BÖLÜM 1

MATEMAT
Matematik Tarihi Ders Slaytlar Haz rlayan: Yrd. Doç. Dr. Hüseyin Etikan

N KÖKEN

Matematik, toplumsal ya am n çe itli gereksinimlerini kar lama amac yla ortaya ç kan; - sayma - ölçme - hesap sorunlar ndan yola ç km ve sürekli geli erek bugünlere gelmi tir. Örne in; -Sayma kurallar bilinmese bir çoban n de eri anla lamazd -Bölme kurallar olmasa, miras payla mak mümkün olamazd -Üçgenler, kareler ve hacim ile ilgili bilgiler olmasa, binalar in a edilemezdi
Matematik Tarihi Ders Slaytlar Haz rlayan: Yrd. Doç. Dr. Hüseyin Etikan

Bölüm 1 - Slayt 2

ikinci yiyecek vs? ‡ Kim birinci alacak. Hüseyin Etikan Bölüm 1 . Doç. Di er bir görü e göre ise matemati in ortaya ç k ‡ Kim birinci yiyecek. matemati in kökenleri ‡ Kaç tane? ‡ Ne kadar? gibi basit sorular n cevab n bulma gayretlerine dayanmaktad r.Slayt 3 .? gibi sorular n cevab n bulma gayretlerine dayanmaktad r. Dr. Bir görü e göre.Örneklerde belirtilen pratik ihtiyaçlar kar lamak çabalar sonucunda matematik ortaya ç km t r. Matematik Tarihi Ders Slaytlar Haz rlayan: Yrd. ikinci alacak vs.

Hüseyin Etikan Bölüm 1 . günümüzde incelenmesi ve yorumlanmas sonucunda olu turulabilmektedir. Geçmi dönemlerde yap lan çal malar kesin bir ekilde ortaya koyan eserler. Bu eserleri iki genel ba l k alt nda s n fland rabiliriz.Slayt 4 . 2. 1. Doç.Matematik tarihi. Dr. insanlar n geçmi y llarda gerçekle tirdikleri çal malar ile ilgili olarak b rakt klar eserlerin. Matematik Tarihi Ders Slaytlar Haz rlayan: Yrd. Çok eski ça lara ait ve arkeolojik çal malar sonunda elde edilen ve kesin bilgi edinilmesi zor olan eserler. Bu eserler geçmi te insanl n matematik ile ilgili çal malar n hiçbir yoruma ihtiyaç duyulmayacak ekilde ortaya koymaktad r. Bu eserler hakk nda bilim insanlar çe itli yorumlar yapmak sureti ile matematik tarihine k tutmaya çal maktad rlar.

Matematik ile ilgili olabilecek en eski buluntu. Doç.Slayt 5 . Dr. 70. Hüseyin Etikan Bölüm 1 .Ö. 2002 y l nda Güney Afrika Cumhuriyeti¶nin en güney ucundaki Blombos ma aralar nda bulunan ve M.000 y l na ait oldu u tahmin edilen ma ara duvarlar na çizilen ekillerdir. Matematik Tarihi Ders Slaytlar Haz rlayan: Yrd.

matematik ile ilgili ça r mlar yapmaktad r. Bu ma aralarda bulunan duvar resimlerindeki geometrik ekiller. Doç. Matematik Tarihi Ders Slaytlar Haz rlayan: Yrd. Dr.Slayt 6 . Hüseyin Etikan Bölüm 1 .Blombos ma aralar Cape Town ehrinin 300 km do usunda ve Hint Okyanusu¶na bakan bir uçurumun üzerinde bulunmaktad r.

000 y l nda yap ld hesaplanan ve Afrika¶daki Güney Afrika Cumhuriyeti ile Swaziland aras ndaki da l k bölgede ele geçen bu kemi in üzerinde insanlar taraf ndan yap lan 29 çentik bulunmaktad r.Ö.Sayma ile ilgili bilinen ilk bulgular. M. Namibya¶da zaman ölçmek için bugün hâlâ kullan lmakta olan ³takvim sopalar ´na benzemektedir. bir babun maymununa ait olan bacak kemi idir. Doç. Hüseyin Etikan Bölüm 1 . Bunlar n en eskisi. 35.Slayt 7 . Buluntu kemik. ta veya kemik gibi cisimlerden olu maktad r. üzerine insanlar taraf ndan yap lan çentiklerin veya çiziklerin bulundu u çubuk. Matematik Tarihi Ders Slaytlar Haz rlayan: Yrd. Dr.

