. novi medij dočekuje se sa optimizmom praćenim velikim očekivanjima. ili Holanderova (Hollander. 1985) demokratizacijska iz osamdesetih (ukidanje glasačke apatije. Lernerova (Lerner. od kritičara zvana paukovom. kompetentnije i neposrednije učešće građana u političkom životu.kako na globalnom. Kao što je poznato. ali komunikacijske tehnologije nisu sredstvo . uostalom. Naime. odnosno dostupnosti nezavisne od društvene moći). uključivanje građana u politiku kakvo se ranije nije moglo ni zamisliti. zasnovana na novim komunikacijskim tehnologijama. kojima se. čime se obnavlja nejednakost . objektivne uslove za promene. paniku od opravdane zabrinutosti. Reakcije naučnih i moralnih autoriteta na pojavu novog medija po pravilu su oprečne. Mreža jeste ciljani proizvod centara globalne moći. u globalno-društvenoj . društveni autoriteti gotovo uvek su nezadovoljni delovanjem aktuelno popularnog medija. slaba tačka početnih faza širenja novog medija bila je (i ostala) demokratizacija komuniciranja. Tehnooptimisti. zamka u koju zli globalisti havataju nevine duše? Nije. shvaćena kao obezbeđivanje uslova za jednak pristup mediju: u korišćenju novog medija koje podrazumeva posedovanje skupog tehničkog uređaja nema ničeg demokratskog. toliko i nerealne ciljeve. televizije posle radija). ne postavljaju tako visoki i široki zahtevi. pristalicama nejasno definisanog humanizma.da populariše i širi vredno kulturno i umetničko stvaralaštvo i podiže kulturni i obrazovni nivo. ispunjenje antičkog ideala). ireverzibilno menja dotadašnje stanje u komunikacijskoj sferi. Međutim. otklanjanje prepreka za neposredno ispoljavanje interesa. sukobljavaju se sa vernicima elektronoskog smaka sveta. koliko plemenite. ti vernici elektronskog raja. Primeri očekivanja od novog medija su Bartovo poimanje radija kao dvosmernog medija iz dvadesetih godina prošlog veka. I to sve bez obzira na stanje u društvu. potpomaže pozitivne društvene promene. mreža svih mreža. veća i lakša dostupnost. Prednosti novih medija koriste elite vlasti. aktivnija uloga korisnika. u kulturnoj . žrtvama mističnog straha od medija (do juče od televizije. ravnopravnije. pa nakon velikih očekivanja slede velika razočarenja i nezadovoljstva. Po pravilu.da obezbedi dvosmerno komuniciranje.da širi i razvija poželjne norme i vrednosti. u kasandričkom horu potonjih.da obezbeđuje zabavu koja nije primitivna i vulgarna. Ali svaki novi medij jeste bio bolji od prethodnog. sigurni da se sve manjkavosti delovanja medija (i ne samo medija) mogu otkloniti primenom sve novijih komunikacijskih tehnologija. tim duhovnim čedima Frakfurtske škole. čuvarima estetskih i moralnih vatri i nacionalnih kultura. te se od novog očekuje da kompenzira mane starog: da u političkoj sferi obezbedi veće. U egzaltiranim odama prvih teško je razlučiti nekritičnost od zasnovanih analiza i prognoza. veća i raznovrsnija ponuda.

reč i sliku. standardizuju i uniformišu motivi i načini korišćenja Interneta. koliko i retrogradan. konfuzni prorok 'globalnog sela' (uvek zanimljiv. kapacitet zemaljskog linka . i multimedijalnost. i ne bukvalno biti.yu. nađu. lako.sk. www. Brzina sa kojom se Internet širi svedoči da mreža efikasno zadovoljava potrebe stotina miliona ljudi. šta od nađenog da izaberu. Izlazi 17 časopisa namenjenih korisnicima kompjutera i mreže (najkvalitetniji je Svet kompjutera. ne zahvaljujući televiziji. već da obezbedi komunikaciju (povezivanje) među ljudima. i PTT Srbija NET (www. Do 2002. na dobro ili na zlo. Novine što ih donosi Internet u medijsku sferu nesumnjivo su pozitivne. Srećno spojivši pismo.3 direktne kontrole.34Mbs. Istini za pravo. godine održan je prvi naučni skup o Internetu (SITJ. Atribut 'besplatno' ne treba.ptt.EUnet. mobilna telefonija i multimediji trenutno predstavljaju vrhunac tog pozitivnog trenda.yu). ipak bio u pravu: svi možemo biti svuda. najpopularniji i najefikasniji je Krstarica. godine2 kada je nacionalna akademska mreža preko provajdera BeoTelNet-a spojena na Internet. Svi Internet servisi postali su dostupni korisnicima u Jugoslaviji. područja na kome se odvija proces rekonfiguraciju sistema moći i socijalnih odnosa. 1997). mreža svih mreža. i da je svaki tehnološki pronalazak prvobitno bio namenjen uništenju (McLuhan. odveć doslovno shvatiti: prvo. zapravo je informacioni 'krvotok' ili 'nervni sistem' sveta. treba se setiti da je Makluan još šezdesetih godina proteklog veka tvrdio da primarna funkcija računara nije da zameni ljudski rad. Internet. operativno je desetak domaćih pretraživača (najpotpuniji.16Mbs) u državnom vlasništvu. ali je korisnička populacija bila ograničena na akademski krug (saradnici fakulteta i naučnih instituta). u 'braku iz računa' između korisnika i Interneta svi nešto dobijaju: proizvođači roba i usluga. gde i kako da traže.co. brzo. već publika koja se 'prodaje' oglašivačima i proizvođačima (Owen. Drugo. telefoniju. Razvoj medija sadrži jasan pozitivan trend . naravno pod pretpostavkom da znaju šta. . U svakom slučaju. Vreme gvozdenih.yu. takođe i neograničenu količinu informacija. doduše. zamislite savremeni svet bez Interneta. tako i roba kojom se trguje na Internetu nije informacija. 1968). a posebno šta im je sa time činiti.profit. kao što suprotno uvreženom uverenju. operateri. Iste godine počinju sa radom prvi domaći provajderi na komercijalnoj osnovi. bambusovih i zavesa od šećerne trske nepovratno je prošlo. PRETPOSTAVKE KORIŠĆENJA INTERNETA Istorija Interneta u Jugoslaviji1 počinje u februaru 1996. glavni medijski 'proizvod' nije njegov sadržaj. Ili je možda objašnjenje besplatnosti namera da se globalizuju. Već 1997.45Mbs) u privatnom. već područje stalnih sukoba oko pristupa i korišćenja. mreža obezbeđuje uslove za planetarnu komunikaciju. Uostalom. Izgleda da je Makluan (1971). Beebe and Manning. već njen korisnik. čime je obezbeđena dostupnost Interneta i ne-akademskim korisnicima.sve veću dostupnost i interaktivnost. najbliži Makluanovoj viziji medija kao produžetka svih ljudskih čula. i ne baš svi svuda i isto vreme. godini broj Internet provajdera narastao je na 60. veliki multimedijski konglomerati . kapacitet . Korisnicima Interneta na raspolaganju je ogromna količina najraznovrsnijih informacija. 1976). televiziju i informatiku. ponekad i pouzdan). poštovanja vredan intelektualni otpor hrabrih zatočnika komunikacijske pravde i antiglobalista jednako je uzaludan i beznadežan. Internet. aktivno i najčešće besplatno dostupnih. U konkurenciji sa dobicima. kapacitet satelitskog linka . Najvažniji su Eunet (www. korisnici komunikacijsku slobodu (ili iluziju slobode) od ograničenja što su ih nekad nametali vreme i prostor. međutim. najkvalitetnije se plaćaju.

