You are on page 1of 149

Ch¬ng i - nh÷ng vÊn ®Ò chung

1. c¸c kh¸i niÖm:


1.1 M¹ng cÊp níc
Níc trong c¸c ®« thÞ ®îc nh©n d©n vµ c¸c nhµ m¸y c«ng nghiÖp tiªu
thô cho c¸c nhu cÇu sinh ho¹t vµ s¶n xuÊt. Ngoµi ra, níc ®îc chi phÝ cho
cho c«ng t¸c ch÷a ch¸y, röa ®êng phè, tíi c©y …
HÖ thèng m¹ng cÊp níc khu d©n c hoÆc nhµ m¸y lµ mét tæ hîp c«ng
tr×nh kü thuËt sö dông ®Ó thu gom, lµm s¹ch níc, b¶o qu¶n dù tr÷ vµ vËn
chuyÓn níc ®Õn ®Þa ®iÓm tiªu thô. §Ó vËn chuyÓn níc cÇn cã m¹ng ®-
êng èng.
S¬ ®å m¹ng tuyÕn èng - ®ã lµ gi¶i ph¸p thiÕt kÕ dùa trªn c¬ së kinh
tÕ kü thuËt cña hÖ thèng nµy hoÆc hÖ thèng kh¸c. Trªn ®êng èng cÊp níc
gåm cã: c¸c c«ng tr×nh thu gom níc, c¸c tr¹m b¬m, c¸c hè l¾ng g¹n ®Çu
vµo, c¸c phin läc, ®êng èng, giÕng, c¸c trô ®ì vµ c¸c thiÕt bÞ phô kiÖn
trªn ®êng èng. §êng èng cã c¸c lo¹i ®êng kÝnh kh¸c nhau vµ ®îc lµm tõ
c¸c vËt liÖu kh¸c nhau nh èng gang víi c¸c phô kiÖn chÞu ®îc ¸p lùc tíi 16
kG/cm2, èng thÐp cã thÓ chÞu ®îc ¸p lùc cao h¬n 200 kG/cm2, èng ami¨ng
tuú ®êng kÝnh vµ chiÒu dµy cã thÓ chÞu ®îc ¸p lùc tíi 12 kG/cm2, èng
BTCT ¸p lùc, èng nhùa tæng hîp thêng chÞu ¸p lùc kh«ng lín h¬n 6 kG/cm2,
èng gç, èng thuû tinh cã thÓ chÞu ®îc ¸p lùc tíi 8 kG/cm2.
1.2 M¹ng tho¸t níc
Níc th¶i gåm cã níc th¶i sinh ho¹t, níc th¶i s¶n xuÊt vµ níc ma.
C¸c c«ng tr×nh trªn m¹ng tho¸t níc thêng cã: c¸c giÕng th¨m, hè ga,
hÖ thèng c«ng tr×nh xö lý níc th¶i (tuú thuéc vµo ph¬ng ph¸p xö lý), c¸c
tr¹m b¬m, ®êng èng, kªnh dÉn vµ c¸c phô kiÖn trªn tuyÕn. §êng èng tho¸t
níc ®îc lµm tõ: bª t«ng, BTCT cã ®êng kÝnh tõ 300 ÷ 3.000 mm, cªramic
cã ®êng kÝnh tõ 125 ÷ 600 mm, èng ami¨ng kh«ng ¸p ®êng kÝnh tõ 100
÷ 600 mm.
1.3 M¹ng cÊp khÝ ®èt
§êng èng cÊp khÝ ®èt thêng sö dông èng thÐp kh«ng mèi nèi c¸n
nãng, ®êng kÝnh tõ 57 ÷ 426 mm; èng thÐp hµn ®iÖn ®êng kÝnh tõ 426
÷ 1.620 mm víi chiÒu dµy thµnh 7 ÷ 16 mm; thÐp kh«ng mèi nèi c¸n
nguéi cã ®êng kÝnh ngoµi 4 ÷ 200 mm chiÒu dµi tõ 1,5 ÷ 9 m.

1
1.4 M¹ng cÊp ®iÖn
C¸p ®iÖn cã thÓ ®îc l¾p ®Æt trong ®Êt, trong hµo díi c¸c th¶m thùc
vËt vØa hÌ, däc nhµ vµ díi vØa hÌ; c¸p ®iÖn kh«ng nªn ®Æt díi c«ng tr×nh
x©y dùng hoÆc díi c¸c c«ng tr×nh hiÖn cã, còng kh«ng nªn ®Æt c¾t qua
tÇng hÇm vµ c¸c phßng kho. Khi quy ho¹ch c¸c khu d©n c míi nªn ®Æt
m¹ng c¸p ®iÖn trong c¸c tÇng hÇm nhµ cao tÇng; kh«ng nªn ®Æt qu¸ 6
c¸p cïng nhau, kho¶ng c¸ch gi÷a c¸c tuyÕn c¸p ph¶i ®Æt theo quy ®Þnh;
khi vît qua c¸c vËt c¶n nh c¾t qua phè, ®êng « t«, ®êng s¾t … c¸p cÇn
®îc ®Æt trong èng lång. C¸c hè th¨m, hé ®Êu nèi cÇn bè trÝ trªn c¸c vÞ
trÝ thay ®æi híng tuyÕn còng nh t¹i c¸c vÞ trÝ chuyÓn c¸p tõ c«ng tr×nh
vµo nÒn ®Êt.
1.5 M¹ng cÊp nhiÖt
Dïng ®Ó vËn chuyÓn, cung cÊp nhiÖt tõ tr¹m trung t©m cho c¸c nhu
cÇu tiªu dïng nh sëi Êm, th«ng giã, cÊp níc nãng còng nh cho c¸c nhu cÇu
s¶n xuÊt c«ng nghiÖp.
1.6 M¹ng truyÒn tin, truyÒn h×nh …

2. Bè trÝ trong ®« thÞ:


2.1 Bè trÝ m¹ng kü thuËt ngÇm vµ ®êng èng trong mÆt b»ng
Khi x©y dùng míi hoÆc c¶i t¹o khu d©n c, c¸c thiÕt bÞ cña chóng,
theo nguyªn t¾c ®îc thiÕt kÕ trong d¹ng tæ hîp c¸c hÖ thèng cÊp níc,
tho¸t níc, cÊp nhiÖt, khÝ ®èt, cÊp ®iÖn… Trong ®ã m¹ng ngÇm còng cÇn
®îc thiÕt kÕ nh hÖ thèng thiÕt bÞ tæ hîp kÕt nèi chóng víi c¸c chi tiÕt
trong mÆt c¾t ngang ®êng ®ang thiÕt kÕ, víi m¹ng giao th«ng vµ c¸c
tuyÕn ®êng xe ch¹y trong khu vùc.
§Ó cÊp níc, khÝ ®èt, nhiÖt vµ n¨ng lîng ®iÖn cho c¸c vïng ®« thÞ,
m¹ng kü thuËt ngÇm cÇn ®îc bè trÝ tríc khi b¾t ®Çu x©y dùng c¸c c«ng
tr×nh cña khu d©n c: m¹ng líi ®êng trôc ®« thÞ vµ ®êng liªn vïng däc
phè, m¹ng líi ph©n nh¸nh däc c¸c ®êng xe ch¹y liªn vïng.
Khi v¹ch tuyÕn ®êng trôc m¹ng ngÇm cÇn tÝnh ®Õn c¸c gi¶i ph¸p
kiÕn tróc quy ho¹ch khu d©n c, kÝch thíc c¸c ®êng trôc giao th«ng ph©n
khu, ®Æc ®iÓm m¹ng líi giao th«ng, ®Þa h×nh, vÞ trÝ c¸c hå ao vµ tÊt
nhiªn c¸c hé tiªu thô níc, nhiÖt, khÝ ®èt vµ ®iÖn n¨ng lín. Theo nguyªn
t¾c m¹ng ®êng trôc ngÇm ®îc v¹ch tuyÕn qua c¸c vïng d©n c ®«ng ®óc
theo híng ®Õn c¸c hé tiªu thô níc lín. M¹ng ®êng trôc ngÇm ®« thÞ ®îc

2
bè trÝ däc trôc ®êng giao th«ng trong c¸c tuyÕn chuyªn dïng ®îc t¸ch
riªng cho chóng, cßn c¸c m¹ng ngÇm ph©n vïng - däc phè d©n c vµ ®êng
xe ch¹y. Trong ®ã cÇn cè g¾ng thiÕt kÕ ®ång bé m¹ng ngÇm trong mét
®êng hµo, trong mét kªnh hoÆc Tuynel kü thuËt. §ã lµ c¸c biÖn ph¸p tiªn
tiÕn l¾p ®Æt m¹ng kü thuËt ngÇm (Trªn h.2.1. tr×nh bµy tuyÕn m¹ng
ngÇm t¹i khu vùc ®«ng d©n c).
Theo quan ®iÓm kinh tÕ, m¹ng kü thuËt ngÇm ph©n khu cÇn thiÕt
kÕ sao cho chiÒu réng tuyÕn khu vùc chóng phôc vô b»ng chiÒu réng vïng
gi÷a c¸c ®êng trôc (0,8 ÷ 1,4km).
M¹ng ngÇm cÊp níc, cÊp nhiÖt khu vùc vµ ®« thÞ cè g¾ng v¹ch
tuyÕn theo ®Þa h×nh cã cao ®é lín h¬n, cßn ®êng èng dÉn khÝ ®èt
thÊp ¸p - theo ®Þa h×nh cao ®é thÊp h¬n. §iÒu ®ã cho phÐp sö dông tèt
h¬n ¸p lùc trong m¹ng. §Ó ®¶m b¶o ¸p lùc trong m¹ng líi ph©n bè ®Òu vµ
ng¨n ngõa gi¸n ®o¹n sù lµm viÖc cña chóng khi cã sù cè, nh÷ng ®êng
trôc chuyÓn tiÕp chÝnh tèt nhÊt liªn kÕt b»ng c¸c lanh t«.

H.2.1. V¹ch
tuyÕn m¹ng c«ng
tr×nh ngÇm theo
khu vùc d©n c.
1- m¹ng kü thuËt
®« thÞ; 2- m¹ng khu
vùc; 3- m¹ng ph©n
khu; 4- giíi h¹n côm
d©n c; 5- c¸c ®êng
trôc giao th«ng.
S¬ ®å m¹ng ngÇm
khu vùc d©n c cÇn dù kiÕn kh¶ n¨ng x©y dùng c«ng tr×nh theo giai ®o¹n
còng nh viÖc më réng vµ söa ch÷a chóng.
Khi x©y dùng c¸c vïng ®« thÞ míi, cã c¸c phè trång c©y xanh vµ c¸c
vïng kh«ng cã quy ho¹ch nhµ ë, m¹ng ngÇm bè trÝ bªn ngoµi tuyÕn xe
ch¹y - díi c¸c tuyÕn c©y xanh vµ díi vØa hÒ. Khi c¶i t¹o c¸c khu d©n c ®«

3
thÞ cò còng nh khi x©y dùng míi c¸c vïng cã c¸c phè chiÒu réng kh«ng lín,
m¹ng kü thuËt ngÇm ®îc bè trÝ díi c¶ phÇn ®êng xe ch¹y.
ViÖc bè trÝ t¸ch rêi m¹ng ngÇm ®îc thiÕt kÕ cã xÐt ®Õn niªn h¹n sö
dông cña chóng. VÝ dô, m¹ng c¸p ngÇm yªu cÇu thêng xuyªn ®µo lªn
trong qu¸ tr×nh khai th¸c, ®îc bè trÝ, theo nguyªn t¾c, trong tuyÕn vØa
hÌ. M¹ng ®êng èng, kªnh tho¸t níc, ®êng èng cÊp nhiÖt, khÝ ®èt cã thêi
h¹n sö dông dµi ®îc bè trÝ díi c¸c tuyÕn trång c©y xanh, cßn trong trêng
hîp, nÕu chiÒu réng cña chóng kh«ng ®ñ - bè trÝ ë phÇn gi÷a ®êng phè.
MÆt c¾t ngang tuyÕn phè ®îc thiÕt kÕ cã xÐt ®Õn nh÷ng nguyªn
t¾c sau. ChiÒu réng vØa hÌ cho mét tuyÕn vît ngÇm lÊy b»ng 0,75m.
Trong tuyÕn vØa hÌ hoÆc vïng trång cá l©n cËn trªn kho¶ng c¸ch Ýt nhÊt
0,5m c¸ch chØ giíi ®êng ®á, bè trÝ c¸p ®iÖn ¸p thÊp (tÝn hiÖu b¸o ch¸y,
ra®i«, tivi, ®êng d©y th«ng tin gi÷a c¸c thµnh phè vµ nh÷ng ®êng d©y
c«ng dông ®Æc biÖt), sau ®ã - c¸p ®iÖn tho¹i víi kho¶ng gi¸n ®o¹n 0,5 ÷
0,6m - c¸p ®éng lùc ®iÖn ¸p tíi 10KV. C¸p ®iÖn mét chiÒu («t« ®iÖn,
mªtr«, tµu ®iÖn) bè trÝ trªn kho¶ng c¸ch 0,5m c¸ch mÐp ngoµi c¸p ®éng
lùc, cßn c¸p ®êng chuyÒn t¶i cao ¸p ®iÖn thÕ 35KV ®îc bè trÝ trong
tuyÕn trång c©y xanh hoÆc díi tuyÕn xe ch¹y víi kho¶ng c¸ch kh«ng nhá
h¬n 2m c¸ch m¹ng kü thuËt ngÇm l©n cËn. C¸c m¹ng ngÇm cßn l¹i ®îc bè
trÝ trong mÆt b»ng c¸ch chØ giíi ®êng ®á ®Õn trôc ®êng theo chiÒu
s©u ®Æt mãng t¨ng dÇn (h.2.2).

H.2.2. C¸c ph¬ng ¸n a vµ δ ph©n vïng ®øng vµ ngang.

1- c¸p thÊp ¸p; 2- c¸p th«ng


tin; 3- c¸p ®éng lùc; 4- ®êng
èng dÉn nhiÖt; 5- ®êng èng
dÊn khÝ ®èt; 6- m¹ng tho¸t
níc ma; 7- ®êng èng dÉn níc;
8- kªnh tho¸t níc sinh ho¹t; 9-
®êng èng ph©n phèi níc; 10- m¹ng ®êng trôc; 11- c¸p.
Khi bè trÝ t¸ch biÖt m¹ng kü thuËt ngÇm trong mÆt c¾t tuyÕn phè
vµ qu¶ng trêng nªn tham kh¶o c¸c yªu cÇu cña XNIP II-K.3-62 (b¶ng 2.1).

4
§Ó t¨ng ®é tin cËy ®¶m b¶o c¸c nhu cÇu cho c¸c hé tiªu thô níc,
nhiÖt vµ khÝ ®èt chÝnh, ®«i khi ph¶i bè trÝ hai hoÆc nhiÒu h¬n tuyÕn
song song b»ng c¸ch dù kiÕn sè lîng tuyÕn tèi thiÓu kh¶ dÜ. Møc ®é cÇn
thiÕt m¹ng ngÇm kÐp ®îc x¸c ®Þnh b»ng sù so s¸nh kinh tÕ kü thuËt hai
ph¬ng ¸n cã xÐt ®Õn chiÒu réng tuyÕn phè. ChiÒu réng tuyÕn phè trong
c¸c giíi h¹n ®êng ®á lµ (tèi thiÓu): ®êng trôc nèi c¸c ®« thÞ 45m, liªn
vïng 35m, trong khu vùc khi cã nhµ cao tÇng 24m vµ khi cã nhµ thÊp
tÇng 15m.
Tån t¹i nhiÒu ph¬ng ph¸p x¸c ®Þnh sù cÇn thiÕt l¾p ®Æt m¹ng kü
thuËt kÐp ngÇm. §Ó ®¬n gi¶n lêi gi¶i bµi to¸n nµy, trong tÝnh to¸n cã thÓ
chØ lÊy chiÒu dµi phÇn ®Çu vµo n»m gi÷a c¸c tuyÕn kÐp, kh«ng tÝnh
®Õn c¸c phÇn ®Çu vµo thùc tÕ nh nhau trong c¶ hai ph¬ng ¸n l¾p ®Æt
(h.2.3). Trong trêng hîp ®ã, ®¬n gi¶n lµ x¸c ®Þnh chiÒu dµi tuyÕn vµo
v× m¹ng thêng l¾p ®Æt song song vãi trôc tuyÕn phè. TÝnh kinh tÕ cña
viÖc l¾p ®Æt m¹ng kÐp ®îc B.B. Sªxtokoe khuyªn x¸c ®Þnh theo c«ng
thøc sau:
S1 + S2 - S ≤ ∑nl '
S' (2.1)
Trong ®ã S1 vµ S2- Gi¸ thµnh l¾p ®Æt 1km tuyÕn kÐp cã giÕng
th¨m vµ phô kiÖn, tÝnh theo VN§; S - Còng vËy, tuyÕn ®¬n; ∑nl '
S'- Gi¸
thµnh 1km ®o¹n tuyÕn ®Çu vµo gi÷a c¸c tuyÕn kÐp t¹i khu vùc, VN§ (n-
sè lîng tuyÕn vµo; l’- chiÒu dµi tuyÕn vµo).

B¶ng 2.1
Kho¶ng c¸ch th«ng thuû

5
Tríc Tíi ®êng ray §Õn cét Tíi têng §Õn §Õn §Õn
khi gÇn nhÊt hoÆc trô ®êng ®¸y hµn thµn
§êng s¾t TuyÕn
c¾t m¹ng líi ngÇm khèi g h bê
(nhng ®êng
mãng ®iÖn hoÆc trô ®Êt c© ®¸
kh«ng tµu
M¹ng ngÇm nhµ chiÕu tuyÕn ®¾ y
nhá h¬n ®iÖn
vµ s¸ng, èng dÉn p
chiÒu
c«ng m¹ng (cïng cao hoÆ
s©u hµo
tr×nh liªn quan ®é hoÆc c
tõ ch©n
vµ c¸p thÊp h¬n mÐ
khèi
th«ng tin nÒn) p
®¾p)
kªnh
§êng èng dÉn níc kªnh 5 3,2 2 1,5 5 1 1,5 2
tho¸t hoÆc dßng níc:
Kh«ng ¸p 3 3,2 1,5 3 3 1 1,5 1,5
Cã ¸p 5 3,2 2 1,5 5 1 1,5 2
§êng èng dÉn nhiÖt (tõ t-
êng kªnh) 5 3,2 2 1,5 2 1 2 1,5
§êng èng dÉn khÝ ®èt ¸p
lùc thÊp (tíi 0,05 kG/cm2) 2 3 2 0,5 3 1 1,5 1,5
¸p lùc trung b×nh tõ 0,05
÷ 3 kG/cm2 5 4 2 0,5 5 2 1,5 2
cao ¸p trªn 3 tíi 6 kG/cm2 9 7 3 0,5 10 5 1,5 2
cao ¸p trªn 6 tíi 12 kG/cm2 1 10 3 0,5 15 7 1,5 -
§êng èng dÉn níc nãng 5 3,2 2 1,5 3 2,5 1,5 1,5
M¬ng tho¸t níc 3 3,2 2 1,5 1 1 1,5 1,5
C¸p dßng thÊp ¸p vµ 3 2,2 2 0,5 0,5 1 2 1,5
®éng lùc 0,
6

Sù kh¸c nhau gi÷a vÕ tr¸i vµ vÕ ph¶i cña c«ng thøc (2.1) kho¶ng 20% vµ
lín h¬n chøng tá vÒ tÝnh kinh tÕ hoÆc kh«ng kinh tÕ cña ph¬ng ¸n. NÕu
sù chªnh lÖch nhá h¬n 20% th× cÇn thµnh lËp 2 ph¬ng ¸n ®å ¸n kÌm
theo dù to¸n.

2.2 §é s©u ®Æt m¹ng kü thuËt ngÇm vµ sù giao c¾t cña chóng.
Khi bè trÝ m¹ng kü thuËt ngÇm trong mÆt c¾t tuyÕn phè cÇn
dù kiÕn ph©n vïng kh«ng nh÷ng theo ph¬ng ngang mµ cßn theo ph¬ng
®øng. Thêng hay x¶y ra sù ph©n vïng theo híng ®øng m¹ng líi ph©n
nh¸nh v× khi ®ã ®¶m b¶o gi¶i quyÕt hîp lý viÖc bè trÝ tuyÕn vµo vµ sù
giao c¾t m¹ng ngÇm ë c¸c cao ®é kh¸c nhau. Khi ph©n vïng theo híng

6
®øng còng cã 2 ph¬ng ¸n l¾p ®Æt m¹ng ngÇm - cã hoÆc kh«ng cã m¹ng
kÐp (xem c«ng thøc 2.1).
§é s©u ®Æt m¹ng ngÇm dù kiÕn cã tÝnh ®Õn ®Æc ®iÓm c«ng
nghÖ, ®iÒu kiÖn ®Þa chÊt thuû v¨n vµ ®Þa h×nh, còng nh c¸c ph¬ng
ph¸p x©y dùng chóng.
§é s©u ®Æt m¹ng ngÇm lín nhÊt lµ m¹ng ngÇm tho¸t níc (6,5 ÷ 8m).
M¹ng cÊp nhiÖt ®îc bè trÝ cao h¬n kªnh tho¸t níc, ®êng èng dÉn níc vµ
®êng èng dÉn khÝ ®èt. §é s©u ®Æt ngÇm nhá nhÊt lµ c¸p dßng thÊp vµ
c¸p ®éng lùc.
§iÒu kiÖn ®Þa chÊt thuû v¨n cã ý nghÜa lín khi x¸c ®Þnh ®é s©u
®Æt m¹ng ngÇm. VÝ dô, ®é s©u ®Æt m¹ng kªnh tho¸t níc sinh ho¹t trong
®Êt ®Êt no níc (khi mùc níc ngÇm cao) kh«ng ®îc vît qu¸ 6,5 ÷ 7m trong
®Êt kh« 7,5 ÷ 8m.Trong ®¸ ®é s©u ®Æt m¹ng ngÇm cã thÓ lÊy nhá h¬n
so víi ®é s©u ®Æt chóng trong c¸c ®Êt kh¸c.
ViÖc xÐt ®Õn ®Þa h×nh khu vùc lµ cÇn thiÕt khi x¸c ®Þnh chiÒu
s©u ®Æt m¹ng kü thuËt ngÇm. VÝ dô, khi ®Þa h×nh b»ng ph¼ng ®é
s©u ch«n mãng cho m¹ng kªnh tho¸t níc tù ch¶y
(sinh ho¹t, c¸c ho¹t ®éng kh¸c), c¸c dßng ch¶y vµ
c¸c m¬ng tho¸t níc buéc ph¶i t¹o ®é dèc t¨ng dÇn
tõ vÞ trÝ ®Çu ®Õn vÞ trÝ tho¸t.
Trong tÊt c¶ c¸c trêng hîp, ®é s©u ®Æt m¹ng
ngÇm ®îc dù kiÕn cã xÐt ®Õn ®é s©u ®ãng b¨ng
cña ®Êt t¹i vÞ trÝ cô thÓ vµ ng¨n ngõa sù ph¸ ho¹i tÜnh häc vµ ®éng häc
tõ mÆt ®Êt. Khi thiÕt kÕ m¹ng ngÇm, chiÒu s©u ®Æt ngÇm kh«ng nªn
lÊy nhá h¬n sè liÖu ttrong b¶ng 2.2.
B¶ng 2.2. ChiÒu s©u nhá nhÊt ®Æt m¹ng ngÇm tÝnh tõ ®Ønh
cña chóng
M¹ng ngÇm §é s©u tèi thiÓu

7
§êng èng dÉn níc khi ®êng kÝnh èng, tíi ThÊp h¬n ®é s©u ®ãng b¨ng
300mm 20cm
Tõ 300 ®Õn 600mm Cao h¬n ®é s©u ®ãng b¨ng
0,25 ®êng kÝnh èng
Lín h¬n 600mm Còng vËy, 0,5 ®êng kÝnh
Kªnh tho¸t níc, khi ®êng èng tíi èng
500mm Cao h¬n ®é s©u ®ãng b¨ng
Lín h¬n 500mm 0,3m
Còng vËy, 0,5 nhng kh«ng
§êng èng dÉn khÝ ®èt, khÝ Èm nhá h¬n 0,7m tõ cèt quy ho¹ch
KhÝ kh« trong ®Êt kh«ng tr¬ng në díi vïng ThÊp h¬n ®é s©u ®ãng
xe ch¹y, cã mÆt ®êng hoµn thiÖn b¨ng
MÆt ®êng kh«ng hoµn thiÖn
§êng èng dÉn nhiÖt, khi ®Æt trong 0,8m
r·nh (m¸ng) 0,9m
Khi kh«ng cã m¸ng 0,5m
C¸p
Ngoµi tuyÕn xe ch¹y 0,7m
Khi c¾t qua ®êng 0,7m
1m
Khi l¾p ®Æt t¸ch biÖt, ®é s©u ®Æt m¹ng ngÇm cÇn lÊy nhá nhÊt
theo tÝnh to¸n.
Khi c¾t qua m¹ng ngÇm, kho¶ng c¸ch nhá nhÊt gi÷a chóng theo
chiÒu ®øng (th«ng thuû) lÊy tõ 15 ®Õn 40cm phô thuéc vµo vËt liÖu èng
vµ c«ng n¨ng m¹ng ngÇm. Khi m¹ng líi dÉn níc giao c¾t víi kªnh tho¸t níc,
tríc tiªn tÝnh ®Õn ®iÒu kiÖn vÖ sinh ph¶i l¾p ®Æt chóng trong èng lång
(èng hép). Trong trêng hîp cã kh¶ n¨ng bè trÝ “®¶o chiÒu”, èng lång cã
thÓ kh«ng lµm. Khi giao c¾t c¸p, c¸p ®éng lùc cÇn bè trÝ thÊp h¬n c¸p
th«ng tin.

2.3 Bè trÝ tæng hîp m¹ng ngÇm trong c¸c vïng x©y dùng míi.
Khi thiÕt kÕ c¸c côm d©n c , ngêi ta thµnh lËp s¬ ®å bè trÝ tæng hîp
m¹ng kü thuËt ngÇm trªn mÆt b»ng tû lÖ 1:500, 1:1.000 vµ 1:2.000. Bè
trÝ m¹ng ngÇm t¸ch biÖt theo tõng tuyÕn phè ®îc thiÕt kÕ trªn c¬ së sè
liÖu tr¾c ®Þa theo tû lÖ 1:500 tu©n thñ c¸c ký hiÖu quy íc ®· lùa chän,

8
b»ng c¸ch t¸ch c¸c vïng cho m¹ng ®êng trôc vµ m¹ng nh¸nh. Theo tõng
tuyÕn phè thµnh lËp 1- 2 mÆt c¾t ngang theo tû lÖ 1:50 hoÆc 1:100
(trong giíi h¹n ®êng ®á), trong ®ã cÇn chØ râ vÞ trÝ tÊt c¶ c¸c m¹ng thiÕt
kÕ míi còng nh m¹ng hiÖn cã.
Trªn h.2.4 tr×nh bµy s¬ ®å bè trÝ m¹ng ngÇm vµ mÆt c¾t ngang
theo tuyÕn ®êng xe ch¹y trong vïng x©y dùng míi.
Cao ®é cña m¹ng ngÇm ®îc x¸c ®Þnh kÕt hîp víi tr¾c däc (h.2.5) víi
tû lÖ trôc ngang 1:1.000 vµ trôc ®øng 1:100 hoÆc 1:200.
Khi thµnh lËp s¬ ®å bè trÝ tæng hîp m¹ng ngÇm (h.2.4) sö dông s¬
®å l¾p ®Æt tõng lo¹i m¹ng ngÇm cña c¸c c¬ quan qu¶n lý chuyªn ngµnh
®« thÞ ®Ó kÕt hîp chóng víi nhau. §ång thêi tiÕn hµnh ph©n vïng m¹ng
ngÇm vµ thiÕt kÕ c¸c s¬ ®å nguyªn lý giao c¾t m¹ng víi c¸c c«ng tr×nh
ngÇm ®« thÞ (®êng vît ngÇm, tunel giao th«ng ngÇm, c«ng tr×nh ga vµ
®êng tµu ®iÖn ngÇm ®Æt n«ng v.v.).
Trong x©y dùng hiÖn ®¹i, c¸c khu d©n c kÕt hîp khi quy ho¹ch tù do
côm d©n c trong tiÓu khu, ngêi ta trang bÞ tÊt c¶ c¸c lo¹i m¹ng kü thuËt
tiÖn Ých - ®êng èng cÊp níc, tho¸t níc, cÊp nhiÖt, khÝ ®èt vµ cÊp ®iÖn.
Liªn quan ®Õn ®iÒu ®ã, tèt nhÊt thiÕt kÕ ®ång bé m¹ng ngÇm trong
mét ®êng hµo, trong mét kªnh hoÆc trong ®êng èng chung. Trong giíi
h¹n vïng khu vùc d©n c, th«ng thêng bè trÝ m¹ng nh¸nh, tuyÕn vµo hé tiªu
thô (®êng èng dÉn níc, khÝ ®èt, nhiÖt, ®iÖn), cöa tho¸t (kªnh tho¸t níc
sinh ho¹t) vµ m¹ng tho¸t níc ma.
Do c«ng tr×nh m¹ng kü thuËt ngÇm ®« thÞ yªu cÇu kinh phÝ ®Çu t
lín, vÊn ®Ò luËn chøng kinh tÕ gi¶i ph¸p chÊp nhËn cÇn ®a ra ý nghÜa gi¸
trÞ ®Çu tiªn. XÐt ®Õn kinh nghiÖm thiÕt kÕ, x©y dùng vµ khai th¸c m¹ng
ngÇm, gi¶i ph¸p thiÕt kÕ cÇn nªu ra c¸c quan ®iÓm kinh tÕ sau ®©y:
1- Sù kÕt hîp phÇn lín c¸c m¹ng nh¸nh trong mét kªnh hoÆc tuyÕn
èng chung (trong trêng hîp cùc h¹n - bè trÝ trong mét ®êng hµo) kÕt hîp
c¸c tuyÕn vµo hé tiªu thô ng¾n nhÊt.
2- Sö dông tÇng hÇm kü thuËt cña toµ nhµ cho viÖc l¾p ®Æt m¹ng
®Êu nèi víi m¹ng bªn trong.
3- Khi kh«ng cã tÇng hÇm (khi mùc níc ngÇm cao hoÆc ®iÒu kiÖn
®Þa chÊt kü thuËt xÊu), bè trÝ t¸ch biÖt trong c¸c khu vùc cÇu thang, c¸c
côm cÊp nhiÖt …

9
Trªn h.2.6 tr×nh bµy mÆt b»ng mét phÇn khu d©n c, trong ®ã bè trÝ
m¹ng tho¸t níc sinh ho¹t theo 2 ph¬ng ¸n. Trong ph¬ng ¸n thø nhÊt (®êng
®øt ®o¹n), tuyÕn ®îc thiÕt kÕ khi kh«ng cã tÇng hÇm kü thuÊt trong nhµ,
cßn trong ph¬ng ¸n thø hai (®êng ®Ëm) tuyÕn ®îc thiÕt kÕ xuÊt ph¸t tõ
®iÒu kiÖn c¸c ng«i nhµ cã tÇng hÇm. DÔ dµng nhËn thÊy r»ng, theo ph-
¬ng ¸n 2 chiÒu dµi m¹ng vµ sè lîng hè ga Ýt h¬n nhiÒu. Gi¸ thµnh c«ng
tr×nh m¹ng kü thuËt theo ph¬ng ¸n 2 kho¶ng 2 lÇn nhá h¬n ph¬ng ¸n 1.
CÇn nhÊn m¹nh r»ng, x©y dùng tÇng hÇm kü thuËt trong c¸c ng«i nhµ th-
êng kh«ng t¨ng gi¾ thµnh ®¸ng kÓ.
Ngêi ta ®· chøng minh tÝnh hiÖu qu¶ cña viÖc l¾p ®Æt kÕt hîp m¹ng
ngÇm trong tÇng hÇm kü thuËt hoÆc ë c¸c hµnh lang nhµ c«ng n¨ng kh¸c
nhau còng nh gi÷a c¸c ng«i nhµ.
Trªn h.2.8 tr×nh bµy kÕt qu¶ ph©n tÝch kinh tÕ cho thÊy r»ng, gi¸
thµnh nhá nhÊt x©y dùng 1m m¹ng kü thuËt ®¹t ®îc khi l¾p ®Æt chóng
theo tÇng hÇm kü thuËt (67 róp 17 k.) vµ theo c¸c hµnh lang kü thuËt cña
tÇng hÇm (84 róp 77k). Gi¸ thµnh cao nhÊt nhËn ®îc khi l¾p ®Æt chóng
theo m¹ng ngoµi t¸ch biÖt (102 róp 38k.) vµ khi l¾p ®Æt chóng theo hµnh
lang kü thuËt tÇng 1 trong c¸c r·nh díi ®Êt (118 róp 83k.) Gi¸ thµnh x©y
dùng 1m m¹ng khi l¾p ®Æt chóng trong tuyÕn kªnh BTCT chung nöa ®µo
vµ kh«ng ®µo lµ 143 róp 77k. NghÜa lµ lín h¬n rÊt nhiÒu so víi khi l¾p
®Æt chóng theo tÇng hÇm kü thuËt vµ theo hµnh lang kü thuËt. Tuy nhiªn
cÇn lu ý r»ng sù tiÕt kiÖm chÝnh khi sö dông ®èi víi viÖc l¾p ®Æt m¹ng
tÇng hÇm hoÆc hµnh lang kü thuËt ®¹t ®îc nhê gi¶m tèi thiÓu chiÒu dµi
cña chóng, sè lîng hè ga vµ giÕng th¨m còng nh nhê gi¶m gi¸ thµnh ®µo,
®¾p ®Êt.
2.4 §Æc ®iÓm bè trÝ m¹ng ngÇm trong c¸c vïng ®« thÞ cò.
X©y dùng ®« thÞ ë níc ta tríc ®©y ®îc thùc hiÖn kh«ng cã kÕ ho¹ch
thèng nhÊt vµ kh«ng tÝnh ®Õn t¬ng lai ph¸t triÓn. §« thÞ xuÊt hiÖn vµ
ph¸t triÓn chñ yÕu n¬i ngµnh c«ng nghiÖp ph¸t triÓn. C¬ së x©y dùng
®« thÞ hoÆc kh«ng cã hoÆc kh«ng theo quy luËt. M¹ng ngÇm ®« thÞ
ph¸t triÓn yÕu ít vµ bao gåm chñ yÕu tõ ®êng èng dÉn níc, tho¸t níc vµ
sau nµy lµ m¹ng c¸p ngÇm.
M¹ng ngÇm th«ng thêng ®îc bè trÝ díi phÇn ®êng xe ch¹y cña tuyÕn
phè, c¸c ®iÒu kiÖn vµ nguyªn t¾c kü thuËt l¾p ®Æt m¹ng ngÇm kh«ng
tån t¹i. ChØ cã c¸c d¹ng côc bé kh¸c nhau nh “vÞ trÝ khuyÕt tËt “ vµ “c¸c
10
yªu cÇu ®èi víi x©y dùng “. Bøc tranh nh vËy ®· tån t¹i trong nhiÒu ®«
thÞ kh«ng nh÷ng ë níc ta mµ cßn ë nhiÒu níc kh¸c.
ë níc Nga tríc c¸ch m¹ng ®· tån t¹i bøc tranh nh vËy.
ë Niu ¦íc m¹ng kªnh tho¸t níc chung cã ®é ch«n s©u lín nhÊt ®îc bè
trÝ gÇn chØ giíi ®êng ®á nhÊt, tÊt c¶ c¸c m¹ng ngÇm cßn l¹i bao gåm c¶
c¸c tuyÕn c¸p ®îc bè trÝ díi phÇn ®êng xe ch¹y. M¹ng c¸p thêng xuyªn
ph¶i söa vµ c¶i t¹o vµ hËu qu¶ lµ ph¶i ®µo xíi ¸o ®êng. TÝnh kh«ng hîp lÝ
cña gi¶i ph¸p nh vËy hoµn toµn râ rµng. T×nh tr¹ng t¬ng tù trong qu¸ khø
®Æc trng cho c¶ c¸c ®« thÞ lín nh Pari, Lu©n §«n, Viªn. Ngµy nay m¹ng
ngÇm ë c¸c níc ngoµi ®îc bè trÝ theo c¸c nguyªn t¾c míi – l¾p ®Æt kÕt
hîp trong mét ®êng hµo hoÆc trong mét tuyÕn èng chrung. Trªn h.2.9
tr×nh bµy m¹ng ngÇm bè trÝ ë tuyÕn phè chÝnh chiÒu réng 52m ( phÇn
®êng xe ch¹y 24m vµ hai vØa hÌ mçi bªn 14m). Tõ h×nh vÏ ta thÊy phÇn
m¹ng ngÇm cña mét bªn tuyÕn phè ®· ®îc c¶i t¹o vµ ®îc bè trÝ trong
mét tuyÕn chung.

3. c¸c ph¬ng ph¸p l¾p ®Æt:


3.1 L¾p ®Æt m¹ng ngÇm riªng rÏ vµ kÕt hîp ( trong mét tuyÕn
hµo)
L¾p ®Æt riªng rÏ m¹ng ngÇm tríc ®©y kh«ng l©u lµ kh¸ phæ biÕn.
Chóng ®îc sö dông cho c¶ ngµy nay, cô thÓ khi thay tuyÕn cò b»ng tuyÕn
míi. Tuy nhiªn khi x©y dùng míi tæ hîp khu d©n c (khu, tiÓu khu) còng nh
khi x©y dùng víi khèi lîng lín, sö dông ph¬ng ph¸p l¾p ®Æt m¹ng nh vËy
kh«ng hîp lý c¶ vÒ kü thuËt còng nh vÒ kinh tÕ. L¾p ®Æt riªng rÏ m¹ng
ngÇm yªu cÇu sù gi¸n ®o¹n lín gi÷a chóng còng nh khèi lîng c«ng t¸c ®Êt
lín so víi c¸c ph¬ng ph¸p l¾p ®Æt kh¸c. Ngoµi ra, c«ng viÖc do nhiÒu tæ
chøc ®¬n vÞ thùc hiÖn nhiÒu khi kh«ng thèng nhÊt vÒ tiÕn ®é, g©y c¶n
trë giao th«ng trªn tuyÕn phè trong nhiÒu ngµy. Trong ph¬ng ph¸p nµy,
chiÒu réng vïng l¾p ®Æt vµ chiÒu s©u l¾p ®Æt tõng m¹ng cÇn dù kiÕn
cã xÐt ®Õn ph¬ng ph¸p vµ tr×nh tù x©y dùng chóng còng nh sù gi¸n
®o¹n cho phÐp gi÷a chóng. Tríc tiªn cÇn cÇn l¾p ®Æt m¹ng ch«n s©u
sau ®ã m¹ng n«ng h¬n. ChiÒu réng vïng l¾p ®Æt m¹ng ®êng èng cÊp n-
íc, tho¸t níc vµ cÊp nhiÖt theo nguyªn t¾c ®îc x¸c ®Þnh b»ng kÝch thíc
c¸c hè ga vµ giÕng th¨m x©y dùng trªn chóng. ChiÒu réng vïng l¾p ®Æt
®êng èng khÝ ®èt thÊp ¸p ®êng kÝnh lín còng nh ®êng èng ®êng èng

11
khÝ ®èt trung vµ cao ¸p ®îc trang bÞ cöa van bè trÝ trong hè ga, th«ng
thêng ®îc x¸c ®Þnh theo c¸c nguyªn t¾c kü thuËt, phô thuéc vµo kho¶ng
c¸ch tõ nhµ ®Õn c«ng tr×nh.
L¾p ®Æt kÕt hîp m¹ng ngÇm trong mét ®êng hµo theo quan ®iÓm
kinh tÕ - kü thuËt hîp lý h¬n do dÉn ®Õn gi¶m khèi lîng c«ng t¸c ®Êt vµ
gi¶m gi¸ thµnh x©y dùng. VÝ dô, nÕu ®èi víi c¸c ®iÒu kiÖn nªu trªn
h.2.10a, khèi lîng ®µo lµ 14,2 m3 trªn 1m dµi l¾p ®Æt (h.2.10δ ) th× khi
l¾p ®Æt riªng rÏ lµ 19,9 m3 cho 1m dµi ®êng hµo.
Theo sè liÖu thùc tÕ, gi¸ thµnh x©y dùng m¹ng ngÇm khi l¾p ®Æt
chóng kÕt hîp trong mét ®êng hµo thÊp h¬n khi l¾p ®Æt riªng rÏ kho¶ng
15 ÷ 30%, cßn khèi lîng c«ng t¸c ®Êt gi¶m kho¶ng 35 ÷ 40%. Nh÷ng n¨m
gÇn ®©y viÖc l¾p ®Æt kÕt hîp ®îc thùc hiÖn ë nhiÒu ®« thÞ c¸c níc.
Khi thiÕt kÕ l¾p ®Æt m¹ng ngÇm trong mét hµo, chóng thêng ®îc bè
trÝ song song víi nhau b»ng c¸ch cho ®é dèc nh nhau ngo¹i trõ tuyÕn
tho¸t níc. Kho¶ng c¸ch gi÷a c¸c m¹ng trong trêng hîp nµy ®îc gi¶m bít,
cho phÐp gi¶m gi¸ thµnh x©y dùng.
C¸c vïng bè trÝ m¹ng ngÇm khi l¾p ®Æt kÕt hîp chóng trong mét ®-
êng hµo ®îc dù kiÕn cã xÐt ®Õn ®Æc ®iÓm c«ng nghÖ vµ nh÷ng sè liÖu
cho trong b¶ng 2.3. VÝ dô, ®êng èng cÊp nhiÖt, cÊp khÝ ®èt kh« thÊp ¸p
thêng ®îc l¾p ®Æt trong vïng ®«ng l¹nh cña ®Êt. Ngoµi ra, ®êng èng
cÊp nhiÖt th¶i nhiÖt vµo ®Êt c¶ vµo mïa ®«ng g©y t¸c ®éng ®Õn c©y
cèi vµ thùc vËt, ®îc ®Æt díi vØa hÌ.
MÆt c¾t ngang ®Æc trng cña tuyÕn phè cã m¹ng kü thuËt ngÇm cho
trong phô lôc 5.
B¶ng 2.2.
Kho¶ng c¸ch nhá nhÊt trong mÆt b»ng gi÷a c¸c m¹ng ngÇm
khi ®Æt chóng song song kÕt hîp trong mét ®êng hµo (theo kinh
nghiÖm x©y dùng ë Maxc¬va)

Kho¶ng c¸ch th«ng thuû, m

12
M¹ng kü thuËt
ngÇm §Õn §Õn §Õn §Õn ®-
®êng èng kªnh, ®êng èng êng èng
níc(thÐp) m¸ng khÝ ®èt cÊp nhiÖt
tho¸t níc (thÐp) (mÐp ngoµi
thµnh)
§êng èng níc (thÐp). 0,8 1-1,2 0,8 0,3
Kªnh hoÆc m¸ng
tho¸t níc 1-1,2 0,4 0,8 0,3
èng dÉn khÝ ®èt
(thÐp) ¸p lùc thÊp 0,8 0,4-
0,8 0,5
(®Õn 0,05 kG/cm )2
0,5
¸p lùc trung b×nh (lín
0,8 0,8 1
h¬n 0,05 ÷ 3 kG/cm ) 2
0,8 0,8 0,4- -
§êng èng cÊp nhiÖt
0,5
0,5-1
Ghi chó: 1. kho¶ng c¸ch nªu trong b¶ng dù kiÕn vÞ trÝ èng trªn mét
cao ®é hoÆc cao ®é kh¸c nhau kh«ng lín h¬n 0,4m; khi chªnh lÖch lín
h¬n, kho¶ng c¸ch ®îc t¨ng lªn.
2. §êng èng cÊp níc nªn bè trÝ cao h¬n ®êng èng tho¸t níc; khi chªnh
lÖch cao ®é lín h¬n 0,4m, kho¶ng c¸ch gi÷a chóng lÊy b»ng 1m; khi
chªnh lÖch cao ®« nhá h¬n hoÆc trªn cïng mét cao ®é, kho¶ng c¸ch lÊy
b»ng 1,2m

Kho¶ng c¸ch trong mÆt b»ng gi÷a c¸c tuyÕn èng (th«ng thuû), bè
trÝ ë c¸c ®é cao kh¸c nhau (h.2.11) ®îc x¸c ®Þnh theo c«ng thøc :
B = 0,2 + h + 0,2
(2.2)
Trong ®ã 0,2 - kho¶ng c¸ch n»m ngang tõ ch©n dèc bªn trong ®Õn
thµnh èng, m
h- chªnh lÖch cao ®é ®Æt tuyÕn èng;
0,2- kho¶ng c¸ch n»m ngang tõ mÐp m¸i dèc ®Õn thµnh ®êng èng
kh¸c.
Th«ng thêng m¸i dèc bªn trong lÊy víi ®é dèc 1:1 cßn chiÒu cao ®Çu
nh« nhá nhÊt h = 0,4m.
13
C¸c s¬ ®å l¾p ®Æt kÕt hîp rÊt ®a ®¹ng. Chóng phô thuéc vµo ý nghÜa,
c«ng n¨ng m¹ng ngÇm, sù kÕt hîp chóng trong ®êng hµo, kÝch thíc ®êng
èng vµ hè ga, ®iÒu kiÖn ®Þa chÊt c«ng tr×nh v.v.
Sù phøc t¹p trong thiÕt kÕ thêng do viÖc x©y dùng tuyÕn ph©n
nh¸nh cña ®êng èng (tuyÕn vµo hé tiªu thô cña ®êng èng cÊp níc, cÊp
nhiÖt, khÝ ®èt) vµ liªn kÕt mèi nèi víi chóng (cöa tho¸t kªnh tho¸t níc sinh
ho¹t vµ níc ma).

3.2 L¾p ®Æt m¹ng ngÇm trong Tuynel kü thuËt


L¾p ®Æt m¹ng ngÇm c«ng n¨ng kh¸c nhau trong mét ®êng hµo mÆc
dï hîp lý h¬n l¾p ®Æt riªng rÏ, tuy nhiªn viÖc tiÕp xóc ®êng èng víi ®Êt
gi¶m niªn h¹n sö dông cña chóng vµ cÇn ph¶i ®µo dì ¸o ®êng thêng
xuyªn, ®iÒu ®ã t¨ng kinh phÝ x©y dùng vµ khai th¸c m¹ng ngÇm.
Ngµy nay viÖc l¾p ®Æt m¹ng ngÇm trong mét Tuynel kü thuËt chung
®îc coi lµ ph¬ng ph¸p tiÕn tiÕn nhÊt. Trong c¸c ®êng èng nh vËy th«ng
thêng ®îc bè trÝ m¹ng cÊp níc, tho¸t níc ¸p lùc, cÊp nhiÖt, c¸p ®iÖn c«ng
n¨ng kh¸c nhau vµ ®«i khi c¶ ®êng èng cÊp khÝ ®èt.
L¾p ®Æt m¹ng ngÇm trong ®êng èng kÐo dµi tuæi thä cña chóng,
t¹o nªn ®iÒu kiÖn khai th¸c tèt h¬n, gi¶m viÖc ®µo xíi ¸o ®êng, qu¶ng tr-
êng rÊt nhiÒu, kh«ng ph¸ vì ®iÒu kiÖn chuyÓn ®éng giao th«ng trong c¸c
khu vùc ®«ng d©n.
Bªn c¹nh viÖc sö dông ®êng èng, ngµy nay trog nhiÒu ®« thÞ thÕ
giíi, ngêi ta l¾p ®Æt kÕt hîp m¹ng cÊp níc nãng vµ l¹nh còng nh m¹ng cÊp
nhiÖt trong kªnh kh«ng ®µo ngÇm t¹i c¸c tiÓu khu ®« thÞ..
§êng èng (vµ kªnh dÉn) cã thÓ lµ mét ®¬n nguyªn hoÆc hai ®¬n
nguyªn. Phæ biÕn h¬n c¶ lµ sö dông ®êng èng mét ®¬n nguyªn. M¹ng líi
®êng trôc kªnh tho¸t níc sinh ho¹t vµ níc ma cã ®êng kÝnh lín vµ yªu cÇu
®é dèc nhÊt ®Þnh khi l¾p ®Æt, bè trÝ chóng trong ®êng èng chung,
theo nguyªn t¾c kh«ng thùc hiÖn ®îc. Tuy nhiªn trong nhiÒu trêng hîp
m¹ng tho¸t níc ma vµ níc th¶i ®îc bè trÝ trong nÒn ®êng èng chung. C¸c
®êng èng ®îc trang bÞ chiÕu s¸ng, th«ng giã, ®Ìn tÝn hiÖu vµ c¸c c¬ cÊu
kh¸c ®¶m b¶o khai th¸c b×nh thêng c¸c tuyÕn ®Æt trong ®ã.
NÕu trong c¸c ®êng èng l¾p ®Æt tuyÕn cÊp khÝ ®èt kÕt hîp víi ®-
êng èng trßn dÉn níc vµ cÊp ®iÖn c«ng n¨ng kh¸c nhau, ®êng èng cÇn ®-
îc trang bÞ chiÕu s¸ng liªn tôc theo chØ dÉn chuyªn ngµnh vµ hÖ thèng

14
th«ng giã dßng cìng bøc. Trªn h.2.13 tr×nh bµy Tuynel kü thuËt chung
d¹ng hép ch÷ nhËt cho m¹ng ngÇm.
MÆt c¾t ngang ®êng èng chung sö dông trong thùc tÕ x©y dùng cã
sù ®a d¹ng rÊt lín. Trªn h.2.14 tr×nh bµy mÆt c¾t 2 ®êng èng tõ thùc tÕ
x©y dùng ë níc ngoµi (ë Lu©n §«n vµ Xiurich).
Khi thiÕt kÕ ®êng èng chung cho m¹ng ngÇm khu d©n c cã thÓ tham
kh¶o c¸c chØ dÉn cña CH 329-65 cña Liªn X« (cò).
Trong mÆt b»ng, tuyÕn èng cÇn ®Æt däc tuyÕn phè chÝnh song
song víi trôc phÇn ®êng xe ch¹y hoÆc chØ giíi ®êng ®á. Tèt nhÊt lµ bè
trÝ chóng trong tuyÕn kü thuËt, díi hµng c©y xanh hoÆc díi vØa hÌ. Sù
giao c¾t ®êng èng víi c¸c c«ng tr×nh kh¸c tèt nhÊt thùc hiÖn díi gãc
th¼ng.
Kho¶ng c¸ch (th«ng thuû) nhá nhÊt trong mÆt b»ng tõ ®êng èng
®Õn c¸c c«ng tr×nh kh¸c (theo m) nh sau:
Tíi ray biªn cña ®êng tµu ®iÖn 2
Tíi ray gÇn nhÊt cña ®êng s¾t kh«ng ch¹y ®iÖn 4, nhng
kh«ng nhá h¬n chiÒu
s©u ® êng hµo tõ
ch©n ®Êt ®¾p.
Nh trªn ®êng s¾t ch¹y ®iÖn 10
Tíi bê ®¸ ®êng « t« hoÆc ®êng phè 1,5
Tíi mÐp ngoµi r·nh bªn cña ®êng « t« 1
Tíi têng hoÆc trô ®êng èng 2
Tíi cét vµ trô m¹ng chiÕu s¸ng bªn ngoµi,
m¹ng tiÕp xóc vµ c¸p th«ng tin 1,5
Tíi c¸p ®ång th«ng tin kªnh ®iÖn tho¹i khèi
vµ tíi c¸p ®éng lùchiÖu ®iÖn thÕ tíi 35KV 1
Tíi ®êng èng cÊp níc 1,5
Tíi kªnh vµ m¸ng tho¸t níc 1
Tíi ®êng èng cÊp khÝ ®èt thÊp ¸p (tíi 0,05kG/cm2) 2
Tíi ®êng èng cÊp khÝ ®èt trung vµ cao ¸p (tíi 6 kG/cm2) 2
Tíi ®êng dÉn khÝ ®èt cao ¸p (6-12kG/cm2) 4
Tíi trôc th©n c©y cã rÔ kh«ng lín h¬n 5m theo ®êng kÝnh 2

15
Ghi chó: 1. Khi ®Æt ®êng èng thi c«ng b»ng ph¬ng ph¸p lé thiªn s©u
h¬n ®Õ mãng nhµ hoÆc mãng m¹ng kÜ thuËt, kho¶ng c¸ch trong mÆt
b»ng gi÷a c¸c kÕt cÊu x©y dùng cña ®êng èng vµ mãng nhµ hoÆc m¹ng
kÜ thuËt kh«ng nhá h¬n hiÖu sè ®é cao ch«n mãng cña chóng.
1. Trong ®iÒu kiÖn chËt chéi cho phÐp gi¶m kho¶ng c¸ch gi÷a ®êng
èng vµ c¸c c«ng tr×nh kh¸c vµ m¹ng kÜ thuËt khi ®iÒu kiÖn kÜ thuËt cho
phÐp, ®¶m b¶o x©y dùng vµ söa ch÷a c«ng tr×nh vµ söa chöa c«ng
tr×nh vµ ®êng èng kh«ng anû hëng sù lµm viÖc cña chóng vµ khi ®iÒu
kiÖn tho¶ thuËn bæ sung nh÷ng gi¶i ph¸p ®ã víÝ c¸c c¬ quan t¬ng øng.
Tr¾c däc ®êng èng cÇn ®¶m b¶o tho¸t tù ch¶y cho níc ngÇm vµ níc
sù cè vÒ ®iÓm thÊp h¬n, n¬i cã trang bÞ c¸c ph¬ng tiÖn ®Ó b¬m tho¸t
níc. M¸ng níc ®îc t¹o ®é dèc 2%.
§é s©u ®Æt ®êng èng cÇn dù kiÕn cã xÐt ®Õn chÕ ®é nhiÖt trong
èng, ®é s©u m¹ng kÜ thuËt vµ c¸c c«ng tr×nh kh¸c mµ ®êng èng c¾t
qua còng nh kh¶ n¨ng chÞu lùc cña kÕt cÊu x©y dùng.
KÝch thíc bªn trong ®êng èng cÇn lÊy theo ®iÒu kiÖn, sao cho
kho¶ng c¸ch gi÷a c¸c c¸p, c¸c ®êng èng vµ tõ chóng ®Õn kÕt cÊu x©y
dùng cña ®êng èng cho phÐp l¾p r¸p, kiÓm tra vµ söa ch÷a ®êng èng,
phô tïng, thiÕt bÞ vµ ®¶m b¶o kh¶ n¨ng co d·n nhiÖt ®êng èng.
Khi x¸c ®Þnh kÝch thíc bªn trong cña ®êng èng, chiÒu cao më hÇm
th«ng thuû lÊy Ýt nhÊt 180cm, cßn kho¶ng c¸ch n»m ngang th«ng thuû
gi÷a c¸c kÕt cÊu ( chiÒu réng më hÇm) khi bè trÝ chóng theo mét híng vµ
hai híng kh«ng nhá h¬n 80cm. Kho¶ng c¸ch gi÷a c¸c m¹ng líi l¾p ®Æt
bªn trong, c«ng n¨ng kh¸c nhau lÊy t¬ng øng víi chØ dÉn CH 329-65.
C¸c kÝch thíc c¬ b¶n cña kÕt cÊu ®Þnh h×nh còng nh kÝch thíc c¸c
bé phËn cña chóng cÇn dù tÝnh t¬ng øng víi c¸c yªu cÇu cña XNIP II-A.4-
62 ”HÖ m« ®un thèng nhÊt trong x©y dùng. Nh÷ng nguyªn t¾c thiÕt kÕ
c¬ b¶n”.
Theo kinh nghiÖm thiÕt kÕ cña viÖn thiÕt kÕ c«ng tr×nh Matxc¬va,
tèt nhÊt lùa chän c¸c kÝch thíc thèng nhÊt cho mÆt c¾t Tuynel kü thuËt
nh sau: chiÒu cao tõ 180-300cm víi kho¶ng chªnh cña c¸c cÊp lµ 30cm,
chiÒu réng tõ 170 ®Õn 270cm víi kho¶ng chªnh tõng cÊp lµ 20cm.
Khi tån t¹i sè lîng m¹ng ngÇm lín, kÓ c¶ ®êng kÝnh lín, ®Æc trng cho
c¸c vïng c«ng nghiÖp, vïng ®«ng d©n hoÆc cho c¸c nhµ m¸y c«ng
nghiÖp, tèt nhÊt sö dông ®êng èng hai ®¬n nguyªn (h.2.15).
16
Møc ®é hîp lý vÒ kinh tÕ - kü thuËt cña viÖc l¾p ®Æt m¹ng ngÇm
trong c¸c ®êng èng chung ®îc x¸c ®Þnh b»ng c¸ch ph©n tÝch so s¸nh
viÖc x©y dùng c¸c m¹ng ®ã theo ph¬ng ¸n l¾p ®Æt riªng rÏ.
Kinh nghiÖm thiÕt kÕ ë c¸c ®« thÞ lín níc ngoµi cho thÊy r»ng, x©y
dùng m¹ng ngÇm ®Æc biÖt hîp lý trong ®êng èng chung khi híng cña
chóng trïng nhau. Tríc tiªn ®iÒu ®ã phï hîp víi m¹ng cÊp nhiÖt, c¸p ®iÖn.
C¸c ph¬ng ¸n ®îc so s¸nh theo gi¸ thµnh x©y dùng c«ng tr×nh m¹ng
ngÇm (ph¬ng ¸n I - l¾p ®Æt m¹ng trong ®êng èng chung, ph¬ng ¸n II -
l¾p ®Æt riªng rÏ tÊt c¶ c¸c m¹ng). Gi¸ thµnh thèng nhÊt l¾p ®Æt m¹ng ®-
îc x¸c ®Þnh theo ®¬n gi¸ cã tÝnh ®Õn ®iÒu kiÖn khu vùc cô thÓ.

4. C¸c c«ng tr×nh vµ thiÕt bÞ trªn Tuynel kü thuËt.


4.1. Hè van trªn Tuynel kü thuËt.
§Ó ®a vµo m¹ng hoÆc ra khái m¹ng ngÇm vµ ®Ó b¶o hµnh chóng,
trªn ®êng èng bè trÝ c¸c hè van. Khi kh«ng cã hè van, m¹ng ngÇm ®i ra
tõ c¸c ®êng èng qua hè th¨m, mét trong sè buång kÕt nèi víi ®êng èng
tiÓu vïng víi ®êng trôc.
Ph©n nh¸nh vµ liªn kÕt ®êng èng vµ c¸p trong ®êng èng ®îc thùc
hiÖn trong d¹ng nót chuyÓn ®æi. TÊt c¶ thiÕt bÞ cña nh÷ng nót ®ã ®îc
bè trÝ trong hè van. C¸c nót chuyÓn ®æi thêng hay bè trÝ trong c¸c ®êng
èng cho m¹ng tiÓu khu. Trªn h.2.22 tr×nh bµy nót chuyÓn ®æi trong ®-
êng èng tiÓu khu, trong ®ã ®Æt ®êng èng níc l¹nh 1, ®êng èng níc nãng
2, ®êng èng cÊp nhiÖt 3 vµ ®êng èng cÊp khÝ ®èt 4. Ngoµi ra, trong ®-
êng èng cã m¹ng tÝn hiÖu cho ®êng èng khÝ ®èt 5 vµ m¹ng chiÕu s¸ng
®êng èng 6.
KÝch thíc hè van nót chuyÓn ®æi phô thuéc vµo sè lîng m¹ng ngÇm
bè trÝ trong ®êng èng, kÝch thíc, sè lîng ®Çu ra vµ ®Çu vµo cña chóng.
§Ó x¸c ®Þnh kÝch thíc hè van cÇn sö dông c¸c chØ dÉn trong CH 329-65.
Khi l¾p ®Æt m¹ng cÊp nhiÖt trong Tuynel kü thuËt, ngêi ta bè trÝ hè
th¨m ®Ó b¶o tr× bé phËn co d·n nhiÖt, c¸c van vµ c¸c phô tïng kh¸c.
Trong sµn hè th¨m cÇn cã Ýt nhÊt 2 m¸ng víi m¸i kÐp vµ c¬ cÊu ®iÒu ¸p.
NÕu trong hè th¨m bè trÝ thiÕt bÞ vµ phô tïng cã kÝch thíc lín th× ngoµi lç
cöa ®Çu vµo cÇn cã lç l¾p r¸p (hèc), kÝch thíc cña chóng x¸c ®Þnh theo
kÝch thíc bªn ngoµi cña thiÕt bÞ l¾p r¸p.

17
Khi l¾p ®Æt trong Tuynel kü thuËt m¹ng èng níc, ngêi ta bè trÝ hè
van cho c¸c vßi ch÷a ch¸y, van ®ãng më vµ c¸c phô tïng kh¸c.
Trªn h.2.23 tr×nh bµy Tuynel kü thuËt cã hè van kÕt cÊu l¾p ghÐp
cho c¸c häng ch÷a ch¸y. Nh h×nh vÏ cho thÊy, ngay c¶ c¬ cÊu hè van trªn
®êng èng còng dÉn ®Õn viÖc l¾p r¸p c¸c khèi BTCT ®Þnh h×nh theo hîp
khèi nµy hay hîp khèi kh¸c. Trong sµn hè van bè trÝ lç cöa. C¸c lç cöa hè
van cho vßi ch÷a ch¸y cÇn ®¶m b¶o « t« ch÷a ch¸y tiÕp cËn ®îc.
Khi l¾p ®Æt m¹ng c¸p trong ®êng èng chung, ngêi ta bè trÝ hè van
ph©n nh¸nh c¸p. Trong c¸c sµn hè van cÇn lµm c¸c lç cöa cã m¸i kÐp vµ
c¸c c¬ cÊu van. §Ó t¹o kh¶ n¨ng l¾p ®Æt m¹ng c¸p, dù kiÕn c¸c trô ®ì
trong d¹ng tay ®ßn. Kho¶ng c¸ch gi÷a c¸c trô c¸p däc ®êng èng lÊy Ýt
nhÊt 100cm. Trªn h.2.24 tr×nh bµy ph©n nh¸nh m¹ng c¸p.
Khi l¾p ®Æt m¹ng khÝ ®èt trong ®êng èng chung, ®Æc biÖt lu ý
®Õn c¬ cÊu ®Çu vµo vµ ®Çu ra còng nh vÞ trÝ giao c¾t m¹ng khÝ ®èt
ngoµi ph¹m vi ®êng èng chung víi c¸c c«ng tr×nh kh¸c v× ®é nguy hiÓm
ch¸y næ khÝ ®èt, mét sai sãt nhá trong thi c«ng vµ khai th¸c cã thÓ dÉn
®Õn sù ph¸ ho¹i m¹ng kü thuËt ngÇm. Trªn h.2.25 tr×nh bµy tuyÕn cÊp
khÝ ®èt l¾p trong Tuynel kü thuËt. Trong Tuynel kü thuËt bè trÝ ®êng
èng cÊp níc l¹nh 1, cÊp nhiÖt 2, ®êng èng cÊp níc nãng 3, ®êng èng cÊp
khÝ ®èt 4, tuyÕn c¸p ®iÖn 5.
Ngoµi ph¹m vi Tuynel kü thuËt, tuyÕn èng dÉn khÝ ®èt ®îc l¾p ®Æt
trong vá èng thÐp 6, ®Çu cuèi cña nã cÇn ph¶i ®a ra ngoµi ph¹m vi khèi
®Êt ®¾p cña ®êng hµo vµ g¾n chÆt vµo nÒn ®Êt gèc. ë ®Çu cuèi èng
lång, kho¶ng kh«ng gian gi÷a chóng vµ ®êng èng dÉn khÝ ®èt cÇn bÞt
nót ami¨ng cÈn thËn 7. Ngoµi ra, èng lång ®îc nhåi bª t«ng 8 m¸c 200#. §-
êng èng dÉn khÝ ®èt ®Æt trong èng lång kh«ng ®îc cã mèi hµn. MÆt
ngoµi èng lång còng nh èng dÉn khÝ ®èt ®îc bäc t¨ng cêng c¸ch níc ®Ó
ng¨n ngõa rØ.
PhÝa díi ®êng èng, ®¸y hµo ®îc lÊp ®Êt c¸t 9, phÝa trªn - ®Êt t¹i chç.

4.2. ThiÕt bÞ chuyªn dïng cña Tuynel kü thuËt.


Víi môc ®Ých b¶o ®¶m khai th¸c b×nh thêng Tuynel kü thuËt, ngêi ta
trang bÞ cho chóng:
- C¸c lç cöa l¾p r¸p vµ tho¸t n¹n.
- C¸c c¬ cÊu th«ng giã vµ tho¸t níc.

18
- §iÖn chiÕu s¸ng, ¸p t« m¸t vµ c¸c tÝn hiÖu.
- C¸c phßng ®iÒu hµnh.
Cöa l¾p r¸p (cöa sæ, lç) ®îc bè trÝ ®Ó t¹o kh¶ n¨ng l¾p r¸p ®-
êng èng vµ phô tïng.
ChiÒu dµi lç cöa cÇn Ýt nhÊt 4m cßn chiÒu réng kh«ng nhá h¬n
®êng kÝnh èng lín nhÊt céng 0,1m, nhng kh«ng nhá h¬n 0,5m. Cöa
l¾p r¸p cÇn bè trÝ Ýt nhÊt trªn kho¶ng c¸ch 300m vµ cÇn cã lèi tiÕp
cËn cho « t« vµ cÇn cÈu.
§Ó nh©n viªn tho¸t ra tõ ®êng èng trong trêng hîp tai n¹n, cÇn bè
trÝ lç tho¸t n¹n cã m¸i kÐp vµ c¬ cÊu trô ch¾n, bè trÝ trªn tÊt c¶ c¸c
®o¹n th¼ng víi kho¶ng c¸ch nhá nhÊt lµ 100m còng nh t¹i tÊt c¶ c¸c
khu vùc ®o¹n côt. Theo nguyªn t¾c, c¸c lç, cöa tho¸t n¹n cÇn bè trÝ
trïng víi hè van trªn ®êng èng.
Th«ng giã ®êng èng (dßng nh©n t¹o hoÆc tù nhiªn) ®îc thiÕt kÕ
theo ®iÒu kiÖn ®¶m b¶o trong ®ã kho¶ng nhiÖt ®é nhÊt ®Þnh
(kh«ng lín h¬n 300C vµ kh«ng thÊp h¬n 50C) vµ kh«ng Ýt h¬n 3 vßng
thay ®æi kh«ng khÝ trong 1 giê. ChiÒu dµi ®o¹n tÝnh to¸n th«ng giã
lÊy b»ng 200-250m.
ThiÕt bÞ th«ng giã ®îc bè trÝ trong c¸c phßng ®Æc biÖt - khoang
th«ng giã; ®Ó nh©n viªn phôc vô ®i l¹i tõ ®êng èng ®Õn khoang
th«ng giã, bè trÝ lç cöa chiÒu cao Ýt nhÊt 1,6m.
Trªn h.2.26a tr×nh bµy khoang th«ng giã cña Tuynel kü thuËt cho
m¹ng ngÇm. Trong ®êng èng bè trÝ c¸p ®éng lùc 1, c¸p th«ng tin 2,
®êng èng cÊp nhiÖt 3, ®êng èng níc 4. Trùc tiÕp trong khoang bè trÝ
qu¹t cã ®éng c¬ ®Æt trªn lß xo gi¶m xãc 5, èng dÉn khÝ 6 vµ hép thu
kh«ng khÝ cã líi läc 7. Trªn khoang bè trÝ kªnh th«ng giã 8 vµ hÇm
th«ng giã 9.
§êng èng ®îc chia thµnh c¸c nh¸nh th«ng giã b»ng c¸c mµng
ch¾n kh«ng thÊm níc trong d¹ng têng ng¨n n»m ngang cøng cã cöa
kÝn. §Ó th«ng giã tõng nh¸nh ®êng èng riªng biÖt, bè trÝ c¸c èng
ng¾n th«ng h¬i tõ c¸c èng bª t«ng kh«ng cã trô ®êng kÝnh 250mm,
bè trÝ trªn m¸i ®êng èng. §Çu trªn èng ®ua lªn khái mÆt ®Êt 60cm
®Ó tr¸nh lÊp ®Êt trong thêi kú ma giã.
§Ó ®¶m b¶o dßng ch¶y cña níc ngÇm thÊm vµo còng nh níc
®äng l¹i do dß rØ tõ c¸c van vµ c¸c bÝch, m¸ng ®êng èng t¹o ®é dèc
19
0,002 ÷ 0,004.T¹i vÞ trÝ thÊp c¸ch nhau kho¶ng 500 ÷ 600m theo
chiÒu dµi ®êng èng, cÇn t¹o c¸c hè thu níc. §Ó hót níc tõ hè thu dïng
b¬m, bè trÝ trong c¸c phßng chuyªn dïng (tr¹m b¬m sù cè) hoÆc
trong c¸c khoang x©y dùng t¹i c¸c vÞ trÝ thÊp cña tr¾c däc tuyÕn.
Trong mçi tr¹m b¬m sù cè, bè trÝ 2 b¬m c«ng suÊt nhá - ®Ó hót lîng
níc kh«ng lín thÊm tõ trong ®Êt, ch¶y qua van, bÝch vµ c¸c mèi nèi
kh«ng kÝn cña ®êng èng vµ b¬m c«ng suÊt lín - ®Ó hót níc tÝch tô
do sù cè trªn ®êng èng. §ãng b¬m tiÕn hµnh tù ®éng dùa vµo cao
®é mùc níc trong hÇm tr¹m b¬m.
Trªn h.2.26δ tr×nh bµy tr¹m b¬m sù cè Tuynel kü thuËt cho
m¹ng ngÇm. Trong Tuynel kü thuËt bè trÝ tuyÕn èng cÊp nhiÖt 1,
tuyÕn cÊp níc 2 vµ c¸p ®iÖn c«ng n¨ng kh¸c nhau. Tr¹m b¬m bè trÝ
c¹nh ®êng èng cã hè thu 3, n¬i bè trÝ ®Çu èng hót cã van hót níc vµ
líi 5 b¬m ly t©m.
§Ó chiÕu s¸ng Tuynel kü thuËt vµ ®Ó cho thiÕt bÞ ®éng lùc lµm
viÖc, bè trÝ ®Çu c¸p vµo ®éc lËp. §Ó chiÕu s¸ng lµm viÖc sö dông
®Ìn, bè trÝ díi sµn ®êng èng, cßn ®Ó chiÕu s¸ng trong qu¸ tr×nh thc
hÞªn c«ng t¸c söa ch÷a - ®Ìn di ®éng. ChiÕu s¸ng ®îc ®ãng b»ng
c«ng t¾c tÝn hiÖu cã thÓ ®iÒu khiÓn tõ Tuynel kü thuËt còng nh tõ
phßng ®iÒu hµnh. Trong phßng ®iÒu hµnh tõ xa bè trÝ tÊm ch¾n
ph©n bè n¨ng lîng ®iÖn. Khi thiÕt kÕ tÊt c¸c c¸c thiÕt bÞ cÇn sö dông
chØ dÊn CH 329-65.

Ch¬ng Ii - tÝnh to¸n thiÕt kÕ


1. KÕt cÊu ®êng èng cã mÆt c¾t ch÷ nhËt vµ h×nh trßn.
Lùa chän kÕt cÊu ®êng èng phô thuéc vµo ®iÒu kiÖn ®Þa chÊt thuû
v¨n (trong ®ã c¶ vïng ®ãng b¨ng) vµ tÝnh ®éng häc vïng x©y dùng.
Trong tÊt c¶ c¸c trêng hîp khi thiÕt kÕ kÕt cÊu x©y dùng cÇn dù kiÕn sö
dông c¸c biÖn ph¸p thi c«ng c«ng nghiÖp. Theo nguyªn t¾c, cÇn ¸p dông
kÕt cÊu l¾p ghÐp theo thiÕt kÕ ®iÓn h×nh cã xÐt ®Õn c¸c tiÕu chuÈn
thiÕt kÕ vµ quy ph¹m hiÖn hµnh. C¸c kÝch thíc c¬ b¶n cña kÕt cÊu ®Þnh
h×nh còng nh kÝch thíc chi tiÕt cña chóng ®îc lùa chän t¬ng øng víi c¸c
yªu cÇu cña XNIP II-A.4-64 “HÖ thèng m« ®un thèng nhÊt trong x©y
dùng. C¸c nguyªn t¾c thiÕt kÕ c¬ b¶n”.

20
1.1 §êng èng tiÕt diÖn ch÷ nhËt tõ BTCT liÒn khèi vµ khèi x©y
g¹ch.
BTCT liÒn khèi ®Ó x©y dùng ®êng èng tiÕt diÖn ch÷ nhËt cã thÓ ®-
îc ¸p dông khi sö dông BTCT l¾p ghÐp kh«ng hîp lý (khèi lîng c«ng t¸c nhá,
kh«ng cã c¬ së s¶n xuÊt l¾p ghÐp v.v.). Trong nh÷ng trêng hîp ®ã, tríc
kia nhiÒu n¬i hay sö dông khèi x©y g¹ch.
Trªn h.2.16a tr×nh bµy ®êng èng, têng x©y g¹ch trªn nÒn bª t«ng.
TÊm n¾p tuyÕn r·nh ®îc lµm tõ BTCT l¾p ghÐp, chóng cã thÓ ®îc x©y
b»ng g¹ch d¹ng vßm. Trªn h.2.16δ tr×nh bµy kÕt cÊu tuyÕn tõ kÕt cÊu
BTCT ®æ t¹i chç.

1.2 §êng èng BTCT l¾p ghÐp tiÕt diÖn ch÷ nhËt.
Tõ c¸c cÊu kiÖn BTCT ngêi ta thêng thiÕt kÕ kÕt cÊu chÞu lùc cho ®-
êng èng.
§èi víi kÕt cÊu BTCT l¾p ghÐp, cÇn sö dông bª t«ng ®é bÒn chÞu nÐn
m¸c Ýt nhÊt 200# (còng m¸c nµy sö dông cho bª t«ng vµ BTCT ®æ t¹i
chç). §èi víi kÕt cÊu BTCT øng suÊt tríc, m¸c bª t«ng cÇn thÊp nhÊt 300#,
cßn ®èi víi cÊu kiÖn ®Õ ®óc sÉn thÊp nhÊt m¸c 100#.
Khi dßng níc ngÇm lín còng nh khi tån t¹i m«i trêng ¨n mßn, ®Ó s¶n
xuÊt chi tiÕt BTCT cÇn sö dông bª t«ng thµnh phÇn ®Æc biÖt t¬ng øng víi
tiªu chuÈn GOST 4797-69 “ Bª t«ng thuû kü thuËt. Yªu cÇu kü thuËt ®èi víi
vËt liÖu” vµ GOST 4795-68 “ Bª t«ng thuû kü thuËt. Yªu cÇu kü thuËt”.
Cã hai lo¹i kÕt cÊu Tuynel kü thuËt d¹ng ch÷ nhËt:
- tiÕt diÖn ghÐp (tõ tõng chi tiÕt riªng biÖt).
- tiÕt diÖn kÝn (®¬n nguyªn khèi), lo¹i nµy thêng cã träng lîng lín vµ
cÇn cã thiÕt bÞ cÈu søc n©ng kh«ng díi 10 T ®Ó l¾p r¸p.
§êng èng tiÕt diÖn ghÐp (h.2.16b) cÊu t¹o tõ khèi têng 1, khèi m¸i 2,
khèi ®¸y 3, líp ®Öm 4, têng g¹ch b¶o vÖ 5. §êng èng cã líp d¸n c¸ch níc
theo 2 líp 6 vµ líp atphan bÞt kÝn dµy 3cm. Khèi têng ®îc thùc hiÖn trong
d¹ng tÊm sên cã c¸c ch©n ®Õ híng vÒ bªn trong ®êng èng. Gi÷a c¸c
ch©n ®Õ bè trÝ c¸c tÊm ®¸y. §Ó liªn kÕt khèi têng vµ tÊm ®¸y sö dông
liªn kÕt nèi buéc nhê c¸c thÐp ®Æt s½n vµ ®æ bª t«ng g¾n kÕt mèi nèi.
KÕt cÊu nh vËy ®¶m b¶o æn ®Þnh.
§Ó l¾p ®Æt ®êng èng kÕt cÊu nh vËy cÇn cã cÇn cÈu søc n©ng 3 ÷
5 tÊn, trong ®iÒu kiÖn chËt chéi cña ®« thÞ ®©y lµ yÕu tè thuËn lîi.
21
H.2.17. C¸c chi tiÕt BTCT kÕt cÊu ®êng èng l¾p ghÐp
ДC- khèi têng;ДП- khèi m¸i; Д0- khèi ®¸y; ДT- khèi têng gi÷a
cña ®êng èng hai ®¬n nguyªn; ДK- cét cho giÕng th¨m; ДБ- dÇm
cho giÕng th¨m; ДY- khèi gãc têng.

Trong ®å ¸n ®êng èng thiÕt kÕ ®Þnh h×nh, tiÕt diÖn ®îc thèng
nhÊt cã xÐt ®Õn yÕu tè bè trÝ thuËn lîi ®êng èng vµ c¸p trong ®ã. ChiÒu
réng vµ chiÒu cao tiÕt diÖn ®êng èng th«ng thêng ®îc chän theo bíc 30
hoÆc 50cm.
Tõ sè lîng h¹n chÕ, c¸c cÊu kiÖn ®Þnh h×nh cã thÓ tËp hîp mét sè ph-
¬ng ¸n tiÕt diÖn kh¸c nhau vÒ chiÒu cao vµ chiÒu réng. VÝ dô, sö dông
khèi têng mét chiÒu cao vµ khèi m¸i vµ ®¸y chiÒu réng kh¸c nhau cã thÓ
nhËn ®îc tiÕt diÖn ®êng èng kh¸c nhau.
ë Matxc¬va ®Ó thèng nhÊt tiÕt diÖn ®êng èng mét ®¬n nguyªn, ng-
êi ta sö dông khèi têng bªn ngoµi 4 kÝch thíc ®Þnh h×nh kh¸c nhau, khèi
sên m¸i 5 lo¹i kÝch thíc vµ khèi ®¸y 5 lo¹i kÝch thíc (h.2.17 vµ b¶ng 2.5).
B¶ng
2.5.
Ký hiÖu vµ nh÷ng chØ tiªu c¬ b¶n cÊu kiÖn
®êng èng l¾p
ghÐp theo thiÕt kÕ cña viÖn thiÕt kÕ m¹ng kü
thuËt Matxc¬va

22
KÝch thíc , cm Kh
Ký hiÖu cÊu kiÖn èi lîng T
H a b A
bª räng
t«ng, lîng,
M3 T

Khèi têng

ДC-3 199 15 18 - 0,63 1,58


ДC-4 199 15 20 - 0,71 1,78
ДC-5 259 15 20 - 0,77 1,93
ДC-7 319 15 20 - 0,93 2,32
Khèi m¸i
ДП-3 - - 22 170 0,4 1
ДП-4 - - 24 190 0,47 1,18
ДП-6 - - 24 230 0,55 1,37
ДП-7 - - 26 250 0,62 1,55
ДП-8 - - 26 270 0,66 1,65
Khèi ®¸y
Д0-4 - - 14 70 0,18 0,45
Д0-5 - - 14 90 0,23 0,58
Д0-6 - - 14 110 0,28 0,7
Д0-7 - - 14 130 0,33 0,83
Д0-8 - - 14 150 0,38 0,95

23
H.2.18. §¬n nguyªn khèi. a- d¹ng ®Çu mót; δ -tiÕt diÖn ngang;
1- tÊm têng CK18;
2- tÊm ®¸y ДK-12; 3- tÊm m¸i ПK12

24
§¬n nguyªn h×nh khèi cho ®êng èng ®îc s¶n xuÊt trong nhµ m¸y tõ
c¸c tÊm cã sên b»ng ph¬ng ph¸p Ðp rung liªn tôc trªn m¸y hÖ H.
IA.Kozl«p.
L¾p r¸p ®êng èng tõ c¸c ®¬n nguyªn khèi cho phÐp gi¶m chi phÝ
lao ®éng rÊt nhiÒu, gi¶m thêi gian x©y dùng còng nh lo¹i trõ qu¸ tr×nh ít
liªn quan ®Õn l¾p r¸p c¸c nót, mét phÇn viÖc b¾t buéc ®èi víi kÕt cÊu
tiÕt diÖn ghÐp. Trªn h.2.18. tr×nh bµy ®¬n nguyªn khèi sö dông ®Ó x©y
dùng ®êng èng m¹ng tiÓu vïng. KÝch thíc ®¬n nguyªn khèi ®ã cho trong
b¶ng 2.6.
X©y dùng ®êng èng trong ®iÒu kiÖn ®Êt lón sôt vµ ®Êt ®ãng b¨ng
cã nh÷ng ®Æc ®iÓm riªng cÇn ph¶i xÐt ®Õn trong qu¸ tr×nh x©y dùng
còng nh khi khai th¸c chóng.
Trªn h.2.19 tr×nh bµy tiÕt diÖn kªnh BTCT kh«ng ®µo, x©y dùng
trong ®Êt lón sôt. Kªnh BTCT tr×nh bµy trªn h.219a cã hai nh¸nh, trong
®ã ®Æt ®êng èng cÊp nhiÖt vµ ®êng èng cÊp níc nãng 1, c¸p ®iÖn ®a
n¨ng 2. Díi kªnh bè trÝ lãt nÒn b»ng lo¹i ®Êt kh«ng tr¬ng në. Kªnh tr×nh
bµy trªn h.2.19δ ®îc trang bÞ m¸ng th«ng giã.

B¶ng 2.6

TiÕt diÖn BxH, ChiÒu dµi ®¬n Träng lîng ®¬n


m nguyªn, m nguyªn,T

1,8x1,9 3.2 4,7


1,5x1,9 3,2 4.3
1,2x1,9 3,2 4

Trong c¸c ®iÒu kiÖn tuyÕn cã chiÒu réng lín trong c¸c vïng ®«ng
d©n víi hÖ thèng ngÇm ph¸t triÓn, m¹ng ngÇm ®îc l¾p ®Æt trong ®êng

25
èng mét hoÆc hai tÇng. Víi môc ®Ých lo¹i trõ viÖc tan b¨ng s©u ®Êt
®ãng b¨ng xung quanh èng, ®êng èng cÊp nhiÖt ®îc bè trÝ ë tÇng trªn
Tuynel kü thuËt. Trong c¸c ®êng èng nh vËy ®îc tiÕn hµnh th«ng giã tù
nhiªn. §êng èng ®îc l¾p ®Æt trªn líp ®Êt kh«ng lón sôt.
§Ó cã c¬ së kinh tÕ-kü thuËt gi¶i ph¸p kÕt cÊu lùa chän, ngêi ta so
s¸nh c¸c chØ tiªu cña c¸c ph¬ng ¸n ®îc so¹n th¶o. C¸c chØ tiªu cã b¶n lµ
gi¸ thµnh x©y dùng, tuy nhiªn, ngêi ta xÐt c¶ chi phÝ lao ®éng, vËt liÖu
®¾t ®á khã kiÕm (kim lo¹i, xi m¨ng), tÝnh c«ng nghÖ s¶n xuÊt c¸c chi
tiÕt vµ träng lîng cña chóng, møc ®é thuËn tiÖn l¾p r¸p c¸c chi tiÕt.Trong
b¶ng 2.7 cho c¸c chØ tiªu kinh tÕ kü thuËt ®êng èng mét sè lo¹i kÕt cÊu
kh¸c nhau.
Do theo tuyÕn ®êng èng ®iÒu kiÖn ®Þa chÊt thêng thay ®æi nªn
trªn nã cÇn bè trÝ khe nhiÖt. Kho¶ng c¸ch gi÷a c¸c khe nhiÖt trong kÕt
cÊu ngÇm thi c«ng b»ng ph¬ng ph¸p ®µo lé thiªn cÇn lÊy t¬ng øng víi sè
liÖu cho trong b¶ng 2.8.
Khi thi c«ng vµo mïa thu - ®«ng, do nhiÖt ®é thay ®æi nhiÒu, trong
kÕt cÊu xuÊt hiÖn øng suÊt kÐo lín, cã thÓ vît gi¸ trÞ cho phÐp dÉn ®Õn
xuÊt hiÖn vÕt nøt. §Ó tr¸nh ®iÒu ®ã còng nh cÇn ph¶i dù kiÕn khe nhiÖt
trong d¹ng r·nh ®øng c¾t toµn bé ®êng èng trong híng ngang. C¸c khe
nhiÖt ®îc bè trÝ c¸ch nhau 20-60m (xem b¶ng 2.8) vµ nhåi vËt liÖu c¸ch
níc co d·n ®îc. Th«ng thêng sö dông nhùa bi tum- kho¸ng chÊt b»ng c¸ch
b¬m chóng vµo khe hë trong tr¹ng th¸i nãng.

B¶ng 2.7
C¸c chØ tiªu kinh tÕ kü thuËt ®êng èng chung kÕt cÊu
kh¸c nhau ( cho 1m)

26
KÕt Gi¸ Chi phÝ Chi phÝ vËt t Gi¸
cÊu ®êng thµnh x©y lao ®éng Xi m¨ng Kim lo¹i thµnh vËn
èng dùng chuyÓn chi
tiÕt vµ vËt
liÖu
Róp % Ngêi- % k % kg % róp %
ngµy g
X©y g¹ch
cã m¸i 442 151,8 30,1 178, 148 120, 13 59 44 151,7
BTCT l¾p 1 3 0
ghÐp 349 125,5 23,3 150 193, 41 141,8
BTCT ®æ 137, 122, 42 2
t¹i chç cã 9 8 5
m¸i l¾p
ghÐp 458 164,7 22,2 200 44 151,7
L¾p ghÐp 118,
cã khèi t- 278 100 16,9 132, 123 162, 26 1 29 100
êng bª 3 6 0
t«ng vµ 100
tÊm ®¸y, 100 100 22
m¸i BTCT. 0
L¾p ghÐp
tõ khèi
panen sên
BTCT

§êng èng x©y dùng trong thêi kú nhiÖt ®é kh«ng thay ®æi nhiÒu, cã
thÓ x©y dùng kh«ng cÇn khe nhiÖt.
C¸ch níc ®êng èng cÇn ®îc lu ý ®Æc biÖt, do chóng lu«n lu«n cÇn
ph¶i kh« r¸o. T¨ng ®é Èm trong ®êng èng sÏ g©y t¸c h¹i lªn líp c¸ch nhiÖt
vµ líp phñ, gi¶m tuæi thä ®êng èng.

B¶ng 2.8. Kho¶ng c¸ch gi÷a c¸c khe nhiÖt cña kÕt cÊu

27
KÕt cÊu Kho¶ng c¸ch gÜa c¸c khe
nhiÖt, m
Bª t«ng:
Toµn khèi 20
L¾p ghÐp 40
BTCT:
Toµn khèi 50
L¾p ghÐp 60
Ghi chó:
1. Kho¶ng c¸ch gi÷a c¸c khe nhiÖt cã thÓ t¨ng khi cã c¬ së vµ khi kiÓm
tra b»ng tÝnh to¸n.
2. T¹i c¸c vi trÝ cã sù thay ®æi kÕt cÊu lín hoÆc ®Æc ®iÓm ®Êt trong
nÒn tuyÕn èng cÇn bè trÝ bæ sung khe lón.
ViÖc x©y dùng líp c¸ch nhiÖt phô thuéc vµo vÞ trÝ mùc níc ngÇm t-
¬ng øng víi ®êng èng. Tríc khi x©y dùng líp c¸ch níc, bÒ mÆt m¸i ®îc rãt
mét líp lµm ph¼ng b»ng nhùa atphan (víi ®é dèc lµ 0,01). Khi bè trÝ m¸ng
®êng èng cao h¬n mùc níc ngÇm, sau khi lµm ph¼ng bÒ mÆt m¸i chóng
®îc phñ 2 líp bi tum vµ d¸n líp c¸ch níc theo 2 líp. Khi chiÒu cao cét ¸p níc
ngÇm tõ 70 tíi 300cm - 3 líp, lín h¬n 300cm - 4 líp. Líp c¸ch níc ®îc d¸n
cao h¬n mùc níc ngÇm cao nhÊt.

1.3 §êng èng tiÕt diÖn trßn, thi c«ng b»ng ph¬ng ph¸p ®µo khiªn
§êng kÝnh bªn trong cña Tuynel kü thuËt x©y dùng b»ng ph¬ng ph¸p
khiªn phô thuéc vµo ®êng kÝnh khiªn sö dông. ë Matxc¬va ngêi ta sö
dông khiªn ®êng kÝnh 2; 2,56 vµ 3,6m (h.2.20). TiÕt diÖn ®êng kÝnh
nhËn ®îc khi më hÇm b»ng khiªn nh vËy cho phÐp bè trÝ trong ®ã sè lîng
m¹ng ngÇm kh¸c nhau. Khi ®êng kÝnh khiªn 2m, trong Tuynel kü thuËt cã
thÓ bè trÝ 2 ®êng èng dÉn nhiÖt ®êng kÝnh mçi èng lµ 300mm.
Ph¬ng ph¸p thi c«ng ®êng èng b»ng ph¬ng ph¸p khiªn sÏ ®îc ®Ò cËp
sau.

28
1.4 §êng èng d¹ng trßn l¾p ®Æt b»ng ph¬ng ph¸p lé thiªn trong
hµo.
Ngoµi èng bª t«ng vµ BTCT t¬ng øng víi GOST nhiÒu nhµ m¸y cßn s¶n
xuÊt c¸c lo¹i èng BTCT kh«ng ¸p lùc ®êng kÝnh tíi 3,5m t¬ng øng víi c¸c
®iÒu kiÖn kü thuËt t¹i chç. Nh÷ng èng ®ã ®îc s¶n xuÊt theo lo¹i ®Çu loe

1 1
vµ c¶ lo¹i èng nèi. ChiÒu dµy thµnh èng thêng lÊy b»ng ÷ ®êng
10 12
kÝnh bªn trong. ViÖn thiÕt kÕ m¹ng kü thuËt ngÇm Matxc¬va ®· thiÕt kÕ
èng BTCT tiÕt diÖn ngang cã diÖn tÝch lín h¬n 2,3m 2. ChiÒu dµy thµnh

1
kho¶ng ®êng kÝnh bªn trong, lo¹i nµy tiÕt kiÖm vËt liÖu kh¸ lín.
20

H.2.20 TiÕt diÖn ngang ®êng èng chung thi c«ng b»ng ph¬ng
ph¸p khiªn ®µo.
A - Khi ®êng kÝnh khiªn 2,56m; δ - khi ®êng kÝnh khiªn
3,6m; 1- c¸c khèi bª t«ng vá Tuynel; 2- líp ¸o BTCT; 3- c¸p ®éng lùc;
4- c¸p th«ng tin; 5- ®êng èng cÊp nhiÖt; 6- ®êng èng cÊp níc.
§Ó x©y dùng kªnh n¶ ®µo tiÕt diÖn h×nh trßn ®Ó l¾p ®Æt m¹ng
cÊp nhiÖt ®êng kÝnh 300-400mm, cã thÓ sö dông, vÝ dô èng ®êng kÝnh
bªn trong 150 ÷ 170cm (h.2.21). §Ó c¸ch níc cho èng phñ 2 líp bi tum nãng
ch¶y lªn bÒ mÆt èng.
§Ó x©y dùng ®êng èng tèt nhÊt sö dông èng thµnh máng chiÒu dµi lín,
®êng kÝnh 3 ÷ 4m.

H.2.21. Kªnh BTCT nöa ®µo tiÕt diÖn h×nh trßn.


1- ®êng èng BTCT dµi miÖng loe ®êng kÝnh 1.500mm; 2- ®êng
èng cÊp nhiÖt ®êng kÝnh 300mm; 3- ®êng èng cÊp níc ®êng
kÝnh 250mm; 4- ®êng èng cÊp khÝ ®èt ®êng kÝnh 300mm

2. Kh¸i niÖm vÒ tÝnh to¸n kÕt cÊu m¹ng ngÇm & ®êng èng
2.1 C¸c nguyªn t¾c chung. X¸c ®Þnh t¶i trong tiªu chuÈn.
TÝnh to¸n m¹ng ngÇm vµ ®êng èng lµ mét trong nh÷ng tÝnh to¸n
phøc t¹p cña kÕt cÊu x©y dùng vµ c«ng tr×nh kü thuËt v× tÝnh chÊt ®Êt
®êng èng tùa lªn vµ trong khèi ®Êt, èng vµ tuyÕn èng lµm viÖc cã ®é

29
ph©n t¸n lín vµ kh«ng x¸c ®Þnh. TÊt c¶ ®iÒu ®ã buéc ph¶i t×m gi¶i ph¸p
gÇn ®óng theo kh¶ n¨ng vµ kh¼ng ®Þnh b»ng c¸c sè liÖu thÝ nghiÖm.
TÝnh to¸n theo tr¹ng th¸i giíi h¹n thø nhÊt. VÒ cêng ®é vµ æn ®Þnh lµ
b¾t buéc ®èi víi tÊt c¶ c¸c èng vµ ®êng èng.
TÝnh to¸n theo tr¹ng th¸i giíi h¹n thø 2 vÒ biÕn d¹ng th«ng thêng
kh«ng tiÕn hµnh v× gi¸ trÞ ®é vâng ®Ønh èng (sù gi¶m ®êng kÝnh
th¼ng ®øng cña èng) kh«ng lín vµ kh«ng ¶nh hëng lín ®Õn c¸c ®iÒu
kiÖn khai th¸c c«ng tr×nh.
TÝnh to¸n theo tr¹ng th¸i giíi h¹n thø 3 vÒ xuÊt hiÖn vµ më réng vÕt
nøt cÇn thiÕt ®èi víi èng BTCT ®êng kÝnh lín vµ c¸c cÊu kiÖn BTCT l¾p
ghÐp tiÕt diÖn ngang lín, trong ®ã xuÊt hiÖn vÕt nøt lín liªn quan ®Õn rØ
cèt thÐp, thÊm níc hoÆc c¸c dßng chÊt láng th¸m vµo chiÒu réng lín nhÊt
cho phÐp cña vÕt nøt trong BTCT kh«ng ¸p khi kh«ng cã sù ¨n mßn cña n-
íc ngÇm lÊy b»ng 0,2mm, cßn khi tån t¹i níc ¨n mßn hoÆc khi cã sù ®ãng
vµ tan b¨ng víi chu k× trªn 50 - lÊy b»ng 0,1mm.
Khi tÝnh to¸n theo tr¹ng th¸i giíi h¹n thø nhÊt chÞu t¶i träng di ®éng
t¹m thêi cÇn tÝnh ®Õn hÖ sè ®éng häc 1 + µ . Gi¸ trÞ hÖ sè ®éng häc l¹
chän chiÒu dµy ®Êt ®¾p trªn ®Ønh èng hoÆc trªn m¸i ®êng èng: gi¸ trÞ
®éng häc bæ sung µ = 0,3 khi kh«ng cã ®Êt ®¾p díi ®êng giao th«ng;
µ = 0 khi chiÒu dµy ®Êt ®¾p, tÝnh tõ ®Ønh ¸o ®êng 0 < 0,5m; gi¸ trÞ
µ n»m trong giíi h¹n 5,3 ÷ 0 khi chiÒu dµy ®Êt ®¾p t¬ng øng trong giíi
h¹n tõ 0,25 ÷ 0,5 vµ ®îc x¸c ®Þnh theo néi suy.
Gi¸ trÞ hÖ sè vËn t¶i n tho¶ m·n XNIP II Д.7-62 * ®èi víi träng l-
îng b¶n th©n kÕt cÊu còng nh ¸p lùc ®øng vµ ngang cña ®Êt lÊy b»ng 1,1
hoÆc 0,9; gi¸ trÞ thø 2 øng víi trêng hîp khi t¶i träng xem xÐt gi¶m t¸c
®éng tÝnh to¸n tæng céng. HÖ sè vît t¶i n ®èi víi t¶i träng di ®éng t¹m
thêi lùa chän dùa vµo d¹ng t¶i träng.
Khi tÝnh to¸n kÕt cÊu èng, ®êng èng vµ nÒn cña chóng cÇn xÐt ®Õn
c¸c lo¹i t¶i träng sau:
- T¶i träng cè ®Þnh- träng lîng b¶n th©n kÕt cÊu, träng lîng thiÕt bÞ
c«ng nghÖ ®êng èng, ¸p lùc träng lîng ®Êt lªn c«ng tr×nh, ¸p lùc níc
ngÇm.

30
- T¶i träng di ®éng t¹m thêi - t¶i träng th¼ng ®øng tõ c¸c ph¬ng
tiÖn giao th«ng ®« thÞ vµ ¸p lùc ®Êt tõ t¸c ®éng t¶i träng th¼ng ®øng
t¹m thêi.
- C¸c t¶i träng vµ t¸c ®éng kh¸c - ¶nh hëng cña dao ®éng nhiÖt ®é,
¸p lùc chÊt láng bªn trong ®êng èng, ¸p lùc ®Êt khi bè trÝ vËt liÖu t¹m
thêi hoÆc chÊt ®èng ®Êt trªn mÆt ®Êt, t¶i träng x©y dùng.
Ngêi ta ph©n biÖt tæ hîp t¶i träng c¬ b¶n vµ tæ hîp t¶i träng bæ
sung cña chóng. Trong tæ hîp c¬ b¶n thêng bao gåm mét sè hoÆc mét
trong sè t¶i träng sau ®©y: t¶i träng cè ®Þnh, t¶i träng di ®éng th¼ng
®øng t¹m thêi vµ ¸p lùc ®Êt do t¸c ®éng t¶i träng di ®éng th¼ng ®øng
t¹m thêi. Trong thµnh phÇn t¶i träng di ®éng t¹m thêi trong tæ hîp c¬ b¶n
cã thÓ bao gåm ¸p lùc ®Êt khi bè trÝ t¹m thêi vËt liÖu hoÆc chÊt ®èng
®Êt trªn mÆt ®Êt. Ngoµi ra cÇn tÝnh to¸n kÕt cÊu chØ chÞu t¸c ®éng t¶i
träng cè ®Þnh kh«ng tÝnh ®Õn ¸p lùc ®Êt.
Khi xem xÐt tæ hîp t¶i träng bæ sung cÇn xÐt sù t¸c ®éng ®ång thêi
cña mét hoÆc mét sè t¶i träng cña tæ hîp c¬ b¶n, mét hoÆc mét sè t¶i
träng tõ c¸c lo¹i cßn l¹i (ngoµi t¶i träng x©y dùng).
Khi cÇn thiÕt tÝnh to¸n t¶i träng ®éng ®Êt cÇn xÐt tæ hîp t¶i träng
®Æc biÖt, trong ®ã bao gåm t¶i träng ®éng ®Êt vµ c¸c t¶i träng kh¸c.
Träng lîng b¶n th©n kÕt cÊu tÝnh tõ kÝch thíc vµ träng lîng riªng cña
vËt liÖu.
¸p lùc tõ träng lîng ®Êt lªn èng vµ lªn ®êng èng x¸c ®Þnh dùa vµo vÞ
trÝ èng (trong ®êng hµo hoÆc ®Êt ®¾p), lo¹i vµ tÝnh chÊt ®Êt còng nh
lo¹i nÒn.
Khi bè trÝ èng trong ®êng hµo ®Ó ®¾p cho chóng sö dông ®Êt t¹i
chç hoÆc ®Êt chuyÓn ®Õn cã cÊu tróc ph¸ ho¹i, thËm chÝ ®Çm nÐn tèt
vÉn cã ®é lón. Gi÷a ®Êt ®¾p vµ thµnh hµo t¹o nªn tõ ®Êt kh«ng ph¸ ho¹i
cÊu tróc, xuÊt hiÖn lùc ma s¸t lµm gi¶m gi¸ trÞ ¸p lùc ®øng lªn èng x¸c
®Þnh theo träng lîng ®Êt ®¾p.
¸p lùc tõ träng lîng ®Êt lªn èng ®Æt trong hµo nªn x¸c ®Þnh theo
c«ng thøc cña GS. G.K. Klein:
ξ B = nB kT γ BH
(2.3)

31
trong ®ã: ξ B - ¸p lùc th¼ng ®øng tÝnh to¸n toµn phÇn;
nB - hÖ sè vît t¶i;
kB - hÖ sè ¸p lùc ®øng cña ®Êt trong ®êng hµo x¸c ®Þnh dùa vµo tû

H
lÖ vµ lo¹i ®Êt ®¾p;
B
γ - träng lîng thÓ tÝch cña ®Êt;
B- chiÒu réng ®êng hµo;
H- chiÒu s©u ®êng hµo tíi ®Ønh èng.
Khi ®Êt ®¾p kh«ng nÐn chÆt, hÇu nh toµn bé t¶i träng x¸c ®Þnh
theo c«ng thøc trªn chuyÒn lªn ®êng èng mÆc dï èng chØ chiÕm mét
phÇn ®êng hµo. Cµng lÌn chÆt ®Êt trong c¸c khe hë ®Êt cµng tiÕp thu
tèt h¬n phÇn t¶i träng ®øng n»m theo hai c¹nh èng.
H
Trong hµo réng vµ kh«ng s©u l¾m khi < 1, gi¸ trÞ hÖ sè kB gÇn
B
b»ng 1 vµ ¸p lùc ®øng lªn èng ®îc x¸c ®Þnh b»ng träng lîng ®Êt ®¾p.

H.2.27. S¬ ®å lµm viÖc cña èng n»m trong khèi ®Êt ®¾p
a- khi èng cøng vµ nÒn kh«ng biÕn d¹ng; δ - khi èng mÒm vµ nÒn
biÕn d¹ng; b- sù ph©n bè ¸p lùc lªn èng tiÕt diÖn trßn

Khi ®êng hµo réng vµ cã m¸i dèc, ®µo kh«ng gia cêng ¶nh hëng
thµnh cña chóng kh«ng lín ®èi víi gÝa trÞ t¶i träng ®øng lªn èng vµ ¸p lùc
®øng cña ®Êt ®¾p ®¹t gi¸ trÞ ¸p lùc ®Êt ®¾p.
¸p lùc n»m ngang chñ ®éng cña ®Êt lªn èng n»m trong hµo hÑp cã

1
gi¸ trÞ kh«ng lín vµ lÊy b»ng gi¸ trÞ ¸p lùc ®øng. §èi víi ®êng hµo réng
6

1 1 1
h¬n, tû lÖ ®ã t¨ng lªn ®Õn hoÆc vµ thËm chÝ khi nÐn chÆt
5 4 3
®Êt. §Êt trong c¸c khe hë c¹nh èng cµng nÐn chÆt, gi¸ trÞ ¸p lùc bªn lªn
èng cµng lín.
Sù ph©n bè ¸p lùc lªn èng trong ®Êt ®¾p cã kh¸c h¬n. Khi ®é lón
cña khèi ®Êt ®¾p chiÒu cao lín, gi÷a ®Êt ®¾p n»m trùc tiÕp trªn èng
vµ khu vùc ®Êt ®¾p l©n cËn xuÊt hiÖn lùc ma s¸t trong vµ lùc dÝnh do
®é lón kh«ng ®Òu v× èng cøng biÕn d¹ng nhá h¬n so víi ®Êt ®¾p n»m

32
hai bªn èng. KÕt qu¶ lµ t¶i träng riªng p chuyÒn lªn èng sÏ lín h¬n chuyÒn
lªn ®Êt ®¾p. (h.2,27, a).
Khi l¾p ®Æt èng lªn ®Êt rÊt cøng (nÒn cäc hoÆc nÒn ®¸, c¸t chÆt
vµ ®Êt sÐt cøng) t¶i träng riªng cña ®Êt lªn èng cßn t¨ng h¬n. ¸p lùc
®øng tõ träng lîng ®Êt ®¾p lªn ®êng èng rÊt cøng khi nÒn ®Êt cøng cã
thÓ ®¹t ®Õn gi¸ trÞ gÊp ®«i träng lîng ®o¹n ®Êt ®¾p trªn èng do xuÊt
hiÖn lùc ma s¸t gi÷a c¸c mÆt ®øng giíi h¹n ®o¹n ®ã.
Khi èng rÊt mÒm vµ nÒn biÕn d¹ng, t¶i träng chuyÒn lªn èng p ngîc l¹i
nhá h¬n t¶i träng chuyÒn lªn c¸c ®o¹n l©n cËn ®Êt ®¾p (h.2,27, δ ).
Khi tÝnh to¸n èng, ®Æc biÖt ®èi víi èng ®êng kÝnh kh«ng lín vµ
trong trêng hîp khi chiÒu cao ®Êt ®¾p trªn ®êng èng H (h.2.27,b) lín
h¬n ®êng kÝnh D cña nã, th«ng thêng bá qua träng lîng ®Êt trong khe hë
(lu ý trong h×nh vÏ b»ng c¸c ®iÓm ph©n t¸n trªn nöa bÒ mÆt khe hë).
ChØ trong tÝnh to¸n èng ®êng kÝnh lín h¬n 1,5m cÇn tÝnh ®Õn träng l-
îng ®Êt ®¾p trong khe hë nöa mÆt trªn cña èng.
Khi tÝnh to¸n ®êng èng tiÕt diÖn ch÷ nhËt, ¸p lùc th¼ng ®øng lÊy
ph©n bè ®Òu theo m¸i cña chóng, nghÜa lµ thiªn vÒ dù tr÷ ®é bÒn v×
do biÕn d¹ng (vâng) cÊu kiÖn ph¼ng phÝa trªn, t¶i träng mét phÇn ®îc
ph©n bè l¹i t¨ng theo híng vÒ phÝa cÊu kiÖn mÆt ph¼ng ®øng cña ®êng
èng, kÕt qu¶ lµ m«men uèn ë gi÷a nhÞp cÊu kiÖn phÝa trªn gi¶m ®i chót
Ýt.
T¬ng øng víi XNIP II Д.7-62 ¸p lùc tiªu chuÈn th¼ng ®øng cña ®Êt p
lªn èng tiÕt diÖn trßn vµ ®êng èng tiÕt diÖn ch÷ nhËt tõ träng lîng b¶n
th©n ®Êt ®¾p ®îc x¸c ®Þnh theo c«ng thøc :
P = Cγ B H
(2.4)
Trong ®ã: C- hÖ sè kh«ng thø nguyªn, lÊy Ýt nhÊt b»ng ®¬n vÞ vµ ®-
îc x¸c ®Þnh theo c«ng thøc sau:
C = 1- Aµ .tgϕ H

(2.5)

33
Sh  SDh 
ë ®©y: A =  2 − 2  ; khi ®é cao ®Êt ®¾p trung b×nh (1,5 ÷ 3m
H H 

Sh H
vµ lín h¬n) vµ ®êng kÝnh èng tõ 0,5m ÷ 3m , tû lÖ ≥ vµ khi gi¸ trÞ
H D

H
A lÊy b»ng ;
D
γ B - träng lîng thÓ tÝch tiªu chuÈn cña ®Êt lÊy trªn c¬ së thÝ nghiÖm
trong phßng;
H - chiÒu cao ®Êt ®¾p tÝnh tõ ®Ønh èng hoÆc ®êng èng ®Õn ®¸y
dÇm ®ì hoÆc ®Õn ®Ønh ¸o ®êng.
Trong c«ng thøc nªu trªn cã c¸c ký hiÖu nh sau:
µ = tg2 (450-ϕ H /2) - hÖ sè ¸p lùc bªn cña ®Êt ®¾p;
ϕ H - gãc ma s¸t trong tiªu chuÈn cña ®Êt ®¾p, lÊy trªn c¬ së thÝ
nghiÖm trong phßng;
S - hÖ sè lùa chän dùa vµo ®Æc tÝnh nÒn ®Êt (khi nÒn rÊt cøng - cäc
vµ nÒn ®¸, S= 15; khi nÒn chÆt - c¸t, ¸ sÐt vµ sÐt tr¹ng th¸i cøng vµ dÎo
cøng, S = 10; khi nÒn biÕn d¹ng - c¸t xèp, ¸ sÐt vµ sÐt dÎo mÒm, S = 5);
h - kho¶ng c¸ch tõ mÆt nÒn ®Õn ®Ønh èng, m (xem h.2.27,b);
D - ®êng kÝnh ngoµi cña èng hoÆc chiÒu réng ®êng èng theo chu vi
ngoµi, m.
Khi kh«ng cã sè liÖu thÝ nghiÖm ®Êt, cã thÓ sö dông sè liÖu cho
trong b¶ng phô lôc 19 cña CH 200-62 vµ ®Ó tÝnh to¸n ®Þnh híng cã thÓ
lÊy cho ®Êt ®¾p èng vµ ®êng èng sau thµnh vµ phÝa trªn m¸i cña chóng
trong ®iÒu kiÖn b×nh thêng γ B =1.800 kg/m3; ϕ H = 300 ; cho ®Êt trong
tr¹ng th¸i Èm no níc γ B = 2.000 kg/m3; ϕ H = 250 vµ ®èi víi ®Êt n»m díi níc
trong tr¹ng th¸i ®Èy næi γ B =1.000 kg/m3; ϕ H =00.
¸p lùc ngang tiªu chuÈn cña ®Êt eP lªn èng tiÕt diÖn trßn vµ ®êng
èng tiÕt diÖn ch÷ nhËt tõ träng lîng b¶n th©n ®Êt ®¾p t¬ng øng víi XNIP
II Д.7-62 ®îc x¸c ®Þnh theo c«ng thøc:

e P =µ .γ BH’
(2.6)

34
trong ®ã H’- chiÒu cao ®Êt ®¾p tÝnh tõ tiÕt diÖn tÝnh to¸n ®Õn
®¸y tÊm ®Öm hoÆc ®Õn ®Ønh ¸o ®êng.
Khi tÝnh èng tiÕt diÖn trßn cÇn xÐt ®Õn r»ng, ¸p lùc ngang tõ träng l-
îng ®Êt ®¾p lªn nöa díi cña èng khi gãc ma s¸t trong nhá h¬n nhiÒu so
víi ¸p lùc lªn nöa trªn cña nã. NÕu ®êng èng ®Æt trªn líp ®Öm bª t«ng
hoÆc trªn nÒn tù nhiªn gièng h×nh d¹ng mÆt díi cña èng th× ¸p lùc chñ
®éng lªn mÆt trô thùc tÕ kh«ng tån t¹i. Trong thêi gian t¨ng chiÒu cao líp
®Êt ®¾p, ¸p lùc ngang ph¶i t¨ng, cã thÓ coi lµ ph©n bè ®Òu b»ng c¸ch
x¸c ®Þnh cêng ®é cña nã t¹i møc t©m èng, nghÜa lµ lÊy H’ b»ng kho¶ng
c¸ch tõ t©m èng ®Õn ®Ønh ¸o ®êng hoÆc ®Êt ®¾p.
Liªn quan ®Õn ®iÒu ®ã, ¸p lùc tõ träng lîng ®Êt lªn èng tiÕt diÖn
trßn - quy íc lÊy trong d¹ng 3 biÓu ®å ch÷ nhËt nh tr×nh bµy trªn h×nh
2.27,b.
¸p lùc ngang cña ®Êt lªn thµnh ®êng èng tiÕt diÖn ch÷ nhËt ®îc coi
lµ ph©n bè theo h×nh thang, x¸c ®Þnh tung ®é biªn theo c«ng thøc nªu
trªn víi gi¸ trÞ biªn t¬ng øng H’.
T¸c ®éng cña t¶i trong di ®éng t¹m thêi lªn èng vµ c¸c cÊu kiÖn ®-
êng èng khi m¹ng ngÇm ®Æt n«ng lµ rÊt lín vµ trong nhiÒu trêng hîp vît
qu¸ t¸c ®éng cña cè ®Þnh tõ ¸p lùc ®Êt.
Trªn phÇn ®êng xe ch¹y cña tuyÕn phè, thµnh phÇn di ®éng cña giao
th«ng ®« thÞ lµ t¶i träng di ®éng thay ®æi ®îc lÊy cã tÝnh ®Õn t¬ng lai
ph¸t triÓn cña nã vµ t¶i träng ®Æc biÖt trong d¹ng b¸nh xÝch vµ b¸nh h¬i
cña ph¬ng tiÖn giao th«ng.
T¶i träng di ®éng t¹m thêi tiªu chuÈn ®Ó tÝnh to¸n èng vµ ®êng èng
m¹ng kü thuËt ®« thÞ ngµy nay lÊy t¶i träng « t« H-30 vµ m¸y kÐo b¸nh
h¬i HK-80 träng lîng 80T.
¸p lùc tõ b¸nh xe ph©n bè trong khèi ®Êt vµ trªn èng hoÆc m¸i cña
®êng èng t¸c ®éng nh t¶i ph©n bè, gi¸ trÞ cña nã phô thuéc vµo chiÒu
cao ®Êt ®¾p.
¸p lùc tiªu chuÈn cña ®Êt lªn èng vµ ®êng èng tõ t¶i träng ®øng t¹m
thêi theo T/m2 t¬ng øng víi h×nh chiÕu chu vi ngoµi c«ng tr×nh lÊy b»ng:
19
a) th¼ng ®øng q = khi H ≥ 1m hoÆc ph©n bè theo diÖn
H +3
tÝch tùa tÝnh to¸n cña b¸nh chuyÒn t¶i träng 10T díi gãc 300 so víi ®êng
th¼ng ®øng khi H < 1m.

35
b) n»m ngang eP = µ q.
trong ®ã H- chiÒu cao ®Êt ®¾p tõ ®Ønh èng ®Õn ®¸y tÊm ®Öm
hoÆc ®Ønh ¸o ®êng, m
Khi cã kh¶ n¨ng bè trÝ vËt liÖu t¹m thêi hoÆc chÊt ®èng ®Êt trªn
c«ng tr×nh cÇn tÝnh ®Õn ¶nh hëng cña t¶i träng t¹m thêi ®ã, lÊy ph©n
bè ®Òu víi cêng ®é q = 2T/m2 kh«ng nh÷ng trªn c«ng tr×nh mµ c¶ hai
bªn c¹nh cña nã trong giíi h¹n toµn bé khèi trît.
¸p lùc thuû tÜnh bªn trong tuyÕn èng kh«ng ¸p ®îc xÐt ®Õn víi gi¶
thiÕt chÊt láng ®Çy èng hoÆc ®Çy ®êng èng. Träng lîng thÓ tÝch tiªu
chuÈn γ 0 cña chÊt láng lÊy b»ng níc Ðp 1 T/m3, ®èi víi chÊt láng ch¶y
dßng 1,01 ÷ 1,08 T/m3. ¸p lùc thuû tÜnh ë ®©y thuËn tiÖn tr×nh bµy
trong d¹ng biÓu ®å chÊt t¶i tõ c¸c thµnh phÇn ngang vµ ®øng.
Trong c¸c ®êng èng ¸p lùc, ¸p lùc bªn trong cña chÊt láng thuËn tiÖn
ph©n chia thµnh 2 thµnh phÇn - ¸p lùc thuû tÜnh khi toµn bé tiÕt diÖn
chÊt ®Çy chÊt láng vµ ph©n bè ®Òu b»ng ¸p lùc HP vµo ®Ønh èng, chØ
g©y nªn trong èng tiÕt diÖn trßn øng suÊt kÐo tiªu chuÈn.

2.2.X¸c ®Þnh néi lùc tÝnh to¸n trong tiÕt diÖn èng vµ c¸c cÊu kiÖn
®êng èng.
Nh ®· nªu trªn, x¸c ®Þnh chÝnh x¸c néi lùc - m«men uèn M, lùc däc N
vµ trong mét sè trêng hîp c¶ lùc c¾t Q - lµ mét bµi to¸n khã kh¨n. Còng rÊt
khã kh¨n khi x¸c ®Þnh ph¶n lùc gèi tùa vµ ®Æc ®iÓm ph©n bè cña
chóng trong nÒn c«ng tr×nh, khi yªu cÇu xÐt ®Õn c¸c tÝnh chÊt c¬ lý cña
®Êt vµ d¹ng tùa cña c«ng tr×nh lªn nÒn.
VÝ dô, nÕu èng BTCT cøng tiÕt diÖn trßn tùa lªn ®Êt san lÊp trong
d¹ng mÆt ph¼ng th× vÒ lý thuyÕt khi nÒn cøng, ¸p lùc t¹o nªn díi èng cã
gi¸ trÞ lín v« cïng.
Trong thùc tÕ ®Êt ®îc dì vµ bÒ mÆt tùa èng t¹o ra mét chiÒu réng
nµo ®ã, cßn ¸p lùc lªn nÒn nhËn ®îc gi¸ trÞ giíi h¹n. Khi tån t¹i biÕn d¹ng
t¬ng tù, gi¸ trÞ t¶i träng còng gi¶m. Tuy nhiªn m« men uèn trong èng nh
vËy, vÝ dô, tõ ¸p lùc ®øng cña ®Êt ®¾p cã gi¸ trÞ kho¶ng 3 lÇn lín h¬n
trong èng, lµm viÖc trong ®iÒu kiÖn t¬ng tù nhng ®Æt trªn nÒn san
ph¼ng. Liªn quan ®Õn ®iÒu ®ã, èng ®êng kÝnh lín cÇn l¾p ®Æt lªn ®Êt
cã kÕt cÊu kh«ng ph¸ ho¹i, cßn ®¸y cña nã bè trÝ theo d¹ng èng cã gãc

36
phñ lµ 900. èng lµm viÖc thuËn lîi h¬n khi chóng ®îc l¾p ®Æt lªn nÒn bª
t«ng, tuy nhiªn viÖc x©y dùng chóng lµm t¨ng gi¸ thµnh c«ng tr×nh lªn
kh¸ nhiÒu vµ chØ ®îc sö dông trong trêng hîp ®iÒu kiÖn ®Þa chÊt c«ng
tr×nh ®Æc biÖt phøc t¹p.
Thùc tÕ sau khi x¸c ®Þnh b»ng ph¬ng ph¸p nªu trªn cã xÐt ®Õn hÖ
sè vît t¶i, gi¸ trÞ t¶i träng chñ ®éng bªn ngoµi t¸c ®éng lªn c«ng tr×nh vµ
viÖc lùa chän tæ hîp nguy hiÓm nhÊt ®îc tÝnh to¸n riªng rÏ ®èi víi tõng s¬
®å chÊt t¶i c¬ b¶n theo c«ng thøc ®¬n gi¶n ho¸ t¬ng øng, lÊy tõ c¸c
b¶ng chØ dÉn gi¸ trÞ m«men uèn vµ lùc däc.
§Ó lµm viÖc ®ã cã thÓ sö dông “b¶ng ®Ó tÝnh to¸n èng, vßm vµ
cung” A.M. Novickèp (XD n¨m 1942).
Gi¸ trÞ néi lùc x¸c ®Þnh b»ng c¸c ph¬ng ph¸p th«ng thêng cña c¬
häc kÕt cÊu khi tÝnh to¸n khung kÝn thµnh máng (trong trêng hîp èng trßn
- vßng) lµm viÖc trong giíi h¹n ®µn håi
Sè liÖu ®Ó tÝnh to¸n èng trßn trong c¸c ®iÒu kiÖn tùa lªn ®Êt nÒn
kh¸c nhau cho trong b¶ng 2.9 vµ 2.10.
Néi lùc tÝnh to¸n toµn phÇn M vµ N ®èi víi tiÕt diÖn xem xÐt cña èng
®îc tÝnh nh tæng ®¹i sè c¸c lùc chÊt t¶i tõng cÊu kiÖn riªng biÖt.
M«men uèn ®îc coi lµ d¬ng nÕu chóng g©y nªn d·n thí phÝa trong,
cßn lùc däc ®îc coi lµ d¬ng khi nÐn.

B¶ng 2.9 §Æc tÝnh t¶i träng, sù ph©n bè tiÕt diÖn tÝnh to¸n vµ biÓu
®å m«men uèn khi tÝnh to¸n èng trßn

Th §Æc tÝnh t¶i träng Ph©n bè tiÕt diÖn tÝnh


ø tù to¸n vµ biÓu ®å m«men uèn
lo¹i t¶i
träng

37
1 Träng lîng riªng cña èng,
ph©n bè theo nöa trªn vµ nöa
díi , tæng sè b»ng Q=2π γ C r.δ
2 ¸p lùc ph©n bè ®Òu cña
®Êt tõ t¶i träng cè ®Þnh vµ
t¹m thêi trong tæng b»ng P1
3 =2(p+q)r
Träng lîng ®Êt trong khe
hë èng (phÝa nöa trªn trong

4 −Π
tæng b»ng P2 = γ r
H
4
4 ¸p lùc ngang cña ®Êt
ph©n bè ®Òu theo chiÒu cao
tõ t¶i träng cè ®Þnh vµ t¹m thêi
theo tõng c¹nh, trong tæng
b»ng E= 2(eP + eq)r
5 ¸p lùc thuû tÜnh bªn trong khi
chÊt ®Çy tiÕt diÖn èng kh«ng
cã ¸p víi tung ®é lín nhÊt 2γ 0 r
vµ träng lîng chung ®êng èng
chÊt ®Çy b»ng P0= π γ 0 r2

6 ¸p lùc ph©n bè ®Òu bªn M«men uèn kh«ng xuÊt


trong cña chÊt láng díi ¸p lùc hiÖn
b»ng p =HPγ 0

B¶ng 2.10
Gi¸ trÞ m«men uèn vµ lùc däc trong èng tiÕt diÖn trßn

Lo Khi bè trÝ lªn nÒn ®Êt Khi bè trÝ trªn nÒn ®Êt Khi bè trÝ tªn ®Öm bª
¹i Gi cã gãc phñ 900 ph¼ng t«ng cã gãc phñ 1350
t¶i ¸
Sè thø tù tiÕt diÖn Sè thø tù tiÕt diÖn Sè thø tù tiÕt diÖn
tr tr

38
än Þ
g tÝ I II III I II III I II III
nh
to
¸n
Kg
.m
,
kg

1 M 0,123Qr - 0,0707Q 0,239Qr - 0,0797Q 0,051Qr - 0,0525Q


N 0,206Q 0,0823Q r 0,0797Q 0,0909Q r 0,299Q 0,0589Q r
2 M 0,178P1r r -0,616Q 0,294P1r r 0,0797Q 0,106P1r r -
N 0,18P1 0,25Q 0,144P1r 0,053P1 0,25Q 0,15P1r 0,272P1 0,25Q 0,0196Q
3 M 0,155 - -0,035P1 0,271P2r - -0,053P1 0,083 - 0,123P1r
N P 2r 0,145P1r 0,076P2r 0,102 P2 0,154P1r 0,085 P 2r 0,122P1r 0,007P1
4 M 0,229 P2 0,5P1 -0,084 0,125Er 0,5P1 P 2r 0,321 P2 0,5P1 0,058
N -0,125Er - P2 0,5E -0,126 -0,102 -0,125Er -0,094 P 2r
M 0,5E 0,117P2r -0,125Er 0,239 P 2r P2 0,5E P 2r -0,042P2
0,123P0r 0,5 P2 0,5E P 0r 0,5 P2 0,125Er 0,051 0,5 P2 -0,125Er
N 0,125Er 0,0797 -0,125Er 0,5E P 0r 0,125Er 0,5E
M -0,271P0 0 P 0r -0,398 0 0,0797 0 0,0525
N 0 -0,0823 P0 -0,0909 P 0r -0,179 -0,0589 P 0r
-pr P 0r -0,221 0 P 0r P0 P 0r
-0,0686 P0 -pr -0,0686 -0,239 0 -0,0868 -0,179
P0 0 P0 P0 -pr P0 P0
0 -pr 0 0 0 0
-pr -pr -pr -pr -pr

+ Ghi chó: Trong b¶ng 2.9 vµ 2.10 cã ký hiÖu träng lîng thÓ tÝch
kg/m3; γ C- vËt liÖu èng (BTCT); γ H - ®Êt; γ 0- chÊt láng; kÝch thíc chiÒu
dµi, m: r- b¸n kÝnh trung b×nh cña èng (theo chiÒu dµy), δ - chiÒu dµy
thµnh èng; cêng ®é ¸p lùc ph©n bè ®Òu cña ®Êt: p vµ q- t¬ng øng träng
lîng ®Êt ®¾p vµ t¶i träng t¹m thêi th¼ng ®øng; eP vµ eq … t¬ng øng
träng lîng ®Êt ®¾p vµ t¶i träng t¹m thêi n»m ngang; Π P- ¸p lùc tÝnh to¸n
cña níc trong èng theo møc ®Ønh èng, m
2.3 tÝnh to¸n néi lùc trong èng díi t¸c ®éng cña b¸nh xe.

39
Khi x¸c ®Þnh t¶i träng tõ b¸nh xe t¸c dông trªn mÆt ®Êt cÇn xÐt
®Õn ®iÒu kiÖn chuyÒn t¶i tõ b¸nh xe qua nÒn ®Êt ®¾p. §Ó lµm ®iÒu
®ã sö dông c¸c c«ng thøc cña lý thuyÕt ®µn håi, lÊy t¶i träng tõ b¸nh xe
trong d¹ng lùc tËp trung. Gi¸ trÞ øng suÊt tÝnh to¸n th¼ng ®øng σZ t¹i ®é
s©u H (xem h×nh …) cÇn thiÕt ®Ó lùa chän tiÕt diÖn èng x¸c ®Þnh theo
c«ng thøc Buxi nexk:
3 1
x
KPK 2π 5
σZ = HÖ sè K =   r 2  2
H2 1 +   
 H  
 

Trong ®ã PK ¸p lùc tõ t¶i xe ®Æt trªn bÒ mÆt ®êng ch¹y; H - chiÒu


s©u ®iÓm trong ®ã x¸c ®Þnh øng suÊt th¼ng ®øng tÝnh tõ mÆt ®Êt; r -
h×nh chiÕu ngang kho¶ng c¸ch tõ ®iÓm x¸c ®Þnh øng suÊt th¼ng ®øng
tíi ®iÓm ®Æt lùc.
Gi¸ trÞ øng suÊt th¼ng ®øng max xuÊt hiÖn trùc tiÕp díi ®iÓm ®Æt
lùc:
PK
σZmax= 0,478
H2
T¶i träng tõ b¸nh xe lªn ®êng èng ®îc biÓu thÞ b»ng thÓ tÝch biÓu ®å
øng suÊt ph¸p th¼ng ®øng theo diÖn tÝch h×nh chiÕu n»m ngang cña
èng. §Ó gi¶m nhÑ tÝnh to¸n, thÓ tÝch biÓu ®å thùc tÕ cã thÓ thay thÕ
trong d¹ng h×nh thang, h×nh trô hoÆc h×nh th¸p (xem h×nh …). §èi víi
®êng èng ®êng kÝnh trong nhá h¬n hoÆc b»ng 600mm, ¸p lùc tæng
céng cã thÓ lÊy ph©n bè ®Òu trªn diÖn tÝch h×nh chiÕu ngang cña èng.
Cêng ®é t¶i träng cã thÓ lÊy cêng ®é t¶i träng ®øng ®i qua trôc èng.
NÕu trôc b¸nh xe cã 2 hoÆc 4 b¸nh, ®Ó tÝnh to¸n t¶i träng toµn phÇn lªn
èng sö dông biÖn ph¸p céng øng suÊt tõ nhiÒu t¶i träng tËp trung vµ thay
b»ng t¶i ph©n bè ®Òu lªn diÖn tÝch tiÕp xóc cña tõng b¸nh xe tõ mÆt
®Êt.
§Ó x¸c ®Þnh t¶i träng tÝnh to¸n tõ b¸nh xe lªn èng cÇn tÝnh ®Õn t¶i träng
®éng x¸c ®Þnh b»ng tèc ®é chuyÓn ®éng vµ lùc vît t¶i liªn quan ®Õn va
®Ëp b¸nh xe do mÆt ®êng kh«ng ph¼ng. B»ng sù nghiªn cøu lý thuyÕt
vµ thùc nghiÖm x¸c ®Þnh ®îc r»ng, hÖ sè ®éng häc ®èi víi Tuynel kü
thuËt cã thÓ lÊy b»ng 1,15-1,2.
Nh vËy t¶i träng tÝnh to¸n PH (kg/m) tõ b¸nh xe lªn èng (khi ®êng kÝnh
trong èng ®TR ≤ 600mm)lµ:

40
 σ Z max + σ Z L  D LK D
PK =DN  2 . K D = N ( σ Z max + σ Z )
 2 2 2

Trong ®ã DN - ®êng kÝnh ngoµi cña èng; L- chiÒu dµi ®o¹n èng tÝnh to¸n,

thêng lÊy b»ng 1m; KD - hÖ sè ®éng häc; σ Z max - øng suÊt th¼ng ®øng lín

nhÊt khi r = 0; σ Z - øng suÊt th¼ng ®øng khi r = L/2


Gi¸ trÞ m« men uèn tÝnh to¸n M trong thµnh èng x¸c ®Þnh theo c«ng
thøc:

0,318
M= ( PK + P ).rTR .. B
N
Trong ®ã PK - t¶i träng tõ b¸nh xe tÝnh theo c«ng thøc nªu trªn, kg/m; P-
t¶i träng tõ träng lîng ®Êt trªn èng, tÝnh theo c«ng thøc (2.4); rTR.B - b¸n
kÝnh trung b×nh cña èng, b»ng (DTR+h)/2, cm; DTR- ®êng kÝnh trong cña
èng, cm; h- chiÒu dµy thµnh èng, cm; N - hÖ sè tùa èng, khi khi ®¸y hµo
t¹o nªn gãc 900 «m lÊy èng-1,5, khi nÒn bª t«ng vµ BTCT-2,5, trªn ®¸y hµo
ph¼ng-1,12.
ChiÒu dµi vµ chiÒu dµy thµnh èng ®îc lùa chän theo c«ng thøc:
b.h 2
- §èi víi èng bª t«ng: M ≤ m.RP 3,5
- §èi víi èng BTCT: M ≤ m.RUb X (h0-X/2)
m a Ra Fa
Trong ®ã: X=
RU b

M- m«men uèn tÝnh to¸n x¸c ®Þnh theo c«ng thøc trªn; RP- søc kh¸ng tÝnh
to¸n cña bª t«ng chÞu kÐo; b vµ h- t¬ng øng lµ chiÒu dµi vµ chiÕu dµy
thµnh ®o¹n èng; m- hÖ sè ®iÒu kiÖn lµm viÖc, thêng lÊy b»ng 1,0; RU -
søc kh¸ng cña bª t«ng chÞu nÐn khi uèn; X- chiÒu cao vïng chÞu nÐn; m a-
hÖ sè ®iÒu kiÖn lµm viÖc cña thÐp ; Fa - diÖn tÝch tiÕt diÖn cèt thÐp däc
chÞu kÐo.
§êng èng tõ ami¨ng ®îc tÝnh to¸n xÐt ®Õn kh¶ n¨ng ph¸ ho¹i díi t¸c dông
t¶i träng - vì vµ g·y èng.
Momen uèn giíi h¹n theo ®Ò nghÞ cña IU.A. Argo x¸c ®Þnh theo c«ng
thøc:

41
  6 
n.(1 − µ0 ) 5 + 2,67 n + µ0  3 + 
MP = σ P h 2
  n 
.
6 2.(1 + 0,67 n) 2

Khi g·y èng tÝnh theo c«ng thøc:

M ≤ 4.m.RPr 2 h.

