ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ

ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ
ΚΟΙΝΩΝΙΑ
Μετάφραση
Νίκος Β. Αλεξίου

ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΤΥΠΟΣ

ΤΙΤΛΟΣ:
ΣΥΓΓΡΑΦΕΑΣ:
ΜΕΤΑΦΡΑΣΗ:
ΣΤΟΙΧΕΙΟΘΕΣΙΑ:
ΕΚΔΟΣΕΙΣ:

ΧΡΟΝΟΣ ΕΚΔΟΣΗΣ:

Προς μια Ελεύθερη Κοινωνία
Ερρίκο Μαλατέστα
Νίκος Β. Αλεξίου
Ά.Γ.
ΕΛΕΥΘΕΡΟΣ ΤΥΠΟΣ
Βαλτετσίου 53
106 81 Αθήνα
τηλ. 3802040
Σεπτέμβριος 2001

Κατ' αρχάς, μπορεί να φανεί περίεργο το ότι το ζή­
τημα του έρωτα, καθώς και όλα τα συναφή με αυτό,
απασχολεί τόσο πολύ έναν μεγάλο αριθμό ανδρών και
γυναικών, την στιγμή που υπάρχουν άλλα προβλήματα
πιο επείγοντα, αν όχι πιο σημαντικά, τα οποία θα
έπρεπε να συγκεντρώνουν όλη την προσοχή και όλη
την ενεργητικότητα εκείνων, οι οποίοι αναζητούν τρό­
πους προκειμένου να θεραπεύσουν τα δεινά τα οποία
ταλανίζουν την ανθρωπότητα.
Καθημερινά συναντάμε ανθρώπους που συνθλίβο­
νται υπό το βάρος των θεσμών της εποχής μας· ανθρώ­
πους υποχρεωμένους να διατρέφονται άσχημα- ανθρώ­
πους που ανά πάσα στιγμή κινδυνεύουν να βυθισθούν
στην έσχατη εξαθλίωση, επειδή δεν έχουν εργασία ή εξ
αιτίας κάποιας αρρώστιας· ανθρώπους που αδυνατούν
να θρέψουν σωστά τα παιδιά τους, τα οποία συχνά πε­
θαίνουν στερούμενα ακόμη και τις πλέον απαραίτητες
φροντίδες- ανθρώπους που στερούνται τα ευεργετή­
ματα και τις απολαύσεις των τεχνών και των επιστη­
μών ανθρώπους καταδικασμένους να περάσουν όλη
τους την ζωή χωρίς να μπορούν ούτε μια μέρα να είναι
αφέντες του εαυτού τους, πάντοτε εξαρτημένους από τα
αφεντικά ή την αστυνομία· ανθρώπους για τους οποί­
ους το δικαίωμα να έχουν οικογένεια δεν είναι παρά

6

ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ

μια αιματοβαμμένη φάρσα. Οι άνθρωποι αυτοί,
ωστόσο, δεν θα αποδεχθούν τα μέσα που τους προτεί­
νουμε για να απαλλαγούν από την πολιτική και οικονο­
μική σκλαβιά, εάν προηγουμένως δεν μπορέσουμε να
τους εξηγήσουμε με ποιόν τρόπο, μέσα σε μια ελευθεριακή κοινωνία, θα μπορέσει να ικανοποιηθεί η ερω­
τική ανάγκη και πώς εμείς αντιλαμβανόμαστε την
οργάνωση της οικογένειας.
Και, φυσικά, αυτή η ανησυχία εντείνεται και οδηγεί
στην παραμέληση -συχνά δε- ακόμη και στην περι­
φρόνηση των υπολοίπων προβλημάτων, ιδιαίτερα από
άτομα τα οποία έχουν επιλύσει το πρόβλημα της πείνας
και βρίσκονται στην φυσιολογική κατάσταση να μπο­
ρούν να ικανοποιούν τις πλέον επιτακτικές ανάγκες
τους, εφ' όσον ζουν σε ένα περιβάλλον σχετικής ευμά­
ρειας.
Αυτό το γεγονός εξηγείται, εάν λάβει κανείς υπ'
όψιν τον τεράστιο ρόλο που παίζει ο έρωτας στην ηθική
και υλική ζωή του ανθρώπου, δεδομένου ότι η εστία, η
οικογένεια, είναι ο χώρος στον οποίο ο άνδρας και η
γυναίκα περνούν το μεγαλύτερο και καλύτερο μέρος
της ζωής τους. Εξηγείται επίσης από μια τάση προς το
ιδανικό, η οποία διαποτίζει το ανθρώπινο πνεύμα από
την στιγμή που αυτό αποκτά αυτοσυνείδηση.
Όσο οι άνθρωποι θα υποφέρουν, χωρίς να συνειδη­
τοποιούν τα βάσανα τους, χωρίς να προσπαθούν να
απαλλαγούν από αυτά, χωρίς να επαναστατούν, θα

ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ

7

ζουν όπως τα κτήνη που δέχονται την ζωή όπως την
βρίσκουν.
Από την στιγμή όμως που αρχίζουν να σκέπτονται
και να κατανοούν ότι τα βάσανα τους δεν οφείλονται
σε κάποιες ανυπέρβλητες φυσικές αντιξοότητες, αλλά
σε ανθρώπινες αιτίες, τις οποίες οι άνδρες και οι γυναί­
κες μπορούν να εξαλείψουν, αισθάνονται συνακόλουθα
την αναγκαιότητα μιας τελειοποίησης, και θέλουν αυτό είναι, τουλάχιστον, το ιδανικό τους- να απολαύ­
σουν τα αγαθά μιας κοινωνίας στην οποία θα βασιλεύει
η απόλυτη αρμονία και στην οποία ο πόνος θα έχει
εντελώς και για πάντα εξαλειφθεί.
Αυτή η τάση είναι πολύ χρήσιμη, εφ' όσον μάς ωθεί
να βαδίσουμε προς τα εμπρός. Μπορεί, ωστόσο, να
αποδειχθεί επιζήμια, εάν, υπό το πρόσχημα ότι κανείς
δεν μπορεί να φθάσει στην τελειότητα και ότι είναι
αδύνατον να εξαλειφθούν όλοι οι κίνδυνοι και όλα τα
ελαττώματα, μάς ωθεί να παραμελούμε όλα όσα θα
μπορούσαμε να κάνουμε, συνεχίζοντας να ζούμε όπως
μέχρι τώρα.
Τώρα, λοιπόν, και ας το πούμε ευθέως, δεν διαθέ­
τουμε καμία λύση για να αντιμετωπίσουμε τα βάσανα
που προέρχονται από τον έρωτα, εφ' όσον αυτά δεν
μπορούν να εξαλειφθούν με κοινωνικές μεταρρυθμί­
σεις, ούτε καν με μια αλλαγή των συνηθειών μας. Τα
βάσανα αυτά είναι ήδη προκαθορισμένα από κάποια
βαθιά αισθήματα, θα μπορούσαμε να πούμε έμφυτα,

Πρώτα απ' όλα. και ότι η ελευθερία να κάνει κανείς ό. οι οποίες συχνά δεν εναρμονίζονται διό­ λου. δεν επιλύει ριζικά το πρόβλημα. ενώ χωρίζουν όταν πάψουν να είναι ερωτευμένοι. έλεγε κάποτε ένας φίλος. λοιπόν. χωρίς καμία νομική.τι θέλει. όταν κάποιος δεν μπορεί να θέλει κάτι.. Θέλουμε την ελευθερία. έστω και αν είμαι αναγκασμένος να κάνω αιματηρές οικονομίες για να τα φέρω βόλτα. Η ελευθερία όμως. ο οποίος αντιμετώπιζε το ίδιο πρόβλημα. αυτή η αρχή να μετατραπεί σε πάγιο και γε­ νικό κανόνα της ευτυχίας. όποτε μεταβάλλο­ νται.» Το ερώτημα είναι φρικτό. να καταργηθεί η οικογένεια.. Και αν κάποιος εξακολουθεί να αγαπά. Μπορεί.8 ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ του ανθρώπου. παρά το καθεστώς της καταπίεσης και του ψεύδους που . καλύτερα. έστω και αν είναι η μοναδική λύση που μπορούμε και οφείλουμε να προτείνουμε. όταν δεν θα υπάρχουν κοι­ νές γυναίκες.» Όσο αστεία και αν ακούγεται μια τέτοια ερώτηση. θα πρέπει να ερωτεύονται και να παύουν να είναι ερωτευμένοι και οι δύο ταυτο­ χρόνως. αλλά και συνάμα . στην ποικιλία. μόνιμου σεξουαλικού ζεύγους. ωστόσο. οικονομική και φυσική βία. θα πρέπει να παρατηρήσουμε ότι. που θα αναγνωρίζει το δικαίω­ μα στις πολυγαμικές σχέσεις. μόνο μέσω μιας βραδείας εξέλιξης και κατά τρόπο που δεν είμαστε σε θέση να προβλέψουμε. Και αν κάποιος αγαπά χωρίς να αγαπιέται. Είναι πολύ εύκολο να πούμε: όταν ένας άνδρας και μια γυναίκα ερωτεύονται. και μεταβάλλονται.. όταν δεν μου προσφέρεται ο έρωτας. Και κάποιος άλλος. δεν είναι παρά μια φράση κενή νοήματος. Για να μπορέσει. δεν μπορεί κα­ νείς να μην διακρίνει πίσω από αυτά τα λόγια κάποιες πραγματικές τραγωδίες. χωρίς άλλο κίνητρο εκτός από τον έρωτα. ενώ ο άλλος δεν τον αγαπά πλέον και προσπαθεί να ικανοποιήσει κάποιο καινούργιο πάθος. δεδομένου ότι για να ικα­ νοποιηθεί ο έρωτας έχει ανάγκη από την συμφωνία δύο ελευθεριών. στην δια­ τήρηση πολλών ερωτικών δεσμών ταυτοχρόνως. ή. Ορισμένοι ισχυρίζονται πως το φάρμακο θα μπο­ ρούσε να βρεθεί στην οριστική κατάργηση της οικογέ­ νειας· στην κατάργηση τού. Θα πρέπει να ευχόμαστε κάτι τέτοιο. τα οποία δεν μπορούν να συμβιβασθούν με μια τέτοια κατάσταση. ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 9 «Είμαι άσχημος».σε ένα αίσθημα παρόμοιο με την φιλία. «Τί θα κάνω αν καμία δεν θέλει να μ' ερωτευθεί. Θέλουμε οι άνδρες και οι γυναίκες να μπορούν να ερωτεύονται και να ενώνονται ελεύθερα.. . Είναι φρικτό. τον αγοράζω. μεταμορφώνοντας τον -μέσω της σεξουαλικής ένωσης. ενώνονται.Παιδιά όλων. λίγο-πολύ. μάς έλεγε: «Για την ώρα. εφ' όσον απο­ καλύπτει την επιθυμία να υπάρχουν άνθρωποι οι οποίοι να εξωθούνται από την πείνα στην πορνεία. Και αν κάποιος αγαπά ταυτοχρόνως περισσότερα τού ενός άτομα. Τί θ' απογίνω. Και τα παιδιά.τρομερά ανθρώπινο. καθιστώντας έτσι τον έρωτα μια απλή φυσική πράξη.

Άραγε δεν θα ήμαστε στερημέ­ νοι από τις βαθύτερες απολαύσεις μας. εάν δεν υπάρχει ένα και μόνο άτομο. Οπωσδήποτε δεν θα μισεί ο ένας τον άλλον είναι βέβαιο ότι το αίσθημα της συμπάθειας και της αλλη­ λεγγύης θα αναπτυσσόταν σε μεγάλο βαθμό και ότι το γενικό συμφέρον των ανθρώπων θα αναδεικνυόταν ως σημαντικός παράγων στον καθορισμό της συμπεριφο­ ράς κάθε ατόμου. δεν μπορεί ωστόσο να αλλάξει κατά βούληση. που μπορούμε να αισθανθούμε για τους πάντες. νοιώθουμε την ανάγκη της επαφής. λιγότερο όμορφη. μάς είναι εντελώς αδύνατον να θρηνούμε για κάθε άνθρωπο που πεθαίνει και να χαιρόμαστε για κάθε άνθρωπο που γεννιέται. είναι η πιο γλυκιά παρηγοριά. τον αφηρημένο. όλοι οι άνθρωποι θα είναι αδέλφια και θα αγαπούν ο ένας τον άλλον. Στην καρδιά μας όμως δεν μπορούν να πουν τίποτε. Όμως μάς λένε πως από την στιγμή που θα εξαφανι­ σθούν τα προβλήματα που γεννούν τα συμφέροντα. ο έρωτας είναι αυτό που είναι! Όταν μας χτυπούν τα βέλη του έρωτα. μια καρδιά που αντέχει το κλάμα της συμπό­ νιας.τι για τους άλλους. Οι στατιστικές των θανάτων και των γεννήσεων μπορεί να προσφέρουν κάποια ενδιαφέροντα στοιχεία τα οποία θα μάς επέτρεπαν να γνωρίσουμε τις ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 11 κοινωνικές ανάγκες. δεν είναι έρωτας. ωστόσο. εάν δεν γνωρίζαμε άλλον έρωτα εκτός από αυτόν τον μέτριο. δεν θα ήταν η ζωή μας λιγότερο πλούσια. Ενί­ οτε μπορούμε να βοηθάμε τον άλλον. λιγότερο γόνιμη. τον σχεδόν θεωρητικό. Πάντως. φαίνεται να αποτελεί -και γενικώς αποτελεί. Αυτό θα σή­ μαινε ότι θα περνούσαμε όλη την ζωή μας με δάκρυα. Η ζήλια. με την καλύτερη δυνατή έννοια της λέξης. Δεν μπορούμε όμως να κλαίμε για όλες τις δυστυχίες. για το οποίο να είμαστε περισσότερο διατεθει­ μένοι να θυσιαστούμε απ' ό. αυτή αποτελούσε και εξακολουθεί να απο­ τελεί τον σημαντικότερο παράγοντα ανάπτυξης του ανθρώπου. Κατά τα άλλα. Αυτό. χωρίς να ζητά άλλη ανταμοιβή πέραν της αγάπης του συντρόφου και των παιδιών του.μια ανα­ πόφευκτη πραγματικότητα. ούτε καν κατά την βούληση εκείνου που βασανίζεται από την ζήλια. . Το γεγονός μπορεί να είναι θλιβερό. της αποκλειστικής κατοχής της αγαπημέ­ νης ύπαρξης.10 ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ κυριαρχούσε και εξακολουθεί να κυριαρχεί μέσα στην οικογένεια. εφ' όσον μέσα στα πλαίσια της οικογένειας ο άνθρωπος θυσιάζεται για τον άνθρωπο και ανταποδί­ δει το καλό με καλό. Δεν θα ήμαστε πιο δυστυχισμένοι. Και αν υποτεθεί πως δεν αγαπάμε κάποιον περισσό­ τερο από τους άλλους. Δεν θα μειώνονταν αυτές οι ωραιότερες παρορμήσεις τής ανθρώπινης φύσης. Το να αγαπάς όλο τον κόσμο μοιάζει με το να μην αγαπάς κανέναν. Πρακτικά.

θα μπορέσουμε να αντι­ μετωπίσουμε την κατάσταση λογικά. γυναίκες και παιδιά. άνδρες. Οπωσδήποτε. στην οποία ο έρωτας και το αλκοόλ αποτελούν την μοναδική παρηγοριά του μεγαλύτερου μέρους της ανθρωπότητας. Όσο οι γυναίκες και οι άνδρες διαθέτουν τα αισθή­ ματα που διαθέτουν -και μια αλλαγή στο οικονομικό και πολιτικό καθεστώς της κοινωνίας δεν μάς φαίνεται αρκετή για να τα μεταβάλει οριστικά. Ας καταργήσουμε την εκμετάλλευση ανθρώπου από άνθρωπο· ας. δεδομένων των αδυ­ ναμιών της σύγχρονης επιστήμης όσον αφορά ορισμέ­ νες ασθένειες. εάν δεχθούμε ότι δεν θα υπάρχουν πλέον άλλα βάσανα. ο πόνος αυτός θα μπορούσε να μειωθεί ή να απαλυνθεί. Αποτελεί. αυτή η διαπίστωση λόγο για να μην δεχθεί κάποιος τις ιδέες μας και να θελήσει να πα­ ραμείνει εκουσίως στην παρούσα κατάσταση. εφ' όσον η κατάσταση δεν θα είναι όπως η σημερινή. Παρ' όλα αυτά. θα προτιμούσε να κυκλοφορεί γυμνός. την ευημερία και την ελευθερία· ας διαδώ­ σουμε την μόρφωση και. θα απαρνιόταν το ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 13 ψωμί. ή με έναν γιατρό ο οποίος. καταπολεμήσουμε την κτηνώδη παρόρ­ μηση του αρσενικού που πιστεύει πως πρέπει να κυ­ ριαρχεί πάνω στο θηλυκό· ας καταπολεμήσουμε τις θρησκευτικές. αυτές οι τραγωδίες δεν θα μεταφράζονταν πλέον σε πράξεις βίαιες και κτη­ νώδεις. αν ο άνδρας και η γυναίκα διέθεταν το αίσθημα του σεβασμού της ελευθερίας του άλλου. όσο είναι σήμερα. ή με κάποιον ο οποίος. και αν η κοινή γνώμη δεν ήταν τόσο ανεκτική απέναντι στα εγκλήματα πάθους. εκτός από εκείνα του έρωτα. Με την κατάργηση όλων των αιτίων που θα μπορούσαν να καταργηθούν. όσοι θα είναι άτυχοι στον έρωτα. μη μπορώ­ ντας να τρώει κάθε μέρα φασιανό. άραγε. .ο έρωτας. τότε. Εν πάση περιπτώσει. αν διέθεταν αρκετή εξουσία πάνω στον ίδιο τον εαυτό τους. Εν προ­ κειμένω. θα αρνιόταν να θεραπεύσει τις αρρώστιες που μπορούν να θεραπευθούν.12 ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ Για μας ο έρωτας είναι ένα πάθος το οποίο από μόνο του γεννά τραγωδίες. οι τραγωδίες δεν θα ήταν λιγότερο οδυνηρές. μη μπορώ­ ντας να αγοράσει πολυτελή ρούχα. θα μπορούν να βρουν άλλες απολαύσεις. ώστε να αντιλαμβάνονται πως ένα κακό δεν θεραπεύεται με κάποιο άλλο μεγαλύτερο. την ίδια στιγμή που θα προσφέρει μεγάλη χαρά. η πλήρης εξαφάνιση του'όμως είναι αδύνατη. κοινωνικές και σεξουαλικές προκατα­ λήψεις· ας εξασφαλίσουμε σε όλους. θα έμοιαζε με κάποιον ο οποίος. θα προξε­ νεί και μεγάλο πόνο.

Σκέψη. 7. το ιδανικό για το οποίο αγωνιζόμαστε. μέχρι την ανώτερη βαθμίδα. μεγάλου. των κοινοβουλίων. και εξασφάλιση σε όλους τους ανθρώπους των μέσων για να παράγουν και να ζουν. Αναδιοργάνωση της οικογένειας. θρησκείες και σε όλα τα ψεύδη. έστω και αν καλύπτονται πίσω από τον μανδύα της επιστήμης. 2. Κατάργηση της ατομικής ιδιοκτησίας της γης. Εκθέσαμε σε γενικές γραμμές ποιους στόχους επιδιώκουμε. Σε μας εναπόκειται να σταθούμε άξιοι της εμπιστοσύνης την οποία έτρεφε για το μέλλον της ανθρωπότητας. ενώπιον του κοινού συμφέροντος και σύμφωνα με τις ιδιαίτερες συμπάθειες τους. και στις οποίες ο άνθρωπος θα συμμετέχει εθελοντικά. και επιστημονική μόρφωση για όλους/όλες. θέληση. Αγώνας ενάντια στις. Αγώνας ενάντια στον πατριωτισμό. (Ο Μαλατέστα έζησε και πέθανε σε κατάσταση πλήρους πνευματικής διαύγειας. έρωτας: αυτές είναι οι όψεις του ωραίου. δράση. καθοδηγού­ μενων από την επιστήμη και την εμπειρία και απαλ­ λαγμένων από κάθε επιβολή η οποία δεν πηγάζει από φυσική αναγκαιότητα. Οργάνωση της κοινωνικής ζωής μέσω της εργα­ σίας ελεύθερων ενώσεων και ομοσπονδιών παραγωγών και καταναλωτών. Με άλλα λόγια: κατάργηση των μοναρχιών. έτσι ώστε κανείς να μην μπορεί να ζει εκμεταλλευόμε­ νος την εργασία των άλλων. 6. των δημοκρατιών. να μπορούν να είναι πραγματικά ανεξάρτητοι και να ενώνονται ελεύθερα με τους υπόλοιπους συνανθρώ­ πους τους. ανοίγοντας τον δρόμο προς την ελευθερία. ανάπτυξης και ευημερίας στα παιδιά και σε όλους εκείνους οι οποίοι αδυνατούν να καλύψουν τις ανάγκες τους. 15 ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 4. ελευθερία. ΜαξΝετλώ) Μετάφραση: Βασίλης Καραπλής . πλούσιου και λογικού αναρχικού οικοδομήματος του. των πρώτων υλών και των εργαλείων της εργασίας. Ιδού ποιό είναι το ιδανικό μας. αδελφοποίηση όλων των λαών. Κατάργηση των συνόρων. Εξασφάλιση των μέσων επιβίωσης. ένωση. ιδρυόμενων και τροποποιούμενων σύμφωνα με την θέληση των μελών τους. ώστε αυτή απαλλαγμένη από κάθε νομικό δεσμό να είναι το αποτέλεσμα της πρακτικής του έρωτα. 5. Κατάργηση της κυβέρνησης και κάθε εξουσίας που κατασκευάζει νόμους και τους επιβάλλει στους υπόλοιπους ανθρώπους. 3.14 ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ 1. των δικαστηρίων και όλων των άλλων θεσμών που διαθέτουν μέσα εξαναγκασμού. των στρατών. των αστυνομιών. πεπεισμένος από την κατα­ νόηση των αναπόφευκτων αναγκών του.

βαρύτατη πλάνη που θα μπορούσε να χρησιμεύσει στους εχθρούς 2 .' . αλλά η ορθολογική οργάνωση της παραγωγής». λένε κυβέρνηση και αστοί. ότι «το επιτακτικό πρόβλημα το οποίο πρέπει να επιλυθεί δεν είναι εκείνο της διανομής του πλούτου. υποστήριζε.ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Πρέπει να παράγουμε. πετρέλαιο κ. Και ποιοί είναι οι λόγοι για τους οποίους δεν παράγονται αρκετά.. Λέμε ότι η επανάσταση πρέπει να γίνει. ο γνωστός Ιταλός αδιάλλα­ κτος σοσιαλιστής. λόγω του κοινού συμφέροντος αφεντικών και μισθωτών τάξεων από την αύξηση της ποσότητας των παραγομένων αγαθών τότε ο σοσιαλισμός θα ήταν εσφαλμένος. Πρέπει να παράγουμε. οι συντηρητικοί κάθε σχολής υποστηρίζουν ότι η ένδεια δεν προέρχεται από την άνιση κατανομή του πλούτου. από την άποψη της ιστορικής καταγω­ γής και της θεμελιώδους ουσίας του. αφού οι εργάτες θα έβρισκαν μια λύση. με­ ταλλεύματα. ώστε να είμα­ στε σε θέση να παράγουμε. Για ποιόν όμως να παράγουμε. λένε οι ρεφορμιστές. 17 Από τον Μάλθους και μετά.Ο Αρτούρο Λαμπριόλα. Εάν η θέση την οποία υιοθετεί ο Λαμπριόλα ήταν αληθινή.λπ. αποτελεί την άρνηση αυτής της θέσης· είναι μια σαφής δήλωση ότι το κοινω­ νικό ζήτημα είναι. Τί να παράγουμε. Λένε ότι η επανάσταση δεν μπορεί να γίνει διότι η πα­ ραγωγή είναι ανεπαρκής και ότι θα διατρέχαμε τον κίνδυνο να λιμοκτονήσουμε.) είναι ένας από τους σημα­ ντικότερους όρους για την υλοποίηση του σοσιαλισμού και την απελευθέρωση της ανθρωπότητας από τα οικονομικά. αυτό είναι λάθος.» Κατά την γνώμη μου. πολιτικά και κοινωνικά δεσμά. διότι διακυβεύει τις ίδιες ακριβώς τις βάσεις τής σοσιαλιστικής θεωρίας Και οδηγεί σε συμπεράσματα τα οποία κάθε άλλο παρά σοσιαλιστικά είναι. ο Ρούντολφ Ρόκερ. τουλάχιστον ως πρακτικό μέσον επίλυσης του κοινωνικού ζητήματος. αναφέ­ ρει: «Η διεθνοποίηση των πρώτων υλών (κάρβουνο. σε μια δημόσια συγκέ­ ντρωση. '• ΙΙιηαηίίά Νονα. Ένας σύντροφος και φίλος. 7 Μαρτίου 1920. επιτρέποντας στο μεγαλύτερο μέρος του πληθυσμού να σταματήσει να ζει σε μια κατάσταση χρόνιας λιμοκτονίας. αλλά από την περιορισμένη παραγωγικότητα ή από την ανεπαρκή ανθρώπινη φιλοπο­ νία. λίγο καιρό πριν. ένα ζήτημα διανομής. Ο σοσιαλισμός. προ πάντων. λέμε κι εμείς (οι αναρχικοί). Πρέπει να παράγουμε. θα ήταν λάθος να υποστηρίζεται πως ο ανταγω­ νισμός αφεντικών και εργατών δεν μπορεί να επιλυθεί. Αυτή είναι μια μείζων πλάνη η οποία πρέπει να εξετα­ σθεί.. ζήτημα κοινωνικής δικαιοσύνης.