000 računara. građanima Jugoslavije na raspolaganju su i računari na radnim mestima.6.čak 84% od ukupnog broja. dok je u Crnoj Gori ova razlika manje izražena (12% prema 8%). Oslanjajući se na podatke iz istraživanja na uzorcima3. No neposedovanje telefonske linije ne može se smatrati pravom preprekom za korišćenje Interneta.com. jer više od polovine domaćinstava ima telefonsku vezu. Beograd i Centralna Srbija uzeti skupa ne razlikuju se od Vojvodine: na jedan računar u Srbiji kao celini dolazi 6. u školama i na fakultetima. a broj registrovanih domena u aprilu 2002. u Centralnoj Srbiji (sa Beogradom) . Domaćinstva sa prihodom od 300 ili više evra (21%) poseduju preko 50% računara u Srbiji. ali nema računar. Sa stanovišta pojedinca.18 i 6. u Srbiji se nalazi 96%. u Srbiji skoro svako šesto.yu). u bibliotekama i u internet-kafeima. a u Crnoj Gori svako deseto. za Srbiju . četvrtina domaćinstava u Jugoslaviji nema fiksnu telefonsku vezu. najčešće zbog nepostojanja tehničkih uslova za uvođenje (zbog nerazvijenosti infrastrukture) i/ili zbog visoke cene troškova uvođenja (zavisno od lokacije troškovi uvođenja telefonske linije kreću se od jedne do dve prosečne mesečne plate). i za Crnu Goru . a u Centralnoj Srbiji 12%. no prevashodno zbog pretvaranja seoskih naselja u predgrađa. Pored računara u domaćinstvima. I u Srbiji i u Crnoj Gori broj računara u domaćinstvu u korelaciji je sa ekonomskom razvijenošću republike i pojedinačnih regiona u njihovom sastavu. a u Vojvodini .u 3% slučajeva.38 i 10.com. nešto malo prednjači u odnosu na Makedoniju.krstarica. ona sa prihodom od 101 do 200 evra (29%) . U Crnoj Gori domaćinstva sa prihodom do 100 evra (ukupno 7%) ne poseduju računare. procenjuje se da su domaćinstva početkom 2002. tu je locirano više od trećine svih računara). Od ukupnog broja računara u vlasništvu domaćinstava. Skoro svako sedmo domaćinstvo u Jugoslaviji imalo je računar. 2002).41. i ona sa prihodom većim od 200 evra (40%) . a u Crnoj Gori 4% (proporcije populacije su 92% prema 8%). i sa finasijskom situacijom samog domaćinstva5.u 20% slučajeva. prema ovom poslednjem pokazatelju Jugoslavija zaostaje za Slovenijom i Hrvatskom. Međutim.6.24 domaćinstava ili 17 stanovnika. U pogledu pokrivenosti teritorije telefonskim vezama stanje u Crnoj Gori je nešto bolje od stanja u Srbiji.25 domaćinstava ili 18 stanovnika. odnosno slobodan ili plaćen pristup telefonskoj liniji i računaru (povezivanje sa Internetom za privatna lica u Jugoslaviji ja sada praktično moguće samo preko telefonskog modema). Odnos broja stanovnika i domaćinstava4 na jedan računar iznosi: za Jugoslaviju . Dakako. U Srbiji domaćinstva sa mesečnim prihodom do 100 evra (koja čine 17% u ukupnoj strukturi domaćinstava) poseduju računar u 2% slučajeva. i znatno bolje u gradskim naseljima u poređenju sa seoskim. Unutar Srbije vlasnici računara koncentrisani su u gradovima (25% prema 6% u seoskim naseljima). dosegao je blizu trinaest hiljada.25. Ne postoje pouzdani statistički podaci o broju računara u Jugoslaviji.26 domaćinstava ili 18 stanovnika. U Srbiji u regionu Beograd više od četvrtine domaćinstava ima računar (26%. dve elementarne pretpostavke korišćenja Interneta su raspolaganje telefonskom vezom i posedovanje računara. ali se na osnovu podataka istraživanja procenjuje da samo na poslu (dakle ne istovremeno i kod kuće) pristup računaru ima oko 5% punoletne populacije. U sadašnjem trenutku. ona iz sledeće kategorije prihoda (34%) . a na svim . i ona iz kategorije sa prihodom većim od 200 evra (43%) .19 i 6.4 www.u 28% slučajeva.u 9%. Ni broj ovih računara nije poznat.yutrend. I u Crnoj Gori najveći broj računara u vlasništvu je domaćinstava sa mesečnim prihodom od 300 ili više evra (24%) . Unutar Crne Gore domaćinstva iz regiona Jug (Jadranska obala) i Centar (koji uključuje i glavni grad Podgoricu) raspolažu većim brojem računara (u 14% i 11% slučajeva) od domaćinstava iz regiona Sever.1. u Vojvodini 16%. U obe republike postoje regionalne razlike. a mnogo u odnosu na Bosnu i Hercegovinu (www. gde računar ima 6%. godine raspolagala sa 435. Kada se uzme u obzir broj stanovnika.

pa su kupovinu računara mogli priuštiti samo najbogatiji i najposvećeniji.kao mlađi. na poslu ili na nekom drugom mestu) nije dovoljan uslov za korišćenje Interneta. te sledstveno.5 ostalim mestima ukupno oko 1%. već pristalice demokratske opozicije. Skoro trećina korisnika računara u domaćinstvima nije pretplaćena na Internet. jer je (funkcionalno) znanje stranih jezika. godine. Mada postoji sličnost sa obrascem svojevremenog širenja televizije u Jugoslaviji (razvučena 'S' kriva). prema vlastitim (ne odveć samokritičnim) izjavama. U istom periodu prosečna plata zaposlenih povećana je za skoro 60%. moderniji . KORIŠĆENJE INTERNETA Pristup računaru (posedovanje računara u domaćinstvu ili pristup računaru na poslu ili na nekom drugom mestu) ne znači obavezno i korišćenje računara: skoro petina onih koji imaju računar na raspolaganju ne koristi tu pogodnost. a reakcija na prokaženost i odbačenost od strane međunarodne zajednice porast negativnih stavova prema Evropi i svetu. Anti-režimski orijentisani građani . ispunjava između petine i četvrtine građana Jugoslavije starih 18 ili više godina. da bi se broj domaćinstava koja poseduju računar povećao tokom poslednjih godinu dana sa 10% na 15% (dakle. obrazovaniji. rasla je 'glad' domaće publike za alternativnim informacijama. karakteristika (naj)mlađih (na primer. godini. Porast za 2% ostvaren je u 2001. a posebno engleskog. a petina članova domaćinstava pretplaćenih na . Naime. do 2000. može se zapaziti i odstupanje od njega. Međutim. Porast broja računara u Jugoslaviji pokazuje sve karakteristike inicijalnog širenja novog medija koji podrazumeva (za jugoslovenske standarde skup) tehnički uređaj.6 Najveće žrtve sankcija nisu bili ni pripadnici ni pristalice režima. godine (sa 8% domaćinstava sa računarem tokom celog perioda). zbog režimske kontrole medija i informacija. s tim što je računar korišćen na tim drugim mestima najčešće vlasništvo rođaka ili prijatelja. za 50%). a u grupi starijih od 60 godina tek 3%). u starosnoj grupi od 18 do 29 godina engleskim jezikom služi se skoro svaki drugi. Ovaj uslov. Socijalni korelati posedovanja računara su (naj)povoljniji materijalni položaj i nastanjenost u (naj)većim gradovima.činili su upravo potencijalno najperspektivniju kategoriju za širenje računara i Interneta (i danas pristalice demokratskih stranaka u znatno većem broju koriste računar i Internet od pristalica nedemokratskih stranaka). cena računara srednje kategorije iznosi oko sedam prosečnih plata zaposlenih. u Jugoslaviji. Ni korišćenje računara (kod kuće. Premda ne obavezna. Petogodišnji zastoj u širenju računara delom se objašnjava izolacijom u kojoj se Jugoslavija našla zbog sankcija međunarodne zajednice. s tim što nezaposlenost doseže cifru od preko 30% radno sposobnog stanovništva. Sankcije su uzrokovale opšte siromašenje. otvoreniji prema svetu. usporavanje interesovanja za Internet kao simbol svetske zajednice. Manja cifra bi se mogla smatrati maksimalnom za populaciju iznad 14 godina. ali svakako pretpostavka koja značajno utiče na korišćenje Interneta jeste znanje engleskog jezika. uvedenih 1992. Izloženi dugogodišnjem dvostrukom kažnjavanju od strane režima i od strane međunarodne zajednice. 'Puzeće' povećanje broja računara u domaćinstvima od maksimalno 1% godišnje od kraja osamdesetih. kao i drugde. demokratski orijentisani građani su do te mere psihofizički iscrpljivani da je suprotstavljanje režimu za dugi niz godina bilo neefikasno. smenjuje period stagnacije od 1995. Izolacija i satanizacija zemlje pogodovale su širenju ksenofobije do zastrašujućih razmera. te i popularnost i ugled Interneta kao izvora informacija.

6 Internet nikada ne koristi Internet. brže i ekonomičnije koriste mrežu. doduše na korisničkom planu. Neosporno je. ova korekcija ne menja bitno iznetu konstataciju o povezanosti životne dobi i korišćenja računara i Interneta. obeležja za koje je već rečeno da najsnažnije uslovljava pristup računaru. Dužina nedeljnog korišćenja računara i Interneta ne varira ni u zavisnosti od obrazovnog nivoa. 6%. Grafikon 1. Procenjuje se da je 1996. naprotiv. međutim. dužina nedeljnog korišćenja računara i Interneta ne varira u zavisnosti od generacijske pripadnosti. Sredovečni i stariji možda u većoj meri rekreativne potrebe zadovoljavaju preko Interneta. Stoga se prikaz nalaza u daljem tekstu često ograničava samo na podskupove vlasnika računara i onih koji imaju pristup računaru i/ili Internetu. a najstariji (60 ili više godina) po svim pokazateljima aktivniji su od pripadnika najmlađe generacije (18 do 29 godina). Naravno. ili stoga što mlađi spretnije. godine . treba imati u vidu da je u strukturi korisnika mreže najmlađih više nego najstarijih. u neuporedivo većem broju od starijih i najstarijih koriste računar i Internet kod rođaka i prijatelja. posebno razuđenijim kategorijama.na svim mogućim mestima pristupa mrežu koristilo 2%. no kad je reč o korišćenju: što je obrazovni nivo viši. ako se eliminišu delovanja nekih drugih obeležja koja se prirodno povezana sa obrazovanjem (na primer. možda stoga što igrice nisu tretirane kao korišćenje. zanimanje. predstavlja jednu od retkih oblasti u kojima prednost u zemlji nije na strani muškaraca. pa i sredovečni. i u 2000. Između muškaraca i žena u Jugoslaviji gotovo da nema nikakvih razlika u pogledu korišćenja računara i Interneta. obrazovanje i sl). Posedovanje računara. i još 2% koji pristup mreži imaju samo na poslu. u Jugoslaviji mlađe životno doba nije pozitivno povezano