You are on page 1of 17

Pamimilosopiya sa Sariling Wika: lamang kawili-wili’t kapaki-pakinabang kundi

Mga Problema at Solusyon* lubhang mahalaga’t napapanahon din. Kawili-
Florentino T. Timbreza wili’t
florentino.timbreza@dlsu.edu.ph kapaki-pakinabang, sapagka’t ito’y isang
Paano natin mapauunlad ang Pilipino sa pambihirang pagkakataon na maipahayag sa
larangan ng pilosopiya? Ano ang tanging wikang sarili ang ilang malagintong diwang
maiaambag pampilosopiya na makapagpapayaman ng
ng pamimilosopiya sa pagpapalawak ng karanasang pangkaisipan at nakapagbibigay-
talasalitaang Pilipino? Anu-ano ang mga balakid halaga
na sa buhay ng tao; makabuluhan at napapanahon
humahadlang sa pagsulong at pag-unlad ng din
sariling wika, at paano natin makakalakhan sapagka’t masasaksihan dito ang likas na
(outgrow) kayamanan at kakayahan ng Pilipino bilang
o mapaiimbawan (transcend) ang mga ito? Ito wikang
ang mga mahalagang katanungan na siyang panturo sa pamantasan at kasangkapan sa
pagtatangkaang sagutin sa papel na ito. Ang pagtuklas ng katotohanang pampilosopiya at
pagbaybay sa mga ito ay pagbabaha-bahagihin pagpapahayag ng karunungang pangkatunayan
sa at
tatlong malawakang pagsandiwa. pantao. Angkop din ito sa pagpapalaganap ng
Mga susing termino: pamimilosopiya, sariling kilusang bilingguwalismo sa larangan ng
wika, pagpapalawak ng talasalitaan, hadlang sa akademya70 MALAY TOMO XXII BLG. 1
pagsulong at paglinang ng Wikang Pambansa, tungo sa
ng wika kamalayang pagkamakabansa, sangkabansang
How can we develop the Filipino in the field of pagkakakilanlan at sambayanang kabukluran.
philosophy? What is the only thing that Inaasahan kong pagkatapos ng ating talakayan
philosophy can contribute in the widening of ay masasabi natin na totoong mayaman ang
the Filipino vocabularies? What are the wikang
barriers that get in the way of the advancement Pilipino, makabuhay ang diwang kayumanggi,
and progress of our own language, and na
how do we outgrow or transcend these dapat nating ipagkapuri sapagka’t ito ang tatak
problems? These are the important questions ng
that ating pagka-Pilipino, sagisag ng ating lahi, at
this paper would attempt to answer. In sukatan
discussing these, we are going to divide them ng ating sangkabansang damdamin at kaisipan.
into Paano natin mapauunlad ang Pilipino sa
three extensive culling of thoughts. larangan
Keywords: philosophy, national language, ng pilosopiya? Ano ang tanging maiaambag ng
vocabulary enrichment, language problems pamimilosopiya sa pagpapalawak ng
MALAY 22.1 (2009): 69-83 talasalitaang
© 2009 Pamantasang De La Salle, Filipinas Pilipino? Anu-ano ang mga balakid na
* Panayam ng may-akda sa Pulong-Isip na humahadlang
itinaguyod ng Kagawaran ng Pilosopiya noong sa pagsulong at pag-unlad ng sariling wika, at
ipinagdiriwang ang Linggo ng Wika, paano nat in makakalakhan (outgrow) o
Agosto 14, 1986, sa Tereso Lara Seminar Room mapaiimbawan (transcend) ang mga ito? Ito
(LS230). ang
* Malay Tomo V, Blg. 1, Oktubre 1985-Mayo mga mahalagang katanungan na siyang
1986 ipaghanap
Ang paksang-diwa ng ating panayam ay hindi

Ang pagbaybay sa mga ito ay pinabayaan. at magpapalutang panahon ay itinigil natin ang paggamit nito. siyang 1 kumakatawan sa mga bagong diwang angat sa Dahil dito. Ang wikang ay isang uri ng pag-iwas sa tungkuling Pilipino makibahagi ay hindi nilikha para sa atin. pagdidilig. subali’t at ing panayam. Sa katunayan. na kung saan naman natin samantalang tayo’y ngangawa-ngawa. Tayo mismo ang sa pagpapaunlad ng ating wika. mga ang palasak na pakiwaring pabayaan muna bagong karanasang-pag-iisip. at ang ilang mga Pilipino. nating Nabubuhay at lumalago ang wika sa umunlad ang wikang Pilipino bago natin ito pamamagitan ng pag-aaruga. samantalang ang Sa wari ko’y sang-ayon sa akin ang mga kapwa wikang Pilipino ay mistulang naluoy at napurol kong dalubguro ng pilosopiya na malaki ang dahil . Habang ginagamit nahinuha natin at natuklasan sa ating talakayan. Ginamit at ginagamit pa rin natin ang wikang Ngayon ay ating maitatanong: paano natin Ingles. ipinagtabuyan.natin ng mga kaukulang kasagutan sa sa di paggamit. mga Problema sa Pamimilosopiya magaling at matatas tayo sa paggamit ng Ingles. ang wikang Pilipino upang Pamimilosopiya. na kung saan natin pakawalan at palayain ang wikang dayuhan. at pagbabaha-bahagihin sa tatlong malawakang ipinagwalambahala pagsandiwa. mungkahing kalutasan sa mga ito. lumikha at patuloy na lumilikha nito upang ang umunlad. Samakatwid. kung kaya’t ito ang puspusang umunlad. ang mismong karanasan na rin Pangatlo. sa pakiwari ng mga dalubwika na hindi uunlad nakabubuo’t ang nakalilikha tayo ng mga bagong kataga na alinmang wika kung hindi ito gagamitin. mapauunlad ang Pilipino sa larangan ng ito pilosopiya? ang yumabong at lumawak. hahalughugin ang mga pangkalinangang balakid ngangasabngasab. at ngangapa-ngapa sa (cultural barriers) na humahadlang sa pagsulong paggamit ng at pag-unlad ng Pilipino. Kaya’t hindi nga kataka-taka na sa ngayon ay Pangalawa. at gamitin pagsusumikap na gamitin ito. wika nga. pagmumunimuniin ang ugnayan nitong dalawa. sa kahenyuhan ng liping kayumanggi. lalung-lalo na sa pagtuturo. Ito’y karanasang alinsunod pag-iisip sa ating wika’y nakatutuklas. Pagpapaunlad ng Pilipino at ang ikinulong. ang Kalaguman ng ating natin ang siyang nakapagpapatotoo na ang pagpapahayag. tanging dahilan kung bakit maraming salitang Kinakailangang ipagpatuloy natin ang paglikha Ingles at ang wala pang katapat o katumbas na salitang pagbuo ng mga salitang magpapayaman at Pilipino ay sapagka’t sa loob ng matagal na magpapalawak sa ating wika. ito ay lalo namang yumayabong at lumalawak PAGPAPAUNLAD NG PILIPINO ang ATANG PAMIMILOSOPIYA talasalitaang Pilipino. pagpapaunlad ng Pilipino ay sa pamamagitan na kung saan natin ipagdiriinan ang mga lamang ng paggamit nito. lamang ang wikang sarili. Ating inalagaan at pinagsunugan kasalukuyang ng kilay ang wikang hiram. Pagka’t habang sinisikap Ang pagpapaunlad ng Pilipino ay sa nating maipahayag ang ating bagong pamamagitan ng paggamit lamang. Ating iginapos at Una. at ang Solusyon.

pagpapaunlad ng Pilipino. at mamatay? mamatay. Dahil dito. tayo’y pipili lamang ng Aleman. Kaya sa pamamagitan ng o hindi niya gusto ang mabuhay. Mula sa takdang oras pa magkibit-balikat na lamang at pangiti-ngiting lamang pagmasdan ang pagdaloy ng panahon? Kumain. katotohanang hindi nat in maiiwasan ang pagkapanganak ng tao ay magsimula nang mamilosopiya. isang Dahil sa kakulangan ng sapat na panahon at pantas kalawakan ng pilosopiya. lalo naman siyang Mayro’ng mayaman.maiaambag ng disiplinang ito sa pagpapaunlad (great paradox). wika. ani Rico Puno: lumaki. na ang tao ay tila baga itinapon lamang ilang mga kapaksaang pampilosopiya bilang sa pagbibigay-halimbawa sa katotohanang malaki sangmaliwanag. mag-aral. at kamatayan marahil ang buhay ay siya nang pinakamabigat – sa Himlayang Pilipino. Ito’y dahil sa isinilang ang tao ng na wala sa kanyang kaalaman at pagkatapos ay Pilipino. ang tao’y magsisimula matulog. Sa kadahilanang ito. habang gumugulang. masasabing ang pagiging untiunti naman siyang lumalapit sa kanyang tao ay isang nakalilitong suliranin sa daigdig. di maisip kung anong kapalaran ay Sa akin ay naghihintay! lalo naman siyang humihina. Tungkol dito ay ating pagmumuni. habang humihina. Hindi siya tinanong kung pangunahing gusto suliraning pantao. Pangalawa. na Kaya’t ito ang dahilan kung bakit sinabi ni kalituhan. angPAMIMILOSOPIYA SA SARILING WIKA Hindi siya pinagsabihan. Halimbawa. Kaya habang lumalaki ang tao ay lalo Sa pag-ibig may bigo’t tagumpay? naman siyang tumatanda. Ang mga awiting namamatay sariling atin mismo ay siyang nagpapatunay sa bago ipanganak nang lubusan. umibig. ay di matagpuan? tumatanda. ika nga. sinabi ni Martin Heidegger. TIMBREZA 71 hindi nasasaklawan. kung nais o FLORENTINO T. Ang ibig sabihin. pagka’t ang pagtanda ay At kung minsan lumalapit nang di mo alam? kaalinsabay O bakit kaya may ligaya’t lumbay? ng paglaki. may api sa mundo? gumugulang. isang malaking paradoha . sa mga ito ay makalilikha at makabubuo tayo ng Wala na mga bagong salitang nagpapalawak sa ating siyang magagawa kundi mabuhay at mamatay. nang magsupling. lalo namang Kapalaran. ang buhay ng tao ay isang At ing umpisahan ito sa pamamagitan ng dimatingkalang kasalungatan. Heidegger na ang buhay ng tao ay tila baga muniin isang ang isinasaad ng mga pantas eksistensiyalista. maghanapbuhay. lagi siyang Tila baga hindi ito maaari. Ang buhay ay isang ang pagkatilapon maitutulong ng guro ng pilosopiya tungkol sa o pagkahagis sa daigdig. Basta’t siya’y pagtalakay namulat na lamang na isinilang na’t buhay. mamilosopiya ang tao? Hindi ba maaaring isang kabalighuan. at bukod pa rito. ng kanyang pagsilang. sapagka’t ang pilosopiya ay isa sa mga mamamatay naman siya nang hindi niya sangay ng kaalamang-tao na napakalawak kagustuhan. kung hanapin. umano’y ang buhay ng tao ay isang umpisa malaking kahiwagaan. Saklaw nito ang mga niya nais ang isilang. at habang tumatanda Di malaman. Bakit ba ganyan ang buhay ng tao? habang siya’y lumalaki. isang mausisang tanong: Bakit kinakailangan pang kabalintunaan. paglalakbay patungong kamatayan. at ang Una.

o di kaya ang kanyang naturang pag. ang pagiging tao diumano ay isang tao. Pagka’t kahit na sa ilalim ng mga kamusmusan hanggang sa katandaan.isip at kaaya-ayang masasabing ang buhay ay isang malaking kalagayan ng buhay ay mananatiling di-ganap at suliranin di-tapos ang kaunlarang pansarili. Sa ibang na ang buhay ay isang nakalilitong katanungan sabi. siya’y magkaroon ng lubusang pang-unawa tungkol sa magsisimula tunay na kabuluhan ng buhay. ang pilosopiya ay nagsisimula malaking trahedya. mula na lagi siyang namamatay bago siya isilang nang sa lubusan. Mararanasan ito ng Mayroon bang kaukulang lunas o kasagutan sa bawat suliranin ng buhay-tao? Saan matatagpuan o indibidwal. bagama’t ito’y di-wasto at minamahal sa buhay ang unang namamatay isang bago kasalungatan. Naaangkop ngayon ang susunod na walang tanging kasiyahan ang tao kundi pawang katanungan: pasakit at kalungkutan. sa halip na isang kasagutan sa sarili nito.iwas ay isa na r ing ur i ng mga pamimilosopiya. Ang katotohanang di-maitatatwa’t katugunan dito. Kung gayon ay nang maghirap hanggang siya ay mamatay. At dahil sa siya’y maghihirap at mamamatay rin lamang? laging namamatay muna ang tao bago niya Ano nga ba ang tunay na kabuluhan ng lubusang pagkatao? mapaunlad ang kanyang sarili. ay ang katotohanang ang tao’y karaniwang Sakaling namamatay muna bago ang kanyang mga72 mas nanaisin pa niyang umiwas sa pilosopiya. MALAY TOMO XXII BLG. Ang kaganapan ng buhay? Iba-ibang pananaw at pagiging tao ay isang malaking kabalighuan pangangatwiran ang it inatag ng tao bilang (absurdity). nililimi at binabaybay ang kakumbakitan Isinilang ang tao upang maghirap at mamatay. Kaya nakapagpapayamang. Kung hindi ka pilosopiya. kaya naman Ito ang siyang bumabagabag sa kaisipan ng sinasabi tao mula sa duyan hanggang sa libingan. Ang ang takdang oras ng iyong pagsilang ay siya na buhay animo’y isang di-malulutas na bugtong: ring Bakit kinakailangan pang isilang ang tao kung pagluwas mo patungong kamatayan. matutong Hindi maiiwasan ng tao ang pamimilosopiya maghirap ay hindi ka mabubuhay. isang malaking at nag-uugat mula sa karanasang-tao at ito’y kapahamakan. siya. Lagi tayong at ang pamimilosopiya naman ay siyang inaabot ng katandaan at kamatayan bago natin paghahanap ng kaukulang kasagutan sa mapaunlad nang husto ang ating sarili. 1 ang minamahal sa buhay.nito ay sa takdang oras ng pagsilang. lubusang magkaugnay ang karanasang-tao at Sa katunayan. (whynes s) ng bawa ’ t kar anasan upang Kapag ipinanganak na ang tao. pagka’t katutubo sa una ang huli. Kaya’t ang mabuhay. Alin man sa dalawa ang mauna o mahuli. Kaya ang sapagka’t ang kanyang sarili mismo ay isang pagkatutong maghirap ay siyang pagkatutong mahiwagang problema. ang paghihirap ay kaagapay ng ang pag-unlad at pagkabuhay. Subali’t ang masakit na biro ng pamimilosopiya tadhana ay panghabang-buhay na tungkulin ng tao. pagiging At pangatlo. Sa ibang sabi. Pag-ukulan lamang natin ng dimaiiwasan ninuman ay: “Ako’y namamatay!” pansin Dahil dito’y nararamdaman ng bawa’t ang apat na kapaliwanagan: 1) Ang pilosopiya indibidwal ng . nakasalalay ang hinahanap niyang kabuuan o Ganyan nga ang buhay ng tao sa daigdig.

Thomas sa Aquinas ng Kanluran. TIMBREZA 73 nakasalalay (depinisyon)ng nirvana. ligalig. Ayon sa kanila. paano mo alam na at may hangin?” papasok sa katawan ng isang bagong silang na “Ganyan din ang nirvana. ang nagtanong: “Ano ba ‘yon. kanyang kaluluwa ay iyon na ang kanyang madama ang di-nadarama. paghihirap. isang kaluluwa o lalo namang naghihirap ito.” magbayad-utang sa nagawa niyang kasalanan. kung alam niya ang tungkol sa ang kaalaman na maaaring marinig ang di-naririnig. at ang kaluluwang-tao’y makikiisa ANG PILOSOPIYA NG INDIYA na Ang panukalang-diwa ng pilosopiya ng Indiya sa Brahman na siyang kabuuan ng puspos na tungkol sa suliraning pangkabuluhambuhay ay kaligayahan.” ang sagot ng tao disipulo ni Buddha. at iyon na rin pinagaralan at angking karunungan ng anak ay ang hindi katapusan ng pagkakaroon niya ng kariyanang kayang sagutin ang tanong. Shankara na matutunghayan sa Chandogya Nguni’t hanggang hindi pa natutubos ng tao ang Upanishad. Kaya sa halip ay siya indibidwal (individual existence). at malaman ang pagkatubos (moksha) at pagkalaya mula sa siklo dinalalaman. 2) Ang pilosopiya ng Tsina. kapag namatay hangin? Ito ba’y nakikita at maaaring hipuin?” ang isang taong mayroon pang dungis o “Hindi. at kapal ng Pagka’t sa pag-iisip ni Hindu. ang Nang ang isa sa mga alagad ni Buddha diumano konsepto ng nirvana. mayro’n” ang sagot naman pagsilang o pagmumuling-buhay ng pinagtanungan. Ganito ang kuwento ni mundong ito sa lalong madaling panahon.Indiya. anyo. “Ano ba ang kulay. at 4) Ang pilosopiya ng magwawakas ang lahat ng pasakit. (reincarnation). ang “Kumuha ka ng asin at ilagay mo ito sa tubig at . mga isang Hindu ay ang mundong kasalukuyan. at Marxismo. kung makahulugang kaya’t ang maituturing na impiyerno para sa paglalarawang-diwa ang ibinigay ni Shankara. ang nirvana ay siyang ang huling yugto ng buhay pagkatapos na makalaya pinagtanungan at saka nagtanong din: ang “Totoo kayang mayroon itong tinatawag kaluluwang-tao mula sa tanikala ng paulit-ulit na hangin?” na “Siyempre. ama?” Iyon na ang pagkamit niya ng nirvana. hindi nakikita at hindi nahihipo kasalanan. ay t inanong upang ibigay ang 2 Naniniwala ang mga pantas katuturanPAMIMILOSOPIYA SA SARILING WIKA Hindu na ang puspos na kaligayahan ay FLORENTINO T. Kaya’t bantog na pant as Hindu na kadalasang kinakailangang makaiwas kaagad ang tao mula inihahalintulad sa katalinuhan ni Sto. 3) Ang kalugud-lugod na kaligayahan. Subali’t sa kabila ng mataas na (cycle) ng pagmumuling-buhay. pasandaling nag-isip sa nirvana. na kung saan pilosopiya ng Tomismo.” ang kanyang kaluluwa diumano ay maglalakbay “Kung hindi nakikita. Tungkol naman sa pagkariyan ng Brahman (ang Habang naglalakbay o nabubuhay muli ang pinaka-Diyos ng mga Hindu). kanyang sarili mula sa kasalanan. ang kanyang Isang ama diumano ang nagtanong sa kanyang kaluluwa diumano ay muli’t muling isisilang sa nagmamarunong na anak. dahil sa mataas iba’t nitong ibang katawan. ang hangin. At kapag lubusan nang malinis pinag-aralan. “Hindi ito nakikita o o hayop upang doon siya muling mabuhay at nahihipo subali’t natitiyak natin na mayroon.

Ang pilosopiyang ito’y itinataguyod nakasalalay ang prinsipyo ng kahinahunan. Ang doktrina ng kawalang-paggawa ay binubuo Ito ng sampung landasin: ang isang malaking kaibhan ng pag-iisip 1) Di-paggawa o di-pagkilos nang di-likas o Silanganin salungat sa kalikasan. nabubuhay at gumagawa nang alinsunod sa subali’t alam nating nanduroon. Huwag kang gumawa nang salungat sa ANG PILOSOPIYA NGTSINA iyong sariling kalikasan. 16) “Sinumang matalos. 55) “Ang Tao “Tikman mo sa dakong kanluran. kahit magwakas man ang kanyang ng ama. “Ang Brahman ay di-naririnig. langit. Maghunusdili ka’t Tzu. Umano. makakamtan sa pamamagitan ng Tinupad ng anak ang iniutos sa kanya at pakikipagugnayan sa Tao. ay hindi mamamatay. Isinasaad nito na magpakahinahon.” pakikipag-ugnayan sa Tao ay siyang “Tikman mo sa dakong timog.” ng Brahman ay hindi hinahanapan ng katwiran. Umano. di-nakikita.” ang landas ng ng anak. makaaangkin “Gayundin. katawan. lahat ng bagay ay ang pagkariyan naisasagawa. pagtatamo ng kaliwanagan.” ay walang hanggan. Napapaloob dito ang . ama. at di.” buhay. mahabang buhay patungong kawalang- pagka’t hanggan. “ang “Maalat ho.” iniutos aral. ang banal na kasulatan ama. ang Tao ay siyang “landas ng ang asin na inilagay mo sa tubig. ng mga pantas Intsik na pinangungunahan nina Huwag kang maligalig o magwawala kung Lao mayroon kang suliranin.” ang sagot naman ng anak.” Tinikman ng pakikipagugnayan sa kawalang-hangganan. Kalamayin mo ang iyong ang kabuluhan at kaganapan ng pagkatao ay loob.” “ang likas na “Nguni’t. 3) Di-paggawa kailanman nang labis at dipagnanasa nang labis.” (Kb. sarili. sa silangan. Para sa kanila pamamagitan nito.” Tinikman ang siyang tubig sa dakong silangan at lasang asin din. kung kaya’t tinawag kinabukasan ay sinabi ng ama: “Kunin mo itong ngayon Taoismo. Chuang-Tzu. 59)74 MALAY TOMO XXII BLG. ng Taoismo na isinulat diumano ni Lao Tzu.” (Kb. ng wu-wei o kawalang-gawa (inaction). kaya’t sinumang “Maalat din. di-matarok. hindi ko na makita!” ang sagot kaayusan ng sandaigdigan. at sa kanluran.” ang Brahman ay siyang kabuuan ng lahat. 1 4 Paano natin maiuugnay (harmonize) ang ating Mapapansin natin na ang mga pantas Hindu ay sarili sa Tao? Sa pamamagitan ng diumano ng hindi gumagamit ng katibayang lohikal bilang pagsunod sa tanging landasin ng Tao: ang pagpapatunay tungkol sa pagkariyan ng doktrina Brahman. ang Brahman. po. at Yang Chu.” ang utos ng ama. Huwag abusuhin ang sa pag-iisip Kanluranin. Ngayon ay talakayin naman natin ang pananaw 2) Di-pagkaligalig o di-pagkabagabag. Sa halip ay gumagamit sila ng mga “ang Tao ay hindi gumagawa nguni’t sa paglalarawangdiwa o analohiya.” “ang landas ng kalikasan. Dito ng Taoismo.” (Kb.bumalik ka bukas. sa timog. anak. pakikipagugnayan sa kawalang-hangganan ay “Tikman mo sa dakong silangan. ng Ayon sa Tao Te Ching.” ang paliwanag nito. Ang anak sa dakong timog at nalasahan ang asin. Nanduroon sa wastong Prinsipyo (Tao) ay makaaasa ng hilaga. dinadarama.” “Kung gayon ay tikman mo ang tubig sa dakong Tinatawag din itong “Diyos” ng ilang mga dalub- hilaga at sabihin mo kung ano ang lasa.

Ang nagmamadali ay malimit (simplicity and plainness or ordinariness). Siya’y nagpapahuli subali’t kakayanin ang ‘di mo makakaya. Huwag siya’y dinadakila. Ito sabay ang doktrina ng kababaang-loob. ang malamig na tubig ang tapat . Kaya gantihan ng pag-ibig ang FLORENTINO T. Matagal nang kung kaya’t siya’y tanyag. Ito ang prinsipyo ng na daig ng malambot ang matigas. katiwasayan. natin diumano itong mga sumusunod na 5) Di-pabigla-bigla at di-padalus-dalos ng katangian: pagkilos. prinsipyo ng pakikipagkapwa-tao. TIMBREZA 75 anumang pagkakagalit. Kaya’t 7) Di-pagpatay ng tao at di-pagtatanim ng sinumang nasisiyahan sa kasiyahan ay laging galit. sa nguni’t wala na ring ibang nakahihigit pang gayon ay makakamtan ang kabaitan. Huwag tampalasanin ang karapatan ng may pakitingnan mo nga kung mayroon pa akong karapatan. kinakailangan taglayin mahihirapan. Ang di-nag-iingat ay Umano’y mabuhay nang payak at madalas na napapahamak. Sabi ng mga Taoista 8) Di-pagtatangi ng tao. ayon sa prinsipyo ng katakdaan (timing). mong abutin ang hindi mo maabot. Kapag landasin binabaliwala ito ng tao ay lalo lamang siyang na kababanggit lamang. pagpapatawad at pakikipagkasunduan. at panginginita (foresight). Tungkol katapatan. At upang madaling maiugnay o (anticipation). “Amo. Halimbawa. mabait din ako sa di-mabait. sina Lao Tzu at isang kasamahan niya. Huwag Sa isang pagkakataon diumano ay nag-uusap panghimasukan ang buhay ng may buhay.prinsipyo ng katamtamang paggawa o pinupuri ang sarili kung kaya’t siya’y moderasyon. maiugma ang ating sarili sa Tao. Ito ang mga landasin na dapat nating sundin at 4) Di-pagsimula ng gawain nang sala sa isakatuparan upang makaaasa tayo diumano ng wastong panahon at di-pagtigil nang lagpas kasiyahan. sa gayon ay makakamtan ang mabisang pamuksa sa init ng apoy. natitirang ngipin?” ang tanong ng kasama at 10) Di-pagmamataas at di-pagmamalaki. Wala nang mas malaking ang doktrina ng kawalang-karahasan kapahamakan kaysa labis. kaagapan mga Taoista. may ibinigay na paglalarawang-diwa ang mga 9) Di-panghihimasok at di-pakikialam. Tapat panlaban sa malalakas at matitigas kundi ang ako sa mga tapat. na nagkakamali. Wala nang mas malaking sakuna magagantihan din ng kapwa-dahas. Hindi siya mayabang kung kaya’t salungat sa sarili mong lakas. ang paham (sage) ay hindi nagmamataas “Ni isang ngipin ay wala ka na. Ang paggamit ng dahas ay pagnanasa. sumpa kaysa kawalang-kasiyahan. mababait. Ito kasakiman. Hindi niya . Mahihiwatigan dito ang makabuluhambuhay at kalaunambuhay. Lutasin ang malubhang mas madaling tahakin ang mga sampung suliranin habang ito’y maliit pa. pangkaraniwan lamang. Ang kaysa kasakiman. o di kaya’y Umano’y asikasuhin ang mahirap habang upang ito’y madali pa. Daig ng pakikipagkapat iran at pagkakapantaypantay. At wala nang mas taong matapang sa paghamon ay malapit sa malakingPAMIMILOSOPIYA SA SARILING WIKA libingan. Wala nang mas Ani Lao Tzu: “Mabait ako sa malambot at mas malusaw pa kaysa tubig.” Kaya pakisamahan ang lahat na dito sa pilosopiya ng kalambutan at kahinaan. Umano. Ito ang Taoista na kapupulutan ng magandang aral. tapat din ako sa mga hindi tubig. Ito ang pilosopiya ng kakalmahan 1) Kapayakan at kapangkaraniwan ng buhay at katahimikan. katatagan. na ibinuka ang kanyang bunganga. kapayapaan. 2) Kalambutan at kahinaan. Iwasan ang 6) Di-paggamit ng dahas at di-paghahamon. Dito nag-uugat ang prinsipyo ng nasisiyahan. kasindukha ng alikabok. sa wastong oras.labis na (nonviolence). Huwag lalo naman siyang nangunguna. mahina ang malakas. Huwag kang gumawa nang kinikilala.

naman ay pupunta tayo diumano sa impiyerno Umano. At ipinagbago sa katagalan ng panahon. at ang siyam na butas ng ngipin ay matagal nang nasira dahil sa katawang-tao. kanyang labintatlong kaibigan din ang siyang “Bakit ho nagkaganoon? Hindi ba dapat sana’y maghahatid sa kanya sa kamatayan.” ang kaibigan ang naghatid sa kanya sa buhay. ang ating Tungkol naman sa pagtitimpi. ng ANG PILOSOPIYA NGTOMISMO pagmamahal ay tiyak na magtatagumpay. sagot Habang naman ni Lao Tzu. Sa . Kawili-wili’t kaharian ng Diyos—kung tayo’y palarin. ang malamang na bubutihin ka.” rin mismo. nang isilang ang isang tao ay at76 MALAY TOMO XXII BLG. “Subali’t ito’ng pakatandaan mo.nasira at nawala ang iyong mga ngipin. Kung kapupulutan ng malagintong aral ang isang hindi paglalarawang-diwa tungkol dito. Sinu-sino ang labintatlong kaibigan ng mausisang tanong ng kasama. Halimbawa. tao? “Iyon ang akala mo. pamamaraan ng anumang pagkakagalit. Gantihan ng kabutihan pananampalataya at ideolohiya ng pamahalaan ang ay anumang pamiminsala. Umano. labintatlong kaibigang ito kahit saan man siya “Oo. ang iyong dila ay naririyan pa at tila walang pupunta sa anumang oras ng gabi o araw. kung hindi at bigyan pagmamahal ay siyang pinakamabisang sandata mo ng layaw ang mga ito. Kaya gantihan ng pag-ibig sistema ang ng at ing katuruan.” ang pakli ni Lao Tzu. ikaw na rin mismo ang matalik samantalang ang iyong dila ay naririyan pa dahil na kaibigan at mahigpit na kaaway ng iyong sa sarili. sa kabilang buhay. Hanggang sa ngayon.” ang ang paliwanag ni Lao Tzu. at Tayo’y nabilad sa pag-iisip Kanluranin kung ang kaya’t ito ang siyang humubog sa ating pag-iisip pagtatanggol sa pamamagitan ng pagmamahal at ay buong pagkatao. at yaong malalambot ibang sisisihin o pupurihin kundi ang sarili mo at na mahihina ay mga kasamahan ng buhay. ang walang katalu-talo. Kaya magmula ngayon ay Ikaw na rin ang siyang magpapahamak o alalahanin magpapabuti sa iyong sarili. 1 labintatlong doon tayo maghihirap nang walang hanggan. maka-Kanluran pa rin. Ang paglusob sa pamamagitan ka. sa kalawigambuhay (longevity). Kaya’t kung kaya mong pigilin At ang iba pang mga katangian ay 3) (kontrolin) ang iyong “labintatlong kaibigan. nariyan pa ba?” ang sumunod ang na tanong ng kasama. Alalaong baga. kalambutan. Ito’y isa ring lihim sa matatamasa kaalamang-pansar ili ( sel f -knowledge) at lamang natin sa langit.” Pagmamahal at kat impian. Iyan ang pangangaral ng Taoismo. Walang iba kundi ang kanyang dalawang kamay. ang iyong mga ang dalawang paa. sa sarili naunang nasira at nawala ang aking dila pagka’t niyang mas malambot ito kaysa aking mga ngipin?” ang libingan. napakahalaga kinamulatang kasagutan tungkol sa tanging nito kabuluhan at kaganapan ng buhay ay para sa mga Taoista. Kung mabibigo o mo na yaong malalakas at matitigas ay mga magtatagumpay ka man sa buhay ay wala kang kasamahan ng kamatayan. katigasan. siya’y nabubuhay ay lagi niyang kasa-kasama “Ang aking dila. malamang na sa sasamain buong daigdig.