Οι καπι­ ταλιστές των διαφόρων χωρών είναι εκείνοι οι οποίοι πλουτίζουν από την εκμετάλλευση των πρώτων υλών και πολεμούν μεταξύ τους για τα δικαιώματα* αντίπαλες δε κυβερνήσεις βρίσκουν τα μέσα ισχύος και εσόδων τους στα μονοπώλια που απολαμβάνουν οι ομόλογες τους. όμως το Σοσιαλιστικό Κόμμα. είναι πράγματι τόσο σπου­ δαία όσο πιστεύουν. Εμείς οι αναρχικοί και οι συνδικαλιστές της Συνδικαλιστικής Ένωσης. τον σοσιαλιστή γραμματέα του Συνδικάτου Χημικής Βιο­ μηχανίας να διαμαρτύρεται: «Πώς περιμένετε να κάνετε μια επανάσταση. η διαθεσιμότητα των υλών που κα­ θιστούν την εργασία ευκολότερη και ικανοποιούν ορισμέ­ νες συγκεκριμένες ανάγκες. έρχεται όμως δεύτερη. Η ευτυχής συγκυρία κατέστησε εφικτή μια επανάσταση σοσιαλιστι­ κού χαρακτήρα (χρησιμοποιούμε την λέξη σοσιαλιστικός υπό την πλέον ευρεία της έννοια). χωρίς μια τέτοια αφθο­ νία μεταλλευμάτων. ενώ στερούνται συγκεκριμέ­ νων πρώτων υλών. και θα μπορούσε να ζήσει χωρίς όλα αυτά σε συνθήκες δικαιοσύνης και ελευθερίας. δεδομένης βέβαια της ανθρώπινης κατανόησης και επιθυμίας γι' αυτές. όπως αναφέρει ο Ρόκερ. ήταν αποφασισμένοι να εμποδίσουν κάθε εί­ δους δράση. ο καλός αυτός σοσιαλιστής ήθελε να αναβά­ λει την έλευση του σοσιαλισμού μέχρις ότου δημιουργη­ θούν φυτείες καουτσούκ στην Ιταλία. του οποίου τότε ηγούντο οι κομμουνιστές. Το ζήτημα της διανομής των πρώτων υλών έχει προσ­ λάβει τόσο μεγάλες διαστάσεις λόγω των καπιταλιστικών συμφερόντων που έχουν αναπτυχθεί γύρω τους. επιστρατεύσαμε όλες μας τις δυνάμεις για να ωθήσουμε τις μάζες να αυτενεργήσουν. Θυμάμαι στο Μιλάνο. κατά την διάρκεια μιας παθιασμένης συζήτησης. Βεβαίως. χρησιμοποιώντας κατά κόρον το επιχείρημα ότι στην Ιταλία στερούμεθα πρώτων υλών.» Προφανώς. και η Γενική Συνομοσπονδία Εργασίας (πολύ ισχυρότερη αριθμητικά. αλλά ασφαλώς όχι αναγκαίες. χω­ ρίς πετρέλαιο. Δεν ξέρετε ότι δεν υπάρχουν αποθέματα καουτσούκ στην Ιταλία και ότι σε περίπτωση επανάστα­ σης τίποτε δεν θα έφθανε σ' εμάς από το εξωτερικό. Για τους εργάτες. θα μπορούσαν να βρεθούν σε μια δεδομένη ιστορική φάση σε καλύτερη θέση από άλλες για να ανατρέψουν το καπιταλιστικό σύστημα. οργανωτικά και υλικά απ' ό. εν σχέσει προς το επιτακτικό αίτημα της δικαιοσύνης και της ελευ­ θερίας. καθώς επίσης και σχε­ τικά εύκολη. ή μέχρις ότου ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 19 δεσμευθούν ξένες κυβερνήσεις να μάς στείλουν καουτσούκ παρά την επανάσταση! Αυτές οι πρώτες ύλες είναι σαφώς πολύ χρήσιμες. Αυτό ακριβώς συνέβη στην Ιταλία το 1920. τα αγαθά του οποίου πρέπει να απολαμβάνουν όλα τα αν­ θρώπινα όντα. ο πλανήτης πρέπει να είναι ένα οικονομικό πεδίο διαθέσιμο σε όλους.18 ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ της επανάστασης για να παραλύσουν το λαϊκό κίνημα σε εκείνες τις χώρες οι οποίες.τι εμείς). χωρίς καουτσούκ. Αυτό όμως θα συμβεί μετά και όχι πριν τον . Η ανθρωπότητα έζησε αμέ­ τρητους αιώνες χωρίς ανθρακοποιημένη φυτική ύλη. δηλαδή στον σοσιαλισμό.

η οι­ κονομική ζωή της κοινωνίας στο σύνολο της. Επί του παρόντος.) ανήκουν σε λίγους ανθρώπους οι οποίοι τα χρησιμο­ ποιούν υποχρεώνοντας άλλους ανθρώπους να εργάζονται προς όφελος τους. Εφ' όσον τα μέσα παραγωγής (γη. πώς είναι δυνατόν να παράγουμε εν αφθονία για τον καθένα. βρήκαν ανθρώπους πρόθυμους να τους πιστέψουν. και μειώνεται τεχνητά. Και. καθήκον δε της επανά­ στασης είναι να χρησιμοποιήσει ορθολογικά την γη και τα εργαλεία παραγωγής. αλλά από τα συμφέροντα των εργοδοτών και από τον ανταγωνισμό στον οποίο έχουν εμπλακεί.λπ.τι μπορεί να πουλήσει αποκομίζοντας κέρδος. υποστηρίζουν τα μονοπώλια που έχουν-εξασφαλίσει μέσω της πάλης. ή όταν οι προοπτικές για να γίνει κάτι τέτοιο φαντάζουν μακρινές. εργαλεία. έτσι και κάποιοι αναρχικοί προσέλκυσαν άλλες 5 . οι οποίοι διαδίδουν την ιδέα ότι η ποσότητα των παραχθέντων και συσσω­ ρευμένων σε αποθήκες και σιταποθήκες αγαθών είναι τόσο τεράστια. ακόμη και όταν οι ανάγκες είναι επιτακτικές· εξ ου και η ακαλ­ λιέργητη ή η υπερεντατικά καλλιεργούμενη γη· εξ ου η ένδεια και η εξάρτηση της πλειονότητας των εργατών. όταν η αυξημένη παρα­ γωγή έχει ως αποτέλεσμα μικρότερα κέρδη. ο εργοδότης περιορίζει την παραγωγή σε ό. προκειμένου να αυξήσει την παρα­ γωγή σε σημείο που να ικανοποιεί πλήρως τις ανάγκες όλων. και την σταματά μό­ λις πάψει να αποκομίζει κέρδη. όταν προσπάθησαν να αποδείξουν ότι αρκούσε να ρίξεις ένα κομμάτι χαρτί στην κάλπη για να χειραφετη­ θείς. χωρίς να μας απα­ σχολούν τα προβλήματα της εργασίας και της παραγωγής για πολύ μεγάλο χρονικό διάστημα. χάριν των δικών τους συμφερόντων και χά­ ριν των αντίστοιχων χρηματιστών και καπιταλιστών τους. Υπό τέτοιες συνθήκες. Όπως ακριβώς οι σοσιαλ­ δημοκράτες βρήκαν σημαντική υποστήριξη μέσα στις μάζες. ενώ είναι πιθανότερο να εμπλακούν σε πόλεμο παρά να παραιτηθούν από αυτά. ώστε δεν θα χρειαζόταν παρά να αντλή­ σουμε από τις αποθήκες αυτές για να ικανοποιηθούν πλή­ ρως οι ανάγκες και οι επιθυμίες όλων. λοιπόν. Υπάρχουν πολλοί αναρχικοί. Κοντολογίς. Η τεχνητή έλλειψη αγαθών αποτελεί χαρακτηριστικό του καπιταλιστικού συστήματος. τούτο συνεπάγεται ότι η παραγωγή αυξάνεται στον βαθμό που αυξάνονται τα κέρδη των ερ­ γοδοτών. οι κυβερνήσεις. κ. μεταξύ των οποίων και ορισμένοι από τους πλέον εξέχοντες. δεν πηγάζει 3 4 ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 21 από την αναγκαιότητα της ικανοποίησης των αναγκών όλων. Με άλλα λό­ για. Εξ ου και η περιορισμένη παραγωγή προκειμένου να κρατήσουν τις τιμές υψηλές· εξ ου και το φαινόμενο της ανεργίας. Κι έτσι. φυσικά. αλλά συνέπεια του σοσιαλισμού. Οι άνθρωποι είναι επιρρεπείς στο να υπακούουν σε μια τάση αποφυγής του μόχθου και των κινδύνων.ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ 20 θρίαμβο του σοσιαλισμού παντού. η διεθνοποίηση του φυσικού πλούτου δεν αποτελεί προϋπόθεση.

δεν είναι τόσο η στρατιά των παρασίτων που συντηρεί. . η επιστήμη και η τεχνολογία έχουν εκατονταπλασιάσει την παραγωγική δυνατότητα της ανθρώπι­ νης εργασίας. Λοιπόν. και όταν οι άνθρωποι ξεπέφτουν τόσο ώστε να ερίζουν για μια μπουκιά ψωμί. είναι ανώ­ φελο να αναζητάμε τον καλύτερο τρόπο διανομής τους. Όταν δεν υπάρχουν αγαθά. υπό την ευρεία έννοια του όρου. Ωστόσο η επίτευξη του σοσιαλισμού -αναρχικού ή εξουσιαστικού. διαβεβαιώνοντας τις ότι το μόνο που χρειαζόταν ήταν ένας επικός αγώνας μιας μέρας. πρέπει να διαθέτει την τεχνογνωσία: το πώς να εκτελεί και να οργανώνει μια εργασία με τον οικονομικότερο τρόπο.είναι. τον παράδεισο της αφθονίας σε μια κατάσταση ελευθερίας. και η ηθική εξέγερση ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 23 ενάντια στην κραυγαλέα κοινωνική αδικία η οποία έχει οδηγήσει τα θύματα και όλους τους ευαίσθητους ανθρώ­ πους να επιδιώκουν και να υποστηρίζουν καλύτερους τρόπους συμβίωσης στην κοινωνία. Οι πεινασμένοι και οι ρακένδυτοι μένουν άφωνοι καθώς περνούν μπροστά από τα γεμάτα με κάθε είδους αγαθά καταστήματα. Οι καπιταλιστές υποχρεώνουν άλλους να παράγουν για να πωλούν οι ίδιοι αποκομίζοντας κέρδος. Σύλληψη του Προυντόν η οποία έχει ως βάση μια κοινωνία αποτελούμενη από ανεξάρτητες οικονομικές μονάδες. άκοπα ή με ελάχιστη προσπάθεια. στον βαθμό που δεν είναι παρά το θέαμα της ένδειας των εργατών εν συγκρίσει προς τις ανέσεις και την πολυτέλεια των παρασίτων. πρό­ βλημα παραγωγής. τα μέσα παραγωγής αφθονούν. Σήμερα. προ παντός.όλα τα θεωρητικά και Σ. όσο τα εμπόδια που υψώνει στον δρόμο της παραγωγής χρήσιμων εμπορευμάτων. προκειμένου να απολαύσουν. σταματούν την παραγωγή αμέσως μόλις δουν ότι τα κέρδη τους μειώνονται ή εκμηδενίζονται. και για να το κάνει αυτό πρακτικά.αλλά αν δοκιμάζατε να μοιράσετε αυτόν τον πλούτο σε όλους τους ενδεείς. και. Εάν οι αναρχικοί θέλουν να δράσουν αποτελεσματικά στην διαπάλη με τα διάφορα πολιτικά κόμματα. η επιθυμία για τον σοσιαλισμό. Γενικώς θεω­ ρούν πλεονεκτικότερο το να διατηρούν τις αγορές σε μια κατάσταση σχετικής έλλειψης· τούτο δε αποδεικνύεται από το γεγονός ότι μια κακή σοδειά μπορεί να καταλήξει σε μειωμένη προσφορά ή ακόμη και σε παντελή έλλειψη αγαθών.ά.Μ. εμφανίζεται ως ένα πρό­ βλημα διανομής.τ. Η εκμηχάνιση. Μπορεί λοιπόν να υποστηριχθεί ότι η μεγαλύ­ τερη ζημιά που προκαλείται από το καπιταλιστικό σύ­ στημα. τότε τα αισθήματα της αγάπης και της αδελφοσύνης κινδυνεύουν να συντριβούν από τον κτηνώδη αγώνα για την επιβίωση. τότε θα βλέπατε πόσο μικρό θα ήταν το μερίδιο του καθενός! Ο σοσιαλισμός.. αυτό είναι ακριβώς το αντίθετο της αλήθειας. πρέπει κανείς να εργάζεται. πρέπει να μελετήσουν εις βάθος -ο καθένας τον κλάδο με τον οποίο είναι περισσότερο εξοικειωμένος. μουτουε λιστικού* ή ατομικιστικού κ. ευτυχώς.22 ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ μάζες. συνεπώς. στην οποία όλοι οι άνθρωποι θα μοιράζονται δίκαια την εργασία και την παραγωγή των αναγκαίων για την ζωή τους αγαθών η ανταλλακτική αξία των αγαθών θα καθορίζεται βάσει της απαιτούμενης για την παραγωγή τους εργασίας. Ωστόσο.

Η ελευθε­ ρία και η εργασία αποτελούν τις προϋποθέσεις του σοσια­ λισμού (αναρχικού. 6 7 25 ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ υπό την ώθηση της ιδέας και των αναγκών. το άτομο είναι εκείνο που καθορίζει την παραγωγή και την κατανάλωση σύμφωνα με τις ανάγκες και τις ικανότητες του»· εάν όμως το σκεπτόταν λίγο περισσότερο. την απαλλοτρίωση και την κοινωνικοποίηση όλου του υφιστάμενου πλούτου. Δεν πρέπει να λησμονούμε ότι την επαύριον της επα­ νάστασης θα βρεθούμε αντιμέτωποι με τον κίνδυνο της πείνας. στην συνεν­ νόηση. μέσω της ελεύθερης πρωτοβουλίας όλων των εργατικών οργανώ­ σεων. κομμουνιστικού κ. Την ίδια ακριβώς την στιγμή της επανάστασης. σύμφωνα με τις ανάγκες και τις επιθυμίες των διαφό­ ρων περιοχών. όλων των αγωνιστικών ομάδων και όλων των εθε­ λοντών του επαναστατικού κινήματος. στο μέτρο που θα εξακολουθεί να υπάρχει το καπιταλιστικό σύστημα. στην οργά­ νωση της διανομής και την αναδιοργάνωση της παραγω­ γής. Εφ' όσον ένα άτομο δεν μπορεί να παράγει μόνο του όλα όσα χρειάζεται και πρέ­ πει να ανταλλάσσει τα προϊόντα του με εκείνα άλλων. κηρύσσοντας την ανάγκη μείωσης της κατανάλωσης στο ελάχιστο και λαμβάνοντας άμεσα μέ­ τρα για την αύξηση της παραγωγής. πού χρειάζονται και ποιά μέσα διαθέτουμε για να τα παράγουμε και να τα δια­ νείμουμε. φθάνοντας έτσι. αλλά να έχει και επίγνωση των αναγκών και των ικανοτήτων των άλλων.24 ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ πρακτικά προβλήματα που σχετίζονται με την πρακτική εργασία. όπως ακρι­ βώς αποτελούν και τις προϋποθέσεις κάθε ανθρώπινης προόδου. δηλαδή πρέπει να εξακριβώσουμε ποιά εμπορεύματα χρειάζονται και σε ποιά ποσότητα. 9 10 . αμέ­ σως μόλις επιτευχθεί η ήττα της αστικής στρατιωτικής δύναμης. Ο Κόλομερ υποστηρίζει ότι «στην αναρχία. Όμως για μας είναι ένας λόγος προκειμένου να επικε­ ντρώσουμε την προσοχή μας στο πρόβλημα και στο πώς. διότι η κατάσταση της παραγωγής -με ελάσσονες παραλλαγές. θα αντι­ λαμβανόταν ότι λέει ανοησίες. δεν είναι λόγος για να αναβά­ λουμε την επανάσταση. είναι απαραίτητο ο καθένας να γνωρίζει όχι μόνο τί μπο­ ρεί να παράγει και τί απαιτεί. και να προχωρήσουμε. θα αποφύγουμε οποια­ δήποτε σπατάλη.κ. σε μια επαναστατική κατάσταση. Αυτός.ο.θα παραμείνει η ίδια. πρέπει να θέσουμε σε εφαρμογή. ιδίως των τροφίμων. χωρίς καθυστέρηση.). ωστόσο. Η παραγωγή και η διανομή πρέπει να είναι ελεγχόμε­ νες. κοινοτήτων και ομάδων. στις συμφωνίες και στις αποφάσεις που χρειάζονται για την συνέχιση της ζωής της κοινωνίας.

μπο­ ρεί να εναρμονίσει τα συμφέροντα όλων και να χρησι­ μεύσει ως βάση μιας κοινωνίας η οποία θα εγγυάται στον καθένα την μεγαλύτερη δυνατή ευημερία και ελευθερία. και το να αξιώνει κάτι τέτοιο είναι υποκρισία. με την συνείδηση της ανθρώπινης αλληλεγγύης. ώστε είναι αδύνατον να σκεφθεί κανείς με όρους μιας ίσης διανομής. προς ίδιον όφελος ή για λογαριασμό της κοινότητας. στην υποταγή και στην εκμετάλλευση των ηττημένων. η οποία περιέχεται στην ρήση στον καθένα ό. Όμως η δικαιοσύνη δεν είναι αρκετή για να διασφαλί­ σει την πολιτισμένη ζωή. και αν αυτή δεν είναι εναρμονι­ σμένη. Από την άποψη της δικαιοσύνης (της αφη­ ρημένης δικαιοσύνης. θα μπορούσε. θα μπορούσε κανείς να φαντασθεί μια διαίρεση της γης σε ίσα μερίδια για κάθε εργάτη ο οποίος θα εργα­ ζόταν. επίσης. μέσα στην πολυπλοκότητα της πολιτισμένης ζωής και στην περίπλοκη παραγωγική διαδικασία. μέσω του αγώνα τού καθενός εναντίον όλων. Όμως οι συνθήκες της γονιμότητας. . Πώς όμως διαιρείς δίκαια τον φυσικό πλούτο και πώς καθορίζεις. λοιπόν. η γη ανήκει σε όλους και πρέπει να είναι στην διάθεση οποιουδήποτε θέλει να την δουλέ­ ψει με όποιο μέσο και αν προτιμά. Πώς. είναι τόσο διαφορετικές.τι του ανήκει). Εάν όλες οι καλλιεργήσιμες εκτάσεις ήταν εξίσου εύφορες. Μια κυβέρνηση. φαίνεται ως η μόνη εφικτή λύση. είναι ουτοπικό να ελπίζει για δικαιοσύνη. δηλαδή στην αδικία σε όλες τις κοινωνικές σχέσεις. το μόνο σύστημα που βασίζεται στην φυσική αλλη­ λεγγύη που συνδέει όλους τους ανθρώπους. Εάν κανείς έχει ως αφετηρία την αρχή ο καθένας για τον εαυτό του. και μόνο μια επιθυμητή αλληλεγγύη που τους συνδέει αδελφικά. σε εξίσου καλή κατάσταση και θέση για τον σκοπό του ορ­ γώματος. συν ό. χάριν της παραγωγής. σε συνεργασία με άλλους. τότε οδηγεί. η οποία χρησιμεύει στο να συγκαλύπτει τον ευτελέστερο εγωισμό. σχεδόν εξισορροπημένη. με το πνεύμα αδελφοσύ­ νης. εάν και όπως θα το επιθυμούσε. η κατάσταση και η θέση της καλλιεργήσιμης γης. Ο κομμουνισμός. Δικό του πρέπει να είναι το μερίδιο που αντιστοιχεί στον καθένα: από τον φυσικό και από τον συσσωρευμένο πλούτο των προγενέστερων γενεών. εν συνεχεία. ίσως ασυνείδητη.ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Το πρόβλημα της γης είναι ίσως το σοβαρότερο και πλέον απειλητικό πρόβλημα που θα πρέπει να επιλύσει η επανάσταση. τούτο καθίσταται ακόμη σαφέστερο. Όσον αφορά το ζήτημα της κυριότητας και της αξιο­ ποίησης της γης. την επιθυμία για κυριαρχία και την απληστία κάθε ατόμου. εθνικοποιώντας και ενοικιάζοντας την γη σε εργάτες γης. ποιά είναι η παραγωγή ενός ατόμου.τι του ανήκει. είτε ατομικά είτε σε μικρές ή μεγάλες ομάδες. μπορεί να 27 εκτιμήσει κανείς την αξία των προϊόντων για τους σκο­ πούς της ανταλλαγής.τι παράγει με τις δικές του προσπάθειες. Στον καθένα ό.

λοιπόν. περιμένουμε από τον κομμουνισμό να επιδείξει. καθώς και ελεύθερη πρόσβαση στην γη σε οποιονδήποτε επιθυμεί να την δουλέψει. που ούτε θέλουμε κυβέρνηση.. είτε σύμφωνα με τα διαφορετικά κατά τόπους κριτήρια. αμέσως διαπιστώνει κανείς ότι ένα τέτοιο σύστημα προϋποθέτει την συνέχιση της αστικής τάξης πραγμάτων. καθώς επίσης και εκείνες των πρώην αστών. Ενώ.28 ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ θεωρητικώς. διότι εάν αντ' αυτού επιβληθεί. ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 29 Μόλις αφαιρεθεί από την ιδιοκτησία η νομική προ­ στασία της. Για μας. ποιό είναι το πρακτικό αγρο­ τικό μας πρόγραμμα. το οποίο θα τεθεί σε εφαρμογή μόλις γίνει η επανάσταση. Γρήγορα θα συναφθούν συμφωνίες με τις ενώσεις των βιομηχανικών εργατών για την ανταλλαγή των αγα­ θών. ούτε πιστεύουμε ότι η ατομική κατοχή της καλλιεργήσιμης γης είναι δυνατή ή επιθυμητή -από οικονομική ή ηθική άποψη. Πρόκειται για το σύστημα που πρότεινε ο Αμερικανός Χένρυ Τζωρτζ. είτε επί κομμουνιστικής βάσεως. Απομένει το πρόβλημα των ιδιοκτητών αγροτών. οι εργάτες θα πρέπει να πάρουν στην κατοχή τους όλη την γη την οποία δεν καλλιεργούν άμεσα. δεδομένης της ίδιας ποσότητας εργασίας). ελεύθερα επιθυμητός και αποδεκτός. λι­ πάσματα. κάτι που οι οικονομολόγοι ονομάζουν οικονομική ανταπόδοση (δηλαδή.η μόνη λύση είναι ο κομμουνισμός και γι' αυτόν τον λόγο είμαστε κομμουνιστές. πέραν της αυξανόμενης εξουσίας του κράτους και της κυβερνητικής και γραφειοκρατικής εξουσίας τις οποίες θα έχει να αντιμετωπίσει. Ωστόσο.. έχοντας απαλλο­ τριωθεί και μη όντας πλέον σε θέση να ζουν από την ερ­ γασία των άλλων. Όμως ο κομμουνισμός πρέπει να είναι εθελοντικός. με τα ίδια τους τα χέρια οι σημερινοί ιδιοκτήτες· θα πρέπει να δημιουργήσουν ενώσεις και να οργανώσουν την παρα­ γωγή. Σπόροι. λοιπόν. θα γίνουν και αυτοί εξ ανάγκης εργά­ τες. ουδείς λόγος συντρέχει να τους ταλαιπωρούμε. Εν τω μεταξύ. χρησιμοποιώντας όλες τις ικανότητες και τις τεχνι­ κές δεξιότητες όσων ήταν πάντοτε εργάτες. όλα τα αποθέματα τροφίμων θα απαλ­ λοτριωθούν από τον εξεγερμένο λαό και η διανομή στις διάφορες περιοχές και στα άτομα θα οργανωθεί μέσω της πρωτοβουλίας των επαναστατικών ομάδων. αγροτικές μηχανές και υποζύγια θα παρασχε­ θούν στους εργάτες γης. εν σχέσει προς ένα μειονεκτικότερο. δια του παραδείγματος τέτοιων εξ αρχής οργα­ νωμένων κολλεκτίβων. να επιλύσει το πρόβλημα μέσω ενός φόρου ο οποίος θα αποδιδόταν στο κράτος. οι οποίοι. Εάν αρνηθούν να ενώσουν τις δυνάμεις τους με τους άλλους. θα γεννήσει την πλέον τερατώδη τυραννία η οποία θα έχει ως αποτέλεσμα την επιστροφή στον αστικό ατομικισμό. τα πλεονεκτήματα του και να εί­ ναι επιθυμητός από όλους. στο μέτρο που εργάζονται οι ίδιοι και δεν εκμεταλλεύονται την εργασία άλλων. Τα μειονεκτήματα και το ουσιαστικά . την πλεονάζουσα ποσότητα που παράγει ένα καλό χωράφι.

1 . είναι ένα πρόβλημα που θα έχει πολλές και ποικίλες λύσεις. όπως ορισμένοι. τα κυβερνητικά ομόλογα και όλοι οι άλλοι τίτλοι που αντιπροσωπεύουν το δικαίω­ μα και το μέσο να ζει κανείς από την εργασία των άλλων. ή είναι βασικά. είναι κάτι το οποίο θα πρέπει να περιμένουμε για να δούμε πώς θα το επιλύσουμε. μπορεί να υπάρχουν «υπη­ ρεσίες συγκέντρωσης και διανομής του κεφαλαίου των συλλογικών επιχειρήσεων». οι οποίες θα εξαφανισθούν μόλις θριαμβεύσει η αρχή ότι κανένας δεν έχει το δικαίω­ μα ή την δυνατότητα να εκμεταλλεύεται την εργασία των άλλων. ή. οι βιομηχανικές μετοχές. οι τίτλοι ιδιοκτησίας. και αυτή θα ήταν όντως η λύση. καθώς επίσης και να καταστρα­ φούν. ότι οι τράπεζες αποτελούν. ένα μέσο διευκόλυν­ σης των ανταλλαγών· είναι ένα μέσο κερδοσκοπίας επί των ανταλλαγών και των νομισμάτων. αλλά είναι και το μόνο μέσον (εκτός από την πλέον τυραννική δικτα­ τορία ή την πλέον ειδυλλιακή συμφωνία) το οποίο έχει έως τώρα επινοήσει η ανθρώπινη διάνοια για να ρυθμίζει αυτομάτως την παραγωγή και την διανομή. επένδυσης κεφα­ λαίου και τοκοφορίας του. εάν αυτό ήταν πρόβλημα μιας αναρχικής κοινωνίας ή μιας υποθετικής επανάστασης η οποία θα γινόταν τα επόμενα εκατό χρόνια. Εκείνο το οποίο εγώ θεωρώ βασικό είναι ότι θα πρέπει όλο το χρήμα που όντως κυκλοφορεί. υποθέτοντας πάντοτε ότι οι μάζες θα μπορούσαν να γίνουν αναρχικές και κομμουνιστικές προτού αλλάξουν ριζικά από μια επανάσταση οι συνθήκες μέσα στις οποίες ζούμε. περίοδο ανα­ διοργάνωσης και μετάβασης.' Είναι λάθος να πιστεύουμε. Όμως σήμερα το πρόβλημα περιπλέκεται με έναν εντελώς διαφορετικό τρόπο. σύμ­ φωνα με το σύστημα παραγωγής και διανομής το οποίο θα επικρατήσει στις διάφορες περιοχές και ανάμεσα στις ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ πολλές. και εκπλήρωσης άλλων τυπικά καπιταλιστικών λειτουργιών. στο μέτρο που μπορεί να γίνει κάτι τέτοιο. σύντομα θα τους ωθούσαν προς την τροχιά της συλλογικότητας. ομαδοποιήσεις που θα υπάρχουν. Ότι κατά την μετεπαναστατική περίοδο. να απαξιωθούν αμέσως. Στους αναρχικούς κύκλους. ότι μπορεί να υπάρχουν ή όχι τίτλοι στους οποίους θα καταγράφεται η εργασία την οποία επιτελεί κάποιος και η ποσότητα των αγαθών που δικαιούται.30 ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ ανέφικτο της απομονωμένης εργασίας. συνηθίζεται να δίδεται μια απλοϊκή λύση στο πρόβλημα του χρήματος· υποστηρίζε­ ται ότι πρέπει να καταργηθεί. μάλλον. φυσικές και τεχνητές. Το χρήμα αποτελεί ένα πανί­ σχυρο όπλο εκμετάλλευσης και καταπίεσης.

. είναι το δικαίωμα στην ιδιοκτησία που παρέχει στους ιδιοκτήτες της γης. αναγκασμένων να πωλούν στους ιδιοκτήτες την εργατική τους δύναμη λιγότερο από όσο αξίζει. αλλά βεβαίως δεν γίνονται μέσα σε μια μέρα. ούτε καν για μια μέρα. Οι μεγάλες πόλεις πρέπει να εφο­ διάζονται ως είθισται με τα αναγκαία λίγο-πολύ αγαθά. προϋποθέτει μια τάξη απόκληρων. και η οποία.ά. των 1 . ότι αυτό αποτελεί συνθήκη και εγγύηση της ελευθερίας. οι άνθρωποι πρέπει να συνεχίσουν να τρώνε και να φροντίζουν για όλες τις βασικές ανάγκες τους. Τότε. Ας χρησιμεύσει ως δίδαγμα η ρωσική εμπειρία. ιδιοτελείς υπερασπιστές του συστή­ ματος. Θα τους υποχρεώσουμε δια της βίας. αρνηθούν να προ­ μηθεύσουν δωρεάν αγαθά και υπηρεσίες. και απαιτήσουν πληρωμή εις χρήμα. λόγω τού ότι αυτό έχουν συνηθίσει να θεωρούν ως πραγματικό πλούτο. επομένως. γιατί είναι αντίπαλοι μας. Αυτό που όντως θέλω να κάνω είναι να επισύρω την προσοχή των συντρόφων στα σημαντικότατα προβλήματα που θα ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ αντιμετωπίσουμε μέσα επαναστατικού αύριο. τί κάνουμε.. Μήπως διαρκώς δεν επανα­ λαμβάνουμε ότι ο φτωχός είναι δούλος. συνηθίζουν να λένε. Οι σύντροφοι αποκρίνονται γενικώς ως εξής: ασφαλώς οι αγρότες θα κατανοήσουν τα πλεονεκτήματα του κομμουνισμού ή έστω της άμεσης ανταλλαγής αγαθών με αγαθά.. Όλα αυτά είναι καλά. Εάν οι αγρότες. ακτημόνων. Ας υποθέσουμε ότι μια επιτυχής εξέγερση πραγματο­ ποιείται αύριο. Αναρχία ξεαναρχία. των ανταγωνι­ σμών και των κοινωνικών αγώνων. Ο λόγος είναι σαφής και συνίσταται στο ότι. προκειμένου να υπερασπί­ σουν το δικαίωμα στην ατομική ιδιοκτησία. αντί να ασχολείται κανείς με την κατάργηση του χρήματος. στην πραγματικότητα.. τί θα κάνουμε. Ο κύριος λόγος της βάρβαρης εκμετάλλευσης της φύσηα αλλά και των δεινών των εργατών. η ιδιοκτησία την οποία υπερασπίζονται είναι η καπιταλιστική ιδιοκτησία. Συμφωνούμε μαζί τους. στην 33 πραγματικότητα ενός 2 Οι αντίπαλοι μας. οι μεταφορείς κ. Δεν σκόπευα να προτείνω λύσεις [στην συνάντηση της Μπιέν]. θα έπρεπε μάλλον να αναζητά έναν τρόπο για να εξασφαλίσει ότι το χρήμα θα αντιπρο­ σωπεύει πραγματικά την χρήσιμη εργασία την οποία επιτέλεσαν οι κάτοχοι του.32 ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ Επί του παρόντος.. ούτε οι άνθρωποι μπορούν να μείνουν χωρίς φαγητό. Τότε αποχαιρετήστε τον αναρχισμό και οποιαδήποτε ενδεχομένη αλλαγή προς το καλύτερο. Τότε λοιπόν. δηλαδή ιδιοκτησία η οποία επιτρέπει σε ορισμένους να ζουν από την εργασία των άλλων.

έλεγα λοιπόν. από την πίεση των περιστάσεων. διότι ουδείς. οι οποίοι εκμεταλλεύονται την εργα­ σία των άλλων και.34 ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ πρώτων υλών και όλων των μέσων παραγωγής. λοιπόν. τα εργοστάσια και όλα τα μέσα παραγωγής σε εκείνους οι οποίοι επιτελούν την εργασία. Απομένει να δούμε αν. αλλά για να εξασφαλίσουν ένα μέγιστο κέρδος στον εαυτό τους. μουτουελιστικό ή ατομικιστικό κατά το δοκούν. είναι ελεύθερος να καλλιεργήσει το χωράφι του μόνος του. θα ήθελε να τον εκμεταλλεύε­ ται ένας μικρός εργοδότης. τα κτήρια. την δυνατότητα να εκμεταλλεύονται την εργασία των άλλων και να οργανώνουν την παραγωγή Όχι χάριν της ευημερίας του συνόλου. έχοντας ένα δικαίωμα επί των μέσων παραγωγής και όντας ελεύθερος να εργασθεί μόνος του ή ως ίσος ανάμεσα σε άλλους στις μεγάλες παραγωγικές οργανώσεις. του οποίου ο πραγματικός τίτλος είναι η ικανότητα του και η εργασία την οποία επιτελεί. Αλλά εκείνο που πρέπει να καταστραφεί αμέσως. Ο αγρότης. είτε νικήσουμε είτε ηττηθούμε. πάντοτε όμως υπό την προϋπόθεση ότι δεν υφίσταται καμία καταπίεση ή εκμετάλλευση των άλλων. η απαλλοτρίωση τους για να περιέλθουν όντως η γη. με την κυριολεκτική σημασία της λέξης. είναι η καπιταλιστική ιδιοκτησία. μικρή ή μεγάλη. εάν δεν έχει κανείς το δικαίωμα και την δυνατότητα να ζει σε ένα 2 ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 35 διαφορετικό καθεστώς. ακόμη και βιαίως εάν χρειασθεί. κολλεκτιβιστικό. αδυνατώντας να βρουν βοή­ θεια ή ανθρώπους για να εκμεταλλευθούν -και δεν θα έβρισκαν κανέναν. είναι ότι όλοι. προ πάντων. Η καταστροφή των τίτλων ιδιοκτησίας δεν θα έβλαπτε τον ανεξάρτητο εργάτη. Η κατάργηση της ατομικής ιδιο­ κτησίας. από τα απτά πλεονεκτήματα της κομμουνιστικής διεύθυνσης και από το αναπτυσσόμενο πνεύμα αδελφοσύνης. . εντασσόμενοι εκουσίως σε κάποια από τις υφιστάμενες κοινότητες. Ο δε ελεύθερος και εθελούσιος κομμουνισμός δεν είναι παρά καθαρή ειρωνεία. πρέπει να κατέχουν τα μέσα παραγωγής. Ένας επιβεβλημένος κομμουνισμός θα ήταν η απεχθέ­ στερη τυραννία που θα μπορούσε να συλλάβει ο ανθρώπινος νους. Η αρχή χάριν της οποίας πρέπει να παλέψουμε και ως προς την οποία δεν μπορούμε να συμβιβασθούμε. θα έρθει. Η ιδιοκτησία συνεπώς πρέπει να καταργηθεί. Αυτό που μάς ενδιαφέρει είναι η καταστροφή των τίτ­ λων των ιδιοκτητών. εάν το επιθυμεί· ο υποδηματο­ ποιός είναι ελεύθερος να συνεχίσει να εργάζεται στο ερ­ γαστήριο του και ο σιδηρουργός στο μικρό σιδηρουργείο του. απομένει να δούμε αν αυτοί οι απομονωμένοι εργάτες θα θεωρήσουν βολικότερο να συνδεθούν με άλλους. προκειμένου να εργάζονται χωρίς να υποτάσσονται στην καπιταλιστική εκμετάλ­ λευση. εάν έρθει. το γεγονός δηλαδή ότι λίγοι ελέγχουν τον φυσικό πλούτο και τα εργαλεία παραγωγής και μπορούν να υποχρεώνουν τους άλλους να εργάζονται γι' αυτούς.

η ανάγκη να μην διακοπεί η παραγωγή και η αδυναμία αναστολής τής κατανάλωσης των ανα­ γκαίων προς το ζην. η βασιζόμενη στην πολιτική συγγένεια ομάδα. του κολλεκτιβισμού (συλλογική παραγωγή και διανομή των αγαθών βάσει της εργασίας που επιτελεί κάθε άτομο). θα καταστήσουν απαραίτητη την λήψη αποφάσεων για την συνέχιση της καθημερινής ζωής παράλληλα με την συνέχιση της απαλλοτρίωσης. οι οποίες πρέπει αναπό­ φευκτα να εναρμονισθούν με τις συνθήκες και οι οποίες θα βρίσκονται σε μια διαρκή κατάσταση αλλαγής. ή άλλων σύνθετων μορφών τις οποίες θα υποδείξουν το ατομικό συμφέρον και το κοινωνικό ένστικτο. πολύ σημαντικότερα και από τις πρακτικές μορφές οργάνωσης. πραγματικά. διότι ο κομμουνισμός μού φαίνεται ότι είναι το ιδανικό το οποίο πρέπει να επιδιώκει η ανθρωπότητα. Θα πρέ­ πει να κάνουμε ό. στο μέτρο δε που θα εμποδίζεται η δημιουργία και η εδραίωση νέων προνομίων. Και η κολλεκτίβα. θα δοκιμασθούν ταυτοχρόνως σε μια ή πολλές περιοχές. κάθε εφικτή μορφή κατοχής και αξιοποίησης των μέσων παραγωγής και κάθε τρόπος διανομής των προϊόντων. πιστεύω.. θα είναι η τοπική ομάδα. με όποιον τρόπο μπορούν. τελικώς. καθώς η αγάπη με­ ταξύ των ανθρώπων και η αφθονία των αγαθών θα τους απαλλάξουν από τον φόβο της πείνας.36 ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ Είναι αυτονόητο ότι οι πρώην ιδιοκτήτες δεν θα έχουν παρά να συμμετέχουν στην παραγωγή. φωτισμένα από την εμπειρία. Χαρακτηρίζω τον εαυτό μου κομμουνιστή.. είναι το πνεύμα από το οποίο θα εμφορούνται οι οργανώσεις αυ­ τές και η μέθοδος που θα χρησιμοποιηθεί για την δη­ μιουργία τους· το πλέον σημαντικό.τι καλύτερο μπορούμε. η λειτουργική ομάδα. είναι ότι θα πρέπει να κατευθύνονται από το πνεύμα της δικαιοσύνης και την επιθυμία τού γενικού καλού. Η ιδιοκτησία [κατά την επαναστατική περίοδο] θα πρέπει να είναι ατομική ή συλλογική. Ποιά είναι κατά την γνώμη μου η καλύτερη λύση την οποία θα έπρεπε κανείς να προσπαθεί να προσεγγίσει. από όλη την ανθρωπότητα. Ποιες μορφές θα προσλάβουν η παραγωγή και η δια­ νομή. Εν τω μεταξύ. για να θεωρούνται ίσοι με όλους τους άλλους εργάτες. Θα είναι ο θρίαμβος του κομμουνισμού (συνεργα­ τική παραγωγή και ελεύθερη κατανάλωση για όλους). συνδυαζόμενα και τροποποιούμενα μέχρις ότου 3 ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 37 η εμπειρία δείξει ποιά μορφή ή μορφές είναι η καταλληλότερη ή οι καταλληλότερες. η οποία θα έχει στην διάθεση της τα κοινά αγαθά. Αλλά. θα υπάρχει χρόνος για να βρεθούν οι καλύτερες λύσεις. καταστρέφοντας έτσι το μείζον εμπόδιο για την αδελφοσύνη τους. του ατομικισμού (στον καθένα ξεχωριστά η ατομική ιδιοκτη­ σία των μέσων παραγωγής και η απόλαυση όλων των προϊόντων της εργασίας του). και ότι θα πρέπει να . Πιθανώς. η οικογενειακή ομάδα -θα αποτελείται από ολόκληρο τον πληθυσμό ενός έθνους συνολικά και.

την εκμετάλλευση και τον δεσποτισμό. όσο αισιόδοξοι και αν είμαστε και όσο ρόδινο και αν μας φαίνεται το μέλλον. οι ανησυχίες είναι υπερβολικές. επειδή η εγκληματικότητα είναι ένα φαινόμενο ήσσονος σημασίας.τι συνήθως κάνουν. έγκλημα είναι κάθε πράξη η οποία τείνει συνειδητά να αυξήσει τα ανθρώπινα δεινά. δεν θα υπάρχει ελευθερία και η επιθυμία για το καλό όλων θα απουσιάζει. εν σχέσει προς την ευρύτητα των ανέκαθεν υφιστάμενων και γενικών κοινωνικών πραγματικοτήτων. τα εγκλήματα στα οποία αναφερόμαστε είναι οι αντικοινωνικές πράξεις. γεγονός παραμένει ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 39 ότι η εγκληματικότητα και ο φόβος του εγκλήματος εμπο­ δίζουν σήμερα τις ειρηνικές κοινωνικές σχέσεις και. η όποια μορφή οργάνω­ σης δεν μπορεί παρά να έχει ως αποτέλεσμα την αδικία. Θα μπο­ ρούσαν να αποτελέσουν ακόμη και την αιτία αναταραχής και αποσύνθεσης σε μια κοινωνία ελεύθερων ανθρώπων. απλώς επειδή προσβάλλουν τα προνόμια των κυρίαρχων τάξεων. όσο ριζοσπαστική και ολόπλευρη και αν αποδειχθεί ότι είναι αυτή. μετά από μια επανάσταση. όχι μόνο για να αντιμετωπίσουν καλύ­ τερα μια λαϊκή «ένσταση». Εάν. Κατά την γνώμη μου. Εάν όντως θα υπάρχει ελευθερία και πνεύμα αδελφο­ σύνης. Ωστόσο. 4 Κάθε αναρχικός προπαγανδιστής γνωρίζει καλά τις κύριες ενστάσεις: ποιος θα κρατά υπό έλεγχο τους εγκλη­ ματίες [στην αναρχική κοινωνία]. όπως ακριβώς ένας ασήμαντος κόκκος άμμου μπορεί να σταματήσει την λειτουργία της τελειότερης μηχανής. Κατά την γνώμη μου. 1 . αντιθέτως. Φυσικά.38 ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ επιτυγχάνουν τους σκοπούς τους πάντοτε ελευθέρως και εθελουσίως. δεν θα εξαφανισθούν από την μια στιγμή στην άλλη. και όχι το πλήθος των πράξεων τις οποίες τιμωρεί ο ποινικός κώδικας. τότε όλες οι λύσεις θα έχουν τον ίδιο στόχο της χειραφέτησης και της διαφώτισης του ανθρώπου και θα καταλήξουν να εναρμονισθούν δια της συγχωνεύσεως. Αξίζει τον κόπο και είναι όντως αναγκαίο να εξετά­ σουν οι αναρχικοί το πρόβλημα λεπτομερέστερα απ' ό. είναι η παραβίαση του δικαιώματος όλων στην ισότιμη ελευθερία και στην μέγιστη δυνατή απόλαυση της υλικής και ηθικής ευημερίας. δηλαδή εκείνες οι οποίες προσβάλλουν τα ανθρώπινα αισθήματα και παραβιάζουν το δικαίωμα των άλλων στην ισότητα εν ελευθερία. αλλά και για να μην βρεθούν προ δυσάρεστων εκπλήξεων και επικίνδυνων αντιφάσεων. Μπορεί κανείς να πιστεύει στην αυτόματη εξαφάνιση της ως αποτέλεσμα της αύξη­ σης της υλικής ευημερίας και της εκπαίδευσης. για να μην αναφέρουμε τις προόδους στην παιδαγωγική και -έην ια­ τρική. οπωσδήποτε.

λόγω τού ότι προσβάλλουν θεμε­ λιώδη ανθρώπινα αισθήματα. Όσο δε θα υπάρχουν τέτοιοι άνθρωποι. Κανένα πρόβλημα δεν λύνεται με το να αρνούμεθα την ύπαρξη του. και. τί είναι καλό και τί κακό. Φαντάζομαι ότι ουδείς θα μπορούσε. πρέπει να καλλιεργήσουμε στον άνθρωπο τα αδελφικά αισθήματα και τον αλληλοσεβασμό· πρέπει. να αναζητηθούν πρακτικές εναλλακτικές λύσεις εις ό. 15 Αυγούστου 1924. εγκλη­ ματεί -όχι εναντίον της φύσης ή ως συνέπεια ενός μετα­ φυσικού νόμου. Αναζητώντας τις αιτίες κάθε εγκλήματος και κατα­ βάλλοντος κάθε προσπάθεια για την εξάλειψη τους· καθι­ στώντας αδύνατον σε οιονδήποτε να αντλεί προσωπικά οφέλη από την εξιχνίαση του εγκλήματος· αφήνοντας τις ίδιες τις ενδιαφερόμενες ομάδες να λαμβάνουν όποια μέ­ τρα κρίνουν απαραίτητα για την άμυνα τους και συνηθί­ ζοντας να θεωρούμε τους εγκληματίες αδέλφια μας που έχουν παρεκτραπεί. εκτός από την περίπτωση εκείνων των αποτρόπαιων εγκλημάτων τα οποία. 30 Σεπτεμβρίου 1922. όπως έλεγε ο Φουριέ.40 ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ Γνωρίζουμε ότι.τι αφορά το έγκλημα. Αυτή η αναγκαία άμυνα εναντίον όσων παραβιάζουν όχι την καθεστηκυία τάξη [status quo] αλλά τα βαθύτερα αισθήματα που διαφοροποιούν τους ανθρώπους από τα θηρία. είναι μια από τις προφάσεις με τις οποίες οι κυβερ2 3 2 3 Ρβηεϊε™ ε ΥοΙοηίά. διότι οι απόψεις των ανθρώπων διαφέρουν ως προς το τί προκαλεί οδύνη ή ευτυχία. να καθορίσουν πραγματικά ποιες πράξεις είναι εγκληματικές και ποιες όχι. η κυβέρνηση. η οποία γίνεται κατανοητή με αυτήν την έννοια της αμοιβαιότητας. να αρνηθεί ότι η ελευθερία. έχοντας έτσι ορίσει την εγκληματικό­ τητα. θα πρέπει να υπερασπίζουμε τον εαυτό μας. είτε θα επανεμφανίζονται η αστυνο­ μία και οι δικαστές. ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 41 νήσεις δικαιολογούν την ύπαρξη τους. Αλλά εάν και εφ' όσον θα υπάρχουν εγκληματίες. Αποστολή των αναρχικών είναι να φροντίσουν να μην συμβεί κάτι τέ­ τοιο. όπως θα την προσφέραμε παραδείγματος χάριν 4 . ΙΙιηαηίΐά Νονα. θεωρητικώς. μαζί τους. είναι καθολικά καταδικα­ στέα. Πρέπει να εξαλεί­ ψουμε κάθε κοινωνική αιτία του εγκλήματος. είναι πάντοτε δύσκολο ακόμη και για εκείνους οι οποίοι αποδέχονται αυτόν τον ορισμό. αποτελεί την βασική προϋπόθεση κάθε πολιτισμού της «ανθρωπότητας»· ωστόσο. ασθενείς που χρειάζονται στοργική θεραπεία. Δικαιολογημένα μπορεί κανείς να φοβάται ότι αυτή η αναγκαία κατά του εγκλήματος άμυνα θα μπορούσε να αποτελέσει την απαρχή και το πρόσχημα ενός νέου συ­ στήματος καταπίεσης και προνομίων. είτε οι άνθρωποι θα βρίσκουν τα μέσα και θα έχουν το σθένος να υπερασπίζουν άμεσα τον εαυτό τους απέναντι τους. αλλά εναντίον των συνανθρώπων του και επειδή προσβάλλονται τα συμφέροντα και τα αισθήματα άλλων. Βάσει αυτής της υπόθεσης.όποιος παραβιάζει την ισότιμη ελευθερία των άλλων. μόνον η αναρχία αντιπροσωπεύει την λογική και πλήρη υλοποίηση της.

Όμως. όταν στερούνται των κατασταλτικών δυνάμεων για να επιβάλουν τις ιδέες τους.τι είναι σήμερα [1922] η αστική τάξη και ο φασισμός. η εκτέλεση των κοινω- . ζητήματα που επηρεάζουν τον καθένα. με την ανάπτυξη της ευφυΐας και την εκλέπτυνση των αισθημά­ των. Όμως. αλλά ως η φυσιολογική ικανοποίηση των κοινωνικών συμφερόντων.42 ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ σε κάποιον υδρόφοβο ή επικίνδυνο μανιακό. χωρίς άλλες έξωθεν κυρώσεις πλην της επιδοκιμασίας ή της απόρριψης των συμπολιτών μας. αν θα συντρέχουν λόγοι να πιστεύει ότι το παιδί θα είναι φιλάσθενο και δυστυχισμένο. με την αυξανόμενη επίγνωση της ανθρώπινης αλληλεγγύης η οποία συνενώνει την ανθρωπότητα. δεν κατορθώνουν παρά να γελοιοποιούν τα καλύ­ τερα πράγματα. μεμονωμένες και πραγματικά παθολογικές περιπτώσεις. η επιθυμία για την ευημερία των άλλων. αυτή η συναίσθηση των καθηκό­ ντων μας απέναντι στους άλλους. πρέπει να αναπτυχθεί σύμφωνα με τις κοινωνικές μας αντιλήψεις.. Προφανώς αυτό θα καταστεί δυνατόν. Κατά την γνώμη μας.. όταν το έγκλημα περιορισθεί σε σποραδικές. οι άνθρωποι αυτοί. Παραδείγματος χάριν. θα θεωρηθούν. όπως ακριβώς θα θεω­ ρείται κατακριτέο να τεκνοποιεί κανείς. και πρέπει. να επιλύονται σύμφωνα με το γενικό συμφέρον. ακόμη και στους καιρούς μας. Με την πρόοδο του πολιτισμού και των κοινωνικών σχέσεων. επομένως. θα γίνει εφικτός ο εναρμονισμός της πλήρους ελευθερίας όλων με την άμυνα εναντίον εκείνων οι οποίοι εμφανώς αποτελούν γι' αυτήν κίνδυνο και απειλή. Κανένα άτομο δεν επιτρέπεται να ζει μέσα 5 ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 43 σε άθλιες συνθήκες. Σε μια μελλοντική κοινωνία θα θεωρείται καθήκον η επιδίωξη της διασφάλισης τού καλού όλων. πρέ­ πει να διαποτίσουν τα έθιμα και να μην εκδηλώνονται ως καθήκοντα. καθιστούν μισητό ο. και εκείνων απέναντι σε μας. οι γονείς δεν επιτρέπεται να κρατούν τα παιδιά τους στην άγνοια και να τα ανατρέφουν με τρόπο επιζήμιο για την ανάπτυξη και την μελλοντική ευ­ ημερία τους. οι ίδιοι θα έβλεπαν με ευχα­ ρίστηση την εισαγωγή ενός άρθρου στον ποινικό κώδικα για κάθε πιθανή ανθρώπινη πράξη και θα τοποθετούσαν έναν χωροφύλακα δίπλα σε κάθε νυφικό κρεβάτι και σε κάθε τραπέζι. εάν. τότε δεν τίθεται θέμα συζήτησης για το τί θα κάνουμε σε μια αναρχική κοινωνία. και όταν έχουν την δύναμη να διατάζουν. και πολλές ενέργειες τις οποίες θεωρούσαν καθαρώς ατομικά δικαιώματα και ανε­ ξάρτητες παντός συλλογικού ελέγχου. ήταν ό. και όντως ήδη θεωρούνται. Εάν αλήθευε ότι οι εγκληματίες είναι υπερβολικά πολλοί και ισχυροί. Ο σεβασμός. υπάρχει οπωσδήποτε και μια αντίστοιχη ανάπτυξη • των κοινωνικών καθηκόντων.τιδήποτε καλό και ενθαρρύνουν την αντίδραση. Υπάρχουν ορισμένοι οι οποίοι θα βελτίωναν την ηθική των ανθρώπων δια της βίας. επί παραδείγματι. αδιαφορώντας για εκείνους τους κα­ νόνες υγιεινής οι οποίοι μπορούν να επηρεάσουν την υγεία των άλλων: δεν επιτρέπεται να έχει κάποιος μια μο­ λυσματική ασθένεια και να μην την θεραπεύει.

Πρέπει να αναμένουμε ένα κατάλοιπο εγκληματικότη­ τας .44 ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ νικών καθηκόντων πρέπει να είναι μια εθελοντική πράξη και ο καθένας πρέπει να έχει το δικαίωμα να επεμβαίνει χρησιμοποιώντας υλική βία μόνον εναντίον εκείνων οι οποίοι προσβάλλουν άλλους βιαίως. οπωσδήποτε. στον λαό. ο φυσικός εξαναγκασμός. εν τω μεταξύ.· θετούν. Η βία. αλλά το οποίο. και η Ιστορία θα προχωρήσει. · ϋηιαηίΐά Νονα. πρέπει να αναζητήσουμε τα μέσα επίτευξης του σκοπού μας. 2 Σεπτεμβρίου 1920.. οι οποίες εξακολουθούν να κυριαρχούν στο ποινικό δίκαιο.το οποίο ευελπιστούμε πως θα εξαφανισθεί σχετι­ κώς γρήγορα. Απεναντίας. χωρίς να διατρέξουμε τον κίνδυνο της εξουσιαστικότητας. Δεν βλέπουμε κανέναν άλλον τρόπο από το να το αφήσουμε στα ενδια­ φερόμενα μέρη. ακόμη λιγότερο πιστεύουμε στο αλάθητο και στην καλοσύνη εκείνων οι οποίοι καταλαμβάνουν την εξουσία και νομο. 2 Σεπτεμβρίου 1920. πρέπει να αποφύγουμε την δημιουργία ειδικευμένων στο έργο της αστυνόμευσης σωμάτων πιθανώς να υπάρξουν κά­ ποιες απώλειες όσον αφορά την κατασταλτική αποτελε­ σματικότητα. Είμαστε. όπως πάντοτε. Απορρίπτοντας οποιεσδήποτε αντιλήψεις περί τιμωρίας και εκδίκησης. και καθοδηγούμενοι μόνον από την ανάγκη για αυτοάμυνα και την επιθυμία αποκατάστασης. δηλαδή στην μάζα των πολιτών οι οποίοι θα ενεργούν με διαφορετικούς τρόπους. Ποιος. ανά­ λογα με τις περιστάσεις και σύμφωνα με τους διάφορους βαθμούς κοινωνικής ανάπτυξης τους. Ποιος θα παράσχει την ανα­ γκαία άμυνα. θα αποφασίσει ποιά μέτρα εξαναγκασμού πρέπει να χρησιμοποιηθούν. μία μόνο από τις δυνάμεις που δρουν στην κοινωνία. το ζήτημα είναι απλό: ένα νομοθετικό σώμα για να ταξινομεί τα εγκλήματα και να καθορίζει τις ποινές· μια αστυνομική δύναμη για να διώκει τους εγκληματίες· ένα δικαστικό σώμα για να τους δικάζει και μια υπηρεσία φυλακών για 6 7 6 7 ϋ/ηαηίΐά Νονα. Ποιος όμως θα κρίνει. ούτε και στην καλοσύνη των μαζών γενικώς. η αδικία και η παροδική βία εκ μέ­ ρους των ανθρώπων είναι προτιμότερες από τον σιδηρούν κανόνα. Για τους εξουσιαστές και τους πολιτικούς. Οπωσδήποτε. εμποδίζοντας τους να ζουν ειρηνικά. 45 ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Από κάθε άποψη. αλλά έτσι θα αποφύγουμε την δημιουργία του οργάνου κάθε τυραννίας. Δεν πιστεύουμε στο αλάθητο. Προ πάντων. ερχόμενοι έτσι σε αντίφαση με το σύστημα ελευ­ θερίας και ελεύθερης βούλησης επί του οποίου επιθυμούμε να οικοδομήσουμε την νέα κοινωνία. πρέπει να χρησιμοποιούνται μόνο για την απόκρουση βίαιων επιθέσεων και για κανέναν άλλον λόγο πέραν εκείνου της αυτοάμυνας. θα υποχρεώ­ σει την μάζα των εργατών να αναλάβει αμυντική δράση. . προς την κατεύθυνση της συνισταμένης όλων των [κοινωνικών] δυνάμεων. οι οποίοι εδραιώνουν και διαιωνίζουν τις ιδέες και τα συμφέροντα που επικρατούν σε κάθε δεδομένη στιγμή. τέλος. την νομιμοποιημένη κρατική βία των δικαστών και της αστυνομίας..

Και όπως συμ­ βαίνει πάντοτε. απαιτεί τώρα . κατά την πορεία άσκησης της λειτουργίας του. και πιστεύουμε ότι θα ισχύει και στο μέλλον. το αστυνομικό και το δικαστικό σώμα αναδιοργανώθηκαν. αναίσθητοι μπροστά στα βάσανα των κρατουμένων και. Το αστυνομικό σώμα υπάρχει για να καταπνίγει το έγκλημα και. Στην Γαλλία υπάρχουν αυστηροί νόμοι κατά της εμπορίας ναρκωτικών και των χρηστών.. και να προστατεύσει το κράτος από εκείνους που επιδιώκουν να το «υπονομεύ­ σουν». αν δεν αλλάξει εκ θεμελίων η αντίληψη περί ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 47 εγκλήματος και δεν καταργηθούν όλοι οι οργανισμοί που αποζούν από την πρόληψη και την καταστολή της εγκληματικότητας. το σύστημα των φυλακών αναμορφώθηκε . Και όπως είναι κατανοητό. αποκτώντας.και η εγκληματικότητα επι­ βιώνει και αντιστέκεται σε κάθε απόπειρα εξάλειψης ή μείωσης της. να περιμένουμε κάτι από τον νόμο. Αφήστε ελεύθερη την χρήση και την πώληση της κοκαΐ8 . όσο βάρ­ βαροι και αν είναι. ήδη πέρυσι [1921]. Είναι ανώφελο. τόσο θα μεγαλώνει η γοητεία του απαγορευμένου καρπού. Το ίδιο συμβαίνει στην υπόλοιπη Ευρώπη και στην Αμερική. Οι δεσμοφύλακες είναι.. Πρόκειται για το παλαιό σφάλμα των νομοθετών. στην καλύ­ τερη περίπτωση. επομένως. έχοντας επομένως συμφέρον από την συ­ νεχή ύπαρξη του εγκλήματος. είχε κρούσει τον κώδωνα για τους κινδύνους της κοκαΐνης. η μάστιγα μεγαλώνει και εξαπλώνεται παρά τους νόμους και ίσως εξ αιτίας των νόμων. παρά την εμπειρία η οποία δείχνει ότι οι νόμοι. ή γίνονται. μέσω των ποινικών του νόμων..46 ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ να τους κάνει να υποφέρουν. εφαρμόζουν παθητικά τον κανονισμό χωρίς ούτε μια σπίθα ανθρώπινου αισθήματος. ποτέ δεν χρησίμευσαν στο να συντρι­ βεί το κακό ή να καταπολεμηθεί η εγκληματικότητα. Αυτό ισχύει τόσο για το παρελθόν όσο και για το παρόν.νέους και αυστηρότερους νόμους. και τόσο μεγαλύτερα θα είναι τα κέρδη που θα αποκομίζουν οι άπληστοι για χρήμα κερδοσκόποι. Διαπιστώ­ νουμε τα αποτελέσματα στις στατιστικές περί εγκληματι­ κότητας. έναν ειδικό τρόπο συλλογιστικής που το μετατρέπει σε μια μηχανή επιδίκασης των μεγαλύτερων ποινών που μπορεί στον μέγιστο δυνατό αριθμό ανθρώ­ πων.. να υπερασπισθεί το κατεστημένο συμφέρον το οποίο εκπροσωπεί. Θα πρέπει να προτείνουμε μια άλλη λύση. η σα­ γήνη των κινδύνων στους οποίους εκτίθεται ο χρήστης. ο οποίος. Οι ποινικοί νόμοι άλλαξαν. Όσο αυστηρότερες θα είναι οι ποινές που θα επιβάλλονται στους χρήστες και στους διακινητές κοκαΐνης. Ο Δρ. σημειώνοντας την αποτυχία της ποινικής νομοθεσίας. Κορτουά Σιφύ της Γαλλικής Ιατρικής Ακαδημίας. καθίσταται προκλητικό και καλλιεργεί στους αξιωματικούς του επιθετικά και διε­ στραμμένα ένστικτα· το δικαστικό σώμα επίσης επιβιώνει και ευημερεί χάρις στο έγκλημα και τους εγκληματίες και υπηρετεί τα συμφέροντα της κυβέρνησης και της άρχου­ σας τάξης. το νομοθετικό σώμα προ πάντων επιδιώκει.

Όταν τίθεται το ζήτημα της θανατικής ποινής ως ένα μέσο του πολιτικού αγώνα. είτε μεταχειριζόμενοι άλλους με τέτοιον τρόπο ώστε να τους βασανίζουν ή να τους συντομεύουν την ζωή. τότε η Ιστορία μάς διδάσκει ποιες μπορεί να είναι οι συνέπειες. τάσσονται υπέρ της ισόβιας κάθειρξης και άλλων 9 49 ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ απάνθρωπων υποκατάστατων της θανατικής ποινής.. λαμβανομένων δε υπ' όψιν όλων των παραμέτρων. η βλαβερή χρήση της κοκαΐνης δεν θα εξα­ φανιζόταν εντελώς. και. διότι ουδείς θα μπορούσε να εκμεταλλευθεί την δυστυχία των κοκαϊνομανών. ελάχιστοι μόνον άνθρωποι είναι ψυχικά εκ γενετής ή γίνονται αιμοδιψή και σαδιστικά τέρατα. Γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο. Όμως το πρό­ βλημα είναι ότι για να εκτελεσθεί μια θανατική ποινή χρειάζεται ένας δήμιος. είναι καλύτερα να αφήνεις να συνεχίσουν να ζουν τα ήδη υπάρχοντα τέρατα. είτε θα θεωρηθεί ανεδαφική και παράλογη. και κανένας δεν θα μπορούσε να κερδοσκοπήσει από το κυνήγι των κερδοσκόπων. ξεκινήστε μια μεγάλη προπαγανδιστική εκστρατεία για να διαφωτίσετε το κοινό. κανένας δεν θα μπορούσε να αποκομίσει κέρδος από την πώληση τους. δεν θα ήταν καλό να δοκιμάσουμε πειραματικά την αναρχική μέθοδο. είτε αφαιρώντας πραγματικά ζωές. Ηχούν απατηλά όταν τα αΚούμε να χρησιμοποιούνται από εκείνους οι οποίοι.48 ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ νης [από κάθε περιορισμό] και ανοίξτε περίπτερα όπου θα πωλείται σε τιμή κόστους ή ακόμη και κάτω του κόστους.. οι ευφυείς και ανιδιοτελείς άνθρωποι θα μπορούσαν να αναρωτηθούν: αφού οι ποινικοί νόμοι απεδείχθησαν ανίσχυροι. θα εξακολουθούσαν να υπάρχουν. παρά να δημιουργείς κι άλλα. τότε. αφήνοντας το να κρίνει το ίδιο τα κακά της κοκαΐνης· ουδείς θα έκανε αντιπροπαγάνδα. Ωστόσο. εν συνεχεία. 10 . Εάν αυτοί οι δύστυχοι θα συνιστούσαν μια διαρκή απειλή για όλους και δεν θα υπήρχε άλλος τρόπος για να αμυν­ θούμε εκτός από το να τους σκοτώσουμε. Βεβαίως. Τούτο δε ισχύει για τους πραγματικούς εγκληματίες. την οποία όλοι μεν δέχονται. Οπωσδήποτε όμως το κακό θα μειωνόταν. δεν πρόκειται να επαναλάβουμε εδώ τα κλασικά εναντίον της επιχειρήματα. θα μπορούσε κανείς να δεχθεί και την θανατική ποινή. Ευτυχώς. παραβιάζουν δε όποτε τους βολεύει. τους αντικοινωνικούς ανθρώπους οι οποίοι δεν γεννούν καμιά συμπάθεια και δεν προκαλούν καμιά συμπόνια. Ούτε θα μιλήσουμε για την «ιερότητα της ζωής». εν συνεχεία. διότι οι κοινωνικές αιτίες που δη­ μιουργούν και οδηγούν αυτούς τους δύστυχους στην χρήση ναρκωτικών. Ένας δήμιος είναι ή γίνεται τέρας. η πρόταση μας είτε δεν θα ληφθεί υπ' όψιν. Όσον αφορά την θανατική ποινή. των οποίων τον θάνατο δεν θα ξέραμε πώς να πενθήσουμε. ε.

όπως πολλοί. τόσο εντός όσο και εκτός συνδικάτων.τους. η ορμή και οι αδιάλειπτες προσπάθειες ανθρώπων με ιδέες. ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 51 ειρήνη και αλληλεγγύη ανάμεσα σε όλους τους ανθρώ­ πους. όλα τα κινήματα τα οποία είναι θεμελιω­ μένα επί των υλικών και άμεσων συμφερόντων (και ένα μαζικό εργατικό κίνημα δεν μπορεί να είναι θεμελιωμένο σε τίποτε άλλο) -εάν απουσιάζουν από αυτα η φλόγα.τι μπορούν έτσι ώστε αυτό. ισότητα. Αργό­ τερα. και μπορούν να επιτύχουν τις βελτιώσεις εκείνες οι οποίες είναι συμβατές με την διαιωνιζόμενη ύπαρξη του καπιταλιστικού και κρατιστικού καθεστώτος. οι οποίοι αγωνίζονται και κάνουν θυσίες χάριν ενός ιδανικού μέλλοντος. τόσο όσον αφορά την σύνθεση όσο και την λειτουργία τους. πρέπει να βρίσκο­ νται σε αρμονία με τις αναρχικές αρχές. είναι φανερό ότι για να επιτύχουν τους σκο­ πούς τους οι αναρχικές οργανώσεις. καταλήγοντας συχνά να δημιουργούν νέες προνομιούχες τάξεις και να χρησιμεύουν στην στή­ ριξη και την εδραίωση του συστήματος που θα ήθελαν να καταστρέψουν.τείνουν να προσαρμόζονται στις περι­ στάσεις καλλιεργώντας ένα συντηρητικό πνεύμα και τον φόβο της αλλαγής σε όσους κατορθώνουν να βελτιώσουν τις συνθήκες τους. να εθίζονται στον συλλογικό αγώνα και την αλλη­ λεγγύη. Ωστόσο. όταν η αντίθεση θα έχει κορυφωθεί.50 ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ Η ισχυρότερη δύναμη για τον κοινωνικό μετασχηματι­ σμό σήμερα είναι το εργατικό κίνημα (το συνδικαλιστικό κίνημα). δηλαδή δεν πρέ­ πει επ' ουδενί να χαρακτηρίζονται από ένα εξουσιαστικό ( . θα ήταν μεγάλη και μοιραία αυταπάτη να πιστεύουν. μπορεί και πρέπει να οδηγήσει από μόνο του σε μια τέτοια επανάσταση. είτε θα υπάρξει επανάσταση είτε αντίδραση. για την επίτευξη του αναρχισμού και θα επιδιώκουν να εξουδετερώσουν όλα τα σπέρματα εκ­ φυλισμού και αντίδρασης. οι εργάτες αποκτούν επίγνωση της καταπίεσης υπό την οποία ζουν και των οξύτατων αντιθέσεων που τους χωρίζουν από τους εργο­ δότες. εξ αιτίας της φύσης του. κάνοντας ό. Εξ ου και η επιτακτική ανάγκη για αμιγώς αναρχικές οργανώσεις οι οποίες θα αγωνίζονται. και έτσι αρχίζουν να προσβλέπουν σε μια καλύτερη ζωή. ότι το εργατικό κίνημα. Μέσω των οργανώσεων που δημιούργησαν για την υπε­ ράσπιση των συμφερόντων . Πάντως. η οποία θα οδηγήσει στην κατάρ­ γηση των τάξεων και στην πλήρη ελευθερία. από τις προθέσεις του δε εξαρτάται σε μεγάλο βαθμό η πορεία την οποία θα ακολουθήσουν τα γεγονότα και οι στόχοι οποιασδήποτε μελλοντικής επανάστασης. σε συνδυασμό με όλες τις υφι­ στάμενες προοδευτικές δυνάμεις. να κορυφωθεί σε μια κοινωνική επανάσταση. Οι αναρχικοί πρέπει να αναγνωρίζουν την χρησιμό­ τητα και την σπουδαιότητα του εργατικού κινήματος. πρέπει να ευνοούν την ανάπτυξη του. Αντιθέτως. καθιστώντας το έτσι έναν από τους μοχλούς της δράσης τους.

παραμένοντας στα συνδικάτα ως αναρχικοί. αλλά γι' αυτόν ακριβώς τον λόγο οφείλω να τα θεωρήσω ως κατά βάσιν ρεφορμιστικά. Τα συνδικάτα επιτελούν ένα έργο συσπείρωσης των προλεταριακών μαζών και εξάλειψης των αντιθέσεων οι οποίες σε διαφορετική περίπτωση θα ανέκυπταν μεταξύ των εργατών. υποχρεώνονται συχνά να προσφεύγουν σε δια­ πραγματεύσεις και να δέχονται συμβιβασμούς. και να ξέρουν πώς να εναρμονίζουν την ελεύθερη δράση των ατόμων με την ανάγκη για συνεργασία και την απόλαυση που αντλείται από αυτήν. Οι αναρχικές οργανώσεις πρέπει να είναι επίσης μια παιδαγωγική δύναμη εντός του κύκλου στον οποίο λειτουργούν και μια ηθική και υλική προετοιμασία για το μέλλον που επιθυμούμε. από αναρχικούς οι οποίοι είναι τέ­ τοιοι απλώς και μόνον για να μάς ακολουθούν σαν πρό­ βατα. διότι αυτά καθοδηγούνται καλύτερα. επιδίωξη μας δεν είναι η εξουσία. Εφ' όσον η οικονομική δουλεία είναι προϊόν της πολι­ τικής δουλείας. Εμείς προτιμάμε τους ευφυείς εργάτες. Ενώ τα συνδικάτα πρέπει να διεξάγουν τον αγώνα για την απόκτηση άμεσων ωφελημάτων. Ζητάμε ελευθερία για όλους· θέλουμε οι μάζες να κάνουν την επανάσταση για τον εαυτό τους. κάθε κράτος. αφού ο αγώνας πρέπει να διεξάγεται και σε πολιτικό επίπεδο. καθώς επίσης και της ικανότητας τους να αναλαμβάνουν πρωτο­ βουλίες. Επομένως ο συνδικαλισμός δεν μπορεί να αποτελεί αυτοσκοπό. Καθήκον των αναρχικών είναι να εργάζονται για να ενδυναμώσουν την επαναστατική συνείδηση των οργα­ νωμένων εργατών. Εμείς δεν ζητάμε παρά μόνο την συνειδητοποίηση των ανθρώπων. Οι αναρχικοί δεν θέλουν να κυριαρχήσουν στην USI [Unione Sindicale Italiana (Ιταλική Συνδικαλιστική Ένωση)]· δεν θα το επιθυμούσαν ακόμη και αν όλοι οι εργάτες που βρίσκονται στους κόλπους της ήταν αναρχι­ κοί. Ο άνθρωπος ο οποίος σκέπτεται με τον δικό του εγκέφαλο. ούτως ώστε να καθίσταται σαφής ο ρόλος του κράτους. εξ αιτίας πιεστικών λόγων. Αγωνίζονται για την επανάσταση που θα 1 ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 53 απαλλοτριώσει το κεφάλαιο και θα καταστρέψει το κράτος. Είναι αλήθεια ότι τα συνδικάτα. οι επαναστάτες προχωρούν πέρα απ' αυτό.μόνον όσοι επιθυμούν να κυριαρχήσουν προτι­ μούν τα πρόβατα.52 ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ πνεύμα. Γιατί ο αγρότης φέρνει το καλαμπόκι στον αφέντη. Δεν τα επικρίνω γι' αυτό. η οποία χρησιμεύει στην ανάπτυξη της συνείδησης των μελών τους. είναι προτιμότερος από εκείνον ο οποίος . εξ άλλου είναι δίκαιο και καθαρά ανθρώπινο το να ζητάνε οι εργά­ τες καλύτερες συνθήκες. ούτε επιθυμούν να αναλάβουν την ευθύνη των δια­ πραγματεύσεων της. ακόμη και αν είναι αντίπαλοι μας. για να εξαλείψεις την μια πρέπει να εξα­ λείψεις και την άλλη. Διότι ο χωροφύλακας βρίσκεται εκεί για να τον υποχρεώ­ σει να το κάνει. παρά τα όσα περί του αντιθέτου υποστήριζε ο Μαρξ. όπως και αν ονομάζεται.

Λέγοντας δε αναρχικό πνεύμα. που δεν αποτελεί αποκλειστικό χαρακτηριστικό μόνο των αυτόκλητων αναρχικών. Αληθινά. την οργάνωση της εργασίας τους και άλλες δραστη­ ριότητες. εθίζοντας τους εργάτες να διευθύνουν τις υποθέσεις τους. παρά μια σωστή ενέργεια η οποία πραγματοποιείται με δουλικό τρόπο. άλλο τόσο αντιμά­ χομαι το πελατειακό πνεύμα που φαίνεται να αναπτύσσε­ ται αυθόρμητα στους κόλπους τους. υπό το καπιταλιστικό καθεστώς. ακόμη χειρότερα. υπέρ των μελών τους και μόνο. Γι' αυτόν τον λόγο. υποστηρίξαμε. στην αλληλεγγύη και την αγάπη ανάμεσα στους ανθρώπους. Θα ήθελα να είναι ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 55 ανοιχτοί σε όλους. να μην μεταμορφώνονται. το οποίο καθιστά τα ιδανικά ισχυρότερα από τα κλαδικά συμφέροντα. υπηρέτες των δυνάμεων της αντίδρασης ή της επανάστασης αύριο. σή­ μερα όργανα της συντήρησης ή του κοινωνικού μετασχη­ ματισμού. Καλύτερα ένα λάθος που διαπράττεται καλόπιστα και κατά συνείδηση.. όπως συχνά συμβαίνει.έτσι θα μπορέσουμε καλύτερα να καταπολεμή­ σουμε αυτήν την τάση και να τα εμποδίσουμε να γίνουν συντηρητικές οργανώσεις. μπορεί να έχουν στην αρχή μιας επανάστασης ως έμπειρες οργανώσεις. Κατά την γνώμη μου. να μην παρέχουν προνόμια στα μέλη τους και.54 ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ αποδέχεται τυφλά τα πάντα. 3 .. ή εάν εμψυ­ χώνονται και επηρεάζονται από το αναρχικό πνεύμα. θα ήθελα να κρίνονται σύμ­ φωνα με την αληθινή αξία τους και χωρίς να λησμονείται ποτέ ότι έχουν μια φυσική τάση να γίνουν κλειστές οργα­ νώσεις. αλλά μπορούν να είναι παραγωγοί καλού ή κακού. την USI. σε κανονικές καπιταλιστικές Εταιρείες Περιορισμένης Ευθύνης που απασχολούν και εκμεταλ­ λεύονται μισθωτούς. περιοριζόμενες στο να προβάλλουν στενά κλα­ δικά αιτήματα ή. ως αναρχικοί. οι συνεταιρισμοί και τα συνδικάτα δεν οδηγούν εκ φύ­ σεως ή λόγω της εγγενούς αξίας τους στην ανθρώπινη χειραφέτηση (και αυτό είναι το αμφιλεγόμενο σημείο). κερδοσκοπώντας επί των αναγκών του κοινού. ικανές να διεκπεραιώσουν την διανομή των αγαθών και να χρησιμεύσουν ως νευραλγικά κέντρα για την μάζα του πληθυσμού. στην ελευθερία και την δικαιοσύνη για όλους. όσο ακριβώς ανα­ γνωρίζω την εξαιρετική χρησιμότητα που οι συνεταιρι­ σμοί. προ πάντων. αλλά εμπνέει όλους τους ανθρώ­ πους οι οποίοι έχουν γενναιόδωρη καρδιά και ανοιχτό πνεύμα. διότι η οργάνωση αυτή όντως αναπτύσσει την συνείδηση των μαζών. εννοώ εκείνο το βαθιά ανθρώπινο αίσθημα που αποβλέπει στο καλό όλων. Όλα εξαρτώνται από το αν περιορί­ ζονται στην πραγματική λειτουργία τους ως υπερασπιστές των άμεσων συμφερόντων των μελών τους. Ακριβώς επειδή είμαι πεπεισμένος ότι τα συνδικάτα μπορούν και πρέπει να παίξουν έναν πιο χρήσιμο και ίσως αναγκαίο ρόλο στην μετάβαση από την σημερινή κοινω­ νία στην εξισωτική κοινωνία.

δηλαδή την άμεση υπεράσπιση των συμφερόντων των μελών της. Και αυτή δεν είναι ακόμη η χειρότερη πλευρά των πραγμάτων. κατηγοριών και ατόμων. δειλών και οπισθοδρομι­ κών μαζών. κάθε κατηγο­ ρίας. δεν μπορεί να είναι αυτό καθεαυτό ένα επαναστατικό κίνημα. στην προστασία των οποίων συνί­ σταται ο ρόλος των εργατικών ενώσεων. παρά την υπερβολικά διατυμπανιζόμενη αλληλεγγύη του προ­ λεταριάτου. παρ' όλα τα πλεονεκτήματα και τις δυνατότητες του. κάθε ατόμου να βρίσκονται σε σύγκρουση με εκείνα όλων των άλλων τάξεων. να καλλιεργη­ θεί και να διατηρηθεί από την συνεχή δράση των επανα­ στατών οι οποίοι εργάζονται εντός αλλά και εκτός των κόλπων τους. θα έπρεπε να είναι πάντοτε φίλοι ή εχθροί. τα συμφέροντα μιας κατηγορίας εργατών να είναι ανταγωνιστικά με αυτά μιάς άλλης και να ευνοούν εκείνα μιας κατηγορίας εργοδοτών όπως επίσης συμβαί­ νει. τις υψηλότερες βλέψεις και τις ριζοσπαστικότερες προθέ­ σεις. από την άποψη της κοινωνικής δικαιοσύνης. υπό την έννοια ότι συνιστά μια άρνηση των νομικών και ηθικών βάσεων της σημερινής κοινωνίας. Και στην καθημερινή ζωή βλέπει κανείς τις πλέον περίπλοκες αρμονικές συμμαχίες και συγκρούσεις συμφερόντων με­ ταξύ τάξεων και μεταξύ ατόμων. Κάθε νέα οργάνωση μπορεί να έχει. προκειμένου να ενεργήσουν.56 ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ Το εργατικό κίνημα. τα συνδικάτα είναι ρεφορμιστικά και ποτέ επαναστατικά. θα πρέπει εκ των πραγμά­ των να αναγνωρίσει τους θεσμούς. τα πραγματικά και άμεσα συμφέροντα των οργανωμένων εργατών. δηλαδή μόνον εάν και στον βαθμό που παύει να είναι μια οικονομική ένωση και γίνεται μια πολιτική και ιδεαλιστική ομάδα. Κάτι τέτοιο όμως είναι αδύνατον στα μεγάλα συνδικάτα. τα οποία. όμως αυτό δεν μπορεί κανονικά και φυσιο­ λογικά να καθορίσει την λειτουργία των συνδικάτων. εκτός εάν είναι διαποτισμένη από ένα πνεύμα θυσίας και αν δίδει προτεραιότητα στο ιδανικό έναντι του συμφέροντος. ώστε γενικώς τα συμφέροντα κάθε τάξης. διαπραγματευόμενη και συμβιβαζόμενη με τα αφεντικά και την κυβέρνηση. να την προσδένουν με τους εγχώριους καπιταλιστές. βρίσκονται συχνότατα σε σύγκρουση με τα ιδανικά και τους απώτε­ ρους σκοπούς τους· και η εργατική ένωση δεν μπορεί να ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 57 ενεργήσει επαναστατικά. Το επαναστατικό πνεύμα πρέπει να εισαχθεί. ακριβώς εξ αιτίας της φύσης τους. Κοντολογίς. τους οποίους θεωρητι­ κώς αρνείται. Συχνά επίσης συμβαίνει. να προσαρμοσθεί στις συνθήκες και να επιχειρήσει βήμα-βήμα να αποκτήσει όσα περισσότερα μπορεί. τα ση­ μερινά συμφέροντα της εργατικής τάξης κάθε χώρας. σύμφωνα με το πνεύμα των ιδρυτών της και το γράμμα των κανόνων της. εάν όμως θέλει να επιτελεί την αποστολή της ως εργατική ένωση. τα οποία. τοποθετώντας την σε μια θέση εχθρότητας προς τους . χρειάζονται την έγκριση των πάντοτε λίγο-πολύ επηρμένων. παρά την επιθυμητή παγκόσμια αδελφοσύνη. Η σύνθεση της καπιταλιστικής κοινωνίας είναι τέτοια. Αντιθέτως.

