You are on page 1of 11

SADRŽAJ:

• Uvod ............................................................................2
• Metod rada ..................................................................3
• Otpadne vode ..............................................................4
• Sistemi za prečišćavanje otpadnih voda .....................4
• Metode prečišćavanja otpadnih voda ..........................5
• Zaključak ...................................................................10
UVOD

Zagađenost gradske vode potiče iz najraznovrsnijih, a inače mnogobrojnih opšte poznatih


i specifičnih izvora zagađenja koja postoje u urbanom okruženju. Uobičajeno je da se
zagađenja urbane (kao i industrijske) vode nazivaju opštim imenom otpadne vode, a
stepen zagađenosti takvih voda definiše se na razlicite načine, zavisno od toga koja
materija-zagađivač preovlađuje u tečnosti. Poslednjih godina metodi za utvrđivanje
stepena zagađenosti stalno se usavršavaju i unapređuju, ali ipak ni u ovom trenutku oni
nisu univerzalni i opšte prihvaćeni svuda i u svakoj prilici. Tako se i danas u različitim
gradovima i državama koriste mnogobrojni, vrlo različiti pokazatelji stepena zagađenosti,
među kojima su ipak najčešći oni vrlo specifični, tj. oni koji pokazuju sadržaj
pojedinačno posmatranih štetnih materija, zbog čega je kvalitet vode koja se ispituje
uglavnom iskazan kroz obimne tabele.

Otpadne vode su problem koji prati čoveka kroz celu istoriju njegovog postojanja, od
pojave prvih civilizacija i gradova i one su smatrane nužnim zlom koje prati razvoj svake
civilizacije i grada. Međutim one razvijenije civilizacije poput Kine i Rima su taj problem
regulisale kroz sistem kanalizacionih tunela i na taj način bar učinile pokušaj u suzbijanju
tog “nužnog zla”. U mom radu ću pokušati da prikažem načine i metode za prečišćavanje
otpadnih voda koji su sastavni deo svakog industrijskog kompleksa. Oni su naime glavni
uzročnici pojave otpadnih voda i različitih vrsta zagađenja savremene civilizacije i zbog
toga čovjek i nastoji da razvije sisteme za njihovo prečišćavanje.

2
Metod rada

Osim osnovne literature kojom sam se služila za izradu ovog seminarskog rada koju
predstavljaju osnovni udžbenik iz urbane ekologije koristila sam i literaturu koju sam
pronašla na internetu kao i znanje stečeno tokom pripreme seminarskog.

3
Otpadne vode

Otpadne vode delimo u dve grupe u koje spadaju:


1. Otpadne vode sa jasnim izvorištem, koje se dijele na: a) industrijske otpadne vode i b)
komunalne otpadne vode
2. Otpadne vode bez jasnog izvorišta u koje spadaju vode s poljoprivrednih zemljišta,
krcevina, cesta i sl.
Otpadne vode zagađuju reke, mora i podzemlje - podzemne vode. Razvoj
mikroorganizama u rekama javlja se zbog otpadnih voda. Mikroorganizmi troše kiseonik
što dovodi do uginuća riba i razvoja patogenih mikroba.

Sistemi za prečišćavanje otpadnih voda

Opšti tehnološki razvoj u svetu uslovio je i značajan napredak u pristupima rešavanja


problema vezanih za komunalnu hidrotehničku infrastrukturu. U ovoj oblasti značajno
mesto pripada sistemima za evakuaciju i prečišćavanje otpadnih i atmosferskih voda sa
urbanih slivova. Ovi sistemi obuhvataju pre svega podzemne kanalizacione kolektore
raznih tipova, oblika i dimenzija i postrojenja za prečišćavanje otpadnih i atmosferskih
voda. Kolektorska mreža obezbeđuje transport i evakuaciju voda u skladu sa
odgovarajućim tehničkim uslovima i standardima. Na postrojenjima za prečišćavanje
vrši se tretman voda pre ispuštanja u recipijente primenom savremenih tehnoloških
postupaka. Pri tome je neophodno da se zadovolje pre svega propisi vezani za zaštitu
životne sredine. Opšti trend u svetu je takav da zaštita životne sredine postaje jedan od
prioriteta u daljem razvoju sistema, što dovodi do pooštravanja standarda kojima se
reguliše ova problematika.
Sistemi za evakuaciju i prečišćavanje otpadnih i atmosferskih voda spadaju u najskuplje
delove komunalne infrastrukture. Radi toga je od posebnog značaja da se oni u tehno-

4
ekonomskom smislu i sa aspekta zaštite životne sredine optimalno koncipiraju. Ovo se
odnosi kako na izgradnju novih objekata, tako i na rekonstrukcije, sanacije i održavanje
postojećih. Upravo u najrazvijenijim zemljama u svetu je relativno ograničen broj novih
objekata, dok se najveći deo radova odnosi na održavanje i rekonstrukciju postojećih.
U skladu sa razvojem sistema komunalne infrastrukture porastao je i značaj sistematskog
merenja i prikupljanja podataka o proticajima otpadnih i atmosferskih voda koje se
evakuišu i prečišćavaju. Takođe, opšti tehnološki napredak omogućio je i znatan razvoj i
usavršavanje tehnologije merenja i merne opreme. Finansijska sredstva koja treba uložiti
u merenja i obradu podataka merenja su relativno mala u odnosu na uštede koje se mogu
ostvariti kod projektovanja, izgradnje, rekonstrukcije i održavanja sistema.
Imajući u vidu gore navedeno može se zaključiti da će značaj podataka merenja otpadnih
voda biti sve veći i u budućnosti. Ovo se posebno odnosi i na našu zemlju, s obzirom da
su raspoloživi podaci izuzetno skromni, pa je neophodno da se u budućem periodu ovo
zaostajanje što brže nadoknadi.

Metode prečišćavanja otpadnih voda

Prihvatljiva čistoća gradskih reka i potoka preduslov je rekreativne, sportske, psihološke i


sociološke aktivnosti lokalnog stanovništva, koje su i formirane na osnovama
civilizacijskog jedinstva ljudi i fizičkog okruženja u kome oni generacijama žive.
Danas postoji znatan broj metoda i postupaka za prečišćavanje otpadnih voda. Koje će od
ovih metoda biti primenjene zavisi od niza činjenica. Prvi je vrsta zagađujućih
supstancija i stepen zagađenja. Drugi je kvalitet prečišćene vode, tačnije rečeno stepen
zagađenja koji se može dozvoliti kada se voda ispušta u prirodni vodotok. Ove
dozvoljene koncentracije zagađujucih supstancija u prečišćenoj vodi zavisne su od
kapaciteta prirodne vode tj. od mase zagađujućih agenasa koju voda u prirodi može da
primi, a da ne dođe do posledica koje bi uticale na organizme koji žive u njoj, na tlo sa
kojim je voda u kontaktu i na čoveka. Kapacitet vodotoka je takođe veličina zavisna od
niza činilaca. Prvi od njih je količina prirodne vode, odnosno protok vode u reci. Od ovih

5
veličina zavisi do kog stepena će se razblažiti zagađujući agensi iz otpadne vode kada
budu ispuštani u reku. Ako je protok vode u reci veliki, usled razblaženja, koncentracija
zagađujucih agenasa u njoj može da bude ispod dozvoljene granice, međutim kada je
masa prirodne vode manja ne postiže se potrebno razblaženje pa zato otpadna voda mora
da ima veći stepen prečišćavanja. Izbor metoda prečišćavanja otpadne vode izvršen je u
zavisnosti od prisutnih vrsta zagađujućih supstancija i stepena zagađenja otpadne vode –
reč je o otpadnim vodama sa velikim organskim zagađenjem, a u saglasnosti sa
zahtevanim kvalitetom tj. stepenom zagađenja prečišćene vode.
Dakle postoje tri različita pristupa pretvaranju otpadnih voda u prihvatljivo čiste vode i
oni su označeni kao mehanički, hemijski i biološki metodi prečišćavanja.
Mehanički metod prečišćavanja je jedan od najstarijih metoda i poznat je u narodu od
davnina kao taloženje. Taloženje se odvija kroz sistem slojeva i šupljina u zemlji pri
čemu se taloženjem vode oslobađaju najpre krupnije, a potom i sitnije nečistoće. Taj
sistem je primenjen i u industriji. Oslobađanje vode od primesa se izvodi u tzv.
taložnicama u kojima se odstranjuje pesak, ulje, organske materije, papir, plastika, ostaci
drveta, itd. Vrlo često se pojedine krupne čestice u vodi prethodno usitnjavaju u
posebnim napravama, a zatim se sve količine vode prevode kroz ređe i gušće rešetke, na
kojima se zadržavaju suspendovane čestice (čestice koje lebde unutar mase vode). Posle
toga koriste se flotatori da bi se voda oslobodila materija koje su lakše od vode, koje zato
plivaju na površini. Tu ne spadaju samo ulja i masti, već mogu biti i druge organske
materije pre rastvaranja (usitnjavanja). Flotatori postoje u bezbrojnim formama i
oblicima, veličinama i različitim radnim karakteristikama.
Hemijski metodi prečišćavanja vode najčešće se označavaju kao kondicioniranje vode.
Oni se izvode kroz dva odvojena postupka: a) flokulacijom i b) neutralizacijom. Prvi
postupak nastaje posle dodavanja vodi određenih hemikalija koje utiču na stvaranje
pahuljica oko kojih se lepe čestice suspendovane u vodi. Da bi ovaj proces bio moguć,
mora se prethodno korigovati pH vrednost vode, kroz postupak neutralizacije, odnosno
dovođenja na optimalnu vrednost pH od 6-8. Materije koje učestvuju u neutralizaciji
mogu snižavati ili povećavati kiselost vode, a takođe se osim same korekcije mogu
istovremeno izvoditi i druge hemijske reakcije, pomoću hemikalija koje se po pravilu
drže u tajnosti. Na taj način se nerastvorljive čestice i materije u zagađenoj vodi

6
pretvaraju u rastvorljive, ali se gotovo uvek posle procesa rastvaranja mora dodatno
uklanjati različiti dodatni neželjeni sadržaj koji nastaje iz ovih hemijskih reakcija.
Biološki postupci pročišćavanja vode razlikuju se od prethodna dva postupka jer ovaj
način obezbeđuje pre svega “pročišćavanje” vode a ne “prečišćavanje” kao kod prva dva
postupka. Dakle ovde je reč o složenom pristupu tehnologiji oslobađanja vode od
različitih nepoželjnih sadržaja, o kombinovanim metodima koji se zasnivaju na
korišcćenju prirodnih osobenosti kiseonika rastvorenog u vodi, zato što on, kada ga ima u
povoljnoj količini vrlo brzo oslobađa vodu od organskih materija koje umanjuju njenu
čistoću.
Pošto svaka površinska voda može da se rastvori i rastvara izvesnu količinu kiseonika iz
vazduha, jasno je da u prorodi postoji i proces prirodnog samoprečišćavanja ili
autopurifikacije, koji se odvija i bez prisustva čoveka. Međutim, u ekosistemu grada,
posebno savremenog gradskog naselja, prirodnim procesima su prepuštene samo one
količine otpadnih voda koje se neprečišćene ispuštaju u vodotoke nizvodno od grada i u
kojima se zbog razblaženja ili većih rastojanja do sledećeg naselja može izostaviti
antropogeno prečišćavanje uz pomoć dodavanih količina O2.
Dodavanje kiseonika otpadnima urbanim vodama obavlja se na različite načine: 1)
doziranje vazduha, 2) pomoću horizontalnih rotora, 3) pomoću rozeta na tuševima
ili kantama za zalivanje, 4) pomoću vertikalnih turbina, 5) prokapnicima, itd. Posle
svakog od ovih postupaka voda se ponovo provodi kroz (sekundarne) taložnice u kojima
se dovršava proces biološkog pročišćavanja.
Doziranje vazduha izvodi se upumpavanjem (pomoću kompresora) vazduha kroz sistem
gusto perforisanih cevi koje su položene nisko pri dnu bazena. Prolazeći kroz vodu
vazduh u njoj ostavi deo svog kiseonika, koji se može regulisati pomoću promene
intenziteta rada kompresora, jer uvećana količina upumpanog vazduha povećava
srazmerno količinu rastvorenog kiseonika. Ovo je jedan od najefikasnijih metoda
biološkog prečišćavanja otpadne vode i često se koristi u urbanim sredinama.

7
1

Horizontalni rotori rade na principu valjaka sa radijalno raspoređenim iglama u obliku


ježevih bodlji. Tokom brzog okretanja ovi valjci mešaju vodu i raspršuju je u kapljice,
čime se veoma uvećava njena površina izložena vazduhu, pa se tako i veoma uvećava
količina rastvorenog kiseonika u njoj, pa se tako i veoma uvećava količina rastvorenog
kiseonika u jednoj zapremini zagađene vode. Dimenzije valjka zavise od količina vode
koju treba prečistiti.
Sem horizontalnih rotora za raspršivanje vode mogu se koristiti i rozete slične tuševima,
koje raspršuju vodu uz pomoć pumpi, a mogu biti postavljene ne samo horizontalno već i
vertikalno i koso (pod uglom).
Vertikalne turbine su slične horizontalnim rotorima, ali se voda vertikalnim
uspinjanjem pomoću različitih pogona penje do određene visine, a zatim raspršuje i pada
u bazen u kome se, istovremeno i u istom sistemu prečišćavanja, obavlja naknadno
taloženje zaostalih nečistoća.
Prokapnice su nekad prestavljale univerzalni i vrlo specifičan sistem pročišćavanja u
kojem se zagađena voda prokapava preko posebno načinjene mase od lomljenog kamena.
1
regulacija kiseonika kod postupka doziranja vazduha
2
regulacija kiseonika kod principa horizontalnih rotora

8
Tokom kretanja u tankim slojevima preko lomljenog kamena voda se u velikoj površini
izlaže dodiru vazduha, omogućujući rastvaranje velike količine kiseonika. Danas se
umesto kamena koriste plastične mase od kojih je načinjen oblik sličan pčelinjem saću sa
tankim listovima (flokor). Plastične ploče omogućuju mnogo bolje i intezivnije
rastvaranje kiseonika, jer su načinjene tako da proces izlaganja vazduhu inteziviraju i
učine efikasnijim nego što to može lomljeni kamen.

Svaki od procesa prečišćavanja pomoću opisanog biološkog metoda rastvaranja kiseonika


iz vazduha u principu je samo druga, sekundarna etapa u složenom i sveukupnom procesu
prečišćavanja otpadnih voda. Biološkom prečišćavanju uvek prethodi prva etapa –
mehaničko ili hemijsko prečišćavanje vode. Zato se samo biološko prečišćavanje po
pravilu završava jos jednim, ponovljenim procesom taloženja, odnosno taloženjem
zaostalih pahuljica “aktivnog mulja”, flokula koje su preostale iz prethodnog hemijskog
prečišćavanja. Jedan deo tog mulja se vraća u aeracioni bazen da bi se naredne količine
vode zarazile bakterijama potrebnim za pročišćavanje. Ostatak mulja se posle
sekundarnog taloženja suši i može se upotrebljavati u različite svrhe.

Zaključak

9
Savremeni razvoj hidrotehničke komunalne infrastrukture za evakuaciju i prečišćavanje
otpadnih i atmosferskih voda uslovljen je kako opštim tehnološkim razvojem, tako i
pooštravanjem kriterijuma i propisa koji regulišu zaštitu životne sredine. U tom kontekstu
zadnjih godina je znatno porastao značaj merenja proticaja u okviru tih sistema. S druge
strane ubrzani razvoj tehnologija i merne opreme omogućio je da se merenja danas
obavljaju na znatno višem nivou nego ranije. Istovremeno stvoreni su i uslovi za direktno
upravljanje sistemima, odnosno njihovim delovima. Sve ovo je uslovilo i njihov znatno
veći ekonomski značaj, s obzirom da se uz relativno mala ulaganja u merenja mogu
ostvariti velike uštede kod planiranja investicija i kasnije eksploatacije i održavanja
sistema. Ovaj seminarski rad je samo još jedan od osvrta na opšti problem globalizacije i
industrijalizacija naše životne sredine i pokušaj da se ukaže na “danak” koji plaćaju svi
ljudi ukoliko se savremeni postupci koji su praksa u cijelom razvijenom svijetu ne
primjene i kod nas u cilju unapređenja sredine u kojoj živimo.

Literatura:

10
• Institut za vodoprivredu “Jaroslav Cerni”: Generalni projekat postrojenja za
precišcavanje gradskih i industrijskih otpadnih voda grada Niša, Beograd,
2000.( materijal sa interneta)
• Institut za vodoprivredu “Jaroslav C erni”: Glavni projekat sistema za
prikupljanje, precišcavanje i evakuaciju otpadnih voda iz prehrambene
industrije “Bambi” pogona u Branicevu, Beograd, 1998. (materijal sa
interneta)
• Urbana ekologija, udzbenik za studente odseka pejzazna arhitektura i
hortikultura Sumarskog fakulteta u Beogradu, Vesna Vratusa, april 2005.
• Dodatni materijal sa interneta

11