P. 1
Filpan

Filpan

|Views: 2,704|Likes:

More info:

Published by: Arra Mae Magtoto Gomez on Jan 02, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOCX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

12/01/2012

pdf

text

original

Panitakan Bago Dumating ang mga Kastila

Hindi pa man dumarating ang mga Kastila sa ating pulo o bansa ay dinala na ng ating mga ninunong Malay sa ating kapulungan ang kanilang kalinangan tilad ng pamahalaan, pananamit, pagkain, batas, musika, kabuhayan at pati na rin ang panitikan. Sa mga naturang pangyayari sumulong at nagkaroon ng uri ang ating kalinangan. Sa magkasanib na pwersa ng Indonesyo at Malayo, tayo ay may masasabing panitikan. Ito ay ang mga panitikang di nasulat at panitikang nasulat. Sa panitikan di nasulat (oral) ay mga salinbibig na panitikan binubuo ng mga: ALAMAT ANG ALAMAT NG PINYA

Noong unang panahon may nakatirang mag-ina sa isang malayong pook. Ang ina ay si Aling Rosa at ang anak ay si Pinang. Mahal na mahal ni Aling Rosa ang kanyang bugtong na anak. Kaya lumaki si Pinang sa layaw. Gusto ng ina na matuto si Pinang ng mga gawaing bahay, ngunit laging ikinakatwiran ni Pinang na alam na niyang gawin ang mga itinuturo ng ina. Kaya't pinabayaan na lang niya ang kanyang anak. Isang araw nagkasakit si Aling Rosa. Hindi siya makabangon at makagawa ng gawaing bahay. Inutusan niya si Pinang na magluto ng lugaw. Isinalang ni Pinang ang lugaw ngunit napabayaan dahil sa kalalaro. Ang lugaw ay dumikit sa palayok at nasunog. Nagpasensiya na lang si Aling Rosa, napagsilbihan naman siya kahit paano ng anak. Nagtagal ang sakit ni Aling Rosa kaya't napilitang si Pinang ang gumagawa sa bahay. Isang araw, sa kanyang pagluluto hindi niya makita ang posporo. Tinanong ang kanyang ina kung nasaan ito. Isang beses naman ay ang sandok ang hinahanap. Ganoon ng ganoon ang nangyayari. Walang bagay na di makita at agad tinatanong ang kanyang ina. Nayamot si Aling Rosa sa katatanong ng anak kaya´t nawika nito: " Naku! Pinang, sana'y magkaroon ka ng maraming mata upang makita mo ang lahat ng bagay at hindi ka na tanong nang tanong sa akin. Dahil alam niyang galit na ang kanyang ina ay di na umimik si Pinang. Umalis siya upang hanapin ang sandok na hinahanap. Kinagabihan, wala si Pinang sa bahay. Nabahala si Aling Rosa. Tinatawag niya ang anak ngunit walang sumasagot. Napilitan siyang bumangon at naghanda ng pagkain. Pagkaraan ng ilang araw ay magaling-galing na si Aling Rosa. Hinanap niya si Pinang. Tinanong niya ang mga kapitbahay kung nakita nila ang kanyang anak. Ngunit naglahong parang bula si Pinang. Hindi na nakita ni Aling Rosa si Pinang. Isang araw, may nakitang halaman si Aling Rosa sa kanyang bakuran. Hindi niya alam kung anong uri ang halamang iyon. Inalagaan niyang mabuti hanggang sa ito'y

magbunga. Laking pagkamangha ni Aling Rosa ng makita ang anyo ng bunga nito. Ito'y hugis-ulo ng tao at napapalibutan ng mata. Biglang naalaala ni Aling Rosa ang huli niyang sinabi kay Pina, na sana'y magkaroon ito ng maraming mata para makita ang kanyang hinahanap. Tahimik na nanangis si Aling Rosa at laking pagsisisi dahil tumalab ang kanyang sinabi sa anak. Inalagaan niyang mabuti ang halaman at tinawag itong Pinang, Sa palipat-lipat sa bibig ng mga tao ang pinang ay naging pinya. Kuwentong Bayan Ito¶y mga kwentong nagpasalin-salin sa bibig ng marami na hindi alam kung saan nagmula. Ang Bobong Prinsipe ( Kapampangan )
Isang araw, galit na galit ang hari sa kanyang anak na prinsipe."Sadya yatang napakabobo mo! Nakakahiya ka! Ano na lamang ang sasabihin ng aking mga kaibigan kapag nalaman nilang napkabobo mo? Nagsosolong anak pa naman kita!Pno ko ibibigay ang responsibildad bilang isang hari ng aking reyno balang araw? Mas mainam pang hindi na ako nagkaroon ng anak kung katulad mo rin lang! Nakasisira ka sa ating pamilya! Wala ka ng idinulot sa akin kundi puro kahihiyan! Ang mabuti pa'y lisanin mo na ang reynong ito at huwag ka ng muling aapak pa sa lupa ng aking kaharian." Walang nagawa ang prinsipe kundi sundin ang kanayang amang hari Makalipas ang ilang araw, muling nagbalik ang prinsipe sa kanilang kaharian sakay ng kabayo. Nang makita siya ng hari., nagalit itong muli"Bkit ngbalik ka pa? Hindi ba ang sabi ko sayo huwag ka ng tutungtong muli sa kahariang ito? "Pero... mahal na hari., hindi naman po ako nakatuntong.Nkikita nman ninyong hindi nakasayad ang aking paa sa inyong kaharian dahil sakay ako ng aking kabayo"

Kantahing Bayan Ito at tula na may tugtugin at indayog na ayon sa kanilang kaugalian at damdamin ng tao.
Manang Biday, ilukatmo man 'Ta bintana ikalumbabam Ta kitaem 'toy kinayawan Ay, matayakon no dinak kaasian Siasinnoka nga aglabaslabas Ditoy hardinko pagayayamak Ammom ngarud a balasangak Sabong ni lirio, di pay nagukrad

o mambuburda. patola. Nung tatakut ka keng bukbuk. ading. bataw. Sa panitikang nasulat (written literature) kabilang ang mga epiko at mito. . Mga Kasabihan Ing malaram. dika piduten Ngem labaslabasamto met laeng Daytoy paniok no maregregko Ti makapidut isublinanto Ta nagmarka iti naganko Nabordaan pay ti sinanpuso Alaem dayta kutsilio Ta abriem 'toy barukongko Tapno maipapasmo ti guram Kaniak ken sentimiento Awiting Bayan Awiting mula pa sa iba¶t-ibang panig n gating bansa. mustasa Sibuyas. ta bilinenka Ta inkanto 'diay sadi daya Agalakanto't bunga't mangga Ken lansones pay. mangingisda. dika sukdalen No naregreg. kamatis Bawang at luya Sa paligid nito puno ng linga. dimo gaw- aten No nangato. adu a kita No nababa. Mga Salawikain Sa wika nakikilala ang tunay na dakila. upo't kalabasa Labanos. kapatad ne ning mapanako. patani Kundol. Bahay kubo.Denggem. eka mikabale. kahit munti Ang halaman doon ay sari-sari Singkamas at talong Sigarilyas at mani Sitaw. Kadalasang inaawit ng mga karaniwang tao tulad ng magsasaka.

apat na hilot ang nagtulong-tulong. Ugali na nga mga Ilokano noong una na tumulong sa mga hilot kung manganganak ang maybahay nila ngunit dahil nga wala si Don Juan. Ito'y si Lam-ang. kaya't sila'y nag-away at dito'y muling nagwagi si Lam-ang. dahil ito'y naging ugali na noon. Sa kaniyang paglalakbay. Makaraan ang siyam na buwan. lakas at talino. Sumagot ang mga magulang ng dalaga na . Matapos na paliguan si Lam-ang. Si Sumarang. kasama ang kaniyang puting tandang at abuhing aso. Napakaraming nanliligaw ang nasa bakuran nina Ines kaya't gumawa sila ng paraan upang sila ay makatawag ng pansin. na di pa niya nakikita simula pa sa kanyang pagkasilang. Sa kabutihan naman may isang dalagang balita sa kagandahan na nagngangalang Ines Kannoyan. Ang isa ay kaniyang pinahirapan lamang saka inalpasan upang siyang magbalita sa iba pang Igorote ng kaniyang tapang. naliligo siya. Naidlip siya at napangarap niyang ang pugot na ulo ng ama ay pinagpipistahan na ng mga Igorote.ibang sandata at mga anting-anting na makapagbibigay-lakas sa kaniya at maaaring gawin siyang hindi makikita.Epiko Mga kwento ng kabayanihan ng isang nilalang sa isang lugar na kung saan ay hindi makatotohan ang mga pangyayari. nainip na si Lam-ang sa di pagdating ng ama kaya't sinundan niya ito sa kabundukan. May isa silang anak na lalaki. nangamatay ang mga isda at iba pang bagay na may buhay na nakatira sa tubig dahil sa kapal ng libag at sama ng amoy na nahugasan sa katawan nito. ngayon ay sakop ng La Union. Ang tandang ay tumilaok at isang bahay ang nabuwal sa tabi. ang ama nito ay pumunta na sa bundok upang parusahan ang isang pangkat ng mga Igorota na kalaban nila. Itinanong pa rin niya sa ina ang ama. tumindig uli ang bahay na natumba. Pinagpupuksa niya ang mga ito sa pamamagitan ng dalang mga sandata at anting-anting. Biag ni Lam-ang Sina Don Juan at Namongan ay taga-Nalbuan. Nakita rin ng magulang ni Ines ang lahat ng iyon at siya'y ipinatawag niyon. Talagang pinaghandaan niya ang lakad na ito. Ang pagibig ni Lam-ang kay Ines ay ipinahayag ng tandang. Nang siya'y magbalik sa Nalbuan. pinaliguan siya ng ilang babaing kaibigan sa ilog ng Amburayan. Ang aso naman ang pinatahol niya at sa isang iglap. mga kasambahay nila ang tumulong sa pagsilang ni Namongan. kung saan ito naroroon. Bago pa isilang si Lam-ang. Umuwi si Lam-ang nang nasisiyahan dahil sa nipaghiganti niya an pagkamatay ng ama niya. Nang isilang si Lam-ang. na kumutya kay Lam-ang. Galit na galit si Lam-ang sa nabatid na sinapit ng ama kaya mabilis na nilakbay ang tirahan ng mga Igorote. Si Ines ay dumungaw. taglay ang tagumpay. Pagkasilang. May dala siyang iba't. Ito'y pinuntahan ng binatang si Lam-ang upang ligawan. na pagdating ng isang mandirigma. Sinabi na ina ang kinaroroonan ng ama. nagsalita agad ang sanggol at siya ang humiling na "Lam-ang" ang ipangalan sa kaniya. Siya rin ang pumili ng magiging ninong niya sa binyag. Isang masugid na manliligaw ni Ines ang nakasalubong nila. inabot siya ng pagkahapo kaya't namahinga sandali.

Ng saganon ay hindi sila mahanap ni malakas. masayang naglalakbay sa katubigan ang kawayan ng tukain siya ng isang ibon at ito'y nabiyak at dun lumabas ang dalawang nilalang na pinangalangang malakas at maganda. ang lalaki ay kinakailangang sumisid sa ilog upang humuli ng rarang (isda). maluwalhati at matiwasay sa piling ng alagang puting tandang at abuhing aso. Ang mga buto ni Lam-ang na nasa pusod ng dagat ay ipinasisid at pinatapon ni Donya Ines sa isang kalansay at tinakpan ng tela. unti-unting kumilos ang mga buto. at sila ay nagkaroon ng maraming anak. Sa muling pagkabuhay ni Lam-ang. . hari ng kalawakan. na pagkatapos ng kasal. Si Malakas at Maganda Noong isang araw. kung saan nanirahan ang mag-asawa pagkatapos ng kasal nila. Ang kanilang mga anak na umalis sa kanilang bahay ay bumalik pagkalipas ng ilang araw. Ang masayang pagdiriwang ay sinimulan sa Kalanutian at tinapos sa Nalbuan. Sumunod ni Lam-ang subalit siya ay sinamang palad na makagat t mapatay ng berkakan (isang urin ng pating). Ang iba ay nagtago sa kusina. hari ng katubigan) na magpakasal ang isa't isa. Ang tandang ay tumilaok. Dala nila ang lahat ng kailangan para sa maringal na kasalan pati ang dote.sila'y payag na maging manugang si Lam-ang kung ito'y makapagbibigay ng doteng may dobleng halaga ng sariling ari-arian ng magulang ng dalaga. ang iba naman ay umalis sa bahay. Ang kanilang mga anak ay nagtago dahil sa sobrang galit ni malakas. ang mag-asawa ay namuhay nang maligaya. Mito Mga paniniwalang may likha ng mga bagay. kasama si Namongan at mga kababayan. Nang magbalik si Lam-ang sa Kalanutian. ang iba naman ay sa itaas ng bahay. sila ni Ines ay ikinasal. Isa parin sa kaugalian sa Kailukuhan. pero ginawa pa rin nila ang kanilang makaya sa sobrang katandaan. ang aso ay kumahol at sa bisa ng engkanto. Nahihirapan na sina malakas at maganda. Pero pagdating ng araw na pagod na pagod sila uminit ang ulo ni malakas at hinanap ang kanyang mga anak. Pinagdisisyonan ng mga hari( hari ng kagubatan.

Panahon ng Kastila .

hanggang mamatay Dapat mong tantuin. pumanaog si Mansilatan sana si Badla bababa mamimigay ng lakas. ikaw at ikaw rin Dahil sa iyo. Duplo Ang duplo ay isang pamamaraan na ipinasok o isinama sa mga selebrasyon upang mabawasan ang kalungkutan sa pagdadasal para sa mga namatay. dahil sa iyo. Pumanaog. Kundiman Awit ng Pagibig ng mga tagalong DAHIL SA IYO -KUNDIMAN SONG BY MIKE VELARDE (AWITING BAYAN) Mike Velarde -. ang aking pag-asa. Ang usapan o dayalogo ay nagiging mas masigla gamit ang mga kotasyon mula sa mga awit at corrido . Kinalaunan. ako'y lumigaya Pagmamahal. Ito ay binubuo ng mga puns. hinango mo sa dusa Tanging ikaw sinta. pasasayawin ang mga Baylan. ay alayan ka Kung tunay man ako. Ang nakasanayang gawi ay ang ibang manlalaro ay magbibintang sa iba ng mga kathang krimen. paliginan ang mga Baylan.Mga Awiting Bayan Dalit Awit na panrelihyon ng mga bisaya. at ang mga akusado naman ay ipagtatanggol ang kanilang sarili.Composer Dominador Santiago -. Dahil sa iyo. wala ng ibang giliw Puso ko'y tanungin. ay alipinin mo Ang lahat ng ito. ang duplo ay naging isang madulaing debate sa pamamagitan ng berso.Lyricist Sa buhay ko'y labis Ang hirap at pasakit. nais kong mabuhay Dahil sa iyo. biro at palaisipan sa bernakular. ng pusong umiibig Mandin wala ng langit At ng lumigaya.

gaya ng kasalan. kasiyahan. Ley/Lai -tumatalakay sa mga batas tulad ng Kodigo Penal at Kodigo Sibil 6. meron palang mga event na ganito kahit paano (yun nga lang. So. ang mga pangunahing karakter ng dula. pang-aliw sa may kalungkutan at (2) pangtalas ng kaisipan. Maaaring magpaulit-ulit ang sitwasyong lunsaran ng mga pagtatalo subalit hindi tiyak ang hahantungan nito. Kasama pa rito ang duplo bilang parangal sa kaluluwa ng isang yumao. kasama ang hari na nakaupo sa gitna. Kapag ang isang nakikipagtalo ay nagbigay ng maling sagot sa palaisipan na binigay sa kanya. pang-aliw sa naulila. ang pagkakaayos ng mga manlalaro ay iniiba. Alo-divino -may kaugnayan sa Diyos at sa mga banal na bagay 2. Historia-mano -kasaysayan ng mga tao o ng bansa 5. ng mga kadalagahan at kabinataan pag gabi when there¶s an occasion. panlansangan. Ang duplo ay karaniwang itinatanghal sa ilalim ng isang temporaryong silungan sa harap ng tahanan ng yumao. at paglalamay sa patay. Sa isa pang upuan sa gitna ng grupo nakaupo naman ang hari o ang duplero. may bantay pa rin talagang matanda. Gayunpaman.) . siya ay kadalasang pinaparusahan sa pamamagitan ng pagpilit sa kanya na magsabi ng isang dalit para sa namatay. Tsk« Haha. may mga naitala na kategorya ng paksa sa duplo. numero at agregado. at pantanghalan. karaniwang ginagamit ng mga bago pa lamang na duplero.na ginagamit sa debate. Pero. Kapag ang duplo ay may romantikong tema. Alo-humano/alo-mano -may kaugnayan sa mga propeta. Binayabas -iba pang paksang hindi nasasakop ng mga naihanap nang paksa. (Ang mga dula na laganap daw sa mga sentro ng pamayanan noong panahon ng mga Kastila ay may 3 klasipikasyon: dulang pantahanan. Talinghaga -nahahawig sa bugtungan 7. Historia-vino -kasaysayan ng Diyos at ng mga santo o anghel 3. Ang iba pang mga karakter ng duplo ay ang fiscal. 1. mag-interak ang guys and gals.) Ang karagatan daw ay ang tawag sa isang laro ng mga dalaga at binata pag may panggabing pagtitipon.bawal mag-socialize. Tinukoy sa aklat na "Ang Ligaya sa Hapis at ang Kaaliwan ng mga Olila o ang Libangang Duplo" ang dalawang layon ng larong duplo: (1) ang pang-aliw ng hapis. Bago magsimula ang laro. so higpit sila . social activity siya. Walang iisang paksa sa duplo. katuwaan. punong-abala. Dito nakaupo. Sila ay nakaupo sa isang bilog. may ganun pala sila noon? Akala ko. ang villacas at villacos. embahador. Dalawang hilera ng mga upuan ang nakaayos sa batalan. kaarawan. bayani o ng relasyon ng tao sa Diyos 4. mitolohiya. ang mga karakter ay magbibilang upang ang bawat isa ay may nakalaan na numero. Wow. Karagatan Ang karagatan ay isang dulang pantahanan daw. sa isang pag-aaral na ginawa sa duplong nilalaro sa Nueva Ecija.

Tapos. may isang tagapamagitan na usually ay isang matanda (eto na nga yung nabanggit ko kanina na µbantay na matanda¶« hmmmm.). I looked it up in a tagalog dictio. Nawala ang singsing sa karagatan.¶ ang isang dalaga ay magpapahayag daw ng isang matalinghagang tanong o palaisipan. isang singsing. hahanapin sa lawak at lalim ng ocean?! Gud lak na lang sa mga magigiting na prinsipe. isipin niyo na lang na ang lumbo nila noon ay ang counterpart ng bote natin ngayon sa larong spin the bottle o yung truth or consequence«. Gosh naman. hmmm« basta.) na siyang magpapaikot ng isang lumbo (powtek. Karaniwang ang mga kasama raw sa laro ay ipinalalagay na nanliligaw roon sa nagbigay ng palaisipan na girl.Bakit µkaragatanµ? Batay raw kasi ang larong ito sa 1 alamat tungkol sa pagkawala ng singsing ng isang prinsesa. and it says there na ang µlumbo¶ ay tabo na gawa sa niyog«. Papaikutin niya ito sa gitna ng mga nagkakatipong binata at kung sino raw ang matapatan ng hawakan nung lumbo ay ang sasagot sa puzzle ng dalaga. So. nosebleed ako dito. tsk. sa actual game.   . dun na nga sa µkaragatan. Ipinamalita ito sa buong kingdom at ³kung sino ang makakasisid ng singsing sa dagat ay pakakasalan ng nasabing prinsesa.

Panahon ng Propaganda .

Olimpia. Ang pambansang bayaning si Dr. Rizal . Ang mga bayaning sina Marcelo H. nagsitago ang mga manunulat sa ilalim ng iba¶t ibang sagisag-panulat upang maprotektahan ng mga sarili laban sa mapangalipustahang Kastila at upang patuloy na makasulat. Ang ina ni Rizal ay siyang kaniyang unang guro at nagturo sa kaniya ng abakada noong siya ay tatlong taon pa lamang. Nagsisulat ang mga Pilipino sa panahong ito ng mga panitikang nagrerebolusyon. Laguna upang mag-aral sa ilalim ng pamamatnubay ni Justiano Aquino Cruz. Mga Propagandista Jose P. Concepcion. Graciano Lopez-Jaena. Del Pilar (na may sagisag-panulat na PLARIDEL). Sumulat din si Rizal ng mga sanaysay gaya ng Hinggil sa Katamaran ng mga Pilipino at Sa Mga Kabataang Dalaga sa Malolos. Apolinario Mabini. Mariano Ponce. Maria. Jose.Panahon ng propaganda Sa ikalawang bahaging ito ng kasaysayang pampanitikan sa panahon ng pananakop ng Kastila. Noong siya naman ay tumuntong ng siyam na taon. Rizal na may sagisag-panulat na Laong Laan ay naging bahagi ng pahayagang La Solidaridad. nagsilunsad ng mga kilusan ang iilang Pilipinong hindi na sumasang-ayon sa pamamalakad ng mga prayle at pamahalaang Kastila. Paciano. Ilang buwan ang nakalipas.´ Dahil sa mahigpit ang pamahalaan. at ang may-akda ng mga nobelang Noli Me Tangere at El Filibusterismo na unang nalimbag at nalathala sa Espanya at naging mitsa sa mga rebolusyonaryong Pilipino na mag-aklas laban sa mga Kastila. 1889 na naglalayong ³matamo ang pagbabagong kailangan ng bansang bilang tugon sa kalagayang panlipunan at pang-ekonomiya. Ipinanganak si José Rizal sa Calamba. Lucia. Pedro Serrano Laktaw. Josefa.Si Dr. karamihan sa mga panitikang nalikha ay may diwang rebolusyonaryo at nagbukas sa kamalayang Pilipino sa di-makataong pagtrato sa kanila ng mga Kastila at nag-uudyok na kalabanin ang pamahalaan. Trinidad at Soledad ang mga anak nina Francisco at Teodora. Laguna. pinadala siya sa Biñan. Narcissa. Antonio Luna. Emilio Jacinto. pinayuhan niya ang magulang ni Rizal na pagaralin siya sa Maynila. maisiwalat ang malubhang kalagayan ng bansa sa ilalim ng pamamalakat ng mga Kastila at upang pairalin ang kalayaan at demokrasya. Jose P. José Protasio Rizal Mercado y Alonso Realonda[1] (Ika19 ng Hunyo 1861±Ika-30 ng Disyembre 1896) ay ang pampito sa labing-isang anak ng mag-asawang Francisco Engracio Rizal Mercado y Alejandro at ng asawa nitong si Teodora Morales Alonzo Realonda y Quintos. Dahil sa labis na pang-aalipin at pang-aalispusta at masidhing diskriminasyon ng mga Kastila sa mga Pilipino. . at marami pang iba ay nagsisulat din. Nalathala ang mga pahayagang propagandista na pinangunahan ng La Solidaridad noong Pebrero 19. Sina Saturnina.

tuwa'y lumalayo. Akda ni M.H. tumula. ay isang ilustrado noong panahon ng Espanyol. Marcelo H. Isinulat rin niya ang ³Dasalan at Tuksuhan na tumitira sa mga mapang-abusong prayle. Sinta'y tatahimik. Dito niya isinulat ang kanyang pinakadakilang likha ang La Soberania Monacal en Filipinas at La Frailocracia Filipina. Magbabalik mandin at muling iiral Ang ngalang Tagalog sa sandaigdigan. Aling pag-ibig pa ang hihigit kaya Sa pagkadalisay at pagkadakila Gaya ng pag-ibig sa Tinubuang lupa? Aling pag-ibig pa? Wala na nga. Ibubuhos namin ang dugo't babaha Matubos nga lamang ang sa amang lupa Habang di ninilang panahong tadhana. . Umawit. Kalakhan din niya'y isinisiwalat. Del Pilar . kilala rin bilang ang "Dakilang Propagandista". iidlip ang nasa. Pilit maliligtas ang inaping bayan. Datapuwa't muling sisikat ang araw. 1850 . Ang kanyang pangalan sa dyaryo ay Plaridel.del P. 1896). kumanta't sumulat. Binili niya kay Graciano Lopez Jaena ang La Solidaridad at naging patnugot nito mula noong 1889 hanggang 1895.Akda ni Rizal Kundiman Tunay ngayong umid yaring dila't puso Sinta'y umiilag. Bayan palibhasa'y lupig at sumuko Sa kapabayaan ng nagturong puno. Walang mahalagang hindi inihandog Ng may pusong mahal sa Bayang nagkupkop. wala.Hulyo 4.Si Marcelo Hilario del Pilar y Gatmaitan (Agosto 30. Pagpupuring lubos ang palaging hangad Sa bayan ng taong may dangal na ingat.

Ng bala-balaki't makapal na hirap. Ito'y kapalaran at tunay na langit! . Kalakip din nito'y pag-ibig sa Bayan. Hayo na nga. Hayo na't ibangon ang naabang bayan! Kayong nalagasan ng bunga't bulaklak Ng kahoy ng buhay na nilanta't sukat. Na sa lalong mahal nakapangyayari. kayong nagabuhay Sa pag-asang lubos ng kaginhawahan At walang tinamo kundi kapaitan. Bakit? Alin ito na sakdal ng laki. dunong. Buhay ma'y abuting magkalagut-lagot. Mula sa masaya'y gasong kasanggulan Hanggang sa katawa'y mapasa-libingan. magulang. himalang bagay! Lalong pag-irog pa ang sa kanya'y alay. Pati ng magdusa'y sampung kamatayan Wari ay masarap kung dahil sa bayan At lalong mahirap. Ang anak. Isang tawag niya'y tatalikdang pilit. yaman. Na hinahandugan ng busong pagkasi.Dugo. hayo. Sa aba ng abang mawalay sa bayan! Gunita ma'y laging sakbibi ng lumbay. Muling manariwa't sa baya'y lumiyag. Walang alaala't inaasaasam Kundi ang makita'y lupang tinubuan. Kung ang bayang ito'y masasa-panganib At siya ay dapat na ipagtangkilik. katiisa't pagod. asawa. Ipahandug-handog ang busong pag-ibig At hanggang may dugo'y ubusing itigis. Ang lahat ng lalong sa gunita'y mahal. kapatid. At ginugulan ng buhay na iwi? Ay! Ito'y ang Inang Bayang tinubuan: Siya'y ina't tangi sa kinamulatan Ng kawili-wiling liwanang ng araw Na nagbigay-init sa buong katawan. buhay ay mapatid. kung sa pagtatanggol. Oh.

ina ng Mahal na Birhen. Natapos din siya . Maynila. mapulang ilong na malaki ang butas kya medaling makaamoy. 1856. nagging mapagmalaki at napakayaman. maliliit ang mga mata. Siya ay natagpuan ng isang mangingisda sa ilog ng ebro malapit sa simbahan ng "Our lady of Pillar".Si Antonio Luna (Oktubre 29. Siya ay taga.nang sumapit sa 14 na taon ay tumakas at nagpunta sa villadolid sa kumbento ng mga Agustino. Nasa plaza sila at nakita nila ito na may kasamang babae. Dukha ang mga magulang nang isilang si Graciano Lopez Jaena sa Jaro.Aragon at ang mga magulang niya ay di nya nakilala. Mamulamulang buhok.iyan si Padre Botod. 1866 sa Binondo. Antonio Luna .pandak siya . Sinasampal ang babae at napaluhod ito at nagmamakaawa na wari humihingi ng kapatawaran. Iloilo. ay isang mananahi lamang habang ang ama. Kunot ang noo at matalas tumingin. Ang ngalang binyagan nya ay Ana dahil sa ipinanganak sya sa kapistahan ng Santa Ana. 1866 . Napakalaking tiyang nakausli at maikli ang leeg. 1899) ang nakakabatang kapatid ni Juan Luna.Hunyo 5. si María Jacoba Jaena. noong Disyembre 17. Akda ni Jaena Fray Botod Sino si Botod? May dalawang taong nag uusap at ang kanilang pinag-uusapan ay tungkol kay Pari Botod. Siya ay 21 ng maatasang pumunta sa pilipinas. Kumuha rin siya ng kursong parmasyutika sa Unibersidad ng Santo Tomas at nakamit niya ang kanyang lisensya sa kursong ito sa Unibersidad de Barcelona. may bilugang mukha na paranf buwan. Ipinanganak siya sa Maynila noong ika-29 ng Oktubre. Siya ay nag anyong mahiyain ngunit pagkatapos na maging kura paroko. Subalit nagkapag-aral nang kaunti si Placido samantalang lubhang matimtiman si Jacoba kaya tatag sa pag-aaral at sa pagsamba ang tinubuan ni Graciano. bilugan ang ulo na tulad ng bao ng niyog. Ang ina niya. si Plácido López.Si Graciano López Jaena ay isang Pilipinong manunulat na higit na kilala sa kaniyang akdang Fray Butod. ay hamak na tagakumpuni ng kahit ano na lamang. Siya ang kura paroko sa bayan. Makapal ang labi. bilugang pisngi. Paglalarawan: Ang kahulugan ng Botod ay malaking tyan at ito ang itinatagurisa kanya ng mga tao. Talagang naririto sila at nagmamalabis hindi lamang sa ispiritwal na bagay kundi sa (politico) pamahalaan at sa kalaswaan. Nagtapos siya ng Bachiller en Artes sa Ateneo de Manila noong 1883 sa murang edad na 15.Graciano Lopez-Jaena . µButod¶ ang salitang Hiligaynon para sa ³kabag at katumbas din ito ng balbal na ³tabatsoy . Siya ang bunsong anak nina Joacquin Luna at Laureana Novicio.

1863. No podemos evadirnos de ellos porque el pensamiento es mecánico. Siya ay nag-aral ng Elementarya sa Baliwag at nagtapos ng haiskul sa isang pribadong paaralan. Nakilala siya bilang propagandista. Bulacan noong Marso 22. maging lalawigan ng España ang Pilipinas at pagkakaroon ng mga pagbabago. Mariano Ponce . Sa Kilusang Propaganda. Ang kanyang pangalan ay ikinubli niya sa ilalim ng sagisag-panulat na Jomapa at J. 1863-Mayo 23. 1918) ay isang Pilipinong manggagamot na naging pinuno ng Kilusang Propaganda na hinimok ang mag-rebolusyon ang Pilipinas laban sa mga Kastila noong 1896. Sa Colegio de San Juan de Letran siya nagtapos ng Bachiller en Artes. Si no hubiera conocimiento no habría pensamiento porque éste siempre opera en el . magkaroon ng kinatawan sa Korte ng España. Siya ay ipinanganak sa Baliwag. Ang pagsusulat ang kanyang libangan.Si Jose Maria Panganiban o Jose Ma. Pero la concentración mental nos resulta muy difícil porque los pensamientos nos invaden.P. Kabilang siya sa mga propagandistang umuwi sa Pilipinas upang bumuo ng Masonarya. Nag-aral siya ng medisina sa Unibersidad Sentral ng Madrid. siya ang may mithiing magkaroon ng demokratikong pamunuan.M. Jose Maria Panganiban . que se manifiesta como imágenes o como diálogo interno. gumamit siya ng sagisag na Tikbalang. at gayon din ang pagkakaroon ng kalayaan at karapatan ng bawat tao. Belhika. Itinatag niya ang Lohiyang Nilad. Siya ang nagtatag ng La Independencia at nagpapadala rin siya ng mga lathalain sa ibang pahayagan. Nanding at Kalipulapo sa kanyang pagsusulat.Si Pedro Serrano Laktaw ang unang sumulat ng Diccionario Hispano-Tagalog noong 1889. Sa propesyon ay isa siyang parmasyotiko. Pedro Serano Laktaw . Kilala siya bilang aktibong \ mananaliksik ng mga propagandista. Panganiban ay ipinanganak noong Pebrero 1. Iniakda niya ang El Nomatozario del Paerdismo na nalathala sa Madrid noong 1893. Akda ni JOMAPA El Pensamiento Cuando hablamos de meditación. manunulat. nos referimos a relajarnos físicamente y a vaciar nuestra mente de sus contenidos. 1865 sa Mambulao. Noong panahon ng Propaganda. manggagamot at tanyag na repormista sa panahon ng propaganda. Sumulat din siya ng tungkol sa wikang Tagalog tulad ng Estudios Gramaticas at Sobre la lengua Tagala. tratando en ese proceso de concentrarnos en un espacio sin pensamientos. Camarines Norte. Pinamatnugutan niya ang pahayagang La Solidaridad at aktibong kasapi ng Asosacion Hispano-Filipino.Si Mariano Ponce (Marso 23. Ang kanyang mga magulang ay sina Don Mariano Ponce at Maria delos Santos. está siempre comparando y es el reflejo de la memoria.sa pagkakadalubhasa sa parmasyutika sa Ghent. Ito ang kanyang pinakamalaking naiambag niya sa literaturang pang-medisina.

las imágenes del pasado no tienen lugar. El pensamiento siempre está activo y fluctúa entre el pasado y el futuro: ³debería hacer esto. La represión se produce en aquellos casos en que la satisfacción de una pulsión (susceptible de provocar por si misma placer) ofrecería el peligro de provocar displacer en virtud de otras exigencias. no necesito relacionarla con ninguna otra imagen anterior. El contenido de mis pensamientos es mi desdicha. la relacionamos con las imágenes del pasado.campo de lo conocido. los . Puede considerarse un proceso psíquico universal como una operación de defensa del yo. porque son las imágenes acumuladas a lo largo de la vida. por qué hice aquello . los odios. Son recuerdos que se mantienen en el inconsciente y que se desean olvidar. temores. pero que conservan toda su vivacidad cuando son evocados nuevamente . porque vivo la experiencia total como es. quedan en el recuerdo modificadas. imágenes. de esta manera me libero definitivamente del pasado. recuerdos) ligados a una pulsión. es decir la operación por medio de la cual el sujeto intenta rechazar o mantener en el inconsciente representaciones (pensamientos. Se trata de no formar imagen alguna ahora. Entonces. porque siempre que construimos una imagen. no debería hacer aquello o ³por qué hice esto. y también se anticipa al futuro. La mente puede vaciarse a si misma de todas las imágenes si no formamos imágenes ahora. tanto en las situaciones de placer como en las de dolor. de modo que la experiencia no es vivida plenamente tal cual es y es archivada en la mente como recuerdo anhelado o rechazado. si no formo ninguna imagen ahora. sino que forma una imagen de lo que la persona quiere o no quiere que sea. negarlas o modificarlas. Si no formamos ninguna imagen ahora. porque como no las aceptamos como son. los sufrimientos. que no es lo que es. en el pasado. Pero la mente puede lograr liberarse de los pensamientos. de algo que no lo vivimos tal cual fue. Las imágenes mentales que nos acosan son experiencias del pasado negadas o deseadas. con su placer o con su dolor en el presente. El pensamiento no capta la experiencia como es. las frustraciones. Sigmund Freud describe este mecanismo de la mente como un mecanismo de represión. viviendo las cosas tal cual son sin rechazarlas.

Siya ay tinaguriang tagapamagitan sa mga Kastila at Pilipino upang makamit ang mapayapang pakikitungo sa mga Kastila. Poblete ay kinilalang mandudulang may maapoy na pagmamahal sa kalayaan ng bayan. siya at ang mayari ng tanghalang ginamit sa pagtatanghal ay nabilanggo. bagamat sila ay nakalaya rin.Si Pedro Alejandro Paterno ay isinilang noong ika-27 ng Pebrero. Ginamit niya ang kanyang panulat upang gisingin ang damdaming makabayan ng mga Pilipino. dahil sa Espanyol ay kulangkulang ng isang daang taong may pagkakaugnayan sa Pilipinas. Siya ay nagtapos ng Bachiller en Artes sa Liceo de Manila.Pedro Paterno . at ni Carlos Mabagsic. at namatay sa sakit si Ninay. Matapos ang makulay na pakikipagsapalaran sa ibayong dagat. na pinagdarasalan. Siya ay nagtapos ng Bachiller en Artes sa Ateneo de Manila. Nilikha rin niya ang mga aklat na tula na Sampaguitas y Poesias Varias at Poesias Lyricas y Dramaticas. na pinagbintangan ng negosyanteng Portuges na si Federico Silveyro na namuno sa pag-aaklas. . 1858. at nagtipon ng malawak na bilang ng tema at motif na pawang humubog sa maraming tekstong pampanitikan. Si Berto rin ang nagwakas sa baluktot na gawi ni Federico. Ginamit niya ito upang tuligsain ang mga katiwalian at pang-aaping ginagawa ng mga makapangyarihang Kastila na siyang naging dahilan upang siya ay mausig at ipatapon sa Africa. Siya ay isa sa 13 anak ng nakaririwasang mag-asawa na sina Don Maximo Paterno at Donya Carmen de Vera Ignacio. Akda ni Paterno NINAY Ninay ang kauna-unahang nobelang Tagalog [at Filipino]. Siya ay isa sa mga Pilipinong propagandista sa Espanya. napagtagumpayan niyang maalis ang monopolyo sa Tabako sa bansang Pilipinas. Siya ay isinilang sa Naic. at lumaban sa awtoridad. Subalit ito ay mahigpit na tinutulan ng mga tao sapagkat nais nilang ipaglaban ang tunay na kalayaan ng bansang Pilipinas. Cavite noong Mayo 17. siya ang kauna-unahang Pilipino na sumulat ng isang opera sa wikang Pilipino. Noong 1882. Siya ang nagtatag at naging patnugot ng pahayagang El Resumen. Ipinagpatuloy pa rin niya ang pag-aaral sa Unibersidad de Salamanca. Pascual Poblete . Ginamit ang pasiyam bilang balangkas. Bilang makataa. sang Sandugong Panaginip. Unang kabiguan ang pagiibigan ni Ninay. pagkatapos ay lumipat siya sa Unibersidad Central ng Madrid na kung saan naman ay nagtapos niya ang pagkadalubhasa sa batas noong 1880. Isa pang kuwento ng bigong pag-ibig ang kina Loleng at Berto na pinaghiwalay ni Don Juan Silverio. Siya ay nagkamit ng karangalan sa kanyang pagtatapos. ang nobela¶y naglahad ng serye ng mga salaysay na bumubuo sa iba-ibang naunsiyaming pag-ibig.Si Pascual H. Dahil sa pagtatanghal ng kanyang dulang Amor Patria. Namatay sa kolera si Carlos. Ipinaghiganti ni Berto ang pagkamatay ni Loleng. Dito niya kinuha ang mga kursong Pilosopiya at Teolohiya. nagbalik si Carlos at natuklasang pumasok sa kumbento si Ninay. 1858. Ayon sa kanya.

Panahon ng Himagsikan .

sales agent at bodegista (warehouseman). ang unang rebolusyon sa Asya na lumaban sa pananakop ng mga bansang imperyalista sa Europa. ilang pag-aalsa na ang naganap sa Pilipinas sa mahigit 4 na siglo.Si Andrés Bonifacio (Nobyembre 30. kulata at suntok. hindi magkakaisa hanggang sa ika-19 na siglo. Sa kapuwa Ina'y wala kang kaparis. at dalubhasa na rin sa pagsasalita sa wikang Kastila. Bagamat siya'y nahinto sa pag-aaral. indio) sa pamamagitan ng sobrang pagpapabubuwis at sapilitang pagpapagawa (polo). 1863 sa Tundo. makinahi't biting parang isang hayop. Ang kanyang magulang ay sina Santiago Bonifacio at Catalia de Castro. dahil sa hawak nila sa mga karaniwang tao. Maynila. Gapusing mahigpit ang mga Tagalog. Nagtrabaho din siya bilang clerk. tatlong daang taong aming iningatan sa dagat ng dusa ng karalitaan. Halimbawa. Dahil dito. Ito'y salamat sa patakaran ng mga Kastila ng divide et impera-hatiin at sakupin.. marunong siyang bumasa at sumulat. . hinain sa sikad. Nahilig siyang basahin ang mga nobela ni Jose Rizal at nang itinatag ang La Liga Filipina. sa prayle lang talaga ang kapangyarihan noon. Pinahirapan ng mga Kastila ang mga katutubo (o sa termino ng mga Kastila. ang layaw ng anak: dalita't pasakit. magpapadala ang mga Kastila ng mga sundalo mula sa mga lalawigang Tagalog para supilin ang isang pag-aalsa sa Ilocos. mahigit 300 taon nang pinamumunuan ng mga Kastila ang Pilipinas. Walang isinuhay kaming iyong anak sa bagyong masasal ng dalita't hirap. sumapi siya kasama ni Apolinario Mabini. iisa ang puso nitong Pilipinas at ikaw ay di na Ina naming lahat. Siya ay nagsimulang mag-aral sa paaralan ni Don Guillermo Osmeña sa Melsic subalit siya'y maagang nahinto sa pagaaral.Nang magsimula ang Himagsikan. Noong panahong iyon. nasa kamay ng mga nangangasiwa sa Intramuros at sa mga prayle ang kapangyarihan sa kolonya. Mga Manunulat Andres Bonifacio . lahat di nagtagumpay. kahit sa katotohanan. Siya ay isinilang noong ika-30 ng Nobyembre. 1897) ay siyang namuno sa rebolusyon ng Pilipinas laban sa Espanya.Mayo 10. Naulila sa magulang nang maaaga sa edad na 14. Akda ni Bonifacio Katapusang Hibik ng Pilipinas Sumikat na Ina sa sinisilangan ang araw ng poot ng Katagalugan. lunas na gamot mo ay kasakit-sakit. at isang pag-aalsa sa Kabisayaan ang pinigil ng mga sundalo mula Pampanga. pag nagpatirapang sa iyo'y humibik. 1863 .. Ito ang nagpatindi ng hidwaan sa pagitan ng mga Pilipino. Naging tindero siya ng ratan at pamaypay na gawa sa papel de japon.

Inang walang habag. Ina. ang sigwang masasal sa dugong aagos ng kanilang bala na magpapamook. katapusang tawag. paalam. kasabay ng utos na tuparing pilit. kami'y di na iyo saan man humanggan. langit mo naman ang kami'y madusta. patente'y nagkalat. itong Pilipinas. rekargo't impuwesto'y nagsala-salabat. O Inang pabaya't sukaban. bangkay nang mistula'y ayaw pang tigilan. O Inang Espanya. huwag nang saysayin. sa lahat ng kampon? Aming tinitiis hanggang sa mamatay. Sa aming Tagalog. itong nasa hirap. . at gayon din pati ng mga halaman. tiis ay pasulong. sunod kaming lahat hanggang may hininga. Sarisaring silo sa ami'y inisip. nang kami'y malipol. ang paglilibingan sa mawawakawak na maraming bangkay. Tagalog di'y siyang minamasama pa. paalam na ngayon. sa paring Kastila ay binubuwisan. kahit isang ilaw ay walang masilip. linsad na ang buto't lumuray ang laman. Sa sangmaliwanag ngayon ay sasabog ang barila't kanyong katulad ay kulog. may sa alumbrado--kaya kaming tikis. paalam na Ina. lasunin. paalam.ito baga. Di na kailangan sa iyo ng awa ng mga Tagalog. bukid at tubigang kalawak-lawakan. Wala nang namamana itong Pilipinas na layaw sa Ina kundi pawang hirap. kaya kung ihulog sa mga libingan. ito baga'y hatol Inang mahabagin. ang iyong pag-irog? Ipabilanggo mo't sa dagat itapon. Ina. Ikaw nga. O Inang kuhila. Bukod pa sa rito'y ang mga iba pa. Paalam na Ina. Ang lupa at buhay na tinatahanan. ihanda mo. barilin. paraiso namin ang kami'y mapuksa.

Siya ang sumulat ng Kartilya ng Katipunan. Nag-aral siya sa mataas na paaralan at nagpatuloy sa Colegio de San Juan de Letran na kung saan natamo ang katibayan sa pagka-Bachiller en Artes at naging propesor sa Latin. Akda ni Jacinto Sa May Nasang Makisanib sa Katipunang Ito SA MAY NASANG MAKISANIB SA KATIPUNANG ITO Sa pagkakailangan. Nag-aral siya sa kolehiyo ng San Juan de Letran at kumuha ng abogasya sa UST ngunit ito ay natigil nang siya ay sumapi sa Katipunan noong 1893. Ang kabagayang pinag-uusig ng Katipunang ito ay lubos na dakila at mahalaga. at ng bukas makalawa¶y huag silang magsisi at tuparing maluwag sa kalooban ang kanilang mga tungkulin. kapangpangan man. Tanauan. sumapi siya sa La Liga Filipina ni Jose Rizal. Maynila. Apolinario Mabini . Batangas sa mahihirap na mga magulang. sa makatuid. Cruz. ay isang Pilipino theoretician na nagsulat ng konstitusyon ng Unang Republika ng Pilipinas noong 18991901. 1875 sa Trozo. 1899 sa edad na 24. sa gulang na 19 siya ay isa sa mga magagaling na pinuno ng Katipunan. Sa Unibersidad ng Santo Tomas naman siya nakapagtapos ng pagkaabogado noong 1894. Kinilala siyang Utak ng Katipunan.Si Apolinario Mabini y Maranan (Hulyo 23.. 1864²Mayo 13. atbp. Ang mga magulang niya ay sina Mariano Jacinto at Josefa Dizon. ang pahayagan ng katipunan.Emilio Jacinto . kilala bilang ang "Dakilang Lumpo" o "Dakilang Paralitiko". Laguna noong abril 16. minarapat na ipakilala sa kanila ang mga bagay na ito. siya ay binawian ng buhay sa Sta. Gumamit siya ng sagisag-panulat na Pingkian sa Katipunan. at naglingkod bilang ang kauna-unahang punong ministro noong 1899. Siya'y lihim na ipinatawag ni Aguinaldo at hinirang siyang opisyal na . Itinatag niya ang pahayagang Kalayaan. Si Jacinto ay lubhang nasugatan ngunit pinakawalan dahil sa sakit na malaria at disenterya. Samantalang nag-aral ng batas. ay tagalog din. Si Mabini ay nagkasakit noong 1896 ng "infantile paralysis" na lumumpo sa kanya. 1903). iloko man. bisaya man. Ito'y pinamatnugutan katulong si Pio Valenzuela. Ipinanganak siya sa Talaga. Siya ay natuto ng abakada mula sa kanyang ina at ang pagsulat ay sa kanyang ingkong natutuhan.Isinilang si Emilio Jacinto noong Disyembre 15. na ang lahat na nagiibig pumasuk sa katipunang ito. papagisahin ang loob at kaisipan ng lahat ng tagalog (*) sa pamamagitan ng isang mahigpit na panunumpa. sina Inocencio Mabini at Dionisia Maranan. ang sagisag-panulat na kanyang ginamit ay Dimas Ilaw. upang sa pagkakaisang ito¶y magkalakas na iwasan ang masinsing tabing na nakabubulag sa kaisipan at matuklasan ang tunay na landas ng Katuwiran at Kalinawagan. Ipinasundo siya ni Aguinaldo at sila'y nagkamabutihan. ay ay magkaroon ng lubos na pananalig at kaisipan sa mga layong tinutungo at mga kaaralang pinaiiral. (*) Sa salitang tagalog katutura¶y ang lahat nang tumubo sa Sangkapuluang ito.

los invasores no te hollarán jamás.tagapayo. Ayon sa kanyang kapatid na si Dr. 1896. Maynila noong ika-6 ng Hunyo. de sol y amores. Tu pabellón que en las lides la victoria iluminó no verá nunca apagados sus estrellas ni su sol. Siya ay isinilang sa Tondo. en tus auras en tus montes y en tu mar esplende y late el poema de tu amada libertad. Ang kanilang mga magulang ay sina Hermogenes Palma at Hilaria Velasquez. Tierra de dichas. en tu regazo dulce es vivir. ¡Es una gloria para tus hijos cuando te ofenden por ti morir! . Noong ikalawang bahagi ng labanan sa pakikipaglaban sa mga Amerikano para makamit ang kalayaan ay nakasama siya sa editorial staff ng noo'y popular na pahayagang La Independencia. del heroísmo cuna. si Jose ay tahimik at mahiyain subalit emosyonal at romantiko. Sa panahong ito isinulat niya ang kanyang tanyag na akdang "Tunay na Dekalogo". Akda ni Palma Himno Nacional Filipino Tierra adorada. su fuego ardiente en ti latiendo está. Siya ay naging tanyag sa pagsulat niya ng Filipinas. si Jose Palma ay kumatha ng mga lirikong tula at pinahanga ang marami sa pamamagitan ng pagpapalimbag ng isang aklat ng mga tula noong siya¶y labimpitong taong gulang pa lamang. En tu azul cielo. Siya ay kapatid ni Rafael Palma na naging pangulo ng Unibersidad ng Pilipinas. Kahit bata pa sa Ateneo. si Gregorio del Pilar na naging pinakabatang heneral ng mga hukbong manghihimagsik. Nang pasinayaan ni Aguinaldo ang Pamahalaang Republika inatasan niya si Mabini bilang kalihim panglabas (prime minister) at pangulo ng mga konseho. Jose Palma .Si Jose Palma ay isang makata at sundalong Pilipino. Ang kanyang pag-aaral ay naantala nang maganap ang Unang Sigaw sa Balintawak noong Agosto. Nakatagpo ni Jose Palma noong nag-aaral siya sa Ateneo de Manila. Tierra de amores. na naging titik ng pambansang awit ng Pilipinas. Rafael Palma. hija del sol de Oriente. Dahil sa pag-ibig sa bayan ay sumama siya sa pangkat ni Koronel Rosendo Limon at nakipaglaban sa ilalim ni Heneral Servillano Aquino. 1876. Dito niya napatunayan na higit siyang isang manunulat kaysa isang kawal.

na gumagamit ng nakaugaliang marcha para sa pagpasok at pag-alis sa entablado. Moro-moro ay isang adaptasyon mula sa dula sa Europa na comedia de capa y espada. at magia o mga mahihiwagang epekto sa palabas. ay natatangi sapagkat walang ibang bansa na nakaisip at nakapagsagawa ng nasabing palabas na katulad nang sa Pilipinas. Ang moro-moro. Ang Pilipinas lamang ang nawili sa paggawa ng moro-moro na ang obrang ito ay tuluyan nang itinuring na kasama sa buhay ng mga Pilipino sa halos dalawang siglo. .Mga Tulang Pantanghalan Komedya ay isang dulang patalata (karaniwang binubuo ng octosyllabic o dodecasyllabic na quatrain). batalla o labanan na may koreograpiya. Ito ay kadalasang itinatanghal ng dalawa hanggang tatlong araw upang ipagdiwang ang pyesta ng patron ng baryo.

Panhon ng Amerikano .

Dula ang naging pangunahing panitikan sa panahong ito. sumulat ang mga Pilipino sa Kastila. Recto na naging tanyag sa kanyang natatanging mga talumpati.Pananakop ng Amerikano Dahil sa pagnanais ng mga Pilipino na mapatalsik ang mga Kastila. Ngunit ang pinakaunang pelikulang produksyon ng Pilipino . edukasyon naman ang naging pangunahing ipinamana ng mga Amerikano. Ang mga unang pelikulang ginawa sa bansa ay halos mga dokumentaryo ukol sa pagsabog ng mga bulkan at iba pang kalamidad at ang iilang dokumentaryong bunga lamang ng pagka-ignorante ng mga Amerikano sa mga katutubong Pilipino. si Severino Reyes na sumulat ng imortal na dulang ³Walang Sugat´ at tinaguriang Ama ng Dulang Tagalog. Kabilang sa mga manunulat sa panahong ito sina Cecilio Apostol na sumulat ng mga oda para kay Rizal. Ang mga unang pormal na pelikula sa bansa ay ukol sa buhay ng bayaning si Rizal at ng kanyang dalawang nobela. naging tagapagsagip ang mga Amerikano nang dumating sila noong 1898 na tuluyang nagpabagsak sa pamahalaang Kastila. si Lope K.Ipinakilala rin ng mga ito ang iba pang uri (genre) ng panitikan gaya ng oda at nagpakilala sa pinilakang-tabing ± ang pelikula. Nagsimula lamang umusbong ang mga panitikan sa Ingles noong 1910 dahil sa mga bagong silang na manunulat. Kung relihiyon ang naging pamana ng mga Kastila sa Pilipino. Ang pinakaunang pelikulang Hollywood na ginawa sa bansa ay ang pelikulang Zamboanga. Ang mga Amerikano ang nagpakilala ng mga fairy tale sa mga Pilipino na ginamit ng mga gurong Tomasites sa pagtuturo. naimpluwensiyahan din ang panitikan sa bansa. si Jose Corazon de Jesus na tinaguriang Makata ng Pag-ibig at may panulat-sagisag na µHuseng Batute. Tagalog at iba pang wikang panlalawigan. Sa panahong ding ito isinilang ang mga ilang imortal na makatang Pilipino na nagsisulat sa Ingles at Tagalog. Dala nila ang mga bodabil na isang uri ng dula kung saan umaawit at sumasayaw ang mga artista na nagbunga sa sarsuwela ng Pilipinas.¶ at si Jose dela Cruz na may panulat-sagisag na µHuseng Sisiw¶ dahil sisiw ang ipinababayad kapag nagpapagawa sa kanya ng tulang pag-ibig. Dahil sa dala rin ng mga Amerikano ang pelikula sa bansa. unti-unting naisantabi pansamantala ang dulang panteatro sa bansa dahil sa nakahiligan na ng mga Pilipino ang panonood ng pelikulang-tahimik. Claro M. ngunit nag-umpisa ito sa mga artistang gumagalaw lamang at nagsasalitang walang tinig (silent films). Sa mga unang taon ng pananakop ng Amerikano sa bansa. si Zoilo Galang na pinakaunang nobelistang (A Child of Sorrow) Pilipino sa Ingles at maraming-marami pang iba. Santos na sumulat ng obra-maestrang ³Banaag at Sikat´ at nagpauso ng panitikang sosyalista. Dahil sa impluwensiyang pangteknolohiyang dala ng mga Amerikano. Ito ang kauna-unahang Hollywood film na may underwater scene.

Mga Manunulat sa Kastila Cecilio Apostol . Maynila. Tinapos niya ang abogasya sa Unibersidad ng Santo Tomas bilang Valedictorian at kaagad nang sumunod na taon ay naipasa niya ang pagsusulit sa bar kung kaya't siya ay naging ganap na manananggol. ninais na rin ng mga Pilipino na makawala sa kamay ng mga Amerikano.ay sa pamumuno ni Jose Nepumuceno hango sa dulang panteatrong Dalagang Bukid (dula ni Hermogenes Ilagan) na malateatro rin ang kinalabasan. Ngayon at Bukas ni Aurelio Tolentino ay tumuligsa rin sa Amerikano. Ang kanyang mga magulang ay sina Claro Recto Sr.ay isang manananggol subalit di matatawaran ang kanyang kakayahan bilang makata sa wikang Kastila at Tagalog. Ang dulang Kahapon. mahilig din siya sa sining. Sa mga palatuntunang pampaaralan ay lagi siyang tumutula at sariling mga tula ang kanyang binibigkas. Ngunti napawalang sala rin sa tulong ng isang mahusay na manananggol na Pilipino." Tubong Santa Cruz. . Ang kalayaang tinamasa sa kamay ng mga Amerikano ay alangang ihambing sa ipinalasap ng mga Kastila. Sa bahay nagpipinta siya at ang kanyang karaniwang ipinipinta ay kalikasan. sa Espanya at Latin Amerika ay sinasabing lalong kilala siya bilang "the greatest Filipino epic poet in Spanish. Ang dula ay sadyang kinasangkapan ng mga manunulat na Pilipino upang ipahayag ang hangad na paglaya ng bayan at makabayang pananaw. Isa sa mga unang dulang itinanghal sa panahon ng mga Amerikano na umuusig sa mga Amerikano at sedisyoso ay ang kay Juan K. Batangas. siya ay isinilang siya sa Tiaong. kung saan ay naipakita niya ang kanyang kahusayan at katalinuhan. Ang mga unang taon ng kanyang pag-aaral ay tinapos niya sa Instituto de Rizal sa Lipa. Bukod sa tula. Ngunit hindi rin naging mabilis ang pagkamit sa kalayaan. mga bulaklak. natamo niya ang pinakamataas na karangalan nang magtapos niya ng digring Bachelor of Arts noong 1909. Anim silang magkakapatid at siya ang pangatlo mula sa panganay. Katulad ni Jose Rizal. Ang kanyang mga magulang ay sina Jose Pablo Apostol at Marcelina delos Reyes. isinilang siya noong Nobyembre 22. Tayabas (ngayon ay Quezon) noong Pebrero 8. Hindi lamang dito kinikilala si Cecilio Apostol sa pagiging makata. at Micaela Mayo. Mula pa sa pagkabata ay nakita na sa kanya ang pagkahilig sa tula. 1890 subalit lumaki sa Lipa. Inakyat ng mga alagad ng batas ang Batangas habang itinatanghal ang dulang ito dito at dinakip ang may-akda. 1877. Pagkatapos ay nagenrol sa Ateneo de Manila. Nasa ikatlong baitang pa lamang siya ng mababang paaralan ay sumusulat na siya ng mga tula. Gayunpaman.Kilala bilang Don Claro. Abad na itinanghal noong Mayo ng 1903 ± ang Tanikalang Ginto. Di naglaon. Claro M. hindi rin nasiyahan ang mga manunulat. ibon at mga tao. Recto . Ngunit pinakamatindi ang paghihimagsik ng dulang ³Hindi Ako Patay´ na hindi na nakilala ang may-akda dahil sa ginamit nito ang pangalan ng kanyang may-bahay. kapwa tagaBatangas. Sa Ateneo de Manila ay nagwagi siya sa mga literary contests at kinilala ang kanyang kahusayan sa mga araling akademiko.

Damit ni San Dimas ni Roman Dimayuga. Dahil sa nakita ni Don Binoy na reaksyon ng mga manunuod sa pagtatanghal ng mga dulang nabanggit ay . isa rin siyang abogado. Si Bernabe ay isang makatang liriko at ang karaniwang paksa ng kanyang mga tula ay mga pista at pagdiriwang bagamat kahit anong paksa ay kaya niyang tulain. Santos (Setyembre 25. lumabas na si Bernabe ang nakaakit sa mga nakikinig. Anak siya nina Timoteo Bernabe at Emilia Hernandez.Manuel Bernabe . 1861. Kilala siya bilang Ama ng Sarsuelang Tagalog.Si Manuel Hernandez Bernabe ay mamamahayag. Sinikap ni Don Binoy (palayaw kay Severino Reyes) na mapaunlad ang dulang Tagalog. kilala rin bilang Huseng Batute. Sa Ateneo de Manila siya nagsimulang mag-aral at nagtapos sa Unibersidad ng Santo Tomas. 1963) ay isang tanyag na manunulat sa wikang Tagalog noong kaniyang kapanahunan.[1] Bukod sa pagiging manunulat. Siyam na taon lamang siya nang magsimula siyang magsulat ng mga berso sa wikang Kastila at sa gulang na labing-apat ay bumibigkas na sa wikang Latin. Naging inspirasyon niya ang kanyang pagsisikap na patayin ang Moro-moro ang nakitang pagtanggap ng mga manunuod ng sarsuela sa unang pagtatarighal ng sarsuelang Salamin ng Pag-ibig ni Roman Reyes. Ang kanyang sarsuelang pinamagatang Walang Sugat na nasulat sa unang bahagi ng panahon ng mga Amerikano ang itinuturing na kanyang obra maestro. Sa kanyang pagsusulat ng mga kuwentong pambata. Santos . Sa isang Balagtasan kung saan naglaban sina Bernabe at Balmori sa paksang El Recuerdo y el Olvido ay walang nahayag na nanalo sapagkat kapwa sila mahusay subalit sa tunog ng palakpakan pagkatapos ng Balagtasan. pulitiko. 1879 ± Mayo 1. Nagtapos siya ng Bachelor of Philosophy and Letters sa Unibersidad ng Santo Tomas. El Dinero ni Hermogenes Ilagan. Isinilang siya noong Pebrero 17. sa simula ng ika-1900 dantaon. Ikalima siya sa mga anak ng mag-asawang Rufino Reyes at Andrea Rivero. Taong 1902 nang simulan niyang magsulat ng dula nang makita niyang ang Moro-moro at komedyang itinatanghal ay walang buti at kapakinabangang idinudulot sa mga manunuod. lider obrero. Maynila noong Pebrero 12. Pambihira ang kanyang hilig sa pagtula. makata at mambibigkas sa wikang Kastila at Latin. at itinuturing na "Ama ng Pambansang Wika at Balarila" ng Pilipinas Jose Corazon de Jesus . Ito ay pumapaksa sa kapangyarihan ng pag-ibig sa mga taong tunay na nagmamahalan. ay isang makatang Pilipino na sumulat ng mga tula sa Tagalog upang ipahayag ang pagnanasa ng mga Pilipino na maging malaya noong panahon ng pananakop ng Estados Unidos sa Pilipinas (1898-1946).Si Lope K. 1890. Severino Reyes . Despues de Dios. Mga Karaniwang Ugali ni Ambrosio de Guzman.José Corazón de Jesús (Nobyembre 22. kritiko. Mga Manunulat sa Tagalog Lope K. 1896-Mayo 26. ginamit niya ang sagisag na Lola Basyang. 1932).ay isinilang sa Santa Cruz.

Siya ay isinilang noong Hunyo 7. Carlos Palanca Award at Arena Theatre Contest.P. Naging miyembro siya ng U. nagtungo siva sa Maynila upang mag-aral sa U. Filipino Contact with America. Manunulat sa Ingles Jorge Bocobo . Quezon) noong 1944 kasama siya sa landing forces ni Heneral Douglas MacArthur sa Leyte. at College Uneducation. Mahusay siyang sumulat ng sanaysay. Writers Club dahil sa taglay niyang katalinuhan at kakayahan sa pagsulat. Naglingkod siya bilang Kalihim Tagapagpaganap (Executive Secretary ng Pangulong Manuel L. Arturo Rutor . Quezon. Sa pagitan ng mga taong 1958 at 1978. artikulo at mga aklat sa Batas. Ang halimbawa ng mga sanaysay na kanyang nasulat ay A Vision of Beauty. Siya ay nakasulat ng maraming talumpati. Alfon ay ipinanganak sa San Nicolas.Si Arturo B. Naging Pangulo siya ng Unibersidad ng Pilipinas at naging miyembro ng gabinete ni Pangulong Manuel L. 1917. Rutor ay isang manunulat ng maikling kuwento sa wikang Ingles. Estrella Alfon * Si Estrella D.P. Bukod sa pagiging magaling na manunulat. Nang matapos siya ng sekundarya. nagwagi siya ng mahigit kumulang sa sampung karangalan mula sa maikling kuwento at dula sa Free Press.Si Jorge Bocobo ay isang magaling na manunulat na Pilipino sa wIikang Ingles. 1907. Cebu noong Marso 27.itinatag niya ang Gran Compana de Zarsuela Tagala na siyang inaasahang magtataguyod sa pagtatanghalang mga sarsuela. si Bocobo ay isa ring iginagalang na edukador. .

Panahon ng Hapon .

Ang panahong ito sa kasaysayan ng bansa at ng panitikan ang tinaguriang Gintong Panahon ng Panitikang Filipino dahil higit na malaya ang mga Pilipino (kaysa noong sa Amerikano) sa pagsulat ng panitikan at pagsanib ng kultura. kaugalian at paniniwalang Pilipino sa mga ito. isang biyaya sa larangang panitikan ng bansa ang pangyayaring ito. Ngunit para sa karamihang manunulat na Pilipino. 1941. Paalisin ang mga mananakop Mga nangyari . Dahil sa dinalang haiku (maikling tulang may tatlong taludtod at may bilang na pantig na 5-7-5 sa taludtod). nagkaroon ang mga Pilipino ng tanaga (maikling tulang may apat na taludtod at ang bilang ng pantig ay 7-7-7-7) Sanligang kasaysayan Hangarin: 1. Dahil nasa isalalim ng kolonya ng Estados Unidos kaya¶t sinakop ng Hapon ang Pilipinas. gumanti ang Hapon sa paglusob nito sa Pearl Harbor noong Disyembre 7. Maging makapangyarihan sa Asya 2. Sinunog din ang mga aklat na nasusulat sa Ingles upang masigurong hindi mababahiran ng kanluraning ideya ang panitikang nililikha.Pananakop ng Hapon Sa pambobomba ng Amerika sa Hiroshima. Sa panahon ding ito kinilala ang mga manunulat na babaeng Pilipino sa pangalan nina Liwayway A. Sumibol nang lubos ang panitikan ng bansa sa panahong ito dahil ipinagbawal ng namumunong Hapon ang paggamit ng wikang Ingles at itinaguyod ang pagpapayaman sa panitikan gamit ang mga katutubong wika sa bansa.Binomba ang Pearl Harbor *Nasakop ang Pilipinas mula 1941-1945 *Pinagbawal ang mga magasin na Ingles *Nabuksan ang lingguhang ³Liwayway´ . Arceo at Genoveva Edroza-Matute dahil sa mga makintal na maka-feministang maikling-kwento.

Paksa ng Panitikan -Hilahod sa pagsusulat sa Tagalog ang mga manunulat na Filipino -KINICHI ISIKAWA -SEMINAR para mahasa sa pagsusulat (PASANAYAN ng mga Manunulat) -GINTONG PANAHON Mga Manunulat at ang kanilang Sagisag 1. paghikbi. Narcisso Reyes. Ngunit. 2 Ilang araw ko nang hindi nadadalaw ang aklatan: ilang araw ko nang hindi nasasalamin ang isang larawang mahal sa akin: bilugang mukha.. at maninipis na labi. Ang aking hawas na mukha. 2..Uhaw ang Tigang ng Lupan NVM Gonzales.Lupang tinubuan Liwayway Arceo. ay kay Ina. patuloy akong nagtataka sa malalim na paghinga niya. 4. .. sa kanyang malungkot na pagtitig sa lahat ng bagay... hindi katangusang ilong.Pitong Taon Uri ng akda   Panitikang tagalog Kuwento at tula sa magasin Tema ng Panitikan  Buhay lalawigan Uhaw ang Tigang na Lupa Ilang gabi nang ako ang kapiling niya sa higaan. singkit na mga mata. 3. malapad na noo..Lungsod Nayon at dagat dagatan Julian Balmaceda-Sino ba kayo(dula) Fidel Sicam. 5. mga labing duyan ng isang ngiting puspos-kasiyahan. Tila musmos akong dumarama sa init ng kanyang dibdib at nikikinig sa pintig ng kanyang puso.Sa kanya ang aking noo at mga mata. ilong na kawangki ng tuka ng isang loro. hati-sa-kaliawang buhok.

Marahil ay sapagkat kapwa sila may hawak na kainawaan: ang pagbibigayan sa isa t isa ay hindi nalilimot kailanman.. Hindi niya ako inuutusan. sa kanyang pagbabasa. 4 Minsan man ay hindi ko narinig na may pinagkagalitan sila ni Ama bagama t hindi ko mapaniwalaang may magkabiyak ng pusong hindi nagkakahinampuhan. Ngunti. kung paano niya ibinubuga ang asong nagbubuhat sa kanyang tabako. . Minamasdan ko kung paano niya pinapangunot ang kanyang noo. Sa kanyang pagbuburda ng aking mga kamison at panyolito sa galaw ng kanyang mga daliri ay natutunghan ko ang isang kapana-panabik na kuwento. sa halip niyon ay minalas ko si Ama sa kanyang pagsusulat.3 Sa Ina ay hindi palakibo: siya ay babaing abilang at sukat ang pangungusap. kung nag-aayos ng mga uhales at nagkakabit ng mga butones sa mga damit ni Ama. may mga pisngi at labing walang bahid-kasalanan at kasiya-siyang hagkan. Kailangang do ko masaksihan ang kikislap na poot sa kanyang mga mata. kung paano niya ipipikit ang kanyang mga mata. Ang ngiti ni Ina ay patak ng ulan kung tag-araw: ang bata kong puso ay tigang na lupang uhaw na uhaw. isang maaaring maging katapatan. Kabagu-tbagot ang aking pag-iisa at ako ay naghahanap ng kasama sa bahay: isang batang marahil ay nasa kanyang kasinungalingang gulang o isang saggol na kalugud-lugod... Ngunit. Kailangang di ko namamalas ang pagkagat niya sa kanyang labi. ng isang nagmamasid at nakangiting ina. kung paano siya magpapatuloy sa pagsulat.. may ngiti ng kawalang-malay. 5 Kung gabi ay hinahanap ko ang kaaliwang idinudulat ng isang amang nagsasalaysay tungkol sa mga kapre at nuno at tungkol sa magagandang ada at prinsesa. Bihira siyang magalit sa akin at kung nagkakagayon ay maikli ang kanyang pananalita: Lumigkit ka!.. o isang kapatid ba kahulihan ng gulang. mabango ang hininga... ng isang pulutong ng nakikinig na magaganda at masasayang bata.At kailangang di ako makita. ang pananabik na ito y napapawi. sa kanyang pagmamakinilya. Ito rin ang katumbas ng kanyang mariing huwang kung mayroon siyang ipinagbabawal.. may maliit na paa at kamay na nakatutuwang pisilin. kung paano siya titingin sa akin na tila may hinahanap. Si Ina ay isang magandang tanawin kung nanunulsi ng mga punit na damit. Kailangang do ko na makita ang panginginig ng kanyang mga daliri.

Ibinigay ko yaon kay Ina: yaon daw ay talaarawan ni Ama. kakaiba ang kalasingan niya nagyong gabi. walang pagsisisi sa kanyang tinig.. si Ina at ako.. Malimit na ako ang kasama ni Ina. Sapat na ang isang tuyot na aalis na ako sa pagpapaalam ni Ama. ng mga biruan.6 Sakali mang hindi nagkagalit si Ina at Ama. Hinihilamusan siya ni Ina ng malahiningang tsaa. 7 Inuumaga man si Ama sa pag-uwi kung minsan ay hindi ko kinapapansinan ng kakaibang kilos si Ina. ay hinahanap ko rin ang magiliw na palitan ng mga titig. Marahil ay ito ang tunay na madarama ng kataling-puso ng isang taong inaangkin ng madla. Sapat na panakaw sa sulyap ni Ama upang ipadamang may naririnig siya. Lalo siyang naging malungkot sa aking paningin. ng mga ngiti. ngunit wala itong naibigay na ginhawa. hindi ko nakitang sinarili nila ang pag-aaliw. Ngunit. Ano ang nasa isang talaarawan? 9 Lasing na lasing si Ama. o kung nagkakagalit man ay sadyang hindi ipinamamalay sa akin. Nahihiga rin siya pagdating ng mga sandali ng pamamahinga at kung nakatutulog siya o hindi ay hindi ko matiyak. Sapat na ang naningil na ang maniningil sa ilaw o sa tubig o sa telepono upang sakupin ang panahong itatagal ng isang hapunan. Hindi rin kumikino si Ina: nasa mga mata niya ang hindi maipahayag na pagtutol. Kinabukasan ay may bakas ng luha ang mga mata ni Ina. . Kapansin-pansin ang lalo niyang hindi pagkabo buhat noon. Karaniwan nang umuuwing lasing si Ama ngunit. 8 Ilang taon na ngayon ang nakaraan nang minsang may ibinalik na aklat ang aming tagapaglaba: yaon daw ay nakuha niya sa isang lukbutan ng amerikana ni Ama. Mabibilang sa mga daliri ng aking dalawang kamay kung makailan kaming nagpasyal: Si Ama.

. Sinisinat ka nga. Ngunit. ani ina. ayaw niyang ipagtapat sa akin ang karamdaman ni Ama.. Anang manggagamot ay gagawin niya ang lahat ng kanyang makakaya. Nililinis ko ang kanyang makinilya. Ang pang-ilalim na kahon ng kanyang hapag ay nagbigay sa akin ng hindi gagaanong pagtataka: . ay makailan kong binuhusan ng tubig na mainit na inakala kong matatagalan niya tubig na pinaglagaan ng mga dahong ng alagaw. Marahil ay may sipon ka.... buhat sa siko hanggang sa palad. buhat sa tuhod hanggang sa mga talampakan... Nakangiti si Ama: Manggagamot pala ang aking dalaga! Sinuklian ko ng isang mahinang halakhak ang ngiti niyang yaon: hindi ako dating binibiro ni Ama. Isang panyolitong basa ng malamig na tubig ang itinali ko sa ulo ni Ama. 12 Ipinaayos ngayon ni Ama ang kanyang hapag. 10 Idinaraing ngayon ni Ama ang kanyang dibdib at ulo: hindi raw siya makahingang mabuti.... Kinulob ko siya ng makakapal na kumot matapos na inumin niya ang ibinigay kong mainit na tubig na pinigaan ng kalamansi. Idinikit ko ang kagugupit na kuwentong kalalathala pa lamang.. 11 Nabigo ako sa aking pag-asa: nakaratay nang may ilang araw si Ama. Halos hindi siya hinihiwalayan ni Ina: si ilalim ng kanyang mga mata ay may mababakas na namang maiitim na guhit.sapagkat ikamamatay ko ang pighating ito..sapagkat.sapagkat. Pinagsama-sama ko ang mga papel sa kanyang mga kahon. at ang kanyang binti. Ang kanyang mga bisig. Sana y ako si na sa mga sandaling yaon: sana y lalo kong ituturing na mahalaga ang nadarama kong kasiyahan.sapagkat. Sinusundan niya ng tingin ang bawat kilos ko. Wala siyang tutol sa aking ginagawa.Sapagkat may isusulat ako.

nakapagitan sa atin ngayon ang isang malawak na katotohanang pumupigil sa kaligayahan ang hindi natin maisakatuparan ay buhayin na lamang natin sa alaala. 13 Ang larawan sa kahitang pelus ay hindi yaong hawas na mukha. Ngunit. bagamat hindi ko rin marahil matitiis na hindi maipagpalit ang aking kasiyahan sa isang pusong nagmamahal. hindi na tayo maaaring dayain ng ating nadarama.. ang mahal sa akin ay hindi ko maaaring paluhain.. sapagkat ako ang nagsimula ay ako ang magbibigay-wakas.. Ang sino mang bahagi ng iyong buhay ay mahal sa akin... Ang larawan ay walang lagda ngunit nadama ko ang biglang pagkapoot sa kanyang at sa mga sandaling yaon ay natutuhan ko ang maghinanakit kay Ama. Hindi ko maatim na mangnakaw ng kanyang kaligayahan. Gawin mo akong isang pangarap na naglalaho pagkagising. Panatilihin na lamang natin sa diwa ang katamisan ng isang pangarap. Sa likod niyon ay nasusulat sa maliliit at bilugang mga titik sa bughaw na tinta: Sapagkat ako y hindi makalimot. sana y huwag tayong magising sa katotohanan. may ilong na kawangki ng tuka ng isang loro.. Maliliit at mga bilugang titik bughaw na tinta sa pangalan ni Ama sa kanyang tanggapan ang mga nasa sobre. hindi ko balak ang magwasak ng isang tahanan. 16 Nakita ko siya kagabi sa panaginip. Totoong ang kalagayan ng tao sa buhay ang malimit maging sagwil sa kanyang kaligayahan. Ipalagay mo nang ako y nasimulang tugtuging nararapat tapusin. Ngunit.may isang kahitang pelus na rosas at isang salansan ng mga liham. 17 Ang pag-ibig na ito y isang dulang ako ang gumaganap ng pangunahing tauhan... sinusumbatan niya ako. 15 Naiwan na natin ang gulang ng kapusukan. 14 Bakit sa panahong ito lamang tayo pinaglapit ng pangyayari? Higit marahil ang aking katiwasayan kung hindi ka dumating sa aking buhay. Tulungan mo . hindi ko mapababayaang lumuha siya dahil sa akin. maninipis na labi.

nang mapaniwala ko siyang masama sa kanyang ang bumangon ay kanyang sinasabi: Ngayon ay ang aking anak ang susulat nang ukol sa atin. Nakita niya ang larawang nasa kahitang pelus na rosas. sa kanyang paglisan ay muling binati ng kanyang palad ang aking balikat at nadarama ko pa ang salat ng kanyang mag daliri... hindi ko maisatitik ang pagtutol na halos ay pumugto sa aking paghinga. Ngunit. ang init ng mga iyo. Si Ina ay dumating at lumisang walang binitiwang kataga... hindi ko matagalan ang kalungkutang nababasa ko sa mga paninging yaon.At sa anya y isang dalubhasang kamay ang uukit niyon sa itim na marmol.Mura pang lubha ang labingwalang taon... ang bigat ng kanilang pagkakadantay. Natunghan niya ang mga liham na nagkalat sa hapag ni Ama. Nasa kalamigan ng lupa ang kaluwalhatian ko! Kailanman ay hindi ko aangkining likha ng aking mga daliri ang ilang salitang ito... Iniiwasan ko ngayon ang pagsasalubong ng aming mga titig.akong pumawi sa kalungkutang itong halos pumatay sa akin.Halos kasinggulang mo ako nang pagtaliin ang mga puso namin ng iyong Ina... Ngunit. Nguni. bakit napakahirap ang lumimot? 19 Nadama ko ang kamay ni Ina sa aking kanang balikat: noon ko lamang namalayan na may pumasok sa aklatan.Huwag ikaw ang magbigay sa iyong sarili ng mga . 20 Ang katahimikang namagitan sa amin ni Ina ay hindi pa napapawi.. ang uang tibok ng puso ay hindi pag-ibig sa tuwina. 21 Hiningi ni Ama ang kanyang panulat at aklat-talaan. 18 Ngunit. 22 Huwag kang palilinlang sa simbuyo ng iyong kalooban..

... na maaangkin ko na ang kaligayahan ko.sa ano mang paraan.magaling na ako. patuloy sa kanyang hindi pag-idlip... 23 Kinatatakutan ko na ang malimit na pagkawala ng diwa ni Ama. Kinagat ni Ina nang mariin ang kanyang labi at nang siya y mangusap ay hindi ko naaming kay Ina ang tinig na yaon: Maaangkin mo na..... Mabibigat na talukap ang pinilt na iminulat ni Ama at sa pagtatagpo ng mga titig nila ay gumuhit sa nanunuyo niyang labi ang isang ngiting punung-puno ng pagbasa. mahal ko! Ang init ng mga labi ni Ina ang kasabay ng kapayapaang nanahanan sa mga labi ni Ama at nasa mga mata man niya ang ilaw ng pagkabigo sa pagdurugtong sa isang buhay na wala nang luhang dumadaloy sa mga iyon: natitiyak niya ang kasiyahang nadama ng kalilisang kaluluwa.sa ano mang paraan.kalungkutang magpapahirap sa iyo habang-buhay.... 25 Nasa mga palad pa rin ni Ina ang kaliwang kamay ni Ama: Sabihin mo.. Naupo siya sa gilid ng higaan ni Ama at ang kaliwang kamay nito ay kinulong niya sa kanyang mga palad. Ang malabubog na tubig na bumabakod sa mga pangingin ni Ina ay nabasag at ilang butil niyo ang pumatak sa bisig ni Ama.. mahal ko..sa muli mong pagparito ay sabihin mo sa akin kung saan tayo maaaring tumungo.. Si Ina ay patuloy sa kanyang hindi pagkibo sa akin.ang moog na itong kinabibilangguan ko y aking wawasakin... mahal ko. 24 Ang kanang kamay ni Ina ay idinantay sa noo ni Ama at ang pagtatanan ng isang nais tumakas na damdamin sa kanyang dibdib ay tinimpi ng pagdadaop ng kanyang ngipin sa labi... Muli kong nadama ang tibay ng buhol na nag-uugnay ng damdamin ni Ama sa akin. patuloy sa kanyang pahluha kung walang makakita sa kanya. Magaling na ako. Muling nalapat ang mga durungawang yaon ng isang kaluluwa at hindi niya namasid ang mga matang binabalungan ng luha: ang mga salamin ng pagdaramdam na hindi mabigkas. .

Gomez E-EE3 .Panitikan ng Pilipinas By: Arvin Mykel M.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->