may kamangha-manghang kaayusan sa daigdig. Kung talagang siya ng mga pantas Kanluranin na pinangungunahan ang pinakamagaling. At ayon sa pilosopiyang sapagka’t ito’y isang kat ibayan bago ang Kanluranin. ang katibayan mula sa kaayusan niyang lumikha mula sa kawalan. subali’t t ingnan nat in ang Samakatwid ay may isang talino diumano na pagpapahayag sa wikang sarili. hindi problema (intelligence) para sa kanya ang paglikha mula sa kawalan. Subali’t siya nga Diyos na siyang lumikha ng daigdig at ng tao ang pinakamagaling na bagay na maaaring mula isipin ng tao at wala nang nakahihigit pa sa sa kawalan (out of nothing). Ang pilosopiyang ito ay mahigpit na tinuligsa ng Pagka’t ang pagkariyan ng Diyos diumano ay mga panteyista at materyalista. kawalan. pinakamakapangyarihan sa lahat. Bilang cause). kabuluhan. Sa wari ko’y talastas na ninyo ang kagilagilalas na kaayusan. kung kaya’t kaya uri nito. Sa ganang kanya. kanya. kung may kaayusan sa daigdig ay Samakatwid. Ang kawalan ay kawalan kung kaya’t Sa ibang sabi. dahil sa siya nga ang wala itong maibibigay na ano pa man. Ayon kay San Anselmo. ang pag-inog ng planetang lupa sa inugan lohika bilang instrumento ng pagpapatunay at (aksis) nito sa loob ng eksaktong dalawampu’t pangangatwiran. Bumalangkas ang mga pantas Kanluranin ng hal. paglikha sa daigdig mula sa kawalan ay isang pagka’t kung wala siya ay hindi maaaring isipin kasalungatan. walang ibang makapagdudulot ng ka rana san. ang paglikha mula Ang katibayang kosmolohikal ay tinatawag ding sa kawalan ay isang kasalungatan kung ito’y katibayang a posteriori pagka’t ito’y batay sa o walang makapangyarihang sanhi (powerful isinasagawa pagkatapos ng karanasan. at ito ang nagtaguyod tungkol sa katibayang ontolohikal. Sto. dalawang ito. nangangahulugan lamang na nariyan siya.tao kundi ang naturang Diyos.ibang sabi. pagbibigay-halimbawa’y talakayin natin ang Nguni’t ang Diyos ay siyang lumikha at siya’y isang lubos na makapangyarihan. dahil sa ang Diyos diumano ang nangangahulugan na may isang talino siyang pinakamagaling sa lahat. Hindi mo pinakamakapangyarihan at pinakamagaling sa maaaring ibigay ang wala sa iyo. ang isinasaad ng paaralang-pag. kinakailangang nariyan siya ni hindi lamang sa isipan kundi sa katunayan din. Samakatwid ay nariyan ang Diyos. kung kaya’t ang lahat. kung ang Diyos ay Makakamtan nat in diumano ang naturang . Tomas. Tinatagurian din itong kat ibayang a priori tulad ng mga Kristiyano. na Subali’t ang panunuligsang ito ay pinabulaanan siya nga ang pinakamagaling. at ang naging bunga nito’y apat nagtatag sila ng dalawang klasikong katibayan na oras bawa’t araw at ang pag-ikot nito sa tungkol sa pagkariyan ng isang Diyos: ang paligid kat ibayang ontolohikal at kat ibayang ng planetang araw ay isang mahiwaga’t kosmolohikal. pagka’t hindi napapaloob na sa kanyang pagkamagaling at maaaring nilikha diumano ang daigdig mula sa pagkamakapangyarihan. pagka’t kung (argument hindi’y nangangahulugan na hindi siya ang from design). kaganapan. siyang sumusubaybay sa kahiwagaan ng Si San Anselmo ang kinikilalang unang namamayaning kaayusan sa daigdig. tinatawag na Diyos ng mga teyista o naniniwala. nangangahulugan sa atin ay maaaring ipagkaloob lamang ng isang na nariyan siya (he exists).. ng buhay. Ito na may kagagawan sa naturang kaayusan. tinataguriang Eskolastisismo o Tomismo. at kakanyahan (essence) o ideya papuntang kaluwalhatian kariyanan (existence).iisip na Ngayon. ang ganap na kaligayahang inilaan siyang pinakahigit o pinakamagaling na bagay para na maaaring isipin ng tao. Umano. Nag-uumpisa i to mula sa kabuuan.

o maghihimagsik sapagka’t takot na sila sa Para sa kanya. Sa kahit naghihirap siya ngayon. isinasaad ng walang hanggan.” ay wala nang Alalaong maniniil at manlulupig. walang tao. at sa oras na pagkalas sa kadenang ito upang maging malaya maging maka-Diyos at relihiyoso na ang mga tao ang ay makakalimutan na nila ang kanilang tao. isang pantas eksistensiyalista. ng Diyos. Sa wari niya’y isang kadenang ang masa. ipinagdiriinan ng mga burgis ang nakapulupot sa tao. at puspos na kaligayahang Marxismo sa pangunguna ni Karl Marx. diumano ang kanyang mga suliranin sa buhay. ang tunay na kaganapan ng Diyos. Sa katunayan ay sinabi . pag-asa ng tao sa kaharian ng langit. sinabi rin ni Marx at ng mga Marxista pagkakapantaypantay. ang relihiyon ay dili iba kundi isang siya ay magkakaroon ng kaluwalhatian sa instrumento ng paniniil (instrument of kaharian oppression). at walang ligalig o linggatong.” na kalayaan. kapag namatay ganang naman kay Marx. Laging nakatungod ang ang may sabing ganap na malaya ang tao kung kaya’t walang Diyos. TIMBREZA 77 kanyang mga problema sa daigdig. bagkus ay lalo mayayaman at malalakas. ito’y at kusa nang mapaparam at mawawaglit sa buhay animo ’y lumulut ang siya sa alapaap o ng kalawakan. kung kaya’t ang baga. Ang paghahaka ni Marx ay nagkaroon ng Gayundin malaking impluho (influence) sa pag-iisip ni diumano ang epekto ng relihiyon o paniniwala JeanPaul Sartre. at Dahil dito. hindi na kailangan pang maniniil na kapitalista. sumampalataya aalsa sa isang Diyos. ayon kay Marx. sa Siya Diyos. malaya ang tao ay hindi na niya kailangan ang ang kanilang pagkaalipin sa mga kamay ng mga relihiyon. walang pakiramdam. katarungan. At siya’y naniniwala na kapag lubos nang problema. himutok. angPAMIMILOSOPIYA SA SARILING WIKA Sa gayon ay makakalimutan nga ng tao ang FLORENTINO T. pagka’t sa lipunang yaon na ang relihiyon ay “opyum ng mga tao. buhay ay makakamtan lamang sa isang lipunang at sapagka’t ang panghihimagsik ay salungat sa klasles na kung saan natin matatamasa ang pangangaral ng relihiyon na “mahalin ninyo ang tunay inyong mga kaaway. kapag ang tao ay naninigarilyo ng opyum relihiyon o bilang isang kasangkapan ng opresyon o humihithit ng marijuana ay nakakalimutan niya eksploytasyon ay mawawalan na ng saysay. bakal ang relihiyon na mahigpit na nakatali o Ibig sabihin. Siya’y naniniwala na lamang nagpapahirap sa tao ang mga ito. na maipagkakaloob lamang ng Diyos. pagka’t siya’y anak ng Diyos! At sino Umano’y kinakasangkapan ng mga burgis o nga naman ang ayaw na maging anak ng Diyos? kapitalista ang relihiyon upang lalong siilin at Subali’t ang paghahakang ito’y puspusang alipinin binatikos ni Marx. Kinakailangan ang pananampalataya sa isang Diyos upang ito’y puspusang maging huwaran para sa mga tao. Hindi na nga sila mag.kaluwalhatian sa kabilang daigdig. Kaya’t siya’y kabuluhan ng buhay ay hindi natatagpuan sa matututong magtiis at mananatiling alipin ng mga mga simulaing itinuturo ng relihiyon. sa buhay ANG PILOSOPIYA NG MARXISMO na Sa kabilang dako naman.

Gayon na gayundin sa iba pang mga aralin) ay nag-uugat lamang sa ang pagkamangha at pagkatulala ng palaka at ing kalinangan at kasaysayan. at ang kinagisnan niyang pook ang kanyang pagpiling ito ay isa na ring uri ng o kalayaan. Marami namang tumaas ang tubig ng balon. at ang gumawa ng sarili niyang lahat. tumaas nguni’t maaaring ipaliwanag ang kanilang nang katuturan sa sariling wika.niyang ang tao mismo ay kalayaan. Ito ang dahilan kung bakit tubig bawa’ t t ao. Maaaring wala pang Isang araw ay umulan nang malakas at dahil sa katumbas sa Pilipino ang mga salitang teknikal. talasalitaang Pilipino. ang mabigat na kasaysayan at kalinangan. Sapul-mula’y ang isinumpa sa kalayaan. Hindi niya lamang maaaring piliin ang di-pagkamalaya sapagka’t sa loob ng balon. 5 Umano’y may isang palaka na nakatira sa tubig Ang tao’y sa loob ng isang balon. ayo n kay Sar t r e. Upang lubos nating suliranin tungkol sa pagpapaunlad ng Pilipino ay masakyan ang ibig kong sabihin. ka saysayan. at lalo namang maisasalin sa Pilipino na higit pang maliwanag natuwa kaysa ang palaka sapagka’t lalong lumalaki at Ingles. Higit sa kinabukasan. ang bumalangkas ng kanyang ang kanyang tirahan sa loob ng balon. lugar ay ang loob lamang ng balon. Wala siyang nang maaasahang biyaya ng Diyos sapagka’t walang mas mabuti pang lugar at wala na ring mas Diyos. pagka’t sa ayaw niya o kinamulatan niyang tahanan ay ang tubig sa gusto ay tunay siyang malaya. Dahil dito. Kaakibat mas malaki at mas malinaw pang katawan ng ng mga ito ang mga aspektong sosyolohikal at tubig—ang ilog at ang karagatan! sikolohikal na saloobing angat din sa at ing Kung ating pagninilay-nilayin. ay may at wala nang ibang nakahihigit pang uri ng tubig pananagutan sa kanyang sarili at sa kanyang kundi ang tubig lamang sa loob ng balon. Ang magiging kabuluhan ng buhay ay malinaw nasusukat lamang sa pamamagitan ng sariling pang tubig sa buong daigdig kundi ang pagsusumikap ng tao mismo. SA PILIPINO ATANG SOLUSYON Hindi Batay sa sarili kong karanasan bilang guro ng nagluwat at napuno ang balon hanggang pilosopiya sa Pilipino. 1 lumalalim MGA PROBLEMA NG PAMIMILOSOPIYA ang inaangkin niyang tubig sa loob ng balon. Kaya’t kapwa. hayaan nahahalintulad sa likas na karanasan ng palaka ninyong sa ipaliwanag ko ito sa pamamagitan ng isang loob ng balon. Ito ang ilang mga kinabubuhayan at kinasanayan niyang tubig sa kapaksang pampilosopiya na nagpapalutang ng loob karanasang-pag-iisip at nagpapalawak din ng ng balon.78 MALAY TOMO XXII BLG. Wa lang Diyos na siyang para sa kanya’y wala nang ibang katawan ng makikialam sa kanya. Ang aking nang tinutukoy dito ay ang pangkasaysayan makita niya na sa labas ng balon ay mayroon (historikal) palang at pangkalinangang (kultural) suliranin. ang tanging suliranin ng umapaw pamimilosopiya sa sariling wika (at sa wari ko’y at umawas ang tubig sa labas nito. Sapul-mula’y Ingles—ang wikang . walang-humpay na pagpatak ng ulan. Kaya dahil nga sa lubos na kalayaan ng tao ay sa siya lamang diumano ang maaaring lumikha sa buong akala niya’y wala nang ibang pook kundi kanyang sarili. Siya lamang ang maaaring magbigay ng nasisiyahan na siya’t laging isinisigaw na wala kabuluhan sa kanyang buhay. paglalarawang-diwa.

Pagka’t sa Pransya mga Ilokano. at pagkamaka-Pilipino. pagka’t sa ating palagay ay panlasa at pag-iisip. na Tungkol sa saloobin nating ito’y naalaala ko ang minamagaling natin ang matatawag ng mga pagkamakawika’t pagkamakabansa ng mga Igorot. Ating itinuring ang Pilipino wala bilang isang wika ng mga mangmang. mga Bisaya. Kaya. ikinahiya natin ang humubog sa ating panrehiyon o Pilipino. At dito rin napaloob ang ating ng mga tao. Ingles ang at kinagisnan kanya-kanyang damdamin. kanya-kanyang layunin. At ang naging baka isipin ng iba na tayo’y mangmang at hindi mapait na bunga nito’y ang katotohanang higit nagaral. ng palaka sa loob ng balon) na wala nang mas Subali’t bakit tayo mananatiling biktima? Bakit magaling pa kaysa ating kinagisnang wikain. kung kaya’t namulat din tayo sa mga Tayo’y mga bilanggo ng isang kalinangan na ibaibang wikain. wikain ay daigin o paimbabawan ng Ito ang dahilan kung bakit nawili tayo sa Ingles isangPAMIMILOSOPIYA SA SARILING WIKA at ito na rin ang humubog sa ating FLORENTINO T. saloobin (regionalistic attitude). dalubhasaan at pamantasan. bahagya ng man lamang na pagsasaalang-alang tungkol sa marurunong.banyaga—ang siyang kinagisnan nating wikang masisisi ang ating sarili. Ito ay bunga ng ating panturo sa ating paaralan. pansin. Ito ang ating magsalita ka raw ng Pranses—ang kanilang kasaysayan pambansang wika—kung nais mong pansinin ka at kalinangan. lamang ang wikang pinakamagaling at Hindi natin maaatim na ang ating katutubong pinakamahusay. mayayaman. Kailangang magsalita ka ng solusyon ay may kinalaman din sa karanasang Ingles na ala-Kano upang matawag ang kanilang pangkultural. suliranin. Nag-atubili tayong magsalita sa rehiyunalistikong Pilipino. lalung-lalo na sa mga kanyakanyang saloobin. Dito sa at in naman ay baligtad. kung magsasalita ka sa Ingles. Ilonggo. kapuluan. Ito ang dahilan kung bakit tayo ay tayo’y hinulma ng makasariling paniniwala nahat i-hat i. Dahil dito. Ang damdaming ito ang siyang lamang. dahil sa ito’y suliraning Karaniwang ‘di ka papansinin ng mga kapwa pangkalinangan o kultural. kinakailangang Ito ang ating karanasan. mananatili tayong bilanggo? Bakit hindi tayo maging kumalas mula sa ating pagkakabilanggo? Bakit ito man ay Bisaya. tayo’y naniwala na pagkamakalahi. Hindi natin hindi tayo ang mismong bumalangkas ng ating . o Igorot. Tayo ay mga biktima ng rehiyunalismo o Bukod pa rito. Cebuano o diumano ay hindi ka papansinin ng mga tao Muslim kaysa matatawag na mga mamamayang roon Pilipino. TIMBREZA 79 makadayuhang pambansang wika. tayong mga Pilipino ay isinilang kanya-kanyang saloobin. Ingles pagkamakabayan. hiwa-hiwalay at (tulad nagakawatakwatak. ang tanging mo Pilipino kung ikaw ay makikipagtalastasan kalutasan o sa wikang sarili. Sa madaling salita. ng mga nang mas mahalaga kaysa wikang at ing walang pinag-aralan at ng mahihirap na tao kinamulatan. Ilonggo. Ito ang tanging dahilan kung waring ipinataw sa at in ng mga dayuhang bakit kolonista. mamamayang Pranses. at walang ni nating wika ng mga itinuturing na magagaling. at mga edukado o isang may sangkabansang damdamin—ang pinag-aralan. Tayo’y mga biktima at lumaki sa iba’t ibang lugar o sulok ng ating ng kolonyalismo o makadayuhang pag-iisip.

pilosopiya “Alamin ay isang mapagpalayang lakas ng pag-iisip. sa gitna ng ating pagkamakasarili. na walang iba kanyang kundi si Nikolai Berdyaev. 1 pagkagusut-gusot. at magpapalaya sa kanila.” pangkalinangan na siyang naghihiwalay at Alinsunod dito. ating mga kababayan ang katotohanang ating Bawa’t Pilipino ay bilanggo ng kanyang natuklasan. Kaya ito ang Philosophical knowledge is called upon to set sanhi ng at ing di-pagkakasundo at man dipagkakaunawaan tungkol sa pagpapaunlad ng free from the power of the objectified (i. Ang malayang pamimilosopiya Sa wikang sarili’y ganito ang nais ipahiwatig ay ni Berdyaev: “May kapaitan ang kaalaman. cultural) Ngayon. ng ating kasaysayan? pangangatwiran at pakikitungo sa kanyang Angkop na angkop sa mga katanungang ito kapwaPilipino ay ibinabatay sa itinuturo sa ang sinabi ng isang pantas Ruso.sariling kalinangan..e. kinakailangang kumalas muna makapangyarihan kundi ang pagnananasang tayo patungo sa kabuluhan at kalayaan. Ito’y ninyo ang katotohanan at ang katotohanan ay isang mabisang puwersa na nagbibigay-lakas sa siyang atin upang tayo’y kumalas mula sa mga hadlang magpapalaya sa inyo. hamong ito80 MALAY TOMO XXII BLG. at pagkahidwaan tungkol sa ng pilosopiya ay siya ring tinutukoy ni Jesus. isang paraan upang makaahon ang Pilipino mula Subali’t ang kaalaman sa kalikasan nito’y isang sa mga di-makabansa at di-makalahing mapagpalayang lakas.” mula sa mga pala-palagay. Ang kaalamang paghahaka pampilosopiya ay siyang tinatawagang na bumibilanggo sa kanya. isang malaking pananagutan namamagitan sa mga kababayan natin. Ang Angkop dito ang sinabi ni John Wild: “Upang kapangya r ihang t aglay ng kaa lamang tayo ay makatakas mula sa ating pagkabilanggo pampilosopiya ay hindi ang pagnanasang sa isang daigdig na tayo na rin mismo ang siyang maging bumalangkas. Ito ang natin bilang mga guro ng pilosopiya at ng iba pinakamahalaga nguni’t pinakamahirap na pang hamon mga aralin o asignatura na ipaalam at isiwalat sa ng pilosopiya. kalinangan. nang sabihin niyang. ang pagpapalaganap ng wikang Pilipino. But hugis ng pag-iisip at uri ng wikain (diyalekto) ng knowledge is by nature a liberat ing force.” At marahil ang sa at in. kaugalian. kanyang di-mapagtiisang pagkaalipin dito. at nawa’y ito r in ang siyang kinagisnang paniniwala. nasaksihan natin sa ating . ang tanging layunin ng pilosopiya ay world and from the intolerable servitude to it. Ang batikang Galileyano. Ito’y isang paraan ng magpalaya pagkalas mula sa mga tanikala ng tradisyon na sa tao mula sa kapangyarihan ng kinamulatan naging balakid sa pag-unlad ng pagkakaisa at niyang daigdig (o kalinangan) at mula rin sa pagbubuklud-buklod ng sangkapilipinuhan. at mga Ang pahayag ni Berdyaev ay napapanahon para pagaakalang makasarili.” natin ng sangkabansang pagkakaunawaan at 6 pagkakapatiran. ang pagpapalaya sa ating mga kababayan mula Not sa kanilang paniniwala na hindi the will to power but the will to meaning and kapakipakinabang at magiging sagabal sa freedom is the driving force of philosophical pagkakaroon knowledge. Wikang Pambansa. haka-haka. LAGOM kung kaya’t ang kanyang karaniwang Bilang paglalagom. Sa wikang Ingles kinamulatang kaugalian. kinabibilangan niyang pamayanan. o sa kinagisnan niyang aniya: “There is bitterness in knowledge.

” aniya. sa at ing pagkamakasarili upang lalo nating Kaya’t habang tayo’y namimilosopiya ay lalong maramdaman ang matamis na lasa ng dumarami naman ang mga katagang ating pagkamakabansa at pagkamaka-Pilipino. Malaki ang ugnayan ng wika Pilipino. Kumalas tayo magkakabit. ang malaking suliranin at mahigpit na unang hakbang pa lamang ng napakalayo. wikang sarili ay nahahalintulad lamang sa Ang kaunting pag-aakalang ito ay bunga lamang marahil ng bunton ng lupa. Ingles at pag-iisip Kanluranin kundi dahil din sa Subali’t kapulutan natin ng tanging kasiyahan pagkakabilanggo natin sa ating sari-sariling ang sinasabi ni Lao Tzu: Anumang malaki ay wikain naguumpisa sa maliit . “na kasinlaki na bagay na ang paglaki ay nagmumula sa loob. pag-aatubiling magsalita sa Pilipino.” dalubhasaan at pamantasan ay ipaubaya na 7 natin Alinsunod dito ay masasabing ang kalagayan ng sa mga kinauukulan. Umahon tayo sa ating mga katotohanang sarisariling “balon” at huwag tayong gumaya sa pampilosopiya. lumalago. Sinabi nat in na ito ang larangan ng pilosopiya ay sa pamamagitan ng hamon ng pilosopiya sa lahat ng mamamayang paggamit lamang. Laging hinahanap ng pag-iisip ang mula wika upang maging buo ito. mga programa o ng palatuntunan na dapat isagawa upang lalong lupa. Napatunayan din nat in ang palaka sa loob ng balon. Ang isang gusali namang may yumayaman. aking iminungkahi ang kakayahan ng Pilipino bilang kasangkapan sa pagkalas mula sa mga ito upang tayo’y maging pagtuklas at pagpapahayag ng mga tunay na malaya. mga plano. na walang iba kundi si Lao Tzu: buhay “Ang isang punongkahoy. ng yakap ng tao ay lumaki mula sa isang maliit Habang ginagamit ang wikang sarili ay lalo na namang sibol lamang. at Kumalas tayo mula sa ating pagkamakadayuhan ng pag-iisip. kaaway napakatagal. Sa katunayan. sa mga tagapangasiwa ng pagpapaunlad ng Pilipino sa larangan ng pamantasan. suliranin sa pagpapaunlad ng Pilipino ay dahil sa Ang kalagayan ngayon ng pagpapalaganap ng marami pang kakulangan ang talasalitaan nito. Sa ganang tulad nitong ating ginagawa ngayon ay waring akin. pilosopiya Waring hindi ako naniniwala na ang tanging ay mistulang isang maliit na sibol pa lamang. At ang paglalakbay na aabot ng sanlibong mapalaganap ang paggamit ng Pilipino sa mga milya ay nag-uumpisa sa unang hakbang. na naging bilanggo ng katotohanan ng aking mungkahi na ang tanging makasariling paniniwala at kaikliang-pag-iisip paraan ng pagpapaunlad ng sariling wika sa (shortsightedness). At ang mga panayam sa ating Pilipino. Ang pag-unlad ng wikang Lumang Pilipino ay nahahalintulad sa paglaki ng isang Tsina. at patigil-tigil na paglalakbay ng pagpapalaganap ng Pilipino ay hindi lamang patungo dahil sa malaong pagkakabilad natin sa wikang sa lubusang pagkakatatag ng Wikang Pambansa. Anumang tagumpay ay . mabubuo Bilang pagtatapos ay nais kong mag-iwan ng upang maipahayag at mabigyan ng panibagong isang makabuluhang simulain na hango sa bihis pangangaral ng isang batikang pantas ng ang ating mga diwa. at Sa kadahilanang ito.panayam ang di-mapag-alinlangang kayamanan o diyelekto. at lumalawak ang siyam talasalitaan nito. na palapag ay tumaas mula sa kaunting bunton Ang mga paraan. ang dalawa’y at rehiyunalistikong saloobin.

72. ikaw at ako. Quito. p. ch. Ang aklat na ito’y sa larangan ng Pilipino—makaaasa tayo na sa hinaharap ay pilosopiya. pananaliksik pampilosopiya . s i ya a n g Taga pa n gulo n Press of g Glencoe. Kami. Inc. Ni Manchester. 1.William A. ng 1974). 1957). Joseph Gaer. kasabihang Pilipino: “Walang tagumpay na pp. Tingnan ang “The Existentialist View. “Hindi kami mga Ilokano o mga Cebuano. Ginagamit i tong sanggunian para sa darating ang isang panahon para sa mga pagtuturo ng pilosopiya sa Pilipino. Emerita S. A. E. et passim. 1977). 1962). The La Tao Te Salle..: Duquesne University Press. sasabihin nila: 48. Pa. Sa wari ko’y ito ang kauna-unahang pp. p.. 69-70.” Ang MGATALA Kasaysayan . The Way and Its Power. 1962). 61. 1972). Inc. Sumangguni kay Dr. Quito. Readings from Classical and Pampanggo.opinion. Indian Philosophy: A research Critical pagpapaunlad . 1963). Swami Prabhavananda and Frederick Hindi kami mga Bisaya o mga Ilonggo. Ang Introduction kinagisnan niyang wikain (diyalekto) ay to Metaphysics. ang Dist inguished Chair of Humani ties bilang TALAHULUGANAN pagkilala ng naturang Pamantasan sa kanyang (GLOSSARY) kagalingan sa sarili niyang pamimilosopiya . 222. 90. Co. sakdal 67. Drennen. aklat 6. Ang pananaw tungkol sa tamis ang hindi dinilig ng luha’t sukdulang nirvana pasakit. The hindi kami mga Igorot o mga Muslim. Qui to ay isang dalubwika (l inguist ). Kagawaran ng Pilosopiya sa Pamantasan ng De 7.S. 223. S. Breath of the Eternal (New York: Kapangpangan o mga Bikulano. Kaya’t kung tayo’y magsumigasig at Sumangguni rin kay Dr. claim .. Si pinatnugutan ni D.philosophizing. Quito. Tulad din ng Survey (U. doing pinagpakadalubhasaan o philosophy espesiyalisasyon.11. tayong lahat ay mga American Library. A Modern Dr.12. P. Phenomenology and Pilosopiya Atheism sa Diwang Pilipino (Maynila: United Publishing (Pittsburgh.nagdaranas muna ng pagkabigo. Ang 5.. 4. Ang Kasaysayan magsumikap na ipagpatuloy ang at ing ng Pilosopiya (Maynila: Pamantasan ng De La sangkadiwaang mithiin—ang pagpapalaganap Salle. . Luijpen.70. . . Chandradhar Sharma.development pakiwari . TIMBREZA 81 pagiisip ng mga Hindu. Pilipino. p. sila The New at kayo. p. 64. mga Upanished.A: Barnes and Noble. 1964). What the Great Relgions Believe pang salinlahi ng liping Kayumanggi na taas.” sa pampilosopiya na isinulat sa wikang sariling aklat na atin. Kamakailan lamang ay ipinagkaloob sa Ching and its place in Chinese Thought (London: kanya Butler and Tanner Ltd.”PAMIMILOSOPIYA SA SARILING WIKA ay siyang nangingilalim sa lahat ng paaralang- FLORENTINO T. sumusunod 3. p. 76. (New noong York: The New American Library. 23-24.philosophical 2. Arthur Waley. Contemporary Sources (New York: The Free Sa ka sa l ukuya n . pp. Inc. 264-290.

perfection ligalig . pamantasan . colonial mentality panginginita . inactivity pagninilay-nilayin .out of nothing mapagpalayang lakas .bourgeois kaganapan .to reflect.regionalistic makabuluhambuhay .philosophical topic life pangkalinangang suliranin .linguist lubos na makapangyarihan . pagkamakasarili .principle of non. kariyanan .proper timing.indifference.college di-pagkaligalig. anguish kabuluhan .anticipation thought.sociological and psychological TOMO XXII BLG.longevity pagkagusut-gusot .propagation mula sa kawalan . kawalang-karahasan .dalubwika .soundless cry.non-interference wikain .intellectual experience oppression pandaigdigang pananaw .existence closing of the mouth katibayang ontolohikal .educational system misunderstanding wikang panturo . nationalistic violence pagkamakawika .being nation-centered.groping in the dark klasikong katibayan .powerful cause sangkabansaang .to wither away by itself suliraning . sistema ng katuruan . point of view central idea kusang mapaparam .foreign taste and kagapan .scholar paglalarawang-diwa .instrument of karanasang pag-iisip . endlessness. thirst kasangkapan ng paniniil .fundamental thought.cultural barrier makapangyarihang sanhi .confusion.nationalistic pakikipagkapwa-tao .view.western thought pagkakahidwaan . opening and pagkariyan.self-centeredness.anxiety.to discuss at pagkakapantay-pantay . SARILING WIKA FLORENTINO T.fulfillment.world-view burgis .ontological proof ngangasab-ngasab .inaction.principle of human feeling/spirit fellowship rehiyunalistikong saloobin .problem regarding the meaning of kapaksaang pampilosopiya .foresight pag-isiip prinsipyo ng pagkamakabansa . brightness very start kawalang-gawa . to deliberate landasin .meaning linggatong .ever since the beginning.dialect prinsipyo ng sangkabansaang damdamin . 1 attitude dalub-aral .all-powerful ngangapa-ngapa .illustration.liberating force/power panteyista .being language-conscious prinsipyo ng pagkakapatiran makikipagtalastasan .enlightenment. paghahaka .classical proof ngangawa-ngawa . kawalang-hangganan .cultural problem pangkabuluhambuhay saloobing sosyolohikal at pagmumuling-buhay . exemplification unlimited sapul-mula . TIMBREZA nonbewilderment 83 katakdaan .impertubability.path dalubhasaan . katibayang kosmolohikal .as a result of fatigue.pantheist hadlang pangkalinangan .egotistical.meaningful existence/life attitude kalaunambuhay.eternity.language of instruction pagpapalaganap .mental perplexity panulukang-diwa . from the kaliwanagan .reincarnation82 MALAY sikolohikal . timeliness makadayuhang panlasa at .universityPAMIMILOSOPIYA SA di-pagkabagabag . controversy pag-iisip kanluranin .principle of makasariling paniniwala . selfishness kalawigambuhay .cosmotological proof weakness hunger. self- brotherhood and equality centered belief di-panghihimasok .

Mga Babasahing Pilosopiko sa Pilosopiyang Moral (1984).conclusion N. Inc. Magpakatao. Q.: Alemar-Phoenix Publishing House. Manuel.summary kalaguman .reference paglalagom .. 4. Inc. Ang Kasaysayan ng Pilosopiya.philosophical truth kaalamang pantao .J. at Abulad. 1974. Ang mga aklat pampilosopiya na maaaring gawing mga sanggunian sa pagtuturo ng pilosopiya sa Pilipino ay ang mga sumusunod: 1. Ang Pilosopiya ng Tao..national understanding pagbubuklud-buklod ng sangkapilipinuhan . Ang Pilosopiya sa Diwang Pilipino. Roque. Timbreza.human knowledge kaalamang pangkatunayan . Berriols.indubitable katotohanang pampilosopiya . Q. Quito. Romualdo. S..being foreign-centered. 6. Emerita S. Q. Pagsubok na Edisyon.C.: Rex Printing Co.. Inc. 2.integration of the entire Filipino nation di-mapag-alinlanganan . Dy.B. 5.knowledge of reality kaikliang-pag-iisip . shortsightedness pagkamakadayuhan . 1972. 1980.C. Pilosopiyang Pilipino. Florentino T.C. Isang Babasahing Pilosopiko. Maynila: United Publishing Co. 3. _____. .narrowmindedness. 1979. Maynila: Pamantasan ng De La Salle.. _____. pagkakaunawaan . 1982.: Ateneo de Manila University Press. statesideconscious sanggunian .