000 y l na ait oldu u hesaplanan.1937 y l nda. genç bir kurda ait bel kemi i. e it uzunluklarda ve be li guruplar halinde oyulmu 57 çentik bulunuyordu. Bu kemik büyük bir olas l kla. avlanan hayvanlar n say s n kaydetmek için kullan lm t . eski ta devri insanlar n n hesaplama için guruplar olu turduklar n göstermektedir. Hüseyin Etikan Bölüm 1 . Dr. Doç. 7 inç uzunlu undaki bu kemik üzerinde. eski Çekoslovakya¶da bulunan ve M. Matematik Tarihi Ders Slaytlar Haz rlayan: Yrd.Slayt 8 .Ö 30.

13. 20. halen Brükseldeki ³Musee d¶Histoire Naturelle´de muhafaza edilmekte olan ve M. Doç.Asal say lar ile ilgili en eski bulgu ise.Ö.000 y l na ait oldu u hesaplanan Ishango kemi idir. Matematik Tarihi Ders Slaytlar Haz rlayan: Yrd. Hüseyin Etikan Bölüm 1 . Bu kemik üzerinde üç s ra halinde çentikler bulunmakta ve bu s ralardan birinde 11.Slayt 9 . Dr. 17 ve 19 çentik bulunmaktad r.

Dr. Matematik Tarihi Ders Slaytlar Haz rlayan: Yrd. Uganda ile Demokratik Kongo Cumhuriyeti aras nda yer alan Edwards Gölü k y lar nda bulunan Ishango kemi i¶nin avlan lan av say s n gösteren bir çetele olmaktan daha fazla eyler ifade etti ine inanmaktad rlar. Hüseyin Etikan Bölüm 1 .Bilim insanlar . Doç.Slayt 10 .

kemi in üzerinde Ay¶ n evrelerine denk dü en daha ba ka çentikleri de ortaya ç karm t r. Matematik Tarihi Ders Slaytlar Haz rlayan: Yrd. Doç. Hüseyin Etikan Bölüm 1 . dolunay n zaman n önceden belirleme ile ilgili bir çal ma olabilece ini dü ündürmektedir. Dr. Bu ise shango kemi indeki verilerin.Slayt 11 .Yap lan ileri mikroskobik incelemeler.

Matematik Tarihi Ders Slaytlar Haz rlayan: Yrd. Dr.Slayt 12 . Hüseyin Etikan Bölüm 1 .Venezüela¶da bulunan Orinoco nehri üzerinde yerle ik olan Tamanaca yerlileri. Doç. say lar temsil etmek için insan vücudunun k s mlar n kullan yorlard .

Hüseyin Etikan Bölüm 1 . Doç. Matematik Tarihi Ders Slaytlar Haz rlayan: Yrd.Slayt 13 . Dr.Avustralya yerlileri olan aborjinler. ikiye kadar saymay biliyorlar ve daha büyük say lar ³daha çok´ eklinde tan ml yorlard .

Say lar n ilk kullan m na ili kin ara t rmalar. günümüze ula an birkaç parça buluntudan. yaln zca yapboza eklenen parçalar de il. Dr. Buraya kadar sunulan buluntu ve veriler daha çok kesin hüküm içermeyen yoruma aç k buluntulardan olu maktad r. Matematik Tarihi Ders Slaytlar Haz rlayan: Yrd. Yeni bulu lar.Slayt 14 . Doç. Arkeologlar ve akademisyenler. Hüseyin Etikan Bölüm 1 . tarihöncesi ça lara ili kin anlaml ve bütünü yans tan bir mozaik olu turmaya çal maktad rlar. insanl k ve uygarl k tarihinin bulan k kaynaklar nda yap lan yolculu a benzemektedir. ayn zamanda insanl n geçmi i ile olan ba lar n etkileyen önemli unsurlar olmaktad rlar.

matemati in M. Dayanak olarak yorum gerektiren arkeolojik bulgular de ilde. Doç. Matematik Tarihi Ders Slaytlar Haz rlayan: Yrd. yorum gerektirmeyecek kadar aç k yaz l belgeler al n rsa. Hüseyin Etikan Bölüm 1 . 3000 -2000 y llar aras nda M s r ve Mezopotamya¶da ba lad söylenebilir. Dr.Ö.Matemati in nerede ve nas l ba lad hakk nda da kesin bir ey söylemek mümkün de ildir.Slayt 15 .