sa korišćenjem računara i Interneta. te sledstveno i Internetu. ali da su u istim uslovima posedovanja računara i pristupa Internetu najstariji aktivniji od najmlađih. Iako najmlađi. da se kroz ovu pravilnost zapravo projektuje delovanje finansijske situacije domaćinstva. Pri tome. ili pak na (pod)uzorak Srbije. i uprkos činjenici da sa starošću opada broj vlasnika računara i broj pretplatnika na Internet u domaćinstvima. materijalni položaj i tip . tako da se procenat korisnika Interneta u Jugoslaviji procenjuje na ukupno 10% populacije stare 18 ili više godina.prve godine dostupnosti Interneta preko domaćih provajdera . izuzimajući što žene u nešto većem broju od muškaraca koriste Internet na poslu. a takođe i potrebe dominantne u njihovom dobu (informisanje. Ipak. Skromna raširenost Interneta otežava i samo saopštavanje nalaza istraživanja razvrstanih prema sociodemografskim. Međutim. pristup Internetu i korišćenje računara i Interneta prema starosti Varijacije u zavisnosti od obrazovnog nivoa7 veoma su izražene. Digitalna sfera. starost. ali se očekivano pozitivno delovanje obrazovanja ispoljava snažnije kada je reč o posedovanju računara i o dostupnosti Interneta u domaćinstvu. oblast u kojoj mlada generacija nema premca jeste poznavanje i razumevanje računara i Interneta. podaci iz Grafikona 2. to je i broj vlasnika računara i broj pretplaćenih na Internet veći. I korišćenje računara i korišćenje Interneta povezani su sa starošću i obrazovanjem. Najaktivniji korisnici i računara i Interneta su građani stari između 30 i 50 godina. u 1998.4%. sugerišu zaključak da je. od čega 8% pristupa Internetu kod kuće (više od polovina njih ima pristup i na poslu). U svakom slučaju. suprotno očekivanjima. jer mladoj generaciji pored Interneta na raspolaganju je mnogo drugih vidova aktivnije rekreacije i relaksacije u slobodnom vremenu. Moguće je da zabava kao dominantna potreba i raširenija aktivnost najmlađih objašnjava nalaz. a pogotovo generalizacije nalaza na populaciju. .

Tabela 1. Međutim.39%. Uprkos dugogodišnjem ekonomskom nazadovanju. i SAD (www. Postoci onih koji imaju poverenja u informacije na Internetu veći su od postotaka korisnika. ipak se napominje da se mreža najviše koristi za pretraživanje i za elektronsku poštu. Kada se pak u obzir uzmu samo oni koji su procenjivali kredibilitet Interneta. i za jugoslovensku populaciju osobeno da su korišćenje računara i Interneta karakteristike (naj)obrazovanijih. cifre za grupu sa nezavršenim fakultetom su 13% prema 17%.26%. ne bi se moglo reći da Jugoslavija zaostaje dramatično za državama u regionu sličnog (premda nešto višeg) stepena ekonomske razvijenosti i slične (socijalističke) prošlosti. u uzorku kao celini postoci su 23%. u Jugoslaviji . Skeptični prema mreži su manjina od ukupno 21%. izuzimajući najmanje obrazovane: u Rumuniji Internet koristi 22% univerzitetski obrazovanih.30%.7 naselja).org. bilo zato što ni ne zna šta je Internet. a uverljivost polovini informacija priznaje 21% (u uzorku kao celini .35%. 6% .net. 2002)10 elektronska pošta je ubedljivo na prvom mestu (61%). čitanje vesti . sa druge. Grafikon 2. Za zemlju u kojoj se Internet malo koristi. četvrtina koristi Internet do godinu dana. 15% do tri godine. 2001).10% prema 4%. pretraživanje . kada se isključe neobavešteni. to jest od 1996. odnosno 3%). i 2% do šest godina.9%. a takođe smanjuju razlike između Jugoslavije i Rumunije. Od ukupnog broja korisnika.do dve godine. očekivano. sa završenom srednjom školom .worldinternetproject.27%.2%. Po takvim ocenama građani Jugoslavije su. Posedovanje računara. Manje od 1% koristilo je Internet i pre 1996. i u Jugoslaviji i u Rumuniji gube se razlike između korisnika i nekorisnika.34%.do pet godina. veoma slični svojim susedima iz Rumunije (www. Prema nalazima jednog istraživanja sprovedenog prošle godine na uzorku korisnika Interneta (Masmi. Premda se na osnovu malog broja slučajeva nije opravdano upuštati u analizu korišćenja pojedinačnih servisa Interneta. 2001)8 svedoči o po svoj prilici veoma sličnoj raširenosti korišćenja Interneta u zavisnosti od obrazovnih kategorija9. odnosno tranzicijske sadašnjosti. odnosno 1%). Rumuniji i SAD (Količina pouzdanih informacija) . s jedne strane. onda ubedljivo dominira procena da se većini informacija na mreži može verovati (52%. s tim što apsolutno nepoverenje u informacije sa Interneta iskazuje 2% (u uzorku kao celini .9%). 2001). uz 6% onih koji veruju svim informacijama sa mreže. a zatim slede: slobodno surfovanje . Na primer. zemlje na sličnom nivou kompjuterske razvijenosti i korišćenja mreže.3% prema 0. i na kaju download . poređenje sa Rumunijom (InterMedia. 29% . 3% . bilo zato što je svesno da ne može dati kompetentnu ocenu. više od polovine građana uzdržava se od ocenjivanja tačnosti i pouzdanosti informacija sa mreže. Poverenje i infromacije sa Interneta u Jugoslaviji. Doduše.do četiri godine. poverenje u informacije sa Interneta relativno je veliko. godine (petina korisnika Interneta nije mogla da odredi od kada koristi mrežu). Korisnici i nekorisnici Interneta veoma različito ocenjuju kredibilitet informacija sa mreže. kada su se u Jugoslaviji pojavili prvi Internet provajderi na komercijalnoj osnovi. i sa nezavršenom srednjom školom . chat . pristup Internetu i korišćenje računara i Interneta prema obrazovanju Internet populacija u Jugoslaviji veoma je mlada prema iskustvu sa korišćenjem Interneta.InterMedia. opštem siromaštvu i pogubnim efektima sankcija i izolacije.

To je. Značaj koji se pridaje Internetu tim je veći što je potpuna saturacija televizijom i radijem ostvarena pre dvadeset godina. Bez obzira koliko se u ovom pozitivnom ocenjivanju Interneta ispoljava transfer generalno pozitivnih stavova jugoslovenske publike prema medijima i njenog velikog poverenja u medije. posebno ako se imaju i vidu njegova kratka istorija i skroman domet. 55% i 54%). Ipak. Mada je televizija za tročetvrtinsku većinu najvažaniji izvor informacija. jugoslovenska strana imala je mogućnosti da svetu prikaže bombardovanje iz svoje perspektive. Naumović (1999) navodi 57 stranih sajtova sa odgovarajućim informacijama . Na informativnom planu četiri medija pre su u komplementarnom no u konkurentskom odnosu. Ipak. pa i nerealna očekivanja od Interneta (svojstvena početnicima). godine dosegao desetinu punoletne populacije. te velika. . 1999). a pristup Internetu tek 2002. ne treba isključiti mogućnost da će se širenje pristupa mreži u budućnosti negativno odraziti na neki od medija. do analiza uzroka i prognoza NATO intervencije. pristup Internetu obezbeđivao je (naravno u periodima snabdevenosti električnom energijom) slobodan pristup mnogobrojnim stranim sajtovima sa informacijama o bombardovanju (svi domaći mediji bili su tokom bombardovanja pod centralizovanom kontrolom koja je cenzurisala informacije). 85% preko štampe i 79% preko radija. dakako. Već sada je među redovnim korisnicima Interneta u svrhe političkog informisanja poverenje u Internet veće od poverenja što ga uživaju televizija. Praktično svi kojima je Internet dostupan koriste ga bar jednom nedeljno kao izvor informacija o tekućim događajima. korisnici Interneta u informativno-političke svrhe iskazuju poverenje klasičnim medijima približno jednako kao i oni koji ne koriste mrežu da bi se obavestili o politici. a štampa i radio važniji od Interneta. ako ne i kontra-produktivno (Milenković. premda i da je oficijelno (režimsko) korišćenje bilo neuspešno. međutim. RAT NA INTERNETU I dobre i loše strane Interneta građani Jugoslavije shvatiće tokom bombardovanja zemlje od strane NATO pakta 1999. neosporno je da mreža ima dobre perspektive i na informativno-političkom planu. S jedne strane. Sa druge strane pak. i onoliko koliko je zemlja sa svojim kapacitetima bila kadra da se suprotstavi medijskim golijatima. onoliko koliko je jugoslovenska perspektiva zanimala svet. domaće analize uloge Interneta tokom bombardovanja Jugoslavije11. radio i štampa među građanima koji njih redovno koriste u iste svrhe (u Srbiji: 73% prema 51%. Kao svedok i učesnik rata na Internetu autorka ovog teksta smatra pak da ogromne informativne prednosti protivnika nije bilo moguće ničim nadoknaditi.od informacija o samom toku bombardovanja. mreža je percipirana kao važan ili veoma važan (direktno ili indirektno korišćen) izvor informacija od strane gotovo jedne trećine građana. veći od neravnopravnosti vojnih potencijala Jugoslavije i NATO pakta. ne može govoriti o potiskivanju tri klasična informativna medija od strane Interneta u sferi političkog informisanja. sugerišu zaključak da je Jugoslavija kolikotoliko uspešno koristila Internet u ratnoj situaciji (Naumović. igra dosta važnu ulogu u informisanju o tekućim političkim zbivanjima u zemlji i svetu. 1999). godine. a poverenje u Internet u svrhe informisanja o politici ima 23% jugoslovenskih građana (ili više od polovine onih koji su ocenili verodostojnost mreže kao izvora informacija iz političke sfere). Od onih koji se o politici obaveštavaju preko Interneta u Srbiji se 94% obaveštava i preko televizije. bio veoma neravnopravan dijalog. U Jugoslaviji se. Međutim.8 Internet u Jugoslaviji.

godine opala je učestalost odgovora o neposedovanju računara i o previsokoj ceni Internet pretplate. izolovanosti i ugroženosti. broj računara u domaćinstvima mogao bi se za godinu dana skoro udvostručiti. od faktografskih preko analitičkih do prognostičkih. Naravno. još 17% ne zna šta je Internet. kao i poruka upućivanih od strane pojedinaca iz inostranstva na adrese elektronske pošte ustanova (nađenih na sajtovima) jeste nešto što nedostaje da bi se efekti Interneta mogli tačno proceniti. Analize te komunikacije.korisnika Interneta. spontano su se uključile u akciju objašnjavanja jugoslovenskog viđenja rata putem Interneta. Drugo. a previsoka cena na trećem mestu (17%). Sudeći pak prema planovima za kupovinu pretplate na Internet. profesionalnih udruženja. broj poruka se smanjivao. te time stvarala osećaj (ili iluziju) povećane kontrole nad situacijom. najmanje je bilo traženja informacija i objašnjenja situacije. bolje rečeno. godine 'povećalo' je broj računara u domaćinstvima za 50%. Dobra finansijska situacija nije obavezno ulaznica u računarsku i Internet populaciju. godine u više od 80% slučajeva. visokom cenom preplate (30%). uz prosečno 1. do 2002. Razmenjivanje poruka sa poznanicima. U poređenju sa razlozima navođenim u istraživanju 2001. Ukupan prihod domaćinstva od 300 evra mesečno (što je više od dve prosečne mesečne plate zaposlenih u Jugoslaviji. prijateljima i rođacima iz zemlje i inostranstva takođe je olakšavalo frustracije i ublažavalo osećanje odbačenosti. U nastojanju da 'imperiji uzvrate udarac' hiljade mladih entuzijasta. i da poskupljenja neće biti. ali brzina uzlaznog trenda snažno je povezana sa ekonomskim indikatorima ukupnog razvoja. Kada se procenuje verovatnoća ostvarivanja tih planova. ili. treba pomenuti da su oni koji su planirali kupovinu računara i pristupa Internetu početkom 2001. bili su jednako česti kao i uvrede i pretnje12 (potonje ipak neuporedivo bezazlenije od bombi i osiromašenog uranijuma). Korišćenje Interneta. mreža je predstavljala dragocen izvor informacija o raznim aspektima bombardovanja. sve pod pretpostavkom da će se porast plata nastaviti. IZGLEDI ŠIRENJA INTERNETA Širenje Interneta u Jugoslaviji zavisi prvenstveno od ekonomskog boljitka. Ono što može da uspori očekivani porast jeste državna akcija likvidiranja 'sivog' tržišta računara i softverske piraterije. godine to i učinili do početka 2002. i neobučenošću (29%)13. Sudeći prema podatku da od onih koji nemaju računar u domaćinstvu 13% planira da ga kupi tokom sledećih godinu dana. Prvo. tako i na individualnom planu. nekorišćenje Interneta objašnjavaju samoevidentnim razlogom . ali i nezainteresovanošću za sadržaj mreže (31%). Doduše. izrazi podrške. Među korisnicima računara nezainteresovanost je na prvom (45%). i za skoro isto toliko korišćenje Interneta. broj korisnika mreže mogao bi se u istom periodu takođe udvostručiti. i sl. ima i svoju mračnu stranu.6 zaposlenih po domaćinstvu) predstavlja u dve trećine slučajeva granicu koja obezbeđuje i posedovanje računara u domaćinstvu i pristup Internetu. ustanova. solidarnosti i saosećanja. sa protokom vremena. Upotreba računara i Interneta je u porastu. Povećanje prosečne plate od oko 60% ostvareno od 2001. neobučenost na drugom (34%). mreža sobom samom sa onu je stranu dobra i zla. ali se ipak mogu nazreti neke pravilnosti. više od trećine (36%) onih koji ne koriste računar.9 Sa stanovišta pojedinca .činjenicom da nemaju pristup računaru. Pregled sadržaja poruka upućenih ustanovi autorke ovog teksta (ustanovi čija je antirežimska orijentacija bila vidljiva na sajtu) svakako nije reprezentativan. . kolegama. kako na opštem. naime.

srednje škole u Mađarskoj bile već krajem prošle decenije opremljene kompjuterima i imale obezbeđen pristup Internetu. Globalizacija. moderan. ne znači da lične karakteristike ne igraju nikakvu ulogu: korisnici Interneta nisu samo bogatiji i obrazovaniji od nekorisnika. 'Ulaznica' u kompjutersku i Internet sferu za mlade Jugoslovene još uvek su obrazovani i (za jugoslovenske standarde) bogati roditelji. aktivniji. obrazovne ustanove i rođaci i prijatelji ne mogu da neutrališu tu činjenicu. a Internet je jedan od puteva što vode u taj svet. taj neophodni uslov za njegovo širenje. preduzimljiviji i voljniji (i sposobniji) da koriste prednosti tehnoloških inovacija.pa je opravdano očekivati da će ga ta generacija sve više koristiti čim joj bude na većem raspolaganju. pa i skokovit rast broja računara i broja korisnika Interneta u Jugoslaviji. koja je pak neuporedivo više izraz ekonomske diferencijacije. u Evropi i u Evropskoj uniji. već su otvoreniji. Internet-kafei. Korišćenje računara i Interneta masovno se shvata kao neophodna lična veština. Ukupno posmatrano. korišćenju računara i korišćenju Interneta predstavlja zabrinjavajući nalaz. brz. Jugoslavija svoju budućnost vidi na Zapadu. To. Dok su. ali iskustvo sa Internetom na tim mestima može da razvije potrebu. vesternizacija i amerikanizacija jesu cena tog puta. U neposrednoj budućnosti može se očekivati ubrzan. napadan .10 Relativno zaostajanje mlade generacije u Jugoslaviji u kompjuterskoj 'pismenosti'.svesni su prednosti što ih nove komunikacijske tehnologije sobom donose. . započeo je proces uključivanja (zapravo povratka) Jugoslavije u ekonomski. jednako kao što je njegov simbol. posebno kada je reč o ruralnim naseljima i malim gradovima. otvaranjem prema svetu i povratkom u međunarodne organizacije. u Jugoslaviji je kompjuterizacija škola tek na početku. moderniji. To zaostajanje je posledica veoma lošeg stanja u obrazovnim institicijama u pogledu opremljenosti računarima. Ona se zasniva na mogućnosti/nemogućnosti pristupa mreži. politički i kulturno međuzavisan svet. Internet na sadašnjem stepenu razvoja i raširenosti u Jugoslaviji predstavlja (još jedan) i izraz i izvor socijalne nejednakosti . ekonomske i kulturne institucije i sami građani .informaciono-komunikacione nejednakost. ali zamislite Jugoslaviju bez Interneta. komunikacije i poslovanja unutar zemlje i sa inostranstvom. godine. na primer. Svi domaći činioci . Svest o zaostajanju zemlje na planu novih komunikacijskih tehnologija dosegla je prag osetljivosti i vlasti i javnosti. no što je rezultat slobodnog izbora.političke. Sa demokratskim promenama iz oktobra 2000. WWW je posebno kompatibilan sa psihološkim karakteristikama mlade generacije . kao sredstvo svih vrsta savremene prezentacije. naravno. reformama.efemeran. a slično je i u Sloveniji. ili tačnije rečeno opšteg siromaštva.

40 .59 go d. P osedo vanje raču nara u d om aćin stvu (N = Uz orak po pul acij e stari je od 18 god ina) P ristup I nternetu kod ku će (N = Uz orak pop ul acij e stari je od 18 g odi na) Kori šćenj e r ačunara kod kuć e (N = V lasni ci raču nara u d om aći nstvu) Kori šćenj e r ačunara na posl u (N = Kori snic i računar a) Kori šćenj e I ntern eta kod kuće (N = P retplatn ici na In ternet) Kori šćenj e I ntern eta na posl u (N = Kori snici I ntern eta tokom posl edn je god ine dan a) .11 Grafikon 1: Posedovanje računara.29 go d. 60 i više g od. 30 . 50 .39 go d. pristup Internetu i korišćenje računara i Interneta prema starosti 80 73 73 69 57 54 55 52 47 54 57 56 46 63 62 50 40 62 61 70 60 50 40 31 30 22 20 10 0 20 15 19 13 18 11 13 8 4 2 18 .49 go d.

pristup Internetu i korišćenje računara i Interneta prema obrazovanju 80 70 60 50 40 30 20 23 31 56 50 41 31 23 12 3 4 5 26 19 10 10 4 13 47 41 36 32 29 21 53 51 48 60 76 70 58 52 39 29 70 65 70 63 58 56 50 39 10 11 0 Nezavršena srednja škola Završena srednja škola Završen fakultet Osn. škola Škola za radnička zanimanja Završena viša škola Spec. doktorat Posedovanje računara u domaćinstvu (N = Uzorak populacije starije od 18 godina) Pristup Internetu kod kuće (N = Uzorak populacije starije od 18 godina) Korišćenje računara kod kuće (N = Vlasnici računara u domaćinstvu) Korišćenje računara na poslu (N = Korisnici računara) Korišćenje Interneta kod kuće (N = Pretplatnici na Internet) Korišćenje Interneta na poslu (N = Korisnici Interneta tokom poslednje godine dana) .12 Grafikon 2: Posedovanje računara. magistr.

Objašnjenje . Naumović. 4 Podaci o stanovništvu i domaćinstvima u Srbiji potpiču iz popisa sprovedenog 2002.. www. D. Beograd: Prosveta. (1971) Poznavanje opštila . New York: Bantam Books. pa odgovarajući podaci predstavlaju projekcije kretanja stanovništva za 2001. www.net (2002) Surveying the Digital Future. MD. (1999) 'Netwars: Internet i agresija na Jugoslaviju'. Od 1995.masmi.13 Tabela 1: Poverenje u informacije sa Interneta u Jugoslaviji. ne treba potcenjivati ulogu ove Internet-elite jer je veoma mnogo doprinela ugledu i interesovanju za Internet pre njegove široke dostupnosti. London: Lexington Books. SITJ (1997) Internet u Jugoslaviji i Jugoslavija na Internetu. New York: Free Press of Glencoe. a u Crnoj Gori 14% domaćinstava deklarišu se kao domaćinstva bez prihoda ili uskraćuju informaciju o prihodu.org. M. (1968) War and Peace in the Global Vilage. www. (1958) The passing of Traditional Society: Modernizing the Middle East. Ako nije drugačije navedeno. J. objavljene u Saopštenju Saveznog zavoda za statistiku broj 035/2002. B. Popis nije obavljen u Crnoj Gori. odnosno 1000 domaćinstava (Jugoslavija). Naravno. M. Milenković.org (2001) Internet Use: The Digital Future. zavisno od istraživanja. Istraživanja su sprovođena ličnim intervjuisanjem na kvotnim modelima uzoraka populacije starije od 18 godina veličine 3000-3300 ispitanika (Jugoslavija).cpijm. M.InterMedia. Rumuniji i SAD (količina pouzdanih informacija) Sve Jugoslavija: Korisnici Nekorisnici Neodlučni bez neobaveštenih Rumunija: Korisnici Nekorisnici SAD: Korisnici 5 2 7 14 8 3 Većina 55 16 50 59 24 52 Polovina 21 7 21 10 5 38 Samo neke 17 7 21 17 8 7 Nijedna 1 2 Ne zna 17 68 55 Neobavešteni Ukupno 55 REFERENCE Hollander. Tokom nekoliko poslednjih godina u svim istraživanjima odnosa prihoda i rashoda po domaćinstvu prosečni rashodi veći su od prosečnih prihoda za 10% do 30%. str. Owen. godine. godinu. u Nova srpska politička misao Srbija i NATO (I) Srpsku diskurs rata.M. (1985) Video Democracy. objavljenih u Saopštenju Republičkog zavoda za informatiku i statistiku broj 103/2002.yu). 5 U Srbiji 13%. Beebe and W.H. 277-282 u Nova srpska politička misao Srbija i NATO (I) Srpsku diskurs rata. S. pa je te mogućnosti koristio veoma mali broj pripadnika 'sekte' računarskih posvećenika. 1 2 Svi podaci koji se navode za Jugoslaviju i Srbiju ne obuhvataju Kosovo i Metohiju. Lerner.čovekovih produžetaka. godine. Lomond: Mount Airy. R.co. Makluan. Beograd: Savez inženjera i tehničara Jugoslavije.yu (2002) Korišćenje Interneta u Srbiji i Crnoj Gori.com (2002) Broj ex YU registrovanih domena. 3 Istraživački podaci potiču iz serije istraživanja Centra za politikološka istraživanja i javno mnenje Instituta društvenih nauka iz Beograda (www. korišćenje Interneta. 1200 do 2000 (Srbija) i 1000 do 1800 (Crna Gora). a od 1996. godine prati se korišćenje računara i elektronske pošte. McLuhan. nalazi se odnose na istraživanje sprovedeno u februaru 2002. I pre ovog datuma bilo je moguće pristupiti Internetu. www.yutrend.G.worldnetproject. ali i veoma teško. (1999) 'Čiji sam ja sajt?'. str. Manning (1976) TV Economics. 253-276.

050. Škola za radnička zanimanja traje tri godine. These are mountains at a 7.. godinu. 10 Istraživanje je u oktobru 2001. godine sprovela marketinška agencija Masmi na uzorku od 1000 korisnika Inteneta u Jugoslaviji. I keep praying. condemning the NATO's uncivilized behavior.000ft elevation just above. Sincerely. 16 Apr 1999 13:36:01 +0300 Subject: JUST A VOICE FROM ROMANIA! Hang on Brothers! We are supporting you! Some students from Romania! Happy Easter! Primeri traženja informacija: Date: Sun. Again.China Date: Wed. I am very eager to be in touch with someone there! I don't know if I could be of any help to anyone. regarding the situation. Who says that defend the internationals rigths of peoples just are the same that are violating this rigths of Yugoslavian people. I feel very bad about this present conflict. I have no answers as to whether NATO was right or wrong. Viša škola traje dve godine. . 02 Apr 1999 20:15:49 -0800 Subject: Please don't hate us! I'm a German living in San Francisco. Fakultetsko (univerzitetsko) obrazovanje traje četiri do šest godina. prednjači u svim obrazovnim kategorijama. Srednja škola traje četiri godine i predstavlja uslov upisa u više škole ili na univerzitet. Podaci za Jugoslaviju odnose se na 2002. I am also horrified by the reports of genocide and ethnic cleansing of The Albanians.. but. I wish there could be a peaceful diplomatic solution. 26 Mar 1999 22:47:12 +0800 Subject: Victory Dear Friend. godinu. 11 Časopis Nova srpska politička misao (npsm@EUnet. This is all coming to me via American news media. I am a 48 year old retired dance instructor. prvo. Hollywood..Peace for Yugoslavia. Takav računar košta skoro deset prosečnih plata zaposlenih. In hopes of hearing from you soon. 9 Nezavršena srednja škola obuhvata građane Jugoslavije sa tim nivoom obrazovanja. godine od strane NATO pakta međunaroda zajednica nagoveštavala je mogućnost prekida pristupa jugoslovenskih građana Internetu. raširenost sive ekonomije čije se učešće u ukupnoj ekonomiji procenjuje na najmanje 20%. having graduated from Louisiana State University. I support your Yugoslavian people who struggle for sovereignty. zapravo. Date: Tue. U ovom istraživanju postotak korisnika Interneta procenjen je na 13%. 12 Imena i adrese pošiljalaca namerno nisu navedeni. ali takva drastična mera ipak nije sprovedena. 6 Apr 1999 11:28:13 -0700 (PDT) Subject: Argentinean support to Yugoslavian people Dears Sirs: Like argentinean lawyer I want give my moral support to Yugoslavia people. 28 Mar 1999 04:29:32 +1000 Subject: Want to find the truth. Best regards Date: Fri. I express my sincere concern for what you must be going through at this time. I would appreciate talking more in depth regarding your situation. a broj dnevnih korisnika Interneta na 304. 8 Podaci za Rumuniju odnose se na 2001. Za vreme bombardovanja Jugoslavije 1999. Beijing. jugoslovenski građani raspolažu sa oko pet milijardi evra ušteđevine koja se ne drži u bankama.14 ove pojave je.. Kategorija nezavršen univerzitet sadrži građane sa završenom višom školom. Raširenošću sive ekonomije i rezervama novca van banaka može se objasniti i podatak da računar poseduju i neka domaćinstva čiji deklarisani mesečni prihod ne doseže ni desetinu cene računara srednje kategorije. tako da je opravdano pretpostaviti da Rumunija. As a simple Chinese citizen. i ova je pogodila nedužne. Date: Mon. 31 Mar 1999 20:31:12 -0600 Subject: Concerns from America I wanted you to know that as a fellow human being I am worried and concerned for the people of Yugoslavia. 6 Kao i sve druge kaznene mere koje promaše cilj. I do want you to know that my prayers are continuing daily for all of the people in Yugoslavia. I have been reading and learning all I can regarding your country. I live in Big Bear. Primeri podrške i saosećanja: Date: Fri. I can share what I know .yu) posvetio je dva posebna izdanja široj problematici pitanja u vezi sa NATO intervencijom u Jugoslaviji (Srbija i NATO /I/ Srpski diskurs rata i Srbija i NATO /II/ Svetska debata).. All my sincere wishes to your final victory. Drugo. 7 Osnovno školovanje je obavezno i traje osam godina. A teacher in America Date: Fri. My prayers are with all of Yugoslavia peoples. 5 Apr 1999 18:07:17 -0700 Subject: Concerned in America Dear Staff: My thoughts are with you daily regarding the terrible demolition of your country. kategoriju sa potpunim i nepotpunim osnovnim obrazovanjem i kategoriju sa završenom školom za radnička zanimanja. Prihodi ostvareni u 'sivoj zoni' po pravilu se ne pominju kao prihodi domaćinstva. Calif. here in America. i u kojoj radi oko 20% stanovništva starijeg od 14 godina.

Neobučenost se u SAD retko pominje (7%). that 's if NATO gets him first.. Do you have any information in English or German on the Serbian point of view of the conflict over Kosovo? I would like to know what you think about what is going on. your country is on the wrong side of both history and morality. It is all you people deserve. Thank you Date: Mon. educated people that they are going to help you (not even after the war stops). 05 Apr 1999 13:12:49 +1000 Subject: No subject was specified. a petina zbog nezaintereseovanosti za sadržaj Interneta. . serbs are worth nothing while they support a neanderthal political system. Date: Sat. We (me) fully support the NATO. Just shot 28 serb dogs of war and must be 300 civilians. I think the self appointed world police dog went to far this time. You are a primitive race and your loss will be a benefit to mankind. the serb dogs are laying mines. If you harm any of our soldiers. 2001) dva prvo navedena razloga takođe su na prvom i drugom mestu: mrežu ne koristi čevrtina zato što nema računar. we will bury you.15 Is there a Serbien Website ? To get some facts. 09 Apr 1999 12:41:27 PDT Subject: HELLO FROM SLOVAKIA Serbs! How come you be so stupid to believe to such a fasist. we are coming and we will need it. 11 Apr 1999 06:35:13 +1000 Subject: No subject was specified. Zdravo from America. Date: Tue. I just blame them for one thing: THEY DID NOT START BOMBING YOUR COUNTRY. Did you know milosovich has been deemed a war criminal and will be hung by the fat bastards neck. You WILL capitulate. 13 Među nekorisnicima Interneta u SAD (www. You will have no water and no food and no power. 17 Apr 1999 04:43:57 +1000 Subject: take cover Your puny defence forces running around hystericaly are insignificant.worlinternetproject. Date: Wed. This will be fun for the SAS who delight in driving the layers onto the mine fields. YOU DESERVE WHAT YOU GET! WHILE YOU SUPPORT AN IDIOT LIKE m i l o s e v i c WE ARE CELEBRATING THE BOMBINGS: VIVAT NATO!!! Go to Hell Serbs! Date: Sun. WHEN SERBIA ATTACKED CROATIA & BOSNIA!!! They should have done this a long time ago.. Date: Mon. racist policy! Sometimes we are watching the stupidest news "RTS" that what a shit they say. He'll be gutted while still alive when we get him! Keep that one bridge safe.??? Stop NATO? No. You wont protect your bridge or your troups. Do not accept from intelligent. Your military forces are butchering innocents in Kosovo. Please pressure your leaders to cease before NATO destroys your civillian infrastructure and all of you as well. 20 Apr 1999 13:44:07 +0000 Subject: No subject was specified. It is the most efficient way of clearing them. 05 May 1999 07:47:55 +0000 Subject: No subject was specified. Belgrade is under seige. Primeri uvreda i pretnji: Date: Thu. The laser intensifyers are gathering over Belgrade. surely not until they do not destroy your nacionalist. Tens of thousands of KLA are being armed and will show no quarter. Despite what your state-controlled media tells you. racist idiot like Milosevic & Comp. 16 Apr 1999 13:45:05 +0000 Subject: No subject was specified. 01 Apr 1999 22:32:24 -0500 Subject: No subject was specified. So. we are closer than you think. I am a private person living in Australia. Date: Fri. Date: Fri. a visoka cena tek iznimno (3%). Milosovic is a war criminal. Your primitive war machine is a joke. 12 Apr 1999 11:15:58 -0500 Subject: Serbian point of view. can only read the sterilised news we get from US propaganda agencies. You are like so many ants to be trodden on. I'M BACK Back from the mountains of Kosova. Nuclear IS being considered.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->