Trong ®ã M - m« men uèn; σ P -giíi h¹n ®é bÒn (øng suÊt ami¨ng chÞu
kÐo); n - tû lÖ gi÷a øng suÊt nÐn vµ kÐo ë mÐp biªn, lÊy theo sè liÖu thö

nghiÖm b»ng 2; m - hÖ sè ®iÒu kiÖn lµm viÖc; µ 0 - tû lÖ lùc kÐo vßng giíi
h¹n khi uèn ®èi víi lùc vßng giíi h¹n khi kÐo ®¬n thuÇn; RP - søc kh¸ng
tÝnh to¸n chÞu kÐo cña ami¨ng; r - b¸n kÝnh trung b×nh cña tiÕt diÖn
ngang thµnh èng; h - chiÒu dµy thµnh èng, cm..
TÝnh to¸n èng ceramic nh»m ®¶m b¶o ®iÒu kiÖn sao cho t¶i träng tÝnh
to¸n PK kh«ng vît qu¸ kh¶ n¨ng chÞu t¶i cña èng:

PK ≤ m.KaPP.H

Trong ®ã Ka - hÖ sè ®ång nhÊt cña èng; PP.H - kh¶ n¨ng chÞu t¶i cña èng
theo sè liÖu thö nghiÖm vÒ ®é bÒn t¹i nhµ m¸y.
NÒn bª t«ng vµ BTCT cña èng ®îc tÝnh to¸n nh dÇm trªn nÒn ®µn håi
chÞu t¸c ®éng t¶i träng tõ b¸nh xe ( PK - tÝnh theo c«ng thøc trªn).
N¾p vµ líi cña giÕng th¨m, hè ga ®îc tÝnh to¸n nh dÇm tùa lªn 2 trô hoÆc
tÊm tùa theo c¸c c¹nh chÞu t¶i träng tõ b¸nh xe.
Thµnh giÕng th¨m, hè ga ®îc tÝnh to¸n chÞu ¸p lùc ngang chuyÒn qua
®Êt tõ b¸nh xe bè trÝ c¹nh giÕng. øng suÊt ngang trong ®Êt ®îc x¸c
®Þnh theo c«ng thøc cña lý thuyÕt b¸n kh«ng gian ®µn håi:

3PK  x 2 z 1 − 2 µ  1 (2 R + z ).x 2 z 
σX =  5 + . − − 
2π  R 3  R.( R + z ) ( R + z ) 2 R 3 R 3  

R= x2 + y2 +z 2

Trong ®ã σ X - øng suÊt n»m ngang trong ®Êt; PK - lùc tËp trung tõ b¸nh
xe; R - kho¶ng c¸ch tõ ®iÓm ®Æt lùc tíi ®iÓm x¸c ®Þnh øng suÊt; x,y,z -

42
kho¶ng c¸ch theo trôc to¹ ®é tõ ®iÓm ®Æt lùc tíi ®iÓm x¸c ®Þnh øng
suÊt; µ - hÖ sè poison cho ®Êt.
C«ng thøc trªn tÝnh cho trêng hîp mét lùc tËp trung ®Æt trªn mÆt b¸n
kh«ng gian ®µn håi (h…). §Ó tÝnh to¸n øng suÊt tõ t¶i träng ph©n bè bÊt
kú sö dông ph¬ng ph¸p céng t¸c dông. §Ó lµm ®iÒu ®ã, t¶i träng ph©n
bè ®îc thay b»ng nhãm lùc tËp trung t¬ng ®¬ng. T¹i mçi ®iÓm nghiªn
cøu x¸c ®Þnh øng suÊt tõ tõng lùc nh vËy vµ sau ®ã c¸c øng suÊt t×m ®-
îc céng l¹i.
§Ó gi¶m khèi lîng tÝnh to¸n cã thÓ dïng biÓu ®å do G.S. G.I. Glukèp lËp

x y
(h…). Trong trêng hîp nµy theo gi¸ trÞ α1 = vµ α2 = x¸c ®Þnh ®îc KX vµ
z x
tiÕp theo lµ øng suÊt ngang trong ®Êt theo c«ng thøc:

P
σX = KX
z2
Sau khi x¸c ®Þnh ®îc σ X cã thÓ tÝnh ¸p lùc bªn lªn thµnh giÕng. §Ó lµm

®iÒu ®ã, gi¸ trÞ σ X tÝnh ®îc cÇn nh©n víi hÖ sè tËp trung b»ng 1,75 ÷
2,0 vµ tÝnh thÓ tÝch biÓu ®å øng suÊt theo thµnh bªn cña giÕng.
§¸y giÕng tÝnh to¸n chÞu t¶i tõ b¸nh xe nh tÊm tùa lªn thµnh, cßn ®Çu
Tuynel kü thuËt - tÝnh nh têng ch¾n vÒ ®é bÒn vµ æn ®Þnh.

2.4 C¸c nguyªn t¾c tÝnh to¸n sù xuÊt hiÖn vµ më réng vÕt nøt
trong thµnh èng BTCT
TÝnh to¸n theo tr¹ng th¸i giíi h¹n thø 3 cã thÓ cã ý nghÜa lín ®èi víi
èng BTCT thµnh máng, ®Æc biÖt khi cèt thÐp cã cêng ®é cao kh«ng øng
suÊt tríc. Trong trêng hîp ®ã, cêng ®é tÝnh to¸n cña thÐp t¨ng lªn vÉn
gi÷ nguyªn gi¸ trÞ m« ®un ®µn håi dÉn ®Õn viÖc t¨ng biÕn d¹ng, t¨ng
kh¶ n¨ng xuÊt hiÖn vµ më réng vÕt nøt.
Sù xuÊt hiÖn vÕt nøt cã thÓ x¶y ra khi øng suÊt kÐo trong vïng chÞu kÐo
cña bª t«ng lín h¬n cêng ®é tÝnh to¸n chÞu kÐo cña bª t«ng (sau khi ®¹t
søc kh¸ng tiªu chuÈn).
TÊt c¶ tÝnh to¸n xuÊt hiÖn vµ më réng vÕt nøt ®îc thùc hiÖn t¬ng øng víi
TCVN 5574:1991 hoÆc XNIP II.B.1-62 “KÕt cÊu bª t«ng vµ BTCT. Tiªu
chuÈn thiÕt kÕ”.
TÝnh to¸n xuÊt hiÖn vÕt nøt chØ tiÕn hµnh ®èi víi kÕt cÊu øng suÊt tríc.

43
TÝnh to¸n më réng vÕt nøt tiÕn hµnh theo c«ng thøc cña GS. B.I. Murasop.
ChiÒu réng vÕt nøt tÝnh to¸n (h.2.28):

aT = ψ a (σ a/Ea).lT
(2.7)

trong ®ã: ψ a- hÖ sè x¸c ®Þnh øng suÊt trung b×nh trong cèt thÐp chÞu
kÐo gi÷a c¸c vÕt nøt, phô thuéc vµo sù lµm viÖc cña bª t«ng vïng chÞu
kÐo cha bÞ h h¹i trªn ®o¹n ®ã.
σ a - øng suÊt cèt thÐp trong vïng chÞu kÐo.
Ea - m« ®un ®µn håi cña thÐp.
lT - kho¶ng c¸ch gi÷a c¸c vÕt nøt.
Râ rµng, chiÒu réng vÕt nøt aT lµ ®é d·n dµi cèt thÐp trªn chÒu dµi lT vµ
dÔ dµng t×m ®îc nÕu biÕt ε a.c = ψ a (σ a/Ea), nghÜa lµ ®é d·n dµi trung
b×nh t¬ng ®èi trªn ®o¹n gi÷a c¸c vÕt nøt vµ chiÒu dµi ®o¹n ®ã lµ lT.

H. 2.28. S¬ ®å tÝnh to¸n më réng vÕt nøt.


1- cèt thÐp trong vïng chÞu kÐo; 2- trôc trung hoµ tríc khi xuÊt hiÖn
vÕt nøt; 3- trôc trung hoµ sau khi xuÊt hiÖn vÕt nøt

Tuy nhiªn tÝnh to¸n gi¸ trÞ trong c«ng thøc nªu trªn (ngoµi gi¸ trÞ E a)
rÊt phøc t¹p v× chóng phô thuéc vµo rÊt nhiÒu yÕu tè. Chóng ®îc thùc
hiÖn theo chØ dÉn cña TCVN 5574:1991 hoÆc XNIP II.B.1-62 “KÕt cÊu bª
t«ng vµ BTCT. Tiªu chuÈn thiÕt kÕ”, ®· ®îc c¸c sè liÖu thÝ nghiÖm chøng
minh.
Còng cã tµi liÖu nghiªn cøu chÝnh x¸c ho¸ tÝnh to¸n xuÊt hiÖn vµ më
réng vÕt nøt trong ®êng èng BTCT (t¹p chÝ bª t«ng vµ BTCT sè 1-1960 -
kh¶ n¨ng chèng nøt cña ®êng èng BTCT kh«ng ¸p). C«ng thøc ®Ó x¸c
®Þnh gi¸ trÞ aT nªu trong t¹p chÝ ®ã ®· ®îc tiªu chuÈn ngµnh x©y dùng
Nga chÊp nhËn.
TÝnh to¸n xuÊt hiÖn vÕt nøt ®«i khi yªu cÇu c¶ trong vËn chuyÓn vµ
trong l¾p r¸p ®êng èng. M«men uèn ®îc x¸c ®Þnh theo träng lîng b¶n
th©n èng víi hÖ sè vît t¶i 1,1 vµ hÖ sè ®éng häc 1,3.

44
Ch¬ng Iii - ph¬ng ph¸p thi c«ng
1. L¾p r¸p ®êng èng
1.1 Nh÷ng nguyªn t¾c chung
§Ó tiÕp tôc t¨ng n¨ng suÊt lao ®éng vµ t¨ng chÊt lîng l¾p ®Æt m¹ng
ngÇm, phÇn lín c¸c khèi lîng c«ng t¸c vÒ l¾p r¸p ®êng èng cÇn thùc
hiÖn tËp trung t¹i c¸c nhµ m¸y, c¸c c¬ së s¶n xuÊt cÊu kiÖn vµ trong
c¸c ph©n xëng. Trong c¸c xÝ nghÖp nh vËy c¸c c«ng viÖc vÖ sinh, bäc
chèng rØ èng thÐp, hµn chóng vµo trong kiÖn hµng vËn chuyÓn ®èi víi
®iÒu kiÖn ®« thÞ, chuÈn bÞ c¸c phÇn phô, l¾p ghÐp c¸c nót, chuÈn bÞ
c¸c vËt liÖu c¸ch níc vµ c¸c vËt liÖu kh¸c.
Ph¬ng ph¸p l¾p ®Æt ®êng èng tiªn tiÕn nhÊt hiÖn nay lµ ph¬ng ph¸p
d©y chuyÒn - tèc ®é, b¶n chÊt cña ph¬ng ph¸p nµy lµ ë chç tÊt c¶
tuyÕn èng ®îc chia thµnh c¸c ®o¹n –bíc riªng biÖt víi tÝnh to¸n sao cho
khèi lîng lo¹i c«ng viÖc chÝnh trªn mçi c«ng ®o¹n gÇn nh nhau vÒ møc
®é khã kh¨n vµ ®îc thùc hiÖn b»ng c¸c nhãm c«ng nh©n nhÊt ®Þnh
thµnh phÇn cè ®Þnh trong mét kho¶ng thêi gian nh nhau. §iÒu kiÖn c¬
b¶n ®¶m b¶o l¾p ®Æt tuyÕn èng b»ng ph¬ng ph¸p d©y chuyÒn - tèc
®é lµ sù thµnh lËp ®å ¸n thi c«ng mét c¸ch cÈn thËn, cã t duy trong
®ã cÇn so¹n th¶o c¸c biÖn ph¸p vît qua nh÷ng khã kh¨n, phøc t¹p cã
thÓ x¶y ra trong khi lµm viÖc trªn tuyÕn phè ®« thÞ.

1.2 ChuÈn bÞ nÒn.


§êng èng ¸p lùc vµ tù ch¶y ®îc l¾p ®Æt trong hµo trªn nÒn tù nhiªn
hoÆc nh©n t¹o. Lùa chän lo¹i nÒn trong mçi trêng hîp cô thÓ phô thuéc
vµo ®iÒu kiÖn ®Þa chÊt thuû v¨n t¹i vÞ trÝ l¾p ®Æt tuyÕn èng, kÝch
thøc, kÕt cÊu vµ c«ng n¨ng cña nã.
NÒn thiªn nhiªn díi ®êng èng cã thÓ lµ tÊt c¶ c¸c lo¹i ®Êt (trõ ®¸), kh¶
n¨ng chÞu t¶i cña chóng lo¹i trõ ®îc ®é lón kh«ng ®Òu tr¸nh h háng
c¸c mèi nèi èng. C¸c èng l¾p ®Æt trªn ®¸y hµo trªn toµn bé chiÒu dµi
kh«ng nhá h¬n 1/4 bÒ mÆt cÇn tiÕp xóc chÆt víi ®Êt nguyªn d¹ng
(h.2.38). Do ®ã khi ®µo hµo b»ng m¸y ®µo kh«ng nªn ®µo ®Õn ngay
cèt thiÕt kÕ mµ ®Ó l¹i 10 ÷ 20cm. NÒn ®Êt tùa èng ®îc lµm s¹ch vµ
t¹o khu«n mÉu trong d¹ng ®êng trßn t¬ng øng víi h×nh ®¹ng èng.

45
H.2.38. VÞ trÝ ®Æt èng trong nÒn ®Êt thiªn nhiªn
èng bª t«ng vµ BTCT ®êng kÝnh lín chØ ®îc l¾p ®Æt trªn nÒn thiªn
nhiªn trong mét sè trêng hîp h·n h÷u. ThËm chÝ trong ®Êt c¸t h¹t to díi
èng BTCT ngêi ta còng x©y dùng nÒn nh©n t¹o trong d¹ng líp ®¸ d¨m
hoÆc sái dµy 10 ÷ 15cm. Trong ®Êt yÕu vµ no níc víi dßng ch¶y níc
ngÇm kh«ng lín, nÒn ®îc lµm tõ líp ®¸ d¨m dµy 15 ÷ 20cm vµ líp bª
t«ng (lãt) dµy 10 ÷ 15cm.
Trong ®¸ hoÆc gÇn víi ®¸ ngêi ta bè trÝ nÒn nh©n t¹o b»ng c¸t.
ChiÒu dµy nÒn c¸t díi èng cÇn Ýt nhÊt 10cm trªn toµn bé chiÒu réng
hµo.®èi víi ®êng èng thÐp trong trêng hîp ®ã cho phÐp sö dông ®Êt
t¹i chç kh«ng chøa hßn, côc ®¸ v.v.
Khi l¾p ®Æt èng ®êng kÝnh bÊt kú trong ®Êt hoµng thæ hoÆc ®Êt
c¸t ch¶y, chóng ®îc bè trÝ trªn nÒn cäc cã bª t«ng lãt.
Khi ®µo hµo vµo mïa ®«ng trong ®Êt sÐt bôi vµ ¸ sÐt cã tÝnh tr¬ng
në kh«ng cho phÐp ®«ng l¹nh nÒn nh»m tr¸nh ®é lón kh«ng ®Òu sau
nµy cho ®êng èng. XÐt ®Õn ®iÒu ®ã, tríc khi l¾p ®Æt èng lªn ®¸y
hµo r¶i mét líp c¸t kh« dµy 20 ÷ 25cm. §Ó ®¾p ®Êt tõng phÇn cho èng
lªn 25cm cao h¬n ®Ønh èng còng sö dông c¸t kh«.
Khi x©y dùng ®êng èng trªn ®Êt lón sôt cÇn thùc hiÖn nh÷ng biÖn
ph¸p sau: lµm chÆt ®Êt b»ng ®Çm nÆng hoÆc x©y dùng líp lãt nÒn
b»ng ®Êt trong ®iÒu kiÖn ®Êt lo¹i 1khi chiÒu dµy líp ®Êt lón sôt
kh«ng lín; s¬ bé lµm ít ®Êt trong nÒn ®êng hµo trong ®iÒu kiÖn nÒn
®Êt lo¹i 2, ®Æc biÖt khi chiÒu dµy líp ®Êt lón sôt lín
1.3 Lùa chän thiÕt bÞ cÈu.
§Ó l¾p ®Æt èng vµ trong c¸c c«ng t¸c bèc dì khi x©y dùng m¹ng kü
thuËt ngÇm trong ®« thÞ sö dông réng r·i cÇn cÈu « t« xoay vßng víi
søc n©ng 3; 5,5 vµ 10T.
§Ó l¾p ®Æt èng BTCT nÆng vµ èng thÐp hµn vµo côm ®¬n
nguyªn, sö dông m¸y l¾p ®Æt ®êng èng ch¹y trªn b¸nh xÝch søc n©ng
10T. M¸y cÈu l¾p ®Æt èng nh vËy lµ thiÕt bÞ kh«ng thay thÕ cho phÐp
c¬ giíi ho¸ c¸c c«ng t¸c n©ng chuyÓn nÆng nhäc trong x©y dùng ®-
êng èng tiÕt diÖn lín. Trong c¸c ®« thÞ n¬i kh«ng cho phÐp xe b¸nh
xÝch ch¹y, cÇn cÈu l¾p ®Æt èng di chuyÓn trªn « t« kÐo moãc. Søc

46
n©ng cña m¸y l¾p ®Æt ®êng èng phô thuéc vµo ®é v¬n cÇn cho
trong b¶ng 2.15.

B¶ng 2.15. Søc n©ng (theo T) cña cÇn cÈu l¾p ®Æt èng

§é v¬n ТЛ-4 TO12-24


cña ТЛ-3
cÇn, m §èi träng
N©ng H¹ N©ng H¹

1 10 10 10 12 12
2 6,5 6,5 10 10 12
3 4,5 4,5 6,5 6 8
4 3,5 3,5 4,5 4,5 6
4,5 3 3 4 3,5 4,5

Khi lùa chän thiÕt bÞ cÈu ®Ó h¹ èng vµo hµo cÇn tÝnh ®Õn träng lîng
èng vµ ®é ®ua yªu cÇu cña cÇn cÈu. §é ®ua L cña cÇn (theo m) x¸c
®Þnh theo c«ng thøc:
a
L= +δ +b
2
(2.13)
Trong ®ã: a- chiÒu réng hµo phÝa trªn khi ®é dèc m¸i cho phÐp lín
nhÊt.
δ - kho¶ng c¸ch tõ mÐp hµo tíi trô ®ì hoÆc xÝch cÈu (khi ®é s©u hµo
tíi 1,5m, δ kh«ng nhá h¬n 1,5m, khi ®é s©u hµo tõ 1,5 ÷ 3m, δ
kh«ng nhá h¬n 2m); khi l¾p ®Æt ®êng trôc èng theo chïm hoÆc theo
®¬n nguyªn dµi vµo ®êng hµo cã thµnh ®øng, kho¶ng c¸ch ®ã cã gi¸
trÞ: H + 0,2m + DH + 0,3m (ë ®©y H- ®é s©u hµo ; 0,2m kho¶ng c¸ch
tõ mÐp èng ®Õn l¨ng trô trît; DH - ®êng kÝnh ngoµi cña èng; 0,3m -
kho¶ng c¸ch mÐp èng tíi b¸nh xÝch cÇn cÈu);
a- kho¶ng c¸ch tõ trô ®ì hoÆc b¸nh xÝch cÈu tíi trôc quay cÇn cÈu.

47
Khi l¾p ®Æt èng vµo hµo cã thµnh th¼ng ®øng gia cêng, cÈu ®îc bè
trÝ ngoµi giíi h¹n l¨ng thÓ trît, thùc tÕ trªn kho¶ng c¸ch tõ mÐp hµo
kh«ng nhá h¬n chiÒu s©u hµo. §é v¬n cña cÇn (theo m) ®îc x¸c
®Þnh theo c«ng thøc sau:
a
L= +H +b (2.14)
2
Trong ®ã H- ®é s©u hµo.
§Ó treo èng, c¶ ®¬n nguyªn cña chóng vµ nh÷ng vËt nÆng kh¸c trong
c«ng t¸c neo buéc sö dông d©y ch»ng tõ c¸p. Lùc cho phÐp cña c¸p x¸c
®Þnh b»ng c¸ch chia lùc kÐo ®øt cho hÖ sè dù tr÷ ®é bÒn:
R
S =
K
(2.15)
Trong ®ã: R - lùc kÐo ®øt c¸p theo katalog cña nhµ m¸y, cßn khi kh«ng
cã th× theo sè liÖu thö nghiÖm trong phßng thÝ nghiÖm.
K - HÖ sè dù tr÷ ®é bÒn (®èi víi d©y ®Çu cuèi cã mãc cÈu, vßng
hoÆc h×nh b¸n nguyÖt dïng ®Ó treo hµng khi cÈu kh«ng ph¶i uèn
cong, K = 6, ®èi víi ®©y buéc hµng cã thÓ uèn cong K = 8).

1.4 H¹ èng vµo hµo.


H¹ èng vµo ®¸y hµo cÇn nhÑ nhµng kh«ng cã va ch¹m, kh«ng tú
vµo thanh chèng gia cêng. Ph¬ng ph¸p h¹ phô thuéc vµo träng lîng èng,
®iÒu kiÖn cô thÓ hiÖn trêng, khèi lîng c«ng viÖc vµ thiÕt bÞ ph¬ng
tiÖn hiÖn cã.
èng gang ®êng kÝnh tíi 250mm ®«i khi ®îc h¹ thñ c«ng trªn d©y c¸p
®Çu mÒm phÝa díi. Søc n©ng cña d©y c¸p sîi gai sö dông ®Ó kÐo khi
n©ng hµng còng nh ®Ó n©ng hoÆc h¹ chi tiÕt ®¬n lÎ, dông cô tÊm
b¶n v.v. cho trong b¶ng 2.16.
B¶ng 2.16. Søc n©ng cña d©y c¸p sîi gai

§êng kÝnh c¸p Lùc kÐo cho §êng kÝnh c¸p Lùc kÐo cho
(mm) phÐp (kg) (mm) phÐp (kg)
9,6 50 28,7 345
12,7 77 31,8 400
15,9 112 36,6 510

48
19,1 157 39,8 580
20,7 175 47,8 840
23,9 240 55,7 1075
èng ®êng kÝnh lín cã thÓ h¹ vµo hµo thµnh ®øng b»ng têi treo trªn
gi¸ ®ì hoÆc trªn tã, n¹ng 3 ch©n. Tuy nhiªn, h¹ èng, ®Æc biÖt èng nÆng,
tèt nhÊt dïng cÇn cÈu « t« vµ cÇn cÈu b¸nh xÝch.
Trong ®êng hµo cã gia cêng èng ®îc h¹ nghiªng sao cho cã thÓ
tr¸nh l¾p ®Æt l¹i thµnh chèng ngang hoÆc chØ bè trÝ l¹i ë phÇn díi ®êng
hµo. §«i khi èng ®îc h¹ vµo ®êng hµo ®· dì gia cêng t¹i nh÷ng vÞ trÝ nhÊt
®Þnh c¸ch nhau 50 ÷ 80m vµ sau ®ã kÐo b»ng têi theo ®¸y hµo trªn d©y
c¸p. Trong trêng hîp ®ã, t¹i vÞ trÝ h¹ èng bè trÝ khung gia cêng cho ®êng
hµo.
C¸c èng bª t«ng, BTCT vµ èng phibr«xim¨ng cã ®Çu tr¬n liªn kÕt
b»ng èng lång nªn h¹ vµo hµo víi viÖc bè trÝ 1 ®Çu cuèi b»ng èng lång vµ
khe vßng g¾n liÒn xung quanh. ®iÒu ®ã cho phÐp l¾p ®Æt èng nh èng
cã ®Çu loe. èng Cªramic h¹ vµo hµo theo tõng nh¸nh 2 ÷ 5 chiÕc kh«ng
cÇn gia cêng.
Khi thi c«ng tuyÕn èng thÐp t¹i nh÷ng khu vùc réng r·i, chóng cÇn
®îc h¹ vµo hµo thµnh tõng ®¬n nguyªn hoÆc tõng côm chiÒu dµi lín nhÊt
cã thÓ sao cho gi¶m ®îc khèi lîng mèi hµn kh«ng xoay ®îc. C¸c ®¬n
nguyªn ®îc h¹ Ýt nhÊt b»ng 2 cÇn cÈu.
NÕu kh«ng thÓ h¹ èng vµo hµo s©u cã m¸i dèc nhê cÈu, chóng cã
thÓ ®îc l¨n trªn c¸c thanh gç trßn ®Æt trªn m¸i dèc ®· quy ho¹ch. VÞ trÝ
neo d©y cña èng khi cÇn thiÕt ®îc b¶o vÖ b»ng c¸c thanh gç bã däc buéc
trªn mÆt èng. C¸p thÐp ®Ó gi÷ èng g¾n víi trô cè ®Þnh trªn miÖng hµo.

1.5 L¾p ®Æt èng tõ c¸c vËt liÖu kh¸c nhau vµ hoµn thiÖn mèi nèi.
èng gang chÞu ¸p lùc. Trong thùc tÕ x©y dùng m¹ng ngÇm chÞu ¸p
lùc c¸c èng gang ph©n nh¸nh dÉn níc vµ c¸c linh kiÖn kÌm theo ®îc sö
dông rÊt réng r·i.
C¸c èng ®îc chuyÓn chë ®Õn tuyÕn l¾p ®Æt tríc khi ®µo ®Êt vµ
bè trÝ däc trôc ®êng hµo theo ®êng hµo hoÆc chÊt ®èng theo 10 ÷ 20
chiÕc t¹i mét vÞ trÝ. Tríc khi h¹ èng vµ c¸c phô kiÖn vµo ®êng hµo chóng
®îc kiÓm tra rÊt cÈn thËn, lµm s¹ch vµ gâ b»ng bóa nhÑ ®Ó ph¸t hiÖn vÕt
nøt vì.
49
L¾p ®Æt èng gang nh¸nh trªn c«ng trêng ®êng èng ¸p lùc b¾t
®Çu tõ c¸c khu vùc thÊp cña ®êng hµo vµ tiÕn hµnh ngîc víi ®é dèc cña
èng nh¸nh tiÕn lªn phÝa tríc nh»m ®¶m b¶o ®é chÆt cho c¸c mèi nèi vµ
loaÞ trõ trît èng xuèng díi theo mÆt dèc. Khi l¾p ®Æt gi÷a c¸c ®Çu tr¬n
vµ mÆt gèi èng nh¸nh ®Ó l¹i khe hë (b¶ng 2.17). Khi bÒ mÆt ®Çu mót
c¾t kh«ng ph¼ng còng nh khi cÇn thiÕt l¾p ®Æt èng theo ®êng cong
kÕt hîp xoay èng trong ph©n nh¸nh, kÝch thíc khe hë cÇn n»m trong giíi
h¹n cho trong b¶ng 2.18. Gi¸ trÞ khe hë ®îc kiÓm tra b»ng d©y th¨m dß,
ngo¹i trõ c¸c trêng hîp khi nÐn chÆt mèi nèi tiÕn hµnh trong khe èng
nh¸nh ®ång thêi víi viÖc ®a vµo èng nh¸nh ®Çu tr¬n cña èng.

B¶ng 2.17. Gi¸ trÞ khe hë cho phÐp khi ghÐp èng trªn ®o¹n th¼ng

Lµm chÆt mèi nèi Khe hë (theo mm) khi l¾p ®Æt c¸c lo¹i èng
(theo mm)
50 ÷ 250 300 ÷ 1200

Sîi gai 3-6 6-9


Vßng cao su 5-6 8-10

B¶ng 2.18. Gi¸ trÞ khe hë cho phÐp khi ghÐp èng trªn ®o¹n cong

Lµm chÆt mèi nèi Khe hë (theo mm) khi l¾p ®Æt c¸c lo¹i èng
(theo mm)
50-250 300-500 600-700 800-
1200
Sîi gai 3-7 3-10 5-12 5-15
Vßng cao su 3-10 5-15 5-15 5-15

§Ó ®¶m b¶o khe hë cã gi¸ trÞ cÇn thiÕt, phÝa trong èng nh¸nh, t¹i
phÇn díi cña nã nªn l¾p ®Æt líp ®Öm giíi h¹n. Khi l¾p ®Æt èng ®êng
kÝnh tíi 500mm sö dông tÊm ®Öm xi m¨ng trong d¹ng khèi l¨ng trô chiÒu
dµi 20 ÷ 25 mm, chiÒu cao b»ng chiÒu dµy thµnh èng vµ chiÒu réng b»ng
khe hë yªu cÇu. Sau khi l¾p ®Æt èng tÊm ®Öm ®ã ®Ó l¹i trong èng

50
nh¸nh. §èi víi èng ®êng kÝnh 600mm vµ lín h¬n nªn sö dông tÊm ®Öm
kim lo¹i vµ lÊy ®i sau khi l¾p ®Æt èng vµo vÞ trÝ.
Mèi èng ®Æt vµo ®êng hµo ®Òu ®îc ®Þnh t©m theo trôc ®êng
èng kÕt hîp kiÓm tra ®é th¼ng vµ ®é dèc cho tríc.
Mèi nèi ®êng èng ¸p lùc gang ®îc g¾n chÆt b»ng sîi gai vµ nhùa
hoÆc d©y c¸p vµ hçn hîp chÊt kÕt dÝnh phibr«xim¨ng. Thay vµo chç sîi
gai vµ nhùa cã thÓ dïng sîi gai tÈm nhùa bi tum M-IV hoµ trong x¨ng.
Sau khi chÌn chÆt b»ng sîi gai hoÆc c¸p vµo khe hë èng nh¸nh trong
®ã cÇn ®Ó l¹i mét phÇn kh«ng nhåi (b¶ng 2.19) dïng ®Ó t¹o kho¸
phibr«xim¨ng. Hçn hîp phibr«xim¨ng cã thµnh phÇn gåm 30 ÷ 35% (theo
träng lîng) sîi ami¨ng kh«ng thÊp h¬n lo¹i IV, 70-65% (theo träng lîng) xi
m¨ng m¸c kh«ng thÊp h¬n 400 vµ 10 ÷ 12% níc theo träng lîng kh« cña
v÷a. Xi m¨ng vµ sîi ami¨ng khuÊy trén ®Õn khi nhËn ®îc khèi ®ång nhÊt
sau ®ã bæ sung thªm níc.
Trong ®Êt hoÆc níc trong ®Êt cã tÝnh ¨n mßn xi m¨ng, mÆt ngoµi cña
kho¸ phibr«xim¨ng ®îc phñ líp c¸ch níc, t¹o nªn tõ ®Êt vµ líp nhùa chèng
thÊm.
Khi l¾p ®Æt ®êng èng trong ®Êt lón sôt, trong nh÷ng vïng ®éng ®Êt vµ
trong nh÷ng ®iÒu kiÖn kh¸c, níi mèi nèi cÇn t¨ng ®é bÒn, kho¸ nªn gia c-
êng bèt thÐp vßngtõ c¸c d©y thÐp mÒm ®êng kÝnh 1,5 ÷ 3mm. Cèt thÐp
d©y ®îc l¾p ®Æt vµo khe ph©n nh¸nh trªn líp phibr«xi m¨ng rong phÇn
më réng èng nh¸nh vµ sau khi g¾n chÆt nã tiÕn hµnh hµn g¾n èng nh¸nh
b»ng v÷a phibr«xim¨ng.
Trong c«ng t¸c kh¾c phôc sù cè khÈn cÊp còng nh khi c¾t ®êng
trôc ®ang ho¹t ®éng mèi nèi ph©n nh¸nh ngay sau khi hoµn thµnh cÇn
ph¶i ®a vµo sö dông díi ¸p lùc lµm viÖc. Trong trêng hîp nh vËy ®Ó g¾n
mèi nèi cã thÓ sö dông ch× hoÆc bè trÝ nhiÒu líp liªn kÕt mèi nèi (h.2.39,
a). §Ó lµm ®iÒu ®ã, vËt liÖu ®Ó g¾n mèi nèi ph©n nh¸nh èng gang cã
thÓ sö dông vßng cao su (2 vßng cho 1 mèi nèi).
Sö dông vßng cao su thay cho nhùa sîi gai ®Ó g¾n liªn kÕt ph©n nh¸nh
èng gang cho phÐp gi¶m møc ®é nÆng nhäc l¾p ®Æt ®êng èng trªn 2
lÇn. Ngoµi ra vßng cho phÐp biÕn ®¹ng ®êng èng lín kh«ng h hai ®é kÝn
khÝt cña chóng.

51
Liªn kÕt mèi nèi ph©n nh¸nh ®êng èng gang b»ng v÷a
phibroxim¨ng cã thÓ tiÕn hµnh c¶ vµo mïa ®«ng víi nhiÖt ®é ©m bÊt kú
cña kh«ng khÝ khi bæ sung thªm bå t¹t vµo hçn hîp (5 ÷ 15% träng lîng xi
m¨ng).
B¶ng 2.19. §é
s©u g¾n khe èng loe b»ng
v÷a
amimiang

Sù th«ng qua §é s©u g¾n khe khi


quy íc cña èng sö dông
(theo mm)

Sîi nhùa Vßng cao


su

50-300 25-30 35-50


350-700 30-35 45-60
800-120 37-42 55-75

H.2.39. kÕt cÊu liªn kÕt mè nèi


èng gang
a- theo tõng líp; δ - cã m¨ng
x«ng cao su
1- sîi nhùa; 2-
ami¨ng(s=8+10mm); 3-m¨ng x«ng cao su
C«ng t¸c g¾n kÕt mèi nèi b»ng sîi nhùa vµ sîi phi br«xim¨ng lµ rÊt khã
kh¨n vµ ®ßi hái thî cã tay nghÒ cao.
BNII VODGEO cïng víi mét sè tæ chøc kh¸c ®· nghiªn cøu mét kÕt cÊu
míi liªn kÕt nhanh c¸c mèi nèi cho èng gang, trong ®ã chÊt chÌn chÆt sö
dông vßng chÌn hë tù nÐn chÆt b»ng cao su (h.2.39, δ ). Trong èng ph©n
nh¸nh bè trÝ r·nh vßng bªn trong phôc vô nh “c¸i tæ” cho c¸c gê vßng cao
su. R·nh ®ã ng¨n c¶n chuyÓn vÞ cña vßng khi l¾p r¸p mèi nèi vµ gi÷ cho
nã tr¸nh khái bÞ Ðp ®Èy ra bíi ¸p lùc níc bªn trong. ChiÒu dµy miÕng
®Öm ®ã ë phÇn ®u«i lín h¬nchót Ýt so víi chiÒu réng cña khe ph©n

52
nh¸nh t¹o nªn khi ghÐp nèi èng, nhê ®ã khi l¾p r¸p mèi nèi sinh ra sù nÐn
chÆt nã ®¶m b¶o ®é kÝn khÝt cÇn thiÕt cho mèi nèi.
L¾p r¸p c¸c liªn kÕt mèi nèi ®îc tiÕn hµnh theo tr×nh tù sau. Vßng hë
®îc ®a vµo r·nh ®o¹n ph©n nh¸nh cña èng, cßn ë ®Çu tr¬n cña èng
®Þnh vÞ tim trôc, giíi h¹n chiÒu s©u ®a èng vµo ®o¹n ph©n nh¸nh (èng
loe). èng ®· ®Æt ®îc ®Þnh t©m vµ nhê d©y kÐo kim lo¹i “kÐo” qua vßng
®Öm vµo èng loe tíi ®iÓm ®· ®¸nh dÊu. §Ó gi¶m ma s¸t mÆt ngoµi cña
®Çu èng tr¬n vµ mÆt trong cña vßng ®Öm phñ mét líp nhùa graphit b«i
tr¬n.
§Ó lµm kÝn mèi nèi èng gang dÉn níc ®êng kÝnh 300mm b»ng sîi nhùa
vµ hçn hîp v÷a phibroxm¨ng mét tæ m¸y l¾p ®Æt èng vµ cã 4 ngêi theo
EHIP yªu cÇu 53 phót. Kinh nghiÖm l¾p ®Æt èng víi kÕt cÊu mèi nèi míi
cho thÊy ®Ó l¾p ®Æt nã chØ cÇn 5 ÷ 6 phót. Thö nghiÖm thuû lùc liªn
kÕt ®ã víi ¸p lùc 24 kG/cm2 cho kÕt qu¶ tèt.
èng phibroxim¨ng chÞu ¸p lùc. Liªn kÕt èng phi br«xim¨ng chÞu ¸p lùc víi
nhau trong ®êng èng víi ¸p lùc lµm viÖc tíi 6 kG/cm2 ®îc thùc hiÖn trªn 2
èng lång phibr«xim¨ngcßn trong ®êng èng cã ¸p lùc tõ 6 ÷ 12 kG/cm2-
trªn èng lång bÝch b»ng gang. §é kÝn cña mèi nèi ®îc ®¶m b¶o b»ng viÖc
Ðp vßng cao su.
L¾p ®Æt èng phibr«xim¨ng ®îc tiÕn hµnh nh èng gang.
§Ó liªn kÕt èng phibroxim¨ng b»ng èng lång 2 phÝa, èng lång ®îc
dÞch chuyÓn lªn ®Çu èng ®· l¾p ®Æt tríc sao cho ®Çu réng h¬n cña nã
(cã chi tiÕt lµm viÖc) n»m gÇn h¬n tíi ®Çu èng liªn kÕt, vµ trïm vßng cao
su lªn c¸c ®Çu èng liªn kÕt. èng liªn kÕt chuyÓn dÞch tíi èng ®· l¾p ®Æt
vµ ®Þnh t©m, nghÜa lµ kÕt hîp c¸c ®Çu èng liªn kÕt theo vßng trßn
chÝnh x¸c. Khi liªn kÕt èng ®êng kÝnh tíi 500mm, gi÷a chóng cÇn ®Ó l¹i
khª hë 10mm, cßn èng ®êng kÝnh lín h¬n 500mm -15mm. Sau khi kiÓm
tra èng l¾p ®Æt, g¾n ch¾c b»ng líp lãt vµ nÐn chÆt ®Êt gi÷a chóng vµ
c¸c thµnh hµo. §Ó xiÕt èng lång chÆt sö dông kÝch ®ßn bÈy hoÆc kÝch
vÝt. Sau khi xiÕt chÆt èng lång, kiÓm tra ®é ®óng ®¾n vÒ vÞ trÝ vßng
cao su bªn trong chóng b»ng dông cô mÉu vµ g¾n khe hë víi ®Çu lµm
viÖc cña èng lång b»ng v÷a phibroxim¨ng hoÆc v÷a xi m¨ng tû lÖ 1:1
hoÆc 1:2.

53
H.2.40. liªn kÕt mèi nèi tù nÐn chÆt cña èng phphibroxim¨ng
a- trªn èng lång CAM-1; δ - trªn èng lång CAM-4; b- trªn èng lång CAM-
2; 1- m¨ng x«ng; 2- èng lång

Khi l¾p ®Æt èng phibroxim¨ng chÞu ¸p lùc trong ®iÒu kiÖn mïa ®«ng
sö dông c¸c biÖn ph¸p chèng ®ãng b¨ng vßng cao su v× khi nhiÖt ®é
thÊp chóng mÊt tÝnh ®µn dÎo.
Liªn kÕt mèi nèi trªn èng lång gang cã mÆt bÝch ®îc thùc hiÖn tu©n
thñ nguyªn t¾c cÊu t¹o liªn kÕt mÆt bÝch. Bu l«ng thÐp, bÝch vµ èng lãt
cÇn ®îc b¶o vÖ chèng rØ.
Thùc tÕ x©y dùng vµ khai th¸c ®êng èng phibr«xim¨ng chÞu ¸p lùc cho
thÊy r»ng liªn kÕt mèi nèi èng trªn èng lång 2 phÝa víi vßng cao su cã
chÊt lîng thÊp. Ngay khi ¸p lùc lµm viÖc ®¹t 3 ÷ 4 kG/cm2 tõ phÝa ®Çu ¸p
lùc lµm viÖc èng lång xuÊt hiÖn dß rØ.
§¬n vÞ chuyªn ngµnh x©y dùng Kalªnhin øng dông trªn c«ng trêng x©y
dùng ®êng èng phibr«xim¨ng liªn kÕt mèi nèi tù nÐn chÆt míi. Nh÷ng
liªn kÕt ®ã ®îc lµm trªn èng lång phibr«xim¨ng CAM vµ cæ èng cao su.
èng lång CAM-1 cã hai ®Çu c«n h×nh nãn ë hai ®Çu cuèi trªn bÒ mÆt
phÝa trong, trong ®ã cæ èng ®îc chÌn vµo (h.2.40, a). èng lång CAM-4
còng cã c¸c ®Çu c«n h×nh nãn nh èng lång CAM-1 vµ chØ kh¸c víi nã
h×nh d¹ng cæ èng, chóng cã r·nh tõ mèi nèi (h.2.40, δ ). èng lång CAM-2
cã hai ®Çu h×nh ch÷ nhËt cho cæ èng cao su còng cã tiÕt diÖn ch÷ nhËt
(h.2.40, b).
§é kÝn cña liªn kÕt mèi nèi ®¹t ®îc nhê sù nÐn Ðp vßng ®Öm ban ®Çu
khi l¾p r¸p mèi nèi vµ sù Ðp bæ sung trong èng lång khi t¨ng ¸p lùc trong
èng. Kinh nghiÖm khai th¸c ®êng èng phibr«xim¨ng ¸p lùc cã nh÷ng liªn
kÕt mèi nèi míi cho thÊy r»ng chóng vÊn kÝn khÝt khi ¸p lùc ®¹t ®Õn 15
kG/cm2, cßn møc ®é khã kh¨n l¾p r¸p khi ¸p dông chóng kho¶ng 1/2 lÇn
nhá h¬n v× chóng kh«ng yªu cÇu sÊy kh« c¸c ®Çu èng, èng lång vµ vßng
cao su ®Öm.
§Ó gi¶m nhÑ viÖc l¾p r¸p c¸c ®Çu èng ®îc b«i tr¬n b»ng bét graphÝt
cã thµnh phÇn sau: chÊt kÕt dÝnh - 45%, graphÝt - 40%, níc - 15%. §Ó l¾p
r¸p 1 mèi nèi trong ®Êt kh« chi phÝ hÕt 5 ÷ 6 phót, trong ®Êt ít 6 ÷ 8
phót.

54
§iÒu kiÖn lµm viÖc cña vßng ®Öm cao su trong liªn kÕt mèi nèi CAM
thuËn lîi h¬n so víi vßng cao su nÐn trong liªn kÕt trªn èng lång 2 phÝa v×
sù nÐn vßng ®Öm hë kho¶ng 1,5 ÷ 2 lÇn nhá h¬n viÖc nÐn vßng trßn
kÝn.
èng phi br« xim¨ng kh«ng ¸p. Sù l¾p ®Æt, ®Þnh t©m vµ gia cêng
nh÷ng èng ®ã ®îc tiÕn hµnh nh lo¹i èng cã ¸p. Liªn kÕt chóng ®îc thùc
hiÖn b»ng èng lång phibr« xim¨ng cã bÒ mÆt bªn trong h×nh trô th¼ng
cã 2 hoÆc 3 khe r·nh s©u 2 ÷ 2,5mm ë hai ®Çu. §Ó t¹o kho¸ sö dông
nhùa atphan hoÆc nhùa bi tum, hçn hîp ami¨ng xi m¨ng hoÆc v÷a xi
m¨ng thµnh phÇn 1:1 hoÆc 1:2. Sö dông v÷a ami¨ng xi m¨ng cho mèi nèi
cã ®é bÒn t¨ng h¬n.
èng lång nªn bè trÝ ë ®Çu cuèi èng liªn kÕt nhê thiÕt bÞ mÉu tríc khi h¹
nã vµo hµo (trªn mÐp hµo hoÆc tËp trung trong xëng). §iÒu ®ã cho phÐp
l¾p ®Æt èng vµ liªn kÕt chóng víi èng ®· ®Æt nh èng ph©n nh¸nh.
èng cªramic kh«ng ¸p. Khi l¾p ®Æt èng cªramic cÇn rÊt lu ý ®Õn viÖc
thi c«ng nÒn cña chóng v× chóng rÊt dßn, cã chiÒu dµi nhá do ®ã mèi nèi
dµy h¬n cßn g¾n kÕt mèi nèi chóng cã ®é tin cËy thÊp h¬n.
L¾p ®Æt èng cªramic vµo hµo tiÕn hµnh tõ díi lªn trªn theo ®é dèc
ph©n nh¸nh phÝa tríc. C¸c èng h¹ vµo hµo theo tõng chiÕc chØ trong tr-
êng hîp khi c¸c mèi nèi cña chóng ®îc g¾n b»ng ®Êt sÐt hoÆc xi m¨ng.
Khi g¾n mèi nèi b»ng nhùa atphan, èng s¬ bé liªn kÕt vµo nh¸nh theo hai,
ba … chiÕc trªn mÐp hµo. C¸c nh¸nh h¹ vµo hµo nhê xµ gç hoÆc kim lo¹i t-
¬ng øng chiÒu ®µi vµ tiÕt diÖn, treo trªn mãc m¸y cÈu. §Çu cã khe ®îc h¹
vµo hµo, èng (nh¸nh) cøng ®îc phñ quÊn hai vßng v¶i sîi gai tÈm nhùa
®Æc nhåi vµo èng nh¸nh ®· l¾p ®Æt. Khi ®Þnh t©m cÇn theo dâi sao
cho m¸ng cña c¸c èng liªn kÕt trïng nhau vµ kh«ng t¹o nªn gê. §é chÝnh
x¸c cña viÖc l¾p ®Æt èng ®îc kiÓm tra b»ng quan s¸t sau ®ã ®¾p chÆt
tiÕp sîi gai tÈm nhùa. Sîi gai hoÆc c¸p bÖn tÈm nhùa nÐn chÆt cÇn chiÕm
1/3 ÷ 1/2 phÇn khe èng ph©n nh¸nh. VËt chÌn chÆt cã thÓ sö dông nót
ami¨ng (khi cã dßng níc x©m thùc). §Ó g¾n kÕt mèi nèi sö dông nhùa
atphan hoÆc bi tum, ®Êt sÐt, v÷a xi m¨ng, hçn hîp v÷a ami¨ngxim¨ng,
c¸c nhùa chuyªn dïng trªn c¬ së gèc nhùa p«lime vµ nhùa bèi arzalit.
G¾n c¸c mèi nèi b»ng ®Êt sÐt chØ cho phÐp khi x©y dùng m¹ng kªnh
tho¸t níc t¹m thêi.

55
G¾n mèi nèi b»ng v÷a xi m¨ng chØ cho phÐp khi l¾p ®Æt èng trªn
nÒn bª t«ng. Thµnh phÇn v÷a 1:1 hoÆc 1:2 cÇn cã ®é ®Æc sao cho khi
g¾n mèi nèi nã kh«ng ch¶y ra tõ c¸c khe èng loe.
Mèi nèi b»ng atphan hoÆc bi tum ®îc coi lµ tèt nhÊt.. Nhùa atphan
nÊu ch¶y tõ 3 phÇn atphan thiªn nhiªn vµ 1 ÷ 2 phÇn bi tum БН-III (theo
träng lîng). Nhùa bi tum cÊu t¹o tõ 28,5% bi tum БН-III, 28,5% bi tum БН-II
vµ 43% chÊt chÌn (bét granhit hoÆc v«i). nhùa ®îc ®èt nãng lªn 160 ÷
1700C vµ rãt vµo mèi nèi. §Ó g¾n kÕt thuËn tiÖn sö dông ®ai ®Öm b»ng
thÐp tõ cöa quay liªn kÕt hai khíp. Rãt nhùa cÇn thùc hiÖn tõ tõ sao cho
kh«ng khÝ trong mèi nèi cã thÓ tho¸t hÕt.
§Ó kiÓm tra ®é dÎo cña mèi nèi nhùa, nh¸nh tõ 3 èng cña tuyÕn ®-
îc l¾p ®Æt trªn 2 trô. Sau khi nh¸nh cho ®é vâng, tiÕn hµnh xoay nã
1800. Khi xoay nã vÒ vÞ trÝ ban ®Çu nhùa kh«ng ®îc xuÊt hiÖn vÕt nøt vµ
kh«ng ®îc rêi khái bÒ mÆt èng. ViÖc thö thuû lùc tiÕp theo kh«ng ®îc rß
rØ.
èng bª t«ng vµ BTCT kh«ng ¸p. §Ó l¾p ®Æt vµo hµo tíi chiÒu s©u
4m sö dông èng ®é bÒn tiªu chuÈn, hµo chiÒu s©u tíi 6m - èng ®é bÒn
t¨ng cêng. C¸c d¹ng liªn kÕt èng bª t«ng vµ BTCT kh«ng ¸p lùc ®· tr×nh
bµy ë trªn.
§êng èng bª t«ng vµ BTCT trong c¸c lo¹i ®Êt ngo¹i trõ ®¸ vµ ®Êt
yÕu (no níc, c¸t ch¶y v.v.) ®îc lÊp ®¹t trùc tiÕp lªn nÒn ®¸y hµo san
ph¼ng hoÆc cã ®Çm khi cÇn thiÕt. Trong c¸c trêng hîp cßn l¹i yªu cÇu
x©y dùng nÒn nh©n t¹o, kÕt cÊu cña nã phô thuéc vµo ®Æc ®iÓm ®Êt
vµ ®êng kÝnh èng.
èng h¹ vµo hµo ®îc ®iÒu chØnh vµo vÞ trÝ, ®Þnh t©m vµ kiÓm tra
®é chÝnh x¸c l¾p ®Æt nhê thíc ng¾m.
Khe hë gi÷a c¸c ®Çu tr¬n cña èng vµ trô bªn trong cña èng loe
kh«ng ®îc lín h¬n 15mm. Khe vßng cÇn cã chiÒu réng nh nhau theo toµn
bé chu vi mèi nèi.
Mèi nèi cã ®êng diÒm gÊp mÐp th«ng thêng ®îc g¾n kÕt sau khi
l¾p ®Æt 5 ÷ 6 èng. Khi l¾p ®Æt èng, gi÷a chóng ®Ó l¹i khe hë réng 5 ÷
10mm. BÞt c¸c khe hë mèi nèi èng ®êng kÝnh trªn 500mm ®îc b¾t ®Çu
tõ phÝa mÆt trong cña èng. Theo toµn bé chu vi khe hë tiÕn hµnh chÌn sîi
gai nhùa vµ g¾n kÕt b»ng v÷a xi m¨ng tû lÖ 1:1, chóng ®îc Ðp chÆt vµ

56
sau ®ã quÊn thÐp. Sau khi v÷a ®«ng kÕt bªn ngoµi mèi nèi lµm sên tõ
v÷a xi m¨ng b»ng c¸ch rãt nã vµo hé chuyªn dïng.
Mèi nèi kh«ng cã sên chØ lµm cho m¹ng tho¸t níc ma. Trong trêng
hîp ®ã tÊt c¶ bÒ mÆt mèi nèi, ngo¹i trõ ®o¹n 20 ÷ 30cm trªn ®Ønh ®îc t-
íi v÷a xi m¨ng láng hoÆc nhùa, bÞt b»ng vßng trßn tõ tÊm gç phñ kÝn
theo h×nh d¹ng bªn ngoµi èng.
Víi môc ®Ých t¨ng møc ®é c«ng nghiÖp vµ chÊt lîng x©y dùng
tuyÕn èng tiÕt diÖn lín cho kªnh tho¸t níc ma vµ níc sinh ho¹t, gÇn ®©y
ngêi ta ®· x©y dùng c¸c c¬ së c«ng nghiÖp lín ®Ó ®¶m b¶o x©y dùng
èng BTCT thµnh máng ®êng kÝnh 1.700 ÷ 3.500mm (b¶ng 2.20). Nh÷ng
èng ®ã ®îc tÝnh cho líp ®Êt ®¾p tíi 4m.

B¶ng 2.20. KÝch thíc vµ träng lîng èng BTCT thµnh máng.

§êng kÝnh bªn ChiÒu dµy ChiÒu dµi èng, Träng lîng èng,
trong, mm thµnh, mm mm T
1700 110 3250 5
2000 130 2350 5
2500 150 1820 5,4
3000 160 2400 9,5
3500 180 1900 9,3
Trong ®Êt sÐt vµ c¸t víi kh¶ n¨ng chÞu t¶i kh«ng lín (tõ 1 ÷ 1,5
kG/cm2), diÖn tÝch tùa cña èng khi l¾p ®Æt chóng trªn m¸ng ®Êt víi gãc
tùa 900 lµ cha ®ñ. Do ®ã trong nh÷ng ®iÒu kiÖn nh vËy, èng ®îc l¾p
®Æt trªn nÒn BTCT l¾p ghÐp cã lîng cèt thÐp kh«ng lín.
Liªn kÕt èng BTCT ®êng kÝnh lín khi x©y dùng ®êng èng vµ kªnh
®îc thùc hiÖn trong 1/4 b»ng c¸ch x©y dùng mèi nèi cøng hoÆc nöa cøng.
Khe hë vßng trßn ®îc nhåi v÷a xi m¨ng hoÆc v÷a ami¨ng, sau ®ã bè trÝ
sên ®æ t¹i chç réng 30 ÷ 40cm theo toµn bé chu vi mèi nèi. Sên ®îc gia c-
êng líi thÐp tõ sîi thÐp 5 ÷ 6mm. Víi môc ®Ých t¨ng cêng ®é kÝn khÝt mèi
nèi nªn nhåi nã b»ngv÷a xi m¨ng díi ¸p lùc nhê sóng phun xi m¨ng.

1.6 L¾p ®Æt ®êng èng thÐp.


§Ó x©y dùng ®êng èng ¸p lùc ngÇm sö dông c¸c èng hµn ®iÖn ®-
êng kÝnh tíi 1620mm (GOST 10704-64), èng c¸n nãng kh«ng cã mèi nèi ®-

57
êng kÝnh tíi 400mm (GOST 8732-70) vµ èng hµn ®iÖn víi khe nèi xo¾n ®-
êng kÝnh tõ 400 ÷ 1.200mm (GOST 8696-62). èng thÐp ®îc l¾p ®Æt
trong ®Êt thêng ®îc liªn hµn.
èng thÐp ®îc chuyÓn ®Õn c«ng trêng b»ng ph¬ng tiÖn « t«, ®Æc
trng b¨ng tÝnh c¬ ®éng lín hoÆc trong d¹ng tõng èng hoÆc trong d¹ng
®¬n nguyªn chiÒu dµi 25 ÷ 30m, hµn tõ mét sè èng. èng ®îc chuyÓn
®Õn nhê cÇn cÈu « t« vµ m¸y l¾p ®Æt èng còng nh mãc kÑp vµ cÇn treo
l¾p ®Æt däc tuyÕn ®êng èng trªn mét phÝa ®êng hµo ®Ó ghÐp nèi vµ
hµn chóng.
Khi thi c«ng ®êng èng thÐp, thµnh èng hµo theo nguyªn t¾c kh«ng
gia cêng v× gia cêng gÊy khã kh¨n cho viÖc h¹ èng vµo hµo. TÊt c¶ c¸c
c«ng t¸c chÝnh vÒ ghÐp nèi vµ hµn ®îc tiÕn hµnh phÇn lín trªn mÐp hµo
v× vËy chiÒu réng hµo phÝa ®¸y thêng chØ lín h¬n 0,3 ÷ 0,4m ®êng
kÝnh ngoµi èng l¾p ®Æt. Trong ®Êt æn ®Þnh, ®êng hµo ®îc ®µo víi m¸i
dèc hoÆc víi thµnh ®øng.
§Ó hµn c¸c mèi kh«ng xoay ®îc cña èng ®Æt trong ®êng hµo ngêi
ta ®µo hè. §é s©u hè tõ ®¸y èng ®Õn ®¸y hè cÇn Ýt nhÊt lµ 0,5m.
§µo hµo trong ®Êt ít ®îc b¾t ®Çu tõ vÞ trÝ thÊp nhÊt, nã cho phÐp
tæ chøc tho¸t níc vµ b¬m níc b»ng m¸y b¬m. Khi ®Êt no níc kh«ng æn
®Þnh nªn ¸p dông biÖn ph¸p h¹ mùc níc ngÇm nh©n t¹o.
§êng èng thÐp ®îc l¾p ®Æt trong nÒn thiªn nhiªn trong tÊt c¶ c¸c
lo¹i ®Êt, ngoµi ®¸, ®Çm lÇy vµ ®Êt c¸t ch¶y. §¸y hµo cÇn san g¹t cÈn
thËn vµ lµm s¹ch sao cho ®êng èng n»m lªn ®Êt trªn toµn chiÒu dµi.
Trong ®¸, trªn ®¸y hµo ®· ®µo r¶i mét líp c¸t, ®¸ d¨m hoÆc sái chiÒu
dµy Ýt nhÊt 10cm. Trong ®Êt ®Çm lÇy vµ c¸t ch¶y cÇn bè trÝ nÒn nh©n
t¹o.
Ph¬ng ph¸p l¾p ®Æt èng thÐp vµo hµo phô thuéc vµo ®iÒu kiÖn
cô thÓ. Trªn c¸c ®o¹n, n¬i tuyÕn èng thêng c¾t qua m¹ng ngÇm hiÖn cã,
tõng èng hoÆc c¸c côm ng¾n tõ 2 ÷ 3 èng ®îc ®Æt vµo hµo. Trong trêng
hîp ®ã c¸c mèi nèi tuyÕn èng ®îc hµn trong hµo. NÕu trªn tuyÕn kh«ng
cã sù giao c¾t nh vËy th× èng hoÆc côm èng ®îc hµn theo chïm trªn
mÐp hµo ®«i khi cã chiÒu dµi kh¸ lín. Chïm èng ®êng kÝnh tíi 500mm cÇn
dïng Ýt nhÊt 2 cÇn cÈu - l¾p ®Æt èng h¹ vµo hµo cßn ®êng kÝnh lín h¬n

58
500mm - 3 ÷ 4 thiÕt bÞ n©ng. Tèc ®é l¾p ®Æt ®êng èng trong hµo
trong ph¬ng ph¸p h¹ ®ã ®¹t tíi 2 ÷ 3 km /ca.
Khi kh«ng cã cÇn cÈu tù hµnh, ®Ó h¹ èng sö dông têi, treo trªn gi¸
®ì hoÆc trªn hÖ chèng 3 ch©n.
Liªn kÕt èng thÐp b»ng hµn cho mèi nèi kÝn cã ®é bÒn rÊt cao cã
kh¶ n¨ng chÞu ®îc ¸p lùc lín. TÝnh æn ®Þnh c«ng t¸c cña ®êng èng phô
thuéc vµo chÊt lîng liªn kÕt nèi hµn cña tõng èng.
Tån t¹i mét sè ph¬ng ph¸p hµn cho phÐp liªn kÕt èng trong xëng
hoÆc trong ®iÒu kiÖn c«ng trêng. Trùc tiÕp trªn tuyÕn èng, ngêi ta sö
dông réng r·i hµn ®iÖn thñ c«ng kh«ng yªu cÇu thiÕt bÞ phøc t¹p. Tríc khi
hµn èng tiÕn hµnh s¾p xÕp trªn ®Öm gç ®Æt trªn mÐp däc hµo. C¸c èng
®îc ®Þnh t©m nhê ®ai kÑp hoÆc thiÕt bÞ kÑp. ChÊt lîng mèi hµn phô
thuéc rÊt nhiÒu vµo bÒ mÆt mót èng cÇn hµn. C¸c ®Çu èng cÇn cã vßng
trßn chuÈn, chiÒu dµy thµnh ®Òu ®Æn vµ gãc nghiªng v¸t ®Çu mót
chuÈn.
Khi ghÐp èng b»ng c¸c mèi nèi däc cÇn chuyÓn dÞch c¸i nä víi c¸i
kia kh«ng nhá h¬n 10cm b»ng c¸ch bè trÝ theo « cê.
Sau khi ®Þnh t©m èng ®êng kÝnh tíi 500mm “®Þnh vÞ chÆt” t¹i 3
vÞ trÝ theo vßng trßn cßn ®êng kÝnh lín h¬n 500mm t¹i 4 ÷ 8 vÞ trÝ. §Þnh
vÞ chÆt lµ dïng mèi hµn chiÒu dµi 30 ÷ 100mm vµ cao 4 ÷ 5mm. C¸c èng
®îc ®Þnh vÞ chÆt còng b»ng hµn ®iÖn nh c¸c mèi hµn c¬ b¶n. Sau khi
®Þnh vÞ khe hë gi÷a c¸c ®Çu èng cÇn ph¶i nh nhau trªn toµn bé chu vi
mèi nèi.
Mèi nèi liªn kÕt cã d¹ng ch÷ V (b¶ng 2.21).

B¶ng 2.21. KÝch thíc (theo mm) cña mèi nèi liªn kÕt

ChiÒu dÇy thµnh ChiÒu réng mèi hµn trªn mÆt ChiÒu cao t¨ng c-
èng ngoµi èng êng
3÷ 8 S + 11 3

9 ÷ 14 S + 13 4

15 ÷ 21 S + 15 4

59
èng thÐp cã thÓ hµn thµnh côm hoÆc hµn liªn tôc. Ph¬ng ph¸p hµn côm
thuËn lîi ë chç tõng côm ®îc xoay trong thêi gian hµn vµ thî hµn cã kh¶
n¨ng chång mèi nèi vµo vÞ trÝ thuËn lîi nhÊt. Do ®ã mèi hµn ®iÖn xoay
vßng ®îc ®Æc trng b»ng b»ng ®é tin cËy cao. Mèi hµn ®îc thùc hiÖn
b»ng c¸ch ®¾p thªm b»ng que hµn theo 3 líp khi chiÒu dÇy thµnh èng tíi
11mm vµ 4 líp khi chiÒu dÇy thµnh lín h¬n 11mm.
Khi lµm viÖc t¹i hiÖn trêng trªn tuyÕn cã chiÒu dµi lín hµn díi líp
chÊt trî dung vµ hµn h¬i ®îc ¸p dông réng r·i, thêi gian gÇn ®©y cßn dïng
hµn hå quang ®Ó trong m«i trêng khÝ b¶o vÖ.
ChÊt lîng mèi hµn ®îc kiÓm tra b»ng m¾t thêng, b»ng thö nghiÖm
c¬ häc vµ x¸c ®Þnh mèi dß cña chóng b»ng ph¬ng ph¸p kiÓm tra vËt lý.
§êng èng thÐp ®Æt trong ®Êt cã thÓ bÞ rØ. Dßng ®iÖn l¹c thêng
hay xuÊt hiÖn trong ®Êt tõ dßng ®iÖn ®êng s¾t vµ c¸c thiÕt bÞ ®iÖn t¸c
dông cã tÝnh chÊt ph¸ ho¹i lªn thµnh èng. §Ó b¶o vÖ ®êng èng thÐp
khái rØ, mÆt ngoµi cña chóng ®îc phñ líp bi tum hoÆc líp vËt liÖu nhùa
p«lime.Líp ph©n c¸ch trªn c¬ së gèc bi tum ®îc lµm tõ nhùa bi tum vµ vËt
liÖu cuén. Trong thµnh phÇn nhùa bi tum cã bi tum dÇu má vµ cèt liÖu bæ
sung- bét kho¸ng chÊt hoÆc cao su.VËt liÖu cuén sö dông giÊy vá bao,

Líp c¸ch li ChiÒu dµy líp c¸ch li, mm


Trung T¨ng cêng RÊt t¨ng c-
b×nh êng
Bi tum (nhùa cã cèt liÖu kho¸ng
chÊt bæ sung vµ v©tj liÖu b¨ng 3 6 9
cuén) 3 5,5 8,5
Bitum- cao su (cã brizol) 2,5 6 9
Bi tum nhµ m¸y s¶n xuÊt trªn v¶i
thuû tinh 0,2 ÷ 0,3 0,4 ÷ 0,6 0,4 ÷ 0,8
Nhùa táng hîp (cã tÝnh ®Õn chiÒu
dµy nhùa d¸n)
ghi®rozol v.v. Líp c¸ch li p«lime ®îc lµm tõ b¨ng nhùa tù dÝnh. ChiÒu dµy
líp chèng rØ c¸c lo¹i kh¸c nhau cho trong b¶ng 2.22.

B¶ng 2.22. ChiÒu dµy líp c¸ch li chèng rØ cho ®êng èng.
ViÖc lµm s¹ch ®êng èng tríc khi bäc líp c¸ch li ®îc thùc hiÖn theo
nguyªn t¾c, b»ng m¸y lµm s¹ch èng. Tríc khi lµm s¹ch b»ng m¸y, thiÕt bÞ

60
l¾p ®Æt èng tù chuyÓn ®éng h¬i nhÊc èng lªn ®é cao cÇn thiÕt. Khi lµm
s¹ch èng ®êng kÝnh lín h¬n 500mm cã 2 m¸y l¾p ®Æt èng lµm viÖc.
Lµm s¹ch èng thñ c«ng b»ng chæi thÐp chØ ®îc sö dông khi khèi l-
îng nhá.
§a nhùa bi tum lªn èng nªn sö dông m¸y lµm líp c¸ch li cho èng nã
cho chÊt lîng tèt h¬n vµ gi¶m tæn thÊt vËt liÖu.
ChÊt lîng c«ng t¸c c¸ch li cho èng ®îc kiÓm tra b»ng m¾t thêng vµ
thiÕt bÞ ph¸t hiÖn lçi h háng.

2. §Æc ®iÓm thi c«ng khi l¾p ®Æt kÕt hîp


2.1 L¾p ®Æt c¸c èng trong mét hµo.
Khi l¾p ®Æt kÕt hîp m¹ng ngÇm cÇn gi¶i quyÕt vÊn ®Ò tæ chøc
®µo hµo d¹ng giËt cÊp ®Ó l¾p ®Æt 2,3 hoÆc nhiÒu h¬n ®êng èng. §-
êng hµo nh vËy cã thÓ ®îc ®µo b»ng 2 ph¬ng ph¸p:
1- toµn bé tiÕt diÖn theo thiÕt kÕ ®Ó l¾p ®Æt ®ång thêi tÊt c¶ c¸c
èng.
2- ®µo tõng phÇn tiÕt diÖn ®Ó l¾p ®Æt lÇn lît®êng èng kÕt hîp lÊp
tõng èng riªng biÖt.
Trong trêng hîp thø nhÊt (h.2.41a) m¸y ®µo ®îc ®îc bè trÝ trªn trôc ®-
êng èng ®Æt s©u nhÊt vµ thao t¸c ®Çu tiªn lµ ®µo phÇn hµo tiÕt diÖn
ngang h×nh thang c©n cho tíi ®é s©u ®Æt èng n«ng nhÊt. Sau ®ã, tõ
®é s©u ®Æt èng ®ã, hµo ®îc ®µo s©u xuèng tíi cao ®é ®Æt èng
tiÕp theo ®Ó l¹i bËc cho èng ®Çu tiªn. Thao t¸c thø 3 tõ vÞ trÝ ®øng
cña m¸y ®µo, tiÕn hµnh ®µo hµo tíi ®é s©u toµn bé ®Ó l¹i bËc cho
tuyÕn èng thø 2. §Ó ®µo hµo (tr×nh bµy trªn h.2.41, a) cã thÓ sö dông
m¸y ®µo gÇu nghÞch dung tÝch gÇu tõ 0,25 m3 vµ lín h¬n.
Trong trêng hîp thø 2 (h.2.41, δ ) tõng phÇn sö dông lao ®éng thñ
c«ng. M¸y ®µo còng ®îc bè trÝ trªn trôc tuyÕn èng ®Æt s©u nhÊt vµ
®µo hµo víi tiÕt diÖn ngang trong d¹ng h×nh thang kh«ng c©n: mét
trong c¸c m¸i dèc lµm tho¶i h¬n. Hµo ®îc ®µo tíi ®é s©u ®Æt èng
s©u nhÊt, trong ®ã b»ng ph¬ng ph¸p c¬ giíi lÊy ®i 85 ÷ 90% ®Êt. Sau
khi ®µo xong hµo, tiÕn hµnh l¾p ®Æt ®êng èng n»m s©u nhÊt. §Ó
x©y dùng nÒn díi m¹ng ngÇm tiÕn hµnh ®µo thñ c«ng víi m¸i dèc tho¶i
h¬n b»ng c¸ch lÊp ®Êt m¹ng phÝa díi. Sau khi l¾p ®Æt ®êng èng thø

61
2, nã còng ®îc lÊp ®Êt c¾t tõ m¸i dèc khi x©y dùng nÒn díi ®êng èng
trªn cïng. Sau khi l¾p ®Æt ®êng èng phÝa trªn, ®êng hµo ®îc lÊp ®Êt
toµn bé.

H.2.41 §µo hµo b»ng m¸y ®µo.


a - ®Ó l¾p ®Æt ®ång thêi c¸c tuyÕn èng; δ - ®Ó l¾p ®Æt lÇn
lît c¸c tuyÕn èng

ViÖc l¾p ®Æt èng vµ l¾p r¸p ®êng èng trong ®êng hµo ®· ®îc chuÈn
bÞ ®Ó l¾p ®Æt kÕt hîp ®îc tiÕn hµnh b»ng ph¬ng ph¸p th«ng thêng.

2.2 X©y dùng ®êng èng chung (èng gãp).


Tríc khi lµm nh÷ng c«ng viÖc chÝnh vÒ x©y dùng ®êng èng cÇn
thùc hiÖn tÊt c¶ nh÷ng c«ng viÖc chuÈn bÞ, trong ®ã cã ®Þnh vÞ vµ
g¾n trôc tuyÕn, x¸c ®Þnh vµ chuyÓn c¸c giíi h¹n c«ng t¸c vµo thùc
®Þa, di chuyÓn c«ng tr×nh, l¾p ®Æt l¹i vµ treo m¹ng kü thuËt ngÇm
hiÖn cã, x©y dùng ®êng cho xe ch¹y.
Nh÷ng c«ng viÖc chÝnh ®îc thùc hiÖn trong tr×nh tù ®ã lµ:
a-®µo hµo; b-x©y dùng nÒn díi ®êng èng; c- l¾p ®Æt c¸c ®¬n
nguyªn hoÆc c¸c khèi blèc ®êng èng, c¸c hè ga vµ giÕng th¨m; d- thi
c«ng c¸c liªn kÕt mèi nèi; e- c¸c ly mÆt ngoµi tuyÕn èng; f- lÊp ®Êt cho
®êng hµo; l- thi c«ng m¹ng chiÕu s¸ng vµ th«ng giã cè ®Þnh cho ®êng
èng chung; m - l¾p ®Æt èng vµ c¸p trong ®êng èng chung.
X©y dùng Tuynel kü thuËt tiÓu khu ®îc thùc hiÖn cã xÐt ®Õn chu
kú 0. X©y dùng ®êng trôc èng gãp thùc hiÖn theo biÓu ®å c«ng t¸c
®éc lËp.
§µo hµo cho Tuynel kü thuËt cÇn sö dông thiÕt bÞ trªn c«ng trêng
khi ®µo hè díi mãng nhµ. ChiÒu réng ®¸y hµo trong tÊt c¶ c¸c trêng
hîp lÊy réng h¬n 1,5m so víi côm èng gãp. Gia cêng hµo (nÕu cÇn
thiÕt) vµ ph¬ng ph¸p ®µo ®Êt ®îc lùa chän cho tõng ph©n ®o¹n cã
tÝnh ®Õn chiÒu s©u, ®iÒu kiÖn ®Þa chÊt thuû v¨n còng nh kÝch thíc
bªn ngoµi côm èng. §êng hµo kh«ng gia cêng ®îc ®µo theo m¸i dèc.
Khi ®µo hµo trong líp ®Êt chøa níc cÇn dù kiÕn tho¸t níc hë hoÆc h¹
mùc níc ngÇm. §µo hµo b»ng m¸y ®µo tiÕn hµnh tõng phÇn theo ®é

62
s©u, ®Ó l¹i Ýt nhÊt 0,2m kh«ng ®µo hÕt. Trong trêng hîp ®µo qu¸ cèt
thiÕt kÕ, cÇn ph¶i ®¾p líp c¸t ®Çm chÆt tíi k ≥ 0,95.
X©y dùng nÒn díi Tuynel kü thuËt cÇn lo¹i trõ ®îc ®é lón kh¶ dÜ
cña chóng. §Ó lµm ®iÒu ®ã, trªn ®¸y hµo c¸ch nhau 3,2m theo chiÒu
dµi cÇn ®µo hè s©u h¬n, trong ®ã ®Æt tÊm BTCT l¾p r¸p sau khi ®·
cã líp c¸t ®Öm dµy 0,1m ®îc ®Çm chÆt. §Ó l¾p ®Æt tÊm l¾p r¸p khi
x©y dùng nÒn díi Tuynel kü thuËt sö dông cÇn cÈu l¾p ®Æt mãng
nhµ. Cao ®é ®Ønh tÊm cÇn thÊp h¬n 0,12 ÷ 0,16m so víi cao ®é thiÕt
kÕ t¬ng øng cña m¸ng èng gãp. Díi møc tÊm l¾p r¸p theo ®¸y hµo ®æ
mét líp c¸t nÐn chÆt b»ng ®Çm bµn rung kÕt hîp tíi níc. Trong ®Êt no
níc còng nh trong ®Êt cã kh¶ n¨ng chÞu lùc thÊp d¹ng nÒn ®îc x¸c
®Þnh theo thiÕt kÕ.
L¾p ®Æt ®¬n nguyªn khèi tÝch vµ khèi bl«c. §Ó l¾p ®Æt
Tuynel kü thuËt sö dông ®¬n nguyªn khèi tÝch hoÆc blèc kh«ng bÞ lçi
vµ søt mÎ. §¬n nguyªn hoÆc blèc ®îc bè trÝ trªn sµn cÇn cÈu tù hµnh
søc n©ng 10 ÷ 15T. Khi l¾p r¸p ®¬n nguyªn trong ®êng hµo cã gia c-
êng, cÇn cÈu ®îc bè trÝ ngoµi giíi h¹n l¨ng thÓ trît. VÞ trÝ cÇn cÈu bè
trÝ l©n cËn hµo kh«ng cã gia cêng tr×nh bµy trªn h.2.42. §Ó bè trÝ
®óng ®¾n ®¬n nguyªn theo trôc èng gãp, trªn tÊt c¶ c¸c tÊm ®· l¾p
®Æt tríc kÎ s¬n ®á theo trôc Tuynel kü thuËt, cßn trªn ®Çu mót ®¬n
nguyªn kÎ trôc h×nh häc cña ®¬n nguyªn víi hai ®Çu ®¸y. VÞ trÝ
chÝnh x¸c cña ®¬n nguyªn trªn mÆt b»ng ®¹t ®îc b»ng c¸ch kÕt hîp
h×nh vÏ trôc h×nh häc víi trôc däc èng gãp. Tríc khi bè trÝ ®¬n nguyªn,
c¸c tÇm l¾p r¸p ®îc phñ mét líp v÷a thµnh phÇn 1:3 dµy 2 ÷ 3cm.

H.2.42. L¾p ®Æt ®¬n nguyªn khèi tÝch b»ng cÈu tù hµnh

Thi c«ng mèi nèi vµ líp c¸ch ly. Liªn kÕt chïm èng cÇn ®¶m b¶o
®é kÝn cña èng gãp. Mçi ®¬n nguyªn tiÕp theo ®îc bè trÝ trªn tÊm
l¾p r¸p trªn kho¶ng c¸ch kh«ng nhá h¬n 5cm tõ ®¬n nguyªn tríc ®ã,
sau ®ã kÐo chóng b»ng bu l«ng ®êng kÝnh 20mm tíi khe hë thiÕt kÕ
kho¶ng 10mm. C¸ch lµm ®ã ®¶m b¶o ®é chÆt cÇn thiÕt cho c«ng
tr×nh l¾p ®Æt. Sau khi kÐo ®¬n nguyªn, khe hë gi÷a c¸c ®¬n
nguyªn ®îc bÞt tõ phÝa ngoµi b»ng v÷a xi m¨ng thµnh phÇn 1:3. PhÝa

63
trong èng gãp, khe hë ®îc chÌn còng b»ng v÷a ®ã sau khi lÊp ®Êt cho
®êng hµo.
§Ó liªn kÕt c¸c blèc sö dông v÷a xi m¨ng m¸c 100. Nªm do nÒn
blèc t¹o ra trong mèi nèi (h.2.43, a) ®îc nhåi v÷a. Mèi nèi ®øng cña
thµnh bªn Tuynel kü thuËt cã d¹ng h×nh b×nh hµnh còng ®îc nhåi v÷a
(h.2.43, δ ).

H.2.43. C¸c mèi nèi khèi Tuynel kü thuËt.


a- mèi nèi ngang phÝa díi; δ -mèi nèi ®øng vµ mèi nèi n»m
ngang phÝa trªn;
1-Liªn kÕt mèi nèi; 2- m¸ng trong nÒn blèc

TÊt c¶ c¸c khe tõ phÝa ngoµi Tuynel kü thuËt ®îc d¸n b»ng 2 líp
nhùa bi tum nãng, sau ®ã ®îc phñ b»ng líp c¸ch ly. Theo líp c¸ch ly trªn
tÊm sµn Tuynel kü thuËt l¸ng líp v÷a xi m¨ng dµy 3-5cm tõ v÷a xi
m¨ng c¸t thµnh phÇn 1:3.
LÊp hµo ®îc tiÕn hµnh theo 2 thao t¸c. §Çu tiªn dïng m¸y ®µo
®¾p ®ång thêi 2 luèng ®Êt chiÒu cao 0,25cm cao h¬n ®Ønh sµn
Tuynel kü thuËt, ®Çm chÆt tõng líp. Sau ®ã lÊp ®êng hµo tíi cèt quy
ho¹ch b»ng m¸y ñi. Kh«ng ®îc phÐp ®Ó l¹i kh«ng lÊp ®o¹n Tuynel kü
thuËt lín h¬n 35m ®· thi c«ng xong.
L¾p ®Æt èng vµ c¸p trong c¸c èng gãp m¹ng tiÓu khu thêng ®îc
thùc hiÖn tõ hÇm kü thuËt cña nhµ tíi sµn tÇng hÇm. C¸c nh¸nh èng ®·
gia c«ng ë nhµ m¸y ®îc h¹ b»ng cÇn cÈu vµo hÇm kü thuËt, tõ ®ã
chuyÓn vµo Tuynel kü thuËt ®Ó l¾p r¸p vµ hµn. §iÒu kiÖn tèt nhÊt ®Ó
l¾p ®Æt m¹ng kü thuËt vµo blèc Tuynel kü thuËt ®îc t¹o ra trong thêi
®iÓm l¾p r¸p, khi khèi phÝa trªn cña Tuynel kü thuËt cßn cha ®Æt
xuèng.
Khi l¾p ®Æt ®êng trôc èng gãp cø c¸ch 40 ®¬n nguyªn (128,4m),
tiÕn hµnh dì c¸c tÊm sµn tõ 4 ®¬n nguyªn vµ ®o¹n ®ã ®îc sö dông
®Ó hµn èng vµ chuyÓn c¸c chïm èng ®· hµn vµo Tuynel kü thuËt.
Trong Tuynel kü thuËt, c¸c chïm èng ®îc l¾p ®Æt trªn trô vµ hµn
chóng b»ng c¸c mèi nèi kh«ng xoay.

64
§Ó l¾p ®Æt m¹ng cã thÓ sö dông chïm èng dµi tíi 36m gia c«ng t¹i
nhµ m¸y s¶n xuÊt èng vµ chuyÓn ®Õn tËp trung trªn tuyÕn x©y dùng
Tuynel kü thuËt. Trong trêng hîp ®ã c«ng t¸c l¾p ®Æt Tuynel kü thuËt
®îc tiÕn hµnh theo c¸c c«ng ®o¹n chiÒu dµi 100 ÷ 110m (30 ÷ 34
®¬n nguyªn). §o¹n èng gãp cã chiÒu dµi trªn mét c«ng ®äan ®îc l¾p
®Æt vµo hµo vµ thùc hiÖn tÊt c¶ c¸c thao t¸c vÒ líp c¸ch ly vµ bè trÝ
trô cho tuyÕn èng. Ttrong thêi gian ®ã tiÕn hµnh ®µo ®Êt tiÕp hµo
b»ng m¸y ®µo vµ x©y dùng nÒn. Trªn chiÒu dµi 20 ÷ 25m theo ®¸y
hµo, ë cuèi ®o¹n ®· l¾p ®Æt bè trÝ sên tõ c¸c tÊm gç cho xe têi di
chuyÓn. C¸c chïm èng dµi chuyÓn ®Õn tuyÕn ®îc h¹ lªn xe têi vµ
chuyÓn vµo Tuynel kü thuËt. §ång thêi víi viÖc l¾p ®Æt m¹ng kü thuËt
trong Tuynel kü thuËt tiÕn hµnh lÊp ®Êt cho ®êng hµo. Sau khi kÕt
thóc l¾p ®Æt m¹ng kü thuËt, tiÕn hµnh l¾p ®Æt cung ®o¹n tiÕp theo
cña tuyÕn èng gãp vµ chu kú l¾p ®Æt ®êng èng nh vËy ®îc lÆp l¹i.
Trong tÊt c¶ c¸c trêng hîp trong thêi gian c«ng t¸c trong Tuynel kü
thuËt cÇn ®¶m b¶o chiÕu s¸ng vµ th«ng giã.

3. ph¬ng ph¸p thi c«ng lé thiªn (®µo hë)


3.1 Kh¸i niÖm chung.
M¹ng kü thuËt ®« thÞ ®îc l¾p ®Æt trong ®Êt b»ng ph¬ng ph¸p ®µo
më hoÆc b»ng ph¬ng ph¸p ®µo kÝn. Ph¬ng ph¸p l¾p ®Æt më b»ng viÖc
®µo hµo lµ phæ biÕn nhÊt. Ph¬ng ph¸p kÝn l¾p ®Æt ®êng èng ®îc sö
dông chñ yÕu trong c¸c ®iÒu kiÖn ®« thÞ chËt chéi còng nh trong c¸c tr-
êng hîp kh«ng thÓ ®µo më hoÆc kh«ng nªn ®µo më.
X©y dùng m¹ng ®êng trôc ngÇm ®« thÞ vµ vïng khu vùc theo nguyªn
t¾c, thùc hiÖn tríc khi x©y dùng c«ng tr×nh trªn c¬ së s¬ ®å bè trÝ tæng
hîp thiÕt bÞ kü thuËt. C¸c m¹ng ®êng trôc kü thuËt vµ ®êng èng ®i qua
khu vùc x©y dùng còng ®îc l¾p ®Æt ®ång thêi.
C¸c m¹ng ph©n khu trong c¸c côm d©n c x©y dùng míi ®îc l¾p ®Æt
trong thêi kú “chu kú kh«ng”. M¹ng ngÇm ®îc l¾p ®Æt sau khi hoµn
thiÖn c«ng t¸c quy ho¹ch, san lÊp. T¹i c¸c vÞ trÝ n¬i cÇn lÊp ®Êt dµy h¬n
1m, m¹ng ®îc l¾p ®Æt tríc khi tiÕn hµnh san lÊp.
§êng èng dÉn khÝ ®èt cña tiÓu khu ®îc l¾p ®Æt tõ chØ giíi ®êng ®á
hoÆc tõ tr¹m ®iÒu khiÓn khÝ ®èt cña tiÓu khu tíi c¸c hè van vµo tõng c¨n

65
hé, cßn m¹ng cÊp nhiÖt - tõ ®iÓm cÊp nhiÖt cña tiÓu khu tíi nót ®iÒu
khiÓn ë trong nhµ. Trong c¸c trêng hîp, khi ®êng trôc ®êng èng cÊp níc
vµ cÊp khÝ ®èt kh«ng cã èng ph©n nh¸nh tíi chØ giíi ®êng ®á, c¸c m¹ng
tiÓu khu t¬ng øng ®îc liªn kÕt trùc tiÕp víi ®êng trôc chÝnh. NÕu ®êng
trôc tho¸t níc kh«ng cã s½n ®êng èng ph©n nh¸nh tíi vÞ trÝ hè th¨m,
m¹ng tho¸t níc tiÓu khu còng ®îc dÉn tíi ®êng trôc vµ liªn kÕt víi giÕng
th¨m cña chóng.
R·nh kh«ng ®µo th«ng vµ ®µo nöa th«ng ®Ó l¾p ®Æt m¹ng ngÇm
gi÷a c¸c ng«i nhµ ®îc x©y dùng ®ång thêi víi viÖc x©y dùng ®êng giao
th«ng cè ®Þnh hoÆc t¹m thêi, ®µo hè díi nhµ vµ l¾p ®Æt mãng vµ phÇn
ngÇm cña nhµ.
X©y dùng kªnh - nh¸nh liªn kÕt tÇng hÇm kü thuËt víi c¸c nhµ l©n
cËn vµ l¾p ®Æt m¹ng kü thuËt vµo ®ã ®îc tiÕn hµnh ®ång thêi víi viÖc
l¾p ®Æt ®êng èng trong tÇng hÇm kü thuËt. C¸c ®Çu vµo vµ ®Çu ra tõ
nhµ ®îc l¾p ®Æt trong thêi gian l¾p ®Æt têng tÇng hÇm tríc khi x©y
dùng líp lãt díi nÒn.
X©y dùng kªnh kh«ng ®µo th«ng hoÆc ®µo nöa th«ng (khi l¾p ®Æt
®ång thêi c¸c ®êng èng trong ®ã) vµ l¾p r¸p kÕt cÊu x©y dùng trong
tÇng hÇm ®îc tiÕn hµnh ®ång thêi víi viÖc l¾p ®Æt m¹ng kü thuËt. Giai
®o¹n kÕt thóc cña c«ng t¸c ®ã lµ lÊp vµ ®Çm chÆt ®Êt cho ®êng hµo vµ
x©y dùng dèc tho¸t níc.

3.2 C¸c nguyªn t¾c tiÕn hµnh x©y dùng ngÇm trªn c¸c tuyÕn phè.
L¾p ®Æt m¹ng ngÇm ë c¸c tuyÕn ®êng xe ch¹y hoÆc t¹i c¸c khu vùc
cha khai ph¸ cÇn ®îc thùc hiÖn tríc khi x©y dùng nÒn ®êng vµ c¸c c«ng
viÖc tiÖn Ých kh¸c cã xÐt ®Õn kÕ ho¹ch ph¸t triÓn x©y dùng trong t¬ng
lai.
X©y dùng m¹ng ngÇm cã ®Æc ®iÓm lµ kÐo dµi däc theo tuyÕn c«ng
t¸c. C«ng nghÖ l¾p ®Æt ®îc céng tõ c¸c qu¸ tr×nh x©y dùng liªn tiÕp
riªng biÖt. §Ó x©y dùng m¹ng ngÇm tèt nhÊt sö dông ph¬ng ph¸p d©y
chuyÒn ®Ó thi c«ng, trong ®ã qua tõng qu·ng thêi gian nhÊt ®Þnh cÇn
kÕt thóc hoµn toµn tõng ®o¹n l¾p ®Æt. ChiÒu dµi ®o¹n ®ã gäi lµ bíc cña
d©y chuyÒn, phô thuéc vµo tiÕn ®é thùc hiÖn kh©u chñ ®¹o. Khi l¾p
®Æt ®êng èng tho¸t níc, khèi lîng c«ng t¸c lµm ®Êt lµ rÊt lín v× vËy ®ã
chÝnh lµ kh©u chñ ®¹o. Bíc d©y chuyÒn sau mét ca cã thÓ ®îc x¸c ®Þnh
66
b»ng n¨ng suÊt m¸y bèc dì vµ thÓ tÝch khèi lîng ®Êt trªn 1m chiÒu dµi ®-
êng hµo hoÆc nãi c¸ch kh¸c lµ kÝch thíc ®êng hµo:
PE a
BP =
FT

(2.8)
Trong ®ã: BP - bíc d©y chuyÒn sau mét ca, m
PE - n¨ng suÊt khai th¸c m¸y c¹p sau 1 ca, m2.
a - hÖ sè t¨ng n¨ng suÊt.
FT - diÖn tÝch tiÕt diÖn ngang ®êng hµo, m2
Trong ®iÒu kiÖn chËt chéi cña ®« thÞ, ®Ó tr¸nh g©y khã kh¨n
chuyÓn ®éng cña c¸c ph¬ng tiÖn giao th«ng vµ ngêi bé hµnh, kh«ng ph¸
vì nguyªn t¾c an toµn PCCC vµ ®¶m b¶o l¾p ®Æt m¹ng ngÇm b»ng ph-
¬ng ph¸p d©y chuyÒn cÇn nghiªn cøu tuyÕn, lµm quen víi c¸c ®iÒu kiÖn
cô thÓ hiÖn trêng vµ thµnh lËp ®å ¸n tæ chøc thi c«ng tèt sau khi nghiªn
cøu kü tµi liÖu kü thuËt.
Trong ®å ¸n tæ chøc thi c«ng dù kiÕn d¹ng vµ tiÕt diÖn ®êng hµo,
lo¹i gia cêng vµ ph¬ng ph¸p ®µo ®Êt. C«ng t¸c ®µo hµo ®îc tæ chøc sao
cho gi¶m thiÓu ¸ch t¾c giao th«ng tuyÕn phè. CÇn dù kiÕn x©y dùng ®-
êng xe ch¹y theo c¸c vÞ trÝ cô thÓ cã sù thèng nhÊt víi bé phËn qu¶n lý
giao th«ng khu vùc thuéc c«ng an phêng, quËn. Trong ®iÒu kiÖn cêng ®é
chuyÓn ®éng cña c¸c ph¬ng tiÖn giao th«ng cao, bè trÝ n¬i chÊt ®èng
®Êt vµ chÕ ®é lµm viÖc cña c¸c m¸y ®µo ®Êt lµ rÊt quan träng. Khi cã n-
íc ngÇm cÇn so¹n th¶o s¬ ®å tho¸t níc tríc, cã chØ dÉn vÞ trÝ hè ga ®Ó
tæ chøc tho¸t níc khái ®êng hµo. CÇn dù kiÕn bè trÝ hîp lý tÊt c¶ c¸c c«ng
tr×nh t¹m vµ vËt liÖu theo tuyÕn.
Trong ®å ¸n tæ chøc thi c«ng, cÇn so¹n th¶o ph¬ng ph¸p thi c«ng
®Êt riªng cho c¸c ®êng vît qua c¸c m¹ng kü thuËt díi c¸c tuyÕn ®êng s¾t
vµ ®êng tµu ®iÖn, c¸c tuyÕn phè chÝnh, c¸c chíng ng¹i vËt níc. Còng cÇn
dù kiÕn tr×nh tù thi c«ng ®Êt t¹i c¸c vÞ trÝ giao c¾t tuyÕn víi m¹ng kü
thuËt ngÇm hiÖn cã vµ dù kiÕn ph¬ng ph¸p treo ®êng èng vµ c¸p ®· ®µo
lªn, gi¶i quyÕt c¸c bµi to¸n vÒ ph¬ng ph¸p lÊp ®Êt cho ®êng hµo (dïng
®Êt t¹i chç hoÆc dïng c¸t chuyÓn ®Õn tõ n¬i kh¸c), còng nh c¸c ph¬ng
ph¸p lu lÌn vµ kh«i phôc l¹i ¸o ®êng.
ViÖc kh«i phôc l¹i ¸o ®êng hoÆc líp l¸t vØa hÌ cÇn tiÕn hµnh ngay sau
khi lÊp ®Êt ®êng hµo vµ ph¶i kÕt thóc trong thêi gian ng¾n nhÊt. §Êt
67
trong ®êng hµo cÇn lu lÌn kü, nÕu kh«ng chóng sÏ lón lµm h háng ¸o ®êng
®· kh«i phôc l¹i.
C«ng t¸c chuÈn bÞ khi x©y dùng m¹ng ngÇm ®« thÞ b»ng ph¬ng
ph¸p hë bao gåm: ®Þnh vÞ tuyÕn èng trªn mÆt b»ng vµ theo chiÒu cao
cã liªn kÕt víi c¸c mèc cè ®Þnh, ®¸nh dÊu vÞ trÝ giao c¾t víi m¹ng ngÇm
hiÖn cã vµ dùng c¸c rµo ch¾n t¹m thêi theo ®êng hµo.
C¸c tuyÕn èng chÝnh cña ®êng phè cÇn t¬ng øng vµ chÝnh x¸c víi
gi¶i ph¸p trong ®å ¸n thiÕt kÕ. C«ng t¸c ®Þnh vÞ tuyÕn trong mÆt b»ng
vµ theo chiÒu cao lµ kh©u quan träng cÇn giao cho kü s tr¾c ®Þa giµu
kinh nghiÖm. §Ó ®Þnh vÞ tuyÕn cÇn cã s¬ ®å mèc ®Þnh vÞ víi tÊt c¶ c¸c
sè liÖu x¸c ®Þnh sù liªn hÖ gi÷a c¸c gãc quay cña tuyÕn vµ c¸c chi tiÕt
cÇn thiÕt.
Cã nhiÒu ph¬ng ph¸p ®Þnh vÞ tuyÕn. KÕt qu¶ chÝnh x¸c nhÊt vµ tin
cËy nhÊt ®¹t ®îc lµ khi sö dông dông cô tr¾c ®Þa vµ liªn kÕt c¸c dÊu
hiÖu ®a gi¸c tr¾c ®Þa trªn thùc ®Þa. Ph¬ng ph¸p nµy kh«ng ph¶i lóc nµo
còng g¾n tuyÕn trong líi to¹ ®é, nã cho phÐp dÔ dµng x¸c ®Þnh vÞ trÝ líi
sau nµy.
Khi tån t¹i chØ giíi ®êng ®á th× viÖc liªn kÕt víi nã cã thÓ thùc hiÖn
dÔ dµng nhê thíc ®o. Còng nh vËy cã thÓ thùc hiÖn ®èi víi c¸c c«ng
tr×nh hiÖn cã vµ c¸c c«ng tr×nh cè ®Þnh trªn mÆt ®Êt. §Ó ®o ®êng
th¼ng sö dông thíc com pa, b¨ng thÐp hoÆc thíc cuén b»ng thÐp. Trong
®ã b¾t buéc ph¶i ®o 2 lÇn tõ hai ®Çu tuyÕn ®Þnh vÞ.
§êng hµo ®îc rµo ®ång thêi tõ 2 phÝa. ë c¸c ®Çu cuèi hµng rµo cÇn
bè trÝ ®Ìn tÝn hiÖu chuyªn dïng. C¸c c©y cèi vµ c¸c miÖng hè ga hiÖn cã
còng cÇn ®îc rµo ch¾n b¶o vÖ. MÆt ®êng ®îc chia thµnh c¸c d¶i, chiÒu
réng mçi d¶i cÇn lín h¬n chiÒu réng ®êng hµo kho¶ng 0,5m. VËt liÖu ¸o
®êng, vËt liÖu x©y dùng vµ èng ®Ó l¾p ®Æt ®îc bè trÝ trªn kho¶ng
c¸ch Ýt nhÊt 1,5m c¸ch mÐp hµo trong giíi h¹n hµng rµo t¹i nh÷ng vÞ trÝ
dµnh riªng.

3.3 X©y dùng ®êng hµo.


§Ó l¾p ®Æt m¹ng ngÇm trong ph¬ng ph¸p ®µo më tiÕn hµnh ®µo
hµo víi m¸i dèc (h.2.29, a) thµnh ®øng (h.2.29, δ ) hoÆc thµnh hçn hîp
(h.2.29, b).

68
Thi c«ng hµo víi thµnh ®øng cã khèi lîng ®µo ®Êt nhá nhÊt, tuy nhiªn
®µo ®Êt kh«ng cã gia cêng thµnh trong ®Êt cã ®é Èm thiªn nhiªn chØ
cho phÐp tíi chiÒu s©u h¹n chÕ (tÝnh theo m):
Trong ®Êt ®¾p, ®Êt c¸t vµ ®Êt sái s¹n 1
Trong ®Êt ¸ c¸t 1,25
Trong ®Êt ¸ sÐt vµ sÐt 1,5
Trong ®Êt ®Æc biÖt chÆt, kh«ng ph¶i ®¸
2,0
Trong ®Êt kh«ng dÝnh vµ Ýt dÝnh còng nh trong ®Êt no níc, thµnh
®øng cña ®êng hµo cÇn ®îc gia cêng ®iÒu ®ã lµm phøc t¹p vµ t¨ng chi
phÝ cho c«ng t¸c thi c«ng.
X©y dùng ®êng hµo cã m¸i nghiªng cã khèi lîng ®µo ®Êt lín nhÊt nh-
ng l¹i kh«ng cÇn gia cêng v¸ch. Gi¸ thµnh x©y dùng hµo nh vËy cho gi¸
thµnh thÊp h¬n so víi ®µo hµo cã thµnh ®øng kÕt hîp gia cêng v¸ch.
Ngoµi ra trong hµo kh«ng cã gia cêng, c«ng t¸c l¾p ®Æt ®êng èng ®¬n
gi¶n h¬n nhiÒu.
D¹ng ®êng hµo lùa chän trªn c¬ së so s¸nh kinh tÕ kü thuËt cã tÝnh
®Õn ®iÒu kiÖn cô thÓ hiÖn trêng.
§êng hµo cã gia cêng ®îc sö dông trong khu vùc chËt hÑp cña ®« thÞ,
khi chiÒu réng tuyÕn phè (phÇn ®êng xe ch¹y) kh«ng cho phÐp ®µo
miÖng hµo réng cã m¸i dèc, khi tuyÕn ®êng èng ®i qua l©n cËn nhµ vµ
®µo hµo cã nguy c¬ g©y mÊt æn ®Þnh mãng nhµ hoÆc khi trªn tuyÕn
gÆp nÒn ®Êt no níc, kh«ng æn ®Þnh.
§êng hµo cã m¸i dèc nªn sö dông trong ®Êt cã ®é Èm tù nhiªn vµ khi
tån t¹i khu vùc ®ñ réng cho c«ng t¸c thi c«ng.
D¹ng hµo hçn hîp thêng ®îc sö dông khi chóng cã chiÒu s©u lín vµ
mùc níc ngÇm cao.
KÝch thíc mÆt c¾t ngang ®êng hµo phô thuéc vµo ®êng kÝnh vµ ®é
s©u ch«n èng, ®iÒu kiÖn ®Þa chÊt thuû v¨n vµ ph¬ng ph¸p liªn kÕt c¸c
mèi nèi ®êng èng. ChiÒu réng ®êng hµo díi ®¸y ®Ó l¾p ®Æt èng ®êng
kÝnh ngoµi tíi 820mm lÊy theo b¶ng 2.11. ChiÒu réng hµo ®Ó l¾p ®Æt
èng ®êng kÝnh lín h¬n 820mm, kªnh dÉn, ®êng èng tho¸t níc, còng nh
èng ®êng kÝnh bÊt kú trªn ®o¹n cong cña tuyÕn ®îc x¸c ®Þnh b»ng ®å
¸n thi c«ng ®Êt.

69
B¶ng 2.11
ChiÒu réng ®¸y hµo ®Ó l¾p ®Æt èng (kh«ng tÝnh gia cêng v¸ch)

Ph¬ng ph¸p l¾p ®Æt ChiÒu réng hµo (theo m) cho tuyÕn èng
tuyÕn èng ThÐp hoÆc Bª t«ng, Bª t«ng vµ
gang BTCT, BTCT trªn
cªramic, gèi ®ì vµ
chÊt dÎo èng nèi
Theo nhãm hoÆc theo tõng
®¬n nguyªn riªng biÖt DH +0,3 - -

Theo tõng èng riªng biÖt


khi DH (theo m)
Tíi 0,5m DH +0,5 DH +0,6 DH +0,8
Líp h¬n 0,5m DH +0,8 DH +1 DH +1,2

Khi x©y dùng ®êng hµo cã gia cêng, chiÒu réng cña chóng ®îc t¨ng lªn
theo chiÒu dÇy kÕt cÊu gia cêng. ChiÒu réng th«ng thuû nhá nhÊt cña ®-
êng hµo gi÷a c¸c tÊm gia cêng, c¸c trô hoÆc nÒn m¸i dèc cÇn Ýt nhÊt
0,7m cßn khi ®µo ®Êt b»ng m¸y cÇn t¬ng øng víi kÝch thíc mÐp lìi c¾t
cña m¸y ®µo ®Êt.
M¸i dèc lín nhÊt cña ®êng hµo (hè ®µo) khi nÒn ®Êt ®ång nhÊt ®é Èm
tù nhiªn cÇn lÊy t¬ng øng víi b¶ng 2.12. Khi chiÒu s©u hè ®µo s©u h¬n
5m, m¸i dèc ®îc x¸c ®Þnh b»ng tÝnh to¸n. Trong ®Êt sÐt qu¸ ®é Èm do
ma, tuyÕt tan vµ c¸c nguån níc kh¸c, ®é dèc m¸i ®µo cÇn gi¶m tíi 1:1
(450).
Khi l¾p ®Æt kÕt hîp nhiÒu ®êng èng, c¸c m¸i dèc trung gian n»m trong
®êng hµo chung bè trÝ m¸i dèc 1:1 kh«ng phô thuéc lo¹i ®Êt.

B¶ng 2.12
§é dèc lín nhÊt cho phÐp m¸i hµo trong ®Êt ®é Èm tù nhiªn

§Êt Gãc gi÷a híng m¸i dèc vµ ®êng n»m ngang α theo
®é vµ tû lÖ chiÒu cao m¸i dèc so víi ®êng n»m ngang
1:m khi ®é s©u hè ®µo (theo m)

70
1,5 3,0 5,0

α 1:m α 1:m α 1:m


§Êt ®¾p, c¸t vµ sái 76 1:0,25 45 1:1 38 1:1,25
s¹n 63 1:0,5 45 1:1 45 1:1
Èm
§Êt dÝnh: 76 1:0,25 56 1:0,67 50 1:0,85
¸ c¸t 90 1:0 63 1:0,5 53 1:0,75
¸ sÐt 90 1:0 76 1:0,25 63 1:0,5
sÐt 90 1:0 63 1:0,5 63 1:0,5
§Êt hoµng thæ kh«
§¸: - - - 1:0,1 76 1:0,25
vôn rêi - - 90 1:0 - 1:0,1
kÕt cÊu chÆt

3.4 Gia cêng hµo cã thµnh th¼ng ®øng.


Khi x©y dùng hµo cã thµnh th¼ng ®øng sö dông gia cêng b»ng gç tõ c¸c
tÊm chiÒu dÇy 50mm. KÕt cÊu gia cêng ®îc lùa chän dùa vµo ®iÒu kiÖn
®Êt, chiÒu s©u hè ®µo (b¶ng 2.13) vµ ph¬ng ph¸p ®µo hµo.
B¶ng 2.13
C¸c lo¹i gia cêng thµnh hµo

§iÒu kiÖn ®Êt Gia cêng khi ®é s©u hè ®µo (theo m)


≤ 3 3-5

§Êt cã ®ä Èm b×nh N»m ngang víi khe hë c¸ch N»m ngang


thêng lo¹i trõ ®Êt liªn tôc
rêi mét tÊm
§Êt cã ®é Èm t¨ng
cao vµ rêi N»m ngang liªn tôc hoÆc th¼ng ®øng.
§Êt c¸c lo¹i khi dßng Rµo ch¾n b»ng têng cõ trong giíi h¹n níc ngÇm
níc ngÇm m¹nh tíi ®é s©u Ýt nhÊt 0,75m thÊp h¬n ®¸y hµo.

Khi bè trÝ gia cêng n»m ngang cã khe hë c¸ch nhau 1 tÊm, chóng ®îc gi÷
b»ng c¸c cét ®øng g¾n chÆt víi thµnh hµo b»ng c¸c thanh chèng n»m
ngang. C¸c cét ®îc bè trÝ trªn kho¶ng c¸ch 1,5-1,67m theo chiÒu dµi hµo,
cßn c¸c thanh chèng ngang - víi kho¶ng c¸ch 0,6 - 0,75m theo chiÒu s©u.
71
§èi víi c¸c cét sö dông c¸c tÊm dµy 50mm, ®èi víi c¸c thanh chèng - gç ®-
êng kÝnh tõ 12 ®Õn 18cm. PhÝa díi c¸c thanh chèng cã c¸c gèi ®ì ®îc
g¾n víi cét ®Ó ng¨n ngõa kh¶ n¨ng r¬i thanh chèng.
Khi x©y dùng hÖ gia cêng n»m ngang liªn tôc, thêng sö dông cét b»ng
tÊm nhùa tæng hîp dµy 6-8cm.
Gia cêng theo ph¬ng ngang b¾t ®Çu tiÕn hµnh sau khi hµo ®îc ®µo
®Õn chiÒu s©u 0,5-1m. Thµnh hµo ®îc b¶o vÖ vµ c¸c tÊm gia cêng ®îc
g¾n chÆt víi chóng. ViÖc gia cêng thµnh tiÕp theo ®îc thùc hiÖn theo
tiÕn tr×nh ®µo s©u xuèng.
Khi bè trÝ hÖ gia cêng th¼ng ®øng liªn tôc (h.2.30), kho¶ng c¸ch gi÷a c¸c
thanh chèng theo chiÒu th¼ng ®øng lÊy tõ 0,7-1,4m. Theo tiÕn tr×nh
®µo hµo, c¸c tÊm gia cêng ®îc chÌn vµo b»ng thñ c«ng (bóa) hoÆc b»ng
m¸y ®ãng cõ khÝ nÐn, tõ phÝa díi bè trÝ c¸c sên cïng víi c¸c thanh chèng.

H.2.30 Gia cêng th¼ng ®øng liªn tôc


1- c¸c tÊm gç; 2- c¸c thanh gi»ng (xµ gå); 3- thµnh chèng; 5- gèi ®ì

KÕt cÊu gia cêng b»ng gç nªu trªn kh«ng kinh tÕ vµ kh¸ phøc t¹p. Chóng
®îc tÝnh to¸n theo ph¬ng ph¸p l¾p r¸p b»ng thñ c«ng. C«ng t¸c ®µo ®Êt
trong ®ã còng thùc hiÖn b»ng thñ c«ng. T¨ng n¨ng suÊt lao ®éng vµ gi¶m
chi phÝ gç cã thÓ ®¹t ®îc b»ng c¸ch sö dông thiÕt bÞ gia cêng trong d¹ng
khiªn kÝch thíc tiªu chuÈn vµ c¸c thanh chèng kim lo¹i hoÆc khung chèng.
Khung chèng lµ 2 èng däc chiÒu dµi 1m gi÷a chóng ®îc hµn vÝt chèng.
Trªn h.2.31 tr×nh bµy thiÕt bÞ gia cêng n»m ngang.

H.2.31. ThiÕt bÞ gia cêng ngang


1- C¸c tÊm gç gia cêng; 2- c¸c khung chèng cã 2 èng thay ®æi chiÒu dµi
b»ng vÝt.

Khi ®ång thêi thi c«ng hÖ gia cêng thµnh hµo vµ c¸c m¸y ®µo ®Êt lµm
viÖc cÇn cã c¸c kÕt cÊu cho phÐp h¹ vµ th¸o ra ®îc tõ phÝa trªn kh«ng
cÇn c«ng nh©n trong hµo. Yªu cÇu ®ã cã thÓ tho¶ m·n nhê hÖ gia cêng
trît kÕt cÊu kh¸c nhau l¾p r¸p - di chuyÓn ®îc.
KÕt cÊu gia cêng l¾p r¸p - di chuyÓn ®îc cã cÊu t¹o tõ c¸c khung chèng vµ
c¸c tÊm khiªn ch¾n. Khung chèng ®îc l¾p r¸p tõ nh÷ng ®¬n nguyªn kim
72
lo¹i riªng biÖt trong d¹ng cét èng, khíp nèi vµ c¸c thanh chèng ngang ghÐp
l¹i tõ 2 miÕng ®Öm vµ èng nèi. Nhê c¸c thanh chèng ngang cã thÓ d·n
khung chèng cho tíi chèi, cßn nhê èng nèi hÖ gia cêng cã thÓ nèi dµi thªm
theo chiÒu cao.
HÖ gia cêng trît lµ kÕt cÊu kh«ng gian kim lo¹i cøng cã thÓ di chuyÓn däc
tuyÕn hµo theo tiÕn tr×nh ®µo ®Êt b»ng m¸y ®µo. C¸c ch©n chèng nh
vËy cã thÓ di chuyÒn nhê kÝch.
Trong v× chèng tù di chuyÓn theo kÕt cÊu cña B.C. Pikuli dïng ®Ó thi
c«ng Tuynel cã ®êng kÝnh lín b»ng ph¬ng ph¸p ®µo më sö dông lùc ma
s¸t gi÷a v× chèng vµ thµnh hµo. HÖ gia cêng cã cÊu t¹o tõ c¸c d¶i n»m
ngang chuyÓn ®éng ®ua ra - san ®«, tiÕp xóc víi thµnh hµo, chóng ®îc
l¾p ®Æt trªn khung kh«ng gian chÞu lùc (h.2.32). Khung vµ san ®« ®îc
chÕ t¹o tõ thÐp c¸n tiªu chuÈn. PhÇn ®Çu cña hÖ v× chèng - hë. TÊm
ch¾n thµnh bªn cã gãc nghiªng 1:10 ®Ó v× chèng cã thÓ tùa lªn ®Êt vµ
“treo” trong hµo. §iÒu ®ã cho phÐp san g¹t ®¸y hµo vµ l¾p ®Æt líp ®Öm
díi Tuynel ®ang thi c«ng, ngoµi ra nã cho phÐp gi¶m träng lîng v× chèng,
gi¶m nhu cÇu vÒ lùc ®Ó di chuyÓn vµ gi¶m nhÑ viÖc di chuyÓn trªn c¸c
®o¹n cong. C¸c kÝch ®îc g¾n víi khung lÇn lît ®Èy c¸c san ®« ch¾n vÒ
phÝa tríc. ë phÇn ®Çu san ®« cã lìi dao ®Ó c¾t líp ®Êt cßn sãt l¹i sau khi
m¸y ®µo ®Êt ®i qua vµ hoµn thiÖn h×nh d¹ng hµo.
Nguyªn t¾c di chuyÓn v× chèng nh sau: theo tiÕn tr×nh ®µo hµo, tõ g-
¬ng ®Êt c¸c san ®« bªn tù ®éng lÇn lît chuyÓn dÞch lªn phÝa tríc b¾t
®Çu tõ phÝa trªn sau ®ã kÕt thóc ë phÝa díi. Sau ®ã, chuyÓn ®éng cña
cÇn kÝch híng vÒ phÝa sau vµ gi÷a mÆt san ®« vµ ®Êt xuÊt hiÖn lùc ma
s¸t. Do vá kÝch ®îc g¾n víi khung chÞu lùc cña v× chèng cßn cÇn - víi
san ®« nªn x¶y ra sù dÞch chuyÓn tù ®éng cña v× chèng lªn phÝa tríc.
V× chèng cã nh÷ng kÝch thíc nh sau: chiÒu dµi 6-7m, chiÒu réng ë phÝa
díi tíi 4m, chiÒu cao 4,5m. ChiÒu réng mçi san ®« lµ 0,4m. Trªn v× chèng
bè trÝ 20 kÝch c«ng suÊt mçi chiÕc 16T. Tèc ®é di chuyÓn tÝnh to¸n cña
v× chèng lµ 1m/giê. Tèc ®é më hµo tÝnh to¸n lµ 20 m/ ngµy ®ªm.

H.2. 32. S¬ ®å kÕt cÊu v× chèng tù hµnh cña B.C. Pikuli.


1- khung thÐp ; 2- c¸c thÐp gãc ®Þnh híng; 3- c¸c san ®«

73
M« h×nh v× chèng ®· ®îc thö th¸ch thµnh c«ng trong nhiÒu ®iÒu kiÖn
lµm viÖc kh¸c nhau. V× chèng d¹ng nh vËy cã thÓ sö dông khi thi c«ng ®-
êng èng chung cho m¹ng kü thuËt ngÇm vµ thi c«ng c¸c tuyÕn èng cÊp níc
sinh ho¹t vµ tho¸t níc ma ®êng kÝnh 2,5-3,5m.
§µo hµo trong ®Êt no níc, kÐm æn ®Þnh vµ c¸t ch¶y còng nh gÇn nhµ vµ
c«ng tr×nh ngÇm hiÖn cã chØ cã thÓ ®µo díi sù b¶o vÖ cña cõ ch¾n
®ãng s¬ bé. Th«ng thêng ®Ó ng¨n hµo sö dông cõ gç, c¸c tÊm cña nã cã
chiÒu dµy 5 ÷ 7cm liªn kÕt víi nhau b»ng ghÐp méng vµ khe nèi vµ lµm
nhän phÝa díi. Cõ ®îc ®ãng 0,5 ÷ 0,75m s©u h¬n ®¸y hµo. Cø 0,8 ÷
1,2m theo chiÒu cao bè trÝ dÇm däc vµ thanh chèng. Gi÷a c¸c dÇm däc
bè trÝ c¸c khóc gç ng¾n th¼ng ®øng, cßn phÝa trªn thanh chèng g¾n c¸c
tÊm ®Öm. Khi ®µo hµo tíi chiÒu s©u 3,5m v¸ch gia cêng ®îc bè trÝ 1
tÇng, khi lín h¬n - 2 tÇng (h.2.33). Cõ c¸c lo¹i kh¸c nhau ®îc Ðp b»ng c¸c
gÇu xóc hoÆc ®ãng b»ng bóa h¬i. Tuy nhiªn søc va ®Ëp khi ®ãng cõ th-
êng bÞ biÕn d¹ng kh«ng chØ do b¶n th©n cõ mµ cßn do c¸c kho¸ liªn kÕt
cña chóng. Do ®ã ngµy nay ph¬ng ph¸p rung ®Ó h¹ cõ gç vµ cõ kim lo¹i
®îc sö dông réng r·i. Cõ kim lo¹i ®îc sö dông trong c¸c trêng hîp khi cÇn cã
hÖ gia cêng ®Æc biÖt ch¾c ch¾n. HÖ gia cêng thµnh hµo thuËn tiÖn
nhÊt lµ cõ thÐp ph¼ng hoÆc uèn sãng s¶n xuÊt theo GOST 4781-55.
Khi bè trÝ hµng cõ kim lo¹i h¹ tõng cäc liªn tôc tíi ®é s©u thiÕt kÕ. §Ó h¹
cõ kim lo¹i sö dông m¸y rung tÇn sè cao c«ng suÊt kh¸c nhau (b¶ng 2.14).
Tríc khi h¹ cõ cÇn ®µo s¬ bé hµo réng B = b + 0,7m vµ s©u 0,6 ÷ 0,7m,
trªn ®¸y r·nh ®ã ®Æt khung ®Þnh híng thËt chuÈn ®¶m b¶o ®é th¼ng
cho hµng cõ trong mÆt b»ng.

B¶ng 2.14
Sè liªô kü thuËt cña
m¸y rung h¹ cõ

74
C¸c chØ tiªu BΠ Π - BΠ Π - BΠ Π

M«men c©n
b» 450 350 250
ng 12,8 8,7 6,2
(kg
.cm
) - 42 42
Lùc khÝ nÐn - 35 -
N¨ng suÊt sau 32 - -
1 ca theo
chiÕc cõ
chiÒu dµi:
Tíi 5m
5-8m
lín h¬n 8m

H.2.33. X©y dùng cõ ch¾n b»ng gç theo 2 tÇng


1- tÊm ®Öm; 2- thanh chèng; 3- tÊm gç däc; 4- tÊm cõ ch¾n; 5- ®o¹n gç
chèng

Têng cõ kim lo¹i thµnh hµo ®îc g¾n chÆt trong mét tÇng. §Êt sau khi bè
trÝ cõ ®îc ®µo b»ng m¸y ®µo. Sau khi l¾p ®Æt ®êng èng vµo hµo cõ ®-
îc rót lªn ®Ó sö dông l¹i.
Trong tÊt c¶ c¸c trêng hîp tríc khi ®µo dì hµo, c¸p hiÖn cã ®îc bãc ra b»ng
thñ c«ng b»ng c¸ch ®µo c¸c giÕng th¨m, tu©n thñ c¸c biÖn ph¸p cÇn
thiÕt vÒ an toµn. C¸p ®îc ®a vµo c¸c hép gç b¶o vÖ treo lªn c¸c thanh gç
hoÆc dÇm thÐp ®Æt ngang hµo. C¸c ®Çu cuèi cña dÇm cÇn n»m trong
thµnh hµo Ýt nhÊt 1m. C¸p ®iÖn tho¹i ®Æt trong r·nh cña khèi bª t«ng ®-
îc treo lªn dÇm chÞu lùc b»ng c¸ch bè trÝ mét tÊm gç chiÒu réng t¬ng øng
díi c¸c khèi.

75
Khi c¾t qua c¸c hµo kh«ng réng vµ kh«ng s©u cã c¸c ®êng èng thÐp,
chóng ®îc ®Ó l¹i kh«ng cÇn treo. Khi c¾t qua hµo s©u cã c¸c ®êng èng
kim lo¹i ®êng kÝnh lín, chóng cÇn ®îc treo t¹m thêi trong thêi gian thi
c«ng.
TuyÕn èng gang ®êng kÝnh bÊt kú vµ èng tho¸t níc cªramic bÞ ®êng hµo
c¾t qua ®îc treo lªn vµ ®îc s¬ bé ®a vµo hép. KÕt cÊu treo èng cªramic
khi ®¾p ®Êt cho ®êng hµo kh«ng dì ®i.

3.5 Ph¬ng ph¸p ®µo hµo b»ng c¬ giíi.


C«ng t¸c ®µo ®Êt trong x©y dùng m¹ng ngÇm lµ mét c«ng viÖc khã kh¨n
nhÊt vµ cã khèi lîng lín. N¨ng suÊt lao ®éng cao trong c«ng t¸c nµy chØ cã
thÓ ®¹t ®îc b»ng c¸ch thi c«ng b»ng m¸y mãc. §Ó c¬ giíi ho¸ c«ng t¸c
®µo ®Êt sö dông c¸c m¸y ®µo ®Êt nhiÒu gÇu vµ mét gÇu.
M¸y ®µo hµo nhiÒu gÇu lµ m¸y ®µo ®Êt tù hµnh, chóng chuyÓn ®éng
liªn tôc vµ ®µo hµo theo thµnh ®øng. Cã m¸y ®µo nhiÒu gÇu víi khung
gÇu bè trÝ nghiªng vµ th¼ng ®øng, còng cã m¸y cã bé phËn lµm viÖc
trong d¹ng r«to. TÊt c¶ c¸c lo¹i m¸y ®µo nhiÒu gÇu cã phÇn chuyÓn
®éng trªn b¸nh xÝch vµ ®îc sö dông ®Ó ®µo hµo trong ®Êt c¸t, ®Êt sÐt
vµ c¸c lo¹i ®Êt t¬ng tù kh«ng chøa ®¸ t¶ng lín. M¸y ®µo hµo nhiÒu gÇu
kh«ng dïng cho ®Êt nÆng vµ ®Êt láng.
§Ó ®µo hµo sö dông phæ biÕn nhÊt lµ c¸c m¸y ®µo hµo mét gÇu. Kh¶
n¨ng thay thÕ thiÕt bÞ cho phÐp sö dông chóng ®Ó thi c«ng hµo thµnh
nghiªng hoÆc thµnh ®øng, më réng hµo t¹i nh÷ng vÞ trÝ bè trÝ hè ga, l¾p
®Æt èng nÆng ®êng kÝnh lín vµ l¾p ®Æt hè ga vµ kªnh tho¸t níc tõ
BTCT l¾p ghÐp.
Sau khi ®µo hµo, m¸y ®µo ®îc bè trÝ trªn trôc ®êng hµo hoÆc chuyÓn
dÞch t¬ng ®èi so víi trôc tíi kho¶ng c¸ch cÇn thiÕt ®Ó chuyÓn ®Êt vµo
®èng vµ tiÕn hµnh ®µo hµo tíi ®é s©u thÊp h¬n cao ®é ®iÓm ®ç b»ng
c¸ch ®i däc hµo. §Êt ®îc ®æ thµnh ®èng thêng ë mét phÝa ®êng hµo,
cßn phÝa bªn kia bè trÝ èng vµ vËt liÖu. T¹i nh÷ng khu vùc réng r·i, ®«i
khi cã kh¶ n¨ng ®æ ®Êt c¶ hai phÝa ®êng hµo. S¬ ®å hè ®µo vµ ®æ
®Êt 2 bªn tr×nh bµy trªn h.2.34

76
H.2.34. S¬ ®å hè ®µo cã ®æ ®Êt 2 bªn
Kho¶ng c¸ch tõ trôc chuyÓn ®éng cña m¸y ®µo tíi trôc ®èng ®Êt
kh«ng ®îc lín h¬n b¸n kÝnh dì t¶i R. DiÖn tÝch mÆt c¾t ngang cña ®èng
®Êt F0 cÇn b»ng diÖn tÝch mÆt c¾t ngang cña hµo F B nh©n víi hÖ sè t¬i
®Êt ban ®Çu KP. ChiÒu réng ®èng ®Êt ë phÝa díi b khi gãc m¸i dèc tù
nhiªn cña ®Êt t¬i 450 b»ng 2 lÇn gi¸ trÞ chiÒu cao cho phÐp cña ®èng
®Êt H0. ChiÒu cao cña ®èng ®Êt lÊy 30 ÷ 40cm thÊp h¬n chiÒu cao dì t¶i
cña m¸y ®µo cho trong katalog. Kho¶ng c¸ch tõ ®¸y m¸i dèc cña ®èng
®Êt tíi mÐp hµo kho¶ng 0,5 ÷ 1,0m.
Khi chÊt ®èng ®Êt 1 phÝa x¸c ®Þnh ®îc c¸c gi¸ trÞ sau ®©y:
1- DiÖn tÝch mÆt c¾t ngang ®êng hµo FB (theo m2) vµ chiÒu réng
phÝa trªn cña nã E (theo m): F B = (B + m.h)h; E =
B+2.m.h (2.9)
2- DiÖn tÝch mÆt c¾t ngang ®èng ®Êt F0 (theo m2) tõ tÝnh to¸n gãc
m¸i dèc ®Êt ®¾p 450
F 0 = FB.KP
(2.10)
3- ChiÒu cao ®èng ®Êt H0 vµ chiÒu réng phÝa díi b cña nã (theo m):
H 0 = F0 ; b= 2.H0
(2.11)
b +E
NÕu tæng + a b»ng hoÆc nhá h¬n b¸n kÝnh dì t¶i cña m¸y ®µo R
2
th× nã cã thÓ ®Æt trªn trôc ®êng hµo. Trong trêng hîp ngîc l¹i trôc
chuyÓn ®éng cña m¸y ®µo chuyÓn dÞch vÒ híng ®èng ®Êt víi gi¸ trÞ
C (theo m):
b+E
C= + a -R
2
(2.12)
M¸y ®µo ®Êt ®îc trang bÞ gÇu ngo¹m, chuyÓn dÞch trªn cao ®é mÐp
hµo vµ cã thÓ ®µo rÊt hiÖu qu¶ tÊt c¶ c¸c ®Êt ít ngo¹i trõ bïn vµ ®Êt
sÐt qu¸ nh·o. GÇu ngo¹m lµ c¬ cÊu kh«ng thay thÕ khi ®µo hµo s©u
cã m¸i dèc kh«ng gia cêng.
M¸y ®µo cã trang bÞ gÇu nghÞch cã thÓ sö dông ®Ó ®µo hµo thµnh
th¼ng ®øng hoÆc cã m¸i dèc ®é s©u 3,5-4,0m cóng nh ®Ó ®µo hµo

77
cã cõ gç hoÆc cõ kim lo¹i. Th«ng thêng khi l¾p ®Æt m¹ng ngÇm sö
dông m¸y ®µo cã dung tÝch gÇu 0,25 ÷ 0,5 m3.
Khi ®µo hµo b»ng m¸y ®µo víi môc ®Ých ng¨n ngõa lîng ®Êt d, ngêi ta
kh«ng ®µo ®Õn tËn cèt thiÕt kÕ mµ ®Ó l¹i kho¶ng 0,2 ÷ 0,3m. Líp
®Êt nµy sÏ lÊy b»ng thñ c«ng tríc khi thi c«ng nÒn hoÆc l¾p ®Æt ®-
êng èng.
Khi ®µo hµo trong ®Êt no níc hoÆc ®Êt kh«ng æn ®Þnh cÇn tiÕn
hµnh quan s¸t ®é lón nhµ vµ c«ng tr×nh n»m l©n cËn tuyÕn èng. §é
lón mÆt ®Êt ngoµi giíi h¹n gia cêng ®êng hµo kh«ng ®îc vît qu¸ 0,5%
chiÒu s©u hµo vµ kh«ng ®îc ph¸t triÓn vÒ híng c¸ch ®êng hµo mét gi¸
trÞ lín h¬n chiÒu s©u cña nã.
Khi sö dông m¸y ®µo hµo ®Ó ®µo ®Êt ®ãng b¨ng, chóng cÇn ®îc xíi
lªn s¬ bé hoÆc lµm tan b¨ng.

3.6 Tæ chøc tho¸t níc.


Sù tån t¹i níc trong hµo cao h¬n ®¸y hµo kh«ng nh÷ng g©y khã kh¨n
cho viÖc l¾p ®Æt m¹ng ngÇm mµ ®«i khi kh«ng cã kh¶ n¨ng thi c«ng
nÒn, l¾p ®Æt ®êng èng vµ ®Æc biÖt lµ hoµn thiÖn mèi nèi. §Ó ng¨n
ngõa tÝch tô níc trong hµo, phô thuéc vµo gi¸ trÞ dßng ch¶y níc ngÇm
vµ lîng níc tho¸t ngêi ta sö dông ph¬ng ph¸p tho¸t níc hë hoÆc ph¬ng
ph¸p h¹ mùc níc ngÇm nh©n t¹o. Níc b¬m ®îc x¶ vµo c¸c hè ga m¹ng
tho¸t níc thµnh phè hoÆc vµo kªnh tiªu níc.
Tho¸t níc hë ®îc sö dông nÕu dßng ch¶y níc ngÇm kh«ng lín vµ nÕu
kh¶ n¨ng chÞu lùc cña ®Êt trong nÒn hµo kh«ng bÞ gi¶m do t¸c ®éng
xãi cña dßng níc. Trong ph¬ng ph¸p ®ã, níc th©m nhËp vµo hµo ®îc
b¬m b»ng m¸y b¬m (tèt nhÊt sö dông m¸y b¬m ly t©m mµng) vµ tù
x¶ trùc tiÕp tõ c¸c hè thu bè trÝ theo chiÒu dµi hµo trªn kho¶ng c¸ch 20
÷ 25m trong ®Êt dÔ bÞ xãi lë vµ 25 ÷ 50m trong ®Êt æn ®Þnh h¬n.
Khi kÕt thóc ®µo hµo, c¸c lç trong hè thu níc ®îc thay b»ng c¸c miÖng
ga thu níc cã kÕt cÊu bÒn v÷ng h¬n. Nh÷ng miÖng hè ga ®ã bè trÝ t¹i
nh÷ng vÞ trÝ thÊp h¬n cña ®êng hµo víi tÝnh to¸n chóng kh«ng ¶nh h-
ëng ®Õn quy tr×nh thi c«ng l¾p ®Æt ®êng èng. Mùc níc trong hè ga
thu níc ®îc gi÷ thÊp h¬n 0,4 ÷ 0,5m so víi ®¸y hµo.

78
u ®iÓm cña ph¬ng ph¸p tho¸t níc hë lµ sù th«ng tho¸ng trong c«ng t¸c
tæ chøc thi c«ng vµ khai th¸c thiÕt bÞ tho¸t níc.
Nhîc ®iÓm cña nã lµ:
1- Dßng níc tån t¹i trong hµo g©y khã kh¨n cho tÊt c¶ c¸c kh©u lµm
c«ng t¸c.
2- §Êt nÒn ®êng èng bÞ t¬i vµ yÕu do dßng thÊm liªn tôc qua ®¸y
hµo.
3- Níc cuèn tr«i ®Êt tõ c¸c thµnh bªn cña hµo cã thÓ g©y nªn sù biÕn
d¹ng sau nµy ®èi víi nhµ vµ c«ng tr×nh l©n cËn còng nh lµm yÕu
c¸c thanh chèng gia cêng vµ tiÕp theo lµ sôt ®Êt.
4- CÇn thiÕt ph¶i cã biÖn ph¸p gia cêng thµnh bªn ®êng hµo.

Khi ®µo hµo trong ®Êt c¸t no níc, tho¸t níc hë thËm chÝ kÕt hîp víi hÖ
thèng cõ gia cêng ®¾t ®á kh«ng ph¶i lóc nµo còng ®¹t ®îc hiÖu qu¶
mong muèn. Do ®ã bªn c¹nh tho¸t níc hë, ph¬ng ph¸p h¹ níc ngÇm
nh©n t¹o ®îc sö dông réng r·i nhê c¸c thiÕt bÞ kim läc. Ph¬ng ph¸p nµy
®îc sö dông ®Ó lµm kh« líp ®Êt trong giíi h¹n bè trÝ ®µo hµo. Néi
dung cô thÓ nh sau: däc ®êng hµo t¬ng lai h¹ c¸c nhãm kim läc th¼ng
®øng xuèng ®Êt vµ níc ch¶y vµo ®ã ®îc liªn tôc b¬m ®i. Trong ®ã,
®Êt n»m ë gi÷a mùc níc ban ®Çu vµ mùc níc h¹ xuèng kh« dÇn. §µo
khèi ®Êt ®îc lµm kh« cã ®é bÒn thµnh thËm chÝ cã m¸i dèc t¬ng ®èi
dèc. S¬ ®å h¹ mùc níc ngÇm b»ng thiÕt bÞ lim läc tr×nh bµy trªn
h.2.36.

H.2.36. S¬ ®å h¹ mùc níc ngÇm b»ng thiÕt bÞ kim läc


a- mét d·y; δ - 2 d·y
ThiÕt bÞ kim läc ЛИУ ®îc dïng ®Ó h¹ mùc níc ngÇm trong ®Êt cã hÖ sè
hÖ sè thÊm 2 ÷ 3 ®Õn 40 m / ngµy ®ªm. ThiÕt bÞ ®ã ®îc s¶n xuÊt
®ång bé theo xªri, trong ®ã bao gåm 2 tæ hîp m¸y b¬m (tæ hîp thø 2
®Ó dù phßng), c¸c nh¸nh èng thu níc, c¸c kim läc víi c¸c cét cã èng
phÝa trªn vµ c¸c èng cao su ®Ó nèi kim läc víi ®êng èng tho¸t níc.
ThiÕt bÞ ЛИУ-2 vµ ЛИУ-3®îc sö dông trong ®iÒu kiÖn chËt chéi khi
cÇn thiÕt h¹ mùc níc ngÇm tíi chiÒu s©u kh«ng nhiÒu vµ t¬ng øng lµ
dßng ch¶y níc ngÇm kh«ng lín. Nh÷ng thiÕt bÞ ®ã theo nguyªn t¾c

79
kh«ng nªn sö dông khi ®Êt no níc cã chøa nhiÒu kh«ng khÝ, khi gÇn
®¸y hµo cã c¸c líp ®Êt bÒn níc, khi chiÒu dµi tuyÕn x¶ níc qu¸ lín v.v…
ThiÕt bÞ ЛИУ-5 cã c«ng suÊt lín h¬n chót Ýt vÒ viÖc ®Èy níc vµ kh«ng
khÝ cã tÝnh sö dông ®a n¨ng h¬n.
§é s©u h¹ mùc níc ngÇm ®îc ®¶m b¶o b»ng thiÕt bÞ kim läc vµ m¸y
b¬m bè trÝ trªn mÆt ®Êt, th«ng thêng kh«ng lín h¬n 4 ÷ 5m. Khi cÇn
h¹ mùc níc ngÇm s©u h¬n, c¸c kim läc bè trÝ thµnh 2 tÇng hoÆc sö
dông kim läc ezect¬. C¸c kim läc ezect¬ ®îc dïng ®Ó ch©n kh«ng ho¸
lç khoan vµ h¹ mùc níc ngÇm trong c¸c tÇng ®Êt cã hÖ sè thÊm kh«ng
lín (tõ 0,1 - 0,5 ÷ 3 - 5 m/ngµy ®ªm), còng nh khi b¬m níc chøa ®Çy
khÝ vµ khi cã líp ®Êt bÒn níc ë l©n cËn.
ThiÕt bÞ kim läc ezect¬ ЭИ-2,5 vµ ЭИ-4 cã cÊu t¹o tõ kim läc víi bé
phËn d©ng níc ezect¬, ®êng èng ph©n phèi níc vµ m¸y b¬m ly t©m.

3.7 LÊp ®Êt ®êng hµo.


Sau khi kiÓm tra viÖc l¾p ®Æt ®êng èng chuÈn x¸c vµ thö nghiÖm s¬
bé ®é bÒn vµ ®é kÝn, ®êng hµo ®îc lÊp ®Êt. C«ng viÖc ®ã ®îc thùc
hiÖn theo 2 giai ®o¹n tu©n thñ tuyÖt ®èi theo tr×nh tù.
Trong giai ®o¹n 1 lùa chän ®Êt ®Ó lÊp kÝn khe hë tuyÕn èng ®· l¾p
®Æt, ®©y lµ mét trong nh÷ng yªu cÇu kü thuËt c¬ b¶n b¾t buéc khi
x©y dùng bÊt kú ®êng èng ngÇm nµo vµ lÊp tõng phÇn ®Ó l¹i c¸c mèi
nèi èng. Sù chÌn ch©n c¸c khe hë gi÷ chÆt vÞ trÝ tuyÕn èng trong mÆt
b»ng vµ theo chiÒu ®øng, ng¨n ngõa ®é lón vµ chuyÓn vÞ vµ gi¶m t¶i
träng ®Êt ®¾p chuyÒn lªn èng, ®¾p ®Êt tõng phÇn tr¸nh cho ®êng
èng khái h h¹i khi lÊp toµn bé ®Êt cho ®êng hµo. PhÇn díi ®êng hµo
cao h¬n ®Ønh èng 0,25 ÷ 0,5m (phô thuéc vµo ®êng kÝnh vµ vËt liÖu
èng) lÊp ®Êt mÒm kh«ng cã côc lín vµ ®¸ ph©n bè ®Òu theo chiÒu
dµi èng thµnh tõng líp dµy 10 ÷ 15cm vµ ®Çm cÈn thËn. §Ó ®Çm ®Êt
nªn sö dông ®Çm ch©n kh«ng vµ c¸c ph¬ng tiÖn c¬ giíi nhá kh¸c.
Trong ®Êt no níc chÌn c¸c khe hë vµ ®¾p ®Êt tõng phÇn cho ®êng
èng chØ ®îc thùc hiÖn trong hµo kh« khi b¬m níc liªn tôc. §¾p ®Êt
tõng phÇn tuyÕn èng ®êng kÝnh nhá thêng ®îc tiÕn hµnh thñ c«ng
cßn èng ®êng kÝnh lín yªu cÇu khèi lîng ®Êt lín - nhê thiÕt bÞ c¬ giíi.

80
Sau khi hoµn thµnh thö nghiÖm s¬ bé tuyÕn èng ®· l¾p ®Æt vµ lÊp
®Êt tõng phÇn tuyÕn èng, ®êng hµo ®îc lÊp ®Êt trªn toµn bé chiÒu
s©u - giai ®o¹n 2. §Ó kÕt thóc lÊp ®Êt ®êng hµo tèt nhÊt sö dông m¸y
ñi.
Trong giíi h¹n ®êng xe ch¹y cña tuyÕn phè cã líp ¸o ®êng hoµn thiÖn,
chi phÝ ®Çu t lín ®êng hµo ®îc lÊp ®Êt t¹i chç hoÆc c¸t chuyÓn tõ n¬i
kh¸c ®Õn. Trong ®iÒu kiÖn mïa ®«ng trong giíi h¹n ®êng xe ch¹y cña
tuyÕn phè, ®êng hµo chØ ®îc ®¾p b»ng ®Êt c¸t ®· tan b¨ng, ngoµi
giíi h¹n ®êng xe ch¹y cã thÓ lÊp ®Êt t¹i chç kÕt hîp sö dông ®Êt ®ãng
b¨ng kh«ng qu¸ 15%. §èi víi ®Êt ®¾p kh«ng ®îc phÐp sö dông ®Êt cã
chøa khèi lîng lín ®Êt h÷u c¬ còng nh ®¸ vµ ®Êt ®ãng b¨ng.
Mét trong nh÷ng yªu cÇu quan träng ®ßi hái ®èi víi viÖc ®¾p ®Êt ®-
êng hµo lµ ®¶m b¶o ®é chÆt cÇn thiÕt. Møc ®é ®Çm chÆt ®Êt ®¾p
®îc ®¸nh gi¸ b»ng hÖ sè ®Çm lÌn K. §èi víi ®êng hµo n»m trong giíi
h¹n ®êng xe ch¹y cña tuyÕn phè cã ¸o ®êng hoµn thiÖn, møc ®é ®é
®Çm chÆt ®îc coi lµ ®¹t yªu cÇu khi K ≥ 0,98 trªn toµn bé chiÒu s©u.
Lu lÌn ®Êt ®¾p cã thÓ tiÕn hµnh b»ng m¸y lu, ®Çm hoÆc b»ng ph¬ng
ph¸p ®Çm rung.
Khi lu, ®Êt ®îc nÐn chÆt díi ¸p lùc b¸nh xe lu nÆng di chuyÓn trªm
mÆt ®êng hµo. Lu b¸nh xÝch hoÆc qu¶ lu trªn b¸nh h¬i träng lîng tõ 5
®Õn 25 T còng nh xe lu con l¨n ®éng c¬ tù hµnh mÆt nh½n träng lîng
tõ 6,3 ÷ 14,5T thêng hay ®îc sö dông.
Khi ®Çm, ®Êt ®îc nÐn chÆt nhê träng lîng qu¶ ®Çm th¶ r¬i tõ ®é
cao nµo ®ã. Khi sö dông ®Çm tù hµnh t¸c ®éng va ®Ëp CTУД-2, tÊt c¶
trang bÞ ccña nã ®îc g¾n trong d¹ng thiÕt bÞ treo vµo m¸y kÐo C-100 ,
®é s©u lu lÌn ®¹t tíi 1,5m khi 8 ÷ 10 lÇn va ®Ëp. §Çm cã thÓ lÌn chÆt
®Êt tíi 3,5m díi nÒn m¸y. Còng cã thÓ dïng ®Çm h¬i И-157 träng lîng
40kg, m¸y ®Ëp bª t«ng C-406 cã ®Çu ®Ó ®Çm vµ c¸c thiÕt bÞ kh¸c.
Ph¬ng ph¸p ®Çm kh«ng ®îc dïng ®Ó ®Çm lÌn ®Êt phÝa trªn ®êng
èng gang, èng cªramic vµ èng phi br« xi m¨ng.
Trong ph¬ng ph¸p ®Çm rung, ®Êt ®îc nÐn chÆt b»ng m¸y rung bè trÝ
trªn mÆt líp nÒn hoÆc bªn trong nã.
Ph¬ng ph¸p nÐn chÆt b»ng ®Çm rung thuû lùc lµ t¸c ®éng rung lªn
mÆt ®Êt xèp no níc nhê kim truyÒn níc. M¸y rung lo¹i nÆng И-86 lµ

81
mét h×nh trô b»ng thÐp kÝn, bªn trong chøa ®éng c¬ ®iÖn tÇn sè cao
vµ ®Æt trªn trªn tay ®ßn cña ®éng c¬ lÖch t©m. Kim truyÒn níc lµm
tõ èng dÉn khÝ ®êng kÝnh 25 ÷ 32mm, ®ôc lç ®êng kÝnh 6mm trªn
®o¹n chiÒu dµi 50cm kÓ tõ ®Ønh nhän. ChiÒu dµi èng t¬ng øng víi
chiÒu dµi thiÕt bÞ rung.
Khi nÐn ®Êt b»ng ph¬ng ph¸p nµy cÇn tu©n thñ tr×nh tù thao t¸c
nhÊt ®Þnh. Tríc khi b¾t ®Çu lµm viÖc th¸o dì gia cêng thµnh hµo vµ
®¸nh dÊu vÞ trÝ h¹ m¸y rung. Sau ®ã tríc khi ®ãng m¹ch ®Çu rung,
chuyÒn níc vµo phÇn díi ®êng hµo theo kim. §Çu tiªn níc tho¸t lªn bÒ
mÆt, nhng sau khi ®ãng m¹ch ®Çu rung níc lan to¶ theo ®êng b¸n
kÝnh lµm no níc líp ®Êt phÝa díi. Kim ®îc bè trÝ gi÷a c¸c ®Çu rung t¹i
vÞ trÝ thÊp h¬n møc dù kiÕn h¹ chóng kho¶ng 15 ÷ 20cm. C¸c ®Çu
rung ®îc h¹ xuèng ®Êt ®ãng m¹ch vµ chóng tù “ch×m” xuèng hoÆc
chØ yªu cÇu lùc Ðp b»ng tay kh«ng lín trong giíi h¹n líp phÝa trªn cña
®Êt kh«ng kÞp thÊm níc ®Çy ®ñ. ViÖc h¹ ®Çu rung x¶y ra rÊt nhanh,
®Êt ®îc nÐn chÆt trong khi nhÊc tõ tõ ®Çu rung lªn. ViÖc n©ng ®Çu
kim cÇn vît tríc viÖc n©ng ®Çu rung (h.2.37). Kh«ng cho phÐp nÐn
®Êt tõ trªn xuèng díi.
Ph¬ng ph¸p nÐn chÆt ®Êt b»ng rung thuû lùc nªn sö dông trong c¸t
tan b¨ng, ®Êt ¸ c¸t hoÆc ®Êt sÐt nhÑ vµ kh«ng nªn dïng trong ®Êt ¸
sÐt vµ sÐt nÆng v× ë ®©y yªu cÇu chi phÝ c«ng suÊt kh«ng hiÖu qu¶
lín.
§Ó nÐn chÆt ®Êt ®¾p trong hµo cã thÓ sö dông thiÕt bÞ rung BYYП-
4. §Çu rung nÐn chÆt ®Êt ®îc h¹ vµo vµo ®Êt no níc t¹o nªn trong líp
®Êt ®îc nÐn tÇn sè rung rÊt m¹nh, lan réng trong kh«ng gian víi cêng
®é nh nhau trªn toµn bé chiÒu cao líp ®¶m b¶o ®Êt ®¹t tíi ®é chÆt
cao ph©n bè ®Òu theo diÖn tÝch vµ t¨ng theo chiÒu s©u.

H.2.37. Tr×nh tù c¸c thao t¸c vÒ ®Çm rung thuû lùc ®Êt ®¾p
trong hµo.
1- èng cÊp níc; 2- ®Êt ®¾p tõng phÇn; 3- kim; 4- ®Çu rung; 5- ®Êt
nÐn chÆt; I- VIII- tr×nh tù c¸c thao t¸c.

82
Khi l¾p ®Æt ®ång thêi m¹ng ngÇm trong mét ®êng hµo, ®Êt ®¾p lªn
nã cÇn ®îc b¾t ®Çu tõ ®êng èng s©u nhÊt. Tríc khi ®¾p ®Êt ®êng
hµo cÇn tiÕn hµnh ®Çm khe hë cña tÊt c¶ c¸c tuyÕn èng vµ lÊp ®Êt
tõng phÇn cho chóng tíi chiÒu cao 20 ÷ 25 cm.

4. Ph¬ng ph¸p l¾p ®Æt b»ng khiªn


X©y dùng m¹ng ngÇm vµ Tuynel kü thuËt b»ng ph¬ng ph¸p lé thiªn
trong c¸c vïng ®· x©y dùng khu vùc ®«ng d©n lµ rÊt khã kh¨n do ph¶i
®µo ¸o ®êng, phøc t¹p trong viÖc bè trÝ m¸y ®µo vµ m¸y l¾p ®Æt
èng, vËt liÖu x©y dùng vµ chÊt ®èng ®Êt ®µo v.v. trªn c¸c tuyÕn phè
xe ch¹y. Khi ®µo hµo trong c¸c ®iÒu kiÖn chËt chéi, thµnh cña chóng
buéc ph¶i lµm th¼ng ®øng kÕt hîp hÖ gia cêng. §iÒu ®ã liªn quan
®Õn chi phÝ bæ sung vÒ lao ®éng, thêi gian, vËt liÖu, cuèi cïng lµ gi¸
thµnh x©y dùng cao. §Æc biÖt phøc t¹p, khã kh¨n vµ ®¾t ®á x©y
dùng b»ng ph¬ng ph¸p ®µo lé thiªn ®èi víi m¹ng ®êng trôc kªnh tho¸t
níc, ®é s©u ®Æt chóng nhiÒu khi ®¹t trªn 6 ÷ 7m. Khi tuyÕn èng
ngÇm c¾t qua ®êng trôc « t«, ®êng tµu ®iÖn vµ ®êng s¾t kh«ng cho
phÐp ngõng chuyÓn ®éng, ph¬ng ph¸p ®µo lé thiªn kh«ng thÓ øng
dông ®îc.
Do ®ã trong tÊt c¶ c¸c trêng hîp kÓ trªn, ®Ó x©y dùng m¹ng kü
thuËt vµ Tuynel kü thuËt ngÇm ngêi ta sö dông c¸c ph¬ng ph¸p kÝn
(kh«ng ®µo hµo) kh¸c nhau: giÕng ngang, khiªn, kÝch ®Èy (kÕt hîp hè
®µo), khoan Ðp (kh«ng ®µo ®Êt), khoan ngang, rung ch©n kh«ng
(®µo lç ngang) vµ ph¬ng ph¸p thuû c¬ häc. LÜnh vùc sö dông tõng ph-
¬ng ph¸p ®ã ®îc x¸c ®Þnh b»ng ®êng kÝnh èng, chiÒu dµi cña nã,
®Æc ®iÓm c«ng tr×nh c¾t qua, ®iÒu kiÖn ®Êt vµ ®é chÝnh x¸c l¾p
®Æt cÇn thiÕt trong mÆt b»ng vµ trong mÆt ®øng. §é s©u ®Æt èng
kh«ng ¶nh hëng ®Õn lùa chän ph¬ng ph¸p, ngo¹i trõ më tuyÕn b»ng
khiªn sö dông hîp lý khi ®é s©u ®Æt èng lín h¬n 6 ÷ 7m.
L¾p ®Æt tuyÕn èng trong giÕng ngang sö dông trong trêng hîp h·n
h÷u khi x©y dùng tuyÕn vît kh«ng lín do sö dông chóng rÊt khã kh¨n
phøc t¹p (trong ®ã th«ng thêng chØ c¬ giíi ho¸ ®îc c«ng t¸c bèc ®Êt
trong g¬ng ®µo), yªu cÇu sè lîng lín c«ng nh©n cã tay nghÒ cao, liªn
quan ®Õn tæn thÊt mét sè lîng lín (tõ 2 ÷ 6 m3/m) vËt liÖu gç gia cêng

83
vµ phøc t¹p nhÊt trong vÊn ®Ò ®¶m b¶o kü thuËt an toµn. TiÕn ®é më
tuyÕn ngang rÊt thÊp, ®iÒu ®ã lµm t¨ng gi¸ thµnh x©y dùng lªn rÊt
nhiÒu. Ngµy nay ®îc sö dông réng r·i nhÊt lµ 4 ph¬ng ph¸p l¾p ®Æt
tuyÕn èng vµ Tuynel kü thuËt ngÇm kh«ng ®µo hµo: ph¬ng ph¸p
khiªn, ph¬ng ph¸p kÝch ®Èy khoan Ðp vµ ph¬ng ph¸p khoan ngang.
4.1 Kh¸i niÖm chung.
Ph¬ng ph¸p khiªn cã thÓ sö dông thµnh c«ng trong c¸c ®iÒu kiÖn
®Êt rÊt kh¸c nhau (®¸ v«i, c¸t, ®Êt sÐt, c¸t ch¶y) khi ®é s©u tõ 6 ÷
7m tíi 25m vµ lín h¬n. B»ng ph¬ng ph¸p nµy ngêi ta ®· thi c«ng khèi l-
îng lín Tuynel cho m¹ng kü thuËt díi c¸c trôc ®êng s¾t, c¸c ng«i nhµ,
s«ng vµ kªnh tho¸t níc.
Khiªn ®Ó thi c«ng Tuynel ngÇm mét v× chèng kim lo¹i trßn di
chuyÓn, díi sù b¶o hé cña nã ngêi ta tiÕn hµnh ®µo ®Êt vµ gia cêng
thµnh hÇm ®µo. Sù di chuyÓn cña khiªn lªn phÝa tríc trong qu¸ tr×nh
c«ng t¸c ®îc thùc hiÖn nhê kÝch thuû lùc bè trÝ ë phÇn gi÷a khiªn theo
chu vi cña nã. Khi ®ãng kÝch, ch©n cña nã tú lªn vá Tuynel ®Çu tiªn
®· l¾p ®Æt tríc ®ã vµ khiªn chuyÓn dÞch vÒ phÝa tríc c¾t vµo khèi
®Êt (h.2.44). Sau khi di chuyÓn khiªn ch©n kÝch co l¹i tiÕn hµnh l¾p
®Æt vßng tiÕp theo cña vá hÇm Tuynel ®Çu tiªn, ®µo ®Êt trong g¬ng
hÇm vµ tiÕp tôc di chuyÓn khiªn.
Tuynel x©y dùng b»ng ph¬ng ph¸p khiªn ®îc sö dông c¶ cho c¸c
®êng trôc kªnh dÉn tù ch¶y lÉn cho Tuynel kü thuËt chung ®Ó l¾p
®Æt c¸c tuyÕn èng c«ng n¨ng kh¸c nhau.
Khiªn më hÇm (h.2.45) cã cÊu t¹o tõ 3 phÇn chÝnh: phÇn tríc- lìi c¾t 1,
phÇn gi÷a- trô 2 vµ phÇn sau- ®u«i 3. Trong mét sè khiªn, ë phÝa tríc
phÇn lìi c¾t cã c¸c dá hoÆc ngêi ta thêng gäi nã lµ dÇm dÉn 4. Khi di
chuyÓn khiªn, lìi c¾t cña khiªn c¾t vµo ®Êt ®Êt mÒm. Díi sù b¶o vÖ
cña phÇn ®ã ®Êt ®îc ®µo. KÝch khiªn thuû lùc 5 ®îc g¾n trªn phÇn
trô cña khiªn. PhÇn nµy cña khiªn cã ®é cøng rÊt lín nhê c¸c vßng trô
(phÝa tríc vµ phÝa sau) 6 vµ sên cøng 7, hµn víi vßng trô trong kho¶ng
gi÷a c¸c kÝch. Trong phÇn ®u«i cña khiªn tiÕn hµnh l¾p ®Æt vá hÇm
Tuynel ®Çu tiªn. §êng kÝnh bªn trong phÇn ®u«i b»ng ®êng kÝnh bªn
ngoµi vá Tuynel. §êng kÝnh bªn ngoµi cña khiªn kh«ng nhá h¬n 2,15m
cã tÝnh ®Õn kh¶ n¨ng ®¶m b¶o ®iÒu kiÖn lµm viÖc b×nh thêng trong

84
Tuynel trong thêi gian x©y dùng vµ khai th¸c tiÕp theo còng nh c«ng
t¸c c¬ giíi ho¸ më hÇm.

H.2.44. S¬ ®å tr×nh tù di chuyÓn khiªn ®êng kÝnh D


1- phÇn lìi c¾t cña khiªn; 2- kÝch; 3- trô kÝch; 4- vá hÇm ®Çu tiªn cña
Tuynel; 5- phÇn ®u«i cña khiªn; 6- phÇn trô khiªn; 7- sù di chuyÓn
khiªn trªn chiÒu dµi bíc trô kÝch; 8- chiÒu dµi bíc trô kÝch.

Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y cã xu híng ®Þnh h×nh ho¸ khiªn më
hÇm theo ®êng kÝnh cña chóng (b¶ng 2.24). §Þnh h×nh ho¸ khiªn më
hÇm cho phÐp gi¶m gi¸ thµnh thiÕt kÕ vµ chÕ t¹o rÊt lín còng nh t¹o
®iÒu kiÖn ®Ó tiªu chuÈn ho¸ kÝch thíc vá hÇm ban ®Çu vµ c¸c thiÕt
bÞ më hÇm.

H.2.45. S¬ ®å khiªn më hÇm

ChÊt láng lµmviÖc cho kÝch lµ mì chuyªn dïng hoÆc níc ®îc
chuyÒn ®Õn kÝch b»ng b¬m cao ¸p (trªn 200 ÷ 300 kG/cm2), bè trÝ
trªn mÆt ®Êt, theo hÖ èng cao ¸p víi c¸c thiÕt bÞ ®iÒu khiÓn sù lµm
viÖc t¬ng øng cña chóng.
Vá hÇm ®Çu tiªn cña Tuynel ®îc thùc hiÖn ë phÇn ®u«i cña khiªn
ngay sau khi nã di chuyÓn. Nã cã thÓ ®îc l¾p ghÐp tõ nh÷ng khèi
riªng biÖt (gç hoÆc bª t«ng h.2.46, a vµ δ ) hoÆc v× tu bin (gang hoÆc
BTCT, h.2.46, b) còng cã thÓ ®îc lµm trong d¹ng ¸o bª t«ng hoÆc BTCT
Ðp vµo ®Êt (¸o bª t«ng Ðp). Khi l¾p ghÐp vá hÇm ®Çu tiªn tõ khèi gç,
theo nã phÝa trong x©y dùng ¸o BTCT sau ®ã tr¸t bÒ mÆt. Vá hÇm nh
vËy yªu cÇu chi phÝ lîng vËt liÖu vµ nh©n c«ng lín v× vËy ngµy nay
kh«ng ®îc dïng.
B¶ng 2.24
C¸c sè liÖu kü thuËt cña khiªn ®Þnh h×nh Leningrat

C¸c chØ tiªu §êng kÝnh bªn ngoµi cña khiªn, m


2,15 2,61 3,23 3,23*

85
§êng kÝnh bªn trong cña
khiªn, mm 2120 2570 3180 3180
ChiÒu dµi khiªn, mm 2770 3190 2770 3570
Sè lîng kÝch 12 12 20 18
Bíc lµm viÖc cña trô kÝch, 520 915 520 915
mm 480 480 560 760
Tæng lùc bíc ®i th¼ng cña
kÝch, T 250 250 200 250
¸p lùc chÊt láng lµm viÖc 9,5 14,5 16,5 21,5
trong kÝch, kg/cm2
Träng lîng toµn bé, T

Vá hÇm ®Çu tiªn tõ khèi bª t«ng h×nh thang (b¶ng 2.25) ®îc sö
dôg réng r·i trong x©y dùng b»ng ph¬ng ph¸p khiªn cho Tuynel m¹ng kü
thuËt ngÇm ë Matxc¬va vµ nhiÒu thµnh phè kh¸c cña Nga.
B¶ng 2.25.
§Æc tÝnh vá hÇm tõ c¸c khèi h×nh thang (xem h.2.46, δ )

§êng Sè lîng ChiÒu dµy ChiÒu Träng lîng VÞ trÝ


kÝnh bªn khèi khèi, cm réng khèi 1 khèi c«ng
ngoµi vá trong B, cm tr×nh
hÇm, m vßng vá
2 16 15 23 28 Matxc¬v
2,56 18 19 35 68 a
2,56 18 25 35 85
3,6 20 25 50 150

1,88 6 12 20 54 Leningrat
1,88 6 12 40 103
2,18 24 17,3 25,4 28,5
2,47 8 16 33 102
3,23 10 20 35 180

V× tu bin gang ®îc sö dông trong c¸c trêng hîp ®Æc biÖt chñ yÕu
khi Tuynel c¾t qua dßng níc. S¶n xuÊt v× tu bin chi phÝ hÕt nhiÒu kim
lo¹i, gi¸ thµnh ®¾t.
86
V× tu bin BTCT ®îc sö dông réng r·i h¬n v× chóng rÎ h¬n v× tu bin
gang rÊt nhiÒu , yªu cÇu kim lo¹i Ýt, cßn vÒ ®é bÒn kh«ng thua kÐm v×
tu bin gang. V× tu bin BTCT chÊt lîng cao ®îc s¶n xuÊt tõ bª t«ng m¸c
400# víi chØ tiªu chèng thÊm B-4. Liªn kÕt c¸c v× tu bin BTCT ®îc thùc
hiÖn b»ng bu l«ng hoÆc chèt.
Khi x©y dùng vá toµn khèi Tuynel khiªn, phÇn ®u«i khiªn sö dông
nh cèp pha kim lo¹i di chuyÓn. Bª t«ng ®îc chuyÒn vµo cèp pha nhê b¬m
bª t«ng bè trÝ trªn mÆt ®Êt. ¸p lùc kÝch chuyÒn lªn vßng trô Ðp chÆt bª
t«ng.

H.2.46. Vá hÇm Tuynel khiªn.


a- khèi gç; δ - khèi bª t«ng h×nh thang; b- v× tu bin BTCT h×nh
thang; 1- khèi gç; 2- ¸o BTCT ®æ t¹i chç; 3-líp tr¸t; 4- mÐp ®Ó liªn kÕt
khèi theo khe hë vßng ; 5- lç ®Ó b¬m v÷a vµo v× chèng; 6-r·nh ®Ó liªn
kÕt c¸c khèi theo khe vßng.
Khi x©y dùng vá hÇm ®Çu tiªn tõ c¸c khèi bª t«ng riªng biÖt, sau
khi ghÐp chóng ®Ó ®¶m b¶o chèng thÊm cho vá hÇm cÇn bÞt hoÆc chÌn
cÈn thËn c¸c khe hë vµ tiÕn hµnh tr¸t trªn líp líi thÐp. Khi x©y dùng Tuynel
cã yªu cÇu cao h¬n vÒ chèng thÊm, bÒ mÆt bªn trong vá hÇm ®Çu tiªn
cÇn bæ sung líp d¸n c¸ch níc. Khi ®êng kÝnh khiªn 2,61m vµ lín h¬n, ®Ó
t¨ng cêng kh¶ n¨ng chÞu lùc cho vá ®Çu tiªn vµ b¶o vÖ nã tr¸nh rØ khi sö
dông Tuynel kü thuËt ®Ó v©n chuyÓn nguån níc cã tÝnh ¨n mßn, ngêi ta
thi c«ng líp ¸o BTCT bªn trong b»ng ph¬ng ph¸p phun tr¸t. X©y dùng líp
¸o nh vËy cho phÐp nhËn ®îc bÒ mÆt bªn trong Tuynel nh½n, t¨ng kh¶
n¨ng chèng thÊm cho Tuynel kü thuËt, t¨ng tèc ®« thi c«ng c«ng tr×nh
kh¸ nhiÒu vµ gi¶m gi¸ thµnh cña chóng.

4.2 C¸c c«ng t¸c khi l¾p ®Æt Tuynel kü thuËt b»ng khiªn
Trong khèi lîng c«ng t¸c l¾p ®Æt Tuynel kü thuËt b»ng khiªn cã
nh÷ng thao t¸c c¬ b¶n sau ®©y:
1- c«ng t¸c chuÈn bÞ.
2- më hÇm b»ng khiªn.
3- hoµn thiÖn bªn trong vá Tuynel kü thuËt.

87
C«ng t¸c chuÈn bÞ. §ã lµ viÖc x©y dùng c¸c nhµ vµ c«ng tr×nh
s¶n xuÊt sinh ho¹t t¹m thêi (phßng chØ huy c«ng trêng, phßng t¾m, vßi
sen, xëng c¬ khÝ, phßng kho, qu¹t th«ng giã, m¸y n©ng, cÇu cho têi pa
l¨ng ®Ó chuyÓn vá hÇm Tuynel, khu vùc tËp kÕt vËt liÖu, m¸y nÐn khÝ,
n¬i ®æ v÷a v.v.), l¾p ®Æt c¸c m¹ng kü thuËt t¹m thêi (cÊp níc, tho¸t níc,
cÊp ®iÖn, ®iÖn tho¹i v.v.), x©y dùng c¸c giÕng ®øng, n¬i tËp kÕt khiªn
vµo g¬ng hÇm, trong ®Êt no níc cßn ph¶i bè trÝ thiÕt bÞ ®Ó h¹ vµ tho¸t
níc ngÇm.
GiÕng ®øng khi x©y dùng Tuynel kü thuËt Tuynel ®îc bè trÝ ®Ó
t¹o kh¶ n¨ng h¹ vµ ®a khiªn vµo g¬ng hÇm, lÊy ®Êt ®µo tõ g¬ng hÇm ra,
chuyÓn kÕt cÊu (cÊu kiÖn) vá hÇm ®Çu tiªn cña Tuynel vµ c¸c vËt liÖu
kh¸c, n©ng vµ h¹ ngêi vµ cuèi cïng lµ lÊy khiªn ra. Kho¶ng c¸ch gi÷a c¸c
giÕng ®øng khi ®µo ®Êt thñ c«ng lÊy b»ng 500 ÷ 600m, cßn khi ®µo
b»ng c¬ giíi lÊy b»ng 1.000 ÷ 1.200m. Theo nguyªn t¾c, giÕng ®øng ®îc
dù kiÕn trong ®å ¸n thiÕt kÕ t¹i nh÷ng vÞ trÝ bè trÝ giÕng th¨m hoÆc hè
ga. GiÕng ®Çu tiªn dïng ®Ó h¹ khiªn vµo g¬ng hÇm gäi lµ giÕng l¾p r¸p
hoÆc giÕng c¬ së. GiÕng cuèi cïng dïng ®Ó th¸o dì khiªn gäi lµ giÕng
th¸o dì. KÝch thíc giÕng cÇn ph¶i t¬ng øng víi c«ng n¨ng cña chóng. VÝ
dô, kÝch thíc giÕng ®Çu vµ giÕng cuèi ®îc x¸c ®Þnh b»ng sù cÇn thiÕt h¹
vµ n©ng khiªn qua chóng, ngoµi ra b»ng sù cÇn thiÕt bè trÝ cÇu thang
®Ó h¹ vµ n©ng ngêi, c¸c m¹ng ®iÖn, níc, èng th«ng giã, c¸c thiÕt bÞ vµ
dông cô ®Ó n©ng ®Êt vµ vËn chuyÓn vËt liÖu v.v… §èi víi khiªn ®êng
kÝnh tõ 2 ÷ 3,6m yªu cÇu giÕng cã ®êng kÝnh th«ng thuû tõ 3 ÷ 8m.
Gi¸ thµnh giÕng, sö dông sau nµy trong khai th¸c chiÕm tõ 6 ÷ 19%
tæng gi¸ thµnh x©y dùng Tuynel b»ng ph¬ng ph¸p khiªn. Do ®ã cÇn cè
g¾ng gi¶m sè lîng cña chóng.
Ph¬ng ph¸p x©y dùng giÕng chñ yÕu phô thuéc vµo ®iÒu kiÖn
®Þa chÊt thuû v¨n.Th«ng dông nhÊt lµ sö dông ph¬ng ph¸p má më hÇm
kÕt hîp víi cõ kim lo¹i, sö dông ph¬ng ph¸p më hÇm kÕt hîp ®«ng cøng
®Êt vµ ph¬ng ph¸p h¹ giÕng. Trong ph¬ng ph¸p thø nhÊt, sau khi ®µo
giÕng tiÕn hµnh x©y dùng hÇm trong ®ã.
Ph¬ng ph¸p má thuËn tiÖn khi cã nÒn ®Êt æn ®Þnh cho phÐp
tiÕn hµnh ®µo tíi ®é s©u 1m kh«ng cÇn gia cêng vµ kh«ng cÇn thùc hiÖn

88
c¸c biÖn ph¸p chuyªn dïng ®Ó gia cêng ®Êt. ®Ó gia cêng thµnh giÕng sö
dông vßng kim lo¹i vµ gç tÊm bè trÝ phÝa sau vßng kim lo¹i.
Më giÕng kÕt hîp cõ kim lo¹i sö dông chñ yÕu trong ®Êt no níc khi
tån t¹i líp bÒn níc mµ cõ cã thÓ ®ãng vµo ®ã. Sau khi thi c«ng giÕng, cõ
®îc rót lªn. MÆc dï cõ ®îc dïng nhiÒu lÇn nhng ph¬ng ph¸p nµy vÉn cã gi¸
thµnh kh¸ cao.
Më giÕng kÕt hîp ®«ng cøng ®Êt hay ®îc sö dông chñ yÕu trong
®Êt c¸t ch¶y.Trong ®ã theo chu vi giÕng, trªn kho¶ng c¸ch 0,8 ÷ 2m bè
trÝ mét hoÆc hai hµng lç khoan ®Ó h¹ cét èng ®«ng l¹nh. Xung quanh
cét, c¸c h×nh trô ®Êt ®«ng l¹nh ®îc t¹o nªn lµm ®«ng l¹nh xung quanh
thµnh giÕng, díi sù b¶o vÖ cña nã tiÕn hµnh ®µo ®Êt vµ x©y dùng giÕng.
Më hÇm b»ng ph¬ng ph¸p h¹ giÕng thêng ®îc sö dông trong ®Êt kh«ng
æn ®Þnh. Trong ®ã, trªn mÆt ®Êt tiÕn hµnh t¹o vá giÕng tõ BTCT l¾p
ghÐp hoÆc ®æ t¹i chç cã phÇn dao phÝa díi. Bªn trong giÕng (hÇm) tiÕn
hµnh ®µo ®Êt, díi t¸c dông cña träng lîng b¶n th©n giÕng b¾t ®Çu h¹.
Tr×nh tù ®µo ®Êt cÇn ®¶m b¶o giÕng h¹ ®Òu kh«ng bÞ nghiªng. Sau khi
®¹t ®îc ®é s©u thiÕt kÕ, ®¸y cña nã ®îc ®æ bª t«ng (h.2.47)

H.2.47. HÇm thi c«ng b»ng ph¬ng ph¸p h¹ giÕng

H.2.48. TiÕt diÖn Tuynel tõ khèi bª t«ng cã líp c¸ch níc d¸n.
1- khèi; 2- líp c¸ch níc d¸n; 3- ¸o BTCT; 4- v÷a b¬m phÝa sau vá

Khiªn h¹ vµo giÕng nhê cÈu di ®éng søc n©ng 5-25T. §Î ®a khiªn vµo
g¬ng hÇm ë phÇn díi giÕng t¹i cao ®é thiÕt kÕ lµm vßng khung ®Þnh
híng t¬ng øng víi ®êng kÝnh khiªn. §Ó tùa kÝch khiªn trong thêi gian
®a khiªn vµo g¬ng hÇm cÇn x©y dùng thµnh tùa (cho kÝch phÝa trªn)
vµ l¸t m¸ng tõ c¸c khèi ®óc s½n tíi mét nöa ®êng kÝnh khiªn (cho kÝch
phÝa díi). Sau khi di chuyÓn khiªn tiÕn hµnh liªn kÕt vá giÕng víi vá
Tuynel kü thuËt. TiÕp theo, lùc tõ trô kÝch do vá ®Çu tiªn cña Tuynel
kü thuËt tiÕp nhËn.
§Ó thùc hiÖn c«ng viÖc tiÕp theo trong giÕng trang bÞ khoang cÇu
thang ®Ó h¹ vµ n©ng ngêi, x©y dùng kho¶ng kh«ng ®Ó vËn chuyÓn
®Êt vµ chuyÒn vËt liÖu theo chiÒu ®øng vµ lµm rµo ng¨n cho chóng.

89
Më hÇm b»ng khiªn. Më hÇm b»ng khiªn bao gåm ®µo ®Êt trong
g¬ng, di chuyÓn khiªn, x©y dùng vá Tuynel kü thuËt ®Çu tiªn, b¬m
v÷a vµo phÝa sau vá hÇm vµ thùc hiÖn c¸c thao t¸c vËn chuyÓn.
§µo ®Êt trong g¬ng vµ bèc dì chiÕm gÇn mét nöa thêi gian trong
qu¸ tr×nh më hÇm b»ng khiªn. §©y lµ kh©u quan träng vµ nÆng nhäc.
§µo ®Êt cÇn kÕt hîp chÆt chÏ víi tÊt c¶ c¸c chu kú më hÇm b»ng khiªn.
Víi môc ®Ých ng¨n ngõa ®é lón vµ biÕn d¹ng c¸c c«ng tr×nh l©n
cËn bªn trªn theo tuyÕn Tuynel kü thuËt kh«ng cho phÐp ®æ ®Êt theo
chu vi hÇm ®µo vµ chÊt ®èng kho¸ng chÊt. Trong ®Êt kh«ng æn
®Þnh no níc, më hÇm ®îc thiÕn hµnh kÕt hîp h¹ s©u mùc níc ngÇm
hoÆc díi khÝ nÐn. T¨ng cêng ®iÒu kiÖn lao ®éng vµ t¨ng nhÞp ®é më
hÇm cã thÓ ®¹t ®îc b»ng c¸ch c¬ giíi ho¸ toµn bé c«ng t¸c ®µo ®Êt,
bèc dì vµ vËn chuyÓn ®Êt. TÊt c¶ c¸c thao t¸c ®ã ®¶m b¶o ®îc khi sö
dông khiªn c¬ giíi ho¸.
Di chuyÓn khiªn b»ng kÝch ¸p lùc lín th«ng thêng ®îc tiÕn hµnh
trªn chiÒu réng mét vßng vá hÇm ®Çu tiªn cña Tuynel. Trong thêi gian
di chuyÓn khiªn tiÕn hµnh kiÓm tra liªn tôc møc ®é ®óng ®¾n
chuyÓn ®éng cña nã nhê dông cô tr¾c ®Þa. Sù sai lÖch khiªn trong
mÆt b»ng hoÆc theo chiÒu ®øng ®îc ®iÒu chØnh nhê kÝch.
X©y dùng vá hÇm (h.2.48) ®îc b¾t ®Çu tõ l¾p ®Æt khèi m¸ng
theo 2 híng, lÇn lît tõ mçi híng l¾p ®Æt tõ díi lªn trªn c¸c khèi blèc cßn
l¹i cña vßng vá hÇm. MÐp, khe hë vµ mÆt mót cña khèi tríc khi l¾p
®Æt ®îc phñ mét líp bi tum dµy 1,5 ÷ 2 mm. Sau khi l¾p ®Æt tõng
khèi ®îc Ðp chÆt vµo vßng ®îc l¾p ®Æt tríc b»ng kÝch. C¸c khèi träng
lîng tíi 40kg cho phÐp l¾p ®Æt b»ng thñ c«ng. Khi träng lîng lín h¬n,
chóng ®îc l¾p ®Æt nhê thiÕt bÞ chuyªn dïng - m¸y l¾p ®Æt khèi blèc
t¸c ®éng c¬ häc hoÆc thuû lùc.
§Ó l¾p ®Æt v× tu bin, ngoµi nh÷ng thiÕt bÞ kÓ trªn cã thÓ sö
dông m¸y l¾p ®Æt v× tu bin vßng kÕt cÊu cña h·ng x©y dùng chuyªn
ngµnh Leningrat vµ viÖn thiÕt kÕ c«ng nghiÖp Leningrat, bè trÝ ë phÇn
®u«i khiªn. L¾p ®Æt v× tu bin ®îc tiÕn hµnh theo vßng kim ®ång hå,
b¾t ®Çu tõ phÇn díi phÝa tr¸i Tuynel. Cuèi cïng lµ v× tu bin kho¸ ®îc
®Æt vµo phÇn m¸ng Tuynel.

90
B¬m v÷a xi m¨ng phÝa sau vá hÇm vµo c¸c lç rçng t¹o nªn khi më
hÇm b»ng khiªn gi÷a vá hÇm vµ ®Êt, ®îc thùc hiÖn nh»m môc ®Ých
®¶m b¶o chuyÒn ¸p lùc má ®Òu lªn vá hÇm, lo¹i trõ lón sôt bÒ mÆt
®Êt trªn Tuynel Tuynel kü thuËt vµ t¨ng kh¶ n¨ng chèng thÊm cho vá
hÇm.
Tríc khi b¬m v÷a xi m¨ng vµo sau vá hÇm, c¸c lç trong v× tu bin
®îc bÞt l¹i vµ chÌn kÝn cÈn thËn c¸c khe hë gi÷a c¸c v× tu bin hoÆc c¸c
khèi. V÷a xi m¨ng ®îc b¬m b»ng m¸y b¬m v÷a ¸p lùc cao qua c¸c lç
chuyªn dïng cã trong c¸c khèi vµ v× tu bin.
C¸c ph¬ng ph¸p bèc dì ®Êt ®µo trong g¬ng hÇm còng nh bèc
dì vËn chuyÓn c¸c cÊu kiÖn vá hÇm ®Çu tiªn cña Tuynel vµ c¸c vËt liÖu
kh¸c phô thuéc vµo ®êng kÝnh khiªn vµ ®iÒu kiÖn ®Þa chÊt thuû v¨n
khu vùc x©y dùng.
Khi x©y dùng Tuynel b»ng khiªn ®êng kÝnh 2 m trong ®Êt kh«
hoÆc trong ®Êt cã dßng níc ngÇm ch¶y yÕu tèt nhÊt sö dông têi trªn
b¸nh lèp di chuyÓn chóng trùc tiÕp m¸ng Tuynel. Khi níc ngÇm cã dßng
ch¶y lín sö dông ph¬ng tiÖn giao th«ng ch¹y trªn ray. Tµ vÑt dîc ®Æt
ngang Tuynel cao h¬n mùc níc trong m¸ng.
Khi lµm viÖc b»ng khiªn ®êng kÝnh lín h¬n 2m, ®Êt, kÕt cÊu x©y
dùng vµ vËt liÖu cã thÓ vËn chuyÓn trªn xe goßng cã thïng dung tÝch
0,3 ÷ 0,35m3 hoÆc trªn xe goßng - sµn. §Ó c¬ giíi ho¸ viÖc nghiªng
goßng sö dông xe ch¹y ®iÖn ¸c quy hoÆc têi tù hµnh nhá cã ®éng c¬
®iÖn.
§Ó vËn chuyÓn ®Êt vµ vËt liÖu theo chiÒu ®øng, phÝa trªn giÕng
bè trÝ cÈu - c¸nh nghiªng søc n©ng 1,5 ÷ 2T.
Tèc ®é më hÇm b»ng khiªn phô thuéc vµo ®iÒu kiÖn ®Þa chÊt vµ
®Þa chÊt thuû v¨n tuyÕn Tuynel kü thuËt, ph¬ng ph¸p ®µo ®Êt trong
g¬ng hÇm, ®êng kÝnh khiªn vµ ®¹ng vá hÇm Tuynel ®Çu tiªn.
Khi ®µo ®Êt thñ c«ng, tèc ®é më hÇm b»ng khiªn kh«ng lín vµ
n»m trong kho¶ng 0,6 ÷ 1,5m /ca. Khi më hÇm trong ®Êt no níc hoÆc
c¸t ch¶y còng nh khi tån t¹i trªn tuyÕn ®¸ phón xuÊt, tèc ®é më hÇm
gi¶m nhiÒu.
T¨ng tèc ®é më hÇm b»ng khiªn cã thÓ ®¹t ®îc b»ng c¬ giíi ho¸
cao c«ng t¸c ®µo ®Êt trong g¬ng hÇm vµ tÊt c¶ c¸c thao t¸c vËn

91
chuyÓn, gi¶m sè lîng khèi (vi tu bin) trong vßng vá hÇm ®Çu tiªn b»ng
c¸ch t¨ng kÝch thíc cña chóng vµ sö dông vá bª t«ng toµn khèi lo¹i trõ
®îc nhiÒu thao t¸c.
Vá bªn trong Tuynel kü thuËt. D¹ng vá bªn trong Tuynel kü
thuËt phô thuéc vµo c«ng n¨ng cña nã - tho¸t níc ma, tho¸t níc sinh
ho¹t, l¾p ®Æt tõng ®êng èng, l¾p ®Æt kÕt hîp nhiÒu tuyÕn èng vµ
c¸p. Tríc khi b¾t ®Çu c«ng t¸c hoµn thiÖn Tuynel tiÕn hµnh lµm s¹ch
r¸c vµ vËt liÖu x©y dùng r¬i v·i, tÊt c¶ c¸c khe hë vµ lç ®îc chÌn kÝn
b»ng v÷a xi m¨ng.

4.3 C¸c Tuynel kü thuËt thi c«ng b»ng ph¬ng ph¸p khiªn.
C¸c Tuynel kü thuËt tho¸t níc l¾p ®Æt b»ng ph¬ng ph¸p khiªn
trong phÇn lín c¸c trêng hîp cã ®êng kÝnh bªn trong tõ 1,45 ÷ 2,75m.
§Ó tho¸t lîng níc lín ngêi ta x©y dùng Tuynel kü thuËt ®êng kÝnh 3,5m
vµ 4,7m sö dông t¬ng øng khiªn ®êng kÝnh 4,1m vµ 5,65m. Trong
Tuynel kü thuËt, ®Ó vËn chuyÓn níc ma vµ níc sinh ho¹t bè trÝ vá bªn
trong d¹ng ¸o BTCT l¾p ghÐp hoÆc ®æ t¹i chç còng nh trong d¹ng v÷a
tr¸t dµy 4 ÷ 5cm trªn líi thÐp.
§êng èng tho¸t níc cã tiÕt diÖn h×nh trßn lµ phæ biÕn nhÊt v×
chóng ®¬n gi¶n trong x©y dùng vµ thuËn tiÖn trong khai th¸c.
§Ó thu nhËn nguån níc vµo Tuynel kü thuËt Tuynel trong qu¸ tr×nh
x©y dùng Tuynel kü thuËt khi më hÇm b»ng khiªn, sö dông giÕng
®øng bè trÝ theo trôc Tuynel (h.2.49). Trong mét sè trêng hîp, vÝ dô
khi tån t¹i trªn tuyÕn Tuynel kü thuËt c¸c m¹ng vµ c¸c c«ng tr×nh ngÇm
®« thÞ, giÕng ®îc ®a sang mét bªn cña tuyÕn, liªn kÕt chóng víi ®êng
èng giÕng ®øng (h.2.50).
Mçi giÕng ®îc trang bÞ miÖng thu, liªn kÕt víi nã lµ m¹ng tho¸t níc
®« thÞ vµ b»ng trô ®øng tõ èng gang ph©n nh¸nh ®êng kÝnh tÝnh
to¸n (thêng lµ 300 ÷ 500mm). ChiÒu cao cét trô phô thuéc vµo ®é s©u
m¹ng ngÇm ®« thÞ vµ Tuynel kü thuËt Tuynel. §Ó tiªu n¨ng tèc ®é
ch¶y xuçng cña chÊt láng díi cét trô bè trÝ giÕng tiªu cã m¸ng liªn kÕt,
theo ®ã níc tù do ch¶y vµo Tuynel.
§Ó ®¶m b¶o h¹ vµ n©ng b×nh thêng nh©n viªn phôc vô còng nh
thùc hiÖn c¸c c«ng t¸c söa ch÷a cÇn thiÕt trong giÕng bè trÝ cÇu

92
thang ®øng hoÆc nghiªng vµ x©y dùng sµn BTCT, trong mçi sµn ®ã
bè trÝ lç cña vµ khoang ®Ó vËn chuyÓn vËt liÖu. Lç cöa cña nh©n viªn
®îc rµo b»ng lan can. Trªn mÆt ®Êt lç cöa ®îc ®ãng b»ng n¾p gang
cßn cöa vËn chuyÓn vËt liÖu ®îc ®ãng b»ng tÊm BTCT.
Trong nh÷ng n¨m gÇn ®©y ë Leningrat khi c©y dùng Tuynel tho¸t
níc thay vµo giÕng (ngo¹i trõ giÕng ®Çu vµ cuèi), ngêi ta khoan 2 hè
khoan ®êng kÝnh 1400mm. Trong thêi gian x©y dùng tuyÕn èng gãp,
mét hè khoan sö dông ®Ó vËn chuyÓn ngêi, cßn hè kia dïng ®Ó th«ng
giã vµ vËn chuyªn ®Êt lªn. Khi khai th¸c mét trong c¸c hè khoan ®îc
trang bÞ cÇu thang vµ sµn ®Ó vËn chuyÓn nh©n viªn phôc vô, cßn hè
thø 2 x©y dùng häng thu, cét trô vµ giÕng chèng va thuû lùc.

H2.49..KÕt cÊu giÕng bè trÝ theo trôc Tuynel kü thuËt.


1- giÕng chèng va thuû lùc cã liªn kÕt víi m¸ng; 2- cét trô ®øng; 3- ®-
êng èng tho¸t níc liªn kÕt; 4- lç cöa cho ngêi; 5- cña l¾p r¸p; 6- sµn
BTCT cña giÕng; 7- cÇu thang; 8- sµn BTCT trung gian; 9- §êng an
toµn b»ng bª t«ng.

H.2.50. KÕt cÊu giÕng cã giÕng ®øng liªn kÕt.


1- èng tho¸t níc liªn kÕt; 2- cét trô ®øng; 3- giÕng chèng va thuû lùc;
4- m¸ng liªn kÕt; 5- sµn BTCT; 6- giÕng ngang; 7- miÖng giÕng.

Khi cÇn thiÕt híng lîng níc kh«ng lín vµo èng gãp Tuynel (tõ mét
®Õn 3 ng«i nhµ), khi x©y dùng giÕng hoÆc 2 hè khoan ®êng kÝnh lín
lµ kh«ng hîp lý, phÝa trªn Tuynel kü thuËt khoan lç ®êng kÝnh kh«ng
lín (200 ÷ 400mm) vµ trªn hè khoan ®ã bè trÝ giÕng th¨m víi ®é s©u
b»ng ®é s©u ®Æt tuyÕn èng liªn kÕt (h.2.51). Níc nguån ch¶y vµo
giÕng ®îc híng vµo ®êng èng Tuynel theo cét trô ®øng.

H.2.51. Liªn kÕt m¹ng kªnh tho¸t níc vµo Tuynel kü thuËt
Tuynel nhê hè khoan.
1- ®êng èng tho¸t níc ®îc liªn kÕt; 2- giÕng th¨m; 3- cét trô ®øng; 4-
®êng èng Tuynel

93
Khi l¾p ®Æt trong Tuynel tõng ®êng èng riªng biÖt, ®êng kÝnh
Tuynel phô thuéc chñ yÕu vµo ®êng kÝnh tuyÕn èng lµm viÖc ®îc l¾p
®Æt. §êng èng lµm viÖc ®îc l¾p ®Æt trong Tuynel trªn nÒn tõ bª t«ng
nghÌo hoÆc trªn b¸nh xe ®Æc biÖt. Kho¶ng kh«ng gian gi÷a tuyÕn èng
vµ thµnh bªn trong Tuynel nhåi bª t«ng nghÌo hoÆc c¸t.
Khi l¾p ®Æt kÕt hîp c¸c tuyÕn èng c«ng n¨ng kh¸c nhau vµ ®êng
c¸p ®iÖn trong Tuynel chóng b¾t buéc ph¶i ®i l¹i ®îc nghÜa lµ ®êng
kÝnh ph¶i ≥ 2m. Khi sö dông Tuynel kü thuËt thi c«ng b»ng ph¬ng
ph¸p khiªn, trong thµnh phÇn èng lång, ®Ó l¾p ®Æt kÕt hîp trong ®ã
c¸c tuyÕn èng c«ng n¨ng kh¸c nhau vµ c¸p vá hÇm bªn trong th«ng th-
êng kh«ng yªu cÇu. §Ó ng¨n ngõa níc ngÇm ch¶y vµo Tuynel kü thuËt,
ngêi ta chÌn kÝn c¸c khe hë vá hÇm ®Çu tiªn. Trong c¸c ®iÒu kiÖn nÒn
®Êt kh«ng thuËn lîi ngêi ta sö dông v÷a tr¸t trªn líi thÐp hoÆc x©y
dùng ¸o BTCT.
Gi¸ thµnh x©y dùng Tuynel kü thuËt b»ng ph¬ng ph¸p khiªn ngµy nay
vÉn cßn cao (b¶ng 2.26).
B¶ng 2.26.
Gi¸ thµnh x©y dùng ®êng èng b»ng ph¬ng ph¸p khiªn (theo kinh
nghiÖm cña Lªningrat)

Gi¸ thµnh më hÇm Gi¸ thµnh x©y dùng


§êng kÝnh bªn chung
ngoµi cña khiªn,
Trong c¸c ®iÒu kiÖn §¬n vÞ tiÒn
m
®Þa chÊt

B×nh th- Phøc t¹p B×nh thêng Phøc t¹p


êng

2,15 251 325 300 400


2,61 310 410 370 480
3,23 478 664 630 820

MÆc dï vËy, nãi chung trong nhiÒu trêng hîp x©y dùng chóng vÉn
hîp lý vµ tõ quan ®iÓm kinh tÕ, do gi¸ thµnh x©y dùng Tuynel kü thuËt
94
b»ng ph¬ng ph¸p khiªn kh«ng phô thuéc vµo ®é s©u ®Æt chóng,
trong khi ®ã gi¸ thµnh l¾p ®Æt ®êng èng trong ph¬ng ph¸p ®µo lé
thiªn t¨ng lªn tû lÖ víi víi ®é s©u hµo (h.2.52). Sö dông ph¬ng ph¸p
khiªn khi x©y dùng ®êng èng tho¸t níc trªn c¸c lèi xe ch¹y trªn phè hîp
lý vÒ kinh tÕ khi chiÒu s©u ®¹t ®êng èng lín h¬n 6,5m cßn ë nh÷ng
n¬i cha cã c«ng tr×nh x©y dùng - lín h¬n 10m.
BiÓu ®å quan hÖ gi¸ thµnh x©y dùng ®êng èng BTCT C víi ®é
s©u ®Æt mãng cña nã H, ®îc lËp trªn c¬ së l¾p ®Æt m¹ng tho¸t níc d-
íi tuyÕn phè ë Leningrat (trªn 1m)
1- b»ng ph¬ng ph¸p ®µo lé thiªn ngoµi phÇn ®êng xe ch¹y; 2- còng
vËy, khi cã líp atphan trªn nÒn c¸t trén ®¸ d¨m; 3- b»ng ph¬ng ph¸p
khiªn khi ®iÒu kiÖn ®Þa chÊt thuû v¨n b×nh thêng; 4- còng vËy, khi
c¸c ®iÒu kiÖn ®Þa chÊt thuû v¨n phøc t¹p.
Gi¸ thµnh x©y dùng Tuynel kü thuËt Tuynel phô thuéc vµo mét lo¹t
c¸c th«ng sè, th«ng sè c¬ b¶n trong ®ã lµ ®êng kÝnh khiªn më hÇm,
®iÒu kiÖn thi c«ng , lo¹i vá ®Çu tiªn cña ®êng hÇm vµ bªn trong ®êng
èng, sè lîng giÕng trªn 1km Tuynel. Kho¶ng gÇn 70% gi¸ thµnh x©y
dùng chung lµ chi phÝ cho s¶n xuÊt, vËn chuyÓn vµ l¾p ghÐp c¸c cÊu
kiÖn vá ®Çu tiªn cña hÇm Tuynel. Sö dông v× tu bin BTCT lín hoÆc c¸c
khèi blèc chiÒu réng h¬i t¨ng sÏ gi¶m ®îc sè lîng cña chóng trong vßng,
gi¶m khèi lîng l¾p ®Æt vá hÇm vµ nhê ®ã gi¶m gi¸ thµnh x©y dùng
Tuynel. T¨ng tèc ®é më hÇm vµ gi¶m sè lîng giÕng trªn ®êng èng
Tuynel còng dÉn ®Õn gi¶m gi¸ thµnh x©y dùng kh¸ nhiÒu. Khi sö dông
®êng èng Tuynel ®Ó l¾p ®Æt kÕt hîp nhãm èng c«ng n¨ng kh¸c nhau
vµ c¸p, gi¸ thµnh x©y dùng nã nhËn ®îc kh«ng cao l¾m.

5. ph¬ng ph¸p kÝch ®Èy & khoan Ðp


5.1 Kh¸i niÖm chung.
Khi sö dông ph¬ng ph¸p kÝch ®Èy vµ khoan Ðp ®Ó l¾p ®Æt ®-
êng èng, èng ®îc Ðp vµo ®Êt díi t¸c dông cñalùc ngang t¹o nªn nhê
kÝch hoÆc thiÕt bi c¬ giíi kh¸c. §Ó lµ viÖc ®ã, tèt nhÊt sö dông kÝch
thuû lùc ГД 170/1.150 hoÆc ГД 170/1.600, l¾p ®Æt trªn khung thÐp
hµn. KÝch thuû lùc t¸c ®éng nhê b¬m cao ¸p hay sö dông nhÊt lµ lo¹i
b¬m 3 lß xo 3Ш-HBД.Phô thuéc vµo lùc Ðp ®ñ ®Ó kÝch hoÆc Ðp èng,
cã thÓ sö dông tõ mét hoÆc 8 kÝch.
95
C«ng t¸c kÝch hoÆc Ðp èng ®îc b¾t ®Çu tõ viÖc ®µo hÇm c«ng
t¸c ®Ó kÝch tõ ®ã vµ hÇm tiÕp nhËn mµ tõ ®ã ®Çu cña èng bÞ Ðp
tho¸t ra (h.2.53). Trong hÇm c«ng t¸c bè trÝ tÊt c¶ c¸c thiÕt bÞ vµ dông
cô, v× vËy kÝch thíc cña nã phô thuéc vµo ph¬ng ph¸p thi c«ng, thiÕt
bÞ sö dông, chiÒu dµi vµ ®êng kÝnh èng Ðp. Th«ng thêng chiÒu dµi
hÇm c«ng t¸c lµ 10 ÷ 12m, cßn chiÒu réng tõ 2 ÷ 5m.

H.2.53. L¾p ®Æt èng b»ng ph¬ng ph¸p kÝch ®Èy (khoan Ðp).
1- têng trô; 2- b¬m cao ¸p; 3- vÞ trÝ bè trÝ kÝch; 4- bé Ðp tiªu ©m; 5-
èng Ðp ; 6- khung ®iÒu híng; 7- hÇm c«ng t¸c; 8- èng Ðp (vá); 9-
dao; 10- hÇm tiÕp nhËn.

ChiÒu dµi hÇm tiÕp nhËn díi ®¸y cÇn kho¶ng 1 ÷ 1,5m cßn chiÒu
réng lùa chän dùa vµo ®êng kÝnh èng Ðp. §Ó thuËn tiÖn cho viÖc hµn
ë têng phÝa tríc hÇm c«ng t¸c bè trÝ mét hèc s©u 0,7m kÓ tõ ®¸y èng
vµ chiÒu réng kh«ng nhá h¬n 2m.
§Ó tiÕp nhËn ph¶n lùc ngang tõ kÝch, ë phÇn sau cña hÇm c«ng t¸c
lµm têng trô, kÕt cÊu cña nã phô thuéc vµo ®iÒu kiÖn ®Êt vµ gi¸ trÞ
lùc Ðp cña kÝch. Trong ®Êt rÊt cøng, têng trô nªn lµm tõ mét hµng cäc
gç, trong ®Êt ®é bÒn trung b×nh - tõ mét hµng cäc vµ mét bã gç khèi,
trong ®Êt yÕu - tõ hai hµng cäc g¾n víi nhau b»ng c¸c thanh chèng.
Kho¶ng kh«ng gian gi÷a c¸c hµng cäc nhåi c¸t hoÆc ®¸ d¨m ®Çm
chÆt tõng líp.
Gi÷a têng trô vµ c¸c kÝch bè trÝ ®Õ trô dïng ®Ó ph©n bè ®Òu t¶i
truyÒn lªn têng trô. §Õ trô ®îc lµm tõ thÐp tÊm dµy 10 ÷ 20 mm hoÆc
trong d¹ng bã thÐp h×nh ch÷ U vµ ch÷ I sè 20 hoÆc tõ ray P38 vµ
P50.
Lùc Ðp tõ kÝch chuyÒn lªn ®Çu mót cña cña èng Ðp qua bé Ðp
tiªu ©m ®o¹n èng ®Öm vµ èng dÉn mÒm (th«ng nßng). Bé Ðp tiªu ©m
phôc vô ®Ó dïng ®Ó chuyÒn lùc Ðp cña kÝch lªn ®Çu mót èng Ðp, cßn
èng Ðp - ®Ó chuyÒn lùc Ðp tõ cÇn kÝch b»ng bé Ðp tiªu ©m. èng
mÒm (Ðp th«ng nßng) chñ yÕu dïng ®Ó l¾p ®Æt èng b»ng ph¬ng
ph¸p khoan Ðp. §êng kÝnh èng th«ng nßng lÊy b»ng 0,5 ÷ 0,7 ®êng
kÝnh èng Ðp, cßn chiÒu dµi - b»ng chiÒu dµi nh¸nh èng l¾p ®Æt.

96
§Ó gi÷ híng èng l¾p ®Æt, trªn ®¸y hÇm c«ng t¸c bè trÝ khung
®Þnh híng tõ 2 thÐp gãc, thÐp ch÷ U, ray hoÆc c¸c khèi gç. §Ó ng¨n
ngõa n©ng èng, trong giíi h¹n hÇm phÝa trªn èng g¾n thanh gç ngang
hÇm. Khi tån t¹i dßng ch¶y níc ngÇm, trong hÇm c«ng t¸c bè trÝ hè thu
níc vµ b¬m b»ng m¸y b¬m.
C«ng t¸c l¾p ®Æt èng kh«ng ®µo hµo thêng ®îc tiÕn hµnh tõ mét
hÇm c«ng t¸c. Trong nh÷ng trêng hîp khi c«ng suÊt thiÕt bÞ hiÖn cã
kh«ng ®ñ ®Ó kÝch toµn b« chiÒu dµi èng, ®o¹n vît ®îc chia ra thµnh 2
hoÆc mét sè phÇn kÕt hîp ®µo bæ sung hÇm c«ng t¸c.
B»ng ph¬ng ph¸p kÝch ®Èy vµ khoan Ðp ngêi ta l¾p ®Æt èng - vá
cho côm èng c«ng t¸c hoÆc b¶n th©n tõng èng c«ng t¸c. §Ó t¨ng niªn
h¹n sö dông vá hoÆc ®êng èng c«ng t¸c, bªn ngoµi bÒ mÆt cña nã ®îc
phñ mét líp c¸ch ly chèng rØ. Líp c¸ch ly tõ sîi ami¨ng xi m¨ng hoÆc tõ
xi m¨ng c¸t cã cèt thÐp cã ®é bÒn c¬ häc cao thêng cã chiÒu dµy 20
÷ 30mm.

5.2 X¸c ®Þnh lùc cÇn thiÕt ®Ó kÝch ®Èy vµ khoan Ðp.
Khi lùa chän thiÕt bÞ ®Ó kÝch vµ khon Ðp vµ x¸c ®Þnh lùc yªu cÇu
cho kÝch cÇn bè trÝ theo sè liÖu thuû v¨n chÝnh x¸c vµ tiÕn hµnh tÝnh
to¸n cho ®iÒu kiÖn nÆng nhÊt vµ bÊt lîi nhÊt. Lùc Ðp cña kÝch P cÇn v-
ît qua lùc ma s¸t èng theo ®Êt P1 vµ lùc kh¸ng c¾t ®Êt ®Çu mót èng
P2: P = P 1 + P2
(2.19)
Lùc Ðp ®Ó kÝch ®Èy èng kÕt hîp ®Èy ®Êt ra liªn tôc cã thÓ x¸c
®Þnh theo biÓu ®å do BNIIGX vµ viÖn thiÕt kÕ c«ng tr×nh Leningrat
lËp (h.2.54, a) cßn ®Ó khoan Ðp èng - theo s¬ ®å do viªn thiÕt kÕ cÊp
tho¸t níc Liªn Bang cÊp (h.2.54, δ ) phô thuéc vµo ®êng kÝnh quy íc
èng vît Dy vµ chiÒu dµi vît L.

H.2.54. BiÓu ®å ®Ó x¸c ®Þnh lùc Ðp khi kÝch ®Èy èng kÕt hîp
dì ®Êt liªn tôc (a) vµ khi khoan Ðp (δ ). 1- §èi víi ®Êt c¸t; 2- ®èi víi
®Êt sÐt

97
5.3 Sù kÝch ®Èy vµ khoan Ðp èng.
B»ng ph¬ng ph¸p kÝch ®Èy cã thÓ thùc hiÖn l¾p ®Æt èng thÐp
kh«ng ®µo hµo ®êng kÝnh tõ 700mm ®Õn 1.400mmvµ lín h¬n trong
®Êt bÊt kú ngo¹i trõ ®¸. Thùc tÕ tõ mét hÇm c«ng t¸c cã thÓ kÝch ®Èy
èng trªn chiÒu dµi tíi 60 ÷ 80m. Víi môc ®Ých ph©n bè ®Òu ¸p lùc lªn
®Çu mót èng ®êng kÝnh tõ 700 ÷ 900mm nªn sö dông Ýt nhÊt 2 kÝch,
bè trÝ song song cßn ®èi víi èng ®êng kÝnh tõ 1.000 ÷ 1.400mm - Ýt
nhÊt 4 kÝch.
Tríc khi b¾t ®Çu kÝch ®Èy, trong v× chèng têng mÆt tríc hÇm
c«ng t¸c cÇn c¾t mét lç theo kÝch thícphÇn dao ®êng èng Ðp. Dao
trong d¹ng 2 vßng thÐp g¾n víi ®Çu èng cã kh¶ n¨ng gi¶m lùc kh¸ng
c¾t cña ®Êt trong èng vµ gi÷ èng theo híng cho tríc. §êng kÝnh bªn
ngoµi phÇn dao lín h¬n ®êng kÝnh ngoµi èng Ðp kho¶ng 24 ÷ 28mm.
èng chÌn ®Ó chuyÒn ¸p lùc cña kÝch lªn èng Ðp cÇn cã chiÒu dµi
b»ng chiÒu dµi bíc cÇn kÝch hoÆc b»ng hai lÇn chiÒu dµi cña nã. VÝ
dô, khi chiÒu dµi ®o¹n vît lµ 6m vµ chiÒu dµi bíc kÝch lµ 1,1m cÇn cã
mét ®o¹n èng chÌn dµi 1m vµ 2 èng chÌn dµi mçi c¸i 2m. KÝch ®Èy èng
®îc thùc hiÖn theo tr×nh tù sau. Trªn khung ®Þnh híng l¾p ®Æt
nh¸nh èng ®Çu tiªn, ®Çu mót cña nã l¾p bé Ðp tiªu ©m vµ h¹ vµo
tuyÕn kÝch. KÕt qu¶ kÝch, èng ®îc Ðp vµo ®Êt trªn chiÒu dµi bíc cÇn
kÝch . Sau ®ã cÇn kÝch quay trë l¹i vÒ vÞ trÝ ban ®Çu, tiÕp tôc l¾p
®Æt ®o¹n èng chÌn ®Çu tiªn chiÒu dµi 1m vµo kho¶ng c¸ch ®îc t¹o
nªn gi÷a kÝch vµ èng ®· Ðp trªn khung ®iÒu híng vµ l¹i h¹ thiÕt bÞ
kÝch vµo tuyÕn kÝch.
Khi l¾p ®Æt èng b»ng ph¬ng ph¸p kÝch ®Èy cÇn ®µo ®Êt vµ dì ®Êt
vµo trong èng qua ®Çu hë phÝa tríc cña nã. Phô thuéc vµo ®iÒu kiÖn
lµm viÖc, ®Êt ®îc ®µo b»ng ph¬ng ph¸p c¬ giíi hoÆc b»ng thñ c«ng.
Khi Ðp èng ®êng kÝnh tíi 800mm, ®µo ®Êt thñ c«ng tiÕn hµnh b»ng
b¬m hót, tay ®ßn cña nã t¨ng dÇn theo tiÕn tr×nh t¨ng chiÒu dµi më
hÇm. Khi Ðp èng ®êng kÝnh 800 vµ lín h¬n, ®µo ®Êt tiÕn hµnh b»ng
xÎng tay cÇm ng¾n hoÆc dông cô khÝ nÐn do c«ng nh©n ®iÒu khiÓn
trong ®êng èng. §Êt ®µo ®îc chÊt lªn xe têi vµ dïng c¸p kÐo ®a ra
ngoµi ®êng èng l¾p ®Æt vµ b»ng cÇn cÈu nhÊc lªn mÆt ®Êt ®æ vµo
ph¬ng tiÖn vËn chuyÓn. §Ó ®µo ®Êt vµ bèc dì tõ èng nhiÒu khi sö

98
dông ph¬ng ph¸p thuû c¬ giíi - xãi ®Êt b»ng dßng níc tho¸t ra tõ ®Çu
vßi ®Æt ë phÇn dao èng.
Víi môc ®Ých c¬ giíi ho¸ nh÷ng qu¸ tr×nh khã kh¨n khi kÝch ®Èy
èng vµ tríc tiªn lµ ®µo vµ vËn chuyÓn ®Êt bªn trong èng, thêi gian gÇn
®©y mét sè thiÕt bÞ ®· ®îc t¹o nªn, trong ®ã ®Êt ®îc ®µo b»ng ®Çu
c¾t cßn vËn chuyÓn trong èng b»ng guång xo¾n. Nh÷ng thiÕt bÞ nh
vËy lµ lo¹i m¸y УГБ- 2, УГБ- 4, УГБ- 5 ®îc sö réng r·i ®Ó l¾p ®Æt èng
®êng kÝnh tõ 300mm tíi 1.200mm, kh«ng ®µo hµo.
Sö dông thiÕt bÞ khoan ngang (УГБ) gi¶m thêi gian thi c«ng rÊt
nhiÒu (nhê t¨ng tèc ®é më hÇm) vµ gi¶m gi¸ thµnh (nhê gi¶m chi phÝ
lao ®éng) x©y dùng ®êng èng (b¶ng 2.27).

B¶ng 2.27. So s¸nh kinh tÕ kü thuËt kÝch ®Èy èng b»ng c¸c thiÕt bÞ
kh¸c nhau

ThiÕt bÞ sö dông ®Ó kÝch Tèc ®é më Chi phÝ lao ChiÒu


®Èy èng hÇm trung ®éng cho 1m dµi më
b×nh, m/ca më hÇm, ng- hÇm lín
êi giê nhÊt, m
KÝch thuû lùc ГД-170/1150:
- khi ®µo vµ dì ®Êt thñ 1,8-3,2 7,8-21 80
c«ng. 1,8-4 6,4-17,6 60
- Khi ®µo vµ dì ®Êt c¬ 6-15 2,7-6,7 -
giíi 15-30 2,8-4,7 kh«ng
ThiÕt bÞ rung ch©n kh«ng. giíi h¹n
ThiÕt bÞ khoan ngang (УГБ)

§Ó l¾p ®Æt nhanh tuyÕn èng thÐp ngêi ta sö dông tæ hîp c¬ giíi
chuyªn dïng.
B»ng ph¬ng ph¸p kÝch ®Èy cã thÓ l¾p ®Æt kh«ng nh÷ng ®êng
èng kim lo¹i mµ c¶ vßng BTCT, èng vµ c¸c blèc Tuynel tiÕt diÖn kh¸c
nhau. Trong trêng hîp ®ã, thiÕt bÞ kÝch ®Èy gåm 2 phÇn chÝnh - thiÕt
bÞ tõ kÝch thuû lùc c«ng suÊt lín cã lùc tõ 600 ®Õn 3.000T vµ phÇn
dao cã c¬ cÊu ®Ó xíi ®Êt. PhÇn dao cã h×nh d¸ng vµ kÝch thíc trong
tiÕt diÖn ngang nh c¸c cÊu kiÖn kÝch ®Èy. Qu¸ tr×nh c«ng nghÖ kÝch

99
®Èy èng (blèc) BTCT t¬ng tù nh qu¸ tr×nh kÝch ®Èy èng kim lo¹i. Sö
dông èng (blèc) BTCT gi¶m chi phÝ kim lo¹i so víi èng thÐp, kh«ng yªu
cÇu b¶o vÖ chèng rØ, kh«ng giíi h¹n kÝch thíc ®êng èng.
Khi l¾p ®Æt tuyÕn èng b»ng ph¬ng ph¸p khoan Ðp (kh«ng ®µo ®Êt
tõ èng) trong ®Êt, mét lç ®îc t¹o thµnh cho èng nhê nÐn chÆt ®Êt
trong híng b¸n kÝnh. B»ng ph¬ng ph¸p nµy cã thÓ l¾p ®Æt èng thÐp
®êng kÝnh tíi 400mm. Tõ mét hè ®µo cã thÓ ®Æt tuyÕn èng dµi ®Õn
50m. Phï hîp nhÊt cho viÖc khoan Ðp lµ c¸c ®Êt sÐt vµ ¸ sÐt. Trong
®Êt c¸t do kh¶ n¨ng nÐn Ðp rÊt nhá nªn khoan Ðp rÊt khã kh¨n - yªu
cÇu lùc nÐn rÊt lín.
§Ó gi¶m søc kh¸ng ma s¸t khi khoan Ðp sö dông nót bÞt ®Çu mót
cã sù më réng- dao më réng hoÆc ®Çu nhän (thêng lµ h×nh nãn) víi
®êng kÝnh ngoµi kho¶ng 20 ÷ 50mm lín h¬n ®êng kÝnh èng l¾p
®Æt.
Khi l¾p ®Æt èng b»ng ph¬ng ph¸p khoan Ðp cã sö dông ®o¹n èng
nÐn, c«ng t¸c ®îc thùc hiÖn còng trong tr×nh tù nh khi l¾p ®Æt chóng
b»ng b»ng ph¬ng ph¸p khoan Ðp, ngo¹i trõ thao t¸c vÒ bèc dì ®Êt tõ
èng l¾p ®Æt.
ViÖc chuyÒn lùc nÐn tõ kÝch khi khoan Ðp còng nh khi kÝch ®Èy
cã thÓ ®îc thùc hiÖn nhê vßng ®ai. Th«ng thêng vßng ®ai cã cÊu t¹o
tõ 2 nöa vÝt th¸o l¾p kÐo trªn èng b»ng bu l«ng. §Ó chuyÒn ¸p lùc qua
vßng ®ai sö dông 2 kÝch, cÇn cña chóng tùa lªn ®Çu cuèi cña vßng
®ai. Nhîc ®iÓm cña vßng ®ai nh vËy lµ chi phÝ thêi gian lín vÒ viÖc
l¾p ®Æt l¹i chóng (sau mçi lÇn Ðp víi gi¸ trÞ bíc kÝch), ®Æc biÖt trong
c¸c trrêng hîp khi bíc kÝch nhá.
Hoµn thiÖn h¬n lµ vßng ®ai tù kÑp cã dông cô b¾t chÆt d¹ng
nªm. Trong chóng, lùc kÝch chuyÒn cho vßng ®ai ®îc chuyÒn cho èng
qua c¸c mãc kÑp. Sö dông vßng ®ai khi khoan Ðp vµ kÝch ®Èy tuyÕn
èng lµ rÊt h·n h÷u v× lùc lín nhÊt chuyÒn lªn èng b»ng vßng ®ai lµ 30
÷ 50T, trong khi ®ã, còng nh ®Ó khoan Ðp (h¬n thÕ ®èi víi kÝch ®Èy)
èng ®êng kÝnh trung b×nh vµ lín yªu cÇu lùc rÊt lín.
Ngoµi thiÕt bÞ cã c¸c kÝch thuû lùc thêng hay sö dông ®Ó khoan
Ðp èng, tån t¹i hµng lo¹t c¸c thiÕt bÞ kh¸c, trong sè ®ã Ýt khã kh¨n

100
nhÊt ®îc ®Æc trng bëi thiÕt bÞ rung còng nh thiÕt bÞ Ðp dÉn thuû lùc
(b¶ng 2.28).
C«ng t¸c vÒ kÝch ®Èy vµ khoan Ðp èng ®îc tiÕn hµnh b»ng mét
nhãm gåm 4 ngêi.

6. c«ng t¸c l¾p ®Æt ®êng èng qua s«ng & kªnh níc
6.1 Kh¸i niÖm chung.
TuyÕn èng c«ng n¨ng kh¸c nhau thêng c¾t qua ao, hå, s«ng vµ
nh÷ng vËt c¶n níc kh¸c. C«ng tr×nh vît qua hå níc lµ phøc t¹p vµ quan
träng, yªu cÇu sö dông ph¬ng tiÖn phao næi, c¸c thiÕt bÞ, m¸y mãc
chuyªn dïng còng nh sö dông thî lÆn.
§êng èng ®Æt díi níc cÇn rÊt bÒn vµ tin cËy trong ho¹t ®éng v×
chóng Ýt ®îc tiÕp cËn ®Ó kiÓm tra vµ söa ch÷a.
Theo sè liÖu thùc tÕ trong níc vµ níc ngoµi, viÖc l¾p ®Æt ®êng
èng vît qua vËt c¶n níc trung b×nh chiÕm tíi 4,5% chiÒu dµi tÊt c¶ c¸c
c«ng tr×nh ®êng èng, trong ®ã gi¸ thµnh lín h¬n gi¸ thµnh ®êng èng t-
¬ng tù x©y dùng ë vÞ trÝ b×nh thêng lµ 4 ÷ 5 lÇn.
C¸c ph¬ng ph¸p thi c«ng x©y dùng tuyÕn vît níc trong d¹ng èng
cèng phô thuéc vµo ®êng kÝnh vµ kÕt cÊu tuyÕn èng, ®Æc ®iÓm hå níc
(®é s©u, tèc ®é dßng ch¶y, ®Þa h×nh vµ ®iÒu kiÖn ®Þa chÊt líp ®¸y)
vµ ®iÒu kiÖn thi c«ng (thêi gian trong n¨m, sù cã mÆt cña tµu kÐo). Khèi
lîng, tr×nh tù vµ thêi h¹n thùc hiÖn cã thÓ rÊt kh¸c nhau vµ ®îc x¸c ®Þnh
cho tõng trêng hîp cô thÓ khi thiÕt kÕ vît vËt c¶n níc.
Trong lßng s«ng, ®êng èng ®îc l¾p ®Æt trong hµo t¹i chiÒu s©u
kh«ng nhá h¬n 0,5m kÓ tõ cèt xãi lë kh¶ dÜ cña ®¸y (tíi ®Ønh èng); trªn
c¸c s«ng cã tµu bÌ qua l¹i, ®é s©u ®Æt èng ®Õn ®Ønh èng lÊy b»ng 1 ÷
1,5m vµ lín h¬n, víi môc ®Ých ng¨n ngõa h háng èng do c¸c mãc neo cña
tµu, bÌ. Trong c¸c trêng hîp ®Æc biÖt cho phÐp l¾p ®Æt ®êng èng vît ch-
íng ng¹i níc trªn ®¸y níc.
ChiÒu réng hµo díi níc ë phÝa díi B ®îc x¸c ®Þnh theo c«ng thøc:

B = Dn + a(n-1) + 2b (2.16)

101
Trong ®ã D- ®êng kÝnh bªn ngoµi cña èng lång; n- sè èng l¾p ®Æt trong
mét hµo; a vµ b- t¬ng øng lµ kho¶ng c¸ch gi÷a c¸c èng th«ng thuû vµ
gi÷a c¸c èng vµ ®¸y m¸i dèc.
§é nghiªng m¸i dèc lÊy theo XNIP III-D.10-62 phô thuéc vµo lo¹i ®Êt ®µo.
Khi ®µo ®Êt b»ng m« t¬ thuû lùc, trong tÊt c¶ c¸c trêng hîp ®é nghiªng
m¸i dèc lÊy kh«ng nhá h¬n 1:2,5. §é s©u dù kiÕn vµ chiÒu réng cña hµo
x¸c ®Þnh theo c«ng thøc (2.16) ®îc ®iÒu chØnh dùa vµo ph¬ng ph¸p
®µo ®Êt vµ møc ®é cuèn tr«i.

6.2 §µo hµo díi níc.


C¸c ph¬ng ph¸p ®µo hµo díi níc phô thuéc vµo ®Þa h×nh vµ cÊu
t¹o ®Þa chÊt ®¸y níc, ®iÒu kiÖn dßng ch¶y cña nã, thêi h¹n vµ khèi lîng
c«ng viÖc. Lùa chän ®óng ®¾n ph¬ng ph¸p ®µo vµ ph¬ng tiÖn c¬ giíi lµ
®iÒu kiÖn quan träng nhÊt ®Ó thùc hiÖn c«ng viÖc trong thêi h¹n ng¾n
nhÊt víi chi phÝ lao ®éng nhá nhÊt.
Khi c¾t qua l¹ch, s«ng nhá, kªnh cã chiÒu s©u kh«ng lín, hµo ®îc
®µo b»ng m¸y ®µo, s¬ bé ng¨n vÞ trÝ lµm viÖc b»ng c¸c v¸ch ng¨n vµ
t¹m thêi n¾n dßng ch¶y sang con l¹ch míi. PhÇn ng¨n ®îc lµm kh« b»ng
c¸ch b¬m níc vµ tiÕp tôc hót níc trong suèt thêi gian x©y dùng ®o¹n èng
vît. Trong trêng hîp ®ã, tÊt c¶ c¸c c«ng viÖc vÒ x©y dùng ®êng èng ®îc
tiÕn hµnh nh trong ®iÒu kiÖn b×nh thêng.
ThiÕt bÞ c¬ giíi th« s¬ nhÊt ®Ó ®µo hµo díi níc lµ thiÕt bÞ c¹p -
d©y.ThiÕt bÞ c¹p cã thÓ ®µo tÊt c¶ c¸c lo¹i ®Êt, bao gåm c¶ ®¸ xèp, trªn
s«ng chiÒu réng tíi 200m víi tèc ®é dßng ch¶y cña níc tíi 2,5m/gi©y.
ChiÒu réng hµo ®µo b»ng thiÕt bÞ c¹p ®îc x¸c ®Þnh b»ng kÝch thíc gÇu
vµ dao ®éng trong kho¶ng 1 ÷ 2,5m. Tèc ®é bíc lµm viÖc cña gÇu díi níc
cÇn 0,6 ÷ 0,7m/gi©y. Tèc ®é gÇu rçng lÊy b»ng 1,5 ÷ 2 lÇn lín h¬n. §Ó di
chuyÓn gÇu c¹p sö dông têi t¶i hai tang trèng ®iÒu chØnh - b¸nh r¨ng
th«ng thêng dÉn ®éng b»ng ®éng c¬ ®iÖn hoÆc ®éng c¬ ®èt trong.
Còng cã thÓ sö dông têi kÐo c«ng suÊt 4,5T, l¾p r¸p trùc tiÕp trªn m¸y
kÐo C-100, ®ã lµ mét c¬ cÊu cã c«ng suÊt lín, gän nhÑ vµ thuËn tiÖn
trong khai th¸c.
§Ó ®µo hµo trªn s«ng lín cã tµu bÌ qua l¹i cã thÎ sö dông tµu cuèc
mét vµ nhiÒu gÇu. Tuy nhiªn khi sö dông chóng bÞ giíi h¹n do chiÒu s©u

102
h¹ khung kh«ng lín. Ngoµi ra, sö dông tµu quèc kh«ng thuËn lîi khi ®µo
hµo díi níc t¹i c¸c tuyÕn gÇn bê cã b·i båi, n¬i ®Ó di chuyÓn b¶n th©n
m¸y cuèc ph¶i ®µo réng thªm tuyÕn. Tµu cuèc nhiÒu gÇu c«ng suÊt lín
cho phÐp ®µo ®êng hµo díi níc trong thê gian rÊt ng¾n. Tµu cuèc 1 gÇu
cã dung tÝch tõ 1,5 ÷ 5m3 ®îc trang bÞ ®Ó ®µo c¸c ®Êt nÆng vµ ®Êt lÉn
®¸.
§Ó ®µo hµo trªn s«ng tµu bÌ ®i l¹i b»ng ph¬ng ph¸p hót bïn sö
dông b¨ng t¶i thuû lùc, m¸y b¬m ch©n kh«ng vµ m¸y hót bïn.
B¨ng t¶i thuû lùc (thiÕt bÞ phun níc) ®îc sö dông víi ®é s©u nguån
níc bÊt kú ®Ó hót bïn, c¸t vµ ®Êt ¸ c¸t. ChiÒu cao hót bïn so víi mùc níc lµ
4 ÷ 6m, cho phÐp chuyÓn ®Êt ®Õn kho¶ng c¸ch kh¸ lín vµ ®æ lªn bê
kh«ng cao l¾m. B¨ng t¶i thuû lùc d¹ng ®øng cã ¸p lùc chuyÓn níc 5÷ 7at
khi ®êng kÝnh èng dÉn bïn lµ 100mm cã thÓ x¶ tíi 150m 3 bïn trong 1 giê
víi lîng ®Êt trong ®ã chiÕm 10%.
M¸y b¬m ch©n kh«ng ®îc sö dông ®Ó ®µo bïn, c¸t, ¸ c¸t, ®Êt sÐt
vµ ®Êt sái s¹n khi chiÒu s©u níc trong s«ng lín h¬n 5m. §é cao n©ng bïn
so víi mùc níc lµ 1 ÷ 1,5m, v× vËy ®Êt ®µo ®îc x¶ vµo níc thÊp h¬n dßng
ch¶y cña s«ng. Sö dông b¬m ch©n kh«ng chØ hîp lý khi khèi lîng c«ng t¸c
nhá vµ khi cÇn lµm s¹ch ®¸y hµo.
M¸y hót bïn lµ b¬m ly t©m chuyªn dïng ®Æt trªn phao dïng ®Ó
b¬m níc lÉn ®Êt. §Êt lÉn níc hót b»ng b¬m qua bÇu h¹ xuèng hµo cÇn
®µo vµ theo ®êng èng ¸p lùc chuyÒn ®Õn vÞ trÝ chÊt ®èng. N¨ng suÊt
b¬m theo ®Êt vµo kho¶ng 25 ÷ 400 m3/giê vµ cao h¬n. M¸y b¬m c«ng
suÊt lín ®îc trang bÞ bé xíi vµ cã thÓ ®µo ®Êt chÆt. ChiÒu cao hót cña
m¸y b¬m nhá vµo kho¶ng 3,5 ÷ 4m, cßn m¸y c«ng suÊt lín lªn tíi 10m. Sö
dông b¬m hót bïn hîp lý khi khèi lîng ®Êt lín.
§µo ®Êt ®êng hµo díi níc cã ®îc thùc hiÖn b»ng ph¬ng ph¸p xãi
®Êt nhê sóng phun thuû lùc. Dßng níc do b¬m ly t©m ®Æt trªn phao
hoÆc trªn tµu t¹o nªn xãi ®îc tÊt c¶ c¸c lo¹i ®Êt kÓ c¶ ®¸ mÒm rêi r¹c. Khi
chÝ níc kh«ng lín (tíi 100 m3/giê) vµ ¸p lùc tíi 6 at viÖc xãi ®Êt do thî lÆn
thùc hiÖn. §é s©u hµo khi ®ã kh«ng lín h¬n 0,75 ÷ 1m. Khi cÇn xãi hµo
s©u h¬n ®Êt ®îc ®µo theo tõng líp. ThiÕt bÞ nh vËy ®îc sö dông trªn
nh÷ng ®êng vît kh«ng lín l¾m. Trªn nh÷ng ®êng vît lín sö dông sóng
phun c«ng suÊt lín nh УПГМ - 360. HIÖu qu¶ sö dông sóng phun thuû lùc

103
cao h¬n khi tèc ®é dßng ch¶y trªn s«ng lín t¹o nªn kh¶ n¨ng xãi ®Êt cao
h¬n.
Trong nhiÒu trêng hîp ®êng hµo ®Ó ®Æt èng dÉn níc trong ®Êt
c¸t ë ®¸y s«ng cã thÓ ®îc ®µo sö dông lùc ®éng cña dßng ch¶y. §Ó lµm
®iÒu ®ã, ngang s«ng bè trÝ tÊm ch¾n gç g¾n trªn c¸c cäc. Gi÷ phÇn díi
cña tÊm ch¾n vµ ®¸y s«ng ®Ó l¹i khe hë 30 ÷ 40cm. Níc ch¶y qua díi tÊm
ch¾n víi tèc ®é lín lµm xãi ®Êt t¹o nªn ®êng hµo. Theo tiÕn tr×nh xãi
®Êt tÊm chÆn h¹ xuèng s©u h¬n.
Trong ®¸, ®Ó x©y dùng ®êng hµo trong lßng s«ng sö dông ph¬ng
ph¸p næ m×n.

6.3 L¾p ®Æt èng díi níc.


Khi thiÕt kÕ ®êng vît díi níc cÇn lùa chän ph¬ng ph¸p l¾p ®Æt ®-
êng èng díi níc hîp lý nhÊt cho ®iÒu kiÖn cô thÓ còng nh thêi gian tèt
nhÊt cho viÖc thi c«ng.
Lùa chän ph¬ng ph¸p l¾p ®Æt èng phô thuéc nhiÒu vµo ®é mÒm
cña ®êng èng, nghÜa lµ kh¶ n¨ng uèn cña nã trong thêi gian thi c«ng
mµ kh«ng gi¶m ®é bÒn. §êng èng ®êng kÝnh tíi 400mm cã c¸c mèi nèi
hµn cã ®é mÒm ®ñ dïng. Khi ®êng kÝnh èng lín h¬n ®é cøng cña nã
t¨ng lªn. Trong trêng hîp ®ã, nã cã thÓ ®îc l¾p ®Æt b»ng ph¬ng ph¸p
h¹ tù do kÕt hîp t¨ng dÇn c¸c côm hoÆc nh¸nh trªn mÆt níc vµ b»ng
ph¬ng ph¸p h¹ tù do kÕt hîp b¬m níc.
L¾p ®Æt ®êng èng b»ng ph¬ng ph¸p kÐo trªn ®¸y chØ hîp lý ®èi
víi ®êng èng ®êng kÝnh tíi 700mm v× khi ®êng kÝnh lín yªu cÇu
nhiÒu ph¬ng tiÖn gia t¶i hoÆc c¸c c¬ cÊu dì phao. Ph¬ng ph¸p nµy ®-
îc sö dông khi cã ®Þa h×nh ®¸y ®êng hµo b»ng ph¼ng vµ tuyÕn gÇn
bê trªn ®ã bè trÝ c«ng trêng x©y dùng. L¾p ®Æt èng ®îc b¾t ®Çu
b»ng viÖc x©y dùng ®êng ray hÑp trong tuyÕn vît trªn bê vµ c¹nh nã
bè trÝ gi¸ l¾p ghÐp. §êng ray cÇn cã chiÒu dµi b»ng chiÒu dµi ®êng
èng vµ ®é dèc vÒ híng níc b»ng 0,001 ÷ 0,005. §êng èng ®îc ®Æt vµo
gi¸ l¾p ghÐp trªn xe têi ®êng ray, kho¶ng c¸ch l gi÷a chóng (theo m)
®îc x¸c ®Þnh theo c«ng thøc:
σW
l= , (2.17)
kq

104
trong ®ã σ - øng suÊt chÞu uèn cho phÐp ®èi víi èng thÐp b»ng 1.000
kG/cm2
π (D 4 − d 4 )
W - m«men kh¸ng tiÕt diÖn èng (cm3), b»ng (ë ®©y
32 D
D- ®êng kÝnh bªn ngoµi èng; d - ®êng kÝnh bªn trong èng); k- hÖ sè
m«men gèi dÇm nhiÒu nhÞp phô thuéc vµo sè lîng gèi cã gi¸ trÞ tõ 0,1
÷ 0,125; q (kg) - träng lîng 1m dµi èng cã líp c¸ch ly trong kh«ng khÝ.
Khi chiÒu dµi bã èng tíi 200m, ®êng ray hÑp cã thÓ ®îc thay thÕ b»ng
gi¸ con l¨n hoÆc b»ng m¸ng vËn chuyÓn. §Ó ng¨n ngõa ®êng èng bÞ
bÈn vµ gi¶m nhÑ viÖc kÐo nã, c¸c ®Çu cuèi cña chïm èng ®îc bÞt kÝn.
Trªn ®Çu cuèi tiÕp xóc víi níc hµn kÝn b»ng nót h×nh c«n, nã ®ång
thêi lµ ®Çu ®Ó neo c¸p kÐo. C¸p kÐo ®îc l¾p ®Æt theo trôc èng trªn
®¸y ®êng hµo ®· ®µo díi níc vµ ®îc g¾n trªn tang trèng cña têi kÐo
hoÆc trªn m¸y kÐo n»m trªn bê ®èi diÖn hoÆc cã thÓ trªn tµu lai d¾t.
Tèc ®é chuyÓn ®éng cña chïm èng theo tuyÕn h¹ vµ theo ®¸y ®êng
hµo tõ 5 ÷ 10 m/phót. §êng èng ®îc kÐo cÇn cã ®é dù tr÷ næi ©m:
q’< P
(2.18)
trong ®ã q’ (kg) - träng lîng tÝnh to¸n cña níc, tho¸t ra tõ 1m dµi èng,
hoÆc lùc ®Èy cña níc trªn 1m dµi ®êng èng.
P (kg) - Träng lîng tÝnh to¸n 1m dµi èng cã líp c¸ch lyvµ èng lång trong
kh«ng khÝ.
§êng èng ®êng kÝnh lín h¬n 250mm cã ®é næi d¬ng vµ yªu cÇu
gia t¶i c©n b»ng bæ sung.
Khi x©y dùng ®êng èng vît díi níc qua ao, vÞnh vµ vïng níc kh¸c cã
®é dµi lín thêng hay sö dông ph¬ng ph¸p l¾p ®Æt ®êng èng h¹ tù do
kÕt hîp t¨ng dÇn chiÒu dµi côm èng trªn níc. Côm ®êng èng chiÒu dµi
24, 36, 48m vµ lín h¬n ®· gia c«ng trªn bê ®îc chuyÓn xuèng xµ lan -
m¸y l¾p ®Æt èng vµ ®îc chuyÓn ®Õn sµn tµu næi, n¬i côm èng ®· h¹
tríc ®ã ®îc hµn víi côm míi chuyÓn ®Õn, kiÓm tra chÊt lîng hµn vµ líp
c¸ch níc. ChiÒu s©u l¾p ®Æt lín nhÊt b»ng ph¬ng ph¸p ®ã ®îc x¸c
®Þnh b»ng øng suÊt xuÊt hiÖn trong èng t¹i vÞ trÝ uèn khi h¹ chóng.
Gãc nghiªng cña cÇu xµ lan l¾p ®Æt cÇn t¬ng øng víi gãc nghiªng ®-
êng èng t¹i ®iÓm kÕt nèi víi cÇu xµ lan. Cuèi nh¸nh ®Çu tiªn, bÞt b»ng
nót kÝn tiÕn hµnh g¾n víi ®iÓm liªn kÕt chÕt trong ®êng hµo trªn bê.
105
§Çu kia cña nh¸nh g¾n trong bé kÑp cña xµ lan lÊp ®Æt ®îc hµn víi
côm thø 2, sau ®ã xµ lan di chuyÓn theo híng tuyÕn vît tªn chiÒu dµi
côm èng vµ nh vËy tiÕp tôc ®Õn khi kÕt thóc c«ng viÖc. Khi cã ®é
s©u lín vµ do ®ã t¹o nªn nhÞp treo lín, côm èng l¾p ®Æt ®îc gi÷
b»ng phao vµ theo tiÕn tr×nh di chuyÓn cña xµ lan vµ h¹ chïm èng
phao ®îc dì ra. Khi ®é næi d¬ng, chïm èng tõ phÝa bê ®îc ®æ níc
vµo. Ph¬ng ph¸p nµy trong thêi gian gÇn ®©y®îc øng dông réng r·i ë
níc ngoµi khi l¾p ®Æt èng díi biÓn.
Trong thùc tÕ x©y dùng ®êng èng vît díi níc ë trong níc còng sö
dông ph¬ng ph¸p h¹ tù do kÕt hîp b¬m níc vµo. Ph¬ng ph¸p ®ã phï hîp
cho viÖc l¾p ®Æt ®êng èng trong ®Þa h×nh bÊt kú cña tuyÕn vît díi
níc. Trong kho¶ng réng ®êng kÝnh èng vµ khi ®é s©u lßng s«ng tµu bÌ
®i l¹i víi tèc ®é dßng ch¶y kh«ng lín h¬n 2m/gi©y. Khi l¾p ®Æt ®êng
èng b»ng ph¬ng ph¸p nµy nªn sö dông s¬ ®å c«ng nghÖ thi c«ng sau
®©y. Trªn gi¸ l¾p r¸p bè trÝ däc mÐp níc tiÕn hµnh l¾p r¸p chïm èng.
ë phÝa ®Çu chïm hµn van kho¸ ®êng kÝnh 100 ÷ 150mm ®Ó chuyÒn
níc vµ van kho¸ ®êng kÝnh 50mm ®Ó tho¸t kh«ng khÝ. Trªn ®Çu kia
cña ®êng èng, van kho¸ ®êng kÝnh 50mm ®îc hµn vµo nót bÞt ®Ó
tho¸t kh«ng khÝ. Chïm èng ®· ®îc chuÈn bÞ ®îc h¹ tõ gi¸ l¾p ghÐp lªn
mÆt níc vµ ®îc chuyÓn vµo tuyÕn ®Þnh híng trªn ®êng hµo cã sù
®iÒu chØnh tiÕp theo. Khi ®é s©u nhá, vÞ trÝ ®êng èng ®îc g¾n
b»ng c¸c cäc ®ãng; khi ®é s©u lín - nhê d©y c¸p kÐo c¨ng g¾n trªn
c¸c ph¬ng tiÖn næi hoÆc trªn c¸c mãc bè trÝ cao h¬n tuyÕn ®Þnh h-
íng. Sau ®ã tiÕn hµnh b¬m níc vµo ®Çu ®êng èng. Díi t¸c ®éng cña
träng lîng níc, cuèi ®êng èng bÞ uèn theo mÆt ph¼ng ®øng vµ dÇn
dÇn h¹ xuèng ®¸y hµo. Theo tiÕn tr×nh b¬m níc vµo ®êng èng, ®é
vâng èng vµ chiÒu dµi ®o¹n n»m trªn ®¸y hµo t¨ng lªn. Khi ®ã cÇn
theo dâi sao cho trong ®êng èng kh«ng t¹o nªn bong bãng khÝ.
Sau khi h¹ ®êng èng xuèng ®¸y hµo díi níc, thî lÆn kiÓm tra ®é
chÝnh x¸c cña viÖc l¾p ®Æt vµ sau ®ã tiÕn hµnh thö thuû lùc l¹i cho
®êng èng.
§Ó lÊp ®Êt cho ®êng èng díi níc sö dông tµu hót bïn hoÆc tµu
cuèc, nÕu chóng ®· ®îc sö dông ®Ó ®µo hµo; ®Ó lÊp ®Êt cã thÓ sö
dông m¸y hót bïn thuû lùc ®îc thî lÆn ®iÒu khiÓn díi níc. §Ó b¶o vÖ ®-

106
êng èng ®· l¾p ®Æt tr¸nh khái c¸c mãc neo tµu ®«i khi chóng ®îc
®¾p b»ng ®¸.
TuyÕn èng ®Æt trªn ®¸y s«ng kh«ng cã hµo ®îc g¾n b»ng c¸c
mãc.
TuyÕn ®êng èng vît díi níc trªn c¸c s«ng tµu bÌ qua l¹i, sau khi kÕt
thóc x©y dùng cÇn ®îc ®¸nh dÊu b»ng c¸c tÝn hiÖu mÉu quy ®Þnh.

Ch¬ng Iv - an toµn lao ®éng


1. Kü thuËt an toµn khi ®µo ®Êt.
Khi ®µo hµo vµ lÊp ®Êt cÇn tuyÖt ®èi tu©n thñ c¸c nguyªn t¾c
®· nªu ra vÒ an toµn lao ®éng.
Tríc khi ®µo hµo cÇn x¸c ®Þnh chÝnh x¸c vÞ trÝ tuyÕn èng c¾t
qua m¹ng kü thuËt vµ c«ng tr×nh ngÇm hiÖn cã. Víi môc ®Ých ®ã cÇn
míi ®¹i diÖn tæ chøc khai th¸c m¹ng vµ c«ng tr×nh ngÇm ®Õn hiÖn tr-
êng. Khi ph¸t hiÖn c¸p hoÆc m¹ng kü thuËt, c«ng tr×nh ngÇm, c«ng t¸c
®µo hµo cha thÓ b¾t cho tíi khi cha gi¶i thÝch ®îc kh¶ n¨ng tiÕn hµnh
®µo ®Êt qua khu vùc ®ã.
C«ng t¸c ®µo ®Êt trong vïng m¹ng kü thuËt hiÖn cã chØ cho phÐp
khi cã v¨n b¶n tho¶ thuËn cña c¸c tæ chøc qu¶n lý vµ khai th¸c m¹ng ®ã
vµ ®îc tiÕn hµnh díi sù chØ dÉn cña c¸n bé kü thuËt hoÆc chØ huy c«ng
trêng cã sù tham gia cña ®¹i diÖn tæ chøc quan t©m. GÇn m¹ng ngÇm
hiÖn cã (c¸p cã hiÖu ®iÖn thÕ, ®êng èng cã ¸p v.v.) ng¨n cÊm sö dông
thiÕt bÞ vµ c¸c c¬ cÊu va ®Ëp. §Êt ë ®©y chØ ®îc ®µo b»ng thñ c«ng
(b»ng xÎng).
Khi ®µo hµo trªn phè, trªn c¸c tuyÕn xe ch¹y vµ c¸c qu¶ng trêng cã
nhiÒu ngêi vµ ph¬ng tiÖn giao th«ng qua l¹i, vÞ trÝ thi c«ng cÇn ph¶i rµo
ng¨n cÈn thËn, thêi gian buæi tèi ph¶i cã chiÕu s¸ng. Trªn hµng rµo cÇn cã
tÝn hiÖu vµ ch÷ c¶nh b¸o (buæi tèi tÝn hiÖu chiÕu s¸ng mµu ®á).
§êng hµo vµ hè ®µo trong giíi h¹n c«ng trêng x©y dùng cÇn cã ®-
êng vît (cÇu) ch¾c ch¾n cã lan can t¹i nh÷ng vÞ trÝ nhÊt ®Þnh. §Ó h¹
c«ng nh©n xuèng hµo cÇn bè trÝ thang d©y chiÒu réng Ýt nhÊt lµ 0,75m
cã ch¾n b¶o vÖ hoÆc bËc thang. CÊm chuyÓn c«ng nh©n xuèng hµo
theo c¸c thanh chèng ngang.

107
CÊm ®µo hµo b»ng ph¬ng ph¸p ®µo hµm Õch. Khi t¹o nªn “m¸i
®ua” cña ®Êt trªn hµnh hµo, c«ng nh©n cÇn nhanh chãng tho¸t ra tõ vÞ
trÝ nguy hiÓm, sau ®ã “m¸i ®ua”cÇn ®îc ph¸ bá vµ hãt ®Êt khái hµo.
CÊm nÐm vËt liÖu xuèng hµo vµ hè ®µo. Chóng cÇn ®îc h¹ theo
m¸ng vËn chuyÓn t¹i nh÷ng vÞ trÝ chuyªn dïng giµnh riªng. Nh÷ngvÞ trÝ
®ã cÇn cã rµo ng¨n.
VÊn ®Ò vÒ m¸i ®é dèc ta luy, nÕu ®êng hµo ®îc ®µo kh«ng gia
cêng, còng nh vÒ viÖc bè trÝ gia cêng vµ chñng lo¹i cña chóng ®îc gi¶i
quyÕt t¬ng øng víi c¸c yªu cÇu kü thuËt an toµn ®èi víi c¸c lo¹i ®Êt kh¸c
nhau, ®Æc ®iÓm ph©n tÇng cña chóng, ®é Èm, ®iÒu kiÖn thi c«ng v.v.
Khi thùc hiÖn c«ng t¸c trong hµo kh«ng cã gia cêng, c¸n bé kü
thuËt vµ chØ huy c«ng trêng cÇn tiÕn hµnh theo dâi liªn tôc vÒ tr¹ng th¸i
m¸i dèc trong toµn bé thêi gian ta luy tån t¹i. Ng¨n cÊm bè trÝ ®Êt ®µo,
vËt liÖu x©y dùng, m¸y mãc thiÕt bÞ trªn mÐp hµo trong giíi h¹n l¨ng trô
trît cña ®Êt.
Khi xuÊt hiÖn vÕt nøt trªn m¸i dèc cÇn nhanh chãng s¬ t¸n c«ng
nh©n khái vÞ trÝ nguy hiÓm vµ cã biÖn ph¸p chèng s¹t lë ®Êt.
§Ó gia cêng thµnh hµo cÇn sö dông c¸c chi tiÕt gia cêng ®· qua
kiÓm tra. C¸c tÊm gia cêng phÝa trªn cÇn ®ua lªn phÝa trªn mÐp hµo Ýt
nhÊt 15cm. HÖ gia cêng cÇn l¾p ®Æt vµ dì trong c¸c ®iÒu kiÖn ®¶m b¶o
®é æn ®Þnh cña ®Êt trong toµn bé qu¸ tr×nh ®µo ®Êt. T¹i nh÷ng vÞ trÝ
hè ®µo tiÕp gi¸p víi hµo ®· ®¾p tríc ®ã hoÆc hè ®µo, hÖ gia cêng ®îc
theo dâi cÇn ®îc t¨ng cêng. C¸n bé kü thuËt vµ chØ huy c«ng trêng mçi ca
cã tr¸ch nhiÖm kiÓm tra tr¹ng th¸i hÖ gia cêng ®êng hµo vµ nhanh chãng
kh¾c phôc nh÷ng thiÕu sãt ph¸t hiÖn ®îc.
Khi th¸o dì hÖ gia cêng b¾t buéc c¸n bé kü thuËt vµ chØ huy c«ng
trêng ph¶i cã mÆt. Trong c¸c ®Êt no níc (c¸t ch¶y), hÖ gia cêng cÇn ®Ó
l¹i tõng phÇn hoÆc toµn bé trong ®Êt. Còng cÇn ®Ó l¹i gia cêng trong ®Êt
nÕu khi th¸o chóng g©y nguy c¬ cho c«ng nh©n vµ c«ng tr×nh xung
quanh.
Khi ®µo ®Êt b»ng m¸y ®µo, cÊm ®Õn gÇn g¬ng ®µo phÝa trªn
trong giíi h¹n l¨ng thÓ trît còng nh cã mÆt ë khu vùc ho¹t ®éng cña cÇn
m¸y ®µo. Khi lµm viÖc vµo ca tèi vïng ®µo ®Êt vµ ®Æc biÖt lµ vïng m¸y
®µo ho¹t ®éng cÇn ®îc chiÕu s¸ng. Khi ph¸t hiÖn trong hµo cã khÝ, cÇn
nhanh chãng dõng lµm viÖc, c«ng nh©n ph¶i s¬ t¸n vµ mêi ®¹i diÖn ®¬n
108
vÞ khai th¸c khÝ ®èt ®Õn. C«ng viÖc t¹i nh÷ng vÞ trÝ nh vËy chØ cã thÓ
b¾t ®Çu l¹i sau khi x¶ khÝ khái ®êng hµo vµ lo¹i trï nguyªn nh©n xuÊt
hiÖn khÝ.
Tr¸ch nhiÖm c¬ b¶n vÒ viÖc thùc hiÖn nh÷ng biÖn ph¸p an toµn
lao ®éng vµ an toµn kü thuËt lµ thuéc vÒ chØ huy cung ®o¹n, ®èc c«ng
c«ng trêng vµ c¸n bé kü thuËt.
ChØ huy cung ®o¹n vµ ®èc c«ng c«ng trêng cã tr¸ch nhiÖm theo
dâi cã hÖ thèng t×nh tr¹ng thiÕt bÞ vµ m¸y mãc, hµng rµo vµ lan can còng
nh ®é s¹ch sÏ gän gµng cña c«ng trêng, chç lµm viÖc cña c«ng nh©n, lèi
®i bé vµ ®êng xe ch¹y. Hä cÇn ph¶i gi¸m s¸t liªn tôc sù khai th¸c m¸y mãc
thiÕt bÞ, tr¹m b¬m, c¸c ph¬ng tiÖn giao th«ng v.v. ®¶m b¶o gi¸o dôc
c«ng nh©n thùc hiÖn c¸c biÖn ph¸p an toµn, chØ dÉn cho c«ng nh©n vÒ
kü thuËt an toµn trªn c¸c vÞ trÝ lµm viÖc, kiÓm so¸t viÖc øng dông vµ sö
dông ®óng ®¾n quÇn ¸o b¶o hé lao ®éng, ®¶m b¶o c¸c vÞ trÝ lµm viÖc
cã hµng ch÷ hoÆc biÓn c¶nh b¸o.
C¸n bé kü thuËt c«ng trêng chÞu tr¸ch nhiÖm vÒ viÖc thùc hiÖn c¸c
yªu cÇu kü thuËt an toµn còng nh nh÷ng hËu qu¶ bÊt h¹nh x¶y ra.

2. Kü thuËt an toµn khi l¾p ®Æt èng vµ c¸c cÊu kiÖn kÕt cÊu l¾p
ghÐp
Nh÷ng c«ng nh©n (thî m¸y) h¹ chi tiÕt kÕt cÊu l¾p ghÐpvµ èng
vµo ®êng hµo cÇn ®îc häc vÒ c¸c biÖn ph¸p an toµn lao ®éng.
Träng lîng èng hoÆc c¸c cÊu kiÖn kÕt cÊu l¾p ghÐp h¹ b»ng cÇn
cÈu kh«ng ®îc vît qu¸ søc n©ng cña chóng t¬ng øng víi ®é v¬n cÇn. CÇn
cÇu cÇn ®îc trang bÞ tÝn hiÖu ©m thanh. Khi lµm viÖc vµ chuyÓn dÞch
cÇn cÈu gÇn tuyÕn ®êng t¶i ®iÖn cÇn tu©n thñ nh÷ng yªu cÇu sau
®©y:
1- CÇn cÈu kh«ng ®îc phÐp ho¹t ®éng trùc tiÕp díi ®êng d©y t¶i
®iÖn ®ang ho¹t ®éng cã hiÖu ®iÖn thÕ bÊt kú.
2- Kho¶ng c¸ch theo ph¬ng ngang tõ ®iÓm biªn cña t¶i träng khi ®é
v¬n cña cÇn cÈu lín nhÊt tíi ®êng d©y gÇn nhÊt cña tuyÕn ®êng
t¶i ®iÖn cÇn Ýt nhÊt:
HiÖu ®iÖn thÕ ®êng d©y t¶i ®iÖn (kv) <1 1 ÷ 20 35 ÷ 110
150 ÷ 220

109
Kho¶ng c¸ch (m) 1,5 2 4
5.
3- Kho¶ng c¸ch theo chiÒu ®øng gi÷a cÇn cÈu khi ®é v¬n nhá nhÊt
vµ ®êng d©y thÊp nhÊt cÇn kh«ng nhá h¬n:
HiÖu ®iÖn thÕ ®êng d©y t¶i ®iÖn (kv) <1 1 ÷ 20 35 ÷ 220
Kho¶ng c¸ch (m) 1 1,5 2,5
Sù lµm viÖc vµ di chuyÓn cÇn cÈu gÇn ®êng d©y t¶i ®iÖn ®îc
tiÕn hµnh díi sù chØ dÉn trùc tiÕp cña chØ huy c«ng trêng hoÆc c¸n bé kü
thuËt.
ViÖc n©ng vµ h¹ vËt liÖu trong thêi gian di chuyÓn cÇn cÈu còng
nh di chuyÓn cÇn cÈu cã hµng trªn mãc cÈu lµ tuyÖt ®èi cÊm.
H¹ èng vµ c¸c kÕt cÊu l¾p ghÐp vµo ®êng hµo cÇn ph¶i nhÑ
nhµng, kh«ng ®îc giËt côc. Trong ®ã cÇn sö dông c¸p, xÝch hoÆc nh÷ng
c¬ cÊu liªn kÕt chuyªn dïng. TÊt c¶ nh÷ng c¬ cÊu phô trî ph¶i cã chøng
chØ cña nhµ m¸y- s¶n xuÊt.
D©y ch·o vµ xÝch tríc khi sö dông vµ sau ®ã Ýt nhÊt 1 lÇn trong
nöa n¨m ph¶i ®îc thö nghÞªm díi t¶i träng cao gÊp ®«i t¶i träng n©ng tiªu
chuÈn. Søc n©ng vµ thêi gian thö nghiÖm ph¶i ®îc chØ dÉn trªn thÎ hµng
g¾n víi chóng.
Ngoµi viÖc thö nghiÖm theo chu kú, d©y c¸p vµ xÝch cÇn ®îc ngêi
cã tr¸ch nhiÖm kiÓm tra theo chu kú 10 ngµy 1 lÇn. KÕt qu¶ kiÓm tra ®îc
®a vµ sæ s¸ch theo dâi. Sè liÖu cho sù phÕ th¶i cña c¸p thÐp cho trong
b¶ng 2.23.
Khi h háng hoÆc rØ ®¹t ®Õn 40% vµ lín h¬n ®êng kÝnh d©y ban
®Çu còng nh khi ph¸t hiÖn sîi c¸p ®øt cÇn ph¶i lo¹i bá.
Trong thêi ®iÓm h¹ èng hoÆc cÊu kiÖn kÕt cÊu l¾p ghÐp vµo hµo
t¹i vÞ trÝ l¾p ®Æt chóng kh«ng ®îc ®Ó c«ng nh©n cã mÆt ë ®ã. Tíi gÇn
èng chØ cho phÐp khi èng ®îc gi÷ ë vÞ trÝ æn ®Þnh trªn ®¸y hµo. N©ng
l¹i èng khi l¾p ®Æt chóng cho phÐp ®Õn chiÒu cao kh«ng lín h¬n 0,5m,
trong ®ã c«ng nh©n cÇn ph¶i tr¸nh vµo vÞ trÝ an toµn.

B¶ng 2.23. Sè liÖu cho sù phÕ th¶i cña c¸p thÐp

110
D©y c¸p cã 1 C¸p bÖn Sè lîng sîi bÞ ®øt trªn chiÒu dµi 1
lâi giíi h¹n bíc bÖn (sîi háng) khi tû lÖ D: d
®óng vµ hÖ sã dù tr÷ ban ®Çu
Tíi 6 > 6 tíi 7 Lín h¬n
7
6x9 = 114 Ch÷ thËp 12 14 16
Mét phÝa 6 7 8
6x37 = 222 Ch÷ thËp 22 26 30
Mét phÝa 11 13 15
6x61 = 366 Ch÷ thËp 36 38 40
Mét phÝa 18 19 20
18x19 = 342 Ch÷ thËp 36 38 40
Mét phÝa 18 19 20

Ghi chó D- ®êng kÝnh tang trèng; d- ®êng kÝnh c¸p theo mm

Ch¬ng v - nghiÖm thu b¶o hµnh & qu¶n lý khai th¸c


1. Tµi liÖu thiÕt kÕ kü thuËt, kiÓm so¸t thi c«ng theo thiÕt kÕ.
1.1 C¸c nguyªn t¾c chung
Tµi liÖu thiÕt kÕ - dù to¸n x©y dùng m¹ng ngÇm c«ng n¨ng kh¸c
nhau ®îc so¹n th¶o trªn c¬ së nhiÖm vô thiÕt kÕ t¬ng øng víi yªu cÇu
tiªu chuÈn hiÖn hµnh “Tiªu chuÈn vµ nguyªn t¾c x©y dùng”, c¸c “chØ
dÉn vÒ thµnh lËp tiÕt kÕ vµ dù to¸n vÒ x©y dùng c«ng tr×nh d©n
dông vµ c«ng nghiÖp” “ c¸c chØ dÉn vÒ kh¶o s¸t kü thuËt ®èi víi x©y
dùng ®« thÞ vµ n«ng th«n”, “ c¸c chØ dÉn vÒ tr×nh tù thµnh lËp vµ
phª duyÖt ®å ¸n tæ chøc x©y dùng vµ ®å ¸n thi c«ng” ®· ®îc cÊp cã
thÈm quyÒn phª duyÖt.
C¸c ®å ¸n vÒ l¾p ®Æt vµ c¶i t¹o m¹ng vµ ®êng èng ngÇm (kh«ng
phô thuéc vµo ph¬ng ph¸p thi c«ng - ®µo lé thiªn hay ngÇm) cÇn ph¶i
tho¶ thuËn víi c¬ quan giao nhiÖm vô thiÕt kÕ - chñ ®Çu t, ®¬n vÞ
sau ®ã phª duyÖt hå s¬ thiÕt kÕ - dù to¸n còng nh víi c¸c Phßng, Ban
qu¶n lý m¹ng ngÇm hoÆc c«ng tr×nh ngÇm thuéc chÝnh quyÒn thµnh
phè. Thêi h¹n tho¶ thuËn ®å ¸n phô thuéc vµo ®iÒu kiÖn cô thÓ vµ
kh«ng ®îc qu¸ thêi gian quy ®Þnh trong c¸c nghÞ ®Þnh cña ChÝnh

111
phñ. Sù thay ®æi bÊt kú nµo cña tuyÕn m¹ng ngÇm ®· tho¶ thuËn chØ
cã thÓ khi ®îc phÐp cña bé phËn qu¶n lý m¹ng kü thuËt hoÆc c«ng
tr×nh ngÇm thuéc chÝnh quyÒn thµnh phè. X©y dùng míi hoÆc thay
®æi tõng phÇn m¹ng ngÇm t¹i c¸c qu¶ng trêng, c¸c tuyÕn xe ch¹y, c¸c
khu d©n c, c¸c khu nhµ ë t nh©n, c¸c xÝ nghÖp vµ c¸c tæ chøc chØ ®-
îc thùc hiÖn theo ®å ¸n ®· ®îc phª duyÖt vµ ®· ®îc tho¶ thuËn víi c¸c
tæ chøc liªn quan, khi cã v¨n b¶n quyÕt ®Þnh (chÝnh thøc) ®îc phÐp
thi c«ng do c¸c tæ chøc cã thÈm quyÒn quyÕt ®Þnh.
§Ó nhËn ®îc giÊy phÐp x©y dùng, tæ chøc x©y l¾p cÇn tr×nh bµy
mÆt b»ng tuyÕn ®· tho¶ thuËn vµ phª duyÖt, ®«i khi (khi x©y dùng
trong c¸c ®iÒu kiÖn phøc t¹p) c¶ s¬ ®å tæ chøc x©y dùng. Trong giÊy
phÐp giao cho tæ chøc x©y dùng ®îc nªu râ tªn c«ng tr×nh vµ khèi l-
îng c«ng t¸c, tr×nh tù vµ thêi h¹n thi c«ng, tªn tuæi vµ chøc vô ngêi cã
tr¸ch nhiÖm (ChØ huy c«ng trêng, ®éi trëng) trong viÖc thi c«ng, tæ
chøc cã tr¸ch nhiÖm kh«i phôc l¹i nÒn ¸o ®êng.

1.2 KiÓm so¸t thi c«ng theo thiÕt kÕ.


Tríc khi b¾t ®Çu c«ng viÖc trªn c«ng trêng, ®¬n vÞ x©y dùng cÇn
mêi ®¹i diÖn chñ ®Çu t vµ tÊt c¶ c¸c tæ chøc cã liªn quan ®Õn c«ng
trêng. VÞ trÝ c¸c m¹ng ngÇm n»m gÇn tuyÕn x©y dùng hoÆc c¾t qua
nã vµ c¸c ®iÒu kiÖn thi c«ng ®îc chÝnh x¸c ho¸ cïng c¸c ®¹i diÖn c¸c
tæ chøc cã liªn quan. Bªn c¹nh ®ã, tæ chøc thi c«ng cÇn ph¶i b¸o cho
chñ ®Çu t vµ c¸c tæ chøc kh¸c vÒ thêi ®iÓm b¾t ®Çu thi c«ng trªn
c«ng trêng ®Ó gi¸m s¸t thi c«ng vµ gi÷ g×n c¸c m¹ng vµ c«ng tr×nh
ngÇm l©n cËn.
Khi x©y dùng m¹ng ngÇm còng nh khi x©y dùng c«ng tr×nh bÊt
kú, ®Çu tiªn ph¶i thùc hiÖn c¸c c«ng viÖc chuÈn bÞ. Trong thêi gian
chuÈn bÞ tiÕn hµnh ®Þnh vÞ vµ g¾n tuyÕn trªn mÆt b»ng vµ chuÈn
bÞ mÆt b»ng khu vùc x©y dùng. TuyÕn g¾n trªn mÆt b»ng ®îc
chuyÓn cho c«ng nh©n theo biªn b¶n, trong ®ã chØ râ thêi gian hoµn
thµnh vµ bµn giao tuyÕn, chiÒu dµi cña nã vµ sè lîng hè ga. Trªn mÆt
bªn kia cña biªn b¶n cã b¶n vÏ ph¸c thÓ hiÖn tuyÕn, ký hiÖu gãc xoay
vµ chØ dÉn kho¶ng c¸ch gi÷a c¸c hè ga. Trong mét sè trêng hîp, nhËn
®îc hå s¬ thiÕt kÕ, ®¬n vÞ x©y dùng tù ®Þnh vÞ tuyÕn trªn mÆt
b»ng.
112
Trong toµn bé thêi gian x©y dùng, ®¬n vÞ khai th¸c tiÕn hµnh
kiÓm so¸t (gi¸m s¸t kü thuËt) vÒ qu¸ tr×nh x©y dùng, kiÓm tra ®é
chÝnh x¸c l¾p ®Æt èng trªn mÆt b»ng vµ mÆt ®øng, chÊt lîng mèi
nèi, ®é tin cËy cña nÒn díi ®êng èng v.v. Sau ®ã cho phÐp lÊp ®Êt
phÇn ®· kiÓm tra vµ toµn bé tuyÕn èng (thµnh lËp biªn b¶n vÒ c¸c
phÇn ch«n ngÇm cña c«ng tr×nh).
Sau khi hoµn thµnh tÊt c¶ c¸c c«ng viÖc trªn c«ng trêng - l¾p ®Æt
m¹ng ngÇm, x©y dùng giÕng th¨m, hè ga, c¸c lç cöa vµ n¾p, san nÒn
trªn ®êng hµo, vÖ sinh khu vùc tuyÕn - ®¬n vÞ x©y dùng cÇn khÈn tr-
¬ng bµn giao m¹ng ngÇm cho c¸c tæ chøc khai th¸c m¹ng.

2. Bµn giao vµ nghiÖm thu m¹ng ngÇm ®a vµo khai th¸c


2.1 Thö thuû lùc vµ khÝ nÐn cho ®êng èng.
Tríc khi bµn giao ®êng èng ¸p lùc vµ kh«ng ¸p vµo khai th¸c, tiÕn
hµnh thö thuû lùc vµ khÝ nÐn ®Ó kiÓm tra ®é bÒn vµ ®é kÝn cña chóng.
Thö nghiÖm ®êng èng cÇn ®îc tiÕn hµnh tu©n thñ chÆt chÏ c¸c nguyªn
t¾c kü thuËt an toµn. Thö nghiÖm ®êng èng ¸p lùc ®Æt trong hµo, trong
Tuynel ®µo lé thiªn vµ trong c¸c kªnh tiÕn hµnh 2 lÇn:
1. Thö s¬ bé (thö ®é bÒn) tõng ®o¹n èng tríc khi lÊp hµo vµ bè
trÝ thÐp.
2. Thö cuèi cïng (thö ®é kÝn) sau khi lÊp ®Êt hµo vµ hoµn thiÖn
tÊt c¶ c¸c c«ng viÖc trªn ®o¹n tuyÕn èng thi c«ng, nhng tríc
khi l¾p ®Æt c¸c ®Çu häng, van an toµn vµ lç th«ng h¬i, thay
vµo vÞ trÝ ®ã, trong qu¸ tr×nh thö bè trÝ nót bÞt.
Trong nh÷ng trêng hîp ®Æc biÖt (l¾p ®Æt tuyÕn èng trong Tuynel
kü thuËt ®µo ngÇm, n¬i cã thÓ kiÓm tra chóng trong qu¸ tr×nh khai th¸c,
thi c«ng vµo mïa ®«ng, trong ®iÒu kiÖn chËt chéi cña ®« thÞ v. v. ) thö
nghiÖm s¬ bé cã thÓ bá qua. §êng èng thÐp chØ ®îc thö s¬ bé khi kÕt
qu¶ kiÓm tra chÊt lîng hµn vµ líp c¸ch ly lµ d¬ng. §o¹n ®êng èng díi níc ®-
îc thö nghiÖm 2 lÇn:
1- Trong côm èng sau khi hµn èng.
2- Trªn ®¸y ®êng hµo díi níc tríc khi lÊp ®Êt. Chóng ®îc thö nghiÖm
cuèi cïng cïng víi c¸c ®o¹n tiÕp cËn víi ®o¹n ngÇm díi níc vµ lÊp hµo.
Khi thö nghiÖm s¬ bé ®¹i diÖn chñ ®Çu t kh«ng b¾t buéc ph¶i cã
mÆt, cßn khi thö nghiÖm cuèi cïng chØ ®îc phÐp khi cã mÆt cña hä.
113
Thö thuû lùc cho ®êng èng ¸p lùc tiÕn hµnh theo ¸p lùc thö cho trong ®å
¸n thiÕt kÕ dùa vµo gi¸ trÞ ¸p lùc lµm viÖc (b¶ng 2.29).
§Ó ®¹t ®îc gi¸ trÞ ¸p lùc thö nghiÖm ®· x¸c ®Þnh, ®êng èng thö chÞu lùc
nÐn c¬ häc hoÆc thuû lùc. S¬ bé c¸c ®Çu cuèi ®êng èng thö ®îc bÞt
kÝn. §èi víi ®êng èng thÐp c¸c ®Çu cuèi ®îc hµn kÝn. §èi víi ®êng èng
gang vµ ®êng èng ami¨ng sö dông èng bÞt thÐp cã ®Çu hµn kÝn. B¶n
bÞt kÝn cÇn cã ®é bÒn ®ñ sao cho gi÷ ®îc ¸p lùc níc khi thö nghiÖm ®-
êng èng. Gi¸ trÞ ¸p lùc níc cã thÓ x¸c ®Þnh theo c«ng thøc:
πD 2
P = p
4
(2.20)
Trong ®ã D- ®êng kÝnh bªn trong cña ®êng èng thö , cm; p - ¸p lùc thö,
kG/cm2.
Theo c«ng thøc ®ã dÔ dµng tÝnh ®îc r»ng, khi thö èng ®êng kÝnh
trong lµ 1.200mm chÞu ¸p lùc 15kG/cm2, ¸p lùc lªn b¶n bÞt sÏ kho¶ng
170T, nghÜa lµ cÇn tÊm ch¾n kh¸ lín.

B¶ng 2.29. Gi¸ trÞ ¸p lùc thö nghiÖm cho ®êng èng ¸p lùc

§êng èng HÖ sè ¸p lùc Gi¸ trÞ ¸p lùc thö nghiÖm


lµm viÖc
ThÐp 1,25 Kh«ng nhá h¬n 10 kG/cm2, vît qu¸ ¸p
lùc lµm viÖc Ýt nhÊt kG/cm2
Gang - ¸p lùc lµm viÖc céng thªm 5 kG/cm2
ThÐp díi níc 2 kh«ng nhá h¬n 10 kG/cm2
BTCT hoÆc - ¸p lùc lµm viÖc céng thªm 3 kG/cm2
ami¨ng 1,5 -
Nhùa tæng hîp

§êng èng ®îc thö nghiÖm theo tõng ®o¹n dµi:


§èi vãi èng thÐp … 1km vµ lín h¬n
§èi víi èng gang, BTCT, ami¨ng … kh«ng lín h¬n 1km
§èi víi èng nhùa tæng hîp … kh«ng lín h¬n 0,5km.