Doç.Slayt 16 .Ö. M s r¶a hayat veren. Nil deltas n olu turan %3 lük k s md r. Heredot geometrinin bu ölçüm ve hesaplar n sonucu olarak olu maya ba lad n söylemektedir. Bilindi i gibi. Oysa. bu topraklar son derece de erlidir. Matematik Tarihi Ders Slaytlar Haz rlayan: Yrd. Toprak sahipleri de sahip olduklar toprakla orant l olarak vergi ödedikleri için. Dr. M s r topraklar n n %97 si tar ma elveri li de ildir. toprak sahiplerine bir önceki y lda sahip olduklar toprak kadar toprak vermeleri gerekmektedir. 485-415) göre. her ta k ndan sonra.Heredot¶a ( M. her sene ya anan Nil nehrinin neden oldu u ta k nlar sonuncunda. devletin bu i lerle görevli ³geometricileri´ gelip. toprak sahiplerinin arazilerinin hudutlar belirsizle mektedir. Bu nedenle. matematik M s r¶da ba lam t r. Hüseyin Etikan Bölüm 1 . gerekli ölçümleri yap p.

Ama Nil ta malar n n neden oldu u ölçme-hesaplama ihtiyac ndan de il. entelektüel u ra lara verecek çok zamanlar olmaktad r. M s r gibi ülkelerin tek entelektüel s n f rahip s n f d r. yani o zaman n matemati ini icat etmi lerdir. Hüseyin Etikan Bölüm 1 .Ö. O tarihlerde.Slayt 17 . 384-322) taraf ndan ileri sürülen u görü tür. Dr. ba kalar n n satranç. briç gibi oyunlar icat ettikleri gibi onlar da geometri ve aritmeti i.Matemati in do u u hakk nda ikinci bir görü de. Kendilerini me gul etmek için. Bu s n f n geçimi halk veya devlet taraf ndan sa land için. Matematik Tarihi Ders Slaytlar Haz rlayan: Yrd. Aristo (M. rahiplerin can s k nt s ndan do mu tur. din adamlar n n. Aristo¶ ya göre de matematik M s r¶da do mu tur. Doç.

üçgen. Matematik Tarihi Ders Slaytlar Haz rlayan: Yrd.Slayt 18 . Rahipler geometricilerin i ini kolayla t rmak istemi . Hüseyin Etikan Bölüm 1 . yamuk gibi baz geometrik ekillerdeki arazilerin alanlar n n nas l hesaplanaca n bulmu ve bu ekilde geometrinin do mas na neden olmu da olabilirler. yada da t m n adil yap ld n kontrol için. Doç. Dr.Bu her iki görü de do ru olabilir.

M.Ö. 2000 li y llarla M.S. lk dönem M s r ve Mezopotamya dönemi olacak. 500 lerden kalkülüsün ba lang c na kadar olan ve esasta Hind. Matematik Tarihi Ders Slaytlar Haz rlayan: Yrd. 500 y llar aras nda kalan ve Yunan Matemati i dönemi olarak bilinen 1000 y ll k bir zaman dilimini kapsayacak. Doç.Ö. kinci dönem. slam ve Rönesans dönemi Avrupa matemati ini kapsayacak olan 1200 y ll k bir zaman dilimini kapsayacak. M. Dr.Ö. bu dönem M. Üçüncü dönem.S. 500 lü y llar aras nda kalan 1500-2000 y ll k bir zaman dilimini kapsayacak.Slayt 19 .Matemati in yaz l tarihini be döneme ay raca z. 500-M. Hüseyin Etikan Bölüm 1 .

ve modern matematik ça olarak adland r lan. Be inci dönem. 1900 lerin ba ndan günümüze uzanan. Hüseyin Etikan Bölüm 1 . Doç. içinde bulundu umuz dönem olacak. o dönemdeki matemati in geli imi. klasik matematik dönemini kapsayacak. Matematik Tarihi Ders Slaytlar Haz rlayan: Yrd. 1700-1900 y llar aras nda kalan. matemati in alt n ça olarak bilinen. Dr.Dördüncü dönem. katk yapan matematikçiler.Slayt 20 . Her dönemi ayr -ayr ele al p. matemati in toplum hayat ndaki yeri ve o dönem matemati inin temel özellikler hakk nda bilgi edinmek dersimizin konusu olacak. eldeki kaynaklar çerçevesinde.

iki sayfay geçmeyecek ekilde Mezopotamya politik tarihi hakk nda metin haz rlamak.Gelecek ders: Mezopotamya bölgesinde gerçekle tirilen matematiksel çal malar Ödev 1: M. Büyük skender taraf ndan bölgenin i gal edilmesine kadar. Mezopotamya¶da hüküm süren uygarl klar ve bunlar n belirgin özelliklerinin anlat laca . bir sonraki derste esnas nda s n fta teslim edilecektir. Dr. Ödev teslimi.Ö. 3500 y llar ndan ba layarak. Hüseyin Etikan Bölüm 1 . Doç. Matematik Tarihi Ders Slaytlar Haz rlayan: Yrd.Slayt 21 .