P. 1
200501_ΟΙ ΜΟΝOΜΑΧΟΙ

200501_ΟΙ ΜΟΝOΜΑΧΟΙ

|Views: 19|Likes:

More info:

Published by: Ηωάνης Αρκουλής on Jan 08, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

04/06/2011

pdf

text

original

58

ÓÔÑÁÔÉÙÔÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ
ÉÁÍ. - ÖÅÂ. 2005 Ïé ÌïíïìÜ÷ïé
ÓÔÑÁÔÉÙÔÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ
59
ÊÅÉÌÅÍÏ-ÖÙÔÏÃÑÁÖÉÅÓ: Äñ ÅõÜããåëïò Å. ÔæÜ÷ïò
ÄéäÜêôùñ Ìç÷áíéêüò Å.Ì.Ð.
á áãùíß óìáôá êáé ôá èåÜìáôá, åß íáé áðü ôé ò ðëÝïí ÷áñáêôç-
ñé óôé êÝò åêäçëþóåé ò ôïõ áñ÷áß ïõ Åëëçíé êïý êáé Ñùìáú êïý
Êüóìïõ, åðåé äÞ ðåñé Ý÷ïõí óôïé ÷åß á ðïõ ìáò åðé ôñÝðïõí íá
áíôé ëçöèïýìå êáëýôåñá ôï ðíåýìá êáé ôçí é äé áé ôåñüôçôá
ôïõ ðïëé ôé óìïý ôïõò.
Óýìöùíá ìå ôç ñùìáúêÞ ðáñÜäïóç, ï ìõèéêüò éäñõôÞò êáé ðñþôïò âáóéëÝ-
áò ôçò Ñþìçò, ï Ñùìýëïò, êáèéÝñùóå ôç äéåîáãùãÞ äéÜöïñùí áãþíùí. Ôá
áãùíßóìáôá ðïõ ôïõò áðïôåëïýóáí Þôáí ïé áñìáôïäñïìßåò êáé ïé éððïäñï-
ìßåò. Ïé áñ÷áéüôåñïé áãþíåò ðïõ ïñãáíþèçêáí óôç Ñþìç, ôï 509 ð.×., Þôáí
ïé ñùìáúêïß áãþíåò, ðñïò ôéìÞí ôïõ Äßá. Åêåßíç ôçí ðåñßïäï, ç Ñþìç âñéóêü-
ôáí êÜôù áðü ôçí ðïëéôéóôéêÞ åðßäñáóç ôùí Åôñïýóêùí. ÌåôÜ ôï 366 ð.×.,
ïé áãþíåò Üñ÷éóáí íá äéåîÜãïíôáé åôçóßùò óôï Ôóßñêïõò ÌÜîéìïõò, äçë. óôï
ÌåãÜëï Éððüäñïìï ôçò Ñþìçò. ÊáôÜ ôç äéÜñêåéá ôùí ðáñáóôÜóåùí ïé èåáôÝò
êÜèïíôáí óôéò ðëáãéÝò ôùí äýï ëüöùí, åðÜíù óôï Ýäáöïò. Ôï 264 ð.×. ôï
ðñüãñáììá ôùí áãþíùí ìåôáìïñöþèçêå áéóèçôÜ, üôáí óå áõôü åéóÞ÷èçóáí
ãéá ðñþôç öïñÜ ìïíïìá÷ßåò áíÜìåóá óå Üíäñåò ðïõ ïðëïöïñïýóáí.
Ô
ïé
ÌïíïµÜ÷ïé
58
ÓÔÑÁÔÉÙÔÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ
ÉÁÍ. - ÖÅÂ. 2005 Ïé ÌïíïìÜ÷ïé
ÓÔÑÁÔÉÙÔÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ
59
Ï é ì ï í ï ì á ÷ ß å ò
Ï ÁèÞíáéïò ï Íáõêñáôßôçò, óôï Ýñãï
ôïõ Äåéðíïóïöéóôáß, äßäåé ôçí ðëçñïöïñßá
üôé êáôÜ ôç äéÜñêåéá ôùí óõìðïóßùí ôùí
Êáìðáíþí êÜðïéïé áðü áõôïýò ìïíïìá÷ïý-
óáí. Åðßóçò, áíáöåñüìåíïò óôéò Éóôïñßåò
ôïõ ÍéêïëÜïõ Äáìáóêçíïý, ëÝåé üôé ïé Ñù-
ìáßïé êáôÜ ôï äåßðíï ðñáãìáôïðïéïýóáí ìï-
íïìá÷ßåò. ÐåñéãñÜöåé äå áõôÞ ôç óõíÞèåéá
ùò åîÞò: Ôá èåÜìáôá ôùí ìïíïìÜ÷ùí ü÷é
ìüíï óôéò ðáíçãýñåéò êáé óôá èÝáôñá ðá-
ñïõóßáæáí ïé Ñùìáßïé, ïé ïðïßïé ðáñÝëáâáí
áðü ôïõò Ôõññçíïýò (Åôñïýóêïõò) áõôÞ ôç
óõíÞèåéá, áëëÜ êáé óôá óõìðüóéá ôïõò. Ïñé-
óìÝíïé êáëïýóáí ößëïõò óå óõìðüóéï êáé
ôïõò Ýäéäáí ôçí õðüó÷åóç üôé èá äïõí êáé
Üëëá èåÜìáôá åðéðëÝïí äýï Þ ôñßá æåýãç
ìïíïìÜ÷ùí, ðïõ èá ôïõò êáëïýóáí óôçí áß-
èïõóá ôïõ óõìðïóßïõ. Åíþ Ýíáò áðü ôïõò
äýï ìïíïìÜ÷ïõò èá óêïôùíüôáí, áõôïß
èá ÷åéñïêñïôïýóáí áðü åõ÷áñßóôçóç. Óôç
óõíÝ÷åéá, ï ÁèÞíáéïò áíáöÝñåé üôé êáé ïé
ÊÝëôåò ìïíïìá÷ïýóáí êáôÜ ôï äåßðíï. Äç-
ëáäÞ óõíÝñ÷ïíôáí Ýíïðëïé, ÷ôõðïýóáí
óõíÞèùò óôïí áÝñá êáé äéáðëçêôßæïíôáí
ìåôáîý ôïõò, áëëÜ êÜðïôå ðñï÷ùñïýóáí
ìÝ÷ñé êáé ôñáýìáôïò, åíßïôå äå Ýöèáíáí
Ýùò ôï öüíï åÜí äåí ôïõò óôáìáôïýóáí
ïé ðáñüíôåò.
ÁõôÝò ïé áíáöïñÝò ôïõ ÁèÞíáéïõ Þôáí
õðïèåôéêÜ óùóôÝò, äéüôé ïé Ñùìáßïé äá-
íåßóôçêáí ðïëëÜ áðü ôïõò ãåéôïíéêïýò
ëáïýò. 1ìùò äåí õðÞñ÷áí áñ÷áéïëïãéêÜ
åõñÞìáôá ðïõ óõíçãïñïýóáí ìå áõôÞ
ôçí Üðïøç. Ùóôüóï, ïé ôïé÷ïãñáößåò ðïõ
âñÝèçêáí óôçí ÊÜôù Éôáëßá, óå Ïóêï-
Ëïõêáíéêïýò ôÜöïõò ôçò Ðïóåéäùíßáò
(Paestum) ðïõ ÷ñïíïëïãïýíôáé áíÜìåóá
óôï 340 êáé 370 ð.×., ðåñéÝ÷ïõí ðáñáóôÜ-
óåéò íåêñþí, áñìáôïäñïìßá, ðõãìá÷ßá êáé
ìéá ìïíïìá÷ßá äýï áíäñþí ðïõ öÝñïõí
êñÜíïò, áóðßäá êáé äüñõ. ¸ôóé, åðéâå-
âáéþèçêå ç ðëçñïöïñßá ôïõ ÁèÞíáéïõ,
ùò ðñïò ôçí ðçãÞ áðü ôçí ïðïßá äáíåß-
óôçêáí ïé Ñùìáßïé ôéò ìïíïìá÷ßåò.
Ç éäÝá íá ÷ýíåôáé áßìá óôïí ôÜöï ôïõ
íåêñïý åßíáé ðïëý ðáëáéÜ êáé áðïôåëåß
ôáöéêü Ýèéìï ðïëëþí ðïëéôéóìþí ôçò
Ìåóïãåßïõ. Èåùñåßôáé, üôé ìå ôï áßìá
åðÝñ÷åôáé ç óõìöéëßùóç ôïõ íåêñïý ìå
ôïõò åðéæþíôåò. Ïé Ñùìáßïé äåí ïñãÜíù-
íáí ìïíïìá÷ßåò ìüíï êáôÜ ôç äéÜñêåéá
ôùí åðéóÞìùí åïñôþí, áëëÜ êáé êáôÜ ôç
äéÜñêåéá ôùí óõìðïóßùí, üðùò áíáöÝñ-
èçêå ðáñáðÜíù.
Ìïíïìá÷ßåò ïñãáíþèçêáí ãéá ðñþôç
öïñÜ óôçí Ñþìç ôï 264 ð.×., üôáí ïé ãéïé
ôïõ D. Iunius Brutus Pero ïñãÜíùóáí ìï-
íïìá÷ßá ôñéþí æåõãáñéþí ðñïò ôéìÞ ôïõ
ðáôÝñá ôïõò, óôï Öüñïõì ÌðïÜñéïõì.
Ç ó÷Ýóç áíÜìåóá óôá Ýèéìá ôçò ôáöÞò,
ôïõò áèëçôéêïýò áãþíåò êáé ôçí áéìáôï-
ÐáñÜóôá-
óç ôáöéêïý
áãþíá áíÜ-
ìåóá óå äýï
ïðëéóìÝíïõò
Üíäñåò, áðü
ôïõò ïðïßïõò
ï Ýíáò Ý÷åé
Þäç ðëçãùèåß.
Áðü ôÜöï ôçò
Ðïóåéäùíßáò,
4
ïõ
ð.×.
60
ÓÔÑÁÔÉÙÔÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ
ÉÁÍ. - ÖÅÂ. 2005 Ïé ÌïíïìÜ÷ïé
ÓÔÑÁÔÉÙÔÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ
61
÷õóßá, ðáñáðÝìðåé óôçí ðåñéãñáöÞ ôïõ
ÏìÞñïõ, óôçí ÉëéÜäá (Ø, 20-23) ðïõ áíá-
öÝñåôáé óôçí ôáöÞ ôïõ Ðáôñüêëïõ, üðïõ
åìöáíßæåôáé ï Á÷éëëåýò íá ëÝåé üôé èá äþ-
óåé ôïí ¸êôïñá íá ôïí öÜíå ôá óêõëéÜ êáé
èá óöÜîåé äþäåêá áíäñåßïõò Ôñþåò ðñï
ôçò ðõñÜò (¸êôïñá äåõñ’ åñýóáò äþóåéí
êõóßí ùìÜ äÜóáóèáé, äþäåêá äå ðñïðÜñïé-
èå ðõñÞò áðïäåéñïôïìÞóåéí Ôñþùí áãëÜá
ôÝêíá,....), åíþ óôç óõíÝ÷åéá ï ßäéïò ïñãá-
íþíåé áãþíåò áñìáôïäñïìßáò, ðÜëçò êáé
ðõãìá÷ßáò ðñïò ôéìÞí ôïõ íåêñïý ößëïõ
ôïõ. ÅðïìÝíùò, åßíáé ðéèáíü, êáôÜ ôïõò áñ-
÷áúêïýò ÷ñüíïõò ïé ¸ëëçíåò íá ìåôÝöåñáí
óôç íüôéá Éôáëßá ôïí áãþíá ðñïò ôéìÞí ôùí
íåêñþí êáé ôçí Ýíïðëç ìïíïìá÷ßá. ¸ôóé,
äåí áðïêëåßåôáé ç ìïíïìá÷ßá áíÜìåóá óå
äýï Üíäñåò, ðïõ óõíáíôÜôáé óôïõò Åôñïý-
óêïõò êáé ôïõò Óáìíßôåò íá Ý÷åé åëëçíéêÞ
ðñïÝëåõóç.
Ï Ôåñôïõëéáíüò (De Spectaculi, 12,1-4)
îåêéíþíôáò áðü ôç ëÝîç munus (÷ñÝïò, êá-
èÞêïí), áíáöÝñåé üôé ïé ðáëáéïß ðßóôåõáí
üôé ìå Ýíá ôÝôïéï èÝáìá ïé óõããåíåßò êáé ç
ðïëéôåßá åêôåëïýóáí ôï êáèÞêïí ôïõò ðñïò
ôïõò íåêñïýò, áöïý ç èõóßá èá óõìöéëßù-
íå ôïõò íåêñïýò ìå ôïõò æùíôáíïýò êáé
ãéá ôï ëüãï áõôü êáôÜ ôéò ôáöÝò èáíáôþ-
íïíôáí áé÷ìÜëùôïé êáé óêëÜâïé, ðïõ åß÷áí
áãïñáóôåß ãéá ôï óêïðü áõôüí. Áñãüôåñá,
êáôÜ ôç äéÜñêåéá ôçò ôåëåôÞò ëáôñåßáò ôùí
íåêñþí, ïé óõããåíåßò ðñïÝâáéíáí óå èõóßåò
áíäñþí, ðïõ åß÷áí åêðáéäåõôåß óôá üðëá,
ãéá íá óêïôþíïõí ï Ýíáò ôïí Üëëï. ÁõôÞ
Þôáí ç áñ÷Þ ôçò ìïíïìá÷ßáò.
1ôé ïé Åôñïýóêïé äáíåßóôçêáí áðü ôïõò
¸ëëçíåò ôïõò áãþíåò ðñïò ôéìÞí ôùí íå-
êñþí êáé ôïõò ìåôÝôñåøáí óå èáíáôþóåéò
áíèñþðùí, äåí åßíáé ìéá õðüèåóç ðïõ áðÝ-
÷åé ðïëý áðü ôçí ðñáãìáôéêüôçôá. ÅîÜëëïõ
ïé Åôñïýóêïé èåùñïýíôáí öïâåñïß, Üãñéïé
êáé óêïôåéíïß, êáé Ýêáìáí áíèñùðïèõóßåò
Ýùò ôïõò éóôïñéêïýò ÷ñüíïõò.
Åíþ óôçí ýóôåñç ðåñßïäï ôçò ñùìá-
úêÞò äçìïêñáôßáò ïé ìïíïìá÷ßåò ïñãáíþ-
èçêáí óå ó÷Ýóç ìå ôïõò íåêñïýò êáé ôéò
ôáöéêÝò ôåëåôÝò, êáôÜ ôçí ðåñßïäï ôùí
áõôïêñáôïñéêþí ÷ñüíùí ç ôáöéêÞ ðëåõ-
ñÜ ôçò ìïíïìá÷ßáò ôÝèçêå óå á÷ñçóôßá.
Ï áõôïêñÜôùñ Êëáýäéïò êáèüñéóå ôçí
munera (ìïíïìá÷ßåò), ùò ôìÞìá ôïõ
åïñôïëïãßïõ ôçò åðßóçìçò êñáôéêÞò èñç-
óêåßáò. ¸ôóé êÜèå ÄåêÝìâñéï, ìå ôï ôÝëïò
ôïõ ÷ñüíïõ, äéïñãáíþíïíôáí áãþíåò,
êáôÜ ôïõò ïðïßïõò áãùíßæïíôáí ïé ìïíï-
ìÜ÷ïé. Áñãüôåñá, ôï Ýèéìï áõôü áðïöáóß-
óôçêå íá åðáíáëáìâÜíåôáé êÜèå ÌÜñôéï,
ôçí áñ÷Þ ôçò ¢íïéîçò.
Åíþ õðÜñ÷ïõí óáöåßò äéáöïñÝò áíÜìå-
óá óå óôñáôéþôåò êáé ìïíïìÜ÷ïõò, õðÜñ÷åé
Üìåóç ó÷Ýóç ùò ðñïò ôïí åîïðëéóìü ôïõò.
Óôç Ñþìç, üðùò êáé óå Üëëåò ðüëåéò ôçò
áñ÷áéüôçôáò, ç Ýííïéá ôïõ óôñáôéþôç ôáõ-
ôéæüôáí ìå áõôÞ ôïõ ðïëßôç, áöïý ôï Ðï-
ëéôéêü Äßêáéï Þôáí Üìåóá óõíäåäåìÝíï ìå
ôç óôñáôéùôéêÞ èçôåßá. Óôçí ðåñßïäï ôçò
ýóôåñçò Äçìïêñáôßáò áðü ôïõò åèíïöñïõ-
ñïýò ðñïÝêõøå Ýíáò óôñáôüò åèåëïíôþí,
ï ïðïßïò äéáìïñöþèçêå áðü ôïí Áýãïõ-
óôï óå ìüíéìï åðáããåëìáôéêü óôñáôü.
Ç óôñáôïëüãçóç ãéá ôç óôåëÝ÷ùóç ôùí
ëåãåþíùí ãéíüôáí ìå âÜóç ôï Ðïëéôéêü Äß-
êáéï, óýìöùíá ìå ôï ïðïßï ïé ëåãåùíÜñéïé
Ýðñåðå íá åßíáé Ñùìáßïé ðïëßôåò, åíþ ãéá
ôéò âïçèçôéêÝò ÌïíÜäåò (auxilia), åðéëÝãï-
íôáí åëåýèåñïé êÜôïéêïé ôùí åðáñ÷éþí,
ïé ïðïßïé ìåôÜ áðü ðñïûðçñåóßá 25 åôþí
áðïêôïýóáí ôá äéêáéþìáôá ôùí Ñùìáßùí
ðïëéôþí. Áðü ôç óôñáôéùôéêÞ èçôåßá áðï-
êëåßïíôáí ïé óêëÜâïé, ïé çèïðïéïß, ïé åãêëç-
ìáôßåò, áëëÜ êáé ïé ìïíïìÜ÷ïé. 1ìùò, êáôÜ
ôç äéÜñêåéá ôçò êñßóåùò ìå ôïõò Ôåõôïíé-
êïýò ëáïýò êáé ôçò áíáäéïñãÜíùóçò ôïõ
óôñáôïý áðü ôï ÌÜñéï, óôñáôïëïãÞèçêáí
êáé äéäÜóêáëïé îéöïìá÷ßáò, åêðáéäåõôÝò ìï-
íïìÜ÷ùí, ðñïêåéìÝíïõ íá äéäÜîïõí ôïõò
óôñáôéþôåò ôç ÷ñÞóç ôùí üðëùí.
Ï ÊéêÝñùí óõ÷íÜ áíáöÝñåé óôïõò ëü-
ãïõò ôïõ ôçí ïìïéüôçôá áíÜìåóá óôçí
ôå÷íéêÞ ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýóáí ïé óôñáôéù-
ôéêïß êáé ïé ìïíïìÜ÷ïé. Êáé óôéò äýï ðåñéðôþ-
óåéò áðïíÝìïíôáí óôïõò íéêçôÝò, óôåöÜíé,
ðåñéëáßìéï (torques) êáé ôï ôéìçôéêü äüñõ
(hasta). Åðßóçò, ï Ðëßíéïò ï íåþôåñïò áíá-
60
ÓÔÑÁÔÉÙÔÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ
ÉÁÍ. - ÖÅÂ. 2005 Ïé ÌïíïìÜ÷ïé
ÓÔÑÁÔÉÙÔÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ
61
öÝñåé üôé ï áõôïêñÜôùñ Ôñáúáíüò, áíôß íá
ðñïóöÝñåé ðáíôïìßìåò êáé èåáôñéêÝò ðáñá-
óôÜóåéò óôï ëáü, ðñïóÝöåñå ùò äéáóêÝäá-
óç áãþíåò ìïíïìÜ÷ùí, ðïõ äåí áðï÷áý-
íùíáí, äå ìåßùíáí êáé äåí êáôÝóôñåöáí
ôï áíäñéêü ðíåýìá ôùí ðïëéôþí. Áíôßèåôá,
ïé áãþíåò áõôïß Ýäéíáí óôïõò ðïëßôåò ôçí
äõíáôüôçôá, íá áíôÝîïõí ìå ÷áñÜ ôïõò
ôñáõìáôéóìïýò, êáé íá äïõí ôï èÜíáôï
ìå áäéáöïñßá.
Ç ë á ô ñ å ß á í å ê ñ þ í
ê á é á õ ô ï ê ñ á ô ü ñ ù í
Åíþ ôï 264 ð.×. êáôÜ ôçí ôáöÞ ôïõ
Decimus Junius Pero ìïíïìÜ÷çóáí ìüíï
ëßãá æåõãÜñéá óôï Öüñïõì ÌðïÜñéïõì
(Forum Âoarium), ôï 216 ð.×. êáôÜ ôçí
ôáöÞ ôïõ Marcus Aemilius Lepidus, áãùíß-
óôçêáí 22 æåýãç ìïíïìÜ÷ùí óôï Öüñïõì
ÑïìÜíïõì (Forum Romanum), ôï ïðïßï
Ýêôïôå êáèéåñþèçêå ùò ôüðïò äéåîáãù-
ãÞò ôùí ìïíïìá÷éþí. ÊáôÜ ôçí ôáöÞ ôïõ
Publius Licinius, ôï 183 ð.×. ôá æåýãç ôùí
ìïíïìÜ÷ùí áõîÞèçêáí óå 60. Ï Áíôßï÷ïò
Ä´ ï ÅðéöáíÞò, âáóéëåýò ôùí Óåëåõêéäþí,
ôï 174 ð.×., ïñãÜíùóå ìïíïìá÷ßåò óôçí
åëëçíéóôéêÞ ÁíáôïëÞ. Ïé áãþíåò áõôïß, áñ-
÷éêÜ, äåí Ýãéíáí äåêôïß ìå åíèïõóéáóìü,
üìùò, êáôÜ ôçí ðåñßïäï ôùí Áõôïêñáôü-
ñùí, ïé ìïíïìá÷ßåò Ýãéíáí ðïëý äçìïöéëåßò
êáé óôéò åðáñ÷ßåò ôçò Áóßáò.
Ç ðñüóöáôç áíáêÜëõøç íåêñïôáöåß-
ïõ ìïíïìÜ÷ùí óôçí ¸öåóï êáé ôá áðïêá-
ëõöèÝíôá åõñÞìáôá, áðïäåéêíýïõí üôé ïé
ìïíïìá÷ßåò Þôáí ðïëý äéáäåäïìÝíåò óôá
ðáñÜëéá ôçò ÌéêñÜò Áóßáò.
Ôï 44 ð.×., ç óýãêëçôïò ôçò Ñþìçò
áðïöÜóéóå ôç äéåîáãùãÞ ìïíïìá÷éþí
ðñïò ôéìÞí ôïõ Éïõëßïõ Êáßóáñá, ðïõ åß÷å
äïëïöïíçèåß. O áíåøéüò êáé äéÜäï÷ïò ôïõ
Áýãïõóôïò, åíþ ðåñéüñéóå ôïõò ðñáßôïñåò
óôç äéåîáãùãÞ ìïíïìá÷éþí óå äýï ìüíï
öïñÝò ôï ÷ñüíï, ï ßäéïò êáôÜ ôç äéÜñêåéá
ôçò áõôïêñáôïñéêÞò ôïõ èçôåßáò ïñãÜíù-
óå ïêôþ öïñÝò ìïíïìá÷ßåò (munera), óôéò
ïðïßåò Ýëáâáí ìÝñïò äÝêá ÷éëéÜäåò ìïíïìÜ-
÷ïé. Ôçí ßäéá ðåñßïäï óõìðåñéëÞöèçêáí óôï
ðñüãñáììá ôïõ èåÜìáôïò ôùí ìïíïìá÷éþí
êáé ïé èçñéïìá÷ßåò (venationes).
Ìéá éäÝá ãéá ôçí äçìïôéêüôçôá ôùí ìï-
íïìá÷éþí, ìáò ðáñÝ÷åé ôï åîÞò ðåñéóôá-
ôéêü: Ôï 160 ð.×., êáôÜ ôç äéÜñêåéá ôçò
ðáñáóôÜóåùò Hecyra ôïõ ÔåñÝíôéïõ, üôáí
ïé èåáôÝò ðëçñïöïñÞèçêáí üôé óå êÜðïéï
Üëëï óçìåßï ôçò ðüëåùò åêôåëïýíôáí ìï-
íïìá÷ßåò, åãêáôÝëåéøáí ôï èÝáôñï ãéá íá
ðáñáêïëïõèÞóïõí ôïõò áãþíåò áõôïýò,
ìå áðïôÝëåóìá íá äéáêïðåß ç èåáôñéêÞ ðá-
ñÜóôáóç Ýùò ôï ðÝñáò ôùí ìïíïìá÷éþí.
Óõìðåñáßíåôáé ëïéðüí üôé ïé ìïíïìá÷ßåò
ðñïóöÝñïíôáí ãéá ôçí êáèïäÞãçóç êáé
÷åéñáãþãçóç ôùí ìáæþí áíÜëïãá ìå ôéò
ðïëéôéêÝò åðéäéþîåéò ôùí ïñãáíùôþí, ïé
ïðïßïé îïäåýïíôáò Üöèïíá ÷ñÞìáôá, êá-
ôüñèùíáí íá åîáóöáëßæïõí ôçí åýíïéá
ôïõ ëáïý áëëÜ êáé ôçí ðïëõðüèçôç øÞöï
ôïõ. ¸ôóé, ïé ìïíïìá÷ßåò áðïôÝëåóáí Ýíá
óðïõäáßï óôïé÷åßï ôçò ñùìáúêÞò åõåñãåóß-
áò. Ôï èÝáìá ðïõ äéïñãÜíùíáí ïé ðëïý-
óéïé îïäåýïíôáò áðëü÷åñá êáé áõèüñìçôá
ãéá ôçí ôÝñøç ôùí öôù÷þí Þôáí êõñßùò
áõôü ôùí ìïíïìá÷éþí êáé ôùí èçñéïìá÷éþí
ðïõ ðáñïõóéáæüôáí óôçí áñÝíá. Óôç Ñþ-
ìç, åõåñãåóßåò ðñáãìáôïðïéïýíôáí êõñßùò
üôáí ïé ðëïýóéïé åêëÝãïíôáí ãéá ôçí êáôÜ-
ëçøç ìéáò äçìüóéáò èÝóçò. Óôçí ðåñßðôù-
óç áõôÞ, ç åõåñãåóßá ãéíüôáí ob honorem.
ÅîÜëëïõ, ôï ìåãáëåßï ìéáò ðëïýóéáò êáé
åõãåíïýò ïéêïãåíåßáò åß÷å Üìåóç ó÷Ýóç
ìå ôïí áñéèìü ôùí áíùôÜôùí äçìïóßùí
èÝóåùí, ðïõ êáôåß÷áí ôá ìÝëç ôçò. Ç óý-
ãêëçôïò ôçò Ñþìçò êáôÜ êáéñïýò èÝóðéæå
íüìïõò óôçí ðñïóðÜèåéá ôçò íá ìåéþóåé
ôçí åðßäñáóç ðïõ ìðïñåß íá åß÷áí ïé ìï-
íïìá÷ßåò åéò üöåëïò ôùí äéïñãáíùôþí,
ùò ðñïò ôï áðïôÝëåóìá ôùí åêëïãéêþí
áíáìåôñÞóåùí, ðñïêåéìÝíïõ íá áðïôñÝ-
øåé ôçí õöáñðáãÞ ôçò ëáúêÞò øÞöïõ äéá
ôçò ðñïóöïñÜò èåáìÜôùí. Ùóôüóï, ôá
ìÝôñá ôçò óõãêëÞôïõ óõ÷íÜ äåí åöáñìü-
æïíôáí. ÔåëéêÜ, ï ðåñéïñéóìüò ôïõ áñéèìïý
ôùí óõììåôå÷üíôùí óôéò ìïíïìá÷ßåò äåí
åðéôåý÷èçêå, ìå áðïôÝëåóìá, ôïí ðñþôï
áéþíá ð.×. ôá æåýãç ôùí ìïíïìÜ÷ùí íá
62
ÓÔÑÁÔÉÙÔÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ
ÉÁÍ. - ÖÅÂ. 2005 Ïé ÌïíïìÜ÷ïé
ÓÔÑÁÔÉÙÔÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ
63
öèÜóïõí ôéò åêáôïíôÜäåò. Ïé ðñïóðÜ-
èåéåò ôçò óõãêëÞôïõ ãéá ôïí ðåñéïñéóìü
ôïõ áñéèìïý ôùí ìïíïìÜ÷ùí, áðïóêï-
ðïýóáí óôïí Ýëåã÷ï ôùí áðáéôïõìÝíùí
äáðáíþí, ôùí õðïøçößùí ðñïò åêëïãÞ.
¸íáò Üëëïò ëüãïò ðïõ óõíçãïñïýóå
õðÝñ ôïõ ðåñéïñéóìïý ôïõ áñéèìïý ôùí
äéáãùíéæïìÝíùí óôéò ìïíïìá÷ßåò Þôáí ï
öüâïò ãéá ôç äéáóÜëåõóç ôçò ôÜîçò áðü
ôïõò ìïíïìÜ÷ïõò ïé ïðïßïé ðñï ôùí áãþ-
íùí êáôáóêÞíùíáí ìÝóá óôéò ðüëåéò.
Ç å ê ð á ß ä å õ ó ç ô ù í
ì ï í ï ì Ü ÷ ù í
Ìïëïíüôé ïé ìïíïìá÷ßåò äåí åöåõñÝ-
èçêáí áðü ôïõò Ñùìáßïõò, äåí õðÜñ÷åé
êáìßá áìöéâïëßá, üôé áõôïß ôéò äéáìüñöù-
óáí êáé ôéò ôåëåéïðïßçóáí êáôÜ ôá Þèç
ôïõò, èÝôïíôáò óå áõôÝò êáé ôç óöñáãßäá
ôïõò. ¸ôóé, ïé ìïíïìá÷ßåò èåùñåßôáé üôé
åêöñÜæïõí áðüëõôá ôçí ñùìáúêÞ ìïñöÞ
ôùí ðïëåìéêþí ôå÷íþí, ôçò ðåñéüäïõ
åêåßíçò.
Áñ÷éêÜ, ïé ìïíïìÜ÷ïé Þôáí óêëÜâïé Þ
áé÷ìÜëùôïé, ðïõ áãùíßæïíôáí êáôÜ ôçí
ôáöÞ åðéöáíþí Ñùìáßùí. ÌåôÜ ôçí áýîç-
óç ôïõ áñéèìïý ôùí óõììåôå÷üíôùí óôéò
ôåëåôÝò áõôÝò, ìïéñáßá áðáéôÞèçêå êáé
ç óùóôÞ ïñãÜíùóç, ü÷é ìüíï ôùí áãþ-
íùí áëëÜ êáé ôùí äéáãùíéæïìÝíùí. ¸ôóé,
éäñýèçêáí ïé ó÷ïëÝò (ludi), åðéêåöáëÞò
ôùí ïðïßùí âñéóêüôáí Ýíáò éäéþôçò ðïõ
÷ñçìáôïäïôïýóå ôçí åðé÷åßñçóç. Áõôüò
Þôáí ï õðåýèõíïò ãéá ôçí åýñåóç ôùí
êáôáëëÞëùí õðïøçößùí, ìå ôç âïÞèåéá
áããåëéþí êáé áãïñáðùëçóéþí. Ïé õðïøÞ-
öéïé, áöïý ðñþôá åêðáéäåýïíôáí, óôç
óõíÝ÷åéá äéáèÝôïíôáí óôçí áãïñÜ.
Ïé õðïøÞöéïé ìïíïìÜ÷ïé, áíÜìåóá
óôïõò ïðïßïõò õðÞñ÷áí êáêïðïéïß, áé÷-
ìÜëùôïé áëëÜ êáé åèåëïíôÝò áêïëïõèïý-
óáí ìéá ïñéóìÝíç äßáéôá, õðïâÜëëïíôáí
óå óêëçñÞ åêðáßäåõóç, åß÷áí äå êáé
õãåéïíïìéêÞ ðåñßèáëøç. Ç åêãýìíáóç
ôïõò ðñáãìáôïðïéïýíôáí óå ìéá ìéêñÞ
áñÝíá, ìå üðëá ðïõ äåí Þôáí áé÷ìçñÜ.
Áñ÷éêÜ, ï áíôßðáëïò ôùí ìïíïìÜ÷ùí Þôáí
Ýíáò ðÜóóáëïò, ðñÜãìá ðïõ óõíçèéæüôáí
êáé óôïõò åêðáéäåõüìåíïõò óôï óôñáôü,
åíþ áñãüôåñá ãõìíÜæïíôáí êáôÜ æåýãç.
ÊÜèå ïìÜäá ìïíïìÜ÷ùí åß÷å ôïõò äéêïýò
ôçò ðáóóÜëïõò êáé ïé åðéäüóåéò ôïõ ìï-
íïìÜ÷ïõ ôçñïýíôáí åðéìåëþò óå Ýíá
óçìåéùìáôÜñéï, óôï ïðïßï êáôáãñÜöï-
íôáí ðüóåò öïñÝò åß÷å áãùíéóôåß êáèþò
êáé ðüóåò öïñÝò åß÷å íéêÞóåé Þ çôôçèåß.
Ôá óôïé÷åßá áõôÜ óõ÷íÜ õðÜñ÷ïõí óôéò
åðéôÜöéåò óôÞëåò ôùí ìïíïìÜ÷ùí, ðïõ
Ý÷ïõí åõñåèåß.
Ôá ìÝëç ôùí ó÷ïëþí (ludi), ó÷çìÜôé-
æáí ìéá ïéêïãÝíåéá ìïíïìÜ÷ùí (familia
gladiatoria), ç ïðïßá Þôáí ãíùóôÞ ìå ôï
üíïìá ôïõ éäéïêôÞôç ôçò. Óôïõò åðßóç-
ìïõò áãþíåò, ðïëëÝò öïñÝò, ôá ìÝëç
ìéáò ïéêïãåíåßáò áãùíßæïíôáí ìåôáîý
ôïõò, åðåéäÞ óå ðåñßðôùóç åíüò èáíá-
ôçöüñïõ ôñáýìáôïò, åðéèõìïýóáí íá
äå÷èïýí ôï ôåëéêü êôýðçìá áðü Ýíá
óôåíü ößëï Þ óõíÜäåëöï ôïõò! 1ìùò,
ðïëëÝò öïñÝò ìÝëç äéáöüñùí ó÷ïëþí
óõììåôåß÷áí óôçí ßäéá ðáñÜóôáóç, åíþ
óõ÷íÜ ïñãáíþíïíôáí ðåñéïäåýïõóåò ðá-
ñáóôÜóåéò áãþíùí.
Ðñïò ôï ôÝëïò ôçò ñùìáúêÞò äçìï-
êñáôßá êáé óôçí áñ÷Þ ôçò áõôïêñáôïñßáò,
óçìåéþèçêáí ôá ðñþôá âÞìáôá ãéá ôçí
êñáôéêïðïßçóç ôùí ìïíïìá÷éþí êáé ôçí
áðáëëáãÞ áðü ôç óõììåôï÷Þ ôïõò óôçí
éäéùôéêÞ ëáôñåßá ôùí íåêñþí. ¸ôóé, ìáæß
ìå ôéò éäéùôéêÝò ó÷ïëÝò äçìéïõñãÞèçêáí
êáé êñáôéêÝò ó÷ïëÝò (ludi), åðéêåöáëÞò
ôùí ïðïßùí ôïðïèåôïýíôáí åõãåíåßò
áîéùìáôïý÷ïé (procuratores).
Ï ßäéïò ï Éïýëéïò Êáßóáñ åß÷å óôçí Êá-
ðýç (Capua) äéêÞ ôïõ ó÷ïëÞ ìïíïìÜ÷ùí,
ãíùóôÞ ùò ludus Iulianus. Áðü ôç ó÷ïëÞ
áõôÞ äçìéïõñãÞèçêå ç äéïßêçóç ôùí áõ-
ôïêñáôïñéêþí ìïíïìÜ÷ùí. ÊáôÜ ôï ôÝëïò
ôïõ ðñþôïõ áéþíá õðÞñ÷áí ôÝóóåñéò ìåãÜ-
ëåò áõôïêñáôïñéêÝò ó÷ïëÝò ìïíïìÜ÷ùí, ç
óðïõäáéüôåñç ôùí ïðïßùí Þôáí ç ìåãÜëç
ó÷ïëÞ, ðïõ âñéóêüôáí äßðëá óôï Êïëïó-
óáßï êáé óõíäåüôáí ìå áõôü ìå õðüãåéï
äéÜäñïìï. Ï åëëçíéêüò üñïò «ìïíïìÜ÷ïò»,
62
ÓÔÑÁÔÉÙÔÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ
ÉÁÍ. - ÖÅÂ. 2005 Ïé ÌïíïìÜ÷ïé
ÓÔÑÁÔÉÙÔÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ
63
åðéêñÜôçóå Þäç êáôÜ ôçí áñ÷áéüôçôá, êáé
÷ñçóéìïðïéÞèçêå óôçí ñùìáúêÞ áíáôïëÞ
áíôß ôïõ ëáôéíéêïý üñïõ gladiator.
Ïé áãþíåò (ludi) ðñáãìáôïðïéïýíôáí
óå ôáêôÝò çìåñïìçíßåò, ðåñéëÜìâáíáí
äå ðáñåëÜóåéò, èåáôñéêÝò ðáñáóôÜóåéò
éåñïôåëåóôéêïý ÷áñáêôÞñá, áèëçôéêïýò
áãþíåò êáé áñìáôïäñïìßåò. Áõôïß ïé áãþ-
íåò äåí åß÷áí êáìßá ó÷Ýóç ìå ôéò ìïíï-
ìá÷ßåò (munera), ïé ïðïßåò èåùñïýíôáí
êáô’ åîáßñåóç åïñôÞ. ÅðåéäÞ ïé ìïíïìá÷ßåò
äå ãßíïíôáí óå êáèïñéóìÝíåò çìåñïìçíß-
åò, Þôáí äõíáôüí íá óõìðÝóïõí ìå ôïõò
åêëïãéêïýò áãþíåò ôùí åíäéáöåñïìÝíùí
íá åíôõðùóéÜóïõí ôï êïéíü.
Ç ð ñ ï ó ô á ó ß á ô ù í
ì ï í ï ì Ü ÷ ù í
Áðü ôï åßäïò ôïõ åîïðëéóìïý ôùí
ìïíïìÜ÷ùí ðïõ Ý÷ïõí áðïêáëõöôåß
êáôÜ ôçí áíáóêáöÞ ôçò ó÷ïëÞò ôùí
ìïíïìÜ÷ùí óôçí Ðïìðçßá, ðñïêýðôåé
üôé ôá æùôéêÜ ìÝñç ôïõ óþìáôïò, üðùò
ôï óôÞèïò êáé ç ðëÜôç, Þôáí åíôåëþò
ãõìíÜ, ðñïöáíþò ãéá íá ðñïêáëÝóïõí
ôï áôóÜëéíï üðëï ôïõ áíôéðÜëïõ. ÁëëÜ
ôï ÷Ýñé ôïõ ìïíïìÜ÷ïõ ìå ôï ïðïßï êñá-
ôïýóå ôï óðáèß êáèþò êáé ôá ðüäéá ôïõ
Þôáí êáëõììÝíá. Óôçí ðåñßðôùóç ôïõ
óôñáôïý óõíÝâáéíå áêñéâþò ôï áíôßèå-
ôï. Ïé óôñáôéþôåò Ýöåñáí åëáöñüôåñá
êñÜíç ôá ïðïßá óõíÞèùò Üöçíáí ôï
ðñüóùðï åëåýèåñï, óðÜíéá äå ôá ÷Ýñéá
êáé ôá ðüäéá êáëýðôïíôáí. Áíôßèåôá, ôï
óôÞèïò êáëõðôüôáí áðü Ýíá ìåôáëëéêü
èþñáêá, ãíùóôü ùò lorica. Ç áíôßèåóç
áíÜìåóá óôï ãõìíü óôÞèïò êáé óôçí
ôÝëåéá èùñÜêéóç ôïõ êåöáëéïý ôïõ ìï-
íïìÜ÷ïõ åßíáé ðïëý Ýíôïíç, þóôå íá ìç
ðñïêáëÝóåé ôçí ðåñéÝñãåéá êáé ôï óêå-
ðôéêéóìü ìáò, ùò ðñïò ôéò óêïðéìüôçôåò
ðïõ åîõðçñåôïýóå ç äÞèåí ðñïóôáóßá
ôùí ìïíïìÜ÷ùí. Äõóôõ÷þò, ïé áñ÷áßåò
ðçãÝò äå ìáò ðáñÝ÷ïõí óôïé÷åßá ðïõ
ìðïñïýí íá äéáöùôßóïõí ôç ìåãÜëç
áõôÞ äéáöïñÜ ðïõ õößóôáôï áíÜìåóá
óôïõò óôñáôéþôåò êáé ôïõò ìïíïìÜ÷ïõò.
Äçìéïõñãåßôáé ç áßóèçóç üôé ïé ìïíïìÜ÷ïé
âñßóêïíôáí óôçí áñÝíá ãéá íá äþóïõí ôï
áßìá ôïõò, ôï åñõèñü ÷ñþìá ôïõ ïðïßïõ,
åðÜíù óôï ãõìíü óþìá ôïõ ìïíïìÜ÷ïõ,
Þôáí ïñáôü áêüìç êáé áðü ôïõò èåáôÝò
ôçò ôåëåõôáßáò óåéñÜò ôïõ áìöéèåÜôñïõ.
Ïé ìïíïìÜ÷ïé âñßóêïíôáí óôçí áñÝíá ü÷é
ãéá íá áãùíéóôïýí, áëëÜ ãéá ðåèÜíïõí
èåáìáôéêÜ, âïõôçãìÝíïé ìÝóá óôï áßìá
ôïõò, óêïñðþíôáò ôç ÷áñÜ óôïõò åõãå-
íÝóôáôïõò êáôÜ ôá Üëëá Ñùìáßïõò ðïëß-
ôåò êáé áîéùìáôïý÷ïõò. Åßíáé äýóêïëï íá
ðéóôÝøåé êáíåßò üôé áõôÜ ãßíïíôáí óôçí
Áéþíéá ðüëç, ç ïðïßá åß÷å êáôçãïñÞóåé
ôïõò Êáñ÷çäïíßïõò ùò áéìïäéøåßò, ðñï-
êåéìÝíïõ íá áéôéïëïãÞóåé ôá åðåêôáôéêÜ
ôçò ó÷Ýäéá.
Ô ï ê ñ Ü í ï ò
ÊáíÝíá ôìÞìá ôïõ åîïðëéóìïý ôùí ìï-
íïìÜ÷ùí äåí áðÝêôçóå ôüóç öÞìç, üóï
ôï êñÜíïò ìå ðñïóùðåßï. Áñ÷éêÜ, ïé ìïíï-
ìÜ÷ïé öïñïýóáí êñÜíç ìå ðáñåéÝò, ðïõ
äå äéÝöåñáí áðü áõôÜ ôùí óôñáôéùôþí.
1ìùò, ãýñù óôï 30 ì.×., ôï êñÜíïò ôùí
ìïíïìÜ÷ùí áðÝêôçóå ôïí áíþíõìï ôïõ
÷áñáêôÞñá, üôáí óå áõôü ðñïóôÝèçêå ôï
ðñïóùðåßï, ðïõ áðÝêñõðôå ìå áõôüí ôïí
ôñüðï ôçí ôáõôüôçôá ôïõ åêôåëåóôÞ. Ïé
êõñéüôåñïé ôýðïé êñÜíïõò ôùí ìïíïìÜ÷ùí
åßíáé ïé ðáñáêÜôù:
 ÅëëçíéêÞ-íïôéï-éôáëéêÞ ðáñÜäïóç
Áõôüò ï ôýðïò êñÜíïõò Ý÷åé ùò ðñüôõ-
ðï ôá êñÜíç ôçò ×áëêéäéêÞò êáé ôçò ÁôôéêÞò,
ìå äéÜöïñåò ðáñáëëáãÝò êáé åêôåëÝóåéò.
 ÊåëôéêÞ-ÉôáëéêÞ ðáñÜäïóç
Ôá êñÜíç ôïõ ôýðïõ Weisenau êáé ôï
êñÜíïò ôïõ ÐñïâïêÜôïñá.
Ôá êñÜíç êåëôéêïý ôýðïõ Üñ÷éóáí íá
÷ñçóéìïðïéïýíôáé êáôÜ ôçí ðåñßïäï ôçò
áõôïêñáôïñßáò ôïõ Áõãïýóôïõ êáé ôïõò
äýï ðñþôïõò áéþíåò ì.×. Þôáí ôá êáôåîï-
÷Þí êñÜíç ôïõ ñùìáúêïý óôñáôïý. Áõôüò
ï ôýðïò êñÜíïõò, üðùò Þôáí åðüìåíï
åðçñÝáóå êáé ôá êñÜíç ôùí ìïíïìÜ÷ùí.
Ôá êñÜíç Þôáí êáôáóêåõáóìÝíá áðü ïñåß-
÷áëêï Þ áðü óßäçñï. 1ìùò, ôá êñÜíç áðü
64
ÓÔÑÁÔÉÙÔÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ
ÉÁÍ. - ÖÅÂ. 2005 Ïé ÌïíïìÜ÷ïé
ÓÔÑÁÔÉÙÔÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ
65
ïñåß÷áëêï èåùñïýíôáí áíþôåñá êáé åõãå-
íÝóôåñá, óå áíôßèåóç ìå ôá óéäçñÜ, åðåéäÞ
äå äéáâñþíïíôáí áëëÜ êáé åðåéäÞ ãõÜëéæáí
óôïí Þëéï.
 ÊåëôéêÞ-ÉôáëéêÞ ðáñÜäïóç
Ôá ùüìïñöá êñÜíç ôïõ ôýðïõ ôùí
åóåäÜñéùí (essedarii) êáé ôùí óåêïýôù-
ñùí (secutores).
Áðü ôá êñÜíç áõôÜ äåí Ý÷åé äéáóùèåß
êáíÝíá. Ôï ðñïóùðåßï ôïõ êñÜíïõò åß÷å
äýï ìéêñÝò ïðÝò óôçí èÝóç ôùí ìáôéþí,
êáé õðïäï÷Ýò ãéá ôçí ôïðïèÝôçóç ðôåñþí.
Áðü ôï ùüìïñöï êñÜíïò ôùí åóåäÜñéùí
ðñïÝêõøå êáé ôï êñÜíïò ôïõ óåêïýôùñá,
ï ïðïßïò áðïôåëïýóå ìéá ðáñáëëáãÞ ôïõ
Ìïõñìßëëïõ.
Âïéùôéêïý ôýðïõ
êñÜíïò, ËåðôïìÝ-
ñåéá, ìå ôéò ïðÝò
ðïõ áíïß÷ôçêáí
óå üëç ôçí ðå-
ñéöÝñåéá ôçò
óôåöÜíçò ãéá
ôçí óôåñÝùóç
ôïõ ðéëÞìáôïò.
(Öùôïãñáößá Å.
ÔæÜ÷ïõ 2002)
ÊÜôïøç âïéùôéêïý
ôýðïõ êñÜíïõò ðïõ
âñÝèçêå áðü ôçí Ï.
ÔæÜ÷ïõ- ÁëåîáíäñÞ
óå ôÜöï ôçò ïäïý
ÌáäÞôïõ, óôçí ÁèÞ-
íá. ÐáñáëëáãÝò
ôïõ êñÜíïõò áõôïý
ìå öáñäý ãåßóï,
÷ñçóéìïðïéÞèçêáí
áñãüôåñá áðü ôï
ñùìáúêü óôñáôü êáé
ôïõò ìïíïìÜ÷ïõò.
(Öùôïãñáößá Å.
ÔæÜ÷ïõ 2002)
 ÅëëçíéêÞ ðáñÜäïóç
Áôôéêüò-Âïéùôéêüò ôýðïò
Áõôüò ï ôýðïò Þôáí ï ðëÝïí äéáäåäï-
ìÝíïò ôýðïò êñÜíïõò óôïõò ìïíïìÜ÷ïõò.
Ôï ÷áñáêôçñéóôéêü óôïé÷åßï ôïõ êñÜíïõò áõ-
ôïý åßíáé ôï ãåßóï ðïõ óõíå÷ßæåôáé óå üëç
ôçí ðåñéöÝñåéá ôïõ ìå ðôõ÷Ýò. Ôï âïéùôéêü
êñÜíïò Ý÷åé ùò ðñüôõðï ôïí ðÝôáóï, ðïõ
öïñïýóáí ïé Áèçíáßïé éððåßò.
ÌåôÜ ôçí åéóáãùãÞ êáé ôçí åðéêñÜ-
ôçóç ôïõ Áôôé êïý-Âïé ùôé êïý êñÜíïõò
áêïëïýèçóå êáé ç åéóáãùãÞ ôïõ ðñïóù-
ðåßïõ, ðïõ Ýêëåéíå åíôåëþò ôï ðñüóù-
ðï. Ôá êñÜíç ôùí ìïíïìÜ÷ùí äéÝöåñáí
áðü áõôÜ ôùí óôñáôéùôéêþí, âáóéêÜ ùò
ðñïò ôï ðñïóùðåßï. ÂÝâáéá ôï êñÜíïò ìå
64
ÓÔÑÁÔÉÙÔÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ
ÉÁÍ. - ÖÅÂ. 2005 Ïé ÌïíïìÜ÷ïé
ÓÔÑÁÔÉÙÔÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ
65
óõíÝ÷åéá áíôéêáôáóôÜèçêå áðü ôï óðáèß
ôýðïõ Pompeii, ðïõ åß÷å ìÞêïò 45 åêá-
ôïóôþí êáé ðëÜôïò 5 Ýùò 6 åê. 1ìùò,
ôï óðáèß ôùí ìïíïìÜ÷ùí Èñáêþí Þôáí
äéáöïñåôéêü, åß÷å ìéá ìéêñÞ êáìðõëüôçôá
êáé ïíïìáæüôáí sica.
Ô á ä ü ñ á ô á ê á é ô á
á ê ü í ô é á
To äüñõ (hasta) ÷ñçóéìïðïéïýíôáí
áðü ôïõò ÏðëïìÜ÷ïõò êáé ôïõò Éððåßò.
Ôï áêüíôéï (iaculum, telum) ÷ñçóéìï-
ðïéïýíôáí áðü ôïí ôýðï ôùí ìïíïìÜ-
÷ùí ãíùóôþí ùò ÅóåäÜñéïé. Ôï äüñõ
åß÷å ìÞêïò 2,20 ìÝôñùí êáé âÜñïò åíüò
÷éëéüãñáììïõ, åíþ ôï áêüíôéï åß÷å ìÞêïò
ðåñßðïõ 1.5 ìÝôñïõ.
Ç ô ñ ß á é í á
Ç ôñßáéíá (tridens, fuscina) ÷ñçóéìïðïéåß-
ôï áðü ôïí ÑåôéÜñéï êáé åß÷å ìÞêïò 1.6 ìÝ-
ôñùí. Áðü ôï äßêôõï (rete), ðïõ Þôáí ìÝñïò
ôïõ åîïðëéóìïý ôïõ ÑåôéÜñéïõ, ðÞñå áõôüò
êáé ôï üíïìÜ ôïõ.
Ï é á ñ Ý í å ò
Åíþ ïé ðñþôåò ìïíïìá÷ßåò åêôåëïý-
íôáí óôï Forum Boarium, óýíôïìá áõôÝò
ìåôáöÝñèçêáí óôï Forum Romanum êáé
óõíå÷ßóôçêå ç äéåîáãùãÞ ôïõò åêåß Ýùò
ôçí áíïéêïäüìçóç ôïõ Êïëïóóáßïõ, êá-
ôÜ ôï äåýôåñï ìéóü ôïõ ðñþôïõ áéþíá
ì.×. Ç ÁñÝíá âñéóêüôáí óôï Öüñïõì Ñï-
ìÜíïõì áíÜìåóá óôçí ÂáóéëéêÞ ôïõ Áéìé-
ëßïõ êáé ôçí Éïõëßá ÂáóéëéêÞ êáé åß÷å åë-
ëåéðôéêÞ ìïñöÞ. Ïé äéáóôÜóåéò ôçò Þôáí
60×35ì. ðåñßðïõ. Óôï äåýôåñï áéþíá ð.×.
ãýñù áðü ôçí áñÝíá êáôáóêåõÜóôçêå ðå-
ñéìåôñéêÜ Ýíáò áñéèìüò êåñêßäùí, áðïôå-
ëïõìÝíùí áðü îýëéíá Ýäñáíá. ÁõôÞ ç êá-
ôáóêåõÞ Þôáí ï ðñüäñïìïò ôùí ëßèéíùí
áìöéèåÜôñùí ôïõ ðñþôïõ áéþíá ì.×.
óôçí Éôáëßá êáé óôéò ñùìáúêÝò åðáñ÷ßåò.
ÊáôÜ ôç äéÜñêåéá ôùí áõôïêñáôïñéêþí
÷ñüíùí, ç êáôáóêåõÞ ôùí áìöéèåÜôñùí
åîáðëþèçêå óå üëç ôçí åðéêñÜôåéá, ùò
ðñüôõðï äå åëÞöèç ôï Êïëïóóáßï ôçò
ðñïóùðåßï Ý÷åé ôéò ñßæåò ôïõ óôï óôñá-
ôéùôéêü êñÜíïò ìå ðáñåéÝò. Ôï êñÜíïò ìå
ðñïóùðåßï Ý÷åé êáé ôéò åîÞò ðáñáëëáãÝò:
ÐáñáëëáãÞ Chieti, Pompeii êáé Berlin.
Ï é ê í ç ì ß ä å ò
Ïé êíçìßäåò ôùí ìïíïìÜ÷ùí, Ý÷ïõí óôå-
íÞ ó÷Ýóç ìå ôéò ðåñéêíçìßäåò ôùí ÅëëÞíùí
ïðëéôþí, ðïõ áðïôÝëåóáí ôï ðñüôõðï ãéá
áõôÝò. 1ìùò ç êáôáóêåõÞ ôïõò åßíáé äéá-
öïñåôéêÞ. Åíþ ïé êëáóéêÝò åëëçíéêÝò ðå-
ñéêíçìßäåò, ðåñéÝâáëáí üëç ôçí êíÞìç,
ïé ñùìáúêÝò êíçìßäåò (Ocreae) êÜëõðôáí
ìüíï ôï ìðñïóôéíü ôìÞìá ôçò êíÞìçò êáé
óôåñåþíïíôáí ðßóù ìå éìÜíôåò.
Ç á ó ð ß ä á
Ç áóðßäá áíáëüãùò ôïõ ó÷Þìáôïò
ôçò ïíïìáæüôáí, scutum, clipeus, parma,
parmula. Áðü ôéò êáôçãïñßåò ôùí ìïíï-
ìÜ÷ùí, ìüíï ïé ñåôéÜñéïé äåí Ýöåñáí
áóðßäá. Ïé áóðßäåò ðïõ ÷ñçóéìïðïßçóáí
ïé ìïíïìÜ÷ïé åß÷áí êáé áõôÝò, åëëçíéêÜ,
éôáëéêÜ, êáé êåëôéêÜ ðñüôõðá. Ç ìåãÜëç
áóðßäá scutum ôùí ëåãåùíÜñéùí Þôáí
ïñèïãþíéá ìå êõëéíäñéêÞ ìïñöÞ. ¹ôáí
êáôáóêåõáóìÝíç áðü îýëï, êáëõðôü-
ôáí äå áðü ëéíü, ðßëï Þ äÝñìá. Ç ìéêñÞ
óôñïããõëÞ áóðßäá ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýóáí
ïñéóìÝíïé ìïíïìÜ÷ïé êáëïýíôáí parma.
Åêôüò áðü ôçí êõñßùò áóðßäá õðÞñ÷å
êáé áóðßäá óå ó÷Þìá ðÝôáóïõ (galerus)
ðïõ êÜëõðôå ôïí þìï, ìéáò ïñéóìÝíçò
ìåñßäáò ìïíïìÜ÷ùí.
Ô á å ð é è å ô é ê Ü ü ð ë á
Ô á ó ð á è é Ü
Ç ëáôéíéêÞ ïíïìáóßá ôïõ ìïíïìÜ÷ïõ
Gladiator ðñïÝñ÷åôáé áðü ôç ëÝîç gladius,
ðïõ óçìáßíåé óðáèß. Ïé ôýðïé ôùí ìïíï-
ìÜ÷ùí, Ìïõñìßëëïíåò (murmillones),
ÐñïâïêÜôïñåò (provocatores) êáé Éððåßò
(equites) áãùíßæïíôáí ìå óðáèß, ôýðïõ
Mainz, ðïõ åß÷å ìÞêïò 50 åêáôïóôÜ êáé
ðëÜôïò 8,7. åê. Ôï åßäïò áõôïý ôïõ óðá-
èéïý, Þôáí äßêïðï. Áõôüò ï ôýðïò ÷ñçóéìï-
ðïéÞèçêå Ýùò ôïí ðñþôï áéþíá ì.×., óôç
66
ÓÔÑÁÔÉÙÔÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ
ÉÁÍ. - ÖÅÂ. 2005 Ïé ÌïíïìÜ÷ïé
ÓÔÑÁÔÉÙÔÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ
67
Ñþìçò. Ï áñé èìüò ôùí áìöé èåÜôñùí
ðïõ êáôáóêåõÜóôçêáí óå ïëüêëçñç
ôçí Ýêôáóç ôçò ñùìáúêÞò áõôïêñáôïñß-
áò, áíÝñ÷åôáé óå 186. 1ìùò, ìïíïìá÷ßåò
êáé èçñéïìá÷ßåò ðñáãìáôïðïéïýíôáí êáé
óå êôßñéá ðïõ áðü ôõðïëïãéêÞ Üðïøç ôï-
ðïèåôïýíôáí áíÜìåóá óôá áìöéèÝáôñá
êáé ôá èÝáôñá. Óôçí åëëçíéóôéêÞ Áíáôï-
ëÞ, üðïõ ôá áìöéèÝáôñá ãéá ìïíïìá÷ßåò
êáé èçñéïìá÷ßåò óðÜíéæáí, ôá èåÜìáôá
áõôÜ ðñáãìáôïðïéïýíôáí óôá èÝáôñá,
áöïý ðñïçãïõìÝíùò êáôáóêåõáæüôáí
Ýíáò õðåñõøùìÝíïò ðåñéìåôñéêüò ôïß÷ïò
(podium), ðñïêåéìÝíïõ íá ðñïóôáôåõèïýí
ïé èåáôÝò áðü ôá Üãñéá æþá. Ïé äéáóôÜ-
óåéò ôçò áñÝíáò óôá ìåãÜëá áìöéèÝáôñá
êõìáßíïíôáí áðü 65-80 åðß 35-50 ìÝôñá.
ÅðåéäÞ ïé ìïíïìá÷ßåò, óôçí ðëåéïøçößá
ôïõò, ãßíïíôáí áíÜìåóá óå ðåæïýò, ïé ìå-
ãÜëåò áõôÝò äéáóôÜóåéò ôçò áñÝíáò äåí
Þôáí áðáñáßôçôåò. 1ìùò, ïé ðáñåëÜóåéò
Þ ðïìðÝò (pompa) ðïõ ðñïçãïýíôáí ôùí
ìïíïìá÷éþí ìå ôçí óõíïäåßá ïñ÷Þóôñáò,
áðáéôïýóáí ìåãáëýôåñï ÷þñï. Óôçí ýóôå-
ñç áõôïêñáôïñéêÞ ðåñßïäï, ïé èçñéïìá÷ß-
åò, ðïõ áñ÷éêÜ ðñáãìáôïðïéïýíôáí óôï
ÌÝãéóôï Éððüäñïìï (Circus Maximus),
ìåôáöÝñèçêáí óôá áìöéèÝáôñá.
Ç áñÝíá (harena, áììüò) Þôáí Ýíá äÜ-
ðåäï êáëõììÝíï ìå Üììï, üðïõ ïé ðñùôá-
Ï ÌåãÜëïò Éððü-
äñïìïò (Circus
maximus) ôçò
Ñþìçò, üðïõ
åêôåëïýíôáí ïé
áñìáôïäñïìßåò.
Ïé èçñéïìá÷ßåò
åêôåëïýíôáí
åðßóçò óôïí Éððü-
äñïìï áõôü ðñéí
åíóùìáôùèïýí
óôï ðñüãñáììá
ôùí ìïíïìá÷éþí.
(Öùôïãñáößá Å.
ÔæÜ÷ïõ 2001)
Ôï Êïëïóóáßï
ôçò Ñþìçò. Ç
áíïéêïäüìçóç
ôïõ Üñ÷éóå ôï
72 ì.×. åðß Âå-
óðáóéáíïý êáé
ôåëåßùóå åðß Äï-
ìéôéáíïý. Åß÷å ÷ù-
ñçôéêüôçôá 55 ÷é-
ëéÜäùí èåáôþí.
(Öùôïãñáößá Å.
ÔæÜ÷ïõ 1999)
66
ÓÔÑÁÔÉÙÔÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ
ÉÁÍ. - ÖÅÂ. 2005 Ïé ÌïíïìÜ÷ïé
ÓÔÑÁÔÉÙÔÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ
67
ãùíéóôÝò åß÷áí ôç äõíáôüôçôá íá äñïõí
åëåýèåñá. Óå ðïëëÜ áìöéèÝáôñá ôçò
ðåñéüäïõ áõôÞò, ôï äÜðåäï ôçò áñÝíáò,
ðïõ êáëõðôüôáí ìå ìéá óôñþóç Üììïõ,
åäñáæüôáí óå ìéá îýëéíç êáôáóêåõÞ. Ïé
õðüãåéïé ÷þñïé, ðïõ ó÷çìáôßæïíôáí áðü
êÜôù, ÷ñçóßìåõáí ùò áðïèÞêåò ãéá ôá
üðëá êáé ôá õðüëïéðá ÷ñåéþäç áëëÜ êáé
ùò ÷þñïé ðñïåôïéìáóßáò ôùí ìïíïìÜ÷ùí,
ôïõ âïçèçôéêïý ðñïóùðéêïý, åðßóçò ùò ÷þ-
ñïò ðáñáìïíÞò ôùí áãñßùí æþùí. Áðü
ôá õðüãåéá áõôÜ, ðïõ óõ÷íÜ åß÷áí äýï
ïñüöïõò, æþá êáé ìïíïìÜ÷ïé åìöáíßæï-
íôáí îáöíéêÜ óôçí áñÝíá ìå ôç âïÞèåéá
áíåëêõóôÞñùí, åíôõðùóéÜæïíôáò Ýôóé
ôïõò èåáôÝò. ÅðßðëÝïí, ðßóù áðü ôïí
ðåñéìåôñéêü ôïß÷ï ôçò áñÝíáò, âñéóêüôáí
ìéá óåéñÜ äùìáôßùí (carceres), åíßïôå êáé
Ýíáò ðåñéìåôñéêüò äéÜäñïìïò. Óôá áìöé-
èÝáôñá ðïõ äå äéÝèåôáí õðüãåéïõò ÷þ-
ñïõò, ôá Üãñéá æþá êáé ï åîïðëéóìüò ôùí
ìïíïìÜ÷ùí, óôåãÜæïíôáí óôïõò ÷þñïõò
áõôïýò, ðßóù áðü ôïí ðåñéìåôñéêü ôïß÷ï.
Óå ëßãá áìöéèÝáôñá, üðùò ôçò Âåñüíáò,
ôçò ÌÝñéíôá êáé ôïõ Êïëïóóáßïõ ôçò Ñþ-
ìçò (ðñéí ôçí êáôáóêåõÞ ôïõ õðïãåßïõ
áðü ôïí Äïìéôéáíü) óôçí áñÝíá õðÞñ÷áí
ìåãÜëåò ðéóßíåò, ðïõ êáëýðôïíôáí êáôÜ
ôç äéÜñêåéá ôùí êáíïíéêþí áãþíùí ôùí
ìïíïìÜ÷ùí. ÁõôÝò ïé ðéóßíåò ãÝìéæáí ìå
íåñü ãéá ôçí ðáñÜóôáóç êõíçãéïý áìöéâß-
ùí æþùí, üðùò êñïêïäåßëùí êáé éððïðü-
ôáìùí. Ùóôüóï, áõôÝò ïé ðéóßíåò Þôáí ðï-
ëý ìéêñÝò ãéá ôçí ðáñÜóôáóç íáõìá÷éþí.
Ðéóôåýåôáé, üôé ïé íáõìá÷ßåò ðïõ áíáöÝ-
ñïíôáé óå áñ÷áßïõò óõããñáöåßò ðñáãìá-
ôïðïéïýíôáí óå ðáñáêåßìåíåò ëßìíåò.
Óôçí áñÝíá êáôáóêåõÜæïíôáí óêçíéêÜ ìå
ôç ÷ñÞóç ëßèùí, äÝíäñùí êáé êôéñßùí ãéá
ôïí åíôõðùóéáóìü ôùí èåáôþí.
Ç äéáóöÜëéóç ôçò ðñïóôáóßáò ôùí
èåáôþí, áðáéôïýóå ôç ëÞøç ïñéóìÝíùí
ìÝôñùí. Åêôüò áðü ôïí ôïß÷ï, ãýñù áðü
ôçí åîÝäñá, ï ïðïßïò åß÷å ýøïò áðü 2.40
Ýùò 4.0 ìÝôñá, ëáìâÜíïíôáí êáé ðñüóèåôá
ìÝôñá, ëüãù ôùí ìåãÜëùí áéëïõñïåéäþí,
ðïõ ìðïñïýóáí íá õðåñðçäÞóïõí áõôüí
ôïí ôïß÷ï. Ãé’ áõôü, ôïðïèåôïýíôáí äßêôõá
ðÜíù áðü ôïí ôïß÷ï Þ ðÜóóÜëïé óôï Ýäá-
öïò, óôïõò ïðïßïõò óôåñåùíüôáí Ýíá
äßêôõï. ÅðéðñïóèÝôùò, õðÞñ÷å ðÜíôïôå
êßíäõíïò áðïäñÜóåùò ïñéóìÝíùí ìïíïìÜ-
÷ùí, âáñõðïéíéôþí. Ç ðáñáêïëïýèçóç ôùí
õðüðôùí ãéá áðüäñáóç ìïíïìÜ÷ùí, åß÷å
áíáôåèåß óôïõò óôñáôéþôåò ðïõ âñßóêïíôáí
ìÝóá óôçí áñÝíá. Ç ýðáñîç ôùí óôñáôéù-
ôþí, áðïóêïðïýóå êáé óôçí áðïôñïðÞ
ôáñá÷þí áíÜìåóá óôïõò èåáôÝò. Ùóôüóï,
ïé èåáôÝò ôùí áìöéèåÜôñùí Þôáí ðéï Þóõ-
÷ïé áðü áõôïýò ôùí éððïäñüìùí êáé ôùí
èåÜôñùí, åðåéäÞ áíÜìåóá óå áõôïýò äåí
õðÞñ÷áí ïé ïìÜäåò ôùí «ãáëÜæéùí», «êüê-
êéíùí», «ðñÜóéíùí» êáé «ëåõêþí». Ïé äçìï-
öéëåßò ìïíïìÜ÷ïé äéÝèåôáí ðïëõÜñéèìïõò
ïðáäïýò, ïé ïðïßïé ôïõò æçôùêñáýãáæáí óå
üëåò ôéò ìïíïìá÷ßåò. Ôï ßäéï ßó÷õå êáé ìå
ôéò äéÜöïñåò êáôçãïñßåò ôùí ìïíïìÜ÷ùí.
¸ôóé, óôïí 1
o
êáé 2
o
áéþíá ì.×. óçìåéþèçêáí
óêëçñÝò ìÜ÷åò, áíÜìåóá óôïõò ïðáäïýò
ôùí ìïíïìÜ÷ùí ïé ïðïßïé áãùíßæïíôáí ìå
ìåãÜëç áóðßäá (scutum) êáé áõôþí ðïõ
äéÝèåôáí ìéêñÞ áóðßäá (parma), äçëáäÞ
ôïõò óêïõôÜñéïõò (scutari) êáé ôïõò ðáñ-
ìïõëÜñéïõò (parmulari).
Ô ý ð ï é ì ï í ï ì Ü ÷ ù í
Ïé ìïíïìá÷ßåò ôçò ðåñéüäïõ ôçò ñùìáú-
êÞò äçìïêñáôßáò åß÷áí äéáöïñåôéêÞ ìïñöÞ
áõôþí ôçò áõôïêñáôïñéêÞò ðåñéüäïõ. Åðß
Áõãïýóôïõ, ç ïñãÜíùóç ôùí áãþíùí áêï-
ëïõèïýóå ôïõò êáíüíåò ôïõ ðáñåëèüíôïò.
ÐáñáóôÜóåéò ìïíïìá÷éþí ôïõ 4
ïõ
áéþíá
ð.×. óþæïíôáé óå ôïé÷ïãñáößåò ôÜöùí ôçò
Ðïóåéäùíßáò (Paestum). Åíþ, ãéá ôïí 2
ï

êáé 3
ï
áéþíá ð.×. äåí Ý÷ïõìå áðåéêïíßóåéò.
Áíôßèåôá ïé ðáñáóôÜóåéò áõîÜíïíôáé ôïí
1
ï
áéþíá ð.×., ðñïÝñ÷ïíôáé äå áðü ôïõò
ôÜöïõò äçìïóßùí ëåéôïõñãþí, ðïõ ÷ñç-
ìÜôéóáí ÷ïñçãïß (editores muneris) ôùí
ìïíïìá÷éþí. Ïé ìïíïìÜ÷ïé ðáñéóôÜíïíôáé
óôçí ðëåéïøçößá ôïõò ãõìíïß åêôüò áðü ôï
ðåñßæùìá (subligaculum) êáé ôïí æùóôÞñá
(balteus). Ôá ðåñéóóüôåñá êñÜíç áíÞêïõí
óôïí ôýðï ôçò ýóôåñçò åëëçíéóôéêÞò ðå-
68
ÓÔÑÁÔÉÙÔÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ
ÉÁÍ. - ÖÅÂ. 2005 Ïé ÌïíïìÜ÷ïé
ÓÔÑÁÔÉÙÔÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ
69
ñéüäïõ, Ý÷ïõí äå óôïé÷åßá ôïõ âïéùôéêïý
êñÜíïõò ìå ðëáôý ãåßóï êáé ôïõ áôôéêïý
ìå ðëáôý ìÝôùðï, ìåôáëëéêü ëïößï êáé
ðáñåéÝò. Ç áóðßäá åßíáé êõëéíäñéêÞ êáé
ìåãÜëç. Ïé ìïíïìÜ÷ïé óå ïñéóìÝíåò ðáñá-
ôÜóåéò öÝñïõí Ýíá åßäïò èþñáêá (Lorica
squamata) Þ ìéá ðëÜêá ðïõ êÜëõðôå ôï
óôÞèïò (pectorale, kardiophylax). Äüñáôá
êáé ëüã÷åò äåí ðáñéóôÜíïíôáé, åíþ ôï êõñß-
ùò üðëï åßíáé Ýíá êïíôü óðáèß, ôï ãíùóôü
ùò gladius hispanensis.
Ïé ôýðïé ôùí ìïíïìÜ÷ùí áõôÞò ôçò
ðåñéüäïõ, ðïõ óõ÷íÜ ìíçìïíåýïíôáé áðü
ôïõò áñ÷áßïõò óõããñáöåßò, åßíáé ï Óáìíßôçò
(samnis), ðïõ ó÷åôßæåôáé ìå ôïõò Óáìíßôåò
ôçò Êáìðáíßáò. Ï Óáìíßôçò ìïíïìÜ÷ïò
åîÝëåéðå óôçí áñ÷Þ ôçò áõôïêñáôïñéêÞò
ðåñéüäïõ. Áêüìç äýï ôýðïé ìïíïìÜ÷ùí,
ðñïÝñ÷ïíôáí áðü äýï Üëëåò ðñïò ôçí
Ñþìç å÷èñéêÝò öõëÝò: ï ÃáëÜôçò (gallus)
êáé ï Èñáî (Thraex). ¢ëëá äýï ôýðïé ìïíï-
ìÜ÷ùí, ðïõ äçìéïõñãÞèçêáí ôçí ðåñßïäï
áõôÞ, åßíáé ïé éððåßò êáé ïé ðñïâïêÜôïñåò. Ïé
êõñéüôåñïé ôýðïé ìïíïìÜ÷ùí ôçò áõôïêñá-
ôïñéêÞò ðåñéüäïõ åßíáé ïé ðáñáêÜôù:
Ï Ì ï õ ñ ì ß ë ë ù í
Ï Ìõñìßëëùí Þ Ìïõñìßëëùí (Murmillo,
Myrmillo) öáßíåôáé üôé ó÷åôßæåôáé ìå ôçí åë-
ëçíéêÞ ïíïìáóßá åíüò øáñéïý. Áõôüò Þôáí
ï âáóéêüò ïðëïìÜ÷ïò ôçò áõôïêñáôïñéêÞò
ìïíïìá÷ßáò êáé áíÞêå óôïõò âáñéÜ ïðëé-
óìÝíïõò ìïíïìÜ÷ïõò. ¹ôáí åöïäéáóìÝíïò
ìå ìåãÜëç áóðßäá êáé öïñïýóå ðåñßæùìá
(subligaculum), æùóôÞñá (balteus) êáé ÷åéñü-
äåóìï (manica) óôï äåîß ôïõ ÷Ýñé. ÁõôÜ ôá
åîáñôÞìáôá Þôáí êïéíÜ ó÷åäüí óå üëïõò
ôïõò ôýðïõò ôùí ìïíïìÜ÷ùí. Ï Ìõñìßë-
ÊñÜíïò Ìïõñ-
ìßëëïõ, ðïõ âñß-
óêåôáé óÞìåñá
óôï Âåñïëßíï. Ôï
ðñïóùðåßï áðï-
ôåëåßôáé áðü äýï
ìÝñç, ôá ïðïßá
üôáí åßíáé êëåé-
óôÜ, óôåñåþíï-
íôáé óôï êñÜíïò
ìå óýñôåò.
68
ÓÔÑÁÔÉÙÔÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ
ÉÁÍ. - ÖÅÂ. 2005 Ïé ÌïíïìÜ÷ïé
ÓÔÑÁÔÉÙÔÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ
69
ëùí äéáêñéíüôáí ãéá ôç ìåãÜëç
áóðßäá ðïõ ôçí Ýöåñáí ïé ëå-
ãåùíÜñéïé. Åðßóçò Ýöåñå êïíôü
óðáèß (Gladius), ìåãÜëï êñÜíïò
áôôéêü-âïéùôéêïý ôýðïõ, ìå ëï-
ößï óôï ïðïßï ôïðïèåôïýíôáí
öôåñÜ Þ áëïãïïõñÜ. Åß÷å ãêÝ-
ôá óôç äåîéÜ êíÞìç êáé óôçí
áñéóôåñÞ Ýíá ÷ïíôñü åðßäåóìï
ðïõ Ýìïéáæå ìå ãýøï. Åìðñüò
áðü ôïí åðßäåóìï Ýöåñå ìéá ìéêñÞ êíçìß-
äá. Ï ïðëéóìüò ôïõ åß÷å âÜñïò 15 Ýùò
18 ÷ëã. Áíôßðáëïé ôïõ Ìõñìßëëïõ Þôáí ïé
ìïíïìÜ÷ïé ðïõ Ýöåñáí ìéêñÞ áóðßäá, äçë.
ï Èñáî (thraex) Þ ï ÌïíïìÜ÷ïò. Ï Ìõñìßë-
ëùí ìïíïìá÷ïýóå üðùò êáé ôá õðüëïéðá
åßäç ìïíïìÜ÷ùí ìå ãõìíü ôï Üíù ìÝñïò
ôïõ óþìáôïò ôïõ.
Ï È ñ á î
Ï Èñáî Þ Èñáéî (Thraex) áíáöÝñåôáé áðü
ôïí ÊéêÝñùíá óôïõò Öéëéððéêïýò ôïõ (6.13)
ùò áíôßðáëïò ôïõ Ìõñìßëëïõ. Óõ÷íÜ ôïí
óõã÷Ýïõí ìå ôïí ÏðëïìÜ÷ï, äéüôé áõôïß ïé
äýï ôýðïé ìïíïìÜ÷ùí Ý÷ïõí êïéíü ïðëéóìü,
üðùò ç êÜëõøç êáé ôùí äýï êÜôù Üêñùí,
äýï ìåãÜëåò êíçìßäåò, êñÜíïò ìå ãåßóï
êáé ëïößï óå ó÷Þìá äñÝðáíïõ ìå áðüëçîç
ãñýðá. Ï Èñáî äéáöÝñåé áðü ôïí ÏðëïìÜ÷ï
ùò ðñïò ôçí êõëéíäñéêÞ ôåôñÜãùíç áóðßäá
(parma, parmula) êáé ôï êáìðýëï óðáèß.
Ï Ñ å ô é Ü ñ é ï ò
Ï ÑåôéÜñéïò (Retiarius) Ýöåñå äß÷ôõ
(rete) óôï ïðïßï ïöåßëåé ôï üíïìá ôïõ. Åßíáé
ï ðëÝïí åëáöñÜ ïðëéóìÝíïò ìïíïìÜ÷ïò.
Äåí Þôáí åöï-
äéáóìÝíïò
ìå êñÜíïò Þ
ìå êíçìßäåò,
ïýôå Ýöåñå
áóðßäá, ï äå
÷åéñüäåóìïò
ðåñéÝâáëå
ôï áñéóôåñü
ôïõ ÷Ýñé êáé
ü÷é óôï äåîß.
1ìùò, ï áñé-
óôåñüò ôïõ
þìïò Ýöåñå
èùñÜêéóç óå
ó÷Þìá ðåôÜ-
óïõ (galerus).
ÊñÜíïò ìïíïìÜ-
÷ïõ ôïõ ôýðïõ
Èñáî. Áðü ôï
óôñáôþíá ìïíï-
ìÜ÷ùí ôçò Ðïìðç-
ßáò. ÓÞìåñá âñß-
óêåôáé óôï Áñ÷.
Ìïõóåßï ÍåÜðï-
ëçò. Ôï êñÜíïò
öÝñåé ëïößï ðïõ
êáôáëÞãåé óå êå-
öáëÞ ãñýðá.
70
ÓÔÑÁÔÉÙÔÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ
ÉÁÍ. - ÖÅÂ. 2005 Ïé ÌïíïìÜ÷ïé
ÓÔÑÁÔÉÙÔÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ
71
Ï ñåôéÜñéïò Þôáí ïðëéóìÝíïò ìå ôñßáéíá,
äß÷ôõ êáé Ýíá åã÷åéñßäéï.
Ï ïðëéóìüò ôïõ ÑåôéÜñéïõ, Ý÷åé ó÷Ýóç
ìå ôç èÜëáóóá êáé ü÷é ôï óôñáôü. Ïé áñ-
÷áßåò ðçãÝò äåí áíáöÝñïõí, ðùò äéáìïñ-
öþèçêå áõôüò ï ôýðïò ôïõ ìïíïìÜ÷ïõ. Ç
ìÜ÷ç áíÜìåóá óôï ÑåôéÜñéï êáé ôï Ìõñìßë-
ëùíá öáßíåôáé üôé åß÷å áðñïóäüêçôç åîÝëé-
îç, ðñÜãìá ðïõ åíèïõóßáæå ôïõò èåáôÝò.
Óôï áíáôïëéêü ôìÞìá ôçò áõôïêñáôïñßáò
ï ÑåôéÜñéïò äåí Ýöåñå èùñÜêéóç óôïí áñé-
óôåñü þìï, áëëÜ ÷åéñÜëõóç, ðïõ êÜëõðôå
ôïí þìï êáé ìÝñïò ôïõ óôÞèïõò ôïõ. Ôï
äß÷ôõ ôïõ Ñåôéáñßïõ, åß÷å äéÜìåôñï ôñéþí
ìÝôñùí êáé ìåãÜëåò ïðÝò. ÅðåéäÞ ôéíáæü-
ôáí åíáíôßïí ôïõ áíôéðÜëïõ ïíïìáæüôáí
êáé iaculum. Ôï êõñßùò üðëï ôïõ Ñåôéáñßïõ
Þôáí ç ôñßáéíá (fuscina, tridens). 1ôáí ôï
äß÷ôõ âñéóêüôáí óôï Ýäáöïò êáé äåí Þôáí
äõíáôüí íá ÷ñçóéìïðïéçèåß, ï ÔñéÜñéïò
êñáôïýóå ôçí ôñßáéíá ôïõ ìå äýï ÷Ýñéá.
Ï áíôßðáëüò ôïõ ï Óåêïýôùñ, öïñïýóå
êëåéóôü êñÜíïò, ôï ïðïßï ðáñåß÷å êÜðïéá
ðñïóôáóßá åíáíôßïí ôçò ôñßáéíáò. Ï ïðëé-
óìüò ôïõ Ñåôéáñßïõ æýãéæå 7 Ýùò 8 êéëÜ
êáé ôï âÜñïò ôïõ äé÷ôýïõ Þôáí ðåñßðïõ
2 Ýùò 3 êéëÜ. Åêôüò áðü ôéò ìïíïìá÷ßåò
ôïõ Ñåôéáñßïõ ìå Ýíá Óåêïýôïñá, Ý÷åé äéáðé-
óôùèåß üôé áõôüò ìïíïìá÷ïýóå êáé ìå äýï
Óåêïýôïñåò ôáõôï÷ñüíùò. Óôçí ðåñßðôùóç
áõôÞ ï ÑåôéÜñéïò âñéóêüôáí åðÜíù óå ìéá
åîÝäñá, ç ïðïßá åß÷å äýï ìéêñÝò êëßìáêåò.
Åðßóçò, ï ÑåôéÜñéïò Þôáí åöïäéáóìÝíïò ìå
ëßèéíåò óöáßñåò, ôéò ïðïßåò ðåôïýóå åíáíôß-
ïí ôùí áíôéðÜëùí ôïõ, êáèþò áõôïß ðñï-
óðáèïýóáí íá áíÝâïõí óôçí åîÝäñá Þ óôç
ãÝöõñá (pons), ðïõ åêåßíïò óôåêüôáí. Óôçí
ðåñßðôùóç ðïõ ï ÑåôéÜñéïò, ìïíïìá÷ïýóå
ìå äýï Óåêïýôïñåò åðÜíù óôçí åîÝäñá,
ïíïìáæüôáí ÐïíôÜñéïò (Pontarius).
Ï Ó å ê ï ý ô ù ñ
Ï Óåêïýôùñ (secutor) ðïõ óçìáßíåé
äéþêôçò, Þôáí Ýíáò Ìõñìßëëùí ðïõ åß÷å
åéäéêåõôåß óôïõò áãþíåò åíáíôßïí ôïõ Ñå-
ôéÜñéïõ. ÂáóéêÞ äéáöïñÜ ôïõ Óåêïýôïñá
áðü ôïí Ìõñìßëëùíá åßíáé ï äéáöïñåôéêüò
ÅðÜíù:
Ðñïóôáóßá þìïõ (galerus) ôïõ Ñå-
ôéÜñéïõ, ìå ðáñÜóôáóç êåöáëÞò ôïõ
ÇñáêëÞ.
ÊÜôù:
Åðéôýìâéá óôÞëç ìå ðáñÜóôáóç åíüò
Ñåôéáñßïõ. Äéáêñßíåôáé ï åîïðëéóìüò
ôïõ, ðïõ áðïôåëåßôáé áðü ôñßáéíá, êï-
íôü óðáèß êáé ðñïóôáóßá þìïõ. Äåí
áðïäßäåôáé ôï äß÷ôõ.
70
ÓÔÑÁÔÉÙÔÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ
ÉÁÍ. - ÖÅÂ. 2005 Ïé ÌïíïìÜ÷ïé
ÓÔÑÁÔÉÙÔÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ
71
ôýðïò ôïõ êñÜíïõò. Ç ëåßá åðéöÜíåéá, ç
êõêëéêÞ ìïñöÞ, ïé ìéêñÝò ïðÝò ãéá ôá ìÜôéá
êáé ôï ðôåñõãùôü ëïößï, ðñïóäßäïõí óôï
êñÜíïò áõôü ìéá üøç é÷èýïò, ðïõ ôáéñéÜæåé
áðüëõôá ìå ôïí ÑåôéÜñéï, ï ïðïßïò óõìâï-
ëßæåé ôïí øáñÜ ìå ôñßáéíá êáé äß÷ôõ.
Ç ôáêôéêÞ ôïõ óåêïýôïñá, êáôÜ ôç äéÜñ-
êåéá ôïõ áãþíá, Þôáí ç ðñïóðÜèåéÜ ôïõ,
íá óðñþîåé ôïí áíôßðáëü ôïõ ìå ôç ìåãÜëç
áóðßäá ðïõ äéÝèåôå êáé íá ôïí êôõðÞóåé ìå
ôï óðáèß ôïõ. Áõôüò áðÝöåõãå ôç ìÜ÷ç åê
ôïõ óýíåããõò êáé õðï÷ùñþíôáò ðåñßìåíå
íá ôïõ äïèåß ç åõêáéñßá ãéá íá ÷ñçóéìïðïé-
Þóåé ôï äß÷ôõ Þ ôçí ôñßáéíá.
Óôï áíáôïëéêü ôìÞìá ôçò áõôïêñáôï-
ñßáò Ý÷ïõí âñåèåß áãáëìáôßäéá ðïõ ðáñé-
óôÜíïõí ôïí Óåêïýôïñá, äß÷ùò áóðßäá.
Óå ïñéóìÝíåò ðåñéðôþóåéò, ï Óåêïýôùñ,
öïñïýóå ìáêñý ÷éôþíá Þ ðïõêÜìéóï ìå-
ôáëëéêü ðëåêôü, êáé êñáôïýóå Ý÷ïíôáò
óôï áñéóôåñü ÷Ýñé Ýíá êïðßäé þóôå íá
ìðïñåß íá êüøåé ôï äßêôõï ôïõ Ñåôéáñßïõ,
åíþ óôï äåîß ÷Ýñé êñáôïýóå óðáèß. Ï ìï-
íïìÜ÷ïò ðïõ Ýöåñå áõôü ôïí åîïðëéóìü
ïíïìÜóôçêå Êüðôçò (Scissor).
Ï Ï ð ë ï ì Ü ÷ ï ò
Ï ÏðëïìÜ÷ïò (Hoplomachus), Ýöåñå
áôôéêï-âïéùôéêïý ôýðïõ êñÜíïò, ìå öôåñÜ
äß÷ùò ëïößï. Öïñïýóå ìáêñéÜ ðáíôåëüíéá
Þ êáëóüí êáé õøçëÝò êíçìßäåò. ¸öåñå
ìéêñÞ óôñïããõëÞ áóðßäá, ìéêñü äüñõ êáé
ìéêñü åõèýãñáììï óðáèß. Óõ÷íÜ óôéò ìïíï-
ìá÷ßåò ï ïðëïìÜ÷ïò áãùíéæüôáí åíáíôßïí
ôïõ Ìõñìßëëùíá Þ ôïõ ÈñÜêá.
Ï Ð ñ ï â ï ê Ü ô ù ñ
Ï ÐñïâïêÜôùñ (Provocator) öïñïýóå
ðåñßæùìá êáé ÷åéñüäåóìï óôï äåîß ÷Ýñé.
Åß÷å ìéá êïíôÞ êíçìßäá óôï áñéóôåñü
ðüäé, Ýöåñå ÷áñáêôçñéóôéêÞ èùñÜêéóç ôå-
ôñÜãùíç Þ äñåðáíïåéäÞ óôï óôÞèïò, åß÷å
åõèýãñáììï ìéêñü óðáèß êáé ïñèïãþíéá
ìåãÜëïõ ó÷Þìáôïò áóðßäá ìå ïìöáëü. Ôï
ÌïíïìÜ÷ïò Óå-
êïýôùñ, Þôáí
ìéá ðáñáëëáãÞ
ôïõ Ìïõñìßëëïõ,
ðïõ áãùíéæüôáí
êáôÜ ôïõ Ñåôéá-
ñßïõ. ×áñáêôç-
ñßæåôáé áðü ôï
ùïåéäÝò êñÜíïò
ìå ìéêñÝò ïðÝò
ãéá ôá ìÜôéá, ãéá
íá áðïöýãåé ôá
åðéêßíäõíá ÷ôõ-
ðÞìáôá ôïõ Ñå-
ôéáñßïõ.
72
ÓÔÑÁÔÉÙÔÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ
ÉÁÍ. - ÖÅÂ. 2005 Ïé ÌïíïìÜ÷ïé
ÓÔÑÁÔÉÙÔÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ
73
êñÜíïò ôïõ äåí åß÷å ãåßóï êáé ëïößï, üìùò
Þôáí åöïäéáóìÝíï ìå ðñïóùðåßï.
Ï É ð ð å ý ò
Ï Éððåýò (Eques) áãùíéæüôáí ìüíïí åíá-
íôßïí Üëëïõ éððÝá, ìå ôï äüñõ. Ùóôüóï,
óôçí ôåëéêÞ öÜóç ôçò ìÜ÷çò, îåðÝæåõå
áðü ôï Üëïãï ôïõ êáé áãùíéæüôáí ðåæüò
ìå ôï óðáèß. Ïé éððåßò Ýöåñáí êñÜíç áôôé-
êï-âïéùôéêïý ôýðïõ, äß÷ùò ëïößï. Ôï êñÜ-
íïò Þôáí åöïäéáóìÝíï ìå ðñïóùðåßï êáé
Ýöåñå äéáêüóìçóç ìå öôåñÜ óôá ðëÜãéá.
Ïé éððåßò (equites), öïñïýóáí ìáêñý ÷éôþ-
íá, Ýùò ôá ãüíáôá, ÷åéñüäåóìï óôï äåîß
÷Ýñé, äåí Ýöåñáí êíçìßäåò áëëÜ ãêÝôåò êáé
óôá äýï ðüäéá. Ç áóðßäá ôïõò Þôáí óôñïã-
ãõëÞ, ìåóáßïõ ìåãÝèïõò, üðùò áõôÞ ðïõ
Ýöåñáí ïé éððåßò ôïõ ñùìáúêïý óôñáôïý.
¹ôáí åöïäéáóìÝíïé ìå Ýíá äüñõ ìÞêïõò
2-2.5 ìÝôñùí êáé Ýíá óðáèß ìåóáßïõ ìå-
ãÝèïõò. Ôï óõíïëéêü âÜñïò ôïõ ïðëéóìïý
ôïõ éððÝá Þôáí 10 Ýùò 12 êéëÜ. Óýìöùíá
ìå éóôïñéêü ôçò ðåñéüäïõ åêåßíçò, ïé éððåßò
åß÷áí ëåõêÜ Üëïãá êáé ìïíïìá÷ïýóáí ðñþ-
ôïé óôçí áñÝíá.
Ï Å ó å ä Ü ñ é ï ò
O ÅóåäÜñéïò (Essedarius), ôïõ ïðïß-
ïõ ôï üíïìá ðñïÝñ÷åôáé áðü ôçí ëÝîç
essedum, äçë. äßôñï÷ç Üìáîá, Þôáí ìï-
íïìÜ÷ïò ðïõ áãùíéæüôáí åðÜíù óå Üìáîá
êåëôéêïý ôýðïõ. ¸öåñå ìéêñÞ óôñïããõëÞ
ÅðÜíù:
Åëëçíéêïý ôýðïõ åã÷åéñßäéï ìÞêïõò
30 åê. ðïõ âñÝèçêå óôçí Ðïìðçßá.
Áõôü ôï üðëï ÷ñçóéìïðïéåßôï áðü
ôïí ÏðëïìÜ÷ï êáé ôïí ÑåôéÜñéï.
ÊÜôù:
ÓôñïããõëÞ ïñåé÷Üëêéíç áóðßäá, ðïõ
÷ñçóéìïðïéåßôï áðü ôïõò ïðëïìÜ-
÷ïõò.
Óôï ìáñìÜñéíï áíÜãëõöï ðáñéóôÜ-
íåôáé Ýíáò ðñïâïêÜôùñ. ÐñïÝñ÷åôáé
ðéèáíþò áðü ôçí ¸öåóï êáé óÞìåñá
âñßóêåôáé óôï áñ÷áéïëïãéêü ìïõóåßï
ÐåñãÜìïõ óôï Âåñïëßíï. Ï ÌïíïìÜ-
÷ïò ðåñéâÜëëåôáé áðü óôåöÜíéá, åí-
äåéêôéêÜ ãéá ôéò íßêåò ôïõ.
72
ÓÔÑÁÔÉÙÔÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ
ÉÁÍ. - ÖÅÂ. 2005 Ïé ÌïíïìÜ÷ïé
ÓÔÑÁÔÉÙÔÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ
73
áóðßäá, áêüíôéï, åéóåñ÷üôáí äå óôçí áñÝ-
íá åðÜíù óå Üìáîá ðïõ ôçí Ýóåñíáí äýï
Üëïãá. Ï áãþíáò äéåîáãüôáí ðÜíôïôå áíÜ-
ìåóá óå ßäéïõ ôýðïõ ìïíïìÜ÷ïõò. Ðéèá-
íüôáôá, ìåôÜ ôçí åßóïäï ôïõò óôçí áñÝíá,
ïé ìïíïìÜ÷ïé åãêáôÝëåéðáí ôçí Üìáîá êáé
áãùíßæïíôáí ðåæïß, üðùò óõíçèéæüôáí êáé
ìå ôïõò ïìçñéêïýò Þñùåò.
Ï Ô ï î ü ô ç ò
Ãéá ôçí êáôçãïñßá ôïõ Ôïîüôç
(Sagittarius), äéáèÝôïõìå ëßãá óôïé÷åßá. Óôéò
ðáñáóôÜóåéò ðïõ Ý÷ïõí äéáóùèåß, åìöáíß-
æïíôáé ìå ôüîá
áíáôïëéêÞò ðñï-
Ýëåõóçò, êñÜíç
êáé èùñÜêéóç. Ïé
áãþíåò áõôïý
ôïõ ôýðïõ ôùí
ìïíïìÜ÷ùí, ðñÝ-
ðåé íá åìðåñéåß-
÷áí êéíäýíïõò
ãéá ôïõò èåáôÝò,
äéüôé ïé ôïîüôåò
Þôáí äõíáôüí
íá áóôï÷Þóïõí.
Ãéá ôï ëüãï áõ-
ôü áðáéôïýíôáí
éäéáßôåñá ìÝôñá
ðñïóôáóßáò ôùí
èåáôþí.
Ïé áñ÷áßïé
óõããñáöåßò áíá-
öåñüìåíïé óôéò
ìïíïìá÷ßåò, ìíçìïíåýïõí êáé Üëëïõò
ôýðïõò ìïíïìÜ÷ùí, üðùò ôïí Laquearius
ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýóå ëÜóï, ôïí Paegniarius
ðïõ áãùíéæüôáí óôá äéáëåßììáôá äß÷ùò êñÜ-
íïò êáé áóðßäá êáé ôïí Cruppellarius ðïõ
Ýöåñå âáñéÜ èùñÜêéóç. 1ìùò ãéá áõôïýò
ôïõò ôýðïõò ôùí ìïíïìÜ÷ùí äå äéáèÝôïõ-
ìå ðïëëÜ óôïé÷åßá. ÌïíïìÜ÷ïé ìå êëåéóôÜ
ìÜôéá (Ándabata) öáßíåôáé üôé õðÞñ÷áí êáé
óôïõò Åôñïýóêïõò. Óå ôïé÷ïãñáößá ôÜöïõ
ôçò Ôáñêýíéáò, Ý÷åé äéáóùèåß ðáñÜóôáóç
åíüò Üíäñá ìå äåìÝíá ôá ìÜôéá, ðïõ áãù-
íßæåôáé åíáíôßïí åíüò Üãñéïõ óêõëéïý.
Ï é á ã þ í å ò
1ôáí åðñüêåéôï íá ãßíïõí áãþíåò ìïíï-
ìá÷ßáò, ï ÷ïñçãüò Þ ÷ñçìáôïäüôçò (editor)
ôùí áãþíùí, ðïõ Þôáí ðÜíôïôå êñáôéêüò
ëåéôïõñãüò, óõìöùíïýóå ìå ôïí éäéïêôÞôç
ôùí ìïíïìÜ÷ùí ãéá ôïí ôñüðï äéåîáãùãÞò
ôùí áãþíùí, óôç óõíÝ÷åéá äå ìåñéìíïý-
óå ãéá ôçí áíÜñôçóç ìéáò áããåëßáò, ó÷å-
ôéêÞò ìå ôçí äéåîáãùãÞ ôùí ìïíïìá÷éþí
(edicta muneris), óå åìöáíÞ óçìåßá ôçò
ðüëåùò, óôçí ïðïßá åðñüêåéôï íá ðñáã-
ìáôïðïéçèïýí ïé áãþíåò. Óôéò ìïíïìá÷ßåò
óõììåôåß÷áí ðïëëïß ìïíïìÜ÷ïé, ï áñéè-
ìüò ôùí ïðïßùí
áíåñ÷üôáí óå
åêáôïíôÜäåò Þ
êáé ÷éëéÜäåò. Áõ-
ôü óõíÝâç üôáí
ï áõôïêñÜôùñ
Ôñáúáíüò íßêçóå
ôïõò ÄÜêåò. Ôü-
ôå, ï èñßáìâïò
ôïõ áõôïêñÜôï-
ñá ãéïñôÜóôçêå
ìå áãþíåò ðïõ
êñÜôçóáí 123
çìÝñåò, ìå
ôç óõììåôï÷Þ
äÝêá ÷éëéÜäùí
ìïíïìÜ÷ùí.
Óå Üëëåò ðåñé-
ðôþóåéò, üðùò
óôá áãùíéóôéêÜ
ðñïãñÜììáôá
ôçò Ðïìðçßáò, ðïõ ç ìïíïìá÷ßá Þôáí
ðïëý äçìïöéëÞò, ôá æåõãÜñéá ôá ïðïßá
óõììåôåß÷áí êõìáßíïíôáí áðü äÝêá Ýùò
óáñÜíôá åííÝá.
Ìéá Þ äýï çìÝñåò ðñéí ôçí Ýíáñîç ôùí
áãþíùí ïé äéáãùíéæüìåíïé ðáñïõóéÜæïíôáí
óôï êïéíü ìå øåõäþíõìá, óå ìéá ìåãÜëç
ðëáôåßá Þ óôçí áãïñÜ ôçò ðüëåùò. Ôï áðü-
ãåõìá ôçò ßäéáò çìÝñáò, ïé äéïñãáíùôÝò
ðáñÝèåôáí Ýíá äåßðíï (cena libera) ãéá
íá Ýëèïõí óå åðáöÞ ïé äéáãùíéæüìåíïé
ìå ôï êïéíü ðïõ óõììåôåß÷å. Óõã÷ñüíùò
åêäéäüôáí êáé ôï ðñüãñáììá ôùí áãþíùí
74
ÓÔÑÁÔÉÙÔÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ
ÉÁÍ. - ÖÅÂ. 2005 Ïé ÌïíïìÜ÷ïé
ÓÔÑÁÔÉÙÔÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ
75
(libellus muneris). Ïé ïìáäéêÝò ìïíïìá÷ßåò
Þôáí óðÜíéåò êáé üôáí ðñáãìáôïðïéïýíôáí,
óå áõôÝò äå óõììåôåß÷áí åðáããåëìáôßåò
ìïíïìÜ÷ïé áëëÜ èáíáôïðïéíßôåò ðïõ áãù-
íßæïíôáí ïìáäéêÜ.
Ç Ýíáñîç ôùí áãþíùí ãéíüôáí ìå ìéá
åïñôáóôéêÞ ðáñÝëáóç (pompa), óôç óõíÝ-
÷åéá äå åîåôÜæïíôáí ôá üðëá (probatio
armorum) ðïõ èá ÷ñçóéìïðïéïýíôáí áðü
ôïõò äéáãùíéæüìåíïõò, åíþ ìåôÜ áêïëïõ-
èïýóå ìéá óýíôïìç ðñïèÝñìáíóç.
ÌÝóá óôçí áñÝíá, åêôüò áðü ôïõò
ìïíïìÜ÷ïõò âñßóêïíôáí ïé äéáéôçôÝò, ç
ìïõóéêÞ ïñ÷Þóôñá êáé ôï âïçèçôéêü ðñï-
óùðéêü. Ç ìïíïìá÷ßá ãéíüôáí óýìöùíá
ìå ïñéóìÝíïõò êáíüíåò ðïõ ïíïìÜæïíôáí
dictata Þ legas pugnandi. Ï äéáéôçôÞò
(summa), ìáæß ìå ôï âïçèü ôïõ (secunda
rudis), Þôáí õðåýèõíïé ãéá ôçí ôÞñçóç ôùí
êáíüíùí áðü ôïõò ìïíïìÜ÷ïõò êáé ôçí êá-
ëÞ åêôÝëåóç ôùí áãþíùí. Óôïõò áãþíåò
õðÞñ÷áí ãýñïé ìå äéáëåßììáôá, ôá ïðïßá
ïíïìÜæïíôáí diludium. Óôï äéÜëåéììá, ïé
ìïíïìÜ÷ïé äÝ÷ïíôáí ôéò õðçñåóßåò ôùí ãéá-
ôñþí êáé ôùí öõóéïèåñáðåõôþí. Åðßóçò,
ïé ìïíïìÜ÷ïé åß÷áí ôçí åõêáéñßá êáôÜ ôç
äéÜñêåéá ôïõ äéáëåßììáôïò, íá ðéïõí õãñÜ
ãéá íá îåäéøÜóïõí. Ç ìïíïìá÷ßá ìðïñïýóå
íá ëÞîåé ìå ôÝóóåñéò ôñüðïõò:
 Ìå ôï èÜíáôï åíüò áðü ôïõò äýï ìï-
íïìÜ÷ïõò ðïõ ðñïåñ÷üôáí áðü ôï óïâáñü
ôñáõìáôéóìü ôïõ.
 Ðáñáßôçóç åíüò åê ôùí äýï äéáãù-
íéæïìÝíùí êáé åêôÝëåóÞ ôïõ ìå Ýíá óÞìá
ôïõ ÷ñçìáôïäüôç ôùí áãþíùí.
 Ðáñáßôçóç êáé õðü ðñïûðïèÝóåéò
áðåëåõèÝñùóç (missio) ôïõ çôôçìÝíïõ.
 Éóüðáëïò áãþíáò
Óôéò ðåñéóóüôåñåò ôùí ðåñéðôþóåùí
ïé áãþíåò Ýëçãáí ìå ôï èÜíáôï ôïõ çô-
ôçìÝíïõ, åíþ ç ðåñßðôùóç ôçò éóïðáëßáò
Þôáí óðáíéüôáôç. Ôï èáíáôçöüñï ôñáýìá,
ìðïñïýóå íá óõìâåß óå üëïõò ôïõò áãþ-
íåò, áðü ôï üðëï ôïõ áíôéðÜëïõ. Ôüôå, ôï
êïéíü öþíáæå «habet», ÷ôõðÞèçêå Þ ôçí
Ýöáãå. ÅÜí Ýíáò ôùí áíôéðÜëùí ðáñáéôïý-
íôáí ëüãù ôñáõìáôéóìïý Þ êüðùóçò, ôïí
ôåëåõôáßï ëüãï åß÷å ï ÷ñçìáôïäüôçò ôùí
áãþíùí, ï ïðïßïò üìùò åëÜìâáíå õðüøç
ôïõ êáé ôçí åðéèõìßá ôïõ êïéíïý. ÅÜí ï
çôôçìÝíïò åß÷å áãùíéóôåß êáëÜ êáé åß÷å
ðñïóöÝñåé ùñáßï èÝáìá, èá Þôáí ìåí ï
çôôçìÝíïò, ùóôüóï ìðïñïýóå íá åëðßæåé
üôé èá åãêáôÝëåéðå ôïí áãþíá æùíôáíüò.
ÅðÜíù:
ÁíÜãëõöï ìå ðáñÜóôáóç ôïõ Ìïíï-
ìÜ÷ïõ Áíôáßïõ, Ìïõóåßï Ëïýâñïõ.
ÊÜôù:
ÌáñìÜñéíï áíÜãëõöï ìå ðáñÜóôá-
óç Ìïõñìßëëïõ, óôïí áñ÷áéïëïãéêü
÷þñï ôçò ÅöÝóïõ. (Öùôïãñáößá Å.
ÔæÜ÷ïõ 2001)
74
ÓÔÑÁÔÉÙÔÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ
ÉÁÍ. - ÖÅÂ. 2005 Ïé ÌïíïìÜ÷ïé
ÓÔÑÁÔÉÙÔÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ
75
Óôçí ðåñßðôùóç áõôÞ ôï êïéíü ìå ÷åéñï-
êñïôÞìáôá, ìå áíÝìéóìá åíüò ðáíéïý Þ ìå
óöéãìÝíç ôç ãñïèéÜ êáé ëÝãïíôáò «mitte»
Þ «missum» æçôïýóå ôçí áðáëëáãÞ ôïõ,
åíþ ï çôôçìÝíïò ìïíïìÜ÷ïò ýøùíå ôï ÷Ý-
ñé ôïõ ìå ôïí äåßêôç ðñïò ôá åðÜíù, ãéá
íá ðñïêáëÝóåé ôçí óõìðÜèåéá ôïõ êïéíïý.
¸ôóé, ç öñÜóç «áãþíáò Ýùò ôï äÜêôõëï»
(ad digitum pugnare) ðáñÝìåéíå ðáñïéìéþ-
äçò. ÅÜí ï çôôçìÝíïò äåí åß÷å éêáíïðïéÞóåé
ôïõò èåáôÝò, ôüôå áêïõãüôáí óôçí áñÝíá
ç öïâåñÞ éá÷Þ «iugula», äçëáäÞ êôýðá ôïí.
Óõã÷ñüíùò, ïé èåáôÝò ôÝíôùíáí ôá ÷Ýñéá
ôïõò ìå ãõñéóìÝíï ôïí áíôß÷åéñá (pollice
verso). ÕðÜñ÷ïõí ðïëëÝò áðüøåéò åðÜíù
óå áõôü ôï èÝìá, åÜí ï áíôß÷åéñáò Þôáí
óôñáììÝíïò ðñïò ôá êÜôù, ðñïò ôá åðÜ-
íù Þ ðñïò ôï óôÞèïò ôïõ çôôçìÝíïõ. Óå
ïðïéáäÞðïôå ðåñßðôùóç, ï áãþíáò Ýëçãå
ìå óöáãÞ (iugulatio). Ôüôå, åÜí ï çôôçìÝ-
íïò åß÷å áêüìç ôéò äõíÜìåéò ôïõ, áíáìåíü-
ôáí íá ãïíáôßóåé êáé íá ôåíôþóåé ôïí ëáéìü
ôïõ ãéá íá äå÷èåß, áîéïðñåðþò ôï èáíáôç-
öüñï êôýðçìá ôïõ áôóÜëéíïõ óðáèéïý
(ferum accipere). ÁõôÞ ç ìáêÜâñéá óêçíÞ,
Ý÷åé áðïôõðùèåß óå ðïëëÝò ðáñáóôÜóåéò
ìïíïìá÷éþí ðïõ äéáóþæïíôáé.
Óôï åñþôçìá ðüóá ÷ñüíéá æïýóå ï ìï-
íïìÜ÷ïò, èá ðñÝðåé ðñþôá íá ðïýìå, üôé
ïé áãþíåò óôçí áñÝíá äåí Þôáí óõ÷íïß.
ÌÜëéóôá, Ý÷ïõí äéáóùèåß ðáñÜðïíá ìïíï-
ìÜ÷ùí, ïé ïðïßïé åß÷áí ðåñÜóåé ôá êáëýôå-
ñá ôïõò ÷ñüíéá, äß÷ùò íá óõììåôÜó÷ïõí óå
áãþíåò. ÅÜí èåùñÞóïõìå üôé ï ìïíïìÜ÷ïò
áãùíéæüôáí ôñåéò öïñÝò ôï ÷ñüíï, ôüôå
óýìöùíá ìå óôáôéóôéêÝò èá Ýðñåðå íá
ðåèÜíåé ôïí ôÝôáñôï ÷ñüíï ôçò êáñéÝñáò
ôïõ. 1ìùò, ç ìåãÜëç ðëåéïøçößá ôùí
ìïíïìÜ÷ùí ðÝèáéíå êáôÜ ôç äéÜñêåéá
ôïõ ðñþôïõ áãþíá. ÅÜí ï ìïíïìÜ÷ïò
ìðïñïýóå íá íéêÞóåé óôçí áñ÷Þ ôçò
êáñéÝñáò ôïõ, ïé ðéèáíüôçôåò åðé-
âéþóåþò ôïõ áõîÜíïíôáí. Ï ðñþ-
ôïò áãþíáò ôïõ êÜèå ìïíïìÜ÷ïõ,
÷ñçóßìåõå ùò ìÝóï åðéëïãÞò. Ïé
åðáíáëáìâáíüìåíïé áãþíåò áý-
îáíáí ôçí ðåßñá ôïõ ìïíïìÜ÷ïõ,
ôçí áõôïðåðïßèçóç êáé ôçí äçìïôéêüôçôÜ
ôïõ. Åðßóçò, ç öÞìç ôïõ áÞôôçôïõ Þôáí
ðïëëÝò öïñÝò áñêåôÞ, ãéá íá åêöïâßóåé
ôïõò áíôéðÜëïõò ôïõ ðñùôáèëçôÞ, ðïõ ãß-
íïíôáí çôôïðáèåßò, õðïêýðôïíôáò ìïéñáßá
óôéò æçôùêñáõãÝò ôïõ ðëÞèïõò.
Ï ðñùôáèëçôÞò ìïíïìÜ÷ïò äéÝèåôå
áíÜìåóá
óôï êïéíü
êáé ðïëëïýò
èáõìáóôÝò
êáé èáõìÜ-
óôñéåò, ïé
ïðïßïé äåí
ôïí åãêáôÝ-
ëåéðáí óå
ðåñßðôùóç
Þôôáò, áðáé-
ôþíôáò ìå
öùíÝò íá
óõã÷ùñåèåß
êáé íá áöå-
èåß åëåýèå-
ñïò. ¸ôóé,
åîçãåßôáé
ãéáôß ïñé-
óìÝíïé
âå-
ÐáñÜóôáóç Óáìíß-
ôç ðïëåìéóôÞ, áðü
ôçí íåêñüðïëç Áãß-
ïõ Prisco. ×ñïíï-
ëïãåßôáé ãýñù óôá
350 Ýùò 300 ð.×.
Ïé Óáìíßôåò Þôáí
áðü ôïõò ðñþôïõò
ôýðïõò ìïíïìÜ÷ùí
ôçò ÑùìáúêÞò Äç-
ìïêñáôßáò. ÅîåôÝèç
óôçí ¸êèåóç «ç Åë-
ëçíéêÞ Áñ÷áéüôçôá,
éäÝá Þ ðñáãìáôéêü-
ôçôá», ðïõ ïñãáíþ-
èçêå óôï M.Gropius
Bau, Âåñïëßíïõ ôçí
¢íïéîç ôïõ 2002.
(Öùôïãñáößá Å.
ÔæÜ÷ïõ 2002)
76
ÓÔÑÁÔÉÙÔÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ
ÉÁÍ. - ÖÅÂ. 2005 Ïé ÌïíïìÜ÷ïé
ÓÔÑÁÔÉÙÔÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ
77
ôåñÜíïé ìïíïìÜ÷ïé, óýìöùíá êáé ìå ôéò
åðéãñáöÝò ôùí åðéôáößùí óôçëþí, åß÷áí
óçìåéþóåé Ýùò êáé 150 íßêåò. Áðü áõôü
ðñïêýðôåé üôé ïñéóìÝíïé ìïíïìÜ÷ïé áãù-
íßæïíôáí ðïëëÝò öïñÝò ôï ÷ñüíï.
Áðü ôïõò ôÜöïõò ìïíïìÜ÷ùí ôïõ ðñþ-
ôïõ áéþíá ì.×. ðñïÝêõøå üôé ï ìÝóïò üñïò
æùÞò åíüò ìïíïìÜ÷ïõ Þôáí ôá 27 ÷ñüíéá,
ü÷é ðïëý ìéêñüôåñç áðü ôç äéÜñêåéá æùÞò
ôïõ ìÝóïõ ðïëßôç. ÂÝâáéá ïé åðéôÜöéåò óôÞ-
ëåò óôéò ïðïßåò áíáöåñèÞêáìå áíÞêïõí óå
ìïíïìÜ÷ïõò ðïõ äéÝðñåøáí êáé ü÷é óå ðñù-
ôÜñçäåò ðïõ óêïôþèçêáí óôï ðñþôï ôïõò
ñáíôåâïý ìå ôï èÜíáôï. ¸ôóé ìðïñïýìå
íá õðïèÝóïõìå üôé ãåíéêÜ ïé ìïíïìÜ÷ïé
æïýóáí áðü 18 Ýùò 25 ÷ñüíéá.
Ï é è ç ñ é ï ì á ÷ ß å ò
Óôá áìöéèÝáôñá, åêôüò áðü ôïõò áãþ-
íåò áíÜìåóá óå ìïíïìÜ÷ïõò, åîåëßóóï-
íôáí êáé áãþíåò åíáíôßïí áãñßùí æþùí.
Ï üñïò venatio (êõíÞãé) ÷ñçóéìïðïéÞèçêå
ãéá ðïëëþí åéäþí èçñéïìá÷ßåò. Áõôïý ôïõ
åßäïõò ïé ìÜ÷åò Ýãéíáí ôïõ óõñìïý üôáí
ïé Ñùìáßïé áðÝêôçóáí Üãñéá èçñßá ìå ôïõò
êáñ÷çäïíéêïýò ðïëÝìïõò. ÊáôÜ ôçí ðåñßïäï
ôçò ñùìáúêÞò äçìïêñáôßáò, ïé èçñéïìá÷ßåò
ðñïóôÝèçêáí óôïõò áãþíåò ìïíïìá÷ßáò, êáé
ðñáãìáôïðïéïýíôáí óõíÞèùò óôï ÌåãÜëï
Éððüäñïìï ôçò Ñþìçò. Ïé óõììåôÝ÷ïíôåò
óôéò èçñéïìá÷ßåò Þôáí, üðùò êáé ïé ìïíïìÜ-
÷ïé óêëÜâïé, áé÷ìÜëùôïé, êáôÜäéêïé êáé åèåëï-
íôÝò. Áðü ðáñáóôÜóåéò ôïõ ðñþôïõ áéþíá
ì.×. ðñïêýðôåé üôé ïé èçñéïìÜ÷ïé åß÷áí ôïí
ßäéï åîïðëéóìü ìå ôïõò ìïíïìÜ÷ïõò. ÌåôÜ
ôá ìÝóá ôïõ áéþíá, ïé èçñéïìÜ÷ïé Ýöåñáí
ìüíï ÷éôþíéï êáé åðéäÝóìïõò óôá ðüäéá. Ôï
üðëï ôïõò Þôáí ç êõíçãåôéêÞ ëüã÷ç. Ïé èç-
ñéïìÜ÷ïé (venatores), êõíçãïýóáí Ýöéððïé Þ
ðåæïß åíáíôßïí ó÷åôéêÜ áêßíäõíùí æþùí. Ðéï
åðéêßíäõíï Þôáí ôï áãþíéóìá ìå ôáýñïõò. Ï
ôáõñïìÜ÷ïò ðñïóðáèïýóå êñáôþíôáò ôïí
ôáýñï áðü ôá êÝñáôá íá ôïí ñßîåé óôï Ýäá-
öïò! 1ìùò, áêüìç ðéï åðéêßíäõíïò Þôáí ï
áãþíáò åíáíôßïí ìåãÜëùí áéëïõñïåéäþí.
Óôï ðñüãñáììá ìå ôá èçñßá ðåñéëáìâÜíï-
íôáí êáé ïé åêôåëÝóåéò êáôáäßêùí, ðïõ åß÷áí
êáôáäéêáóôåß ad bestias, äçëáäÞ íá ñé÷ôïýí
óôá Üãñéá èçñßá. H åêôÝëåóç ôùí êáôáäßêùí
áõôþí (noxii) ðñáãìáôïðïéåßôï ôï ìåóçìÝñé,
ðñïöáíþò ãéá íá áíïßîåé ç üñåîç ôùí èåá-
ôþí, ïé ïðïßïé áðïëÜìâáíáí ôï ãåýìá ôïõò,
êïéôþíôáò ôá Üãñéá èçñßá íá êáôáóðáñÜó-
óïõí áíèñþðïõò, ðïõ åß÷áí êáôáäéêáóôåß
íá ðåèÜíïõí ìå áõôüí ôïí ôñüðï.
ÁõôÞ ç êáôáäßêç ìáæß ìå ôç óôáýñùóç
êáé ôçí ðõñðüëçóç, èåùñïýíôáí ùò ïé
âáñýôåñåò èáíáôéêÝò ðïéíÝò, ðïõ áðïöÜ-
óéæå Ýíáò Ñùìáßïò äéêáóôÞò. Ïé êáôÜäéêïé
áõôÞò ôçò êáôçãïñßáò äåí åß÷áí ôçí ðáñá-
ìéêñÞ åëðßäá óùôçñßáò, áöïý ñß÷íïíôáí
óôá Üãñéá êáé ðåéíáóìÝíá èçñßá ó÷åäüí
ãõìíïß, Üïðëïé êáé óõ÷íÜ Þôáí óöé÷ôïäå-
ìÝíïé óå Ýíáí ðÜóóáëï. Ôá ðôþìáôá ôùí
noxii, ñß÷íïíôáí óôïí Ôßâåñç Þ óå êÜðïéïí
Üëëï ðïôáìü. Óå ôÜöïõò ôïõ áìöéèåÜôñïõ
ÌáñìÜñéíï ÁíÜãëõöï ìïíïìá÷ßáò áíÜìåóá óå Ýíá Óåêïýôïñá êáé Ýíá ÑåôéÜñéï. Ìïõ-
óåßï ÅöÝóïõ. (Öùôïãñáößá Å. ÔæÜ÷ïõ 2004)
76
ÓÔÑÁÔÉÙÔÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ
ÉÁÍ. - ÖÅÂ. 2005 Ïé ÌïíïìÜ÷ïé
ÓÔÑÁÔÉÙÔÉÊÇ ÅÐÉÈÅÙÑÇÓÇ
77
ôçò ãåñìáíéêÞò ðüëåùò Trier, Ý÷ïõí åíôï-
ðéóôåß õðïëåßììáôá áíèñùðßíùí óêåëåôþí
Þ ìåëþí ôïõ áíèñùðßíïõ óþìáôïò, ðïõ
áíÞêáí óå Üíäñåò áëëÜ êáé óå ãõíáßêåò.
¸ôóé áðïäåéêíýåôáé üôé õðÞñ÷áí êáé ãõíáßêåò
èáíáôïðïéíßôéóóåò ðïõ ñß÷íïíôáí óôá æþá.
Ï é ð ñ ù ô á ã ù í é ó ô Ý ò
Ïé ðñùôáãùíéóôÝò ôùí áãþíùí óôá áì-
öéèÝáôñá Þôáí óõíÞèùò áé÷ìÜëùôïé ðïëÝ-
ìïõ, óêëÜâïé êáé êáôÜäéêïé, ðïõ ï äéêáóôÞò
ôïõò åß÷å åðéâÜëåé ôçí ðïéíÞ ad gladium
(óôï óðáèß) Þ ad bestias (óôá æþá). Ùóôü-
óï, ç êáôáäßêç ad ludum (óôç ó÷ïëÞ ìï-
íïìÜ÷ùí) åðÝôñåðå óôïõò êáôÜäéêïõò íá
åëðßæïõí üôé èá áðÝöåõãáí ôï èÜíáôï ìå
áñêåôÞ ôý÷ç êáé åðßäåéîç ôùí éêáíïôÞôùí
ôïõò, áöïý ðñéí ôç ìïíïìá÷ßá ôïõò äéäü-
ôáí ç åõêáéñßá íá ãõìíáóôïýí. Ç êáôáäßêç
óôá Üãñéá èçñßá ìðïñïýóå íá åðéâëçèåß êáé
ãéá ìéêñüôåñá áäéêÞìáôá, üðùò ç áðÜôç.
ÁëëÜ êáé ïé ÷ñéóôéáíïß êáôáäéêÜæïíôáí ìå
ôïí ôñüðï áõôü, áöïý ç èñçóêåßá ôïõò
äåí ôïõò åðÝôñåðå íá óõììåôÜó÷ïõí óôç
ëáôñåßá ôïõ áõôïêñÜôïñá.
Ïé ìïíïìá÷ßåò, ôüóï ðïëý Ýëêõáí ôïõò
Ñùìáßïõò ðïëßôåò, ðïõ ìåñéêïß ìïíïìÜ÷ïé
áðÝêôçóáí ôåñÜóôéá öÞìç êáé ðåñéïõóßá.
ÁõôÞ ç ðñïïðôéêÞ ðñïóÝëêõóå äéÜöïñïõò
ôõ÷ïäéþêôåò óôçí áñÝíá, ïé ïðïßïé ðñï-
óöÝñèçêáí åèåëïíôéêÜ íá ìïíïìá÷Þóïõí.
Ïé íéêçôÝò, äåí åëÜìâáíáí ìüíï Ýíá êëáäß
áðü öïéíéêéÜ, áëëÜ êáé ÷ñÞìáôá êáèþò êáé
Üëëá äþñá. ÊáôÜ ôéò ìïíïìá÷ßåò ðïõ äéïñ-
ãáíþèçêáí áðü ôïí ÔéâÝñéï, áíáöÝñåôáé ç
ðåñßðôùóç åíüò ðáëáßìá÷ïõ ìïíïìÜ÷ïõ,
ï ïðïßïò åéóÝðñáîå åêáôü ÷éëéÜäåò óç-
óôåñôßïõò (sestertii, ñùìáúêü íüìéóìá áðü
ïñåß÷áëêï Þ ÷áëêü) ãéá íá óõììåôÜó÷åé
óôïõò áãþíåò.
Ôá êÝñäç óå ðåñßðôùóç íßêçò Þôáí ôüóï
ìåãÜëá, ðïõ äåëÝáæáí áêüìç êáé åõãåíåßò
ñùìáßïõò ðïëßôåò íá äïêéìÜóïõí ôçí ôý÷ç
ôïõò óôçí áñÝíá. ÁíáöÝñåôáé áíÜìåóá óå
äéÜöïñïõò åðùíýìïõò, ç ðåñßðôùóç åíüò
óõãêëçôéêïý êáé åíüò ìÝëïõò ìéáò ïéêïãå-
íåßáò ðñáéôüñùí. Áêüìç êáé áõôïêñÜôïñåò
áñÝóêïíôáí íá åìöáíßæïíôáé óôçí áñÝíá ùò
ìïíïìÜ÷ïé. Ï Êáëéãïýëáò åêôüò ôïõ üôé åß÷å
ðñïóëÜâåé ìïíïìÜ÷ïõò ôïõ åßäïõò ôùí Èñá-
êþí óôçí ðñïóùðéêÞ ôïõ öñïõñÜ, åìöáíß-
óôçêå êáé óôçí áñÝíá ìå ôïí åîïðëéóìü ôïõ
Èñáêüò. Ç áãÜðç ôïõ áõôïêñÜôïñá Êüìï-
äïõ ãéá ôéò ìïíïìá÷ßåò Þôáí ôüóï ìåãÜëç,
ðïõ õðÞñ÷å ç äéÜäïóç üôé ï ðáôÝñáò ôïõ
äåí Þôáí ï áõôïêñÜôùñ ÌÜñêïò Áõñßëéïò,
áëëÜ Ýíáò ìïíïìÜ÷ïò ðïõ åß÷å åñùôåõôåß
ôçí áõôïêñÜôåéñá Öáïõóôßíá.
Ç ðáñáêïëïýèçóç ôùí ìïíïìá÷éþí óôá
áìöéèÝáôñá Þôáí ìéá ðñïóöéëÞò øõ÷áãù-
ãßá ôùí áðëþí ðïëéôþí, ðïõ áðïôåëïýóáí
ôçí ðëåéïøçößá ôùí èåáôþí áëëÜ êáé ôùí
ìåëþí ôçò õøçëÞò êïéíùíßáò. Óýìöùíá ìå
Ýíá äéÜôáãìá ôïõ Áõãïýóôïõ, óôï áìöéèÝ-
áôñï ôçò Ðïìðçßáò, ðïõ Þôáí ôï ðñþôï
ëßèéíï êôßóìá ôïõ åßäïõò, êáèþò êáé óôá Üë-
ëá áìöéèÝáôñá ôçò ñùìáúêÞò åðéêñÜôåéáò,
ïé ðñþôåò óåéñÝò ðñïïñßæïíôáí ãéá ôïõò
óõãêëçôéêïýò. Åðßóçò, ïé óôñáôéùôéêïß êÜèï-
íôáí îå÷ùñéóôÜ áðü ôï ëáü, ïé ðáíôñåìÝíïé
ôùí êáôùôÝñùí ôÜîåùí åß÷áí êáé áõôïß ôéò
äéêÝò ôïõò êåñêßäåò, üðùò êáé ôá ðáéäéÜ
ìå ôïõò ðáéäáãùãïýò ôïõò. Ïé ãõíáßêåò
êÜèïíôáí ÷ùñéóôÜ áðü ôïõò Üíäñåò óôï
Üíù äéÜæùìá.
Óýìöùíá ìå ôéò óõìâïõëÝò ôïõ Ñùìáß-
ïõ Publius Ovidius Naso, ïé íÝïé Üíäñåò ðñï-
êåéìÝíïõ íá ãíùñßóïõí ùñáßåò ãõíáßêåò,
Ýðñåðå åêôüò áðü ôïí Éððüäñïìï êáé ôï
ÈÝáôñï íá ðÜíå êáé óôï áìöéèÝáôñï.
ÂÉÂËÉÏÃÑÁÖÉÁ
 Junkelmann M.: Das Spiel mit dem Tod, so
Kaempften Roms Gladiatoren, Mainz 2001.
 Koehne E., Ewigleben C. (Ed.): Gladiatoren und
Caesaren, Mainz 2000.
 Beacham R.: Spectacle Entertainments of early
Imperial Rome, London 1999.
 ÁëåîáíäñÞ Ï.: ÊñÜíïò «ÂïéùôéïõñãÝò» åî Áèçíþí,
Áñ÷áéïëïãéêÞ Åöçìåñßò, 1973.
 Kyle D.: Spectacles of death in Ancient Rome,
London 1998.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->