H.2.55. S¬ ®å thö thuû lùc cho ®êng èng ¸p lùc

114
§Ó b¬m níc ®Çy ®o¹n èng, ë phÇn díi cña tÊm bÞt bè trÝ van ®-
êng kÝnh 25 ÷ 100mm; ®Ó x¶ kh«ng khÝ t¹i nh÷ng vÞ trÝ cao h¬n còng
nh t¹i c¸c ®Çu cuèi ®o¹n èng bè trÝ èng th«ng h¬i ®êng kÝnh 19mm cã
th«ng giã. èng th«ng khÝ còng cã thÓ dïng ®Ó l¾p r¸p ®ång hå ¸p lùc. S¬
®å thö nghiÖm ®êng èng gang ¸p lùc tr×nh bµy trªn h×nh 2.55. Sau khi
bè trÝ nót bÞt 1, bè trÝ trô vµ lÊp ®Êt theo èng 2, b¬m níc ®Çy èng
(kh«ng khÝ trong thêi gian nµy tho¸t ra qua èng 3).Níc tho¸t ra tõ èng 3
chøng tá níc ®· ®Çy èng. Sau ®ã ®ãng van th«ng giã 5 vµ më m¸y Ðp
thuû lùc 6; ®ãng kho¸ 7 trªn èng 3, më kho¸ 8 c¹nh ®ång hå ¸p lùc 9 vµ
kho¸ 10 dÉn ®Õn m¸y Ðp thuû lùc 6. §ång thêi ®ãng van 11 vµ më van 12
còng nh van 13 c¹nh ®ång hå ¸p lùc 14. Khi trong ®êng èng thö nghiÖm
®¹t ®îc ¸p lùc thö, van 10 ®ãng l¹i vµ tiÕn hµnh quan s¸t viÖc h¹ ¸p lùc
trªn ®ång hå ¸p lùc 9 vµ 14.
Khi thö nghiÖm s¬ bé, ®êng èng ®îc gi÷ díi ¸p lùc thö Ýt nhÊt 10
÷ 30 phót, sau ®ã gi¶m tíi ¸p lùc lµm viÖc vµ kiÓm tra ®êng èng.
Thö thuû lùc cuèi cïng cho ®êng èng gang, thÐp, ami¨ng vµ nhùa
tæng hîp cã thÓ b¾t ®Çu kh«ng sím h¬n 24 giê sau khi lÊp ®Êt cho èng
vµ b¬m níc ®Çy èng, cßn ®èi víi èng BTCT- kh«ng sím h¬n 72 giê.
§o¹n ®êng èng ®îc coi lµ chÞu ®îc ¸p lùc thö nghiÖm thuû tÜnh,
nÕu trong thö nghiÖm ®ã kh«ng ph¸t hiÖn sù h háng ®êng èng vµ nÕu
do rØ thùc tÕ kh«ng vît qu¸ tiªu chuÈn cho phÐp (phô thuéc vµo ®êng
kÝnh vµ vËt liÖu èng).
Thö nghiÖm khÝ nÐn cho ®êng èng ¸p lùc cã nhiÒu u ®iÓm h¬n
so víi thö thuû lùc vµo thêi gian mïa ®«ng (khi níc cã thÓ ®«ng cøng trong
èng) vµ trong c¸c vïng hiÕm níc.
Khi thö khÝ nÐn cã thÓ kiÓm tra ®é bÒn ®êng èng b»ng ¸p lùc bªn
trong vµ ®é kÝn cña nã b»ng viÖc quan s¸t bªn ngoµi vµ x¸c ®Þnh gi¸ trÞ
gi¶m ¸p lùc.
§èi víi kh«ng khÝ b¬m vµo ®êng èng thö cÇn pha thªm chÊt cã mïi
®Ó cho phÐp dÔ ®µng nhËn biÕt ®îc sù dß rØ theo mïi. Ngoµi ra dß rØ
cßn ®îc x¸c ®Þnh theo tiÕng ®éng còng nh theo sù ph¸ ho¹i líp phñ ®Êt.

115
Khi thö khÝ nÐn, chiÒu dµi ®o¹n èng thö kh«ng ®îc vît qu¸ 1km.
trªn ®êng èng trôc chÝnh ngoµi giíi h¹n khu d©n c, chiÒu dµi ®o¹n èng
thö cã thÓ t¨ng ®Õn 3km.
S¬ ®å liªn kÕt m¸y nÐn khÝ, thiÕt bÞ ®o kiÓm tra vµ c¸c gèi ®ì ®-
êng èng thö nghiÖm tr×nh bµy trªn h. 2.56. §ång hå ¸p lùc lß xo 1 dïng
®Ó ®o ¸p lùc khi kiÓm tra ®é bÒn èng vµ ®Ó quan s¸t sù thay ®æi ¸p
lùc trong ®êng èng khi gi÷ nã díi ¸p lùc thö nghiÖm vµ khi quan s¸t bªn
ngoµi (®ång hå ¸p lùc chÊt láng 2 trong thêi gian nµy ®îc ng¾t). §ång hå
¸p lùc chÊt láng mét èng ®îc dïng ®Ó ®o ¸p lùc khi kiÓm tra ®é kÝn cña
®êng èng sau khi lÊp ®Êt. Ngoµi ®ång hå ¸p lùc 2 trªn c¶ hai ®Çu ®o¹n
èng thö nghiÖm bè trÝ thªm mçi ®Çu mét ®ång hå ¸p lùc lß xo, theo chØ
sè trªn ®ång hå tiÕn hµnh kiÓm tra kh¶ n¨ng chÞu lùc cña toµn bé ®o¹n
èng.
§êng èng gang vµ ®êng èng BTCT øng suÊt tríc cã thÓ kiÓm tra
b»ng khÝ nÐn, nÕu ¸p lùc lµm viÖc trog èng kh«ng vît qu¸ 5 kG/cm2. Khi
¸p lùc lµm viÖc lín h¬n, b»ng ph¬ng ph¸p khÝ nÐn chØ cã thÓ tiÕn hµnh
thö s¬ bé, cßn ®Ó thö nghiÖm cuèi cïng cÇn sö dông ph¬ng ph¸p thuû
lùc. Khi thö nghiÖm s¬ bé ®êng èng gang vµ BTCT øng suÊt tríc (tríc khi
lÊp ®Êt hµo), ¸p lùc trong èng t¨ng lªn tíi 1,5 kG/cm 2 vµ gi÷ ®êng èng díi
¸p lùc ®ã trong vßng 30 phót, sau ®ã gi¶m ¸p lùc xuèng 1 kG/cm 2 vµ
kiÓm tra ®êng èng. Khi thö nghiÖm cuèi cïng (sau khi lÊp ®Êt) tiÕn hµnh
kiÓm tra ®é bÒn ®êng èng b»ng ¸p lùc 6 kG/cm2 trong vßng 30 phót vµ
kiÓm tra ®é kÝn cña nã víi ¸p lùc 0,3 kG/cm2.
Khi ¸p lùc lµm viÖc tíi 5 kG/cm2, ®êng èng thÐp ®îc thö nghiÖm víi
¸p lùc tíi 6 kG/cm2, cong khi ¸p lùc lµm viÖc lín h¬n 5 kG/cm2 – b»ng ¸p lùc
lín h¬n ¸p lùc lµm viÖc 1,15 lÇn. Khi thö nghiÖm s¬ bé, ®êng èng ®îc gi÷
díi ¸p lùc thö 30 phót, sau ®ã ¸p lùc ®îc gi¶m xuèng tíi 3 kG/cm2 vµ quan
s¸t ®êng èng. Khi thö nghiÖm cuèi cïng , ¸p lùc ®îc t¨ng tíi gi¸ trÞ ¸p lùc
thö nghiÖm vµ quan s¸t sù gi¶m xuèng cña nã, kh«ng ®îc nhá h¬n gi¸ trÞ
cho phÐp.
Trong thêi gian tiÕn hµnh thö khÝ nÐn cÇn ph¶i bè trÝ vïng b¶o vÖ,
trong giíi h¹n ®ã cÊm con ngêi cã mÆt c¶ trong thêi gian b¬m khÝ nÐn
còng nh trong thêi gian gi÷ ®êng èng díi ¸p lùc thö. KÝch thíc vïng b¶o vÖ
phô thuéc vµo ®êng kÝnh ®êng èng thö vµ gi¸ trÞ ¸p lùc thö; vïng ®ã ®îc

116
më réng vÒ 2 phÝa trôc èng kho¶ng 7 ÷ 25m. M¸y nÐn khÝ vµ ®ång hå ¸p
lùc cÇn ®îc ®Æt xa ®êng èng thö Ýt nhÊt 10m vµ n»m trong vïng b¶o vÖ.
Thö nghiÖm khÝ nÐn cho ®êng èng dÉn khÝ ®èt. Tríc khi
tiÕn hµnh thö nghiÖm, ®êng èng dÉn khÝ ®èt ph©n phèi cña ®« thÞ vµ
bªn trong c¸c khu d©n c ®îc thæi s¹ch phoi hµn, ®Êt vµ níc r¬i v·i vµo
èng trong thêi gian hµn.
Thö nghiÖm ®êng èng vÒ ®é bÒn vµ ®é kÝn ®îc tiÕn hµnh b»ng
kh«ng khÝ sau khi bè trÝ thiÕt bÞ thu níc ngng tô vµ van vµ ng¾t ®êng
èng tíi tÊt c¶ c¸c hé tiªu thô. Tríc khi thö nghiÖm vÒ ®é bÒn, ®êng èng
dÉn khÝ ®èt thÊp ¸p vµ ¸p lùc trung b×nh ®îc ®¾p ®Êt dµy 20 ÷ 25cm;
c¸c mèi nèi hµn vµ thiÕt bÞ thu håi níc ngng cha bäc líp c¸ch ly vµ cha lÊp
®Êt ®Ó cã thÓ ph¸t hiÖn vÞ trÝ rß rØ nhê dung dÞch níc xµ phßng.
C¸c mèi nèi ®êng èng dÉn khÝ ®èt cao ¸p, tríc khi thö nghiÖm vÒ
®é bÒn ®îc bäc c¸ch ly vµ ®îc lÊp ®Êt (ngo¹i trõ mèi nèi trÇn liªn kÕt hµn
sau khi h¹ tõng côm hoÆc nh¸nh vµo ®êng hµo).
¸p lùc thö khi thö nghiÖm vÒ ®é bÒn ®êng èng dÉn khÝ ®èt
(kg/cm2):
¸p lùc thÊp… 3
¸p lùc trung b×nh … 4,5
Cao ¸p khi ¸p lùc lµm viÖc, kG/cm2:
3-6 … 7,5
6-12 … 15
§Ó ®Èy níc tõ thiÕt bÞ ngng tô níc, dïng m¸y nÐn khÝ b¬m kh«ng
khÝ vµo ®êng èng dÉn khÝ ®èt qua ®êng èng. ¸p lùc ®îc ®o hoÆc b»ng
cét thuû ng©n (khi ¸p lùc s¬ bé b»ng 1 kG/cm2), hoÆc b»ng ®ång hå ¸p
lùc lß xo (khi ¸p lùc trªn 1 kG/cm2).
NÕu trong vßng 1 giê díi ¸p lùc thö nghiÖm chØ sè ®ång hå ¸p lùc
kh«ng bÞ gi¶m, ®êng èng ®îc coi nh ®¶m b¶o ®é bÒn. Sau khi gi¶m ¸p
lùc thö nghiÖm xuèng ¸p lùc lµm viÖc kiÓm tra b»ng m¾t thêng tr¹ng th¸i
bªn ngoµi èng vµ nhê dung dÞch níc xµ phßng kiÓm tra c¸c mèi hµn cña
®êng èng dÉn khÝ ®èt, c¸c liªn kÕt hµn, ren vµ bÝch cña thiÕt bÞ thu håi
níc ngng, c¸c van kho¸ vµ c¸c thiÕt bÞ kh¸c còng nh c¸c phô tïng ®êng
èng.

117
Tríc khi sö ch÷a, kh¾c phôc h háng ph¸t hiÖn ®îc khi thö nghiÖm
vÒ ®é bÒn, ¸p lùc trong èng cÇn gi¶m tíi ¸p lùc khÝ quyÓn.
Sau khi thö nghiÖm vÒ ®é bÒn, tiÕn hµnh thö nghiÖm vÒ ®é kÝn.

¸p lùc thö khi thö nghiÖm vÒ ®é kÝn ®êng èng dÉn khÝ ®èt
(kg/cm2):
¸p lùc thÊp … 1
¸p lùc trung b×nh … 3
Cao ¸p khi ¸p lùc lµm viÖc, kG/cm2:
3-6 … 6
6-12 … 12
Tríc khi thö nghiÖm, ®êng èng dÉn khÝ ®èt ®îc ®Ó mét thêi gian:

§êng kÝnh èng dÉn khÝ ®èt, mm … tíi 300 300 ÷ 500 lín h¬n
500
Thêi gian, giê 6 12
24

§é dµi thö nghiÖm vÒ ®é bÒn cÇn lÊy Ýt nhÊt 24 giê. Sau thêi gian
®ã, viÖc h¹ ¸p lùc trong ®êng èng dÉn khÝ ®èt thö nghiÖm kh«ng ®îc lín
h¬n gi¸ trÞ cho phÐp x¸c ®Þnh theo c«ng thøc:
300 T
∆p =
D
(2.21)
trong ®ã ∆ p - gi¸ trÞ ¸p lùc tÝnh to¸n h¹ xuèng, theo mm cét ¸p thuû
ng©n
T - ®é dµi thö nghiÖm, giê.
D - ®êng kÝnh bªn trong èng dÉn khÝ ®èt, theo mm.
VÝ dô, ®èi víi ®êng èng dÉn khÝ ®èt ®êng kÝnh 300mm, ¸p lùc gi¶m cho
phÐp sau 24 giê lµ:

30024
∆p= = 24 mm cét ¸p thuû ng©n.
300
H.2.57. S¬ ®å thö nghiÖm ®êng èng kh«ng ¸p.

118
1- tuyÕn èng thö nghiÖm; 2- èng ®êng ®Ó ®æ níc; 3- èng ®Ó tho¸t
khÝ; 4- trô ®ì; 5- nót bÞt
NÕu gi¸ trÞ gi¶m ¸p lùc ®o thùc tÕ sau 24 giê lín h¬n 24 mm cét
¸p thuû ng©n, cÇn ph¶i t×m vÞ trÝ dß rØ khÝ, ®µo ®Êt vµ xö lý.
§êng èng dÉn níc kh«ng ¸p ®îc thö nghiÖm vÒ ®é kÝn 2 lÇn: tríc khi
lÊp ®Êt - thö s¬ bé; sau khi lÊp ®Êt - thö cuèi cïng. Thö nghiÖm ®êng
èng kh«ng ¸p cã thÓ ®îc tiÕn hµnh theo tõng ®o¹n (gi÷a c¸c giÕng th¨m
gÇn nhau) theo tr×nh tù hoµn thµnh cña chóng.
Phô thuéc vµo ®iÒu kiÖn ®Þa chÊt thuû v¨n l¾p ®Æt ®êng èng kh«ng
¸p, ®Ó thö nghiÖm chóng sö dông mét trong hai ph¬ng ph¸p sau:
1. X¸c ®Þnh dß rØ níc tõ ®êng èng, nÕu nã ®îc ®Æt trong ®Êt kh« hoÆc
trong ®Êt ít, cßn mùc níc ngÇm ë giÕng phÝa trªn n¨mg t¹i ®é s©u b»ng
hoÆc lín h¬n mét nöa kho¶ng c¸ch gi÷a c¸c m¸i giÕng th¨m vµ ®Ønh
èng.
2. X¸c ®Þnh dßng ch¶y cña níc vµo èng, nÕu nã ®îc ®Æt trong ®Êt ít vµ
møc níc ngÇm n»m ë ®é s©u nhá h¬n mét nöa kho¶ng c¸ch gi÷a m¸i
giÕng th¨m vµ ®Ønh èng.
Thö nghiÖm ®é kÝn cÇn ®îc tiÕn hµnh 24 giê sau khi b¬m ®Çy n-
íc cho ®êng èng. S¬ ®å thö nghiÖm ®êng èng kh«ng ¸p tr×nh bµy trªn
h.2.57. ¸p lùc thuû tÜnh trong ®êng èng khi thö dß rØ ®îc t¹o nªn b»ng
viÖc b¬m níc qua èng ®øng, bè trÝ ë ®iÓm trªn tuyÕn èng. Kh«ng khÝ tõ
tuyÕn èng ®îc ®Èy ra theo èng tho¸t khÝ. Thö nghiÖm dß rØ níc ®îc tiÕp
diÔn trong thêi gian Ýt nhÊt lµ 30 phót. Møc níc trong èng ®øng ®îc gi÷
æn ®Þnh b»ng c¸ch b¬m bæ sung lîng níc cÇn thiÕt. Khèi lîng níc ®æ vµo
èng ®øng trong thêi gian thö nghiÖm x¸c ®Þnh gi¸ trÞ dß rØ sau thêi gian
®ã. Lîng dß rØ kh«ng ®îc vît qu¸ gi¸ trÞ cho trong b¶ng 2.30.
Khi thö nghiÖm ®êng èng kh«ng ¸p vÒ ®é kÝn theo lîng níc ®æ
vµo èng ®îc ®o trong giÕng thÊp b»ng ph¬ng ph¸p thÓ tÝch hoÆc nhê
dông cô ®ong níc. §é dµi cña viÖc thö nghiÖm ®ã kh«ng ®îc Ýt h¬n 30
phót. Khèi lîng níc ®æ vµo èng kh«ng ®îc vît qu¸ gi¸ trÞ cho phÐp cho
trong b¶ng 2.30.

B¶ng 2.30.
Gi¸ trÞ dß rØ cho phÐp hoÆc lîng níc m3/ngµy ®ªm qua mèi nèi vµ
thµnh èng kh«ng ¸p chiÒu dµi 1km
119
§êng èng Gi¸ trÞ dß rØ cho phÐp hoÆc lîng níc trong ®iÒu kiÖn
®êng èng, mm
150 200 25 300 350 400 450 500 55 60
0 0 0
CeramÝc 7 12 15 18 20 21 22 23 23 23
Bª t«ng, BTCT vµ
ami¨ng 7 20 24 28 30 32 34 36 38 40

Ghi chó: 1-gi¸ trÞ dß rØ cho phÐp hoÆc hoÆc lîng níc ®æ vµo ®èi víi ®-
êng èng bª t«ng, BTCT vµ ami¨ng b»ng ®êng th«ng quy íc lín h¬n 600mm
cÇn x¸c ®Þnh theo c«ng thøc: q= 4(D +4) m3/ngµy ®ªm trªn 1km (ë ®©y
q- gi¸ trÞ dß rØ cho phÐp; D - ®êng kÝnh bªn trong tuyÕn èng, dm).
2- Khi thö nghiÖm ®êng èng b»ng ¸p lùc lín h¬n 4 mm cét níc, gi¸ trÞ dß
rØ nªu trong b¶ng t¨ng lªn 10% cho mçi m cét níc ¸p lùc.

2.2 C¸c nguyªn t¾c bµn giao vµ nghiÖm thu m¹ng ngÇm ®a vµo
khai th¸c
TÊt c¶ c¸c ®êng èng, m¹ng c¸p vµ c¸c c«ng tr×nh mg¹ng ngÇm ®·
®îc x©y dùng ®a vµo khai th¸c cè ®Þnh cÇn ®îc héi ®ång nghiÖm thu
Nhµ níc chÊp nhËn.
Khi bµn giao c«ng tr×nh hoµn thµnh ®a vµo khai th¸c, ®¬n vÞ
x©y dùng tr×nh víi héi ®ång nghiÖm thu Nhµ níc c¸c tµi liÖu sau ®©y:
tµi liÖu thiÕt kÕ - dù to¸n; c¸c b¶n vÏ hoµn c«ng; c¸c biªn b¶n nghiÖm thu
vÒ c«ng t¸c ngÇm ®îc chñ ®Çu t x¸c nhËn cã chØ râ vËt liÖu èng, ®êng
kÝnh cña chóng, lo¹i nÒn, vËt liªu liªn kÕt mèi nèi, vËt liÖu vµ chiÒu dµy
thµnh giÕng (nÕu chóng kh«ng ph¶i lµ c¸c cÊu kiÖn BTCT l¾p ghÐp); c¸c
biªn b¶n nghiÖm thu trung gian (tõng phÇn viÖc); c¸c tµi liÖu vÒ c«ng t¸c
hµn vµ c¸c biªn b¶n thö nghiÖm mèi nèi; c¸c biªn b¶n vÒ thæi röa vµ khö
trïng ®êng èng dÉn níc; c¸c biªn b¶n vÒ thö nghiÖm thuû lùc hoÆc thö
khÝ nÐn ®êng èng; tµi liÖu vÒ gi¸ thµnh thùc tÕ x©y dùng vµ mét sè tµi
liÖu b¸o c¸o kü thuËt kh¸c. TÊt c¶ sù sai kh¸c so víi ®å ¸n ®· ®îc phª
duyÖt cho phÐp trong qu¸ tr×nh thi c«ng cÇn ph¶i ®îc tho¶ thuËn kÞp
thêi víi chñ ®Çu t vµ tæ chøc thiÕt kÕ vµ c¸c biªn b¶n vÒ c¸c vÊn ®Ò ®ã
còng ph¶i tr×nh víi Héi ®ång nghiÖm thu.

120
Sau khi t×m hiÓu c¸c tµi liÖu ký thuËt vµ thi c«ng, Héi ®ång ra
thùc ®Þa xem xÐt hiÖn trêng. Trong ®ã c¸c thµnh viªn xem xÐt kü lìng
c«ng tr×nh tæng thÓ vµ kiÓm tra tõng phÇn vµ c¸c nót trong tr¹ng th¸i
ho¹t ®éng; kiÓm tra sù t¬ng øng víi b¶n vÏ hoµn c«ng (lùa chän, kiÓm tra
sù liªn kÕt c¸c giÕng th¨m vµ kho¶ng c¸ch gi÷a c¸c giÕng, kiÓm tra cao
®é èng vµ n¾p giÕng); kiÓm tra viÖc kh¾c phôc c¸c vÞ trÝ cha hoµn
thµnh vµ c¸c khuyÕt tËt, ®· ®îc Héi ®ång lu ý khi kiÓm tra s¬ bé b»ng
m¾t thêng; ph¸t hiÖn nh÷ng sai sãt cha ®îc kh¾c phôc vµ cha ph¸t hiÖn
®îc khi kiÓm tra s¬ bé; ®¸nh gi¸ chÊt lîng thi c«ng.
Khi nghiÖm thu s¬ bé kªnh vµ ®êng èng tho¸t níc, chóng ®îc kiÓm
tra kü lìng bªn trong (khi ®êng kÝnh 1m vµ lín h¬n) vµ bªn ngoµi b»ng
quan s¸t còng nh kiÓm tra c¸c cao ®é m¸ng trong giÕng th¨m, hè ga b»ng
dông cô ®o.
Khi kiÓm tra bªn ngoµi, tiÕn hµnh kiÓm tra ®é th¼ng cña c¸c ®o¹n
®êng èng gi÷a c¸c giÕng l©n cËn, ®é kÝn cña c¸c mèi nèi liªn kÕt vµ sù
kÕt nèi c¸c ®êng èng víi giÕng th¨m, hè ga.
Khi quan s¸t bªn trong, cÇn chó ý c¸c vÕt nøt trong èng (vÞ trÝ vµ
kÝch thíc cña chóng), c¸c vÕt lón, c¸c ®iÓm næi, c¸c lç rß, c¸c lç tæ ong
vµ nh÷ng mèi nèi cha ®Çy kÝn. Nh÷ng khuyÕt tËt ®ã cÇn ph¶i ®îc kh¾c
phôc ngay.
B»ng viÖc x¶ níc cã thÓ ph¸t hiÖn vÞ trÝ ø ®äng trong lßng m¸ng
tuyÕn èng, sinh ra do cao ®é kh«ng ®óng thiÕt kÕ khi l¾p ®Æt tõng èng
riªng biÖt. §é s©u cña líp níc trong c¸c vÞ trÝ ø ®äng kh«ng ®îc vît qu¸
10mm.
Trong c¸c giÕng, ngoµi cao ®é m¸ng cßn ph¶i kiÓm tra cao ®é
n¾p. §ång thêi kiÓm tra kho¶ng c¸ch gi÷a c¸c giÕng cßn ph¶i kiÓm tra c¶
liªn kÕt gi÷a chóng.
Sù sai lÖch cao ®é m¸ng trong giÕng so víi thiÕt kÕ kh«ng ®îc qu¸
± 5mm.
§é th¼ng cña ®o¹n èng kh«ng ¸p gi÷a c¸c giÕng l©n cËn ®îc kiÓm
so¸t b»ng quan s¸t theo ¸nh s¸ng cña g¬ng (h¹ nguån s¸ng vµo mét ®Çu
cßn ®Çu kia lµ g¬ng). Khi quan s¸t ®êng èng tiÕt diÖn trßn, vßng trßn
nh×n thÊy trong g¬ng cÇn cã d¹ng ®óng ®¾n. Sù sai lÖch ®èi víi ®êng

121
n»m ngang cho phÐp tíi 1/4 ®êng kÝnh tuyÕn èng nhng kh«ng lín h¬n
50mm theo mçi híng. Theo híng ®øng kh«ng cho phÐp.
Khi xem xÐt giÕng, kiÓm tra ®é ®óng ®¾n cña viÖc thi c«ng mèi
nèi gi÷a c¸c cÊu kiÖn giÕng l¾p ghÐp, sù liªn kÕt vµ khe v÷a cña giÕng
x©y g¹ch, sù bè trÝ ®inh ®Øa vµ sù chÌn kÝn m¸ng; kiÓm tra chÊt lîng
tr¸t m¸ng, trÇn vµ ®Ønh giÕng còng nh møc ®é cÈn thËnhoµn thiÖn vÞ
trÝ tiÕp gi¸p èng víi giÕng v.v.
Khi nghiÖm thu tuyÕn èng dÉn níc, kiÓm tra vÞ trÝ quy ho¹ch vµ
cao ®é tuyÕn èng vµ giÕng, sù bè trÝ c¸c van chÆn, c¸c häng níc ch÷a
ch¸y, nh÷ng phô tïng vµ thiÕt bÞ kh¸c, tr¹ng th¸i bªn trong giÕng. §Ó kiÓm
tra sù lµmviÖc cña c¸c häng níc ch÷a ch¸y, trªn chóng bè trÝ gi¸ ®ì, l¾p
èng ch÷a ch¸y vµ x¶ níc.
Khi nghiÖm thu m¹ng ®êng èng dÉn khÝ ®èt vµ cÊp nhiÖt, kiÓm
tra sù t¬ng øng cña c¸c c«ng viÖc ®· hoµn thµnh, vËt liÖu vµ c¸c thiÕt bÞ
sö dông víi ®å ¸n thiÕt kÕ ®· ®îc phª duyÖt; ®é chÝnh x¸c cña c¸c ®é
dèc, chÊt lîng c«ng t¸c vÒ x©y dùng giÕng vµ c¸c cÊu kiÖn kh¸c cña c«ng
tr×nh; sù lµm viÖc cña c¸c c¬ cÊu van kho¸; ®é bÒn vµ ®é kÝn cña tÊt c¶
hÖ thèng nãi chng; hiÖu qu¶ ho¹t ®éng cña c¸c c¬ cÊu ®Ó b¶o vÖ chèng
rØ ®iÖn ho¸.
Mét trong nh÷ng tµi liÖu c¬ b¶n do ®¬n vÞ thi c«ng tr×nh Héi
®ång nghiÖm thu lµ b¶n vÏ hoµn c«ng.
Mét bé b¶n vÏ hoµn c«ng c«ng tr×nh trong vßng 15 ngµy sau khi
kÕt thóc x©y dùng cÇn ph¶i ®îc göi vÒ bé phËn qu¶n lý m¹ng kü thuËt
ngÇm hoÆc bé phËn qu¶n lý c«ng tr×nh ngÇm cña Héi ®ång thµnh phè.
C¸c b¶n vÏ hoµn c«ng thµnh lËp trªn c¬ së ®o vÏ vµ tr¾c ®¹c, ph¶n
¸nh vÞ trÝ mÆt b»ng, chiÒu cao c«ng tr×nh vµ c¸c chi tiÕt cña nã. Trong
néi dung b¶n vÏ hoµn c«ng bao gåm mÆt b»ng vµ mÆt c¾t ®îc thùc hiÖn
theo tû lÖ nh trong ®å ¸n thiÕt kÕ.
Trªn mÆt b»ng b¶n vÏ hoµn c«ng thÓ hiÖn chØ giíi ®êng ®á,
tuyÕn vØa hÌ, sè nhµ cã chØ dÉn sè tÇng vµ c«ng n¨ng cña chóng, tuyÕn
®êng èng vµ c¸p cã chØ dÉn tªn phè tuyÕn èng ®i qua, vÞ trÝ bè trÝ
giÕng vµ hè ga. TÊt c¶ c¸c giÕng vµ hè ga ®îc kÕt nèi víi 3 ®iÓm liªn kÕt
®Þnh híng cè ®Þnh. Trong mçi nhÞp gi÷a c¸c hè ga cÇn chØ râ ®êng
kÝnh vµ vËt liÖu èng, ®é dµi nhÞp vµ ®é dèc.

122
Trªn mÆt ®øng b¶n vÏ hoµn c«ng chØ râ c¸c ®Ønh ®êng èng
hoÆc m¸ng cña chóng trong c¸c hè ga (®èi víi m¹ng tho¸t níc), c¸c cao ®é
mÆt ®Êt c¹nh hè ga; thÓ hiÖn tÊt c¶ hè ga, kho¶ng c¸ch gi÷a chóng vµ
®é dèc ®êng èng.
Trong thµnh phÇn b¶n vÏ hoµn c«ng tuyÕn èng cÊp níc bao gåm c¸c
chi tiÕt nót cã chØ dÉn sù bè trÝ c¸c èng nèi tª, cót vµ c¸c phô tïng trong
hè ga.
Trong c¸c b¶n vÏ hoµn c«ng cÇn chØ râ tÊt c¶ sù phª duyÖt vµ tho¶
thuËn cña ®å ¸n, sè v¨n b¶n phª duyÖt cho phÐp thi c«ng vµ thêi gian
nhËn ®îc còng nh vÞ trÝ bè trÝ mèc cao ®é gÇn nhÊt cña ®« thÞ ®· sö
dông trong c«ng t¸c tr¾c ®Þa thi c«ng vµ cao ®é cña nã.
Trªn c¬ së nghiªn cøu kü tÊt c¶ c¸c tµi liÖu liªn quan ®Õn c«ng
tr×nh vµ sù kiÓm tra ®èi chiÕu trªn thùc ®Þa, Héi ®ßng thµnh lËp biªn
b¶n nghiÖm thu c«ng tr×nh ®a vµo khai th¸c theo mÉu quy ®Þnh.Biªn
b¶n cña Héi ®ång nghiÖm thu ®îc chuyÓn ®Õn l·nh ®¹o tæ chøc phª
duyÖt quyÕt ®Þnh ®a c«ng tr×nh vµo khai th¸c.

3. Khai th¸c m¹ng bªn ngoµi ®êng èng cÊp níc vµ tho¸t níc
3.1 Tæ chøc dÞch vô khai th¸c.
Khai th¸c m¹ng bªn ngoµi ®êng èng cÊp vµ tho¸t níc ®îc tiÕn hµnh
t¬ng øng víi “ Nguyªn t¾c khai th¸c kü thuËt ®êng èng dÉn vµ kªnh tho¸t
níc”.
Khai th¸c m¹ng cÊp - tho¸t níc vµ c¸c c«ng tr×nh trªn chóng trong
c¸c thÞ trÊn kh«ng lín cã thÓ do bé phËn qu¶n lý m¹ng kü thuËt ngÇm
ph©n khu díi sù chØ ®¹o cña UBND khu vùc. Trong c¸c ®« thÞ lín, ®Ó
khai th¸c c¸c m¹ng ®ã, ®¬n vÞ qu¶n lý ®îc thµnh lËp díi sù chØ ®¹o cña
UBND thµnh phè vµ c¬ quan qu¶n lý chuyªn ngµnh h¹ tÇng kü thuËt.
C¸c bé phËn chÞu tr¸ch nhiÖm khai th¸c m¹ng ngÇm gäi lµ c¸c vïng
khai th¸c m¹ng ngÇm. Chóng lµ c¸c ®¬n vÞ ®éc lËp (tù h¹ch to¸n). C¸c
vïng ®îc t¹o nªn khi ®é dµi m¹ng tuyÕn èng cÊp hoÆc tho¸t níc 75 ÷
150km, cã thÓ do mét sè ®¬n vÞ hµnh chÝnh khu vùc ®« thÞ phôc vô.
Qu©n sè vïng khai th¸c bao gåm chØ huy vµ kü s trëng, c¸c kü s
chÝnh, c¸n bé kü thuËt vµ c«ng nh©n c¸c nghÒ kh¸c nhau. T¹i c¸c vïng
khai th¸c cÇn ph¶i thùc hiÖn c¸c chøc n¨ng c¬ b¶n sau ®©y:

123
1- B¶o tr× m¹ng líi c«ng tr×nh ë tr¹ng th¸i lµm viÖc tèt vµ theo dâi b¶o
qu¶n chóng.
2- Nghiªn cøu chÕ ®é lµm viÖc thuû lùc cña m¹ng vµ c«ng tr×nh víi
môc ®Ých x¸c ®Þnh chÕ ®é tèi u vµ ph¸t hiÖn khu vùc m¹ng cã
nhu cÇu ph¸t triÓn tiÕp theo.
3- Ph¸t hiÖn nh÷ng h háng cña m¹ng c«ng tr×nh vµ c¸c c¬ cÊu yªu
cÇu söa ch÷a vµ thay thÕ.
4- Gi¸m s¸t viÖc x©y dùng míi vµ nghiÖm thu ®a vµo khai th¸c m¹ng
vµ c¸c c«ng tr×nh míi trªn chóng.
5- Ng¨n ngõa vµ lo¹i trõ c¸c sù cè trªn tuyÕn trong thêi gian ng¾n nhÊt.
6- Thùc hiÖn tÝnh to¸n thèng kª kü thuËt vµ trang thiÕt bÞ cña m¹ng
c«ng tr×nh.
§Ó khai th¸c, c¸c tæ khai th¸c vµ söa ch÷a - sù cè ®îc thµnh lËp. Sè
lîng tæ ®ã phô thuéc vµo khèi lîng c«ng t¸c vµ ®é dµi m¹ng khu vùc.
ViÖc kª khai c¸c trang thiÕt bÞ kü thuËt ®îc tiÕn hµnh ®Ó tÝnh
to¸n sù tån t¹i vµ tr¹ng th¸i c«ng tr×nh m¹ng.
Tµi liÖu c¬ b¶n cña viÖc kª khai trang thiÕt bÞ kü thuËt ®èi víi
m¹ng cÊp níc lµ s¬ ®å - mÆt b»ng tuyÕn phè cã thÓ hiÖn tÊt c¶ c«ng
tr×nh vµ c¸c c¬ cÊu cña m¹ng trªn ®ã. Trªn s¬ ®å - mÆt b»ng chØ râ ®-
êng kÝnh, chiÒu dµi, vËt liÖu vµ chiÒu s©u ®Æt èng, vËt liÖu liªn kÕt c¸c
mèi nèi, vËt liÖu hè ga, n¨m l¾p ®Æt èng. Ngoµi ra, cÇn chØ dÉn vÞ trÝ
®Çu vµo c¸c ng«i nhµ vµ c¸c sè liÖu liªn kÕt tÊt c¶ c¸c giÕng víi c¸c c«ng
tr×nh cè ®Þnh b»ng 3 to¹ ®é h×nh ch÷ nhËt. Trªn mçi ®Çu vµo theo
mÊu cã s½n thµnh lËp b¶ng tÝnh trong ®ã ghi râ n¨m l¾p ®Æt èng, ®-
êng kÝnh, vËt liÖu vµ ®é s©u ch«n èng.
Tµi liÖu c¬ b¶n cña viÖc kª khai trang thiÕt bÞ kü thuËt ®èi víi
m¹ng tho¸t níc lµ: mÆt b»ng m¹ng khu vùc cã c¸c cöa tho¸t tõ c¸c hé d©n,
®êng kÝnh vµ ®é dµi Tuynel kü thuËt tuyÕn phè, s¬ ®å - mÆt b»ng cã
chØ râ ®êng kÝnh, ®é dèc vµ ®é s©u ch«n èng, vÞ trÝ bè trÝ tÊt c¶ c¸c
giÕng, hè ga, kho¶ng c¸ch gi÷a c¸c giÕng, hè ga, híng dßng ch¶y cña níc
vµ vÞ trÝ liªn kÕt c¸c kªnh to¸t níc khu vùc; c¸c b¶n vÏ hoµn c«ng vÒ m¹ng
®« thÞ vµ tiÓu khu víi c¸c tµi liÖu nghiÖm thu ®a chóng vµo khai th¸c ;
b¶ng kª thiÕt bÞ toµn bé m¹ng cã sù chØ dÉn thêi gian x©y dùng , c¸c
®Æc tÝnh kü thuËt tõng tuyÕn. Gi¸ thµnh ban ®Çu vµ thêi gian ®a vµo
khai th¸c ; catalog kü thuËt trªn tõng tuyÕn phè. TÊt c¶ sù thay ®æi hµng
124
n¨m x¶y ra trªn c«ng tr×nh m¹ng, thµnh lËp biªn b¶n vµ ®a vµo b¶ng kª
c¸c sè liÖu ®· cho.
§Ó gi÷ chÕ ®é lµm viÖc b×nh thêng mét c¸ch c¬ ®éng, c¸c c«ng
viÖc cña c«ng tr×nh m¹ng trong c¸c ®« thÞ lín, ngêi ta tæ chøc ®éi dÞch
vô ®iÒu phèi. §¬n vÞ ®iÒu phèi nµy cã thÓ chung cho tuyÕn cÊp níc vµ
tho¸t níc hoÆc t¸ch riªng- phô thuéc vµo ®é phøc t¹p vµ quy m« hÖ thèng
cÊp - tho¸t níc.
C¸c ®iÓm ®iÒu phèi cã thÓ lµ trung t©m (§PTT), phôc vô toµn bé
m¹ng cÊp níc vµ tho¸t níc hoÆc côc bé (§PCB), thµnh lËp cho tõng c«ng
tr×nh. NhiÖm vô c¬ b¶n cña tr¹m dÞch vô ®iÒu phèi lµ:
1- Qu¶n lý vµ chØ dÉn c«ng t¸c kÕt hîp cña tÊt c¶ c¸c nót vµ c«ng
tr×nh.
2- §¶m b¶o chÕ ®é lµm viÖc b×nh thêng toµn bé m¹ng cÊp vµ tho¸t n-
íc.
3- KiÓm so¸t viÖc thùc hiÖn c¸c nguyªn t¾c khai th¸c kü thuËt tu©n
thñ c¸c nguyªn t¾c kü thuËt an toµn.
4- Bè trÝ c¬ ®éng vÒ viÖc lo¹i trõ h háng vµ lç trong chÕ ®é lµmviÖc
cña m¹ng, tr¹m b¬m, c«ng tr×nh lµm s¹ch vµ kh¾c phôc sù cè.
5- T¹i c¸c ®iÓm ®iÒu phèi cÇn cã tÊt c¶ c¸c tµi liÖu kü thuËt cÇn thiÕt.
§Ó lo¹i trõ sù cè trªn m¹ng ngÇm, ngêi ta tæ chøc ®éi kh¾c phôc
sù cè, nã cã thÓ ®îc t¸ch thµnh ph©n ban, nhiÒu khi ph¶i thµnh lËp cho
tõng vïng khai th¸c. ViÖc ®Þnh vÞ to¹ ®é c«ng t¸c cña ®éi kh¾c phôc sù
cè do phßng dÞch vô ®iÒu ®é thùc hiÖn, n¬i tÝn hiÖu b¸o sù cè ®îc cËp
nhËt. §éi dÞch vô kh¾c phôc sù cè ®îc trang bÞ sè lîng cÇn thiÕt c¸c ph-
¬ng tiÖn giao th«ng, vËn chuyÓn, m¸y mãc thiÕt bÞ ( m¸y b¬m níc, m¸y
®µo ®Êt) vµ c¸c dông cô sö dông khi kh¾c phôc sù cè. C«ng viÖc cña
®éi kh¾c phôc sù cè lµ suèt ngµy ®ªm, chia thµnh 3 ca.
Mét trong nh÷ng biÖn ph¸p c¬ b¶n khi khai th¸c m¹ng cÊp níc
ngÇm ®« thÞ lµ ®Êu tranh víi sù dß rØ, tæn thÊt vµ viÖc sö dông níc
kh«ng hîp lý. Do ®ã dÞch vô cÊp níc cÇn tÝnh to¸n lîng níc chi phÝ cho
tõng hé tiªu thô (c¸c ng«i nhµ ë , c¸c nhµ m¸y c«ng nghiÖp vµ c¸c c¬
quan, trêng häc). Trªn tÊt c¶ c¸c ®Çu vµo cña hé tiªu thô bè trÝ ®ång hå
®o níc. VÒ tr¹ng th¸i ®ång hå ®o níc cã kiÓm so¸t viªn theo dâi, hµng
th¸ng cã ghi c¸c chØ sè ®ång hå vµ kiÓm tra ®é chÝnh x¸c cña nã b»ng
c¸ch chuyÓn chØ sè ®ång hå cho phßng t¬ng øng ®Ó tÝnh to¸n kinh phÝ
125
v¬i kh¸ch hµng vµ b¸o sù h háng cña chóng cho xëng söa cha kh¾c phôc.
Trªn mçi ®ång hå míi l¾p ®Æt ®Òu lËp b¶ng chuyªn dïng - catalog cña
®ång hå.
Qu¶n lý hÖ thèng cÊp tho¸t níc theo nguyªn t¾c, cã xëng söa ch÷a
- c¬ khÝ, c¸c c¬ së vËn t¶i chuyªn dông, gara, nhµ m¸y nhá vµ xÝ nghiÖp
phô trî.

3.2 C¸c c«ng t¸c b¶o tr× vµ söa ch÷a m¹ng ®êng èng cÊp níc.
Mét bµi to¸n quan träng cña viÖc khai th¸c m¹ng vµ c«ng tr×nh cÊp
níc ngÇm lµ b¶o tr× cho chóng trong tr¹ng th¸i lµm viÖc æn ®Þnh víi môc
®Ých ®¶m b¶o vËn chuyÓn níc cho c¸c hé tiªu thô kh«ng cã sù cè mét
khèi lîng níc cÇn thiÕt chÊt lîng cao vµ víi ¸p lùc cho tríc. Khi thùc hiÖn bµi
to¸n ®ã, cÇn ph¶i tiÕn hµnh c«ng t¸c b¶o tr× vµ söa ch÷a m¹ng.
Néi dung c«ng t¸c vÒ b¶o tr× m¹ng thùc hiÖn theo tr×nh tù kÕ ho¹ch bao
gåm:
1- §i vßng quanh tuyÕn ®êng èng cÊp níc vµ kiÓm tra sù tån t¹i cña
c¸c b¶ng to¹ ®é, kiÓm tra tr¹ng th¸i n¾p giÕng, hè ga vµ c¸c c«ng
tr×nh kh¸c cña m¹ng, ph¸t hiÖn sù h háng cña c¸c thanh ®ì ë hè ga
vµ trªn tuyÕn ®êng èng cÊp níc, dßng ch¶y trªn m¹ng vµ c¸c sù cè
kh¸c.
2- KiÓm tra tr¹ng th¸i kü thuËt phô tïng m¹ng vµ c¸c thiÕt bÞ m¹ng
(van, häng níc cøu ho¶, giÕng th¨m v.v.).
3- Nghiªn cøu tr¹ng th¸i kü thuËt ®Çu vµo c¸c nhµ, c¸c èng lång vµ
®o¹n vît díi ®êng s¾t, ®êng « t«; kiÓm tra tr¹ng th¸i c¸c giÕng, hè
ga trªn tuyÕn phè vµ ®iÒu chØnh sù lµm viÖc cña chóng.
4- Nghiªn cøu chÕ ®é lµm viÖc cña m¹ng bao gåm sù ph¸t hiÖn ph©n
bè ¸p lùc tù do b»ng c¸ch kiÓm tra ¸p lùc (b»ng ®ång hå ®o ¸p lùc)
t¹i c¸c ®iÓm kiÓm so¸t còng nh møc ®é chÊt t¶i cña ®êng èng cÊp
níc.
5- Xóc röa c¸c ®o¹n èng côt cña m¹ng b»ng níc víi tèc ®é chuyÓn
®éng Ýt nhÊt 1m/gi©y cho tíi khi chÊt lîng níc chuyÓn vµo èng vµ
tho¸t ra khái nã nh nhau.
Sù lµm viÖc b×nh thêng cña m¹ng cÊp níc cßn ®îc x¸c ®Þnh b»ng
sù lo¹i trõ kÞp thêi sù cè trªn chóng. C¸c sù cè trªn m¹ng ®îc coi lµ nh÷ng
h háng cña ®êng èng hoÆc m¹ng kh¸c cña c«ng tr×nh g©y nªn sù ngõng
126
trÖ tõng phÇn hoÆc toµn bé viÖc cÊp níc cho c¸c hé tiªu thô. C¸c sù cè
cßn l¹i h háng thµnh èng, sù ph×nh c¸c liªn kÕt mèi hµn èng, g·y, vì c¸c
van ngîc chiÒu vµ c¸c phô tïng kh¸c trong thêi gian söa ch÷a chóng cÇn
ph¶i ngõng cÊp níc. C¸c h háng cã tÝnh chÊt sù cè ®îc ph¸t hiÖn theo
®Æc ®iÓm lón sôt cña ®Êt, níc tho¸t lªn mÆt ®Êt còng nh khi xem xÐt
giÕng, c¸c häng ch÷a ch¸y v.v. C«ng t¸c kh¾c phôc sù cè ®îc thùc hiÖn
khÈn cÊp nhng sau khi ng¾t m¹ch vµ lµm s¹ch ®o¹n èng h háng.
C¸c c«ng t¸c vÒ söa ch÷a m¹ng ngÇm bao gåm söa ch÷a nhá
vµ söa ch÷a lín. Söa ch÷a nhá ®îc dù ®Þnh trªn c¬ së c¸c sè liÖu cho tr-
íc nhËn ®îc khi kiÓm tra ®Þnh kú m¹ng bao gåm viÖc thùc hiÖn c¸c khèi l-
îng kh«ng lín (söa ch÷a giÕng, hè ga, ®iÒu chØnh n¾p hè ga v.v.).
Nh÷ng c«ng viÖc ®ã do c¸c nh©n viªn khai th¸c thùc hiÖn tÝnh vµo chi
phÝ khai th¸c.
Söa ch÷a lín bao gåm söa ch÷a, thay thÕ vµ phôc håi tõng ®o¹n
m¹ng, giÕng, hè ga, van, häng ch÷a ch¸y v.v. Nh÷ng c«ng viÖc ®ã ®îc
thùc hiÖn b»ng lùc lîng vµ ph¬ng tiÖn cña b¶n th©n ®¬n vÞ qu¶n lý khai
th¸c (ph¬ng ph¸p tù qu¶n lý khai th¸c) còng nh b»ng lùc lîng cña c¸c tæ
chøc x©y dùng chuyªn ngµnh (ph¬ng ph¸p thuª thÇu phô).
Sau khi hoµn thµnh c«ng t¸c x©y dùng liªn quan ®Õn viÖc ng¾t
m¹ng, cÇn tiÕn hµnh thæi röa vµ khö trïng tuyÕn èng l¾p ®Æt hoÆc
tuyÕn èng söa ch÷a. Khö trïng ®êng èng ®Æt ®îc b»ng c¸ch ®a dung
dÞch v«i clo hoÆc clo vµo ®êng èng víi sè lîng Ýt nhÊt 25g clo ho¹t tÝnh
trªn 1m3 níc. Dung dÞch clo n»m trong èng mét ngµy ®ªm, sau ®ã ®êng
èng l¹i ®îc thæi röa ®Õn khi hÕt mïi clo.

3.3 Khai th¸c m¹ng tho¸t níc ngÇm vµ c¸c c«ng tr×nh trªn chóng.
NhiÖm vô c¬ b¶n khai th¸c m¹ng tho¸t níc lµ ®¶m b¶o tiÕp nhËn
liªn tôc vµ th¶i nguån níc bÈn. Thùc hiÖn nhiÖm vô nµy yªu cÇu c«ng
nh©n dÞch vô khai th¸c thùc hiÖn thêng xuyªn c¸c biÖn ph¸p quan träng
sau ®©y:
1- Theo dâi sù lµm viÖc vµ tr¹ng th¸i m¹ng.
2- Lµm s¹ch ®êng èng vµ giÕng, hè ga.
3- Söa ch÷a nhá (thêng kú) vµ söa ch÷a lín.
4- Kh¾c phôc sù cè vµ lo¹i bá r¸c bÈn bÊt thêng.

127
Ngoµi viÖc tiÕn hµnh c¸c biÖn ph¸p nªu trªn, c«ng nh©n dÞch vô
khai th¸c cßn thùc hiÖn viÖc kiÓm tra thêng xuyªn thµnh phÇn vµ sè lîng
nguån níc còng nh tu©n thñ c¸c nguyªn t¾c sö dông kªnh tho¸t níc trªn
tÊt c¶ c¸c c«ng tr×nh kÕt nèi víi hÖ thèng tho¸t níc ®« thÞ; xem xÐt vµ
phª duyÖt ®å ¸n vÒ viÖc kÕt nèi c¸c c«ng tr×nh kh¸c nhau víi m¹ng kªnh
tho¸t níc vµ tiÕn hµnh kiÓm tra qu¸ tr×nh x©y dùng chóng; quyÕt ®Þnh
kÞp thêi c¸c biÖn ph¸p vÒ ng¨n ngõa kªnh tho¸t níc tr¸nh ngËp lôt vµ ®¶m
b¶o sù ho¹t ®éng cña nã trong mïa níc d©ng; nghiªn cøu m¹ng, lËp kÕ
ho¹ch c¶i t¹o vµ ph¸t triÓn nã; kiÓm so¸t qu¸ tr×nh x©y dùng c¸c m¹ng
tho¸t níc míi vµ chÊp nhËn ®a vµo khai th¸c.
Quan s¸t sù ho¹t ®éng vµ tr¹ng th¸i m¹ng lµ sù xem xÐt bªn
ngoµi vµ ®é s©u (kü thuËt) cña èng, giÕng, hè ga, èng lång, c¸c ®Çu
tho¸t sù cè, c¸c hè ga liªn kÕt v.v.
Xem xÐt bªn ngoµi tiÕn hµnh kh«ng Ýt h¬n 1 lÇn trong th¸ng do nhãm
kiÓm tra gåm 2 ngêi thùc hiÖn. Nhãm ®ã ®i vßng quanh cung ®o¹n cÇn
kiÓm tra cña m¹ng vµ ph¸t hiÖn c¸c vÞ trÝ lón, c¸c ®o¹n bÞ ®µo bíi, sù
t¾c nghÏn cña c¸c giÕng th¨m v.v.
Xem xÐt ®é s©u (kü thuËt) cña m¹ng ®îc tiÕn hµnh 2 lÇn trong
n¨m, th«ng thêng vµo mïa xu©n vµ mïa thu do nhãm gåm 3 ngêi thùc
hiÖn. Trong ®ã xem xÐt cÈn thËn c¸c giÕng th¨m ph¸t hiÖn tÊt c¶ c¸c h
háng trong chóng còng nh kiÓm tra tr¹ng th¸i kü thuËt vµ ®iÒu kiÖn thuû
lùc cña c¸c Tuynel kü thuËt vµ kªnh lín b»ng c¸ch më th«ng theo chóng
(sau khi lµm s¹ch chóng). Trªn c¬ së sè liÖu quan s¸t kü thuËt thµnh lËp
b¶ng kª c¸c vÞ trÝ h háng sö dông lµm tµi liÖu híng dÉn cho viÖc lµm s¹ch
®êng èng vµ giÕng, ®Ó tiÕn hµnh söa ch÷a nhá vµ söa ch÷a lín.
VÖ sinh èng vµ giÕng do níc ma vµ r¸c bÈn víi môc ®Ých ®¶m b¶o
sù lµm viÖc b×nh thêng cña m¹ng vµ ng¨n ngõa sù t¾c nghÏn èng- d¹ng
c«ng t¸c chÝnh cña viÖc khai th¸c m¹ng khu vùc.
TÝnh chu kú cña viÖc vÖ sinh ®êng èng phô thuéc vµo ®êng kÝnh
vµ tr¹ng th¸i kü thuËt cña m¹ng vµ ®îc x¸c ®Þnh xuÊt ph¸t tõ kinh nghiÖm
khai th¸c. Th«ng thêng c¸c èng ®êng kÝnh tíi 600mm ®îc vÖ sinh 1 lÇn
trong n¨m, cßn èng ®êng kÝnh lín h¬n 600mm- tha h¬n.
Ph¬ng ph¸p vÖ sinh èng ®îc lùa chän dùa vµo ®êng kÝnh vµ ®é
nhiÔm bÈn cña chóng, sè lîng vµ tÇn suÊt ma, tèc ®é vµ lîng nguån níc

128
th¶i vµ c¸c ®iÒu kiÖn cô thÓ khu vùc. C¸c ph¬ng ph¸p chÝnh vÖ sinh ®-
êng èng sau ®©y thêng ®îc sö dông:
1- Ph¬ng ph¸p thuû lùc- thæi röa b»ng níc.
2- Thuû c¬ giíi - lµm s¹ch b»ng thiÕt bÞ- tµu cuèc tù chuyÓn ®éng.
3- C¬ häc - lµm s¹ch b»ng tµu cuèc kÐo theo ®êng èng nhê têi.
Ph¬ng ph¸p thuû lùc vÖ sinh ®êng èng ®îc sö dông chñ yÕu trªn
c¸c ®êng èng ®êng kÝnh nhá (150 ÷ 250mm) khi nÒn ®Êt kh«ng chÆt
vµ cã ®é lón nhÑ. ViÖc thæi röa ®êng èng b»ng níc dùa trªn c¬ së kh¶
n¨ng xãi vµ vËn chuyÓn cña dßng níc. ViÖc thæi röa cã thÓ ®îc thùc hiÖn
b»ng 2 ph¬ng ph¸p: a) b¬m ®Çy níc tõ ®êng ãng dÉn cho giÕng; b) b¬m
®Çy níc cho giÕng tõ c¸c nguån níc. Trong c¶ 2 trêng hîp ®Ó tÝch tô níc
trong giÕng, ®Çu díi cña èng bÞt b»ng nót hoÆc tÊm ch¾n. Sau khi tÝch
níc trong giÕng vµ m¹ng ®ñ sè lîng níc, ®Çu díi cña èng nhanh chãng më
ra vµ níc ch¶y vµo ®êng èng víi tèc ®é lín h¬n lµm xãi lë ®Êt r¸c ®äng
trong èng vµ vËn chuyÓn chóng ®Õn mét kho¶ng c¸c nµo ®ã. Kinh
nghiÖm khai th¸c cho thÊy sù tÝch tô trong giÕng ®êng kÝnh 1m líp níc
1,5 ÷ 1,6m cho phÐp thæi röa ®êng èng®êng kÝnh 150 ÷ 200mm trªn
kho¶ng c¸ch tíi 200m.
C¸c cung ®o¹n kh«ng lín (tíi 30 ÷ 35m) cña ®êng èng riªng biÖt
®êng kÝnh tíi 400mm cã thÓ ®îc thæi röa b»ng dßng níc tõ nh¸nh s«ng
hoÆc tõ ®êng èng mÒm ¸p lùc kÕt nèi víi mét trong sè vßi röa cña tr¹m
röa xe cã thÓ t¹o nªn ¸p lùc níc tíi 10at.
Ph¬ng ph¸p vÖ sinh b»ng thuû lùc cã ®é n¨ng nhäc Ýt nhÊt - khi sö
dông nã kh«ng vít l¾ng cÆn lªn mÆt ®¸t vµ vËn chuyÓn sau ®ã. C«ng
t¸c vÒ thæi röa ®êng èng cÇn tiÕn hµnh sao cho lo¹i trõ ®îc viÖc óng
ngËp tÇng hÇm vµ cÇu c¹n.
Ph¬ng ph¸p thuû c¬ giíi vÖ sinh ®êng èng ®îc tiÕn hµnh b»ng
c¸ch th¶ vµo ®êng èng thiÕt bÞ - tµu cuèc ®Æc biÖt, nhê ¸p lùc vµ sù co
hÑp tiÕt diÖn ®êng èng do chóng t¹o nªn lµm t¨ng tèc ®é dßng ch¶y cña
níc trªn kho¶ng c¸ch nµo ®ã phÝa tríc chóng. Díi t¸c ®éng cña ¸p lùc thuû
tÜnh thiÕt bÞ - tµu cuèc ®ã chuyÓn ®éng nhanh theo ®êng èng cuèn
theo cÆn l¾ng ®äng do níc xãi t¬i. §Ó h·m tèc ®é chuyÓn ®éng cña
thiÕt bÞ - tµu cuèc phÝa sau nã g¾n sîi d©y ®êng kÝnh 3 ÷ 5mm nh¶
b»ng têi lo¹i nhÑ.

129
§Ó vÖ sinh ®êng èng b»ng thuû lùc c¬ giíi thêng hay sö dông
thiÕt bÞ tµu cuèc d¹ng bãng cao su vµ d¹ng khóc gç h×nh trô.
Bãng cao su cã thÓ vÖ sinh cho m¹ng tù ch¶y ®êng kÝnh tíi
700mm (h.2.58). §êng kÝnh qu¶ bãng cÇn ph¶i nhá h¬n ®êng kÝnh èng
kho¶ng 50 ÷ 100mm. b¬m níc ®êng èng khi vÖ sinh b»ng bãng cao su
cÇn Ýt nhÊt mét nöa ®êng kÝnh. NÕu do nguyªn nh©n nµo ®ã viÖc vÖ
sinh kh«ng thùc hiÖn ®îc cÇn bæ sung níc cho ®êng èng qua häng cøu
ho¶ hoÆc qua vÞ trÝ kh¸c.
Khi thæi röa ®o¹n èng chiÒu dµi lín h¬n 100-150m, trong èng cÆn bÈn cã
thÓ l¾ng ®äng dÇn ®Õn møc xuÊt hiÖn nguy c¬ t¾c èng. Trong nh÷ng
trêng hîp ®ã cÆn l¾ng ë phÇn díi giÕng, hè ga ®îc vÐt s¹ch. Trong thêi
gian vÐt cÆn bãng ®îc dõng chuyÓn ®éng.
Tæ vÖ sinh ®êng èng b»ng bãng cao su gåm 3 ngêi: 1 c«ng nh©n
®iÒu khiÓn chuyÓn ®éng cña bãng , 2 ngêi vÐt cÆn. Tæ ®ã do thî c¶
®iÒu khiÓn.
H×nh trô gç cã thÓ vÖ sinh ®êng èng ®êng kÝnh tõ 200 ÷
1500mm thËm chÝ lín h¬n. §êng kÝnh trô gç lùa chän kho¶ng 100 ÷
250mm nhá h¬n ®êng kÝnh tuyÕn èng gãp khi ®êng kÝnh tuyÕn èng gãp
tíi 1500mm vµ kho¶ng 250 ÷ 500mm nhá h¬n nÕu ®êng kÝnh tuyÕn èng
gãp lín h¬n. ChiÒu dµi h×nh trô phô thuéc vµo ®êng kÝnh cña nã: ChiÒu
dµi cÇn thiÕt sao cho lo¹i trõ ®îc kh¶ n¨ng xoay ngîc h×nh trô trong
Tuynel kü thuËt vµ kh¶ n¨ng bÞ nªm chÆt. Th«ng thêng chiÒu dµi trô b»ng
0,7 ÷ 1 lÇn ®êng kÝnh cña nã. C¸c trô cÇn cã kh¶ n¨ng næi ®îc.

H.2.58. S¬ ®å vÖ sinh ®êng èng b»ng bãng cao su

VÖ sinh ®êng èng b»ng trô gç t¬ng tù vÖ sinh b»ng bãng cao su;
thµnh phÇn tæ vÖ sinh còng nh vËy.
u ®iÓm cña ph¬ng ph¸p thuû c¬ giíi vÖ sinh ®êng èng lµ cã n¨ng
suÊt cao, nhanh chãng, nhÑ nhµng vµ ®¬n gi¶n, chÊt lîng vÖ sinh cao.
Theo sè liÖu khai th¸c, khi vÖ sinh b»ng ph¬ng ph¸p ®ã cho m¹ng kªnh
tho¸t níc sinh ho¹t ®¹t ®îc n¨ng suÊt sau ®©y:
§êng kÝnh èng, theo mm … 200 ÷ 250 300 ÷ 400 500 ÷
700 800 ÷ 1000

130
ChiÒu dµi ®o¹n vÖ sinh trong 1 ca, theo m… 350 200
150 120
Ph¬ng ph¸p thuû c¬ giíi vÖ sinh ®êng èng ®îc sö dông réng r·i.
§iÒu kiÖn c¬ b¶n sö dông thµnh c«ng ph¬ng ph¸p ®ã lµ tÝnh kÞp thêi vµ
kh«ng ®Ó l¹i cÆn l¾ng trong èng líp lín h¬n 1/5 ÷ 1/4 ®êng kÝnh èng.
Ph¬ng ph¸p c¬ häc vÖ sinh ®êng èng ®îc sö dông trong c¸c trêng
hîp khi sö dông c¸c ph¬ng ph¸p vÖ sinh kh¸c g¾p khã kh¨n ®Æc biÖt:khi
®êng èng rÊt bÈn, khi ®êng èng cã lçi víi ®é dèc b»ng kh«ng hoÆc dèc
ngîc, trªn c¸c ®o¹n cña m¹ng lµm viÖc víi mùc níc d©ng cè ®Þnh, khi vÖ
sinh Tuynel kü thuËt tæng thÓ cã lîng níc tho¸t kh«ng lín v.v. M¹ng kªnh
tho¸t níc ma chØ ®îc vÖ sinh b»ng ph¬ng ph¸p c¬ häc.
Khi vÖ sinh èng b»ng ph¬ng ph¸p c¬ häc ®Ó vun ®èng l¾ng cÆn
vÒ c¸c giÕng th¨m sö dông c¸c dông cô kh¸c nhau: cµo, tÊm trßn , ®inh
mãc, châ, gËy v.v. Sau ®ã l¾ng cÆn ®îc xóc lªn mÆt ®Êt. VÖ sinh c¬ giíi
®êng èng gÆp nhiÒu khã kh¨n vµ nhiÒu khi ph¶i thùc hiÖn trong c¸c
®iÒu kiÖn ®éc h¹i, mÊt vÖ sinh.
Trong c¸c ®¬n vÞ qu¶n lý khai th¸c ë Lªningrrat (Nga) sö dông
réng r·i tµu cuèc (con thoi) cã c¸nh më.
S¬ ®å lµm viÖc cña con thoi tr×nh bµy trªn h.2.59. Khi kÐo c¸p
b»ng têi 1 èng con thoi më c¸nh vµ nã chuyÓn ®éng trong èng trªn
kho¶ng c¸ch ®ñ ®Ó chÊt ®Çy l¾ng cÆn trong thÓ tÝch cña nã. Sau ®ã
d©y têi 1 nh¶ ra, cßn têi 2 quÊn c¸p vµo tang trèng. Khi kÐo c¸p b»ng têi
2 c¸nh con thoi ®ãng l¹i vµ cÆn l¾ng ë l¹i trong con thoi. VÉn nhê têi 2 ®ã
con thoi ®îc ®a ra giÕng th¨m vµ ®îc nhÊc lªn mÆt ®Êt theo híng ®øng
vµ ®îc chuyÓn ®i b»ng c«ng ten n¬. Sau ®ã c¸c thao t¸c ®îc lÆp l¹i.
B»ng ph¬ng ph¸p ®ã cã thÓ lµm s¹ch ®o¹n èng chiÒu dµi tíi 150m kh«ng
cÇn thay ®æi vÞ trÝ têi.
§Ó thay thÕ têi thñ c«ng, nhiÒu khi cßn sö dông têi m« t¬ ch¹y
xÝch vµ m« t¬ tù hµnh trong ph¬ng ph¸p c¬ häc vÖ sinh ®êng èng tho¸t
níc.
ViÖc øng dông réng r·i con thoi cã c¸nh më vµ têi m« t¬ trong thùc
tÕ cho phÐp gi¶m nÆng nhäc rÊt nhiÒu vµ t¨ng cêng ®iÒu kiÖn vÖ sinh
trong c«ng t¸c thæi röa ®êng èng tho¸t níc.

131
C¸c èng luån vÖ sinh theo chu kú (phô thuéc vµo chÕ ®é lµm viÖc
cña chóng) b»ng níc hoÆc th¶ bi ®¸ ®ãng b¨ng. C¸c èng luån cã ®é ®µi
75 ÷ 100m khi ®Þa h×nh thuËn lîi cã thÓ lµm s¹ch b»ng bãng cao su víi
d©y c¸p tríc vµ sau tõ 2 têi bè trÝ ë khoang trªn vµ khoang díi.
Bi ®¸ ®ãng b¨ng ®Ó lµm s¹ch èng luån ®îc s¶n xuÊt theo c¸c d¹ng
t¬ng øng. §Ó vÖ sinh tõng èng luån, thêng s¶n xuÊt 3 bi ®¸ ®ãng b¨ng:
mét bi cã kÝch thíc 0,6 ®êng kÝnh èng luån, 2 bi cã kÝch thíc 0,9 ®êng
kÝnh cña nã. §Çu tiªn bi nhá ®îc ®a vµ trong èng luån. NÕu nã th«ng suèt
th× tiÕp theo ®a 2 bi lín vµo. Bi ®¸ ®ãng b¨ng m¾c trong èng luån sÏ
nhanh chãng tan ra trong m«i trêng nguån níc nãng, kh«ng g©y nªn níc
d©ng sù cè trong m¹ng.
VÖ sinh giÕng l¾ng níc ma tríc ®©y chñ yÕu ®îc thùc hiÖn b»ng
thñ c«ng. §ã lµ c«ng viÖc rÊt nÆng nhäc ®îc thùc hiÖn trong ®iÒu kiÖn
rÊt mÊt vÖ sinh.
Ngµy nay « t« b¬m vÐt bïn lo¹i “Il«x«x-980” ®îc s¶n xuÊt hµng lo¹t
vµ ®îc sö dông réng r·i. §ã lµ «t« t¶i m· hiÖu Zil-130Б, trªn khung cña nã
bè trÝ xi tÐc vµ thiÕt bÞ chuyªn dïng (m¸y b¬m ch©n kh«ng v.v.). ChiÒu
s©u hót lín nhÊt cña nã lµ 4m.
Kinh nghiÖm khai th¸c «t« b¬m vÐt bïn cho thÊy r»ng mÆc dï cßn
mét sè nhîc ®iÓm nhá vÒ cÊu t¹o, sö dông réng r·i chóng ®Ó vÖ sinh
giÕng níc ma lµ kh¸ tiªn tiÕn kh«ng nh÷ng vÒ ph¬ng diÖn vÖ sinh mµ c¶
vÒ ph¬ng diÖn kinh tÕ. Sö dông « t« b¬m vÐt bïn gi¶m nhÑ lao ®éng cña
c«ng nh©n vµ gi¶m gi¸ thµnh 20 ÷ 25%.
Söa ch÷a nhá (®Þnh kú) vµ söa ch÷a lín. Söa ch÷a nhá bao
gåm c¸c c«ng t¸c sau ®©y: thay thÕ n¾p háng cña giÕng, bè trÝ mãc
kÑp trong giÕng, söa ch÷a m¸ng vµ cæ giÕng, ®iÒu chØnh vÞ trÝ cao ®é
n¾p giÕng do c«ng t¸c lµm ®êng, söa ch÷a vµ b«i dÇu mì cho van trªn
c¸c ®êng èng ¸p lùc, trªn c¸c cöa tho¸t sù cè, c¸c èng luån, söa ch÷a van
chÆn v.v. Söa ch÷a nhá ®îc c¸c c«ng nh©n chuyªn nghµnh thùc hiÖn díi
sù chØ huy cña thî c¶. Söa ch÷a lín bao gåm c¸c c«ng t¸c yªu cÇu nhiÒu
vÒ thêi gian , lao ®éng vµ vËt liÖu: söa ch÷a toµn bé hoÆc tõng phÇn
giÕng hoÆc l¾p ®Æt l¹i c¸c ®o¹n riªng biÖt cña m¹ng do h háng hoÆc lón
®êng èng, thay thÕ c¸c van bÞ háng , rØ v.v. Söa ch÷a lín thêng do nhãm

132
c«ng nh©n söa ch÷a - x©y dùng hoÆc nhãm c«ng nh©n chuyªn ngµnh
thùc hiÖn díi sù chØ ®¹o cña kü s hoÆc c¸n bé kü thuËt.
Kh¾c phôc sù cè vµ lo¹i bá sù t¾c nghÏn bÊt thêng. Sù cè
trªn m¹ng ®îc coi lµ sù h háng ®ét xuÊt hoÆc t¾c nghÏn ®êng èng g©y
nªn sù t¾c nghÏn dßng ch¶y vµ ph¸ ho¹i sù lµm viÖc b×nh thêng cña kªnh
tho¸t níc trong vïng ®ã.
Trong trêng hîp xuÊt hiÖn sù cè trªn m¹ng, ®Çu tiªn cÇn ®¶m b¶o
sù ho¹t ®éng liªn tôc cña kªnh tho¸t trªn ®o¹n ®ã. §iÒu ®ã ®¹t ®îc b»ng
c¸ch x¶ (víi sù cho phÐp cña c¬ quan ®Þa ph¬ng thuéc uû ban m«i trêng
quèc gia) dßng níc qua cöa tho¸t sù cè vµo hè thu, b»ng c¸ch b¬m chuyÓn
nguån níc hoÆc x©y dùng tuyÕn tho¸t níc t¹m thêi ®é s©u kh«ng lín. Sau
khi ®¶m b¶o tho¸t nguån níc, ®o¹n ®êng èng h háng ®îc ng¾t b»ng c¸ch
l¾p ®Æt ®o¹n nèi trong giÕng trªn vµ díi, tiÕn hµnh ®µo vµ söa ch÷a
èng.
C«ng t¸c kh¾c phôc sù cè trªn m¹ng cÇn ®îc thùc hiÖn trong thêi
gian ng¾n nhÊt víi møc c¬ giíi ho¸ cao nhÊt.
Sù t¾c nghÏn ®ét xuÊt ®êng èng m¹ng tho¸t níc x¶y ra chñ yÕu do
viÖc sö dông kh«ng ®óng kªnh tho¸t níc vµ bá qua c¸c nguyªn t¾c khai
th¸c chóng. Sù t¾c nghÏn ®îc lo¹i bá nhê trôc mÒm, d©y dÉn, èng mÒm
còng nh röa b»ng níc. VÞ trÝ t¾c nghÏn x¸c ®Þnh theo giÕng th¨m (c¸c
giÕng cao h¬n vÞ trÝ t¾c nghÏn ®îc b¬m ®Çy níc, cßn thÊp h¬n- kh«
hoÆc sè lîng nguån níc kh«ng lín). Khi tíi vÞ trÝ t¾c nghÏn, nhãm söa ch÷a
gåm thî c¶ vµ 2 c«ng nh©n cÇn mang theo dông cô vµ thiÕt bÞ cÇn thiÕt
còng nh d©y an toµn ®Ó lµm viÖc trong giÕng, c¸c dÊu hiÖu ng¨n ngõa
vµ c¶nh b¸o.

3.4 C¸c nguyªn t¾c an toµn khi khai th¸c m¹ng cÊp níc vµ tho¸t n-
íc.
TÊt c¶ c¸c c«ng t¸c trªn m¹ng cÊp - tho¸t níc cÇn ®îc thùc hiÖn
tu©n thñ “ c¸c nguyªn t¾c an toµn khai th¸c c¸c c«ng tr×nh cÊp - tho¸t n-
íc”.
§èi víi c«ng nh©n ®ang lµm viÖc còng nh ®i l¹i tõ vÞ trÝ lµm viÖc
nµy sang vÞ trÝ lµm viÖc kh¸c (tíi ®iÒu kiÖn lµm viÖc míi), theo kü thuËt
an toµn cÇn ®îc tæ chøc häc tËp vµ ®îc kiÓm tra kiÕn thøc vÒ nguyªn
t¾c an toµn t¹i vÞ trÝ lµm viÖc.
133
Toµn bé nh©n viªn khai th¸c bao gåm c¶ kü s, c¸n bé kü thuËt, b¾t
buéc mçi n¨m 1 lÇn ph¶i qua líp häc vÒ c¸c ph¬ng ph¸p an toµn c«ng t¸c
cã sù kiÓm tra kiÕn thøcvÒ kü thuËt an toµn. Ch¬ng tr×nh häc tËp do kü
s trëng xÝ nghiÖp phª duyÖt.
C«ng nh©n ®· qua häc tËp cÇn tr¶ bµi thi, trong ®ã kÕt qu¶ ®îc
thÓ hiÖn trong tµi liÖu chuyªn dïng. C¸c c«ng nh©n vît qua kú thi ®¹t yªu
cÇu vÒ an toµn lao ®éng vµ kü thuËt an toµn míi ®îc lµm viÖc.
TÊt c¶ c¸c vÞ trÝ nguy hiÓm trªn m¹ng kü thuËt vµ c«ng tr×nh cÊp -
tho¸t níc cÇn ®îc b¶o vÖ vµ cã rµo ng¨n. Khi kh«ng cã ®iÒu kiÖn b¶o vÖ
vµ ng¨n c¸ch cÇn ph¶i treo c¸c ký hiÖu hoÆc biÓn c¶nh b¸o.
C«ng nh©n ngµnh cÊp tho¸t níc cÇn sö dông quÇn ¸o b¶o hé lao
®éng dÇy b¶o hé vµ c¸c dông cô phßng ngõa t¬ng øng víi c¸c yªu cÇu cña
tiªu chuÈn hiÖn hµnh.
Khi x©y dùng m¹ng vµ c«ng tr×nh cÊp … tho¸t níc cÇn thùc hiÖn c¸c
yªu cÇu c¬ b¶n sau ®©y:
1- Trong phÇn lµm viÖc cña giÕng trßn cã ®êng kÝnh Ýt nhÊt lµ 1m.
2- Mçi giÕng ®îc trang bÞ mãc chiÒu réng 18 ÷ 20cm b»ng thÐp dµy
22 ÷ 25mm; c¸c mãc nµy bè trÝ ë thµnh bªn giÕng theo híng dßng
ch¶y trong d¹ng « cê c¸ch nhau 35cm theo chiÒu cao vµ 30cm theo
chiÒu ngang (tÝnh tõ t©m mãc).
3- Trong c¸c giÕng chªnh cèt cã phÇn ®Ët cÊp hë lµm tríc lèi ra cña
èng cÇu nhá chiÒu réng 50-60cm.
4- Mçi hè ga cÊp níc vµ tho¸t níc ®îc trang bÞ bËc thang ch¾c ch¾n
cho ngêi ®i xuèng.
5- C¸c hè ga tho¸t níc ®îc trrang bÞ th«ng giã tù nhiªn lµm viÖc liªn
tôc.
Khi tiÕn hµnh c«ng t¸c trªn m¹ng cÊp níc vµ tho¸t níc c«ng nh©n
cÇn ®îc trang bÞ quÇn ¸o b¶o hé lao ®éng hé thuèc y tÕ. Nhãm c«ng
nh©n cÇn ®îc ®¶m b¶o c¸c trang thiÕt bÞ, dông cô, c¸c dÊu hiÖu ng¨n
ngõa, c¸c thanh rµo gç vµ c¸c dông cô ®Ó x¸c ®Þnh khÝ gas trong giÕng.
Khi xem xÐt bªn ngoµi (trªn bÒ mÆt) m¹ng, cÊm cho c«ng nh©n xuèng
giÕng. N¾p giÕng cÇn më b»ng mãc chèt vµ xµ beng. CÊm më n¾p giÕng
b»ng tay. VÞ trÝ c«ng t¸c vµo thêi gian tèi cÇn ®îc chiÕu s¸ng.

134
Khi khai th¸c m¹ng cÊp tho¸t níc, giÕng th¨m, hè ga cÇn tu©n thñ
nh÷ng yªu cÇu sau ®©y:
1- VÖ sinh m¹ng tho¸t níc do nhãm c«ng nh©n 3 ÷ 6 ngêi tiÕn hµnh do
tæ trëng chØ huy.
2- Khi lµm viÖc cÇn ph¶i xuèng, vµo trong m¹ng kü thuËt cho phÐp
trong thµnh phÇn nhãm cã 3 ngêi: 1 ngêi lµm viÖc trong giÕng, 1
ngêi lµm viÖc trªn mÆt ®Êt vµ 1 ngêi quan s¸t sù lµm viÖc trong
giÕng vµ gióp ®ì c«ng nh©n trong giÕng khi cÇn thiÕt.
3- Nhãm c«ng t¸c trong giÕng, hè ga vµ trong Tuynel kü thuËt ®îc
trang bÞ th¾t lng an toµn, b×nh dìng khÝ cã èng mÒm dµi h¬n
chiÒu s©u giÕng kho¶ng 2m, 2 bãng ®Ìn hÇm má ЛБК-6 hoÆc
thiÕt bÞ ph©n tÝch khÝ, ®Ìn pin ¾c quy hiÖu ®iÖn thÕ kh«ng lín
h¬n 12 V, qu¹t, dÊu hiÖu ng¨n ngõa di ®éng mÉu thèng nhÊt vµ
chèt, xµ beng ®Ó më n¾p giÕng, hè ga.
4- Trîc khi h¹ c«ng nh©n xuèng giÕng hoÆc hè ga cÇn kiÓm tra cÈn
thËn c¸c mãc vµ ®é bÒn liªn kÕt cña chóng.
5- Tríc khi h¹ c«ng nh©n xuèng giÕng hoÆc hè ga cÇn kiÓm tra cÈn
thËn kh¶ n¨ng cã khÝ gas nhê thiÕt bÞ ph©n tÝch khÝ gas hoÆc ®Ìn
hÇm má; tríc khi tho¸t hÕt khÝ gas hoµn toµn cÊm cho phÐp c«ng
nh©n h¹ xuèng giÕng hoÆc hè ga.
6- §Æc biÖt cÊm hót thuèc, bËt löa còng nh sö dông ngän löa trong
giÕng lÉn c¹nh giÕng hë.
7- NÕu khÝ trong giÕng hoÆc trong hè ga kh«ng tho¸t hoµn toµn, viÖc
h¹ c«ng nh©n vµo giÕng chØ ®îc phÐp khi mÆt n¹ chèng ®éc vµ
d©y mÒm vît lªn mÆt ®Êt; trong nh÷ng trêng hîp ®ã c«ng nh©n
®îc phÐp lµm viÖc liªn tôc trong giÕng kh«ng qu¸ 10 phót.
8- Trong tÊt c¶ c¸c trêng hîp, khi h¹ c«ng nh©n xuèng giÕng hoÆc hè
ga kh«ng cã th¾t lng an toµn dµi h¬n chiÒu s©u giÕng 2m ®Òu bÞ
cÊm.
9- Khi c«ng t¸c cã têi, nÕu kh«ng cã kh¶ n¨ng tr¸nh sang híng kh¸c so
víi t¶i ®ang n©ng, cÊm cã mÆt trong giÕng vµ hè ga, ®iÒu khiÓn
th¶ c¸p trªn tang trèng cña têi b»ng tay hoÆc ch©n; b¸nh r¨ng têi
®îc ®ãng kÝn b»ng vá hép chuyªn dïng.

135
10- CÊm c«ng nh©n lµm viÖc kh«ng cã g¨ng tay vµ quÇn ¸o b¶o hé lao
®éng khi trùc tiÕp tiÕp xóc víi nguån níc hoÆc l¾ng cÆn.
Khi söa ch÷a m¹ng vµ c«ng tr×nh cÊp - tho¸t níc trong c¸c ®iÒu
kiÖn ph¬ng tiÖn giao th«ng chuyÓn ®éng trªn phè cÇn cã rµo ng¨n vÞ trÝ
lµm viÖc phï hîp víi “ChØ dÉn vÒ rµo ch¾n vÞ trÝ c«ng t¸c trong ®iÒu
kiÖn xe cé ®i l¹i trªn phè”. Trong thêi gian tèi, trªn hµng rµo cÇn treo ®Ìn
tÝn hiÖu mµu ®á.
NÕu c«ng t¸c ®îc tiÕn hµnh gÇn ®êng tµu ®iÖn, ngoµi rµo ch¾n
cÇn cã biÓn b¸o víi c¸c dßng ch÷ c¶nh b¸o cÇn thiÕt.
H¹ èng vµ c¸c phô tïng vµo hµo hoÆc giÕng khi träng lîng chóng tíi
80kg cã thÓ tiÕn hµnh b»ng tay trªn d©y thõng ®· ®îc thö nghiÖm 2 lÇn
t¶i nh vËy vµ kh«ng cã nót, mèi nèi, ®o¹n ®øt v.v. Cho phÐp h¹ b»ng tay
vËt cã träng lîng trªn 80kg nhng chØ trong trêng hîp khi t¶i tÝnh trªn ngêi
mçi c«ng nh©n tham gia h¹ nã xuèng kh«ng qu¸ 50kg. Trong thêi gian h¹
vËt xuèng, c«ng nh©n trong hµo kh«ng ®îc ë díi vËt ®ang h¹.
Khi ph¸t hiÖn t¹i vÞ trÝ ®µo hµo ®êng èng hoÆc c¸p ®iÖn, c«ng
viÖc cÇn ®îc dõng l¹i vµ b¸o cho chØ huy.
Khi ph¸t hiÖn t¹i vÞ trÝ ®µo hµo cã khÝ gas, c«ng nh©n cÇn nhanh
chãng tho¸t khái ®êng hµo vµ b¸o cho chØ huy. C«ng viÖc tiÕp theo cÇn
tiÕn hµnh mét c¸ch cÈn thËn ®Ò phßng khÝ ®éc.
Ngoµi nh÷ng yªu cÇu nªu trªn, theo kü thuËt an toµn khi khai th¸c
m¹ng vµ c«ng tr×nh cÊp níc vµ tho¸t níc cÇn tu©n thñ c¸c nguyªn t¾c
chung vÒ kü thuËt an toµn trong c«ng t¸c ®Êt, n©ng chuyÓn vµ c«ng t¸c
hµn còng nh khi lµmviÖc víi m¸y nÐn khÝ vµ c¸c thiÕt bÞ khÝ nÐn.

4. Khai th¸c m¹ng c¸p vµ cÊp nhiÖt ngÇm ®« thÞ.


Khai th¸c m¹ng cÊp nhiÖt vµ c¸p ngÇm ®« thÞ cÇn ®îc thùc hiÖn
tu©n thñ “Nguyªn t¾c kü thuËt khai th¸c tr¹m vµ m¹ng ®iÖn” b¾t buéc
®èi víi tr¹m ®iÖn, m¹ng cÊp ®iÖn vµ nhiÖt “C¸c nguyªn t¾c x©y dùng
tr¹m thiÕt bÞ ®iÖn”, “ChØ dÉn vÒ khai th¸c ®êng c¸p ®iÖn ®éng lùc
hiÖu ®iÖn thÕ tíi 200KV” vµ c¸c chØ dÉn côc bé.
4.1 C¸c nhiÖm vô khai th¸c vµ c¬ cÊu tæ chøc.
HÖ thèng n¨ng lîng bao gåm tr¹m ®iÖn, ®êng d©y chuyÒn t¶i,
tr¹m biÕn thÕ vµ m¹ng cÊp nhiÖt liªn quan víi nhau b»ng chÕ ®é chung vµ

136
b»ng sù liªn tôc cña qu¸ tr×nh thi c«ng vµ ph©n phèi n¨ng lîng ®iÖn vµ
nhiÖt.
Bµi to¸n c¬ b¶n cña dÞch vô khai th¸c m¹ng nhiÖt vµ c¸p ®iÖn lµ:
1- Thùc hiÖn kÕ ho¹ch quèc gia vÒ s¶n xuÊt n¨ng lîng nhiÖt vµ ®iÖn.
2- §¶m b¶o sù lµm viÖc tin cËy cña thiÕt bÞ vµ sù cung cÊp ®iÖn vµ
nhiÖt liªn tôc cho c¸c hé tiªu thô.
3- Duy tr× chÊt lîng b×nh thêng n¨ng lîng cÊp ra - tÇn sè vµ hiÖu ®iÖn
thÕ, ¸p lùc vµ nhiÖt ®é, h¬i vµ níc nãng..
4- §¶m b¶o tÝnh kinh tÕ cao nhÊt cña hÖ thèng cÊp n¨ng lîng khi chi
phÝ nhiªn liÖu vµ nguån thuû ®iÖn vµ gi¸ thµnh thi c«ng, chuyÒn
t¶i, ph©n phèi nhiÖt vµ ®iÖn n¨ng nhá nhÊt.
Khai th¸c m¹ng nhiÖt trong c¸c ®« thÞ kh«ng lín ®îc thùc hiÖn
hoÆc tõ mét xëng hoÆc mét d©y chuyÒn ®éc lËp cña m¹ng nhiÖt n»m
trong xëng ®ã.
Trong c¸c ®« thÞ lín, n¬i cã ph©n nh¸nh m¹ng cÊp nhiÖt, ngêi ta
ph©n vïng m¹ng cÊp nhiÖt phô thuéc vµo chiÒu dµi vµ ®é phøc t¹p cña
m¹ng c¸p vµ ®êng chuyÒn t¶i ®iÖn trªn kh«ng vµ sè lîng tr¹m, cã thÓ ®îc
tæ chøc ë mét hoÆc mét sè vïng m¹ng c¸p. C¸c vïng m¹ng cÊp nhiÖt vµ
c¸p chÞu sù qu¶n lýcña ®¬n vÞ qu¶n lý n¨ng lîng.

4.2 Khai th¸c m¹ng c¸p.


DÞch vô khai th¸c m¹ng c¸p lµ thùc hiÖn c¸c biÖn ph¸p an toµn
còng nh söa ch÷a ®Þnh kú vµ söa ch÷a lín trong c¸c xëng ®¶m b¶o cung
cÊp liªn tôc cho c¸c hé tiªu thô n¨ng lîng ®iÖn t¬ng øng víi tÇn sè vµ hiÖu
®iÖn thÕ.
C¸c biÖn ph¸p an toµn bao gåm viÖc kiÓm tra hÖ thèng vµ thö
nghiÖm c¸p ®iÖn. TÝnh chu kú cña viÖc kiÓm tra phô thuéc vµo kÕt cÊu
vµ ®iÒu kiÖn l¾p ®Æt c¸p. M¹ng c¸p hiÖu ®iÖn thÕ tíi 35KV ®îc xem xÐt
theo chu kú sau ®©y:
1- R¶i trong nÒn ®Êt – theo chØ dÉn côc bé, nhng kh«ng Ýt h¬n mét
lÇn trong 3 th¸ng.
2- L¾p ®Æt trong Tuynel kü thuËt, Tuynel, cÇu c¹n - 1 lÇn trong 3
th¸ng.
3- L¾p ®Æt díi níc - theo chØ dÉn côc bé.

137
4- C¸c giÕng vµ c¸c ®Çu nèi trßn trªn m¹ng hiÖu ®iÖn thÕ 1000V vµ
thÊp h¬n -1 lÇn trong 1 n¨m.
5- §Çu nèi trßn trªn m¹ng hiÖu ®iÖn thÕ cao h¬n 1000V - 1 lÇn trong
s¸u th¸ng.
M¹ng c¸p nhåi mì hiÖu ®iÖn thÕ 110 - 220KV ®îc theo dâi theo chu kú nh
sau:
1- §Æt trong nÒn ®Êt - 2 lÇn trong 3 th¸ng.
2- §Æt trong Tuynel kü thuËt vµ Tuynel - 1 lÇn trong 3 th¸ng.
3- §Æt díi níc - theo chØ dÉn riªng
4- GiÕng cã hép ®Êu nèi chÆn vµ nöa chÆn - 1 lÇn trong 3 th¸ng.
H háng ph¸t hiÖn ®îc khi xem xÐt ®îc ghi l¹i trong tµi liÖu vµ ®îc
kh¾c phôc trong thêi gian ng¾n nhÊt.
TÊt c¶ c¸c c«ng tr×nh m¹ng c¸p (Tuynel, kªnh, Tuynel kü thuËt v.v.)
cÇn b¶o tr× s¹ch sÏ; c¸p vµ c¸c kÕt cÊu kim lo¹i trªn ®ã chóng ®îc l¾p
®Æt cÇn ®îc phñ líp cã thµnh phÇn chèng rØ.
Sù lu ý ®Æc biÖt trong qu¸ tr×nh khai th¸c lµ b¶o vÖ chèng rØ cho
c¸p do rØ dßng ®iÖn dß. §èi víi c¸p ®ã l¾p ®Æt trong c¸c èng phi kim
lo¹i, kªnh, Tuynel kü thuËt hoÆc chóng ®îc bäc b»ng chÊt liÖu bÒn ch¾c
(bi tum, sun ph¸t). Sù tån t¹i dßng ®iÖn dß ®îc ph¸t hiÖn b»ng c¸ch ®o t¹i
c¸c vÞ trÝ ®o - kiÓm tra.
Trong qu¸ tr×nh khai th¸c m¹ng c¸p ®iÖn ¸p tõ 2 ®Õn 35KV cÇn
®îc thö nghiÖm møc ®é an toµn b»ng dßng ®iÖn kh«ng ®æi ®iÖn ¸p
cao h¬n Ýt nhÊt 1 lÇn trong n¨m t¬ng øng víi “ Khèi lîng vµ tiªu chuÈn thö
nghiÖm thiÕt bÞ ®iÖn “. M¹ng c¸p lµm viÖc trong ®iÒu kiÖn phøc t¹p
còng nh m¹ng cã h háng cã thÓ ®îc thö nghiÖm thêng xuyªn h¬n theo s¬
®å do ®¬n vÞ khai th¸c lËp.M¹ng c¸p dÆt trong Tuynel, kªnh, Tuynel kü
thuËt vµ trong phßng Ýt bÞ rØ vµ kh«ng chÞu t¸c ®éng c¬ häc, thö
nghiÖm Ýt nhÊt 1 lÇn trong 3 n¨m. C¸p ®iÖn ¸p 110 - 220KV ®îc thö
nghiÖm 1 lÇn trong 3 n¨m.
T¹i nh÷ng vÞ trÝ giao c¾t cña c¸p víi ®êng èng dÉn h¬i, chªnh
lÖch nhiÖt ®é cña chóng kh«ng ®îc lín h¬n 100.
Söa ch÷a nhá (®Þnh kú) m¹ng c¸p ®îc tiÕn hµnh theo møc ®é cÇn
thiÕt. Söa ch÷a lín m¹ng c¸p cÇn tiÕn hµnh theo kÕ ho¹ch so¹n th¶o trªn
c¬ së sè liÖu kiÓm tra vµ thö nghiÖm ®îc kü s trëng cña xÝ nghiÖp phª
duyÖt. Khi x¸c ®Þnh khèi lîng söa ch÷a lín cÇn tÝnh ®Õn:
138
1- Nh÷ng lçi ®îc ph¸t hiÖn däc tuyÕn c¸p cã thÓ dÉn ®Õn h háng c¸p.
2- C¸c vÞ trÝ h háng ®îc ph¸t hiÖn cña m¹ng c¸p, c¸c hé ®Êu d©y, c¸c
mèi liªn kÕt vßng, nh÷ng h háng cña c«ng tr×nh hoÆc kÕt cÊu ®Æt
m¹ng c¸p.
3- Nh÷ng h háng do thî lÆn ph¸t hiÖn cña c¸c tuyÕn c¸p vît díi níc.
4- Nh÷ng h háng ®îc ph¸t hiÖn khi thö nghiÖm vµ ®o ®¹c c¸c líp c¸ch
ly cña c¸p, hép ®Êu d©y hoÆc sù h háng c¸c vá kim lo¹i cña chóng.
5- Sù cÇn thiÕt thay thÕnh÷ng ®o¹n cò, bÞ bµo mßn còng nh nh÷ng
lçi vÒ cÊu t¹o hoÆc lçi do nhµ m¸y cña tõng ®o¹n c¸p riªng biÖt, c¸c
mèi liªn kÕt vµ hép ®Êu vßng ph¸t hiÖn ®îc trong qu¸ tr×nh khai
th¸c.
C«ng t¸c söa ch÷a ®îc thùc hiÖn tu©n thñ c¸c biÖn ph¸p an toµn
ch¸y næ vµ c¸c nguyªn t¾c kü thuËt an toµn.
Khi kÕt thóc c«ng t¸c söa ch÷a thµnh lËp b¶n vÏ hoµn c«ng, trªn c¬
së ®ã ®iÒu chØnh trong c¸c tµi liÖu khai th¸c kü thuËt.
C¸c nguyªn t¾c kü thuËt an toµn. TÊt c¶ nh©n viªn dÞch vô
cÇn ®îc häc tËp c¸c biÖn ph¸p an toµn c«ng t¸c trªn m¹ng c¸p. KiÕn thøc
vÒ c¸c nguyªn t¾c kü thuËt an toµn ®îc Héi ®ång n©ng bËc kiÓm trra cã
hÖ thèng cã cÊp chøng chØ.
TÊt c¶ c¸c c«ng t¸c liªn quan ®Õn viÖc khai th¸c m¹ng c¸p ngÇm
®« thÞ ®îc tiÕn hµnh tu©n thñ “ C¸c nguyªn t¾c kü thuËt an toµn khi
khai th¸c thiÕt bÞ ®iÖn cña m¹ng ®iÖn ®« thÞ”.
TiÕn hµnh c¸c c«ng t¸c trªn m¹ng c¸p chØ ®îc phÐp sau khi ng¾t
m¹ch cho m¹ng c¸p, kiÓm tra kh«ng cã hiÖu ®iÖn thÕ trªn c¸c ®Çu cuèi
cña chóng vµ treo biÓn “kh«ng ®îc ®ãng m¹ch c¸p - ngêi ®ang lµm
viÖc”. C«ng t¸c ®îc tiÕn hµnh theo quy ®Þnh kh«ng Ýt h¬n 2 ngêi. §µo
®Êt t¹i c¸c vÞ trÝ c¸p hiÖn cã cÇn ®îc tiÕn hµnh rÊt cÈn thËn, tõ ®é s©u
0,4m chØ ®îc phÐp ®µo b»ng thñ c«ng (xÎng). Ttríc khi b¾t ®Çu c«ng t¸c
®Êt cÇn th«ng b¸o cho cho c¸c tæ chøc qu¶n lý c«ng tr×nh ngÇm.
C¸c vÞ trÝ ®Êu d©y hë ®îc gia cêng trªn b¶ng gç ch¾c ch¾n, treo
b»ng d©y hoÆc thõng vît qua hµo theo c¸c thanh gç. C¸c c¸p hë ®îc b¶o
vÖ trong hép. Ng¨n cÊm sö dông c¸c c¸p, ®êng èng v.v. l©n cËn ®Ó treo
c¸p.
Khi l¾p ®Æt c¸p thñ c«ng, mçi c«ng nh©n cã thÓ nhËn mét phÇn
c¸p träng lîng kh«ng lín h¬n 35kg ®èi víi nam giíi vµ 20kg ®èi víi n÷ giíi.
139
L¾p ®Æt l¹i, dì bá, chuyÓn dÞch c¸p còng nh di chuyÓn hép ®Êu d©y
theo nguyªn t¾c, chØ tiÕn hµnh sau khi ng¾t m¹ch vµ gi¶i phãng ®iÖn
c¸p.
Tríc khi c¾t c¸p ®Ó kiÓm tra viÖc ng¾t hiÖu ®iÖn thÕ cÇn xuyªn
thñng c¸p ®Õn líp bäc dÉn ®iÖn. Ngêi thùc hiÖn viÖc ®©m thñng cÇn
lµm viÖc trong g¨ng tay c¸ch ®iÖn vµ kÝnh ng¨n ngõa, ®øng trªn nÒn
c¸ch ®iÖn. Nh÷ng ngêi chÞu tr¸ch nhiÖm c¾t c¸p còng ph¶i tu©n thñ
nh÷ng biÖn ph¸p ®Ò phßng ®ã.
Tríc khi b¾t ®Çu c«ng t¸c trong giÕng vµ trong Tuynel, chóng ®îc
kiÓm tra vÒ sù tån t¹i khÝ ch¸y vµ khÝ ®éc trong ®ã. ViÖc xem xÐt
giÕng, Tuynel vµ lµm viÖc trong ®ã Ýt nhÊt do 2 c«ng nh©n thùc hiÖn.
Khi lµm viÖc trong giÕng, sù ®èt ch¸y èng v¶y hµn còng nh ®èt
ch¸y dÇu mì ®Ó rãt vµo hép ®Êu nèi c¸p vµ chÊt phô gia chØ cã thÓ ®îc
tiÕn hµnh tõ bªn ngoµi. Trong c¸c Tuynel vµ c¸c Tuynel kü thuËt ®îc phÐp
®èt ch¸y èng v¶y hµn, ®èt nãng dÇu mì vµ chÊt phô gia. Trong ®ã cÇn sö
dông tÊm ch¾n tõ vËt liÖu bÒn ch¸y cã kh¶ n¨ng h¹n chÕ sù lan trµn cña
ngän löa, ®Ó chiÕu s¸ng vÞ trÝ lµm viÖc trong giÕng, Tuynel vµ Tuynel kü
thuËt cÇn sö dông ®Ìn di ®éng cã hiÖu ®iÖn thÕ 12V hoÆc ®Ìn pin ch¹y
¸c quy.
5. Khai th¸c m¹ng khÝ ®èt
5.1 NhiÖm vô cña dÞch vô khai th¸c vµ cÊu tróc tæ chøc cña nã.
Khai th¸c hÖ thèng khÝ ®èt c¸c khu d©n c cÇn thùc hiÖn c¸c biÖn ph¸p
sau:
1- §¶m b¶o tr¹ng th¸i lµm viÖc tèt cho tÊt c¶ c¸c c«ng tr×nh cña hÖ
cÊp khÝ ®èt còng nh c¸c thiÕt bÞ, m¸y mãc vµ tæ hîp sö dông khÝ
gas nh nhiªn liÖu ®èt.
2- Cung cÊp khÝ ®èt liªn tôc vµ an toµn cho tÊt c¶ c¸c hé tiªu thô.
3- Duy tr× ¸p lùc gas cÇn thiÕt ®Ó sö dông nã hîp lý vµ an toµn.
Khai th¸c m¹ng khÝ ®èt vµ thiÕt bÞ gas trong c¸c vÞ trÝ ®«ng d©n
®îc thùc hiÖn díi sù chØ ®¹o cña c¬ quan qu¶n lý chuyªn ngµnh theo
cung ®o¹n cã thµnh phÇn gåm nh÷ng c«ng nh©n lµnh nghÒ vµ kü s - c¸n
bé kü thuËt cao.
S¬ ®å vÝ dô cña tæ chøc qu¶n lý hÖ thèng cÊp khÝ ®Êt tr×nh bµy díi
®©y.
Tæ chøc dÞch vô hÖ thèng gas
140
Qu¶n lý söa
ch÷a- x©y dùng

Xëng söa ch÷a C¬ së « t«


Qu¶n lý hÖ
gas
thèng gas

Trung tÊm
®iÒu hµnh

V¨n DÞch DÞch DÞch vô khai DÞch vô khai


phßn vô sù vô th¸c m¹ng th¸c m¹ng
g khÝ cè ®o cao ¸p vµ thÊp ¸p
nÐn ®¹c trung ¸p
kiÓm
tra 1 2 3 1 2 3
M¹ng vµ thiÕt bÞ gas bè trÝ trªn khu vùc xÝ nghiÖp, c¸c ®¬n vÞ tæ
chøc vµ trêng häc dÞch vô b»ng lùc lîng vµ ph¬ng tiÖn b¶n th©n c¸c ®¬n
vÞ ®ã. §Ó ®¶m b¶o tæ chøc khai th¸c ®óng d¾n vµ xÐt ®Õn sù tån t¹i
m¹ng gas vµ thiÕt bÞ cÇn cã nh÷ng tµi liÖu kü thuËt sau ®©y:
1- MÆt b»ng - s¬ ®å bè trÝ tuyÕn cÊp khÝ ®èt ngÇm cã vÞ trÝ c¸c nhµ
m¸y c«ng nghiÖp, c¸c tr¹m ph©n phèi khÝ ®èt vµ c¸c ®iÓm ®iÒu
chØnh khÝ ®èt; trªn c¸c mÆt b»ng cÇn cho c¸c ®iÓm kÕt nèi víi c¸c
c«ng tr×nh cè ®Þnh cña tÊt c¶ c¸c nót rÏ, c¸c nót phô tïng liªn kÕt
còng nh c¸c ®o¹n cÊp khÝ ®èt víi chiÒu dµi 100 ÷ 150m.
2- C¸c b¶n vÏ hoµn c«ng ®êng èng cÊp khÝ ®ètvíi c¸c thiÕt bÞ trªn ®ã
vµ nh÷ng c«ng tr×nh ngÇm l©n cËn; tr¾c däc tuyÕn èng.
3- Catalog ®êng èng cÊp khÝ ®èt theo mÉu quy ®Þnh ph¶n ¸nh
nh÷ng sè liÖu c¬ b¶n vÒ ®êng èng, phô tïng trªn chóng vµ vÒ tÊt
c¶ c¸c c«ng t¸c (sù cè vµ theo kÕ ho¹ch) thùc hiÖn trªn tuyÕn èng.
4- C¸c biªn b¶n vµ c¸c b¶n vÏ nh¸p vÒ c¸c c«ng viÖc söa ch÷a ®· thùc
hiÖn (theo mÊu quy ®Þnh); c¸c s¬ ®å hµn ®êng èng.

141
5- C¸c tµi liÖu kü thuËt do ®¬n vÞ thi c«ng tr×nh lªn khi bµn giao ®-
êng èng cÊp khÝ ®èt míi vµo khai th¸c.
B¶o tr× ®êng èng cÊp khÝ ®èt vµ c¸c c«ng tr×nh trªn chóng trong
tr¹ng th¸i ®¶m b¶o cÊp liªn tôc cho c¸c hé tiªu thô gas vµ t¹o nªn ®iÒu
kiÖn ®Ó lµm viÖc an toµn khi khai th¸c hÖ thèng cÊp khÝ ®èt yªu cÇu tæ
chøc khai th¸c (®¬n vÞ qu¶n lý, cung ®o¹n) tiÕn hµnh c¸c biÖn ph¸p c¬
b¶n sau ®©y:
1- gi¸m s¸t thêng xuyªn vÒ tr¹ng th¸i ®êng èng, b¶o tr× chóng còng
nh thùc hiÖn söa ch÷a ®Þnh kú vµ söa ch÷a lín.
2- ChØ dÉn cã hÖ thèng tÊt c¶ c¸c hé tiªu thô gas vÒ viÖc sö dông
®óng ®¾n thiÕt bÞ gas vµ c¸c nh©n viªn dÞch vô vÒ c¸c nguyªn
t¾c khai th¸c kü thuËt vµ an toµn kü thuËt.

5.2 Gi¸m s¸t ®êng èng cÊp gas vµ b¶o dìng chóng
Gi¸m s¸t ®êng èng cÊp gas vµ b¶o dìng chóng do nhãm thî ®êng èng Ýt
nhÊt 2 ngêi ®i tuÊn tra ®êng èng theo lÞch. TuyÕn èng cÊp khÝ ®èt cao
¸p vµ trung ¸p n»m trong giíi h¹n cã c«ng tr×nh x©y dùng cña ®« thi xem
xÐt 1 lÇn trong vßng 3 ngµy. TuyÕn cÊp khÝ ®èt thÊp ¸p ®îc xem xÐt Ýt
nhÊt 2 lÇn trong th¸ng.
T¹i nh÷ng vÞ trÝ tiÕn hµnh x©y dùng vµ kiÓm tra ( x©y dùng ®-
êng, nhµ vµ c¸c c«ng tr×nh næ vµ ngÇm kh¸c) trang th¸i ®êng èng ®ang
ho¹t ®éng vµ thiÕt bÞ ®îc kiÓm tra hµng ngµy.
Xem xÐt vµ kiÓm tra ®é trµn gas cña c«ng tr×nh trªn tuyÕn. §Ó
ph¸t hiÖn dß rØ gas, ®Æc trng b»ng c¸c dÊu hiÖu lµ thùc vËt trªn tuyÕn
èng bÞ th©m, xuÊt hiÖn giät níc trªn bÒ mÆt, cã tiÕng lÌo xÌo gas khi
chóng dß rØ m¹nh trªn ®êng èng cao ¸p vµ trung ¸p ®îc xem xÐt bªn
ngoµi tuyÕn. Ngoµi viÖc xem xÐt bªn ngoµi tuyÕn èng cÇn theo dâi cã hÖ
thèng sù dß rØ gas b»ng c¸ch kiÓm tra ®é trµn gas t¹i c¸c vÞ trÝ èng
kiÓm so¸t (h.2.61), bè trÝ t¹i nh÷ng vÞ trÝ quan träng cña ®o¹n tuyÕn; c¸c
giÕng th¨m vµ hè ga trªn tuyÕn vµ c¸c c«ng tr×nh ngÇm kh¸c; c¸c tÇng
hÇm nhµ n»m trong kho¶ng c¸ch 15m ë hai bªn trôc tuyÕn èng ®ang ho¹t
®éng. Trong nh÷ng trêng hîp cã gas ®îc x¸c ®Þnh b»ng thiÕt bÞ chuyªn
dïng - thiÕt bÞ ph©n tÝch gas.

142
H.2.61. S¬ ®å bè trÝ èng kiÓm tra: 1- tuyÕn èng; 2- èng kiÓm tra; 3-
thµnh hè.

C¸c giÕng cã vanbè trÝ trªn tuyÕn èng, ngoµi viÖc kiÓm tra ®Þnh
kú vÒ sù trµn gas Ýt nhÊt 2 lÇn trong n¨m ®îc xem xÐt vµ kiÓm tra cÈn
thËn, trong ®ã c¸c van vµ giÕng ®îc lµm s¹ch tr¸nh bÈn vµ c¸c vËt r¬i v¸i
kh¸c, b«i mì trôc vÝt van, tiÕn hµnh kiÓm tra, ®ãng vßng bÞt, kiÓm tra
®é ®óng ®¾n cña c¸c c¬ cÊu ®iÒu khiÓn, s¬n van vµ c¸c bé phËn ®iÒu
hoµ nhiÖt, kiÓm tra vµ gia cè c¸c vßng ®ai.
KÕt qu¶ kiÓm tra tr¹ng th¸i tuyÕn èng cÊp khÝ ®èt vµ c«ng tr×nh
trªn chóng ®îc ghi chÐp vµo phiÕu theo mÉu quy ®Þnh.
Trong thêi gian kiÓm tra tuyÕn èng cÊp khÝ ®èt tõ c¸c phÇn bªn
ngoµi vµ bªn trong cña c¸c líp ®Öm, c¸c hè ngng tô, c¸c chÊt chÌn chèng
thÊm vµ c¸c èng kiÓm tra trong c¸c giÕng chiÒu s©u nhá, dän s¹ch r¸c
bÈn, níc vµ c¸c vËt th¶i kh¸c.
Khi söa ch÷a ¸o ®êng hoÆc lµm c¸c c«ng viÖc kh¸c gÇn ®êng èng
dÉn khÝ ®èt cÇn ph¶i theo dâi sao cho c¸c giÕng vµ c¸c tÊm ®Öm trªn
tuyÕn èng kh«ng ®îc l¸t ®¸ lªn, bÞ phñ líp atphan hoÆc bÞ h háng. C¸c
chØ dÉn (biÓn b¸o) treo têng dïng ®Ó nhanh chãng t×m líp ®Öm vµ
giÕng lu«n lu«n ®îc gi÷ g×n, c¸c ch÷ sè trªn chóng ph¶i râ rµng.
KiÓm tra tr¹ng th¸i hè ngng vµ c¸c chÊt chÌn chèng thÊm ®îc
tiÕn hµnh theo biÓu ®å (phô thuéc vµo ®é Èm khÝ gas). §Ó lo¹i trõ sù ng-
ng tô tõ hè ngng vµ vµ c¸c chÊt chÌn chèng thÊm trªn tuyÕn èng khÝ ®èt
thÊp ¸p th«ng thêng sö dông b¬m tay, cßn trªn ®êng èng khÝ ®èt cao vµ
trung ¸p - b¬m ¸p lùc gas hoÆc b¬m m« t¬. KÕt qu¶ kiÓm tra tr¹ng th¸i
hè ngng vµ c¸c chÊt chÌn chèng thÊm ®îc ghi chÐp vµo phiÕu kiÓm tra.
KiÓm tra ¸p lùc gas trong ®êng èng cÊp khÝ ®èt ®îc tiÕn
hµnh cã hÖ thèng, ®Ó ®¶m b¶o sù ho¹t ®éng b×nh thêng cña c¸c thiÕt
bÞ gas, nã cÇn ®îc cÇn ®îc gi÷ ë møc ¸p lùc hîp lý t¬ng øng víi chÕ ®é
cho tríc, chÕ ®é ¸p lùc cho tríc ®îc nh©n viªn dÞch vô ®iÒu hµnh ®« thÞ
kiÓm tra vµ ®iÒu chØnh theo ®ång hå ¸p lùc ®Æt ë ®iÓm ®iÒu khiÓn
khÝ ®èt hoÆc t¹i c¸c hé tiªu thô riªng biÖt.
Ph¸t hiÖn vµ kh¾c phôc sù t¾c nghÔn ®êng èng khÝ ®èt.
Ph¸t hiÖn vµ kh¾c phôc kÞp thêi sù t¾c nghÏn (níc, dÇu mì …) lµ mét

143
trong nh÷ng nhiÖm vô c¬ b¶n cña dÞch vô b¶o tr× ®êng èng cÊp khÝ
®èt. Sù t¾c nghÏn ®îc ph¸t hiÖn b»ng c¸ch ®o sù sôt ¸p gas.
§Ó lo¹i trõ t¾c nghÏn do níc, tiÕn hµnh söa ch÷a hè ngng hoÆc
chÊt chÌn chèng thÊm vµ lo¹i trõ tÝch tô níc trong ®êng èng, ®«i khi cÇn
lo¹i trõ ®é vâng ®êng èng hoÆc t¹i vÞ trÝ thÊp nhÊt bè trÝ bæ sung hè
ngng.
Sù t¾c nghÏn do dÇu mì hoÆc c¸c chÊt hoµ tan kh¸c, cÇn lo¹i trï
b»ng viÖc rãt vµo ®êng èng gas chÊt hoµ tan lµm s¹ch ®êng èng b»ng
“mãc” hoÆc nhê d©y thÐp ®êng kÝnh 6 ÷ 8mm. Trong trêng hîp nghÏn
®êng èng khÝ ®èt b»ng chÊt kh«ng hoµ tan, chóng ®îc lÊy ra b»ng c¸ch
c¾t “cöa sæ” trong ®êng èng gas, söa ch÷a ®o¹n èng gas t¬ng øng
hoÆc thæi röa b»ng khÝ tr¬ díi ¸p lùc lín.
KiÓm tra b»ng khoan vµ kh¾c phôc dß rØ.
Sau khi nhËn ®îc th«ng tin vÒ dß rØ gas, ®Ó biÕt chÝnh x¸c vÞ trÝ
dß rØ, tiÕn hµnh kiÓm tra b»ng khoan ®êng èng dÉn gas. §Ó lµm viÖc
®ã, cø c¸ch 2m tõ hai phÝa ®êng èng (theo h×nh « cê) tiÕn hµnh khoan
lç s©u h¬n ®¸y èng 10 ÷ 20cm. NÕu biÕt vÞ trÝ mèi nèi th× c¸c lç ®îc
khoan gÇn chóng c¸ch thµnh èng 0,3 ÷ 0,5m.
Sù tån t¹i gas trong lç khoan ®îc x¸c ®Þnh b»ng thiÕt bÞ ph©n
tÝch gas. Trong nh÷ng trêng hîp ®Æc biÖt (nÕu lç khoan n»m trªn kho¶ng
lín h¬n 3 m c¸ch nhµ, giÕng, Tuynel vµ c¸c c«ng tr×nh kh¸c) cho phÐp
kiÓm tra sù tån t¹i gas b»ng ngän löa. §Ó kh¾c phôc dß rØ gas tiÕn hµnh
®µo hè, trong ®ã thùc hiÖn c«ng t¸c söa ch÷a. Hè ®îc ®µo gÇn lç khoan
cã sù trµn khÝ gas nhiÒu nhÊt.

5.3 Söa ch÷a ®Þnh kú vµ söa ch÷a lín ®êng èng dÉn khÝ ®èt
Söa ch÷a ®Þnh kú ®îc tiÕn hµnh chñ yÕu ®Ó kh¾c phôc c¸c
nguyªn nh©n g©y dß rØ gas. §é hë cña c¸c mèi nèi ®êng èng nh¸nh dÉn
khÝ ®èt b»ng gang ®îc kh¾c phôc b»ng c¸ch bÞt, g¾n èng nh¸nh, Ðp
chÆt hoÆc thay b»ng d©y h¾c Ýn vµo èng. NÕu viÖc dß rØ gas x¶y ra do
g·y, vì hoÆc nøt th©n èng gang, ®o¹n háng ph¶i thay b»ng èng míi. Sù
gi¸n ®o¹n mèi nèi ®êng èng dÉn khÝ ®èt b»ng thÐp ®îc söa ch÷a b»ng
c¸ch hµn èng lång chiÒu dµi Ýt nhÊt 400mm. §o¹n èng dÉn khÝ ®èt bÞ h
háng do rØ ®¸y hoÆc bÞ rØ do dßng ®iÖn l¹c ®îc thay thÕ cã tÝnh ®Õn

144
møc ®é h háng. Khi dß rØ gas qua c¸c phô tïng kh«ng b¾t chÆt th× ®îc
kh¾c phôc b»ng c¸ch Ðp bu l«ng liªn kÕt bÝch, Ðp chÆt vßng bÞt hoÆc
thay b»ng c¸c chi tiÕt phô tïng riªng biÖt.
NÕu viÖc kh¾c phôc dß rØ liªn quan ®Õn viÖc ®µo bíi ®êng èng
cÇn lËp b¶n vÏ ph¸c häa chØ râ ®êng kÝnh, chiÒu s©u ch«n, vËt liÖu èng
vµ liªn kÕt vÞ trÝ ®µo ®µo ®êng èng víi mèc cè ®Þnh. ë ®©y còng cÇn
chØ râ môc ®Ých tiÕn hµnh c«ng t¸c, c¸i g× ®· lµm vµ thêi gian thùc
hiÖn. Mét bé b¶n vÏ cÇn ®îc lu gi÷ t¹i phßng qu¶n lý hÖ thèng gas, cßn bé
kh¸c - t¹i v¨n phßng dÞchvô ®êng èng.
Söa ch÷a lín ®îc thùc hiÖn ®Ó kh¾c phôc nh÷ng h háng trÇm
träng ®êng èng dÉn khÝ ®èt vµ cc¸c phô kiÖn cña chóng. Khi söa ch÷a
lín, tiÕn hµnh thay ®æi ®o¹n èng h do rØ, phôc håi líp c¸ch ly bÞ háng,
söa ch÷a hoÆc thay ®æi phô kiÖn, söa ch÷a hoÆc thay ®æi giÕng ®èi
víi van vµ líp ®Öm, lo¹i trõ vµ thay thÕ hoÆc söa ch÷a c¸c ph¬ng tiÖn
b¶o vÖ ®iÖn cho ®êng èng bÞ rØ …
§êng èng dÉn khÝ ®èt b»ng gang kh«ng dïng ®îc do t×nh tr¹ng kü
thuËt, khi söa ch÷a lín ®îc thay thÕ b»ng èng thÐp. Sau khi thùc hiÖn söa
ch÷a lín ®êng èng dÉn khÝ ®èt cÇn lËp tµi liÖu kü thuËt vµ biªn b¶n theo
mÉu quy ®Þnh cho ®o¹n èng ®· söa ch÷a.

5.4 C¸c nguyªn t¾c kü thuËt an toµn khi khai th¸c m¹ng cÊp khÝ
®èt
C«ng nh©n tÊt c¶ c¸c cÊp bËc kh¸c nhau vµ kü s- c¸n bé kü thuËt
b¾t buéc ph¶i qua líp häc chØ dÉn kü thuËt an toµn khi khai th¸c hÖ
thèng khÝ ®èt. TiÕp theo, nhËn thøc c¸c nguyªn t¾c kü thuËt an toµn ®îc
kiÓm tra hµng n¨m®èi víi tÊt c¶ c«ng nh©n, cßn ®èi víi kü s- c¸n bé kü
thuËt - 1 lÇn trong 3 n¨m.
ViÖc kiÓm tra vµ söa ch÷a ®êng èng cÊp khÝ ®èt do nhãm gåm Ýt
nhÊt 3 ngêi. Nhãm nµy ®îc trang bÞ thiÕt bÞ th«ng giã di ®éng (khi cÇn
thiÕt), èng mÒm x¸ nh©n hoÆc b×nh «xy - c¸ch ly chèng khÝ ®éc, th¾t l-
ng an toµn, ®Ìn pin chèng næ, c¸c dÊu hiÖu ng¨n ngõa ®èi víi c¸c ph¬ng
tiÖn giao th«ng vµ thang thÐp.
ViÖc xuèng giÕng chØ ®îc phÐp khi cã th¾t lng an toµn, mét ®Çu
tù do cña d©y an toµn ®ã ph¶i n»m trong tay ngêi ë trªn mÆt ®Êt c¹nh

145
giÕng. Ngêi c«ng nh©n ë c¹nh giÕng liªn tôc theo dâi ngêi c«ng nh©n ë
trong giÕng ®Ó s½n sµng hç trî vµo bÊt kú thêi ®iÓm nµo.
Khi tiÕn hµnh c«ng t¸c söa ch÷a trong giÕng, Tuynel, trong c¸c
tuyÕn èng gãp cña ®êng èng dÉn gas ®ang ho¹t ®éng, ®ång thêi kh«ng
®îc qu¸ 2 ngêi ë trong ®ã. Tríc khi b¾t ®Çu c«ng t¸c, c¸c giÕng, Tuynel
kü thuËt vµ c¸c phßng cÇn ®îc kiÓm tra cÈn thËn, sau ®ã cÇn kiÓm tra sù
tån t¹i cña gas trong ®ã.
TuyÖt ®èi cÊm kiÓm tra ®é kÝn cña ®êng èng dÉn gas vµ vÞ trÝ
dß rØ gas b»ng ngän löa; viÖc kiÓm tra chØ cã thÓ ®îc tiÕn hµnh b»ng n-
íc xµ phßng. TuyÖt ®èi cÊm ®a ngän löa l¹i gÇn vµ hót thuèc l¸ t¹i vÞ trÝ
®ang thùc hiÖn c«ng t¸c trªn ®êng èng gas.
Th¸o dì ®êng èng dÉn khÝ ®èt chØ ®îc phÐp sau khi h¬i gas tõ
chóng ®îc lo¹i trõ hÕt b»ng c¸ch thæi röa vµ khi sù ph©n tÝch kh«ng khÝ
sau ®ã cho thÊy nång ®é khÝ gas trong ®ã kh«ng lín h¬n 0,5% theo thÓ
tÝch.
C«ng t¸c hµn liªn quan ®Õn viÖc kh¾c phôc h háng trªn ®êng èng
dÉn khÝ ®èt ®ang ho¹t ®éng cã thÓ ®îc tiÕn hµnh khi ¸p lùc gas trong
®ã kh«ng lín h¬n 100 vµ kh«ng nhá h¬n 40mm cét níc. Sù tån t¹i ¸p lùc
cho phÐp ®îc kiÓm tra trong suèt qu¸ tr×nh lµm viÖc theo ®ång hå ¸p
lùc.
Khi thùc hiÖn c«ng t¸c ®Êt ®Ó söa ch÷a ®êng èng khÝ ®èt cÇn
giíi h¹n vÞ trÝ lµm viÖc theo toµn bé chu vi cña nã, vµo thêi gian ban ngµy
bè trÝ dÊu hiÖu ng¨n ngõa kho¶ng 5m c¸ch hµng rµo tõ phÝa chuyÓn
®éng cña c¸c ph¬ng tiÖn giao th«ng, vµo thêi gian buæi tèi g¾n tÝn hiÖu
®Ìn ®á lªn hµng rµo ë ®é cao 1,5m, vÞ trÝ c«ng t¸c ®îc chiÕu s¸ng b»ng
®Ìn ®iÖn hoÆc ®Ìn pha. Ngoµi nh÷ng ®iÒu c¬ b¶n nªu trªn khi c«ng t¸c
liªn quan ®Õn khai th¸c ®êng èng dÉn khÝ ®èt, cÇn thùc hiÖn c¸c
nguyªn t¾c chung vÒ kü thuËt an toµn khi thùc hiÖn c«ng t¸c ®Êt, lµm líp
c¸ch ly, hµn vµ vËn chuyÓn.

6. Khai th¸c ®êng èng dÉn níc vµ ®êng c¸p khi l¾p ®Æt chung
6.1 C¸c ®Æc ®iÓm khai th¸c ®êng èng dÉn níc vµ ®êng c¸p n»m
trong Tuynel kü thuËt.
C¸c c«ng t¸c liªn quan ®Õn khai th¸c ®êng èng d·n níc c«ng n¨ng
kh¸c nhau vµ ®êng c¸p n»m trong Tuynel kü thuËt chung kh«ng kh¸c biÖt
146
so víi c¸c c«ng t¸c cÇn ®îc thùc hiÖn khi khai th¸c tõng c«ng tr×nh ngÇm
®Æt riªng biÖt.
Ngµy nay hiÖn cha cã c¸c nguyªn t¾c thèng nhÊt khai th¸c kü
thuËt Tuynel kü thuËt chung ®Ó l¾p ®Æt ®ång thêi ®êng èng dÉn níc vµ
c¸p còng nh cha gi¶i quyÕt ®îc mét sè vÊn ®Ò vÒ tæ chøc.
§Ó khai th¸c b×nh thêng Tuynel kü thuËt, nhiÖt ®é kh«ng khÝ
trong chóng kh«ng ®îc vît qu¸ 35 ÷ 400C. Sù h¹ nhiÖt ®é kh«ng khÝ nãng
lªn do kÕt qu¶ to¶ nhiÖt tõ m¹ng nhiÖt vµ c¸p ®iÖn ®îc ®¶m b¶o b»ng
viÖc th«ng giã cìng bøc Tuynel kü thuËt (xem h.2.26, a). C¸c qu¹t th«ng
giã ®îc ®ãng m¹ch tù ®éng nhê r¬ le khÝ gas hoÆc ®ång hå kh¸ng nhiÖt
tiÕp xóc, bªn c¹nh viÖc gi÷ g×n nhiÖt ®é kh«ng khÝ b×nh thêng trong
Tuynel kü thuËt, nã cßn lo¹i trõ kh¶ n¨ng tÝch tô khÝ gas trong chóng
thÊm tõ m¹ng tuyÕn phè gÇn ®ã. Ngoµi ra, th«ng giã Tuynel kü thuËt cßn
®îc thùc hiÖn cét th«ng giã dßng (h.2.62) hoÆc b»ng sù liªn kÕt tõng
nh¸nh Tuynel kü thuËt cã c¸c cét th«ng giã cña c¸c ng«i nhµ.
Níc tÝch tô trong Tuynel kü thuËt ®îc ®a vÒ giÕng tho¸t qua ®êng èng
®Æt víi ®é dèc 0,02-0,03 (nÕu giÕng tho¸t níc bè trÝ thÊp h¬n hÇm cña
Tuynel kü thuËt) hoÆc ®îc b¬m ®i nhê tr¹m b¬m ngÇm (xem h.2.26, δ).
§Ó kh¾c phôc nhanh h háng xuÊt hiÖn khi khai th¸c Tuynel kü thuËt tèt
nhÊt sö dông c¬ cÊu tÝn hiÖu tù ®éng vµ thiÕt bÞ ®iÒu khiÓn tõ xa. VÝ
dô, ®Ó ph¸t hiÖn dß rØ trong ®êng èng dÉn níc cã thÓ sö dông “r¬ le
dßng ch¶y “ chuyÒn tÝn hiÖu vÒ sù h háng vÒ phßng ®iÒu khiÓn.

6.2 C¸c nguyªn t¾c kü thuËt an toµn khi khai th¸c Tuynel kü thuËt.
Khi khai th¸c c«ng tr×nh ngÇm bè trÝ chung trong Tuynel kü thuËt, bªn
c¹nh viÖc thùc hiÖn c¸c nguyªn t¾c kü thuËt an toµn, lªn quan ®Õn khai
th¸c tõng m¹ng riªng biÖt, cÇn tu©n thñ nh÷ng nguyªn t¾c ®Æc biÖt cña
kü thuËt an toµn. Néi dung chÝnh gåm nh÷ng vÊn ®Ò sau ®©y. TÊt c¶
c¸c Tuynel kü thuËt cÇn ®îc gi÷ g×n s¹ch sÏ vµ dän dÑp c¸c vËt ng¨n c¶n
sù ®i l¹i tù do trong chóng.
C¸c sµn cña ®êngèng gãp cÇn ph¶i bÒn vµ kÝn, ®îc tÝnh to¸n
chÞu t¶i träng tÜnh vµ ®éng cÇn thiÕt vµ kh«ng cho phÐp dß rØ níc ngÇm
vµ níc mÆt qua chóng.

147
Däc tuyÕn Tuynel kü thuËt Ýt nhÊt lµ qua 300m cÇn ®îc x©y dùng
cöa vµo ®êng kÝnh th«ng thuû Ýt nhÊt lµ 630mm. Lèi tho¸t sù cè cho ngêi
ra vµo ®îc x©y dùng trªn c¸c ®o¹n th¼ng Ýt nhÊt lµ qua 100m khi trong
®êng èng cã tuyÕn èng dÉn hoi vµ 200m khi kh«ng cã chóng còng nh t¹i
c¸c vÞ trÝ cuèi cña c¸c ®o¹n côt. Cöa ®i cÇn cã kho¸ ch¾c ch¾n vµ
kh«ng cho níc mÆt vµ níc ngÇm thÊm qua. KÕt cÊu kho¸ cÇn ®¶m b¶o
më cöa nhÑ nhµng tõ bªn trong Tuynel kü thuËt. TÊt c¶ èng dÉn níc vµ c¸p
bè trÝ trong Tuynel kü thuËt cÇn ®îc s¬n c¸c mµu kh¸c nhau.
C¸c nh©n viªn dÞch vô Tuynel kü thuËt trong ®ã cã thÓ cã khÝ gas cÇn
ph¶i biÕt:
1- Nång ®é khÝ gas trong kh«ng khÝ nguy hiÓm vµ cho phÐp ®èi víi
con ngêi vµ c¸c ph¬ng ph¸p x¸c ®Þnh nã.
2- C¸c ph¬ng ph¸p x¸c ®Þnh sù tån t¹i khÝ gas (b»ng thiÕt bÞ ph©n
tÝch gas … ).
3- Nh÷ng èng nµo n»m trong ®o¹n Tuynel kü thuËt lµ nguy hiÓm vÒ
ph¬ng diÖn dß gas.
4- C¸c nguyªn t¾c lµmviÖc vµ cã mÆt t¹i c¸c vÞ trÝ nguy hiÓm theo
quan niÖm tÝch tô gas.
5- C¸c dÊu hiÖu nhiÔm khÝ gas.
6- C¸c nguyªn t¾c s¬ t¸n ngêi bÞ nhiÔm khÝ gas tõ nh÷ng vïng bÞ dß
gas vµ c¸c biÖn ph¸p cÊp cøu ban ®Çu.
7- C¸c nguyªn t¾c sö dông thiÕt bÞ chèng khÝ gas b»ng «xy (c¸ch ly)
vµ èng mÒm.
Ngoµi nh÷ng ®iÒu trªn cÇn tu©n thñ tuyÖt ®èi c¸c nguyªn t¾c kü
thuËt an toµn khi lµm viÖc víi m¹ng c¸p. Tríc khi lµm viÖc trong Tuynel kü
thuËt thî nguéi ®êng èng cÇn kh¼ng ®Þnh ®îc r»ng trong ®êng èng
kh«ng cã khÝ gas.
Kh«ng cho phÐp lµm viÖc trong Tuynel kü thuËt khi nhiÖt ®é
kh«ng khÝ trong ®ã lín h¬n 500C. Khi nhiÖt ®é kh«ng khÝ 400 ÷ 500 thêi
gian cã mÆt cña c«ng nh©n trong Tuynel kü thuËt kh«ng ®îc vît qu¸ 20
phót. Cø 20 phót, c«ng nh©n cÇn ra khái Tuynel kü thuËt kh«ng Ýt h¬n 20
phót. §Ó h¹ nhiÖt ®é kh«ng khÝ trong Tuynel kü thuËt, m¹ng cÊp nhiÖt
(nÕu cã) cÇn cã líp bäc b¶o vÖ tèt, cßn èng gãp - cã hÖ thèng th«ng giã tù

148
nhiªn hoÆc cìng bøc. Th«ng giã cìng bøc ®îc bè trÝ khi tån t¹i khÝ gas
trong Tuynel kü thuËt vµ khi nhiÖt ®é kh«ng khÝ trong ®ã cao h¬n 500C.
C¸c Tuynel kü thuËt theo nguyªn t¾c cÇn cã hÖ thèng chiÕu s¸ng
nh©n t¹o thêng xuyªn thiÕt kÕ t¬ng øng víi “c¸c nguyªn t¾c x©y dùng
tr¹m thiÕt bÞ ®iÖn”, ®èi víi c¸c phßng ®Æc biÖt Èm cã nhiÖt ®é kh«ng
khÝ h¬i cao. ChiÕu s¸ng ®iÖn cè ®Þnh ®îc thùc hiÖn theo hiÖu ®iÖn thÕ
12V. Trong c¸c Tuynel kü thuËt cã thÓ cã khÝ ®èt thÊm vµo cÇn sö dông
thiÕt bÞ ®iÖn chèng ch¸y næ. Trong trêng hîp kh«ng cã chiÕu s¸ng nh©n
t¹o cè ®Þnh, sö dông ®Ìn pin ¸c quy. CÊm sö dông ngän löa trÇn ®Ó
chiÕu s¸ng Tuynel kü thuËt còng nh hót thuèc trong chóng vµ gÇn c¸c cña
më.

149