γίνονται συντηρητικές και αντιδρα­ στικές. ενώ όσοι έχουν έντιμα υπηρετήσει το εργατικό κίνημα. και πολλά άλλα που θα μπορούσαν να ειπωθούν. και σε εκείνο μιας ολόκληρης σειράς κατηγοριών εργατών σε διάφορες περιοχές. θα ήθελα εδώ να δοθεί ιδιαίτερη προσοχή στο ειδικό συμφέρον που έχουν από την ευημερία των εύπορων τάξεων οι απασχο­ λούμενοι σε επιτηδεύματα πολυτελείας εργάτες. Σε ομαλούς καιρούς. τους «έκτακτους» που απαιτούν το δικαίωμα τους στην εργασία και την ζωή! Όλα αυτά. Ως παράδειγμα θα αναφέραμε την τοποθέτηση των διαφόρων εργατικών οργανώσεων απέναντι στο ζήτημα των τελωνειακών και φορολογικών περιορισμών και τον εθελούσιο ρόλο που παίζουν οι εργατικές μάζες στους πολέμους μεταξύ των καπιταλιστικών κρατών. είναι κατα­ δικασμένοι. γηγενών και ξένων εργατών. όπου η «επιχειρηματική δραστηριό­ τητα» πρέπει να αναπτυχθεί. Και τί να πούμε για εκείνους που εργάζονται σε βιομηχανίες επιζήμιες για την κοινωνία και τα άτομα. οι οποίοι δεν έχουν άλλον τρόπο να εξασφαλίσουν τα προς το ζην. όταν δεν υπάρχει πίστη σε μια επικείμενη επανάσταση. με ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 59 συνδικαλιστικά μέσα και αποδίδοντας δικαιοσύνη σε όλους. απέχοντας πολύ από το να οδηγεί στον μετασχηματισμό της κοινωνίας προς όφελος όλων. καθώς αναπτύσσονται και ισχυροποιούνται. και τους νεοαφιχθέντες. παρά μονοπωλώντας όλη την διαθέσιμη εργασία υπέρ εκείνων που εργάζονται εκεί από μακρού. δείχνουν ότι το εργατικό κίνημα. χωρίς την κριτική και την ώθηση των επαναστατών. ονειρευόμενοι μια κοινωνία που να βασίζεται στην ευημερία και την δικαιοσύνη για όλους. μεταξύ εργατών που χρησι­ μοποιούν μια δημόσια υπηρεσία και εκείνων που εργάζο­ νται σε αυτήν. Όμως. πήγαινε απλώς και προσπάθησε να πείσεις τους απειλού­ μενους από την ανεργία εργαζόμενους στην βιομηχανία όπλων να μην απαιτούν από την κυβέρνηση την κατασκευή νέων πολεμικών πλοίων! Ή για δοκίμασε. Ο κατάλογος είναι ατελείωτος -ανταγωνισμός μεταξύ απασχολουμένων και ανέργων. αυτό καθεαυτό. ανδρών και γυναικών. όταν δεν έχουν άλλον τρόπο για να κερδίσουν τα προς το ζην. μεταξύ εκείνων που γνωρίζουν μια τέχνη και εκείνων που θέλουν να την μάθουν. να επιλύσεις τις αντιθέσεις ανάμεσα στους λιμενεργάτες. να ξαναρχίζουν και πάλι κάθε τόσο από την αρχή. τείνει να ενισχύει τον ομαδικό εγωισμό και να δημιουργεί μια τάξη προνομιούχων εργατών που θα ζει στις πλάτες της μεγάλης μάζας των «απόκληρων».58 ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ ξένους εργάτες. Και αυτό εξηγεί το γενικότερο φαινόμενο πώς σε όλες τις χώρες οι εργατικές οργανώσεις. έστω και αν αυτό γίνει εις βάρος άλλων περιοχών και της παραγωγής η οποία είναι ωφέλιμη για την κοινότητα ως σύνολο. χωρίς την φλόγα της επαναστατικής φαντασίας που έρχεται σε αντίθεση με τα βραχυπρόθεσμα συμφέροντα των εργατών. όπως ο Σίσυφος. 4 .

ούτε και αυτά μπορούν να εναρμονισθούν σε ένα καπιταλιστικό καθε­ στώς). πάλη η οποία. αλλά μόνον υπό την έννοια που συγκρούονται δύο επιχειρηματίες όταν συζητούν τις λεπτομέρειες ενός συμβολαίου. η πάλη μεταξύ των εργατών θα είναι ένα φυσιολο­ γικό γεγονός. αρνούμενα απλώς να δεχθούν την όποια νέα εγγραφή. και απαγορεύουν στους εργάτες τού ενός συνδικάτου να μπαίνουν «στα χωράφια των άλλων». Επιβάλλουν αυστηρούς περιορισμούς στο έργο που μπορούν να αναλάβουν τα μέλη τού κάθε συνδικάτου. Ναι μεν αγωνίζεται εναντίον των αφεντικών.τι η πάλη μεταξύ εργατών και εκμεταλλευτών.60 ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ Αυτό δεν θα μπορούσε να συμβεί. Εάν θα γινόταν μια επανάσταση στις ΗΠΑ. Ωστόσο.. θα οξύνεται ολοένα και περισσότερο από ό. εντελώς κραυγαλέα. όταν αποκτήσουν εκεί­ νον τον αριθμό των μελών που θεωρούν επαρκή ώστε να είναι σε θέση να συνδιαλλαγούν ως ίσοι με τους εργοδό­ τες.. οι «βέροι Αμερικάνοι» θεωρούν κατώτερους τους Κινέζους. Ο πραγματι­ κός αγώνας διεξάγεται εναντίον των νεοαφιχθέντων. δηλαδή σε εκείνο των · συνδικάτων (και εφ' όσον δεν υπάρχει αρμονία συμφερόντων. οι λευκοί περιφρονούν και εκμεταλλεύονται τους μαύ­ ρους. το ίδιο δε ίσως θα συνέβαινε στην Βρετανία και αλλού. εάν υπήρχε ένα εξεγερσιακό πνεύμα μέσα στις μάζες. επειδή τα μέλη της είναι ενα­ ντίον τους. επιδιώκουν αμέσως να εμποδίσουν την εγγραφή νέων μελών. διότι θα ανησυχούσαν για τις επενδύσεις τους και για την προνομιούχο θέση που έχουν εξασφαλί­ σει για τον εαυτό τους. Αυτό σίγουρα δεν είναι συνδικαλισμός· οι συνδικαλι­ στές δε οι οποίοι ακατάπαυστα πολεμούν την τάση των συνδικάτων να γίνουν όργανα ενός ποταπού εγωισμού. Τα εν λόγω Αμερικανικά Συνδικάτα. των ξένων ή των γηγενών που επιδιώκουν να τους επιτραπεί να απασχοληθούν σε οποιαδήποτε βιομηχανική εργασία· εναντίον των εξ ανάγκης απεργοσπαστών οι οποίοι δεν ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 61 μπορούν να βρουν εργασία στα αναγνωρισμένα από την Ομοσπονδία εργοστάσια. επιβάλλοντας απαγορευτικό ύψος συνδρομών ή. Για να πεισθεί κανείς. τα ισχυρά και πλούσια συνδικάτα θα τάσσονταν αναπόφευκτα εναντίον του κινήματος. δεν χρειάζεται παρά να εξετάσει τί είναι οι μεγαλύτερες εργατικές οργανώσεις στις χώρες όπου υπάρχει υψηλός βαθμός οργάνωσης και ελάχιστη προπαγάνδα ή επαναστατική παράδοση. Ας πάρουμε την ΑFL[American Federation Of Labour (Αμερικανική Ομοσπονδία Εργασίας)] στις Ηνωμένες Πολιτείες. και αν ο ιδεαλισμός ενέπνεε και επηρέαζε τους πλέον επιδέξιους και ευνοημέ­ νους από τις περιστάσεις. τους Ιταλούς και τους άλλους ξένους εργάτες. εξανάγκαζαμενοι έτσι να προσφέρουν τις υπη­ ρεσίες τους σε «επιχειρήσεις οι οποίες προσλαμβάνουν και μη συνδικαλισμένους εργάτες» ["open shops"]. σε ορισμένες περιστάσεις και ανάμεσα σε ορισμένους κλάδους. Οι εξειδικευμένοι εργάτες περιφρονούν τους ανειδίκευτους. δηλαδή εκείνους οι οποίοι θα μπορούσαν να σχηματίσουν την νέα προνομιούχο τάξη. . δεν χωρεί καμιά αμφιβολία ότι εάν παραμεί­ νουμε στο επίπεδο της υπεράσπισης των σημερινών συμ­ φερόντων.

Παρά τα όσα λένε οι συνδικαλιστές. Αυτή είναι μια ιδέα η οποία είχε γίνει ευμενώς απο­ δεκτή από τα μέλη της Α' Διεθνούς. δεν αληθεύει ότι οι σημερινές εργατικές οργανώσεις θα χρησιμεύσουν ως το πλαίσιο της μελλοντικής κοινωνίας και θα διευκολύ­ νουν την μετάβαση από το αστικό στο εξισωτικό καθε­ στώς. στο μέλλον δεν θα έχουν λόγο ή δυνατότητα ύπαρξης κατά την περίοδο του κοινωνικού ξεσηκωμού. μεγάλος αριθμός των σημερινών επαγγελμάτων και βιο­ μηχανιών θα πρέπει να εξαφανισθεί. αφήνοντας για το μέλλον την κατασκευή μνημείων και μαρμάρινων ανακτόρων. αν και χρήσιμα. όπως θα απαιτούν οι περιστάσεις. όταν εκείνο που θα χρειάζεται θα είναι να πάνε να καλλιεργήσουν την γη και να αυξήσουν την παραγωγή τροφίμων. Όμως η τάση υπάρχει και δεν μπορεί να εξουδετερωθεί παρά μόνο με την υπέρβαση των συνδικαλιστικών μεθόδων.. χωρίς ερ­ γοδότες και με ανατροπή των επιχειρηματικών σχέσεων. ορισμένα οριστικά. οι εργατικές οργανώσεις. μπορούν να χρησιμεύσουν στην ανάπτυξη των τεχνικών και διοικητικών ικανοτήτων των εργατών. τους εργοδότες εναντίον των οποίων πρέπει να αγωνισθούν.όσο το δυνατόν λιγότερο με συνδικάτα. επειδή είναι άχρηστα και επιζήμια. ή τις επιχειρήσεις στις οποίες απασχο­ λούνται. άλλα προσωρινά. ιδίως στις συνεται­ ριστικές τους μορφές (οι οποίες παρεμπιπτόντως. σε μια επαναστατική περίοδο και όσον αφορά την κοινωνική αναδιοργάνωση. επειδή. και. Βεβαίως. Προς τί αυτές οι ομαδοποιήσεις όταν. για να αναφέρω απλώς ένα από τα χιλιάδες πα­ ραδείγματα που μου έρχονται στον νου. τείνουν να κάμψουν την αντί­ σταση των εργατών). Οι εργατικές ενώσεις θα είναι πολυτιμότατες σε μια επαναστατική κατάσταση. να απορροφηθούν από τις νέες λαϊκές ομαδο­ ποιήσεις. τις βιομηχανίες στις οποίες 5 ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 63 εργάζονται. Κατά την γνώμη μου. Επιπλέον. αλλά.62 ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ επιτελούν το χρησιμότερο έργο. μπορεί κανείς να βρει στα κείμενα του Μπακούνιν την άποψη ότι η νέα κοινωνία θα επιτευχθεί μέσω της ένταξης όλων των εργατών στα τμήματα της Διεθνούς. σύμφωνα με το επάγγελμα το οποίο ασκούν. υπό τον όρο όμως ότι θα μοιάζουν . καθήκον των επαναστατών είναι ακριβώς να επιδιώξουν να εμποδίσουν την ανάπτυξη ενός συντεχνιακού πνεύματος [esprit de corps] σε αυτές τις υφιστάμενες . αν δεν απατώμαι. αυτό είναι λάθος. οι οποίες είναι το αποτέλεσμα της ιστορικής ανά­ πτυξης και της καπιταλιστικής κυριαρχίας. Η δομή των υφιστάμενων εργατικών οργανώσεων αντιστοιχεί στις σημερινές συνθήκες της οικονομικής ζωής. και η νέα κοι­ νωνία δεν μπορεί να επιτευχθεί χωρίς την συντριβή των δομών αυτών και την δημιουργία νέων οργανισμών οι οποίοι θα αντιστοιχούν στις νέες συνθήκες και στους νέους κοινωνικούς σκοπούς.. Προς τί οι οργανώσεις των μαρμαράδων της Καράρα. θα πρέπει να εξα­ φανισθούν. υπό το καπιταλιστικό σύστημα. Σήμερα οι εργάτες οργανώνονται.

Πρόκειται για ένα ζήτημα που αφορά το επιδιωκόμενο μέλλον. κι εμείς οι αναρχικοί πρέπει να καταβάλλουμε κάθε προσπάθεια για να εξουδετερώσουμε τα μειονεκτήματα αυτά. Όμως εκείνο που θέλω να εξετάσω δεν είναι ο συνδικαλισμός . Αυτό δεν σημαίνει. η αναρχία θα ήταν γεγονός και δεν θα ήταν απαραίτητες τέτοιου είδους συζητήσεις. ζώντας και αναπτυσσόμενα ελεύθερα από κάθε έξωθεν έλεγχο. Είναι αλήθεια ότι ανάμεσα στις ιδέες και τα σχέδια για το μέλλον που προβάλλονται από τον τάδε ή τον δείνα συνδικαλιστή. υπάρχουν κάποια που είναι γνήσια αναρχικά. εάν. με διάφορα ονόματα και διάφορα προσωπεία.ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ 64 οργανώσεις. Φυσικά. βαπτίζονται «επαναστάτες συνδικαλιστές». την Αργε­ ντινή και σε μικρότερο βαθμό στην Ιταλία. 6 ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 65 Υπάρχουν πολλοί σύντροφοι οι οποίοι επιδιώκουν την ενοποίηση του εργατικού και του αναρχικού κινήματος. . είτε είναι διαφορετικός από την αναρχία και δεν μπορεί ως εκ τούτου να γίνει αποδεκτός από τους αναρχικούς. όταν συνασπίζονται με άλ­ λους που δεν είναι πραγματικά αναρχικοί. δηλαδή. φέρ' ειπείν στην Ισπανία. αλλά και άλλα τα οποία εμφανί­ ζουν. τότε είτε είναι ταυτόσημος με την αναρχία.. και όπου μπορούν. πολιτικές και σχετι­ κές με τα ήθη κι έθιμα δραστηριότητες της κοινωνίας. κατά την γνώμη μου. το εργατικό κίνημα είναι ένα όργανο το οποίο πρέπει να χρησιμοποιείται σή­ μερα για την ανύψωση και την μόρφωση των μαζών και αύριο για την αναπόφευκτη επίσημη σύγκρουση. δημιουργική προπαγάνδα και να συμμετέχουν σε όλες τις οικονομικές.όμως στην περίπτωση αυτή. άρα ένας όρος που δεν χρησιμεύει παρά μόνο για να προκαλεί σύγχυση στις μάζες. την Γερμανία και αλλού. Είναι αναγκαίο να εξηγήσουμε τί εννοούν με τον όρο συνδικαλισμός. προσπαθούν να εφοδιάσουν τις εργατικές οργανώσεις με ένα καθαρά αναρχικό πρό­ γραμμα. τόσο από τον δικό μας. ή. Ωστόσο. όπως υπαι­ νιχθήκαμε. εάν όλοι τους ήταν αναρχικοί . να αποτρέψουμε τους κινδύνους και να χρησιμο­ ποιήσουμε το κίνημα όσο το δυνατόν περισσότερο για τους δικούς μας σκοπούς. την Γαλλία. την εξουσιαστική δομή που αποτελεί την αιτία των κακών για τα οποία σήμερα διαμαρτυρόμαστε.. Όπως έχουν σήμερα τα πράγματα. και επομένως δεν μπορούν να έχουν τίποτε κοινό με την αναρχία. όσο και από εκείνον των πολιτικών κομμάτων. είναι ένα όργανο με τα μειονεκτήματα και τους κινδύνους του. ότι θα θέλαμε το εργατικό κίνημα να είναι όργανο των αναρχικών. εκείνο που επιθυ­ μούμε είναι τα εργατικά κινήματα να είναι ανοιχτά σε κάθε πρωτοποριακή. το οποίο θα αποτελούσε εμπόδιο στην ικανοποίηση των νέων κοινωνικών αναγκών. με τον όρο συνδικαλισμός εννοούμε την μορφή τής κοινωνικής οργάνωσης που πρέπει να αντικαταστήσει την καπιταλιστική και κρατική οργά­ νωση. Υπάρχουν εκείνοι οι οποίοι αυτοαποκαλούνται «αναρχοσυνδικαλιστές». Επομένως. θα ήμαστε ευτυχείς εάν όλοι οι εργάτες.

ελεύθερα συνεργαζόμενους προς όφελος όλων.με τους οποίους θα μπορέσει επιτυχώς να δημιουργήσει τις ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 67 προϋποθέσεις για κάποιου είδους αντίσταση εναντίον των αφεντικών. στην θεωρία. όταν θα είναι όντως αναγκαίο να δράσουν ως αναρχικοί. Ο συνδικαλισμός είναι εκ φύσεως ρεφορμιστικός. κοινωνικό μετασχηματισμό. ριζικό. το συνδικάτο θα αντέγραφε τον ρόλο της αναρχικής ομάδας και θα εξακο­ λουθούσε να είναι ανίκανο. να αντισταθούν στην κα­ ταπίεση των εργοδοτών και να μειώσουν ή να εξαλείψουν την εκμετάλλευση της ανθρώπινης εργασίας που γίνεται από εκείνους που ελέγχουν τις πηγές πλούτου και τα μέσα παραγωγής.66 ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ ως κοινωνικό σύστημα. Αυτό που μας ενδια­ φέρει είναι όλες οι εργατικές οργανώσεις. Λέω. εφ' όσον δεν είναι αυτός που μπορεί να καθορίσει την σημερινή δράση των αναρχικών εν σχέσει προς το εργατικό κίνημα. Το μόνο που μπορεί κανείς να προσδοκά από αυτόν είναι οι μεταρρυθμίσεις που ζητά κι επιδιώκει να είναι όντως τέ­ τοιες και να επιτυγχάνονται με τρόπους που να υπηρετούν την επαναστατική διαπαιδαγώγηση και προετοιμασία. Σε αυτήν την περίπτωση. έχουν ένα αναρχικό πρόγραμμα. επειδή οι μάζες θα είναι ήδη ικανές να πραγματοποιήσουν την επανάσταση. Από την άλλη. θα πρέπει να συνενώσει όλους τους εργάτες -ή τουλάχιστον όσους από αυτούς επιδιώκουν την βελτίωση των συνθηκών τους. διότι εάν θα ήταν. λοιπόν. τόσο όσον αφορά την βελτίωση των συνθηκών. Για να υπηρετήσει το συνδικάτο τον δικό του σκοπό και να είναι συγχρόνως ένα μέσο διαπαιδαγώγησης και το πεδίο μιάς προπαγάνδας η οποία αποβλέπει σε έναν μελ­ λοντικό. ότι αυτές δεν μπορεί να είναι αναρχικές οργανώσεις και δεν είναι ορθό να θέλει κανείς να γίνουν. Μήπως θα ήθελαν ίσως να περιμένουν να γίνουν οι εργάτες αναρχικοί προτού τους καλέσουν να ορ­ γανωθούν και προτού τους δεχθούν στις οργανώσεις αντί­ στασης. ασυνείδητη υποστήριξη· κι έτσι συ­ σπειρώνουν ανθρώπους οι οποίοι ακολουθούν τους οργα­ νωτές δίκην προβάτων και οι οποίοι θα εξαφανισθούν ή θα προσχωρήσουν στον εχθρό με την πρώτη ευκαιρία. ούτε θα υπηρετούσαν τους σκοπούς τούς οποίους επιδιώκουν οι εντασσόμενοι σε αυτές αναρχικοί. όσο και την πραγματοποίηση της επανάστασης. όλα τα συνδι­ κάτα που έχουν δημιουργηθεί. Τα συνδικάτα δημιουργούνται σήμερα για να υπερα­ σπίσουν τα άμεσα συμφέροντα των εργατών και να βελ­ τιώσουν τις συνθήκες τους στο μέτρο του δυνατού. αφήνοντας ελεύθερο τον δρόμο για ακόμη μεγαλύτερες διεκδικήσεις. όταν αυτό δεν θα χρειάζεται πλέον. Κάθε συγχώνευση ή σύγχυση του αναρχικού κινήμα­ τος με το συνδικαλιστικό κίνημα καταλήγει είτε στο να καταστεί το τελευταίο ανίκανο να φέρει εις πέρας το . ούτε θα κατόρθωναν να επιτελέσουν το έργο τους. μέχρις ότου έρθει η ώρα να κάνουν μιαν επανάσταση η οποία θα μετατρέψει τους σημερινούς μισθωτούς εργάτες σε ελεύ­ θερους εργάτες. και ικανοποιούνται απολαμβά­ νοντας μια τυπική.

οι οποίες συγκροτήθηκαν και διατηρούνται από λίγα ενθουσιώδη και πεπεισμένα άτομα. εργοστασια­ κές ομάδες. το αρχικό πρόγραμμα γίνε­ ται κενό σύνθημα το οποίο δεν συγκινεί κανέναν. όταν είναι υποχρεωμένος να έχει δοσοληψίες με τους εργοδότες και τις αρχές· δεν μπορεί κανείς να υποχρεώσει τις μάζες να αυτενεργούν. όταν κατορθώσουν να προσελκύσουν τις μάζες στις γραμμές τους και αποκτήσουν την δύναμη να απαιτούν και να επιβάλλουν βελτιώσεις. Κατά την γνώμη μου. Ωστόσο. Ωστόσο. Εδώ έχουμε να κάνουμε με την σκληρή πλευρά της ζωής. Ιδανική βεβαίως θα ήταν η κατάσταση. ομάδες των εργατών γης. παραμένουν ειλικρινείς και ένθερμοι αναρχικοί. Το συνδικάτο μπορεί να εμφανισθεί με ένα σοσιαλι­ στικό. και γιατί θα πρέπει εμείς ως αναρ­ χικοί να επωμιζόμαστε την ευθύνη για δοσοληψίες και συμβιβασμούς που κατέστησαν αναγκαίοι επειδή οι μάζες δεν είναι αναρχικές. αλλά πρέπει να δρουν μέσα στις γραμμές τους υπέρ των αναρχικών σκο­ πών ως άτομα. όταν αρνούνται να δράσουν και ζητούν ή απαιτούν αρχη­ γούς. Γιατί όμως θα πρέπει να συγχέουμε τον αναρχισμό με κάτι που δεν είναι.68 ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ συγκεκριμένο έργο του. παραμένουν πιστές στο πρό­ γραμμα μόνο στο μέτρο που είναι αδύναμες και ανίσχυ­ ρες. σε αντίθεση με τις αναρχικές ιδέες. διαστρέβλωση ή εξαφάνιση του αναρχικού πνεύματος. επαναστατικό ή αναρχικό πρόγραμμα. όπως υπάρχουν και ομάδες εργατών οι οποίοι αναζητούν την έμπνευση τους στις αναρχικές ιδέες. εάν απαριθμούσαμε τα χιλιάδες παραδείγματα στα οποία εκείνοι οι άνθρωποι και εκείνες οι ομάδες έρχονται. αν όλοι ήταν αναρχικοί και αν αυτές οι οργανώσεις λειτουργούσαν με . οι τα­ κτικές αναπροσαρμόζονται σύμφωνα με τις ενδεχόμενες ανάγκες και οι ζηλωτές της πρώτης στιγμής είτε προσαρ­ μόζονται. Όπως ακριβώς υπάρχουν. είτε στην εξασθένιση. δεν πρέπει να θέλουν οι αναρχι­ κοί να είναι αναρχικά τα συνδικάτα. παρά ικανοί για αποτελεσματική δράση οργανισμοί· εν συνεχεία όμως. στην ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ πραγματικότητα των καθημερινών τους ενεργειών. συνεταιριστικές ομάδες. παρά το ότι βρίσκονται στην πρώτη γραμμή του συνδικαλιστικού κι­ νήματος. Δεν μπορεί κανείς να ενεργεί με αναρχικό τρόπο. Υπάρχουν βεβαίως σύντροφοι οι οποίοι. έτσι θα έπρεπε να δη­ μιουργηθούν ειδικές ομάδες και μέσα στις διάφορες οργανώσεις που εμπλέκονται στην ταξική πάλη. στο μέτρο δηλαδή που είναι μάλλον προπαγανδιστι­ κές ομάδες. και όντως με τέτοια προγράμματα ξεκίνησαν αρχικώς πολλές εργα­ τικές οργανώσεις. προπαγανδιστικές ομάδες. θα ήταν ένας υπερβολικά εύκολος τρόπος άσκησης κριτικής. είτε πρέπει να παραχωρήσουν την θέση τους στους «πρακτικούς» ανθρώπους οι οποίοι φροντίζουν για το παρόν χωρίς να ανησυχούν για το μέλλον. ή θα έπρεπε να υπάρχουν. ούτε καν όταν ανήκουν σε μια οργά­ νωση η οποία έχει ενσωματωμένο στο καταστατικό της το αναρχικό πρόγραμμα. καθώς επίσης και στα σχολεία. ως ομάδες και ως ομοσπονδίες ομάδων. ομά­ δες μελέτης και συζήτησης. στους στρατώνες. εργαζόμενες μέσα στον κόσμο δια του γραπτού και του προφορικού λόγου.

70 ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ αναρχικό τρόπο· αλλά σε αυτήν την περίπτωση είναι σα­ φές ότι δεν θα χρειαζόταν να οργανωθούμε για την πάλη εναντίον των εργοδοτών. ανεξαρτήτως απόψεων ή κομματικής συμπάθειας. υπό έναν όμως όρο: την αλληλεγγύη στον αγώνα εναντίον των αφεντικών. προετοιμασίας του δρόμου για την επίτευξη του αναρχισμού. διότι δεν θα υπήρχαν πλέον αφεντικά. όχι από αναρχικούς των οποίων ο ρόλος είναι να επισημαίνουν την ανεπάρκεια και την σαθρότητα όλων των βελτιώσεων που μπορούν να επιτευχθούν υπό ένα καπιταλιστικό καθεστώς και να κα­ τευθύνουν πάντοτε τον αγώνα σε ολοένα και ριζοσπαστι­ κότερες λύσεις. αλλά να καταβάλλουν κάθε προσπάθεια ώστε να τις ωθούν να προσεγγίζουν όσο το δυνατόν περισσότερο την αναρχική μέθοδο. ο οποίος προορίζεται να είναι μια θεωρία και μια μέθοδος για την επίλυση του κοινωνικού ζητήματος. ας γίνουν όμως θα πρέπει να γίνουν από άλλους. πρέπει να παραμένουν αναρχικοί. Με άλλα λόγια. πρέπει να παλεύουν ώστε αυτά να είναι ανοιχτά σε όλους τους εργάτες. την ύπαρξη και τις δραστηριότητες των εργατικών συνδικάτων. Εάν χάριν της επιβίωσης της οργάνωσης και των αναγκών και επι­ θυμιών των μελών της είναι απολύτως αναγκαία η δια­ πραγμάτευση. με την προώ­ θηση. την αποκέντρωση. Έτσι. όσο σημαντικό και αν είναι. και να μην λησμονούν ότι η εργατική οργάνωση δεν είναι ο σκοπός. Δεν πρέπει κανείς να συγχέει τον «συνδικαλισμό». με την δική τους άμεση δράση εναντίον των καπιταλιστών και της κυβέρνησης. 7 . αλλά μόνον ένα από τα μέσα.πρέπει να αντιτίθενται στο συντεχνιακό πνεύμα και σε οποιαδήποτε βλέψη μο­ νοπώλησης στον οργανωτικό ή τον εργασιακό τομέα. Οι αναρχικοί που είναι μέλη συνδικάτων. οι αναρχικές ομάδες δεν θα πρέ­ πει να περιμένουν από τις εργατικές οργανώσεις να δρουν σαν να ήταν αναρχικές. Για μας δεν είναι διόλου σημαντικό το ότι οι εργάτες πρέπει να απαιτούν περισσότερα ή λιγότερα· το σημα­ ντικό είναι ότι πρέπει να προσπαθούν να αποκτήσουν όσα απαιτούν με τις δικές τους προσπάθειες. την αυτονομία και την ατομική πρωτοβουλία· πρέπει να καταβάλλουν ιδιαίτερες προσπάθειες για να βοηθούν τα μέλη να μάθουν πώς να συμμετέχουν άμεσα στην ζωή της οργάνωσης και να αχρηστεύουν αρχηγούς και επαγγελματικά συνδικαλιστικά στελέχη. πάντοτε σε στενή επαφή με αναρχικούς. ούτως εχόντων των πραγμάτων και ανα­ γνωρίζοντας ότι η κοινωνική ανάπτυξη των συναδέλφων μας είναι αυτή που είναι. Πρέπει να εμποδίζουν τα συνδικάτα να χρησιμεύουν ως όργανο χειραγωγήσιμο από τους πολιτικούς για εκλογικούς ή άλλους εξουσιαστικούς σκοπούς· πρέπει να υποστηρίζουν και να εφαρμόζουν την άμεση δράση. ο συμβιβασμός και η έναρξη αμφισβητήσι­ μων δοσοληψιών με τις αρχές.

όσον αφορά το αποτέλεσμα της στο ηθικό -και μακροπροθέσμως στο υλικό. Μουσσολίνι. Όμως σε μας τους αναρχικούς. κάτι που οι ίδιοι οι εργάτες ζητούν από αυτούς και κάτι που συνιστά κορμό των καθημερινών αιτημάτων για καλύτερες συνθήκες ή για την υπεράσπιση των ήδη κεκτημένων. Και συ­ χνά. Κατά την διετία που ακολούθησε την ειρήνη [με το τέ­ λος του Β' Παγκοσμίου Πολέμου. συμβιβα­ σμούς. από μια ευρείας κλίμακας μεταρρύθμιση. συνεννοήσεις κι επαφές με τις αρχές και τους ερ­ γοδότες. και μολονότι αυτές ήταν αρκετά προετοιμασμένες για να αναλάβουν δράση. Οπωσδήποτε. 1918-1920] και μέχρι την ημέρα του θριάμβου της φασιστικής αντίδρασης [Ιταλία. Ανέκαθεν κατανοούσαμε την ζωτική σημασία του ερ­ γατικού κινήματος και την ανάγκη να παίξουν οι αναρχι­ κοί έναν ενεργό και αποφασιστικό ρόλο σε αυτό. η οποία επετεύχθη με τις ίδιες τις προσπάθειες κάποιου. λαμβάνοντας ωστόσο μέρος σε όλους τους αγώνες. οδηγούμενοι έτσι σε διαπραγματεύσεις.πεδίο. ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 73 Πρέπει να γίνεται κανείς μέλος των συνδικάτων ή να παραμένει εκτός. 8 Επίσης από μακρού συζητάμε και συχνά διαφωνούμε ως προς τους τρόπους με τους οποίους θα έπρεπε να διεξάγεται η αναρχική δράση εν σχέσει προς την εργατική οργάνωση. αξίζει περισσότερο. αποτέλεσμα της πρωτοβουλίας των συντρόφων μας υπήρξε ο σχηματισμός ζωντανότερων και προοδευτικότε­ ρων ομάδων εργατών. βρεθήκαμε σε μια πρωτο­ φανή κατάσταση. και ότι αύριο θα χρησιμεύσει ως ο πρώτος αναγκαίος πυρήνας για την συνέχιση της κοινωνικής ζωής και την αναδιοργάνωση της παραγωγής χωρίς αφεντικά και παράσιτα. Και το σπουδαιότερο: κατά πόσον θα πρέπει οι αναρ­ χικοί να αποδέχονται διοικητικά πόστα εντός των συνδι­ κάτων. έλειπε σε μεγάλο βαθμό το αναγκαίο σθένος για να πραγματοποιήσουμε την επανάσταση με τις δικές μας μεθόδους και στηριζό­ μενοι αποκλειστικά στην δική μας αριθμητική δύναμη· χρειαζόμαστε τις μάζες. Μόνιμη πεποίθηση μας είναι ότι σήμερα το συνδικάτο είναι ένα μέσον με το οποίο οι ερ­ γάτες μπορούν να αρχίσουν να κατανοούν την θέση τους ως σκλάβοι. Η επανάσταση φαινόταν να έρχεται και πράγματι υπήρχαν οι υλικές και πνευματικές προϋποθέ­ σεις που καθιστούν μια επανάσταση εφικτή. επιδιώκοντας να τους καταστήσει όσο το δυνατόν ριζοσπαστικότερους και παραμένοντας πάντοτε στην πρώτη γραμμή της δράσης και του κινδύνου. παραχωρημένη από την κυβέρνηση ή τους καπιταλιστές για ύποπτους σκοπούς ή έστω εξ αιτίας της «καλοσύνης τους». καθώς και αναγκαία. 1922]. μια επανάσταση χωρίς την . να απαιτούν την χειραφέτηση τους και να εθίζονται στην αλληλεγγύη όλων των καταπιεζομένων στον αγώνα εναντίον των καταπιεστών.72 ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ Μια μικρή βελτίωση. δεν ήταν αναρχικές.

και γι' αυτόν τον λόγο φάνηκε χρήσιμο να εξα­ σφαλίσουμε ηγετικά πόστα στις εργατικές οργανώσεις. όσο και για να αποτραπεί η επαγγελματοποίηση τού οργανωτικού έργου που θα παρακι­ νούσε όσους το εκτελούν να εισάγουν στον αγώνα των εργατών τον φόβο μήπως χάσουν την δουλειά τους. ωστόσο. επομένως. οδηγούμενος πάντοτε από το υπέρτατο συμφέρον της αναρχικής Υπόθεσης.τι ακριβώς θα θέλαμε να κάνουμε. Κατά την γνώμη μου. τα ανώτερα στελέχη πρέπει να ανα­ νεώνονται όσο το δυνατόν συχνότερα. η διαφθορά. επειδή δεν θα μπορούσαμε να κάνουμε ό. καπιταλιστικής τάξης πραγμάτων. ακόμη και αν την ασκούσαν αναρχικοί. θα συνιστούσε πάντοτε την άρνηση του αναρχισμού. Όλοι οι κίνδυνοι του ρεφορμισμού. . επειδή δεν θα υπάρξουν ποτέ αναρχικές μάζες προτού μετασχηματισθεί οικονομικά και πολιτικά η κοινωνία. Έτσι αποφασίσθηκε να αφεθεί ο καθένας ελεύθερος να ενεργήσει σύμφωνα με τις περιστάσεις και όπως θεωρήσει καλύτερα.αλλά στο εάν η θέση αυτή καθίσταται μόνιμη. παραμένοντας εκτός. Θα ήταν μια τελεσίδικη άρνηση. Όσον αφορά την επιδίωξη και αποδοχή ηγετικών θέ­ σεων. οι κριτικές μας αντιμετωπίζονται με καχυποψία. και να είμαστε σε θέση να τις «σπρώξουμε». κάθε ελπίδας ανάπτυξης του κινήματος προς την κατεύθυνση που θα θέλαμε να ακολουθήσει. ενώ σε μια εποχή αναταραχής θα φανούμε παρείσακτοι και η συμμετοχή μας θα αντιμετωπισθεί ψυχρά.νομίζω πως θα ήταν χρήσιμο να επιστρέψουμε στο επίμαχο ζήτημα και να δούμε κατά πόσον τίθεται θέμα τροποποίησης της τα­ κτικής μας. πρέπει να ενταχθούμε στα συν­ δικάτα διότι. Κατά την γνώμη μου. ακόμη και αν ήταν εφικτή. και οπωσδήποτε υποθέταμε ότι δεν θα υπήρχε χρόνος για να ενεργοποιηθούν. θα διέφθειρε τους νέους κυρίαρ­ χους και θα κατέληγε στην επιστροφή της κρατιστικής. εμφανιζόμαστε εχθρικοί προς αυτά.. Τώρα όμως. απαραίτητο να κερδίσουμε πάση θυσία την εμπιστοσύνη των μαζών. Πιστεύω. όταν θα έχουν την διάθεση για δράση. εκτοπί­ σθηκαν στο περιθώριο. ότι η ζημιά και ο κίνδυνος δεν βρίσκονται τόσο πολύ στο γεγο­ νός της κατάληψης μιας ηγετικής θέσης -η οποία σε ορισμένες περιστάσεις μπορεί να είναι χρήσιμη καθώς και αναγκαία.74 ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ υποστήριξη των μαζών. υπό την προϋπόθεση ότι δεν θα λησμονήσει ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 75 πως είναι αναρχικός. θα αποτελούσε άρνηση κάθε τωρινής ή μελλοντικής δυνατότητας. Το να αποχωρούσαμε από τον αγώνα και να τον απο­ φεύγαμε. τόσο για να απο­ κτήσουν όσο το δυνατόν περισσότεροι εργάτες εμπειρία στο διοικητικό έργο. η οποία... νομίζω ότι γενικώς και σε περιόδους ηρεμίας είναι καλύτερα να τις αποφεύγουμε.. έχοντας κατά νου την πρόσφατη εμπειρία και εν όψει της παρούσας κατάστασης . δεν θα κατέληγε παρά σε μια νέα κυριαρχία. Θα είναι. το ίδιο πρόβλημα δε θα εμφανίζεται κάθε φορά που οι περι­ στάσεις θα δημιουργούν μια κατάσταση με επαναστατικές δυνατότητες. όσον αφορά αυτήν την σημαντικότατη πλευρά της δράσης μας.

ακόμη και με τις καλύτερες προθέσεις -ακόμη και με την χρήση βίας. θέλουν να εξοστρακίσουν την κυβέρ­ νηση υποκαθιστώντας τ η ν λένε δε ότι τα συνδικάτα πρέ­ πει να πάρουν στα χέρια τους τον πλούτο. προφανώς σε συμφωνία με τους αναρ­ χικούς όσον αφορά την απέχθεια τους προς τον κρατικό συγκεντρωτισμό. πράγμα πολύ σημαντικότερο. αφ' ότου αυτή θα έχει δρομολογηθεί. Οι αναρχικοί δικαίως αντιτίθενται στον εξουσιαστικό κομμουνισμό ο οποίος προϋποθέτει μια κυβέρνηση που θέλει να διευθύνει κάθε πλευρά την κοινωνικής ζωής και θέτει την οργάνωση της παραγωγής και την διανομή του πλούτου υπό τας διαταγάς των ευνοουμένων της. Και εγώ δεν θα είχα καμιά αντίρρηση ως προς αυτό. θεωρούνται συνδικαλιστικοί ηγέτες· εάν υπάρ­ χουν μόνιμοι γραμματείς και επίσημοι οργανωτές. το «συνδικαλιστικό καθεστώς» θα απέβαινε σύντομα το ίδιο ψεύδος. ακόμη και αν αυτή διαθέτει συνδικαλιστική ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ταυτότητα.76 ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ Και όλα αυτά όχι μόνον προς όφελος του σημερινού αγώνα και της διαπαιδαγώγησης των εργατών. εάν τα συνδικάτα άνοιγαν διά­ πλατα τις θύρες τους σε ολόκληρο τον πληθυσμό και επέτρεπαν σε όλους τους διαφωνούντες να ενεργούν ελεύθερα και να έχουν το μερίδιο τους. θα τείνουν να θεωρούν παρείσακτους και ανεύθυνα στοιχεία όσους θα ήθελαν να αναλάβουν ανεξάρτητη δράση. και θα θέ­ λουν να επιβάλλουν την θέληση τους. καθώς επίσης και να οργανώσουν την παρα­ γωγή και την ανταλλαγή. αυτή η απαλλοτρίωση και αυτή η διανομή δεν μπορούν να γίνουν ενστικτωδώς από την μάζα. η ίδια τυραννία που έχει γίνει η λεγόμενη «δικτατορία του προλεταριάτου». Τα συνδικάτα. να επιτάξουν όλα τα τρόφιμα και να είναι τα ίδια υπεύθυνα για την δια­ νομή τους. ενώ ακόμη δυσκολότερη θα είναι η μέσω μαζικών συνελεύσεων σύναψη συμφωνιών ανάμεσα στις διάφορες περιοχές και η ρύθμιση των ανταλλαγών ανάμεσα στις διάφορες οργανώσεις των παραγωγών. τις οποίες θα εφαρμόζουν ομάδες και άτομα που θα έχουν προσφερθεί εθελοντικά ή θα είναι αρμοδίως εξουσιοδοτημένα. είναι η «διαμόρ­ φωση» μεγάλου αριθμού ατόμων με πρωτοβουλία και ικανότητα επιτέλεσης πρακτικών καθηκόντων: να συνη­ θίσουν οι μάζες να μην αφήνουν την κοινή Υπόθεση στα . με την προοπτική της ανάπτυξης της επανάστασης. αυτοί θα είναι εκείνοι οι οποίοι θα βρεθούν αυτομάτως επιφορ­ τισμένοι με την οργάνωση της επανάστασης. αλλά επί­ σης. Αντίδοτο σε αυτόν τον κίνδυνο και προϋπόθεση για την επιτυχία της επανάστασης ως δύναμης της προόδου. Εάν. χωρίς να προκληθεί μια επικίνδυνη σπατάλη φυσικού πλούτου και χωρίς να θυσιαστεί ο ασθενέστερος χάριν του ισχυρότερου. θα πρέπει να γίνει μέσω αποφάσεων λαϊκών συνελεύσεων. υπάρχει ένας περιορισμένος αριθμός αν­ θρώπων οι οποίοι. επομένως. λοιπόν. λόγω της μακρόχρονης θητείας τους σε ένα πόστο. Τότε. οι οποίοι δεν μπορούν παρά να δημιουργήσουν την πλέον μισητή τυραννία και να επιφέρουν τον ακρωτηριασμό όλων των ζωντανών δυνάμεων της κοινωνίας. Στην πράξη όμως. Ο εφοδιασμός.

είτε επαναστατικούς είτε συντηρητικούς. πως θα έπρεπε να αποκλεισθεί η πολιτική από τα συνδικάτα. κρύβεται μια πλάνη κι ένα ψεύδος. και η αγωνία αυτών που θέλουν την ενότητα των εργατών. Εάν με τον όρο πολιτική εννοούμε όλα όσα αφορούν την οργάνωση των ανθρωπίνων σχέσεων. παρά μόνον εάν γίνει και η ίδια κόμμα. ακριβώς ένα τέτοιο πνεύμα. Είναι μάταιο να ελπίζουμε. εφ' όσον κάθε οικονομικό ζήτημα κάποιας σπουδαιότητας. καθίσταται αυτομάτως πολιτικό ζήτημα. Οι εργατικές ενώσεις υπήρξαν προϊόν της αναγκαιότη­ τας αντιμετώπισης των σημερινών αναγκών. θα πρέπει να επιλυθεί οριστικά το ζήτημα της . στερούμενοι των μέσων παραγωγής και υποχρεωμένοι έτσι από τις επιτακτικές ανάγκες της ζωής να επιτρέπουν να τους εκμεταλλεύονται όσοι κατέχουν τα μέσα αυτά. διότι τα πολιτικά κόμματα. Πίσω από αυτές τις προθέσεις.. δηλαδή κατά της καπιταλιστικής εκμετάλλευσης. όταν η εξουσιοδό­ τηση είναι απαραίτητη. θα ήταν εφικτό και εύκολο να επιτύχουν την ενότητα της εργατικής τάξης εναντίον της ιδιοκτήτριας τάξης. Και σε αυτό το επίπεδο του οικονομικού αγώνα. και πιο συγκε­ κριμένα τις ελεύθερες ή περιορισμένες σχέσεις μεταξύ των ανθρώπων και την ύπαρξη ή όχι μιας «κυβέρνησης» η οποία αναλαμβάνει δημόσιες εξουσίες και χρησιμοποιεί βία για να επιβάλλει την θέληση της και να υπερασπίσει τα δικά της συμφέροντα. Το δε συνδι­ κάτο. είναι το αποτελεσματικότερο μέσον για να δημιουργηθεί ακριβώς μια τέτοια κατάσταση. καθώς επίσης και σαν όπλο για τους 9 ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 79 συγκεκριμένους σκοπούς τους. καθώς και εκείνα της τάξης από την οποία προέρχεται. αναζητούν. Αυτό δεν επετεύχθη. σε αλληλεγγύη με τους συντρόφους τους στην ένδεια. της επιθυ­ μίας βελτίωσης των προσωπικών συνθηκών και της προ­ στασίας των μελών από μια ενδεχόμενη επιδείνωση των συνθηκών. δηλαδή με την πάλη κυβερνώντων και κυβερ­ νωμένων. μόνο για συγκεκριμένες αποστο­ λές και για περιορισμένη χρονική διάρκεια. και αποτελούν την ένωση εκείνων οι οποίοι. ήθελαν να χρησιμοποιήσουν τις εργατικές ενώσεις σαν κέντρα στρα­ τολόγησης..ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ 78 χέρια ολίγων και να εξουσιοδοτούν. και κατά την γνώμη μου θα ήταν καλύτερα να μην εύχεται κανείς. να αποσπά­ σουν τα συνδικάτα από την κηδεμονία των πολιτικών κομμάτων. τα οποία παρεμπιπτόντως υπήρξαν οι ιδρυτές και οι πρώτοι εμψυχωτές του συνδικαλιστικού κινήματος. εάν είναι οργανωμένο και ενεργεί με έναν αληθινά ελευθεριακό τρόπο. Εξ ου και οι διαιρέσεις μέσα στην εργα­ τική τάξη. η οποία είναι οργανωμένη σε πολλές ομάδες υπό την επιρροή των πολιτικών κομμάτων. το σθένος για να αγωνισθούν εναντίον των εκμε­ ταλλευτών. είναι σαφές ότι η πολιτική υπει­ σέρχεται σε κάθε έκφανση της κοινωνικής ζωής και ότι μια εργατική οργάνωση δεν μπορεί να είναι πραγματικά ανεξάρτητη από τα κόμματα. και ακριβώς επί του πολιτι­ κού πεδίου.

80 ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ χειραφέτησης των εργατών και της ανθρώπινης ελευθερίας.. παραιτούμενος από το έργο της απελευθέρωσης του από την δουλεία. μόλις όμως δουν να μειώνονται σημαντικά τα κέρδη τους και να απειλείται η ίδια η ύπαρξη των προνομίων τους. όταν υπάρχουν κάποιοι οι οποίοι θα ήθελαν να χρησιμοποιήσουν την δύ­ ναμη της οργάνωσης για να αναλάβουν μια θέση στην κυβέρνηση. με την χει­ ρωνακτική ή την διανοητική εργασία. χωρίς όμως το δικαίωμα ή την δυνατότητα να επιβάλλουν την θέληση τους στους άλλους χρησιμοποιώντας βία. επομένως. είτε αποδυναμώνοντας και καταστρέφοντας την κυβέρνηση. και θα ήθε­ λαν.την ελευθερία να φροντίζουν για τις ατομικές και τις κοινωνικές ανάγκες με τον τρόπο που αυτοί θεωρούν καλύτερο. Είναι δε φυσικό και σαφές ότι έτσι θα έπρεπε να είναι. Εάν όμως κάποιος προσβλέπει στην πλήρη χειραφέ­ τηση. όπως η Αμερικανική Ομοσπονδία Εργασίας και μεγάλο τμήμα ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 81 των Βρετανικών Συνδικάτων. και αν αυτή δεν επιδείξει ικανοποιητική κα­ τανόηση και δεν αποδειχθεί αρκετά ισχυρή για να τα υπερασπίσει. Οι καπιταλιστές μπορούν να διατηρήσουν τον αγώνα στο οικονομικό πεδίο.. δεν υπάρχουν παρά δύο μόνο τρόποι για να απαλλαγεί από την απειλή της κυβέρνησης: είτε αρπάζοντας τα ηνία της κυβέρνησης καΐ χρησιμο­ ποιώντας τις δημόσιες εξουσίες και την συλλογική δύ­ ναμη την οποία έχουν υφαρπάξει και καθυποτάξει οι κυ­ ρίαρχοι. Οι εργατικές οργανώσεις πρέπει. Μπορεί κανείς να αποδεχθεί την καθεστηκυία τάξη πραγμάτων. και να αρκείται στο να ελίσσεται ανάμεσα στις διά­ φορες αστικές φράξιες. κυβερνητικής δράσης. τότε χρησιμοποιούν τον δικό τους πλούτο για να χρηματοδοτήσουν νέες κατασταλτικές δυ­ νάμεις και να εγκαταστήσουν μια νέα κυβέρνηση που θα τους εξυπηρετεί καλύτερα. να οδηγήσουν την οργάνωση προς την κατεύθυνση του αγώνα εναντίον κάθε εξουσιαστικού .τότε όμως καθίσταται στην πράξη όργανο των καταπιεστών. Πώς είναι λοι­ πόν δυνατόν να διατηρηθεί η ενότητα. απευθύνονται στην κυβέρνηση. καθώς επίσης και της ενδεχόμενης μελλοντικής. προκειμένου να απαλλαγεί από το καπιταλιστικό σύστημα. ενώ άλλοι πιστεύουν ότι κάθε κυβέρνηση είναι αναγκαστικά καταπιεστική και άδικη. στο μέτρο που οι εργάτες ζητούν μικρές και γενικώς απατηλές βελτιώσεις. συνεργάζονται δια­ τηρώντας ζωντανή την κοινωνική ζ ω ή . όπως στις σημερινές περιπτώσεις της Ιτα­ λίας και της Ισπανίας. ή έστω εάν απλώς θέλει συγκεκριμένες βελτιώσεις που δεν εξαρτώνται από την θέληση του αφεντικού ή τα καπρίτσια των αγορών. εξ ανάγκης να υιοθετήσουν μια γραμμή δράσης εν όψει της σημερι­ νής. συνεπώς. αφήνοντας στους εργάτες -και σε όλους εκεί­ νους οι οποίοι με τον έναν ή τον άλλον τρόπο. επιτυγχάνοντας κάποιες βελτιώ­ σεις -όπως συμβαίνει με τις τεράστιες οργανώσεις οι οποίες δεν εμπνέονται από κανένα ιδανικό. να αναγνωρίσει την νομιμότητα του οικονο­ μικού προνομίου και της κυβέρνησης που το υπερασπίζε­ ται.

μοιάζει μάλλον με αυτό που λέγεται στον στρατό: «δέξου την τιμωρία σου και μετά εκφράζεις την διαμαρτυρία σου» -πρόκειται δε ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 83 για ένα απαράδεκτο σύστημα σύμφωνα με το οποίο. ακόμη και μπροστά στον κίνδυνο να προκληθεί μια διάσπαση. δεν μπορεί κανείς να προσδοκά. και ποιά θα πρέπει να είναι η συμπεριφορά των αναρχικών υπό αυτές τις συνθήκες. Υπάρχουν ζητήματα χάριν των οποίων αξίζει να αποδέχεσαι την θέληση της πλειοψη­ φίας. Κατά την άποψη μου.τι κάνει κάποιος σήμερα. την πλειοψηφία με το μέρος τους. επειδή η έλλειψη της θα ήταν και έλλειψη αλληλεγγύης μεταξύ των καταπιεζομένων και θα σήμαινε προδοσία μπροστά στον εχθρό. Τότε. θα θυσίαζε τις ίδιες του τις πεποιθήσεις και θα ατένιζε παθητικά τα γεγονότα ή. ή πιστεύουν ότι έχουν. Όταν όμως κα­ νείς είναι πεπεισμένος ότι η οργάνωση ακολουθεί μια πορεία η οποία διακυβεύει το μέλλον και καθιστά δύ­ σκολη την αποκατάσταση της ζημιάς που έχει ήδη συντε­ λεσθεί. διότι η ζημιά που θα προκαλούσε μια διάσπαση θα ήταν μεγαλύτερη από εκείνη που θα προκαλούσε ένα λάθος· υπάρχουν περιστάσεις στις οποίες η πειθαρχία καθίσταται καθήκον. θα υποστήριζε μια πολιτική την οποία θεωρεί λανθασμένη. Πέραν του γεγονότος ότι «πλειοψηφία» σημαίνει πάντοτε μια πλειοψηφία των ηγε­ τών και όχι των μαζών. όταν όλοι είναι ομόθυμοι. τότε η εξέγερση και η αντίσταση είναι καθήκον. . Πώς μπορούν να είναι ενωμένοι οι σοσιαλδημοκράτες. Η δημοκρατική μέθοδος. ό. αλλά το οποίο πάντοτε επανεμφανίζεται. εφ' όσον και αυτή είναι ένα ψεύδος και δεν υποστηρίζεται ειλικρινά. Και. υπάρχουν σημαντικοί οικονομικοί αγώνες οι οποίοι δεν γίνονται πολιτικοί ευθύς εξ αρχής ως αποτέλεσμα της κυβερνητικής παρέμβασης. δηλαδή το να αφήνεις την πλειοψηφία να αποφασίζει και να «διατηρεί την πειθαρ­ χία». και δεν είναι εύκολο να επιλυθεί στο μέτρο που υφίστανται συνθήκες βίας και μια ποικιλία απόψεων ως προς τα μέσα αντίστασης στην βία. Ιδού το πρόβλημα. ακόμη χειρότερα. ένα πρόβλημα το οποίο μπορεί να παραγνωρίζεται κάποιες στιγμές. ποιά είναι η διέξοδος από αυτήν την στενωπό. η λύση θα ήταν: γενική συμφω­ νία και αλληλεγγύη στον καθαρά οικονομικό αγώνα· πλήρης αυτονομία ατόμων και ομάδων στον πολιτικό αγώνα. όπως σε έναν σαφώς καθορισμένο αγώνα. Το να λες: «άσε τους άλλους να κάνουν την δουλειά τους κι εσύ με την σειρά σου προσπάθησε να κερδίσεις την πλειοψηφία υπέρ της άποψης σου». καταστρέφει την δυνατότητα να πράξει διαφορετικά αύριο. ότι κάποιος που είναι ακράδαντα πεπεισμένος πως η πορεία την οποία ακολουθεί η πλειο­ ψηφία οδηγεί στην καταστροφή. άραγε. παρά μόνον από εκείνους οι οποίοι έχουν. Αλλά είναι δυνατόν να διακρίνει κανείς εγκαίρως πότε ο οικονομικός αγώνας γίνεται πολιτικός.82 ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ θεσμού τώρα ή στο μέλλον. δεν επιλύει το πρόβλημα. ή ακόμη και να επιθυμεί. τελικώς. οι κρατικοί κομμουνιστές και οι αναρχικοί.

Στην πρώτη από­ πειρα ενδεχομένως να λάβουν μέρος ελάχιστοι μόνον άν­ θρωποι και το αποτέλεσμα να είναι ασήμαντο· όμως η μέθοδος έχει οπωσδήποτε μέλλον. θα περνούσαν όπως κάθε δημόσια εορτή. την αποκέντρωση. η ύπαρξη ή η μακροβιότητα της τάδε ή της δείνα συγκεκριμένης οργάνωσης δεν είναι και τόσο σημαντική. εμείς οι αναρχικοί πρέπει να επεκτεί­ νουμε την δράση μας σε όλες τις οργανώσεις. Οι μεταλλεργάτες ξεκίνησαν το κίνημα για μισθολογι­ κές αυξήσεις. 10 Οι γενικές απεργίες διαμαρτυρίας δεν συγκινούν πλέον κανέναν. Ήταν μια νέου τύπου απεργία. για να διασφαλίσουν ότι τα αφεντικά δεν θα χρησιμοποιήσουν την νυκτερινή βάρδια. γενική πράξη της απαλλοτρίωσης. Θα πρέπει να αναζητηθεί κάτι άλλο. Σέ ολόκληρη την Ιταλία επικρατούσε επαναστατικός αναβρασμός ανάμεσα στους εργάτες και γρήγορα ο χαρακτήρας των αιτημάτων άλ­ λαξε. Εάν η αστυνομία απλώς διέθετε την ευφυΐα να μην γίνεται προκλητική. οδηγεί σε νέες δια­ σπάσεις. Το ουσιώδες είναι να αναπτύξουν τα άτομα μια αίσθηση οργάνωσης και αλληλεγγύης και την πεποίθηση ότι η αδελφική συνεργασία είναι αναγκαία για να καταπολεμηθεί η καταπίεση και να επιτευχθεί μια κοινωνία στην οποία ο καθένας θα μπορεί να απολαμβάνει την ζωή του. ούτε εκείνους εναντίον των οποίων στρέφονται. η ιδέα ήταν να παραμεί­ νουν μέσα σε αυτά χωρίς να εργάζονται. Προτείνουμε μια ιδέα: την κατάληψη των εργοστασίων. ούτε εκείνους που λαμβάνουν μέρος σε αυτές. ή η μη ανοχή άλλων απέναντι στην όποια πειθαρχία. Όμως αυτό συνέβη το 1920. αν η μανία ορισμένων για συγκεντρωτισμό και αυταρχισμό. διότι ανταποκρίνεται στους τελικούς σκοπούς του εργατικού κινήματος και συνιστά μια άσκηση που προετοιμάζει κάποιον για την τελική. Αντί να εγκαταλείψουν τα εργοστάσια.ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ 84 Οπωσδήποτε. αν η οργάνωση των εργατών είναι μια θεμελιώδης ανάγκη για τους σημερινούς αγώνες και τα αυριανά επιτεύγματα. και να μην ανησυχούμε υπερβολικά. την ελευθερία της πρωτοβουλίας μέσα στο κοινό πλαίσιο της αλληλεγγύης. προκειμέ­ νου να κηρύξουμε την ενότητα όλων των εργατών. Οι εργάτες πίστευαν ότι η στιγμή ήταν ώριμη για να 1 . Διότι. έστω και δικαιολογημένη. διατηρώντας περιφρούρηση μέρα-νύχτα.

τι μπορούσαμε μέσω της εφημερίδας μας (καθημερινής Umanita Νονα. είτε κρατήθηκαν υπό περιορισμό. Όπου και αν πη­ γαίναμε. Ουσιαστικά. 2 . το ύπουλο έργο της CGL* και οι συμ­ φωνίες τις οποίες υπέγραψε με την κυβέρνηση Τζιολίτι για να δημιουργήσει την εντύπωση κάποιου είδους νίκης. Οι μάζες ήταν μαζί μας. ακριβώς την στιγμή κατά την οποία οι πιθανότητες επιτυχίας τους ήταν οι μέγιστες δυνατές. των αναγκών και των συμφερόντων τους. η ρεφορμιστική συνδικαλιστική οργάνωση. Το κίνημα διογκωνόταν και εμφάνιζε σημάδια ότι προσέλκυε και άλλες κατηγορίες εργαζομένων σε διάφο­ ρες περιοχές. μη γνωρίζοντας ποιά στάση να κρατήσει. Οπλίστηκαν για να αμυνθούν. τότε ή επανάσταση θα πετύχαινε χωρίς να χυθεί ούτε μια σταγόνα αίμα.. χειροκροτούσαν τις ομιλίες των αναρχικών. Ήταν η απαρχή μιας εν εξελίξει επανάστασης. μάς καλού­ σαν στα εργοστάσια να μιλήσουμε. Τα αφεντικά είτε εκδιώχθηκαν. Οι μάζες ήταν μαζί μας. επειδή είχαμε υποστηρίξει στην Umanita Νονα πως αν το κίνημα εξαπλωνόταν σε όλους τους τομείς της βιομηχανίας. κατά έναν σχεδόν ιδανικό θα έλεγα τρόπο. διότι αισθανόταν ανίσχυρη να αντιπαρατεθεί: το παραδέχθηκε αργότερα όταν απολογείτο στο κοινοβούλιο για την αποτυχία της να αναλάβει κατασταλτική δράση. 28 Ιουνίου 1922. ενώ οι ρεφορμιστές είτε έπρεπε να αποχωρήσουν. υιηαηίΐά Νονα. Ήταν ένα νέο καθεστώς. και θα έπρεπε να βρι­ σκόμαστε ταυτοχρόνως σε χίλια-δύο μέρη για να ικανο­ ποιήσουμε όλες τις προσκλήσεις τους. Εις μάτην όμως. Η εφημερίδα Avanti!*. ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 87 καταλαμβάνοντας τα μέσα παραγωγής. και των διαφόρων αναρχικών και συνδι­ καλιστικών εβδομαδιαίων εντύπων) και με την προσω* ΟοηΓεάεΓ&ζϊοηε Οεπεταίε άεΐ ί&νοΓο: Γενική Συνομοσπονδία Εργασίας. και άρχισαν να οργανώνουν οι ίδιοι την παραγωγή. αγρότες κατελάμβαναν την γη. είτε ήταν άφαντοι. προσπάθησε να αποδείξει ότι είμαστε ειρηνιστές. διότι ήμαστε οι καλύτε­ ροι διερμηνευτές των ενστίκτων. Παρ' όλα αυτά. άρκεσαν για να παρακινηθούν οι εργάτες να αποχωρήσουν από τα εργο­ στάσια.. το δικαίωμα της ιδιοκτησίας καταργήθηκε και ο νόμος παραβιάσθηκε στο μέτρο που χρησίμευε στην υπεράσπιση της καπιταλιστικής εκμετάλλευσης. μέσω του πλαστού εργατικού ελέγχου. Κάναμε ό. Και η κυβέρνηση τηρούσε εν αναμονή. μετέτρεψαν πολλά εργοστάσια σε αληθινά φρούρια. μια νέα μορφή κοινωνικής ζωής είχε εγκαινιασθεί. να ενθαρρύνουμε και να συμβουλεύσουμε τους εργάτες. αν οι εργάτες και οι αγρότες ακολουθούσαν το παράδειγμα των μεταλλεργατών για να απαλλαγούν από τα αφεντικά * Σοσιαλιστική καθημερινή εφημερίδα. Οι ρεφορμιστές δεν έβλεπαν με καλό μάτι το κίνημα και επεδίωκαν την διάλυση του. Η κατάληψη των εργοστασίων και της γης εναρμονι­ ζόταν πλήρως με το δικό μας πρόγραμμα δράσης.86 ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ πάρουν οριστικά στην κατοχή τους τα μέσα παραγωγής.

είναι επιθυμητό. διότι αριθμητι­ κώς ήμαστε πολύ λίγοι και οι μάζες ήταν ανεπαρκώς προ­ ετοιμασμένες. 3 Πώς όμως θα επιτευχθεί η Επανάσταση. το οποίο την εποχή εκείνη ήταν υπό κομμουνι­ στική ηγεσία. Το κίνημα δεν μπορούσε να διαρκέσει και να θριαμ­ βεύσει χωρίς να διευρυνθεί και να εξαπλωθεί· και στις συγκεκριμένες περιστάσεις δεν μπορούσε να διευρυνθεί χωρίς την υποστήριξη των ηγετών της CGL και του Σοσιαλιστικού Κόμματος. Φυσικά. παρά την ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 89 αντίθεση μεμονωμένων αναρχικών οι οποίοι ήταν διασκορπισμένοι στα διάφορα εργοστάσια. Αποτύχαμε και το κίνημα κατέρρευσε. Προειδοποιήσαμε τους εργάτες για το τί θα συνέβαινε. υπάκουσαν πειθήνια. καθώς επίσης και η δυσκολία ανε­ φοδιασμού των διαφόρων νευραλγικών σημείων με τρόφιμα. οι εργάτες. εάν αποχωρούσαν από τα εργο­ στάσια· βοηθήσαμε στην προετοιμασία ένοπλης αντίστα­ σης και διερευνήσαμε τις δυνατότητες πραγματοποίησης της επανάστασης χωρίς να πέσει ούτε καν ένας πυροβολι­ σμός. Ως προς την εξέγερση. αν και διέθεταν ισχυρά στρατιωτικά μέσα για να αντισταθούν. τους ώθησαν όλους να ενδώσουν.88 ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ πική μας δράση στα εργοστάσια για την διεύρυνση και εξάπλωση του κινήματος. προειδοποιήσαμε τους εργάτες να φυλα­ χτούν από αυτήν την ελεεινή προδοσία. Τόσο η Συνομοσπονδία όσο και το Σοσιαλιστικό Κόμμα [συμπεριλαμβανομένων των κομμουνιστών] συντάχθηκαν κατά του κινήματος και όλα τέλειωσαν με την νίκη των αφεντικών. να είναι ενωμένες όλες οι αντιμοναρχι­ κές δυνάμεις. Όταν ο Ντ' Αραγκόνα [γραμματέας της CGL] και ο Τζιολίτι [πρωθυπουργός] επινόησαν την φάρσα του εργα­ τικού ελέγχου με την συναίνεση του Σοσιαλιστικού Κόμ­ ματος. Ο φόβος που υπήρχε σε κάθε εργοστάσιο μήπως μείνει μόνο του στον αγώνα. οι οποίες αντιτίθενται σε κάθε κοινωνικό μετασχηματισμό. και σίγουρα εκ των ων ουκ άνευ. οι οποίοι μολονότι πάντοτε μάς καλούσαν και μάς υποδέχονταν με ενθουσιασμό και χειροκροτούσαν την προτροπή μας για αντίσταση με όλα τα μέσα. εφ' όσον ζούμε υπό ένα μοναρχικό καθε­ στώς. και ας είχε ληφθεί η απόφαση χρήσης των όπλων που είχαν συγκεντρωθεί. πρέπει να ξεκινήσουμε από την πράξη της εξέγερσης. . Μόλις όμως η CGL εξέδωσε την οδηγία να αποχωρήσουν από τα εργο­ στάσια. η οποία σαρώνει τα υλικά εμπόδια. τις ένοπλες δυνάμεις της κυβέρνησης. το οποίο διέθετε την συντριπτική πλειοψηφία των οργανωμένων εργατών.

ήμαστε όντως μια χούφτα και θέλαμε να κάνουμε τον κόσμο να μιλά για μας. ήταν ανέκαθεν έργο μειοψηφιών. προ πάντων. όσοι δε φαντάζο­ νται ότι θέλουμε μια εξέγερση την ημέρα. αλλά. Φυσικά. αλλά δεν μπορούν από τεχνική άποψη να την προετοιμάσουν. ή το κατά πόσον οι περιστάσεις είναι υπέρ ή κατά ημών. είναι αναγκαίο να επωφελούνται από όλες τις αναταραχές και να επιδιώκουν να τις επεκτείνουν. και άρα είναι αναγκαίο να καταστρέψουμε με την βία. όπως αυτά είναι συγκροτημένα σήμερα. οι δε απόπειρες μας δεν ήταν παρά απλά προπαγανδιστικά μέσα. Στο αρκετά απομακρυσμένο από το σήμερα παρελθόν. ήμαστε σε θέση να διεξάγουμε και όντως διε­ ξήγαμε μια σειρά στιγμιαίων εξεγερσιακών πράξεων. τα οποία θα συνενωθούν με ελεύθερη συμφωνία μέσω όρκου μυστικό­ τητας και θα είναι εφοδιασμένα με τα απαραίτητα μέσα δημιουργίας ενός δικτύου άμεσης επικοινωνίας. επειδή δεν τρέφουμε καμία εμπιστοσύνη στην επαναστα­ τική ζέση των προοδευτικών κομμάτων. Επιδίωξη και σκοπός μας είναι να γίνουν όλοι κοινωνικά συνειδητοί και αποτελεσματικοί· όμως. οι οποίες δεν είχαν καμιά πιθανότητα επιτυχίας. επειδή τα τελευταία έχουν άλλα καθήκοντα τα οποία αποκλείουν την μυστικότητα που απαιτείται για την προετοιμασία παράνομων ενεργειών. χωρίς να λαμ­ βάνουμε υπ' όψιν τις δυνάμεις που είναι εναντίον μας. μπορεί να κάνουμε λάθος. ομάδες και κόμματα. 2 ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 91 Κάθε νέα ιδέα και θεσμός. είναι απαραίτητο να εφοδιασθούν όλοι με τα μέσα επιβίωσης και ανάπτυξης.90 ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ Είναι αναγκαίο να είναι όσο το δυνατόν καλύτερα προετοιμασμένες ηθικά και υλικά· και. δεν θα πρέπει να αποτελείται από τόσο λίγους. κάθε πρόοδος και κάθε επανάσταση. ώστε να αποφευχθεί ο κίνδυνος να εξαντληθούν οι λαϊκές δυνάμεις σε μεμονωμένες ενέργειες. μετατρέποντας τις σε αποφασιστικά κινήματα. Τώρα δεν πρόκειται πλέον για το θέμα των εξεγέρ­ σεων χάριν της προπαγάνδας· τώρα μπορούμε να νική­ σουμε και συνεπώς θέλουμε να νικήσουμε. για να επιτευχθεί αυτός ο στόχος. Οι μάζες θα πραγματοποιήσουν την εξέγερση. 1 Και λέμε ότι το συγκεκριμένο καθήκον της οργάνωσης πρέπει να επιτελείται εκτός του πλαισίου των επισήμων κομμάτων. Χρειάζονται άτομα. μάς αδικούν. ενώ αυτό είναι ακόμη άγουρο· πρέπει . θα αναπτύ­ ξουμε δε δράση. εφ' όσον δεν μπορεί να γίνει διαφορετικά. Βεβαίως. κυρίως. την βία η οποία αρνείται αυτά τα μέσα στους εργάτες. ενώ οι οργανώσεις θα βρίσκονται στο στάδιο της προετοιμασίας. η μειοψηφία. και λόγω ιδιοσυγκρασίας μπορεί να φθάσουμε να πιστεύουμε ότι το φρούτο ωρίμασε. το «μικρό πλήθος». Όμως την εποχή εκείνη. μόνον όταν πιστεύουμε ότι μπορούμε να νικήσουμε. ούτως ώστε όλοι οι ενδιαφερόμενοι να ενημερώνονται για όλα τα γεγονότα τα οποία είναι πιθανόν να προκαλέσουν ένα ευρύ λαϊκό κίνημα.

Θα φροντίσουμε να αξιοποιηθούν όλα τα ακατοίκητα ή εγκαταλελειμμένα κτήρια. εκείνες οι μέθοδοι παραγωγής. Θα σπεύσουμε να καταργήσουμε τις τράπεζες. ώστε εκείνοι οι θεσμοί. κυριαρχικό ρόλο στην εξεγερσιακή αυτή πράξη.τιδήποτε αντιπρο­ σωπεύει και εγγυάται την εξουσία του κράτους και το καπιταλιστικό προνόμιο.92 ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ όμως να εξομολογηθούμε την προτίμηση μας προς εκεί­ νους που πλανώνται λόγω βιασύνης. και ό. οι οποίοι θα ασχολούνται με τον συντονισμό των κοινωνικών δραστηριοτήτων θα λαμβά­ νουν τις αναγκαίες αποφάσεις συμβουλεύοντας και πράτ4 . Επιπλέον. διακοινοτικά. περιφερειακά και εθνικά συνέδρια. εάν προσφέρουν. θα προσπαθήσουμε να αναδιοργανώσουμε τα πράγματα κατά τέτοιον τρόπο ώστε να είναι αδύνατη η ανασύσταση της αστικής κοινω­ νίας. έτσι ώστε να μην υπάρχει άνθρωπος χωρίς στέγη πάνω από το κεφάλι του. ει δυ­ νατόν. της αστυνομίας. και να έλθουν σε συμφωνία με τους βιομηχανικούς εργάτες για την απαραίτητη ανταλλαγή αγαθών. όντας φειδωλοί όμως στο να καταστρέ­ ψουμε ό.λπ. πρέπει να φροντίσουμε ώστε να μην πάει χαμένη καμιά προσπάθεια. εκείνες οι παραδόσεις και οι συνήθειες. από τοπικά. του δικαστικού σώματος κ. φοβούμενοι μήπως δρέψουν έναν άγουρο καρπό. Όμως. με την ήττα των δυνάμεων καταστολής που χρησι­ μεύουν για να κρατούν τον λαό υπόδουλο. να καταστρέ­ ψουμε τους τίτλους ιδιοκτησίας και ο.τι δεν μπορεί να αντικατασταθεί από κάτι που θα υπηρετεί με αποτελεσματικότερο τρόπο το γενικό καλό. χρησιμοποιώντας με προσοχή τα υπάρχοντα αποθέματα στις διάφορες περιοχές -έχοντας υλοποιήσει όλα αυτά. αναγκαίες υπηρε­ σίες. με την διάλυση του στρατού. ανταλλαγής και υποστήριξης.· έχοντας οπλίσει τον λαό έτσι ώστε να μπορεί να αντισταθεί σε οποιαδήποτε ένοπλη απόπειρα της αντίδρα­ σης να επανεδραιωθεί· έχοντας καλέσει πρόθυμα χέρια να αναλάβουν την οργάνωση των δημοσίων υπηρεσιών και να ικανοποιήσουν. Πρέπει να ωθήσουμε τους εργάτες να καταλάβουν τα εργοστάσια. επιδιώκοντας με κάθε μέσο να εξαλείψουμε κάθε ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ ίχνος προνομίου. αφήνουν να σαπίσει ολόκληρη η σοδειά! 3 Πρέπει να επιδιώξουμε να παίξουμε ενεργό και. θα είναι το καθήκον εθελοντών από κάθε είδους επιτροπές. έστω και ανεπαρκώς ή με ατυχή τρόπο. βάσει της αντίληψης της ισότιμης δια­ νομής. να γίνονται σεβαστά και να αξιοποιούνται. επειδή. να ομοσπονδοποιηθούν και να εργασθούν υπέρ της κοινότητας· παρομοίως οι αγρότες πρέπει να καταλάβουν την γη και την σοδειά που υφαρπάζουν οι γαιοκτήμονες. τις επιτακτικότερες ανάγκες. Όλα αυτά δε.τι άλλο θα απαιτηθεί για να ικα­ νοποιηθούν οι ανάγκες του λαού και να αναπτυχθεί η επανάσταση. εν αντιθέσει προς εκείνους που παίζουν πάντοτε το παιχνίδι της αναμονής και αφήνουν να γλιστρούν μέσα από τα χέρια τους οι κα­ λύτερες ευκαιρίες.

από την προπαγάνδα μας και τις προσπάθειες που αφιερώνουμε σε αυτήν. Τί θα ζητήσουν από την επόμενη εξέγερση. εν μέρει. ή να αντιστέκεται σε έξωθεν επεμβάσεις χωρών οι οποίες δεν θα βρίσκονται ακόμη σε επαναστα­ τική κατάσταση. ο πρόεδρος του σοσια­ λιστικού συνεταιρισμού και δύο σοσιαλιστές βουλευτές 1 . πάντα ζητούσαν ελάχιστα και πε­ τύχαιναν ελάχιστα. απαλλοτριώνοντας τους γαιοκτήμονες. δηλαδή την ταχεία ανάδυση των λανθανουσών δυνάμεων οι οποίες δημιουργήθηκαν κατά την διάρκεια της «εξελικτικής» περιόδου. διότι άπαξ και ο ζυγός θα έχει αποτιναχθεί. [Στην Τέραμο] σε μια συγκέντρωση αγροτών. όποιο όνομα και αν λάβουν. αλλά μόνο να αντιμετωπίζει οποιαδήποτε ένοπλη επίθεση εκ μέρους των δυνάμεων της αντίδρασης για να επανεδραιωθεί. ή τα μέσα. οι άνθρωποι. 5 Μια επιτυχής εξέγερση είναι ο ισχυρότερος παράγων χειραφέτησης του λαού. μην έχοντας επίγνωση των πραγματικών αιτίων της εξαθλίωσης τους. Η απάντηση εξαρτάται. αλλά μην έχοντας κανένα δικαίωμα. ο τοπι­ κός γραμματέας των συνδικάτων. Η εξέγερση καθορίζει την επανάσταση. και στηρίζοντας την αποδοχή τους αποκλειστικά στις υπηρεσίες που προσφέρουν και στις απαιτήσεις της κατάστασης βάσει των εκτιμήσεων όλων των ενδιαφερομένων. τους βιομηχάνους και τους χρηματιστές και θέτοντας όλο τον κοινωνικό πλούτο στην διάθεση του λαού. θα γεφυρωθεί με ένα άλμα. Η δημιουργία πολιτοφυλακής εθελοντών. χωρίς να υπάρ­ χει κανένας κίνδυνος επανεμφάνισης της. χωρίς δικαιοδοσία να πα­ ρεμβαίνει ως πολιτοφυλακή στην ζωή της κοινότητας. Στις προγενέστερες εξεγέρσεις. πρέπει όλοι οι άνθρωποι να πεισθούν για το δικαίωμα τους επί των μέσων παραγωγής και να είναι προετοιμασμένοι να ασκή­ σουν αυτό το βασικό δικαίωμα.τι θεωρούν χρήσιμο. ενώ το χρονικό χάσμα ανάμεσα στην θέ­ σπιση ενός νόμου και στον βαθμό πολιτισμού τον οποίο θα έχουν κατακτήσει οι λαϊκές μάζες. 6 Για να εκλείψει οριστικά η καταπίεση. οι άνθρωποι θα είναι ελεύθεροι να εφοδια­ σθούν με εκείνους τους θεσμούς τους οποίους θεωρούν καλύτερους.94 ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ τοντας ό. 95 ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ Όλα εξαρτώνται από το τί μπορούν να απαιτήσουν οι άνθρωποι. να επιβάλλουν την θέληση τους δια της βίας. Κυρίως όμως. δεν θα υπάρχουν χωρο­ φύλακες.

. Ωστόσο υπήρξαν τυχεροί κλέφτες. σάς πουν να μαζέψετε μόνο το μερίδιο σας [από την σοδειά].ο. επειδή θα πεθάνουν από την πείνα. από την άλλη. από αναρχική και σοσιαλιστική άποψη. Πότε αυτοί οι κακοί ποιμένες θα αποφασίσουν να πουν στους αγρότες: «μαζέψτε όλη την σοδειά και μη δώσετε τίποτε στα αφεντικά. και αν. απαλλοτριώνοντας εκείνους οι οποίοι τώρα ελέγχουν όλο τον κοινωνικό πλούτο. μια νέα κοινωνική ζωή. και συνεπώς η κατάργηση της εκμετάλλευσης της εργασίας των άλλων από εκείνους που κατέχουν τα μέσα παραγωγής. χρησιμοποιώντας τα ίδια μέσα. υπακούστε τους και αφήστε το υπόλοιπο αμάζευτο. έχουν γίνει ισχυροί. Τώρα η κλοπή των πρώτων ονομάζεται ιδιοκτησία. έχοντας έλθει πολύ αργά και σε αντίξοες περιστάσεις. εμπόριο. των πρώτων υλών ή των μέσων παραγωγής. με την απόλυτη βεβαιό­ τητα ότι τα αφεντικά δεν πρέπει να ξαναπάρουν ποτέ τίποτε».την Αναρχία! 2 3 ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 97 Μια από τις βασικές αρχές του αναρχισμού είναι η κα­ τάργηση του μονοπωλίου επί της γης. μπορεί κανείς ευκολότερα να πει στους ανθρώπους ότι η επανάσταση δεν μπορεί να γίνει. έχουν θεσπίσει νόμους για να νομιμοποιήσουν την θέση τους και έχουν οργανώσει ένα ολόκληρο σύστημα καταστολής για να υπερασπίσουν τον εαυτό τους. ενώ ο όρος ληστές στην καθομιλουμένη επιφυλάσ­ σεται για εκείνους οι οποίοι θα ήθελαν να ακολουθήσουν το παράδειγμα των καπιταλιστών αλλά. Διότι είναι γεγονός ότι όταν χάνεται η σοδειά. με βία και ατιμία έχουν καταληστέψει τον λαό από την γη και όλα τα μέσα παραγωγής. Πράγμα που σημαίνει ότι για να δημιουργήσουμε την «κοινωνική δημοκρατία». κλοπή. οι καπιταλιστές. Εάν θέλουμε να αλλάξουμε ριζικά και όχι απλώς επι­ φανειακά το σύστημα. όλων εκείνων των πραγμάτων τα οποία επι­ τρέπουν σε έναν άνθρωπο να ζει χωρίς να συνεισφέρει το μερίδιο του στην κοινωνία. δεν μπορούν να κάνουν κάτι τέτοιο χωρίς να στραφούν εναντίον του νόμου. φύγετε από τα χωράφια. Οι γαιοκτήμονες. θα χρειασθεί να καταστρέψουμε εκ των πραγμάτων τον καπιταλισμό.96 ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ έλεγαν στους αγρότες: «Να είστε έτοιμοι. Όταν οι ηγέτες σας σάς πουν να απεργήσετε... τόσο από τις απαιτήσεις των εργατών όσο και από εκείνους που θα ήθελαν να τους αντικαταστή­ σουν. σε το­ πική βάση και χωρίς να χρησιμοποιούμε τις νόμιμες οδούς. βιομηχανία κ. αποτελεί.κ. μετά προετοιμάστε την γη και σπεί­ ρετε την για την επόμενη χρονιά. . Η ιδιοποίηση της εργασίας των άλλων. και ξεκινώντας αμέσως να οργανώνουμε.» Αυτή είναι η συμβουλή των καλών ρεφορμιστών. θα πρέπει προηγουμένως να εγκαθιδρύσουμε . συνέπεια δε αυτής της αρχικής κλοπής είναι ότι μπορούν να αποσπούν καθημερινά από τους εργάτες τό προϊόν της εργασίας τους.

από την «μπάζα» του. χάρη στις δικές του προσπάθειες ή εκείνες των προγόνων του. ενεργούν έτσι. προσφέροντας στους δυσαρεστημένους ανθρώπους ιδέες για μια καλύτερη ζωή και την ελπίδα για μια γενική χειραφέτηση. Σε αυτήν την περίπτωση. η οποία ενθαρρύνει την προσαρμογή στο καπιταλιστικό σύστημα και τείνει να το διαιωνίζει. οι αναρχικές ιδέες υποστηρίζουν. Βεβαίως. δηλαδή από την εργασία των άλλων. το μορφωτικό του υπόβαθρο. όπως ακριβώς υπάρχουν κάποιοι που γίνονται επιχειρηματίες ή βιομήχανοι· αλλά. Είναι αλήθεια ότι ο επαγγελματίας κλέφτης είναι και αυτός θύμα του κοινωνικού περιβάλλοντος. δεν μπορούν να απαλείψουν την ηθική και κοινωνική ταυτότητα των δύο θέσεων. αλλά κάνοντας κανείς κάτι τέτοιο απλώς καταδεικνύει σαφέστερα την βασική ταυτότητα των δύο επαγγελμάτων. τόσο οι μεν όσο και οι δε. την παραίτηση από κάθε νόμιμη ή παρά­ νομη πράξη. Ο καπιταλι­ στής είναι ένας κλέφτης ο οποίος πέτυχε. η κλοπή (αν μπορεί να ονομασθεί έτσι) είναι μια εξέγερση κατά της κοινωνικής αδικίας και μπορεί να αποβεί το ιερότερο δικαίωμα και το επιτακτικότερο καθήκον. Το ζήτημα είναι εντελώς διαφορετικό όταν ένας άνθρωπος. ώστε δεν υπάρχει κανένας λόγος για να μη γίνουν κλέφτες κάποιοι αναρχικοί. όχι . αναφέρομαι στον επαγγελματία κλέφτη.ο κοινός κλέφτης είναι ένας επίδοξος καπιταλιστής ο οποίος απλώς προσδοκά να γίνει τέτοιος πραγματικά. Όντας θιασώτες της απαλλοτρίωσης από τον λαό προς όφελος όλων. τα διαφορετικά ονόματα με τα οποία συνή­ θως αναφέρονται.98 ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ Ωστόσο. να ζει. εύ­ κολα εξηγούν τον λόγο για τον οποίο ορισμένοι άνθρωποι που δεν είναι ηθικά καλύτεροι από τους συγχρόνους τους.. το κοινωνικό περιβάλλον είναι τόσο ισχυρό και οι ατομικές ιδιοσυγκρασίες τόσο διαφορετικές. δεν μπορούμε να τρέ­ φουμε συμπάθεια για τον κλέφτη που φιλοδοξεί να γίνει καπιταλιστής. Ως εχθροί των καπιταλιστών. επιλέγουν να είναι το πρώτο και επιδιώκουν να γίνουν εκμεταλλευτές με όποιο μέσο μπορούν. δεν μπορούμε ως αναρχικοί να σχετιζόμαστε με ενέργειες οι οποίες απλώς αποσκο­ πούν στην μεταφορά πλούτου από τα χέρια τού ενός αφεντικού στα χέρια ενός άλλου. βρισκόμενοι μπροστά στην επιλογή να είναι εκμεταλλευ­ τές ή υποκείμενοι στην εκμετάλλευση. Το παρά- ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 99 δείγμα που δίδουν οι ανώτεροι του. χωρίς να εργάζεται. στον οποίο στερούν τα μέσα εργασίας. Όμως αυτά τα ελαφρυντικά θα μπο­ ρούσαν να ισχύουν εξίσου και για τους καπιταλιστές. αν μη τι άλλο. εν προκειμένω.. κλέβει προκειμέ­ νου αυτός ή τα μέλη της οικογένειας του να μην πεθάνουν από την πείνα. Εφ' όσον οι αναρχικές ιδέες δεν μπορούν να χρησιμο­ ποιηθούν για να ωθήσουν τους ανθρώπους να γίνουν κα­ πιταλιστές. δεν μπορούν να χρησιμοποιηθούν ούτε για να κάνουν τους ανθρώπους κλέφτες. και οι απεχθείς συνθήκες μέσα στις οποίες πολλοί άνθρωποι είναι υποχρεωμένοι να εργάζονται. Παρ' όλα αυτά. το άτομο που δεν θέλει να εργάζεται και αναζητά τα μέσα για να ζει παρασιτικά από την εργασία των άλλων. Αντιθέτως.

και θα δείτε εάν θα βρουν κάποιον να τους ακολουθήσει οι στρατηγοί που κυνηγούν περιπέτειες. διασφαλίστε ότι όντως κατέχει όλο τον πλούτο. η οποία θα είχε μεγαλύτερες πιθανότητες επιτυχίας. θα πρέπει να γίνουν. Οι κίνδυνοι τους οποίους αντιμετωπίζει μια επανά­ σταση. Και οι επαναστάτες θα πρέπει να υπερασπισθούν την επανάσταση. που κατέχει την γη.. Η επανά­ σταση θα είχε αποτύχει και το έργο της διαπαιδαγώγησης και της προετοιμασίας θα έπρεπε να αναληφθεί εκ νέου για μια ακόμη απόπειρα. έτσι ώστε κάθε άνθρωπος να πρέπει να υπερασπισθεί την δική του ελευθερία και τα μέσα που μπορούν να εξασφαλίσουν την ευημερία του. κόμμα ή τάξη να μη βρει τα μέσα να συγκροτήσει μια κυβέρνηση και να επαναφέρει το προνόμιο χάριν κάποιων νέων ή παλαιών αφεντικών. αντιτάσσοντας την βία που απελευθερώνει στην βία που καταπιέζει. Εάν μετά ταύτα. θα ήταν ανίκανος να υπερασπίσει τον εαυτό του και θα αφηνόταν για μια ακόμη φορά να τεθεί υπό τον ζυγό. τα εργοστάσια και όλο τον φυσικό πλούτο. όσο υπάρχουν εκείνοι που είναι σε θέση να παραβιάζουν την ελευθερία των άλλων. αυτό θα σήμαινε ότι δεν θα ήταν ακόμη ικανός να απολαύσει την ελευθερία. Για να υπερασπισθούμε. τα μέσα παρα­ γωγής και όλος ο υφιστάμενος πλούτος στους εργαζόμε­ νους. φροντίζοντας ώστε κανένα άτομο.100 ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ εξ αιτίας κάποιων αναρχικών ιδεών αλλά ενάντια σε αυτές. Οπλίστε ολόκληρο τον πληθυσμό. διότι θα ωφελείτο από τους σπόρους που είχαν σπαρθεί κατά την προηγούμενη απόπειρα. ο ένοπλος λαός. Όσο υπάρχουν εκείνοι που είναι σε θέση να υποχρεώνουν άλλους να εργάζονται γι' αυτούς. Απογυμνώσατε την πλήρως και θα δείτε ότι χωρίς χρήματα δεν μπορεί να προσλάβει κανέ­ ναν.. η επανάσταση δεν θα έχει ολοκληρωθεί και θα εξακολουθούμε να βρι­ σκόμαστε σε μια θέση νόμιμης άμυνας. ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 101 Μήπως φοβάσθε ότι η απαλλοτριωμένη αστική τάξη μπορεί να προσλάβει μισθοφόρους για να παλινορθώσει το παλαιό καθεστώς. Μήπως φοβάσθε ένα στρατιωτικό πραξικόπημα. δηλαδή σε όλους. 4 Η επανάσταση που θέλουμε συνίσταται στην αποστέ­ ρηση των σημερινών ιδιοκτητών από την ισχύ και τον πλούτο τους και στο να περιέλθουν η γη. να σώσουμε την επανάσταση δεν υπάρχει παρά μόνον ένας τρόπος: να ωθήσουμε την επανάσταση στα έσχατα όριά της. αφού όσοι δεν είναι εργαζόμενοι. δεν προέρχονται αποκλειστικώς ή κυρίως από τους αντιδραστικούς οι οποίοι συνωμοτούν για την παλινόρθωση και ζητούν ξένη επέμβαση· προέρχονται 1 .

το ταχυδρομείο και όλες οι δημόσιες υπηρεσίες που διευθύνονται από το κράτος ή από ιδιωτικές εταιρείες. καταπίεση και δολοφονίες ευρείας κλίμακας. ούτε να αποσπά από κανέναν το προϊόν της εργασίας του. άλλωστε. και οι θεσμοί αυτοί δεν μπορούν να καταστραφούν επωφελώς. Άλλοι θεσμοί και οργανώσεις κατορθώνουν. Θα καταστρέψουμε τους θεσμούς και τον μηχανισμό των υφιστάμενων κοινωνικών οργανώσεων.102 ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ επίσης από την πιθανότητα εκφυλισμού της ίδιας της επα­ νάστασης και από τους αριβίστες οι οποίοι. θα είμαστε ευχαριστημένοι εάν. εκτός και αν τις αναδιοργανώσουμε με καλύτερο τρόπο. Η κοινωνική ζωή δεν επιτρέπει διακοπές και οι άνθρωποι θέλουν να ζήσουν την ημέρα της επανάστασης. που ασκούν μια παρασιτική λειτουργία. εν τω μεταξύ. υπό τις παρούσες συνθήκες. αυτό οφείλεται στην καλοσύνη και την «αδυναμία» των επαναστατών. αλλά αυτοί αποτελούν.Κατά την γνώμη τους. οι φυ­ λακές και το δικαστικό σώμα είναι ισχυροί θεσμοί του κακού. οι σφαγές. Η αστυνομία.«τρομοκρατίας» ["terror"]. έστω και αν έχουν διαφορετικά κριτήρια από τα δικά μας. τα εκτελεστικά αποσπάσματα. ούτε διαθέτουμε. μια νοοτροπία και συμπά­ θειες που είναι αστικές και επιδιώκουν να κατευθύνουν την επανάσταση προς σκοπούς οι οποίοι κάθε άλλο παρά εξισωτικοί και ελευθεριακοί είναι. μικρό μόνο τμήμα του συμπλέγμα­ τος της κοινωνικής ζωής. οι οποίοι δεν προέβησαν σε διώξεις. αλλά εξυπηρετούν επίσης πραγματικές ανάγκες του πληθυ­ σμού. έλκοντας . οι αναρχικοί θα δρουν μόνον δια της προπαγάνδας και του παραδείγματος. εάν πρόκειται για καταπιεστικούς θεσμούς. Ασφαλώς. τις απαραίτητες ικανότητες για να το κάνουμε. Δεν μπορούμε να διακόψουμε την λειτουργία τους (και οπωσδήποτε οι άνθρωποι λόγω των συμφερόντων τους δεν θα μάς επέτρεπαν να το κάνουμε). και κάποιοι άλλοι δραστηριοποιηθούν. ενώ επισημαίνουν ότι εάν τόσες πολλές επαναστάσεις απέτυ­ χαν και δεν επέφεραν τα αναμενόμενα αποτελέσματα. Αυτό όμως δεν μπορεί να γίνει σε μια μέρα. είναι ισχυρά και απαραίτητα όπλα της επανάστασης. φαίνεται ότι η γκιλοτίνα. λίγο-πολύ. διατηρούν. καλώς ή κακώς. Υπάρχουν ακόμη πολλοί άνθρωποι οι οποίοι γοητεύο­ νται από την ιδέα της. Η ανταλλαγή πρώτων υλών και αγαθών. αλλά και αύριο και πάντοτε. οι εκτοπίσεις και οι φυλακίσεις. χωρίς να αντικατασταθούν από κάτι καλύτερο. αν και επανα­ στάτες. Πρόκειται για μια προκατάληψη η οποία κυριαρχεί σήμερα σε κάποιους επαναστατικούς κύκλους. ο στρατός. έχουν οργανωθεί για να εξυπηρε2 ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 103 τούν μονοπωλιακά και καπιταλιστικά συμφέροντα. Από την στιγμή που θα φθάσουμε στην κατάσταση στην οποία κανείς δεν θα μπορεί να επιβάλλει βιαίως τις επιθυμίες του στους άλλους. οι σιδηρόδρομοι. η διανομή τροφίμων. να εγγυώνται την ζωή των ανθρώπων. Ως εκ τούτου.

μετά από μια περίοδο σφοδρών συγκρούσεων.. Ασφαλώς. Τα ισχυρότερα μέσα για την υπεράσπιση της επανά­ στασης παραμένουν πάντοτε η αφαίρεση από την αστική τάξη των οικονομικών μέσων στα οποία στηρίζεται η εξουσία της. απέχοντας πολύ από το να χρησιμεύει στην υπεράσπιση της επανάστασης.τι θα ονομάζαμε σήμερα «επιστροφή στην ομαλότητα». τότε θα προτιμούσα να χάσουμε. Η τρομοκρατία. Επιπλέον. και έχει αναβιώσει τα τελευταία χρόνια στην μπολσεβίκικη προπαγάνδα. πάντοτε καταλήγουμε στην δημιουργία μιας ισχυρής κυβέρνησης. Τότε ακριβώς τίθεται πραγματικά σε λειτουργία η ομαλότητα. θα χρειαζόταν να υψώσουμε αγχόνες στην κεντρική πλατεία. ο οπλισμός όλων (μέχρις ότου έλθει η εποχή κατά την οποία θα έχουμε κατορθώσει να πείσουμε όλους να πετάξουν τα όπλα ως άχρηστα κι επικίνδυνα παιχνίδια) και η προσέλκυση τού ενδιαφέροντος ολόκληρου του λαού στην νίκη της επανάστασης. η οποία εξασφαλίζει σε ορισμένους την ειρήνη με τίμημα την ελευθερία και σε άλλους την κυριαρχία χωρίς υπερβολικούς κινδύνους. Στην Γαλλία. την δυσφημεί. ανακόπτοντας την ανάπτυξη μιας επανάστασης η οποία θα είχε πραγματικά εγκαινιάσει μια νέα εποχή για την ανθρωπότητα. Η αλήθεια όμως είναι ακριβώς το αντίθετο· η τρομοκρατία ανέκαθεν υπήρξε όργανο της τυραννίας.. Θα πρέπει να μελετήσουμε όλα τα πρακτικά 4 . δεν πρέπει και δεν μπορούμε να την υπερασπίσουμε με μέσα τα οποία αντιστρατεύονται τους σκοπούς της. Στην Ρωσία. Και μετά την επανάσταση. όπως και ο πόλεμος. τί γίνεται. δίωξε και σκότωσε αναρχικούς και σοσιαλι­ στές και σφάγιασε εξεγερμένους εργάτες και αγρότες. Όσοι πιστεύουν στην απελευθερωτική και επαναστατική αποτελεσματικότητα της καταστολής και της αγριότητας. αφυπνίζει αταβι­ στικά και πολεμοχαρή αισθήματα. ωστόσο. αρκετά εμφανή πίσω από έναν μανδύα πολιτισμού. θα πρέπει να υπερασπίσουμε και να ανα­ πτύξουμε την επανάσταση με μια αμείλικτη λογική. Όποια ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 105 πλευρά και αν νικήσει. υπηρέτησε την ζοφερή τυραννία του Ροβεσπιέρου και άνοιξε τον δρόμο στον Ναπολέοντα και την επακόλουθη αντίδραση. την καθιστά αποκρουστική στις μάζες και. δηλαδή μετά την ήττα των υφιστάμενων δυνάμεων και την συντριπτική νίκη των δυνάμεων της εξέγερσης. και αναβιβάζει στις ανώτε­ ρες θέσεις τα χειρότερα στοιχεία του πληθυσμού.104 ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ την καταγωγή της από την ρητορική και την ιστορική διαστρέβλωση των απολογητών της Μεγάλης Γαλλικής Επανάστασης [1789]. δηλαδή την νομιμοποίηση και διαιώνιση της τυραννίας. αναγκαστικά γεννά ό. έχουν την ίδια οπισθοδρομική νοοτροπία με τους νομικούς οι οποίοι πιστεύουν ότι τα εγκλήματα μπορούν να προληφθούν και ο κόσμος να βελτιωθεί ηθικά μέσω της επιβολής βαρύτατων ποινών. Εάν για να νικήσουμε.

ανεκτικοί απέναντι σε όλες τις κοινωνικές αντιλήψεις που επικρατούν στις διάφορες ομάδες των ανθρώπων. πρώτων υλών προς όφελος όλων· την κατανομή των βιομηχανιών και των καλλιεργειών σύμφωνα με τους φυσικούς πόρους των διαφόρων περιοχών την δημόσια εκπαίδευση. όσο και της ικανοποίησης των ολοένα αυξανόμενων και πολύπλοκων αναγκών του.106 ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ προβλήματα της ζωής: την παραγωγή. τα μέσα επικοινωνίας. Ο σημερινός πολιτισμός είναι αποτέλεσμα μιας ανάπτυξης η οποία καλύπτει χιλιάδες χρόνια κι έχει ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 107 επιλύσει κατά κάποιον τρόπο τόσο το πρόβλημα της μεγάλης -συχνά τεράστιας. τα πλεονεκτήματα που αποκομίσθηκαν. να καταπολεμήσουμε την εξουσία και το προνόμιο. ακόμη και αν αφαιρέσει κανείς την εξουσία και το προνόμιο. την ανταλλαγή. η συσσωρευμένη εμπει­ ρία των προγενέστερων γενεών. επομένως. η κοινωνικότητα την οποία δίδαξε η συνύπαρξη διαμέσου των αιώνων και τα αποδεδειγμένα οφέλη της αλληλοβοήθειας -όλα αυτά τα πλεονεκτήματα θα συνεχίσουν να υπάρχουν. την προστασία από τους κοινούς εγκληματίες και από εκείνους τους ακόμη πιο επικίνδυνους. η δικαιοσύνη. διότι η ανάπτυξη πραγματοποιείται υπό την πίεση της εξουσίας χάριν των συμφερόντων της άρχουσας τάξης· όμως. Πρέπει. η ελευθερία και η αλληλεγγύη πρέπει να υπερισχύουν των οικονομικών πλεονεκτημάτων. αφήνοντας ανοιχτό τον δρόμο για μελλοντικές βελτιώσεις. Επίσης. και ευχαριστη­ μένοι με την σταδιακή πρόοδο. μέχρις ότου να έχουμε κάτι καλύτερο για να το αντικαταστήσουμε. τις σχέσεις ανάμεσα στις αναρχικές ομάδες και σε εκείνους που ζουν υπό κάποιο είδος εξου­ σίας. την φροντίδα παιδιών και ηλικιωμένων. την αξιοποίηση κάθε φυσικής πηγής ενέργειας και. κάτι που άλλες λύσεις μπορεί να μην πρόσφεραν. οι οποίοι ίσως πάλι προσπαθήσουν να καταπνίξουν την ελευθερία των άλλων προς όφελος ατόμων ή κομμάτων -και ούτω καθ' εξής. αλλά ικανοποιούν την ανάγκη για δικαιοσύνη και ελευθερία. για κάθε πρόβλημα [οι αναρχικοί] πρέπει να προτιμούν λύσεις οι οποίες όχι μόνον είναι καλύτερες από οικονομική άποψη. σε συγχρονισμό με την . επωφελούμενοι όμως από όλα τα καλά του πολιτισμού. ο θρίαμβος του ανθρώπου επί των εχθρικών δυνάμεων της φύσεως. ανάμεσα στις κομμουνιστικές κολλεκτίβες και σε εκείνους που ζουν με έναν ατομικιστικό τρόπο· τις σχέ­ σεις μεταξύ πόλης και υπαίθρου. ούτε και αν κάτι δεν ικανοποιεί όπως θα έπρεπε μια αν­ θρώπινη ανάγκη. ενώ δεν πρέπει να καταστραφεί τίποτε. και θα ήταν ανόητο. πιστεύοντας ότι οι μετέπειτα καταστάσεις θα φροντίσουν για τον εαυτό τους. Εν προκειμένω. Πρέπει να είμαστε αδιάλλα­ κτοι στην αντίθεση μας απέναντι σε κάθε καπιταλιστική επιβολή και εκμετάλλευση. εφ' όσον δεν απειλούν τα ίσα δι­ καιώματα και την ελευθερία των άλλων. Τα οφέλη του έχουν μειωθεί. Δεν πρέπει κανείς να σκέπτεται την καταστροφή των πάντων. και οπωσδήποτε αδύνατον. να αποποιηθούμε όλα αυτά τα πράγματα. τις υπηρεσίες υγείας.συγκέντρωσης πληθυσμού σε μικρές περιοχές.

χωρίς να περιμένουν διαταγές από κεντρικές επιτροπές ή από οποιοδήποτε άλλο είδος εξουσίας. μέσω της μελέτης.οι σιδηροδρομικοί να συνεχίσουν να λειτουργούν τους σιδηροδρόμους. να μην αναγνωρίζουν πλέον τα ιδιοκτητικά δικαιώματα των γαιοκτημόνων.108 ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ ηθική ανάπτυξη των ανθρώπων και την αύξηση των δια­ θέσιμων υλικών και πνευματικών μέσων -κάνοντας βε­ βαίως ό. να καθιερώσουν νέες μορφές κοινωνικής ζωής. απο­ θέματα τροφίμων κ. Εμείς οι αναρχικοί θέλουμε σε κάθε περιοχή οι εργά­ τες. κτήρια. της εργασίας και της προπαγάνδας. προκειμένου να απολαύσουν τα ίδια οφέλη με αυτούς. όλες τις διαθέσιμες κατοικίες. να καταλάβουν τα εργοστάσια. να συνεχίσουν και να εντατικοποιήσουν την παραγωγή προς όφελος δικό τους αλλά και ολόκληρης της κοινότητας. 5 Τί πρέπει να γίνει όμως μετά την επιτυχή εξέγερση. Αυτά θέλουν οι αναρχικοί. ή. η οποία μετά από κάποιον παροξυσμό θα επανέφερε τα πράγματα στην πρότερα τους κατάσταση. χρησιμοποιώντας στο έπα­ κρο τις ικανότητες τους. υπό τον άμεσο έλεγχο του πληθυσμού. στην υπηρεσία όμως της κοινότητας· να συγκροτηθούν επιτροπές εθελοντών ή εκλεγμένων από τον λαό ατόμων για να καταλάβουν. πρώτες ύλες. ακριβέστερα. αλλά να συνεχίσουν και να εντα­ τικοποιήσουν την παραγωγή για λογαριασμό τους. την ίδια ακριβώς ημέρα ή την επομένη της επιτυχούς εξέγερσης. πάντοτε υπό τον άμεσο έλεγχο του λαού. συμπε­ ριλαμβανομένων των μηχανικών και των τεχνιτών.και. οι οποίοι σήμερα εργάζονται για λογαριασμό των αφεντικών.τι μπορούμε. να φροντίσουν για τον εφοδιασμό και την διανομή των καταναλωτικών αγαθών όλα τα μέλη της αστικής τάξης να «συγκατοικήσουν» με εκείνους οι οποίοι συνιστούσαν τις προλεταριακές μάζες και να εργασθούν όπως όλοι οι άλλοι.γ η . να πάρουν στην κατοχή τους όλα τα μέσα παραγωγής. τότε αυτή γρήγορα θα ανακαταλάβει την . όσους έχουν μεγαλύτερη ανάγκη· άλλες επιτροπές. μηχανές.λπ . ερχόμενοι σε άμεση επαφή με τους εργάτες στην βιομηχανία και τις μεταφορές. και φυσιολογικά αυτά θα συνέβαιναν. προκειμένου να στεγάσουν. για την ανταλλαγή αγαθών και υπηρεσιών οι βιομηχανικοί εργάτες. όταν η κυβέρνηση θα έχει πέσει. όλο τον πλούτο . για να επισπεύσουμε την ανάπτυξη προς ακόμη πιο ανώτερα ιδανικά. όσο καλύτερα γίνεται υπό τις δεδομένες συνθήκες. όσοι ανάμεσα τους είναι κοινωνικά πιο συνειδητοί και διαθέτουν ένα πνεύμα πρωτοβουλίας. Και όλα αυτά πρέπει να τα κάνουν αμέσως. σταματώντας άμεσα ΠΡΟΣ ΜΙΑ ΕΛΕΥΘΕΡΗ ΚΟΙΝΩΝΙΑ 109 την παραγωγή στα εργοστάσια που σήμερα παράγουν άχρηστα ή βλαβερά προϊόντα για να προμηθεύσουν τα άκρως απαραίτητα για την ικανοποίηση των αναγκών τού κοινού αγαθά. Θέλουμε οι εργάτες γης. αν θα γινόταν μια αληθινά κοινωνική επανάσταση κι όχι απλώς μια πολιτική αλλαγή. Διότι εάν δεν αφαιρέσουμε αμέσως την οικονομική εξουσία από την αστική τάξη.

τουλάχιστον οι βασικότερες εξ αυτών. Η Εξέγερση 89 10. είτε ενεργούν όταν οι υπηρεσίες τους δεν είναι πλέον απαραίτητες.50 8. Ο Αναρχισμός και τα Εργατικά Κινήματα . Το Ζήτημα του Έρωτα 2. Η Γη 26 4. 6 ΠΕΡΙΕΧΟΜΕΝΑ 1. Η Κατάληψη των Εργοστασίων 85 9.. Έγκλημα και Τιμωρία 38 7. η οποία θα έχει τις βάσεις της στην δικαιοσύνη και την ισότητα. πρέπει να οργανώσουμε αμέσως μια νέα οικονομική δομή. Και για να αφαιρέσουμε την οικονομική εξουσία από την αστική τάξη. Οι «Κεντρικές Επιτροπές» είτε δεν κάνουν τίποτε. Η Απαλλοτρίωση 11. δεν αναβάλλονται· πρέπει να ικανοποιούνται αμέσως.110 ΕΡΡΙΚΟ ΜΑΛΑΤΕΣΤΑ πολιτική εξουσία την οποία η εξέγερση τής άρπαξε από τα χέρια. Το Χρήμα και οι Τράπεζες 30 5. Η Παραγωγή και η Διανομή 16 3. Οι οικονομικές ανάγκες... Η Ιδιοκτησία 33 6. Η Υπεράσπιση της Επανάστασης 5 95 100 .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful