Επιηρέπεηαι η διανομή και αναδημοζίεσζη μέροσς ή όλοσ ηοσ παρόνηος με ηην προϋπόθεζη

όηι γίνεηαι για μη εμπορικούς ζκοπούς και όηι αναθέρεηαι ηο όνομα και η ιδιόηηηα ηοσ
γράθονηος.

e-Έκδοση
Copyright ©: Πάνος Παναγιώηοσ

Greek Society of Technical Analysis Ltd
(Ελληνική Κοινόηηηα Τετνικής Ανάλσζης)
www.sta-gr.com – www-ekta1.gr
info@sta-gr.com

2

Περιεχόμενα
Κρίςεισ: είναι δυνατόν να αποτελοφν καταςκευαςμζνο προϊόν; ................................................................................ 4
Ευχαριςτοφμε Ελλάδα’ λζνε Γερμανοί, Ευρωπαίοι & ΔΝΤ για τθν κρίςθ ..................................................................... 6
Το ςφνδρομο του ψεφτθ βοςκοφ και θ ελλθνικι αξιοπιςτία ....................................................................................... 8
Θ Ευρϊπθ ηεςταίνεται όςο θ Ελλάδα καίγεται ............................................................................................................ 9
Οι διεκνείσ νομιςματικοί ςειςμοί και το ελλθνικό οικονομικό τςουνάμι ................................................................... 11
Θ Ελλάδα ανζλαβε να παίξει το ρόλο του κακοφ ....................................................................................................... 13
'Ρερίεργα’ ςτοιχεία για τθν ελλθνικι κρίςθ αποκαλφπτουν εκκζςεισ του ΔΝΤ (μζροσ 1ο) ........................................ 17
'Ρερίεργα’ ςτοιχεία για τθν ελλθνικι κρίςθ αποκαλφπτουν εκκζςεισ του ΔΝΤ (μζροσ 2ο) ........................................ 19
Ρϊσ να κερδίςετε 12 δισ δολάρια ςε 2,5 χρόνια, ποντάροντασ 1 εκ δολάρια ςτθν πτϊχευςθ τθσ Ελλάδασ ............... 24
Αν δε μπορείσ να κερδίςεισ το παιχνίδι, άλλαξε τουσ κανόνεσ .................................................................................. 26
Μπορεί θ κρίςθ να οδθγιςει ςτισ 'Θνωμζνεσ Ρολιτείεσ τθσ Ευρϊπθσ'; ..................................................................... 29
Μείωςθ ελλείμματοσ 11% ςε 3,5 χρόνια: ρεαλιςτικόσ ςτόχοσ ι κυνιγι παγκόςμιου δθμοςιονομικοφ ρεκόρ; ........... 33
Μθν πολεμάσ το ςφςτθμα..εκμεταλλεφςου τισ αδυναμίεσ του ................................................................................. 36
Το ΔΝΤ πριν και μετά τθν κρίςθ ................................................................................................................................ 38
Θ κρίςθ γεννά κεντρικζσ οικονομικζσ διοικιςεισ ....................................................................................................... 40
Οι περίεργεσ ςυμπτϊςεισ τθσ υπόκεςθσ ‘ελλθνικι κρίςθ’: Rothschild ...................................................................... 42
Ελλθνικι κρίςθ & περίεργεσ ςυμπτϊςεισ : Goldman Sachs, Fitch, Moody’s, S&P, ΧΑ................................................. 45
Εταιρίεσ πιςτολθπτικισ αξιολόγθςθσ: παίηοντασ το .. Κεό ........................................................................................ 49
Δφο αναλυτζσ, δφο ϊρεσ, πζντε ψιφοι και θ ελλθνικι κρίςθ .................................................................................... 52
Moody’s: ‘καλά τα μζτρα αλλά ... ςκουπίδια τα ελλθνικά ομόλογα’ ......................................................................... 54
Άλλο οικονομία & άλλο χρθματιςτθριακι οικονομία ................................................................................................ 56
Δθμοςιονομικι αποςυμπίεςθ & ελλθνικι κρίςθ ....................................................................................................... 57
Θ κρυφι πλευρά του νομιςματικοφ πολζμου Κίνασ – ΘΡΑ ....................................................................................... 59
Οι ‘χρεοκιρεσ’ οδθγοφν τθν Ελλάδα ςε απόκλιςθ απ’ τουσ ςτόχουσ ......................................................................... 61
Το κρυφό διαπραγματευτικό χαρτί τθσ Ελλάδασ ....................................................................................................... 63
Οι ςχζςεισ Άκερμαν με Μζρκελ, Siemens, Vodafone & Shell ..................................................................................... 70
Ροιοσ ακριβϊσ ςϊηεται από το πακζτο ‘ςτιριξθσ’; .................................................................................................... 71
Σχζδιο ΕΕ-ΔΝΤ για τθν προςταςία τραπεηϊν & δανειςτϊν με κφμα τθν Ελλάδα δείχνει ζρευνα του Κζντρου
Ρολιτικϊν & Οικονομικϊν Ερευνϊν τθσ Ουάςιγκτον ................................................................................................. 73
Αποκαλυπτικι ζκκεςθ βόμβα για τθν ελλθνικι κρίςθ από τθν ‘Αμυντικι Ακαδθμία τθσ Βρετανίασ’ (1) .................... 76
Ζκκεςθ βόμβα για τθν Ελλάδα(ΛΛ):Ρϊσ θ κρίςθ επθρεάηει τθν αςφάλεια και τθν άμυνα τθσ Ελλάδασ ....................... 79
Ελλθνικι κρίςθ Corp’: μία επιχείρθςθ τριςεκατομμυρίων δολαρίων ........................................................................ 81
Τί δείχνουν οι αρικμοί για τθν πραγματικι οικονομικι κατάςταςθ τθσ Ελλάδασ ...................................................... 83
‘Αςυμμετρία ςτθ διεκνι ανάρρωςθ’ θ νζα απειλι για τθν Ελλάδα ........................................................................... 85
Θ μεγάλθ ευκαιρία τθσ Ελλάδασ να βάλει τζλοσ ςτθν κρίςθ ...................................................................................... 87
Το να αλλοιϊςεισ εφικτό, το να αποκρφψεισ.. ανζφικτο ........................................................................................... 92
΢όλο ‘εγγυθτι τθσ αςτάκειασ’ ςτθν ΕΕ δίνουν οι ΘΡΑ ςτθν Ελλάδα .......................................................................... 94
1981-2020: Ραραδίδοντασ τθν Ελλάδα ςτουσ δανειςτζσ τθσ ..................................................................................... 96
Δφο ωρολογιακζσ βόμβεσ ςτο μνθμόνιο θ νζα απειλι για τθν Ελλάδα .................................................................... 101
Μιπωσ ςυμφζρει ςτο ΔΝΤ να μθν αποπλθρωκεί ποτζ το ελλθνικό χρζοσ;.............................................................. 103
Πταν τα διαγράμματα ‘μιλοφν’ – ςυμπεράςματα επιςτθμονικισ τεχνικισ ανάλυςθσ για τθν ‘ελλθνικι κρίςθ’........ 105

3

Αντί Ειςαγωγισ
01-04-2009

Κρύςεισ: εύναι δυνατόν να αποτελούν καταςκευαςμϋνο προώόν;
Ο επιςτιμονασ τεχνικόσ αναλυτισ αναηθτά τθ χρθματιςτθριακι αλικεια. Τί γίνεται, όμωσ, όταν θ αλικεια είναι
πολφ διαφορετικι από αυτιν που προβάλλεται ςτθν κοινι γνϊμθ και που υποςτθρίηεται από τουσ οικονομικοφσ
και πολιτικοφσ ικφνοντεσ; Τί πρζπει να πράξει όταν θ ςυλλογι και ζνωςθ των κομματιϊν που δθμιουργοφν το
χρθματιςτθριακό παηλ, αποκαλφπτει μία εικόνα που είναι τόςο ξεκάκαρθ όςο και οικονομικά και πολιτικά
δυςβάςταχτθ;
Σε αυτιν τθν περίπτωςθ, το χρζοσ του αναλυτι είναι να παρουςιάςει τα χρθματιςτθριακά του ευριματα και
ςτοιχεία όςο πιο αντικειμενικά και ορκολογικά μπορεί, να αποκαλφψει τθν εικόνα του παηλ και να εκτιμιςει πϊσ
όλα αυτά μποροφν να χρθςιμοποιθκοφν ςτο χρθματιςτθριακό ςτίβο για να προςτατζψουν τα ςυμφζροντα των
επενδυτϊν. Οτιδιποτε περιςςότερο μπορεί να υπονομεφςει το ζργο του και να γίνει αντικείμενο ποικίλων
ερμθνειϊν.
Στο παρόν άρκρο κα παρουςιάςω κάποια κομμάτια του χρθματιςτθριακοφ παηλ των οικονομικϊν “κρίςεων”
ςυγκρίνοντασ τθν πρϊτθ γνωςτι κρίςθ τθσ χρθματιςτθριακισ ιςτορίασ με αυτιν που βιϊνουμε ςιμερα, με ςτοιχεία
από τθν φλθ του ςεμιναρίου “Συςτθμικι Τεχνικι Ανάλυςθ” που διδάςκω ςτθν ΕΚΤΑ.
Θ ιςτορία μασ πάει πίςω ςτο 1790 και ςτθν ίδρυςθ τθσ “Ρρϊτθσ Τράπεηα Των ΘΡΑ” θ οποία αν και δεν ιταν αυτό
που ζλεγε το όνομά τθσ, κακϊσ προχπιρχαν αυτισ άλλεσ τράπεηεσ, ιταν ςτθν πράξθ θ πρϊτθ Κεντρικι Τράπεηα
των ΘΡΑ, με τθν άδεια να τυπϊνει χριμα και να το δανείηει ςτο αμερικανικό κράτοσ.
Θ ίδρυςθ τθσ ζγινε εν μζςω τεράςτιων και ιςτορικϊν αντιρριςεων από πολλοφσ πολιτικοφσ, με κεντρικό
πρωταγωνιςτι των μετζπειτα Ρρόεδρο των ΘΡΑ Τόμασ Τηζφερςον. Ο τότε Ρρόεδροσ Τηορτη Ουάςιγκτον δίςταηε για
πολφ καιρό να υπογράψει τθν ζγκριςθ ίδρυςθσ τθσ τράπεηασ και γι' αυτό ςυμβουλεφτθκε ανϊτατουσ ειςαγγελείσ
τθσ χϊρασ οι οποίοι και του απάντθςαν ότι θ ίδρυςθ τθσ κα ιταν αντιςυνταγματικι.
Ραρόλα αυτά, ο Ουάςιγκτον υπζκυψε ςε πιζςεισ που δζχονταν και υπζγραψε τθ ςχετικι ζγκριςθ επιτρζποντασ τθ
δθμιουργία τθσ πρϊτθσ Κεντρικισ Τράπεηασ των ΘΡΑ.
Μζςα από τθν φλθ του ςεμιναρίου διαβάηουμε τί ακολοφκθςε: “ Θ ίδρυςθ τθσ Ρρϊτθσ Τράπεηα Των ΘΡΑ είχε
τρομακτικζσ ςυνζπειεσ ςτθν οικονομία μζςα ςτουσ πρϊτουσ 10 μινεσ λειτουργίασ τθσ. Από τθν πρϊτθ κιόλασ
θμζρα, πλθμμφριςε τισ επιχειριςεισ με δάνεια και τραπεηογραμμάτια.. Ενϊ ςτθν αρχι θ τεράςτια ρευςτότθτα
βοικθςε τθν αγορά χρεογράφων να εκτοξευτεί, το κλείςιμο τθσ ςτρόφιγγασ και το ςτζγνωμα τθσ ρευςτότθτασ που
ακολοφκθςε όταν θ Τράπεηα ακολοφκθςε πιο ςφιχτι νομιςματικι πολιτικι, οδιγθςε ςτο πρϊτο αμερικανικό κραχ,
εξωκϊντασ τουσ κερδοςκόπουσ να πουλιςουν τα χρεόγραφα τουσ ςε πολφ χαμθλζσ τιμζσ.
Θ περίοδοσ ονομάςτθκε “Ρανικόσ του 1792” και ξεπεράςτθκε όπωσ προκλικθκε, με τθν παρζμβαςθ τθσ Τράπεηασ,
θ οποία ζκανε ενζςεισ ρευςτότθτασ ςτθν αγορά και επιπλζον προζβθ ςε αγορά χρεογράφων από τον μεγαλφτερο
ςε μζγεκοσ και όγκο ςυναλλαγϊν κερδοςκόπο τθσ εποχισ, William Duer, θ επενδυτικι εταιρία του οποίου είχε
καταρρεφςει, προκαλϊντασ το πρϊτο κφμα πανικοφ.
Θ δθμιουργία τθσ φοφςκασ χρεογράφων και το ςπάςιμό τθσ προκάλεςε τισ αντιδράςεισ των πολζμιων τθσ ίδρυςθσ
τθσ Τράπεηασ, οι οποίοι κυμοφνταν και αναφζρονταν ςτο γεγονόσ για πολλά χρόνια μετά.
4

Μζςα ςτον πανικό του 1792 ο Ρρόεδροσ τθσ Ρρϊτθσ Τράπεηασ των ΘΡΑ ζγραψε ςτον William Senton, ταμεία τθσ
Τράπεηασ τθσ Νζασ Υόρκθσ, προτείνοντασ του οι χρθματιςτζσ ομολόγων που δεν είχαν καταςτραφεί από τθν κρίςθ
να προχωριςουν ςτθ δθμιουργία ενόσ χρθματιςτθριακοφ οργανιςμοφ, με τθν εγγφθςθ τθσ Τράπεηασ τθσ Νζασ
Υόρκθσ και του Υπουργείου Οικονομικϊν, ςτο οποίο κα γίνονταν θ διαπραγμάτευςθ των ομολόγων κάτω από
ζλεγχο.
Το ςκεπτικό ιταν ότι αυτό που ζφταιγε για τθν κρίςθ ιταν θ ζλλειψθ ελεγκτικϊν μθχανιςμϊν. Κάτω από τθν πίεςθ
τθσ οικονομικισ κρίςθσ και του χρθματιςτθριακοφ πανικοφ, οι πολιτικοί αποδζχτθκαν τθν τθν υπογραφι τθσ
'Συμφωνίασ Μπάτονγουντ”. Σφμφωνα με αυτιν, όςοι υπζγραφαν τθ ςυμφωνία, κυρίωσ χρθματιςτζσ και
κερδοςκόποι, κα μποροφςαν να ςυναλλάςςονται μεταξφ τουσ υπό τθν εποπτεία τθσ Τράπεηασ τθσ Νζασ Υόρκθ. Θ
ομάδα των ςυναλλαςςόμενων μεγάλωςε, ςταδιακά και κατζλθξε το 1817 ςτθ δθμιουργία του New York Stock
Exchange Board, δθλαδι του χρθματιςτθρίου τθσ Νζασ Υόρκθσ, του οποίου ο ζλεγχοσ και θ εποπτεία βρίςκονταν
ςτα χζρια τθσ Κεντρικισ Τράπεηασ και των ςυνεργατϊν τθσ. Μα το κυριότερο, ίςωσ, απ' όλα, ο πανικόσ του 1792
οδιγθςε τισ ΘΡΑ ςε μεγάλθ αφξθςθ του δθμόςιου χρζουσ. ”
Ζχοντασ διαβάςει τα παραπάνω ςασ προτρζπω να ανατρζξετε ςε παλαιότερα άρκρα μασ ςχετικά με τθν τρζχουςα
κρίςθ αλλά και να διαβάςετε προςεκτικά τθν ειδθςεογραφία των τελευταίων θμερϊν. Ππωσ το 1792 ζτςι και
ςιμερα, το “ζξυπνο χριμα” ηθτά περιςςότερο ζλεγχο χρθματιςτθριακϊν αγορϊν που το ίδιο δθμιοφργθςε,
ρίχνοντασ το φταίξιμο τθσ κρίςθσ ςτθν “ζλλειψθ ελεγκτικϊν μθχανιςμϊν”. Ζλεγχοσ τθσ αγοράσ ενυπόκθκων
δανείων, τθσ αγοράσ αςφαλίςτρων ενυπόκθκων δανείων, των hedge funds, των off shore τραπεηϊν, τθσ
χρθματιςτθριακισ αγοράσ πετρελαίου. Υπογραφι διακρατικϊν ςυμφωνιϊν, επανεξζταςθ του ηθτιματοσ ενόσ
διεκνοφσ νομίςματοσ, ενίςχυςθ του ελεγκτικοφ ρόλου οργανιςμϊν όπωσ το Διεκνζσ Νομιςματικό Ταμείο κλπ.
Πςον αφορά ςτο χρζοσ που δθμιουργικθκε από τθν τρζχουςα κρίςθ, είναι, με βάςθ πρόχειρουσ υπολογιςμοφσ, το
μεγαλφτερο που ζχει δθμιουργθκεί ςε αντίςτοιχο διάςτθμα ςτθ μοντζρνα ιςτορία, εν καιρϊ ειρινθσ.

5

25-03-2010

Ευχαριςτούμε Ελλϊδα’ λϋνε Γερμανού, Ευρωπαύοι & ΔΝΣ για την κρύςη
Ιταν Σεπτζμβριοσ του 2003 όταν ο, τότε, υπουργόσ οικονομίασ των ΘΡΑ, Τηον Σνόου απζκρουε τισ διαμαρτυρίεσ για
τισ επιπτϊςεισ τθσ χρθματιςτθριακισ ‘υποτίμθςθσ’ του δολαρίου, ιδιαίτερα ςε οικονομίεσ που ζχουν ωσ
ακρογωνιαίο λίκο τουσ τισ εξαγωγζσ, υποςτθρίηοντασ τθ λιψθ ‘δραςτικϊν μζτρων με ςτόχο τθν ανάπτυξθ μζςω τθσ
τόνωςθσ τθσ εςωτερικισ ηιτθςθσ’.
Ζτςι, προκειμζνου οι καταναλωτζσ εντόσ των ΘΡΑ (αλλά εκτόσ αυτϊν) να ςτραφοφν προσ τθν αγορά αμερικανικϊν
προϊόντων, το δολάριο αφζκθκε να πζςει κατά 30% (2002 –2010), οδθγϊντασ ςτθν ταυτόγχρονθ υποτίμθςθ του
ςυνδεδεμζνου ςε αυτό κινεηικοφ γουάν και ςτθν ‘ανατίμθςθ’ του ευρϊ κατά 50%, κάνοντασ τθν Ευρϊπθ
πανάκριβθ.
Ακολουκϊντασ τθ ςυμβουλι Σνόου οι αξιωματοφχοι τθσ Γερμανίασ, προκάλεςαν μία τεχνθτι τόνωςθ τθσ
εςωτερικισ ηιτθςθσ για γερμανικά προϊόντα, εισ βάροσ των υπόλοιπων ευρωπαϊκϊν κρατϊν, διατθρϊντασ τισ τιμζσ
τουσ χαμθλζσ με το να παγϊςουν, μεταξφ άλλων, τισ αυξιςεισ των μιςκϊν από το 2000 και μετά. Το κζρδοσ ιταν
διπλό, κακϊσ τόςο οι Γερμανοί όςο και οι υπόλοιποι Ευρωπαίοι προτίμθςαν τα γερμανικά προϊόντα,
απογειϊνοντασ το εμπορικό πλεόναςμα τθσ χϊρασ αλλά και κάνοντασ τθ από το 2003 και μετά νο1 ςε εξαγωγζσ
ςτον κόςμο, κζςθ που ζχαςε από τθν Κίνα μόλισ το 2009, όταν, κόντρα ςτισ προβλζψεισ πολλϊν οικονομολόγων, θ
γερμανικι οικονομία μπικε ςε φφεςθ, με τισ εξαγωγζσ τθσ να μειϊνονται δραματικά, τθν ανεργία να εκτοξεφεται,
το δανειςμό τθσ να αυξάνεται κατακόρυφα και το εμπορικό τθσ πλεόναςμα να ςυρρικνϊνεται παράλλθλα με το
ΑΕΡ τθσ.
Αυτι, περίπου, ιταν θ κατάςταςθ μζχρι και το Σεπτζμβριο του 2009, όταν, ξζςπαςε θ ‘Ελλθνικι κρίςθ’ κακϊσ θ
Ελλάδα δζχτθκε μία οργανωμζνθ χρθματοπιςτωτικι επίκεςθ, με το ΧΑ να καταρρζει από τον Οκτϊβριο και μετά,
χάνοντασ περιςςότερο από το 30% τθσ κεφαλαιοποίθςθσ του, τισ τιμζσ των CDS και των spreads με τα γερμανικά
ομόλογα να τετραπλαςιάηονται μζςα ςε 4 μινεσ, τα επιτόκια των 2τϊν ομολόγων να επταπλαςιάηονται και των
ομολόγων 3ϊν μθνϊν να δεκαπλαςιάηονται.
Το χρθματοπιςτωτικό ςοκ για τθν Ελλάδα ιταν το μεγαλφτερο ςτθ μεταπολεμικι περίοδο, μια που θ αφξθςθ του
κόςτουσ δανειςμοφ ιταν εκρθκτικι, θ ταχφτθτα που αυτι ςυνζβθ ιταν πρωτοφανισ και θ χρονικι ςτιγμι ιταν
χείριςτθ, κακϊσ τόςο θ διεκνισ όςο και θ ελλθνικι οικονομία βρίςκονται ςε φφεςθ.
Με τθν ‘πικανότθτα πτϊχευςθσ’ τθσ Ελλάδασ να υπολογίηεται, με βάςθ τα CDS, ςτο 24,50% όταν θ αντίςτοιχθ για το
Λράκ τοποκετοφνταν ςτο 28%, θ χϊρα προβλικθκε ωσ θ 8θ πικανότερθ προσ πτϊχευςθ ςτον κόςμο, πυροδοτϊντασ
ςενάρια περί πραγματικισ τθσ πτϊχευςθσ, προςφυγισ ςτο ΔΝΤ και μόλυνςθσ άλλων αδφναμων κρατϊν τθσ
ευρωηϊνθσ.
Θ πρϊτθ και ςθμαντικότερθ ςυνζπεια ιταν θ κατάρρευςθ του ευρϊ κατά 12% ςε 3,5 μινεσ, δίνοντασ το φιλί τθσ
ηωισ ςτθ Γερμανικι οικονομία, με τισ νζεσ παραγγελίεσ για τα βιομθχανικά τθσ προϊόντα να αυξάνονται δραματικά,
προκαλϊντασ τθ μεγαλφτερθ ανάπτυξθ τθσ βιομθχανικισ δραςτθριότθτασ ςτθ χϊρα από τον Λοφνιο του 2007.
Ο δείκτθσ PMI άρχιςε να αυξάνεται από το Νοζμβριο, ενϊ ο ςυνδυαςμόσ τθσ αφξθςθσ τθσ ηιτθςθσ ςε καίριουσ
εξαγωγικοφσ τομείσ τθσ Γερμανίασ και τθσ ανταγωνιςτικισ ιςοτιμίασ ευρϊ / δολαρίου ζφεραν ανάπτυξθ ςτθ χϊρα
ςε ρυκμοφσ που ζχουν καταγραφεί μόνο άλλθ μία φορά ςτα τελευταία 10 χρόνια.
Ακόμθ, θ αφξθςθ του ςυςτθμικοφ ρίςκου, εξαιτίασ τθσ ελλθνικισ κρίςθσ, αφξθςε τθ ηιτθςθ για γερμανικά ομόλογα
οδθγϊντασ ςε μείωςθ του επιτοκίου τουσ, βοθκϊντασ τθ Γερμανία να δανείηεται χαμθλότερα από ποτζ. Ζτςι, τθν
ϊρα που το επιτόκιο του 10ετοφσ ομολόγου τθσ Ελλάδασ βρίςκεται ςτο 6,41%, κάνοντασ τον ελλθνικό δανειςμό τον
ακριβότερο ςτον κόςμο, μεταξφ των αναπτυγμζνων κρατϊν, το αντίςτοιχο γερμανικό βρίςκεται ςτο 3,07%, που
είναι το χαμθλότερο μετά από αυτό τθσ Λαπωνίασ και τθσ Ελβετίασ.
6

Επιπλζον, θ ςφνδεςθ τθσ ελλθνικισ κρίςθσ με τθν Goldman Sacks, μείωςε τισ πικανότθτεσ του Λταλοφ υποψιφιου
για τθ κζςθ του Διοικθτι τθσ Ευρωπαϊκισ Κεντρικισ Τράπεηασ, εξαιτίασ των ςτενϊν ςχζςεων του με τθν Goldman
και ζδωςε τθν ςκυτάλθ ςτο ςθμερινό πρόεδρο τθσ Budensbank, αυξάνοντασ τισ πικανότθτεσ οι Γερμανοί να
αποκτιςουν ζναν δικό τουσ ςτο τιμόνι τθσ ΕΚΤ, το 2011.
Θ ελλθνικι κρίςθ δεν αποδεικνφεται ςωτιρια μόνο για τθ Γερμανία αλλά και τθ Γαλλία και για ολόκλθρθ τθν
ευρωηϊνθ, με τα οικονομικά ςτοιχεία γι’ αυτιν να βελτιϊνονται για 1θ φορά από τθν αρχι τθσ φφεςθσ και όπωσ
παραδζχτθκε θ ίδια θ υπουργόσ οικονομικϊν τθσ Γαλλίασ, Christine Lagarde, χάρθ ςτθν Ελλάδα θ Ευρϊπθ ζγινε πιο
ανταγωνιςτικι, χωρίσ οι ευρωπαϊκζσ κυβερνιςεισ να χρειαςτεί να ηθτιςουν από τθν ΕΚΤ να παρζμβει.
Επιπροςκζτωσ, θ Ελλάδα διαςφρκθκε και χρθςιμοποιικθκε ωσ παράδειγμα και για τισ υπόλοιπεσ χϊρεσ του κόςμου
με υψθλό χρζοσ, ανοίγοντασ το δρόμο για τθ λιψθ πολφ ςκλθρϊν μζτρων και αλλοφ, ϊςτε να εξαςφαλιςτοφν
απόλυτα τα ςυμφζροντα του ζξυπνου χριματοσ.
Ζτςι, όςο θ Ελλάδα βριςκόταν με τθν πλάτθ ςτον τοίχο ηθτϊντασ, χωρίσ αποτζλεςμα, αλλθλεγγφθ και ςτιριξθ από
τουσ ευρωπαίουσ εταίρουσ τθσ, αυτοί ζβγαιναν κερδιςμζνοι από τθν κρίςθ τθσ και δεν είναι κακόλου τυχαίο
πρωτοςζλιδο μεγάλθσ γαλλικισ εφθμερίδασ με τθ ςχετικι ςυνζντευξθ τθσ Γαλλίδασ υπουργοφ οικονομικϊν και
τίτλο, ‘Ευχαριςτοφμε Ελλάδα’.
Τζλοσ, όςον αφορά ςτθ ςυμφωνία για παροχι ‘διπλισ βοικειασ’ που επετεφχκθ τθν Ρζμπτθ, αυτι εξυπθρετεί,
πρωτίςτωσ, τα ςυμφζροντα τθσ Γερμανίασ και των τραπεηιτϊν του ΔΝΤ και δευτερευόντωσ τθ Γαλλία και τα
υπόλοιπα κράτθ τθσ ευρωηϊνθσ αλλά ςε καμία περίπτωςθ αυτά τθσ Ελλάδασ, θ οποία μπαίνει ςε μία νζα φάςθ
οικονομικισ υποδοφλωςθσ.

7

07-04-2010

Σο ςύνδρομο του ψεύτη βοςκού και η ελληνικό αξιοπιςτύα
Πταν ανακοινϊκθκε θ ςυμφωνία τθσ Ελλάδασ με τθν ΕΕ και το ΔΝΤ, είχα προβεί ςτθν πρόβλεψθ ότι αυτι δε κα
ςιμανε τθν αντιςτροφι του αρνθτικοφ χρθματοπιςτωτικοφ κλίματοσ για τθν χϊρα και πωσ δε κα ςυνζβαλλε, ςτο
ελάχιςτο, ςτθν αποκλιμάκωςθ των επιτοκίων δανειςμοφ αλλά αντίκετα, κα αποτελοφςε ζναν επιπλζον βαςικό λόγο
για να διατθρθκοφν αυτά ςε δυςβάςταχτα επίπεδα.
Με τθ Γερμανία και μία ςειρά ευρωπαϊκϊν κρατϊν να βλζπουν τισ οικονομίεσ τουσ να ενιςχφονται όςο θ ελλθνικι
κρίςθ παρατείνεται, ιδιαίτερα εξαιτίασ τθσ πτϊςθσ του ευρϊ, με τθν ΕΕ να αρνείται να αναλάβει μόνθ τθσ το βάροσ
τθσ οικονομικισ ςτιριξθσ ενόσ από τα μζλθ τθσ και να προςκαλεί εξωκοινοτικοφσ ςυμμάχουσ, με το ΔΝΤ να
ξεκακαρίηει πωσ ακόμθ και αν κλθκεί να δανείςει ζςτω ζνα δολάριο ςτθν Ελλάδα, κα τθσ επιβάλλει τουσ δικοφσ του
όρουσ και με τθν ελλθνικι κυβζρνθςθ να δθλϊνει, ςε κάκε ευκαιρία, πωσ δε κζλει οικονομικι βοικεια, οφτε
πρόκειται να ςτραφεί ςτο ΔΝΤ αλλά το μόνο που ηθτά είναι δανειςμόσ με δίκαιουσ όρουσ, θ εν λόγω ςυμφωνία
περί οικονομικισ ςτιριξθσ φαίνεται να μθν ζχει ουςία και νόθμα.
Υπό αυτιν τθν ζννοια θ εν λόγω ςυμφωνία αποδεικνφεται μία βόμβα αςτάκειασ θ οποία ζχει προκαλζςει
περιςςότερο κακό απ ό,τι καλό και θ αντίδραςθ των διεκνϊν ΜΜΕ, των εμπόρων χρζουσ και των οργανωμζνων
κεφαλαίων των χρθματοπιςτωτικϊν αγορϊν μασ δείχνει, όςο πιο κακαρά γίνεται, ότι δε μασ πιςτεφει, πλζον,
κανείσ.
Θ Ελλάδα ζχει χάςει τθν αξιοπιςτία τθσ τόςο εντόσ όςο και εκτόσ τθσ χϊρασ και κανείσ δε φαίνεται να πείκεται για
οτιδιποτε τθν αφορά, είτε αυτό είναι οικονομικά ςτοιχεία, πολιτικζσ δθλϊςεισ, κυβερνθτικζσ υποςχζςεισ ακόμθ και
δυςβάςταχτα οικονομικά μζτρα, τα οποία, όντωσ ζχει λάβει και ςυνεχίηει να λαμβάνει. Θ χϊρα φαίνεται να ηει μία
παραλλαγι του εφιάλτθ του ψεφτθ βοςκοφ, από το γνωςτό μφκο του Αιςϊπου, ο οποίοσ είχε πει ψζματα τόςεσ
φορζσ ςτουσ ςυγχωριανοφσ του, που ακόμθ και όταν ζλεγε τθν αλικεια για τθν επίκεςθ που είχε δεχτεί από το
λφκο, κανείσ δεν τον πίςτευε, με αποτζλεςμα ο λφκοσ να του φάει όλα τα πρόβατα.
Θ εμπιςτοςφνθ απζναντι ςτθν Ελλάδα ζχει δϊςει τθ κζςθ τθσ ςτθν αμφιβολία και τθν καχυποψία δθμιουργϊντασ
ζνα περιβάλλον πολφ μεγάλθσ αβεβαιότθτασ και όποιοσ ζχει αςχολθκεί, ζςτω και λίγο, με τισ χρθματιςτθριακζσ
αγορζσ γνωρίηει πωσ μία τζτοια κατάςταςθ λειτουργεί ςα μαγνιτθσ για τα κερδοςκοπικά κεφάλαια, τα οποία
ςπεφδουν να εκμεταλλευτοφν τθν αςτάκεια, ωκϊντασ τθν αγορά που ζχει μπει ςτο ςτόχαςτρο τουσ ςτα όρια
αντοχισ τθσ και ενίοτε πζρα από αυτά.
Αυτό ακριβϊσ βιϊνουμε από το Σεπτζμβριο και μετά, με τα επιτόκια δανειςμοφ να αυξάνονται με εκκετικοφσ
ρυκμοφσ και να φτάνουν τθν Τρίτθ, ςτο υψθλότερο επίπεδο ςτθν ιςτορία τουσ από τθν υιοκζτθςθ του ευρϊ. Στο
βιβλίο μου Στο Μυαλό του Αναλυτι αναφζρω μία τεχνικι που χρθςιμοποιοφμε ςτθν επιςτθμονικι τεχνικι ανάλυςθ
ςφμφωνα με τθν οποία, προκειμζνου να κατανοιςουμε το ζξυπνο χριμα, προςπακοφμε να μποφμε, νοερά, ςτθ
κζςθ του, να καταλάβουμε τισ ανάγκεσ και τα ςυμφζροντα του, τισ επιλογζσ και τισ αδυναμίεσ του.
Αν θ Ελλάδα δε μπει ςτο μυαλό τθσ χρθματοπιςτωτικισ αγοράσ και των εκπροςϊπων τθσ και δεν καταλάβει τί είναι
αυτό που κα μποροφςε να ανατρζψει το υπάρχον αρνθτικό κλίμα εναντίον τθσ και αντίκετα, ςυνεχίςει να
εμφανίηεται ςε κατάςταςθ απόγνωςθσ, φοβιςμζνθ, πανικοβλθμζνθ και δικεν αποφαςιςτικι, τότε τα κερδοςκοπικά
χτυπιματα κα αυξθκοφν τόςο ςε ςυχνότθτα όςο και ςε ζνταςθ και θ ελπίδα τθσ εξόδου από τθν κρίςθ κα γίνεται
όλο και πιο μακρινι και ουτοπικι.
Και το πρϊτο βιμα πρζπει να είναι ζνα ςχζδιο αποκατάςταςθσ τθσ διεκνοφσ και εςωτερικισ εμπιςτοςφνθσ ςτθ
χϊρα. Ρρζπει να γίνουν εκείνεσ οι κινιςεισ και να λθφκοφν εκείνα τα μζτρα που κα κάνουν τόςο τα ξζνα κράτθ όςο
και τουσ Ζλλθνεσ πολίτεσ να αρχίςουν να εμπιςτεφονται και να πιςτεφουν και πάλι τθν Ελλάδα. Και δυςτυχϊσ κάτι
τζτοιο ςυνεπάγεται ριηικι αλλαγι τθσ νοοτροπίασ του κράτουσ και των πολιτϊν και ςυλλογικι απόφαςθ για μία
ουςιαςτικι νζα αρχι, θ οποία δε κα κακυςτεριςει τθν καταςτροφι αλλά κα τθσ κόψει οριςτικά και αμετάκλθτα το
δρόμο, ανοίγοντασ τθν πόρτα ςτθν οικονομικι ανάπτυξθ, τθν ψυχικι ανάταςθ και τθν εκνικι υπερθφάνεια.

8

08-04-2010

Η Ευρώπη ζεςταύνεται όςο η Ελλϊδα καύγεται
Τα 7αετι ομόλογα που θ Ελλάδα ποφλθςε ςτισ 29 Μαρτίου ζχουν, ιδθ, καταγράψει πτϊςθ κατά 2,2% με το
επιτόκιο τουσ να ζχει ανζβει ςτο 6,37% από το 6% που ιταν τθν θμζρα τθσ πϊλθςθσ. Αυτό ςθμαίνει πωσ οι
αγοραςτζσ του χρζουσ μασ γράφουν, ιδθ, ηθμίεσ και ζτςι ςτζλνεται το μινυμα ςτθν αγορά ότι πρζπει να απαιτεί
υψθλότερα επιτόκια ςτισ επόμενεσ αγοραπωλθςίεσ ελλθνικοφ χρζουσ, με αποτζλεςμα να αυξάνεται ακόμθ
περιςςότερο το κόςτοσ δανειςμοφ για τθ χϊρα.
Θ Ελλάδα αναμζνεται να πλθρϊςει το 2010 13 δισ ευρϊ, επιπλζον, ςε τόκουσ, ςε ςχζςθ με το αν δανείηονταν με τα
προ τθσ κρίςθσ επιτόκια, ςφμφωνα με ςτοιχεία του Bloomberg, με το ποςό αυτό να φτάνει το 40% του ςυνολικοφ,
των 32 δισ ευρϊ, που θ χϊρα ηθτά να δανειςτεί ςε όλθ τθ διάρκεια του ζτουσ και το οποίο κα δοκεί ωσ μπόνουσ
ςτουσ δανειςτζσ μασ, εξαιτίασ τθσ αυξθμζνθσ, με βάςθ τα δικά τουσ κριτιρια, πικανότθτασ τθσ Ελλάδασ να
πτωχεφςει. Θ πικανότθτα αυτι, ςφμφωνα με τα CDS, είναι μεγαλφτερθ ςιμερα απ' ότι πριν τθ “ςυμφωνία” με τθν
ΕΕ και το ΔΝΤ και υπολογίηεται ςτο 25,89%, με τθν Ελλάδα να εξακολουκεί να κεωρείται θ 8θ πικανότερθ χϊρα
ςτον κόςμο προσ πτϊχευςθ, πίςω από τθ Βενεηουζλα, τθν Αργεντινι, το Ρακιςτάν, τθν Ουκρανία και το Λράκ, ενϊ
ςτθν 9θ κζςθ τθσ ςχετικισ λίςτασ βρίςκουμε τθν Λςλανδία και ςτθ 10θ τθ Λετονία.
Είναι ενδιαφζρον, πωσ οι 7 από τισ 10 χϊρεσ τθσ παραπάνω λίςτασ ζχουν, ιδθ, δεχτεί τθν πολφτιμθ βοικεια του
ΔΝΤ, που βρικε τθν ευκαιρία να διειςδφςει ςτισ περιςςότερεσ από αυτζσ χάρθ ςτθν τρζχουςα κρίςθ. Ραρά το
δανειςμό και τθ βοικεια από το ΔΝΤ, ωςτόςο και παρά τα πολφ ςκλθρά μζτρα που ζχουν υποχρεωκεί να λάβουν οι
κυβερνιςεισ τουσ, θ πικανότθτα πτϊχευςθσ των ςυγκεκριμζνων χωρϊν αυξικθκε αντί να μειωκεί, οι τιμζσ των CDS
τουσ ενιςχφκθκαν αντί να υποχωριςουν και το κόςτοσ δανειςμοφ τουσ παρζμεινε δυςβάςταχτο. Μάλιςτα,
ςφμφωνα με ζρευνα του πανεπιςτθμίου του Cambridge, ςε 21 χϊρεσ που δζχτθκαν τθ ʽβοικειαʽ του ΔΝΤ από το
1989 μζχρι το 2010 (δθμοςιεφτθκε ςτο ιατρικό περιοδικό PLoS Medicine) οι υπερβολικζσ απαιτιςεισ του ΔΝΤ για
περικοπζσ των δθμοςίων δαπανϊν, ςυμπεριλαμβανομζνων περικοπϊν ςτθ δθμόςια υγεία και τα αςφαλιςτικά
ταμεία, οδιγθςαν ςε υποβάκμιςθ του ςυςτιματοσ υγείασ και ςυντζλεςαν ακόμθ και ςτθν κατακόρυφθ αφξθςθ των
κανάτων από οριςμζνεσ αςκζνειεσ.
Στθν περίπτωςθ τθσ Ελλάδασ, αν λάβουμε υπόψθ μασ πωσ ενϊ ζχουν, ιδθ, παρκεί τα πρϊτα ςκλθρά μζτρα για τθ
μείωςθ των ελλειμμάτων και του δθμοςίου χρζουσ και ενϊ ζχει επιτευχκεί θ ʽ
ςυμφωνίαʽ με τθν ΕΕ και το ΔΝΤ,
τόςο οι τιμζσ των ελλθνικϊν CDS, όςο θ πικανότθτα πτϊχευςθσ τθσ χϊρασ αλλά και το κόςτοσ δανειςμοφ τθσ
αυξικθκαν, αντί να μειωκοφν, δε γίνεται παρά να ανθςυχεί κανείσ ότι ίςωσ δε βαδίηουμε ςτο ςωςτότερο δρόμο.
Σφμφωνα με τα τελευταία ςτοιχεία τθσ Ευρωπαϊκισ Κεντρικισ Τράπεηασ, θ ετιςια αφξθςθ του πλθκωριςμοφ ςτθν
Ελλάδα κατά το Φεβρουάριο, ιταν θ υψθλότερθ ςτθν Ευρϊπθ, φτάνοντασ το 2,9% όταν ο μζςοσ όροσ ςτθν
ευρωηϊνθ ιταν 0,9% και θ αφξθςθ ςτθ Γερμανία, μόλισ, 0,5%.
Θ αφξθςθ των τιμϊν ενζργειασ ςε ςχζςθ με ζνα χρόνο νωρίτερα ιταν τθσ τάξθσ του 24,9% όταν ςτθν ευρωηϊνθ θ
αντίςτοιχθ αφξθςθ ιταν, μόλισ, 3,1%.
Από το 2001, όταν θ χϊρα υιοκζτθςε το ευρϊ, ο πλθκωριςμόσ τθσ είναι, ςτακερά, πολφ μεγαλφτεροσ από αυτόν τθσ
ευρωηϊνθσ και τθσ Γερμανίασ, ενϊ ςτο διάςτθμα αυτό ζχαςε περίπου το 30% τθσ ανταγωνιςτικότθτασ τθσ ανά
μονάδα εργαςίασ, κάτι που ςυνζβαλλε ςτθν αφξθςθ του ελλείμματοσ τρεχουςϊν ςυναλλαγϊν. Ο ρυκμόσ με τον
οποίο αυξάνεται ο πλθκωριςμόσ ςτθν Ελλάδα τουσ τελευταίουσ μινεσ είναι ο μεγαλφτεροσ από το 2000 και ενϊ θ
αφξθςθ του Σεπτεμβρίου ιταν 0,7%, αυτι του Λανουαρίου ιταν 2,3% και του Φεβρουαρίου, όπωσ είδαμε, 2,9%.
Κακϊσ θ χϊρα δε διακζτει δικό τθσ νόμιςμα ϊςτε να επιχειριςει να αυξιςει τθν ανταγωνιςτικότθτα τθσ μζςω τθσ
υποτίμθςθσ του, με ςτόχο τθ μείωςθ των τιμϊν των προϊόντων και των υπθρεςιϊν τθσ, φαίνεται πωσ ζχει
αποφαςιςτεί να ακολουκθκεί ο ςκλθρόσ εναλλακτικόσ δρόμοσ του ςχεδίου τθσ μείωςθσ των μιςκϊν και των τιμϊν
κατά 20-30% ςτο μακροπρόκεςμο ορίηοντα. Αυτό, ςε ςυνδυαςμό με τθν προςπάκεια για τθ μείωςθ του
ελλείμματοσ του προχπολογιςμοφ ςτα επόμενα τρία χρόνια κατά τισ 10 ποςοςτιαίεσ μονάδεσ του ΑΕΡ, που
απαιτείται για τθν ικανοποίθςθ των κριτθρίων του Μάαςτριχ, αποτελεί μία ςυνταγι που είναι πολφ πικανό να
οδθγιςει ςε πολυετι φφεςθ, με εκτίναξθ τθσ ανεργίασ και ςυρρίκνωςθ του ΑΕΡ κατά 12%.
9

Εφόςον θ ςυλλογι φόρων ςτθν Ελλάδα αντιςτοιχεί ςτο 40% του ΑΕΡ, μία μείωςθ του κατά 12% κα οδθγιςει ςε
απϊλειεσ 5 ποςοςτιαίων μονάδων ΑΕΡ εξαιτίασ των μειωμζνων, από τθ φορολογία, εςόδων. Το αποτζλεςμα κα
είναι θ κακαρι μείωςθ του ελλείμματοσ του προχπολογιςμοφ να φτάςει, μόνο, ςτο 5% αντί για το προςδοκϊμενο
10%, κάτι που κα οδθγιςει ςε νζα μζτρα για τθν περαιτζρω μείωςθ των δθμοςίων δαπανϊν και ςε ακόμθ
μεγαλφτερθ πίεςθ τθσ οικονομίασ.
Με βάςθ αυτι τθ λογικι, φαίνεται πωσ αν θ Ελλάδα ςυνεχίςει να μειϊνει τισ δθμόςιεσ δαπάνεσ τθσ για να
ανταποκρικεί ςτα κριτιρια του Μάαςτριχ, ενϊ ςτο ενδιάμεςο διάςτθμα δεν απολαμβάνει κανζνα όφελοσ από μία
υποτιμθμζνθ ιςοτιμία, μπορεί να δει το ΑΕΡ τθσ να μειϊνεται, ςτα επόμενα χρόνια, κατά 15-20%. Χαρακτθριςτικό
είναι το πρόςφατο παράδειγμα τθσ Λετονίασ, θ οποία εδϊ και 18 μινεσ ζχει ςτραφεί ςτο ΔΝΤ για βοικεια και ςτο
διάςτθμα αυτό το ΑΕΡ τθσ ςυρρικνϊκθκε, κιόλασ, κατά 18%, με το ΔΝΤ να περιμζνει μία επιπλζον μείωςθ τθσ τάξθσ
του 4% ςτο 2010. Και παρά τα ςκλθρά μζτρα και τισ περικοπζσ το ζλλειμμα του προχπολογιςμοφ τθσ ωσ ποςοςτό
του ΑΕΡ παραμζνει ςτο 8%, ποςοςτό διπλάςιο από αυτό του ςτόχου του Μάαςτριχ.
Επιπροςκζτωσ, ςε μία ενδεχόμενθ παρατεταμζνθ ελλθνικι οικονομικι φφεςθ, είναι δφςκολο να κεωριςουμε πωσ
δε κα υπάρξει ζνα κφμα νοικοκυριϊν που δε κα καταφζρουν να πλθρϊςουν τα δάνεια τουσ, κθρφςςοντασ, τελικά,
πτϊχευςθ και προκαλϊντασ αναταράξεισ ςτα κεμζλια του τραπεηικοφ ςυςτιματοσ, πυροδοτϊντασ, ζτςι, τθ φυγι
κεφαλαίων από τθν Ελλάδα, κάτι που επιχειρείται διακαϊσ να αποφευχκεί. Αν οι ελλθνικζσ τράπεηεσ ζχουν ζνα
ςθμαντικό πλεονζκτθμα ζναντι πολλϊν ευρωπαϊκϊν, αυτό είναι το μεγάλο ποςοςτό αποκεματικϊν που διακζτουν
ςε ςχζςθ με τα δάνεια που ζχουν παράςχει. Αν προκλθκεί ζνα κφμα μετανάςτευςθσ κεφαλαίων, το πλεονζκτθμα
αυτό κα υπονομευκεί, οδθγϊντασ τισ τράπεηεσ ςτθν αφξθςθ των κινιτρων που κα προςφζρουν για να
προςελκφςουν αποταμιεφςεισ και ςτθν περαιτζρω μείωςθ τθσ προκυμίασ τουσ για παροχι δανείων. Ο ςυνδυαςμόσ
των δφο κα επθρεάςει αρνθτικά, τόςο τθν κατανάλωςθ όςο και τθν ανάπτυξθ.
Μα ακόμθ και αν ο ζνασ από τουσ βαςικοφσ ςτόχουσ των μζτρων που ζχει υιοκετιςει θ Ελλάδα επιτευχκεί και οι
τιμζσ, πράγματι, αποκλιμακωκοφν κατά 20% ςτα επόμενα χρόνια, θ απορρζουςα από αυτιν τθν εξζλιξθ
ςυρρίκνωςθ του ΑΕΡ κατά 15%, τουλάχιςτον, κα αυξιςει το δθμόςιο χρζοσ, ωσ ποςοςτό του ΑΕΡ, πάνω από το
150%, περιπλζκοντασ και παρατείνοντασ τθν κρίςθ. Ζτςι, το πιο ρεαλιςτικό πλάνο, ίςωσ, για τθν Ελλάδα, κα ιταν θ
προςπάκεια για επαναδιαπραγμάτευςθ και αναδόμθςθ του χρζουσ τθσ με άμεςθ ευρωπαϊκι βοικεια και
ςυναίνεςθ, με τθ χριςθ του ιςχυρότερου διαπραγματευτικοφ τθσ χαρτιοφ, που δεν είναι άλλο απʽτο ότι μία
ενδεχόμενθ πτϊχευςθ τθσ κα απειλοφςε τθν ίδια τθν φπαρξθ τθσ ΕΕ, επιφζροντασ ζνα καίριο χτφπθμα ςτο
ευρωπαϊκό τραπεηικό ςφςτθμα και προκαλϊντασ δριμεία αφξθςθ του κόςτουσ δανειςμοφ των υπόλοιπων
ευάλωτων ςτθν κρίςθ ευρωπαϊκϊν κρατϊν, αυξάνοντασ τθν πικανότθτα για περαιτζρω πτωχεφςεισ.
Για παράδειγμα, με μζγεκοσ 5 φορζσ αυτό τθσ ελλθνικισ οικονομίασ και με δθμόςιο χρζοσ τθσ τάξθσ του 1 τρισ
δολαρίων, θ Λςπανία κα ακολουκιςει με μακθματικι ακρίβεια τθν Ελλάδα ςε μία ενδεχόμενθ κατάρρευςθ τθσ και
αυτό κα πρζπει να αποτελεί ζνα από τα ςθμαντικότερα επιχειριματα τθσ χϊρα μασ για να ςυνεχίςουμε να
πιζηουμε τουσ εταίρουσ μασ για μία γριγορθ και ςυλλογικι λφςθ ςτο πρόβλθμα και όχι για μία πολυετι και
βάναυςθ προςπάκεια για ζξοδο από τθν κρίςθ.
Είναι πικανό θ τωρινι, αμυντικι, ςτάςθ τθσ Ελλάδασ να μθν αποδειχκεί τόςο ωφζλιμθ όςο αν υιοκετοφςε μία πιο
επικετικι ςυμπεριφορά, βάηοντασ φρζνο ςτθν κακυςτζρθςθ για μία λφςθ, θ οποία εξυπθρετεί μόνο τα
ςυμφζροντα των υπολοίπων ευρωπαϊκϊν κρατϊν και όχι τα ελλθνικά. Ρράγματι, εξαιτίασ τθσ ελλθνικισ κρίςθσ το
κόςτοσ του δανειςμοφ για τθ Γερμανία κατζγραψε μεγάλθ μείωςθ ςτο αʽτρίμθνο του 2010, με τα ομόλογα τθσ να
γίνονται ανάρπαςτα, κακϊσ θ χϊρα κεωρείται θ αςφαλζςτερθ τθσ Ευρϊπθσ. Στο ίδιο διάςτθμα, θ πτϊςθ του ευρϊ
βοικθςε τθ Γερμανία να αναπτυχκεί με ρυκμοφσ που είχε να δει για αρκετά χρόνια, ενϊ και θ ευρωηϊνθ, ςυνολικά,
ευνοικθκε από τθν ελλθνικι κρίςθ και τθν εκμεταλλεφτθκε για να μπει ςε τροχιά ανάρρωςθσ.
Πςο ο κλεφτοπόλεμοσ με τουσ Ευρωπαίουσ εταίρουσ μασ ςυνεχίηεται και όςο διςτάηουμε να ποντάρουμε ςτο
γεγονόσ πωσ μία ενδεχόμενθ πτϊχευςθ τθσ Ελλάδασ είναι απολφτωσ ενάντια ςτα ςυμφζροντά τουσ και τόςο
επικίνδυνθ γιʽαυτοφσ ϊςτε να μθν μποροφν να διακινδυνεφςουν να ςυμβεί, τόςο τουσ επιτρζπουμε να ηεςταίνουν
τισ οικονομίεσ τουσ χάρθ ςτθν ελλθνικι κρίςθ, τθν ϊρα που θ ίδια θ Ελλάδα καίγεται.
10

16-04-2010

Οι διεθνεύσ νομιςματικού ςειςμού και το ελληνικό οικονομικό τςουνϊμι
Δεν πρόκειται να διαφωνιςω πωσ θ ελλθνικι οικονομία ζχει προβλιματα, οφτε και να αμφιςβθτιςω το μζγεκοσ
και το βάκοσ αυτϊν. Μςωσ, όμωσ, είναι καλό να αναρωτθκεί κανείσ, γιατί αυτά τα προβλιματα δεν είχαν
δθμιουργιςει πρόβλθμα όλα τα προθγοφμενα χρόνια και γιατί φαντάηουν τόςο ανυπζρβλθτα ςιμερα. Θ
βαςικότερθ αιτία δεν είναι αμιγϊσ οικονομικι αλλά πατά με το ζνα πόδι ςτθν πραγματικι και με το άλλο ςτθ
χρθματιςτθριακι / χρθματοπιςτωτικι οικονομία.
Θ παγκόςμια οικονομία είναι άρρθκτα ςυνδεδεμζνθ με το δανειςμό και ο τελευταίοσ επιτυγχάνεται μζςα από τθν
‘αγορά δανείων’, με τθν ζκδοςθ κρατικϊν ομολόγων. Τα ομόλογα αποτελοφν μία ‘ομολογία’ του κράτουσ ότι
χρωςτά χριματα και ότι δεςμεφεται να πλθρϊνει τουσ τόκουσ και τισ δόςεισ του μζχρι τθν εξόφλθςθ του ςυνολικοφ
ποςοφ του δανείου.
Πμωσ θ αγορά ομολόγων (δανείων) είναι χρθματιςτθριακι και τα επιτόκια δανειςμοφ ανεβοκατεβαίνουν όπωσ οι
χρθματιςτθριακοί δείκτεσ. Ζτςι, προκειμζνου ζνα κράτοσ να προγραμματίςει τον κρατικό του προχπολογιςμό
πρζπει να προβλζψει το επιτόκιο με το οποίο κα μπορζςει να δανειςτεί. Πςο το επιτόκιο παραμζνει εντόσ του
εφρουσ τθσ πρόβλεψθσ, το κράτοσ δεν πρζπει να ζχει κανζνα πρόβλθμα να χρθματοδοτιςει τισ ανάγκεσ του. Αν,
ωςτόςο, για τον οποιοδιποτε λόγο, το επιτόκιο του δανειςμοφ αυξθκεί πζρα από το προβλεπόμενο εφροσ, το
κράτοσ αρχίηει να ζχει πρόβλθμα χρθματοδότθςθσ των αναγκϊν του, το οποίο μεγαλϊνει ανάλογα με τθν αφξθςθ
του κόςτουσ δανειςμοφ.
Αυτό ακριβϊσ ςυνζβθ ςτθν περίπτωςθ τθσ Ελλάδασ με το επιτόκιο των 10ετϊν τθσ ομολόγων να είναι, το
Σεπτζμβριο του 2009, ςτο 4,5% και τον Απρίλιο του 2010, ςτο 7,40%, καταγράφοντασ μία αφξθςθ τθσ τάξθσ του 65%
ςε ζξι μινεσ και με το επιτόκιο του 5αετοφσ ομολόγου να αυξάνεται κατά 125% και του 2ετοφσ κατά 464% ςτο ίδιο
διάςτθμα, κάνοντασ δυςβάςταχτθ ζωσ απαγορευτικι τθ χρθματοδότθςθ των αναγκϊν τθσ χϊρασ. Αυτό το
χρθματοπιςτωτικό ςοκ προκάλεςε βαρφτατεσ οικονομικζσ ςυνζπειεσ για τθν Ελλάδα αλλά εξυπθρζτθςε και
ωφζλθςε τόςο τισ ΘΡΑ, όςο τθν Ευρϊπθ και τθν Αςία.
Οι ΘΡΑ, ζχοντασ καταφζρει να επιςτρζψουν ςε κετικι ανάπτυξθ του ΑΕΡ τουσ, πλθκωρίηοντασ τθν οικονομία τουσ
μζςω ενόσ αςφλλθπτου ςε μζγεκοσ δανειςμοφ και χρθςιμοποιϊντασ ωσ μοχλό τθ χρθματιςτθριακι ανάπτυξθ,
χρειάηονταν μία ενίςχυςθ του δολαρίου, προκειμζνου να περιορίςουν τισ επερχόμενεσ πλθκωριςτικζσ πιζςεισ και
να ζχουν περικϊρια να ξεκινιςουν ζναν δεφτερο γφρο πτϊςθσ του δολαρίου, ςε περίπτωςθ που αυτό χρειαςτεί ςτο
μζλλον.
Στθν Αςία, θ εκρθκτικι ανάπτυξθ τθσ Κίνασ, θ οποία ςτο α’ τρίμθνο του 2010 είδε το ΑΕΡ τθσ να αυξάνεται κατά
11,9% ςε ετιςια βάςθ (ρεκόρ τριετίασ), οδιγθςε ςτθν ανάπτυξθ και των περιφερειακϊν οικονομιϊν, τθσ
Σιγκαποφρθσ, τθσ Μαλαιςίασ, τθσ Ταϊβάν κλπ με αποτζλεςμα να κινδυνεφουν από υπερκζρμανςθ των οικονομιϊν
τουσ και αφξθςθ του πλθκωριςμοφ και ζτςι να ζχουν ανάγκθ από τθν ανατίμθςθ των νομιςμάτων τουσ. Κακϊσ το
κινεηικό γουάν είναι ςυνδεδεμζνο ςτο δολάριο και κακϊσ τα υπόλοιπα περιφερειακά αςιατικά νομίςματα
επθρεάηονται καταλυτικά από το γουάν, ο μόνοσ τρόποσ για να ανατιμθκοφν ιταν μζςα από τθ χρθματιςτθριακι
ανατίμθςθ του δολαρίου. Ζτςι, ΘΡΑ και Αςία χρειάηονταν μία αφξθςθ του δολαρίου, το οποίο βριςκόταν, από το
Μάρτιο του 2009 και μετά, ςε ελεφκερθ πτϊςθ.
Ρροκειμζνου να επιτευχκεί θ αντιςτροφι τθσ πτωτικισ τάςθ του δολαρίου επιςπεφτθκαν μία ςειρά από τα
‘εκτελεςτικά όργανα’ του ζξυπνου χριματοσ, δθλαδι οργανωμζνα κεφάλαια τα οποία ζχουν εξειδίκευςθ ςτισ
χρθματιςτθριακζσ ‘επικζςεισ’ εναντίον νομιςμάτων, με επικεφαλισ αυτϊν τον Σόροσ, ο οποίοσ ζχει γράψει
χρθματιςτθριακι ιςτορία με τισ επικζςεισ του εναντίον τθν αγγλικισ λίρασ, τθν οποία και διζλυςε το 1992 αλλά και
τισ επικζςεισ του ςτα νομίςματα των ‘αςιατικϊν τίγρεων’ που προκάλεςαν τθν κρίςθ του 1997.
Από τθν άλλθ πλευρά, θ Ευρϊπθ, ηθτοφςε μία πτϊςθ του ευρϊ όπωσ ο διψαςμζνοσ αναηθτεί μία όαςθ ςτθ μζςθ
τθσ εριμου και το τελευταίο πράγμα που ςκόπευε να κάνει ιταν να υπεραςπιςτεί το νόμιςμα τθσ. Ζτςι, θ άνοδοσ
του δολαρίου πζραςε μζςα από τθν πτϊςθ του ευρϊ και αυτι ενορχθςτρϊκθκε με βαςικό όργανο τθσ ορχιςτρασ
τθν Ελλάδα, θ χρθματιςτθριακι επίκεςθ εναντίον τθσ οποίασ οδιγθςε ςτθν απογείωςθ του κόςτουσ δανειςμοφ τθσ,
ςτθν ολοζνα και με μεγαλφτερθ δυςκολία χρθματοδότθςθ των αναγκϊν τθσ, ςτθ μεγζκυνςθ των οικονομικϊν τθσ
11

προβλθμάτων, ςτο διαςυρμό τθσ μζςω των διεκνϊν ΜΜΕ που ςυνεργάηονται με το ζξυπνο χριμα και τελικά ςτο
δρόμο για το ΔΝΤ.
Κα μποροφςε ςτθ κζςθ τθσ Ελλάδασ να ιταν θ Ρορτογαλία, θ Λςπανία ι θ Λταλία αλλά δυςτυχϊσ θ χϊρα μασ ζγινε θ
νο1 υποψιφια για το ρόλο του ‘κακοφ παιδιοφ’ τθσ ευρωπαϊκισ οικονομίασ εξαιτίασ μίασ ςειράσ, όχι ιδιαίτερα
επιτυχθμζνων χειριςμϊν τθσ. Ζτςι, εν μζςω των διεκνϊν νομιςματικϊν ςειςμϊν και τθσ προςπάκειασ των
μεγαλφτερων οικονομιϊν του κόςμου να εξυπθρετιςουν τα ςυμφζροντά τουσ, θ Ελλάδα οδθγικθκε ςε ζνα
οικονομικό τςουνάμι και μετρά, ιδθ, τθσ απϊλειεσ τθσ, τθν ϊρα που οι υπόλοιποι μετροφν τα κζρδθ τουσ.

12

17-04-2010

Η Ελλϊδα ανϋλαβε να παύξει το ρόλο του κακού
Θ κυβζρνθςθ ζχει χαρακτθρίςει εκνικι επιτυχία τθ ςυμφωνία για το μθχανιςμό οικονομικισ ςτιριξθσ τθσ Ελλάδασ,
με τθ ςυνεργαςία ΕΕ και ΔΝΤ. Ωςτόςο, όπωσ επιςθμαίνει και ο διευκυντισ Ελλθνικισ Κοινότθτασ Σεχνικισ
Ανάλυςθσ (GSTA Ltd), Πάνοσ Παναγιϊτου, ςτο tvxs.gr, ο οποίοσ ζχει προβλζψει ςωςτά όλεσ τισ τελευταίεσ
εξελίξεισ, ο μθχανιςμόσ ςτιριξθσ αποτελεί «ζνα μόνο κομμάτι του παηλ». Γιατί θ Ελλάδα, εξθγεί ςτθ ςυνζντευξθ
που ακολουκεί, αποτελεί πεδίο δοκιμϊν τθσ παγκόςμιασ οικονομίασ: παρουςιάςτθκε οικειοκελϊσ ςτο «casting»
των μεγάλων οικονομιϊν, για να αναλάβει ζνα ρόλο τον οποίο «κάποιοσ ζπρεπε να παίξει». Γεγονόσ που
αποδεικνφει και θ επιμονι των περιβόθτων spread ςε δυςκεϊρθτα φψθ.
Απαντϊντασ ςε ερωτιματα του tvxs.gr, ο κ. Ραναγιϊτου καταρχάσ επιβεβαιϊνει ότι «το ΔΝΣ δεν φθμίηεται για τισ
‘εμπνευςμζνεσ’ οικονομικζσ ςυμβουλζσ του αλλά περιςςότερο για τον άκομψο και ενίοτε ςκλθρό τρόπο με τον
οποίο προςπακεί να εξαςφαλίςει τθ βελτίωςθ κάποιων οικονομικϊν μεγεκϊν, χωρίσ να λάβει υπόψθ του
ςθμαντικζσ παραμζτρουσ».
Στθ ςυνζχεια, εξθγεί ότι θ Ελλάδα, ωσ «‘πελάτθσ’ των εμπόρων χρζουσ και μάλιςτα πάρα πολφ καλόσ, ζχει κάκε
δικαίωμα να επαναδιαπραγματευτεί το χρζοσ τθσ». Αυτό μπορεί να γίνει «με τθ μεταφορά του λίγα χρόνια
μπροςτά ςτο χρόνο» και χωρίσ να προθγθκεί κιρυξθ πτϊχευςθσ, ιδανικά «όταν τα ΜΜΕ κα μασ ζχουν ‘ξεχάςει’ ςε
ζνα ςθμαντικό βακμό».
Ο ίδιοσ κοςτολογεί το «καπζλο» για τθν εκνικι οικονομία από τθν κοφρςα των spread ςε περιςςότερα από 13
δισ ευρϊ για το 2010, αξιϊνει μία επικετικι προςζγγιςθ τθσ οικονομίασ για να «μειϊςει τισ ςυνζπειεσ τθσ
αμυντικισ (που ακολουκικθκε ωσ τϊρα) και να προςπακιςει να τισ εξιςορροπιςει, ανακουφίηοντασ τουσ πολίτεσ
και δίνοντασ τουσ ουςιαςτικζσ ελπίδεσ για το μζλλον», και εκφράηει τθν πεποίκθςθ ότι θ Ελλάδα «πρζπει να
καταφζρει να ‘αντζξει’ για τόςο διάςτθμα όςο χρειαςτεί για να βγει από τθν κρίςθ θ διεκνισ οικονομία, ϊςτε και τα
ελλθνικά προβλιματα να αρχίςουν να φαίνονται μικρότερα».
Αναφορικά με τθν τφχθ των υπόλοιπων «αδφναμων κρίκων» τθσ Ευρωηϊνθσ, ιδίωσ τθσ Λςπανίασ και τθσ
Ρορτογαλίασ, τονίηει: «Πςο θ ελλθνικι κρίςθ εξυπθρετεί τα διεκνι ςυμφζροντα δεν υπάρχει λόγοσ για τθν
επιδείνωςθ τθσ κατάςταςθσ ςτισ δφο αυτζσ χϊρεσ. Αν θ Ελλάδα δεν αποδειχτεί αρκετι, τότε επόμενοσ ‘ςτόχοσ’
είναι θ Πορτογαλία».
Γενικότερα, κλθκείσ να ςχολιάςει ςυνολικά τθν πορεία του υφιςτάμενου οικονομικοφ ςυςτιματοσ ζωσ ςιμερα,
αναφζρει: «Δεν κα ςχολιάςω αν είναι αποτελεςματικόσ ο δρόμοσ ι όχι αλλά κα αρκεςτϊ ςτο να προβλζψω ότι
αυτόσ κα ςυνεχίςει να είναι ο δρόμοσ και γι’ αυτό είναι καλφτερα να μάκουμε να εκμεταλλευόμαςτε τισ
αδυναμίεσ του ςυςτιματοσ, ϊςτε από τθ μία να προςτατευόμαςτε από τα αρνθτικά του και από τθν άλλθ να
απολαμβάνουμε τα κετικά του ςτο μζγιςτο δυνατό βακμό.
Ακολουκεί πλιρθσ θ ςυνζντευξθ του κ. Ραναγιϊτου ςτο tvxs.gr:
Κρίνοντασ από τθ μετζπειτα πορεία των spread, αποδεικνφεται ανεπαρκισ θ προοπτικι ενεργοποίθςθσ του
γνωςτοφ μθχανιςμοφ ςτιριξθσ τθσ ελλθνικισ οικονομίασ;
Ο μθχανιςμόσ ςτιριξθσ αποτελεί ζνα, μόνο, κομμάτι του παηλ που περιλαμβάνει, μεταξφ άλλων και το πρόβλθμα
τθσ Ελλάδασ και από μόνοσ του δεν περίμενα οφτε και προβλζπω ότι κα είναι αρκετόσ για τθ μείωςθ των επιτοκίων
δανειςμοφ τθσ χϊρασ, ειδικότερα των μακροπρόκεςμων (...) Ρροσ το παρόν, οδθγοφμαςτε πιο κοντά προσ τθν
ενεργοποίθςθ του, μερικϊσ ι ολικϊσ.
Η πικανότθτα πτϊχευςθσ τθσ Ελλάδασ είναι ςιμερα μεγαλφτερθ ι μικρότερθ;
Θ πικανότθτα πτϊχευςθσ τθσ Ελλάδασ υπολογίηεται με βάςθ τα ελλθνικά CDS, δθλαδι το κόςτοσ αςφάλιςθσ
ελλθνικοφ χρζουσ 5 ετϊν. Ο ςυγκεκριμζνοσ υπολογιςμόσ δεν είναι πανάκεια αλλά αντίκετα, είναι ιδιαίτερα τρωτόσ
ςε μία ουςιαςτικι κριτικι του. Ζτςι, το πρϊτο πρόβλθμα είναι πϊσ ορίηεται, αντικειμενικά, θ πικανότθτα
πτϊχευςθσ μίασ χϊρασ και ςτθ ςυγκεκριμζνθ περίπτωςθ τθσ Ελλάδασ. Αν λάβουμε υπόψθ μασ, όντωσ, τα CDS, τότε
αυτι είναι ίδια πριν και μετά τθν ανακοίνωςθ των όρων τθσ ςυμφωνίασ Ελλάδασ, ΕΕ και ΔΝΤ. Αν λάβουμε υπόψθ
13

μασ άλλεσ, πιο ρεαλιςτικζσ προςεγγίςεισ, τότε θ πικανότθτα πτϊχευςθσ τθσ Ελλάδασ είναι, ςιμερα, μικρότερθ απ’
ότι πριν τθν επίτευξθ τθσ ςυμφωνίασ.
Ζχει αποτιμθκεί ζωσ τϊρα το οικονομικό κόςτοσ για τθ χϊρα από τθν κοφρςα των spread;
Υπολογίηεται πωσ το επιπλζον κόςτοσ δανειςμοφ για τθν Ελλάδα, εξαιτίασ τθσ απογείωςθσ των spreads, κα είναι
μεγαλφτερο από 13 δισ ευρϊ για το 2010.
Τπάρχει μαγικό ραβδάκι; Μια κίνθςθ θ οποία κα μποροφςε να ρίξει άμεςα τα spread;
Θ αφξθςθ των spreads είναι το τζλοσ ενόσ ζργου το οποίο ξεκίνθςε πολφ νωρίτερα και ο μόνοσ τρόποσ για τθν
άμεςθ μείωςθ τουσ, ςε αυτιν τθ φάςθ, είναι με τθ μεταφορά του ρόλου του ‘κακοφ παιδιοφ’ τθσ οικονομίασ ςε
κάποια άλλθ χϊρα, πικανότερα τθν Ρορτογαλία, κάτι το οποίο δε νομίηω να αποτελεί δικι μασ επιλογι αλλά
περιςςότερο του ζξυπνου χριματοσ. Αυτι τθ ςτιγμι τόςο οι ΘΡΑ όςο θ Ευρϊπθ αλλά και θ Αςία εξυπθρετοφνται
από τθν ελλθνικι κρίςθ, εξαιτίασ των μεταβολϊν που αυτι βοθκά να προκλθκοφν ςτισ διεκνείσ νομιςματικζσ
ιςοτιμίεσ. Κα μποροφςε να ζχει επιλεγεί μία άλλθ χϊρα για να εξυπθρετιςει τα ςυμφζροντα των μεγάλων
οικονομικϊν αλλά θ Ελλάδα, ςχεδόν, ςικωςε το χζρι τθσ προκειμζνου να επιλεχκεί αυτι. Στθ κζςθ τθσ Ελλάδασ κα
μποροφςε, κάλλιςτα, να ιταν θ Ρορτογαλία, αν μόνο κάναμε τισ ςωςτζσ κινιςεισ. Και κα ιμαςταν εμείσ, τϊρα, που
κα διαβάηαμε τουσ διεκνείσ τίτλουσ των ειδιςεων για τθν πορτογαλικι κρίςθ και θ Ρορτογαλία που κα εξωκοφνταν
ςτο ΔΝΤ. Το μόνο ςίγουρο είναι πωσ υπιρχε ζνασ ρόλοσ και κάποιοσ ζπρεπε να τον παίξει. Υποψιφιεσ χϊρεσ ιταν θ
Ρορτογαλία, θ Ελλάδα, θ Λςπανία και θ Λταλία αλλά οι μόνοι που πιγαμε ςτο ‘κάςτινγκ’ ιμαςταν εμείσ.
Είναι αλικεια ότι θ ελλθνικι κρίςθ ευνοεί άλλεσ οικονομίεσ τθσ Ευρωηϊνθσ, όπωσ θ γερμανικι; H πυρκαγιά ςτθν
Ελλάδα ηεςταίνει τισ υπόλοιπεσ ευρωπαϊκζσ χϊρεσ, όπωσ λίγο-πολφ ζχετε αναφζρει; Και με ποιο τρόπο;
Είναι αλικεια και αυτό ςυμβαίνει, κυρίωσ, μζςω των μεταβολϊν των διεκνϊν νομιςματικϊν ιςοτιμιϊν, όπωσ
ανζφερα παραπάνω. Οι ΘΡΑ χρειάηονταν μία ανατίμθςθ του δολαρίου, θ Ευρϊπθ μία υποτίμθςθ του ευρϊ και θ
Αςία μία ανατίμθςθ των δικϊν τθσ νομιςμάτων. Θ ελλθνικι κρίςθ ιταν ο καταλφτθσ για να πάρουν όλοι αυτό που
επεδίωκαν.
Σι να περιμζνουμε για τθν Ιςπανία και τθν Πορτογαλία;
Πςο θ ελλθνικι κρίςθ εξυπθρετεί τα διεκνι ςυμφζροντα δεν υπάρχει λόγοσ για τθν επιδείνωςθ τθσ κατάςταςθσ
ςτισ δφο αυτζσ χϊρεσ. Αν θ Ελλάδα δεν αποδειχτεί αρκετι τότε επόμενοσ ‘ςτόχοσ’ είναι θ Ρορτογαλία.
Θα ιταν εφικτι μία επαναδιαπραγμάτευςθ του χρζουσ; Και αυτι κα προχπόκετε τθν κιρυξθ πτϊχευςθσ (ςτάςθ
πλθρωμϊν);
Μπορεί να γίνει μία προςπάκεια επαναδιαπραγμάτευςθσ τμιματοσ του χρζουσ, με τθ μεταφορά του λίγα χρόνια
μπροςτά ςτο χρόνο, ποντάροντασ ςτο ότι θ διεκνισ οικονομία κα ζχει, ιδθ, αναρρϊςει μζχρι τότε και το ελλθνικό
πρόβλθμα κα ζχει ξεφουςκϊςει. Θ επαναδιαπραγμάτευςθ δεν προχποκζτει τθν κιρυξθ πτϊχευςθσ. Αυτό που
πρζπει να ςυμβεί είναι να καταφζρουμε μποφμε ςτο μυαλό των δανειςτϊν μασ, ιδιαίτερα των ιδιωτϊν και να
κατανοιςουμε πωσ το μόνο που τουσ ενδιαφζρει είναι θ εξαςφάλιςθ των ςυμφερόντων τουσ. Θ Ελλάδα πρζπει να
αποκτιςει ότι και οι ΘΡΑ, δθλαδι μία ‘χρθματιςτθριακι διπλωματία’. Μία ομάδα ανκρϊπων που κα γνωρίηει πϊσ
λειτουργεί το χρθματοπιςτωτικό ςφςτθμα και κα μπορεί να ςυνεργάηεται με τισ υπάρχουςεσ ομάδεσ αλλά και τισ
ελλθνικζσ τράπεηεσ για να πιζηει για τθν εξαςφάλιςθ των ελλθνικϊν ςυμφερόντων. Θ Ελλάδα είναι ζνασ ‘πελάτθσ’
των εμπόρων χρζουσ και μάλιςτα πάρα πολφ καλόσ. Ζχει κάκε δικαίωμα να ηθτιςει επαναδιαπραγμάτευςθ του
χρζουσ τθσ αλλά αυτό πρζπει να γίνει με τρόπο χειρουργικό οφτωσ ϊςτε να μθν αποτελζςει μία ακόμθ αφορμι για
τθν αφξθςθ των επιτοκίων δανειςμοφ. Μςωσ, μάλιςτα, είναι καλφτερο να μθ γίνει άμεςα αλλά λίγο αργότερα, όταν
τα ΜΜΕ κα μασ ζχουν ‘ξεχάςει’ ςε ζνα ςθμαντικό βακμό.
Εκτιμάτε ότι ο Οργανιςμόσ Διαχείριςθσ Δθμόςιου Χρζουσ (ΟΔΔΗΧ) χειρίηεται ςωςτά το ηιτθμα του δανειςμοφ;
Διότι ζχει αςκθκεί κριτικι και ςε αυτό το επίπεδο.
Δε κζλω να ςχολιάςω τισ κινιςεισ του ΟΔΔΘΧ αλλά πάντα υπάρχουν περικϊρια βελτίωςθσ.
Παρουςιάηει εξαιρετικό ενδιαφζρον θ πλθροφορία που περιλάβατε ςε πρόςφατο άρκρο ςασ ότι οι 7 από τισ 10
χϊρεσ με τισ μεγαλφτερεσ πικανότθτεσ πτϊχευςθσ ζχουν ιδθ δεχκεί τθν περιβόθτθ βοικεια από το ΔΝΣ, και
αςφαλϊσ ζχουν υποςτεί τισ επιπτϊςεισ από τα μζτρα λιτότθτασ τα οποία λαμβάνουν οι αντίςτοιχεσ κυβερνιςεισ
14

με αποτζλεςμα τελικά να πετυχαίνουν το αντίκετο από το προςδοκϊμενο αποτζλεςμα. Και το κόςτοσ δανειςμοφ
αυτϊν των χωρϊν παρζμεινε δυςβάςταχτο.
Δυςτυχϊσ, θ πλθροφορία αυτι είναι αλθκισ αλλά ευτυχϊσ θ Ελλάδα είναι αρκετά διαφορετικι από τισ υπόλοιπεσ
αυτζσ χϊρεσ. Ραρόλα αυτά, είναι γεγονόσ, πωσ το ΔΝΤ δε φθμίηεται για τισ ‘εμπνευςμζνεσ’ οικονομικζσ ςυμβουλζσ
του αλλά περιςςότερο για τον άκομψο και ενίοτε ςκλθρό τρόπο με τον οποίο προςπακεί να εξαςφαλίςει τθ
βελτίωςθ κάποιων οικονομικϊν μεγεκϊν, χωρίσ να λάβει υπόψθ του ςθμαντικζσ παραμζτρουσ. Στθν Τουρκία, για
παράδειγμα, το ΔΝΤ ξεκίνθςε 19 project με τθ χϊρα και από αυτά, τελικά, ολοκλθρϊκθκαν, μόλισ τα 2.
Είναι περιττό να αναφζρουμε ότι θ ελλθνικι οικονομία πλθροί πλζον τισ προχποκζςεισ πολφχρονθσ φφεςθσ;
Υπάρχουν δφο, βαςικοί, διαφορετικοί οριςμοί τθσ οικονομικισ ‘φφεςθσ’. Ο επίςθμοσ ζχει να κάνει με τθν
πραγματικι μείωςθ του ΑΕΡ για τουλάχιςτον 2 τρίμθνα. Ο δεφτεροσ ζχει να κάνει με τθν ζλλειψθ ουςιαςτικισ
ανάπτυξθσ τθσ οικονομίασ, με τρόπο τζτοιο που να αποτυπϊνεται ςτθν ανεργία, το ειςόδθμα, τθν κατανάλωςθ,
ακόμθ και ςτθν ψυχολογία των πολιτϊν. Αν λάβουμε υπόψθ μασ τον πρϊτο οριςμό, τότε θ Ελλάδα αναμζνεται να
παραμείνει ςε φφεςθ ςτα επόμενα εξάμθνα, κακϊσ τα νζα μζτρα κα προκαλζςουν ςυρρίκνωςθ του ΑΕΡ. Αν μιλάμε
για το δεφτερο οριςμό και ιδιαίτερα για τθν ουςιαςτικι οικονομικι ανάπτυξθ, τότε τόςο θ Ελλάδα όςο και οι
περιςςότερεσ αναπτυγμζνεσ οικονομίεσ του κόςμου, βρίςκονται ςε φφεςθ από τισ αρχζσ του 2000 και
προςπάκθςαν να τθν ξεπεράςουν μζςω τθσ αφξθςθσ τθσ ρευςτότθτασ ςτο ςφςτθμα, θ οποία οδιγθςε ςτον
υπζρμετρο δανειςμό, τθ φοφςκα ςτθν αγορά κατοικίασ και τελικά ςτθν τραπεηικι κρίςθ, το κραχ ςτθν αγορά
κατοικίασ και τθ διεκνι φφεςθ. Δεν πρζπει να ξεχνάμε πωσ θ ταλαιπωρία και τα προβλιματα τθσ Ελλάδασ
μεγεκφνονται όςο θ διεκνισ οικονομίασ βρίςκεται ςε κρίςθ και αμβλφνονται όςο θ διεκνισ οικονομία αναρρϊνει
από τθν κρίςθ.
Ποιοσ είναι ο εναλλακτικόσ, ρεαλιςτικόσ, δρόμοσ για τθν ελλθνικι κυβζρνθςθ, και κατ’ επζκταςθ τθν ελλθνικι
οικονομία;
Κατ’ αρχιν κα πρζπει να γίνει κατανοθτό πωσ υπάρχουν δφο οικονομίεσ, θ χρθματιςτθριακι και θ πραγματικι και
κα πρζπει θ κυβζρνθςθ να βρει τα άτομα εκείνα που καταλαβαίνουν τθ λειτουργία και των δφο και τον τρόπο
αλλθλοεπθρεαςμοφ τουσ. Από εκεί και πζρα θ Ελλάδα πρζπει να καταφζρει να ‘αντζξει’ για τόςο διάςτθμα όςο θ
διεκνισ οικονομία να βγει από τθν κρίςθ ϊςτε και τα ελλθνικά προβλιματα να αρχίςουν να φαίνονται μικρότερα.
Ρροσ το παρόν όλοι κερδίηουν από τθν ταλαιπωρία τθσ Ελλάδασ και όςο αυτό ιςχφει κα είναι πολφ δφςκολο θ
κατάςταςθ να βελτιωκεί.
Επιπλζον, χρειάηεται ζξυπνθ προςζγγιςθ του ελλθνικοφ προβλιματοσ από διαφορετικζσ οπτικζσ γωνίεσ και θ
ςυνεργαςία τόςο ςτον πολιτικό, όςο και ςτον οικονομικό, διπλωματικό και επιχειρθματικό τομζα ϊςτε να
περιοριςτεί όςο το δυνατόν θ μείωςθ του ΑΕΡ αλλά και να υπάρξει άμεςθ ανάπτυξθ ςε τομείσ όπου ζχουμε,
ςχετικά, καλζσ υποδομζσ. Θ κρίςθ δεν πρζπει να χωρίςει αλλά να ενϊςει τθν Ελλάδα και αυτό ίςωσ είναι το
δυςκολότερο να επιτευχκεί.
Τζλοσ, χρειάηεται επικετικι και όχι μόνο αμυντικι αντιμετϊπιςθ του προβλιματοσ. Θ αμυντικι προςζγγιςθ
ςυνεπάγεται προςπάκεια αντιμετϊπιςθσ τθσ κρίςθσ μζςω τθσ υιοκζτθςθσ ςκλθρϊν μζτρων και ςυμφωνιϊν για
δανειςμό τθσ χϊρασ και μοιραία κα οδθγιςει ςε μείωςθ του ΑΕΡ, αφξθςθ τθσ ανεργίασ και αποδυνάμωςθ τθσ
ελλθνικισ οικονομίασ. Θ επικετικι προςζγγιςθ ζρχεται να μειϊςει τισ ςυνζπειεσ τθσ αμυντικισ και να προςπακιςει
να τισ εξιςορροπιςει, ανακουφίηοντασ τουσ πολίτεσ και δίνοντασ τουσ ουςιαςτικζσ ελπίδεσ για το μζλλον.
Για παράδειγμα, λαμβάνοντασ υπόψθ ότι το 15-18% του ΑΕΡ τθσ χϊρασ προζρχεται από τον τουριςμό και 1 ςτουσ 5
εργαηόμενουσ απαςχολείται ςτον τουριςτικό κλάδο, είναι ευνόθτο ότι πρζπει να λθφκοφν μζτρα για τθν ενίςχυςθ
και τθν ανάπτυξθ του τουριςμοφ άμεςα, ϊςτε να μθ χακεί οφτε καν το φετινό καλοκαίρι. Σχεδόν κάκε πόλθ τθσ
Ελλάδασ μπορεί να μετατραπεί ςε τουριςτικι με ελάχιςτο κόπο και αυτό, ίςωσ, το γνωρίηουμε καλφτερα όςοι
μζνουμε ςτο εξωτερικό και αντιλαμβανόμαςτε ότι οι ξζνοι βλζπουν τθ χϊρα μασ ςαν επίγειο παράδειςο. Αυτι τθ
ςτιγμι ο παγκόςμιοσ τουριςμόσ υποφζρει και τα χιλιάδεσ τουριςτικά γραφεία ανά τον κόςμο διψοφν για
ςυνεργαςίεσ και νζεσ προτάςεισ που κα τα βοθκιςουν να βγουν από τθν κρίςθ. Μία ςκζψθ κα ιταν θ δθμιουργία
ενόσ οργανιςμοφ προςζγγιςθσ τουριςτϊν, ο οποίοσ κα εξζταηε άμεςα τα τουριςτικά πλεονεκτιματα κάκε γωνιάσ
τθσ Ελλάδασ και κα ετοίμαηε μζςα ςε ελάχιςτο χρονικό διάςτθμα προτάςεισ για τισ χιλιάδεσ τουριςτικϊν γραφείων
ςε όλο τον κόςμο, που βρίςκονται, ςιμερα, με τθν πλάτθ ςτον τοίχο. Αυτά κα αναλάμβαναν να μεταφζρουν το
μινυμα ςτουσ εκατομμφρια πελάτεσ ςτουσ οποίουσ ζχουν πρόςβαςθ.
15

Θ Ελλάδα, αυτι τθ ςτιγμι, ζχει αποκτιςει τεράςτια ‘δθμοςιότθτα’ ζςτω και αρνθτικι. Ο καλόσ μάνατηερ είναι
αυτόσ που κα μετατρζψει αυτιν τθ δθμοςιότθτα ςε κζρδθ για τθ χϊρα. Αν δε μποροφμε να το κάνουμε μόνοι μασ,
ασ προςλάβουμε μάνατηερ από το εξωτερικό. Αμζςωσ επόμενο βιμα κα ζπρεπε να είναι θ μετατροπι τθσ Ελλάδασ
ςε τουριςτικι χϊρα 12 μινεσ το χρόνο. Μζςα από μία τζτοια διαδικαςία κα προκφψουν οφζλθ και για τθν ελλθνικι
αγορά κατοικίασ κακϊσ είναι πολφ πικανό να αυξθκεί το ενδιαφζρον αγορϊν από κατοίκουσ άλλων χωρϊν, οι
οποίοι κα επιςκεφκοφν τθ χϊρα μασ. Επιπλζον, ζςτω και θ μερικι επιτυχία μίασ τζτοιασ προςπάκειασ κα βελτιϊςει
τθ διεκνι εικόνα τθσ χϊρασ και κα βοθκιςει ςτθν αφξθςθ τθσ αξιοπιςτίασ τθσ ωσ προσ τθν επιτυχία και των
υπόλοιπων μζτρων.
Ζχετε να κάνετε κάποιο γενικότερο ςχόλιο για τθ πορεία του υφιςτάμενου παγκόςμιου οικονομικοφ
ςυςτιματοσ, μζςα από όλεσ αυτζσ τισ εξελίξεισ τα τελευταία χρόνια; Είναι αποτελεςματικόσ ο δρόμοσ και απλϊσ
τίκεται ηιτθμα ςωςτισ διαχείριςθσ ι είναι ςυνολικότερο το ηιτθμα;
Μελετϊντασ οικονομικι και χρθματιςτθριακι ιςτορία διαπιςτϊνουμε πωσ οι οικονομικζσ κρίςεισ είναι, για
διάφορουσ λόγουσ, αναπόφευκτεσ. Δε κα ςχολιάςω αν είναι αποτελεςματικόσ ο δρόμοσ ι όχι αλλά κα αρκεςτϊ ςτο
να προβλζψω ότι αυτόσ κα ςυνεχίςει να είναι ο δρόμοσ και γι’ αυτό είναι καλφτερα να μάκουμε να
εκμεταλλευόμαςτε τισ αδυναμίεσ του ςυςτιματοσ ϊςτε από τθ μία να προςτατευόμαςτε από τα αρνθτικά του και
από τθν άλλθ να απολαμβάνουμε τα κετικά του ςτο μζγιςτο δυνατό βακμό, παρά να προςπακοφμε να το
πολεμιςουμε με πζτρεσ ι να προςποιοφμαςτε ότι δε ςυμμετζχουμε ςε αυτό, όταν ςτθν πραγματικότθτα είμαςτε
όλοι παίκτεσ ςτο ίδιο παιχνίδι.

16

20-04-2010

'Περύεργα’ ςτοιχεύα για την ελληνικό κρύςη αποκαλύπτουν εκθϋςεισ του ΔΝΣ (μϋροσ 1ο)
Σφμφωνα με το άρκρο IV του ςυμφωνθτικοφ του ΔΝΤ με τισ χϊρεσ μζλθ, τουλάχιςτον μία φορά το χρόνο
ςυντάςςεται από διοικθτικό ςυμβοφλιο του ΔΝΤ μία ζκκεςθ ςυμπεραςμάτων για τθν πορεία ζκαςτθσ χϊρασ θ
οποία και τθσ κοινοποιείται, αφοφ πρϊτα ζχει πραγματοποιθκεί επίςκεψθ ςε αυτιν από μία ομάδα του ΔΝΤ, θ
οποία ςυλλζγει οικονομικά, λογιςτικά και ςτατιςτικά ςτοιχεία και ςυηθτά με τουσ ικφνοντεσ για τισ οικονομικζσ
εξελίξεισ και τθν οικονομικι τουσ πολιτικι. Αντίςτοιχεσ εκκζςεισ καταρτίηονται και από τθν ΕΕ για τισ χϊρεσ μζλθ
τθσ.
Με τθν Ελλάδα να διαςφρεται διεκνϊσ τουσ τελευταίουσ μινεσ εξαιτίασ τθσ οικονομικισ τθσ κατάςταςθσ, να
‘τιμωρείται’ με δραματικι αφξθςθ του κόςτουσ δανειςμοφ τθσ, να 'διαφθμίηεται’ ωσ θ 4θ πικανότερθ χϊρα προσ
πτϊχευςθ ςτον κόςμο και να εξωκείται προσ ζναν μθχανιςμό ςτιριξθσ ‘Φρανκεςτάιν’, δθμιοφργθμα τθσ Γερμανίασ
και του ΔΝΤ, είναι ενδιαφζρον να δοφμε τί κρφβεται ςτα ςυμπεράςματα παλαιότερων εκκζςεων του ΔΝΤ (και τθσ
ΕΕ) για τθν Ελλάδα, τόςο ςτθν δεκαετία του ‘90 όςο και του 2000 και να τα ςυγκρίνουμε με τα τρζχοντα, για να
διαπιςτϊςουμε αν, πράγματι, θ ςθμερινι οικονομικι κατάςταςθ είναι τόςο τραγικι όςο περιγράφεται, αν, όντωσ,
αποκλίνει αρνθτικά ςε μεγάλο βακμό από αυτιν προθγοφμενων ετϊν και δεκαετιϊν, αν αποτζλεςε μία δυςάρεςτθ
ζκπλθξθ για τθν ΕΕ, το ΔΝΤ και τισ αγορζσ, αν χειροτζρεψε ζναντι των υπόλοιπων χωρϊν εντόσ και εκτόσ Ευρϊπθσ
και τελικά αν θ ςτροφι προσ το ΔΝΤ ιταν αναπόφευκτθ εξαιτίασ τθσ οικονομικισ πραγματικότθτασ ι αν ςυνζβθ και
ςυμβαίνει κάτι διαφορετικό το οποίο αξίηει να αποκαλυφκεί και να εξεταςτεί.
΢φγκριςθ του ζτουσ κρίςθσ, 2010, με τισ δεκαετίεσ ανάπτυξθσ του ‘90 και 2000
Σιμερα, ςτθν περίοδο τθσ ‘ελλθνικισ κρίςθσ’, το χρζοσ ωσ ποςοςτό του ΑΕΡ υπολογίηεται ςτο 110% - 114%, το
δθμοςιονομικό ζλλειμμα ςτο 12,7%, το ζλλειμμα τρεχουςϊν ςυναλλαγϊν ςτο 8,8%, τα επιτόκια δανειςμοφ
(βραχυπρόκεςμου και μακροπρόκεςμου) κατά μζςο όρο ςτο 7%, θ ανεργία ςτο 10,6%, θ ανάπτυξθ του ΑΕΡ ςτο –
1% με –2% και ο πλθκωριςμόσ ςτο 3,9%.
΢φγκριςθ με τθ δεκαετία του ‘90 (προ ευρϊ)
Σφμφωνα με τισ εκκζςεισ του ΔΝΤ κατά τθ διάρκεια τθσ δεκαετίασ του ‘90, το ελλθνικό χρζοσ κυμάνκθκε, κατά μζςο
όρο, ςτο 110% του ΑΕΡ, το δθμοςιονομικό ζλλειμμα ςτο 6%, το ζλλειμμα τρεχουςϊν ςυναλλαγϊν ςτο –13,5%, τα
επιτόκια δανειςμοφ, περίπου, ςτο 13%, θ ανεργία ςτο 10%, θ ανάπτυξθ του ΑΕΡ ςτο 2,5% και ο πλθκωριςμόσ πάνω
από 7%.
Ζτςι, όςον αφορά ςτο χρζοσ και ςτθν ανεργία θ οικονομικι κατάςταςθ, ςιμερα, είναι ίδια με αυτιν ςε όλθ τθ
διάρκεια τθσ δεκαετίασ του ‘90, όςον αφορά ςτα επιτόκια δανειςμοφ και ςτον πλθκωριςμό είναι μακράν καλφτερθ,
όςον αφορά ςτο ζλλειμμα τρεχουςϊν ςυναλλαγϊν καλφτερθ, ενϊ είναι 2 φορζσ χειρότερθ όςον αφορά ςτο
δθμοςιονομικό ζλλειμμα και ςαφϊσ χειρότερθ ωσ προσ τθν ανάπτυξθ του ΑΕΡ αφοφ ςιμερα είναι αρνθτικι.
΢φγκριςθ με τθ δεκαετία του ‘00 (μετά ευρϊ)
Στθ δεκαετία του 2000, το χρζοσ κυμάνκθκε ςτο 105% του ΑΕΡ, το δθμοςιονομικό ζλλειμμα ςτο 5%, το ζλλειμμα
τρεχουςϊν ςυναλλαγϊν ςτο 11%, τα επιτόκια δανειςμοφ ςτο 5,5%, θ ανεργία ςτο 10%, θ ανάπτυξθ του ΑΕΡ ςτο
3,5% –4% και ο πλθκωριςμόσ ςτο 3,5% – 4%.
Ζτςι, όςον αφορά ςτο χρζοσ και ςτθν ανεργία θ οικονομικι κατάςταςθ, ςιμερα, είναι ίδια και με αυτιν ςε όλθ τθ
διάρκεια τθσ δεκαετίασ του ‘00, το δθμοςιονομικό ζλλειμμα είναι 150% μεγαλφτερο, τα επιτόκια δανειςμοφ είναι
κατά 30% υψθλότερα, το ζλλειμμα τρεχουςϊν ςυναλλαγϊν είναι μικρότερο, θ ανάπτυξθ του ΑΕΡ και πάλι
μικρότερθ, αφοφ ςτο 2010 είναι αρνθτικι, ενϊ ο πλθκωριςμόσ κυμαίνεται ςτα ίδια επίπεδα.
Είναι το χρζοσ και το δθμοςιονομικό ζλλειμμα οι αιτίεσ τθσ ελλθνικισ κρίςθσ;

17

Από τθν παραπάνω ςφγκριςθ είναι προφανζσ, πωσ θ ςθμερινι οικονομικι κατάςταςθ τθσ Ελλάδασ δεν είναι
χειρότερθ από αυτι των προθγοφμενων 10 και 20 ετϊν ωσ προσ το χρζοσ, τθν ανεργία, τον πλθκωριςμό και το
ζλλειμμα τρεχουςϊν ςυναλλαγϊν. Πςον αφορά ςτο επιτόκιο δανειςμοφ θ Ελλάδα δανείςτθκε, ςε όλθ τθ δεκαετία
του ‘90, με κόςτοσ 85% μεγαλφτερο από το τρζχον και κατά τθ διάρκεια τθσ δεκαετίασ του 2000 με κόςτοσ 30%
χαμθλότερο από το τρζχον, με το μζςο κόςτοσ δανειςμοφ και ςτισ δφο δεκαετίεσ ςτο 9,25%, δθλαδι αρκετά
υψθλότερο από τθ τρζχον. Επομζνωσ θ μόνθ διαφορά του ςιμερα με το χκεσ ζγκειται ςτο δθμοςιονομικό ζλλειμμα
και το ρυκμό ανάπτυξθσ.
Ξεκινϊντασ από το δεφτερο, ςφμφωνα με ζκκεςθ του ΔΝΤ για τθν παγκόςμια οικονομία, που δθμοςιεφτθκε ςτισ 26
Λανουαρίου του 2010, θ καταγραφι αρνθτικϊν ρυκμϊν ανάπτυξθσ αποτελεί παγκόςμιο φαινόμενο, με το μζςο
ρυκμό ανάπτυξθσ των αναπτυγμζνων οικονομιϊν (ςτισ οποίεσ ςυμπεριλαμβάνεται και θ Ελλάδα) να ζχει βουλιάξει
ςτο –8.2% ςτα μζςα του 2008 και με τθν ανάρρωςθ να καταγράφεται μόνο μεταξφ των μεγαλφτερων οικονομιϊν
του κόςμου, όπωσ των ΘΡΑ, τθσ Γερμανίασ, τθσ Βρετανίασ κλπ.
Πςον αφορά ςτο πρϊτο, το δθμοςιονομικό ζλλειμμα, ςφμφωνα με το ΔΝΤ, αυτό αυξικθκε δραματικά διεκνϊσ και
αναμζνεται να αυξθκεί ακόμθ περιςςότερο, ιδιαίτερα ςτισ χϊρεσ που κατάφεραν να περάςουν από αρνθτικι ςε
κετικι ανάπτυξθ του ΑΕΡ, κακϊσ προςπακοφν να βοθκιςουν τισ οικονομίεσ τουσ να ςτακεροποιθκοφν πριν
λάβουν μζτρα για τθ μείωςθ του ελλείμματοσ, πολιτικι που το ΔΝΤ ‘χαιρετίηει’ και ‘υποςτθρίηει’.
Συγκεκριμζνα, ςτθν ζκκεςθ του ΔΝΤ για τθ Γερμανικι οικονομία, θ οποία δθμοςιεφτθκε ςτισ 30 Μαρτίου του 2010,
διαβάηουμε τα εξισ: ‘Θ (γερμανικι) κυβζρνθςθ αφξθςε τισ δθμόςιεσ δαπάνεσ, προχϊρθςε ςε μείωςθ τθσ
φορολογίασ και χρθματοδότθςε νζεσ κζςεισ εργαςίασ με αποτζλεςμα να δϊςει ϊκθςθ ςτθν καταναλωτικι ηιτθςθ
ςτο 2009 αλλά επίςθσ αφξθςε και το δθμοςιονομικό ζλλειμμα ςτο 3,25% από 0,2% τον προθγοφμενο χρόνο, με
ςτόχο να αυξθκεί περαιτζρω ςτο 5,7% του ΑΕΡ το 2010, δθλαδι ςχεδόν ςτο διπλάςιο από το όριο τθσ ςυμφωνίασ
ςτακερότθτασ τθσ ΕΕ. Οι διοικθτζσ του ΔΝΤ χαιρετοφν τθ ςτρατθγικι τθσ γερμανικισ κυβζρνθςθσ, θ οποία
ςυνδυάηει τθ βραχυπρόκεςμθ ςτιριξθ τθσ οικονομίασ με τθ δζςμευςθ για τθν λιψθ μζτρων για τθ μείωςθ του
ελλείμματοσ ςτο μεςοπρόκεςμο ορίηοντα.
Επίςθσ, (οι διοικθτζσ του ΔΝΤ) υποςτθρίηουν τθ ςυνζχιςθ τθσ πολιτικισ τόνωςθσ τθσ οικονομίασ κακϊσ θ ανάρρωςθ
παραμζνει εφκραυςτθ και βλζπουν τθν ανάγκθ για τθν αρχι λιψθσ δθμοςιονομικϊν μζτρων όταν πια θ ανάρρωςθ
γίνει αυτόνομθ και δε χρειάηεται τθ ςτιριξθ τθσ κυβζρνθςθσ, κάτι που προβλζπεται να ςυμβεί ςτο 2011. Στο
μεςοπρόκεςμο ορίηοντα, οι διοικθτζσ του ΔΝΤ κεωροφν πωσ το να καταφζρει θ Γερμανία να πετφχει τουσ
δθμοςιονομικοφσ ςτόχουσ τθσ Ευρϊπθσ κα τθ βοθκιςει να προετοιμαςτεί για τισ προκλιςεισ που πθγάηουν από
τον υψθλό μζςο όρο θλικίασ του πλθκυςμοφ τθσ αλλά και κα ενιςχφςουν τθν δθμοςιονομικι πολιτικι ςε ολόκλθρθ
τθν ευρωηϊνθ.”
Ζτςι, με τθ Γερμανία να αυξάνει το δθμοςιονομικό τθσ ζλλειμμα κατά 2,750% προκειμζνου να ςτθρίξει τθν
οικονομία τθσ και να τθ βοθκιςει να περάςει από αρνθτικι ςε κετικι ανάπτυξθ, προγραμματίηοντασ τθ λιψθ
μζτρων μείωςθσ του αφοφ πρϊτα θ οικονομία τθσ ςτακεροποιθκεί και με το ΔΝΤ να επικροτεί και να ςτθρίηει
ξεκάκαρα αυτιν τθν πολιτικι, φαίνεται, τουλάχιςτον, παράξενο, ότι Γερμανία, ΔΝΤ και αγορζσ ‘μαςτιγϊνουν’ τθν
Ελλάδα για τθν αφξθςθ του δθμοςιονομικοφ τθσ ελλείμματοσ εν καιρϊ κρίςθσ και τθσ επιβάλλουν μία εκ διαμζτρου
αντίκετθ πολιτικι με αυτιν που ακολουκοφν οι Γερμανοί, Αμερικανοί, Βρετανοί, Γάλλοι κλπ, υπονομεφοντασ τθν
ελλθνικι οικονομία και βάηοντασ τθν ςε ζνα εξαιρετικά επικίνδυνο δρόμο περαιτζρω μείωςθσ τθσ ανάπτυξθσ και
αφξθςθσ τθσ ανεργίασ, με ςτόχο τθν άμεςθ μείωςθ του δθμοςιονομικοφ ελλείμματοσ, ςτθ χειρότερθ χρονικι
ςτιγμι.

18

21-04-2010

'Περύεργα’ ςτοιχεύα για την ελληνικό κρύςη αποκαλύπτουν εκθϋςεισ του ΔΝΣ (μϋροσ 2ο)
Στο 1ο μζροσ τθσ ανάλυςθσ είδαμε πωσ θ αφξθςθ των δθμοςιονομικϊν ελλειμμάτων αναγνωρίηεται ωσ παγκόςμια
τάςθ από το ΔΝΤ και ζτςι θ Ελλάδα δεν αποτελεί εξαίρεςθ ςε καμία περίπτωςθ. Πμωσ, ωσ παγκόςμια τάςθ, κατά τθ
διάρκεια τθσ κρίςθσ, αναγνωρίηεται και αυτι τθσ αφξθςθσ του δθμόςιου χρζουσ, ςφμφωνα με ςτοιχεία που
παρουςίαςε ςτο Ραρίςι τθν 1θ Μαρτίου 2010 ο αναπλθρωτισ διευκυντισ του ΔΝΤ John Lipsky ο οποίοσ είπε τα
εξισ ςχετικά με το κζμα: “Είναι κοινϊσ αποδεκτό πωσ θ επιτυχία των μζτρων ενάντια ςτθν κρίςθ, τα οποία
ελιφκθςαν το τελευταίο ζτοσ, αντικατόπτριςαν τθ κετικι επιρροι που είχε θ, άνευ προθγουμζνου, δθμοςιονομικι
τόνωςθ που ςχεδιάςτθκε τόςο από τισ χϊρεσ τθσ G20 όςο και από άλλεσ χϊρεσ. Ωςτόςο, αυτζσ οι, μεγάλθσ
κλίμακασ, προςπάκειεσ, δεν ιταν χωρίσ κόςτοσ. Αντίκετα, ακόμθ και αν επιβεβαιωκοφν οι παλαιότερεσ (και όχι οι
πιο πρόςφατεσ) προβλζψεισ μασ, θ κρίςθ κα αφιςει βαριά δθμοςιονομικά ςθμάδια.
Ρροβλζπουμε πωσ το δθμόςιο χρζοσ ωσ ποςοςτό του ΑΕΡ ςτισ αναπτυγμζνεσ χϊρεσ κα αυξθκεί, κατά μζςο όρο,
από 75% ςτο τζλοσ του 2007, ςτο 110% του ΑΕΡ ςτο τζλοσ του 2014, ακόμθ και αν προλάβουν να ζχουν ςταματιςει
τα μζτρα δθμοςιονομικισ τόνωςθσ ςτο μεςοδιάςτθμα. Μζχρι το 2014 το δθμόςιο χρζοσ κα είναι κοντά ι κα ζχει
ξεπεράςει το 85% του ΑΕΡ ςε όλεσ τισ οικονομίεσ τθσ ομάδασ G7 με εξαίρεςθ αυτιν του Καναδά. Ιδθ, μζςα ςτο
2010, το μζςο δθμόςιο χρζοσ ωσ ποςοςτό του ΑΕΡ ςτισ αναπτυγμζνεσ χϊρεσ προβλζπεται να φτάςει ςε επίπεδα
υψθλότερα από αυτά του 1950, δθλαδι μετά το Β’ Ραγκόςμιο Ρόλεμο.”
Με το ελλθνικό χρζοσ να κυμαίνεται ςιμερα ςτο 110 – 114% του ΑΕΡ και με τθν πρόβλεψθ του ΔΝΤ ότι μζςα ςτα
επόμενα 3,5 χρόνια αυτόσ κα είναι ο μζςοσ όροσ των αναπτυγμζνων κρατϊν διεκνϊσ, θ Ελλάδα δε φαντάηει τόςο
‘εξωγιινθ’ όςο περιγράφεται τουσ τελευταίουσ μινεσ από τα διεκνι ΜΜΕ, ιδιαίτερα αν ςκεφτεί κανείσ πωσ
παραμζνει πολφ κοντά ςτο μζςο όρο τθσ των τελευταίων 20 ετϊν. Ζτςι, οφτε θ αφξθςθ του ελλθνικοφ
δθμοςιονομικοφ ελλείμματοσ αλλά οφτε και αφξθςθ του ελλθνικοφ χρζουσ δεν είναι δυνατόν να προκάλεςαν
ζκπλθξθ ςτο ΔΝΤ, τθν ΕΕ και τισ αγορζσ, αφοφ πρόκειται για τθ μείηονα τάςθ του ςιμερα, διεκνϊσ. Αντίκετα,
ζκπλθξθ κα ιταν θ Ελλάδα να αποτελζςει τθν εξαίρεςθ και να καταφζρει να μειϊςει το ζλλειμμα και το χρζοσ τθσ
ενϊ αντιμετωπίηει τθ διεκνι κρίςθ και τθν ϊρα που οι υπόλοιπεσ χϊρεσ ανά τον κόςμο αυξάνουν το χρζοσ και τα
ελλείμματα τουσ.
Μιπωσ, όμωσ, είναι το μζγεκοσ, αυτό κακ’ αυτό, του ελλθνικοφ δθμοςιονομικοφ ελλείμματοσ υπεφκυνο για τθν
ελλθνικι κρίςθ κακϊσ είναι το μεγαλφτερο μεταξφ των αναπτυγμζνων κρατϊν διεκνϊσ; Λαμβάνοντασ υπόψθ πωσ
κυμαίνεται ςτο 12,7% του ΑΕΡ, όταν ο μζςοσ όροσ των πρϊτων 6 χωρϊν ςε δθμοςιονομικό ζλλειμμα
(ςυμπεριλαμβανομζνθσ τθσ Λςπανίασ, Γαλλίασ, ΘΡΑ) κυμαίνεται ςτο 10,41%, των πρϊτων 9 χωρϊν ςε 9,61%, ενϊ ο
μζςοσ όροσ τθσ ΕΕ κυμαίνεται ςτο 7%, το ελλθνικό ζλλειμμα, ςίγουρα είναι το μεγαλφτερο αλλά και πάλι δε
φαντάηει κακόλου εξωπραγματικό, αποκλίνοντασ κατά 1,4% από αυτό των ΘΡΑ, 1,5% από το Λςπανικό και 0,2% από
το Λρλανδικό.
Μςωσ, τότε, φταίει το γεγονόσ ότι ξαφνιάςαμε το ΔΝΤ, τθν ΕΕ και τισ αγορζσ όταν, μετά τισ πρόςφατεσ εκλογζσ,
παραδεχτικαμε ότι το ζλλειμμα ιταν πολφ μεγαλφτερο απ’ ότι δθλϊναμε μζχρι εκείνθ τθ ςτιγμι αλλά και όταν
αποκαλφφκθκε θ ςυμφωνία των αρχϊν τθσ δεκαετίασ του 2000 για τθν απόκρυψθ τμιματοσ του δθμοςίου χρζουσ.
Αν και θ παραδοχι για το ζλλειμμα ζγινε με το γνωςτό δραματικό τρόπο που ςυνθκίηεται απ’ όλεσ τισ ελλθνικζσ
κυβερνιςεισ και αν και θ αποκάλυψθ για τθ ςυμφωνία προβλικθκε με το γνωςτό τρόπο που προβάλλονται τα
‘ςκάνδαλα’ από τα ΜΜΕ, οφτε και ςε αυτιν τθν περίπτωςθ το ςοκ που προκλικθκε μπορεί να ιταν ιδιαίτερα
μεγάλο, τουλάχιςτον όχι ςτον βακμό που να κεωρθκεί ουςιαςτικά υπεφκυνο για τθν ελλθνικι κρίςθ.
Αυτό, γιατί, ςφμφωνα με πλθκϊρα εκκζςεων τθσ ΕΕ, τα ελλθνικά ςτατιςτικά ςτοιχεία τελοφν υπό αμφιςβιτθςθ,
ςτακερά, από το 1996 και μετά ενϊ τα παραδείγματα που επιβεβαίωςαν το βάςιμο τθσ καχυποψίασ των
Ευρωπαίων και του ΔΝΤ ενϊ δεν υπάρχει, ςχεδόν, καμία ζκκεςθ του ΔΝΤ ι τθσ ΕΕ που να μθν κάνει, ζςτω ζμμεςθ,
αναφορά ςτθν αμφιςβθτοφμενθ ποιότθτα των ελλθνικϊν ςτατιςτικϊν ςτοιχείων, κεωρϊντασ ότι θ πραγματικι
εικόνα είναι διαφορετικι προσ το χειρότερο. Ενδεικτικά τθσ κζςθσ τθσ ΕΕ για το κζμα, είναι τα ακόλουκα ςχετικά
που αναφζρονται ςε ζκκεςθ τθσ: “Συμπεραςματικά, φαίνεται πωσ από το 1996 και μετά, παρά τισ
επαναλαμβανόμενεσ επιβεβαιϊςεισ των ελλθνικϊν αρχϊν για το αντίκετο, οι κανόνεσ (για τθν ςυλλογι ςτατιςτικϊν
ςτοιχείων) δεν εφαρμόςτθκαν πλιρωσ. Μία πλιρθσ ςχετικι ανάλυςθ ίςωσ να ζπρεπε να κάνει ζναν επανζλεγχο του
δθμόςιου χρζουσ και του δθμοςιονομικοφ ελλείμματοσ για αυτά τα χρόνια.”
19

Πςον, δε, αφορά ςτο κζμα τθσ ςυμφωνίασ με τθν Goldman, γι’ αυτιν ιταν ενιμερθ θ Ευρωπαϊκι Κεντρικι Τράπεηα
μζςω τθσ Τράπεηασ τθσ Ελλάδασ και φυςικά και το ΔΝΤ, το οποίο ζχει άψογεσ και ςτενζσ ςχζςεισ με τθν Goldman,
ενϊ είναι κοινό μυςτικό πωσ τζτοιου είδουσ ςυμφωνίεσ ζχουν γίνει και από πολλζσ άλλεσ χϊρεσ, αν όχι τισ
περιςςότερεσ, με τθ μία ι τθν άλλθ μορφι. Ζτςι, θ απόλυτθ αλικεια είναι ότι είμαςτε θ τελευταία χϊρα ςτθν
Ευρϊπθ που κα μποροφςε να ςοκάρει με τθν αποκάλυψθ τζτοιου είδουσ ςτοιχείων.
Οι πραγματικζσ αιτίεσ τθσ ελλθνικισ κρίςθσ
Αν, όμωσ, υπεφκυνοι για τθν κρίςθ δεν ιταν το χρζοσ ωσ ποςοςτό του ΑΕΡ, οφτε το μζγεκοσ του δθμοςιονομικοφ
ελλείμματοσ ι κάποιο άλλο οικονομικό ςτοιχείο τθσ Ελλάδασ αλλά οφτε και το ςοκ που υποτίκεται ότι προκλικθκε
από τισ πρόςφατεσ ‘αποκαλφψεισ’, τότε ποφ πρζπει να αναηθτιςουμε τθν ρίηα του κακοφ;
1) Η εξιγθςθ / πρόβλεψθ του ΔΝΣ από τισ αρχζσ του 2008
Το ΔΝΤ ςε ζκκεςθ του για τθν ελλθνικι οικονομία που ολοκλθρϊκθκε το Μάρτιο του 2008, αφοφ πρϊτα
υποςτθρίηει πωσ “θ Ελλθνικι οικονομία αναπτφχκθκε ζντονα για αρκετά χρόνια” αναφζρει τα εξισ: “Θ
αναμενόμενθ χειροτζρευςθ του εξωτερικοφ περιβάλλοντοσ τθσ Ελλάδασ, οι υψθλότερεσ τιμζσ πετρελαίου, θ
χρθματοοικονομικι αναταραχι, θ ςχετιηόμενθ με όλα τα παραπάνω οικονομικι επιβράδυνςθ των κυριότερων
χωρϊν με τισ οποίεσ ςυνεργάηεται οικονομικά και ζνα δυνατότερο ευρϊ, κα βάλουν τροχοπζδθ ςτισ προοπτικζσ
ανάπτυξθσ τθσ Ελλάδασ.
Το πικανότερο είναι οι προβλζψεισ μασ για τθν ελλθνικι οικονομία να ζχουν απόκλιςθ από τισ πραγματικζσ
εξελίξεισ οι οποίεσ μπορεί να οδθγιςουν ςε μεγαλφτερθ επιδείνωςθ από τθν αναμενόμενθ, απορρζουςα από τθ
διεκνι χρθματοοικονομικι αναταραχι. Μία τζτοια επιμονι τθσ διεκνοφσ κρίςθσ, μπορεί να οδθγιςει ςε μείωςθ
τθσ ρευςτότθτασ των τραπεηϊν, ςτθν εξάρτθςθ τουσ από χρθματοδότθςθ και ςτον εξαναγκαςμό τουσ να
αναβάλλουν τα επιχειρθματικά τουσ πλάνα. Επίςθσ, μία τζτοια επιμονι μπορεί να επιφζρει ςτισ εξαγωγζσ ακόμθ
δυνατότερο χτφπθμα από αυτό που υποκζτουμε ςτο βαςικό μασ ςενάριο. Υπάρχει μία γενικι ςυμφωνία ότι το
ζλλειμμα τρεχουςϊν ςυναλλαγϊν κα παραμείνει ςχετικά μεγάλο ςτο μεςοπρόκεςμο ορίηοντα.. και προβλζπεται να
παραμείνει πάνω από το 14% του ΑΕΡ κατά τθν περίοδο 2008 – 2010”.
Από το 2000 και μετά, οι αναπτυγμζνεσ χϊρεσ μπικαν ςε ζναν κφκλο μειωμζνθσ ανάπτυξθσ, βιϊνοντασ μζςα ςε μία
δεκαετία 2 ςφοδρζσ οικονομικζσ κρίςεισ, τθν πρϊτθ το 2000-2003, με τθν κατάρρευςθ τθσ αγοράσ μετοχϊν και τθ
διεκνι οικονομικι φφεςθ και τθ δεφτερθ από τα μζςα του 2006 και μετά, με τθν κατάρρευςθ τθσ αγοράσ κατοικίασ,
πρϊτα ςτισ ΘΡΑ και ςτθ ςυνζχεια ςε πολλζσ χϊρεσ, με τθν τραπεηικι / χρθματοοικονομικι κρίςθ, το
χρθματιςτθριακό κραχ του 2008 που ιταν το μεγαλφτερο από το 1929 και τθ βακιά διεκνι οικονομικι φφεςθ που
ιταν θ μεγαλφτερθ των τελευταίων 80 ετϊν.
2) Οι ςυνζπειεσ τθσ επιδείνωςθσ του διεκνοφσ περιβάλλοντοσ ςτθν Ελλάδα
Στα τελευταία 3 χρόνια θ Ελλάδα δεν άλλαξε ιδιαίτερα, όπωσ δεν ζχει αλλάξει ςε τόςο μικρό χρονικό διάςτθμα
ποτζ, ςτα τελευταία 30 χρόνια. Αυτό που άλλαξε ταχφτατα είναι το διεκνζσ περιβάλλον μζςα ςτο οποίο εντάςςεται
και θ Ελλάδα. Οι κφριεσ ςυνζπειεσ αυτισ τθσ πρωτοφανοφσ χειροτζρευςθσ του διεκνοφσ οικονομικοφ
περιβάλλοντοσ ιταν (και ςτο μεγαλφτερο βακμό είναι ακόμθ) τζςςερισ: α) μία κρίςθ ρευςτότθτασ, κακϊσ το
κεφάλαιο ζγινε είδοσ υπό εξαφάνιςθ, β) μία κρίςθ ανάπτυξθσ, κακϊσ όλεσ οι οικονομίεσ του κόςμου (με ελάχιςτεσ
εξαιρζςεισ) είδαν τισ οικονομίεσ τουσ να ςυρρικνϊνονται και το ΑΕΡ τουσ να περνά ταχφτθτα από κετικι ςε
αρνθτικι ανάπτυξθ, γ) μία κρίςθ εκτίναξθσ του δθμόςιου χρζουσ και των δθμοςιονομικϊν ελλειμμάτων, κακϊσ όλα
τα κράτθ ςτράφθκαν ςτο δανειςμό και ςτθν αφξθςθ των δθμοςίων δαπανϊν προκειμζνου να εμποδίςουν τισ
οικονομίεσ τουσ από το πζςουν ςε ‘χειμζρια νάρκθ’ και δ) μία κρίςθ ψυχολογίασ, κακϊσ πολίτεσ και πολιτικοί
βρζκθκαν με τθν πλάτθ ςτον τοίχο, με τουσ πρϊτουσ να βιϊνουν ςτο ζπακρο τισ ςυνζπειεσ τθσ οικονομικισ φφεςθσ
και τουσ δεφτερουσ να προςπακοφν να ςτακοφν ςτο φψοσ των περιςτάςεων αναηθτϊντασ λφςεισ ςε ζνα πρόβλθμα
που ςτο μυαλό τουσ ζμοιαηε άλυτο.
Στθν Ελλάδα το χρθματιςτιριο καταρρακϊκθκε από τισ 5346 μονάδεσ ςτισ 1457 χάνοντασ το 73% τθσ αξίασ του ςε
1,5 χρόνο. Ακόμθ και αν το διεκνζσ περιβάλλον ζςφυηε από υγεία, ζνα κραχ τζτοιου μεγζκουσ κα ιταν από μόνο
20

του αρκετό να ρίξει τθν ελλθνικι οικονομία ςε φφεςθ, κακϊσ οι μεγαλφτερεσ εταιρίεσ τθσ χϊρασ είδαν τισ
κεφαλαιοποιιςεισ τουσ να εξανεμίηονται και τα επιχειρθματικά τουσ πλάνα να τινάηονται ςτον αζρα, με
αποτζλεςμα να παγϊςουν τισ επενδφςεισ και τισ προςλιψεισ τουσ και ςε πολλζσ περιπτϊςεισ να περάςουν ςε
απολφςεισ.
Το χτφπθμα ςτον, κατά τα άλλα υγιι ελλθνικό τραπεηικό κλάδο, ιταν βαρφ και όπωσ ακριβϊσ είχε προβλζψει το
ΔΝΤ ςτθ ςχετικι του ζκκεςθ το Μάρτιο του 2008, θ Ελλάδα βίωςε τθ δικι τθσ τραπεηικι κρίςθ και ςυνάμα μία
μεγάλθ κρίςθ ρευςτότθτασ, που ςτζγνωςε τθν αγορά από κεφάλαια, προκαλϊντασ οικονομικό ςτραγγαλιςμό ςε
χιλιάδεσ επιχειριςεισ και περαιτζρω πάγωμα των προςλιψεων, αφξθςθ των απολφςεων και τροφοδότθςθ ενόσ
βάναυςου κφκλου οικονομικισ ταλαιπωρίασ. Οι μεγάλεσ Κεντρικζσ Τράπεηεσ επζβαλλαν τθν αφξθςθ των
αποκεματικϊν των τραπεηϊν και τθν υιοκζτθςθ ςκλθρότερων κριτθρίων δανειοδότθςθσ με αποτζλεςμα θ
χρθματοδότθςθ ιδιωτϊν και επιχειριςεων να ςταματιςει ξαφνικά, προκαλϊντασ ζμφραγμα ςτθν οικονομία. Μζχρι
το 2008 οι τράπεηεσ ‘κυνθγοφςαν’ τουσ πολίτεσ για να τουσ πείςουν να πάρουν δάνεια και από το 2008 και μετά
τουσ ψάχνουν μόνο για να τα αποπλθρϊςουν.
3) Κακυςτζρθςθ ςτθν κατανόθςθ του μεγζκουσ τθσ κρίςθσ
Θ τρζχουςα κρίςθ, είχε φανεί, τουλάχιςτον, από το καλοκαίρι του 2006, ενϊ ιταν δεδομζνθ ςε όλο το 2007.
Ραρόλα αυτά θ Ελλάδα φάνθκε να αντιμετωπίηει το κζμα υπεροπτικά, ποντάροντασ ςτθ μειωμζνθ ζκκεςθ του
τραπεηικοφ τθσ κλάδου ςε τοξικά προϊόντα και αδυνατϊντασ να δει τθ ςυνολικι εικόνα του προβλιματοσ. Ζτςι,
υπιρξε μία κρίςιμθ κακυςτζρθςθ ωσ προσ τθν κατανόθςθ τθσ φφςθσ τθσ κρίςθσ, θ οποία ζφερε τθ χϊρα προ
δυςάρεςτων εκπλιξεων.
4) Αργοπορία ςτθ λιψθ μζτρων εναντίον τθσ κρίςθσ
Συνζπεια τθσ παραπάνω κακυςτζρθςθσ ιταν θ αργοπορία και ςτθ λιψθ μζτρων εναντίον τθσ κρίςθσ τα οποία, όταν
πλζον, πάρκθκαν, ιταν αποςπαςματικά και όχι αρκετά για να οδθγιςουν ςτθν αντιμετϊπιςθ του προβλιματοσ.
5) Ο πανικόσ των πολιτικϊν και θ πολιτικι αναταραχι
Ο πανικόσ που ζχουν επιδείξει οι πολιτικοί όλων των πλευρϊν κατά τθ διάρκεια τθσ τρζχουςασ κρίςθσ και θ
πολιτικι αναταραχι που ξζςπαςε εξαιτίασ τθσ αποτζλεςε τον καταλφτθ για τθν μετατροπι τθσ φφεςθσ ςε ‘κρίςθ’.
Μελετϊντασ τισ τάςεισ των επιτοκίων δανειςμοφ των ελλθνικϊν ομολόγων διαπιςτϊνουμε πωσ τόςο οι δθλϊςεισ
του κυρίου Σθμίτθ, ςε χρόνο ανφποπτο, για ςτροφι τθσ Ελλάδασ ςτο ΔΝΤ ενϊ θ χϊρα είναι μζλοσ τθσ ΕΕ, όςο οι
πρόωρεσ εκλογζσ και ο τρόποσ με τον οποίο αυτζσ κθρφχκθκαν από τθν κυβζρνθςθ Καραμανλι αλλά και θ
αντίδραςθ τθσ νζασ κυβζρνθςθσ που αποφάςιςε να προβάλλει ςε όλον τον κόςμο με τον πλζον δραματικό τρόπο
ότι το δθμοςιονομικό ζλλειμμα τθσ χϊρασ ιταν πολφ μεγαλφτερο από αυτό που μζχρι τότε, επίςθμα,
παραδεχόμαςταν, ζγιναν αντικείμενο εκμετάλλευςθσ και προκάλεςαν αφξθςθ του ελλθνικοφ κόςτουσ δανειςμοφ.
6) Η χριςθ του πανικοφ για τθν λιψθ δθμοςιονομικϊν μζτρων
Στθ ςυνζχεια, ο διαρκϊσ αυξανόμενοσ πανικόσ ςχετικά με τθ δραματικι οικονομικι κατάςταςθ τθσ Ελλάδασ, ο
οποίοσ διαφθμίςτθκε με τον πλζον άκομψο και φοβικό τρόπο εντόσ τθσ Ελλάδασ προκειμζνου να ‘περάςουν’ τα
δθμοςιονομικά μζτρα, επιδείνωςε τθν κατάςταςθ και ζκανε τθ χϊρα μασ νο1 υποψιφια για τθν εξυπθρζτθςθ μίασ
ςειράσ διεκνϊν ςυμφερόντων που, κα δοφμε παρακάτω.
7) Σα διεκνι ςυμφζροντα και θ επιλογι τθσ Ελλάδασ ωσ παράδειγμα προσ αποφυγιν
Ο κόςμοσ, ςιμερα, μοιάηει με ζνα κζντρο αποτοξίνωςθσ όπου τα κράτθ είναι αςκενείσ εκιςμζνοι ςτο χρζοσ και ςτα
υπερβολικά ελλείμματα. Πταν κάποιοσ δανείηεται, αυτό ςθμαίνει πωσ υπάρχει κάποιοσ που του δανείηει και ςτα 2
τελευταία χρόνια ο δανειςμόσ ανζρχεται ςε δεκάδεσ τρισ δολάρια. Οι δανειςτζσ κζλουν να εξαςφαλίςουν ότι αυτά
τα χριματα (και οι τόκοι) κα επιςτραφοφν και για να ςυμβεί αυτό τα κράτθ κα πρζπει να είναι ιδιαίτερα
προςεκτικά από εδϊ και ςτο εξισ. Ζτςι, οι δανειςτζσ, ζπαιξαν το ρόλο των κακθγθτϊν που κζλουν να δϊςουν ςτουσ
μακθτζσ ζνα μάκθμα του τί μπορεί να πάκουν αν δεν είναι ςυνεπείσ ωσ προσ τισ υποχρεϊςεισ τουσ. Ρροκειμζνου
21

να ςυμβεί αυτό ζπρεπε να επιλεγεί ζνασ ‘κακόσ μακθτισ’ ωσ παράδειγμα και δυςτυχϊσ θ Ελλάδα, κάνοντασ όλα
όςα αναφζραμε παραπάνω, ιταν ςα να ςθκϊνει το χζρι τθσ και να αυτοπροτείνεται για το ςυγκεκριμζνο ρόλο.
8) Οι κερδοςκόποι εκμεταλλεφονται τθν κατάςταςθ κερδοςκοπϊντασ ςτα ελλθνικά ομόλογα
Με τθν Ελλάδα να προβάλλεται ωσ το παράδειγμα προσ αποφυγιν και τα επιτόκια δανειςμοφ τθσ να αποκτοφν
ανοδικι τάςθ, βρζκθκαν μία ςειρά κερδοςκόπων που εκμεταλλεφτθκαν ςτο ζπακρο τθν κατάςταςθ, προκαλϊντασ
μία ανοδικι φοφςκα ςτα επιτόκια δανειςμοφ. Θ φοφςκα ζχει τθν τάςθ να φουςκϊνει και κάποτε κα ςπάςει αλλά
μζχρι τότε, δοκιμάηει επικίνδυνα τα όρια αντοχισ τθσ χϊρασ. Υπάρχουν πολλοί τρόποι κερδοςκοπίασ εναντίον τθσ
Ελλάδασ και εδϊ κα αναφζρω τον πιο ςυνθκιςμζνο: κακϊσ οι κερδοςκόποι διαπιςτϊνουν μία δυνατι πτωτικι τάςθ
των ελλθνικϊν ομολόγων (με παράλλθλθ αφξθςθ των επιτοκίων τουσ αφοφ ομόλογα και επιτόκια κινοφνται
αντίκετα), δανείηονται από τράπεηεσ ελλθνικά ομόλογα ζναντι ενόσ μικροφ τιμιματοσ και τα πουλοφν ςτθν αγορά
ςτθν τρζχουςα τιμι, ελπίηοντασ ςε περαιτζρω πτϊςθ. Αν, πράγματι, τα ομόλογα πζςουν, τότε μποροφν να τα
αγοράςουν ςε χαμθλότερθ τιμι από αυτιν που τα ποφλθςαν και να τα επιςτρζψουν ςτθν τράπεηα απ’ όπου τα
δανείςτθκαν. Με αυτόν τον τρόπο πολλά hedge funds ζχουν αυξιςει το κεφάλαιο τουσ κατά 200% – 400% τουσ
τελευταίουσ μινεσ, ςτθν πλάτθ τθσ Ελλάδασ, ενϊ παράλλθλα κερδίηουν και οι τράπεηεσ που τουσ δάνειςαν τα
ελλθνικά ομόλογα, που ςε ζνα πολφ ςθμαντικό ποςοςτό είναι γερμανικζσ.
9) Κερδοςκοπία και χρθματιςτθριακι επίκεςθ ςτο ΧΑ
Τθν κατάςταςθ εκμεταλλεφτθκαν διεκνι κεφάλαια ποντάροντασ ςτθν πτϊςθ του ΧΑ, εκμεταλλευόμενα τθν
αρνθτικι παρζμβαςθ που αςκικθκε από το ζξυπνο χριμα ιδιαίτερα ςτον τραπεηικό κλάδο. Ο ΓΔ και οι τραπεηικζσ
μετοχζσ κατζρρευςαν, επιτείνοντασ το χρθματοπιςτωτικό ςοκ τθσ Ελλάδασ και προκαλϊντασ ακόμθ μεγαλφτερεσ
ευκαιρίεσ για κερδοςκοπικά παιχνίδια ςτθν αγορά ομολόγων.
10) Η κατάρρευςθ του κυβερνθτικοφ προγραμματιςμοφ εξαιτίασ τθσ απογείωςθσ των επιτοκίων δανειςμοφ και
τθσ αυξανόμενθσ αδυναμίασ αναχρθματοδότθςθσ του χρζουσ και των ελλειμμάτων
Ππωσ είδαμε ςτο 1ο τμιμα τθσ ανάλυςθσ, θ Ελλάδα δανείηονταν κατά τθ διάρκεια του ‘90 με επιτόκια αιςκθτά
μεγαλφτερα του 10% χωρίσ να αντιμετωπίηει πρόβλθμα αναχρθματοδότθςθσ του χρζουσ τθσ. Τότε, όμωσ, ο
οικονομικόσ προγραμματιςμόσ των εκάςτοτε κυβερνιςεων γίνονταν λαμβάνοντασ υπόψθ του επιτόκια τζτοιου
φψουσ. Αντίκετα, μετά τθν είςοδο ςτθν ΕΕ τα επιτόκια δανειςμοφ αποκλιμακϊκθκαν και ζτςι οι επόμενεσ
κυβερνιςεισ ζκαναν τον οικονομικό προγραμματιςμό τουσ ςτθριηόμενεσ ςε προβλζψεισ για χαμθλά επιτόκια. Θ
απότομθ αφξθςθ τουσ, λοιπόν, ζβγαλε εκτόσ τροχιάσ τον ελλθνικό προχπολογιςμό και προκάλεςε ζνα δυνατό
χρθματοπιςτωτικό ςοκ ςτθ χϊρα, θ οποία βρζκθκε να δυςκολεφεται ολοζνα και περιςςότερο να
αναχρθματοδοτιςει το χρζοσ τθσ με επιτόκια που κάποτε φαίνονταν μικρά.
11) Η ελλθνικι κρίςθ ωσ ‘φάρμακο’ για τθν παγκόςμια οικονομία.
Ππωσ ζχω γράψει αναλυτικά ςε άλλα άρκρα μου θ ελλθνικι κρίςθ, άπαξ και ξεκίνθςε, ςυντζλεςε ςτθν ανάπτυξθ
τθσ Ευρϊπθσ και κυρίωσ τθσ Γερμανίασ αλλά και ςτθν εξυπθρζτθςθ των ςυμφερόντων των ΘΡΑ και τθσ Αςίασ. Θ
Ευρϊπθ ‘αναςτικθκε’ από τθν πτϊςθ του ευρϊ, ενϊ οι ΘΡΑ και θ Αςία πζτυχαν τθν ανατίμθςθ των νομιςμάτων
τουσ τθν οποία χρειάηονταν άμεςα. Κακϊσ όλοι κερδίηουν από τθν κρίςθ τθσ Ελλάδασ και κυρίωσ οι Γερμανοί, που
είναι και οι κατεξοχιν αρμόδιοι για να λάβουν τισ ςθμαντικότερεσ αποφάςεισ για τθν αποκλιμάκωςθ τθσ, κανείσ δε
φαίνεται να βιάηεται να βρεκεί μία λφςθ.
Αυτζσ είναι οι βαςικότερεσ αιτίεσ τθσ ελλθνικισ κρίςθσ, θ οποία φαίνεται, τελικά, να είναι πολφ λιγότερο ‘ελλθνικι’
απ’ όςο προβάλλεται και πολφ περιςςότερο ευρωπαϊκι και διεκνισ απ’ όςο οι εταίροι μασ και το ΔΝΤ κζλουν,
πλζον, να παραδεχτοφν. Θ κατάςταςθ επιδεινϊκθκε εξαιτίασ του κεάτρου παραλόγου που παίχτθκε ςχετικά με τθν
‘ςυμφωνία’ ςτιριξθσ τθσ Ελλάδασ, με τθ Γερμανία να μπλοκάρει μία αμιγϊσ ευρωπαϊκι βοικεια και να μασ ςτρζφει
προσ το ΔΝΤ, τθν Ελλάδα να δθλϊνει πωσ δε ηθτά χριματα από κανζναν τθν ϊρα που διαπραγματεφονταν ζναν
μθχανιςμό χρθματοδότθςθσ και ενϊ γυρνοφςε από Αςία ςε Αμερικι προκειμζνου να βρει νζουσ δανειςτζσ, το ΔΝΤ
να δθλϊνει ζτοιμο να βοθκιςει αλλά και να τονίηει πωσ θ Ελλάδα δε ηιτθςε τθ βοικεια του και όλουσ τουσ
παραπάνω να ανακοινϊνουν, τελικά, πωσ επετεφχκθ μία ςυμφωνία ςτιριξθσ, χωρίσ να δθμοςιεφουν καμία
22

λεπτομζρεια γι’ αυτιν. Και όταν, πια, ανακοινϊκθκαν οι όροι τθσ ςυμφωνίασ, θ κατάςταςθ ζγινε ακόμθ χειρότερθ
κακϊσ το επιτόκιο δανειςμοφ που ςυμφωνικθκε ιταν μεγαλφτερο από αυτό με το οποίο το ΔΝΤ δανείηει ςε όλεσ
τισ υπόλοιπεσ, πλθν τθσ Ελλάδασ, χϊρεσ του κόςμου, κακϊσ θ Γερμανία ηιτθςε τθν επιπλζον επιβολι τόκου από τθν
οποία και κα ωφελθκεί, κυρίωσ, θ ίδια.
Στο 3ο και τελευταίο μζροσ τθσ ανάλυςθσ κα δοφμε πϊσ μποροφμε να βγοφμε από τθν κρίςθ αλλά και κα
αποκαλφψουμε ςτοιχεία για τα ςχζδια και τισ προτάςεισ του ΔΝΤ ςχετικά με αυτιν.

23

23-04-2010

Πώσ να κερδύςετε 12 δισ δολϊρια ςε 2,5 χρόνια, ποντϊροντασ 1 εκ δολϊρια ςτην πτώχευςη
τησ Ελλϊδασ
Το μζγεκοσ τθσ κερδοςκοπίασ εναντίον τθσ Ελλάδασ και ο βακμόσ ςτον οποίο τα CDS είναι υπεφκυνα για τθν
ελλθνικι κρίςθ είναι πάρα πολφ υποβακμιςμζνα και αυτό γιατί όταν το κζμα εξετάηεται από τουσ ελάχιςτουσ που
το κατανοοφν ςε βάκοσ, αυτό γίνεται επιφανειακά, παραλείποντασ μερικζσ εξαιρετικά ςθμαντικζσ παραμζτρουσ.
Τα ελλθνικά CDS υποτίκεται πωσ είναι μία αςφάλεια που μποροφν να αγοράςουν όςοι ζχουν επενδφςει ςε
ελλθνικά ομόλογα οφτωσ ϊςτε να αντιςτακμίςουν τον κίνδυνο από μία ενδεχόμενθ πτϊχευςθ τθσ χϊρασ και
ςυνεπϊσ από μία ενδεχόμενθ αδυναμία πλθρωμισ των υποχρεϊςεων τθσ, πλθρϊνοντασ ζνα αςφάλιςτρο (το οποίο
είναι κυμαινόμενο και ανεβοκατεβαίνει όπωσ μία μετοχι) ςτο τραπεηικό ίδρυμα ι το επενδυτικό ίδρυμα που τουσ
τα πουλάει.
Ωςτόςο, επιτρζπεται να αγοράςει κανείσ CDS και να νομιμοποιείται να λάβει τθν αποηθμίωςθ ςε περίπτωςθ
πτϊχευςθσ τθσ Ελλάδασ χωρίσ να ζχει ςτθν κατοχι του ελλθνικά ομόλογα, δθλαδι χωρίσ να ζχει τθν ανάγκθ
αςφάλιςθσ τθσ επζνδυςθσ του. Σε αυτιν τθν περίπτωςθ τα ελλθνικά CDS μετατρζπονται ςε ζνα χρθματιςτθριακό
ςτοίχθμα, από το οποίο ο κερδοςκόποσ μπορεί να κερδίςει με δφο τρόπουσ: είτε από τθν άνοδο τθσ τιμισ του CDS
και τθν πϊλθςθ του ακριβότερα απ’ ότι το αγόραςε, κακϊσ το αςφάλιςτρο αυξάνεται όςο θ χρθματοπιςτωτικι
επίκεςθ ςτθν Ελλάδα ςυνεχίηεται είτε από τθν πραγματικι πτϊχευςθ τθσ Ελλάδασ και τθ λιψθ τθσ τεράςτιασ
αποηθμίωςθσ.
Θ δυνατότθτα αυτι, τθσ αγοράσ CDS χωρίσ τθν προχπόκεςθ τθσ κατοχισ ελλθνικϊν ομολόγων, δθμιουργεί ζνα
κερδοςκοπικό κφκλο αςφλλθπτων διαςτάςεων, κακϊσ εμπλζκει, πζρα από hedge funds και κάκε λογισ
κερδοςκοπικά ιδρφματα και τισ μεγαλφτερεσ τράπεηεσ / δανειςτζσ τθσ Ελλάδασ, τισ οποίεσ ‘αναγκάηει’ να
πουλιςουν ελλθνικά ομόλογα εκτινάςςοντασ τα επιτόκια τουσ ςτα φψθ και επομζνωσ απογειϊνοντασ το κόςτοσ
δανειςμοφ τθσ Ελλάδασ.
Αυτό, γιατί όταν ζνασ κερδοςκόποσ κζλει να ςτοιχθματίςει αγοράηοντασ ελλθνικά CDS, πρζπει να ςτραφεί, κατά
κανόνα, ςτισ μεγάλεσ τράπεηεσ που είναι οι νόμιμοι διαπραγματευτζσ αυτϊν των προϊόντων. Αγοράηοντασ ελλθνικά
CDS από αυτζσ, ςτθν ουςία ποντάρει εναντίον τουσ, κακϊσ κα είναι αυτζσ που κα κλθκοφν να τον πλθρϊςουν αν θ
Ελλάδα πτωχεφςει Το άμεςο αποτζλεςμα είναι οι τράπεηεσ να προχωροφν ςε ςτρατθγικζσ αντιςτάκμιςθσ του
επενδυτικοφ κινδφνου που ανζλαβαν, είτε προχωρϊντασ ςε πωλιςεισ ελλθνικϊν ομολόγων είτε λαμβάνοντασ
κζςεισ short εναντίον τουσ, δθλαδι πουλϊντασ τα, ποντάροντασ ςτθν πτϊςθ τουσ, με τθν ελπίδα ότι κα τα
αγοράςουν, ςτο μζλλον, φκθνότερα.
Αυτό ςυμβαίνει γιατί κακϊσ οι κερδοςκόποι ποντάρουν ςτθν αφξθςθ τθσ πικανότθτασ πτϊχευςθσ τθσ Ελλάδασ
αγοράηοντασ όλο και περιςςότερα CDS, οι τράπεηεσ που τουσ τα πουλοφν είναι ςα να ποντάρουν όλο και
περιςςότερο ςτο αντίκετο ενδεχόμενο, δθλαδι ςτθ μθ πτϊχευςθ τθσ Ελλάδασ. Κακϊσ, όμωσ, οι περιςςότερεσ από
αυτζσ ζχουν, ιδθ και ελλθνικά ομόλογα, βρίςκονται να ποντάρουν διπλά ςτθ μθ πτϊχευςθ τθσ Ελλάδασ, από τθ μία
πλευρά με το να κατζχουν ομόλογα και από τθν άλλθ παίηοντασ κόντρα ςτουσ κερδοςκόπουσ των CDS. Το
αποτζλεςμα είναι θ υπερζκκεςθ τουσ ςτθν επζνδυςθ υπζρ τθσ Ελλάδασ θ οποία τισ οδθγεί, ςχεδόν αναγκαςτικά,
ςτθν ανάγκθ τθσ μείωςθσ του επενδυτικοφ τουσ ρίςκου πουλϊντασ ελλθνικά ομόλογα ι και ποντάροντασ ςτθν
πτϊςθ τουσ. Οι τράπεηεσ που δεν ζχουν, ιδθ, επενδφςει ςε ελλθνικά ομόλογα, ϊςτε να μποροφν να πουλιςουν
κάποια από αυτά μειϊνοντασ το ρίςκο τουσ, αναγκάηονται να τα δανειςτοφν από άλλεσ τράπεηεσ και να τα
πουλιςουν short, ποντάροντασ και αυτζσ ςτθν πτϊςθ τουσ, ϊςτε να τα αγοράςουν αργότερα χαμθλότερα για να τα
επιςτρζψουν ςτισ τράπεηεσ απ’ όπου τα δανείςτθκαν.
Απλοποιϊντασ το παράδειγμα μποροφμε να ποφμε πωσ όταν πραγματοποιείται μία πράξθ αγοράσ ελλθνικϊν CDS,
ενεργοποιείται και μία πράξθ πϊλθςθσ ελλθνικϊν ομολόγων, με τθν τελευταία να ζχει ωσ αυτόματθ ςυνζπεια τθν
αφξθςθ των επιτοκίων των ομολόγων (και των spreads τουσ με τα γερμανικά), δθλαδι τθν αφξθςθ του κόςτουσ
δανειςμοφ τθσ Ελλάδασ. Πςο οι κερδοςκόποι ςυνεχίηουν να ςπρϊχνουν τθν τιμι των CDS υψθλότερα, αγοράηοντασ
τα, τόςο οι τράπεηεσ που τουσ τα πουλοφν επενδφουν ςτθν πτϊςθ των ελλθνικϊν ομολόγων, ςπρϊχνοντασ τα
επιτόκια τουσ και το κόςτοσ δανειςμοφ τθσ Ελλάδασ υψθλότερα.
24

Ζτςι, θ Ελλάδα ζχει γίνει ζνα τεράςτιο χρθματιςτθριακό καηίνο (ανάλογο με εκείνο που οδιγθςε ςτθν κατάρρευςθ
τθσ αγοράσ ενυπόκθκων δανείων ςτισ ΘΡΑ, πάλι με τθ χριςθ των CDS), το οποίο παρζχει ευκαιρίεσ για κζρδθ ςε
κερδοςκόπουσ και τράπεηεσ ςε όλο τον κόςμο, κακϊσ οι πρϊτοι κερδίηουν όςο θ κρίςθ επιδεινϊνεται ενϊ οι
τράπεηεσ απολαμβάνουν τα κζρδθ από τισ προμικειεσ που λαμβάνουν από το εμπόριο CDS. Το πρόβλθμα γίνεται
ακόμθ χειρότερο κακϊσ τα CDS μποροφν να αγοραςτοφν με μόχλευςθ, δθλαδι πλθρϊνοντασ τμιμα, μόνο, τθσ
πραγματικισ αξίασ τθσ τιμισ τουσ. Ζτςι, μία επζνδυςθ ςε ελλθνικά CDS τθσ τάξθσ του 1 εκ δολαρίων, μπορεί να
απαιτεί κεφάλαιο μόλισ τθσ τάξθσ των 100 χιλιάδων δολαρίων.
Θ μελζτθ τθσ πορείασ τιμϊν των ελλθνικϊν CDS αποκαλφπτει ότι θ άνοδοσ τουσ ξεκίνθςε από τον Λοφλιο του 2007,
ταυτόχρονα με μία ςειρά άλλων χρθματοπιςτωτικϊν εξελίξεων, που αποτελοφν τα ςθμαντικότερα κομμάτια ςτο
διεκνζσ παηλ που δθμιουργεί το ζξυπνο χριμα, γεγονόσ που οδθγεί ςτο ςυμπζραςμα πωσ θ Ελλάδα αποτελεί
αναπόςπαςτο τμιμα του ίδιου αυτοφ παηλ για περιςςότερο από 2,5 χρόνια από ςιμερα. Στο διάςτθμα αυτό ζχει
πζςει πάνω τθσ μία χρθματοπιςτωτικι βόμβα 12204 μεγατόνων, όςθ, δθλαδι, είναι θ ποςοςτιαία άνοδοσ των
τιμϊν των CDS από τισ 4,6 μονάδεσ βάςθσ, τον Λοφλιο του 2007, ςτισ 566 μονάδεσ βάςθσ ςιμερα, θ οποία και είχε
ωσ αντανακλαςτικι ςυνζπεια το ξεποφλθμα των ελλθνικϊν ομολόγων, τθν απογείωςθ των επιτοκίων τουσ και τθν
εκτίναξθ του κόςτουσ δανειςμοφ για τθν Ελλάδα.
Ο κερδοςκόποσ που επζνδυςε με μόχλευςθ 10%, 1 εκ δολάρια ποντάροντασ ςτθν πτϊχευςθ τθσ Ελλάδασ τον Λοφλιο
του 2007 ςιμερα βλζπει τθν επζνδυςθ του να αξίηει 12,204 δισ δολάρια
Και κακϊσ ςτισ χρθματοπιςτωτικζσ αγορζσ το κζρδοσ του ενόσ είναι, κατά κανόνα, θ απϊλεια του άλλου, το
λογαριαςμό για τα κζρδθ των κερδοςκόπων τον λαμβάνει, μζςω τθσ αγοράσ ομολόγων, ο Ζλλθνασ πολίτθσ (και κα
ςυνεχίςει να τον λαμβάνει για πολλά χρόνια ακόμθ). Ζτςι, όταν θ Ελλάδα κόβει μιςκοφσ, λαμβάνει ςκλθρά
δθμοςιονομικά μζτρα κλπ, προκειμζνου να εξαςφαλίςει χριματα για να πλθρϊςει τουσ επιπλζον τόκουσ που
προκφπτουν από τθν αφξθςθ του κόςτουσ δανειςμοφ τθσ, ςτθν ουςία ενεργοποιεί το μθχανιςμό εκείνο που, μεταξφ
άλλων, κα πρζπει να ςυγκεντρϊςει τα χριματα που κα πλθρωκοφν ςε όςουσ πζτυχαν το τηακ ποτ ποντάροντασ
εναντίον τθσ ςτθν αγορά CDS.
Και πριν βιαςτοφμε να βγάλουμε το ςυμπζραςμα πωσ θ Ελλάδα ζγινε εςκεμμζνα ςτόχοσ ςκοτεινϊν δυνάμεων,
αξίηει να κυμθκοφμε πωσ εξαιτίασ των CDS κατζρρευςε θ αγορά κατοικίασ των ΘΡΑ, οδθγϊντασ ςε μεγάλεσ
απϊλειεσ ι και ςτθν πτϊχευςθ εκατομμφρια Αμερικανϊν, για να καταλάβουμε πωσ οι κερδοςκόποι ενδιαφζρονται
μόνο για τθν εξυπθρζτθςθ των ςυμφερόντων τουσ και τίποτε άλλο.

25

25-04-2010

Αν δε μπορεύσ να κερδύςεισ το παιχνύδι, ϊλλαξε τουσ κανόνεσ
Στισ 05 Λανουαρίου του 1993 και ενϊ οι περιςςότεροι τραπεηίτεσ και υπουργοί επζςτρεφαν από τισ
χριςτουγεννιάτικεσ διακοπζσ τουσ, το γαλλικό φράγκο δζχτθκε επίκεςθ από κερδοςκοπικά κεφάλαια. Συναγερμόσ
ςιμανε ςτθ Γαλλία θ οποία ηιτθςε τθ βοικεια τθσ Γερμανίασ. Οι μνιμεσ από τθν πρόςφατθ κατάρρευςθ τθσ
βρετανικισ ςτερλίνασ, υπό το βάροσ τθσ επίκεςθσ του Σόροσ και θ αναγκαςτικι ζξοδοσ τθσ από τον Ευρωπαϊκό
Μθχανιςμό Συναλλαγματικισ Λςοτιμίασ (ΕΜΣΛ), ιταν ακόμθ πολφ νωπζσ και είχαν αναδείξει τα τρωτά ςθμεία του
ΕΜΣΛ.
Πταν θ Βρετανία δζχτθκε τθ νομιςματικι επίκεςθ ο πρόεδροσ τθσ Bundesbank Helmut Schlesinger είχε υποςτθρίξει
ότι δεν επιτρεπόταν ςτθ γερμανικι τράπεηα να παρζμβει κακϊσ αυτό αντζβαινε ςτουσ νόμουσ τθσ ελεφκερθσ
αγοράσ και ςτθν πολιτικι που θ τράπεηα ακολουκοφςε. Δεν ίςχυςε το ίδιο ςτθν περίπτωςθ τθσ Γαλλίασ ωςτόςο, με
τθ Γερμανία να υπόςχεται βοικεια, επιβεβαιϊνοντασ ότι οι 'μθχανιςμοί ςτιριξθσ' εξυπθρετοφν ςυμφζροντα και όχι
τθ δθμοκρατία και τθ δικαιοςφνθ τθσ αγοράσ.
Το λάκοσ τθσ Γερμανίασ, ωςτόςο, να επιτρζψει τθν κατάρρευςθ τθσ ςτερλίνασ, είχε δθμιουργιςει ζνα ντόμινο
κερδοςκοπικϊν επικζςεων οι οποίεσ είχαν, ιδθ, πετφχει τθν υποτίμθςθ πολλϊν άλλων νομιςμάτων και επόμενοι
ςτόχοι ιταν θ Δανία, θ Σουθδία, θ Φινλανδία και θ Γαλλία.
Οι νομιςματικζσ επικζςεισ είχαν οδθγιςει ςε υποτιμιςεισ το ιταλικό και το ιςπανικό νόμιςμα, κάνοντασ τισ
αντίςτοιχεσ χϊρεσ φκθνότερεσ και ζτςι πιο ανταγωνιςτικζσ ζναντι τθσ Γαλλίασ, με ςυνζπεια το γαλλικό φράγκο να
φαίνεται υπερτιμθμζνο, τουλάχιςτον, κατά 8,00%. Το αποτζλεςμα ιταν τα κερδοςκοπικά κεφάλαια να ποντάρουν
ςτο ότι θ Γαλλία κα αναγκάηονταν, αργά ι γριγορα, να ςπάςει το δεςμό τθσ με το μάρκο και να προβεί και αυτι ςε
υποτίμθςθ. Ζτςι, ςυνζχιηαν να ςτοιχθματίηουν ςφοδρά ςε πτϊςθ του φράγκου ενϊ θ Γαλλία προςπακοφςε να
αντιςτακεί χρθςιμοποιϊντασ όλο και μεγαλφτερο ποςοςτό των ζκτακτων αποκεματικϊν τθσ κεφαλαίων για να
προςτατεφςει το νόμιςμα τθσ, κακϊσ πιζηονταν να προβεί ςε μία υποτίμθςθ του, χωρίσ να ςυντρζχουν πραγματικοί
οικονομικοί λόγοι για κάτι τζτοιο.
Αυτό ιταν ζνα οικονομικό παράδοξο τθσ νζασ εποχισ τθσ χρθματιςτθριακισ οικονομίασ που προκάλεςε ςοκ ςτθν
Ευρϊπθ. Μζχρι τότε, πιςτεφονταν ότι υπιρχαν κάποιεσ πραγματικζσ οικονομικζσ καταςτάςεισ οι οποίεσ και ζκαναν
το κεφάλαιο να πάρει τθ μία ι τθν άλλθ, λογικι, πάντα, κζςθ. Ζτςι, θ τάςθ των αγορϊν (τάςθ του νομίςματοσ και
των επιτοκίων τθσ) αντανακλοφςε τθν πραγματικι οικονομικι κατάςταςθ μίασ χϊρασ. Τϊρα, ζντρομοι οι Ευρωπαίοι
θγζτεσ διαπίςτωναν ότι μία ‘παράλογθ’ παρζμβαςθ από κερδοςκοπικά κεφάλαια, αντίκετθ με τισ πραγματικζσ
οικονομικζσ ςυνκικεσ μίασ χϊρασ, μποροφςε, τελικά, να δράςει τροποποιθτικά των οικονομικϊν ςυνκθκϊν,
οδθγϊντασ, πράγματι ςε χειροτζρευςθ τθσ οικονομικισ τθσ κατάςταςθσ και λειτουργϊντασ ωσ μία
αυτεπαλθκευόμενθ προφθτεία.
Μζςα από αυτό το ςφςτθμα αναδφονταν μία νζα αλικεια: μπορεί οι οικονομικζσ ςυνκικεσ να επθρεάηουν τισ
χρθματοπιςτωτικζσ αγορζσ αλλά και οι χρθματοπιςτωτικζσ αγορζσ μποροφν να επθρεάςουν τισ οικονομικζσ
ςυνκικεσ. Αν κάποιοσ είχε τθ δφναμθ να επθρεάςει το ζνα, μποροφςε να επθρεάςει και το άλλο. Ζτςι, τα
κερδοςκοπικά κεφάλαια, παρεμβαίνοντασ ςτθ χρθματιςτθριακι αγορά αςκοφςαν, κατά ζνα τρόπο, οικονομικι
πολιτικι, κερδίηοντασ διςεκατομμφρια από αυτιν τθ διαδικαςία εισ βάροσ των κρατϊν ςτα οποία επιτίκονταν.
Στο μεταξφ, όςο θ Γαλλία βριςκόταν ςε χρθματιςτθριακι άμυνα, οι επικζςεισ ςε άλλα νομίςματα ςυνεχίηονταν και
ιδιαίτερα θ Λρλανδία δζχονταν μία αδυςϊπθτθ χρθματιςτθριακι επίκεςθ ςτο νόμιςμα τθσ, που κατζλθξε με νίκθ
και τεράςτια κζρδθ για τουσ κερδοςκόπουσ και ςτθν υποτίμθςθ του νομίςματοσ τθσ. Θ υποτίμθςθ του ιρλανδικοφ
νομίςματοσ άνοιξε ζνα νζο κεφάλαιο ςτθν ιςτορία του Ευρωπαϊκοφ Μθχανιςμοφ Συναλλαγματικισ Λςοτιμίασ.
Οι Ευρωπαίοι πολιτικοί άρχιςαν να αλλθλοκατθγοροφνται για τθν αςτάκεια του νομιςματικοφ ςυςτιματοσ. Οι
Λρλανδοί κατθγόρθςαν του Γερμανοφσ ότι δεν τουσ ςτιριξαν όςο τουσ Γάλλουσ. Κατθγόρθςαν και τουσ Βρετανοφσ,
ότι εξζπλθξαν τισ αγορζσ με τθν αιφνιδιαςτικι μείωςθ των επιτοκίων τουσ αυξάνοντασ τισ πιζςεισ ςτθν ιρλανδικι
λίρα.
26

Ο Γερμανόσ υπουργόσ οικονομικϊν Theo Waigel αρνικθκε τισ κατθγορίεσ των Λρλανδϊν λζγοντασ ότι τα
προβλιματα τθσ ιρλανδικισ λίρασ δεν ιταν ευκφνθ τθσ Γερμανίασ. Ο Λρλανδόσ υπουργόσ απαςχόλθςθσ Ruairi
Quinn, πζραςε ςε νζεσ κατθγορίεσ εναντίον τθσ Βρετανίασ, υποςτθρίηοντασ ότι αυτι διακατζχονταν από μία
‘βαςικι αντιπάκεια απζναντι ςτθν Ευρωπαϊκι Ζνωςθ’. Ο Γάλλοσ υπουργόσ οικονομίασ Michel Sapin κατθγόρθςε τθ
Βρετανία ότι αςκεί τθν πολιτικι ‘κα πορευτϊ μόνθ μου και ασ προκαλζςω προβλιματα ςε όλουσ τουσ άλλουσ’. Οι
Βρετανοί πζραςαν ςτθν αντεπίκεςθ υποςτθρίηοντασ ότι εφόςον είχαν βγει από το Ευρωπαϊκό Νομιςματικό
Σφςτθμα δεν ιταν δυνατό να κατθγοροφνται ότι το επθρεάηουν. Θ κατάςταςθ ζγινε τόςο δυςάρεςτθ που ζφταςε να
απειλεί τθν οικονομικι ζνωςθ τθσ Ευρϊπθσ.
Ακολοφκθςε χρθματιςτθριακι επίκεςθ εναντίον τθσ δανικισ κορϊνασ, θ οποία ανάγκαςε τθν Κεντρικι Τράπεηα τθσ
Δανίασ να αυξιςει τα επιτόκια. Αυτό ιταν άλλο ζνα παράδειγμα επιρροισ των κερδοςκοπικϊν παρεμβάςεων ςτισ
οικονομικζσ ςυνκικεσ. Κάτι, όμωσ, που παρατθροφνταν για πρϊτθ φορά, ιταν μία, ςυνεχϊσ, αυξανόμενθ
εμπιςτοςφνθ ςτθ δφναμθ των κερδοςκοπικϊν κεφαλαίων και ςτθν αδυναμία των ευρωπαϊκϊν κρατϊν να
παρζμβουν, ουςιαςτικά, ςτα νομίςματά τουσ. Οι traders αδιαφόρθςαν για τθν αφξθςθ των επιτοκίων από τθν
πλευρά τθσ Δανίασ, κεωρϊντασ ότι αυτοφ του είδουσ οι αμυντικζσ κινιςεισ δε κα είχαν αποτζλεςμα μπροςτά ςτθ
δφναμθ τθσ αρνθτικισ παρζμβαςθσ των κεφαλαίων που πίεηαν τα νομίςματα χαμθλότερα.
Μία κατάρρευςθ τθσ κορϊνασ κεωρικθκε από πολλοφσ Ευρωπαίουσ οικονομολόγουσ ότι κα ςιμαινε και το τζλοσ
του Maastricht. Σε εκείνθ, ακριβϊσ, τθ χρονικι ςτιγμι θ Bundesbank εξζπλθξε τθν αγορά προβαίνοντασ ςε μείωςθ
των επιτοκίων από 9,50 ςε 9,00%, με τον πρόεδρο τθσ Bundesbank να εξθγεί ότι ο μοναδικόσ λόγοσ για τθ μείωςθ
των επιτοκίων ιταν θ καταπολζμθςθ τθσ νομιςματικισ κρίςθσ εξαιτίασ των κερδοςκοπικϊν παρεμβάςεων.
Οι αναλυτζσ, από τθν άλλθ μεριά, είχαν αρχίςει να μιλοφν για παγκόςμιο νομιςματικό πόλεμο, μεταξφ των
ευρωπαϊκϊν κρατϊν και των διεκνϊν ‘πολζμαρχων’ κεφαλαίων. Ζκαναν λόγο για ‘βομβιςτζσ’ και ‘ςοκαριςμζνεσ και
ταπεινωμζνεσ κυβερνιςεισ.' Το πιο εντυπωςιακό, όμωσ, ιταν πωσ θ ςυντριπτικι πλειοψθφία τουσ κεωροφςε ότι τα
κερδοςκοπικά κεφάλαια κα υπερίςχυαν των κυβερνθτικϊν. Αυτό δθμιουργοφςε ακόμθ μεγαλφτερθ αρνθτικι
παρζμβαςθ ςτα νομίςματα, θ οποία προζρχονταν από τουσ ίδιουσ του traders, δθλαδι τθν ‘αγορά’. Θ παρζμβαςθ
ζλκυε παρζμβαςθ και παρατάςςονταν δίπλα ςτα κερδοςκοπικά κεφάλαια, πιςτεφοντασ ότι αυτι ιταν θ πιο λογικι
κίνθςθ.
Ζνα νζο παράδοξο αναδυόταν από τθ χρθματιςτθριακι πραγματικότθτα: θ ‘αγορά’ που πάντα αποφάςιηε με βάςθ
τθ λογικι, ζκλινε προσ τθ λογικι επιλογι τθσ εναρμόνιςθσ των κζςεϊν τθσ με αυτζσ των ιςχυρότερων κεφαλαίων,
που ςε εκείνθ τθ φάςθ φαινόταν να είναι τα κερδοςκοπικά. Τα κερδοςκοπικά κεφάλαια, όμωσ, είχαν κζςεισ που
δεν ιταν ‘λογικζσ’, τουλάχιςτον με βάςθ τισ επικρατοφςεσ οικονομικζσ ςυνκικεσ. Θ ςφμπραξθ των δυνάμεων τθσ
αγοράσ με αυτζσ των κερδοςκοπικϊν κεφαλαίων, δθμιουργοφςε ζνα ενιαίο μζτωπο το οποίο αςκοφςε ακόμθ
περιςςότερθ πίεςθ προσ τθν ‘παράλογθ’ κατεφκυνςθ, αλλοιϊνοντασ, παράλλθλα, ακόμθ περιςςότερο και τισ
πραγματικζσ οικονομικζσ ςυνκικεσ.
Το νζο αυτό ςυμπζραςμα αυτό ζςκαςε ςα βόμβα ςτθν Ευρϊπθ θ οποία ςυνειδθτοποιοφςε πωσ χρειαηόταν μία νζα
οικονομικοπολιτικι φιλοςοφία, θ οποία να επζτρεπε τθν ςυνεργαςία των κρατϊν εναντίον των κερδοςκόπων
ανάλογα με τα ςυμφζροντα τθσ ελεφκερθσ αγοράσ. Με άλλα λόγια, θ υπερβολικι χρθματοπιςτωτικι ελευκερία
μποροφςε να αποβεί καταςτρεπτικι για το ίδιο το ςφςτθμα που τθν υπθρετοφςε. Το αποτζλεςμά μίασ τζτοιασ
ελευκερία, ιταν, μζχρι τότε, πζρα από τθν κατάρρευςθ τθσ αγγλικισ λίρασ, τθν υποτίμθςθ του φράγκου, τθσ
λιρζτασ, τθσ ιρλανδικισ λίρασ και γενικότερα τισ επικζςεισ ςτα περιςςότερα ευρωπαϊκά νομίςματα και θ απειλι
εξουδετζρωςθσ του Ευρωπαϊκοφ Νομιςματικοφ Συςτιματοσ, το οποίο ςυντθροφςε τθ ςτακερότθτα των
ςυναλλαγματικϊν αγορϊν ςτθν Ευρϊπθ από το 1979.
Θ κρίςθ ζλαβε διεκνείσ διαςτάςεισ όταν ο Γερμανόσ Καγκελάριοσ Helmut Kohl, κατθγόρθςε ‘ανϊνυμεσ δυνάμεισ
που επιδιϊκουν τον τορπιλιςμό τθσ προςπάκειασ τθσ Ευρωπαϊκισ Κοινότθτασ για ενιαίο νόμιςμα ςυνδράμοντασ
ςτθν κερδοςκοπία εναντίων μεμονωμζνων νομιςμάτων' και θ Γαλλία υποςτιριξε, ανοιχτά, πωσ οι ΘΡΑ, με τθ
βοικεια τθσ Βρετανίασ, δθμιουργοφςαν αναταραχι ςτθν αγορά νομιςμάτων κακϊσ θ Ουάςινγκτον φοβόταν ότι ζνα
ευρωπαϊκό νόμιςμα κα μποροφςε να εκκρονίςει το δολάριο και να περιορίςει τθν οικονομικι δφναμθ τθσ
27

Αμερικισ. Γάλλοι αξιωματοφχοι υποςτιριξαν, επίςθσ, πωσ θ ςκθνοκετθμζνθ και παρατεταμζνθ αδυναμία του
δολαρίου προκαλοφςε άδικεσ πιζςεισ ςτα ευρωπαϊκά νομίςματα.
Οι Αμερικανοί αξιωματοφχοι παραδζχονταν πωσ δε ςτιριηαν το δολάριο αλλά περιζγραψαν τθν τακτικι τουσ ωσ
αναγκαία για να ενιςχυκοφν οι εξαγωγζσ των ΘΡΑ και θ ανάπτυξθ και όχι ωσ κίνθςθ υπονόμευςθσ των ευρωπαϊκϊν
νομιςμάτων.
Ο Γάλλοσ Ρρωκυπουργόσ Pierre Beregovoy επανιλκε με δθλϊςεισ του, κατθγορϊντασ τθν Ουάςινγκτον ότι
προςπακεί να υπονομεφςει τα ευρωπαϊκά νομίςματα ωσ τμιμα του ςχεδίου των ΘΡΑ για παγκόςμια οικονομικι
θγεμονία.
Τθ ςκυτάλθ των κατθγοριϊν πιραν οι Βζλγοι, οι οποίοι μίλθςαν για Αγγλοςαξονικό ‘ςχζδιο’ εναντίον τθσ Ευρϊπθσ,
το οποίο είχε ςτόχο τθν αποτροπι δθμιουργίασ ενιαίου νομίςματοσ. Οι υποψίεσ ενιςχφκθκαν μετά από τθ
δθμοςίευςθ δεδομζνων που ζδειχναν ότι οι κζςεισ εναντίον του γαλλικοφ φράγκου ςτθν αγορά ςυναλλάγματοσ
είχαν αυξθκεί κατά 83% ςε ςχζςθ με το 92 και εναντίον του βελγικοφ φράγκου κατά 51%. Νζα δεδομζνα ζριξαν
λάδι ςτθ φωτιά, κακϊσ οι τράπεηεσ τθσ Βρετανίασ παρουςίαςαν τθ μεγαλφτερθ ανάπτυξθ ςε εκείνο το διάςτθμα,
κατά 61 δισ δολάρια, κάτι που αποδόκθκε από κάποιουσ αναλυτζσ, ςτα κζρδθ από τθν κερδοςκοπία εναντίον
άλλων ευρωπαϊκϊν νομιςμάτων.
Κάτω από τθν πίεςθ των εξελίξεων τα ευρωπαϊκά κράτθ αναγκάςτθκαν να προβοφν ςτθν υιοκζτθςθ νζων κανόνων
λειτουργίασ του Ευρωπαϊκοφ Νομιςματικοφ Συςτιματοσ, επιτρζποντασ μεγαλφτερεσ διακυμάνςεισ των εκνικϊν
νομιςμάτων και ελαχιςτοποιϊντασ τον κίνδυνο πίεςισ τουσ εκτόσ του Ευρωπαϊκοφ Μθχανιςμοφ Συναλλαγματικϊν
Λςοτιμιϊν.
Οι νζοι κανόνεσ κα επζτρεπαν τθν πτϊςθ και άνοδο του φράγκου κατά 7,00%, χωρίσ κανζνα πρόβλθμα, μζςα ςε
ζνα όριο διακφμανςθσ 15%. Τα προθγοφμενα προκακοριςμζνα όρια ιταν τθσ τάξθσ του 2,25%.
Μία ςφοδρι επίκεςθ ςτο φράγκο δεν άργθςε να ςυμβεί και ςτισ 14 Αυγοφςτου ζπεςε ςε ιςτορικά χαμθλά επίπεδα
ζναντι του μάρκου. Θ Τράπεηα τθσ Γαλλίασ είχε, ιδθ, ξοδζψει όλα τα αποκζματα κεφαλαίου που είχε για
παρεμβάςεισ ςτθ νομιςματικι αγορά και είχε δανειςτεί επιπλζον 189 δισ. φράνκα. Θ πίεςθ ςυνεχίςτθκε και ςτισ 16
Οκτωβρίου το φράγκο πζραςε ςε νζα, ιςτορικά χαμθλι τιμι. Αυτι τθ φορά, όμωσ, οφτε θ Γαλλία αλλά οφτε και θ
Ευρϊπθ φάνθκαν να ανθςυχοφν όςο παλαιότερα. Τα μεγαλφτερα όρια διακφμανςθσ ιταν μία αςπίδα προςταςίασ
από κερδοςκόπουσ, κακϊσ επζτρεπε μία αρκετά ςθμαντικι πτϊςθ του νομίςματοσ χωρίσ τθν ανάγκθ προςταςίασ
του. Και αν δεν υπάρξει μεγάλθ προςταςία ενόσ νομίςματοσ, δεν υπάρχει και μεγάλο κζρδοσ για τουσ
κερδοςκόπουσ. Ζτςι το παιχνίδι χάνει το ενδιαφζρον του.
Θ χρονιά ζκλειςε με το ςθμαντικότερο γεγονόσ να παραμζνει θ αναμόρφωςθ του Νομιςματικοφ Συςτιματοσ. Ο
Ευρωπαϊκόσ Μθχανιςμόσ Συναλλαγματικϊν Λςοτιμιϊν είχε επιβιϊςει τθσ μεγαλφτερθσ κρίςθσ ςτθν ιςτορία του και
είχε προςαρμοςτεί ςτισ εξελίξεισ, χρθςιμοποιϊντασ κάκε λογισ μζςα, ακολουκϊντασ τθ ςυμβουλι ενόσ παλιοφ
ρθτοφ που λζει ‘αν δε μπορείσ να κερδίςεισ το παιχνίδι, άλλαξε τουσ κανόνεσ’.
Πλα αυτά μζχρι τα τζλθ του 2009, όταν ξζςπαςε ζνασ νζοσ χρθματιςτθριακόσ πόλεμοσ που οδιγθςε ςε αυτό που
ονομάςτθκε ωσ 'ελλθνικι κρίςθ', μόνο μζχρι να γίνει κατανοθτό πωσ ςτθν πραγματικότθτα πρόκειται για
ευρωπαϊκι κρίςθ, Και ίςωσ θ μόνθ, πραγματικι λφςθ για τθν οριςτικι ζξοδο από τθν αυτι, είναι να αλλάξουν οι
κανόνεσ για ακόμθ μία φορά. Στο μεςοδιάςτθμα, θ Ελλάδα και πικανότθτα και άλλεσ χϊρεσ, κα πλθρϊςουν το
τίμθμα των διεκνϊν χρθματοπιςτωτικϊν πολζμων.

28

28-04-2010

Μπορεύ η κρύςη να οδηγόςει ςτισ 'Ηνωμϋνεσ Πολιτεύεσ τησ Ευρώπησ';
Θ πετρελαϊκι κρίςθ ςτισ αρχζσ τθσ δεκαετίασ του 70’ οδιγθςε τισ ΘΡΑ ςτθν αδυναμία/άρνθςθ αποπλθρωμισ του
χρζουσ τουσ ςε χρυςό και ςτθν αναηιτθςθ ενόσ εναλλακτικοφ νομιςματικοφ ςυςτιματοσ το οποίο κα μποροφςε να
τισ βγάλει από τθ μεγαλφτερθ κρίςθ χρζουσ ςτθ μοντζρνα ιςτορία τουσ. Με πρωτεργάτθ των Paul Volcker,
υφυπουργό οικονομικϊν (1969 –1974) και υπεφκυνου διεκνϊν νομιςματικϊν ςχζςεων, οι ΘΡΑ κατιργθςαν, εν μία
νυκτί, το μζχρι εκείνθ τθ ςτιγμι διεκνζσ νομιςματικό ςφςτθμα, το οποίο είχε ςτθν καρδιά του τθ ςφνδεςθ των
νομιςμάτων με το χρυςό και το αντικατζςτθςαν με το ςφςτθμα ‘ελεφκερθσ’ διακφμανςθσ των νομιςματικϊν
ιςοτιμιϊν, όπου θ τιμι των νομιςμάτων κακορίηεται με βάςθ τουσ ‘κανόνεσ τθσ προςφοράσ και τθσ ηιτθςθσ’.
Ρροκειμζνου να κατευνάςουν τθν αντίδραςθ των εξοργιςμζνων πιςτωτϊν τουσ (Βρετανίασ, Γαλλίασ, Ολλανδίασ
κλπ) και να τουσ πείςουν να δεχτοφν τθν αποπλθρωμι του χρζουσ ςε δολάρια, αποφεφγοντασ ζτςι τθν πτϊχευςθ,
οι ΘΡΑ πζτυχαν, με τθν απειλι πολζμου (ςφμφωνα με αποχαρακτθριςμζνα, πρϊθν, απόρρθτα βρετανικά ζγγραφα),
να ‘πείςουν’ τουσ Άραβεσ ςε ςυμφωνία για τθ διεξαγωγι του εμπορίου πετρελαίου αποκλειςτικά και μόνο ςε
δολάριο, ςυνδζοντασ το, ζτςι, με το πιο ςθμαντικό εμπόρευμα του κόςμου και μετατρζποντασ το ςε παγκόςμιο
νόμιςμα, το οποίο όλεσ οι χϊρεσ κα χρειάηονταν ςτο εξισ, όςο κα είχαν ανάγκθ από πετρζλαιο.
Τα κράτθ βρζκθκαν αντιμζτωπα με ζνα νζο ςφςτθμα διακφμανςθσ των νομιςμάτων τουσ, χωρίσ να κατανοοφν καλά
τουσ κανόνεσ και τθ λειτουργία του, ενϊ οι ΘΡΑ, που το είχαν δθμιουργιςει, το εκμεταλλεφτθκαν ςτο ζπακρο,
απογειϊνοντασ τθν τιμι του δολαρίου ζναντι των υπόλοιπων νομιςμάτων ςτα φψθ, προκειμζνου, μεταξφ άλλων, να
αντιμετωπίςουν τισ αφόρθτεσ πλθκωριςτικζσ πιζςεισ από τθν άνοδο τθσ τιμισ του πετρελαίου, μεταφζροντασ τεσ,
ζτςι, ςτα υπόλοιπα κράτθ και κυρίωσ ςτθν Ευρϊπθ, θ οποία κατρακφλθςε ςε μία πολυετι περίοδο οικονομικισ
φφεςθσ, που τθν οδιγθςε το 1979 ςτθν ίδρυςθ του Ευρωπαϊκοφ Νομιςματικοφ Συςτιματοσ (ΕΝΣ), με τθν
υιοκζτθςθ τθσ Ευρωπαϊκισ Κεντρικισ Μονάδασ (ΕΚΜ), ενόσ άτυπου νομίςματοσ, προκάλαμου του ευρϊ, πάνω ςτο
οποίο ςυνδζκθκαν τα νομίςματα πολλϊν κρατϊν, με τθ δυνατότθτα απόκλιςθσ μεταξφ τουσ μζχρι 2,5%.
Με τα ευρωπαϊκά νομίςματα να ςυνδζονται μεταξφ τουσ προκειμζνου να γίνουν ιςχυρότερα αλλά με το δολάριο
να ζχει ςυνδεκεί με το πετρζλαιο του οποίου θ τιμι αυξικθκε κατά 900% ςε μερικά χρόνια, το αμερικανικό
νόμιςμα ζγινε πανίςχυρο ενϊ οι χϊρεσ που εξιγαν πετρζλαιο βρζκθκαν με τεράςτιο εμπορικό πλεόναςμα το οποίο
ιταν, εξ ολοκλιρου, ςε δολάρια. Το πλεόναςμα αυτό κατευκφνκθκε προσ ευρωπαϊκζσ και αμερικανικζσ τράπεηεσ,
οι οποίεσ άρχιςαν να αναηθτοφν υποψιφιουσ δανειηόμενουσ προκειμζνου να το εκμεταλλευτοφν. Κακϊσ θ διεκνισ
αλλά και οι περιςςότερεσ εγχϊριεσ οικονομίεσ ανά τον κόςμο ιταν πολφ ταλαιπωρθμζνεσ από τθν πετρελαϊκι
κρίςθ, οι ανάγκεσ δανειςμοφ, μεταξφ άλλων και για τθν αγορά πετρελαίου, ιταν ιδιαίτερα αυξθμζνεσ και ζτςι ο
παγκόςμιοσ δανειςμόσ εκτινάχκθκε, τόςο ςτα αναπτυγμζνα όςο και ςτα Λιγότερο Αναπτυγμζνα Κράτθ (ΛΑΚ), ςτα
οποία ςυμπεριλαμβάνονταν και θ Ελλάδα.
Με το πετροδολάρια να ρζουν άφκονα και με τθ δίψα γι’ αυτά να είναι μεγάλθ, κανείσ δεν μπικε ςτον κόπο να
ερευνιςει κατά πόςο τα κράτθ που δανείηονταν είχαν τθν υποδομι να διαχειριςτοφν ςωςτά τα δανεικά κεφάλαια
ϊςτε να μθν βρεκοφν ςε δφςκολθ κζςθ ςτο μζλλον. Το αποτζλεςμα ιταν να ξεςπάςουν μία ςειρά από κρίςεισ
χρζουσ, με ποιο γνωςτι αυτιν του Μεξικό, το οποίο προκειμζνου να τθν ξεπεράςει εξαςφαλίηοντασ οικονομικι
‘ςτιριξθ’ από τισ ΘΡΑ, αναγκάςτθκε να παραχωριςει ςε αυτζσ, με διμερείσ ςυμφωνίεσ, τθν εκμετάλλευςθ του
μεγαλφτερου τμιματοσ των πετρελαιοπθγϊν του. Άλλεσ χϊρεσ που προζβθςαν ςε βαρφ δανειςμό, όπωσ θ Ελλάδα,
θ Ρορτογαλία, θ Λρλανδία και θ Λταλία, απζφυγαν τθ μοίρα του Μεξικό αλλά κατά τθ διάρκεια του ‘80 είδαν το
χρζοσ τουσ ωσ ποςοςτό του ΑΕΡ να απογειϊνεται, το δθμόςιο ζλλειμμα τουσ να εκτινάςςεται και τον υψθλό
πλθκωριςμό να επιμζνει (ςφμφωνα με ςτοιχεία από ζκκεςθ του ΔΝΤ, 1997), ενϊ υποχρεϊκθκαν να δανείηονται με
επιτόκια κοντά θ και παραπάνω από το 20% ςτα επόμενα χρόνια, προκειμζνου να ςυνεχίςουν να καλφπτουν τισ
δανειακζσ τουσ ανάγκεσ αλλά και να αναχρθματοδοτοφν το χρζοσ τουσ.
Θ νζα διεκνισ φφεςθ ςτισ αρχζσ τθσ δεκαετίασ του ‘90, μεγζνκυνε και ανζδειξε τισ αποκλίςεισ μεταξφ των
ευρωπαϊκϊν οικονομιϊν, αποκαλφπτοντασ ότι ιταν άςτοχθ θ επιλογι του 2,5% ωσ θ μζγιςτθ για τθν απόςταςθ των
νομιςμάτων μεταξφ τουσ και υπό το βάροσ μίασ ςφοδρισ νομιςματικισ επίκεςθσ ςε πλθκϊρα ευρωπαϊκϊν κρατϊν
(Λρλανδία, Δανία, Γαλλία, Λταλία, Λςπανία, Βρετανία κλπ) θ οποία πζταξε εκτόσ του ςυςτιματοσ τθ βρετανικι
ςτερλίνα και οδιγθςε ςε δριμεία υποτίμθςθ πολλά ευρωπαϊκά νομίςματα ωκϊντασ ςτα φψθ το δθμόςιο χρζουσ
29

και τα επιτόκια δανειςμοφ των αντίςτοιχων κρατϊν τουσ, θ Ευρϊπθ αναγκάςτθκε να προβεί ςτθν ανακεϊρθςθ των
κανόνων λειτουργίασ του Ευρωπαϊκοφ Νομιςματικοφ Συςτιματοσ και ςτθν υιοκζτθςθ νζων και πιο ευζλικτων, οι
οποίοι και κατζλθξαν, αργότερα, ςτθ ςυμφωνία για τθ δθμιουργία του ευρϊ.
Μία νζα κρίςθ, αυτι τθ φορά ςτθν Αςία, προκάλεςε τθν αλλαγι του αςιατικοφ νομιςματικοφ ςυςτιματοσ, κάτω και
πάλι από τθν πίεςθ κερδοςκοπικϊν επικζςεων ςε ςειρά αςιατικϊν κρατικϊν νομιςμάτων, διαμορφϊνοντασ το
ςκθνικό που ιςχφει ςτθν Αςία μζχρι και ςιμερα. Το αςτακζσ νομιςματικό περιβάλλον επθρζαςε και τθ δραχμι, θ
οποία, ςφμφωνα με ζκκεςθ τθσ Τράπεηασ τθσ Ελλάδοσ του 1998, μετά τθν οικονομικι κρίςθ ςτθν Αςία κεωρικθκε
υπερτιμθμζνθ και δζχτθκε κερδοςκοπικζσ πιζςεισ μζχρισ ότου εντάχκθκε ςτον Ευρωπαϊκό Μθχανιςμό
Συναλλαγματικϊν Λςοτιμιϊν, δφο χρόνια πριν από τθν προγραμματιςμζνθ υιοκζτθςθ του ευρϊ από τθν Ελλάδα.
Αποτζλεςμα τθσ επίκεςθσ εναντίον τθσ δραχμισ ιταν θ αφξθςθ του κρατικοφ κόςτουσ δανειςμοφ (ενδεικτικά από
το 8,4% ςτο 12,8% για τα ομόλογα τριμινου) και θ υποτίμθςθ τθσ κατά 12,3% ζναντι τθσ ΕΚΜ, με βαςικό ςτόχο τθν
αφξθςθ τθσ ανταγωνιςτικότθτασ τθσ χϊρασ ενϊ θ κυβζρνθςθ εξιγγειλε μία δζςμθ δθμοςιονομικϊν και
διαρκρωτικϊν αλλαγϊν.
Σφμφωνα με τθν ίδια ζκκεςθ τθσ Τράπεηασ τθσ Ελλάδοσ, θ υιοκζτθςθ του ευρϊ από τα κράτθ τθσ ευρωηϊνθσ
‘ςιμαινε τθν παραίτθςθ από τθ δυνατότθτα να προςαρμόηουν τθ ςυναλλαγματικι τουσ ιςοτιμία και να αςκοφν
ανεξάρτθτθ νομιςματικι πολιτικι’ με τθν προςδοκία ότι ‘θ ενιαία νομιςματικι πολιτικι και θ εξάλειψθ του
ςυναλλαγματικοφ κινδφνου ςε ςυνδυαςμό με τθν ενοποίθςθ των χρθματοπιςτωτικϊν αγορϊν’ κα ςυνεπάγονταν
ότι ‘τα βραχυπρόκεςμα επιτόκια (κα) πρζπει να βρίςκονται περίπου ςτο ίδιο επίπεδο ςε όλεσ τισ χϊρεσ.’ Αν μζςα
ςε ζνα τζτοιο ςφςτθμα, ωςτόςο, δεν αμβλυνκοφν οι οικονομικζσ αποκλίςεισ μεταξφ των κρατϊν που ςυμμετζχουν
ςε αυτό, τότε, ςφμφωνα με τθν ζκκεςθ, ελλοχεφει ο κίνδυνοσ ‘αςφμμετρων διαταραχϊν’ ςε περιόδουσ
μακροοικονομικϊν κρίςεων, ιδιαίτερα ςε χϊρεσ ‘με υψθλό δθμόςιο χρζοσ όπωσ θ Ελλάδα και θ Λταλία’ που ‘πρζπει
να ςυνεχίςουν τισ προςπάκειασ δθμοςιονομικισ εξυγίανςθσ, προκειμζνου να μειϊςουν το φψοσ του ςυνολικοφ
χρζουσ.’.
Ωςτόςο, το χρζοσ δε μειϊκθκε ςτισ χϊρεσ αυτζσ και θ οικονομικι ςφγκλιςθ δεν επιλκε ποτζ, ενϊ, για παράδειγμα
ςτθν Ελλάδα, το χρζοσ ωσ ποςοςτό του ΑΕΡ διατθρικθκε πάνω από το 100% από το 1999 και μετά. Φτάνουμε, ζτςι,
ςτθν τρζχουςα διεκνι κρίςθ, που ωσ θ μεγαλφτερθ των τελευταίων 80 ετϊν μεγζνκυνε και ανζδειξε τισ αποκλίςεισ
μεταξφ των ευρωπαϊκϊν οικονομιϊν πολφ περιςςότερο απ’ ότι εκείνθ ςτισ αρχζσ του ‘90, αποκαλφπτοντασ τισ
αδυναμίεσ και τα τρωτά ςθμεία τθσ ευρωηϊνθσ. Και ενϊ το ‘90 θ νομιςματικι επίκεςθ ξεκίνθςε από τθ Βρετανία,
τϊρα ξεκίνθςε από τθν Ελλάδα, θ οποία είδε τα επιτόκια δανειςμοφ τθσ να αυξάνονται εκκετικά, πακαίνοντασ
ζμφραγμα από το χρθματοπιςτωτικό ςοκ.
Και αν και τα ΜΜΕ επιμζνουν να κάνουν λόγο για ‘ελλθνικι κρίςθ’, ςτθν πραγματικότθτα αυτι ιταν εξ αρχισ
ευρωπαϊκι κάτι που κα φαίνεται όλο και περιςςότερο όςο ο χρόνοσ κα κυλά, όπωσ ακριβϊσ ςυνζβθ και το 1990,
όταν όλοι εςτίαηαν ςτθν κατάρρευςθ τθσ ςτερλίνασ για να δουν, τελικά, να λυγίηει, να τραυματίηεται και να αλλάηει
ολόκλθρθ θ Ευρϊπθ (με εξαίρεςθ, ίςωσ, τθ Γερμανία).
Μάλιςτα ςιμερα, τα νζα ‘χρθματοπιςτωτικά όπλα μαηικισ καταςτροφισ’, όπωσ εφςτοχα ζχει ονομάςει μία
κατθγορία χρθματιςτθριακϊν παραγϊγων προϊόντων ο Γουόρεν Μπάφετ (ο οποίοσ, πάντωσ ζχει επενδφςει δεκάδεσ
διςεκατομμφρια ςε αυτά), κάνουν ακόμθ πιο οδυνθρζσ και εφκολεσ τισ χρθματοπιςτωτικζσ και νομιςματικζσ
επικζςεισ αλλά και επιτρζπουν τθν αναμετάδοςθ του χρθματοπιςτωτικοφ πολζμου ςε ηωντανό χρόνο, με ζναν
τρόπο παρόμοιο με αυτόν που ηιςαμε ςτον πρόςφατο πόλεμο ςτο Λράκ, τον οποίο παρακολοφκθςαν ηωντανά
διςεκατομμφρια τθλεκεατζσ ςε όλον τον κόςμο.
Ζτςι, διςεκατομμφρια άνκρωποι παρακολοφκθςαν τουσ τελευταίουσ μινεσ τθν Ελλάδα να αναρριχάται ςτθ λίςτα
των πικανότερων προσ πτϊχευςθ χωρϊν, μζςω του νζου ςχετικοφ ςυςτιματοσ υπολογιςμοφ με τθ χριςθ των CDS
(αςφάλιςτρα κρατικοφ χρζουσ), περνϊντασ από τθ 10θ ςτθν 5θ και τελικά ςτθν 1θ κζςθ, με τθν πικανότθτα τθσ για
πτϊχευςθ να υπολογίηεται, πλζον, ςτο 46,7% πάνω αυτιν χωρϊν όπωσ θ Βενεηουζλα, θ Αργεντινι, το Ρακιςτάν και
το Λράκ. Και ενϊ όλα τα βλζμματα είναι ςτραμμζνα ςτθν Ελλάδα, μζςα ςε λίγεσ θμζρεσ θ Ρορτογαλία ζχει βρεκεί
ςτθν 6θ κζςθ τθσ ςχετικισ λίςτασ, με τισ πικανότθτεσ τθσ για πτϊχευςθ να πολλαπλαςιάηονται φτάνοντασ ςτο
26,11% και το επιτόκιο του 10ετοφσ τθσ ομολόγου να εκτινάηεται ςτο 5,53%, πάνω από αυτό τθσ ςυμφωνίασ
ςτιριξθσ τθσ Ελλάδασ με τθν ΕΕ και το ΔΝΤ.
30

Από τισ 12 μζχρι τισ 27 Απριλίου, οι τιμζσ των CDS μερικϊν εκ των μεγαλφτερων τραπεηϊν και εταιριϊν τθσ
Ρορτογαλίασ ζχουν τριπλαςιαςτεί, με το μζςο όρο των CDS του τραπεηικοφ τθσ κλάδου να ζχει αυξθκεί από τισ 60
ςτισ 325 μονάδεσ βάςθσ από τθν αρχι του ζτουσ. Μα το ζργο δεν τελειϊνει εδϊ κακϊσ θ επίκεςθ ζχει αρχίςει να
γίνεται αιςκθτι και ςτθν Λςπανία, με τισ τιμζσ των CDS για τον τραπεηικό τθσ κλάδο να ζχουν αυξθκεί από τισ 100
ςτισ 250 μονάδεσ από τθν αρχι τθσ χρονιάσ, καταγράφοντασ άνοδο τθσ τάξθσ του 70% τον τελευταίο μινα και με
τθν τιμι του CDS τθσ Λρλανδίασ να ζχει αυξθκεί από τισ 145 ςτισ 200 μονάδεσ τθν τελευταία εβδομάδα.
Και τθν ϊρα που το ειδικό τμιμα του αμερικανικοφ υπουργείου οικονομικϊν κάνει το κακιερωμζνο γκάλοπ του
μεταξφ των εταιριϊν που εμπορεφονται κρατικά ομόλογα, προκειμζνου να πάρει τθ γνϊμθ τουσ για το πϊσ κα
πρζπει να κινθκεί ϊςτε να πετφχει μείωςθ των επιτοκίων τουσ, ςτθν Ελλάδα οι ικφνοντεσ δθλϊνουν πωσ θ
τρζχουςα κρίςθ δεν ζδωςε πρόωρα ςθμάδια και ζτςι ιταν αδφνατον να προβλεφκεί και αρκοφνται ςτο να ρίχνουν
τθν ευκφνθ ο ζνασ ςτον άλλον, αδυνατϊντασ, ζςτω και ςε αυτιν τθν κρίςιμθ ςτιγμι, να ςυνεργαςτοφν για το καλό
τθσ χϊρασ, το οποίο πλζον αφινεται να ‘οριςτεί’ και να επιτευχκεί μζςω των μζτρων του ΔΝΤ, το οποίο δεν παφει
να αποτελεί ζναν βραχυπρόκεςμο δανειςτι μασ που υποχρεοφται να λάβει υπόψθ του, όςο χαράηει τθν οικονομικι
πολιτικι τθσ Ελλάδασ, τόςο το ςυμφζρον και άλλων κρατϊν όςο και το δικό του.
Και όμωσ θ κρίςθ ιταν δυνατόν να προβλεφκεί και αυτό ςυνζβθ, ζμμεςα, ςε δεκάδεσ εκκζςεισ του ΔΝΤ, τθσ
Τράπεηασ τθσ Ελλάδασ και τθσ ΕΕ, οι οποίεσ προειδοποίθςαν από το 1997 πωσ χωρίσ τθν ουςιαςτικι οικονομικι
ςφγκλιςθ των κρατϊν τθσ ευρωηϊνθσ, θ νομιςματικι ενοποίθςθ κα μποροφςε να προκαλζςει ‘αςφμμετρεσ
διαταραχζσ και επιπλοκζσ’ ςε περίπτωςθ μακροοικονομικϊν κρίςεων, όπωσ θ τρζχουςα. Αλλά θ κρίςθ μποροφςε,
τουλάχιςτον, να προβλεφκεί από το 2006, αφοφ ζδωςε όλα τα ςθμάδια ςε διεκνι κλίμακα, τα οποία
αποτυπϊκθκαν άψογα ςτισ τάςεισ των επιτοκίων των μακροπρόκεςμων ομολόγων των ευρωπαϊκϊν κρατϊν, τα
οποία από τον Λανουάριο του 2006 και μετά πιραν τθν ανιοφςα, με αυτά τθσ Ελλάδασ, τθσ Ρορτογαλίασ, τθσ
Λςπανίασ, τθσ Λταλίασ και τθσ Λρλανδίασ να παραμζνουν ςε ζντονα ανοδικι τάςθ ςτο μεγαλφτερο διάςτθμα των
τελευταίων τεςςάρων ετϊν, προειδοποιϊντασ για αυτό που ερχόταν όλο και πιο κοντά μασ.
Αλλά με τθν Ελλάδα, ςε αντίκεςθ με τισ ΘΡΑ, τθ Γερμανία, τθ Γαλλία, τθν Λταλία, τθν Αγγλία, τθν Λαπωνία, τθν Κίνα,
τθ Σιγκαποφρθ κλπ να ςυμμετζχει ςτο διεκνζσ χρθματοπιςτωτικό ςφςτθμα αλλά να μθν ζχει οφτε καν ζνα μικρό
τμιμα ςτο υπουργείο οικονομικϊν για τθν παρακολοφκθςθ και τθ μελζτθ του και να αρκείται ςε γενικζσ ζρευνεσ
τθσ ΚΤΕ, χωρίσ καμία οργάνωςθ και προετοιμαςία για τθν επιβίωςθ ςτθ ςφγχρονθ χρθματιςτθριακι οικονομία,
κανείσ δε φάνθκε να είδε το οφκαλμοφανζσ και όλοι βρζκθκαν να πιάνονται εξ απινθσ.
Και τϊρα μοιάηει να ςυμβαίνει ακόμθ ζνα ακόμθ λάκοσ, που πθγάηει από το ςυμπζραςμα ότι θ τρζχουςα κρίςθ
είναι, αμιγϊσ, ελλθνικι και τθν ελπίδα εφρεςθσ του φάρμακου μζςα από μζτρα τα οποία αποφαςίηονται ςτθν πιο
ακατάλλθλθ χρονικι ςτιγμι και με τον πλζον πρόχειρο, άτςαλο και βεβιαςμζνο τρόπο, υπό τθν πίεςθ τθσ
εξαςφάλιςθσ νζων δανεικϊν κεφαλαίων και χωρίσ καμία πρόβλεψθ για το τί κα ςυμβεί ςτθν περίπτωςθ που δεν
αποδϊςουν όςο ελπίηουμε, κάτι που, ςυνικωσ, αποτελεί τον κανόνα και όχι τθν εξαίρεςθ.
Μζςα ςε αυτόν τον δθμοςιονομικό ‘παροξυςμό’, δε βλζπουμε πωσ θ Ευρϊπθ, ζχει, ιδθ, αναγνωρίςει πωσ το
πρόβλθμα είναι, κυρίωσ, δικό τθσ, με τθν ενεργοποίθςθ του πρϊτου πανευρωπαϊκοφ μθχανιςμοφ οικονομικισ
ςτιριξθσ χϊρασ μζλουσ, ο οποίοσ κυμίηει τθσ κρατικζσ μεταβιβάςεισ κεφαλαίων ςε προβλθματικζσ πολιτείεσ από
ζναν κεντρικό προχπολογιςμό, που ςυναντάμε ςτο ομοςπονδιακό ςφςτθμα των ΘΡΑ, δθμιουργϊντασ, ζτςι, ζνα
‘δεδικαςμζνο’ για ζνα μθχανιςμό που κα είναι πολφ δφςκολο να μθν ενεργοποιθκεί ξανά ςτθν περίπτωςθ που αυτό
ηθτθκεί και από άλλεσ χϊρεσ τθσ ευρωηϊνθσ, κάτι το οποίο δεν πρζπει να αποκλείουμε.
Το κυριότερο, όμωσ, είναι πωσ θ κρίςθ ανζδειξε τθν εγγενι αδυναμία όλων των κρατϊν τθσ Ευρϊπθσ, ακόμθ και
τθσ Γερμανίασ, να ικανοποιιςουν τα κριτιρια που τα ίδια ζκεςαν πριν από 10, περίπου, χρόνια και με τισ
προβλζψεισ για τθν αφξθςθ του μζςου όρου του χρζουσ ωσ ποςοςτό του ΑΕΡ ςτο 115% για τα αναπτυγμζνα κράτθ,
μζχρι το 2014 και τθν παράλλθλθ εκτίναξθ των ελλειμμάτων τουσ πολφ πάνω από το 3%, το πικανότερο είναι πωσ
όςο θ τρζχουςα χρθματοπιςτωτικι επίκεςθ εξελίςςεται θ Ευρϊπθ να οδθγείται ςτο δίλλθμα τθσ απόφαςθσ
ανάμεςα ςε μία νζα, πιο ευζλικτθ αλλά και πιο ενιαία ευρωπαϊκι πραγματικότθτα ι ςτθν ενδεχόμενθ διάλυςθ τθσ.

31

Στο μεταξφ, το δολάριο ςυνεχίηει να απολαμβάνει και να επιβεβαιϊνει τθν απόλυτθ κυριαρχία του ωσ το μόνο
παγκόςμιο νόμιςμα, οι ΘΡΑ εξακολουκοφν να επωμίηονται τα οφζλθ που απορρζουν από αυτιν τθν κατάςταςθ,
ενϊ ακόμθ και ο Paul Volcker, ο άνκρωποσ που δθμιοφργθςε το διεκνζσ νομιςματικό ςφςτθμα που ζφερε τθν
Αμερικι ςε τόςο πλεονεκτικι κζςθ ζναντι των υπόλοιπων χωρϊν, παραμζνει ςτο τιμόνι τθσ νομιςματικισ πολιτικισ
των ΘΡΑ ωσ ο βαςικόσ οικονομικόσ ςφμβουλοσ του Ρροζδρου Ομπάμα. Και επειδι θ ιςτορία, καμία φορά,
επαναλαμβάνεται με τρόπο ανθςυχθτικά ίδιο με αυτόν του παρελκόντοσ, πίςω από τθν τρζχουςα
χρθματοπιςτωτικι επίκεςθ ςτθν Ευρϊπθ πρωτοςτατεί, ςφμφωνα με ειςαγγελικι ζρευνα που ξεκίνθςε από το
Υπουργείο Δικαιοςφνθσ των ΘΡΑ, ο Τηορτη Σόροσ, ο άνκρωποσ που πρωταγωνίςτθςε ςτθ νομιςματικι κρίςθ των
αρχϊν τθσ δεκαετίασ του ‘90 κερδίηοντασ ζνα δισ δολάρια ςε μία θμζρα κερδοςκοπϊντασ ςτθ ςτερλίνα και
οδθγϊντασ, τελικά, ςτθ δθμιουργία του ευρϊ και που πρωταγωνίςτθςε ςτθν αςιατικι νομιςματικι κρίςθ το 1997,
οδθγϊντασ ςτθ δθμιουργία του τρζχοντοσ αςιατικοφ νομιςματικοφ ςυςτιματοσ. Μςωσ, τελικά, τίποτα να μθν είναι
τυχαίο.

32

04-05-2010

Μεύωςη ελλεύμματοσ 11% ςε 3,5 χρόνια: ρεαλιςτικόσ ςτόχοσ ό κυνόγι παγκόςμιου
δημοςιονομικού ρεκόρ;
Ρριν από δφο μινεσ θ Ελλάδα, υπό τισ οδθγίεσ του ΔΝΤ, ζκετε ωσ ςτόχο τθ μείωςθ του δθμοςιονομικοφ τθσ
ελλείμματοσ κάτω από 3%, μζχρι το 2012. Δφο μινεσ αργότερα, θ επίτευξθ αυτοφ του ςτόχου, (πάλι υπό τισ οδθγίεσ
του ΔΝΤ), ζχει μεταφερκεί ςτο 2014. Μζχρι πριν μερικζσ εβδομάδεσ θ εκτίμθςθ τθσ Ελλάδασ για τθν ανάπτυξθ του
ΑΕΡ ςτο 2010 ζκανε λόγο για μείωςθ του κατά 2%. Θ ςθμερινι εκτίμθςθ κάνει λόγο για μείωςθ του κατά 4%. Στουσ
τελευταίουσ 10 μινεσ το ζλλειμμα ζχει ανακεωρθκεί προσ τα πάνω, τουλάχιςτον, 3 φορζσ ενϊ το ίδιο ζχει ςυμβεί
και με το χρζοσ ωσ ποςοςτό του ΑΕΡ, με τισ προβλζψεισ για τα προςεχι χρόνια να αλλάηουν ςυνεχϊσ.
Κάτω από τθν πίεςθ των εξελίξεων των τελευταίων εβδομάδων και τθσ πρόςφατθσ υποβάκμιςθσ τθσ πιςτολθπτικισ
ικανότθτασ τθσ χϊρασ, θ οποία, ουςιαςτικά ςιμανε και τθ χρθματοπιςτωτικι τθσ πτϊχευςθ, θ Ελλάδα,
προκειμζνου να εξαςφαλίςει το πολυπόκθτο δάνειο των 110 δισ ευρϊ, υποχρεϊκθκε να προχωριςει ςτθν τελικι
ςυμφωνία για τθ λιψθ των μζτρων εκείνων , ςφμφωνα με το ΔΝΤ, κα οδθγιςουν ςτθ μείωςθ του πρωτογενοφσ
δθμοςιονομικοφ τθσ ελλείμματοσ (αυτοφ που δεν περιλαμβάνει τισ πλθρωμζσ τόκων) κατά 11% μζςα ςε 3,5 χρόνια.
Ρρόκειται για ζνα ρεαλιςτικό ςτόχο ι όπωσ ςυνζβθ μζχρι ςτιγμισ, κα πρζπει να προετοιμαηόμαςτε για μία ςειρά
ανακεωριςεων του ι ακόμθ και για μία ενδεχόμενθ εγκατάλειψθ του, με βαρφτατεσ ςυνζπειεσ για τθ χϊρα;
Υπιρξε ςτα τελευταία 40 χρόνια αντίςτοιχθ περίπτωςθ μείωςθσ του ελλείμματοσ από τθν Ελλάδα ι οποιοδιποτε
άλλο αναπτυγμζνο κράτοσ του κόςμου ι το ΔΝΤ και θ Γερμανία ζχουν βάλει τθ χϊρα ςτο δρόμο για το κυνιγι ενόσ
πρωτοφανοφσ δθμοςιονομικοφ ρεκόρ;
Σφμφωνα με τα ςχετικά ςτοιχεία του ΔΝΤ, ςτα τελευταία 40 χρόνια ζχουν πραγματοποιθκεί, μεταξφ των
αναπτυγμζνων κρατϊν του κόςμου, 31 επιτυχθμζνεσ (ςε διαφορετικό βακμό θ κάκε μία) προςπάκειεσ δραςτικισ
μείωςθσ των δθμοςιονομικϊν ελλειμμάτων, πάντα με τθν υιοκζτθςθ, μεταξφ άλλων και μζτρων 'δθμοςιονομικισ
πεικαρχίασ'.
Ο μζςοσ όροσ τθσ μείωςθσ του πρωτογενοφσ ελλείμματοσ για όλεσ τισ επιτυχθμζνεσ προςπάκειεσ ιταν 8,3%,
δθλαδι κατά 2,7% μικρότερθ από το ςτόχο τθσ Ελλάδασ και το μζςο διάςτθμα ςτο οποίο αυτι επετεφχκθ 7,2
χρόνια, δθλαδι κατά 119% μεγαλφτερο από αυτό το οποίο ζχει δοκεί ςτθν Ελλάδα.
Εξετάηοντασ τισ 5 περιπτϊςεισ πιο επιτυχθμζνων δραςτικϊν μειϊςεων δθμοςιονομικϊν ελλειμμάτων ςτα τελευταία
40 χρόνια, διαπιςτϊνουμε πωσ ο μζςοσ όροσ τθσ μείωςθσ ανζρχεται ςτο 8,92%, δθλαδι 2,08% λιγότερο από τον
ελλθνικό ςτόχο και το μζςο διάςτθμα επίτευξθσ τθσ μείωςθσ ςτα 8,2 χρόνια, δθλαδι, περίπου, πζντε περιςςότερα
από το περικϊριο που ζχει θ Ελλάδα.
Ξεκινϊντασ από αυτά τα ςτοιχεία, θ χϊρα φαίνεται να ζχει υποχρεωκεί να ςυμφωνιςει ςτθν επίτευξθ ενόσ
δθμοςιονομικοφ άκλου.
Με βάςθ τα ίδια ςτοιχεία του ΔΝΤ, από το 1970 μζχρι ςιμερα ζχουν υπάρξει 9 περιπτϊςεισ μεταξφ των
αναπτυγμζνων κρατϊν του κόςμου, όπου καταγράφθκε μείωςθ του πρωτογενοφσ ελλείμματοσ ςε ποςοςτό πάνω
από 10% και το μζςο χρονικό διάςτθμα ςτο οποίο αυτό επετεφχκθ είναι 8,2 χρόνια.
Θ εξζταςθ των 'δθμοςιονομικϊν πρωτακλθτϊν' είναι πολφ ενδιαφζρουςα, κακϊσ, ςφμφωνα πάντα με τα ςτοιχεία
του ΔΝΤ, θ Λρλανδία ζχει πετφχει τθ μεγαλφτερθ μείωςθ πρωτογενοφσ ελλείμματοσ απ' όλεσ τισ αναπτυγμζνεσ
χϊρεσ του κόςμου, ςε ποςοςτό 20% και ςε διάςτθμα 11 ετϊν (από το 1979 μζχρι το 1989), ενϊ θ Σουθδία και θ
Φινλανδία πζτυχαν αντίςτοιχεσ μειϊςεισ κατά 13,3% ςε 7 χρόνια (1994-2000).
Θ Δανία πζτυχε μείωςθ κατά 12,3% ςε 4 χρόνια (1982-1986), ενϊ θ Ελλάδα ζχει πετφχει ςτο παρελκόν μείωςθ του
πρωτογενοφσ δθμοςιονομικοφ τθσ ελλείμματοσ κατά 12,1% (δθλαδι κατά 1,1% μεγαλφτερθ από τον τρζχοντα
33

ςτόχο) ςε 6 χρόνια (1990-1995) – δθλαδι ςε διάςτθμα ςχεδόν διπλάςιο από αυτό ςτο οποίο καλείται να το πράξει
τϊρα.
Τθ λίςτα των 'δθμοςιονομικϊν πρωτακλθτϊν' ςυμπλθρϊνουν το Λςραιλ, το Βζλγιο και ο Καναδάσ, με το πρϊτο να
είναι και το μόνο ςτον κόςμο που πζτυχε μείωςθ του ελλείμματοσ κατά 11,1% ςε 3 χρόνια (1981-1983), ενϊ το
Βζλγιο χρειάςτθκε 15 χρόνια για μείωςθ του ελλείμματοσ τουσ κατά 11,1% (1984-1998), με τον Καναδά να ζχει
χρειαςτεί 14 χρόνια για μείωςθ του ελλείμματοσ τθσ τάξθσ του 10,4% (1986-1999).
Λαμβάνοντασ υπόψθ ότι θ αμζςωσ μεγαλφτερθ τθσ τρζχουςασ διεκνοφσ οικονομικισ κρίςθσ, ιταν θ 'πετρελαϊκι'
τθσ δεκαετίασ του '70, είναι ενδιαφζρον πωσ δεν υπάρχει οφτε μία περίπτωςθ καταγραφισ ςθμαντικισ μείωςθσ
δθμοςιονομικϊν ελλειμμάτων κατά τθ διάρκεια εκείνθσ τθσ δεκαετίασ, με το 100% των περιπτϊςεων μείωςθσ να
εντοπίηονται από το 1980 και μετά, το 85% αυτϊν ςτισ δεκαετίεσ μεγάλθσ ανάπτυξθσ του '80 και του '90 και το
υπόλοιπο 15% αυτϊν ςτθν περίοδο διεκνοφσ οικονομικισ ανάπτυξθσ, 2003-2007.
Αυτό είναι ιδιαίτερα ςθμαντικό γιατί δείχνει τθ ςυςχζτιςθ τθσ επιτυχίασ ενόσ προγράμματοσ μείωςθσ των
ελλειμμάτων με το γενικότερο διεκνζσ οικονομικό περιβάλλον αλλά και με τουσ ρυκμοφσ ανάπτυξθσ του ΑΕΡ.
Ακόμθ, ςχεδόν ςτο 100% των επιτυχθμζνων περιπτϊςεων μείωςθσ των ελλειμμάτων, θ αφξθςθ τθσ
ανταγωνιςτικότθτασ κατά τθν περίοδο εφαρμογισ προγραμμάτων δθμοςιονομικισ πεικαρχίασ ςτθρίχτθκε ςτθν
υποτίμθςθ των κρατικϊν νομιςμάτων ενϊ με βάςθ όςα ςτοιχεία διατίκενται από το ΔΝΤ, δεν ζχει υπάρξει ποτζ
άλλοτε περίπτωςθ μείωςθσ των κρατικϊν εξόδων μζςω τθσ περικοπισ μιςκϊν ι ςυντάξεων (αντίκετα, το πάγωμα
τουσ με παράλλθλθ αφξθςθ των φόρων αποτελεί τον κανόνα).
Το πρόβλθμα, βζβαια, δεν τελειϊνει με τθν επίτευξθ μίασ ςθμαντικισ μείωςθσ του δθμοςιονομικοφ ελλείμματοσ
αλλά επεκτείνεται και ςτθν προςπάκεια ςυντιρθςθσ του ςε χαμθλά επίπεδα, κάτι το οποίο ςπάνια ςυμβαίνει,
ςφμφωνα με το ΔΝΤ, το οποίο υποςτθρίηει ςε ζκκεςθ του (Νοζμβριοσ 2009) ότι οποιοδιποτε νζο πρόγραμμα
δθμοςιονομικισ πεικαρχίασ κα είναι δυςκολότερο να πετφχει απ' ότι αυτά προθγοφμενων δεκαετιϊν, εξαιτίασ τθσ
ςθμερινισ διεκνοφσ οικονομικισ κατάςταςθσ.
Ζτςι, θ Ελλάδα καλείται να ιςοφαρίςει το Λςραιλ ςτθ μεγαλφτερθ μείωςθ κρατικοφ πρωτογενοφσ ελλείμματοσ ςε
διάςτθμα 3,5 ετϊν, από το 1970 και μετά και να ξεπεράςει το προςωπικό τθσ ρεκόρ πετυχαίνοντασ ό,τι και από το
1990 μζχρι το 1995, ςτο μιςό, ςχεδόν χρονικό διάςτθμα. Και μάλιςτα, αυτι τθ φορά χωρίσ τθν πολφτιμθ βοικεια
τθσ υποτίμθςθσ του νομίςματοσ τθσ, χωρίσ τθ δυνατότθτα δανειςμοφ από τθν 'ελεφκερθ' αγορά ομολόγων ανάλογα
με τισ ανάγκεσ τθσ, με τον πλθκυςμό τθσ δθμογραφικά αςκενζςτερο (πιο 'γεραςμζνοϋ και άρα με μικρότερεσ
δυνατότθτεσ και περιςςότερεσ ανάγκεσ απ' ότι το 1990) και εν μζςω τθσ χειρότερθσ οικονομικισ κρίςθσ των
τελευταίων 80 ετϊν.
Ρρόκειται, ουςιαςτικά, για τθν προςπάκεια επίτευξθσ ενόσ δθμοςιονομικοφ άκλου άνευ προθγουμζνου ςτθ
μοντζρνα διεκνι οικονομικι ιςτορία, μζςω τθσ επιβολισ εξαιρετικά ςκλθρϊν και πρωτοφανϊν μζτρων για μία
αναπτυγμζνθ οικονομία. Δεν είναι, λοιπόν, τυχαία θ διλωςθ τθσ κυρίασ Μζρκελ ςτθ Βόννθ τθν Κυριακι, πωσ είχε
επιτυχία θ επιμονι τθσ να ςυμμετζχει και το ΔΝΤ ςτθ ςυμφωνία οικονομικισ 'βοικειασϋ προσ τθν Ελλάδα, κακϊσ
αυτι εξαςφάλιςε τθν ελλθνικι δζςμευςθ για δθμοςιονομικζσ περικοπζσ εξόδων που φάνταηαν 'αδιανόθτεσ ' λίγο
νωρίτερα. 'Ρριν από τρεισ μινεσ κα ιταν αδιανόθτο για τθν Ελλάδα να αποδεχτεί τόςο ςκλθροφσ όρουσ'
ςυμπλιρωςε θ κυρία Μζρκελ, δθλϊνοντασ ικανοποιθμζνθ για τθν προςωπικι τθσ επιτυχία.
Μα το πιο ενδιαφζρον, ίςωσ, είναι πωσ ςφμφωνα με άλλθ ζκκεςθ του ΔΝΤ (2003), μετά τθ μελζτθ προγραμμάτων
μείωςθσ των δθμοςιονομικϊν ελλειμμάτων ςε 112 χϊρεσ, 'δε βρζκθκε καμία ςθμαντικι ςτατιςτικι επιρροι ςτθν
ζκβαςθ του προγράμματοσ εξαιτίασ τθσ υιοκζτθςθσ των όρων που ζκεςε το ΔΝΤ αλλά οι δθμοςιονομικζσ εξελίξεισ
επθρεάςτθκαν από το ευρφτερο οικονομικό περιβάλλον και από τθ γενικι κατεφκυνςθ των μακροοικονομικϊν
πολιτικϊν που υιοκετικθκαν.'
34

Συμπεραςματικά, αφοφ πρϊτα θ Ελλάδα οδθγικθκε ςτθ χρθματοπιςτωτικι πτϊχευςθ, εξωκικθκε ςε μία
ςυμφωνία που περιλαμβάνει τθ ςυμμετοχι του ΔΝΤ (όχι με βάςθ το οικονομικό τθσ ςυμφζρον αλλά για τθν
εξυπθρζτθςθ του ςυμφζροντοσ τθσ Γερμανίασ και φυςικά του ίδιου του ΔΝΤ) και που ζκεςε αςφλλθπτουσ
δθμοςιονομικοφσ ςτόχουσ και γι' αυτό και επζβαλλε πρωτοφανι δθμοςιονομικά μζτρα. Και ακόμθ και αν οι ςτόχοι
αυτοί επιτευχκοφν, θ βλάβθ που κα ζχει επζλκει ςτθν οικονομία κα κάνει εξαιρετικά δφςκολθ τθ ςυντιρθςθ τουσ
χωρίσ μία παρατεταμζνθ περίοδο οικονομικι ταλαιπωρίασ με ανυπολόγιςτεσ ςυνζπειεσ, ενϊ αν θ χϊρα δεν
καταφζρει να πετφχει αυτοφσ τουσ ςτόχουσ, κα κατθγορθκεί ότι δεν ακολουκεί το δθμοςιονομικό πρόγραμμα όπωσ
ςυμφωνικθκε και κα κινδυνεφςει με νζεσ κυρϊςεισ, που κα κακυςτεριςουν ακόμθ περιςςότερο τθν ζξοδο τθσ από
τθν κρίςθ.

35

06-05-2010

Μην πολεμϊσ το ςύςτημα..εκμεταλλεύςου τισ αδυναμύεσ του
Υπάρχουν τρεισ προχποκζςεισ ϊςτε να ζχει κανείσ τον κυρίαρχο ρόλο ςτθ μοντζρνα παγκόςμια οικονομία: α) να
ελζγχει τθν παραγωγι και τθν ροι του χριματοσ (πόςο χριμα παράγεται και πόςο χριμα διοχετεφεται ι
αποςφρεται από τθν οικονομία) β) να ζχει το διεκνι νομιςματικό ζλεγχο (ζλεγχο των επιτοκίων και τθσ
αυξομείωςθσ τθσ αγοραςτικισ δφναμθσ των επιμζρουσ κρατικϊν νομιςμάτων ωσ προσ ζνα, διεκνζσ, νόμιςμα), γ) να
ζχει τον ζλεγχο του κρατικοφ και ιδιωτικοφ χρζουσ.
Θ πρϊτθ προχπόκεςθ, ζχει επιτευχκεί μζςω του κεντρικοφ τραπεηικοφ ςυςτιματοσ, το οποίο ζχει ωσ κεμελιϊδθ
λίκο του τθν ιςχφ του κανόνα των κλαςματικϊν αποκεματικϊν, που επιτρζπει τθ δθμιουργία χριματοσ χωρίσ
αντίκριςμα το οποίο δανείηεται με τόκο από το ζξυπνο χριμα ςτα κράτθ, ςτισ εμπορικζσ τράπεηεσ και τελικά ςτον
κόςμο.
Θ δεφτερθ προχπόκεςθ ζχει επιτευχκεί μζςω τθσ μετατροπισ του αμερικανικοφ δολαρίου ςε παγκόςμιο νόμιςμα,
από τθν αυξομείωςθ του οποίου επθρεάηεται θ αξία των υπόλοιπων νομιςμάτων του κόςμου (τθ ςθμαςία του
διεκνοφσ νομιςματικοφ ελζγχου κατάλαβε πρϊτοσ ο Μζγασ Αλζξανδροσ που, αφοφ κατζκτθςε όλο το γνωςτό
κόςμο, κακιζρωςε ζνα ενιαίο νόμιςμα για τισ οικονομικζσ και εμπορικζσ ςυναλλαγζσ, ενϊ το παράδειγμα του
ακολοφκθςαν ςτθ ςυνζχεια θ ρωμαϊκι, θ βυηαντινι, θ οκωμανικι, θ βρετανικι και ςιμερα θ ‘τραπεηικι’
αυτοκρατορία).
Θ εξαςφάλιςθ των προχποκζςεων α & β κάνει εφκολθ τθν επίτευξθ τθσ τρίτθσ προχπόκεςθσ, δθλαδι τον ζλεγχο
του κρατικοφ και ιδιωτικοφ χρζουσ.
Για περιςςότερο από 90 χρόνια οι τρεισ παραπάνω προχποκζςεισ πλθροφνται από ζνα τραπεηικό λόμπι (το
λεγόμενο ‘ζξυπνο χριμα’), το οποίο ςτθν προςπάκεια του να ςυντθριςει τον κυρίαρχο διεκνι του ρόλο,
χρειάςτθκε να φτιάξει μία ςειρά οικονομικϊν και χρθματιςτθριακϊν μθχανιςμϊν. Ζνασ από τουσ πρϊτουσ ιταν θ
χρθματιςτθριακι αγορά ομολόγων, θ οποία ζχει ιςτορία μεγαλφτερθ των 500 ετϊν. Το ομόλογο αποτελεί μία
‘ομολογία’ αυτοφ που δανείηεται, ότι χρωςτά ζνα ςυγκεκριμζνο ποςό ςτο δανειςτι του, με τθν υποχρζωςθ
καταβολισ τόκου ςτο κεφάλαιο που ζλαβε. Το ‘μυςτικό’ τθσ αγοράσ ομολόγων, που εξαςφαλίηει τθν πλεονεκτικι
κζςθ του ζξυπνου χριματοσ, είναι θ ςυνεχισ διακφμανςθ τόςο τθσ ονομαςτικισ αξίασ του όςο και του επιτοκίου
του.
Ζτςι, αν ζνα κράτοσ δανείςτθκε 100 δολάρια για 1 χρόνο με τόκο 5% εκδίδοντασ ζνα ομόλογο αντίςτοιχθσ
ονομαςτικισ αξίασ, το ομόλογο αυτό κα ‘πλθρϊςει’ 105 δολάρια ςε όποιον το ζχει ςτθν κατοχι του ςτθ λιξθ του (5
δολάρια πάνω από τθν ονομαςτικι αξία) αλλά ςτο ενδιάμεςο διάςτθμα κα διαπραγματεφεται, όπωσ μία κοινι
μετοχι, ςτθν ‘ελεφκερθ’ αγορά ομολόγων, όπου τόςο θ ονομαςτικι του αξία όςο και το επιτόκιο του κα μποροφν
μεταβάλλονται. Αν, τϊρα, το τραπεηικό λόμπι κζλει να αςκιςει πίεςθ ςτο κράτοσ, μπορεί να πουλιςει το ομόλογο
από μία τράπεηα του ςε μία άλλθ ςτα 99 δολάρια, ανεβάηοντασ το τρζχον επιτόκιο που κα λάβει όποιοσ το ζχει
ςτθν κατοχι του ςτθ λιξθ του ςτο 6%.
Με αυτόν τον τρόπο και μζςω μίασ μία ςειρά αγοραπωλθςιϊν μεταξφ των ςυνεργατϊν του τραπεηικοφ λόμπι,
μπορεί να μειωκεί θ αξία του ομολόγου ςτα 90 δολάρια και το επιτόκιο του να αυξθκεί ςτα 15%. Αυτό δεν αλλάηει
κάτι ςτο κόςτοσ του εκδοκζντοσ δανείου για το κράτοσ γιατί το ζχει, ιδθ, λάβει και αςχζτωσ ςε τιμι βρίςκεται θ
τρζχουςα αξία του ομολόγου, το κράτοσ κα κλθκεί να πλθρϊςει μόνο 5% ςτο κεφάλαιο ςτθ λιξθ του. Αλλάηει
πολλά, όμωσ, αν το κράτοσ κζλει να δανειςτεί ξανά, γιατί το νζο επιτόκιο κα είναι, πια, 15%, όςο δθλαδι το τρζχον,
με αποτζλεςμα να ζχει αυξθκεί υπερβολικά το κόςτοσ χρθματοδότθςθσ των αναγκϊν του (προθγοφμενα δάνεια και
ελλείμματα).
Κακϊσ θ παγκόςμια αγορά ομολόγων δθμιουργικθκε από το τραπεηικό λόμπι με κανόνεσ που εξυπθρετοφν το ίδιο,
είναι λογικό πωσ ζνα κράτοσ ζχει μόνο δφο επιλογζσ: είτε να μάκει καλά τουσ κανόνεσ του παιχνιδιοφ και να
καταφζρει να εκμεταλλευτεί τισ αδυναμίεσ του ςυςτιματοσ κερδίηοντασ, τελικά, όςο το δυνατόν περιςςότερο από
αυτό είτε να γίνει αντικείμενο εκμετάλλευςθσ του τραπεηικοφ λόμπι και οποιουδιποτε άλλου γνωρίηει καλά τουσ
κανόνεσ του παιχνιδιοφ . (Θ επιλογι κατάλυςθσ του ςυςτιματοσ ι λειτουργίασ εκτόσ αυτοφ φαντάηει ςυναρπαςτικι
36

αλλά με τα ςθμερινά δεδομζνα, ανικει ςτθ ςφαίρα τθσ φανταςίασ). Το ίδιο το ζξυπνο χριμα ζχει δθμιουργιςει τα
εργαλεία εκείνα που επιτρζπουν ςτουσ ςυνεργάτεσ του να αποφεφγουν τουσ κινδφνουσ που εγκυμονοφν από τθν
αγορά ομολόγων/χρζουσ και να απολαμβάνουν όςα αυτι μπορεί να προςφζρει.
Στθν Ελλάδα, πολλζσ κυβερνιςεισ χρθςιμοποίθςαν ςτο παρελκόν κάποια από αυτά τα εργαλεία και
εκμεταλλεφτθκαν μερικζσ από τισ ηωτικζσ αδυναμίεσ τθσ αγοράσ ομολόγων/χρζουσ, εξαςφαλίηοντασ μεγάλα
οικονομικά οφζλθ για τθ χϊρα (είναι εντελϊσ διαφορετικό το κζμα τθσ διαχείριςθσ των χρθμάτων που
εξαςφαλίςτθκαν, θ οποία, όπωσ αποδείχτθκε, μάλλον δεν ιταν θ καλφτερθ δυνατι). Οι ςυγκεκριμζνεσ κινιςεισ ςτισ
οποίεσ προζβθςαν αυτζσ οι κυβερνιςεισ δεν ιταν οφτε παράνομεσ οφτε ανικικεσ, τουλάχιςτον όχι περιςςότερο απ’
όςο παράνομο και ανικικο είναι το ίδιο το ςφςτθμα.
Κάποια ςτιγμι ςτο πολφ πρόςφατο παρελκόν μασ, ωςτόςο, αποφαςίςαμε να ςταματιςουμε να παίηουμε με τουσ
κανόνεσ του παιχνιδιοφ και αποκτιςαμε μία καταδικαςτικι ςτάςθ απζναντι του και μία αυτοκαταςτροφικι κριτικι
για τθν επιλογι μασ να παίηουμε με τουσ κανόνεσ όλα τα προθγοφμενα χρόνια. Από εκείνο το ςθμείο και μετά
μπλεχτικαμε ςτισ δαγκάνεσ του ςυςτιματοσ και γίναμε ζρμαιο ςτα νφχια αυτϊν που είναι άριςτοι γνϊςτεσ του. Το
μόνο που είχαμε να κάνουμε ιταν να επιλζξουμε πιο από τα χρθματοπιςτωτικά εργαλεία που είχαμε ςτθ διάκεςθ
μασ κα χρθςιμοποιοφςαμε ϊςτε να αποφφγουμε να παιχτεί ςτθν πλάτθ μασ το παιχνίδι τθσ αφξθςθσ του κόςτουσ
δανειςμοφ τθσ χϊρασ.
Δεδομζνου ότι, ιδθ, από τα τζλθ του 2008 είχε ξεκινιςει θ παραφιλολογία για τθν ενδεχόμενθ αδυναμία
δανειςμοφ τθσ χϊρασ από τθν αγορά ομολόγων, ζνασ απλόσ τρόποσ για να αποφευχκεί θ οποιαδιποτε δυςάρεςτθ
ζκπλθξθ κα ιταν με το να είχαμε δανειςτεί το ςφνολο των δανειακϊν μασ αναγκϊν για το 2010 μζςα ςτο 2009, κάτι
που μασ το πρότεινε θ BlackRock, με επιτόκια από 2,5% μζχρι 4,5%.
Ζνασ άλλοσ τρόποσ κα ιταν με το να μεταφζρουμε το χρζοσ των επόμενων ετϊν αρκετά μακριά ςτο μζλλον,
εκδίδοντασ ομόλογα 2ετίασ και 3ετίασ με επιτόκιο 2,5% ϊςτε να αγοράςουμε ομόλογα που ζλθγαν και ςτθ
ςυνζχεια να τα εκδϊςουμε ξανά με ορίηοντα 10ετίασ ι 20αετίασ.
Αντί να επιλζξουμε ζναν από τουσ παραπάνω ι οποιονδιποτε άλλο τρόπο, προκειμζνου να προςτατευκοφμε από
τον προφανι κίνδυνο, για τον οποίο, ιδθ, γίνονταν δυςοίωνεσ προβλζψεισ από τα τζλθ του 2008, αρκεςτικαμε ςτο
να κοιτοφμε τα επιτόκια δανειςμοφ να απογειϊνονται και τελικά να καταλιγουμε ςτθ χρθματοπιςτωτικι
πτϊχευςθ. Μα ακόμθ και λίγο πριν ςυμβεί αυτό και αφοφ θ κατάςταςθ είχε γίνει εξαιρετικά δφςκολθ, θ BlackRock
πρότεινε να ξεκινιςουμε τισ διαπραγματεφςεισ με τουσ δανειςτζσ μασ προκειμζνου να παρατείνουμε το χρόνο
αποπλθρωμισ των ομολόγων που ζλθγαν, ςυνεχίηοντασ κανονικά τθν καταβολι των τόκων.
Αντ’ αυτοφ, οδθγθκικαμε ςτθ λφςθ ενόσ βραχυπρόκεςμου δανείου από το ΔΝΤ και τθ Ευρϊπθ με υψθλό επιτόκιο
και με τθν υποχρζωςθ από τουσ δανειςτζσ μασ να υιοκετιςουμε μία ςειρά πρωτοφανϊν ςε ςκλθρότθτα
δθμοςιονομικϊν μζτρων, τα οποία πάςχουν από ζλλειψθ ζμπνευςθσ και δεν αποκλείεται να μασ ςπρϊξουν ςε μία
δριμεία φφεςθ και ςτθν αποτυχία του προγράμματοσ ςτακερότθτασ με ανυπολόγιςτεσ ςυνζπειεσ για το μζλλον τθσ
χϊρασ.
Και ακόμθ και ςε αυτιν τθν φςτατθ ςτιγμι ξεχνάμε πωσ το ςφςτθμα ζχει αδυναμίεσ και πωσ υπάρχουν μία ςειρά
εργαλείων που μποροφν να μασ βοθκιςουν να τισ εκμεταλλευτοφμε και να ξεπεράςουμε τθν κρίςθ, με πολφ
λιγότερθ ταλαιπωρία από αυτιν που προμθνφεται με τα τρζχοντα μζτρα και με πολφ μεγαλφτερθ πικανότθτα
επιτυχίασ. Κάποια από αυτά κα αναλφςουμε ςτο δεφτερο μζροσ αυτοφ του άρκρου.

37

07-05-2010

Σο ΔΝΣ πριν και μετϊ την κρύςη
Σε προθγοφμενο άρκρο με τίτλοσ ‘Κρίςεισ: είναι δυνατόν να αποτελοφν καταςκευαςμζνο προϊόν;’ (02/04/09),
εξζταςα τθν καταςκευαςμζνθ από μία ομάδα μεγάλων τραπεηιτϊν τθσ εποχισ κρίςθ του 1790 ςτισ ΘΡΑ, που
προκλικθκε από ζνα τεράςτιο κραχ ςτθν μθ οργανωμζνθ αγορά ομολόγων και οδιγθςε α) ςτθν ίδρυςθ τθσ
“Ρρϊτθσ Τράπεηα Των ΘΡΑ”, που ιταν ςτθν πράξθ θ πρϊτθ Κεντρικι Τράπεηα των ΘΡΑ, με τθν άδεια να τυπϊνει
χριμα και να το δανείηει ςτο αμερικανικό κράτοσ, με το ςκεπτικό ότι χρειάηονταν κάποιοσ ελεγκτισ και ρυκμιςτισ
τθσ ρευςτότθτασ ςτο χρθματιςτθριακό ςφςτθμα, β) ςτθ δθμιουργία του Χρθματιςτθρίου τθσ Νζασ Υόρκθσ ωσ
οργανωμζνθσ αγοράσ ομολόγων, με τθ δικαιολογία ότι ιταν θ ζλλειψθ ρυκμιςτικϊν κανόνων και μίασ οργανωμζνθσ
αγοράσ ομολόγων που είχαν προκαλζςει τθν κρίςθ και γ) ςτθ δθμιουργία πολφ μεγάλου αμερικανικοφ δθμόςιου
χρζουσ, κακϊσ το κράτοσ αναγκάςτθκε να δανειςτεί από τουσ τραπεηίτεσ προκειμζνου να βγει από τθν κρίςθ.
Ι κρίςθ του 1790 είναι μία, μόνο, από τισ εκατοντάδεσ που ζχουν λάβει χϊρα ςτα τελευταία 200 χρόνια και θ
πλειοψθφία αυτϊν εξελίςςεται ςε 4 ςτάδια: ςτο πρϊτο, το ζξυπνο χριμα (οι ελίτ των τραπεηιτϊν) μειϊνει το
κόςτοσ του χριματοσ και αυξάνει τθ ρευςτότθτα με αποτζλεςμα να προκλθκεί οικονομικι ανάπτυξθ αλλά και μία
ςειρά από υπερτιμθμζνεσ καταςτάςεισ ςε διάφορεσ αγορζσ, κακϊσ θ τεράςτια ρευςτότθτα πλθκωρίηει τθν
οικονομία δθμιουργϊντασ φοφςκεσ – ςτο δεφτερο ςτάδιο το ζξυπνο χριμα κλείνει τθ ςτρόφιγγα τθσ ρευςτότθτασ
και οι φοφςκεσ καταρρζουν ςα χάρτινοι πφργοι προκαλϊντασ κραχ ςτθ χρθματιςτθριακι οικονομία, το οποίο, ςτθ
ςυνζχεια μεταφζρεται και ςτθν πραγματικι – ςτο τρίτο ςτάδιο, το ζξυπνο χριμα ζρχεται ωσ από μθχανισ Κεόσ για
να ςϊςει τθν κατάςταςθ, αςκϊντασ πιζςεισ ςτουσ αποδυναμωμζνουσ πολιτικοφσ για τθν υιοκζτθςθ μίασ ςειράσ
μζτρων και τθ δθμιουργία μθχανιςμϊν (όπου οι ςυνεργάτεσ του ζξυπνου χριματοσ μπαίνουν επικεφαλισ) που κα
προςτατζψουν το ςφςτθμα από επόμενεσ κρίςεισ – ςτο τζταρτο ςτάδιο οι πολιτικοί λαμβάνουν τα μζτρα και το
ζξυπνο χριμα τουσ δανείηει χριματα για να ξεκινιςει θ διαδικαςία ανάρρωςθσ από τθν κρίςθ.
Σο ΔΝΣ πριν και μετά τθν κρίςθ
Ο κφκλοσ αυτόσ επαναλαμβάνεται εδϊ και αιϊνεσ με τθν πιο πρόςφατθ κρίςθ να είναι διεκνισ, με αποτζλεςμα να
ζχει οδθγιςει ςε εκκετικι αφξθςθ του παγκόςμιου χρζουσ (ςτο μεγαλφτερο βακμό ςτθν ιςτορία ςε περίοδο
ειρινθσ) αλλά και ςτθν υιοκζτθςθ μίασ ςειράσ μζτρων με διεκνι απιχθςθ και επιρροι. Ζνα από αυτά αφορά ςτο
ΔΝΤ, το οποίο μόλισ δϊδεκα μινεσ πριν το ξζςπαςμα τθσ κρίςθσ, περνοφςε το δικό του οικονομικό Γολγοκά κακϊσ
θ αποτυχία του να παράςχει ουςιαςτικι βοικεια ςτισ χϊρεσ ςτισ οποίεσ είχε δανείςει κεφάλαια ςτα τελευταία
χρόνια, είχε οδθγιςει τουσ καλφτερουσ ‘πελάτεσ’ του (Κορζα, Βραηιλία, ΢ωςία και Αργεντινι) να το εγκαταλείψουν
και να αναηθτιςουν χρθματοδότθςθ από αλλοφ ζςτω και με υψθλότερο επιτόκιο, με αποτζλεςμα να απομείνουν
ςτο ταμείο του, μόλισ, 400 εκ. δολάρια και να αναγκαςτεί να απολφςει 400 από του 2600 υπαλλιλουσ του.
Κατά τθ διάρκεια τθσ κρίςθσ, ωςτόςο, και αφοφ ςτο τιμόνι του μπικε ο Strauss-Kahn, θ τφχθ του άλλαξε, κακϊσ το
ζξυπνο χριμα πζτυχε τθν ψιφιςθ τθσ ςυμφωνίασ των G20 ςτο Λονδίνο, ςτισ 2 Απριλίου του 2009, ςφμφωνα με τθν
οποία το ΔΝΤ κα αποκτοφςε το δικαίωμα να εκδίδει ομόλογα ςτο δικό του, παγκόςμιο, νόμιςμα (SDR), τα οποία μία
ςειρά κρατϊν κα αγόραηε ζναντι ενόσ μικροφ επιτοκίου, προκειμζνου να δοκεί ςτον οργανιςμό θ απαραίτθτθ
ρευςτότθτα για να παράςχει ‘ςτιριξθ’ ςε χϊρεσ που ζχριηαν οικονομικισ βοικειασ. Με αγορζσ ομολόγων από τθν
Κίνα, τθ ΢ωςία και τθ Βραηιλία, το ΔΝΤ εξοικονόμθςε γριγορα 80 δισ δολάρια, ενϊ θ G20 (20 μεγαλφτερα κράτθ του
κόςμου), ςυμφϊνθςε θ ρευςτότθτα του ΔΝΤ να αυξθκεί ςτο 1 τρισ δολάρια, παρζχοντασ του τθν άδεια να τυπϊςει
250 δισ ςτο δικό του νόμιςμα (χωρίσ κανζνα αντίκριςμα) με το δικαίωμα να τυπϊςει περιςςότερα αν ζκρινε πωσ
αυτό κα βοθκοφςε τθ ρευςτότθτα ςτθν παγκόςμια οικονομία. Με αυτόν τον τρόπο, δθμιουργικθκε, ουςιαςτικά,
μία παγκόςμια κεντρικι τράπεηα, με τθν άδεια να εκδίδει ομόλογα εκ του μθδενόσ και να τυπϊνει χριμα χωρίσ
κανζνα αντίκριςμα, τα οποία χρθςιμοποιεί για να παράςχει δάνεια ςε χϊρεσ που ζχουν ανάγκθ λαμβάνοντασ από
αυτζσ τόκο ο οποίοσ ενιςχφει το ταμείο και τθ δφναμθ τθσ.
Σε ζκκεςθ του μετά τθ ςχετικι απόφαςθ ο Strauss-Kahn ζγραψε: “Το ΔΝΤ απζκτθςε τθ δφναμθ ενόσ κεντρικοφ
ιδρφματοσ ςτο διεκνζσ χρθματοπιςτωτικό ςφςτθμα’. Ρζρα από τθν οικονομικι παντοδυναμία που απζκτθςε το ΔΝΤ
χάρθ ςτθν κρίςθ, ζγινε, ςφμφωνα με τα άρκρα τθσ απόφαςθσ των G20 α) ‘ο επόπτθσ τθσ διεκνοφσ οικονομίασ’ β)
‘παγκόςμιοσ δανειςτισ’ γ) διεκνισ οικονομικόσ ςφμβουλοσ ενϊ ςφμφωνα με το τελευταίο άρκρο τμιμα του ρόλου
38

του είναι να αποφαςίηει πότε πρζπει να ενιςχφει τθν παγκόςμια ρευςτότθτα. Αυτι θ ‘πυρθνικι ‘ δφναμθ δόκθκε ςε
ζνα ίδρυμα το οποίο μζχρι εκείνθ τθ ςτιγμι ιταν ςτα πρόκυρα τθσ χρεοκοπίασ.
Η νζα αγορά καλυμμζνων ομολόγων ςτισ ΗΠΑ
Υπάρχει ζνα είδοσ ομολόγων που ονομάηονται ‘καλυμμζνα’ και τα οποία ζχουν το χαρακτθριςτικό πωσ καλφπτονται
από ζνα περιουςιακό πακζτο αυτοφ που τα εκδίδει, ζτςι ϊςτε αν αποτφχει να αντεπεξζλκει ςτθν αποπλθρωμι των
τόκων του, ο δανειςτισ να ζχει το δικαίωμα να κατάςχει τθν περιουςία του πακζτου. Ο τφποσ αυτόσ των ομολόγων
υπάρχει ςτθν Ευρϊπθ από το 1765 και αυτά χρθςιμοποιικθκαν και ςτο δανειςμό τθσ Ελλάδασ κατά τθν
επανάςταςθ του 1821 αλλά και πολλζσ φορζσ αργότερα, με αποτζλεςμα το κράτοσ να οδθγθκεί ςε τραγικζσ
απϊλειεσ κρατικισ περιουςίασ, τισ φορζσ που δε μπόρεςε να πλθρϊςει τουσ δανειςτζσ του. Εξαιτίασ τθσ φφςθσ
τουσ τα ομόλογα αυτά δεν ζγιναν ποτζ αποδεκτά ςτισ ΘΡΑ κακϊσ όςεσ φορζσ προτάκθκε από το ζξυπνο χριμα θ
δθμιουργία μίασ αγοράσ γι’ αυτά, θ πρόταςθ προκάλεςε ςφοδρζσ αντιδράςεισ με αποτζλεςμα να αποςυρκεί.

Στισ 30 Λουλίου του 2008, ωςτόςο, εν μζςω τθσ κρίςθσ, θ Βουλι των Αντιπροςϊπων των ΘΡΑ ψιφιςε κετικά για τθ
δθμιουργία μίασ αγοράσ καλυμμζνων ομολόγων και ςτισ 18 Μαρτίου του 2010 δθμοςιεφτθκε ο θ Νομοκετικι
Ρράξθ Αγοράσ Καλυμμζνων Ομολόγων ΘΡΑ, ανοίγοντασ τθν πόρτα ςτουσ δανειςτζσ να μποροφν να ηθτοφν τα
ομόλογα που εκδίδουν οι πολιτείεσ, οι νομαρχίεσ και οι διμοι των ΘΡΑ να καλφπτονται από τα περιουςιακά τουσ
ςτοιχεία. Αμζςωσ θ Κεντρικι Τράπεηα τθσ Νζασ Υόρκθσ ζςπευςε να χαιρετιςει τθν απόφαςθ και να δθλϊςει πωσ κα
αποδζχεται τα καλυμμζνα ομόλογα ωσ εγγφθςθ για τθν παροχι δανείων.
Ευρωπαϊκι Κεντρικι Σράπεηα
Στισ 07 Μαΐου 2009 θ ΕΚΤ ανακοίνωςε τθν ζναρξθ ενόσ προγράμματοσ αγοράσ καλυμμζνων ομολόγων, με ςκοπό
τθν ‘ενίςχυςθ τθσ ρευςτότθτασ ςτισ αγορζσ’ και με ςτόχο τθν αγορά καλυμμζνων ομολόγων αξίασ 60 δισ. Το
πρόγραμμα αποφαςίςτθκε να διαρκζςει μζχρι τισ 30 Λουνίου του 2010 και μζχρι τισ 26 Φεβρουαρίου θ ΕΚΤ είχε
αγοράςει καλυμμζνα ομόλογα αξίασ 38 δισ ευρϊ. Θ απόφαςθ αυτι ζδωςε, ςτθν ουςία, τθν άδεια ςτθν ΕΚΤ να
εκδίδει χριμα χωρίσ αντίκριςμα, κάτι το οποίο υποτίκεται πωσ θ Ευρωπαϊκι Κεντρικι Τράπεηα δεν κάνει, ςε
αντίκεςθ με τθν Κεντρικι Τράπεηα των ΘΡΑ και τθσ Αγγλίασ. Ακόμθ, ενϊ ςφμφωνα με τθν ςυγκεκριμζνθ απόφαςθ
τα ομόλογα ζπρεπε να ζχουν βακμολογία, τουλάχιςτον, ΑΑ, από τουσ διεκνείσ οίκουσ αξιολόγθςθσ, πριν από
μερικζσ θμζρεσ θ ΕΚΤ ανακοίνωςε πωσ κα αποδεχόταν τα ομόλογα των ελλθνικϊν τραπεηϊν παρά το γεγονόσ ότι
ζχουν πάρει βακμολογία ‘junk’ από τον οίκο S&P. Αυτό ςθμαίνει πωσ θ ΕΚΤ αποδζχεται, πλζον, τοξικά ομόλογα ωσ
εγγφθςθ, με τον ίδιο τρόπο που κάνει θ Κεντρικι Τράπεηα τθσ Νζασ Υόρκθσ. Θ τελευταία, προκειμζνου να ‘ςτθρίξει’
τθν αγορά κατοικίασ των ΘΡΑ αγόραςε το 2009 το 90% των τοξικϊν ενυπόκθκων δανείων, αξίασ, περίπου 1 τρισ
δολαρίων, τυπϊνοντασ το ποςό αυτό χωρίσ κανζνα αντίκριςμα και χρεϊνοντασ το ςτο κράτοσ των ΘΡΑ.
Αν θ κρίςθ επεκτακεί και μεταδοκεί και ςε άλλεσ, πλθν τθσ Ελλάδασ, χϊρεσ, (θ Ρορτογαλία είναι, ιδθ, επίςθμα το
νζα κφμα), τότε θ ΕΚΤ κα βρεκεί μπροςτά ςτο ‘δίλλθμα’ να αγοράςει καλυμμζνα ομόλογα αξίασ εκατοντάδων δισ
ευρϊ. Και ςτθν περίπτωςθ που είτε οι τράπεηεσ είτε τα κράτθ δε μπορζςουν να τα αποπλθρϊςουν, τότε θ
περιουςία του πακζτου που κα τα εγγυάται κα περάςει ςε αυτιν.
Συμπεραςματικά, θ κρίςθ οδθγεί, για άλλθ μία φορά ςτθ ιςχυροποίθςθ και όχι ςτθ διάλυςθ του ςυςτιματοσ και
ςιμερα, περιςςότερο από ποτζ, μασ φζρνει πιο κοντά ςε μία ‘παγκοςμιοποιθμζνθ’ οικονομικι εποπτεία και
δράςθ.

39

08-05-2010

Η κρύςη γεννϊ κεντρικϋσ οικονομικϋσ διοικόςεισ
Σε προθγοφμενο άρκρο με τίτλο ‘Κρίςεισ: είναι δυνατόν να αποτελοφν καταςκευαςμζνο προϊόν;’ (02/04/09),
εξζταςα τθν καταςκευαςμζνθ από μία ομάδα μεγάλων τραπεηιτϊν τθσ εποχισ κρίςθ του 1790 ςτισ ΘΡΑ, που
προκλικθκε από ζνα τεράςτιο κραχ ςτθν μθ οργανωμζνθ αγορά ομολόγων και οδιγθςε α) ςτθν ίδρυςθ τθσ
“Ρρϊτθσ Τράπεηα Των ΘΡΑ”, που ιταν ςτθν πράξθ θ πρϊτθ Κεντρικι Τράπεηα των ΘΡΑ, με τθν άδεια να τυπϊνει
χριμα και να το δανείηει ςτο αμερικανικό κράτοσ, με το ςκεπτικό ότι χρειάηονταν κάποιοσ ελεγκτισ και ρυκμιςτισ
τθσ ρευςτότθτασ ςτο χρθματιςτθριακό ςφςτθμα, β) ςτθ δθμιουργία του Χρθματιςτθρίου τθσ Νζασ Υόρκθσ ωσ
οργανωμζνθσ αγοράσ ομολόγων, με τθ δικαιολογία ότι ιταν θ ζλλειψθ ρυκμιςτικϊν κανόνων και μίασ οργανωμζνθσ
αγοράσ ομολόγων που είχαν προκαλζςει τθν κρίςθ και γ) ςτθ δθμιουργία πολφ μεγάλου αμερικανικοφ δθμόςιου
χρζουσ, κακϊσ το κράτοσ αναγκάςτθκε να δανειςτεί από τουσ τραπεηίτεσ προκειμζνου να βγει από τθν κρίςθ.
Ι κρίςθ του 1790 είναι μία, μόνο, από τισ εκατοντάδεσ που ζχουν λάβει χϊρα ςτα τελευταία 200 χρόνια και θ
πλειοψθφία αυτϊν εξελίςςεται ςε 4 ςτάδια: ςτο πρϊτο, το ζξυπνο χριμα (οι ελίτ των τραπεηιτϊν) μειϊνει το
κόςτοσ του χριματοσ και αυξάνει τθ ρευςτότθτα με αποτζλεςμα να προκλθκεί οικονομικι ανάπτυξθ αλλά και μία
ςειρά από υπερτιμθμζνεσ καταςτάςεισ ςε διάφορεσ αγορζσ, κακϊσ θ τεράςτια ρευςτότθτα πλθκωρίηει τθν
οικονομία δθμιουργϊντασ φοφςκεσ – ςτο δεφτερο ςτάδιο το ζξυπνο χριμα κλείνει τθ ςτρόφιγγα τθσ ρευςτότθτασ
και οι φοφςκεσ καταρρζουν ςα χάρτινοι πφργοι προκαλϊντασ κραχ ςτθ χρθματιςτθριακι οικονομία, το οποίο, ςτθ
ςυνζχεια μεταφζρεται και ςτθν πραγματικι – ςτο τρίτο ςτάδιο, το ζξυπνο χριμα ζρχεται ωσ από μθχανισ Κεόσ για
να ςϊςει τθν κατάςταςθ, αςκϊντασ πιζςεισ ςτουσ αποδυναμωμζνουσ πολιτικοφσ για τθν υιοκζτθςθ μίασ ςειράσ
μζτρων και τθ δθμιουργία μθχανιςμϊν (όπου οι ςυνεργάτεσ του ζξυπνου χριματοσ μπαίνουν επικεφαλισ) που κα
προςτατζψουν το ςφςτθμα από επόμενεσ κρίςεισ – ςτο τζταρτο ςτάδιο οι πολιτικοί λαμβάνουν τα μζτρα και το
ζξυπνο χριμα τουσ δανείηει χριματα για να ξεκινιςει θ διαδικαςία ανάρρωςθσ από τθν κρίςθ.
Σο ΔΝΣ πριν και μετά τθν κρίςθ
Ο κφκλοσ αυτόσ επαναλαμβάνεται εδϊ και αιϊνεσ με τθν πιο πρόςφατθ κρίςθ να είναι διεκνισ, με αποτζλεςμα να
ζχει οδθγιςει ςε εκκετικι αφξθςθ του παγκόςμιου χρζουσ (ςτο μεγαλφτερο βακμό ςτθν ιςτορία ςε περίοδο
ειρινθσ) αλλά και ςτθν υιοκζτθςθ μίασ ςειράσ μζτρων με διεκνι απιχθςθ και επιρροι. Ζνα από αυτά αφορά ςτο
ΔΝΤ, το οποίο μόλισ δϊδεκα μινεσ πριν το ξζςπαςμα τθσ κρίςθσ, περνοφςε το δικό του οικονομικό Γολγοκά κακϊσ
θ αποτυχία του να παράςχει ουςιαςτικι βοικεια ςτισ χϊρεσ ςτισ οποίεσ είχε δανείςει κεφάλαια ςτα τελευταία
χρόνια, είχε οδθγιςει τουσ καλφτερουσ ‘πελάτεσ’ του (Κορζα, Βραηιλία, ΢ωςία και Αργεντινι) να το εγκαταλείψουν
και να αναηθτιςουν χρθματοδότθςθ από αλλοφ ζςτω και με υψθλότερο επιτόκιο, με αποτζλεςμα να απομείνουν
ςτο ταμείο του, μόλισ, 400 εκ. δολάρια και να αναγκαςτεί να απολφςει 400 από του 2600 υπαλλιλουσ του.
Κατά τθ διάρκεια τθσ κρίςθσ, ωςτόςο, και αφοφ ςτο τιμόνι του μπικε ο Strauss-Kahn, θ τφχθ του άλλαξε, κακϊσ το
ζξυπνο χριμα πζτυχε τθν ψιφιςθ τθσ ςυμφωνίασ των G20 ςτο Λονδίνο, ςτισ 2 Απριλίου του 2009, ςφμφωνα με τθν
οποία το ΔΝΤ κα αποκτοφςε το δικαίωμα να εκδίδει ομόλογα ςτο δικό του, παγκόςμιο, νόμιςμα (SDR), τα οποία μία
ςειρά κρατϊν κα αγόραηε ζναντι ενόσ μικροφ επιτοκίου, προκειμζνου να δοκεί ςτον οργανιςμό θ απαραίτθτθ
ρευςτότθτα για να παράςχει ‘ςτιριξθ’ ςε χϊρεσ που ζχριηαν οικονομικισ βοικειασ. Με αγορζσ ομολόγων από τθν
Κίνα, τθ ΢ωςία και τθ Βραηιλία, το ΔΝΤ εξοικονόμθςε γριγορα 80 δισ δολάρια, ενϊ θ G20 (20 μεγαλφτερα κράτθ του
κόςμου), ςυμφϊνθςε θ ρευςτότθτα του ΔΝΤ να αυξθκεί ςτο 1 τρισ δολάρια, παρζχοντασ του τθν άδεια να τυπϊςει
250 δισ ςτο δικό του νόμιςμα (χωρίσ κανζνα αντίκριςμα) με το δικαίωμα να τυπϊςει περιςςότερα αν ζκρινε πωσ
αυτό κα βοθκοφςε τθ ρευςτότθτα ςτθν παγκόςμια οικονομία. Με αυτόν τον τρόπο, δθμιουργικθκε, ουςιαςτικά,
μία παγκόςμια κεντρικι τράπεηα, με τθν άδεια να εκδίδει ομόλογα εκ του μθδενόσ και να τυπϊνει χριμα χωρίσ
κανζνα αντίκριςμα, τα οποία χρθςιμοποιεί για να παράςχει δάνεια ςε χϊρεσ που ζχουν ανάγκθ λαμβάνοντασ από
αυτζσ τόκο ο οποίοσ ενιςχφει το ταμείο και τθ δφναμθ τθσ.

40

Σε ζκκεςθ του μετά τθ ςχετικι απόφαςθ ο Strauss-Kahn ζγραψε: “Το ΔΝΤ απζκτθςε τθ δφναμθ ενόσ κεντρικοφ
ιδρφματοσ ςτο διεκνζσ χρθματοπιςτωτικό ςφςτθμα’. Ρζρα από τθν οικονομικι παντοδυναμία που απζκτθςε το ΔΝΤ
χάρθ ςτθν κρίςθ, ζγινε, ςφμφωνα με τα άρκρα τθσ απόφαςθσ των G20 α) ‘ο επόπτθσ τθσ διεκνοφσ οικονομίασ’ β)
‘παγκόςμιοσ δανειςτισ’ γ) διεκνισ οικονομικόσ ςφμβουλοσ ενϊ ςφμφωνα με το τελευταίο άρκρο τμιμα του ρόλου
του είναι να αποφαςίηει πότε πρζπει να ενιςχφει τθν παγκόςμια ρευςτότθτα. Αυτι θ ‘πυρθνικι ‘ δφναμθ δόκθκε ςε
ζνα ίδρυμα το οποίο μζχρι εκείνθ τθ ςτιγμι ιταν ςτα πρόκυρα τθσ χρεοκοπίασ.
Η νζα αγορά καλυμμζνων ομολόγων ςτισ ΗΠΑ
Υπάρχει ζνα είδοσ ομολόγων που ονομάηονται ‘καλυμμζνα’ και τα οποία ζχουν το χαρακτθριςτικό πωσ καλφπτονται
από ζνα περιουςιακό πακζτο αυτοφ που τα εκδίδει, ζτςι ϊςτε αν αποτφχει να αντεπεξζλκει ςτθν αποπλθρωμι των
τόκων του, ο δανειςτισ να ζχει το δικαίωμα να κατάςχει τθν περιουςία του πακζτου. Ο τφποσ αυτόσ των ομολόγων
υπάρχει ςτθν Ευρϊπθ από το 1765 και αυτά χρθςιμοποιικθκαν και ςτο δανειςμό τθσ Ελλάδασ κατά τθν
επανάςταςθ του 1821 αλλά και πολλζσ φορζσ αργότερα, με αποτζλεςμα το κράτοσ να οδθγθκεί ςε τραγικζσ
απϊλειεσ κρατικισ περιουςίασ, τισ φορζσ που δε μπόρεςε να πλθρϊςει τουσ δανειςτζσ του. Εξαιτίασ τθσ φφςθσ
τουσ τα ομόλογα αυτά δεν ζγιναν ποτζ αποδεκτά ςτισ ΘΡΑ κακϊσ όςεσ φορζσ προτάκθκε από το ζξυπνο χριμα θ
δθμιουργία μίασ αγοράσ γι’ αυτά, θ πρόταςθ προκάλεςε ςφοδρζσ αντιδράςεισ με αποτζλεςμα να αποςυρκεί.
Στισ 30 Λουλίου του 2008, ωςτόςο, εν μζςω τθσ κρίςθσ, θ Βουλι των Αντιπροςϊπων των ΘΡΑ ψιφιςε κετικά για τθ
δθμιουργία μίασ αγοράσ καλυμμζνων ομολόγων και ςτισ 18 Μαρτίου του 2010 δθμοςιεφτθκε ο θ Νομοκετικι
Ρράξθ Αγοράσ Καλυμμζνων Ομολόγων ΘΡΑ, ανοίγοντασ τθν πόρτα ςτουσ δανειςτζσ να μποροφν να ηθτοφν τα
ομόλογα που εκδίδουν οι πολιτείεσ, οι νομαρχίεσ και οι διμοι των ΘΡΑ να καλφπτονται από τα περιουςιακά τουσ
ςτοιχεία. Αμζςωσ θ Κεντρικι Τράπεηα τθσ Νζασ Υόρκθσ ζςπευςε να χαιρετιςει τθν απόφαςθ και να δθλϊςει πωσ κα
αποδζχεται τα καλυμμζνα ομόλογα ωσ εγγφθςθ για τθν παροχι δανείων.
Ευρωπαϊκι Κεντρικι Σράπεηα
Στισ 07 Μαΐου 2009 θ ΕΚΤ ανακοίνωςε τθν ζναρξθ ενόσ προγράμματοσ αγοράσ καλυμμζνων ομολόγων, με ςκοπό
τθν ‘ενίςχυςθ τθσ ρευςτότθτασ ςτισ αγορζσ’ και με ςτόχο τθν αγορά καλυμμζνων ομολόγων αξίασ 60 δισ. Το
πρόγραμμα αποφαςίςτθκε να διαρκζςει μζχρι τισ 30 Λουνίου του 2010 και μζχρι τισ 26 Φεβρουαρίου θ ΕΚΤ είχε
αγοράςει καλυμμζνα ομόλογα αξίασ 38 δισ ευρϊ. Θ απόφαςθ αυτι ζδωςε, ςτθν ουςία, τθν άδεια ςτθν ΕΚΤ να
εκδίδει χριμα χωρίσ αντίκριςμα, κάτι το οποίο υποτίκεται πωσ θ Ευρωπαϊκι Κεντρικι Τράπεηα δεν κάνει, ςε
αντίκεςθ με τθν Κεντρικι Τράπεηα των ΘΡΑ και τθσ Αγγλίασ. Ακόμθ, ενϊ ςφμφωνα με τθν ςυγκεκριμζνθ απόφαςθ
τα ομόλογα ζπρεπε να ζχουν βακμολογία, τουλάχιςτον, ΑΑ, από τουσ διεκνείσ οίκουσ αξιολόγθςθσ, πριν από
μερικζσ θμζρεσ θ ΕΚΤ ανακοίνωςε πωσ κα αποδεχόταν τα ομόλογα των ελλθνικϊν τραπεηϊν παρά το γεγονόσ ότι
ζχουν πάρει βακμολογία ‘junk’ από τον οίκο S&P. Αυτό ςθμαίνει πωσ θ ΕΚΤ αποδζχεται, πλζον, τοξικά ομόλογα ωσ
εγγφθςθ, με τον ίδιο τρόπο που κάνει θ Κεντρικι Τράπεηα τθσ Νζασ Υόρκθσ. Θ τελευταία, προκειμζνου να ‘ςτθρίξει’
τθν αγορά κατοικίασ των ΘΡΑ αγόραςε το 2009 το 90% των τοξικϊν ενυπόκθκων δανείων, αξίασ, περίπου 1 τρισ
δολαρίων, τυπϊνοντασ το ποςό αυτό χωρίσ κανζνα αντίκριςμα και χρεϊνοντασ το ςτο κράτοσ των ΘΡΑ.
Αν θ κρίςθ επεκτακεί και μεταδοκεί και ςε άλλεσ, πλθν τθσ Ελλάδασ, χϊρεσ, (θ Ρορτογαλία είναι, ιδθ, επίςθμα το
νζα κφμα), τότε θ ΕΚΤ κα βρεκεί μπροςτά ςτο ‘δίλλθμα’ να αγοράςει καλυμμζνα ομόλογα αξίασ εκατοντάδων δισ
ευρϊ. Και ςτθν περίπτωςθ που είτε οι τράπεηεσ είτε τα κράτθ δε μπορζςουν να τα αποπλθρϊςουν, τότε θ
περιουςία του πακζτου που κα τα εγγυάται κα περάςει ςε αυτιν.
΢υμπεραςματικά, θ κρίςθ οδθγεί, για άλλθ μία φορά ςτθ ιςχυροποίθςθ και όχι ςτθ διάλυςθ του ςυςτιματοσ και
ςιμερα, περιςςότερο από ποτζ, μασ φζρνει πιο κοντά ςε μία ‘παγκοςμιοποιθμζνθ’ οικονομικι εποπτεία και
δράςθ.

41

01-06-2010

Οι περύεργεσ ςυμπτώςεισ τησ υπόθεςησ ‘ελληνικό κρύςη’: Rothschild
Το ελλθνικό χρθματιςτιριο ζχει δεχτεί ζναν άνευ προθγουμζνου πόλεμο τουσ τελευταίουσ μινεσ και αυτό
αποτυπϊνεται όχι μόνο ςτο ποςοςτό τθσ κατά 50%, περίπου, πτϊςθσ του ΓΔ ςε αυτό το διάςτθμα, όςο, κυρίωσ,
ςτθν τεράςτια αρνθτικι απόκλιςθ του από τισ διεκνείσ αγορζσ μετοχϊν, κακϊσ ζχει φτάςει να παρουςιάηει τθ
μεγαλφτερθ αρνθτικι ςυςχζτιςθ με βαςικοφσ δείκτεσ, όπωσ, ο S&P 500, από τα τζλθ τθσ δεκαετίασ του ‘90.
Μία από τισ εταιρίεσ που πρωτοςτάτθςαν ςτθ χρθματιςτθριακι επίκεςθ εναντίον του ΧΑ ιταν θ Neuberger Berman
θ οποία ζπαιξε καταλυτικό ρόλο ςτθν πτϊςθ του ελλθνικοφ χρθματιςτθρίου, πουλϊντασ 1,7 εκατομμφρια μετοχζσ
τθσ Εκνικισ Τράπεηασ (μετοχι με τθ μεγαλφτερθ βαρφτθτα ςτο ΓΔ) ςτο τελευταίο τρίμθνο του ζτουσ. Μερικζσ
περίεργεσ ςυμπτϊςεισ όςον αφορά ςτθν εταιρία αυτι είναι πωσ ο νυν πρόεδροσ τθσ ιταν πρϊθν πρόεδροσ του
επενδυτικοφ τμιματοσ τθσ Lehman Brothers, πρϊθν ςυνεταίροσ και πρόεδροσ του επενδυτικοφ τμιματοσ τθσ
Goldman Sacks και ςτενό ςυγγενικό πρόςωπο του τζωσ προζδρου των ΘΡΑ George Bush. Θ πιο ενδιαφζρουςα
ςφμπτωςθ, όμωσ, είναι πωσ θ ςυγκεκριμζνθ εταιρία ζχει ιδρυκεί από ζνα μζλοσ τθσ οικογζνειασ Rothschild, τθσ
μεγαλφτερθσ τραπεηικισ δυναςτείασ ςτον κόςμο.
Ζνα άλλο μζλοσ αυτισ τθσ οικογζνειασ, ο Nathaniel Rothschild, το Φεβρουάριο του 2010 υποςτιριξε ςε ςυνζντευξι
του ςτθν Les Echos πωσ θ ελλθνικι (και θ ευρωπαϊκι κρίςθ) αποτελοφν ‘πολφ φαςαρία για το τίποτα’ και ότι ςτθν
πραγματικότθτα τον καταλυτικό ρόλο ςτθ δθμιουργία τθσ ζπαιξαν οι κερδοςκόποι και όχι τα πραγματικά
οικονομικά προβλιματα. ‘Ο ρόλοσ τουσ (των κερδοςκόπων ςτθν ελλθνικι κρίςθ) ιταν πολφ, πολφ μεγάλοσ’ είπε
χαρακτθριςτικά, ςυμπλθρϊνοντασ: ‘όλα ζγιναν τόςο εφκολα (για τουσ κερδοςκόπουσ)’. ‘Το πρωτογενζσ ζλλειμμα
τθσ Ευρϊπθσ δεν είναι άςχθμο ςυγκρινόμενο με αυτό των ΘΡΑ, τθσ Λαπωνίασ και άλλων κρατϊν’.
Το πικανότερο είναι ο Nathaniel Rothschild να ξζρει καλά τι λζει τόςο για τα οικονομικά προβλιματα τθσ Ευρϊπθσ,
των ΘΡΑ τθσ Λαπωνίασ και τθσ Ελλάδασ όςο και για το ρόλο των κερδοςκόπων ςτθν δθμιουργία τθσ τεχνθτισ
ελλθνικισ και ςτθ ςυνζχεια ευρωπαϊκισ κρίςθσ.
Θ οικογζνεια του ζχει τθ μεγαλφτερθ παράδοςθ ςτον κόςμο ςτο εμπόριο χρζουσ ζχοντασ χρθματοδοτιςει δεκάδεσ
κράτθ για περιςςότερα από 200 χρόνια ενϊ αποτελεί τθ μεγαλφτερθ τραπεηικι δυναςτεία διεκνϊσ με
ανυπολόγιςτθ περιουςία και αμζτρθτεσ 'εμπλοκζσ' ςε χρθματιςτθριακζσ και χρθματοπιςτωτικζσ κρίςεισ. Στισ 3
Δεκεμβρίου 1923 θ Chicago Evening American είχε γράψει ςχετικά: ‘Οι Rothschilds μποροφν να ξεκινιςουν ι να
εμποδίςουν πολζμουσ. Ο λόγοσ τουσ μπορεί να δθμιουργιςει ι να διαλφςει αυτοκρατορίεσ.’ Θ New York Evening
Post ςτισ 22 Λουλίου 1924 ε'ιχε γράψει: ‘Ο Κάιηερ ζπρεπε να ςυμβουλευτεί ζναν Rothschild προκειμζνου να μάκει
αν μπορεί να κάνει πόλεμο ι όχι. Ζνασ άλλοσ Rothschild ςικωςε όλο το βάροσ τθσ διαμάχθσ που οδιγθςε ςτθν
κατάρρευςθ του Ναπολζοντα.’ Στισ 8 Λουλίου 1937, οι New York Times είχαν γράψει για τθ δυναςτεία: ‘Οι
Rothschilds ειςιγαγαν τον κανόνα του χριματοσ ςτθν ευρωπαϊκι πολιτικι. Δεν ζχουμε πλζον ζκνθ αλλά
οικονομικζσ επαρχίεσ’,
Σφμφωνα με υπολογιςμοφσ αναλυτϊν για τα ζςοδα τθσ δυναςτείασ Rothschild, το 2001 ο τηίροσ τουσ από τόκουσ
δανείων που είχαν πουλιςει ξεπερνοφςε τα 5 δισ δολάρια θμερθςίωσ. Τότε το παγκόςμιο κρατικό χρζοσ
υπολογίηονταν κοντά ςτα 10 τρισ δολάρια ενϊ ςιμερα αγγίηει τα 40 τρισ.
Θ οικογζνεια Rothschild είναι ςτο τιμόνι του μεγαλφτερου διεκνοφσ δικτφου εξόρυξθσ και εμπορίασ χρυςοφ,
διαμαντιϊν, πολφτιμων λίκων και μετάλλων, μζςα από εταιρίεσ όπωσ θ Barick Gold, θ Gold Fields, θ De Beers, θ Rio
Tinto κλπ ενϊ είναι από τισ ιςχυρότερεσ οικογζνειεσ τθσ βιομθχανίασ πετρελαίου. Οι Rothschilds ειςιγαγαν τον
υπολογιςμό τθσ spot τιμισ του χρυςοφ ςτο χρθματιςτιριο του Λονδίνου και ιταν οι ίδιοι υπεφκυνοι γι' αυτι τθ
διαδικαςία κακθμερινά από το 1919 μζχρι το 2004 όταν τοποκζτθςαν ωσ αντικαταςτάτθ τουσ τθν Barclays, εταιρία
με τθν οποία ζχουν ιςχυροφσ δεςμοφσ.

42

Ο ρόλοσ των Rothschild ςτθν Ελλάδα υπιρξε και είναι εξαιρετικά ςθμαντικόσ και αυτό κάνει τισ ςυμπτϊςεισ ακόμθ
πιο ενδιαφζρουςεσ. Τα δάνεια Rothschild ιταν από τα πρϊτα και μεγαλφτερα που ζλαβε το ανεξάρτθτο ελλθνικό
κράτοσ μετά το 1821, ενϊ οι Rothschild είναι οι δθμιουργοί του ςφγχρονου τραπεηικοφ και νομιςματικοφ
ςυςτιματοσ τθσ Ελλάδασ, κακϊσ ιταν βαςικοί χρθματοδότεσ, ςυνιδρυτζσ και μεγαλομζτοχοι τθσ Εκνικισ Τράπεηασ
τθσ Ελλάδοσ, μζςα από τθν οποία ειςιγαγαν το κλαςματικό αποκεματικό / κεντρικό τραπεηικό ςφςτθμα ςτθ χϊρα ,
παρζχοντασ ςτθν ΕΤΕ τθν άδεια να τυπϊνει χριμα χωρίσ αντίκριςμα, ζνα ποςοςτό του οποίου ανικε ςτουσ ίδιουσ.
Ζχοντασ το νομιςματικό ζλεγχο και τον ζλεγχο τθσ παραγωγισ χριματοσ ςτθν Ελλάδα ςτα χζρια τουσ, μπόρεςαν να
παίξουν κφριο ρόλο,ςε βάκοσ χρόνου, ςτθν ζκδοςθ δανείων για τθ δθμιουργία ζργων υποδομισ, ενϊ
δανειοδότθςαν εκατοντάδεσ ελλθνικζσ επιχειριςεισ και δεκάδεσ βιομθχανίεσ.
Μζχρι του ςθμείου που τα ςτοιχεία γίνονται αςαφι, παρζμεναν βαςικοί μζτοχοι τθσ ΕΤΕ μζςω πολλϊν εταιριϊν
(μία από αυτζσ θ Neuberger Berman) αλλά και οι πικανότεροι μεγαλομζτοχοι τθσ ιδρυκείςασ ςτθν πορεία Τράπεηασ
τθσ Ελλάδασ θ οποία πιρε το ρόλο τθσ Κεντρικισ Τράπεηασ από τθν ΕΤΕ.
Θ N.M. Rothschild & Sons υπιρξε ςφμβουλοσ του ελλθνικοφ κράτουσ για τθν ιδιωτικοποίθςθ τθσ ΔΕΘ και τθσ
Δθμόςιασ Επιχείρθςθσ Αερίου, ςφμβουλοσ τθσ Cosmote, των ΕΛΡΕ, τθσ Τράπεηασ Εγνατία, τθσ Γενικισ Τράπεηασ, τθσ
Μυτιλθναίου, τθσ Eurobank και δεκάδων άλλων τραπεηϊν και εταιριϊν ςτθν Ελλάδα.
Ζτςι, το γεγονόσ πωσ θ Neuberger Berman που πρωταγωνίςτθςε ςτθν πτϊςθ τθσ ΕΤΕ ςτο κρίςιμο τελευταίο τρίμθνο
του 2009, είναι ςυμφερόντων Rothschild, αποτελεί μία πολφ περίεργθ και προκλθτικι ςφμπτωςθ. Δεν είναι, όμωσ,
θ μοναδικι.
Στισ 13 Μαΐου 2010 ο νυν βαςικόσ οικονομικόσ ςφμβουλοσ τθσ κυβζρνθςθσ Ομπάμα και πρϊθν διοικθτισ τθσ
Κεντρικισ Τράπεηασ των ΘΡΑ Paul Volcker, υποςτιριξε ςτο Λονδίνο ότι θ ελλθνικι κρίςθ δθμιοφργθςε το
πρόβλθμα μίασ ‘ενδεχόμενθσ αποςφνκεςθσ του ευρϊ’, προκαλϊντασ πανικό ςτισ αγορζσ. Ζχει ενδιαφζρον θ
ςφμπτωςθ πωσ ο Paul Volcker, αφοφ παρζδωςε τθ κζςθ του διοικθτι τθσ FED ςτον Alan Greenspan το 1987, ζγινε
πρόεδροσ τθσ επενδυτικισ τράπεηασ J. Rothschild, Wolfensohn & Co, τθσ οικογζνειασ Rothschild.
Στισ 03 Μαρτίου 2010 ο George Soros, κατθγορικθκε μαηί με τουσ Paulson, Cohen και Einhorn από το Υπουργείο
Δικαιοςφνθσ των ΘΡΑ ότι οργάνωςε τθν επίκεςθ ςτο ευρϊ.
Είναι ενδιαφζρον πωσ ο Soros, μαηί με τθν πρϊθν υπουργό των ΘΡΑ Madeleine Albright και τον τραπεηίτθ Jacob
Rothschild, είναι ςυνεταίροι ςε επενδυτικι εταιρία με ζδρα το Λονδίνο, θ οποία εξειδικεφεται ςε επενδφςεισ ςτθν
Αφρικι. Θ οικογζνεια Rothschild είναι ο μεγαλφτεροσ επενδυτισ ςτθν Αφρικι για περιςςότερο από 200 χρόνια, με
πρωταγωνιςτικό ρόλο ςτθν αγορά χρυςοφ και πολφτιμων μετάλλων. Οι Rothschild ζχουν πρωταγωνιςτικό ρόλο και
ςτθ δανειοδότθςθ των αφρικανικϊν κρατϊν. Ο Soros είναι ςτενόσ ςυνεργάτθσ τθσ οικογζνειασ Rothschild ςε μία
ςειρά άλλων επενδυτικϊν ζργων ενϊ μζλθ του διοικθτικοφ ςυμβουλίου εταιριϊν του Soros ζχουν υπάρξει μζλθ του
διοικθτικοφ ςυμβουλίου εταιριϊν των Rothschild και αντίςτροφα. (Ο Soros, ιταν ο μεγαλφτεροσ δανειοδότθσ τθσ
πρϊτθσ κυβζρνθςθσ τθσ ΡΓΔΜ). Θ επενδυτικι εταιρία του Soros ονομάηεται Quantum Fund. Μζλοσ ςτο διοικθτικό
ςυμβοφλιο τθσ εταιρίασ είναι ο Richard Katz ο οποίοσ προθγουμζνωσ ιταν πρόεδροσ τθσ “Rothschild Italia S.p.A.”
και μζλοσ τθσ επιτροπισ εμπορικϊν τραπεηϊν τθσ “N.M. Rothschild & Sons” ςτο Λονδίνο.
Οι ςυμπτϊςεισ ςυνεχίηονται αυτι τθ φορά με τον John Paulson, δεφτερο βαςικό πρόςωπο που κατθγορικθκε από
το Υπουργείο Δικαιοςφνθσ των ΘΡΑ ότι οργάνωςε τθν επίκεςθ ςτο ευρϊ. Είναι ο 50οσ πλουςιότεροσ άνκρωποσ
ςτον κόςμο και μαηί με τον Nathaniel Rothschild είναι βαςικοί μζτοχοι τθσ ‘Rusal’, τθσ μεγαλφτερθσ εταιρίασ
παραγωγισ αλουμινίου ςτον κόςμο.
Ο Steven Cohen είναι το τρίτο βαςικό πρόςωπο που κατθγορικθκε από το Υπουργείο Δικαιοςφνθσ των ΘΡΑ για
τθν επίκεςθ ςτο ευρϊ. Είναι ο 27οσ πλουςιότεροσ άνκρωποσ ςτον κόςμο. Μαηί με τθν Atticus Capital τθσ
οικογζνειασ Rothschild, είναι ο δεφτεροσ μεγαλφτεροσ μζτοχοσ του διάςθμου οίκου δθμοπραςιϊν Sotheby’s (ο
43

οίκοσ είναι ειςθγμζνοσ ςτο χρθματιςτιριο τθσ Νζασ Υόρκθσ) κατζχοντασ το 6,2% των μετοχϊν τθσ εταιρίασ, με τουσ
Rothschild να κατζχουν το 5,4%. Θ μετοχι τθσ εταιρίασ ενιςχφκθκε κατά 700% μετά τθν τοποκζτθςθ των Rothschild
και Cohen.
Οι παραπάνω είναι, πράγματι, λίγεσ από τισ περίεργεσ ςυμπτϊςεισ τθσ 'υπόκεςθσ ελλθνικι κρίςθ' που ςυνδζονται
με τθ δυναςτεία των Rothschild. Σε επόμενα άρκρα κα παρακζςω περιςςότερεσ και ίςωσ ςθμαντικότερεσ. Κα
αναφζρω, όμωσ και μία ςειρά άλλων περίεργων και προκλθτικϊν ςυμπτϊςεων από τισ ςχζςεισ των πρωταγωνιςτϊν
τθσ ελλθνικισ κρίςθσ, οι οποίεσ κα προβλθματίςουν ακόμθ και τον πιο ακϊο και καλόπιςτο παρατθρθτι τθσ
υπόκεςθσ.

44

08-06-2010

Ελληνικό κρύςη & περύεργεσ ςυμπτώςεισ : Goldman Sachs, Fitch, Moody’s, S&P, ΧΑ
Στο διεκνζσ τραπεηοκεντρικό οικονομικό ςφςτθμα, τα κράτθ, μάλλον, δεν ζχουν άλλθ επιλογι από το να μάκουν
καλά τθ διάκριςθ μεταξφ χρθματιςτθριακισ και πραγματικισ οικονομίασ αλλά και τουσ πολφπλοκουσ τρόπουσ που
αυτζσ οι δφο ςυνδζονται μεταξφ τουσ. Θ Ελλάδα προςπακεί να επιβιϊςει μζςα ςε αυτό το διφυζσ ςφςτθμα από
ιδρφςεωσ του ανεξάρτθτου ελλθνικοφ κράτουσ, το 1821 και το πετυχαίνει άλλοτε με μεγαλφτερθ και άλλοτε με
μικρότερθ επιτυχία. Το μυςτικό ζγκειται ςτθν αναγνϊριςθ και τθν κατανόθςθ των αδυναμιϊν του ςυςτιματοσ ϊςτε
να μπορζςει να γίνει όςο το δυνατόν ςωςτότερθ εκμετάλλευςθ τουσ αλλά και ςτθ ςυνειδθτοποίθςθ τθσ εγγενοφσ
αδυναμίασ των κρατϊν, τουλάχιςτον των περιςςότερων εξ αυτϊν, να κινθκοφν εναντίον του είτε να προςπακιςουν
να το παρακάμψουν. Πςο περιςςότερο πλθςιάηουμε ςτο ςιμερα τόςο μεγαλφτερθ είναι θ ανάπτυξθ τθσ
χρθματιςτθριακισ οικονομίασ και θ επιρροι τθσ ςτθν πραγματικι οικονομία. Και όπωσ και ςτθν μία ζτςι και ςτθν
άλλθ, υπάρχουν μονοπϊλια, ολιγοπϊλια και καρτζλ, δθλαδι ςυςςωματϊςεισ δυνάμεων που προςπακοφν, πάςθ
κυςία, να εξυπθρετιςουν τα ςυμφζροντα τουσ.
Goldman Sachs – Loyd Blankfein - Ελλάδα
Μία από τισ ναυαρχίδεσ του διεκνοφσ τραπεηοκεντρικοφ ςυςτιματοσ είναι θ Goldman Sachs, εταιρία θ οποία
αποτελεί ςφμβουλο πολλϊν κρατϊν ωσ προσ το πϊσ κα κινθκοφν μζςα ςτθ χρθματιςτθριακι οικονομία, με ζναν
από τουσ πελάτεσ τθσ να είναι και θ Ελλάδα. Ο Διοικθτισ τθσ Goldman, Loyn Blankfein, είναι ςτενόσ φίλοσ του νυν
διοικθτι τθσ FED Ben Bernanke, ο οποίοσ υπιρξε μζντορασ και επιβλζποντασ κακθγθτισ ςτθ διδακτορικι του
διατριβι ςτο Harvard ενϊ και οι δφο είναι μζλθ τθσ λζςχθσ Bilderberg. Θ διλωςθ του ςε ςυνζντευξθ του το 2010
πωσ όταν κερδοςκοπεί ‘επιτελεί το ζργο του Κεοφ’ προκάλεςε ποικίλα ςχόλια ςτα μεγαλφτερα διεκνι ΜΜΕ.
Το 2000 θ Ελλάδα με τθ βοικεια τθσ Goldman, ςυμφϊνθςε ςε ζνα πρόγραμμα χρθματιςτθριακισ δανειοδότθςθσ
(‘Αριάδνθ’), το οποίο ανανεϊκθκε με νζουσ όρουσ το 2001 και κατζλθξε ςε ζνα δεφτερο πρόγραμμα (‘Αίολοσ’) που
εξαςφάλιηε χριματα για τθν χϊρα με αντάλλαγμα τθν παραχϊρθςθ δικαιωμάτων από τθ χριςθ αεροδρομίων και
τυχερϊν παιχνιδιϊν. Θ φφςθ του χρθματιςτθριακοφ αυτοφ προϊόντοσ δανειςμοφ ιταν τζτοια, που παρουςίαηε το
δανειςμό ωσ πϊλθςθ κάνοντασ εφικτι τθν αποφυγι του ςυνυπολογιςμοφ του δανείου ςτα κρατικά ζξοδα και
επιτρζποντασ τθν εμφάνιςθ μικρότερου κρατικοφ ελλείμματοσ από το πραγματικό. Αυτό ζδωςε τθ δυνατότθτα ςτθ
χϊρα να παρακάμψει το βαςικό κριτιριο του Μάαςτριχ για μζγιςτο ποςοςτό ελλείμματοσ ςτο 3% του ΑΕΡ,
επιτρζποντασ, ζτςι, τθν είςοδο τθσ Ελλάδασ ςτθ ηϊνθ του ευρϊ (παρά το γεγονόσ ότι δεν πλθροφνταν το δεφτερο
κριτιριο ζνταξθσ που ζκετε το 60% ωσ όριο χρζουσ ωσ προσ ποςοςτό του ΑΕΡ αφοφ αυτό ξεπερνοφςε το 100% ςτθν
περίπτωςθ τθσ Ελλάδασ). Ραρόμοια προϊόντα χρθςιμοποίθςε και θ Λταλία και πικανόν και άλλεσ ευρωπαϊκζσ χϊρεσ.
Θ ςυμφωνία Ελλάδασ – Goldman ιταν νόμιμθ όταν ςυνιφκθ αλλά ζνασ ευρωπαϊκόσ νόμοσ που ψθφίςτθκε το 2004
τθν ζκανε, ςτθν πορεία, εν δυνάμει παράνομθ με βάςθ το Κοινοτικό Δίκαιο. Το 2005 θ Goldman ποφλθςε αυτό το
χρθματιςτθριακό προϊόν ςτθν Εκνικι Τράπεηα τθσ Ελλάδασ θ οποία το κράτθςε μζχρι το 2008 όταν θ διεκνισ κρίςθ
οδιγθςε ςτθν κατακόρυφθ μείωςθ τθσ ρευςτότθτασ ςτο τραπεηικό ςφςτθμα, κάνοντασ τθν ΕΤΕ να αναηθτιςει
τρόπο να το χρθςιμοποιιςει ωσ ενζχυρο προκειμζνου να δανειςτεί από τθν Ευρωπαϊκι Κεντρικι Τράπεηα (ΕΚΤ). Με
τθ βοικεια τθσ Goldman ιδρφκθκε μία εταιρία (‘Τίτλοσ’) ςτθν οποία μεταφζρκθκε το προϊόν και θ ΕΤΕ εξαςφάλιςε
τα ομόλογα που εξζδωςε θ Τίτλοσ, τα οποία και παραχϊρθςε ςτθν ΕΚΤ αντλϊντασ ςε αντάλλαγμα δανειακά
κεφάλαια.
Σο ναυάγιο τθσ πρόταςθσ για νζα ςυμφωνία
Στα μζςα του Οκτωβρίου του 2009 θ Goldman πρότεινε ςτθν Ελλάδα τθ χριςθ ενόσ νζου χρθματιςτθριακοφ
προϊόντοσ το οποίο κα διευκόλυνε, ςε ςθμαντικό βακμό, τθν κάλυψθ των τεράςτιων δανειακϊν τθσ αναγκϊν για το
υπόλοιπο του 2009 και για το 2010, δεδομζνου ότι ςτο διάςτθμα αυτό ζλθγαν παλαιότερα ομόλογα πολφ μεγάλθσ
αξίασ. Ωςτόςο θ πρόταςθ Goldman δε βρικε κερμι ανταπόκριςθ από τθν ελλθνικι πλευρά (πλθροφορίεσ από
45

αξιόπιςτθ ελλθνικι πθγι). Λίγεσ θμζρεσ αργότερα θ εταιρία πιςτολθπτικισ αξιολόγθςθσ Fitch, υποβάκμιςε τθν
πιςτολθπτικι ικανότθτα τθσ Ελλάδασ ςε Α- από Α, ςπρϊχνοντασ τθν ςτα όρια τθσ εξόδου τθσ από τθν ‘Α εκνικι’
κατθγορία πιςτολθπτικισ βακμολογίασ. Ραράλλθλα, ςτο χρθματιςτιριο τθσ Νζασ Υόρκθσ καταγράφθκαν μαηικζσ
πωλιςεισ τθσ μετοχισ τθσ ΕΤΕ οι οποίεσ μεταφζρκθκαν και ςτο ΧΑ, οδθγϊντασ το ςε ςθμαντικι πτϊςθ ενϊ
ταυτόχρονα αυξικθκαν οι τιμζσ των ελλθνικϊν CDS, μειϊκθκαν οι τιμζσ των ελλθνικϊν ομολόγων και αυξικθκε το
επιτόκιο και κατά ςυνζπεια το κόςτοσ δανειςμοφ τθσ Ελλάδασ.
Στισ πρϊτεσ θμζρεσ του Νοεμβρίου μία αποςτολι τθσ Goldman ζφταςε ςτθν Ακινα με ςκοπό να μεταπείςει τθν
ελλθνικι πλευρά και να κλείςει τθ νζα ςυμφωνία χρθματιςτθριακοφ δανειςμοφ, ςτθν οποία περιλαμβάνονταν
πρόταςθ για λιψθ κεφαλαίων από τθν Τράπεηα τθσ Κίνασ με αντάλλαγμα μερίδιο ςτθν ΕΤΕ αλλά και τον ΟΣΕ
(πλθροφορίεσ από Financial Times και Der Spiegel και από αξιόπιςτεσ πθγζσ ςε Ελλάδα και εξωτερικό). Πςο οι
διαπραγματεφςεισ ιταν ςε εξζλιξθ θ τιμι τθσ ΕΤΕ ςτθ Νζα Υόρκθ άρχιςε να αυξάνεται προκαλϊντασ άνοδο και ςτο
ελλθνικό χρθματιςτιριο. Ταυτόχρονα ςταμάτθςε και θ πίεςθ ςτθν αγορά ομολόγων και CDS. Οι διαπραγματεφςεισ
δεν κατζλθξαν ςε ςυμφωνία με τθν ελλθνικι πλευρά να απορρίπτει τθν πρόταςθ Goldman οριςτικά.
Χρθματιςτθριακόσ / χρθματοπιςτωτικόσ πόλεμοσ εναντίον τθσ Ελλάδασ
Τθν επομζνθ, ςχεδόν, τθσ απόρριψθσ τθσ ςυμφωνίασ καταγράφθκαν ακρόεσ πωλιςεισ μετοχϊν τθσ ΕΤΕ ςτο
χρθματιςτιριο τθσ Νζασ Υόρκθσ αλλά και μετοχϊν τθσ ALPHA, τθσ Eurobank και τελικά ςυνολικά του τραπεηικοφ
κλάδου του ΧΑ, ενϊ οι τιμζσ των CDS απογειϊκθκαν, οι τιμζσ των ελλθνικϊν ομολόγων βοφλιαξαν και τα επιτόκια
δανειςμοφ πιραν τθν ανιοφςα οδθγϊντασ τθν Ελλάδα όλο και πιο κοντά ςτθν αδυναμία αναχρθματοδότθςθσ του
χρζουσ τθσ.
Στισ 12 Δεκεμβρίου θ Fitch προχϊρθςε ςε νζα υποβάκμιςθ τθσ πιςτολθπτικισ ικανότθτασ τθσ Ελλάδασ
βακμολογϊντασ τθν με BBB+ και οδθγϊντασ τθν ζτςι εκτόσ Α εκνικισ κατθγορίασ ςτθν αγορά ομολόγων, ενϊ το
χτφπθμα ζγινε ακόμθ πιο ςθμαντικό κακϊσ θ Fitch διλωςε πωσ επόμενεσ υποβακμίςεισ ιταν πικανζσ. Στο χορό των
υποβακμίςεων μπικαν οι άλλοι δφο γίγαντεσ πιςτολθπτικισ αξιολόγθςθσ, S&P και Moody’s, υποβακμίηοντασ τθν
Ελλάδα μζςα ςτο Δεκζμβριο και προκαλϊντασ ζτςι ζνα γενικό ξεποφλθμα των κρατικϊν ομολόγων τθσ και
πυροδοτϊντασ τθν απογείωςθ του κόςτουσ δανειςμοφ τθσ.
Ακολοφκθςε νζα υποβάκμιςθ τθσ Ελλάδασ, τον Απρίλιο του 2010, ςε BBB- από τθ Fitch, θ οποία ςιμανε και τυπικά
τθ χρθματοπιςτωτικι πτϊχευςθ τθσ χϊρασ προκαλϊντασ ζνα νζο, βάναυςο, γφρο πωλιςεων των ελλθνικϊν
ομολόγων από επενδυτικά ταμεία ςε ολόκλθρο τον κόςμο αλλά και τθν κλιμάκωςθ του κερδοςκοπικοφ παιχνιδιοφ
εισ βάροσ τθσ.
Neuberger Berman – Goldman - XA – αγορά CDS – αγορά ομολόγων
Μία από τισ πρϊτεσ εταιρίεσ που ξεποφλθςαν τθν ΕΤΕ ςτο τελευταίο τρίμθνο του 2009 ιταν Neuberger Berman,
(ςυμφερόντων Rothschild), θ οποία ποφλθςε 1,7 εκ μετοχζσ από τον Οκτϊβριο μζχρι τισ 31 Δεκεμβρίου του ζτουσ.
Στο ίδιο διάςτθμα του 2009 αλλά και κατά τθ διάρκεια του 1ου τριμινου του 2010, θ Goldman, επζνδυε ςτο
ενδεχόμενο πτϊχευςθσ τθσ Ελλάδασ τόςο μζςω τθσ αγοράσ ομολόγων όςο και μζςω τθσ αγοράσ CDS (πλθροφορίεσ
από διεκνι και γαλλικό τφπο και από ςυνζντευξθ γάλλου τραπεηίτθ ςτον κλάδο επενδφςεων).
Σφμφωνα με ςτοιχεία για τθν αγορά CDS ςε πολλζσ περιπτϊςεισ το 75% του όγκου ςυναλλαγϊν ςε αυτά, ςτο
κρίςιμο διάςτθμα Οκτωβρίου 2009 – Απριλίου 2010, γινόταν μζςω 6 μεγάλων παικτϊν με τον μεγαλφτερο αυτϊν
να είναι θ Goldman Sacks.
Οι 2 μεγαλφτεροι διεκνείσ επενδυτζσ ςτο ΧΑ – οι οίκοι πιςτολθπτικισ αξιολόγθςθσ – Goldman
Black Rock

46

Κφρια μζτοχοσ ςτθν Goldman είναι θ Black Rock, επενδυτικι εταιρία του ομίλου Blackstone, μζλοσ του διοικθτικοφ
ςυμβουλίου τθσ οποίασ μζχρι τισ 14 Λουλίου 2008 ιταν ο Lord Nathaniel Charles Jacob Rothschild ο οποίοσ
παραιτικθκε αφινοντασ ωσ διευκφνοντα ςφμβουλο ςτθν εταιρία τον Randall Rothschild. Με υπό διαχείριςθ
κεφάλαια που αγγίηουν τα 3,5 τρισ δολάρια και με το φψοσ του χαρτοφυλακίου για το οποίο παρζχει επενδυτικζσ
ςυμβουλζσ να ξεπερνά τα 9 τρισ δολάρια, πρόκειται για μία από τισ μεγαλφτερεσ, (αν όχι τθ μεγαλφτερθ) διεκνείσ
επενδυτικζσ εταιρίεσ.
Θ Black Rock τυχαίνει να είναι και ο 2οσ μεγαλφτεροσ διεκνισ επενδυτισ ςτο ΧΑ με κζςεισ ςτθν Τράπεηα τθσ
Ελλάδασ, ςτθν ΕΤΕ, τθν EFG Eurobank Ergasias και τθν Εμπορικι.
Τυχαίνει, επίςθσ, να είναι βαςικόσ μζτοχοσ ςτουσ οίκουσ πιςτολθπτικισ αξιολόγθςθσ Moody’s και S&P. Ακόμθ,
αξιωματοφχοι τθσ κατείχαν υψθλά αξιϊματα ι ιταν ςυνδεδεμζνοι με τουσ τρεισ βαςικοφσ οίκουσ αξιολόγθςθσ με
χαρακτθριςτικό παράδειγμα τον Richard H. Jenrette, μζλοσ του διοικθτικοφ ςυμβουλίου τθσ Blackstone (μθτρικισ
τθσ Black Rock) και πρϊθν διευκυντισ τθσ The McGraw-Hill Companies, μθτρικισ του οίκου Standard & Poor's.
Ζτςι, θ Black Rock είναι παράλλθλα:
- ο δεφτεροσ μεγαλφτεροσ διεκνισ επενδυτισ ςτο ΧΑ
- βαςικόσ μζτοχοσ ςτθ Goldman Sachs
- βαςικόσ μζτοχοσ ςτουσ οίκουσ πιςτολθπτικισ αξιολόγθςθσ Moody’s και S&P
Norges Bank Investment
Ρρόκειται για επενδυτικό ςχιμα τθσ Κεντρικισ Τράπεηασ τθσ Νορβθγίασ, το οποίο είναι ζνα από τα μεγαλφτερα
ςτον κόςμο και ο μεγαλφτεροσ διεκνισ επενδυτισ ςτο ΧΑ με κζςεισ ςε 41 ελλθνικζσ εταιρίεσ μεταξφ των οποίων θ
Ρειραιϊσ, θ Alpha, θ ΔΕΘ και θ EFG Eurobank Ergasias, ενϊ είναι από τουσ μεγαλφτερουσ μετόχουσ τθσ ΕΤΕ.
Επενδυτικόσ ςφμβουλοσ τθσ εταιρίασ είναι θ La Compagnie Benjamin De Rothschild S.A. Το επενδυτικό αυτό ςχιμα
τθσ Norges είναι από τα πλζον αμφιλεγόμενα κακϊσ ζχει επενδφςεισ, μεταξφ άλλων, ςε εταιρίεσ όπλων, πυρθνικϊν
κλπ. Ρρόςφατα και μετά από ςκάνδαλο εξαιρζκθκαν από το χαρτοφυλάκιο του μερικζσ εταιρίεσ, κυρίωσ τςιγάρων,
ωςτόςο παρζμειναν πολλζσ που το διατθροφν ςτθν κατθγορία των αμφιλεγόμενων κεφαλαίων.
Θ Norges Bank Investment τυχαίνει να είναι παράλλθλα:
- ο μεγαλφτεροσ διεκνισ επενδυτισ του ΧΑ
- ςθμαντικόσ μζτοχοσ τθσ Goldman
- μεγαλομζτοχοσ τθσ εταιρίασ πιςτολθπτικισ αξιολόγθςθσ Fitch.
Fidelity
H Fidelity είναι ζνασ από τουσ μεγαλφτερουσ (αν όχι ο μεγαλφτεροσ) μζτοχοσ τθσ εταιρίασ πιςτολθπτικισ
αξιολόγθςθσ Moody’s. Ο Bill Rothschild είναι ο senior vice president τθσ Fidelity.
Αποφάςεισ των οίκων πιςτολθπτικισ αξιολόγθςθσ & εςωτερικι πλθροφόρθςθ
Ζτςι οι νο1 και νο2 διεκνείσ επενδυτζσ ςτο ΧΑ τυχαίνει να είναι παράλλθλα και μεγαλομζτοχοι ςτθ Goldman αλλά
και μεγαλομζτοχοι ςτουσ 3 βαςικοφσ οίκουσ πιςτολθπτικισ αξιολόγθςθσ, ενϊ ζχουν ιςχυροφσ δεςμοφσ με τθν
τραπεηικι δυναςτεία Rothschild. Επιπλζον, ζνασ από τουσ μεγαλφτερουσ μετόχουσ τθσ Moody’s, θ εταιρία Fidelity,
ζχει ςτον τιμόνι τθσ ζνα μζλοσ τθσ οικογζνειασ Rothschild.
Από τα παραπάνω ςυνεπάγεται πωσ οι Goldman, Black Rock, Norges και Rothschild είναι πολφ πικανό να είχαν τθ
δυνατότθτα να γνωρίηουν για τισ υποβακμίςεισ τθσ Ελλάδασ πριν αυτζσ δθμοςιευτοφν και μποροφςαν, ζτςι, να
εκμεταλλευτοφν αυτι τθν εςωτερικι πλθροφόρθςθ κερδοςκοπϊντασ ςτο ΧΑ και ςτθν αγορά CDS και ομολόγων. Αν
κάτι τζτοιο ςυνζβθ, που είναι πολφ πικανό, τότε πρόκειται για ζνα από τα μεγαλφτερα ςκάνδαλα ςτθ
47

χρθματιςτθριακι ιςτορία.
Ακόμθ, οι παραπάνω δεςμοί δίνουν ςτθν πρόταςθ τθσ Goldman ςτθν Ελλάδα μία άλλθ διάςταςθ, κακϊσ φαίνεται θ
Goldman να είχε τθ δυνατότθτα να προςφζρει ζνα ολοκλθρωμζνο ‘πακζτο’ προςταςίασ τθσ χϊρασ από τθν κρίςθ,
με τθ δφναμθ να ςτθρίξει το χρθματιςτιριο και τθν αγορά ομολόγων, να επθρεάςει τισ βακμολογίεσ των οίκων
πιςτολθπτικισ αξιολόγθςθσ αλλά και να καλφψει τισ δανειακζσ ανάγκεσ τθσ χϊρασ. Με τον ίδιο τρόπο, ωςτόςο,
φαίνεται να είχε και τθ δφναμθ να προκαλζςει μία πανίςχυρθ χρθματιςτθριακι / χρθματοπιςτωτικι επίκεςθ
εναντίον τθσ Ελλάδασ, θ οποία και κατζλθξε ςτθ χρθματοπιςτωτικι τθσ πτϊχευςθ με τισ ςυνζπειεσ που όλοι
γνωρίηουμε.
Οι εταιρίεσ πιςτολθπτικισ αξιολόγθςθσ κατθγοροφμενεσ ςε Ευρϊπθ και ΗΠΑ – θ Goldman ςτο εδϊλιο ςτισ ΗΠΑ
Είναι, επίςθσ, ενδιαφζρον, ότι θ Ευρωπαϊκι Ζνωςθ ζχει ςτραφεί εναντίον των εταιριϊν πιςτολθπτικισ αξιολόγθςθσ
επιδιϊκοντασ τθ δθμιουργία ενόσ αντίςτοιχου ευρωπαϊκοφ οργανιςμοφ, κεωρϊντασ πωσ θ αξιοπιςτία τουσ ζχει
βλαφκεί ανεπανόρκωτα τα τελευταία χρόνια, ενϊ τθν ίδια ςτιγμι ςτισ ΘΡΑ, οι εταιρίεσ κατθγοροφνται για το ρόλο
τουσ ςτθν κρίςθ τθσ αγοράσ κατοικίασ που οδιγθςε ςτθν κατάρρευςθ τθσ αλλά και ςτθ δθμιουργία τθσ διεκνοφσ
τραπεηικισ κρίςθσ, κακϊσ μζχρι τελευταία ςτιγμι βακμολογοφςαν τα τοξικά ομόλογα με άριςτθ τιμι επιτρζποντασ
ςε εταιρίεσ όπωσ θ Goldman να πουλιςουν εκατοντάδεσ χιλιάδεσ από αυτά ςε ανυποψίαςτουσ επενδυτζσ
κερδίηοντασ διςεκατομμφρια δολάρια.
Ακόμθ οι εταιρίεσ πιςτολθπτικισ αξιολόγθςθσ ταλανίηονται από μία ςειρά ςκανδάλων και κατθγοριϊν, οι οποίεσ
ξεκινοφν από εςκεμμζνεσ παραλείψεισ δθμοςίευςθσ κρίςιμων για το κοινό πλθροφοριϊν για διάφορεσ εταιρίεσ και
φτάνουν μζχρι τθσ κατθγορίεσ για εκβιαςμό. Τζλοσ, το Μάιο του 2010 οι εταιρίεσ ελζγχονται από τθν
χρθματιςτθριακι επιτροπι ελζγχου των ΘΡΑ ωσ προσ το ρόλο τουσ ςτθν κρίςθ ενϊ ζνα νζο ςκάνδαλο είναι εν τθ
γενζςει του, το οποίο ζχει να κάνει με τθν ευνοϊκι αξιολόγθςθ διμων και πολιτειϊν των ΘΡΑ που ςτθν
πραγματικότθτα βρίςκονται ςτα όρια τθσ πτϊχευςθσ.
Τθν ίδια ςτιγμι ζνα νζο ςκάνδαλο που ςυνδζει τθν Goldman με τον Paulson (ζνασ από τουσ 4 βαςικοφσ υπόπτουσ
για τθν επίκεςθ ςτο ευρϊ, ςφμφωνα με το Υπουργείο Δικαιοςφνθσ των ΘΡΑ) ζχει οδθγιςει τθν εταιρία ςτο εδϊλιο
του κατθγορουμζνου ςτισ ΘΡΑ, φανερϊνοντασ ςε ακόμθ μεγαλφτερο βακμό τον τρόπο με τον οποίο λειτουργεί
αυτι και οι ςυνεργάτεσ τθσ προκειμζνου να εξυπθρετιςουν τα ςυμφζροντα τουσ.

48

10-06-2010

Εταιρύεσ πιςτοληπτικόσ αξιολόγηςησ: παύζοντασ το .. Θεό
Θ ςυηιτθςθ για τθ δφναμθ των τριϊν βαςικϊν εξουςιϊν, τθσ νομοκετικισ, τθσ εκτελεςτικισ και τθσ δικαςτικισ
αλλά και για τθ δφναμθ των ΜΜΕ, είναι αζναθ και τα ςκάνδαλα κατάχρθςθσ εξουςίασ που κατά καιροφσ ζχουν
ξεςπάςει εντόσ και εκτόσ Ελλάδασ είναι αμζτρθτα. Ραρόλα αυτά, θ δθμοκρατία ζχει αναπτφξει αυτοελεγκτικοφσ
μθχανιςμοφσ μζςω των οποίων προςπακεί να δρα αναγνωριςτικά των όποιων καταχρθςτικϊν ι παράνομων
ςυμπεριφορϊν κατά τθν άςκθςθ των παραπάνω βαςικϊν εξουςιϊν και να επιχειρεί να τιμωρεί τουσ παραβάτεσ,
ζςτω και με ζμμεςουσ τρόπουσ.
Θ δθμιουργία τθσ χρθματιςτθριακισ οικονομίασ, ωςτόςο, το ολοζνα αυξανόμενο μζγεκόσ τθσ και θ ςτακερά
ςθμαντικότερθ επιρροι τθσ ςτθν πραγματικι οικονομία, ζχουν αναδείξει νζεσ μορφζσ και όργανα παγκόςμιασ
εξουςίασ, των οποίων θ δφναμθ δε γίνεται εφκολα κατανοθτι με αποτζλεςμα να περνοφν ‘απαρατιρθτα’ μζχρι να
είναι πολφ αργά για να προςτατευτεί κανείσ από αυτά, ενϊ το βαςικό χαρακτθριςτικό τουσ είναι πωσ δεν υπάρχει
κανζνασ, απολφτωσ, μθχανιςμόσ ελζγχου και αξιολόγθςθσ τουσ. Τα όργανα αυτά κρίνουν χωρίσ να κρίνονται και
οποιαδιποτε απόπειρα αμφιςβιτθςθσ των ςυμπεραςμάτων τουσ αντιμετωπίηεται με καχυποψία και τελικά πζφτει
ςτο κενό.
Ζνα από τα ιςχυρότερα όργανα παγκόςμιασ εξουςίασ είναι οι εταιρίεσ πιςτολθπτικισ αξιολόγθςθσ Moody’s, Fitch
και S&P, οι οποίεσ ζγιναν ιδιαίτερα γνωςτζσ ςτθν Ελλάδα για το ρόλο τουσ ςτθν ελλθνικι κρίςθ. Ο βραβευμζνοσ με
Ροφλιτηερ Αμερικανικόσ δθμοςιογράφοσ Thomas Friedman, είχε πει χαρακτθριςτικά το 1996 ςχολιάηοντασ τθ
δφναμθ μίασ εξ αυτϊν των εταιριϊν: ‘Υπάρχουν δφο υπερδυνάμεισ ςτον κόςμο ςιμερα, κατά τθ γνϊμθ μου. Είναι
από τθ μία οι ΘΡΑ και από τθν άλλθ θ υπθρεςία πιςτολθπτικισ αξιολόγθςθσ ομολόγων τθσ Moody’s. Οι ΘΡΑ
μποροφν να ςε καταςτρζψουν με βόμβεσ και θ Moody’s μπορεί να ςε καταςτρζψει με το να υποβακμίςει τα
ομόλογα ςου. Και πιςτζψτε με δεν είναι ξεκάκαρο, πάντα, ποιοσ είναι ο πιο δυνατόσ από τουσ δφο.’
Στο μοντζρνο οικονομικό ςφςτθμα οι χϊρεσ και οι εταιρίεσ βαςίηουν ςε ζνα τεράςτιο βακμό τθν επιβίωςθ και το
μζλλον τουσ ςτθ δυνατότθτα χρθματοδότθςθσ των αναγκϊν τουσ με δανεικά κεφάλαια. Αυτό γίνεται μζςω τθσ
ζκδοςθσ ομολόγων τα οποία αποτελοφν ομολογία χρζουσ του δανειηόμενου προσ το δανειςτι του. Οι εταιρίεσ
πιςτολθπτικισ αξιολόγθςθσ ζχουν δθμιουργιςει ζνα ςφςτθμα βακμολογίασ των ομολόγων που εκδίδουν τα κράτθ
και οι εταιρίεσ, το οποίο ςυνδζεται άμεςα και αποφαςιςτικά με τθν χρθματιςτθριακι αγορά εμπορίασ χρζουσ και
παροχισ δανεικϊν κεφαλαίων, με μία ςχζςθ πολφ απλι: όςο καλφτερθ θ βακμολογία τόςο χαμθλότερο το κόςτοσ
δανειςμοφ και όςο χειρότερθ, τόςο υψθλότερο.
Αν, για οποιοδιποτε λόγο, οι εταιρίεσ πιςτολθπτικισ αξιολόγθςθσ αποφαςίςουν να βακμολογιςουν με άριςτα τα
ομόλογα ενόσ κράτουσ, μίασ εταιρίασ κλπ τότε, αςχζτωσ τθσ πραγματικισ τουσ οικονομικισ κατάςταςθσ, κα
μποροφν να ζχουν πρόςβαςθ ςε δανεικά κεφάλαια με πολφ χαμθλό κόςτοσ και ζτςι κα ζχουν, πάντα, τθ
δυνατότθτα να επιβιϊςουν αλλά και τθν ευκαιρία και το χρόνο να προβοφν ςτισ όποιεσ διαρκρωτικζσ κινιςεισ
απαιτείται προκειμζνου να εξυγιάνουν προβλθματικοφσ τομείσ τουσ. Αντίκετα, αν θ βακμολογία γίνει ζντονα
αρνθτικι, τότε θ ςτρόφιγγα τθσ χρθματοδότθςθσ κλείνει, προκαλϊντασ οικονομικι αςφυξία ακόμθ και ςτο
ιςχυρότερο κράτοσ ι τθν πιο υγιι εταιρία.
Ζτςι, οι εταιρίεσ πιςτολθπτικισ αξιολόγθςθσ κρατοφν ςτα χζρια τουσ τισ μοίρεσ ολόκλθρων χωρϊν και θ δφναμθ
αυτι είναι από μόνθ τθσ τρομακτικι, πόςο μάλλον όταν ςκεφτοφμε πωσ ζχουν εμπλακεί, παλαιότερα και
πρόςφατα, ςε μία ςειρά ςκανδάλων που αποκαλφπτουν αυτό που, λογικά ιςχφει με κάκε άλλθ εταιρία αλλά που δε
κα ζπρεπε να ιςχφει ςτθ δικι τουσ περίπτωςθ, ότι δθλαδι ζχουν ωσ πρωταρχικό ςκοπό τθν εξυπθρζτθςθ των δικϊν
τουσ ςυμφερόντων και όχι του κοινοφ καλοφ.
Για παράδειγμα, θ Moody’s ζχει κατθγορθκεί για εκβιαςμό εταιριϊν, προκειμζνου να ενταχκοφν ςτο ςφςτθμα
αξιολόγθςθσ τθσ. Σε μία περίπτωςθ, θ Moody’s πλθςίαςε το γερμανικό αςφαλιςτικό κολοςςό Hannover Re,
προςφζροντασ του ‘δωρεάν αξιολόγθςθ’ αλλά πιρε αρνθτικι απάντθςθ. Θ Moody’s ςυνζχιςε να δθμοςιεφει
δωρεάν αξιολογιςεισ τθσ εταιρίασ με όλο και χαμθλότερθ βακμολογία επικοινωνϊντασ μαηί τθσ κατά διαςτιματα
προκειμζνου να αγοράςει τισ υπθρεςίεσ τθσ. Μετά από ζνα διάςτθμα παρατεταμζνθσ άρνθςθσ τθσ Hannover Re να
πλθρϊνει τθν Moody’s για να αξιολογείται από αυτιν, θ Moody’s υποβάκμιςε τα ομόλογα τθσ ςε ‘junk’,
49

προκαλϊντασ πανικό ςτθν αγορά, ο οποίοσ κόςτιςε ςτθν Hannover Re 175 εκ δολάρια τισ πρϊτεσ μόνο ϊρεσ τθσ
υποβάκμιςθσ.
Κατά τθ διάρκεια του 2007 και όςο θ αγορά κατοικίασ των ΘΡΑ κατζρρεε, θ Moody’s ςυνεργάςτθκε με εταιρίεσ τθσ
Wall Street όπωσ θ Goldman Sachs προκειμζνου να τθσ βοθκιςει να κερδίςουν διςεκατομμφρια από το εμπόριο
τοξικϊν ομολόγων, βακμολογϊντασ τα με ‘άριςτα’ ςε όλθ τθ διάρκεια τθσ κρίςθσ εξαπατϊντασ, ζτςι, τουσ
επενδυτζσ και τισ εταιρίεσ που εμπιςτεφονταν τθν κρίςθ τθσ. Θ Moody’s, μάλιςτα, τιμωροφςε τα ανϊτερα ςτελζχθ
και τουσ υπαλλιλουσ τθσ που προζβαιναν ςε κριτικι των πράξεων τθσ και αντάμειβε όςουσ ςυμφωνοφςαν μαηί τθσ
και ςυνζβαλλαν με κετικζσ εκκζςεισ για τα τοξικά ομόλογα. Θ εταιρία μετζκεςε ςε άλλα τμιματα τθσ όςουσ
κεωροφςαν τα ενυπόκθκα δάνεια επιςφαλι και ςυγκζντρωςε ςτο τμιμα αξιολόγθςθσ τουσ όςουσ τα κεωροφςαν
αςφαλι.
Θ Επιτροπι Κεφαλαιαγοράσ των ΘΡΑ εξζδωςε μία ζκκεςθ καταπζλτθ για το ρόλο τθσ Moody’s και των
ανταγωνιςτϊν τθσ Fitch και S&P ςτθν κρίςθ τθσ αγοράσ κατοικίασ και ςτθν μετζπειτα τραπεηικι κρίςθ ςτισ ΘΡΑ, θ
οποία και αποτζλεςε τον προκάλαμο τθσ παγκόςμιασ κρίςθσ του 2008, αναδεικνφοντασ πϊσ με κίνθτρο το
προςωπικό τουσ κζρδοσ οι εταιρίεσ αλλοίωςαν τα πραγματικά ςυμπεράςματα των αξιολογιςεων τουσ.
Σφμφωνα με ςυνζντευξθ του πρϊθν μεγαλοςτελζχουσ τθσ Moody’ s Mark Froeba, ο οποίοσ προςελιφκθ ςε αυτιν
από το 1997, θ εταιρία λειτουργεί με γνϊμονα το δικό τθσ ςυμφζρον και όχι το γενικό, πρακτικι που όταν ζγινε
αντικείμενο κριτικισ από τον ίδιο και άλλα εννζα ςτελζχθ το 2007, οδιγθςε ςτθν περικωριοποίθςθ τουσ εντόσ τθσ
εταιρίασ.
Ο Lawrence McDonald, αντιπρόεδροσ τθσ Lehman Brothers μζχρι τθν κατάρρευςθ τθσ, αναρωτιζται ςε βιβλίο του
ςχετικά με τισ εταιρίεσ πιςτολθπτικισ αξιολόγθςθσ: ‘πϊσ είναι δυνατόν μία κατθγορία ομολόγων να βακμολογείται
με ΑΑΑ τθ μία μζρα και τθν άλλθ να υποβακμίηεται ςε junk (ςκουπίδια) εκτόσ και αν ζχει ςυμβεί κάτι εξαιρετικά
βλακϊδεσ ι εξαιρετικά ανζντιμο;’ Στθν πραγματικότθτα οι εταιρίεσ πιςτολθπτικισ αξιολόγθςθσ υπερδιπλαςίαςαν
τα κζρδθ τουσ κατά τθ διάρκεια τθσ κρίςθσ, βακμολογϊντασ με ΑΑΑ επιςφαλι ομόλογα από πιςτωτικζσ κάρτεσ,
ςτεγαςτικά δάνεια, δάνεια για τθν αγορά αυτοκινιτων που είχαν τιτλοποιθκεί από εταιρίεσ όπωσ θ Goldman και
που πουλιοφνταν ςε επενδυτικά και αςφαλιςτικά ταμεία και ςε εταιρίεσ και ιδιϊτεσ ςε ολόκλθρο τον κόςμο,
μεταφζροντασ το ρίςκο από τθν επερχόμενθ κατάρρευςθ τθσ αξίασ τουσ ςε ανυποψίαςτουσ επενδυτζσ και
χαρίηοντασ κζρδθ που ξεπζραςαν το 1 τρισ ςε μία ομάδα εταιριϊν που ςυνεργάςτθκαν ακόρυβα και
αποτελεςματικά.
Τθν ίδια ςτιγμι, μζλθ τθσ ομάδασ αυτισ, ζχοντασ εςωτερικι πλθροφόρθςθ για τθν πραγματικι ποιότθτα των
ςυγκεκριμζνων ομολόγων, πόνταραν ςτθν πτϊςθ τθσ αξίασ τουσ κερδίηοντασ και πάλι διςεκατομμφρια. Μεταξφ
αυτϊν ιταν και οι Paulson και Soros, δφο από τουσ ‘χρθματιςτθριακοφσ εκτελεςτζσ’ που κατθγορικθκαν από το
Υπουργείο Δικαιοςφνθσ των ΘΡΑ πωσ οργάνωςαν τθν επίκεςθ ςτο ευρϊ.
Στισ 9 Λουνίου 2010, ξζςπαςε άλλο ζνα ςκάνδαλο που εμπλζκει τθ Moody’s ςε απάτθ, κακϊσ θ εταιρία ανακοίνωςε
πωσ πρόκειται να βακμολογιςει με ΑΑΑ εμπορικά ςτεγαςτικά δάνεια τα οποία, ςφμφωνα με ανεξάρτθτουσ
αναλυτζσ, κεωροφνται υψθλοφ ρίςκου και εν δυνάμει άκρωσ τοξικά. Θ αιτιολογία τθσ Moody’s για τθν εξαιρετικά
υψθλι βακμολογία είναι πωσ παρζχουν πλεονεκτιματα ςε ζνα χαρτοφυλάκιο τα οποία ζχουν χαρακτιρα
αντιςτακμιςτικό ζναντι άλλων επενδυτικϊν κινδφνων… Τθν ίδια ςτιγμι ζνα άλλο ςκάνδαλο τείνει να αποκαλυφκεί
όςο δθμιουργείται και ζχει να κάνει με τθν άριςτθ βακμολογία των ομολόγων αμερικανικϊν νομαρχιϊν και διμων
που βρίςκονται ςτα όρια τθσ πτϊχευςθσ
Είναι θ πρϊτθ φορά που εκκολαπτόμενα ςκάνδαλα πιςτολθπτικισ αξιολόγθςθσ γίνονται αντιλθπτά εν τθ γενζςει
τουσ και κα ζχει ιδιαίτερο ενδιαφζρον να δοφμε αν αυτό κα βοθκιςει ϊςτε να αποφευχκεί άλλθ μία κρίςθ. Μζχρι
ςιμερα οι αποκαλφψεισ του ρόλου των εταιριϊν αυτϊν ζρχονταν με κακυςτζρθςθ και αφοφ πρϊτα θ ηθμία είχε
γίνει.
Θ πρόβλεψθ μου είναι πωσ θ ιςτορία κα αναδείξει ςφντομα και το ρόλο των εταιριϊν πιςτολθπτικισ αξιολόγθςθσ
και των ςυνεργατϊν τουσ και ςτθ δθμιουργία τθσ ελλθνικισ κρίςθσ.
50

Σφμφωνα με τα αποκλειςτικά ςτοιχεία που δθμοςίευςα ςε προθγοφμενο άρκρο μου οι μεγαλφτεροι διεκνείσ
επενδυτζσ ΧΑ είναι ταυτόχρονα και μεγαλομζτοχοι των εταιριϊν πιςτολθπτικισ αξιολόγθςθσ που υποβάκμιςαν τα
ελλθνικά ομόλογα ςε ‘ςκουπίδια’ διαλφοντασ τθ χϊρα και προκαλϊντασ μία άνευ προθγουμζνου κρίςθ θ οποία κα
μποροφςε και ζπρεπε να μθν ζχει ςυμβεί ποτζ. Οι ίδιεσ εταιρίεσ είναι και μεγαλομζτοχοι τθσ Goldman αλλά και
άλλων εταιριϊν με ςυμφζροντα ςτθν Ελλάδα, όπωσ τθσ Siemens, ενϊ ανϊτατα ςτελζχθ τουσ και ανεξάρτθτοι
επενδυτικοί τουσ ςφμβουλοι προζρχονται από τθν οικογζνεια τθσ μεγαλφτερθσ τραπεηικισ δυναςτείασ ςτον κόςμο,
θ οποία παίηει καταλυτικό ρόλο ςτισ νομιςματικζσ και τραπεηικζσ εξελίξεισ ςτθν Ελλάδα εδϊ και 200, περίπου,
χρόνια. Μζλοσ αυτισ τθσ τραπεηικισ δυναςτείασ είναι ο ιδιοκτιτθσ τθσ εταιρίασ που ξεποφλθςε μετοχζσ τθσ ΕΤΕ ςτο
τελευταίο τρίμθνο του 2009 ςυμβάλλοντασ ςτο χρθματιςτθριακό κραχ.
Και ενϊ είναι δικαίωμα του κακενόσ να πιςτεφει ςτισ ‘διαβολικζσ’ ςυμπτϊςεισ και να αμφιςβθτεί τα ςτοιχεία που
δείχνουν πωσ θ ελλθνικι κρίςθ είναι πάρα πολφ πικανό να είναι, ςε μεγάλο βακμό, καταςκευαςμζνθ, ίςωσ είναι
καλό να κυμόμαςτε πωσ ςτθ χρθματιςτθριακι οικονομία το κζρδοσ βρίςκεται ςτθν κορυφι των προτεραιοτιτων
των ςυμμετεχόντων ςε αυτιν και ο τρόποσ με τον οποίο αυτό κα επιτευχκεί ςτον πυκμζνα.

51

15-06-2010

Δύο αναλυτϋσ, δύο ώρεσ, πϋντε ψόφοι και η ελληνικό κρύςη
H πρακτικι τθσ βακμολογίασ των ομολόγων ολόκλθρων κρατϊν από τρεισ και μόνο ιδιωτικζσ εταιρίεσ αποτελεί
μοναδικό φαινόμενο ςυγκεντρωτιςμοφ και απολυταρχιςμοφ ςτο μοντζρνο οικονομικό ςφςτθμα αφοφ ςε όλεσ τισ
άλλεσ περιπτϊςεισ ιδιϊτεσ και εταιρίεσ είναι υπεφκυνοι για τθν αξιολόγθςθ του ρίςκου που απορρζει από
οποιαδιποτε επενδυτικι τουσ επιλογι.
Κακϊσ υπάρχει ειδικι νομοκεςία που απαγορεφει ςτα μεγάλα επενδυτικά ταμεία και ςχιματα τθν κατοχι
ομολόγων κρατϊν με μθ επενδυτικι βακμολογία, θ απόφαςθ των εταιριϊν πιςτολθπτικισ αξιολόγθςθσ για
υποβάκμιςθ των ομολόγων μίασ χϊρασ ςε ‘junk’ ('ςκουπίδια' – και μόνο θ ονομαςία είναι άκρωσ προςβλθτικι για
ζνα κράτοσ και τον λαό του), ςυνεπάγεται και τθν υποχρεωτικι απόφαςθ πϊλθςθσ των ομολόγων αυτϊν από όλα
τα μεγάλα επενδυτικά ςχιματα ανά τον κόςμο. Ζτςι οι εταιρίεσ πιςτολθπτικισ αξιολόγθςθσ μετατρζπονται ζμμεςα
από ανεξάρτθτοι αναλυτζσ ςε επενδυτικοφσ ςυμβοφλουσ αλλά και διαχειριςτζσ των κρατικϊν ομολόγων όλου του
κόςμου, δφναμθ θ οποία είναι αςφλλθπτθ.
Δεν υπάρχει λόγοσ να αναρωτιζται, λοιπόν, κανείσ γιατί ο βραβευμζνοσ με Ροφλιτηερ Αμερικανικόσ δθμοςιογράφοσ
Thomas Friedman είχε υποςτθρίξει πωσ υπάρχουν μόνο δφο υπερδυνάμεισ ςτον κόςμο, οι ΘΡΑ και θ υπθρεςία
πιςτολθπτικισ αξιολόγθςθσ ομολόγων τθσ Moody’, ςυμπλθρϊνοντασ πωσ ‘δεν είναι ξεκάκαρο, πάντα, ποιοσ είναι ο
πιο δυνατόσ από τουσ δφο’.
Ζχει πολφ μεγάλο ενδιαφζρον, όμωσ, πϊσ αςκείται αυτι θ δφναμθ κατά τθ διαδικαςία αξιολόγθςθσ των ομολόγων
ενόσ κράτουσ. Θ περιγραφι ενόσ αναλυτι τθσ εταιρίασ πιςτολθπτικισ αξιολόγθςθσ S&P ςτθ ραδιοφωνικι εκπομπι
‘Ρρωινι Ζκδοςθ’ του Εκνικοφ Δθμόςιου ΢αδιοφϊνου (ΕΔ΢) ςτισ ΘΡΑ είναι άκρωσ κατατοπιςτικι::
Αναλυτισ S&P: Για κάκε χϊρα ζχουμε δφο αναλυτζσ που πθγαίνουν ςτθ χϊρα για τθν αξιολόγθςθ και τθ
βακμολογία. Ποτζ δεν πθγαίνει μόνο ζνα άτομο γιατί χρειαηόμαςτε δφο ηευγάρια μάτια
Δθμοςιογράφοσ ΕΔΡ: Πιςτεφω πωσ υπάρχουν άνκρωποι που μασ ακοφν αυτι τθ ςτιγμι και αναρωτιοφνται ‘μόνο
δφο;’. Δε κα ζπρεπε να ςτζλνετε εβδομιντα για να βακμολογείτε μία ολόκλθρθ χϊρα;
Αναλυτισ S&P: Για να είμαι ειλικρινισ αυτό που κοιτάμε είναι αρκετά περιοριςμζνο. Μπορείσ να πλθρϊςεισ το
χρζοσ ςου εξολοκλιρου και ςτθν ϊρα ςου; Ποια είναι θ ικανότθτα και θ διάκεςθ ςου να το πράξεισ. Ξζρετε νομίηω
δφο άνκρωποι…αυτι είναι θ πρακτικι μασ μζχρι ςιμερα. Ζχει δουλζψει καλά.
Το Εκνικό Δθμόςιο ΢αδιόφωνο των ΘΡΑ ανζφερε ςτο ςυγκεκριμζνο ρεπορτάη πωσ αφοφ πρϊτα πάρουν ςυνζντευξθ
από μερικοφσ κυβερνθτικοφσ εκπροςϊπουσ και μερικοφσ δθμοςιογράφουσ, οι δφο αναλυτζσ τθσ S&P επιςτρζφουν
ςτθν ζδρα τουσ και ςυντάςςουν μία ζκκεςθ. Στθ ςυνζχεια, μία πενταμελισ επιτροπι ςυηθτά τθν ζκκεςθ και με τθν
ανάταςθ χειρϊν ψθφίηουν υπζρ ι κατά τθσ πρόταςθσ ςυμπεραςμάτων. Δεν υπάρχει οφτε ζγγραφθ αιτιολογία
απόψεων ι διαφωνιϊν, οφτε επιχειρθματολογία, οφτε διαδικαςία ελζγχου τθσ απόφαςθσ και των ςτοιχείων από
άλλεσ επιτροπζσ εντόσ και εκτόσ τθσ εταιρίασ. Δεν υπάρχει θ δυνατότθτα αμφιςβιτθςθσ τθσ απόφαςθσ από τα
κράτθ, άςκθςθσ ζφεςθσ ι αναίρεςθσ εναντίον τθσ ι οποιαδιποτε άλλθ αμυντικι .
Αναλυτισ S&P: Θζλουμε πάντα μονό αρικμό ψιφων γιατί δε κζλουμε να καταλιξουμε ςε ιςοπαλία και να
αναγκαςτοφμε να επαναλάβουμε τθ διαδικαςία από τθν αρχι
Δθμοςιογράφοσ ΕΔΡ: Πόςο διαρκεί θ διαδικαςία;
Αναλυτισ S&P: Ακόμθ και αν ζχεισ να κάνεισ τον Καναδά, που είναι ζνα ςχετικά βαρετό ΑΑΑ, πάλι πρζπει να
ακολουκιςεισ όλα τα βιματα. Οπότε δφο ϊρεσ είναι περίπου θ μζςθ διάρκεια.
Ράνω κάτω, δθλαδι, όςο διαρκεί μία ταινία.
52

Αυτι είναι θ ςκλθρι πραγματικότθτα τθσ διαδικαςίασ που ακολουκείται για τθν αξιολόγθςθ των ομολόγων ενόσ
κράτουσ και μζςω αυτισ τθσ διαδικαςίασ προζκυψε θ υποβάκμιςθ των ελλθνικϊν ομολόγων, προκαλϊντασ τθν
‘ελλθνικι κρίςθ’. Ο ζνασ από τουσ δφο αναλυτζσ που μπικε ςτον κόπο να ταξιδζψει ςτθν Ελλάδα και μετά να
ςυντάξει τθν ζκκεςθ υποβάκμιςθσ ονομάηεται Marko Mrsnik. ‘Μάλλον ο κφριοσ Mrsnik κα αποφφγει να κάνει
διακοπζσ φζτοσ ςτο Φαλιράκι τθσ ΢όδου’ γράφουν οι Times του Λονδίνου, διακωμωδϊντασ μία υποβάκμιςθ που
πιρε δφο ϊρεσ και πζντε ανκρϊπουσ για να πραγματοποιθκεί αλλά που κα φζρει χρόνια ταλαιπωρίασ ςε ζναν
ολόκλθρο λαό (και ςε πολλοφσ άλλουσ ςε ανάλογεσ περιπτϊςεισ).
Με το να ςυνεχίηουμε τθν επίςθμθ χριςθ αυτοφ του ςυςτιματοσ, τα κράτθ κα αντιμετωπίηουν τθν αςτάκεια που
προκαλείται από τισ εταιρίεσ πιςτολθπτικισ αξιολόγθςθσ ςτθ χειρότερθ δυνατι χρονικι ςτιγμι.’ επιςθμαίνει ο
David Einhorn, ζνασ από τουσ διαςθμότερουσ κερδοςκόπουσ (ςτθ λίςτα των 50 πλουςιότερων ανκρϊπων του
κόςμου) και προςκζτει: ‘Τϊρα οι Ευρωπαίοι θγζτεσ μακαίνουν με το ςκλθρό τρόπο ότι δεν είναι καλό να υπάρχουν
εταιρίεσ πιςτολθπτικισ αξιολόγθςθσ που να υποςτθρίηουν ότι θ κατάςταςθ είναι ςτακερι παρά το γεγονόσ ότι τα
υποβόςκοντα ρίςκα αυξάνονται και τότε, όταν θ κατάςταςθ φτάνει ςε ζνα κρίςιμο ςθμείο, να επιταχφνουν τθ
διαδικαςία τθσ απϊλειασ εμπιςτοςφνθσ με το να υποςτθρίηουν πωσ τα πράγματα, τελικά, δεν είναι και τόςο καλά.’
Ακόμθ και αν αγνοιςει κανείσ το γεγονόσ πωσ οι τρεισ εταιρίεσ πιςτολθπτικισ αξιολόγθςθσ εμπλζκονται ςε κάκε
μορφι ςκανδάλων, παλαιότερων, πρόςφατων και εκκολαπτόμενων και ακόμθ και αν ςτθν Ελλάδα παραβλζψουμε
το γεγονόσ πωσ οι δφο διεκνείσ επενδυτικζσ εταιρίεσ με το μεγαλφτερο μερίδιο ςτο ελλθνικό χρθματιςτιριο
(BlackRock και Norges Bank) είναι παράλλθλα μεγαλομζτοχοι και των εταιριϊν πιςτολθπτικισ αξιολόγθςθσ, το
πικανότερο είναι και πάλι να καταλιξουμε ςτο ςυμπζραςμα ςτο οποίο οδθγείται, πλζον, και θ Ευρωπαϊκι
Επιτροπι, ότι δθλαδι το υπάρχον ςφςτθμα αξιολόγθςθσ κρατικϊν ομολόγων πρζπει να αλλάξει και θ βαρφτθτα
που δίνεται ςτισ αξιολογιςεισ των S&P, Moody’s και Fitch πρζπει να μειωκεί.
Ππωσ ςυμβαίνει πάντα, ωςτόςο, θ νομοκεςία ακολουκεί το ζγκλθμα και οι νομοκζτεσ ζρχονται να καλφψουν
νομικά κενά αφοφ πρϊτα κάποιοι τα ζχουν εκμεταλλευτεί και κάποιοι άλλοι ζχουν πζςει κφματα τουσ. Και ςτθν
προκειμζνθ περίπτωςθ, το μεγαλφτερο κφμα από τθν ελλιπι ρυκμιςτικι νομοκεςία τθσ διαδικαςίασ και των
φορζων αξιολόγθςθσ κρατικϊν ομολόγων, είναι θ Ελλάδα.

53

15-06-2010

Moody’s: ‘καλϊ τα μϋτρα αλλϊ ... ςκουπύδια τα ελληνικϊ ομόλογα’
Στο Ba1 με ςτακερζσ προοπτικζσ θ αξιολογεί τθν πιςτολθπτικι ικανότθτα τθσ Ελλάδασ θ Moody's
Σφμφωνα με τθν Τράπεηα Διεκνϊν Διακανονιςμϊν και με τα δθμοςιευμζνα ςτοιχεία από τισ αρμόδιεσ κυβερνθτικζσ
υπθρεςίεσ των ΘΡΑ (εκνικι ςτατιςτικι υπθρεςία, Υπουργείο Οικονομικϊν) το κρατικό ζλλειμμα των ΘΡΑ αυξικθκε
από 1,14% του ΑΕΡ το 2007 ςτο 10,64% του ΑΕΡ το 2010 με τθν προοπτικι θ αυξθτικι τάςθ να ςυνεχιςτεί ςτα
επόμενα χρόνια. Σε αυτό το ποςοςτό δε ςυμπεριλαμβάνεται το κόςτοσ τθσ διάςωςθσ των Fannie Mae και Freddie
Mac αλλά οφτε και το κόςτοσ τθσ εξαγοράσ επιςφαλϊν δανείων από το κράτοσ, πρακτικι θ οποία αςκείται με
ακόμθ μεγαλφτερουσ ρυκμοφσ απ’ ότι μετά το ςπάςιμο τθσ φοφςκασ κατοικίασ.
Ζνα ςθμαντικό τμιμα τθσ δραματικισ αφξθςθσ του κρατικοφ ελλείμματοσ οφείλεται ςτα πακζτα τόνωςθσ τθσ
οικονομίασ, τα οποία, ωςτόςο, ακολοφκθςαν μία πολφ διαφορετικι, απ’ ότι ςε άλλεσ περιπτϊςεισ, διαδρομι,
κακϊσ, αντί να χρθςιμοποιθκοφν για τθν εξιςορρόπθςθ των ςυνεπειϊν τθσ φφεςθσ ςτον τομζα τθσ κατανάλωςθσ,
ζνα πολφ μεγάλο ποςοςτό τουσ κατευκφνκθκε ςτα ζξοδα για τθ ςυντιρθςθ κζςεων εργαςίασ ςτον αμερικανικό
δθμόςιο τομζα. Και κακϊσ τα χριματα δεν ιταν αρκετά για τθ ςυντιρθςθ των κζςεων εργαςίασ και ςτον ιδιωτικό
τομζα, οι εργαηόμενοι ςε αυτόν υπζςτθςαν όλο, ςχεδόν, το βάροσ των ςυνεπειϊν τθσ κρίςθσ. Σφμφωνα με ςτοιχεία
του Bloomberg, από τθν αρχι τθσ κρίςθσ και μζχρι ςτιγμισ ζχουν απολυκεί 8,5 εκ. εργαηόμενοι από τον ιδιωτικό
τομζα (7,4% του ενεργοφ οικονομικά πλθκυςμοφ) ζναντι 141 χιλιάδων ςυμβαςιοφχων του αμερικανικοφ δθμοςίου.
Και αν κάποτε θ πρόςλθψθ ςτο αμερικανικό δθμόςιο πρόςφερε μεγαλφτερθ αςφάλεια από αυτιν ςτον ιδιωτικό
τομζα ζναντι μικρότερθσ αμοιβισ, ςιμερα δεν ιςχφει κάτι τζτοιο, κακϊσ ο μζςοσ μιςκόσ ςτο δθμόςιο τομζα,
ςυμπεριλαμβανομζνων των παροχϊν, είναι 119.982 δολάρια, με το μζςο μιςκό ςτον ιδιωτικό τομζα να είναι
59.909 δολάρια. Το πρόβλθμα δε ςταματά εκεί, κακϊσ θ οικονομικι φφεςθ ζχει προκαλζςει μεγάλθ ενίςχυςθ ςτο
φαινόμενο τθσ πρόωρθσ ςυνταξιοδότθςθσ δθμοςίων υπαλλιλων από μία αμερικανικι πολιτεία, περίπου ςτα 58
τουσ χρόνια και τθσ πρόςλθψθσ τουσ ςε αντίςτοιχθ κζςθ ςε άλλθ πολιτεία, απ’ όπου, πζρα από το μιςκό τουσ κα
λάβουν αργότερα και δεφτερθ, μειωμζνθ ςφνταξθ (ςτθν πρακτικι αυτι ζχει δοκεί θ ονομαςία ‘retire and rehire’.

Με το ςφνολο από τισ ελλειμματικζσ υποχρεϊςεισ των ΘΡΑ (ςυμπεριλαμβανομζνων αυτϊν ςτα αςφαλιςτικά
ταμεία και ςτον τομζα υγείασ) και από το χρζοσ τουσ να αγγίηει τα 100 τρισ δολάρια, όταν το παγκόςμιο ΑΕΡ δεν
ξεπερνά τα 80 τρισ και με τθν αμερικανικι οικονομία να ςτθρίηεται με κεματικά αυξανόμενουσ ρυκμοφσ ςτον
εςωτερικό και εξωτερικό δανειςμό για τθν επιβίωςθ τθσ, είναι πολλοί οι οικονομικοί ικφνοντεσ ( Μπερνάνκε,
Ρρόεδροσ τθσ Ραγκόςμιασ Τράπεηασ, Greenspan,) που υποςτθρίηουν ότι οι ΘΡΑ ζχουν μπει ςε ζνα μονοπάτι που
οδθγεί με μακθματικι ακρίβεια ςτθν αντιμετϊπιςθ πολφ μεγάλα οικονομικϊν και δθμοςιονομικϊν προβλθμάτων
ςτα αμζςωσ επόμενα χρόνια.

Κάποιοι από τουσ κορυφαίουσ Αμερικανοφσ διαχειριςτζσ κεφαλαίων μάλιςτα (Soros, Einhorn κ.α) κεωροφν πωσ το
ρίςκο τθσ μθ αποπλθρωμισ ςτο ακζραιο των υποχρεϊςεων των ΘΡΑ προσ τουσ δανειςτζσ τουσ, μεγαλϊνει
επικίνδυνα. ‘Το ερϊτθμα είναι για πόςο καιρό ακόμθ μποροφμε να ταξιδεφουμε ςε αυτι τθ διαδρομι χωρίσ είτε να
αλλάξουμε κατεφκυνςθ είτε να αντιμετωπίςουμε μία κρίςθ’ υποςτθρίηει ο David Einhorn, διάςθμοσ κερδοςκόποσ,
ζνασ από τουσ πλουςιότερουσ ανκρϊπουσ ςτον κόςμο και πρόεδροσ του επενδυτικοφ κεφαλαίου ‘Greenlight’, ο
οποίοσ ςυμπλθρϊνει: ‘Θ απάντθςθ βρίςκεται ςε δφο κρίςιμα ηθτιματα: πρϊτον, για πόςο καιρό οι αγορζσ
κεφαλαίων κα ςυνεχίηουν να χρθματοδοτοφν τον κρατικό δανειςμό των ΘΡΑ με δάνεια τα οποία κα μπορζςουν,
μάλλον, να αναχρθματοδοτθκοφν αλλά ςίγουρα ποτζ να αποπλθρωκοφν με λογικοφσ όρουσ και το δεφτερο, μζχρι
ποιοφ ςθμείου μποροφν οι υποχρεϊςεισ να πλθρϊνονται όχι μζςω τθσ παραδοςιακισ δθμοςιονομικισ οδοφ αλλά
με τθν κρατικοποίθςθσ των χρεϊν, δθλαδι, με το να τυπϊνεται χριμα.’
Ραρά τισ άκρωσ δυςοίωνεσ προβλζψεισ από τουσ ίδιουσ τουσ Αμερικανικοφσ ικφνοντεσ για τθν οικονομία τθσ
χϊρασ τουσ και παρά τθν εκρθκτικι αφξθςθ των ελλειμμάτων και του χρζουσ, οι εταιρίεσ πιςτολθπτικισ
αξιολόγθςθσ επιμζνουν, ςτακερά, να παραβλζπουν τθν πραγματικι εικόνα τθσ αμερικανικισ οικονομίασ και τθν
άποψθ των αγορϊν κεφαλαίων γι’ αυτιν και να βακμολογοφν τα αμερικανικά ομόλογα με ΑΑΑ, ςυμβάλλοντασ
καταλυτικά ςτθ διατιρθςθ του κόςτουσ δανειςμοφ των ΘΡΑ ςε πολφ χαμθλά επίπεδα, παρά το γεγονόσ πωσ το
54

μόνο ςχζδιο που ζχει ανακοινωκεί για τθν ϊρα, κάνει λόγο για ςυνζχιςθ τθσ πολιτικισ αυξθμζνων ελλειμμάτων όςο
θ οικονομία παραμζνει αδφναμθ.
Αντίκετα, ενϊ θ Ελλάδα ζχει εξαςφαλίςει δάνεια τόςο από το ΔΝΤ όςο και από τθν ευρωηϊνθ και ενϊ ζχει λάβει
εξαιρετικά ςκλθρά μζτρα για τθ μείωςθ των ελλειμμάτων τθσ, τα οποία, μάλιςτα, ζχουν φζρει, ιδθ, τα πρϊτα
κετικά αποτελζςματα προσ αυτιν τθν κατεφκυνςθ, θ Moody’s δε δίςταςε να υποβακμίςει τα ελλθνικά ομόλογα
ςτισ 14 Λουνίου κατά 4 επίπεδα, από Α3 ςε Βα1 (junk – ςκουπίδια), υποςτθρίηοντασ πωσ θ αξιολόγθςθ τουσ
αποτυπϊνει τθν άποψθ τουσ ‘για τα πλεονεκτιματα αλλά και τα ρίςκα του πακζτου ςτιριξθσ τθσ Ελλάδασ των
ΔΝΤ/ΕΕ’.
Θ νζα αυτι υποβάκμιςθ αποτελεί μία ακόμθ νάρκθ ςτθν προςπάκεια τθσ Ελλάδασ να ορκοποδιςει και αναμζνεται
να πυροδοτιςει επιπλζον αφξθςθ του χρθματοπιςτωτικοφ ρίςκου ςτθν Ευρϊπθ, (εξαιρείται θ Γερμανία και ςε
ςθμαντικό βακμό θ Γαλλία) κρατϊντασ, ζτςι, ανοιχτό το προςφάτωσ δθμιουργθμζνο χρθματιςτθριακό δρόμο δφο
λωρίδων, όπου από τθ μία μεταφζρεται το χρθματοπιςτωτικό ρίςκο από τισ ΘΡΑ προσ τθν Ευρϊπθ και από τθν
άλλθ ταξιδεφουν κεφάλαια από τθν Ευρϊπθ και τον υπόλοιπο κόςμο προσ τισ ΘΡΑ, με αποτζλεςμα οι επιρρεπείσ
ςτουσ χρθματοπιςτωτικοφσ ςειςμοφσ ευρωπαϊκζσ χϊρεσ να πρζπει να προετοιμαςτοφν για επιπλζον πίεςθ ςε αυτόν
τον τομζα.
Με αυτόν τον τρόπο θ Ευρϊπθ, με πρωταγωνίςτρια τθν Ελλάδα και δευτεραγωνίςτριεσ αρκετζσ χϊρεσ του Νότου,
ςυνεχίηει να εξωκείται ςε μία άκομψθ και εν δυνάμει επικίνδυνθ για το οικονομικό τθσ μζλλον, άμεςθ
αντιμετϊπιςθ των δθμοςιονομικϊν τθσ προβλθμάτων, αφινοντασ τθν ανάπτυξθ ςε δεφτερθ μοίρα, ενϊ οι ΘΡΑ
λαμβάνουν και νζα πίςτωςθ χρόνου (με τα ομόλογα τουσ να διατθροφν ζνα ςίγουρο ΑΑΑ), θ οποία τουσ παρζχει
μία δεφτερθ ευκαιρία να βρουν το δρόμο τθσ δθμοςιονομικισ εξυγίανςθσ χωρίσ να υπονομεφςουν τθν οικονομικι
τουσ ανάρρωςθ.
Ιταν, όμωσ, θ επιμονι των εταιριϊν πιςτολθπτικισ αξιολόγθςθσ, πριν μερικά χρόνια, να παραβλζπουν τθν
πραγματικι εικόνα τθσ αγοράσ κατοικίασ των ΘΡΑ και να βακμολογοφν τα τιτλοποιθμζνα επιςφαλι ςτεγαςτικά
δάνεια με ΑΑΑ που οδιγθςε ςτθν πιςτωτικι κρίςθ και ζπαιξε τον καταλυτικό ρόλο ςτθ δθμιουργία τθσ τραπεηικζσ
κρίςθσ, κακϊσ οι αγορζσ και οι επενδυτζσ, λανκαςμζνα, είχαν υποκζςει πωσ θ ΑΑΑ βακμολογία ςυνεπάγονταν
μθδενικι πικανότθτα πτϊχευςθσ. Το 2006 προβλζπαμε πωσ αυτό δεν ιταν, απαραίτθτα, δεδομζνο και ςιμερα το
γνωρίηουμε με ςιγουριά.
Και ενϊ το αμερικανικό Κογκρζςο προϊκθςε, ζςτω και δειλά, μζτρα για τθν αλλαγι του status quo των εταιριϊν
πιςτολθπτικισ αξιολόγθςθσ, οι μεγάλεσ τράπεηεσ και οι μεγάλοι αγοραςτζσ ομολόγων ηιτθςαν αυτό να παραμείνει
ωσ ζχει. ‘Δεδομζνου του τρόπου με τον οποίο οι μεγάλοι αγοραςτζσ ομολόγων χρθςιμοποιοφν τθσ βακμολογίεσ
αξιολόγθςθσ για να αποκτιςουν το πλεονζκτθμα ζναντι πιο πακθτικϊν ςυμμετεχόντων ςτθν αγορά, δεν πρζπει να
προκαλεί εντφπωςθ γιατί πιζηουν προσ τθν κατεφκυνςθ τθσ διατιρθςθσ του ςθμερινοφ status quo’ υποςτθρίηει ο
Einhorn.
Ζτςι, προσ το παρόν, ο κόςμοσ κινείται ςτουσ ρυκμοφσ των Moody’s, S&P και Fitch και αν και οι ΘΡΑ απολαμβάνουν
τα οφζλθ από τθ ςτιριξθ τθσ οικονομία τουσ από αυτζσ, θ Ελλάδα βιϊνει με το χειρότερο δυνατό τρόπο τθν
παντοδυναμία τουσ.

55

16-06-2010

Άλλο οικονομύα & ϊλλο χρηματιςτηριακό οικονομύα
Ζνασ από τουσ λόγουσ που θ Ελλάδα διανφει μία από τισ πιο δφςκολεσ περιόδουσ ςτθν οικονομικι ιςτορία τθσ είναι
θ γενικότερθ αδυναμία διάκριςθσ ανάμεςα ςτθν πραγματικι και τθ χρθματιςτθριακι οικονομία. Για παράδειγμα
μζχρι το 2009 οι οικονομικοί ικφνοντεσ διαβεβαίωναν πωσ θ Ελλάδα δεν απειλοφνταν ιδιαίτερα από τθν κρίςθ,
αφοφ οι ελλθνικζσ τράπεηεσ δεν ιταν εκτεκειμζνεσ ςε τοξικά ομόλογα, όπωσ οι ςυνζβαινε με τισ αμερικανικζσ, ενϊ
ςτθν πραγματικότθτα κατά τθ διάρκεια διεκνϊν κρίςεων όλα τα κράτθ κινδυνεφουν και μάλιςτα ιδιαίτερα εκείνα τα
οποία είναι τα πιο ευάλωτα ςε ενδεχόμενεσ χρθματιςτθριακζσ επικζςεισ.
Ζτςι, κανείσ δεν αντιλιφκθκε πωσ το πρόβλθμα δεν ιταν αν οι ελλθνικζσ τράπεηεσ είχαν τοξικά ομόλογα αλλά πωσ
τα ίδια τα ελλθνικά κρατικά ομόλογα και τα ομόλογα των ελλθνικϊν τραπεηϊν κινδφνευαν να γίνουν τοξικά. Μα
ακόμθ και όταν άρχιςαν τα ςθμάδια τθσ αυξανόμενθσ χρθματοπιςτωτικισ πίεςθσ να γίνονται εμφανι, με τα CDS
τθσ Ελλάδασ, τθσ Ρορτογαλίασ και τθσ Λταλίασ να μπαίνουν ςε δυνατι ανοδικι τάςθ, ιδθ, από το Μάρτιο του 2009,
πάλι δεν υπιρξε ελλθνικι αντίδραςθ και ενεργοποίθςθ απζναντι ςτον ορατό, πλζον, κίνδυνο. Ακόμθ και μετά τθν
ζναρξθ τθσ 'ελλθνικισ κρίςθσ' αλλά και όςο αυτι ζφτανε ςτο ηενίκ τθσ, θ ελλθνικι πλευρά δεν εςτίαςε τθν προςοχι
τθσ ςτθ χρθματοπιςτωτικι αμυντικι τθσ γραμμι, αναηθτϊντασ τρόπουσ προςταςίασ που να είχαν πικανότθτεσ να
λειτουργιςουν μζςα ςτο χρθματιςτθριακό κόςμο αλλά προςπάκθςαν να αναλφςουν τθν κρίςθ από
μακροικονομικι άποψθ, επιχειρϊντασ να πείςουν τθν αγορά πωσ υπερζβαλλε ςτισ αντιδράςεισ τθσ και πωσ δεν
υπιρχε κάποιοσ ουςιαςτικόσ κεμελιϊδθσ λόγοσ για τον οποίο θ Ελλάδα βαλλόταν.
Κάκε όπλο, ςχζδιο, αμυντικι κίνθςθ, μζτρο που ελιφκθ, είχε ςτο επίκεντρο τθσ λογικισ του πρϊτα ι μόνο τθν
πραγματικι οικονομία και μετά ι κακόλου τθ χρθματιςτθριακι. Το κακό, όμωσ, με τθ χρθματιςτθριακι οικονομία
είναι πωσ λειτουργεί με πολφ διαφορετικοφσ κανόνεσ από τθν πραγματικι και δεν αντικατροπίηει τθν εικόνα που
υπάρχει αλλά τθν προςδοκία για μία εικόνα που μπορεί να υπάρξει ςτο μζλλον.
Άπαξ και ξεκίνθςε θ επίκεςθ ςτα ελλθνικά ομόλογα, αυτά δε ςυνζχιςαν να πζφτουν επειδι θ Ελλάδα αδυνατοφςε
με τα προ κρίςθσ επιτόκια να αναχρθματοδοτιςει το χρζοσ τθσ (γιατί αυτό δεν ίςχυε) αλλά γιατί υπιρχε θ
αυξανόμενθ προςδοκία πωσ μζςα ςτο διεκνζσ ςκθνικό τθσ κρίςθσ οι δανειςτζσ κα ηθτοφςαν ολοζνα και μεγαλφτερο
τίμθμα προκειμζνου να τθσ δανείςουν κεφάλαια. Μία χρθματιςτθριακι προςδοκία ενεργοποιεί μία ςειρά
χρθματιςτθριακϊν
/ χρθματοπιςτωτικϊν γεγονότων, με δφναμθ και ταχφτθτα που όμοιεσ τουσ δεν ςυναντϊνται ςτθν πραγματικι
οικονομία όπου οι πράγματα κυλοφν αργά και τα αποτζλεςμα οποιονδιποτε ενεργειϊν φαίνονται ςε βάκοσ
χρόνου. Πςο τα ελλθνικά ομόλογα ξεπουλιοφνταν θ Ελλάδα ζλπιηε ςε ζνα ςχζδιο ςτιριξθσ προκειμζνου τα spreads
να μειωκοφν αλλά θ πρόβλεψθ μασ ιταν πωσ ακόμθ μετά τθν ανακοίνωςθ ενόσ τζτοιου ςχεδίου αυτό δε κα
ςυνζβαινε. Πταν το ςχζδιο ανοινϊκθκε,
όντωσ, θ ελλθνικι πλευρά είδε με ζκπλθξθ πωσ τα spreads ςυνζχιςαν να ανεβαίνουν και κεϊρθςε πωσ αυτό που
ζλειπε ιταν θ ανακοίνωςθ των λεπτομερειϊν του ςχεδίου. Θ πρόβλεψθ μασ ιταν πωσ οφτε ςε αυτιν τθν
περίπτωςθ κα άλλαηε θ χρθματοπιςτωτικι κατάςταςθ και τελικά ςυνζβθ ακριβϊσ αυτό, αφοφ τα spreads
παρζμειναν ςτα φψθ.
Θ Ελλάδα ζριξε, πλζον, τισ το βάροσ ςτθν αρχι υλοποίθςθσ του ςχεδίου δθμοςιονομικισ εξυγίανςθσ και ςτθ λιψθ
ςκλθρϊν μζτρων ςτα πλαίςια τθσ ςυμφωνίασ με το ΔΝΤ. Ρροσ ζκπλθξι τθσ για άλλθ μία φορά, όμωσ, θ
χρθματοπιςτωτικι επίκεςθ ςυνεχίηεται και μάλιςτα με πιο πρόςφατο χτφπθμα να ζχει ςτθν καρδιά τθσ αιτιολογίασ
του τα ίδια τα μζτρα που ζχουν ζχουν λθφκεί.
Ζτςι, τθν Τρίτθ, μετά τθ νζα υποβάκμιςθ τθσ Ελλάδασ από τθ Moody's, τα ελλθνικά ομόλογα ξεπουλικθκαν, τα CDS
απογειϊκθκαν, τα κρατικά ομόλογα αποςφρκθκαν από πολφ ςθμαντικοφσ παγκόςμιουσ δείκτεσ και θ Ελλάδα είναι
ςιμερα ςτθν ίδια, εξαιρετικά άςχθμθ χρθματοπιςτωτικι κζςθ που ιταν και ςτο ηενίκ τθσ κρίςθσ.
Αν δεν γίνει κατανοθτό πωσ υπάρχουν δφο οικονομίεσ που κινοφνται παράλλθλα, επθρεάηοντασ θ μία τθν άλλθ και
λειτουργϊντασ με εντελϊσ διαφορετικοφσ κανόνεσ, τότε θ μία ζκπλθξθ διαδζχεται τθν επόμενθ και πάντα κα
βριςκόμαςτε πίςω και όχι μπροςτά από τθν καμπφλθ.

56

22-06-2010

Δημοςιονομικό αποςυμπύεςη & ελληνικό κρύςη
Ο δομικόσ πλθκωριςμόσ ςτισ ΘΡΑ (δθλαδι ο δείκτθσ τιμϊν καταναλωτι, εξαιρουμζνων των ενεργειακϊν αγακϊν
και των τροφίμων) βοφλιαξε ςτο χαμθλότερο επίπεδο από τα μζςα τθσ δεκαετίασ του ‘60, με τθ Societe Generale
να υποςτθρίηει πωσ θ χϊρα απζχει ζνα χρθματιςτθριακό ατφχθμα ακόμθ από το να μπει ςε ζναν επικίνδυνο
αποπλθκωριςτικό κφκλο. Ρολλά ςτοιχεία, ωςτόςο, δείχνουν πωσ ο αντιπλθκωριςμόσ ρίχνει τθ ςκιά του ςτισ ΘΡΑ
από τθν αρχι τθσ προθγοφμενθσ δεκαετίασ και ταλαιπωρεί τθν Ευρϊπθ από το 2003 μζχρι ςιμερα παρά το γεγονόσ
πωσ οι περιςςότεροι διεκνείσ οικονομικοί αξιωματοφχοι και οι Κεντρικοί Τραπεηίτεσ προειδοποιοφν εδϊ και 11
χρόνια, κυρίωσ, για τον κίνδυνο του πλθκωριςμοφ.
Στα τελευταία 12 χρόνια επιμζνω να υποςτθρίηω πωσ θ πραγματικι οικονομία των αναπτυγμζνων κρατϊν
αποπλθκωρίηεται ζχοντασ περάςει ςε ζναν κφκλο ζλλειψθσ ανάπτυξθσ, ενϊ γίνεται μία προςπάκεια τα
ςυμπτϊματα των αποπλθκωριςτικϊν πιζςεων να εξομαλυνκοφν μζςω του πλθκωριςμοφ τθσ χρθματιςτθριακισ
οικονομίασ, ο οποίοσ ςυμπεριλαμβάνει αγορζσ όπωσ αυτιν του πετρελαίου .
Σε άρκρο του Λουνίου του 2003 ανζφερα τα εξισ ςχετικά ‘θ αλικεια είναι, πωσ ο αντιπλθκωριςμόσ, είναι παρϊν
ςτισ Θ.Ρ.Α. τα τελευταία πζντε χρόνια. Στθν ομιλία του ςτισ 21/05/03, ο κφριοσ Γκρίςπαν είπε, πωσ οι
αντιπλθκωριςτικζσ πιζςεισ ζκαναν τθν εμφάνιςι τουσ ςτα μζςα τθσ δεκαετίασ του 1990.’
Θ πρϊτθ αναπτυγμζνθ οικονομία που μπικε ςτθν καταςτρεπτικι αποπλθκωριςτικι ςπείρα ιταν αυτι τθσ
Λαπωνίασ, κακϊσ μετά από πολλά χρόνια υπζρμετρθσ αφξθςθσ τθσ ρευςτότθτασ ςτο οικονομικό τθσ ςφςτθμα, θ
οποία οδιγθςε ςε εκρθκτικι χρθματιςτθριακι ανάπτυξθσ και κεαματικι άνοδο των τιμϊν ςτθν αγορά κατοικίασ και
ακινιτων, βίωςε με το χειρότερο τρόπο τθν περίοδο τθσ ‘αποςυμπίεςθσ’ κατά τθν οποία θ ςτρόφιγγα τθσ
ρευςτότθτασ κλείνει και οι φοφςκεσ που ζχουν δθμιουργθκεί ςπάηουν θ μία μετά τθν άλλθ, με αποτζλεςμα να
εκλείψει θ παράμετροσ τθσ δθμιουργίασ πλθκωριςμοφ και ο αποπλθκωριςμόσ να αναδειχκεί θ νζα μεγάλθ άπειλι.
Στισ 31 Μαρτίου 2009 ςε άρκρο με τίτλο ‘Αποπλθκωριηόμενοσ πλανιτθσ χρζουσ’ είχα γράψει τα εξισ ςχετικά με το
κζμα ‘ Αυτό που οι Κεντρικοί Τραπεηίτεσ δε μασ είπαν και αυτό που οι πολιτικοί δε ςκζφτθκαν ι δε κζλθςαν να
ςκεφτοφν, είναι ότι θ δεκαετία του 2000 διαφζρει από αυτιν του 70', όταν το κφριο πρόβλθμα ιταν ο
ςταςιμοπλθκωριςμόσ. Τότε, θ απελευκζρωςθ των τιμϊν ενζργειασ και θ εκρθκτικι τουσ άνοδοσ, ζλαβαν χϊρα ςε
ζνα ςθμείο όπου ο πλθκωριςμόσ βριςκόταν, ιδθ, ςε ανοδικι τροχιά, με τθν πολιτικι αυξθμζνων παροχϊν και
μειωμζνων εςόδων των ΘΡΑ να τισ ζχει οδθγιςει ςτο προκάλαμο του ςταςιμοπλθκωριςμοφ, πριν ακόμθ γίνει
γεγονόσ το πετρελαϊκό εμπάργκο των χωρϊν του ΟΡΕΚ.
Αντίκετα, θ δεκαετία του 2000 βρικε τθν Λαπωνία βακιά ςτο αποπλθκωριςτικό τοφνελ και τισ ΘΡΑ και τθν Ευρϊπθ
ςτθν αρχι τθσ ειςόδου τουσ ςε αυτό. Από τα τζλθ του 90' ηοφμε ςε ζνα αποπλθκωριςτικό περιβάλλον εξαιτίασ τθσ
ζλλειψθσ ουςιαςτικισ οικονομικισ ανάπτυξθσ, τζτοιασ που μπορεί να οδθγιςει ςε αφξθςθ των ειςοδθμάτων,
μείωςθ τθσ ανεργίασ και τελικά, αφξθςθ τθσ παραγωγισ. Τα ειςοδιματα ςυρρικνϊνονται, θ ανεργία αυξάνεται και
το τελικό προϊόν τθσ παραγωγισ μζνει ςτα αηιτθτα. Τθν ίδια ςτιγμι ο κόςμοσ χρεϊνεται ςτο ζξυπνο χριμα με το
μεγαλφτερο ρυκμό ςτθν ιςτορία εν καιρϊ ειρινθσ.”
Στισ 25 Φεβρουαρίου 2009 ςε ανάλυςθ με τίτλο: ‘Δζςτε τισ ηϊνεσ ςασ...αποςυμπιεηόμαςτε’ είχα αναφζρει ςχετικά
με τθ λειτουργία του μθχανιςμοφ που δθμιουργεί τουσ κφκλουσ αφξθςθσ και μείωςθσ τθσ ρευςτότθτασ ςτο διεκνζσ
οικονομικό ςφςτθμα τα εξισ: ‘ Το ςφςτθμα αυτό για να επιβιϊςει, χρειάηεται μεγάλεσ περιόδουσ αφξθςθσ τθσ
ρευςτότθτασ και δθμιουργίασ πλαςματικοφ πλοφτου με τθ μορφι υπεραξιϊν και ςτθ ςυνζχεια περιόδουσ
αφαίρεςθσ τθσ ρευςτότθτασ και των υπεραξιϊν, ϊςτε να επζλκει μίασ μορφισ ιςορροπία, υπό τθν ζννοια τθσ
ςφγκλιςθσ τθσ πλαςματικισ αξίασ του κόςμου με αυτιν τθσ πραγματικισ αξίασ του. Ζτςι, μποροφμε να
φανταςτοφμε το ςφςτθμα ςαν ζνα μεγάλο μπαλόνι το οποίο περιλαμβάνει μικρότερα μπαλόνια. Πταν από το
ςτόμιο του κεντρικοφ μπαλονιοφ μπαίνει αζρασ τότε βρίςκει το δρόμο του προσ τα ςτόμια των μικρότερων
μπαλονιϊν και αρχίηει να τα φουςκϊνει. Πςο αυτά φουςκϊνουν τόςο αρχίηει να φουςκϊνει και το μεγάλο μπαλόνι.
Μποροφμε να ονομάςουμε τα μικρότερα μπαλόνια “αγορζσ” (“αγορά κατοικίασ”, “αγορά μετοχϊν”, “αγορά
πετρελαίου και χρυςοφ”, “αγορά αςφαλίςτρων πτϊχευςθσ” κλπ) και τον αζρα να τον βαπτίςουμε “ρευςτότθτα”.
57

Πςο περιςςότεροσ αζρασ (δθλαδι ρευςτότθτα) μπαίνει από το ςτόμιο του κεντρικοφ μπαλονιοφ, τόςο περιςςότερο
φουςκϊνουν αυτά που περιλαμβάνει και ςυνάμα και το ίδιο. Πςο αυτά φουςκϊνουν, τόςο περιςςότερεσ υπεραξίεσ
δθμιουργοφνται, δθλαδι πλαςματικόσ πλοφτοσ. Ο πλοφτοσ αυτόσ χρθςιμοποιείται για τθ δθμιουργία περαιτζρω
πλοφτου, τόςο πραγματικοφ όςο και πλαςματικοφ, με τθν πλάςτιγγα, πάντα, να κλίνει προσ τθ δθμιουργία
περιςςότερου πλαςματικοφ απ' ότι πραγματικοφ πλοφτου. Ζτςι, ο αζρασ, όχι μόνο δθμιουργεί περιςςότερο αζρα
άμεςα αλλά και βοθκά ςτθ δθμιουργία και ςυντιρθςθ νζων μθχανιςμϊν δθμιουργίασ αζρα, υπό τθ μορφι νζων
υπεραξιϊν.
Ζνα από τα ςθμαντικότερα μπαλόνια μζςα ςτο κεντρικό, είναι αυτό τθσ “αγοράσ δανείων”. Το μπαλόνι αυτό
ςυνδζεται με όλα τα υπόλοιπα και τα τροφοδοτεί με επιπλζον αζρα, φουςκϊνοντασ τα ακόμθ πιο πολφ. Ζνα άλλο
μπαλόνι ονομάηεται “αγορά μόχλευςθσ”, το οποίο επιτρζπει να αγοράςει κανείσ ζνα προϊόν αξίασ 10 μονάδων,
πλθρϊνοντασ μόνο 1 μονάδα. Και το μπαλόνι αυτό τροφοδοτεί με αζρα όλα τα υπόλοιπα.
Κάποια ςτιγμι όλα τα εςωτερικά μπαλόνια αρχίηουν να φουςκϊνουν φτάνοντασ κοντά ςτα όρια αντοχισ τουσ και
μαηί με αυτά φτάνει ςτα όρια του και το ςφςτθμα. Τότε, το ζξυπνο χριμα κλείνει το ςτόμιο και εμποδίηει τθν ειςροι
περιςςότερου αζρα. Για λίγο διάςτθμα οι εςωτερικοί μθχανιςμοί τροφοδοςίασ των επιμζρουσ μπαλονιϊν (αγορϊν)
με αζρα (ρευςτότθτα) ςυνεχίηουν να λειτουργοφν από κεκτθμζνθ ταχφτθτα. Σιγά, ςιγά, όμωσ, αςφυκτιοφν και
τελικά παφουν να λειτουργοφν. Τότε, ςταματά θ παροχι ρευςτότθτασ προσ τισ επιμζρουσ αγορζσ από όλεσ τισ
πθγζσ και μπαίνει ςε λειτουργία θ διαδικαςία τθσ αποςυμπίεςθσ. Τα μπαλόνια αρχίηουν να ξεφουςκϊνουν και το
κεντρικό μπαλόνι ανοίγει το ςτόμιο του αλλά αυτι τθ φορά για να επιτρζψει ςτον αζρα να εξζλκει και όχι να
ειςζλκει ςτο ςφςτθμα. Σταδιακά, οι υπεραξίεσ μειϊνονται, ο αζρασ φεφγει και το ςφςτθμα επιςτρζφει πιο κοντά ςε
ςυνκικεσ “ιςορροπίασ”.
Αυτόσ ο τρόποσ αποςυμπίεςθσ είναι, ςχετικά, ιπιοσ. Σε ζνα άλλο ςενάριο, τα μπαλόνια αφινονται να ξεπεράςουν
τα όρια αντοχισ τουσ και να ςκάςουν. Τότε, θ αποςυμπίεςθ γίνεται πάρα πολφ γριγορα και επϊδυνα και οι
υπεραξίεσ εξαφανίηονται εν ριπι οφκαλμοφ. Πςα περιςςότερα μπαλόνια ξεπεράςουν τα όρια τθσ αντοχισ τουσ,
τόςο πιο μεγάλθ και δριμεία κα είναι θ αποςυμπίεςθ. Το εκπλθκτικό είναι ότι κάκε επιμζρουσ μπαλόνι
περιλαμβάνει άλλα, μικρότερα. Φανταςτείτε μία παρόμοια κατάςταςθ ςε όλα τα υπόλοιπα και κα πλθςιάςετε τθν
πραγματικι εικόνα του τί ςυμβαίνει ςτθν οικονομία κατά τθ διάρκεια τθσ τρζχουςασ κρίςθσ.’
Σιμερα, είναι, πλζον, προφανζσ, πωσ ο αποπλθκωριςμόσ των αναπτυγμζνων οικονομιϊν ςυνεχίηεται ενϊ θ
ελλθνικι κρίςθ άνοιξε το δρόμο για τθ νζα φάςθ τθσ ‘δθμοςιονομικισ αποςυμπίεςθσ’ (που βαπτίςτθκε ωσ
‘εξυγίανςθ’), θ οποία αποτελεί μία ακόμθ πράξθ (ίςωσ τθν τελευταία) ςτο ίδιο ζργο που ξεκίνθςε πριν πολλά χρόνια
και ςυνεχίηεται με εντεινόμενουσ ρυκμοφσ.

58

24-06-2010

Η κρυφό πλευρϊ του νομιςματικού πολϋμου Κύνασ – ΗΠΑ
Θ αςιατικι κρίςθ του 1997 ανζδειξε το πρόβλθμα τθσ ςφνδεςθσ των νομιςμάτων πολλϊν αςιατικϊν κρατϊν με το
δολάριο, μεταξφ των οποίων και θ Κίνα, κακϊσ, ςτθν προςπάκεια τουσ να εξαςφαλίςουν τθ νομιςματικι και
χρθματοπιςτωτικι ςτακερότθτα που παρζχει ζνασ ιςχυρόσ δεςμόσ με το παγκόςμιο, αμερικανικό, νόμιςμα,
παρζλειψαν να υπολογίςουν και να προετοιμαςτοφν για τον κίνδυνο επίκεςθσ εναντίον των νομιςμάτων τουσ, ςτθν
περίπτωςθ που ςυμμετζχοντεσ ςτθ νομιςματικι αγορά προςπακοφςαν να εκμεταλλευτοφν τθν εμφάνιςθ
ςθμαντικϊν αποκλίςεων μεταξφ των οικονομιϊν τθσ Αςίασ ζναντι των ΘΡΑ, οι οποίεσ κα ζπαυαν να δικαιολογοφν
τθ διατιρθςθ τθσ ιςοτιμίασ τουσ με το δολάριο ςτακερι.
Με απλά λόγια, μία ςτακερι με ζνα νόμιςμα ιςοτιμία (ι ιςοτιμία κυμαινόμενθ εντόσ ενόσ ςτενοφ εφρουσ), πρζπει
να ςυνοδεφεται από μία ςτακερι και παράλλθλθ οικονομικι πορεία των κρατϊν που ςυνδζονται νομιςματικά,
ειδάλλωσ το μικρότερο από τισ ΘΡΑ κράτοσ που ζχει ςυνδζςει το νόμιςμα του ςτο δολάριο, είναι πικανό, κάποια,
ςτιγμι, να χρειαςτεί να προβεί ςε υποτίμθςθ ϊςτε να γίνει περιςςότερο ανταγωνιςτικό και να τονϊςει τθν
οικονομία του ι αν δεν το κάνει, είναι πικανό ςυμμετζχοντεσ ςτθν αγορά νομιςμάτων να επιχειριςουν να
επιτεκοφν ςτο νόμιςμα επιδιϊκοντασ τθν υποτίμθςθ του με ςτόχο να κερδίςουν από αυτιν (ι να επιδιϊξουν τθν
ανατίμθςθ του, ανάλογα με τθν περίπτωςθ).
Τα αςιατικά κράτθ, όπωσ θ Ταχλάνδθ, θ Λνδονθςία, θ Μαλαιςία, το Χονγκ Κονγκ κλπ, δζχτθκαν ζνα ιςχυρό ςοκ από
τθν επίκεςθ εναντίον των νομιςμάτων τουσ με ςτόχο τθν υποτίμθςθ τουσ και προςπάκθςαν να τα προςτατζψουν
χρθςιμοποιϊντασ τα αποκεματικά τουσ ςε δολάριο, ιτοι χρθςιμοποιϊντασ δολάρια για να αγοράςουν το κρατικό
νόμιςμα, ϊςτε να εξιςορροπθκοφν οι πιζςεισ από τα διεκνι κεφάλαια που πουλοφςαν τα αςιατικά νομίςματα.
Ωςτόςο, γριγορα διαπίςτωςαν πωσ τα αποκεματικά τουσ ςε δολάρια δεν ιταν αρκετά και τελικά τα νομίςματά
τουσ υποτιμικθκαν, το χρζοσ τουσ αυξικθκε προςαρμοηόμενο προσ τα πάνω και κατζλθξαν αντιμζτωπεσ με μία
βακιά κρίςθ.
Αποτζλεςμα αυτισ τθσ τραγικισ νομιςματικισ εμπειρίασ, ιταν τα αςιατικά κράτθ να επιδοκοφν ςτθν αφξθςθ των
αποκεματικϊν τουσ, με τθν Κίνα να παίηει το ρόλο του πρωτακλθτι ςε αυτόν τον τομζα, δθμιουργϊντασ τθ
μεγαλφτερθ αποκικθ δολαρίων ςτον κόςμο, θ οποία, πζρα από το ίδιο το αμερικανικό νόμιςμα περιλαμβάνει και
τίτλουσ ςε δολάρια, όπωσ τα αμερικανικά ομόλογα, κάνοντασ τθ χϊρα το μεγαλφτερο δανειςτι των ΘΡΑ. Κακϊσ,
όμωσ, θ Κίνα αναπτυςςόταν και αναδυόταν ςε μία από τισ μεγαλφτερεσ οικονομίεσ του κόςμου, δθμιουργικθκε
ζνα πρωτοφανζσ νομιςματικό φαινόμενο, κατά το οποίο ζνα κράτοσ πολφ μεγαλφτερο ςε πλθκυςμό από τισ ΘΡΑ
και με μία οικονομία μεγάλου μεγζκουσ και πολφ γρθγορότερα αναπτυςςόμενθ από τθν αμερικανικι, είχε
ςυνδζςει το νόμιςμα τθσ ςτο δολάριο, ζχοντασ, ταυτόχρονα και τεράςτια αποκεματικά εκφραςμζνα ςε αυτό (ςε
δολάριο), ζτςι ϊςτε να ιταν αδφνατο να πζςει κφμα κερδοςκοπικισ επίκεςθσ και να αναγκαςτεί να αλλάξει τθν
ιςοτιμία χωρίσ να το κζλει.
Για πρϊτθ φορά ςτθ νομιςματικι ιςτορία το παγκόςμιο νόμιςμα (δολάριο), ςτο οποίο ζνα άλλο κράτοσ, χωρίσ
παγκόςμιο νόμιςμα, ςυνζδεε το δικό του (Κίνα), μετατράπθκε ςε δίκοπο μαχαίρι, θ μία κόψθ του οποίου μποροφςε
να πλθγϊςει το ίδιο (τισ ΘΡΑ). Ζτςι, όςο οι ΘΡΑ άφθναν το δολάριο να διολιςκιςει προςπακϊντασ να τονϊςουν
τθν οικονομία τουσ μζςα ςτο περιβάλλον φφεςθσ τθσ δεκαετίασ του 2000, ζβλεπαν να διολιςκαίνει και το κινζηικο
νόμιςμα κάνοντασ τθν Κίνα όλο και πιο φκθνι και ανταγωνιςτικι και ςυνδράμοντασ ςτθν αφξθςθ του ρυκμοφ
ανάπτυξθσ τθσ και ςτθ μεγζκυνςθ τθσ οικονομίασ τθσ, θ οποία ζκλεινε όλο και περιςςότερο τθν ψαλίδα με τθν
αμερικανικι.
Αυτό δθμιοφργθςε ζναν πονοκζφαλο αςφλλθπτων διαςτάςεων ςτισ ΘΡΑ, οι οποίεσ δζχονταν αςταμάτθτα και τα
πυρά τθσ Ευρϊπθσ αλλά και τθσ Λαπωνίασ , τθσ ΢ωςίασ και των κρατϊν τθσ Νοτίου Αμερικισ, κακϊσ θ εμμονι τουσ
ςτθ επιλογι νομιςματικισ πολιτικισ με ςτόχο τθ διολίςκθςθ του δολαρίου, ενίςχυε όλο και περιςςότερο τθν
κινεηικι οικονομία εισ βάροσ τουσ αλλά και εισ βάροσ όλου του υπολοίπου κόςμου, δθμιουργϊντασ ζνα
παντοδφναμο οικονομικό μεγακιριο, το οποίο και τελικά, το 2009, ξεπζραςε τθ Γερμανία ωσ μεγαλφτερθ
εξαγωγικι χϊρα ςτον κόςμο, καταλαμβάνοντασ τθν πρϊτθ κζςθ ςτθ ςχετικι λίςτα και ανεβαίνοντασ άλλο ζνα
ςκαλάκι προσ τθν κατάκτθςθ και άλλων οικονομικϊν πρωτιϊν, με απϊτερθ προοπτικι τθν μετατροπι τθσ ςτθ
μεγαλφτερθ οικονομία του κόςμου.
59

Ο μόνοσ τρόποσ για να επιβραδυνκεί (όχι να αποφευχκεί) αυτι θ εξζλιξθ ιταν θ αποςφνδεςθ του κινεηικοφ γουάν
από το δολάριο, κάτι το οποίο οι ΘΡΑ επιδιϊκουν με κάκε μζςο εδϊ και 10 χρόνια. Ωςτόςο, το γεγονόσ πωσ θ Κίνα
αποτελεί το μεγαλφτερο δανειςτι των ΘΡΑ, ζχει υπάρξει καταλυτικόσ αποτρεπτικόσ παράγοντασ τθσ κιρυξθσ ενόσ
ουςιαςτικοφ εμπορικοφ ι διπλωματικοφ πολζμου εναντίον τθσ, με αποτζλεςμα θ τελευταία να ζχει αδιαφοριςει
κεαματικά για τισ αμερικανικζσ πιζςεισ, εκμεταλλευόμενθ ςτο ζπακρο τισ διεκνείσ νομιςματικζσ και
χρθματοπιςτωτικζσ ςυγκυρίεσ, ϊςτε να αποκτιςει ταχφτθτα μία θγετικι κζςθ ςτο παγκόςμιο οικονομικό ςκθνικό.
Φτάνοντασ ςτο 2010, ωςτόςο, θ Κίνα τρζχει με φρενιρεισ ρυκμοφσ ανάπτυξθσ και ζχει να αντιμετωπίςει, μεταξφ
άλλων, μία τεραςτίων διαςτάςεων φοφςκα ακινιτων, με αποτζλεςμα να χρειάηεται άμεςα αντιπλθκωριςτικι
νομιςματικι πολιτικι, πριν θ οικονομία τθσ τιναχτεί ςτον αζρα. Για να γίνει αυτό πιο κατανοθτό, αρκεί να
ςκεφτοφμε τθν ανάπτυξθ ωσ ζνα πολφ ιςχυρό μείγμα βιταμινϊν και δυναμωτικϊν ουςιϊν, τα οποία
τροφοδοτοφνται ςε ολοζνα και μεγαλφτερεσ ποςότθτεσ ςε ζναν ακλθτι, με τρόπο τζτοιο, που τελικά τον ωκοφν
πζραν των φυςικϊν του ορίων, με κίνδυνο να του προκαλζςουν ζμφραγμα. Θ ανάπτυξθ δθλαδι, είναι κάτι το οποίο
πρζπει να γίνεται με μζτρο, ειδάλλωσ μπορεί να αποβεί καταςτροφικι και αυτό κινδυνεφει να πάκει θ Κίνα
ςιμερα.
Το αποτζλεςμα είναι να τθν εξυπθρετεί θ ανατίμθςθ του νομίςματοσ τθσ, (κάτι το οποίο και ςυνζβθ εν μζρει
εξαιτίασ τθσ ανατίμθςθσ του δολαρίου μετά το ξζςπαςμα τθσ ελλθνικισ και τθσ ευρωπαϊκισ κρίςθσ) αλλά και να τθ
ςυμφζρει, για πρϊτθ φορά, να επιτρζψει τθν αφξθςθ των ορίων διακφμανςθσ του νομίςματοσ τθσ ζναντι του
δολαρίου, επιτρζποντασ, δθλαδι, τθν χαλάρωςθ τθσ ςφνδεςθσ του με αυτό. Μζςα ςε αυτά τα πλαίςια ελιφκθ θ
πρόςφατθ ςχετικι απόφαςθ από τουσ Κινζηουσ ικφνοντεσ, θ οποία, μάλιςτα, ζλαβε χϊρα νωρίσ ϊςτε να προλάβει
ενδεχόμενθ ςκλθρι κριτικι από το επερχόμενο ςυνζδριο των G20, ςτο οποίο αναμενόταν να ηθτθκεί θ λιψθ
μζτρων απζναντι ςτθν κινζηικθ νομιςματικι πολιτικι.
Ζτςι, θ Κίνα δεν αποςφνδεςε το νόμιςμα τθσ από το δολάριο αλλά αφξθςε τα όρια διακφμανςθσ του με αυτό, χωρίσ,
βζβαια, να δεςμευτεί ότι δεν πρόκειται ποτζ ςτο μζλλον να επιςτρζψει ςε ςτενότερα όρια, αν κρίνει πωσ κάτι
τζτοιο κα εξυπθρετοφςε τα ςυμφζροντα τθσ. Ρροσ το παρόν, λοιπόν, οι ΘΡΑ και ο υπόλοιποσ κόςμοσ ζλαβαν μία
τονωτικι ζνεςθ για τισ οικονομίεσ τουσ, κακϊσ το γουάν αναμζνεται να ανατιμθκεί ζτςι που να κάνει τθν Κίνα
περιςςότερο ακριβι και λιγότερο ανταγωνιςτικι. Στθν ουςία, όμωσ, αυτό που ζχει διαφανεί ξεκάκαρα, είναι πωσ
ζχει χακεί θ παντοδυναμία του δολαρίου, με τθν αμερικανικι οικονομία, πλζον, να ζχει ςυνδζςει τθ μοίρα τθσ με
αυτιν τθσ κινεηικισ, με τρόπο που πριν από μερικζσ δεκαετίεσ φαινόταν αδιανόθτοσ.

60

30-06-2010

Οι ‘χρεοθόρεσ’ οδηγούν την Ελλϊδα ςε απόκλιςη απ’ τουσ ςτόχουσ
Σε παλαιότερο άρκρο είχα παρουςιάςει ςε αποκλειςτικότθτα ςτοιχεία που ζδειχναν πωσ οι δθμοςιονομικοί ςτόχοι
που αναγκάςτθκε να κζςει θ Ελλάδα, προκειμζνου να λάβει το πακζτο ςτιριξθσ, ιταν οι πιο δφςκολοι που είχε
αναλάβει κράτοσ ςτθ μοντζρνα οικονομικι ιςτορία. Δεν υπάρχει κάτι κακό με το να είναι κανείσ φιλόδοξοσ, αρκεί
να μθν υπάρχουν ριτρεσ που να του προκαλοφν πρόβλθμα ςτθν περίπτωςθ που οι φιλόδοξοι ςτόχοι του δεν
επαλθκευτοφν, κάτι που, δυςτυχϊσ, ιςχφει ςτθν περίπτωςθ τθσ Ελλάδασ, κακϊσ κινδυνεφει να κεωρθκεί ότι
απζτυχε να υλοποιιςει τουσ ςτόχουσ που ζχει κζςει, με αποτζλεςμα να εναπόκειται ςτθ διακριτικι ευχζρεια του
ΔΝΤ, τθσ ΕΚΤ και τθσ ΕΕ το αν και με ποιουσ νζουσ όρουσ κα ςυνεχιςτεί θ παροχι οικονομικισ ςτιριξθσ.
Ζνασ κανόνασ που ζχω μάκει ότι ιςχφει ςτον οικονομικό προγραμματιςμό λζει ‘μθν προγραμματίηεισ τισ αυριανζσ
ςου κινιςεισ με βάςθ τθ ςθμερινι ςου κατάςταςθ αλλά με βάςθ αυτιν ςτθν οποία προβλζπεισ να βρίςκεςαι
αφριο’. Ρρόκειται για ζναν κανόνα τον οποίο θ Ελλάδα δε φαίνεται να ζλαβε υπόψθ τθσ όταν ςυμφωνοφςε για τθν
υιοκζτθςθ του βαςικοφ ςτόχου μείωςθσ του κρατικοφ ελλείμματοσ ςτο 8% ςτο 2010, κακϊσ δεν προζβλεψε τθν
πικανότθτα ‘ανακάλυψθσ’ νζων ελλειμμάτων και χρεϊν από το ΔΝΤ αλλά οφτε και το ενδεχόμενο μίασ διπλισ
φφεςθσ τθσ διεκνοφσ οικονομίασ.
Αν ζχει γίνει κάτι απολφτωσ φανερό ςτο ευρφ κοινό, εξαιτίασ τθσ ελλθνικισ κρίςθσ, είναι πωσ θ λογιςτικι των
κρατϊν είναι εξίςου, αν όχι περιςςότερο, δθμιουργικι με αυτιν των πολυεκνικϊν εταιριϊν. Το κράτοσ ζχει μία
ςειρά επιλογϊν για το πϊσ κα παρουςιάςει, νομίμωσ, τα οικονομικά του ςτοιχεία προσ τα ζξω και μερικζσ φορζσ θ
παρουςίαςθ μπορεί να παίξει μεγαλφτερο ρόλο ςτθν χρθματοπιςτωτικι πορεία μίασ χϊρασ απ’ ότι θ πραγματικι
τθσ οικονομικι κατάςταςθ.
Για παράδειγμα, το χρζοσ των ΘΡΑ ωσ ποςοςτό του ΑΕΡ τουσ παρουςιάηεται, ςιμερα, ωσ μικρότερο από 80% με το
φψοσ του να κυμαίνεται, περίπου, ςτα 13 τρισ δολάρια. Ωςτόςο, αν ςυνυπολογιςτοφν τα ελλείμματα των ΘΡΑ
ςτουσ τομείσ τθσ αςφάλειασ και τθσ υγείασ και λθφκοφν υπόψθ οι υποχρεϊςεισ τουσ ςτα αντίςτοιχα ταμεία, το
πραγματικό χρζοσ απογειϊνεται ςτα 100 τρισ δολάρια, το οποίο ξεπερνά κατά πολφ το 100% του παγκόςμιου ΑΕΡ.
Είναι κακαρά κζμα απόφαςθσ των ΘΡΑ να μθν ςυμπεριλαμβάνουν τα ςυγκεκριμζνα χρζθ ςτο λογιςτικό
υπολογιςμοφ του τρζχοντοσ κρατικοφ χρζουσ, με αποτζλεςμα θ πιςτολθπτικι αξιολόγθςθ τθσ χϊρασ να διατθρείται
ςτο ΑΑΑ και το κόςτοσ δανειςμοφ τθσ να παραμζνει πολφ χαμθλό.
Στθν περίπτωςθ τθσ Ελλάδασ, όμωσ, οι επιλογζσ για δθμιουργικι λογιςτικι ζχουν μειωκεί δραματικά με το ΔΝΤ, τθν
ΕΕ και τθν ΕΚΤ να αναηθτοφν ‘κρυμμζνα’ ελλείμματα και χρζθ ακόμθ και κάτω από .. τισ πζτρεσ ςτισ ελλθνικζσ
παραλίεσ. Αυτι θ ‘χρεοκθρικι’ μανία που ςυνοδεφεται από πιζςεισ για τθν προςμζτρθςθ των χρεϊν αυτϊν ςτο
επίςθμο κρατικό χρζοσ, ιταν εφκολα προβλζψιμθ κακϊσ αποτελεί πάγια τακτικι του ΔΝΤ ςτα προγράμματα
‘οικονομικισ εξυγίανςθσ’ που κζτει ςτισ χϊρεσ που ςτρζφονται ςε αυτό για δανειςμό.
Ζτςι, ηθτείται, πλζον, από τθν Ελλάδα θ προςμζτρθςθ ςτο κρατικό χρζοσ των χρεϊν του ΟΣΕ και τον εποπτευόμενων
από τον ΟΑΣΑ φορζων (ΕΚΕΛ, ΘΛΡΑΡ, ΘΣΑΡ), τα οποία υπολογίηονται πωσ ςτο κλείςιμο του ζτουσ κα αγγίηουν τα
14 δισ ευρϊ. Αν θ Ελλάδα αναγκαςτεί να αποδεχτεί αυτόν τον υπολογιςμό τότε το χρζοσ ωσ ποςοςτό του ΑΕΡ
κινδυνεφει να αυξθκεί, τουλάχιςτον, κατά 5,5%, ιδιαίτερα κακϊσ θ μείωςθ του ρυκμοφ ανάπτυξθσ του ΑΕΡ κατά
4%, φζτοσ, γίνεται πικανότερθ εξαιτίασ τθσ επιδείνωςθσ τθσ διεκνοφσ οικονομίασ ενϊ παράλλθλα αυξάνεται θ
πικανότθτα το κρατικό ζλλειμμα να διαμορφωκεί πάνω από το 10% ςτο τζλοσ του χρόνου (με το χειρότερο ςενάριο
να το υπολογίηει ςτο 13%), δθλαδι ςε μεγάλθ αρνθτικι απόκλιςθ από το ςτόχο του 8%.
Συμπεριλαμβάνοντασ το κόςτοσ τθσ ςυμφωνίασ για τθν πλθρωμι των προμθκευτϊν νοςοκομείων το ‘νζο’ κρατικό
χρζοσ αυξάνεται κοντά ςτα 20 δισ, γεγονόσ που είναι πικανό να οδθγιςει ςε αφξθςθ του χρζουσ ωσ ποςοςτό του
ΑΕΡ ςτο 142% ςτο τζλοσ του 2010. Αν θ Ελλάδα υποκφψει ςτισ πιζςεισ του ΔΝΤ τότε κα ανοίξει το δρόμο για το
ςυνυπολογιςμό και άλλων ‘κρυφϊν’ ελλειμμάτων και χρεϊν, τα οποία με ζναν πρόχειρο υπολογιςμό ξεπερνοφν τα
30 δισ ευρϊ.
Σε αυτιν τθν περίπτωςθ κα πρζπει να γίνει νζα αρνθτικι ανακεϊρθςθ των τεκειμζνων για τα επόμενα χρόνια
ςτόχων, με τθ χϊρα να κινδυνεφει να αναγκαςτεί να υιοκετιςει νζα μζτρα περικοπισ δαπανϊν μζχρι το 2014, τα
οποία κα πρζπει να εξοικονομιςουν επιπλζον 10 δισ ευρϊ το χρόνο.
61

Βζβαια, αν όλεσ οι αναπτυγμζνεσ χϊρεσ αναγκαςτοφν να υιοκετιςουν ανάλογεσ λογιςτικζσ πρακτικζσ υπολογιςμοφ
του κρατικοφ χρζουσ, με αυτιν που προωκείται ςτθν Ελλάδα, θ δθμοςιονομικι εικόνα του κόςμου κα αλλάξει
άρδθν εν μία νυκτί. Σε μία τζτοια περίπτωςθ όμωσ και μετά το πρϊτο ςοκ, κα γινόταν φανερό πωσ θ Ελλάδα είναι
ςε πολφ ‘καλφτερθ’ κζςθ ζναντι των υπόλοιπων κρατϊν, από αυτιν που παρουςιάηεται ςιμερα, κάτι που κα
βελτίωνε τθ χρθματοπιςτωτικι τθσ εικόνα.
Αντίκετα, αυτό που ςυμβαίνει από τθν αρχι τθσ τρζχουςασ κρίςθσ είναι θ μεγζκυνςθ των ελλθνικϊν προβλθμάτων,
με τον κίνδυνο αυτι θ τάςθ να ενδυναμωκεί ςτο άμεςο μζλλον αν υιοκετθκεί θ νζα πρόταςθ του ΔΝΤ,
επιδεινϊνοντασ τθ χρθματοπιςτωτικι εικόνα τθσ χϊρασ ακόμθ περιςςότερο, με όςεσ αρνθτικζσ ςυνζπειεσ μία
τζτοια εξζλιξθ ςυνεπάγεται.

62

07-07-2010

Σο κρυφό διαπραγματευτικό χαρτύ τησ Ελλϊδασ
Μετά τθν κατάρρευςθ τθσ Λςλανδικισ τράπεηασ Icesave τον Οκτϊβριο του 2008, θ Λςλανδικι κυβζρνθςθ βρικε
ζναν πρωτότυπο τρόπο για να ςταματιςει ζνα εκκολαπτόμενο ςχζδιο αποηθμίωςθσ τθσ Βρετανίασ και τθσ
Ολλανδίασ, πραγματοποιϊντασ ‘χρθματοπιςτωτικό δθμοψιφιςμα’, ςτο οποίο ζκεςε ςτο λαό τθσ χϊρασ το εξισ,
‘δφςκολο’, δίλλθμα: ‘να χρεωκείτε προκειμζνου να πλθρωκεί θ αποηθμίωςθ ι όχι;’ Το προφανζσ αποτζλεςμα τθσ
κάλπθσ ιταν ζνα βροντερό ‘όχι’ κακϊσ θ ςυλλογιςτικι διαδρομι που ακολοφκθςε ο λαόσ προκειμζνου να
αποφαςίςει κετικά ι αρνθτικά ςτθρίχτθκε ςτθν οργι του για τθν κρίςθ, τθν οποία ‘κα πρζπει να πλθρϊςουν οι
τραπεηίτεσ’, αδιαφορϊντασ για τισ οικονομικζσ, εμπορικζσ, πολιτικζσ και διπλωματικζσ επιπλοκζσ και ςυνζπειεσ που
μποροφςε να επιφζρει μία τζτοια απόφαςθ.
Θ αντίδραςθ των δανειςτϊν ιρκε άμεςα και ιδιαίτερα αφοφ τα δφο κράτθ αναγκάςτθκαν να αποηθμιϊςουν τα ίδια
τουσ Βρετανοφσ και τουσ Ολλανδοφσ πολίτεσ τουσ που ζχαςαν τα κεφάλαια τουσ εξαιτίασ τθσ πτϊχευςθσ τθσ
Icesave, πλθρϊντασ 5 δισ δολάρια, και υποςχόμενα πωσ ‘κα πάρουμε πίςω όςα μασ χρωςτά θ Λςλανδία ζςτω και αν
περάςουν πολλά χρόνια πριν ςυμβεί αυτό’. Θ αντίδραςθ ιρκε και από διεκνείσ οργανιςμοφσ 1,5 χρόνο αργότερα,
όταν θ υποψθφιότθτα τθσ Λςλανδίασ ςτθν ΕΕ τζκθκε υπό αμφιςβιτθςθ, ενϊ το ΔΝΤ ανακοίνωςε πωσ θ χϊρα δε
μπορεί να ςυνεχίςει να λαμβάνει δάνεια πριν βρεκεί λφςθ ςε ςχζςθ με τα ιδθ υπάρχοντα.
Ραρά τα πρωτοφανι πραγματικά περιςτατικά τθσ υπόκεςθσ, παρόμοιεσ περιπτϊςεισ εκμετάλλευςθσ από κράτθ
ιδιόμορφων χρθματοπιςτωτικϊν / νομικϊν οδϊν προκειμζνου να αποφφγουν να πλθρϊςουν δανειςτζσ τουσ ι να
πετφχουν ευνοϊκότερουσ όρουσ αποπλθρωμισ, δεν είναι ςπάνια. Θ ΢ωςία, προκειμζνου να αντιμετωπίςει τθν κρίςθ
του 1998, ζχοντασ μολυνκεί από τον ‘ιό’ τθσ αςιατικισ κρίςθσ του 1997, τροποποίθςε τθ ςχετικι με τα ομόλογα που
βρζκθκαν ςτο επίκεντρο τθσ κρίςθσ νομοκεςία, ενϊ παράλλθλα προχϊρθςε ςε αναδιάρκρωςθ του από το αγγλικό
δίκαιο διεπόμενου χρζουσ τθσ. Θ Ουρουγουάθ προχϊρθςε ςε αλλαγι τθσ νομοκεςίασ για τα ομόλογα που
διζπονταν από το τοπικό τθσ δίκαιο το 2003.
Με τθν Ελλάδα να βρίςκεται ςτο επίκεντρο τθσ τρζχουςασ, παγκόςμιασ, κρίςθσ κρατικοφ χρζουσ και να αποτελεί
τθν πρϊτθ χϊρα τθσ ΕΕ που αναγκάςτθκε να χτυπιςει τθν πόρτα του ΔΝΤ, το ερϊτθμα αν υπάρχουν κρυφοί
χρθματοπιςτωτικοί / νομικοί δρόμοι τουσ οποίουσ κα μποροφςε να διαβεί ϊςτε να βρεκεί ςε μία λιγότερο
αρνθτικι, από τθ ςθμερινι τθσ, χρθματοπιςτωτικι κζςθ, είναι εξαιρετικά κρίςιμο. Λδιαίτερα, δε, αν αυτό μπορεί να
ςυμβεί με τθ ςυγκατάκεςθ των δανειςτϊν μασ και τελικά ιςχυροποιϊντασ τθν Ελλάδα τόςο οικονομικά όςο και
πολιτικά.
Χρθματοπιςτωτικζσ / νομικζσ εκκζςεισ για το ελλθνικό χρζοσ και τθ δυνατότθτα αναδιάρκρωςθσ του
Σφμφωνα με ςυμπεράςματα από ειδικι ζρευνα για το ελλθνικό χρζοσ, που πραγματοποιικθκε με τθ ςυνδρομι
μεγάλθσ δικθγορικισ εταιρίασ τθσ Νζασ Υόρκθσ και ενόσ κακθγθτι από τθ νομικι ςχολι αμερικανικοφ
πανεπιςτθμίου, θ ‘ελλθνικι κρίςθ χρζουσ είναι ιδιάηουςα με ζναν τρόπο που δίνει ςτθν Ελλάδα οριςμζνα
εξαιρετικά και ςπάνια νομικά πλεονεκτιματα’. Επίςθσ, ςφμφωνα με ςτοιχεία από ζρευνα του πανεπιςτθμίου
Harvard για τθν επαναδιαπραγμάτευςθ κρατικοφ χρζουσ, όταν ςυντρζχουν οριςμζνεσ προχποκζςεισ, όπωσ ςτθν
περίπτωςθ τθσ Ελλάδασ, υπάρχει ζνασ δρόμοσ που εξυπθρετεί ςτο μζγιςτο εφικτό βακμό τόςο τθ δανειολιπτρια
χϊρα όςο και τουσ δανειςτζσ τθσ.
Υψοσ χρζουσ - ςυμμετοχι ευρωπαϊκϊν & ελλθνικϊν τραπεηϊν – λιανικι κατοχι
Κατ’ αρχιν και για να βάλουμε τα ςτοιχεία ςε μία ςειρά, το ςφνολο του ελλθνικοφ χρζουσ υπολογίηεται ςτα 319 δισ
ευρϊ (τζλθ Απριλίου, δε ςυμπεριλαμβάνεται θ πρϊτθ δόςθ του πακζτου ςτιριξθσ). Από αυτά, τα 294 δισ ευρϊ
είναι ςτθ μορφι ομολόγων και 8,6 δισ ευρϊ ςε τίτλουσ του ελλθνικοφ δθμοςίου. Οι ευρωπαϊκζσ τράπεηεσ ζχουν
επενδφςει περιςςότερο από 240 δισ ευρϊ ςτο ελλθνικό δθμόςιο χρζοσ, με το μερίδιο των γαλλικϊν τραπεηϊν να
63

ανζρχεται ςτα 55 δισ, των ελβετικϊν ςτα 47 δισ και των γερμανικϊν ςτα 30 δισ, ενϊ οι ελλθνικζσ τράπεηεσ ζχουν
μερίδιο 40 δισ ςτο χρζοσ (ςφμφωνα με ςτοιχεία τθσ Morgan Stanley).
Ζνα ςθμαντικό ποςοςτό του χρζουσ ζχει αγοραςτεί από αμοιβαία κεφάλαια, ςυνταξιοδοτικά ταμεία, hedge funds
και διάφορεσ κατθγορίεσ επενδυτικϊν ςχθμάτων αλλά θ λιανικι κατοχι ελλθνικοφ χρζουσ (όχι από επενδυτικά
ςχιματα) είναι πολφ μικρι. Αυτό αποτελεί ζνα πολφ μεγάλο πλεονζκτθμα κακϊσ κακιςτά μία ενδεχόμενθ
διαπραγμάτευςθ του χρζουσ ευκολότερθ απ’ ότι αν αυτό ιταν αγοραςμζνο από χιλιάδεσ διαφορετικοφσ επενδυτζσ,
όπωσ για παράδειγμα ίςχυε ςτθν περίπτωςθ τθσ Αργεντινισ, που ιταν, ςχεδόν, αδφνατο ακόμθ και για τθν ίδια να
υπολογίςει ποιοσ κατζχει το χρζοσ τθσ.
Γιατί θ ςυγκζντρωςθ ελλθνικοφ χρζουσ από λίγεσ τράπεηεσ κάνει τθν ελλθνικι κρίςθ διεκνζσ πρόβλθμα
Κακϊσ το ελλθνικό χρζοσ είναι ιδιαίτερα ςυγκεντρωμζνο ςε τράπεηεσ, θ Ελλάδα είναι θ πρϊτθ χϊρα μετά το
Μεξικό, το 1982, που μπορεί με μία ενδεχόμενθ πτϊχευςθ τθσ να προκαλζςει διεκνι τραπεηικι κρίςθ και μάλιςτα
πολφ μεγαλφτερων διαςτάςεων από αυτιν του Μεξικό, δεδομζνου του φψουσ των οφειλϊν τθσ και των ςυνκθκϊν
που ζχει δθμιουργιςει θ παγκόςμια οικονομικι κρίςθ. Επίςθσ, ζνα ςθμαντικό ποςοςτό των γερμανικϊν τραπεηϊν
που κατζχουν ελλθνικό χρζοσ, είναι κρατικζσ, γεγονόσ που κάνει το πρόβλθμα πιο άμεςα ςυνδεδεμζνο με το
γερμανικό κράτοσ. Το αποτζλεςμα είναι πωσ θ αποφυγι τθσ πτϊχευςθσ τθσ Ελλάδασ ςυνδζεται με τθν αποφυγι
μίασ ευρωπαϊκισ και διεκνοφσ τραπεηικισ κρίςθσ, θ οποία αλλιϊσ κα ιταν, ςχεδόν, δεδομζνθ.
Πϊσ το φψοσ αςφαλίςτρων από το ενδεχόμενο πτϊχευςθσ τθσ Ελλάδασ (CDS) κάνει τθν κρίςθ ευρωπαϊκι
Το φψοσ των αςφαλίςτρων από το ενδεχόμενο πτϊχευςθσ τθσ Ελλάδασ ξεπερνά τα 85 δισ δολάρια, κάτι που
ςθμαίνει πωσ αν αυτό το ενδεχόμενο λάβει χϊρα, τα χρθματιςτθριακά ςχιματα που ζχουν πουλιςει τα
ςυγκεκριμζνα αςφάλιςτρα, κα πρζπει να προβοφν ςε αποηθμιϊςεισ των αςφαλιςμζνων, με αποτζλεςμα μία νζα
κρίςθ να προςτεκεί ςτθν τραπεηικι, που ιδθ, τότε, κα υπάρχει.
Σο νόμιςμα του χρζουσ - εξωτερικό χρζοσ – χρζοσ ςε ςυνάλλαγμα
Σχεδόν το ςφνολο του ελλθνικοφ χρζουσ είναι εκφραςμζνο ςε ευρϊ. Μόλισ το 2% είναι ςε δολάριο, γεν και ελβετικό
φράγκο. Εξωτερικό κεωρείται το χρζοσ που είναι εκφραςμζνο ςε οποιοδιποτε άλλο πλθν του εκνικοφ νομίςματοσ.
Μζχρι τθν 1θ Λανουαρίου του 2000, που θ Ελλάδα υιοκζτθςε το ευρϊ ωσ εκνικό νόμιςμα, ζνα πολφ μεγάλο τμιμα
του χρζουσ ιταν εξωτερικό αλλά από το ςθμείο εκείνο και μετά, το 98%, περίπου, του χρζουσ μετατράπθκε ςε
χρζοσ ςε ευρϊ. Είναι θ πρϊτθ φορά ςτθν οικονομικι ιςτορία που χϊρα θ οποία κινδυνεφει με πτϊχευςθ, πζρα από
το ότι ςυγκαταλζγεται ςτισ αναπτυγμζνεσ οικονομίεσ, ζχει και κοινό νόμιςμα με μερικζσ από τισ πλουςιότερεσ
χϊρεσ του κόςμου.
Σο δίκαιο που διζπει το ελλθνικό χρζοσ – θ ιδιάηουςα και ιδιαίτερα πλεονεκτικι περίπτωςθ τθσ Ελλάδασ
Το δίκαιο το οποίο διζπει τισ δανειακζσ ςυμβάςεισ ενόσ κράτουσ είναι εξαιρετικά ςθμαντικό. Ππωσ είδαμε
παραπάνω με τθν περίπτωςθ τθσ Λςλανδίασ, όταν το κράτοσ καταφζρει να υπογράψει δανειακζσ ςυμβάςεισ που
διζπονται από το δικό του δίκαιο, αποκτά ζνα πανίςχυρο πλεονζκτθμα ζναντι των δανειςτϊν του κακϊσ μπορεί, ςε
οποιαδιποτε κρίςιμθ χρονικι ςτιγμι, να τροποποιιςει όχι τισ ίδιεσ τισ ςυμβάςεισ αλλά τον αναγκαςτικό νόμο που
τισ κακορίηει, ζτςι ϊςτε να επιτφχει μία de facto διαπραγμάτευςθ του χρζουσ, χωρίσ, ςτθν ουςία, οι δανειςτζσ να
μποροφν να αμυνκοφν νομικά. Το αγγλικό δίκαιο είναι αυτό που ευνοεί περιςςότερο από οποιοδιποτε άλλο τουσ
δανειςτζσ, ςτθν περίπτωςθ κρατικισ πτϊχευςθσ, ενϊ το γαλλικό είναι ζνα από τα πλζον ‘φιλικά’ για το
δανειολιπτθ.
Το πρωτοφανζσ χαρακτθριςτικό όςο αφορά το ελλθνικό χρζοσ, είναι ότι περιςςότερο από το 90% αυτοφ διζπεται
από το ελλθνικό δίκαιο. Μόνο 25 δισ ευρϊ, περίπου από το ςφνολο του χρζουσ διζπεται από διαφορετικό από το
64

ελλθνικό δίκαιο, το οποίο, ςτθν πλειοψθφία των ςυγκεκριμζνων δανειακϊν ςυμβάςεων, είναι το αγγλικό.
Σφμφωνα με τα ςυμπεράςματα τθσ ζρευνασ ςτθν οποία αναφζρκθκα παραπάνω ‘ςτθν περίπτωςθ αναδιάρκρωςθσ
του χρζουσ τθσ, το μεγαλφτερο πλεονζκτθμα τθσ Ελλάδασ, μακράν, είναι πωσ τόςο μεγάλο ποςοςτό αυτοφ διζπεται
από το ελλθνικό δίκαιο. Σε καμία άλλθ περίπτωςθ ςτθ μοντζρνα οικονομικι ιςτορία δεν υπιρξε χϊρα που να
μποροφςε να επθρεάςει αποφαςιςτικά μία ενδεχόμενθ αναδιάρκρωςθ του χρζουσ τθσ με το να τροποποιιςει
μερικά νομικά χαρακτθριςτικά που διζπουν τθ ςυντριπτικι πλειοψθφία των εργαλείων με τα οποία αυτό ζχει
εκδοκεί.’
Ριτρεσ ςυλλογικισ δράςθσ – ζνα ακόμθ μεγάλο πλεονζκτθμα για τθν Ελλάδα
Κατά κανόνα, ςε μία κρατικι δανειακι ςφμβαςθ οι δανειςτζσ ζχουν το δικαίωμα να τροποποιιςουν τουσ όρουσ τθσ
μετά τθν υπογραφι τθσ, κάτω από οριςμζνεσ ςυνκικεσ και με πλειοψθφία τθσ τάξθσ του 51%, 66% ι 75%. Ζνα
ακόμθ ςθμαντικό πλεονζκτθμα τθσ Ελλάδασ είναι πωσ για το χρζοσ που διζπεται από το ελλθνικό δίκαιο, αυτό
δθλαδι που αντιςτοιχεί ςτο 90% του ςυνόλου του ελλθνικοφ χρζουσ, οι δανειςτζσ δεν ζχουν κανζνα δικαίωμα
τροποποίθςθσ των όρων, ενϊ για το χρζοσ που διζπεται από το αγγλικό δίκαιο, μετά το 2004 ζγινε αλλαγι ζτςι
ϊςτε να απαιτείται πλειοψθφία τθσ τάξθσ του 75% αντί για 66% προκειμζνου μία τροποποίθςθ είναι νόμιμθ. Αυτό
ςυνεπάγεται πωσ για το 90% του χρζουσ τθσ, μόνο θ Ελλάδα μπορεί να τροποποιιςει του όρουσ των ςχετικϊν
δανείων.
Εμπράγματεσ αςφάλειεσ / ενζχυρα – απόλυτα πλεονεκτικι θ κζςθ τθσ Ελλάδασ
Κατά κανόνα, οι κρατικζσ δανειακζσ ςυμβάςεισ περιλαμβάνουν όρουσ που ενεργοποιοφν εμπράγματεσ αςφάλειεσ
και ενζχυρα ςτθν περιουςία του κράτουσ, ςε περίπτωςθ αδυναμίασ αποπλθρωμισ. Είναι άκρωσ εντυπωςιακό πωσ
ςτο 90% του ελλθνικοφ χρζουσ δεν υπάρχει κανζνασ τζτοιοσ όροσ. Με απλά λόγια οι δανειςτζσ μασ βαςίηονται ςτθν
αξιοπιςτία, τθν ικανότθτα και τθ καλι διάκεςθ τθσ Ελλάδασ να πλθρϊςει το χρζοσ τθσ και δεν ζχουν κανζνα
απολφτωσ δικαίωμα ςτθν περιουςία του κράτουσ ςτθν περίπτωςθ πτϊχευςθσ ι κωλφματοσ αποπλθρωμισ.
Πςον αφορά το χρζοσ που διζπεται από το αγγλικό δίκαιο, υπάρχει μία ριτρα που ενεργοποιεί εμπράγματθ
αςφάλεια και θ οποία ορίηει πωσ ςτθν περίπτωςθ που ι Ελλάδα αποδεχτεί τθ δθμιουργία εμπράγματθσ αςφάλειασ
πάνω ςτθν περιουςία τθσ για νζο χρζοσ τθσ όχι ςε ευρϊ (εξωτερικό χρζοσ), τότε κα πρζπει να εξαςφαλίςει
ταυτόχρονα με εμπράγματθ αςφάλεια και τα ςυγκεκριμζνα δάνεια, φψουσ 25 δισ δολαρίων.
Τα παραπάνω ςυνεπάγονται πωσ από τθ μία το 90% του ελλθνικοφ χρζουσ είναι πλιρωσ απαλλαγμζνο από
εμπράγματεσ αςφάλειεσ ι ενζχυρα, ενϊ το χρζοσ των 25 δισ δολαρίων, ίςωσ να πρζπει να εξαςφαλιςτεί με
εμπράγματθ αςφάλεια αν το δάνειο του ΔΝΤ ςτο δικό του, ειδικό, νόμιςμα, (SDR), κεωρθκεί δανειςμόσ ςε
ςυνάλλαγμα, ειδάλλωσ, κα πρζπει να εξαςφαλιςτεί μόνο ςτθν περίπτωςθ ςφναψθσ νζου δανείου ςε ςυνάλλαγμα, ι
ςτθν περίπτωςθ που θ χϊρα επιςτρζψει ςτθ δραχμι.
Όροι κιρυξθσ πτϊχευςθσ
Θ πλειοψθφία των ελλθνικϊν ομολόγων περιλαμβάνει τουσ εξισ όρουσ για τθν ενεργοποίθςθ Γεγονότων
Ρτϊχευςθσ:
αδυναμία πλθρωμισ τόκων (περίοδοσ χάριτοσ 30 θμζρεσ)
αδυναμία πλθρωμισ τόκων ςε εξωτερικό χρζοσ ι επίςπευςθ (πρόωρθ εξόφλθςθ) του εξωτερικοφ χρζουσ από τουσ
δανειςτζσ
ανακοίνωςθ γενικοφ χρεοςταςίου για το εξωτερικό χρζοσ
κυβερνθτικι διαταγι που απαγορεφει ςτθν Ελλάδα να ανταποκρικεί ςτισ δανειακζσ υποχρεϊςεισ τθσ
65

΢φμβαςθ δανειακισ διευκόλυνςθσ με χϊρεσ τθσ ΕΕ (πακζτο ςτιριξθσ 80 δισ ευρϊ) – πλεονεκτιματα για τουσ
δανειςτζσ
Η ςφμβαςθ δανειακισ διευκόλυνςθσ δεν ζχει κανζνα, ςχεδόν, από τα πλεονεκτιματα των προθγοφμενων
δανειακϊν ςυμβάςεων τθσ Ελλάδασ. Ζτςι, το δίκαιο που τθν διζπει είναι το Αγγλικό, ενϊ θ Ελλάδα παρζχει
εμπράγματθ αςφάλεια για όλο το φψοσ του δανείου και κατά προτεραιότθτα ςτισ χϊρεσ που υπογράφουν τθ
ςυμφωνία, δεςμεφοντασ τθν δθμόςια περιουςία. Επίςθσ, οι δανειςτζσ μποροφν να ωκιςουν τθν Ελλάδα ςε
αναγκαςτικι πτϊχευςθ ακόμθ και ςτθν περίπτωςθ που εκείνθ πλθρϊνει κανονικά τουσ τόκουσ τθσ, αν ακετιςει,
ςφμφωνα με τθν ερμθνεία των δανειςτϊν, οποιαδιποτε υποχρζωςθ τθσ ςφμφωνα με τουσ όρουσ του
Μνθμονίου ΢υνεννόθςθσ.
Διακανονιςμόσ Χρθματοδότθςθσ Άμεςθσ Ετοιμότθτασ του Δ.Ν.Σ - πλεονεκτιματα για τουσ δανειςτζσ
Ππωσ και με τθ ςφμβαςθ δανειακισ διευκόλυνςθσ, το δίκαιο του διακανονιςμοφ με το ΔΝΤ είναι το αγγλικό ενϊ τα
δάνεια εξαςφαλίηονται από εμπράγματθ αςφάλεια ςτθν περιουςία του ελλθνικοφ δθμοςίου. Αν μάλιςτα κεωρθκεί
πωσ το δάνειο του ΔΝΤ είναι ςε ςυνάλλαγμα, τότε, ςφμφωνα με τα ςυμπεράςματα τθσ ςχετικισ ζρευνασ,
ενεργοποιείται και θ εμπράγματθ αςφάλεια ςτα δάνεια των 25 δισ ευρϊ.
Ρϊσ μπορεί θ Ελλάδα να εκμεταλλευτεί το πλεονζκτθμα τθσ ότι ότι το 90% του χρζουσ (αυτοφ προ ςυμφωνίασ με ΕΕ
– ΔΝΤ) διζπεται από το ελλθνικό δίκαιο.
Πϊσ κα μποροφςε να τροποποιιςει θ Ελλάδα το εκνικό τθσ δίκαιο εκμεταλλευόμενθ τθ διεκνι ςυγκυρία
Οι διεκνείσ επενδυτζσ είναι πολφ διςτακτικοί ςτο να αγοράςουν ομολόγα που εκδίδονται από αναδυόμενα κράτθ
γιατί φοβοφνται πωσ το εκδίδον κράτοσ μπορεί κάποια ςτιγμι να μπει ςτον πειραςμό να αλλάξει το δίκαιο του με
τρόπο που να κζςει ςε κίνδυνο τθν αξία ι τθ δυνατότθτα αναγκαςτικισ εκτζλεςθσ αυτϊν των ομολόγων. Τζτοιου
είδουσ αλλαγζσ γίνονται, κατά κανόνα, αποδεκτζσ και από τα αμερικανικά και τα αγγλικά δικαςτιρια αν το δίκαιο
που διζπει τα ομόλογα επιβεβαιωκεί ότι είναι αυτό του εκδίδοντοσ κράτουσ. Αυτό ςυνζβθ, για παράδειγμα, ςτθν
περίπτωςθ τθσ ΢ωςίασ και τθσ Ουρουγουάθσ.
Πταν, όμωσ, θ ζκδοςθ ομολόγων γίνεται από αναπτυγμζνα κράτθ, μζςω τθσ οργανωμζνθσ διεκνοφσ αγοράσ
κεφαλαίων, τότε θ αποδοχι του όρου τα ομόλογα να διζπονται από το κρατικό δίκαιο γίνεται πιο εφκολα
αποδεκτι, κακϊσ ζνα αναπτυγμζνο κράτοσ πολφ δφςκολα κα ριςκάρει τθν αξιοπιςτία του και τθν καλι
πιςτολθπτικι του αξιολόγθςθ από τουσ διεκνείσ οίκουσ, προκειμζνου να τροποποιιςει προσ δικό του όφελοσ το
νόμο που διζπει το υπάρχον χρζοσ του.
Στθν περίπτωςθ τθσ Ελλάδασ, ωςτόςο, θ χϊρα ζχει, ιδθ, υποβακμιςτεί ςε μθ επενδυτικό επίπεδο από όλεσ τισ
εταιρίεσ πιςτολθπτικισ αξιολόγθςθσ, ζχει, ιδθ, βγει εκτόσ τθσ αγοράσ κεφαλαίων για διάςτθμα, τουλάχιςτον, 2
ετϊν και ζχει ιδθ αναγκαςτεί να ςτραφεί ςε μθχανιςμοφσ ςτιριξθσ, παρά το γεγονόσ πωσ δε χρθςιμοποίθςε το
πλεονζκτθμα τθσ δυνατότθτασ αλλαγισ του αναγκαςτικοφ νόμου που διζπει τισ δανειακζσ τθσ ςυμβάςεισ.
Ζτςι, θ Ελλάδα κα μποροφςε να τροποποιιςει το εκνικό τθσ δίκαιο με τρόπο τζτοιο που να τθσ επιτρζπει, όταν κα
υπάρχει διαπιςτωμζνθ διεκνισ κρίςθ ι διεκνισ φφεςθ, θ οποία να επιβεβαιϊνεται τόςο από το ΔΝΤ, όςο και από
τθν ΕΕ, τθν ΕΚΤ και τθν FED (Κεντρικι Τράπεηα Νζασ Υόρκθσ) ο δανειολιπτθσ (δθλαδι θ Ελλάδα) να μπορεί
μονομερϊσ και για όςο διάςτθμα θ διεκνισ φφεςθ και οι ςυνζπειεσ που ζχουν πθγάςει αυτιν είναι παροφςεσ:
α) να αυξιςει τθν περίοδο χάριτοσ (διάςτθμα αδυναμίασ αποπλθρωμισ)
β) να ζχει το δικαίωμα ζκδοςθσ νζων ομολόγων προσ αντικατάςταςθ των παλιϊν που λιγουν ςτο διάςτθμα κατά το
οποίο θ κρίςθ και οι ςυνζπειεσ που απορρζουν από αυτιν παραμζνουν ςε ιςχφ.

66

Τα νζα ομόλογα να παρζχουν εφλογο περικϊριο λιξθσ, που να διευκολφνει τθν Ελλάδα να ανταποκρικεί ςτισ
υποχρεϊςεισ τθσ χωρίσ να υπονομεφει τθν ςτακερότθτα τθσ οικονομίασ και του πολιτικοφ τθσ ςυςτιματοσ. Το
διάςτθμα παράταςθσ τθσ λιξθσ να μπορεί να ορίηεται ανάλογα με τθν πρόβλεψθ των διεκνϊν φορζων που
αναφζρκθκαν παραπάνω για το πζρασ τθσ κρίςθσ ι τθσ φφεςθσ, με τθ δυνατότθτα για επαναδιαπραγμάτευςθ τθσ
εν λόγω θμερομθνίασ ςτθν περίπτωςθ αποδεδειγμζνθσ επιδείνωςθσ ι βελτίωςθσ τθσ διεκνοφσ οικονομίασ.
Στισ ρυκμιςτικζσ των παραπάνω διατάξεισ, να ορίηεται θ υποχρζωςθ για προςπάκεια εξωδικαςτικοφ
διακανονιςμοφ μεταξφ τθσ Ελλάδασ και των πιςτωτϊν τθσ, τα αποτελζςματα του οποίου, επιτυχι ι όχι, να πρζπει
να υποβάλλονται ςτο αρμόδιο ελλθνικό δικαςτιριο προκειμζνου να αποφαςίςει για τουσ όρουσ των νζων
ομολόγων.
Οι νομοκετικζσ τροποποιιςεισ να ςτθρίηονται ςε αντικειμενικοφσ μθχανιςμοφσ ενεργοποίθςθσ μζτρων προςταςίασ
του δανειολιπτθ ςε περιπτϊςεισ κρίςθσ & να λαμβάνουν υπόψθ και το ςυμφζρον των δανειςτϊν
Το παραπάνω είναι, απλά, ζνα παράδειγμα των νομοκετικϊν τροποποιιςεων ςτισ οποίεσ μπορεί να προβεί θ
Ελλάδα. Θ ουςία είναι πωσ το γεγονόσ ότι το 90% του χρζουσ διζπεται από το ελλθνικό δίκαιο δίνει το νομικό
δικαίωμα ςτθν Ελλάδα να βάλει, μονομερϊσ, ‘τζλοσ’ ςτθν κρίςθ με μία απλι αλλαγι νόμου ενϊ όςο πιο λογικι και
λιγότερο προκλθτικι είναι αυτι και όςο περιςςότερο ςτθρίηεται ςε αντικειμενικζσ ςυνκικεσ προκειμζνου να
πραγματοποιθκεί ενεργοποίθςθ των ςχετικϊν με τθν προςταςία του δανειολιπτθ ρθτρϊν, ςτθν περίπτωςθ
διεκνοφσ κρίςθσ ι φφεςθσ, τόςο περιςςότερεσ κα είναι και οι πικανότθτεσ να γίνει αποδεκτι και από τα
αμερικανικά και αγγλικά δικαςτιρια, όπωσ είναι, εξάλλου, ο κανόνασ ςε τζτοιεσ περιπτϊςεισ, ακόμθ και
προκλθτικϊν μονομερϊν τροποποιιςεων ανάλογων νομοκεςιϊν.
Το δικαίωμα αυτό τθσ Ελλάδασ υπιρχε τόςο πριν ξεςπάςει θ κρίςθ ενϊ υπάρχει και ςιμερα και μπορεί να αςκθκεί
ανά πάςα ςτιγμι. Αυτό παρζχει ζνα εξαιρετικά ιςχυρό διαπραγματευτικό χαρτί ςτθ χϊρα, κακϊσ οι δανειςτζσ τθσ
γνωρίηουν πωσ εξ αρχισ είχε και μζχρι ςιμερα ςυνεχίηει να ζχει τθ δυνατότθτα να εξυπθρετιςει το ςυμφζρον τθσ,
χωρίσ να κινδυνεφει από νομικζσ κυρϊςεισ, με μία απλι αλλαγι του εκνικοφ νόμου και παρόλα αυτά επζλεξε το
δφςκολο δρόμο τθσ λιψθσ πολφ ςκλθρϊν μζτρων χωρίσ να βλάψει ςτο ελάχιςτο τα ςυμφζροντα τουσ (των
δανειςτϊν).
΢υμπεράςματα από τθν ζκκεςθ του Harvard και το ελλθνικό πλεονζκτθμα – πϊσ να αποφφγουμε τθν πτϊχευςθ
με τον ιδανικότερο δυνατό τρόπο
Σφμφωνα με ζκκεςθ του Harvard για τισ αναδιαρκρϊςεισ κρατικοφ χρζουσ, ο ‘ιδανικόσ’, ίςωσ, τρόποσ, φαίνεται να
είναι θ πρόταςθ για εκελοντικι ανταλλαγι των παλιϊν ομολόγων, για τα οποία υπάρχει δυςκολία αποπλθρωμισ
εισ ολόκλθρο και ςτθν ϊρα τουσ, με νζα ομόλογα. Αν οι δανειςτζσ αρνθκοφν να ςυμμετάςχουν ςτθν εκελοντικι
ανταλλαγι, τότε κινδυνεφουν διπλά, ςφμφωνα με τθν ζκκεςθ. Από τθ μία υπάρχει ο κίνδυνοσ να ςυμφωνιςει το
75% των υπόλοιπων δανειςτϊν και ζτςι αυτοί που δε ςυμμετείχαν να μείνουν με τα παλιά ομόλογα, τα οποία κα
πρζπει να επιςπεφςουν, οδθγοφμενοι ςε μία πολυετι δικαςτικι διαμάχθ και από τθν άλλθ αν θ πλειοψθφία των
δανειςτϊν δε ςυμμετζχει ςτθν εκελοντικι ανταλλαγι, το κράτοσ, κατά πάςα πικανότθτα, κα πτωχεφςει και
κινδυνεφουν όλοι να χάςουν ςθμαντικό τμιμα του κεφαλαίου τουσ και φυςικά να οδθγθκοφν ςε μία πολυετι
δικαςτικι διαμάχθ.
Πλα τα παραπάνω αφοροφν ςε περιπτϊςεισ που το δίκαιο που διζπει το κρατικό χρζοσ δεν είναι αυτό του
δανειολιπτθ αλλά το αγγλικό ι αυτό του δανειςτι. Ακόμθ και ςε αυτιν τθ, μθ πλεονεκτικι, για τον δανειολιπτθ
περίπτωςθ, θ ζκκεςθ αναφζρει πωσ θ εκελοντικι ανταλλαγι ομολόγων είναι, μάλλον, θ ιδανικι λφςθ και για τουσ
δανειςτζσ.
Μάλιςτα, ςφμφωνα με δεδικαςμζνο ςτα αμερικανικά δικαςτιρια, μετά από μία εκελοντικι ανταλλαγι χρζουσ δεν
τίκεται κζμα πλθρωμισ αςφαλίςτρων χρζουσ οφτε ςε αυτοφσ που ςυμμετείχαν αλλά οφτε και ςε αυτοφσ που δε
ςυμμετείχαν ςε αυτιν. Θ ςυλλογιςτικι του δικαςτθρίου ςτθν απόρριψθ ςχετικοφ αιτιματοσ από δανειςτι που
ςυμμετείχε ςε εκελοντικι αναδιαπραγμάτευςθ ιταν πωσ α) δεν υπιρξε υποχρεωτικι ςυμμετοχι και β) δεν υπιρξε
67

καν αλλαγι των όρων τθσ αρχικισ δανειακισ ςφμβαςθσ αφοφ αυτι δεν καταργικθκε αλλά ανταλλάχτθκε με νζα.
Λαμβάνοντασ υπόψθ το επιπλζον ιδιάηον πλεονζκτθμα τθσ Ελλάδασ, θ πικανότθτα αποδοχισ μίασ εκελοντικισ
ανταλλαγισ χρζουσ από τουσ πιςτωτζσ μασ αγγίηει το 100%, κακϊσ αν αρνθκοφν, θ Ελλάδα μπορεί να αςκιςει το
δικαίωμα τθσ για αλλαγι του νόμου και να τουσ υποχρεϊςει να δεχτοφν πολφ χειρότερουσ όρουσ.
Κίνδυνοσ απϊλειασ του μοναδικοφ πλεονεκτιματοσ τθσ Ελλάδασ – ςυμπεράςματα – προτάςεισ
Θ Ελλάδα βρζκθκε ςτο επίκεντρο τθσ κρίςθσ με ςυνολικό χρζοσ φψουσ, περίπου, 319 δισ ευρϊ, τα 296 δισ από τα
οποία διζπονται από το ελλθνικό δίκαιο. Μετά τθν προςφυγισ τθσ ςτο ΔΝΤ και τθσ αίτθςθσ για δανειςμό από τθν
ΕΕ, οδθγικθκε ςτθν υπογραφι δανειακϊν ςυμβάςεων φψουσ 110 δισ ευρϊ, με νζουσ, μθ ςυμφζροντεσ, όρουσ. Τα
δάνεια αυτά, ωςτόςο, χρθςιμοποιοφνται και κα χρθςιμοποιθκοφν για τθν αποπλθρωμι τμιματοσ του αρχικοφ
χρζουσ τθσ, των 319 δισ ευρϊ. Αυτό ςθμαίνει, ουςιαςτικά, πωσ θ Ελλάδα ανταλλάςςει παλιό χρζοσ, το οποίο
διζπεται από ελλθνικό δίκαιο και ςτο οποίο δεν υπάρχουν εμπράγματεσ αςφάλειεσ ςτθ δθμόςια περιουςία, με νζο
χρζοσ, το οποίο διζπεται από το αγγλικό δίκαιο και ςτο οποίο υπάρχουν εμπράγματεσ αςφάλειεσ ςτθ δθμόςια
περιουςία.
Επιπλζον, μετά τθν απόφαςθ τθσ ΕΚΤ για τθν αγορά ελλθνικϊν ομολόγων, ζχουν πραγματοποιθκεί αγορζσ φψουσ,
περίπου, 25 δισ ευρϊ. Αυτό ςυνεπάγεται πωσ οι δανειςτζσ μασ, πουλοφν ομόλογα από το παλιό χρζοσ ςτθν ΕΚΤ, θ
οποία το αγοράηει με τθ δζςμευςθ τθσ Ελλάδασ να τα καλφψει με τθ δθμόςια περιουςία τθσ. Αν και τα ομόλογα
αυτά εξακολουκοφν να διζπονται από το ελλθνικό δίκαιο, επιβαρφνονται, πλζον, με εμπράγματθ αςφάλεια.
Ο ςυνδυαςμόσ των δφο παραπάνω μθχανιςμϊν απειλεί να οδθγιςει τθν Ελλάδα μζςα ςτα επόμενα 2-3 χρόνια, ςε
μία κατάςταςθ όπου από τθ μία το χρζοσ τθσ κα ζχει αυξθκεί ςθμαντικά, ςε ςχζςθ με αυτό πριν τισ ςυμφωνίεσ
ςτιριξθσ, ενϊ ζνα μεγάλο ποςοςτό του κα ζχει μετατραπεί από υποκείμενο ςτο ελλθνικό δίκαιο και χωρίσ
εμπράγματεσ αςφάλειεσ, ςε υποκείμενο ςτο αγγλικό δίκαιο και με εμπράγματεσ αςφάλειεσ. Μία τζτοια εξζλιξθ κα
φζρει τθν Ελλάδα ςε πολφ χειρότερθ διαπραγματευτικι κζςθ απ’ ότι πριν από τθν κρίςθ ι ακόμθ και ςιμερα,
αφαιρϊντασ τθσ ςε πολφ μεγάλο βακμό τα πλεονεκτιματα που ζχει, τα οποία αναγνωρίηονται ωσ εξαιρετικά
ςθμαντικά και ςπάνια με βάςθ τισ προαναφερόμενεσ ςχετικζσ εκκζςεισ.
Αυτό ςθμαίνει πωσ είναι επιτακτικι ανάγκθ θ Ελλάδα να προςαρμόςει, άμεςα, τθν διαπραγματευτικι τθσ πολιτικι
με τουσ δανειςτζσ τθσ, να εκμεταλλευτεί τθ διαφαινόμενθ νζα διεκνι φφεςθ ωσ ευκαιρία για τθν πρόταςθ
εκελοντικισ ανταλλαγισ παλαιϊν ομολόγων με νζα, αφινοντασ ανοιχτό το ενδεχόμενο ιπιασ αλλαγισ του νόμου
που διζπει το ελλθνικό χρζοσ. Σε αυτιν τθν περίπτωςθ θ Ελλάδα μπορεί να ηθτιςει να οριςτεί ωσ διαμεςολαβθτισ
των διαπραγματεφςεων τθσ με τουσ δανειςτζσ τθσ το ΔΝΤ, θ ΕΚΤ, θ ΕΕ, ι οποιοςδιποτε άλλοσ φορζασ δθμιουργεί
αίςκθμα αςφάλειασ τόςο ςτθν ίδια όςο και ςτουσ δανειςτζσ τθσ. Οι δανειςτζσ δε κα απολζςουν κακόλου από το
κεφάλαιο τουσ αλλά, απλά, κα διευκολφνουν τθν Ελλάδα παρζχοντασ τθσ τον απαραίτθτο χρόνο για να
αναςυνταχτεί οικονομικά και δθμοςιονομικά.
Επιπλζον, κακϊσ θ Ελλάδα ζχει, ιδθ, λάβει πολφ ςκλθρά μζτρα για τθ μείωςθ των δθμοςιονομικϊν τθσ
ελλειμμάτων, ζχει καταφζρει να ανακτιςει ςε ςθμαντικό βακμό τθ χαμζνθ αξιοπιςτία τθσ αλλά και να δείξει τθ
μεγάλθ προκυμία τθσ να ξεπλθρϊςει τουσ δανειςτζσ τθσ πλιρωσ. Ζτςι, με μία προςαρμογι τθσ διαπραγματευτικισ
τθσ πολιτικισ, μπορεί να βρεκεί μζςα ςε λίγουσ μινεσ ςε εξαιρετικά καλφτερθ κζςθ από τθ ςθμερινι τθσ,
βοθκϊντασ, ταυτόχρονα ςτθν αποκλιμάκωςθ τθσ χρθματοπιςτωτικισ κρίςθσ ςτθν Ευρϊπθ και εξυπθρετϊντασ με
αυτόν τον τρόπο τόςο τουσ δανειςτζσ τθσ όςο και άλλα κράτθ τα οποία βρίςκονται ςε δεινι χρθματοπιςτωτικι
κζςθ, καταλιγοντασ να παίξει ζνα διεκνι ςτακεροποιθτικό ρόλο.
Κακϊσ, μάλιςτα, τα ελλθνικά ομόλογα που ζχει αγοράςει θ ΕΚΤ είναι χαμθλότερθσ αξίασ, ςιμερα, από αυτιν που
κατζβαλλε θ Τράπεηα, μία τζτοια εξζλιξθ κα εξυπθρετοφςε και τθν ΕΚΤ, αποκακιςτϊντασ τθ πλθγωμζνθ αξιοπιςτία
τθσ και ςυμβάλλοντασ ςτθ μείωςθ του ποςοφ των ομολόγων που κα πρζπει να αγοράςει αν θ ελλθνικι κρίςθ
επιδεινωκεί.
Ακόμθ, το παραπάνω ςενάριο κα διαλφςει κάκε ελπίδα κερδοςκοπίασ ςτα ελλθνικά ομόλογα αλλά και τα ελλθνικά
CDS, με ουςιαςτικι και αυξθμζνθ πικανότθτα αποκλιμάκωςθσ των επιτοκίων των ελλθνικϊν ομολόγων,
επιτρζποντασ ςτθν Ελλάδα τόςο να προετοιμαςτεί για τθν επιςτροφι τθσ ςτισ αγορζσ κεφαλαίων ωσ νικιτρια, όςο
68

και να βρει ςυνκικεσ που κα τθσ επιτρζψουν τθν ομαλι ζνταξθ τθσ ςε αυτζσ. Μία τζτοια εξζλιξθ είναι πικανό να
βοθκιςει ςτθν αποκλιμάκωςθ των επιτοκίων και των τιμϊν των CDS και άλλων περιφερειακϊν ευρωπαϊκϊν
κρατϊν. Τζλοσ, το παράδειγμα τθσ Ελλάδασ δε κινδυνεφει να γίνει αντικείμενο προσ αντιγραφι και από άλλεσ
χϊρεσ με πρόβλθμα, γιατί, από τθ μία θ Ελλάδα κα ζχει λάβει ςκλθρότερα μζτρα από κάκε άλλθ χϊρα, πριν φτάςει
ςτο ςθμείο να προτείνει εκελοντικι ανταλλαγι ομολόγων και από τθν άλλθ θ χρθματοπιςτωτικι τθσ κζςθ, όπωσ
είδαμε παραπάνω, είναι ιδιάηουςα.
Ζτςι, θ Ελλάδα κα πάρει μία μεγάλθ ανάςα και κατά πάςα πικανότθτα κα αρκεί θ ανάγκθ για τθ λιψθ και νζων
μζτρων, κάτι που κα βοθκιςει ςτθν αποκατάςταςθ τθσ εμπιςτοςφνθσ των πολιτϊν ςτο πολιτικό ςφςτθμα και κα
ςυμβάλλει ςτθ γζννθςθ βάςιμων ελπίδων για ουςιαςτικι βελτίωςθ τθσ ελλθνικισ οικονομίασ, γεγονόσ που κα
επθρεάςει κετικά και τθν οικονομικι και καταναλωτικι ςυμπεριφορά των Ελλινων, εγκαινιάηοντασ τθν αρχι του
τζλουσ τθσ περιόδου απαιςιοδοξίασ και φόβου.

69

09-07-2010

Οι ςχϋςεισ Άκερμαν με Μϋρκελ, Siemens, Vodafone & Shell
Πταν το Σεπτζμβριο του 2009 το τμιμα Διεκνϊν Οικονομικϊν και Ανάπτυξθσ του Δθμοκρίτειου Ρανεπιςτθμίου
Κράκθσ απζνεμε τον τίτλο του Επίτιμου Διδάκτορα ςτον κ. Josef Ackerman τθσ Deutsche Bank, κανείσ μποροφςε να
προβλζψει το ρόλο που κα ζπαιηε λίγουσ μινεσ μετά ςτθν ‘ελλθνικι κρίςθ’.
Οι περιςςότεροι ςτθν Ελλάδα γνϊριςαν τον Josef Ackermann ωσ τον διοικθτι τθσ Deutsche Bank, τθσ τράπεηασ που
ανζλαβε το ρόλο του διαχειριςτι του γερμανικοφ δανείου προσ τθν Ελλάδα, από το ευρωπαϊκό ‘πακζτο ςτιριξθσ’.
Κάποιοι άλλοι τον ζμακαν όταν προζβλεψε ότι θ Ελλάδα δε κα τα κατάφερνε να φζρει ςε πζρασ το δθμοςιονομικό
τθσ άκλο, αφινοντασ να εννοθκεί ότι ιταν πικανι θ πτϊχευςθ τθσ, κζςθ τθν οποία αναίρεςε με διαφορετικά του
ςχόλια μερικζσ εβδομάδεσ αργότερα.
Αυτό που δεν είναι γνωςτό, ωςτόςο, είναι πωσ ο Ackermann είναι υψθλόβακμο ςτζλεχοσ τθσ Siemens από το 2003,
κατζχοντασ, ςιμερα, μεταξφ άλλων, τθ κζςθ του δεφτερου αναπλθρωτι προζδρου του εποπτικοφ ςυμβουλίου τθσ
εταιρίασ. Μία προςεκτικι εξζταςθ τθσ λίςτασ των υψθλόβακμων ςτελεχϊν τθσ Siemens φανερϊνει πωσ τα
περιςςότερα από αυτά ζχουν αναλάβει τα κακικοντα τουσ πολφ πρόςφατα, αντικακιςτϊντασ προθγοφμενα
ςτελζχθ. Αυτό δεν ζχει ςυμβεί μόνο ςτθν περίπτωςθ του Ackermann και μόλισ ενόσ ακόμθ υψθλόβακμου
ςτελζχουσ, κακϊσ ζχει παραμείνει ακλόνθτοσ ςτθ κζςθ του, γεγονόσ που τον κακιςτά ζνα από τα πιο παλιά και
ιςχυρά ςτελζχθ τθσ εταιρίασ.
Ο ρόλοσ του, όμωσ, δεν τελειϊνει εδϊ, κακϊσ ο Ackermann είναι ταυτόχρονα και υψθλόβακμο ςτζλεχοσ ςτθ
Vodafone, όντασ μζλοσ ςτο εποπτικό ςυμβοφλιο τθσ εταιρίασ, ενϊ κατζχει και τθ κζςθ του μθ εκτελεςτικοφ
διευκυντι ςτθν πετρελαϊκι εταιρία ςυμφερόντων Rothschild, Royal Dutch Shell αλλά και τθ κζςθ του αντιπροζδρου
ςτθν αςφαλιςτικι εταιρία Zurich Financial Services, θ οποία, μεταξφ άλλων, παρζχει αςφαλιςτικά προϊόντα για τθν
προςταςία από το πιςτωτικό και το πολιτικό ρίςκο.
Αν και οι εταιρίεσ με τισ οποίεσ ςυνεργάηεται ο Ackermann αποτελοφν κολοςςοφσ με διεκνι παρουςία και
υπόςταςθ και ζτςι είναι λογικό να ζχουν ςχζςεισ με μία ςειρά κρατϊν, είναι εντυπωςιακόσ ο μεγάλοσ ρόλοσ που
διαδραματίηουν ςτθν Ελλάδα, ιδιαίτερα αν αναλογιςτοφμε τθν περίπτωςθ των Deutsche Bank και Siemens.
Εξίςου μεγάλο ενδιαφζρον, ωςτόςο, ζχει και θ ςχζςθ του Ackermann με τθν Angela Merkel, κακϊσ θ τράπεηα του
αποτελεί το ςφμβουλο του γερμανικοφ κράτουσ για τθ ςωςτι διαχείριςθ τθσ χρθματιςτθριακισ, τθσ ελλθνικισ και
τθσ ευρωπαϊκισ κρίςθσ. Μςωσ δεν είναι ςυμπτωματικό το γεγονόσ, πωσ θ Merkel οργάνωςε προςωπικά ζνα
πολυτελζσ πάρτι για τα 60ά γενζκλια του Ackermann τον περαςμζνο Αφγουςτο, το οποίο, μάλιςτα, πλιρωςε με
κρατικά κονδφλια, προκαλϊντασ ζνα μίνι ςκάνδαλο ςτθ Γερμανία. Ο Josef Ackerman είπε ςε ςυνζντευξθ του για το
κζμα πωσ θ ‘καλι φίλθ’ του Angela Merkel του είπε να καλζςει 30 ςτενοφσ του φίλουσ για να γιορτάςουν τα 60ά
του γενζκλια, ςε μία πρωτοφανι φιλικι κίνθςθ τθσ Γερμανίδασ Καγκελάριου θ οποία είναι περιςςότερο γνωςτι για
τθν άκαμπτθ πολιτικι παρά για τισ διπλωματικζσ τθσ ςχζςεισ.
Το πρόβλθμα με τουσ πολλαπλοφσ ρόλουσ του Ackerman και τουσ ςυνδζςμουσ του με τθν Ελλάδα, είναι ότι ζχει τθ
δυνατότθτα και το κίνθτρο να τουσ εκμεταλλευτεί κατά βοφλθςθ, ςθματοδοτϊντασ ο ίδιοσ τα όρια τθσ θκικισ, τθσ
ςφγκρουςθσ ςυμφερόντων και ενδεχομζνωσ ακόμθ και τθσ νομιμότθτασ των πράξεων του.

70

02-08-2010

Ποιοσ ακριβώσ ςώζεται από το πακϋτο ‘ςτόριξησ’;
Σε προθγοφμενθ ανάλυςθ με τίτλο ‘το κρυφό διαπραγματευτικό χαρτί τθσ Ελλάδασ για το χρζοσ τθσ’, παρουςίαςα,
μεταξφ άλλων, ςτοιχεία από ζρευνεσ δφο αμερικανικϊν πανεπιςτθμίων (τϊρα μπορϊ να πω πωσ το ζνα από τα δφο
είναι το Harvard) και μίασ αμερικανικισ νομικισ εταιρίασ, που ςυνδυαςτικά κατζλθγαν ςτο εξισ διπλό
ςυμπζραςμα: το 90% του ελλθνικοφ χρζουσ διζπεται από το ελλθνικό δίκαιο και είναι ελεφκερο από εμπράγματεσ
αςφάλειεσ (υποκικθ ςτθ δθμόςια περιουςία), γεγονόσ που αποτελεί ζνα μοναδικό διαπραγματευτικό όπλο για τθν
Ελλάδα, αν κελιςει να το χρθςιμοποιιςει, κακϊσ τθσ επιτρζπει να κάνει ό,τι και άλλεσ χϊρεσ ςτο παρελκόν που
βρζκθκαν ςτθ κζςθ τθσ, δθλαδι να τροποποιιςει, μονομερϊσ, το δίκαιο που διζπει τισ ςυμβάςεισ αυτζσ και να
μετατοπίςει χρονικά τθν αποπλθρωμι του χρζουσ τθσ για μεγάλο χρονικό διάςτθμα, χωρίσ να μποροφν οι
δανειςτζσ τθσ να κάνουν οτιδιποτε για να τθν εμποδίςουν και με τθν πικανότθτα που φτάνει ςτο 100% τα αγγλικά
και τα αμερικανικά δικαςτιρια να τθ δικαιϊςουν ςε περίπτωςθ νομικισ μάχθσ με τουσ δανειςτζσ τθσ.
Ζτςι, θ καλφτερθ λφςθ για τθν Ελλάδα κα ιταν να χρθςιμοποιιςει αυτι τθ δυνατότθτα τθσ ωσ διαπραγματευτικό
χαρτί και να υποβάλλει μία πρόταςθ για εκελοντικι ανταλλαγι παλιοφ χρζουσ με νζο, ϊςτε από τθ μία να
αποπλθρϊςει εισ ολόκλθρο το χρζοσ τθσ αποκακιςτϊντασ πλιρωσ τθ φιμθ τθσ και από τθν άλλθ να ζχει το χρονικό
περικϊριο να το πράξει αυτό χωρίσ να εξαντλθκεί ψυχολογικά και οικονομικά ο ελλθνικόσ λαόσ και χωρίσ να
βλαφτεί ηωτικά θ οικονομία τθσ.
Θ ςυγκεκριμζνθ ανάλυςθ κατζλθγε ςτο ςυμπζραςμα πωσ ενϊ πριν τθ ςυμφωνία για το πακζτο ςτιριξθσ θ Ελλάδα
είχε ςτα ‘χζρια’ τθσ ζνα χρζοσ διεπόμενο από το ελλθνικό δίκαιο και ελεφκερο εμπράγματων αςφαλειϊν, μετά τθ
ςυμφωνία και όςο αυτι κα εφαρμόηεται ςτθν πράξθ, θ χϊρα κα καταλιξει με ζνα χρζοσ διεπόμενο από το αγγλικό
δίκαιο και με εμπράγματθ αςφάλεια ςτθ δθμόςια περιουςία. Με άλλα λόγια θ ςυμφωνία ςτιριξθσ λειτουργεί ωσ
ζνασ μετατροπζασ, μία μθχανι κιμά, που από τθ μία πλευρά μπαίνει χρζοσ με ευνοϊκζσ ςυνκικεσ για τθν Ελλάδα
και από τθν άλλθ βγαίνει χρζοσ με ευνοϊκζσ ςυνκικεσ για τουσ δανειςτζσ τθσ Ελλάδασ.
Θ ανάλυςθ προκάλεςε ποικίλεσ αντιδράςεισ τόςο από πολίτεσ όςο και από διάφορουσ φορείσ με το 99% των
απόψεων που ζφταςαν ςτθν ΕΚΤΑ να ςυγκλίνουν ςτο ότι τα μεγάλα κόμματα κα ζπρεπε να εξετάςουν ενδελεχϊσ
αυτζσ τισ εκκζςεισ και να πάρουν ςαφι κζςθ απζναντι τουσ. Ζνα μικρό ποςοςτό, ωςτόςο ( λιγότερο από 1%),
κεϊρθςε ότι θ Ελλάδα κα ζπρεπε να αγνοιςει πλιρωσ αυτζσ τισ εκκζςεισ, με τθν αιτιολογία ότι, τελικά,
καταλιγουν ςτο ςυμπζραςμα πωσ το χρζοσ μασ πρζπει να αποπλθρωκεί, ενϊ το ςωςτότερο κα ιταν να μθν
πλθρϊςουμε κακόλου τουσ δανειςτζσ μασ.
Θ δικι μου άποψθ ςε αυτό το κζμα είναι πωσ θ αποπλθρωμι των χρεϊν μασ δεν είναι επιλογι αλλά υποχρζωςθ.
Ρζρα από όλουσ τουσ ευνόθτουσ λόγουσ, θ λογικι του να τιμά κανείσ τισ ςυμφωνίεσ του και να ξεπλθρϊνει τα χρζθ
του πθγάηει από τθν ελλθνικι φιλοςοφία και ςκζψθ και ιταν τα δικαςτιρια τθσ αρχαίασ Ακινασ τα πρϊτα που
υπζβαλλαν ποινζσ ςε Ζλλθνεσ πολίτεσ που αρνοφνταν να πλθρϊςουν τουσ δανειςτζσ τουσ. Θ αποπλθρωμι των
χρεϊν μασ δεν είναι υπόκεςθ που αφορά μόνον το κράτοσ αλλά αγγίηει κάκε Ζλλθνα και δεν πρζπει να υπάρξει
ποτζ ιςτορικό τζτοιου είδουσ άρνθςθσ από τθν πλευρά μασ. Το ιδανικότερο κα ιταν να μθν είχαμε δανειςτεί ποτζ
αλλά αφοφ το πράξαμε κα πρζπει να τιμιςουμε τισ ςυμφωνίεσ μασ. Το ηθτοφμενο είναι, ωςτόςο, αυτι θ
αποπλθρωμι να μθ γίνει ζτςι ϊςτε να εξυπθρετεί μόνο τα ςυμφζροντα των δανειςτϊν αλλά με τρόπο δίκαιο και
ρεαλιςτικό, που να εξαςφαλίηει, τουλάχιςτον ςτον ίδιο βακμό αν όχι περιςςότερο και τα δικαιϊματα του οφειλζτθ,
δθλαδι του ελλθνικοφ κράτουσ.
Μζςα ςε αυτι τθ λογικι κινικθκε προθγοφμενθ ανάλυςθ θ οποία κατζλθγε ςε ςυγκεκριμζνεσ προτάςεισ. Ρροσ το
παρόν, ωςτόςο, θ Ελλάδα ςυνεχίηει να ζχει ςε λειτουργία τθ μθχανι ‘κιμά’ που μετατρζπει το ‘καλό’ χρζοσ ςε
‘κακό’ με τθν αιτιολογία ότι χρειάηεται το πακζτο ςτιριξθσ προκειμζνου να ςωκεί. Μία νζα ζρευνα, όμωσ, (Λοφλιοσ
2010) του Κζντρου Οικονομικϊν και Ρολιτικϊν Επιςτθμϊν τθσ Ουάςιγκτον, ζρχεται να δείξει πωσ ο τελευταίοσ που
ςϊηεται από το πακζτο ςτιριξθσ είναι θ Ελλάδα και ο πρϊτοσ οι δανειςτζσ τθσ.
Θ ζρευνα αναφζρει χαρακτθριςτικά τα εξισ:
‘Θ άποψθ που επικρατεί ςτουσ πολιτικοφσ κφκλουσ είναι ότι το πακζτο ςτιριξθσ, παρόλο που προχποκζτει πολφ
ςκλθρά δθμοςιονομικά μζτρα, τελικά κα ςϊςει τθν Ελλάδα και τθν οικονομία τθσ από τουσ διεκνείσ κερδοςκόπουσ.
Στθν πραγματικότθτα, όμωσ, τρία χρόνια από ςιμερα θ Ελλάδα κα αντιμετωπίηει ζνα ακόμθ μεγαλφτερο από το
71

ςθμερινό τθσ χρζοσ. Στο μεταξφ, κα ζχουν κυςιαςτεί δουλειζσ και οικονομικι ανάπτυξθ. Το μόνο πράγμα που αυτό
το πακζτο ςτιριξθσ πραγματικά πετυχαίνει είναι μία μεγάλθ αλλαγι ςτθν ιδιοκτθςία του χρζουσ. Με το ελλθνικό
κρατικό χρζοσ να μεταφζρεται από τουσ ιςολογιςμοφσ των τραπεηϊν ςε αυτοφσ των ευρωπαϊκϊν κρατϊν (και τθσ
ΕΚΤ), ο πραγματικόσ ςτόχοσ ολόκλθρθσ αυτισ τθσ επιχείρθςθσ είναι να ςωκοφν οι ευρωπαϊκζσ τράπεηεσ με το να
απαλλαχτοφν από τθν ιδιοκτθςία χρζουσ το οποίο κινδυνεφει να μθν αποπλθρωκεί ςε περίπτωςθ μίασ ενδεχόμενθσ
πτϊχευςθσ τθσ Ελλάδασ.”
Σε επόμενθ ανάλυςθ κα παρουςιάςω με λεπτομζρειεσ τα επιχειριματα και τα ςτοιχεία τθσ ςυγκεκριμζνθσ ζκκεςθσ.
Για τθν ϊρα, αξίηει να αναφερκεί πωσ πλθκαίνουν οι εκκζςεισ διεκνϊν πανεπιςτθμίων και κζντρων ερευνϊν που
προειδοποιοφν ότι θ Ελλάδα βαδίηει ςε λάκοσ δρόμο. Ζτςι ωσ χϊρα ζχουμε δφο επιλογζσ: είτε να αγνοιςουμε
εντελϊσ αυτζσ τισ εκκζςεισ και να ςυνεχίςουμε ςτο δρόμο που ζχει ιδθ χαραχτεί με τθν ελπίδα πωσ αυτζσ είναι
εντελϊσ λάκοσ και εμείσ είμαςτε απόλυτα ςωςτοί ςτισ αποφάςεισ και τισ προβλζψεισ μασ είτε να τισ λάβουμε
υπόψθ και να επανεξετάςουμε όςο το δυνατόν γρθγορότερα τθν πορεία μασ, πριν να είναι πολφ αργά.
Θ κζςθ μου, τθν οποία παρουςίαςα αναλυτικά ςτο άρκρο ‘το κρυφό διαπραγματευτικό χαρτί τθσ Ελλάδασ για το
χρζοσ τθσ’, είναι ότι μποροφμε να εκμεταλλευτοφμε όςα ζχουν ςυμβεί μζχρι ςτιγμισ προσ όφελοσ μασ και να
πιζςουμε, πλζον, για μία αλλαγι κατεφκυνςθσ, ςε μία προςπάκεια να μποφμε ςε ζναν δρόμο που κα εξυπθρετεί
πολφ περιςςότερο το ςυμφζρον τθσ Ελλάδασ απ’ ότι τα ςυμφζροντα των δανειςτϊν τθσ και που κα ζχει
περιςςότερεσ πικανότθτεσ να οδθγιςει ςε μία ζξοδο από τθν κρίςθ και όχι ςτθ διαιϊνιςθ και τθ χειροτζρευςθ τθσ.

72

10-08-2010

΢χϋδιο ΕΕ-ΔΝΣ για την προςταςύα τραπεζών & δανειςτών με θύμα την Ελλϊδα δεύχνει ϋρευνα
του Κϋντρου Πολιτικών & Οικονομικών Ερευνών τησ Ουϊςιγκτον
Σε πρόςφατο άρκρο μου με τίτλο ‘ποιοσ ακριβϊσ ςϊηεται από το πακζτο ςτιριξθσ;’ υποςχζκθκα να παρουςιάςω
αναλυτικά τα ςυμπεράςματα ζρευνασ για το ελλθνικό πακζτο ςτιριξθσ, του Κζντρου Οικονομικϊν και Ρολιτικϊν
Ερευνϊν τθσ Ουάςιγκτον (CERP- cerp.net) που δθμοςιεφτθκε τον Λοφλιο του 2010. Στθν ςυμβουλευτικι ομάδα του
CERP ςυμπεριλαμβάνονται οι βραβευμζνοι με Νόμπελ οικονομολόγοι Robert Solow και Joseph Stiglitz και άλλοι
εξζχοντεσ οικονομολόγοι.
Οτιδιποτε διαβάςετε ςτθ ςυνζχεια αποτελεί μετάφραςθ τμθμάτων τθσ ζρευνασ. Οι δικζσ μου παρεμβάςεισ είναι
από ανεπαίςκθτεσ ωσ ανφπαρκτεσ και όπου γίνονται είναι για να ςυνδζςουν τμιματα τθσ ζκκεςθσ θ οποία είναι
δεκαςζλιδθ και ζτςι υπερβολικά μεγάλθ για ζνα ςυμπεριλθφκεί ολόκλθρθ ςε ζνα άρκρο. Χωρίσ αμφιβολία, το πιο
ςυγκλονιςτικό κομμάτι είναι τα ςυμπεράςματα τθσ ζκκεςθσ.
Εξετάηοντασ το οικονομικό υπόβακρο που οδιγθςε ςτθν κρίςθ, θ ζρευνα εκτιμά ότι θ Ελλάδα: ‘υπζπεςε ςε μερικά
ςοβαρά οικονομικά λάκθ ςτα χρόνια που προθγικθκαν τθσ κρίςθσ. Θ δθμοςιονομικι πολιτικι ακολουκοφςε τουσ
γενικοφσ κφκλουσ τθσ οικονομίασ (αντί να ακολουκεί πολιτικζσ που κα εκμεταλλεφονταν τισ καλζσ περιόδουσ και κα
προςτάτευαν τθν οικονομία από τισ περιόδουσ υφζςεων). Τα κρατικά ζςοδα μειϊκθκαν ουςιαςτικά από το 2000
μζχρι το 2004 παρά τθν ανάπτυξθ του ΑΕΡ με μζςουσ ετιςιουσ ρυκμοφσ τθσ τάξθσ του 4,5% ςε αυτά τα χρόνια. (Τα
ζςοδα αντιςτοιχοφςαν ςτο 43% του ΑΕΡ το 2000 για να μειωκοφν ςτο 38% του ΑΕΡ μζχρι το 2004 καταγράφοντασ
πτϊςθ κατά 11,6%, ενϊ οι πρωτογενείσ δαπάνεσ αυξικθκαν ςτο ίδιο διάςτθμα από το 39% του ΑΕΡ ςτο 41%). Οι
φόροι, ιδθ κάτω από το μζςο όρο τθσ Ευρϊπθσ (περίπου ςτο 44% του ΑΕΡ), ςυντρίφκθκαν. Από το 2007 και μετά
και κυρίωσ ωσ αντίδραςθ ςτθ διεκνι οικονομικι φφεςθ, οι δθμόςιεσ δαπάνεσ αυξικθκαν ταχφτατα. Επιπλζον, οι
ελλθνικζσ κυβερνιςεισ δεν αποτφπωναν πλιρωσ τισ παραπάνω τάςεισ ςτα επίςθμα ςτατιςτικά τουσ ςτοιχεία
Με τθ βοικεια τθσ Goldman πραγματοποιικθκαν χρθματιςτθριακζσ ςυναλλαγζσ με παράγωγα που
δθμιουργικθκαν ϊςτε να εμφανιςτοφν μειωμζνα το χρζοσ και τα ελλείμματα, με ςτόχο τθν είςοδο τθσ Ελλάδασ
ςτθν ευρωηϊνθ ενϊ τα φαινόμενα διαφκοράσ και φοροδιαφυγισ ιταν διάχυτα.’
Μετά τα γνωςτά γεγονότα από το Σεπτζμβριο του 2009 μζχρι το Μάιο του 2010, θ Ελλάδα ωκικθκε προσ το πακζτο
ςτιριξθσ των 110 δισ ευρϊ του ΔΝΤ και τθσ ΕΕ, ςυμφωνϊντασ ςε ζνα πρόγραμμα δθμοςιονομικϊν περικοπϊν για
τθν περίοδο 2010 –2014.
Σφμφωνα με τθν ζκκεςθ “αυτζσ οι περικοπζσ είναι ίςεσ με το 11,1% του ΑΕΡ, με το 5,3% αυτϊν να προζρχεται από
μείωςθ των δαπανϊν και ζνα επιπλζον 5,3% από αφξθςθ τθσ φορολογίασ. Ρροςκζτοντασ 5% του ΑΕΡ από τα μζτρα
που είχαν, ιδθ, αποφαςιςτεί τουσ προθγοφμενουσ μινεσ κάτω από τθν ευρωπαϊκι πίεςθ, το ςυνολικό πακζτο
δθμοςιονομικισ εξυγίανςθσ αντιςτοιχεί ςτο 16% του ΑΕΡ. Εξετάηοντασ προςεκτικά το πρόγραμμα αυτό, γίνεται
αντιλθπτό ότι ο ςτόχοσ είναι θ όςο το δυνατόν γρθγορότερθ μείωςθ του πρωτογενοφσ ελλείμματοσ (δθλαδι αυτοφ
που δεν περιλαμβάνει το ζλλειμμα από υποχρεϊςεισ που προκφπτουν από τθν καταβολι τόκων για τα δάνεια τθσ
χϊρασ). Οι τόςο μεγάλεσ περικοπζσ, πράγματι, κα ζχουν ωσ αποτζλεςμα τθ δραματικι μείωςθ του πρωτογενοφσ
ελλείμματοσ από το 8,6% του ΑΕΡ το 2009 ςτο 1% το 2011 και κα απομείνει μόνο το ζλλειμμα από τουσ τόκουσ ςτο
κρατικό χρζοσ.
Πμωσ, αυτι θ πολιτικι κα επθρεάςει ουςιαςτικά τθν οικονομικι δραςτθριότθτα και τθν αγορά εργαςίασ. Οι
εκκζςεισ του ΔΝΤ επιβεβαιϊνουν κάτι τζτοιο με το να προβλζψουν μία ςυρρίκνωςθ του ΑΕΡ κατά 4% το 2010 και
μία περαιτζρω ςυρρίκνωςθ τθσ οικονομικισ δραςτθριότθτασ κατά 2,6% το 2011. Το 2012 προβλζπεται πωσ θ
οικονομία κα ανακάμψει αλλά πωσ αυτι θ ανάκαμψθ κα είναι εξαιρετικά αδφναμθ με ποςοςτό αφξθςθσ του ΑΕΡ
μόλισ ςτο 1,1% (από το ςθμείο ςτο οποίο κα ζχει βουλιάξει μζχρι τότε). Μετά το 2012 το ΔΝΤ προβλζπει ότι θ
οικονομία κα αναπτυχκεί ςε πραγματικοφσ όρουσ με ετιςιουσ ρυκμοφσ τθσ τάξθσ του 0,94%. Με βάςθ αυτό το
73

ςενάριο ανάπτυξθσ του ΔΝΤ θ Ελλάδα οφτε το 2015 δε κα ζχει πλθςιάςει του ρυκμοφσ ανάπτυξθσ του πραγματικοφ
ΑΕΡ που είχε το 2008.
Το κυριότερο, όμωσ, είναι πωσ είναι πολφ πικανό το ΔΝΤ να υποτιμά τθν πραγματικι επιρροι που κα ζχει ςτθν
οικονομία το δθμοςιονομικό πρόγραμμα που υιοκζτθςε θ Ελλάδα. Για παράδειγμα, φαίνεται απίκανο θ ελλθνικι
οικονομία να αναπτυχκεί με ρυκμό 1,1% το 2012 όταν τθν ίδια χρονιά κα λάβει χϊρα μία επιπρόςκετθ
δθμοςιονομικι μείωςθ ελλειμμάτων τθσ τάξθσ του 2,4% του ΑΕΡ.
Ραρόλα αυτά δε χρειάηεται κανείσ να αμφιςβθτιςει τα ςενάρια ανάπτυξθσ για να δει τα αρνθτικό αποτζλεςμα ςτθν
αγορά εργαςίασ. Ακόμθ και με το ςχετικά αιςιόδοξο ςενάριο του ΔΝΤ, θ αγορά εργαςίασ κα μειωκεί κατά 6% και
δεν κα ζχει αναρρϊςει μζχρι το 2015. Θ ανεργία προβλζπεται να αυξθκεί από 9,4% το 2009 ςτο 14% το 2013/2014.
Είναι, επίςθσ, πολφ ςθμαντικό πωσ θ αρχικι κατάρρευςθ και ςτθ ςυνζχεια το πάγωμα τθσ οικονομικισ
δραςτθριότθτασ κα δυςχεράνουν το δθμοςιονομικό πρόγραμμα. Από τθ μία πλευρά, προκειμζνου να
εξυπθρετθκοφν οι τόκοι των δανείων το ονομαςτικό χρζοσ κα ςυνεχίςει να αυξάνεται και από τθν άλλθ πλευρά το
ΑΕΡ κα κινθκεί χαμθλότερα και κα μείνει χαμθλότερα. Ο ςυνδυαςμόσ ενόσ αυξανόμενου αρικμθτι (ονομαςτικό
χρζοσ) και ενόσ αρχικά μειοφμενου και ςτθ ςυνζχεια ςτακεροφ παρανομαςτι (ΑΕΡ), κα οδθγιςει, ςφμφωνα με το
ΔΝΤ ςε αφξθςθ του κρατικοφ χρζουσ ςτο 145% του ΑΕΡ μζχρι το 2014 όταν το 2009 ιταν 115% του ΑΕΡ.
Δυςτυχϊσ το ςθμαντικότερο είναι πωσ θ εικόνα δε βελτιϊνεται οφτε μετά το 2014 κακϊσ ακόμθ και αν λάβουμε
υπόψθ μασ το ςενάριο του ΔΝΤ, το 2020 το χρζοσ κα είναι ακόμθ ςτο 120% του ΑΕΡ, πολφ επάνω απ’ ότι πριν τθν
κρίςθ και από το 99% του ΑΕΡ που ιταν το 2008. Και προκειμζνου να ςυμβεί αυτό το ΔΝΤ κζτει ωσ απαραίτθτο
ςτόχο τθν επίτευξθ πρωτογενοφσ πλεονάςματοσ τθσ τάξθσ του 6%, με τθν πρόβλεψθ ότι αυτό κα απογειωκεί ςτο
3,1% μζχρι το τζλοσ του προγράμματοσ ςτιριξθσ το 2013 και ςτθ ςυνζχεια κα απογειωκεί ξανά ςτο 5,9% ςτα
επόμενα χρόνια. Ωςτόςο, το ΔΝΤ δεν εξθγεί ποια μζτρα κα πρζπει να λθφκοφν τότε ϊςτε να υπάρξει αυτι θ
επιπρόςκετθ αφξθςθ ςτο πρωτογενζσ ζλλειμμα.
Τί κα γίνει, όμωσ, ςτθν ρεαλιςτικότερθ περίπτωςθ που το πρωτογενζσ ζλλειμμα δεν απογειωκεί ςτο 6% του ΑΕΡ
όπωσ το ΔΝΤ αυκαίρετα υποκζτει αλλά παραμείνει ςτο (και πάλι εντυπωςιακό) 3%; Σε αυτιν τθν περίπτωςθ, το
2020 το χρζοσ κα βρίςκεται πάνω από το 140% του ΑΕΡ.
Αρκετά νωρίτερα, το 2014, θ Ελλάδα κα πρζπει να βρει τα χριματα για να ξεπλθρϊςει τα 110 δισ του δανείου από
το πακζτο ςτιριξθσ, ποςό που αντιςτοιχεί περίπου ςτο 40% του ΑΕΡ. Επιπροςκζτωσ, θ Ελλάδα κα πρζπει να
αποπλθρϊςει το χρζοσ που λιγει ςτο υπόλοιπο τθσ δεκαετίασ. Με το χρζοσ να απογειϊνεται ςτο 145% του ΑΕΡ
είναι πικανόν οι χρθματοπιςτωτικζσ αγορζσ να ςυνεχίηουν να απαιτοφν υψθλά επιτόκια προκειμζνου να δανείςουν
ςτθν Ελλάδα γεγονόσ που είναι πικανόν να οδθγιςει ςτθν χρεωκοπία τθσ χϊρασ. (Μία γεφςθ αυτισ τθσ κατάςταςθσ
ζχουμε λάβει ιδθ κακϊσ, παρά τα μζτρα και τα εφςθμα, τα επιτόκια παραμζνουν ςτα φψθ.)
Αυτι θ ψιφοσ τθσ ‘μθ εμπιςτοςφνθσ’ δεν πρζπει να προκαλζςει ζκπλθξθ κακϊσ κα ςυνάδει με τθν απόλυτα
φυςιολογικι αντίδραςθ των αγορϊν ςτθν πραγματικι οικονομικι κατάςταςθ τθσ Ελλάδασ.”
Θ ζρευνα κλείνει, μεταξφ άλλων, με το ακόλουκο ςυμπζραςμα:
‘Ποιοσ είναι ο πραγματικόσ ςτόχοσ τθσ Ελλθνικισ Διάςωςθσ: αλλαγι ιδιοκτθςίασ του Ελλθνικοφ χρζουσ ϊςτε να
΢ωκοφν οι Ευρωπαϊκζσ Σράπεηεσ και οι Πιςτωτζσ τθσ Ελλάδασ
Τόςο το ΔΝΤ όςο και θ ΕΕ είναι ςίγουρο ότι ζχουν πραγματοποιιςει τουσ υπολογιςμοφσ που κάναμε ςε αυτιν τθν
ζρευνα και αναγνωρίηουν ότι είναι απίκανο το πακζτο ςωτθρίασ τουσ να αφιςει τθν Ελλάδα ςε ζνα ςτακερό
οικονομικό δρόμο. Υπό αυτιν τθν ζννοια το πακζτο δε βαδίηει ςτα πλαίςια ενόσ τυπικοφ προγράμματοσ του ΔΝΤ το
οποίο υποτίκεται ότι πρζπει να είναι δθμοςιονομικά αξιόπιςτο και ζτςι να αποκαταςτιςει τθν πρόςβαςθ τθσ χϊρασ
74

ςτισ χρθματοπιςτωτικζσ αγορζσ. Στθν περίπτωςθ τθσ Ελλάδα το ΔΝΤ και θ ΕΕ γνωρίηουν πωσ το πρόγραμμα τουσ,
παρά τα ςκλθρά μζτρα, δε κα αποκαταςτιςει τθν εμπιςτοςφνθ των αγορϊν ςτθν Ελλάδα. Αυτό ίςωσ εξθγεί τθν
αφξθςθ του από τα 40 δισ ςτα 110 ςτθν τελικι του ζκδοςθ, ϊςτε θ Ελλάδα να παραμείνει εκτόσ αγορϊν για τα
επόμενα δφο με τρία χρόνια.
Αυτό εγείρει το καίριο ηιτθμα που πθγάηει από το αποκαλοφμενο πακζτο ςωτθρίασ: αν θ εμπιςτοςφνθ των
χρθματοπιςτωτικϊν αγορϊν ςτθν Ελλάδα δεν αποκαταςτακεί και τθν ίδια ϊρα θ ελλθνικι οικονομία ωκείται ςτθν
φφεςθ, ςε διψιφια ανεργία και αφξθςθ τθσ φτϊχιασ, ποιο είναι το νόθμα του; Ροιοσ ι τί ακριβϊσ ςϊηεται;
Σελικά, ο ςκοπόσ του πακζτου είναι να αποπλθρωκοφν τράπεηεσ και επενδυτικά ςχιματα που ζχουν ςτα χζρια
τουσ ελλθνικό χρζοσ. Οι τράπεηεσ, οι αςφαλιςτικζσ και τα ςυνταξιοδοτικά ταμεία είναι οι πραγματικοί αποδζκτεσ
του πακζτου ςτιριξθσ και όχι θ Ελλάδα.
Και θ υπάρχει μία ευρωπαϊκι διάςταςθ ςε όλο αυτό το κζμα κακϊσ το 80% του ελλθνικοφ κρατικοφ χρζουσ δεν
επιβαρφνει το ελλθνικό χρθματοπιςτωτικό ςφςτθμα αλλά τουσ ιςολογιςμοφσ Γερμανικϊν, Γαλλικϊν και Βρετανικϊν
τραπεηϊν. Θ Ευρϊπθ και το ΔΝΤ δεν παρζχουν φρζςκια ρευςτότθτα ςτθν Ελλάδα αλλά, πάνω από όλα,
δθμιουργοφν μία αςπίδα προςταςίασ του ευρωπαϊκοφ χρθματιςτθριακοφ ςυςτιματοσ από τα 200 δισ απωλειϊν
που μποροφν να προκφψουν από το ενδεχόμενο μίασ ελλθνικισ πτϊχευςθσ. Ρεριζργωσ, περίπου το 25% του
ελλθνικοφ χρζουσ βρίςκεται ςτο Βρετανικό (και το Λρλανδικό) χρθματιςτθριακό ςφςτθμα.
Οι προφανείσ ευνοθμζνοι του πακζτου που παρζχεται από τα κράτθ τθσ Ευρωηϊνθσ δεν είναι οι Ζλλθνεσ
εργαηόμενοι και οι πολίτεσ που κα υποφζρουν από τισ ςκλθρζσ περικοπζσ και από τθν φφεςθ αλλά τα
χρθματιςτθριακά κζντρα όπωσ το City του Λονδίνου.’
Και θ υπάρχει μία ευρωπαϊκι διάςταςθ ςε όλο αυτό το κζμα κακϊσ το 80% του ελλθνικοφ κρατικοφ χρζουσ δεν
επιβαρφνει το ελλθνικό χρθματοπιςτωτικό ςφςτθμα αλλά τουσ ιςολογιςμοφσ Γερμανικϊν, Γαλλικϊν και Βρετανικϊν
τραπεηϊν. Θ Ευρϊπθ και το ΔΝΤ δεν παρζχουν φρζςκια ρευςτότθτα ςτθν Ελλάδα αλλά, πάνω από όλα,
δθμιουργοφν μία αςπίδα προςταςίασ του ευρωπαϊκοφ χρθματιςτθριακοφ ςυςτιματοσ από τα 200 δισ απωλειϊν
που μποροφν να προκφψουν από το ενδεχόμενο μίασ ελλθνικισ πτϊχευςθσ. Ρεριζργωσ, περίπου το 25% του
ελλθνικοφ χρζουσ βρίςκεται ςτο Βρετανικό (και το Λρλανδικό) χρθματιςτθριακό ςφςτθμα.
Οι προφανείσ ευνοθμζνοι του πακζτου που παρζχεται από τα κράτθ τθσ Ευρωηϊνθσ δεν είναι οι Ζλλθνεσ
εργαηόμενοι και οι πολίτεσ που κα υποφζρουν από τισ ςκλθρζσ περικοπζσ και από τθν φφεςθ αλλά τα
χρθματιςτθριακά κζντρα όπωσ το City του Λονδίνου.’

75

11-08-2010

Αποκαλυπτικό ϋκθεςη βόμβα για την ελληνικό κρύςη από την ‘Αμυντικό Ακαδημύα τησ
Βρετανύασ’ (1)
Το CNN, το Reuters, το BBC και ακόμθ και το Yahoo είναι μερικά από τα διεκνι ΜΜΕ που παρζχουν, ςε κακθμερινι
βάςθ, διαφορετικζσ εκδόςεισ των προγραμμάτων τουσ για διαφορετικζσ περιοχζσ του κόςμου. Θ διεκνισ ζκδοςθ
του CNN είναι πολφ διαφορετικι από αυτιν για τισ ΘΡΑ ενϊ πριν μερικά χρόνια και υπό το βάροσ τθσ αλλαγισ τθσ
αγγλοςαξονικισ πολιτικισ ςτθ Μζςθ Ανατολι το BBC ζκλειςε μία ςειρά υπθρεςιϊν του, μεταξφ των οποίων και τθσ
ελλθνικισ, ϊςτε να εξοικονομιςει χριματα για το αραβικό τμιμα του ςτακμοφ, ςε μία προςπάκεια δθμιουργίασ
του αντίπαλου δζουσ του Al Jazeera.
Με αυτό το ςκεπτικό υπόψθν είναι πολφ ενδιαφζρον να βλζπουμε τθν ελλθνικι κρίςθ όχι μόνο μζςα από τα
ελλθνικά ΜΜΕ αλλά και από τα διεκνι και ακόμθ περιςςότερο από διαφορετικοφσ οργανιςμοφσ, κυβερνθτικοφσ
και μθ, διάφορα πανεπιςτθμιακά ιδρφματα, κζντρα κλπ ϊςτε να μπορζςουμε να αποκτιςουμε μία άλλθ οπτικι ςτο
κζμα που μασ ταλανίηει περιςςότερο από οποιοδιποτε άλλο ςτισ μζρεσ μασ και να προςπακιςουμε να
ανακαλφψουμε και να κατανοιςουμε ακζατεσ πλευρζσ του αλλά και να καταλάβουμε πϊσ βλζπουν τθν ελλθνικι
κρίςθ όςοι είναι εκτόσ Ελλάδασ.
Μία διαφορετικι προςζγγιςθ από τισ ςυνθκιςμζνεσ, είναι αυτι που παρζχει μία ζρευνα για τθν ελλθνικι κρίςθ τθσ
Αμυντικισ Ακαδθμίασ του Θνωμζνου Βαςιλείου (Βρετανίασ), που είναι το ανϊτερο ςτρατιωτικό εκπαιδευτικό
ίδρυμα τθσ Βρετανίασ, επίςθμα ςυνδεδεμζνο με το κράτοσ και με το Βρετανικό Υπουργείο Άμυνασ, το πρϊτο μζροσ
τθσ οποίασ κα δοφμε ςε αυτό το άρκρο.
Ζρευνα – ειςαγωγι
Ρεριζργωσ θ ζρευνα που δθμοςιεφτθκε τον Λοφλιο του 2010, ξεκινά με ζναν οριςμό τθσ ζννοιασ τθσ λζξθσ ‘Greek’,
παρακζτοντασ ζνα απόςπαςμα από το βιβλίο του Terence Spencer, (‘Fair Greece, Sad Relic- Literary Philhellenism
from Shakespeare to Byron’, Athens, 1954 , P.37) ςφμφωνα με το οποίο ‘θ δεφτερθ πιο ςυνθκιςμζνθ ερμθμεία τθσ
λζξθσ ‘Greek’ που αναπτφχκθκε κατά τθ διάρκεια του 16ου αιϊνα, ςθμαίνει ‘απατεϊνασ’, ‘κομπιναδόροσ’, ‘ανάξιοσ
εμπιςτοςφνθσ’, ‘.
Σο άμεςο παραςκινιο τθσ κρίςθσ
Αμζςωσ μετά θ ζρευνα εξετάηει το ‘άμεςο παραςκινιο’ τθσ κρίςθσ, υποςτθρίηοντασ ότι θ Ελλάδα είναι θ μόνθ χϊρα
των Βαλκανίων χωρίσ δικό τθσ νόμιςμα με αποτζλεςμα να ζχει υποφζρει δυςανάλογα από τθ διεκνι οικονομικι
κρίςθ, αδυνατϊντασ να προβεί ςε υποτίμθςθ του με αποτζλεςμα να υφίςταται μεγάλο πλιγμα ςτθ ςθμαντικότερθ
βιομθχανία τθσ, δθλαδι τον τουριςμό.
‘Μζςα ςε ζνα χρόνο από τθν υιοκζτθςθ του ευρϊ, οι τιμζσ των αγακϊν αυξικθκαν ταχφτατα και ο τουριςμόσ
δζχτθκε ςοβαρό πλιγμα. Θ πλειοψθφία μετάνιωςε για το τζλοσ τθσ περιόδου τθσ δραχμισ και περιςςότερο απ’
όλουσ μετάνιωςαν οι μικρζσ επιχειριςεισ.’
Ωσ μία από τισ αιτίεσ τθσ δυςανάλογα μεγάλθσ επιρροισ τθσ διεκνοφσ κρίςθσ ςτθν Ελλάδα ςε ςφγκριςθ με άλλεσ
βαλκανικζσ χϊρεσ θ ζκκεςθ αναφζρει τουσ Ολυμπιακοφσ αγϊνεσ ςτθν Ακινα, υποςτθρίηοντασ ότι οδιγθςαν ςε
αφξθςθ του, ιδθ τότε, πολφ μεγάλου κρατικοφ χρζουσ.
‘Μία κουλτοφρα με παράδοςθ ςτα ρουςφζτια και τθ διαφκορά κακϊσ και θ απαξίωςθ και αποξζνωςθ των Ελλινων
από το κράτοσ τουσ που οδιγθςαν ςτθν αφξθςθ τθσ φοροδιαφυγισ και του ρόλου τθσ μαφρθσ και γκρι οικονομίασ’
αποτελοφν μερικζσ ακόμθ από τισ ςθμαντικότερεσ αιτίεσ τθσ κρίςθσ, ςφμφωνα με τθν ζρευνα, ενϊ το γεγονόσ πωσ
‘θ διεκνισ παρουςία τθσ Ελλάδασ περιορίηεται ςτο ρόλο των τραπεηϊν και τθσ ναυτιλίασ, με τθν τελευταία να ζχει

76

τθν ζδρα τθσ κυρίωσ ςτο Λονδίνο, τθ Νζα Υόρκθ ι τθν Ελβετία’ είναι κάποιοι επιπρόςκετοι λόγοι που κάνουν τθν
ελλθνικι οικονομία ιδιαίτερα ευάλωτθ ςτουσ διεκνείσ οικονομικοφσ τριγμοφσ.
“Το άνοιγμα των βιβλίων από τθ νζα κυβζρνθςθ τθσ χϊρασ ςτα τζλθ του 2009, που αποκάλυψε μία πολφ χειρότερθ
δθμοςιονομικι κζςθ από αυτιν που ιταν κοινϊσ γνωςτι και με τον τρόπο που αυτό ζγινε να είναι ολοφάνερο πωσ
είχε ωσ ςτόχο να ρίξει όςο το δυνατόν μεγαλφτερο βάροσ τθσ ευκφνθσ ςτθν προθγοφμενθ κυβζρνθςθ αλλά και θ
παραδοχι αλλοίωςθσ ςτατιςτικϊν ςτοιχείων’ αποτελοφν άλλθ μία από τισ αιτίεσ τθσ δθμιουργίασ τθσ ελλθνικισ
κρίςθσ, ςφμφωνα με τθν ζρευνα.
Σφμφωνα με τθν ζκκεςθ οι περιςςότεροι οικονομολόγοι ςυμφωνοφν πωσ θ κρίςθ προκλικθκε εξαιτίασ των
υπερβολικϊν κρατικϊν δαπανϊν, ενϊ θ ανάπτυξθ του δθμόςιου τομζα και του χρζουσ κεωροφνται επίςθσ
ςθμαντικζσ παράμετροι. ‘Οι οικονομολόγοι εςτιάηουν ςτθ περίοδο προ Ολυμπιακϊν αγϊνων και κεωροφν ότι
υπιρξε επιτάχυνςθ των δθμόςιων δαπανϊν ωσ αποτζλεςμα των αγϊνων και ςτθ ςυνζχεια ότι οι δαπάνεσ
διατθρικθκαν υψθλζσ κακϊσ υπιρχε εφκολθ πρόςβαςθ ςε κεφάλαια εξαιτίασ τθσ ςυμμετοχισ τθσ Ελλάδασ ςτθν
ΕΕ'.’
Αυτι θ ιςτορία, όμωσ, είναι ςτθν πραγματικότθτα ‘αρκετά λανκαςμζνθ’, ςθμειϊνει θ ζκκεςθ, υποςτθρίηοντασ πωσ
το πρόβλθμα υπερβολικϊν κρατικϊν δαπανϊν είναι παρόν ςτθν Ελλάδα από το Β’ Ραγκόςμιο Ρόλεμο και μετά ενϊ
εντάκθκε ςτο διάςτθμα των τελευταίων τριάντα ετϊν.
'Ακόμθ και μία περιλθπτικι εξζταςθ των ςτοιχείων δείχνει πωσ το 1999, όταν θ πρϊτθ αίτθςθ τθσ Ελλάδασ για να
ενταχκεί ςτθ ηϊνθ του ευρϊ απορρίφκθκε, οι δθμόςιεσ δαπάνεσ βρίςκοντασ ςτο ίδιο ελλειμματικό επίπεδο με
αυτζσ που βρίςκονται ςιμερα. Θ αφξθςθ του ιδιωτικοφ χρζουσ ςυνδζκθκε με μία καίρια κοινωνικι αλλαγι ςτισ
τελευταίεσ δφο γενεζσ, κατά τισ οποίεσ θ Ακινα ζγινε μεγαλοφπολθ και ζνα τεράςτιο ποςοςτό τθσ Ελλάδασ
ςυγκεντρϊκθκε ςε μία περιοχι και απζκτθςε δυτικό καταναλωτικό προφίλ και τρόπο ηωισ.’
Σφμφωνα με τθν ζκκεςθ θ Ελλάδα ζπρεπε να ζχει προβεί ςε περικοπι των δθμοςίων δαπανϊν εδϊ και τριάντα
χρόνια, όπωσ ςυνιςτοφςαν εξωτερικοί οικονομικοί αναλυτζσ, αλλά θ οργάνωςθ και θ δομι τθσ κοινωνίασ δροφςαν
ωσ απαγορευτικοί παράγοντεσ, ‘ενϊ όςοι βρίςκονται εκτόσ Ελλάδασ πολφ δφςκολα μποροφν να εκτιμιςουν πόςο
χαμθλοί είναι, ςτθν πραγματικότθτα, οι μιςκοί ιδιαίτερα για τουσ ανειδίκευτουσ εργάτεσ, γεγονόσ που
αποτυπϊκθκε ςτα μεγάλα ποςοςτά που ζλαβαν τα κόμματα τθσ αριςτεράσ και οι αριςτερζσ πτζρυγεσ του
ςοςιαλιςτικοφ κόμματοσ ςτισ εκλογζσ του 2009.’
‘Θ ζκκεςθ ςυνεχίηει υποςτθρίηοντασ πωσ ‘ςτισ ςυηθτιςεισ καφενείου, υπάρχει πρόςφορο ζδαφοσ ϊςτε θ κρίςθ να
αποδοκεί ςτθν απλθςτία των Αγγλο – Αμερικανϊν τραπεηιτϊν, ςτουσ Εβραίουσ και ςτουσ ντόπιουσ ελεγκτζσ
μονοπωλίων. Επιπλζον, θ παραδοςιακι ςτροφι των Ελλινων προσ τθ ΢ωςία ενδζχεται να αυξθκεί ςτο περιβάλλον
τθσ τρζχουςασ κρίςθσ.’
Πςον αφορά ςτισ αντοχζσ τθσ κυβζρνθςθσ απζναντι ςτισ αντιδράςεισ που αναμζνεται να προκφψουν από τθ λιψθ
‘δρακόντειων μζτρων’ θ ζκκεςθ αναφζρει πωσ: ‘το ΡΑΣΟΚ ζχει πολλοφσ φίλουσ μεταξφ των ευρωπαϊκϊν
ςοςιαλιςτικϊν κρατϊν και ςτενζσ ςχζςεισ με τθ Βρετανικι κυβζρνθςθ ςτο Λονδίνο. Οριςμζνοι βοθκοί κλειδιά του
Ραπανδρζου ζχουν ιςχυροφσ βρετανικοφσ δεςμοφσ. Μζνει να φανεί τί ςυμβουλζσ κα λάβει και ςε ποιο βακμό κα
μπορζςει να ξεπεράςει τθ δυνατι αντίςταςθ που κα αςκθκεί από τθ βάςθ, αν θ κυβζρνθςθ ςκοπεφει να
προςπακιςει να παραμείνει ςτθν Ευρωηϊνθ.’ ‘Πλεσ οι περικοπζσ ζχουν βρει αντίςταςθ από τα ςωματεία’ αναφζρει
θ ζκκεςθ, ‘τα οποία είναι πολφ ςτενά ςυνδεδεμζνα με τθν αριςτερά και για άλλθ μία φορά μία αριςτερι παράταξθ
παίηει ςθμαντικό ρόλο ςτισ εξελίξεισ ςε μία δυτικι χϊρα’ ενϊ προςκζτει ότι ‘θ Νζα Δθμοκρατία είναι μία ςτακερι
αντίπαλθ δφναμθ αλλά θ αξιοπιςτία τθσ ζχει αναπόφευκτα κιγεί εξαιτίασ τθσ αλλοίωςθσ των ςτατιςτικϊν ςτοιχείων
ςτθν περίοδο πριν τισ εκλογζσ του 2009’.

77

‘Στθν τρζχουςα φάςθ θ κυβζρνθςθ διανφει κάτι που μπορεί να παρομοιαςτεί με τθν περίοδο του γαμιλιου
ταξιδιοφ τθσ και θ επιςιμανςθ τθσ ανάγκθσ για μζτρα λιτότθτασ ζχει βρει ευρεία αποδοχι, τουλάχιςτον ςτθ
κεωρία’ αναφζρεται ςτθν ζκκεςθ. ‘Υπάρχουν, ωςτόςο, ςοβαρζσ εςωτερικζσ εντάςεισ ςτον κόμμα, εξαιτίασ του
προγράμματοσ περικοπϊν και μία μελλοντικι διάςπαςθ του δε μπορεί να αποκλειςτεί αν και μάλλον αυτό δεν
πρόκειται να ςυμβεί ςτο βραχυπρόκεςμο ορίηοντα’ προςκζτει θ ζκκεςθ.
‘Θ ςοβαρότερθ δυςκολία για τθν κυβζρνθςθ προζρχεται από τθ ςοβαρι μείωςθ του πραγματικοφ ειςοδιματοσ των
πολιτϊν, με ζναν τρόπο που δεν ζχει ςυμβεί εδϊ και πολλζσ δεκαετίεσ, με ηθτιάνουσ ςτουσ δρόμουσ, και
ανκρϊπουσ που δυςκολεφονται να αποπλθρϊςουν τα καταναλωτικά τουσ δάνεια’ αναφζρει θ ζκκεςθ,
προςκζτοντασ πωσ το τίμθμα από το υψθλό κόςτοσ διαβίωςθσ ςτθ χϊρα και τθ μειωμζνθ ανταγωνιςτικότθτα τθσ
εξαιτίασ τθσ παραμονισ τθσ ςτο ευρϊ, κα είναι μεγάλο.
Θ ζκκεςθ ςυνεχίηει προβλζποντασ ότι το πακζτο ςτιριξθσ κα αποτφχει να ςτακεροποιιςει τθν κατάςταςθ ςτο
μεςοπρόκεςμο ορίηοντα ενϊ υποςτθρίηει πωσ ‘δεν υπάρχει καμία εγγφθςθ ότι θ κυβζρνθςθ κα καταφζρει,
πράγματι, να βελτιϊςει τθ δθμοςιονομικι κατάςταςθ με ουςιαςτικό και μόνιμο τρόπο, ενϊ υπάρχουν εκλογικζσ
περιφζρειεσ ςτθ χϊρα που είναι ςε τζτοιο βακμό εναντίον τθσ Αμερικισ, που θ προοπτικι τθσ πτϊχευςθσ, τθσ
εξόδου από τθν ΕΕ και τθσ απαγκίςτρωςθσ από τισ διεκνείσ τράπεηεσ κα βρει κετικι αποδοχι.’
Σε επόμενο άρκρο κα παρουςιάςω το δεφτερο μζροσ τθσ ζκκεςθσ τθσ Αμυντικισ Ακαδθμίασ του Θνωμζνου
Βαςιλείου.

78

12-08-2010

Έκθεςη βόμβα για την Ελλϊδα(ΙΙ):Πώσ η κρύςη επηρεϊζει την αςφϊλεια και την ϊμυνα τησ
Ελλϊδασ
Σε προθγοφμενο άρκρο παρουςίαςα το πρϊτο μζροσ ζκκεςθσ για τθν ελλθνικι κρίςθ τθσ Αμυντικισ Ακαδθμίασ του
Θνωμζνου Βαςιλείου. που είναι το ανϊτερο ςτρατιωτικό εκπαιδευτικό ίδρυμα τθσ Βρετανίασ, επίςθμα
ςυνδεδεμζνο με το κράτοσ και με το Βρετανικό Υπουργείο Άμυνασ. Σε αυτό το άρκρο παρουςιάηεται το δεφτερο
τμιμα τθσ ζκκεςθσ, το οποίο είναι ιδιαίτερα ενδιαφζρον κακϊσ αγγίηει κζματα άμυνασ και διπλωματίασ
ςυνδζοντασ τα με τθν οικονομικι κρίςθ, ενϊ κλείνει με τθν πολιτικοκοινωνικι ανάλυςθ και τισ προβλζψεισ τθσ
Ακαδθμίασ για το βραχυπρόκεςμο και πιο μακρινό πολιτικό ςκθνικό ςτθν Ελλάδα.

‘Θ Τουρκία ζχει ιδθ ξεκινιςει τθν εκμετάλλευςθ τθσ ελλθνικισ κρίςθσ με ιςχυρζσ διπλωματικζσ και εμπορικζσ
πρωτοβουλίεσ’ υποςτθρίηει θ ζκκεςθ, ‘ενϊ οι ΘΡΑ δεν απαςχολοφνται ιδιαίτερα από τισ ςυνζπειεσ που μπορεί να
ζχει μία ελλθνικι πτϊχευςθ ςτισ χϊρεσ των Βαλκανίων, κακϊσ το ενδιαφζρον τουσ ςε αυτιν τθ φάςθ δεν είναι το
ίδιο μεγάλο γι’ αυτιν τθν περιοχι όςο ιταν παλαιότερα.’ Πςον αφορά ςτο κζμα τθσ εξοικονόμθςθσ χρθμάτων από
τθ μείωςθ των εξοπλιςμϊν, ‘θ Ελλάδα δεν ζχει καταφζρει κάτι ιδιαίτερο ςε αυτόν τον τομζα όπωσ φάνθκε από τισ
ςυναντιςεισ Ερντογάν – Ραπανδρζου’ αναφζρει θ ζκκεςθ.
Σφμφωνα με τθν ζκκεςθ θ οικονομικι κατάςταςθ τθσ Τουρκίασ είναι ‘μακριά από ιδανικι’ αλλά ‘το ςτρατθγικό τθσ
πλεονζκτθμα ςτισ εξαγωγζσ τροφίμων κακϊσ και το γεγονόσ ότι ζχει τεράςτιεσ γόνιμεσ εκτάςεισ γθσ τισ οποίεσ
νοικιάηει ςε πλοφςιεσ χϊρεσ με ζλλειψθ τροφίμων όπωσ θ Σαουδικι Αραβία ςε ςυνδυαςμό με τθν εκρθκτικι
τουριςτικι τθσ ανάπτυξθ, κάνουν τθ χϊρα οικονομικά ανκεκτικι, ενϊ μία νζα πολιτικι ανεξαρτθςίασ που ζχει
υιοκετιςει ςτο τελευταίο διάςτθμα ςε ςυνδυαςμό με τθν αφξθςθ τθσ πολιτικισ τθσ απόςταςθσ από το Λςραιλ ςε
πολφ μεγάλο βακμό, τθσ παρζχει ζνα εξαιρετικά ευνοϊκό γι’ αυτιν πλεονζκτθμα. Τα ςφνορα με τθ Συρία
είναι ορκάνοιχτα για τθ διεξαγωγι εμπορίου ενϊ το ίδιο ςυμβαίνει και με τα Βαλκάνια.’
Θ ζκκεςθ υποςτθρίηει ότι θ ‘Άγκυρα επικυμεί να εμπλακεί πολφ περιςςότερο ςτθν προςταςία των δικαιωμάτων
των Μουςουλμάνων ςτθ Βοςνία’ ενϊ τονίηει πωσ ‘ο ρόλοσ κλειδί τθσ Τουρκίασ ςτθ Δθμοκρατία των Σκοπίων είναι
πικανό να εμποδίςει τθ λφςθ του προβλιματοσ τθσ ονομαςίασ’
Πςον αφορά ςτο Κυπριακό, θ ζκκεςθ αναφζρει πωσ ‘ θ τρζχουςα οικονομικι δυςκολία τθσ Ελλάδασ και θ ευνοϊκι
οικονομικι κζςθ αλλά και θ αυτοπεποίκθςθ τθσ Τουρκίασ κάνει απίκανθ μία πρόωρθ λφςθ του Κυπριακοφ ενϊ
αυξάνει τθν πικανότθτα για διαχωριςμό του νθςιοφ.’ Θ ζκκεςθ αναφζρει για το όνομα των Σκοπίων πωσ ‘μετά από
μία προςζγγιςθ του Ομπάμα το καλοκαίρι του 2009, θ κυβζρνθςθ του ζχει αποςταςιοποιθκεί από τισ ελλθνικζσ
κζςεισ και ζχει βελτιϊςει τισ ςχζςεισ τθσ με τθν Σκοπιανι κυβζρνθςθ’. Τζλοσ, ςφμφωνα με τθν ζκκεςθ, θ κρίςθ
αναμζνεται να προκαλζςει δυςφορία ςτισ ςχζςεισ μεταξφ Ελλάδασ Σκοπίων και Ελλάδασ Βουλγαρίασ.

Πολιτικι ανάλυςθ – πρόβλεψθ επιδείνωςθσ τθσ κοινωνικισ αναταραχισ
‘Στο βραχυπρόκεςμο ορίηοντα οι εξελίξεισ είναι πικανόν να ευνοιςουν τθν ελλθνικι κυβζρνθςθ’ προβλζπει θ
ζκκεςθ. ‘Το ςχζδιο του Μαΐου ζχει αποςφρει το πρόβλθμα τθσ αςτακοφσ ςχζςθσ τθσ Ελλάδασ με τισ
χρθματοπιςτωτικζσ αγορζσ. Θ χρθματοδότθςθ του χρζουσ κα προχωριςει, χωρίσ αμφιβολία, με επιτυχία για λίγο
αν και με πολφ υψθλό και το πικανότερο ολοζνα αυξανόμενο κόςτοσ για τισ μελλοντικζσ γενιζσ των Ελλινων’.
‘Ρολλοί Ζλλθνεσ είναι πικανόν να αντιδράςουν τϊρα ςε μία νζα αλλαγι κατεφκυνςθσ (και να υποςτθρίξουν το
υπάρχον ςχζδιο), κακϊσ κα νιϊκουν πωσ το ςχζδιο του Μαΐου δείχνει τθν μοναδικι ςθμαςία τθσ Ελλάδασ ςτον
κόςμο και αναδεικνφει τθν κλθρονομιά που αφινει ςε μία ςτακερι Ευρϊπθ.’ υποςτθρίηει θ ζκκεςθ.

79

‘Θ Ελλάδα ζχει δυςανάλογα μεγάλο, ςε ςχζςθ με το μζγεκοσ τθσ, αρικμό εκπροςϊπων τθσ ςτισ Βρυξζλλεσ και κα
προςπακιςει να προωκιςει τθν πολιτικι τθσ ενϊ είναι πικανό να βρει υποςτιριξθ από δεφτερθσ και τρίτθσ
βακμίδασ κράτθ με αδφναμεσ οικονομίεσ που περιμζνουν αιϊνια επιδότθςθ του ελιτίςτικου τρόπου ηωισ τουσ από
τουσ φορολογοφμενουσ των κρατϊν πρϊτθσ βακμίδασ’ αναφζρει θ ζκκεςθ.
‘Είναι πικανόν ο Ραπανδρζου να ποντάρει ςτο ότι κα ξεςπάςει μία άλλθ κρίςθ χρζουσ ςτθ διεκνι ςκθνι ςφντομα
και θ πωσ θ Ελλάδα κα ξεχαςτεί αν, για παράδειγμα, υπάρξει μία μεγάλθ τραπεηικι Λςπανικι κρίςθ’ γράφει θ
ζκκεςθ προςκζτοντασ ‘αυτό πρόκειται μάλλον για περίπτωςθ λανκαςμζνθσ αιςιοδοξίασ. Κακϊσ οι ςυνζπειεσ τθσ
κρίςθσ κα επιβαρφνουν όλεσ τισ βαςικζσ αςτικζσ κοινωνικζσ ομάδεσ αλλά και τισ πιο αδφναμεσ κοινωνικζσ ομάδεσ
και τουσ αγρότεσ, κα υπάρξουν διαδθλϊςεισ και κα είναι πολφ δφςκολο να κρατθκοφν μακριά από τθ χϊρα τα
διεκνι ΜΜΕ.’
‘Κατά τθ διάρκεια του καλοκαιριοφ και όςο επιςκζπτονται τθ χϊρα τουρίςτεσ για τισ διακοπζσ τουσ ςτισ ελλθνικζσ
παραλίεσ, θ κοινωνικι ζνταςθ κα είναι μειωμζνθ αλλά κα αναηωπυρωκεί από το Φκινόπωρο όταν χιλιάδεσ
απόφοιτοι γυμναςίων, λυκείων και ανϊτερων εκπαιδευτικϊν ιδρυμάτων βγουν ςτθν αγορά εργαςίασ και
ςυνειδθτοποιιςουν πωσ υπάρχουν ελάχιςτεσ ι και κακόλου ευκαιρίεσ γι’ αυτοφσ’ υποςτθρίηει ςτον επίλογο τθσ θ
ζκκεςθ.

80

19-08-2010

Ελληνικό κρύςη Corp’: μύα επιχεύρηςη τριςεκατομμυρύων δολαρύων
Σφμφωνα με το google, τθ μεγαλφτερθ μθχανι αναηιτθςθσ ςτον ιντερνζτ, από το Δεκζμβριο του 2009 μζχρι το
Μάιο του 2010 ο αρικμόσ των αναηθτιςεων τθσ λζξθσ ‘Ελλάδα – Greece’ αυξικθκε περιςςότερο από 400% από το
μζςο όρο των τελευταίων 5 ετϊν, κακϊσ το διεκνζσ ενδιαφζρον ςτράφθκε ςτθ μικρι χϊρα τθσ Μεςογείου με τθ
μεγαλφτερθ, ίςωσ, ιςτορικι διαδρομι και παράδοςθ ςτον κόςμο, θ οποία είχε πλθγεί από τθν κρίςθ χρζουσ. Στο
ηενίκ τθσ κρίςθσ, οι αναηθτιςεισ για τθ λζξθ ‘Ελλάδα’ ζφταςαν ςε αρικμό αυτζσ που είχαν καταγραφεί τθν περίοδο
των Ολυμπιακϊν Αγϊνων, ςυνδζοντασ τθν κρίςθ με τουσ αγϊνεσ με ζναν παράδοξο και απρόβλεπτο τρόπο.
Εφθμερίδεσ, κανάλια και θλεκτρονικά ΜΜΕ κάλυπταν τθν ‘ελλθνικι κρίςθ’ με εκτενι και ςυνεχι ρεπορτάη, τα
περιςςότερα των οποίων κατζλθγαν ςτο ςυμπζραςμα ότι θ Ελλάδα ‘ζκλεψε’ ςτισ εξετάςεισ για να μπει ςτθν ΕΕ,
παραποιϊντασ ςτατιςτικά ςτοιχεία και κρφβοντασ τμιμα του χρζουσ τθσ χρθςιμοποιϊντασ χρθματιςτθριακά
προϊόντα με τθ βοικεια τθσ Goldman, ενϊ ςτθ ςυνζχεια θ παραποίθςθ των ςτοιχείων τθσ ζγινε βολικι ςυνικεια
και όταν αποδείχτθκε πωσ το ζλλειμμα τθσ ιταν πολφ μεγαλφτερο από αυτό που παραδεχόταν επίςθμα, θ
πιςτολθπτικι τθσ αξιοπιςτία καταρρακϊκθκε, το κόςτοσ δανειςμοφ εκτοξεφτθκε και θ ςτρόφιγγα του δανεικοφ
χριματοσ ζκλειςε, ςτζλνοντάσ τθν ςτθν αγκαλιά τθσ ϋτρόικασϋ προκειμζνου να αποφφγει τθν πτϊχευςθ.
Το θκικό δίδαγμα τθσ ‘μοντζρνασ ελλθνικισ τραγωδίασ’, όπωσ χαρακτθρίςτθκε από διεκνι ΜΜΕ θ κρίςθ, ιταν πωσ
τα κράτθ πρζπει να ςυμμαηζψουν τα δθμοςιονομικά τουσ, να πλθρϊςουν τα χρζθ τουσ και να ζχουν άψογα
ςτατιςτικά ςτοιχεία, ϊςτε να αποφφγουν να γίνουν θ επόμενθ ‘Ελλάδα’.
Μία ματιά ςτα δθμοςιεφματα τθσ κρίςιμθσ περιόδου μετά το Δεκζμβριο του 2009, αφινει τθν αίςκθςθ τθσ
μεταφοράσ μία ‘προειδοποίθςθσ’ για τουσ πολίτεσ όλου του κόςμου, ότι κα πρζπει να κάνουν ό,τι μποροφν
προκειμζνου να αποτρζψουν μία, παρόμοια με τθν ελλθνικι, κρίςθ να χτυπιςει τθν πόρτα τθσ δικισ τουσ χϊρασ.
Κυμάμαι ςε ςυνζντευξθ που είχα δϊςει τον Λοφνιο του 2010 ςτο μεγαλφτερο κρατικό Λαπωνικό κανάλι ότι θ πρϊτθ
ερϊτθςθ του δθμοςιογράφου ιταν: ‘πϊσ ζφταςε θ Ελλάδα ωσ εδϊ και τί πρζπει να κάνει θ Λαπωνία για να μθν
πάκει τα ίδια;’
Το ελλθνικό πάκθμα είχε τεράςτια απιχθςθ διεκνϊσ και ζγινε αντικείμενο προσ εκμετάλλευςθ από τα ΜΜΕ από
τθν πρϊτθ ςτιγμι, με τα ςτοιχεία του google να δείχνουν πωσ ζχουν γραφτεί περιςςότερα από 30 εκ άρκρα ςχετικά
με τθν ελλθνικι κρίςθ, ενϊ θ φράςθ αυτι ζχει μπει ςε περιςςότερα από 3000 πρωτοςζλιδα ςε όλον τον κόςμο.
Μζςα ςε λίγουσ μινεσ από τθν ζναρξθ τθσ, ζρευνεσ για τθν ελλθνικι κρίςθ ξεπθδοφςαν από παντοφ και τα
κορυφαία πανεπιςτιμια του κόςμου δεν κεωροφνταν πωσ ακολουκοφςαν τθν επικαιρότθτα αν δεν είχαν μία ςειρά
εκκζςεων για τθν οικονομία τθσ Ελλάδασ, ενϊ δεν υπιρξε επενδυτικι – χρθματιςτθριακι εταιρία ι τράπεηα που να
ςζβονταν τον εαυτό τθσ και να μθν ςυμπεριλάμβανε ςτισ αναλφςεισ τθσ αναφορζσ για τθν ελλθνικι κρίςθ και τισ
επιπτϊςεισ τθσ,
Οι κυβερνιςεισ ανά τον κόςμο ζςπευςαν να χρθςιμοποιιςουν τα τεκταινόμενα ςτθν Ελλάδα ωσ παράδειγμα για το
τί κα μποροφςε να ςυμβεί ςτθ χϊρα τουσ αν δε λάμβανε ςυγκεκριμζνα μζτρα, προωκϊντασ ζτςι περικοπζσ μιςκϊν
και υιοκετϊντασ ςκλθρζσ δθμοςιονομικζσ πολιτικζσ, ενϊ ςτισ ΘΡΑ θ ελλθνικι κρίςθ χρθςιμοποιικθκε, πζρα από
οτιδιποτε άλλο, για να βοθκιςει τθ FED να τυπϊςει νζο χριμα και να το δανείςει ςτο κράτοσ.
Θ Γερμανία και θ Ευρϊπθ, με τθ βοικεια των ΘΡΑ, μετζτρεψαν το πρόβλθμα ρευςτότθτασ τθσ Ελλάδασ ςε
πραγματικό κρίλερ, ςυνδράμοντασ ςτθ προςπάκεια των διεκνϊν κερδοςκόπων για τθν πτϊςθ του ευρϊ, με
αποτζλεςμα θ ευρωπαϊκι οικονομία και ιδιαίτερα θ Γερμανικι να πατιςουν ςτθν πλάτθ τθσ Ελλάδασ προκειμζνου
να πετφχουν τθ δικι τουσ ανάρρωςθ, με τθ μεγαλφτερθ οικονομία τθσ Ευρϊπθσ να αναμζνεται να κερδίςει μζχρι το
τζλοσ του ζτουσ και ςφμφωνα με τα τελευταία ςτοιχεία, περιςςότερα από 600 δισ ευρϊ χάρθ ςτθν ελλθνικι κρίςθ.
Είναι ιδιαίτερα ενδιαφζρον πωσ, ςφμφωνα με το google, μετά τθν Ακινα και τθ Λευκωςία, θ τρίτθ ςε αναηθτιςεισ
τθσ λζξθσ ‘Ελλάδα’ ςτο ιντερνζτ πόλθ, από το Δεκζμβριο και μετά, είναι θ Νζα Υόρκθ, με τθν Ουάςιγκτον να
βρίςκεται ςτθν 7θ κζςθ ςτθν αναηιτθςθ τθσ φράςθσ ‘ελλθνικι κρίςθ’.

81

Ο φόβοσ ότι θ Ελλάδα ιταν μόνο θ αρχι και πωσ κα ακολουκιςουν και άλλεσ ευρωπαϊκζσ χϊρεσ καλλιεργικθκε
ζντεχνα από τισ ΘΡΑ, με αποτζλεςμα ζνασ πακτωλόσ κεφαλαίων να φφγουν από τθν Ευρϊπθ και να μεταφερκοφν
ςε αυτζσ, βοθκϊντασ, μεταξφ άλλων, ςτθν αναχρθματοδότθςθ του αμερικανικοφ χρζουσ με το δεφτερο χαμθλότερο
κόςτοσ ςτα τελευταία 20 χρόνια.
Ο φόβοσ ότι θ Ευρϊπθ κινδυνεφει με διάλυςθ εξαιτίασ τθσ ελλθνικισ κρίςθσ μεγάλωςε μζςα από τα φφλλα των
αμερικανικϊν εφθμερίδων οι οποίεσ υποςτιριηαν πωσ ο μόνοσ αςφαλισ τόποσ για τα κεφάλαια των Αμερικανϊν
ιταν θ χϊρα τουσ, με αποτζλεςμα να οδθγιςουν ςτθ μαηικότερθ τοποκζτθςθ πολιτϊν ςε κρατικό χρζοσ μζςω τθσ
αγοράσ ομολόγων από το 1960.
Ακόμθ και θ βαριά πλθγωμζνθ αμερικανικι βιομθχανία αυτοκινιτων ενιςχφκθκε χάρθ ςτθν κρίςθ, κακϊσ οι
Αμερικανοί μείωςαν τισ αγορζσ ευρωπαϊκϊν αυτοκινιτων υπό το φόβο μίασ ενδεχόμενθσ πτϊχευςθσ τουσ και
προτίμθςαν αμερικανικά αυτοκίνθτα ςτο μεγαλφτερο βακμό των τελευταίων 18 μθνϊν.
Εκτόσ ΘΡΑ, ο τουριςμόσ ςε Τουρκία, Βουλγαρία και ΢ουμανία ενιςχφκθκε από τθ μείωςθ του τουριςμοφ ςτθν
Ελλάδα, ενϊ χάρθ ςτθν ελλθνικι κρίςθ και τα μζτρα δθμοςιονομικισ εξυγίανςθσ που αυτι προκάλεςε ςτθν
Ευρϊπθ, αυξικθκε ιδιαίτερα ο εςωτερικόσ τουριςμόσ με τουσ πολίτεσ να προτιμοφν να μείνουν εντόσ παρά να
ταξιδζψουν εκτόσ τθσ χϊρασ τουσ.
Αυτά είναι ελάχιςτα μόνο από τα ςτοιχεία που αποκαλφπτουν μία επιχείρθςθ τριςεκατομμυρίων δολαρίων που
ζχει ςτθκεί με εφαλτιριο τθν ελλθνικι κρίςθ, θ οποία μεγαλϊνει και επεκτείνεται ςυνεχϊσ, ζχοντασ φτάςει ιδθ και
ςτθ χϊρα μασ, όπου τα περιςςότερα κζρδθ για τουσ μετόχουσ τθσ ‘Ελλθνικι κρίςθ Corp’ αναμζνεται να γραφτοφν
ςτο μζλλον.

82

15-10-10

Σύ δεύχνουν οι αριθμού για την πραγματικό οικονομικό κατϊςταςη τησ Ελλϊδασ
Μετά τα εφςθμα από το ΔΝΤ, τθν ΕΕ και τθν ΕΚΤ για τθν υλοποίθςθ των όρων του πακζτου ςτιριξθσ, ζχουν αρχίςει
να γίνονται ςτθν Ελλάδα οι πρϊτεσ αιςιόδοξεσ δθλϊςεισ και προβλζψεισ για τθν πορεία τθσ ελλθνικισ οικονομίασ
από τράπεηεσ, οικονομολόγουσ και κυρίωσ πολιτικοφσ, οι οποίεσ, μεταξφ άλλων, βλζπουν ‘το τζλοσ τθσ κρίςθσ ςτο β’
εξάμθνο του 2011’ και τθν ‘επιςτροφι τθσ Ελλάδασ ςτισ αγορζσ κεφαλαίων μζςα ςτο 2011’.
Ραρακολουκϊντασ κανείσ τθ νζα αυτι τάςθ, δε μπορεί να κυμθκεί παλαιότερεσ εκτιμιςεισ για ότι θ Ελλάδα δε κα
επθρεάηονταν ιδιαίτερα από τθ διεκνι κρίςθ, για το ότι θ οικονομία τθσ ιταν ιςχυρι και κα ζμενε, ςχεδόν, ςτο
απυρόβλθτο, πωσ δεν είχε πρόβλθμα ρευςτότθτασ αλλά αντίκετα πρόβλθμα ςωςτισ διαχείριςθσ των χρθμάτων
που είχε ςε περίςςεια, πωσ δεν επρόκειτο να ςτραφεί ςτο ΔΝΤ, πωσ δε κα είχε πρόβλθμα να δανειςτεί από τισ
αγορζσ κεφαλαίων, πωσ δε χρειαηόταν βοικεια από κανζναν κλπ.
Και ενϊ πλθκαίνουν οι διεκνείσ εκκζςεισ που δείχνουν ότι θ χϊρα ζχει λάβει μία περίοδο χάριτοσ, το πολφ, τριϊν
ετϊν, μζχρισ ότου προλάβει να λειτουργιςει ο μθχανιςμόσ που κα αλλάξει τα νομικά χαρακτθριςτικά και τθν
ιδιοκτθςία του ελλθνικοφ χρζουσ ϊςτε οι μεγάλεσ τράπεηεσ να απαλλαγοφν από τα ‘τοξικά’ ελλθνικά ομόλογα και
αυτά να μεταφερκοφν με νζο νομικό κακεςτϊσ ςτθν ΕΚΤ και ςτισ χϊρεσ τθσ ΕΕ (οι οποίεσ ςτθν πορεία υπό τθν
θγεςία του ΔΝΤ, τθσ ΕΚΤ και των μεγάλων ευρωπαϊκϊν δυνάμεων κα αποφαςίςουν για το μζλλον τθσ χϊρασ), θ νζα
τάςθ που δθμιουργείται ςτθν Ελλάδα εν μζςω τθσ τρζχουςασ βακιάσ κρίςθσ, ξεπερνά τα όρια τθσ πολιτικισ
δεοντολογίασ όςον αφορά ςτθν ωραιοποίθςθ και αλλοίωςθ τθσ πραγματικισ εικόνασ τθσ οικονομίασ ςτο
μεγαλφτερο, ίςωσ, βακμό των τελευταίων 40 ετϊν.
Θ αλικεια είναι πωσ δε χρειάηεται να κοιτάξουμε πολφ πιο μακριά από τον κοντινότερο εμπορικό δρόμο για να
αντιλθφκοφμε πωσ θ κατάςταςθ δεν πρόκειται, φυςικά, να βελτιωκεί ςτουσ επόμενουσ μινεσ αλλά αξίηει να
ρίξουμε μία ματιά ςτουσ ‘αρικμοφσ’ τθσ ελλθνικισ οικονομίασ και να τουσ ςυγκρίνουμε με αυτοφσ των 50
μεγαλφτερων κρατϊν του κόςμου, για να δοφμε ποια είναι θ πραγματικι κατάςταςθ τθσ Ελλάδασ ςφμφωνα με
αυτοφσ.
Ξεκινϊντασ από τα ςτοιχεία για τθν ανεργία που πρωταγωνίςτθςαν ςιμερα ςτα ΜΜΕ, το ποςοςτό ανεργίασ ςτθν
Ελλάδα εκτοξεφτθκε ςτο 12% το Μάιο ζναντι 8,5% τον αντίςτοιχο μινα του 2009, ςθμειϊνοντασ τθ μεγαλφτερθ
ετιςια αφξθςθ που ζχει καταγραφεί από τότε που άρχιςαν να κρατοφνται τα ςχετικά αρχεία. Σε ςφγκριςθ με τον
Μάιο του 2009, οι άνεργοι αυξικθκαν (+43,2%) κατά 181.784 άτομα, ςε 602.185. Ζναντι του Απριλίου, αυξικθκαν
κατά 5.206 άτομα (+0,9%). Το πικανότερο είναι πωσ αυτι θ εικόνα κα επιδεινωκεί μετά το τζλοσ τθσ κερινισ
περιόδου όταν το φρζςκο εργατικό δυναμικό κα βγει ςτθν αγορά εργαςίασ ενϊ θ τάςθ αναμζνεται να παραμείνει
ανοδικι όςο θ κρίςθ κα βακαίνει.
Ακόμθ και με το τρζχον ποςοςτό του 12%, όμωσ, θ Ελλάδα κατατάςςεται ςτθν 6θ χειρότερθ κζςθ ςτον κόςμο ςτα
ποςοςτά ανεργίασ, πάνω από χϊρεσ όπωσ θ Βενεηουζλα, θ Χιλι, το Ρεροφ, θ Λνδονθςία, θ Ρολωνία, θ Βραηιλία, το
Μεξικό, το Ρακιςτάν κλπ.
Θ Ελλάδα βρίςκεται ςτθν 6θ χειρότερθ κζςθ ςτον κόςμο (μεταξφ των 50 μεγαλφτερων κρατϊν) και ωσ προσ το
ποςοςτό μείωςθσ του ΑΕΡ, ενϊ ο πλθκωριςμόσ τθσ είναι ο 8οσ μεγαλφτεροσ ςτον κόςμο και ο μεγαλφτεροσ ςτθν
Ευρϊπθ.
Σαν όλα αυτά να μθν ιταν αρκετά, οι τιμζσ των ελλθνικϊν CDS, των αςφαλίςτρων που πρζπει να πλθρϊςουν όςοι
κζλουν να καλυφκοφν από τθν περίπτωςθ πτϊχευςθσ τθσ χϊρασ (ι να κερδοςκοπιςουν ςε αυτό το ενδεχόμενο)
είναι οι δεφτερεσ υψθλότερεσ ςτον κόςμο, κάτω μόνο από αυτζσ τθσ Βενεηουζλασ, ενϊ πρόςφατα ιταν οι
υψθλότερεσ. Επιπλζον, με βάςθ τα CDS, θ Ελλάδα είναι 2θ πικανότερθ προσ πτϊχευςθ χϊρα ςτον κόςμο, με
πικανότθτα πτϊχευςθσ μζςα ςτα επόμενα 5 χρόνια τθσ τάξθσ του 50%.
Ροια είναι θ τελευταία ελπίδα μίασ χϊρασ που βλζπει τα βαςικότερα οικονομικά και χρθματοπιςτωτικά τθσ μεγζκθ
να βρίςκονται ςτο διεκνζσ αρνθτικό τοπ 10 ενϊ παράλλθλα το χρζοσ τθσ ωσ ποςοςτό του ΑΕΡ είναι από τα
υψθλότερα ςτον κόςμο (με τθν προοπτικι να αυξθκεί πολφ περιςςότερο άμεςα) και το ζλλειμμα τθσ, επίςθσ,
κεαματικά υψθλό; Θ δυνατότθτα να ζχει πρόςβαςθ ςε δανεικά κεφάλαια με όςο το δυνατόν χαμθλότερο κόςτοσ,
83

ϊςτε να μπορζςει να ανταπεξζρχεται ςτισ υποχρεϊςεισ όςο προςπακεί να τονϊςει τθν ανάπτυξθ τθσ και να βάλει
ςε τάξθ τα οικονομικά και τα δθμοςιονομικά τθσ (αυτό δθλαδι που πζτυχαν οι ΘΡΑ και θ Γερμανία μζςω τθσ
ελλθνικισ κρίςθσ).
Δυςτυχϊσ, όμωσ, θ Ελλάδα ζχει 2ο υψθλότερο κόςτοσ δανειςμοφ ςτον κόςμο, πίςω, μόνο από το Ρακιςτάν και
πολφ επάνω από αυτό τθσ Νότιασ Αφρικισ, τθσ Λνδονθςίασ, τθσ Λνδίασ, του Μεξικοφ, τθσ Ρολωνίασ, τθσ Ουγγαρίασ,
τθσ Ταϊλάνδθσ κλπ. Ζτςι, ενϊ, για παράδειγμα θ εξαιρετικά αςτακισ πολιτικά, Ταϊλάνδθ, δανείηεται ςτον ορίηοντα
των 10 ετϊν με επιτόκιο 3,44%, θ Μαλαιςία με 3,89% και το (τριτοκοςμικό;) Ρεροφ με 5,64%, το αντίςτοιχο κόςτοσ
δανειςμοφ για τθν Ελλάδα είναι 10,15%.
Και το ερϊτθμα είναι απλό: με ποιο ακριβϊσ μαγικό ραβδί, το οποίο προφανϊσ ανακαλφφκθκε μόλισ – ειδάλλωσ
κα το είχαμε χρθςιμοποιιςει ϊςτε να μθν βρεκοφμε ςτθν τρζχουςα κρίςθ ι ϊςτε να βγοφμε μόνοι μασ από αυτιν
– πρόκειται θ Ελλάδα να βελτιϊςει τθν οικονομικι τθσ κατάςταςθ μζςα ςτουσ επόμενουσ 12 μινεσ; Και αν τα
πρϊτα δείγματα βελτίωςθσ ζχουν, όντωσ, φανεί, τότε γιατί το κόςτοσ δανειςμοφ παραμζνει ςτα προ του πακζτου
ςτιριξθσ επίπεδα, που είναι τα δεφτερα υψθλότερα ςτον κόςμο;
Ζνα από τουσ γνωςτότερουσ κανόνεσ ςτισ χρθματοπιςτωτικζσ αγορζσ είναι ότι αυτζσ, υποτίκεται, πωσ
προεξοφλοφν ςτισ τιμζσ τουσ τισ υπάρχουςεσ πλθροφορίεσ για μία χϊρα. Με τθν Ελλάδα να ζχει, ιδθ, υπογράψει
τουσ όρουσ του πακζτου ςτιριξθσ, να ζχει, ιδθ, υιοκετιςει και εφαρμόςει τα ςκλθρότερα δθμοςιονομικά μζτρα
ςτθ μοντζρνα οικονομικι ιςτορία εν καιρϊ ειρινθσ και να ζχει, κιόλασ, λάβει τα εφςθμα από τθν ‘τρόικα’, τί είναι
αυτό, άραγε που προεξοφλοφν οι αγορζσ και αρνοφνται να μειϊςουν το κόςτοσ δανειςμοφ τθσ;
Συμπεραςματικά, υπάρχουν οριςμζνεσ κομβικζσ ςτιγμζσ ςτθν ιςτορία ενόσ κράτουσ που οι γνωςτζσ πολιτικζσ
τακτικζσ είναι καλό να παραμερίηονται και τθ κζςθ τουσ να λαμβάνει θ ειλικρινισ αντιμετϊπιςθ των πραγμάτων.
Ειδάλλωσ, μία ενδεχόμενθ ανακοφφιςθ που, ίςωσ, προςφζρει θ ωραιοποίθςθ τθσ πραγματικότθτασ και οι
προβλζψεισ για καλφτερεσ μζρεσ ςτο κοντινό μζλλον, κα μετατραποφν ςε διπλι απογοιτευςθ μόλισ ο χρόνοσ
αποδείξει ότι θ κατάςταςθ ιταν χειρότερθ απ’ ότι ο κόςμοσ περίμενε.
Μςωσ, για μία φορά, να είναι καλφτερο θ ‘προςταςία’ του κόςμου να μθν ζχει να κάνει με τθν απόκρυψθ τθσ
άςχθμθσ αλικειασ αλλά με τθν ζντιμθ λιψθ ουςιαςτικϊν μζτρων που κα μπορζςουν να βελτιϊςουν, πράγματι, τθ
ηωι του όςο το δυνατόν γρθγορότερα.

84

17-08-2010

‘Αςυμμετρύα ςτη διεθνό ανϊρρωςη’ η νϋα απειλό για την Ελλϊδα
Σκεφτείτε 5 επιχειριςεισ να προςπακοφν να βγουν από μία μεγάλθ οικονομικι κρίςθ που τισ ζχει πλιξει και οι 4
από αυτζσ να ζχουν πρόςβαςθ ςε πολφ φκθνά δανειακά τραπεηικά κεφάλαια ϊςτε να μπορζςουν να ςτθρίξουν
αυτιν τουσ τθν προςπάκεια ενϊ θ πζμπτθ να μθν ζχει κακόλου πρόςβαςθ ςε αυτά και να αναγκάηεται να
δανείηεται με φειδϊ και ακριβά από τισ τζςςερισ άλλεσ.
Ρροςκζςτε ςτα παραπάνω τθν ‘ανάγκθ’ τθσ ςυγκεκριμζνθσ επιχείρθςθσ να προβεί ςε απόλυςθ εργατικοφ
δυναμικοφ, ςε περικοπζσ μιςκϊν, ςε κλείςιμο παραρτθμάτων τθσ, ςε αναδιοργάνωςθ και εξυγίανςθ των
περιςςότερων τομζων τθσ, τθν ϊρα που οι υπόλοιπεσ ρίχνουν το βάροσ ςτθν ανάπτυξθ και επζκταςθ τουσ και ζχουν
τα χριματα για να τα καταφζρουν.
Ακόμθ και αν θ πζμπτθ επιχείρθςθ καταφζρει, κάποια ςτιγμι, να αρχίςει και αυτι να αναρρϊνει από τθν
οικονομικι κρίςθ, κα προθγθκεί μία μεγάλθ κακυςτζρθςθ ζναντι των υπόλοιπων οι οποίοι κα ζχουν προλάβει να
δθμιουργιςουν τισ υποδομζσ ϊςτε να ςυνεχίςουν να κυριαρχοφν ζναντι αυτισ για πολλά χρόνια μετζπειτα τθσ
κρίςθσ.
Κακϊσ κα αναπτφςςονται τθν ϊρα που αυτι κα ςυρρικνϊνεται, κα φροντίςουν να εκμεταλλευτοφν τθν υπεροχι
τουσ για να αγοράςουν ‘προβλθματικά τθσ’ παραρτιματα ςε τιμι ευκαιρίασ, να τθσ πάρουν μεγάλο μερίδιο
αγοράσ, να επεκτακοφν ςε νζεσ αγορζσ κλείνοντασ τθσ το δρόμο για όταν εκείνθ κα αρχίςει να αναρρϊνει, να
προςελκφςουν δυνατά ςτελζχθ τθσ τα οποία κα φοβθκοφν ότι κοντά τθσ δεν ζχουν, πια, μζλλον και γενικότερα να
εκμεταλλευτοφν με κάκε μζςο τισ ευκαιρίεσ που κα ζχουν αναδειχκεί γι’ αυτζσ μζςα από τθν αδυναμία του
ανταγωνιςτι τουσ.
Λίγα χρόνια αργότερα και όςο θ κρίςθ κα υποχωρεί, το νζο επιχειρθματικό ςκθνικό που κα δθμιουργείται κα είναι
πολφ διαφορετικό από αυτό προ τθσ κρίςθσ, κακϊσ ενϊ για τθν πζμπτθ επιχείρθςθ θ ανάρρωςθ κα μεταφράηεται
ςε αποφυγι οριςτικισ πτϊχευςθσ και επιτυχία αποπλθρωμισ των υπόλοιπων επιχειριςεων, για αυτζσ θ ανάρρωςθ
κα ςθμαίνει ουςιαςτικι ανάπτυξθ και άνοιγμα του δρόμου για τθν κυριαρχία τουσ και ςτα επόμενα χρόνια.
Αυτό ακριβϊσ είναι το φαινόμενο τθσ ‘αςφμμετρθσ ανάρρωςθσ’ μεταξφ τθσ Ελλάδασ και των υπολοίπων χωρϊν που
αποτελεί το επίκεντρο ςυηθτιςεων διαχειριςτϊν κεφαλαίων ςτο Λονδίνο, το τελευταίο διάςτθμα, με τισ
προβλζψεισ να κάνουν λόγο για επιςτροφι τθσ Γερμανίασ ςτθν προ κρίςθσ οικονομικι τθσ κατάςταςθ μζχρι το 2011
ενϊ θ θμερομθνία αυτι τοποκετείται για τθν Ελλάδα με ερωτθματικό, μετά το 2020.
Αυτό γιατί όςο θ Ελλάδα κα ςυρρικνϊνεται και κα προβαίνει ςτθν υλοποίθςθ των ςκλθρότερων δθμοςιονομικϊν
μζτρων ςτθ μοντζρνα οικονομικι ιςτορία, τόςο οι υπόλοιπεσ χϊρεσ κα αναπτφςςονται περιςςότερο από αυτιν και
κα ιςχυροποιοφν τθ κζςθ τουσ απζναντι τθσ, με τθν Τουρκία να βρίςκεται ςτθν πρϊτθ κζςθ ςτθ λίςτα των χωρϊν
που ζχουν ξεκινιςει τθν εκμετάλλευςθ τθσ ελλθνικισ οικονομικισ κρίςθσ.
Το οικονομικό και διπλωματικό ςκθνικό αναμζνεται να αλλάξει εντυπωςιακά εξαιτίασ τθσ ελλθνικισ κρίςθσ,
ςφμφωνα με διεκνείσ εκκζςεισ, με τθ χϊρα μασ να βρίςκεται αποδυναμωμζνθ διπλωματικά και οικονομικά ςτο
μζλλον ζναντι χωρϊν όπωσ θ Τουρκία, θ Βουλγαρία, τα Σκόπια, θ ΢ουμανία και ακόμθ και θ Λταλία, πάντα ςε ςχζςθ
με τθν κατάςταςθ που ίςχυςε προ τθσ κρίςθσ και τθσ αρχισ εφαρμογισ των μζτρων του πακζτου ςτιριξθσ,
Επιβεβαίωςθ για αυτζσ τισ προβλζψεισ ζχουν δϊςει τα τελευταία οικονομικά ςτοιχεία για τθν Ελλάδα και για τισ
υπόλοιπεσ χϊρεσ, που δείχνουν τισ μεν να αναρρϊνουν - με αργότερουσ ι γρθγορότερουσ ρυκμοφσ- τθν ϊρα που θ
Ελλάδα βυκίηεται ςτθν μεγαλφτερθ οικονομικι κρίςθ των τελευταίων 30 ετϊν.
Επιπρόςκετθ επιβεβαίωςθ αποτελεί και θ ςυμπεριφορά των ςυμμετεχόντων ςτθν αγορά κεφαλαίων αλλά και των
κατόχων ελλθνικϊν ομολόγων κακϊσ, πζρα από τθν εξαιρετικά ιςχυρι διάκεςθ και προςπάκεια αποδζςμευςθσ
τουσ από αυτά και μεταφορά τουσ ςτθν Ευρωπαϊκι Κεντρικι Τράπεηα τουσ τελευταίουσ μινεσ, τα ελλθνικά
ομόλογα δζχτθκαν ζνα νζο κφμα πωλιςεων τθν προθγοφμενθ εβδομάδα με το επιτόκιο του 10ετοφσ να
αναρριχάται κατά 30 μονάδεσ βάςθσ φτάνοντασ ςτο 10,55%, κάνοντασ το κόςτοσ δανειςμοφ τθσ Ελλάδασ το
μεγαλφτερο ςτθν Ευρϊπθ και το δεφτερο μεγαλφτερο ςτον κόςμο – μεταξφ των 50 μεγαλφτερων κρατϊν.
85

Αντίκετα, το επιτόκιο του 10ετοφσ ομολόγου τθσ Γερμανίασ μειϊκθκε ςτο 2,39%, καταγράφοντασ πτϊςθ για 3θ
διαδοχικι εβδομάδα επιτρζποντασ ςτθ μεγαλφτερθ οικονομία τθσ Ευρϊπθσ να ζχει πρόςβαςθ ςε δανειακά
κεφάλαια με το χαμθλότερο κόςτοσ, τουλάχιςτον, των τελευταίων 15 ετϊν.
Κυμίηω ςτουσ αναγνϊςτεσ πωσ όταν θ ‘ελλθνικι κρίςθ’ ιταν ακόμθ εκκολαπτόμενθ είχα παρουςιάςει ςτοιχεία που
ζδειχναν ότι οι μεγάλοι κερδιςμζνοι από αυτιν κα ιταν θ Γερμανία και οι ΘΡΑ και ότι χωρίσ τθ ‘ςυνεργαςία’ και
τθν ανοχι τουσ θ κρίςθ δε κα είχε υπάρξει ποτζ.
Αρκετοφσ μινεσ αργότερα οι φωνζσ που ικελαν τθν αντικατάςταςθ του δολαρίου ωσ το νόμιςμα του διεκνοφσ
εμπορίου από ζνα νζο διεκνζσ νόμιςμα ζχουν κοπάςει ενϊ το κόςτοσ δανειςμοφ των ΘΡΑ ζχει μειωκεί από το
4,00% ςτο 2,58%, ποςοςτό που είναι το δεφτερο χαμθλότερο τουλάχιςτον των τελευταίων 20 ετϊν.
Αυτό δίνει τθ δυνατότθτα ςτισ ΘΡΑ να ςυνεχίςουν να αναχρθματοδοτοφν το χρζοσ και το ζλλειμμα τουσ
παρζχοντασ ςτιριξθ ςτθν οικονομία τουσ, θ οποία αναρρϊνει με αργοφσ ρυκμοφσ, ενϊ παράλλθλα τουσ επιτρζπει
να διατθριςουν το διεκνζσ νομιςματικό ςφςτθμα ωσ ζχει, δθλαδι με το δολάριο ςτθν καρδιά του.
Και αν οι Αμερικανοί ζχουν πάρει μία βακιά ανάςα χάρθ ςτθν ελλθνικι κρίςθ οι Γερμανοί φαίνεται να ζχουν πάρει
το φιλί τθσ ηωισ, κακϊσ, πζρα από τθ κεαματικι μείωςθ του κόςτουσ δανειςμοφ τουσ είδαν τθν οικονομία τουσ να
επεκτείνεται με ρυκμοφσ τθσ τάξθσ του 9% ςτο βϋ τρίμθνο του 2010, ποςοςτό που ςυγκρίνεται ι και ξεπερνά αυτό
των μεγαλφτερων αναδυόμενων οικονομιϊν, όπωσ τθσ Κίνασ και τθσ Λνδίασ.
Ζτςι οι αγορζσ δε φαίνεται να επιβραβεφουν αυτοφσ που περνοφν πιο δφςκολα και που υποφζρουν περιςςότερο
προςπακϊντασ να εξυγιάνουν τθν οικονομία τουσ αλλά αυτοφσ που ςτθρίηουν τθν οικονομία τουσ ςε αυτι τθν
εξαιρετικά δφςκολθ περίοδο και προβλζπεται ότι κα προλάβουν να μπουν ςτο τρζνο τθσ ανάπτυξθσ αφινοντασ
τουσ υπόλοιπουσ ζξω από αυτό.
Μζςα ςε αυτιν τθ νζα οικονομικι πραγματικότθτα διαφαίνεται θ δθμιουργία μίασ Ευρϊπθσ δφο ταχυτιτων, με τισ
περιφερειακζσ χϊρεσ όπωσ θ Λςπανία και θ Ρορτογαλία να χάνουν, επίςθσ, τμιμα τθσ παλαιότερθσ οικονομικισ και
διπλωματικισ τουσ δφναμθσ αλλά με το μεγαλφτερο χαμζνο να φαίνεται, τουλάχιςτον με τα μζχρι ςτιγμισ ςτοιχεία,
πωσ πρόκειται να είναι θ Ελλάδα, θ οποία κινδυνεφει να προςπακεί για τα επόμενα 20 χρόνια να καλφψει το δρόμο
που κα ζχει χάςει μζςα ςτθν τρζχουςα τριετία.

86

31-08-2010

Η μεγϊλη ευκαιρύα τησ Ελλϊδασ να βϊλει τϋλοσ ςτην κρύςη
Σε παλαιότερο άρκρο με τίτλο το ‘κρυφό διαπραγματευτικό χαρτί τθσ Ελλάδασ’ είχα παρακζςει ςτοιχεία από τισ
εκκζςεισ δφο μεγάλων πανεπιςτθμίων και μίασ δικθγορικισ εταιρίασ των ΘΡΑ τισ οποίεσ επιμελικθκαν κακθγθτζσ
του Harvard, που ζδειχναν πωσ θ Ελλάδα ζχει ζνα μοναδικό νομικό πλεονζκτθμα που μπορεί να τθ βοθκιςει να
δϊςει ζνα ικανοποιθτικό τζλοσ ςτθν κρίςθ ςε μικρό χρονικό διάςτθμα αρκεί να πάρει τθν απόφαςθ να το
χρθςιμοποιιςει, κάτι που είναι απορίασ άξιο γιατί δεν ζχει ςυμβεί μζχρι ςτιγμισ.
Δυνατότθτα για γριγορθ λφςθ τθσ ελλθνικισ κρίςθσ δια τθσ νομικισ οδοφ
Σφμφωνα με τισ ςυγκεκριμζνεσ εκκζςεισ το δίκαιο το οποίο διζπει τισ δανειακζσ ςυμβάςεισ ενόσ κράτουσ είναι
εξαιρετικά ςθμαντικό και είναι πάντα προσ ςυμφζρον του δανειηόμενου κράτουσ να πετφχει οι δανειακζσ
ςυμβάςεισ του να διζπονται από το τοπικό του δίκαιο και όχι, για παράδειγμα, από το αγγλικό, το οποίο
προςτατεφει ιδιαίτερα το δανειοδότθ και όχι το δανειηόμενο κράτοσ. Αυτό γιατί ςε περίπτωςθ οποιουδιποτε
κωλφματοσ ςτθν αποπλθρωμι χρζουσ που διζπεται από το τοπικό δίκαιο, το κράτοσ μπορεί να επθρεάςει τθν
ζκβαςθ των διαπραγματεφςεων για το νζο τρόπο καταβολισ των δόςεων, τροποποιϊντασ τον κρατικό νόμο που
διζπει τισ δανειακζσ ςυμβάςεισ, κάτι που ζχει ςυμβεί τόςο από τθν Λςλανδία όςο και από τθ ΢ωςία όταν
αντιμετϊπιςαν κρίςεισ χρζουσ.
Στθν περίπτωςθ τθσ Ελλάδασ το πλεονζκτθμα είναι μοναδικό και μεγαλφτερο από αυτό άλλων κρατϊν, κακϊσ το
90% των δανειακϊν ςυμβάςεων (δθλαδι το 90% του ελλθνικοφ χρζουσ) διζπονται από το ελλθνικό δίκαιο και
ςφμφωνα με τισ ςυγκεκριμζνεσ εκκζςεισ ‘ςε καμία άλλθ περίπτωςθ ςτθ μοντζρνα οικονομικι ιςτορία δεν υπιρξε
χϊρα που να μποροφςε να επθρεάςει αποφαςιςτικά μία ενδεχόμενθ αναδιάρκρωςθ του χρζουσ τθσ με το να
τροποποιιςει μερικά νομικά χαρακτθριςτικά που διζπουν τθ ςυντριπτικι πλειοψθφία των εργαλείων με τα οποία
αυτό ζχει εκδοκεί.’
Με απλά λόγια, θ Ελλάδα κα μποροφςε τόςο πριν από το ξζςπαςμα τθσ ‘ελλθνικισ κρίςθσ’ όςο και οποιαδιποτε
ςτιγμι ςτθν πορεία τθσ, να προχωριςει ςε αλλαγι του νόμου που διζπει τισ προβλθματικζσ δανειακζσ ςυμβάςεισ
τθσ και να πετφχει μία de facto αναδιάρκρωςθ του χρζουσ τθσ, θ οποία κα ζβαηε τζλοσ ςτθν κρίςθ και κα τθσ
επζτρεπε να βάλει, με θρεμία, τάξθ ςτα δθμοςιονομικά τθσ, χωρίσ να απειλιςει τθν ανάπτυξθ και τελικά να
προκαλζςει τθ βλάβθ που προκαλείται τϊρα ςτον οικονομικό και κοινωνικό ιςτό τθσ χϊρασ. Εναλλακτικά, θ Ελλάδα
κα μποροφςε να χρθςιμοποιιςει αυτιν τθσ τθ δυνατότθτα, για αλλαγι του δικαίου των δανειακϊν ςυμβάςεων, ωσ
διαπραγματευτικό χαρτί για να πείςει τουσ δανειςτζσ τθσ να δεχτοφν τθν ανταλλαγι παλιϊν ομολόγων με νζα,
βάηοντασ και πάλι τζλοσ ςτθν κρίςθ με τρόπο ςυμφζρον για τθν ίδια, χωρίσ να βλάψει ιδιαίτερα τα ςυμφζροντα των
δανειςτϊν τθσ, οι οποίοι, απλά, κα λάμβαναν τα χριματα τουσ με κάποια κακυςτζρθςθ.
Πρόςφατθ χριςθ τθσ νομικισ οδοφ ςτθ ρφκμιςθ χρεϊν ιδιωτϊν & επιχειριςεων
Θ προτεινόμενθ αυτι προςζγγιςθ μίασ ουςιαςτικισ και μόνιμθσ λφςθσ ςτθν ελλθνικι κρίςθ χρζουσ δια μζςου τθσ
νομικισ οδοφ δεν είναι άγνωςτθ ςτουσ οικονομικοφσ ικφνοντεσ τθσ Ελλάδασ. Θ ίδια, ακριβϊσ, λογικι
χρθςιμοποιικθκε τόςο ςτο νομοςχζδιο με τισ ρυκμίςεισ για τα χρζθ επιχειριςεων ςτισ τράπεηεσ όςο και ςε αυτό
για τισ ρυκμίςεισ των υπερχρεωμζνων καταναλωτϊν. Και ςτισ δφο περιπτϊςεισ θ Ελλάδα χρειάςτθκε να
τροποποιιςει παλιοφσ νόμουσ ςχετικά με τισ δανειακζσ ςυμβάςεισ τραπεηϊν και επιχειριςεων - και τραπεηϊν και
ιδιωτϊν - και να κάνει προςκικεσ καταρτίηοντασ νζα νομοςχζδια τα οποία, τελικά, ζγιναν νζοσ νόμοσ του κράτουσ
με ψθφοφορία ςτθ Βουλι. Ζτςι, ενϊ πριν από λίγουσ μινεσ θ Ελλάδα δεν είχε Ρτωχευτικό Δίκαιο για ιδιϊτεσ και θ
ιδιωτικι κρίςθ χρζουσ μποροφςε να λυκεί μόνο με τουσ παλιοφσ τρόπουσ που εξυπθρετοφςαν αποκλειςτικά τα
ςυμφζροντα των τραπεηϊν, ςιμερα, μετά τθν ψιφιςθ των νζων νόμων οι ιδιϊτεσ καταναλωτζσ και οι επιχειριςεισ
βρίςκονται ςε πολφ πιο πλεονεκτικι κζςθ από πριν. Μάλιςτα, όλα αυτά ζλαβαν χϊρα παρά τισ αντιρριςεισ των
τραπεηϊν και τθσ Ευρωπαϊκισ Κεντρικισ Τράπεηασ.
87

‘Περίεργθ’ άρνθςθ τθσ Ελλάδασ να βάλει τζλοσ ςτθν κρίςθ δια τθσ νομικισ οδοφ
Ενϊ θ λογικι τθσ λφςθσ τθσ κρίςθσ χρζουσ ιδιωτϊν και επιχειριςεων δια μζςου τθσ αλλαγισ των παλαιότερων
νόμων και τθσ ψιφιςθσ νζων υπιρξε ακόμθ και προεκλογικι υπόςχεςθ ςτισ τελευταίεσ ελλθνικζσ εκλογζσ και ενϊ θ
Βουλι προχϊρθςε γριγορα ςτθν ψιφιςθ των ςχετικϊν νζων νομοςχεδίων, θ Ελλάδα, περιζργωσ, δεν ακολοφκθςε
τθν ίδια λογικι ςτθν προςζγγιςθ τθσ λφςθσ τθσ ελλθνικισ κρίςθσ.
Αυτό, παρά το γεγονόσ πωσ εκκζςεισ μεγάλων πανεπιςτθμίων αλλά και αναλφςεισ οικονομολόγων με διεκνι φιμθ
υποςτθρίηουν πωσ το γεγονόσ πωσ οι ελλθνικζσ δανειακζσ ςυμβάςεισ διζπονται ςε τόςο μεγάλο ποςοςτό από το
ελλθνικό δίκαιο είναι ζνα μοναδικό πλεονζκτθμα το οποίο πρζπει να χρθςιμοποιθκεί το ςυντομότερο δυνατό ϊςτε
να λιξει θ ελλθνικι κρίςθ με το λιγότερο επϊδυνο τρόπο.
Δεν ζχει δοκεί ποτζ μία εξιγθςθ για τουσ λόγουσ που θ Ελλάδα ακολουκεί τθ λογικι τθσ αλλαγισ νομοκεςίασ για τθ
ρφκμιςθ του χρζουσ επιχειριςεων και καταναλωτϊν που αφορά ςε ςυγκεκριμζνεσ κοινωνικζσ και οικονομικζσ
ομάδεσ αλλά δεν πράττει το ίδιο για το κρατικό χρζοσ, το οποίο αφορά ολόκλθρο τον ελλθνικό λαό.
‘Περίεργθ’ ςυμφωνία για αλλαγι του δικαίου που διζπει το ελλθνικό χρζοσ
Ακόμθ πιο ‘περίεργθ’ φαίνεται θ απόφαςθ τθσ Ελλάδασ να προχωριςει ςε ςυμφωνίεσ αλλαγισ του δικαίου που
διζπει το κρατικό χρζοσ από το ελλθνικό, που είναι άκρωσ ςυμφζρον για τθ χϊρα, ςτο αγγλικό, το οποίο είναι το πιο
ευνοϊκό για τουσ δανειοδότεσ και το λιγότερο ςυμφζρον για τθν Ελλάδα. Τόςο ςτθ ‘Σφμβαςθ δανειακισ
διευκόλυνςθσ με χϊρεσ τθσ ΕΕ’ (πακζτο ςτιριξθσ 80 δισ ευρϊ) όςο και ςτο ‘Διακανονιςμό Χρθματοδότθςθσ Άμεςθσ
Ετοιμότθτασ του Δ.Ν.Τ’ (δάνειο του ΔΝΤ) ορίηεται ρθτά πωσ το δίκαιο που τισ διζπει είναι το αγγλικό. Με αυτόν τον
τρόπο, θ Ελλάδα χρθματοδοτεί τθν αποπλθρωμι παλαιϊν και διεπόμενων από το ελλθνικό δίκαιο δανείων με νζα
δάνεια τα οποία διζπονται από το αγγλικό δίκαιο.
‘Περίεργθ’ επιβάρυνςθ του ςυνόλου του ελλθνικοφ χρζουσ με εμπράγματεσ αςφάλειεσ (ενζχυρα)
Οι ‘περίεργεσ’ αποφάςεισ τθσ Ελλάδασ δεν τελειϊνουν εδϊ κακϊσ ενϊ το παλιό χρζοσ δεν είναι επιβαρυμζνο με
εμπράγματεσ αςφάλειεσ, το νζο χρζοσ που προκφπτει από τισ ςυμφωνίεσ με τθν ΕΕ και το ΔΝΤ είναι επιβαρυμζνο
με εμπράγματεσ αςφάλειεσ επί τθσ ελλθνικισ δθμόςιασ περιουςίασ. Επιπλζον, το χρζοσ που ‘περιςςεφει’ και
απομζνει ςτα χαρτοφυλάκια των τραπεηϊν, ανταλλάςςεται με ρευςτό από τθν Ευρωπαϊκι Κεντρικι Τράπεηα θ
οποία κα ζχει αυτι, ςτθ ςυνζχεια, το δικαίωμα να ςτραφεί εναντίον τθσ Ελλάδασ ςε περίπτωςθ αδυναμίασ
ζγκαιρθσ αποπλθρωμισ του, ενϊ προκειμζνου να λειτουργιςει ο ςυγκεκριμζνοσ μθχανιςμόσ ςτιριξθσ τα ομόλογα
μετατρζπονται ςε ‘καλυμμζνα’, δθλαδι επιβαρφνονται και πάλι με εμπράγματεσ αςφάλειεσ. Το αποτζλεςμα κα
είναι ςτα επόμενα 2 χρόνια το ςφνολο, ςχεδόν, του ελλθνικοφ χρζουσ να ζχει επιβαρυνκεί με εμπράγματεσ
αςφάλειεσ επί του ελλθνικοφ δθμοςίου, ενϊ μζχρι πρότινοσ ιταν απολφτωσ απαλλαγμζνο από αυτζσ.
‘΢χζδιο διάςωςθσ των τραπεηϊν’ το πακζτο ςτιριξθσ ςφμφωνα με διεκνείσ εκκζςεισ
Με βάςθ διεκνι ζκκεςθ από το Κζντρο Ρολιτικϊν και Οικονομικϊν Ερευνϊν τθσ Ουάςιγκτον, τθν οποία
παρουςίαςα ςε παλαιότερο άρκρο, θ ςυμφωνία για το πακζτο ςτιριξθσ ζχει πραγματοποιθκεί για να οδθγιςει ςε
‘αλλαγι ιδιοκτθςίασ του ελλθνικοφ χρζουσ’, μεταφζροντασ το από τισ τράπεηεσ ςτα κράτθ τθσ ΕΕ και τθν ΕΚΤ. Ζτςι,
οι μεν τράπεηεσ απαλλάςςονται από ζνα δυςβάςταχτο ελλθνικό χρζοσ το οποίο διζπονταν από το ελλθνικό δίκαιο
και ιταν απαλλαγμζνο από εμπράγματεσ αςφάλειεσ και θ Ελλάδα επιβαρφνεται με ζνα νζο χρζοσ το οποίο, πλζον,
κα το χρωςτά απευκείασ ςε κράτθ και ςτθν ΕΚΤ και που κα διζπεται από το αγγλικό δίκαιο και κα καλφπτεται με
εμπράγματεσ αςφάλειεσ. Σφμφωνα με τθν ίδια ζκκεςθ θ Ελλάδα με τον δρόμο που πιρε και κα βλάψει
ανεπανόρκωτα τθν οικονομία τθσ για πολλά χρόνια αλλά και δε κα αποφφγει, τελικά, κάποιασ μορφισ
αναδιάρκρωςθ του χρζουσ τθσ.
88

‘Η οικονομία δε κα βελτιωκεί οφτε μζχρι το 2020’
Σφμφωνα με τθν ζκκεςθ του Κζντρου Ρολιτικϊν και Οικονομικϊν Ερευνϊν τθσ Ουάςιγκτον, αν θ Ελλάδα ςυνεχίςει
να βαδίηει ςτο δρόμο που επζλεξε μζχρι ςτιγμισ, τότε το 2020 θ οικονομία τθσ κα βρίςκεται ςε πολφ χειρότερθ
κατάςταςθ από αυτιν ςτθν οποία βριςκόταν το 2008 ενϊ ςφμφωνα με ζκκεςθ τθσ Βρετανικισ Αμυντικισ
Ακαδθμίασ θ τρζχουςα προςπάκεια κα αποτφχει να ςτακεροποιιςει τθν οικονομία. Επιπλζον, ακόμθ και με βάςθ
τισ εκτιμιςεισ του ΔΝΤ, θ ελλθνικι οικονομία δεν πρόκειται να βελτιωκεί πριν το 2015.
Γιατί οι τελευταίεσ πολιτικζσ προβλζψεισ να είναι ςωςτζσ όταν οι προθγοφμενεσ ιταν λάκοσ;
Σφμφωνα με τισ πολιτικζσ προβλζψεισ το κόςτοσ δανειςμοφ τθσ Ελλάδασ κα μειϊνονταν δραματικά επιτρζποντασ
ςτθ χϊρα να επιςτρζψει ςτισ αγορζσ κεφαλαίων με τθν ανακοίνωςθ τθσ ςυμφωνίασ για το πακζτο ςτιριξθσ. Θ
πρόβλεψθ αυτι αποδείχτθκε λανκαςμζνθ.
Σφμφωνα με επόμενεσ πολιτικζσ εκτιμιςεισ το κόςτοσ δανειςμοφ κα μειϊνονταν αμζςωσ μόλισ υπογραφόταν το
τελικό κείμενο τθσ ςυμφωνίασ, το οποίο, υποτίκετο, ότι κα κατεφναηε τισ αγορζσ. Θ εκτίμθςθ αυτι αποδείχτθκε,
επίςθσ, λανκαςμζνθ.
Σφμφωνα με νεότερεσ εκτιμιςεισ το κόςτοσ δανειςμοφ, επιτζλουσ, κα μειϊνονταν όταν θ Ελλάδα κα λάμβανε τα
πρϊτα ςκλθρά μζτρα δείχνοντασ ςτισ αγορζσ τθ διάκεςθ τθσ για ριηικζσ αλλαγζσ. Και αυτζσ οι εκτιμιςεισ
αποδείχτθκαν λανκαςμζνεσ.
Σφμφωνα με ακόμθ πιο πρόςφατεσ προβλζψεισ το κόςτοσ δανειςμοφ κα ζπαυε να είναι απαγορευτικό όταν θ
Ελλάδα κα λάμβανε τθν πρϊτθ δόςθ του δανείου. Το ίδιο εκτιμικθκε και για τθ δεφτερθ δόςθ αλλά και ςτισ δφο
περιπτϊςεισ οι προβλζψεισ διαψεφςτθκαν.
Σφμφωνα με τισ τελευταίεσ εκτιμιςεισ το κόςτοσ δανειςμοφ κα μειωκεί από το 2011. Ωςτόςο, λίγουσ μινεσ πριν το
2010 ολοκλθρωκεί, τα επιτόκια των ελλθνικϊν ομολόγων ζχουν απογειωκεί ςε επίπεδα υψθλότερα από αυτά του
Απριλίου, με το κόςτοσ δανειςμοφ τθσ Ελλάδασ να είναι το δεφτερο μεγαλφτερο ςτον κόςμο μεταξφ των πιο
αναπτυγμζνων χωρϊν, το κόςτοσ αςφάλιςθσ ελλθνικοφ χρζουσ από τθν περίπτωςθ πτϊχευςθσ να είναι το δεφτερο
υψθλότερο μεταξφ όλων των κρατϊν του κόςμου και με το ρίςκο πτϊχευςθσ τθσ Ελλάδασ να υπολογίηεται ςτο 53%,
πίςω μόνο από αυτό τθσ Βενεηουζλασ.
Ζλλειμμα και κρίςθ
Το μεγαλφτερο πρόβλθμα τθσ Ελλάδασ είναι ότι δε μπορεί να αναχρθματοδοτιςει το χρζοσ τθσ γιατί θ ελλθνικι
κρίςθ ζχει απογειϊςει τα επιτόκια κρατικοφ δανειςμοφ ςτα φψθ. Το πρόβλθμα τθσ χϊρασ δεν είναι ότι δεν ζχει
χριματα, όπωσ ζχει ειπωκεί αλλά ότι δε μπορεί να δανειςτεί όπωσ δανείηονται όλα τα υπόλοιπα κράτθ του κόςμου.
Με το ζλλειμμα να βρίςκεται ςτο 13% θ Ελλάδα υπολείπεται 13% επί των εςόδων τθσ για να καλφψει όλεσ τισ
ετιςιεσ ανάγκεσ τθσ. Αν πετφχει ζνα νζο διακανονιςμό με τουσ δανειςτζσ τθσ χρθςιμοποιϊντασ τα νομικά τθσ
πλεονεκτιματα, το ζλλειμμα τθσ, αυτόματα, κα μειωκεί κάτω από το 3%. Θ Ελλάδα δεν είναι μία χϊρα χωρίσ εκνικό
προϊόν και χωρίσ ζςοδα αλλά μία χϊρα που αναγκάηεται να δανειςτεί με υπζρογκα επιτόκια και πρζπει να κάνει
κάτι ϊςτε αυτά να μειωκοφν άμεςα. Ο δρόμοσ που ζχει πάρει όχι μόνο δεν ζχει οδθγιςει προσ αυτιν τθν
κατεφκυνςθ αλλά και ζχει, ιδθ, αφαιρζςει τμιμα των νομικϊν τθσ πλεονεκτθμάτων ενϊ ζχει, ιδθ, προκαλζςει
μεγάλθ οικονομικι και κοινωνικι ηθμία.
Φορολογία – διαφκορά & περικοπζσ μιςκϊν / ςυντάξεων
Σφμφωνα με αμερικανικζσ εκκζςεισ το ‘φακελάκι’ και το ‘ρουςφζτι’ κοςτίηουν ςτθν Ελλάδα ετθςίωσ 20 δισ ευρϊ.
Αυτό ςθμαίνει πωσ θ πρϊτθ μζριμνα τθσ χϊρασ κα ζπρεπε να ιταν να εξαλείψει αυτά τα φαινόμενα και ζτςι να
προςτατεφςει απϊλειεσ που αγγίηουν το 8-10% του ΑΕΡ. Αντί γι’ αυτό, θ Ελλάδα περικόπτει ςυντάξεισ και μειϊνει
89

μιςκοφσ, αυξάνει τουσ φόρουσ και τρομοκρατεί τουσ πολίτεσ δθμιουργϊντασ ζνα κράτοσ καταρρακωμζνων
ψυχολογικά και εξαντλθμζνων οικονομικά Ελλινων, οι οποίοι ζχουν κάκε λόγο να περιμζνουν χειρότερεσ θμζρεσ
αφοφ θ πικανότθτα αυτζσ να ζρκουν, αν ςυνεχίςουμε ςτο δρόμο που βαδίηουμε ςιμερα, είναι ιδιαίτερα
αυξθμζνεσ.
Εφλογα και αναπάντθτα ερωτιματα για τισ ‘περίεργεσ’ ελλθνικζσ αποφάςεισ
Από όλα τα παραπάνω προκφπτουν μερικά εφλογα και βαςανιςτικά ερωτιματα ςχετικά με τισ ‘περίεργεσ’
αποφάςεισ τθσ Ελλάδασ όςον αφορά ςτον τρόπο που χειρίηεται τθν υπόκεςθ ‘ελλθνικι κρίςθ’.
α) Γιατί δεν χρθςιμοποιικθκε και ςυνεχίηει να μθν χρθςιμοποιείται το μοναδικό πλεονζκτθμα τθσ Ελλάδασ όςον
αφορά ςτο δίκαιο που διζπει τισ δανειακζσ τθσ ςυμβάςεισ, ϊςτε να δοκεί μία γριγορθ, δίκαιθ, ςυμφζρουςα και
λογικι λφςθ ςτθν κρίςθ;
β) Γιατί επιλζχτθκε θ νομοκετικι λφςθ ςτθν περίπτωςθ τθσ ρφκμιςθσ των χρεϊν επιχειριςεων και ιδιωτϊν προσ τισ
τράπεηεσ και δε ςυμβαίνει το ίδιο με το ςθμαντικότερο χρζοσ όλων, δθλαδι το κρατικό.
γ) Για ποιο λόγο θ Ελλάδα ςυμφϊνθςε ςτθν υπογραφι δανειακϊν ςυμβάςεων που οδθγοφν ςτθν αλλαγι του
δικαίου που διζπει το ελλθνικό χρζοσ από το ελλθνικό ςτο Αγγλικό, το οποίο είναι το πιο ευνοϊκό για τουσ
δανειςτζσ και το πιο αςφμφορο για τθ χϊρα.
δ) Με ποια λογικι θ Ελλάδα επιτρζπει τθ μετατροπι του χρζουσ από ελεφκερο από εμπράγματεσ αςφάλειεσ ςτθ
δθμόςια περιουςία ςε επιβαρυμζνο με εμπράγματεσ αςφάλειεσ. Στθν πρϊτθ περίπτωςθ προςτατεφεται το
ςυμφζρον τθσ χϊρασ κακϊσ οι δανειςτζσ δεν ζχουν το δικαίωμα να διεκδικιςουν ελλθνικι περιουςία ςε
περίπτωςθ αδυναμίασ αποπλθρωμισ τόκων των δανείων και ςτθ δεφτερθ περίπτωςθ προςτατεφονται οι δανειςτζσ.
Γιατί θ Ελλάδα προςτατεφει τα ςυμφζροντα των δανειςτϊν τθσ και όχι τα δικά τθσ ενϊ μπορεί να κάνει το δεφτερο;
ε) Μζχρι πρόςφατα οι πολιτικοί διαβεβαίωναν πωσ θ ελλθνικι οικονομία δεν αντιμετϊπιηε πρόβλθμα και ςτθν
πορεία αποδείχτθκαν, ςυνολικά, λάκοσ ςτισ εκτιμιςεισ τουσ. Τί κα ςυμβεί ςτθν περίπτωςθ που και αυτιν τθ φορά
οι εκτιμιςεισ περί εξόδου από τθν κρίςθ και οικονομικισ ανάπτυξθσ μζςω του δρόμου που ζχει επιλεγεί
αποδειχκοφν και πάλι λανκαςμζνεσ; Στο μεςοδιάςτθμα θ Ελλάδα κα ζχει χάςει οριςτικά τθ δυνατότθτα να ‘παίξει’
το τελευταίο τθσ διαπραγματευτικό χαρτί προκειμζνου να βγει, πράγματι, από τθν κρίςθ.
η) Δε κα ιταν ςοφότερο θ Ελλάδα να προςτατεφςει το πλεονζκτθμα τθσ ότι το χρζοσ τθσ διζπεται από το ελλθνικό
δίκαιο και ότι είναι ελεφκερο από εμπράγματεσ αςφάλειεσ για τθν περίπτωςθ που οι πολιτικζσ εκτιμιςει ςχετικά με
τθν εξζλιξθ τθσ οικονομίασ μζςω του δρόμου που ζχει επιλεγεί ωσ τϊρα αποδειχκοφν υπεραιςιόδοξεσ ι και
εντελϊσ λανκαςμζνεσ;
θ) Εφόςον μζχρι ςιμερα όλεσ οι πολιτικζσ εκτιμιςεισ και προβλζψεισ περί μείωςθσ του κόςτουσ δανειςμοφ τθσ
Ελλάδασ αποδείχτθκαν λανκαςμζνεσ, για ποιο λόγο να αποδειχτοφν ςωςτζσ οι πιο πρόςφατεσ;
κ) Τί κα ςυμβεί ςτθν περίπτωςθ που οι τελευταίεσ πολιτικζσ εκτιμιςεισ περί μείωςθσ του κόςτουσ δανειςμοφ τθσ
Ελλάδασ και επιςτροφισ ςτισ αγορζσ κεφαλαίων το 2011 αποδειχκοφν λανκαςμζνεσ; Ρου κα βρει χριματα ςε
αυτιν τθν περίπτωςθ θ χϊρα και πϊσ κα αποφφγει τθν πτϊχευςθ;
ι) Κάκε χϊρα που επιλζγει ζνα ςχζδιο για τθ διάςωςθ τθσ οικονομίασ τθσ πρζπει να ζχει ζτοιμο ζνα εναλλακτικό
ςενάριο ςτθν περίπτωςθ που τα πράγματα δεν εξελιχκοφν όπωσ ελπίηει. Ροιο είναι το εναλλακτικό ςενάριο ςτθν
περίπτωςθ τθσ Ελλάδασ;
κ) Γιατί θ Ελλάδα προζβθ ςε περικοπι ςυντάξεων και μείωςθ μιςκϊν αντί να λάβει μζτρα για τθν πάταξθ των
φαινομζνων διαφκοράσ που κοςτίηουν, τουλάχιςτον, 20 δισ ευρϊ ετθςίωσ ςτθ χϊρα; Με ζνα πρόγραμμα
90

ουςιαςτικό πρόγραμμα καταπολζμθςθσ τθσ διαφκοράσ μζςα ςε 5 χρόνια θ Ελλάδα κα είχε εξοικονομιςει 100 δισ
ευρϊ τα οποία κα μποροφςε να χρθςιμοποιιςει για τθν αποπλθρωμι ςθμαντικοφ τμιματοσ του χρζουσ τθσ.
λ) Γιατί θ Ελλάδα αυξάνει τουσ φόρουσ φτάνοντασ τουσ ςτο υψθλότερο επίπεδο ςτθν Ευρϊπθ και διεκδικϊντασ
παγκόςμια πρωτιά, όταν το επίπεδο δθμόςιων υπθρεςιϊν είναι πολφ χαμθλότερο από το μζςο ευρωπαϊκό όρο;
μ) Ρϊσ είναι δυνατόν θ Ελλάδα να ελπίηει ςε ζξοδο από τθν κρίςθ και ςε οικονομικι ανάκαμψθ όταν όταν μζςα ςε
λίγουσ μινεσ από τθ λιψθ των μζτρων ‘εξυγίανςθσ’ οι αρικμοί δείχνουν πωσ θ οικονομία τθσ ζχει μπει ςτο
αρνθτικό τοπ 10 των χειρότερων οικονομιϊν μεταξφ των 50 πιο αναπτυγμζνων κρατϊν του κόςμου;
΢υμπεράςματα
Κάκε χϊρα πρζπει να κάνει οτιδιποτε μπορεί για να εξυπθρετιςει τα ςυμφζροντα των πολιτϊν τθσ και τθσ ίδιασ.
Μζχρι ςτιγμισ ςτθν υπόκεςθ ‘ελλθνικι κρίςθ’ τα ςτοιχεία δείχνουν ‘περίεργεσ’ ελλθνικζσ αποφάςεισ οι οποίεσ
φαίνεται να εξυπθρετοφν οποιονδιποτε άλλο πζραν από τθν Ελλάδα. Το πρόβλθμα είναι διπλό κακϊσ όχι μόνο
φαίνεται να ζχουμε πάρει ζναν δρόμο που βλάπτει ςοβαρά τθν ελλθνικι οικονομία αλλά και μζςω αυτοφ
αποποιοφμαςτε των μοναδικϊν πλεονεκτθμάτων που μασ είχαν απομείνει ςε ςχζςθ με τθ διαχείριςθ τθσ κρίςθσ
χρζουσ. Ζτςι, ςε λίγο το μόνο που κα μζνει κα είναι να προςευχθκοφμε ότι όλα κα πάνε όπωσ ελπίηουν οι πολιτικοί
γιατί αν αυτό δεν ιςχφςει, όπωσ γίνεται ςυνικωσ, τότε κα πρζπει να προετοιμαςτοφμε για πολλά χρόνια
ταλαιπωρίασ.
Εναλλακτικά, θ Ελλάδα μπορεί να πάρει τθν απόφαςθ να αςκιςει το δικαίωμα τθσ για αλλαγι τθσ νομοκεςίασ που
διζπει τισ δανειακζσ τθσ ςυμβάςεισ και να προχωριςει ςε de facto αναδιάρκρωςθ του χρζουσ τθσ ι να
χρθςιμοποιιςει αυτό τθσ το δικαίωμα ωσ διαπραγματευτικό χαρτί ϊςτε να πείςει τουσ δανειςτζσ τθσ να
προχωριςουν ςε ανταλλαγι παλαιϊν ομολόγων με νζα. Θ επιλογι είναι ςτα χζρια τθσ.

91

16-10-2010

Σο να αλλοιώςεισ εφικτό, το να αποκρύψεισ.. ανϋφικτο
Πταν ξζςπαςε ο διεκνισ ςάλοσ ςχετικά με τθν ‘αποκάλυψθ’ από τθν ίδια τθν Ελλάδα του πραγματικοφ ποςοςτοφ
του ελλείμματοσ τθσ, είχα διατυπϊςει τθν άποψθ ότι τόςο θ Ευρϊπθ και οι ΘΡΑ όςο και οι ‘αγορζσ’ είχαν πλιρθ
γνϊςθ των ςτοιχείων αυτϊν, ίςωσ καλφτερθ ακόμθ και από το ελλθνικό Υπουργείο Οικονομικϊν.
Αυτό γιατί το παγκόςμιο χρθματοπιςτωτικό / χρθματιςτθριακό / νομιςματικό και ςε μεγάλο βακμό οικονομικό
ςφςτθμα ζχει δθμιουργθκεί με επίκεντρο ςτισ ΘΡΑ και με ςκοπό τθν εξυπθρζτθςθ των ςυμφερόντων των δικϊν
τουσ και των ςυνεργατϊν τουσ. Μζςα ςε αυτό το ςφςτθμα οι κανόνεσ, τα μοντζλα και κυρίωσ τα εργαλεία που
επιτρζπουν τθν άςκθςθ κρατικισ δθμιουργικισ λογιςτικισ δεν είναι, φυςικά, αποτζλεςμα ελλθνικισ αλλά κυρίωσ
αγγλοςαξονικισ προζλευςθσ και αν κάποιοσ ζχει τθν ουςιαςτικι δυνατότθτα να παραποιιςει όχι μόνο τα
ςτατιςτικά ςτοιχεία αλλά τθν ίδια τθν ερμθνεία τουσ και ακόμθ και τθν πραγματικότθτα που αυτά υποτίκεται ότι
εκφράηουν, αυτόσ είναι ο δθμιουργόσ του ςυςτιματοσ, οι ςυνεργάτεσ του και οι δυνατότεροι παίκτεσ εντόσ αυτοφ.
Γιατί το κφριο πρόβλθμα δεν είναι θ ‘ικανότθτα’ αλλοίωςθσ των ςτατιςτικϊν ι άλλων ςτοιχείων αλλά θ δυνατότθτα
άςκθςθσ τζτοιασ επιρροισ ςτο ςφςτθμα ϊςτε οι υπόλοιποι ςυμμετζχοντεσ να μθ μποροφν ι να μθ κζλουν να
κάνουν τίποτα γι’ αυτό.
Ζτςι, όλοι γνϊριηαν ότι οι ΘΡΑ και οι ςυνεργάτεσ τουσ ‘ζκλεβαν’ ςτο διεκνι ανταγωνιςμό όταν επί δεκαετίεσ
ζλεγχαν απόλυτα τισ πετρελαϊκζσ τιμζσ εισ βάροσ των Αραβικϊν και άλλων πετρελαιοπαραγωγϊν χωρϊν
ςυμπεριλαμβανομζνθσ και τθσ ΢ωςίασ και ότι αν οι τιμζσ του πετρελαίου αφινονταν να οριςτοφν από τθν ‘αγορά’
το αμερικανικό οικονομικό μοντζλο κα δεχόταν ζνα τεράςτιο πλιγμα αλλά κανείσ δε μποροφςε ι δεν ικελε να
κάνει κάτι γι’ αυτό. Χρειάςτθκαν δεκαετίεσ προετοιμαςίασ των πετρελαιοπαραγωγϊν χωρϊν και ζνασ Αραβικόσ –
Λςραθλινόσ πόλεμοσ, προκειμζνου να ‘ςπάςει’ ο αμερικανικόσ ζλεγχοσ και το αποτζλεςμα ιταν θ τιμι του
πετρελαίου να απογειωκεί από τα 4 ςτα 40 δολάρια και οι ΘΡΑ να βυκιςτοφν ςε φφεςθ παραςφροντασ μαηί τουσ
τον υπόλοιπο κόςμο, ο οποίοσ είχε, επίςθσ, ‘εκιςτεί’ ςτθ φκθνι και με πλαςματικι τιμι ενζργεια.
Αλλά και μετά τθν απελευκζρωςθ των τιμϊν ενζργειασ, όλα τα μεγάλα ευρωπαϊκά κράτθ γνϊριηαν ότι
εξαπατικθκαν από τισ ΘΡΑ οι οποίεσ υποςχζκθκαν τθ διεξαγωγι του εμπορίου ενζργειασ ςε ζνα καλάκι
ευρωπαϊκϊν νομιςμάτων τθν ϊρα που με τθν απειλι των όπλων εναντίων τθσ Σαουδικισ Αραβίασ εξαςφάλιηαν τθ
ςφνδεςθ του αποκλειςτικά και μόνο με το δολάριο, βάηοντασ τθ βάςθ για το μοντζρνο νομιςματικό και
χρθματιςτθριακό ςφςτθμα ςτο κζντρο του οποίου τοποκζτθςαν το αμερικανικό νόμιςμα. Και πάλι όμωσ δε
μπόρεςαν κάνουν κάτι γι’ αυτό.
Με τον ίδιο τρόπο όλοι γνωρίηουν ότι θ Κίνα ‘κλζβει’ το ςφςτθμα ζχοντασ το νόμιςμα τθσ ςυνδεδεμζνο ςτο
δολάριο, ότι θ Γερμανία ‘κλζβει’ το ςφςτθμα όταν παροτρφνει τθν είςοδο ςτθν ΕΕ κρατϊν ανζτοιμων να ενταχκοφν,
με μοναδικό ςτόχο να μεγαλϊςει τθν αγορά για τα προϊόντα τθσ, ότι ΘΡΑ και Βρετανία ‘κλζβουν’ το ςφςτθμα κάκε
φορά που τυπϊνουν χριμα, προκαλϊντασ, ςτθν ουςία, μία ζμμεςθ μείωςθ τθσ αξίασ του χριματοσ όλων των
υπολοίπων κρατϊν κλπ αλλά κανείσ δεν κάνει κάτι γι’ αυτό. Για να εξετάςουμε πιο ακραίεσ περιπτϊςεισ, όλοι
γνωρίηουν ότι οι ΘΡΑ και θ Βρετανία ‘ζκλεψαν’ βάναυςα το ςφςτθμα όταν επιτζκθκαν ςτον πρϊθν ςφμμαχο τουσ
Σαντάμ με αφορμζσ που εξ αρχισ φάνταηαν αςτείεσ και ότι το πραγματικό αποτζλεςμα τθσ ‘απελευκζρωςθσ’ του
Λράκ ςυνεπάγεται τον αγγλοςαξονικό ζλεγχο των κοιταςμάτων πετρελαίου τθσ χϊρασ, που είναι ζνα από τα
μεγαλφτερα και πιο πλοφςια ςτον κόςμο. Αλλά κανείσ δεν ζκανε τίποτε γι’ αυτό.
Ρζρα απ’ όλα τα παραπάνω που κάνουν απαγορευτικι τθ χωρίσ τθ γνϊςθ των μεγάλων κρατϊν αλλοίωςθ τθσ
οικονομικισ τθσ κατάςταςθσ από μία μικρι χϊρα, θ Ευρϊπθ και ιδιαίτερα οι ΘΡΑ διακζτουν τον πιο εξελιγμζνο
διεκνι οικονομικό εποπτικό μθχανιςμό ο οποίοσ πζρα από τα γνωςτά τραπεηικά / οικονομικά /ερευνθτικά
ιδρφματα κολοςςοφσ τα οποία διακζτει, ελζγχει ι ςυνεργάηεται, (Κεντρικζσ Τράπεηεσ, ΔΝΤ, Ραγκόςμια Τράπεηα,
Οικονομικά / Στατιςτικά Λδρφματα, ΟΘΕ, χρθματοδοτοφμενα από το κράτοσ Ρανεπιςτιμια κλπ) περιλαμβάνει
ειδικζσ οικονομικζσ /ςτατιςτικζσ μονάδεσ ακόμθ και εντόσ ςτρατιωτικϊν αλλά και κρατικϊν καταςκοπευτικϊν
οργανιςμϊν, όπωσ το ΝΑΤΟ και θ CIA.
Είναι ακόμθ πιο αςτείο να κεωροφμε ότι θ Ελλάδα μπορεί να αποκρφψει κρίςιμα οικονομικά ςτοιχεία για το χρζοσ
ι το ζλλειμμα τθσ από τισ ‘αγορζσ’, αφοφ οι μεγαλφτεροι παίκτεσ ςε αυτζσ όχι μόνο ςυνεργάηονται με τθν Ευρϊπθ
και τισ ΘΡΑ αλλά και αποτελοφν βαςικοφσ δανειοδότεσ τουσ γνωρίηοντασ ζτςι καλά όλα τα ζνοχα οικονομικά
92

‘μυςτικά’ τουσ ενϊ, φυςικά, ςυνεργάηονται από ςυςτάςεωσ του ελλθνικοφ κράτουσ με αυτό και γνωρίηουν πικανϊσ
καλφτερα και από το ίδιο τα οικονομικά του προβλιματα, αφοφ αυτοί το ‘βοθκοφν’ να χρθματοδοτιςει τισ
οικονομικζσ ανάγκεσ που προκφπτουν από αυτά αλλά και να κρφψουν τθν πραγματικι οικονομικι κατάςταςθ τθσ
χϊρασ από τουσ πολίτεσ τθσ.
Γιατί ςτθν ουςία, οι ςτατιςτικζσ αλλοιϊςεισ των οικονομικϊν ςτοιχείων των εκάςτοτε κρατϊν γίνονται για να
εξυπθρετθκοφν τα ςυμφζροντα και οι ανάγκεσ των πολιτικϊν ικυνόντων τουσ και είναι, κυρίωσ, οι πολίτεσ των
χωρϊν τουσ οι μόνοι που τελοφν ςε κατάςταςθ άγνοιασ για τθν πραγματικι οικονομικι εικόνα τθσ, κακϊσ το
ςφςτθμα τθ γνωρίηει και ςυναινεί ςτθν απόκρυψθ, ζςτω και ςιωπθλά.
Ασ μθν ξεχνάμε πωσ ιταν με εξειδικευμζνα προϊόντα των ‘αγορϊν’ που μπόρεςε να κρφψει θ Ελλάδα τμιμα του
χρζουσ τθσ ςτισ αρχζσ του 2000 και με χρθματιςτθριακά προϊόντα που μπόρεςαν οι ΘΡΑ και μία ςειρά άλλων
κρατϊν να προκαλζςουν ανάπτυξθ μζςω τθσ αγοράσ κατοικίασ από το 2002 μζχρι το 2006, οδθγϊντασ τθν τελικά ςε
ελεφκερθ πτϊςθ και προκαλϊντασ τθ διεκνι τραπεηικι κρίςθ.
Θ Ελλάδα δραςτθριοποιείται εντόσ ενόσ ςυςτιματοσ το οποίο οφτε δθμιοφργθςε, οφτε ελζγχει και απ’ ότι φαίνεται
οφτε καν γνωρίηει καλά τουσ κανόνεσ λειτουργίασ του και το τελευταίο που μπορεί να κάνει είναι να εξαπατιςει
τουσ βαςικοφσ ςυμμετζχοντεσ και φυςικά τουσ ελεγκτζσ και τουσ επόπτεσ του ςυςτιματοσ αυτοφ ωσ προσ τθν
πραγματικι εικόνα τθσ οικονομίασ τθσ.
Ζτςι, οι πρόςφατεσ ‘αποκαλφψεισ’ ςχετικά με τθ γνϊςθ των Ευρωπαίων και επομζνωσ και των Αμερικανϊν και των
αγορϊν περί των παραποιθμζνων ελλθνικϊν οικονομικϊν ςτατιςτικϊν ςτοιχείων και τθσ προβλθματικισ
κατάςταςθσ τθσ ελλθνικισ οικονομίασ τουλάχιςτον από τα μζςα τθσ δεκαετίασ του ϋ90, ιρκε να επιβεβαιϊςει το
αυτονόθτο, ότι οι μόνοι από τουσ οποίουσ αποκρφφτθκαν αυτά τα ςτοιχεία ιταν οι Ζλλθνεσ πολίτεσ.

93

21-10-2010

Ρόλο ‘εγγυητό τησ αςτϊθειασ’ ςτην ΕΕ δύνουν οι ΗΠΑ ςτην Ελλϊδα
Το 2007 ςτο βιβλίο μου ‘Ρόλεμοσ Ραρζμβαςθσ’ παρουςίαςα μία μελζτθ των διεκνϊν νομιςματικϊν πολζμων
ιδωμζνθ μζςα από το οπτικό πρίςμα τθσ επιςτθμονικισ τεχνικισ ανάλυςθσ, κάνοντασ μία εκτενι ιςτορικι
αναδρομι ςτισ νομιςματικζσ μάχεσ μεταξφ των μεγαλφτερων κρατϊν του κόςμου και δείχνοντασ τθν τεράςτια
ςθμαςία τουσ ςτθ διαμόρφωςθ τθσ οικονομικισ ιςτορίασ.
Κατά τθ διάρκεια τθσ κλιμάκωςθσ τθσ ‘ελλθνικισ κρίςθσ’ τον Απρίλιο του 2010 δθμοςίευςα μία πλθκϊρα ςτοιχείων
που ζδειχναν ότι αυτι εξυπθρετοφςε τισ ΘΡΑ ςτο νομιςματικό τθσ πόλεμο με τθν ΕΕ και τισ αναδυόμενεσ
οικονομίεσ τθσ Κίνασ, τθσ Βραηιλίασ, τθσ Τουρκίασ, τθσ ΢ωςίασ αλλά ακόμθ και του Λράν, ςτθν πιο δφςκολθ φάςθ για
τθ μεγαλφτερθ οικονομία του κόςμου από τισ αρχζσ τθσ δεκαετίασ του 70ϋ όταν είχε κινδυνεφςει να χάςει το
μοναδικό πλεονζκτθμα που τθσ παρείχε το γεγονόσ πωσ το νόμιςμα τθσ είναι αυτό πάνω ςτο οποίο είναι δομθμζνο
το διεκνζσ χρθματιςτθριακό / χρθματοπιςτωτικό ςφςτθμα και αυτό πάνω ςτο οποίο διεξάγεται το διεκνζσ εμπόριο.
Θ κεντρικι ιδζα των ςχετικϊν με το κζμα δθμοςιεφςεων μου ιταν πωσ οι ΘΡΑ βρίςκονται, νομιςματικά, ςτθ
χειρότερθ φάςθ τθσ ιςτορίασ τουσ, κακϊσ για πρϊτθ φορά ζχουν να αντιμετωπίςουν ταυτόχρονα τόςα πολλά και
δυνατά νομιςματικά μζτωπα, όπωσ αυτά τθσ ΕΕ με το κοινό ευρωπαϊκό νόμιςμα, τθσ ΢ωςίασ, τθσ Κίνασ, τθσ Λνδίασ,
τθσ Βραηιλίασ, τθσ Τουρκίασ, του Λράν και ακόμθ και των χωρϊν τθσ Μζςθσ Ανατολισ, που με τισ πιζςεισ τουσ
πζτυχαν να καταρτιςτεί ζκκεςθ του ΟΘΕ που ζκιξε το κζμα τθσ αποκακιλωςθσ του δολαρίου από το ρόλο του ωσ
παγκόςμιο νόμιςμα, κάτι που δεν ζχει ιςτορικό προθγοφμενο.
Κακϊσ ωσ αντίπαλο δζοσ και μοναδικι εναλλακτικι λφςθ απζναντι ςτο δολάριο αναδείχτθκε τα τελευταία χρόνια
το ευρϊ, όλεσ οι παραπάνω αναδυόμενεσ οικονομίεσ άρχιςαν να το χρθςιμοποιοφν ωσ αποκεματικό τουσ νόμιςμα,
περιορίηοντασ τθν αποκικευςθ δολαρίων ςε πολφ μεγάλο βακμό, τάςθ θ οποία ενιςχφκθκε από τθν πολιτικι των
ΘΡΑ να οδθγοφν το νόμιςμα τουσ ςε μία παρατεταμζνθ χρθματιςτθριακι υποτίμθςθ, προςπακϊντασ να τονϊςουν
τθν ανταγωνιςτικότθτα τθσ οικονομίασ τουσ ςε μία περίοδο διεκνοφσ οικονομικισ αδυναμίασ.
Μετά τθν κατάρρευςθ τθσ αμερικανικισ αγοράσ κατοικίασ το καλοκαίρι του 2006 και ςτον απόθχο τθσ διεκνοφσ
τραπεηικισ κρίςθσ που αυτι προκάλεςε, οι αναδυόμενεσ οικονομίεσ ςτράφθκαν ακόμθ περιςςότερο ςτο ευρϊ ωσ
νόμιςμα αςπίδα απζναντι ςτισ οικονομικζσ αναταράξεισ, με αποκορφφωμα το 2008 όταν υπό τθ ςκιά τθσ διεκνοφσ
κρίςθσ και του χρθματιςτθριακοφ κραχ και με το επίκεντρο του προβλιματοσ να κεωρείται ότι βρίςκεται ςτισ ΘΡΑ,
ζνασ ολόκλθροσ κόςμοσ βρζκθκε να ‘ακουμπά’ ςε ζνα άλλο πλθν του δολαρίου νομίςματοσ (το ευρϊ), για πρϊτθ
φορά ςτθ μοντζρνα οικονομικι ιςτορία.
Θ εξζλιξθ αυτι απείλθςε ουςιαςτικά τθν παγκόςμια νομιςματικι κυριαρχία του δολαρίου και οι ΘΡΑ πζραςαν ςτθν
αντεπίκεςθ χτυπϊντασ τθν αξιοπιςτία του ευρϊ με ζναυςμα τθν ‘ελλθνικι κρίςθ’, θ οποία αποτζλεςε τον
προκάλαμο τθσ ‘ευρωπαϊκισ κρίςθσ’. Το αποτζλεςμα ιταν να πλθγεί θ αξιοπιςτία του ευρϊ και το κυριότερο να
μπει ςτο μυαλό όλων θ αμφιβολία για το αν κα μποροφςε ποτζ αυτό να αποτελζςει ζνα ουςιαςτικό αντικαταςτάτθ
του δολαρίου. Με τισ ΘΡΑ να προωκοφν ςενάρια που ζκαναν λόγο ακόμθ και για διάλυςθ τθσ Ευρϊπθσ και
κατάργθςθσ του ευρωπαϊκοφ νομίςματοσ μζςα ςτα επόμενα χρόνια, οι αναδυόμενεσ υπερδυνάμεισ είδαν το
βαςικό τουσ εναλλακτικό ςενάριο να καταρρζει και αναγκάςτθκαν να κάνουν πίςω ϊςτε να προετοιμάςουν ζνα νζο
ςενάριο δίνοντασ ςτισ ΘΡΑ το χρόνο να αναςυνταχκοφν.
Σιμερα, περιςςότερο από 6 μινεσ από τθ δθμοςίευςθ των παραπάνω αναλφςεων, θ είδθςθ τθσ διεξαγωγισ ενόσ
‘νομιςματικοφ πολζμου’ βρικε τθ κζςθ τθσ ςτα ΜΜΕ τα οποία άρχιςαν να αντιλαμβάνονται, μζςα από τισ ςχετικζσ
δθλϊςεισ των οικονομικϊν ικυνόντων των μεγαλφτερων κρατϊν του κόςμου, ότι οικονομικι κρίςθ, οικονομικι
ανάπτυξθ και νομιςματικόσ ζλεγχοσ, είναι ζννοιεσ αλλθλζνδετεσ.
Θ ουςία του υπό διεξαγωγι νομιςματικοφ πολζμου είναι απλι: με το δολάριο να παραμζνει το παγκόςμιο νόμιςμα
και με τισ ΘΡΑ να ζχουν αποφαςίςει να τυπϊςουν όςα δολάρια χρειάηονται προκειμζνου να πλθκωρίςουν το
δρόμο τουσ προσ τθν ζξοδο από τθν κρίςθ (βλζπε τελευταίεσ ςχετικζσ δθλϊςεισ του Ρροζδρου τθσ FED), το
αμερικανικό νόμιςμα μοιραία παραμζνει υποτιμθμζνο με αποτζλεςμα να προκαλεί ανατίμθςθ όλων των
υπολοίπων νομιςμάτων αναγκάηοντασ τισ αναδυόμενεσ οικονομίεσ να παρζμβουν ϊςτε να ςταματιςουν αυτιν τθ
τάςθ, θ οποία τισ κάνει ολοζνα και λιγότερο ανταγωνιςτικζσ.
94

Ζτςι, από τθν αρχι του ζτουσ τα νομίςματα όλων των μεγάλων αναδυόμενων κρατϊν ζχουν ανατιμθκεί από 6%
μζχρι 12% ζναντι του δολαρίου, ενϊ τθν ίδια ςτιγμι και το γεν και το ελβετικό φράγκο ζχουν απογειωκεί ςε
πολυετι υψθλά επίπεδα ζναντι του αμερικανικοφ νομίςματοσ.
Πςο το ευρϊ, όμωσ, παραμζνει υπό αμφιςβιτθςθ, οι ΘΡΑ γνωρίηουν ότι οι νομιςματικοί τουσ αντίπαλοι κα
λειτουργοφν διαιρεμζνοι και όχι ενωμζνοι, ελλείψει ενόσ ρεαλιςτικοφ αντικαταςτάτθ του δολαρίου και ότι κα
χρειαςτοφν πολλά χρόνια προκειμζνου να δθμιουργθκεί μία νζα εναλλακτικι πρόταςθ με ςυνολικι απιχθςθ. Και
προσ αυτιν τθν κατεφκυνςθ ο ρόλοσ τθσ Ελλάδασ είναι καταλυτικόσ, ωσ ‘εγγυθτισ τθσ αςτάκειασ’ ςτθν ευρωηϊνθ
και ο ρόλοσ του ΔΝΤ είναι να εγγυθκεί ότι το ελλθνικό κρίλερ κα ζχει πολλά επειςόδια και πολλζσ ςυγκινιςεισ.

95

22-10-2010

1981-2020: Παραδύδοντασ την Ελλϊδα ςτουσ δανειςτϋσ τησ
Τθν περαςμζνθ εβδομάδα θ Κεντρικι Τράπεηα τθσ Νζασ Ηθλανδίασ κατζκεςε πρόταςθ για τθν αλλαγι τθσ εκνικισ
νομοκεςίασ ϊςτε να επιτραπεί ςτισ τράπεηεσ τθσ Αυςτραλίασ να εκδίδουν καλυμμζνα ομόλογα. Τα καλυμμζνα
ομόλογα είναι εργαλεία χρζουσ που υποχρεϊνουν το δανειολιπτθ να εξαςφαλίηει το δανειςτι με ενζχυρο ςε ζνα
τμιμα των περιουςιακϊν του ςτοιχείων το οποίο επιλζγεται ςε ςυνεργαςία με το δανειςτι και περιλαμβάνει τα
καλφτερα περιουςιακά ςτοιχεία του δανειολιπτθ (ονομάηεται: ‘pool’ - ‘πιςίνα’).
Το τμιμα αυτό επιβάλλεται να ζχει μεγαλφτερθ αξία από το φψοσ του δανείου ϊςτε να παρζχει τθ μζγιςτθ δυνατι
εξαςφάλιςθ ςτο δανειςτι και ξεχωρίηεται από τα υπόλοιπα περιουςιακά ςτοιχεία του δανειολιπτθ ζτςι ϊςτε ςε
περίπτωςθ αδυναμίασ αποπλθρωμισ του δανείου ο δανειςτισ να ζχει πρόςβαςθ ςε αυτό πριν από οποιονδιποτε
άλλο δικαιοφχο ενϊ επιπλζον ζχει πρόςβαςθ και ςτα υπόλοιπα περιουςιακά ςτοιχεία του δανειολιπτθ. Τζλοσ, ο
δανειςτισ ζχει το δικαίωμα ςυνεχοφσ εποπτείασ και διενζργειασ ελζγχων επί του ενεχυριαςμζνου τμιματοσ τθσ
περιουςίασ του δανειολιπτθ και μπορεί να προςκζςει ι να αφαιρζςει περιουςιακά ςτοιχεία ςε αυτό ανά πάςα
ςτιγμι αν κρικεί ότι δεν εξαςφαλίηεται δεόντωσ από τθν αρχικι επιλογι ενεχυριαςμζνων περιουςιακϊν ςτοιχείων.
Μζχρι ςιμερα οι τράπεηεσ τθσ Αυςτραλίασ απαγορεφεται να εκδϊςουν καλυμμζνα ομόλογα, κακϊσ θ ζκδοςθ τουσ
ςυγκροφεται με το ιςχφον τραπεηικό δίκαιο τθσ χϊρασ το οποίο ορίηει ότι τα ςυμφζροντα των κατακετϊν μίασ
τράπεηασ πρζπει να προθγοφνται αυτϊν των δανειςτϊν τθσ. Στθν περίπτωςθ ζκδοςθσ καλυμμζνων ομολόγων τα
ςυμφζροντα των δανειςτϊν προθγοφνται αυτϊν όλων των υπολοίπων, ςυμπεριλαμβανομζνων και των κατακετϊν
των τραπεηϊν και ζτςι ςε περίπτωςθ οποιαςδιποτε αδυναμίασ πλθρωμισ οι δανειςτζσ μποροφν να καταςχζςουν
ακόμθ και τισ κατακζςεισ ςτθν τράπεηα.
Θ ςυηιτθςθ για τθν κζςπιςθ ι όχι μίασ νομοκεςίασ που κα επιτρζπει ςτισ τράπεηεσ τθσ Αυςτραλίασ να εκδίδουν
καλυμμζνα ομόλογα αποτελεί ζνα εξαιρετικά ςθμαντικό κζμα, με πολιτικοφσ και τραπεηίτεσ να εκφράηουν δθμόςια
τα επιχειριματα τουσ και θ χρονικι ςτιγμι που επιλζγεται να ςυμβεί αυτό ζχει να κάνει περιςςότερο με τθν
παγκόςμια διόγκωςθ του κρατικοφ χρζουσ ωσ ποςοςτό του ΑΕΡ και με τθν προοπτικι μίασ αργισ εξόδου τθσ
διεκνοφσ οικονομίασ από τθ μεγαλφτερθ κρίςθ τθσ των τελευταίων 80 ετϊν παρά με το πρόβλθμα χρζουσ τθσ ίδιασ
τθσ Αυςτραλίασ, κακϊσ το χρζοσ τθσ χϊρασ είναι από τα μικρότερα ςτον κόςμο. Αυτόσ ακριβϊσ είναι και ο λόγοσ
που το ζξυπνο χριμα δε βιάςτθκε οφτε πίεςε τθν Αυςτραλία να ψθφίςει νωρίσ νόμουσ με ςτόχο τθ διαςφάλιςθ των
ςυμφερόντων των δανειςτϊν, αφοφ θ χϊρα κεωρείται εξαιρετικά μικροφ ρίςκου με μθδενικζσ πικανότθτεσ
πτϊχευςθσ.
Δε ςυνζβθ το ίδιο και ςτθν Ελλάδα, όμωσ, όπου θ προετοιμαςία για τθν προςταςία των δανειςτϊν από το
ενδεχόμενο πτϊχευςθσ ξεκίνθςε ςτισ αρχζσ τισ περαςμζνθσ δεκαετίασ και κατζλθξε ςτθν ψιφιςθ τθσ νομοκεςίασ
που επζτρεψε τθν ζκδοςθ καλυμμζνων ομολόγων το 2003, ςε φαινομενικά ανφποπτο χρόνο, άνευ πολιτικϊν
αντιδράςεων και κάτω από τθ ‘μφτθ’ των Ελλινων πολιτϊν.
Το ίδιο είχε ςυμβεί και το 1920, όταν θ Ελλάδα ψιφιςε ςχετικι νομοκεςία που ρφκμιηε τθ διαδικαςία ζκδοςθσ
ομολογιϊν, θ οποία περιλάμβανε όρουσ που κα προςτάτευαν τουσ δανειςτζσ από μία ενδεχόμενθ αδυναμία
αποπλθρωμισ τουσ, κάτι το οποίο και τελικά ςυνζβθ μζςα ςτα επόμενα χρόνια. Από το 1922 και μετά θ Ελλάδα
βρζκθκε αντιμζτωπθ με δραματικά δθμοςιονομικά προβλιματα και οι δανειςτζσ τθσ πίεςαν και πζτυχαν τθ
‘διχοτόμθςθ’ τθσ δραχμισ, με τθ μιςι αξία τθσ να παραμζνει ςτον κάτοχο τθσ και τθν υπόλοιπθ μιςι να αποδίδεται
ςτο κράτοσ με αντάλλαγμα δάνεια 20αετίασ με 6,5% επιτόκιο, τα οποία, φυςικά, ποτζ δεν πλθρϊκθκαν.
Ακολοφκθςε θ Μεγάλθ Φφεςθ μετά το κραχ του 1929 ςτισ ΘΡΑ και τζλοσ ο Βϋ Ραγκόςμιοσ Ρόλεμοσ που ζδωςε τθ
χαριςτικι βολι ςτθν ελλθνικι οικονομία.
Ρολλά χρόνια αργότερα, το 1981, ξεκινοφςε ζνασ από τουσ μεγαλφτερουσ διεκνείσ κφκλουσ οικονομικισ ανάπτυξθσ,
ο οποίοσ ζμελλε να κρατιςει μζχρι το 2000 και κατά τθ διάρκεια του ο κόςμοσ άλλαξε κεαματικά. Αντί, ωςτόςο, θ
Ελλάδα να εκμεταλλευτεί τισ ευνοϊκζσ ςυνκικεσ τθσ δεκαετίασ του ϋ80, τθσ πρϊτθσ εκ των δφο δεκαετιϊν
96

παγκόςμιασ ανάπτυξθσ, ϊςτε να αναπτυχκεί χωρίσ να αυξιςει το χρζοσ τθσ και χωρίσ να επιβαρφνει τα
δθμοςιονομικά τθσ μεγζκθ, επζλεξε να ακολουκιςει μία πολιτικι παροχϊν βαςιςμζνων ςτθν υπερβολικι επζκταςθ
του κρατικοφ δανειςμοφ, με αποτζλεςμα το δθμόςιο χρζοσ να εκτιναχκεί πάνω από το 100% μζχρι τισ αρχζσ τθσ
επόμενθσ δεκαετίασ, από το 34,5% το 1981, με παράλλθλθ απογείωςθ του πλθκωριςμοφ ο οποίοσ κατά τθ διάρκεια
τθσ δεκαετίασ του 80ϋκυμαίνονταν ςτο 19% (φτάνοντασ μζχρι και ςτο 25% το 1985), ποςοςτό τριπλάςιο από τον
ευρωπαϊκό μζςο όρο.
Θ Ελλάδα είχε μία και μοναδικι ευκαιρία να μειϊςει το χρζοσ που είχε ςυςςωρευτεί κατά τθ διάρκεια τθσ
δεκαετίασ του 80ϋ και αυτι τθσ δόκθκε ςτθ διάρκεια τθσ επόμενθσ δεκαετίασ, θ οποία χαρακτθρίςτθκε, επίςθσ, από
κεαματικι διεκνι ανάπτυξθ και εξαιρετικά ευνοϊκό διεκνζσ επιχειρθματικό περιβάλλον. Ζχοντασ φτάςει, όμωσ, το
1991 να ξοδεφει το 12% του ΑΕΡ τθσ για τθν αποπλθρωμι των τόκων των δανείων τθσ και με τουσ πολιτικοφσ
ικφνοντεσ να ζχουν εκιςτεί ςτθν εφκολθ λφςθ του δανειςμοφ, ζνα τζτοιο εγχείρθμα αναμενόταν εξαιρετικά
δφςκολο κάτι το οποίο οι δανειςτζσ τθσ Ελλάδασ το γνϊριηαν καλφτερα από τον κακζνα.
Ζτςι, όταν ζφταςε θ ϊρα τθσ υπογραφισ τθσ ςυνκικθσ του Μάαςτριχ οι μεγάλεσ δυνάμεισ τθσ Ευρϊπθσ ζπρεπε να
αποφαςίςουν αν κα επζτρεπαν ςτθν Ελλάδα να τθν υπογράψει, παρά το γεγονόσ ότι δεν πλθροφςε ςε καμία
περίπτωςθ τα κριτιρια που αυτι ζκετε ι αν κα τθν πίεηε να βελτιϊςει τα οικονομικά τθσ προκειμζνου να μθ βρεκεί
οικονομικά απομονωμζνθ. Επελζγθ το δεφτερο γιατί αυτό εξυπθρετοφςε τισ μεγάλεσ ευρωπαϊκζσ δυνάμεισ και θ
Ελλάδα υπζγραψε τθ ςυνκικθ του Μάαςτριχ αν και θ οικονομία ταλανίηονταν από πλθκωριςμό τθσ τάξθσ του
19,8% όταν ο ευρωπαϊκόσ μζςοσ όροσ ιταν ςτο 4,07% και αν και το δθμοςιονομικό ζλλειμμα τθσ ιταν τθσ τάξθσ του
11,5% όταν ο αντίςτοιχοσ ευρωπαϊκόσ μζςοσ όροσ ιταν ςτο 3,64%.
Θ αποτυχία πραγματικισ ςφγκλιςθσ με τισ ευρωπαϊκζσ οικονομίεσ διαιϊνιςε τθν πολιτικι εξάρτθςθσ από δανεικά
κεφάλαια και οδιγθςε ςτθν υιοκζτθςθ μεκόδων δθμιουργικισ λογιςτικισ προκειμζνου να αποκρυφτεί θ
πραγματικό οικονομικι εικόνα τθσ χϊρασ και να μεταφερκεί θ λφςθ των προβλθμάτων τθσ αργότερα. Σφμφωνα με
μία ςειρά παλαιϊν και νεότερων εκκζςεων του ΔΝΤ και τθσ ΕΕ από το 1996 και μετά τα επίςθμα ςτατιςτικά
ςτοιχεία για τθν ελλθνικι οικονομία τελοφν υπό αμφιςβιτθςθ ενϊ ςφμφωνα με τισ τελευταίεσ ανακοινϊςεισ περί
των ‘ελλθνικϊν ςτατιςτικϊν’ αυτά κεωροφνται παραποιθμζνα τουλάχιςτον από τα τζλθ του 90ϋκαι μετά.
Φτάνοντασ ςτο τζλοσ τθσ δεκαετίασ του 90ϋκαι ζχοντασ χάςει τθν ευκαιρία να εκμεταλλευτεί τον 20αετι κφκλο
διεκνοφσ ανάπτυξθσ θ Ελλάδα είχε μόνον ζναν τρόπο, πλζον, να εξαςφαλίςει τθν παραμονι τθσ ςτο κλαμπ των
αναπτυγμζνων κρατϊν, ςυνεχίηοντασ τθν πολιτικι υπερβολικοφ δανειςμοφ και δθμιουργικισ λογιςτικισ με τθ
ςυναίνεςθ και τθ ςυνενοχι ΘΡΑ και Ευρϊπθσ. Ζτςι, εντάχκθκε ςτθν ΕΕ παρά το γεγονόσ ότι το χρζοσ τθσ
ιταν μεγαλφτερο του 100% του ΑΕΡ και το πραγματικό τθσ δθμοςιονομικό ζλλειμμα άγνωςτο.
Πλα αυτά λάμβαναν χϊρα κάτω από το άγρυπνο βλζμμα των δανειςτϊν τθσ Ελλάδασ, οι οποίοι ςυνζχιηαν να
καλφπτουν τισ δανειακζσ τθσ ανάγκεσ ξεκινϊντασ, ωςτόςο, τισ διαδικαςίεσ που κα εξαςφάλιηαν τα ςυμφζροντα
τουσ ςε περίπτωςθ μίασ μελλοντικισ αδυναμίασ αποπλθρωμισ των δανείων τθσ.
Ζτςι, από τισ αρχζσ του 2000 οι δανειςτζσ πίεςαν για τθν κζςπιςθ νζων νομοκεςιϊν που κα επζτρεπαν ςτισ
ελλθνικζσ τράπεηεσ τθν ζκδοςθ καλυμμζνων ομολόγων και το 2003 πζτυχαν τθν ψιφιςθ του ςχετικοφ νόμου
ανοίγοντασ τθν πόρτα για τθν αρχι τθσ περιόδου επιβάρυνςθσ του ελλθνικοφ χρζουσ με βαριά ενζχυρα.
Ακολοφκθςε θ περίοδοσ ανάπτυξθσ από το 2003 μζχρι το 2007 θ οποία, όμωσ, ςτθρίχτθκε ςτθν επζκταςθ του
ιδιωτικοφ δανειςμοφ και ςτθ δθμιουργία μίασ φοφςκασ ςτθν αγορά ακινιτων και το 2007 ιταν πια ξεκάκαρο για
τουσ δανειςτζσ ότι θ αρχι του τζλουσ για τθν Ελλάδα είχε φτάςει. Τότε μεκόδευςαν τθ κζςπιςθ νζων,
ςυμπλθρωματικϊν νόμων για τθν αγορά καλυμμζνων ομολόγων δυςτυχϊσ, όπωσ και το 2003, δεν υπιρξε καμία
ιδιαίτερθ πολιτικι αντίδραςθ ι ενθμζρωςθ των Ελλινων πολιτϊν ςχετικά με τθ ςοβαρότθτα του κζματοσ. Οι νζοι

97

νόμοι ψθφίςτθκαν και ζχει ενδιαφζρον μία γριγορθ ματιά ςε αυτοφσ από το φφλλο τθσ 1θσ Αυγοφςτου του 2007
τθσ εφθμερίδασ τθσ Κυβζρνθςθσ, όπου διαβάηουμε τα εξισ:
Τα πιςτωτικά ιδρφματα δφνανται να εκδίδουν καλυμμζνεσ ομολογίεσ, ςφμφωνα με τισ διατάξεισ του παρόντοσ
άρκρου και ςυμπλθρωματικά του ν. 3156/2003.
Το κάλυμμα των καλυμμζνων ομολογιϊν δφναται να ςυνίςταται ςε απαιτιςεισ από δάνεια και πιςτϊςεισ κάκε
φφςεωσ και ςυμπλθρωματικά ςε απαιτιςεισ από παράγωγα χρθματοοικονομικά προϊόντα …, ςε κατακζςεισ ςε
πιςτωτικά ιδρφματα και ςε κινθτζσ αξίεσ, όπωσ ορίηεται ειδικότερα με απόφαςθ τθσ Τράπεηασ τθσ Ελλάδοσ.
Επί του καλφμματοσ ςυνιςτάται νόμιμο ενζχυρο υπζρ των ομολογιοφχων … οι οποίοι αναφζρονται ωσ
εξαςφαλιηόμενοι δανειςτζσ ςτο πρόγραμμα των ομολογιϊν.
Σε περίπτωςθ που οριςμζνα από τα περιουςιακά ςτοιχεία που ςυνιςτοφν το κάλυμμα των ομολογιϊν διζπονται
από ξζνο δίκαιο, κα ςυςτινεται εμπράγματθ εξαςφάλιςθ επ’ αυτϊν υπζρ των ομολογιοφχων και των λοιπϊν
εξαςφαλιηόμενων δανειςτϊν
Οι απαιτιςεισ που ςυγκαταλζγονται ςτο κάλυμμα των ομολογιϊν αναφζρονται ονομαςτικά ςε ζγγραφο που
υπογράφεται από τον εκδότθ και τον κεματοφφλακα και καταχωρείται ςε περίλθψθ που περιζχει τα ουςιϊδθ
ςθμεία του. Με τον ίδιο τρόπο δφνανται να αντικακίςτανται απαιτιςεισ που ςυνιςτοφν μζροσ του καλφμματοσ με
άλλεσ ι να προςτίκενται απαιτιςεισ ςτο κάλυμμα.
Με καλυμμζνεσ ομολογίεσ δφνανται να εξομοιοφνται οι ομολογίεσ που εκδίδονται από νομικό πρόςωπο ειδικοφ
ςκοποφ, που εδρεφει είτε ςτθν Ελλάδα είτε ςε κράτοσ − μζλοσ του Ευρωπαϊκοφ Οικονομικοφ Χϊρου, και που
αποκτά απαιτιςεισ από δάνεια και πιςτϊςεισ κάκε φφςεωσ από πιςτωτικό ίδρυμα που εδρεφει ςτθν Ελλάδα
Ραρά τουσ παραπάνω νόμουσ χρειάςτθκε μία ακόμθ τροποποίθςθ ςτθν ελλθνικι νομοκεςία το 2008, προκειμζνου
θ Εκνικι Τράπεηα τθσ Ελλάδασ να ξεπεράςει και το τελευταίο εμπόδιο για τθν ζκδοςθ καλυμμζνων ομολόγων και
μετά και από αυτιν τθν τροποποίθςθ ο δρόμοσ άνοιξε διάπλατα και τον περπάτθςαν τόςο θ Εκνικι, όςο και θ
Alpha, θ Marfin και θ Eurobank, με τθν ζκδοςθ καλυμμζνων ομολόγων να γίνεται, πλζον, θ νζα εκνικι μόδα. Ζτςι,
για παράδειγμα, μζςα ςτο καλοκαίρι του 2010 θ Εκνικι ανακοίνωςε πρόγραμμα ζκδοςθσ καλυμμζνων ομολόγων
αξίασ 15 δισ ευρϊ, ςυμπλθρωματικοφ προθγοφμενου πρόςφατου προγράμματοσ τθσ φψουσ 3 δισ ευρϊ.
Σταδιακά και ςτακερά, μερικζσ από τισ ςθμαντικότερεσ ελλθνικζσ τράπεηεσ προβαίνουν ςε όλο και μεγαλφτερεσ
εκδόςεισ καλυμμζνων ομολόγων, τα οποία λαμβάνουν πολφ χαμθλζσ βακμολογίεσ από τουσ οίκουσ πιςτολθπτικισ
αξιολόγθςθσ και θ νζα αυτι τάςθ δθμιουργεί μία δεξαμενι χρζουσ το οποίο ζχει ωσ ενζχυρο, κυρίωσ, ςτεγαςτικά
δάνεια. Μελετϊντασ ενδεικτικά μία ζκδοςθ καλυμμζνων ομολόγων ελλθνικισ τράπεηασ αξίασ 5 δισ
ευρϊ, βρίςκουμε ςτθν ‘πιςίνα’ του ςτεγαςτικά δάνεια ςτθν Αττικι, τθ Κεςςαλονίκθ, τθν Ρελοπόννθςο, τθ
Κεςςαλία, τθ Στερεά Ελλάδα, τα νθςιά του Αιγαίου, τθν Κριτθ, τα νθςιά του Λονίου, τθ Κράκθ και τθν Ιπειρο. Με
το περιεχόμενο τθσ ‘πιςίνασ’ να αποτελεί το κάλυμμα του ομολόγου, δθλαδι αυτό πάνω ςτο οποίο ο δανειςτισ ζχει
‘ενζχυρο’ ςε περίπτωςθ αδυναμίασ πλθρωμισ του δανειολιπτθ, το πρϊτο ερϊτθμα που τίκεται είναι αν πράγματι
ςε περίπτωςθ αδυναμίασ αποπλθρωμισ του δανείου θ κυριότθτα των ςτεγαςτικϊν αυτϊν δανείων περάςει ςτα
χζρια των δανειςτϊν τθσ τράπεηασ. Αν θ απάντθςθ είναι κετικι, όπωσ ορίηεται από τθ ςχετικι νομοκεςία, τότε
μζςω των προγραμμάτων καλυμμζνων ομολόγων των ελλθνικϊν τραπεηϊν ζχει δθμιουργθκεί ζνα μθχανιςμόσ
υποκικευςθσ ελλθνικισ περιουςίασ (και μάλιςτα χωρίσ όριο ωσ προσ το ποςό τθσ ‘κάλυψθσ’ των δανειςτϊν που
μπορεί να επιτευχκεί μζςω αυτοφ), κάτι που δε φαίνεται ιδιαίτερα ςοφό αν λάβουμε υπόψθ τθν χρθματοπιςτωτικι
και οικονομικι κατάςταςθ τθσ χϊρασ, για τθν οποία μζχρι και ςιμερα οι τιμζσ των αςφαλίςτρων των ελλθνικϊν
ομολόγων τθ δείχνουν ωσ δεφτερθ πικανότερθ προσ πτϊχευςθ ςτον κόςμο.

98

Επιπλζον ο μθχανιςμόσ αυτόσ ρυκμίηεται από μία νομοκεςία που εξαςφαλίηει τουσ δανειςτζσ των τραπεηϊν ζναντι
των Ελλινων κατακετϊν τουσ ςτθν περίπτωςθ οποιαςδιποτε περίπτωςθσ αδυναμίασ ι
κακυςτζρθςθσ αποπλθρωμισ τουσ και ζτςι το δεφτερο ερϊτθμα είναι πϊσ προςτατεφονται οι κατακζτεσ των
τραπεηϊν, δθλαδι οι Ζλλθνεσ πολίτεσ, ςε περίπτωςθ που λάβει χϊρα ζνα τζτοιο ενδεχόμενο.
Θ νομοκεςία περί ζκδοςθσ καλυμμζνων ομολόγων αποτζλεςε το πρϊτο βιμα ςτθ διαδικαςία οριςτικισ
εξαςφάλιςθσ των δανειςτϊν από το ενδεχόμενο αδυναμίασ πλθρωμισ τουσ από τθν ελλθνικι πλευρά (εν
προκειμζνω τισ ελλθνικζσ τράπεηεσ), δθμιουργϊντασ ζνα μθχανιςμό υποκικευςθσ ελλθνικισ ιδιωτικισ περιουςίασ
και εξαςφαλίηοντασ νομικά το δικαίωμα των δανειςτϊν να ζχουν πλιρθ εποπτεία τθσ εικόνασ των δανειολθπτριϊν
τραπεηϊν και ζλεγχο ςτθν ‘πιςίνα’ των περιουςιακϊν ςτοιχείων που τουσ κάλυπταν.
Το δεφτερο και ςθμαντικότερο βιμα για τουσ δανειςτζσ τθσ Ελλάδασ ιταν θ εξαςφάλιςθ τουσ από το ενδεχόμενο
αδυναμίασ πλθρωμισ τουσ από το ελλθνικό κράτοσ, μζςω τθσ ψιφιςθσ μίασ αντίςτοιχθσ με αυτισ των καλυμμζνων
ομολόγων νομοκεςίασ.
Ρρϊτο εμπόδιο ςτο ςτόχο των δανειςτϊν ιταν θ παντελισ ζλλειψθ οποιουδιποτε νομικοφ ερείςματοσ για τθν
ψιφιςθ μίασ νομοκεςίασ από τθν ελλθνικι πλευρά που να τουσ κάλυπτε ςε περίπτωςθ ελλθνικισ πτϊχευςθσ,
παρζχοντασ τουσ εμπράγματεσ αςφάλειεσ ζναντι τθσ ελλθνικισ δθμόςιασ περιουςίασ για τα δάνεια τουσ
αλλά και τον πλιρθ ζλεγχο τθσ ελλθνικισ οικονομίασ ϊςτε να εξαςφαλιςτεί ότι κα παρκοφν όλα τα απαραίτθτα
μζτρα ϊςτε τα δάνεια, τελικά, να αποπλθρωκοφν. Είναι ευκόλωσ αντιλθπτό πωσ αν ετίκετο τζτοιο κζμα κάτω από
φυςιολογικζσ ςυνκικεσ κα προκαλοφςε άνευ προθγουμζνου αντιδράςεισ τόςο πολιτικζσ όςο και λαϊκζσ.
Το δεφτερο εμπόδιο ςτο ςτόχο δανειςτϊν προζκυπτε από τρία ιδιαίτερα χαρακτθριςτικά που είχε το δθμόςιο χρζοσ
τθσ Ελλάδασ:
α) Ιταν ιδιαίτερα ςυγκεντρωμζνο (80-90%) ςε ευρωπαϊκζσ τράπεηεσ, κυρίωσ γαλλικζσ, γερμανικζσ, ελβετικζσ και
βρετανικζσ και ζτςι απειλοφςε με κρίςθ το ευρωπαϊκό τραπεηικό ςφςτθμα και ςυνάμα τα ςυνταξιοδοτικά και
αςφαλιςτικά ταμεία των παραπάνω κρατϊν ςε περίπτωςθ ελλθνικισ αδυναμίασ αποπλθρωμισ του.
β) Το 90% του ελλθνικοφ χρζουσ διεπόταν από το ελλθνικό δίκαιο με τρόπο τζτοιο που ζδινε ςτθν Ελλάδα το
δικαίωμα ςε οποιαδιποτε χρονικι ςτιγμι να προβεί ςε αλλαγι τθσ νομοκεςίασ και να υποχρεϊςει τουσ δανειςτζσ
να ςυμμετζχουν ςε μία εκελοντικι αναδιάρκρωςθ του, κάτι πολφ κετικό για τθν Ελλάδα αλλά όχι για τουσ
δανειςτζσ.
γ) Το 100% του ελλθνικοφ χρζουσ ιταν απαλλαγμζνο από εμπράγματεσ αςφάλειεσ και ζτςι οι δανειςτζσ ιταν κατά
100% ‘μθ εξαςφαλιςμζνοι’ ςε περίπτωςθ αδυναμίασ αποπλθρωμισ του ι πτϊχευςθσ του ελλθνικοφ κράτουσ.
Θ λφςθ ςτα παραπάνω προβλιματα ιρκε με τθν ‘ελλθνικι κρίςθ’ θ οποία, πζρα από όλα τα δϊρα που ζφερε ςε
Ευρϊπθ και ΘΡΑ (για τα οποία είχαν γίνει πολλζσ προβλζψεισ ςε παλαιότερα άρκρα οι οποίεσ, πια, αποτελοφν
επιβεβαιωμζνα γεγονότα), οδιγθςε τθν Ελλάδα ςτθν υπογραφι τθσ Σφμβαςθσ Δανειακισ Διευκόλυνςθσ με χϊρεσ
τθσ ΕΕ και ςτο Διακανονιςμό Χρθματοδότθςθσ Άμεςθσ Ετοιμότθτασ του Δ.Ν.Τ., δθμιουργϊντασ τθν πολυπόκθτθ
νομοκεςία που εξαςφάλιςε τα εξισ:
α) Τθν απαλλαγι των ευρωπαϊκϊν τραπεηϊν από το ‘τοξικό’ ελλθνικό χρζοσ και τθ μεταφορά του ςε χϊρεσ τθσ ΕΕ,
ςτο ΔΝΤ και ςτθν Ευρωπαϊκι Κεντρικι Τράπεηα απ’ όπου κα γίνει θ διαχείριςθ του.
β) Τθν αλλαγι του δικαίου που διζπει το χρζοσ από το ελλθνικό ςτο αγγλικό, καταργϊντασ ζνα μοναδικό
πλεονζκτθμα τθσ Ελλάδασ.
γ) Τθν επιβάρυνςθ του ελλθνικοφ χρζουσ με εμπράγματεσ αςφάλειεσ επί του ελλθνικοφ δθμοςίου ακυρϊνοντασ το
δεφτερο εξαιρετικό πλεονζκτθμα τθσ Ελλάδασ.
99

δ) Τθν εποπτεία και τον ζλεγχο τθσ ελλθνικισ οικονομίασ και τθν υποχρζωςθ τθσ Ελλάδασ να υπακοφει ςτισ
υποδείξεισ των δανειςτϊν τθσ, ϊςτε να εξαςφαλιςτεί ςτο μζγιςτο δυνατό βακμό θ αποπλθρωμι των δανείων τθσ
προσ αυτοφσ.
Συμπεραςματικά, θ νομοκεςία περί καλυμμζνων ομολόγων και οι όροι που ζγιναν αποδεκτοί από τθν Ελλάδα και
περιζχονται ςτο λεγόμενο ‘μνθμόνιο’, ολοκλιρωςαν τθ νομικι πλευρά τθσ εξαςφάλιςθσ των δανειςτϊν των
ελλθνικϊν τραπεηϊν και των δανειςτϊν του ελλθνικοφ κράτουσ από το ενδεχόμενο αδυναμίασ πλθρωμισ τουσ από
τισ πρϊτεσ ι το δεφτερο και άνοιξαν το δρόμο για μία ελεγχόμενθ πτϊχευςθ τθν οποία βιϊνουμε, ιδθ, από τισ
αρχζσ του 2010 και κα ςυνεχίςουμε να βιϊνουμε για τα επόμενα χρόνια, με τισ προβλζψεισ μεγάλων οικονομικϊν
κζντρων του εξωτερικοφ όπωσ το CERP (Κζντρο Οικονομικϊν και Ρολιτικϊν Ερευνϊν τθσ Ουάςιγκτον) να
τοποκετοφν τθν παράταςθ αυτισ τθσ κατάςταςθσ, με τθ μία ι τθν άλλθ μορφι, τουλάχιςτον μζχρι το 2020.
Στθ διάρκεια αυτισ τθσ δεκαετίασ, θ χϊρα κα ςυνεχίςει να προχωρά ςτο τοφνελ μίασ οικονομικισ άνευ όρων
παράδοςθσ ςτουσ δανειςτζσ τθσ, υποκθκεφοντασ τθν ιδιωτικι και δθμόςια περιουςία τθσ και κάνοντασ τα πάντα
προκειμζνου να εξαςφαλίςει τα ςυμφζροντα τουσ και ελπίηοντασ ότι μετά τθν οικονομικι και τθν κοινωνικι
καταςτροφι κα ζρκει θ ϊρα τθσ λιψθσ του αντίδωρου για τα όςα δεινά κα ζχει υποφζρει, μόνο για να καταλάβει,
τελικά, ότι το τίμθμα που πλιρωςε ιταν εξαιρετικά υψθλό.

100

27-10-2010

Δύο ωρολογιακϋσ βόμβεσ ςτο μνημόνιο η νϋα απειλό για την Ελλϊδα
Τθ Δευτζρα οι ΘΡΑ ποφλθςαν ομόλογα προςτατευμζνα από μία ενδεχόμενθ αφξθςθ του πλθκωριςμοφ 5αετοφσ
λιξθσ και αξίασ 10 δισ δολαρίων ςε μία δθμοπραςία όπου το επιτόκιο των ομολόγων ιταν αρνθτικό για πρϊτθ
φορά, ςτο –0,55%. Το γεγονόσ αυτό, ότι δθλαδι οι επενδυτζσ ςτρζφονται ςτθν αγορά ομολόγων που προςτατεφουν
από ενδεχόμενθ αφξθςθ του πλθκωριςμοφ, ςυνεπάγεται πωσ φοβοφνται ότι ο πλθκωριςμόσ κα αυξθκεί. Το
γεγονόσ, ωςτόςο, πωσ είναι διατεκειμζνοι όχι μόνο να μθν πλθρωκοφν επιτόκιο για τθν αγορά των ςυγκεκριμζνων
ομολόγων αλλά και να πλθρϊςουν προκειμζνου να τα αποκτιςουν ςθμαίνει ότι ο φόβοσ τουσ ότι ο πλθκωριςμόσ
κα ανζβει είναι πολφ μεγάλοσ. Για να γίνει το παραπάνω καλφτερα κατανοθτό αρκεί να ςκεφτοφμε πωσ
προκειμζνου οι επενδυτζσ να αγοράςουν ελλθνικά ομόλογα ηθτοφν από τθν Ελλάδα να πλθρϊςει επιτόκιο,
περίπου, 9,50% ενϊ προκειμζνου να αγοράςουν τα ςυγκεκριμζνα αμερικανικά ομόλογα που προςτατεφουν από
αφξθςθ του πλθκωριςμοφ πλθρϊνουν τισ ΘΡΑ επιτόκιο 0,55%.
Ο λόγοσ που ςυμβαίνει αυτό είναι ότι θ Κεντρικι Τράπεηα τθσ Νζασ Υόρκθσ (FED), δθλαδι θ ναυαρχίδα του ζξυπνου
χριματοσ, φαίνεται διατεκειμζνθ να προςπακιςει να ‘πλθκωρίςει’ το δρόμο τθσ εξόδου των ΘΡΑ από τθν φφεςθ,
‘τυπϊνοντασ’ χριμα και ρίχνοντασ το ςτθν αμερικανικι αγορά. Ζχοντασ ιδθ ‘τυπϊςει’ 1,7 τρισ δολάρια από τθν
αρχι τθσ κρίςθσ χωρίσ τα αναμενόμενα αποτελζςματα, θ FED υπολογίηεται ότι κα ξεκινιςει ζνα νζο πρόγραμμα
δανειςμοφ του αμερικανικοφ κράτουσ το οποίο κα κυμανκεί από 1 μζχρι 2 τρισ δολάρια (εκτιμιςεισ από τθν Bank
of America-Merrill Lynch Global Research και τθν Goldman Sachs) και με αυτόν τρόπο ελπίηει ότι το φρζςκο χριμα
κα κάνει τιμζσ των προϊόντων να πάρουν τθν ανιοφςα, πείκοντασ τουσ καταναλωτζσ ότι είναι ανϊφελο να
περιμζνουν καλφτερεσ αγοραςτικζσ ευκαιρίεσ και ωκϊντασ τουσ ζτςι ςτθν κατανάλωςθ. Μζςω τθσ αφξθςθσ τθσ
κατανάλωςθσ θ FED ελπίηει ότι θ αμερικανικι οικονομία κα αναπτυχκεί και ότι τελικά θ ανεργία κα μειωκεί.
Πλα τα παραπάνω μπορεί να ακοφγονται αδιάφορα για τθν Ελλάδα θ οποία ταλανίηεται από τθ δικι τθσ κρίςθ αλλά
δυςτυχϊσ όχι μόνο τθν αφοροφν αλλά και είναι πικανό να ζχουν ιδθ πυροδοτιςει μία ωρολογιακι βόμβα που
βρίςκεται ςτθν καρδιά των όρων του μνθμονίου που ζχει υπογράψει με το ΔΝΤ και τισ χϊρεσ τισ ΕΕ, θ οποία αν
ςκάςει απειλεί να τθν οδθγιςει ςε πολφ πιο δφςκολθ και δραματικι κατάςταςθ από αυτι ςτθν οποία βρίςκεται
ςιμερα.
Αυτό γιατί ςφμφωνα με το μνθμόνιο το δάνειο των 110 δισ ευρϊ για τθν Ελλάδα ζχει εκδοκεί με κυμαινόμενο
επιτόκιο, θ βάςθ του οποίου είναι το 3μθνο euribor (δθλαδι το επιτόκιο με το οποίο οι τράπεηεσ δανείηονται
μεταξφ τουσ ςτθ διατραπεηικι αγορά). Οι όροι τθσ ςυμφωνίασ Ελλάδασ – δανειςτϊν ορίηουν ότι ςτθν τρζχουςα τιμι
του κυμαινόμενου euribor προςτίκεται ζνα επιπλζον 3,00% ςυν 0,5% ωσ εφάπαξ χρζωςθ. Αυτό ςθμαίνει ότι το
κόςτοσ δανειςμοφ τθσ Ελλάδασ από το πακζτο ςτιριξθσ εξαρτάται από τισ διακυμάνςεισ του euribor και εδϊ
ακριβϊσ βρίςκεται θ ωρολογιακι βόμβα θ οποία μπορεί να πάρει ‘πυρθνικζσ’ διαςτάςεισ ςτθν περίπτωςθ που θ
πολιτικι που υιοκετοφν οι ΘΡΑ προκαλζςει εξαγωγι του πλθκωριςμοφ ςτθν Ευρϊπθ.
Πταν θ Ελλάδα υπζγραψε το μνθμόνιο ςτισ 09 Μαΐου του 2010, το euribor κυμαινόταν ςτο 0,682%, ποςοςτό που
ιταν πολφ κοντά ςτο χαμθλότερο ςτθν ιςτορία. Σε εκείνθ τθ φάςθ Ευρϊπθ και ΘΡΑ ταλανίηονταν από
αποπλθκωριςτικζσ πιζςεισ γεγονόσ που ζκανε τισ Κεντρικζσ τουσ Τράπεηεσ να κρατοφν τα επιτόκια τουσ ςε ιςτορικά
χαμθλά επίπεδα (θ FED ςτο 0-0,25% και θ ΕΚΤ ςτο 1%) πιζηοντασ και τα διατραπεηικά επιτόκια και επομζνωσ και το
euribor εξαιρετικά χαμθλά.
Ραρά τα ιςτορικά χαμθλά επιτόκια, ωςτόςο και παρά τα πακζτα τόνωςθσ, τον χωρίσ προθγοφμενο υψθλό κρατικό
δανειςμό αλλά και τα όποια άλλα μζτρα ελιφκθςαν από τθν αμερικανικι κυβζρνθςθ, ο πλθκωριςμόσ ςτισ ΘΡΑ
μειϊκθκε από 2,00% το Μάιο κοντά ςτο 1,00% ςιμερα. Αντίκετα, ςτο ίδιο διάςτθμα ο πλθκωριςμόσ ςτθν Ευρϊπθ
αυξικθκε από το 1,60% το Μάιο ςτο 1,80% ςιμερα, με αποτζλεςμα το euribor να απογειωκεί από το 0,682% ςτο
1,037% κατακτϊντασ υψθλό 15αμινου και κάνοντασ το δανειςμό τθσ Ελλάδασ ακριβότερο.
Θ δραματικι πτϊςθ του πλθκωριςμοφ ςτισ ΘΡΑ είναι που επιτρζπει ςτθ FED να υιοκετιςει το πρόγραμμα
‘επαναπλθκωριςμοφ’ τθσ αμερικανικισ οικονομίασ γεμίηοντασ τθν με νζο χριμα. Στθν προςδοκία και μόνο τθσ
υιοκζτθςθσ αυτισ τθσ πολιτικισ τα διεκνι χρθματιςτιρια μετοχϊν ζχουν καταγράψει ζνα από τα μεγαλφτερα ράλι
των τελευταίων μθνϊν, τα εμπορεφματα απογειϊκθκαν με το χρυςό να κατακτά νζα ιςτορικά ρεκόρ και τα
101

αγροτικά εμπορεφματα να αυξάνουν τθν τιμι τουσ ακόμθ και κατά 50% ςε λίγουσ μινεσ και το δολάριο βοφλιαξε ςε
νζο χαμθλό ζτουσ.
Αν το πείραμα πετφχει τότε θ ρευςτότθτα ςτθν παγκόςμια αγορά κα αυξθκεί και μζςω του χρθματιςτθριακοφ και
του τραπεηικοφ ςυςτιματοσ κα αρχίςει να πολλαπλαςιάηεται με το γνωςτό τρόπο που ζχουμε ηιςει ςε πολλζσ
άλλεσ περιπτϊςεισ, με τελευταία αυτιν του 2003-2007. Σε αυτιν τθν περίπτωςθ κα δθμιουργθκεί, όντωσ,
πλθκωριςμόσ και το euribor κα μπορζςει να επιςτρζψει ςτο 2%, ποςοςτό το οποίο ιταν το ιςτορικό χαμθλό του
πριν τθν τρζχουςα κρίςθ. Τότε το κόςτοσ του ελλθνικοφ δανειςμοφ κα αυξθκεί από το 4,20% που ιταν το Μάιο του
2010 ςτο 5,5%. Σε αυτό το διάςτθμα, όμωσ, ο πλθκωριςμόσ κα οδθγιςει και τθν ΕΚΤ, μοιραία, να προβεί ςε αφξθςθ
του βαςικοφ τθσ επιτοκίου αυξάνοντασ τθν πικανότθτα για μία ανατροφοδότθςθ τθσ ανόδου και του euribor
κάνοντασ τον ελλθνικό δανειςμό ακόμθ πιο ακριβό.
Τθν τελευταία φορά που θ FED δοκίμαςε ζνα παρόμοιο πλθκωριςτικό πείραμα το euribor οδθγικθκε από το 2% το
2003 ςτο 3,00% το 2006, ςτο 4,00% το 2007 και τελικά πάνω από το 5% ςτισ αρχζσ του 2008. Δε χρειάηεται καν να
επαναλθφκεί αυτό το ςενάριο προκειμζνου θ Ελλάδα να μθ μπορεί να δανειςτεί οφτε από το μθχανιςμό ςτιριξθσ
αλλά αρκεί μία αφξθςθ του euribor ςτο 2,50% με 3,00% ςτα επόμενα 2,5 χρόνια προκειμζνου να ςυμβεί αυτό.
Δυςτυχϊσ, ακόμθ και αν θ Ελλάδα καταφζρει να αποφφγει τθν πρϊτθ ωρολογιακι βόμβα, μετά τθν πάροδο των 2,5
χρόνων ενεργοποιείται άλλθ μία που βρίςκεται κρυμμζνθ ςτο μνθμόνιο θ οποία κα απειλιςει να τθσ δϊςει και τθ
χαριςτικι βολι. Σφμφωνα με τουσ όρουσ του μνθμονίου μετά τθν πάροδο τριϊν ετϊν από τθν ζναρξθ τθσ ιςχφσ του
τα ποςά που δε κα ζχουν αποπλθρωκεί από τθν ελλθνικι πλευρά κα χρεϊνονται με +4,00% ςτθν τρζχουςα, τότε,
τιμι του euribor αντί για +3,00% ςτα πρϊτα τρία χρόνια (δθλαδι μζχρι το Μάιο του 2013). Αυτό ςθμαίνει ότι ακόμθ
και αν το euribor βρίςκεται ςτο 2,00% μετά τα μζςα του 2013, θ Ελλάδα κα πρζπει να πλθρϊνει περιςςότερο από
6,00% επιτόκιο προκειμζνου να αντλιςει δανεικά κεφάλαια. Και κακϊσ οι ‘αγορζσ’ κα γνωρίηουν ότι θ Ελλάδα δε
κα μπορεί να δανειςτεί με επιτόκια χαμθλότερα του 6% οφτε καν από το μθχανιςμό ςτιριξθσ, είναι πάρα πολφ
δφςκολο να αναλάβουν να τθσ δανείςουν αυτζσ φκθνότερα.
Αξίηει να ςθμειωκεί ότι ο όροσ που υπάρχει ςτο μνθμόνιο για αφξθςθ του κόςτουσ δανειςμοφ από το +3,00% ςτο
+4,00% επί του euribor μετά τθν πάροδο τριϊν ετϊν από τθν υπογραφι του, αποτελεί μία ςιωπθρι ομολογία τόςο
του ΔΝΤ όςο και τθσ ΕΚΤ και τθσ ΕΕ ότι το τριετζσ πρόγραμμα δθμοςιονομικισ εξυγίανςθσ δεν είναι κακόλου
ςίγουρο ότι κα πετφχει και ότι είναι πικανό να χρειαςτεί επιμικυνςθ του, κάτι το οποίο θ ελλθνικι πλευρά ζχει
ςυνυπογράψει.
Μετά από όλα τα παραπάνω προςτίκενται βακμοί επιβεβαίωςθσ ςτο ςενάριο που ζχω υποςτθρίξει ςχετικά με το
πραγματικό ςτόχο του μθχανιςμοφ ςτιριξθσ, ο οποίοσ δε φαίνεται να είναι αμιγϊσ θ ςτιριξθ και θ εξυγίανςθ τθσ
ελλθνικισ οικονομίασ αλλά κυρίωσ και πρωταρχικϊσ θ δθμιουργία του νομικοφ εκείνου κακεςτϊτοσ μζςα από το
οποίο κα αλλάξει το δίκαιο που ρυκμίηει το χρζοσ τθσ Ελλάδασ από το ελλθνικό ςτο αγγλικό, κα μεταφερκεί από τισ
τράπεηεσ ςτο ΔΝΤ, τθν ΕΚΤ και τα κράτθ τθσ ΕΕ και κα επιβαρυνκεί με εμπράγματεσ αςφάλειεσ επί τθσ κρατικισ
ελλθνικισ περιουςίασ ενϊ μζχρι τθν υπογραφι του μνθμονίου ιταν πλιρωσ απαλλαγμζνο από αυτζσ. Σε αυτιν τθν
περίπτωςθ αφοφ πρϊτα ο μθχανιςμόσ του μνθμονίου κα ζχει μετατρζψει πλιρωσ το ελλθνικό χρζοσ ςε αυτό που
επικυμοφν οι δανειςτζσ τθσ, θ Ελλάδα κα οδθγθκεί ςε μίασ μορφισ ελεγχόμενθ αναδιάρκρωςθ του χρζουσ τθσ, θ
οποία ποτζ δε κα ονομαςτεί επίςθμα ‘πτϊχευςθ’ και κα παραμείνει ςε μία κατάςταςθ παρατεταμζνθσ οικονομικισ
αδυναμίασ για πολλά χρόνια, με τθν επιςτροφι τθσ ςτθν προ μνθμονίου κατάςταςθ να μθν υπολογίηεται πριν το
2020 και πικανόν οφτε πριν το 2025.
Και ζτςι γεννάται το ερϊτθμα αν θ Ελλάδα γνωρίηει το μζλλον που τθσ επιφυλάςςεται εξαιτίασ όςων αποδζχτθκε
και υπζγραψε ςτο μνθμόνιο ι αν μζςα ςε μία κατάςταςθ πανικοφ ςτο ηενίκ τθσ κρίςθσ εξωκικθκε ςε ζνα
καταςτροφικό λάκοσ. Και θ ελπίδα που απομζνει είναι οι Ζλλθνεσ ικφνοντεσ να γνωρίηουν πολφ καλά τί κάνουν, να
ζχουν υπολογίςει όλα τα παραπάνω και άλλα ςχετικά με το μθχανιςμό ςτιριξθσ ρίςκα και να είναι, δικαίωσ,
ςίγουροι ότι θ εξζλιξθ κα είναι κετικι και πολφ διαφορετικι από αυτιν που μασ δείχνουν τα ςτοιχεία που
εξετάηουμε.
Και αν και όλοι κζλουμε να ελπίηουμε για το τελευταίο θ αλικεια είναι πωσ μζχρι ςτιγμισ δεν ζχουμε λάβει οφτε
ζνα ουςιαςτικό ςτοιχείο που να δείχνει προσ αυτιν τθν κατεφκυνςθ.
102

29-10-2010

Μόπωσ ςυμφϋρει ςτο ΔΝΣ να μην αποπληρωθεύ ποτϋ το ελληνικό χρϋοσ;
Σφμφωνα με ςτατιςτικά ςτοιχεία τθσ Ραγκόςμιασ Τράπεηασ το κόςτοσ τθσ αποπλθρωμισ των επιτοκίων των
δανείων που είχε λάβει μία ομάδα 109 δανειολθπτριϊν κρατϊν μεταξφ του 1980 και του 1986, ζφτανε τα 326 δισ
δολάρια όταν το αρχικό χρζοσ ιταν τθσ τάξθσ των 430 δισ δολαρίων. Ρροςκζτοντασ το κεφάλαιο που απζμενε να
αποπλθρωκεί, φψουσ 322 δισ δολαρίων, το ςυνολικό ποςό τόκων και κεφαλαίου ανζρχονταν ςτα 658 δισ Ραρά τισ
τεράςτιεσ προςπάκειεσ των δανειολθπτριϊν κρατϊν να πλθρϊςουν τα χρζθ τουσ, ςτο τζλοσ του 1986 κατζλθξαν να
χρωςτοφν ςτουσ δανειςτζσ τουσ 882 δισ δολάρια, δθλαδι περιςςότερο από το διπλάςιο του κεφαλαίου που είχαν
δανειςτεί. Αυτό ιταν αποτζλεςμα του φαινομζνου τθσ ‘πυραμίδασ χρζουσ’ που δθμιουργικθκε από τον
ανατοκιςμό των δανείων και από τθν αφξθςθ του Libor πάνω ςτο οποίο είχαν εκδοκεί τα δάνεια, εξαιτίασ τθσ
αλλαγισ τθσ νομιςματικισ πολιτικισ των ΘΡΑ.
Το φαινόμενο τθσ ‘πυραμίδασ χρζουσ’ αποτυπϊνεται και ςτα ςτατιςτικά ςτοιχεία για το ςυνολικό χρζοσ όλων των
κρατϊν χαμθλϊν και μεςαίων ειςοδθμάτων το οποίο αυξικθκε από 1,4 τρισ το 1990 ςε 2,5 τρισ το 2000, κακϊσ ςτισ
περιςςότερεσ περιπτϊςεισ ο τόκοσ των δανείων που δεν πλθρϊκθκε προςτζκθκε ςτο κεφάλαιο με επιπλζον
χρζωςθ θ οποία οδιγθςε ςτθν εκκετικι αφξθςθ του χρζουσ.
Λαμβάνοντασ υπόψθ τισ προβλζψεισ του ΔΝΤ ότι το ελλθνικό χρζοσ κα αυξθκεί ςτο 142,7% του ΑΕΡ ςτο τζλοσ του
2010 από το 111% του ΑΕΡ το Μάιο του 2010, ενϊ μζχρι το 2013 κα ζχει ξεπεράςει το 150% του ΑΕΡ (με τθν
προχπόκεςθ ότι το euribor πάνω ςτο οποίο ζχουν εκδοκεί τα ελλθνικά δάνεια δε κα αυξθκεί γιατί αν ςυμβεί το
αντίκετο κανείσ δε μπορεί να γνωρίηει το φψοσ ςτο οποίο μπορεί να φτάςει το χρζοσ) γεννιοφνται βάςιμεσ υποψίεσ
πωσ με τθν ζλευςθ του ςτθν Ελλάδα το ΔΝΤ ζφερε μαηί του και το φαινόμενο τθσ ‘πυραμίδασ χρζουσ’.
Μζχρι ςιμερα και παρά τισ δραματικζσ προβλζψεισ όλοι ποντάρουν ςτθν απλι λογικι που λζει πωσ εφόςον το ΔΝΤ
και θ ΕΕ ζχουν δανείςει τα ‘χριματα’ τουσ ςτθν Ελλάδα τουσ ςυμφζρει να κάνουν οτιδιποτε μποροφν για να τθ
βοθκιςουν να τα αποπλθρϊςει και ζτςι, κατά κάποιο τρόπο, τα ςυμφζροντα δανειςτϊν και δανειολιπτθ ζχουν μία
κοινι τομι, κάτι που δθμιουργεί ζνα υποτυπϊδεσ αίςκθμα αςφάλεια. Σφμφωνα με πθγζσ εκτόσ Ελλάδασ, ωςτόςο,
δεν είναι κατ’ ανάγκθ αυτι θ αλικεια. Για παράδειγμα, αν και το ΔΝΤ και οι ζμποροι χρζουσ υπολογίηουν ότι το
80% των δανείων που ζχουν δϊςει ςε χϊρεσ του Τρίτου Κόςμου δεν πρόκειται να αποπλθρωκοφν ποτζ αυτό τουσ
αφινει αδιάφορουσ και ςυνεχίηουν να τουσ δανείηουν, αρκεί να παρατείνουν τθ νομικι δζςμευςθ αυτϊν των
κρατϊν και με όπλο αυτιν και το απλιρωτο χρζοσ να εξαςφαλίηουν, μεταξφ άλλων, τθν αποπλθρωμι των τόκων,
τον ζλεγχο τουσ και τθν απόκτθςθ των δθμόςιων περιουςιακϊν τουσ ςτοιχείων ςε τιμι ευκαιρίασ.
Σφμφωνα με τισ ίδιεσ πθγζσ το μεγάλο κόλπο του ΔΝΤ ολοκλθρϊνεται με τθν ‘αναδιάρκρωςθ του χρζουσ’ του
δανειςτι ο οποίοσ όςο πλθρϊνει τουσ τόκουσ του εξαςφαλίηει τζςςερα δϊρα για τουσ δανειςτζσ: α) ότι κα
αποκομίηουν ζνα τεράςτιο κζρδοσ από το ολοζνα και μεγαλφτερο ποςό εξυπθρζτθςθσ των τόκων του χρζουσ, β) ότι
κα ςυνεχίςουν να ελζγχουν το δανειςτι και να ζχουν πρόςβαςθ ςτουσ πόρουσ του ςε πολφ προνομιακζσ τιμζσ, γ)
ότι το κράτοσ δε κα πτωχεφςει και ζτςι οι τράπεηεσ δα κα χρειαςτεί να διαγράψουν το χρζοσ από το ενεργθτικό
τουσ και δ) ότι οι τράπεηεσ κα ςυνεχίςουν να μποροφν να χρθςιμοποιοφν τα δάνεια ωσ εγγφθςθ για τθν εξαςφάλιςθ
περαιτζρω δανειςμοφ ςε ζναν φαφλο κφκλο δθμιουργίασ χριματοσ μζςα ςτο κλαςματικό αποκεματικό τραπεηικό
ςφςτθμα.
Στθν ζκκεςθ του ΔΝΤ που ςυντάχτθκε ςε απάντθςθ του ελλθνικοφ αιτιματοσ για ενεργοποίθςθ του μθχανιςμοφ
ςτιριξθσ, αναφζρεται πωσ ‘υπάρχουν ςθμαντικά ρίςκα ςτο πρόγραμμα χρθματοδότθςθσ που κα μποροφςαν να
επθρεάςουν τθν δυνατότθτα τθσ Ελλάδασ να ξεπλθρϊςει το Ταμείο’ ενϊ ςε άλλο ςθμείο τθσ ίδιασ ζκκεςθσ
προβλζπεται ότι οι τόκοι των δανείων κα φτάςουν ςτο 17% του ελλθνικοφ ΑΕΡ και ςτο 46% των ςυνολικϊν
δθμοςίων εςόδων, ξεπερνϊντασ το 60% των εςόδων από τισ ελλθνικζσ εξαγωγζσ προϊόντων και υπθρεςιϊν. Με
άλλα λόγια, προκειμζνου να αποπλθρωκεί το ΔΝΤ και οι δανειςτζσ μασ από τθν ΕΕ κα χρειάηονται τα μιςά ετιςια
ζςοδα του δθμοςίου γεγονόσ που ςθμαίνει πωσ περιςςότερο από το 50% των φόρων που κα πλθρϊνει ο Ζλλθνασ
103

πολίτθσ (μζςα από τισ αυξιςεισ ςε ΦΡΑ, ςε πετρζλαιο, ΔΕΘ, κλπ) αλλά και των χρθμάτων που κα αποκομίηονται
από τισ περικοπζσ ςε μιςκοφσ και ςυντάξεισ, κα πθγαίνει ςτουσ δανειςτζσ για τθν αποπλθρωμι των τόκων των
δανείων των πακζτων ‘ςτιριξθσ’.
Από όλα τα παραπάνω διαφαίνεται μία άλλθ διάςταςθ τθσ ελλθνικισ κρίςθσ χρζουσ μζςα από τθν οποία
προκφπτουν και οι απαντιςεισ ςε όλα τα εφιαλτικά ερωτιματα ςχετικά με το πϊσ κα πλθρωκοφν τα υπζρογκα
ποςά ςτα επόμενα χρόνια με αποκορφφωμα αυτά του 2014-2015. Και θ απάντθςθ είναι απλι: δε κα πλθρωκοφν.
Σφμφωνα με αυτό το ςενάριο, το ΔΝΤ δεν είναι εδϊ για να μασ βοθκιςει να πλθρϊςουμε το χρζοσ μασ αλλά για να
εξαςφαλίςει ότι κα χρωςτάμε για όςο το δυνατόν μεγαλφτερο χρονικό διάςτθμα.

104

Παράρτθμα
Όταν τα διαγρϊμματα ‘μιλούν’ – ςυμπερϊςματα επιςτημονικόσ
τεχνικόσ ανϊλυςησ για την ‘ελληνικό κρύςη’
Στο διάςτθμα από τον Οκτϊβριο του 2009 μζχρι Μάιο του 2010 θ Ελλάδα δζχτθκε μία πρωτοφανι
χρθματοπιςτωτικι επίκεςθ θ οποία οδιγθςε τα επιτόκια με τα οποία δανείηεται από τθν αγορά κεφαλαίων ςτα
φψθ, κάνοντασ απαγορευτικό το κόςτοσ δανειςμοφ και αναγκάηοντασ τθν να αποδεχτεί τθν προςφυγι τθσ ςτο ΔΝΤ
και το μθχανιςμό ‘ςτιριξθσ’ τθσ ΕΕ. Το ςθμείο ορόςθμο ιταν θ άνοδοσ των επιτοκίων του 10ετοφσ ελλθνικοφ
ομολόγου (αυτοφ με το οποίο θ χϊρα δανείηεται για διάςτθμα 10 ετϊν) πάνω από το 6,00% τον Απρίλιο του 2010
ενϊ αυτό βριςκόταν ςτο 4,41% τον Οκτϊβριο του 2009 αλλά και θ προοπτικι περαιτζρω αφξθςθσ του, θ οποία και
τελικά επιβεβαιϊκθκε, εκτοξεφοντασ το πάνω από το 12% ςτο ηενίκ τθσ κρίςθσ, το Μάιο του 2010. Πταν το επιτόκιο
του 10ετοφσ ελλθνικοφ ομολόγου ξεπζραςε το 6,00%, θ Ελλάδα πιρε τθν οριςτικι απόφαςθ για τθν υποβολι
αίτθςθσ ενεργοποίθςθσ του μθχανιςμοφ οικονομικισ βοικειασ του ΔΝΤ.

Ο οριςμόσ του 6,00% ωσ τιμι ορόςθμο για το κόςτοσ του ελλθνικοφ δανειςμοφ δεν είναι τυχαίοσ κακϊσ από τθ
ςτιγμι τθσ ζνταξθσ τθσ χϊρασ ςτθν ΕΕ και μετά το επιτόκιο του 10ετοφσ ελλθνικοφ ομολόγου υποχϊρθςε από το
6,00% περίπου ςτο 3,23%, με το μζςο όρο του ςτο διάςτθμα αυτό και μζχρι το ξζςπαςμα τθσ ‘ελλθνικισ κρίςθσ’ να
παραμζνει ςτο 4,55%. Ζτςι όλεσ οι ελλθνικζσ κυβερνιςεισ αυτισ τθσ περιόδου προγραμμάτιηαν το δανειςμό του
κράτουσ με μζςο κόςτοσ κοντά 4,55% και θ απότομθ αλλαγι του κόςτουσ προσ τα πάνω και το ενδεχόμενο
παγίωςθσ του ςε υψθλότερεσ από τισ προγραμματιςμζνεσ τιμζσ ιταν βζβαιο ότι κα τισ ζβγαηε εκτόσ
προχπολογιςμοφ. Επιπλζον, αν οι αγορζσ ζβλεπαν ότι το επιτόκιο δανειςμοφ τθσ Ελλάδασ ξεπερνοφςε τα επίπεδα
που αυτό είχε πριν τθν ζνταξθ τθσ ςτθν ΕΕ, θ πικανότερθ αντίδραςθ τουσ κα ιταν να το ωκιςουν ακόμθ
υψθλότερα κζτοντασ ςε λειτουργία ζνα χρθματοπιςτωτικό μθχανιςμό προςταςίασ τουσ από το ενδεχόμενο
αδυναμίασ τθσ να εξυπθρετιςει το χρζοσ τθσ.

105

Με δεδομζνο. λοιπόν,ότι μία ελλθνικι χρθματοπιςτωτικι κρίςθ επιβεβαιϊνεται με τθν αφξθςθ τθσ τιμισ του
επιτοκίου του 10ετοφσ ελλθνικοφ ομολόγου πάνω από το 6,00%, διαπιςτϊνουμε ότι θ κρίςθ που γνωρίηουμε και
βιϊνουμε όλοι δεν ιταν θ πρϊτθ των τελευταίων ετϊν αλλά θ δεφτερθ. Ρράγματι, μελετϊντασ το διάγραμμα του
επιτοκίου του 10ετοφσ ομολόγου βλζπουμε ότι δεν ιταν τον Απρίλιο του 2010 θ πρϊτθ φορά που το επιτόκιο του
10ετοφσ ελλθνικοφ ομολόγου ξεπζραςε το 6,00% αλλά τον Ιανουάριο του 2009 και μάλιςτα είχε παραμείνει κοντά
ι πάνω από το 6,00% μζχρι τον Απρίλιο του 2009 όταν και κορφφωςε, για να φτάςει ςτθ ςυνζχεια ςτο 4,40%.

Μία πιο διειςδυτικι ματιά ςτο διάγραμμα του επιτοκίου του 10ετοφσ ελλθνικοφ ομολόγου αποκαλφπτει μία
περίεργθ ομοιότθτα τθσ εξζλιξθσ τθσ κίνθςθσ του ςε δφο διαφορετικζσ χρονικζσ περιόδουσ: μεταξφ Οκτωβρίου 2008
και Απριλίου 2009 και μεταξφ Οκτωβρίου 2009 και Απριλίου 2010. Θ τεχνικι ανάλυςθ μασ δείχνει πωσ:

106

α) Τα δφο αυτά διαςτιματα είναι όμοια, τόςο χρονολογικά (Οκτϊβριοσ – Απρίλιοσ) όςο και ωσ προσ τθ χρονικι τουσ
διάρκεια
β) Και ςτισ δφο περιπτϊςεισ είχε προθγθκεί πτϊςθ του επιτοκίου μζχρι τον Οκτϊβριο και ξαφνικι και δραματικι
του άνοδοσ μζχρι τον Απρίλιο του επόμενου ζτουσ.
γ) Και ςτισ δφο περιπτϊςεισ θ άνοδοσ ζφερε το επιτόκιο από το επίπεδο κοντά ςτο 4,5% τον Οκτϊβριο ςε αυτό
πάνω από το 6,00% τουσ επόμενουσ μινεσ

Θ χρθματοπιςτωτικι ομοιότθτα των περιόδων Οκτωβρίου 2008 – Απριλίου 2009 και Οκτωβρίου 2009 – Απριλίου
2010 δεν αποτυπϊνεται μόνο ςτο διάγραμμα τιμϊν του επιτοκίου του 10ετοφσ ελλθνικοφ ομολόγου αλλά και ςε
μία ςειρά άλλων διαγραμμάτων που ζχουν εξαιρετικό ενδιαφζρον. Ζτςι, ςτα δφο αυτά διαςτιματα είναι παρόμοια,
όπωσ αναμενόταν, θ κίνθςθ του spread του επιτοκίου του 10ετοφσ ελλθνικοφ ομολόγου ζναντι του αντίςτοιχου
γερμανικοφ.

107

Είναι, επίςθσ, παρόμοια, θ κίνθςθ των ελλθνικϊν CDS, δθλαδι των αςφαλίςτρων των ελλθνικϊν ομολόγων από τθν
περίπτωςθ αδυναμίασ αποπλθρωμισ τουσ από τθν πλευρά τθσ Ελλάδασ.

Το πιο ενδιαφζρον, όμωσ, είναι ότι ςτα κρίςιμα δφο αυτά διαςτιματα είναι παρόμοια θ κίνθςθ του δολαρίου, με το
δείκτθ δολαρίου να απογειϊνεται από τισ 75 ςτισ 89 μονάδεσ μεταξφ Οκτωβρίου 2008 – Απριλίου 2009 και από τισ
74 ςτισ 88 μονάδεσ μεταξφ Οκτωβρίου 2009 – Απριλίου 2010, καταγράφοντασ τθν αντίςτοιχθ άνοδο ςε αντίςτοιχα
108

διάςτθμα. Επιπλζον, και ςτισ δφο περιπτϊςεισ αμζςωσ μετά τθν κορφφωςθ τθσ τιμισ του δολαρίου, τον Απρίλιου
ζκαςτου ζτουσ, ακολοφκθςε δραματικι πτϊςθ του θ οποία το ζφερε και πάλι κοντά ςτισ 75 μονάδεσ.

Ππωσ είναι λογικό, εφόςον δολάριο και ευρϊ κινοφνται αντίκετα, τόςο θ πρϊτθ όςο και θ δεφτερθ
χρθματοπιςτωτικι ελλθνικι κρίςθ οδιγθςαν ςε πτϊςθ του ευρϊ και από τον Απρίλιο εκάςτου ζτουσ και μετά ςε
κεαματικι του άνοδο.

Το παηλ των ομοιοτιτων κατά τθ διάρκεια των δφο περιόδων που θ Ελλάδα δζχτθκε χρθματοπιςτωτικι επίκεςθ
ςυμπλθρϊνεται με δφο τελευταία διαγράμματα: αυτό του 10ετοφσ ομολόγου των ΘΡΑ και αυτό του επιτοκίου του.
109

Και ςτισ δφο αυτζσ περιόδουσ τα αμερικανικά 10ετι ομόλογα απογειϊκθκαν και τα επιτόκια τουσ (δθλαδι το
κόςτοσ δανειςμοφ των ΘΡΑ) βοφλιαξαν.

Θ ιςτορία που μασ λζνε τα παραπάνω διαγράμματα είναι απλι: θ Ελλάδα δζχτθκε δφο χρθματοπιςτωτικζσ
επικζςεισ από το 2008 και μετά και όχι μία. Και οι δφο είχαν ωσ αποτζλεςμα τθ δθμιουργία ενόσ περιβάλλοντοσ
αυξθμζνου ευρωπαϊκοφ ρίςκου, το οποίο οδιγθςε ςε πτϊςθ του ευρϊ και άνοδο του δολαρίου, βοθκϊντασ α) τθ
110

Γερμανία και τθ Γαλλία να πετφχουν μία ζμμεςθ υποτίμθςθ του ευρϊ ςτθρίηοντασ τθν οικονομία τουσ και κζτοντασ
τθ βάςθ για τθν ανάρρωςθ που ακολοφκθςε αμζςωσ μετά από αυτζσ τισ δφο χρθματοπιςτωτικζσ επικζςεισ και β)
βοθκϊντασ τισ ΘΡΑ να ανακτιςουν ςε ζνα βακμό τθν αξιοπιςτία του δολαρίου ωσ παγκόςμιο νόμιςμα χτυπϊντασ
το ευρϊ και να πετφχουν τθ φυγι κεφαλαίων προσ τθν αςφαλι αμερικανικι αγορά ομολόγων προκαλϊντασ ζτςι
πτϊςθ του δικοφ τουσ κόςτουσ δανειςμοφ, ςε μία περίοδο που χρειάηονται δανεικά κεφάλαια ςτο μεγαλφτερο
βακμό από το Β’ Ραγκόςμιο Ρόλεμο (οι χρθματοπιςτωτικοί αυτοί ςυςχετιςμοί εξθγοφνται αναλυτικά ςε ςχετικά
άρκρα του βιβλίου.
Οι ομοιότθτεσ μεταξφ των δφο περιόδων, όμωσ, δε ςταματοφν εδϊ αλλά εκτείνονται και ςτο πολιτικό ςκθνικό το
οποίο χαρακτθρίςτθκε και ςτισ δφο περιπτϊςεισ από δραματικι αφξθςθ τθσ πολιτικισ αςτάκειασ (κυμθκείτε τα
γεγονότα που ζλαβαν χϊρα ςε κάκε περίοδο) και από τθ ρίψθ δφο πολιτικϊν πυρθνικϊν βομβϊν πολλϊν
μεγατόνων, μία ςε κάκε αντίςτοιχθ περίοδο: θ πρϊτθ πολιτικι πυρθνικι βόμβα ιταν θ ομιλία του πρϊθν
Ρρωκυπουργοφ κυρίου Κϊςτα Σθμίτθ ςτισ 18 Δεκεμβρίου του 2008 κατά τθν ςυηιτθςθ ςτθ Βουλι για τον
Ρροχπολογιςμό, όπου, μεταξφ άλλων, για πρϊτθ φορά ςτθν ελλθνικι ιςτορία ζγινε αναφορά για προςφυγι τθσ
Ελλάδασ ςτο Διεκνζσ Νομιςματικό Ταμείο – θ δεφτερθ, ιταν θ ‘αποκάλυψθ’ από τον Ρρωκυπουργό κφριο Γιϊργο
Ραπανδρζου του πραγματικοφ (;) δθμοςιονομικοφ ελλείμματοσ τθσ Ελλάδασ.
Στθν ομιλία του ο κφριοσ Σθμίτθσ, μεταξφ άλλων, ανζφερε τα εξισ αποκαλυπτικά για τθν ελλθνικι κρίςθ ςτοιχεία:
α) Θ Ελλάδα, πιςτεφουν, καλό κα ιταν να αναγκαςτεί να προςφφγει ςτο Διεκνζσ Νομιςματικό Σαμείο (Δ.Ν.Σ.) για
να εξαςφαλίςει τον απαραίτθτο δανειςμό, ϊςτε θ παρακολοφκθςθ τθσ Ελλθνικισ οικονομίασ να είναι αρμοδιότθτά
του και όχι φροντίδα τθσ Ευρωπαϊκισ Επιτροπισ.
β) Αφορμζσ για μια τζτοια κίνθςθ μποροφν, να βρεκοφν, αν ςυνεχιςτεί θ ςθμερινι πορεία.
γ) Στθν περίπτωςθ που παρουςιαςτοφν δυςκολίεσ δανειςμοφ του ελλθνικοφ κράτουσ κα ζχει δοκεί θ αφορμι να
διατυπωκεί θ υπόδειξθ, ότι θ λφςθ του προβλιματοσ κα πρζπει να επιηθτθκεί μάλλον με προςφυγι ςτο Δ.Ν.Σ.

Θ ομιλία του πρϊθν Ρρωκυπουργοφ χαρακτθρίςτθκε εκ των υςτζρων ωσ προφθτικι ενϊ ςτθν πραγματικότθτα
είναι ενθμερωτικι και περιγραφικι όςων επικυμοφςαν οι ΘΡΑ, θ ΕΕ, το ΔΝΤ και οι δανειςτζσ τθσ Ελλάδασ. Ο κφριοσ
Σθμίτθσ με τρόπο απλό και ξεκάκαρο μεταφζρει τί γνωρίηει ότι επικυμοφν οι εταίροι μασ και οι δανειςτζσ μασ για
το μζλλον τθσ Ελλάδασ και εξθγεί ότι ζχουν τον τρόπο να εξαςφαλίςουν ότι αυτό κα ςυμβεί, δθμιουργϊντασ, ςτθν
ουςία, μία ελλθνικι κρίςθ χρζουσ. Στθν ομιλία περιγράφονται τα επιτόκια δανειςμοφ και τα αςφάλιςτρα ελλθνικϊν
ομολόγων, δθλαδι ακριβϊσ τα χρθματοπιςτωτικά όπλα που χρθςιμοποιικθκαν ςτισ δφο επικζςεισ εναντίον τθσ
Ελλάδασ.

Πρόβλεψθ για τθν εξζλιξθ των επιτοκίων των ελλθνικϊν ομολόγων
Από τθν ϊρα τθσ ανακοίνωςθσ (όχι τθσ υπογραφισ) για τθ ςυμφωνία ενεργοποίθςθσ του μθχανιςμοφ ‘ςτιριξθσ’ τθσ
Ελλάδασ δεν ζχουν παφςει οι προβλζψεισ για δραματικι πτϊςθ των επιτοκίων των ελλθνικϊν ομολόγων. Από τθν
πρϊτθ ςτιγμι είχα υποςτθρίξει πωσ τζτοιου είδουσ προβλζψεισ αποτυπϊνουν περιςςότερο πολιτικζσ επικυμίεσ και
ελπίδεσ παρά βαςιηόμενεσ ςτθν προςεκτικι εξζταςθ των διακζςιμων ςτοιχείων προςδοκίεσ. Θ Ελλάδα ζχει δεχτεί
ζνα χρθματοπιςτωτικό χτφπθμα πζντε επιπζδων, με τα πρϊτα δφο να ζχουν να κάνουν με τθν διπλι, ςυντριπτικι,
υποβάκμιςθ των ομολόγων των ελλθνικϊν τραπεηϊν και ομολόγων τθσ ίδιασ τθσ χϊρασ, το τρίτο να ζχει να κάνει
με τθν απογείωςθ των επιτοκίων δανειςμοφ τθσ ςτθ ‘χρθματοπιςτωτικι ςτρατόςφαιρα’ και τθν ζξοδο τθσ από τθν
αγορά κεφαλαίων, το τζταρτο με τθν προςφυγι τθσ ςε ζνα διπλό μθχανιςμό ςτιριξθσ ο οποίοσ αποτελεί τθν
111

πιςτοποίθςθ του προβλιματοσ εξυπθρζτθςθσ του χρζουσ τθσ και το πζμπτο με το γεγονόσ πωσ όλα τα παραπάνω
ςυνζβθςαν και ςυμβαίνουν εν μζςω τθσ χειρότερθσ διεκνοφσ οικονομικισ κρίςθσ από το Β Ραγκόςμιο Ρόλεμο.
Ζτςι, πζρα από οποιουςδιποτε άλλουσ λόγουσ ζχουν αναφερκεί ςτα ςχετικά με το κζμα άρκρα, φάνθκε από τθν
αρχι τθσ κρίςθσ πωσ το υψθλό κόςτοσ δανειςμοφ αυτι τθ φορά ζμελλε να εξελιχτεί ςε μία παρατεταμζνθ
κατάςταςθ, κάτι που μζχρι ςτιγμισ ζχει επιβεβαιωκεί.
Μελετϊντασ τα διαγράμματα των επιτοκίων του 10ετοφσ, του 5ετοφσ και του 2ετοφσ ελλθνικοφ ομολόγου αλλά
ακόμθ και τουσ βραχυπρόκεςμουσ τίτλουσ 3μινου, παρατθροφμε ότι ζχει αρχίςει να ςχθματίηεται μία
μακροπρόκεςμθ πλάγια τάςθ, θ οποία μπορεί μεν να αφινει βάςιμεσ ελπίδεσ ότι ζχουμε δει τα υψθλότερα
επίπεδα των επιτοκίων τουσ αλλά και επιβεβαιϊνει ότι οι τιμζσ τουσ ςτακεροποιοφνται ςε επίπεδα απαγορευτικά
για τθν επιςτροφι τθσ Ελλάδασ ςτισ αγορζσ κεφαλαίων. Επιπλζον, οι αυξομειϊςεισ των τιμϊν τουσ είναι τόςο
δραματικζσ που ςυντθροφν ζνα περιβάλλον διεκνοφσ αναςφάλειασ και φόβου για τθν τελικι εξζλιξθ τθσ υπόκεςθσ
‘ελλθνικι κρίςθ’.
Ρροςκζτοντασ ςτα παραπάνω και τισ προβλζψεισ μερικϊν εκ των μεγαλφτερων διεκνϊν τραπεηϊν για τθν πορεία
των επιτοκίων των ελλθνικϊν ομολόγων, αναδεικνφεται ωσ πικανότερο το ςενάριο που κεωρεί πολφ δφςκολθ τθν
οξεία αποκλιμάκωςθ τουσ ςτο προςεχζσ μζλλον και τθ ςτακεροποίθςθ τουσ ςε επίπεδα τζτοια που να εγγυϊνται
τθν αςφαλι επιςτροφι τθσ Ελλάδασ ςτισ αγορζσ κεφαλαίων.
Αντίκετα, ωσ πικανότερο φαίνεται το ςενάριο που κζλει μία παρατεταμζνθ περίοδο χρθματοπιςτωτικισ αςτάκειασ,
θ οποία κα ςυνεχίςει να ταλανίηει τθν Ελλάδα και ςτο 2011.

112

113

114

115

Copyright: Πάνος Παναγιώηοσ
e-Έκδοζη
Greek Society of Technical Analysis Ltd
(Ελληνική Κοινόηηηα Τετνικής Ανάλσζης)
www.sta-gr.com – www-ekta1.gr
info@sta-gr.com

116

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful