Daken in 't groen

http://www.sbr-info.nl.ezproxy.avans.nl/sbr.dll?action=compi...

Vloeren, gevels, daken

Daken in 't groen
Aanwijzingen voor het ontwerpen van vegetatiedaken en tuindaken

De handleiding 'Daken in het groen' van SBR is inmiddels aan de derde editie toe. De oorspronkelijke handleiding uit 1992 is al eens in 1997 herzien. Inmiddels is er veel meer kennis beschikbaar over vegetatiedaken. Die actuele informatie is verwerkt in de derde uitgave van 'Daken in het groen', dat een inspiratiebron is voor ontwerpers om duurzaam waterdichte daken met een hoge esthetische uitstraling te ontwikkelen.

Rotterdam, januari 2007 Artikelnummer 281.07 ISBN13 978-90-5367-460-4

1 of 58

3/24/10 11:19 AM

Daken in 't groen

http://www.sbr-info.nl.ezproxy.avans.nl/sbr.dll?action=compi...

2 of 58

3/24/10 11:19 AM

Daken in 't groen

http://www.sbr-info.nl.ezproxy.avans.nl/sbr.dll?action=compi...

Woord vooraf
Groene daken kunnen esthetisch fraai zijn. Zij kunnen bijdragen aan een ecologisch beter verantwoorde omgeving en in bepaalde omstandigheden kunnen ze energiebesparend werken. Dit waren in 1992 en 1997 de belangrijkste argumenten voor het uitbrengen van respectievelijk de eerste en de tweede druk van de SBR-publicatie Daken in 't groen. Een belangrijke rol speelde ook dat de ontwikkeling van groene daken vooral in Duitsland veel eerder is ingezet en zoals men dat van onze oosterburen mag verwachten, heeft dat geleid tot uitvoerige richtlijnen. Met de publicatie wilde SBR de achterstand inlopen door het uitbrengen van de handleiding Daken in 't groen. Inmiddels is er maatschappelijk en economisch veel meer nagedacht over, wat wel genoemd wordt, het 'meervoudig gebruik van het maaiveld' en ook wel 'gestapeld ruimtegebruik'. Steeds vaker worden er waterbuffers op daken gerealiseerd en gebruiksdaken met daarop functies zoals wonen, sport en spel, recreatie, groenvoorziening en infrastructuur ontwikkeld. Bovendien neemt de schaal van de projecten toe en kunnen we dus vaststellen dat de vegetatiedaken en tuindaken het experimentele stadium voorbij zijn. In Duitsland is het al heel gebruikelijk dat er vegetatiedaken worden toegepast om de waterlast in stedelijke gebieden binnen de perken te houden. Ook in Nederland is er belangstelling voor de bijdrage die vegetatiedaken kunnen leveren aan het voorkomen van waterlast in stedelijke gebieden. Behalve vele vegetatiedaken en tuindaken zijn er ook grootschalige projecten waarbij functies zijn gestapeld en gecombineerd. Een goed voorbeeld is dat in de gemeente Best, waarbij op het dak van de spoortunnel een stadspark is ingericht met een totale oppervlakte van 40.000 m². Gelijksoortige projecten zijn gerealiseerd in Barendrecht (90.000 m²) en Almere met combinaties van wonen, winkelen en recreëren en meer dan 10.000 m² gazons en verhardingen en in Rijswijk met het European Patent Office (25.000m²). Maar ook de kleinere groene daken blijven zeer interessant. De bedoeling van deze publicatie is dan ook dat de ontwerper hieruit inspiratie kan opdoen voor allerlei mogelijkheden en combinaties. Begeleidingscommissie Aan de totstandkoming van deze herziene uitgave van Daken in 't groen is bijgedragen door: prof. ir. N.A. Hendriks, rapporteur, BDA Dakadvies B.V., Gorinchem ir. W.H. Verburg, secretaris, SBR, Rotterdam ir. T.H. Reijenga, lid, Bear Architecten, Gouda ing. J. van Cooten, lid, DGS Dak- en Begroeningsspecialisten, Houten C. van der Kooij, lid, Probasys, Capelle a/d IJssel K. Tolk, lid, Amsterdam mr. S.M. Droog, lid, VBB Vereniging van Bouwwerk Begroeners, Kerkrade D. Wapstra, lid, VEBIDAK, Nieuwegein ir. W.H.L. Fokkema, lid, VESP Verenigde EPDM Systeem Producenten, Berkel en Rodenrijs De leden van de begeleidingscommissie hebben uitvoerig commentaar geleverd op de vorige uitgave en allerlei nieuwe gegevens, opvattingen en illustratiemateriaal aangeleverd, waarvan de rapporteur dankbaar gebruik heeft gemaakt.

3 of 58

3/24/10 11:19 AM

Daken in 't groen

http://www.sbr-info.nl.ezproxy.avans.nl/sbr.dll?action=compi...

1 Inleiding
Groene daken, dat wil zeggen daken met een begroeiing erop, bestaan al zolang mensen eigen onderkomens bouwen. De plaggenhut is daar een voorbeeld van. Vergelijkbare bouwsels komt men in sommige Afrikaanse landen nog steeds tegen. Ze vormen het bewijs dat levend materiaal een functioneel onderdeel van een dak kan vormen. Let wel: een schuin dak. Schubvormige dakbedekkingen, of die nu bestaan uit riet, leien, pannen, gras of bladeren, vormen bij een redelijk schuin dak nu eenmaal de meest natuurlijke en doeltreffende waterkering. Toch worden ook al heel lang platte daken voorzien van zelfs complete tuinen. De oudst bekende zijn misschien wel de hangende tuinen van Babylon. Maar ook in onze tijd bestaan er tuindaken die al geruime tijd uitstekend functioneren. Fraaie voorbeelden van ruim honderd jaar oud kan men o.a. in Londen en Sint Petersburg vinden. Toepassing van deze tuindaken was toen echter niet bedoeld om het levende materiaal te laten bijdragen aan de waterkering (en isolatie!) maar vooral om die saaie platte dakvlakken te verfraaien en de op een bovenverdieping zo gemiste tuin ook hogerop te brengen. De laatste tijd is daar het besef bij gekomen dat vegetatie- en tuindaken een belangrijke bijdrage kunnen leveren aan het verminderen van de waterlast in stedelijke gebieden. Zij vertragen de afstroming en vergroten het bergende vermogen. Op een plat dak kan de vegetatie een bijdrage leveren aan de isolatie, maar niet aan de waterdichtheid; die zal door middel van andere materialen gewaarborgd moeten worden. Hier kan men bij bedenken wat Hoffmann [lit. 1] hierover opmerkt: "Een huis wordt gebouwd, maar een tuin wordt aangelegd". En: "Een tuindak wordt gebouwd èn aangelegd". Dit wil zeggen dat het resultaat (de daktuin) zich in de tijd verder ontwikkelt. Het betekent echter ook dat onderzoek en herstel van een schade aan de waterdichte laag, die zich nu eenmaal altijd ergens onder de vegetatie bevindt, tot in verhouding zeer grote, zo niet onherstelbare schade aan het tuindak zelf kunnen leiden. Wanneer een schade zich voordoet, komt het dan in de praktijk niet zelden tot 'symptoombestrijding' in de vorm van gootjes onder de lekkagepunten. Deze SBR-uitgave geeft daarom enerzijds aanwijzingen voor het ontwerpen van begroeide daken, die duurzaam waterdicht zijn en dient anderzijds als inspiratiebron voor ontwerpers om tot fraaie oplossingen te komen. Vegetatiedaken en ontwerp Bouwtrajecten beginnen vaak al bij de ruimtelijke ordening procedure (RO-procedure). In dit stadium worden de contouren van te bebouwen gebieden vastgelegd en moeten verschillende RO-aspecten worden getoetst. Eén van die toetsen is de watertoets. De watertoets regelt de waterhuishouding voor de betreffende locatie. In principe dient voor het hemelwater voor het betreffende gebied een afdoende oplossing te worden gezocht. Daarbij worden daken afgekoppeld en wordt middels wadi's en oppervlaktewater de opvang van hemelwater geregeld. Bij toepassing van begroeide daken mag een reductie op de hoeveelheid afstromend water worden toegepast. Het gebruik van begroeide daken kan dus bijdragen om aan de watertoets te voldoen. Bij het ontwerp van begroeide daken spelen verschillende zaken een rol. Naast de constructieve en bouwkundige aspecten is dit in de beginfase van het project vooral de esthetische kwaliteit van het dak. In de voorlopige ontwerpfase wordt het dak vaak heel slank vormgegeven. Het gaat daarbij vooral over de dakranden. In de definitieve ontwerpfase worden de details getekend. In die fase wordt informatie opgevraagd bij de leveranciers. Het gaat dan vooral om de aansluitingen, dikte van het pakket, constructieve eisen, enz. Een vervelend aspect in deze fase is vaak dat de dakrand bij een begroeid dak veel zwaarder (dikker) wordt vanuit de technische randvoorwaarden terwijl de architect een redelijk slanke dakrand voor ogen heeft. Bij een toegankelijk dak en een grote opstap zijn traptreden nodig en, afhankelijk van de hoogte, een leuning en een bordesje. In beide gevallen speelt de dikte van het substraat een belangrijke rol bij de detaillering. Het is dus van belang om in de VO-fase al in een vroeg stadium na te denken over de detaillering van het begroeide dak en dit met een leverancier af te stemmen. Na de definitieve ontwerpfase volgt de bestekfase waarin bestektekeningen en bestek (contractstukken) worden gemaakt. In deze fase worden leveranciers vastgelegd of wordt een dusdanige omschrijving van het systeem gemaakt dat verschillende leveranciers op basis van gelijke kwaliteit een aanbieding kunnen doen. Het zal duidelijk zijn dat alle kwalitatieve en kwantitatieve eisen dan bekend moeten zijn en dat wijzigingen in de uitvoeringsfase (werktekeningen) niet meer of moeilijk realiseerbaar zijn.

4 of 58

3/24/10 11:19 AM

Daken in 't groen

http://www.sbr-info.nl.ezproxy.avans.nl/sbr.dll?action=compi...

2 Soorten begroeide daken
2.1 Indeling en benaming
De benamingen voor de verschillende soorten begroeide daken hebben de laatste jaren een ontwikkeling doorgemaakt. Termen als grasdak, kruidendak en klassiek tuindak raken steeds meer in onbruik. In deze handleiding is ervoor gekozen slechts twee hoofdaanduidingen te hanteren: vegetatiedak en tuindak. Vegetatiedaken worden gekenmerkt door een zogenoemde extensieve begroeiing. Dit is een begroeiing die zich ontwikkelt tot een min of meer ecologisch stabiele plantengemeenschap die zichzelf in stand kan houden met een minimum aan onderhoud. Over het algemeen betreft dit plantengemeenschappen die bestaan uit vetplanten zoals sedums en droogteminnende kruiden en grassen, die ook van nature in een droog, schraal (arm) milieu voorkomen. Bij tuindaken is sprake van een zogenoemde intensieve begroeiing. Dit is een begroeiing waarbij het noodzakelijk is voor de instandhouding van de beplanting (uitgebreid) onderhoud te plegen. Voor dit onderhoud moet men denken aan water geven, snoeien, bemesten, onkruid wieden enz. Hiervan uitgaande komen we tot een indeling zoals aangegeven in tabel 1. Tabel 1 Indeling begroeide platte daken¹)
Soort Vegetatiedaken Type begroeiing extensief Planten • mos-sedum • sedum • sedum-kruiden • gras-kruiden Tuindaken intensief • bodembedekkers • gazons • lage heesters • hoge heesters • bomen 1) Vegetatiedaken zijn ook geschikt voor hellende daken, zie ook 2.3. Deskundig advies over substraatsamenstelling en -dikte en details is vereist. 2) Tuindaken in een opbouwhoogte van 150 tot 200 mm worden ook wel aangeduid als 'eenvoudig intensieve begroeiing'. van 150 tot circa 1000²) Opbouwhoogte (mm) tot circa 150

2.2 Vegetatiedak
Zoals al aangegeven in tabel 1 zijn voor vegetatiedaken diverse combinaties mogelijk van mos, sedum en kruiden en eventueel ook gras. Afhankelijk van de gekozen combinatie kan de substraatlaagdikte variëren van 20 tot 150mm. Er zijn vele projecten met een mos-sedumsysteem met een opbouwhoogte van 20 tot 70 mm en een leeftijd van 10 tot 20 jaar oud die nog perfect functioneren. Eén van de bekendste voorbeelden is het dak op Schiphol Plaza. De zeer lichte mos-sedumcombinaties die diverse firma's in rol- of plaatvorm leveren, zijn nog steeds behoorlijk populair. Dit komt niet alleen omdat fraaie resultaten mogelijk zijn, maar zeker ook door het lage gewicht en natuurlijk de relatief lage prijs. In de Nederlandse praktijk is echter gebleken dat door een verkeerde opbouw in deze constructies mislukkingen kunnen voorkomen. In bepaalde gevallen kan de oorzaak ook gelegen zijn in relatief te veel organische massa. Deze neemt snel in dikte af. Het gebruik van een substraatlaag met te veel organische massa is in strijd met de SBR-Dakbegroeiingsrichtlijn [lit. 2]. Het komt ook voor dat in systemen kunstmatige substraten worden toegepast met toevoegingen van waterhoudende gel, schuim of minerale vlokken die in de loop van de tijd kunnen uitlogen, waardoor de kwaliteit sterk terugloopt. Verder is in veel gevallen de drainage onvoldoende, waardoor overtollig regenwater niet snel wordt afgevoerd. Het achterblijvende water verzuurt hierdoor, met als gevolg mosgroei en het verdwijnen van de sedumplanten. De vegetatierollen bestaan in het algemeen uit een mix van sedumsoorten, waardoor de vormgeving beperkt is. Als vormgeving belangrijk is, kunnen ook plugplanten worden gebruikt of sedumscheuten, soms door middel van hydroseeding. Het is van groot belang niet alleen de aanwijzingen van de betreffende fabrikant nauwkeurig te volgen maar ook een goed omschreven garantie te verlangen inzake het begroeiingsresultaat (een zogenoemde groeigarantie). Een belangrijke voorwaarde voor zo'n groeigarantie is een duidelijk omschreven onderhoud. De groeigarantie kan bijvoorbeeld betrekking hebben op functionele eisen, waarvoor in bijlage 4 een voorbeeld van een bestektekst is opgenomen.
Figuur 1a Systeemopbouw vegetatiedak als warm dak

5 of 58

3/24/10 11:19 AM

Daken in 't groen http://www.nl.dll?action=compi..sbr-info..ezproxy.avans.nl/sbr. Figuur 1b Systeemopbouw vegetatiedak als omgekeerd dak Figuur 1c Systeemopbouw vegetatiedak als warm dak 6 of 58 3/24/10 11:19 AM .

Een vegetatiedak is immers de verzamelnaam voor extensieve dakbegroeiingssystemen (tabel 1).3 'Grasdak' De term 'grasdak' raakt.. De minimale dikte van de substraatlaag is voor platte daken 80 mm en voor hellende daken 150 mm. Voor de instandhouding van de grassen is vooral bij uitblijvende neerslag besproeiing noodzakelijk 7 of 58 3/24/10 11:19 AM . Wat men in de praktijk 'grasdak' noemt.dll?action=compi. In ieder geval mogen de termen 'grasdak' en 'vegetatiedak' niet door elkaar gebruikt worden.nl/sbr. Door de aanwezigheid van gras ligt het onderhoud hoger dan bij een mos-sedum.of sedum-kruidendak en ook het uiterlijk wordt aanzienlijk ruiger. Hoe geringer de dikte is hoe groter het gevaar voor uitdroging.sbr-info.nl.avans. is meestal een gras-kruidendak.ezproxy. maar komt nog wel voor. steeds meer in onbruik. De siergrassen vormen hierbij visueel de hoofdmoot. Ten gevolge van de hogere opbouw van het systeem is veelal een zwaardere draagconstructie nodig dan bij een sedumdak. Foto 1 Mos-sedumvegetatiedak Foto 2 Sedum-kruidenvegetatiedak 2. zoals al eerder aangegeven..Daken in 't groen http://www.

alsmede af en toe bemesting.nl. Tabel 2 geeft een indruk van de benodigde substraatdikten en de wenselijkheid van een wortelverankeringslaag.500 500 .dll?action=compi.. Bij ongunstige vocht.4 Tuindak Bij tuindaken kan men onderscheid maken tussen de klassieke opbouw met echte aarde als substraat en grind als drainagelaag en de moderne opbouw.1000 Wortelverankeringslaag bodembedekkers of gazon niet nodig heesters of gazon hoge heesters bomen voor lage heesters en gazon niet nodig nodig nodig 8 of 58 3/24/10 11:19 AM . Tabel 2 Dikte substraatlaag bij tuindaken Dikte substraatlaag (mm) Planten 150 . De klassieke opbouw komt nog een enkele keer voor.700 700 . Figuur 2 Systeemopbouw gras-kruidenvegetatiedak ('grasdak') met siergrassen op een hellend dak Foto 3 Een echt gazondak 2..sbr-info. Deze maat is echter niet gestandaardiseerd.nl/sbr.avans. waardoor het 'grasdak' op den duur een weinig fraai uiterlijk krijgt. In deze handleiding wordt voor de substraatlaagdikte 150 mm aangehouden als scheiding tussen een gras-kruidenvegetatiedak en een tuindak.Daken in 't groen http://www.350 350 . Bovendien kan er bij uitdroging brandgevaar ontstaan. waarbij veel lichtere substraatmengsels worden toegepast en de drainagelaag uit kunststof of mineraal bestaat.ezproxy. maar verdwijnt.en bemestingsomstandigheden kan een aanzienlijke 'vermagering' van het grasbestand ontstaan.

dll?action=compi.Daken in 't groen http://www.ezproxy..nl/sbr.. Figuur 3 Systeemopbouw tuindak met intensieve dakbegroeiing Foto 4 Tuindak Foto 5 Tuindak. In de SBR-Dakbegroeiingsrichtlijn [lit. dat zelfs parkdak genoemd mag worden 9 of 58 3/24/10 11:19 AM .sbr-info. 2] staan meer uitgebreide gegevens over de relatie tussen het type begroeiing en de dikte van de substraatlaag.nl.avans.

• heesters en bomen Drainagemateriaal Belasting bij waterverzadiging (kPa) kunststof kunststof kunststof 0.nl.7 tot 0. Voor meer nauwkeurige berekeningen wordt verwezen naar de SBR-Dakbegroeiingsrichtlijn [lit.ezproxy. Voor globale berekeningen kunnen de waarden worden aangehouden uit tabel 3.3 tot 0.7 tot 0. hangt het gewicht (belasting) niet alleen af van de laagdikten.2 kunststof / mineraal > 4.nl/sbr.0 grind*) > 10. 2].Daken in 't groen http://www.2 kunststof / mineraal > 7..9 Vegetatiedak extensief kunststof / mineraal 1.5 kunststof / mineraal > 2.sbr-info. maar ook van de toegepaste materialen en het type begroeiing. Het gewicht van eventuele bomen moet daar nog bij opgeteld worden.m-3.avans.0 10 of 58 3/24/10 11:19 AM . 2] moet voor het gewicht van vegetatiedaken (extensieve begroeiing) 900 tot 1200 kg.m-3 worden aangehouden en voor tuindaken (intensieve begroeiing) 1000 tot 1500 kg.dll?action=compi. Volgens de SBR-Dakbegroeiingsrichtlijn [lit. Tabel 3 Globale belasting begroeide daken Soort Type begroeiing Planten • mos-sedum • sedum • sedum-kruiden • gras-kruiden Tuindak intensief • gazon • bodembedekkers • heesters en bomen Klassiek*) *) Komt nog maar weinig voor. Foto 6 Tuindak in combinatie met terrasdak Foto 7 Tuindak met diverse functies 2.9 0.4 0.5 Gewichten Zoals in het voorgaande al enigszins is aangegeven..

W1 aanhouden.2 Thermische eigenschappen De bijdrage aan de warmteweerstand is bij vegetatiedaken.m . kan dan ook met andere isolatiematerialen gewerkt worden zoals gecacheerd pur/pir en gecacheerd EPS. De voor tuindaken in NEN 1068 aangegeven toeslagfactor f van 1.. waarbij rekening is gehouden met vochtinvloeden. Bij vegetatiedaken is in het algemeen de droging wat beter. bijvoorbeeld door werkzaamheden. dat er inzake de warmtegeleidingscoëfficiënt van substraat en vegetatie geen precieze gegevens bekend zijn. Bovendien hebben het hoge vochtgehalte en de afvoer van overtollig water onder de substraatlaag een nadelige invloed.nl..en tuindaken.15 3. dit is uitgaande van een goede dampdoorlatende drainagelaag.sbr-info. met het verschil dat de thermische isolatie zich bevindt op de waterdichte laag. Op die manier kan met het omgekeerd dak een veilige en duurzaam betrouwbare constructie worden verkregen voor vegetatie. Het probleem dat zich daarbij voordoet is. 3 Bouwfysische aspecten 3. is het echter van groot belang de dakbedekking ook nog te beschermen met een beschermingslaag. uitgaande van droge isolatie. Zoals gezegd. Dit geldt zelfs voor een hellend dak. Uit onderzoek [lit. anders dan daarvoor een vaste bijdrage aan de R-waarde in rekening te brengen. de waterdichte laag beschadigd raakt.2 betekent dat voor de dikte van het XPS-materiaal 20% meer moet worden genomen dan blijkt uit m de bouwfysische berekening. Voor het optimaal duurzaam functioneren van een tuindak is het van groot belang dat de waterdichte laag volledig wordt gekleefd op de onderconstructie.dll?action=compi. moet zich realiseren dat deze eigenschap vooral in de winterperiode van belang is. bij deze typen zijn ook de laagdikten maar klein.2 moet worden m m aangehouden om te komen tot een duurzaam betrouwbare isolatiewaarde. Voor tuindaken heeft het daarentegen wel zin de verschillende lagen bij de berekening te betrekken. In het algemeen wordt aanbevolen in het warm dak een dampremmende laag op te nemen tussen de onderconstructie en de thermische isolatie. Voorstanders van het begroeide dak en uiteraard ook fabrikanten van systemen zeggen al gauw dat dit daktype een 'bijzonder goede warmte-isolatie' heeft [ lit. Tabel 4 Warmtegeleidingscoëfficiënt (lambda) van enige daktuinmaterialen. 3] is gebleken dat voor f een waarde van 1. Hoe lichter het begroeiingssysteem is. Een warm dak is een dak waarbij zich tussen thermische isolatie en waterkerende laag geen op de buitenlucht geventileerde spouw bevindt en de isolatie is aangebracht aan de buitenzijde van de onderconstructie.nl/sbr. De consequentie hiervan is dat in een warmdakopbouw alleen cellulair glas in aanmerking komt als isolatie (compact dak). Juist dan zal er over het algemeen echter sprake zijn van meer neerslag dan verdamping en dat betekent dat alle materialen boven de waterdichte laag vrijwel permanent nat zijn. hoe minder groot de noodzaak voor een gesloten isolatie zoals cellulair glas bij een warmdakopbouw.K. Er wordt daarom aanbevolen bij (lichte) vegetatiedaken het gedeelte boven de waterdichte laag niet bij de bouwfysische berekening te betrekken.Daken in 't groen http://www.07 is in dit verband veel te optimistisch.1 Dakopbouw Voor zowel vegetatiedaken als tuindaken zijn voor de dakopbouw twee bouwfysische principes geschikt: het warm dak en het omgekeerd dak. Hierop wordt in hoofdstuk 4 nog teruggekomen.K ) Rubbergranulaat Grind 0. dit niet tot (zeer) ernstige gevolgen leidt. 3. onder vochtige omstandigheden Materiaal Lambdawaarde (W. Gebruik van de factor f = 1. zonder aan te geven op welke berekeningen en/of metingen deze uitspraak is gebaseerd. Een omgekeerd dak is een bijzondere vorm van het warm dak.5 -1 -1 11 of 58 3/24/10 11:19 AM . Deze opvatting moet dan ook worden gerelativeerd.ezproxy. wellicht met uitzondering van gras-kruidenvegetatiedaken met een redelijke substraatdikte. Bij een warm dak. Teruggang in warmteweerstand gedurende de winterperiode treedt vooral op bij sterk vochtbufferende substraatmengsels. Gebleken is dat ook bij een goede drainagelaag toch nog enige inwendige condensatie kan plaatsvinden. Men kan hiervoor 0. 4 en 5]. Deze kunnen gehanteerd worden als richtwaarde. Voor omgekeerddak systemen is alleen XPS geschikt. Niet alleen zijn de isolerende eigenschappen van de substraatmaterialen en vegetatie beperkt. ook in het geval van cellulair glas. hoewel de omstandigheden daarbij wel gunstiger zijn.3 m². ondanks claims hierover van fabrikanten dat die 'in de praktijk' gemeten zouden zijn. Bij de uitgesproken lichtgewicht systemen zoals mos-sedumvegetatiedaken. Let wel. Het is van groot belang dat aan de bovenzijde van de XPS-isolatie voldoende droging kan plaatsvinden. Dat lukt in een tuindak nooit optimaal. De achtergrond hiervan is dat wanneer. precieze waarden zijn onmogelijk vast te stellen. Tabel 4 geeft enige waarde voor de warmtegeleidingscoëfficiënt (lambdawaarde) van een aantal in tuindaken veel toegepaste materialen. Wie een goede warmteweerstand op de eerste plaats belangrijk acht om het energieverlies te beperken.avans. In dat geval wordt net als bij het omgekeerd dak een extra veiligheid bereikt ten aanzien van de waterdichtheid. Toch wordt ook in dat geval aanbevolen de dampremmende laag volledig te kleven en te compartimenteren om eventuele lekkages makkelijker te kunnen lokaliseren en gevolgschade te beperken. Bij het omgekeerd dak is dit tevens de waterdichte laag. vrijwel verwaarloosbaar.

1 Een redelijke bijdrage van een tuindak aan de warmteweerstand mag dan onder winterse omstandigheden twijfelachtig zijn. waardoor ook de geluidshinder op andere gebouwen wordt gereduceerd. 3. Eenvoudige richtlijnen zijn hiervoor echter niet te geven.nl/sbr. Ook voor dit aspect geldt dat er geen eenvoudige richtlijnen gegeven kunnen worden.4 2.sbr-info.dll?action=compi.avans. In de praktijk blijken vooral sedumdaken met een relatief open substraat goed te voldoen.nl. Uiteraard geldt ook hier dat de te bereiken geluidsreductie sterk afhangt van de massa van met name de substraatlaag. 12 of 58 3/24/10 11:19 AM . Denk hierbij vooral aan het effect van geluidsabsorptie door de vegetatielaag. Afhankelijk van de dikte van de verschillende lagen en de massa van het substraatmengsel is er een redelijke tot aanzienlijke invloed op de warmtestroom.0 0. Ook met de lichte vegetatiedaken kan een bijdrage worden geleverd aan de vermindering van geluidshinder. Het uiteindelijke effect wordt overigens sterk beïnvloed door de detaillering en aanzienlijke 'geluidslekken' zoals lichtkoepels en dergelijke.3 Geluidsisolatie Met een begroeid dak kan een behoorlijke geluidsisolatie worden bereikt..6 0.ezproxy. Analyse van mogelijke invloeden moet worden overgelaten aan specialisten. Kunststof drainagelaag Aarde Licht substraatmengsel Vegetatie 0. zoals ook bekend in wandconstructies met buigslappe voorzetwanden. Dergelijke systemen kunnen ondanks hun lage massa ook nog een redelijke bijdrage leveren aan de geluidsisolatie wanneer een verende drainagemat wordt toegepast.. Reducties tot 50 dB zijn geen uitzondering. Hierdoor ontstaat een massaveersysteem. in de zomer kan een tuindak een zeer gunstig effect hebben. Hierdoor wordt het reflecteren van geluid in belangrijke mate voorkomen. Beoordeling en berekening moeten worden uitgevoerd door een deskundige.Daken in 't groen http://www.

Een beschermingslaag voor de waterdichte laag kan dan achterwege blijven. vloeibaar aangebrachte bitumenlatex en gietasfalt voldoen. POCB-.ezproxy.2 Dakbedekkingssystemen Voor de bedoelde volledig gekleefde dakbedekkingssystemen komen diverse combinaties in aanmerking. EPDM. dat de betonvloer direct op afschot gestort moet zijn. Deze voorwaarden zijn dat de banen wortelvast moeten zijn conform prEN 13948. Warmdakconstructies kunnen afhankelijk van het type isolatie daarom een risico inhouden. waarvan sommige systemen in rolbaan. in het algemeen op basis van kunststof. bij een beschadiging.Daken in 't groen http://www. 4 Waterdichte laag 4. Toch zijn er in de praktijk ook vele succesvolle projecten gerealiseerd met losliggende dakbedekkingssystemen.. Zo'n lekkage wordt in het algemeen pas na geruime tijd ontdekt. EPDM.dll?action=compi. Bij de warmdak oplossing (cellulair glas) op het dakbedekkingssysteem bij voorkeur een beschermlaag aanbrengen van non-woven beschermvlies (geotextiel) in een minimumgewicht van 300 g. Bij omgekeerddakconstructies houdt deze voorwaarde in. onderling en op de ondergrond volledig gekleefd. Bij een warmdak toepassing van een dampdicht isolatiemateriaal zoals cellulair glas.of SBS-gemodificeerde bitumen dakbanen.nl/sbr. 3. worden vaak veroorzaakt door verkeerde materiaalkeuzes (bijvoorbeeld niet-wortelvaste dakbedekking) en mechanische beschadigingen door verkeerd gebruik en onderhoud. Hoe de compartimentering tot stand moet komen. Bij voorkeur voor het dakbedekkingssysteem minimaal twee lagen dakbedekking toepassen. dilatatievoegen en dergelijke. De toplaag van het systeem moet wortelvast zijn conform prEN 13948.1 Algemeen In paragraaf 3.of SBS-gemodificeerde bitumen dakbanen. Mocht zich dan een lekkage voordoen dan kan het gedeelte waarover het lek moet worden gezocht. lekwater onder de waterdichte laag komen en zich tussen deze en de ondergrond verplaatsen. Samenvatting Voor het bereiken van een optimale veiligheid van het dakbedekkingssysteem kan men de volgende maatregelen treffen. vereist juist de detaillering op hoger opgaande delen zoals gevels de nodige aandacht in ontwerp en uitvoering. De betreffende eigenschap moet zijn vastgelegd in een KOMO-attest-met-productcertificaat of een rapport van een Europees erkend instituut (notified laboratory). hanteert men daarom in arren moede wel als 'oplossing' het aanbrengen van goten met eigen afvoeren onder de inwateringspunten. Niet-bitumenbestande pvc-banen zijn niet geschikt in verband met het risico van weekmakermigratie. De meeste zekerheid ten aanzien van een duurzame waterdichtheid van de waterdichte laag wordt bereikt met minimaal twee lagen dakbedekking die aan de ondergrond en onderling volledig worden gekleefd. Volledig gekleefde dakbedekkingen geven op dit punt een veel grotere zekerheid. Een goede bescherming wordt bereikt met het gebruik van een non-woven beschermvlies (geotextiel) van minimaal 300 g. aangetoond middels een KOMO-attest-met-productcertificaat of een rapport van een Europees erkend instituut (notified laboratory) en dat de waterdichte laag wordt gecompartimenteerd in vakken van circa 250 m².nl. Bij de lichtste vegetatiedaken. Losliggende kunststof banen zijn onder bepaalde voorwaarden toepasbaar in de relatief lichte vegetatiedaken. Hieraan kunnen verschillende merken APP. Losliggende systemen Uit het voorgaande is het duidelijk dat een volledig gekleefd systeem verreweg de voorkeur verdient. Zoals ook al in de inleiding opgemerkt. ECB-. Het is dan in veel gevallen vrijwel niet meer mogelijk het eigenlijke lekkagepunt op te sporen zonder aanzienlijke graafwerkzaamheden.of plaatvorm geleverd worden. Afschotlagen zijn namelijk te poreus om als 'dichte' ondergrond aangemerkt te kunnen worden. Hierbij wordt de waterdichte laag volledig gekleefd op de direct op afschot gestorte (betonnen) onderconstructie. Een alternatief is een omgekeerd dak met een extra benodigde dikte van het isolatiemateriaal van 20% in combinatie met een goede dampdoorlatende drainagelaag. Gezien de consequenties voor het tuindak zelf is het van groot belang een zo veilig mogelijk systeem voor te schrijven.m . hangt af van het type kunststof bedekking. dit onderling en op de onderconstructie volledig gekleefd en afgesmeerd met geblazen bitumen en afgewerkt met een volledig gekleefde dakbedekking verwerken. 1. De toplaag van het systeem moet wortelvast (worteldoorgroeibestand) zijn conform prEN 13948.. Ook voor deze dakbedekkingssystemen geldt dat zij moeten worden beschermd. POCB-. TPO. 13 of 58 3/24/10 11:19 AM . ECB-. vloeibaar aangebrachte bitumenlatex en gietasfalt. tenzij dampdichte (en dus waterdichte) isolatiematerialen zoals cellulair glas worden toegepast. Voor de toplaag komen in aanmerking: APP.of EPDM-dakbanen. De meeste lekkages komen voort uit verkeerde details of fouten tijdens de uitvoering van de dakbedekking. Uitwerking van de technische omschrijving moet plaatsvinden in overleg met een deskundige.of TPO-dakbanen. Deze behoefte neemt toe naarmate sprake is van een intensievere begroeiing. 2.sbr-info. Doordat in een vegetatiedak of tuindak het water veel hoger komt in de details dan bij een 'normaal' dak. Wanneer losliggende dakbedekkingssystemen zouden worden toegepast. kan. 4. wanneer dit lekwater in de onderliggende ruimte binnendringt via stortnaden. evenals de gevolgschade. Het is allereerst van belang de algemene systeemprestaties te formuleren. Dit betreffen bitumenbestand pvc-.1 is al opgemerkt dat het de voorkeur verdient volledig gekleefde dakbedekkingssystemen toe te passen.of TPO-dakbanen. worden beperkt. -2 -2 4.m . Bovendien moet de betonvloer afgevlinderd en gestraald zijn en voorzien zijn van een hechtingsbevorderende laag (primer). is het nog redelijk eenvoudig om bij de waterdichte laag te komen voor het uitvoeren van eventuele reparaties. maar uitsluitend op een dichte ondergrond. Lekkages die later optreden.avans.

ingebed in vloeibaar aangebrachte bitumenlatex.of SBS-dakbaan geschikt zijn voor toepassing onder gietasfalt. bij voorkeur met elastomeer gemodificeerde primer. ECB-toplaag: -2 14 of 58 3/24/10 11:19 AM . Systemen 1. die aantoont dat een levensduur van 20 jaar te verwachten is. laag SBS-dakbanen branden.of SBS-dakbanen. Wanneer het dakbedekkingssysteem bestaat uit een combinatie van een bitumen dakbaan en een kunststof dakbaan dient aangetoond te zijn middels een KOMO-attest-met-productcertificaat of een rapport van een Europees erkend instituut (notified laboratory) dat de betreffende kunststof dakbaan geschikt is voor toepassing in contact met bitumen. Op basis van bitumen SBS-systeem: laag gebitumineerde polyestermat kleven met bitumen 110/30. aangetoond middels een KOMO-attest-met-productcertificaat of een rapport van een Europees erkend instituut (notified laboratory).nl.. geen perforatie vertonen door een vallichaam met een diameter van 10 mm. volgens NEN-EN 12691: 2001.m-3) als beton. Het dakbedekkingssysteem mag bij de bepaling van de weerstand tegen statische belasting.avans. volgens NEN-EN 12730: 2001. laag polyestermat (180 g. Bij (lichte) vegetatiedaken of onderconstructies met naden kunnen ook losliggende dakbedekkingen in aanmerking komen. Bij het gietasfaltsysteem moet de APP. dik 25 mm. Gietasfaltsysteem: kleeflaag van elastomeer gemodificeerde bitumen. vanwege de vereiste wortelvastheid. spuiten. Representatieve ervaring met de gespecificeerde producten in het beoogde dakbedekkingssysteem. Pvc-materialen moeten bestand zijn tegen de invloed van micro-organismen. vlak en gesloten zijn. aan te tonen middels een KOMO-attestmet-productcertificaat of een rapport van een Europees erkend instituut (notified laboratory).5 mm. uitgevoerd op zowel EPS (20 kg.m ). totale laagdikte 1. Met een kunststof of rubber (EPDM-)toplaag EPDM-toplaag: laag gebitumineerde polyestermat kleven met bitumen 110/30. Bij het bitumenlatexsysteem moet de combinatie van de twee lagen bitumenlatex wortelvast zijn.sbr-info. Bitumenlatexsysteem: laag SBS-dakbanen kleven met bitumen 110/30.m-3) als geëxpandeerd perliet. Systeemprestaties Wortelvast overeenkomstig prEN 13948 in het betreffende dakbedekkingssysteem. Betonnen ondergronden moeten zijn afgevlinderd. laag APP-dakbanen branden. Het dakbedekkingssysteem mag bij de bepaling van de weerstand tegen stootbelasting. Aandachtspunten De ondergrond moet droog. Dit moet worden aangetoond met een KOMO-attest-met-productcertificaat of een rapport van een Europees erkend instituut (notified laboratory). laag wortelvaste EPDM-dakbanen of EPDM-membraan kleven met koude bitumen kleefstof of lijm of met SBS of butyl gecacheerde EPDM-dakbaan kleven met bitumen 110/30. bepaald overeenkomstig NEN-ISO 846.. laag gietasfalt. geen perforatie vertonen door een belasting met 20 kg. spuiten.ezproxy. gestraald en voorgesmeerd.Daken in 't groen http://www. laag APP. Bij het branden van een toplaag moet erop worden gelet dat er geen bitumen 110/30 in de overlappen van de toplaag terechtkomt. Dit moet worden aangetoond met een KOMO-attest-met-productcertificaat of een rapport van een Europees erkend instituut (notified laboratory). Bij deze systemen moet compartimentering worden toegepast zoals hiervoor aangegeven en moet altijd tweelaags worden gewerkt met een wortelvaste toplaag. 2. aangetoond middels een KOMO-attest-met-productcertificaat of een rapport van een Europees erkend instituut (notified laboratory). dik 3 mm.nl/sbr. uitgevoerd op zowel EPS (20 kg. dik 3 mm. laag bitumenlatex. APP-systeem: laag gebitumineerde polyestermat kleven met bitumen 110/30.dll?action=compi.

. laag gecacheerde TPO-dakbanen kleven in de verweekte afsmeerlaag.sbr-info. Als belangrijkste algemene aanwijzing geldt dat steeds alle dakbedekkingslagen inclusief beschermingslaag moeten worden aangebracht voordat elementen zoals tuinmuurtjes en dergelijke worden geplaatst. vlak en gesloten zijn. TPO-toplaag: laag gebitumineerde polyestermat kleven met bitumen 110/30. de overlappen apart lassen met hete lucht. Enkele oplossingen voor zowel vegetatie.avans. is het nodig haakse details toe te passen. afsmeerlaag van bitumen 110/30.dll?action=compi. Bij TPO-dakbanen kan afhankelijk van het fabrikaat de toplaag ook worden gekleefd met koude bitumen kleefstof of lijm. 4.3 Details Om beschadiging van de waterdichte laag zo veel mogelijk te beperken.nl. POCB-toplaag: laag gebitumineerde polyestermat kleven met bitumen 110/30. Deze kunnen worden ontleend aan het BDA Dakboekje of de Vakrichtlijn gesloten dakbedekkingssystemen [lit. laag gebitumineerde polyestermat kleven met bitumen 110/30. Bij vegetatiedaken of onderconstructies met naden kunnen ook losliggende dakbedekkingen in aanmerking komen. Bij het branden of kleven van de toplaag moet erop worden gelet dat er geen bitumen of kleefstof in de overlappen van de toplaag terechtkomt vanwege de vereiste wortelvastheid. Foto 8 Uitvoering dakbedekking Foto 9 15 of 58 3/24/10 11:19 AM .als tuindaken worden gegeven in bijlage 2. 7]. Bij deze systemen moet compartimentering worden toegepast als hiervoor aangegeven en moet altijd tweelaags worden gewerkt met een wortelvaste toplaag. Aandachtspunten De ondergrond moet droog. Betonnen ondergronden moeten zijn afgevlinderd.. afsmeerlaag van bitumen 110/30. laag ECB-dakbanen kleven op de verweekte afsmeerlaag. afsmeerlaag van bitumen 110/30.Daken in 't groen http://www. bij voorkeur met elastomeer gemodificeerde primer.nl/sbr.ezproxy. 6. laag POCB-dakbanen kleven op de verweekte afsmeerlaag. gestraald en voorgesmeerd.

Slechts onder de volgende strikte voorwaarden is toepassing in begroeide daken mogelijk: De trechters moeten verdiept in het dak worden aangebracht.75 m van de gevel niet met open vuur in aanraking komen.gesloten dakbedekkingssystemen.1 m boven het dakvlak uitsteekt. 4. te berekenen conform NEN 3215 en NPR 3216. Dakopstanden Dakopstanden moeten tot minimaal 100 mm voorbij de kim duurzaam zijn afgeschermd zonder gebruik te maken van open vuur. Bij de bepaling van de afvoercapaciteit.ezproxy.sbr-info. Het hemelwater moet zonder vervuiling van het dak worden afgevoerd.avans. De afvoer van deze systemen kan al snel worden belemmerd door blad en ander groen afval. Dakdoorbrekingen Rondom dakdoorbrekingen (afvoeren. De trechters moeten voor onderhoud en reiniging altijd toegankelijk blijven. Hoewel de hemelwaterafvoer theoretisch ook mogelijk is met het zogenoemde volvulsysteem (bijvoorbeeld Pluvia). Dakranden Bij dakranden moet de onderconstructie duurzaam worden afgeschermd opdat er geen open vuur bij brandbare materialen dan wel via naden en kieren in de constructie kan komen. De reductiefactor voor de regenintensiteit.3 m geadviseerd. waardoor de afvoercapaciteit sterk afneemt. Hiervoor gelden de volgende uitgangspunten. Hiervoor wordt een minimumbreedte van 0.4 Brandveilig werken . moet ook rekening worden gehouden met de reductiefactor van de vegetatie. ontluchtingen en dergelijke) moet de onderconstructie zijn afgeschermd tegen open vuur. Gevelaansluitingen Bij gevelaansluitingen mag over een breedte van 0.nl/sbr. voordat de dakbedekkingsconstructie respectievelijk het dakbedekkingssysteem wordt aangebracht.. Uitvoering gietasfalt Foto 10 Uitvoering EPDM-dakbaan 4.Daken in 't groen http://www.5 Hemelwaterafvoer In de uitvoering moet zorgvuldig gecontroleerd worden dat de hemelwaterafvoeren zich op de relatief laagste punten van het dak bevinden. Een gevelaansluiting is de onderzijde van een aan het dakvlak aansluitend bouwdeel dat meer dan 1.75 m niet met open vuur worden gewerkt.nl. Dit kan juist bij een groen dak desastreuze gevolgen voor de vegetatie hebben. Bij thermisch geïsoleerde daken moet minimaal 500 mm vanaf de dakdoorbreking thermisch isolatiemateriaal worden toegepast dat voldoet aan klasse A2 conform NEN-EN 13501-1. In de details die zijn opgenomen in bijlage 2 is hier rekening mee gehouden. moet volgens NEN 3215 en NTR 3216 worden bepaald. die nodig is voor de berekening van de hemelwaterbelasting Qh. Figuur 4 toont een detail van een volvulsysteem hemelwaterafvoer met opzetring (en filter) en een deksel in combinatie met een licht 16 of 58 3/24/10 11:19 AM . Dakrandaansluitingen bij de gevel mogen over een breedte van 0.uitgangspunten Algemeen Platte daken moeten worden ontworpen en gedetailleerd conform NVN 6050: Eisen aan ontwerp en detaillering voor brandveilig werken aan daken . moet de toepassing daarvan in begroeide daken in het algemeen worden ontraden. Vegetatievrije zones Bovenstaande bepalingen hebben geen consequenties voor de breedte van vegetatievrije zones langs dakranden en gevelaansluitingen..dll?action=compi.

dll?action=compi.nl/sbr.sbr-info..avans.. vegetatiedak.Daken in 't groen http://www.nl. Figuur 4 Detail van een volvulsysteem hemelwaterafvoer met opzetring (en filter) en een deksel in combinatie met een licht vegetatiedak 17 of 58 3/24/10 11:19 AM .ezproxy.

60 0. Effectief afschot wil zeggen het afschot in de eindsituatie. meestal gemodificeerd geëxpandeerd polystyreen (EPS) in plaatvorm.50 a Tabel 5B Waterhoudend vermogen van tuindaken (intensieve dakbegroeiing) Bouwhoogte substraatlaag (mm) Vegetatie Waterhoudend vermogen als percentage van de gemiddelde jaarlijkse neerslag (%) Reductiefactor voor de gemiddelde jaarlijkse neerslag α a 18 of 58 3/24/10 11:19 AM . Bij gras-kruidenvegetatiedaken en tuindaken is dit in het algemeen een aparte drainagelaag. Zoals al bij een aantal details is aangegeven.nl/sbr.sbr-info. Bovengenoemde eisen zijn niet in normen of richtlijnen vastgesteld in de vorm van kwantitatieve eisen. Afvoer van water betekent dat steeds dichter bij de eigenlijke hemelwaterafvoeren de drainerende capaciteit groter moet zijn.ezproxy. Om water te kunnen afvoeren. Hierop wordt nog in hoofdstuk 9 teruggekomen. drainagebanen van kunststofschuim met een cachering van non-woven geotextiel (filterlaag). Deze geeft bij een bepaald minimaal afschot de hoeveelheid af te voeren water per tijdseenheid. Mogelijke materialen voor drainagelagen zijn: 1.. 5 Drainagelaag en filterlaag 5. De ontwerper moet zich er daarom goed van vergewissen of de leverancier omtrent de eigenschappen goed onderbouwde specificaties en garanties afgeeft. kunststofschuim. Het verdient aanbeveling om in bestekken deze norm van kracht te verklaren. Ter oriëntatie wordt in de tabellen 5A en 5B een overzicht gegeven van het waterhoudend vermogen van de vegetatie bij respectievelijk vegetatiedaken en tuindaken. Het is daarom van belang om langs dakranden en bij de hwa's een grotere hoeveelheid drainagemateriaal of een drainagemateriaal met een groter drainerend vermogen toe te passen. Verder mogen zij geen stoffen afgeven die voor de vegetatie schadelijk kunnen zijn. De vereiste drainagecapaciteit kan worden berekend volgens DIN 4095.55 0.200 gras-kruiden 60 0. Van de leverancier van het betreffende daktuinsysteem moet daarom verlangd worden dat hieromtrent gegevens worden overlegd.60 > 60 . Daar staat tegenover dat drainagematerialen ook bestand moeten zijn tegen stoffen die worden afgegeven door de beplanting. al dan niet met de mogelijkheid van wateropslag als vochtbuffer. Zij moeten vorstbestand zijn. Voor drainagelagen zijn zeer veel materialen beschikbaar.en beschermingsfunctie.Daken in 't groen http://www. grof gevlochten drainagematten van polyamide met een cachering van non-woven geotextiel (filterlaag). eventueel opgenomen in de substraatlaag. Tabel 5A Waterhoudend vermogen van vegetatiedaken (extensieve dakbegroeiing) Bouwhoogte substraatlaag (mm) 20 .nl. Drainagematerialen moeten op grond van NEN-EN 13252 voorzien zijn van het CE-merk. Bij sommige op de markt zijnde tuindaksystemen heeft de laag daarnaast ook een vochtbufferfunctie. 4. slagvast polystyreen.avans. polyamide. HDPE. is het van wezenlijk belang dat de ondergrond een effectief afschot heeft van minimaal 1%.150 sedumkruiden-gras > 150 . De drainagecapaciteit kan echter op den duur afnemen. is dit goed te combineren met een grindstrook of met betontegels (vegetatievrije zone) die daarbij ook een belangrijke brandwerende functie hebben.dll?action=compi. waarvan diverse worden geleverd als onderdeel van een systeem. ook op lange termijn nog een drainerende werking hebben en drukvast en chemisch neutraal zijn.100 mos-sedum mos-sedum sedummos-kruiden > 100 .45 Vegetatie Waterhoudend vermogen als percentage van de gemiddelde jaarlijkse neerslag (%) 40 45 50 Reductiefactor voor de gemiddelde jaarlijkse neerslag α 0.1 Drainagelaag Ieder groen dak moet ergens in de laagopbouw een drainerende functie hebben.en kruidenvegetatiedaken wordt deze functie ook wel gecombineerd met de filter. 2. 5.. polyamide vlechtmatten. die leverbaar zijn in diverse kunststoffen zoals PE.40 > 40 . 3. bij de mos-sedum. Op de eerste plaats moet de drainagelaag het overtollige water kunnen afvoeren. 6. voorgevormde drainageplaten. De afvoercapaciteit van stortmaterialen moet worden bepaald volgens NEN-ISO 12958.40 55 0. natuurlijke minerale materialen zoals gebroken grind en lavasteen.

5.3 Filterlaag De belangrijkste functie van de filterlaag is dat kleine deeltjes worden tegengehouden. 2] staan eisen waaraan de filterlaag moet voldoen.nl/sbr.sbr-info.10 De bijdrage aan de vermindering van het hemelwateraanbod op de afvoeren wordt bepaald door de reductiefactor voor de regenintensiteit als weergegeven in tabel 6 (NEN 3215) Tabel 6 Reductiefactor voor de regenintensiteit (NEN 3215)*) Soort dak Plat groen dak met substraatlaag > 250 mm Plat groen dak met substraatlaag ≤ 250 mm Hellende groene daken > 3° en ≤ 45° Reductiefactor α 0.Daken in 't groen http://www. Hemelwaterafvoeren moeten voorzien zijn van een (eventueel verlengde) korfconstructie en dienen minimaal ieder seizoen te worden gereinigd.30 > 500 gazon.avans. bodembedekkers.500 gazon.dll?action=compi.of tuindak wordt begonnen.30 0. moet op grond van NEN-EN 13252 voorzien zijn van het CE-merk en bestand zijn tegen de materialen die van de beplanting afkomstig zijn en zelf geen stoffen afgeven die schadelijk zijn voor beplanting of milieu. Als materialen worden in het algemeen polyestermat of polypropyleen-polyethyleenmat toegepast..75 5. Deze hebben over het algemeen te maken met slecht afschot en/of een verkeerd substraat. Zoals in deze publicatie op meerdere plaatsen wordt aangegeven. Voor het goed functioneren van de drainagelaag is het noodzakelijk dat de hemelwaterafvoeren zowel herkenbaar als aan de bovenzijde goed bereikbaar zijn. In de SBR-Dakbegroeiingsrichtlijn [lit. heesters en bomen > 90 0.of tuindaken natte plekken vertonen.. bodembedekkers en heesters 70 0. Dat wil zeggen dat de binding van de polyestervezels niet tot stand gebracht mag zijn met een wateroplosbaar bindmiddel.60 0. > 150 . De filterlaag moet daarom zorgvuldig worden aangebracht met overlappen van ten minste 100 mm breed en langs alle opstaande kanten omhoog worden gezet tot de bovenzijde van de substraatlaag.ezproxy.250 gazon. is een goed afschot van essentieel belang. Ook hierbij moet men erop toezien dat de leverancier specificaties overlegt. 19 of 58 3/24/10 11:19 AM .nl. Het verdient aanbeveling om van de leverancier een specificatie te vragen conform deze eisen. De filterlaag.40 > 250 . bodembedekkers en lage heesters 60 0. die in de praktijk vaak een onderdeel is van de drainagelaag. Bij gebruik van polyestermat geldt als eis dat deze bestand moet zijn tegen water. zodat de onderliggende drainagelaag niet verstopt raakt en ook na vele jaren nog goed kan functioneren.2 Aanwijzingen voor de uitvoering Het komt in de praktijk wel voor dat vegetatie. Dit zelfde geldt ook voor de drainagematerialen. Bij de uitvoering moet daarom het afschot in de onderconstructie zorgvuldig worden gecontroleerd voordat met de opbouw van het vegetatie.

sbr-info. 20 of 58 3/24/10 11:19 AM ..avans.nl/sbr.dll?action=compi.nl..ezproxy.Daken in 't groen http://www.

1 Substraattypen De substraatlaag.nl. gehumificeerde boomschors en een kleifractie. Omdat aangetoond moet worden dat wordt voldaan aan het Bouwbesluit is het essentieel dat de leverancier van dergelijke matten door middel van een KOMO-attest-met-productcertificaat of een rapport van een erkend Europees instituut (notified laboratory) zowel het brandgedrag als de windweerstand onderbouwt. Om te voldoen aan het Bouwbesluit moet voldoende brandwerendheid en windvastheid aangetoond worden door middel van een KOMO-attest-met-productcertificaat of een rapport van een erkend Europees instituut (notified laboratory). Vegetatiematten met een driedimensionale polyamidewapening zijn toe te passen tot circa 45° dakhelling. duurzaamheid en brandwerendheid dient scherp in het oog gehouden te worden. Dergelijke materialen worden over het algemeen gebruikt in substraten. Vooral substraatplaten van kunststofschuimen hebben een slechte brandwerendheid wanneer ze niet worden afgedekt met een (extra) substraatlaag. 5. Substraatplaten.% 21 of 58 3/24/10 11:19 AM . afhankelijk van het ontwerp. Dergelijke matten worden eigenlijk alleen maar gebruikt voor vegetatiedaken. Het betreft polyamidevlechtmatten. waarna op termijn afschuiven kan optreden. Goede daksubstraten zijn van aanzienlijk betere kwaliteit dan 'gewone aarde'. Er zijn ook minerale substraten in de handel met daarin gerecyclede materialen zoals gebroken dakpannen. zand.ezproxy. De aarde moet vóór gebruik met organische of minerale toeslagstoffen zoals turf. 6 Substraatlaag 6.sbr-info. leisteen. 1. Ter plaatse gemengd A. lava of geëxpandeerde klei verbeterd worden. Substraten kunnen in de volgende typen worden onderscheiden.%) 2) pH-waarde Gehalte aan organisch materiaal 1300-1500 10-20 6. is vanzelfsprekend het meest essentiële onderdeel van elk begroeid dak. Substraatlagen moeten voldoen aan de eisen zoals gesteld in de SBR-Dakbegroeiingsrichtlijn [lit. bims. Het betreft hier meestal mengsels van natuurlijke minerale materialen zoals lava. Dit betreft aarde-schuimmengsels. 4. eventueel in combinatie met polyestervlies of kokosmatten en gevuld met een substraat van bims. al dan niet met toeslagmateriaal in de vorm van lava. Bovendien krimpen ze onder invloed van vochtverschillen.Daken in 't groen http://www. Aardeschuim 950-1200 nat 2) -3 Maximale water-opname (vol. Ter plaatse gemengd stortgoed.dll?action=compi. Tezamen met de beplanting is hier voor een belangrijk deel sprake van levend materiaal.nl/sbr. Voorgemengde natuurlijke materialen zoals turf gemengd met de eerdergenoemde toeslagstoffen of humushoutsnippermengsels met toeslagstoffen. De praktijk heeft laten zien dat gebruik van niet verbeterde (gewone) tuinaarde op daken dikwijls leidt tot degeneratie als gevolg van verdichting en verzuring. ook wel groeimedium genoemd en soms vegetatiedragende laag. klei en boomschors en meestal ook al voorzien van de begroeiing. Tabel 7 toont een aantal belangrijke eigenschappen van de verschillende substraattypen en daarbij gebruikte materialen. 2.. Bij daken met een sterke helling (> 20°) is het ongewenst een vegetatiemat te gebruiken met een drager van kokos of jute omdat deze materialen verteren.5-7.m ) droog 1.avans. Dit zijn fabrieksmatig vervaardigde producten zoals gemodificeerd kunststofschuim (bijvoorbeeld polyurethaanvlokken met nutriënten) en een speciaal type steenwol. 3. lava. Foto 11 Plaatsing van een vegetatiemat Tabel 7 Diverse gegevens substraatmaterialen Substraattype Substraatmaterialen Volumegewicht (kg. De kwaliteit ten aanzien van windweerstand. bims of geëxpandeerde kleikorrels en zandmengsels met toeslagstoffen. Het is van groot belang hierbij deskundig advies in te winnen. Minerale korrels.5 1-3 gew.. waarbij hoge eisen worden gesteld aan de lucht-/waterhuishouding in combinatie met het gewicht. Vegetatiematten.%) 40-50 Luchtgehalte (vol. 2]. humus.

Substraatplaaten A.% 6-10 gew.5 7.5-7. Figuur 5 Detail hellend vegetatiedak 22 of 58 3/24/10 11:19 AM . Humus-houtsnippers A.5 - - B. bij humeuze materialen wat meer.ezproxy. Lava B. 85 6. Hiervoor zijn verschillende middelen beschikbaar zoals verankeringsmatten en/of dwarslatten zoals aangegeven in figuur 5 en foto 12.% 18-22 gew.0-8.% 8-12 gew.2].5-7. Minerale korrels 1000-1250 1500-1750 750-900 550-850 800-900 80-120 1350-1550 1000-1300 1350-1450 800-1000 120-160 3) 800-1000 120-180 70-85 ca. Turfmineraal B.0 6.% - 3. Bims-Lava C.m-2.0 6.5 6. Aardeschuim + toeslag 1)4) 1200-1450 1600-1900 35-45 10-20 6. Erg natte substraten mogen niet betreden worden aangezien vooral bij die op humusbasis een sterke verdichting kan optreden.5-7. 75 ? - 4) Voldoet niet aan de gestelde eisen in de SBR-Dakbegroeiingsrichtlijn [lit. 6. Bij toepassing van zeer lichte substraattypen voor vegetatiedaken moet men zorgvuldig de richtlijnen van de betreffende leverancier opvolgen.5 5. Vegetatiematten A. Wanneer dergelijke systemen worden toegepast op hellende daken. 60 10-25 ca. 2) Bij maximale wateropname. 3) Droog circa 20 kg.% 50-70 vol. Voorgemengde natuurlijke materialen A. 200-300 ca.% 50-70 vol. Zand + toeslag1) 2.0 5-7 gew. Slakken 4.5-7.5-7. nat circa 30 kg.nl.. bims en geëxpandeerde kleikorrels.% C.nl/sbr.5-7. Wanneer losgestorte materialen door neerslag erg nat zijn geworden.5 6.0 7. Bij de in hoofdzaak minerale substraatmaterialen is de zetmaat wat minder.sbr-info.5-6. stortgoed B.2 Aanwijzingen voor de uitvoering De 'zetmaat' voor stortgoedmaterialen bedraagt 10 à 20 vol.m-2.avans.% 4-8 gew. moet men er rekening mee houden boven een dakhelling van 20° maatregelen te treffen om afschuiving te voorkomen. In dat verband wordt opgemerkt dat substraten die voldoen aan de SBR-Dakbegroeiingsrichtlijn zeer weinig organische massa bevatten. 25 ca.%. Kokosmat + toeslag1) 1) Minerale materialen zoals lava.0-8.dll?action=compi. moet met verdere uitvoering worden gewacht tot het overtollige water is weggevloeid. die niet gemakkelijk ongedaan kan worden gemaakt. Steenwol 5.5 3-5 gew.0-7. Polyamidevlechtmat + toeslag 1) 1200-1350 1550-1750 200-600 500-600 1000-1300 1100-1300 25-35 55-80 50-75 45-55 50-60 45-55 45-55 55-65 15-25 10-20 10-20 10-15 10-20 10-25 40-42 30-40 6.. Geëxp.Daken in 't groen http://www. klei D. Gemodificeerd kunststofschuim B.

ezproxy.nl/sbr..Daken in 't groen http://www.nl. Foto 12 Uitvoering van een voorziening tegen afschuiving bij een hellend dak 23 of 58 3/24/10 11:19 AM .avans.dll?action=compi.sbr-info..

maar in sommige gevallen ook constructief onmogelijk maken. onderliggende kolommen en dergelijke. Ook is het denkbaar in de onderconstructie speciale voorzieningen te treffen zoals aangegeven in figuur 7.. verankeringsmethode en vier principes die wel aanbeveling verdienen.ezproxy.nl/sbr. Figuur 6 Verankering Foto 13 Het plaatsen en verankeren van bomen 7. 7 Beplanting 7.nl.dll?action=compi. dat wil zeggen niet aanbevolen. Het is duidelijk dat dit leidt tot zeer hoge belastingen die de toepassing van een dergelijk tuindak niet alleen kostbaar.avans.1 Verankering Wil men in een tuindak ook hoge struiken en bomen laten groeien.2 Bevochtiging 24 of 58 3/24/10 11:19 AM .sbr-info. dan verdient het aanbeveling slechts plaatselijk deze grotere dikte toe te passen en wel daar waar de grootste constructieve draagkracht beschikbaar is zoals bij dakranden. dan moet de substraatlaag worden aangepast. Een voorbeeld van het plaatsen van dergelijke bomen wordt gegeven in foto 13..Daken in 't groen http://www. In het geval van opgaand gevelwerk is het ook mogelijk aanvullende verankering toe te passen. Wil de ontwerper om wat voor reden dan ook toch de substraatlaagdikte toepassen die hoort bij de betreffende bomen. Globaal betekent dit dat men voor een boom van 10 m hoogte een minstens 1 m dikke substraatlaag nodig heeft. opbouwen. Het is daarbij echter wel nodig een juiste verankeringsmethode te gebruiken. Door gebruik van een verankering is het echter mogelijk ook hogere struiken en bomen te laten groeien op relatief dunne substraatlagen. Figuur 6 toont drie voorbeelden van respectievelijk een onjuiste.

Bevochtiging in de vorm van besproeiing of bevloeiing kan voor tuindaken van belang zijn voor een permanent goed begroeiingsresultaat. ook om het brandgevaar te beperken.32). systemen met een geforceerde waterspiegel op het dak worden ook in Nederland steeds meer toegepast. Voorbeelden van bevochtigingstechnieken zijn: 1. Figuur 7 Speciale voorzieningen voor het verankeren van bomen 25 of 58 3/24/10 11:19 AM . Bij vegetatiedaken is na de aanvangsperiode (tot 'volgroeiing') besproeien niet of nauwelijks nodig.ezproxy. Zie ook tabel 8 inzake aanvangsonderhoud.nl. met behulp van slang en sproeier. Bij een gras-kruidenvegetatiedak moet in tijden van droogte soms worden gesproeid.dll?action=compi. waarbij een vlotter het openen en sluiten van de watertoevoer regelt (zie figuur 8 op blz. Het effect van niet-besproeien kan men beperken door de juiste (droogteminnende) beplanting te kiezen.Daken in 't groen http://www. met behulp van een poreuze buis.avans. 3. De noodzaak van een watergeefsysteem is dus afhankelijk van de opbouw van de daktuin en de gekozen beplanting. 4.sbr-info.. Het is wel van belang dat in de winter de waterspiegel wordt verlaagd naar nul om vorstschade te voorkomen. 5. Automatische besproeiing.. waarbij een ingegraven buis de sproeiers voedt (zie figuur 8). die door osmotische druk wordt geregeld (figuur 8). De hedendaagse systeemtechniek is gericht op instandhouding zonder kunstmatige watergiften. Constante bevloeiing.nl/sbr. Mobiele besproeiing. 2. maar is tegenwoordig niet meer per se noodzakelijk. Osmotische bevloeiing. Foto 14 toont een voorziening voor automatisch geregelde bevochtiging. Bevloeiing door capillariteit.

sbr-info.ezproxy.1].nl/sbr. 9]. Als cyclus wordt in droge perioden aanbevolen: ochtend: geringe besproeiing. Foto 14 Installatie voor automatisch watergeefsysteem Figuur 8 Enige bevochtigingssystemen De automatische besproeiing wordt door een uurwerk geregeld.3 Plantenkeuze Op het gebied van plantenkeuze voor vegetatiedaken en tuindaken is zeer veel informatie beschikbaar. 8] en Krupka [lit. Liesecke c..s.avans. onder andere Hoffmann [lit.dll?action=compi. [lit. Ook verschillende leveranciers van vegetatiedaksystemen hebben hierover veel gegevens.nl. waardoor het tuindak in sectoren kan worden besproeid.. 7. nat: sterke besproeiing (ter compensatie van de uitdroging van overdag).Daken in 't groen http://www. 26 of 58 3/24/10 11:19 AM .

avans. slechte groei. reiniging van grindstroken en hwa's. Zeker voor tuindaken verdient het aanbeveling een onderhoudscontract met een hovenier en een dakaannemer te sluiten. is het van belang dit onderhoud ook daadwerkelijk te plegen in die zones.q. wind wind: windschade.Daken in 't groen http://www. Dit soort begroeide daken kan namelijk erg glad zijn. opwarming van de ondergrond in de winter door het onderliggende gebouw in combinatie met verdroging door wind: vorstschade. Het is bij hellende daken. zelfs gecertificeerde wortelvaste dakbedekkingen voldoen op termijn niet bij dit soort beplantingen. de beplanting loopt namelijk te vroeg uit in het voorjaar waardoor deze kan bevriezen.sbr-info. In bijlage 3 zijn tabellen opgenomen van bomen en planten die een bepaald risico kunnen vormen. duivelswandelstok niet toepassen op daken. vooral gras-kruidenvegetatiedaken. Aspecten die afgewogen moeten worden bij de plantenkeuze zijn: temperatuur extreem hoog door opwarming van omliggende gevels: verdroging of verbranding (bladschade).nl/sbr.of tuindak moet rekening gehouden worden met de noodzakelijke voorzieningen om het onderhoud veilig en arbotechnisch verantwoord te kunnen uitvoeren. riet.c. Bij het ontwerpen van beplantingsplannen voor vegetatiedaken en tuindaken moet er rekening mee worden gehouden dat de omstandigheden op daken zwaarder zijn dan in de volle grond.dll?action=compi. slechte of beperkte ontwikkeling op termijn. Wanneer men onder andere ten behoeve van het onderhoud vegetatievrije zones toepast. Tabel 8 geeft enige aanwijzingen voor het onderhoud aan vegetatiedaken en tuindaken dat vooral in aanvang nodig is of kan zijn. Bij tuindaken moet het onderhoud afgestemd zijn op het ontwerp van de tuin en de gekozen beplanting. Snel groeiende bomen kunnen gevaar veroorzaken vanwege hoge belastingen en vangen als hoge bomen ook echt meer wind. van groot belang dat de veiligheid zorgvuldig in acht wordt genomen.ezproxy. 7. Hierbij blijft het onderhoud meestal beperkt tot het verwijderen van ongewenste vegetatie. Dit kan variëren van 8 keer per jaar tot zelfs 26 keer per jaar bij aanwezigheid van gazons. Voor vegetatiedaken is het aan te bevelen één à twee inspectie. onderhoudsrondes per jaar uit te voeren. het eventueel inzaaien of afsprossen van kale plekken en het eenmaal per jaar bemesten van de vegetatie. In het algemeen geldt dat beplanting die normaliter in het Nederlandse klimaat maar beperkt vorstbestand is. Daarnaast hebben het eigenlijke gebouw en de omliggende bebouwing een aanzienlijk effect op het dakmilieu. extreem laag door wind en schaduw: verdroging en slechte groei. wortelgestel zeer agressief wortelende gewassen zoals bamboe. Tabel 8 Aanvangsonderhoud vegetatiedaken en lichte tuindaken Vegetatiedaken (extensieve begroeiing) Platte daken Hellende daken Lichte tuindaken (eenvoudige intensieve begroeiing) Platte daken Hellende daken mos-sedum mos-sedumkruiden sedumgras-kruiden gras-kruiden mos-sedum mos-sedumkruiden sedumgras-kruiden gras-kruiden kleine heestersstruiken Aanvangsbesproeiing Intervalbesproeiing Bemesten Nabemesten (1 x per jaar) Wieden 1) struiken-grote struiken gras-kruiden heesters + + + o + + + + + + - + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + + o - - - - o - o - - - - + - + - o - Wieden vegetatievrije zones Maaien Snoeien o - - + o o o o - 27 of 58 3/24/10 11:19 AM . bladschade en omwaaien. vorst.4 Onderhoud Het benodigde onderhoud aan begroeide daken varieert sterk en hangt daarbij niet alleen af van het type vegetatie.. Bij het ontwerp van een vegetatie. maar zeker ook van de beplantingskeuze. In diezelfde bijlage is ook een tabel opgenomen met enige planten die bijzonder goed bestand zijn tegen droogte en een tabel die informatie geeft over de overlevingskansen van een aantal plantensoorten.. substraatdikte beperkt door wortelbaar volume: windschade.nl. niet geschikt is voor daken. aangezien anders overtollige plantengroei de details kan bedreigen.of tuindak. Zie hiervoor ook hoofdstuk 9 'Overige veiligheidsaspecten'.

nl/sbr..avans.ezproxy. Bijzaaien Bijplanten Bestrijding van schadelijke planten Inspectie hwa's en controle drainagesysteem + + - - - - - o o o o o o + + + + + + + + + + 1) Bij sedum wordt klein onkruid zoals straatgras meestal niet verwijderd.nl..dll?action=compi.zo nodig o bij uitzondering 28 of 58 3/24/10 11:19 AM .Daken in 't groen http://www.sbr-info. + noodzakelijk .

Wanneer de laag een bepaalde mate van luchtdoorlatendheid heeft. deze kan daarom in de gebruikelijke materialen.. Voor een belasting van 4 à 4. is er nog steeds geen duidelijke aanwijzing te geven voor een betrouwbare berekening.m . Als algemene aanwijzing kan nog worden opgemerkt dat ingeplante of ingezaaide vegetatiedaken wel degelijk windgevoelig kunnen zijn zolang het substraat nog niet is begroeid. Een vegetatiedak is echter niet verankerd aan de onderconstructie. 8 Windweerstand 8. Aan de extreme windbelasting zoals die op hoeken en dakranden voorkomt.ezproxy.. maar er toch niet afwaait. Toch is al lang bekend dat in de praktijk menig vegetatiedak in de verste verte niet voldoet aan NEN 6707.5 kPa kunnen doorstaan. de vorm van het gebouw en van het begroeide dak. Het gewicht is dus een factor 3 tot 15 te laag en aangezien de genoemde gewichten uitgaan van de natte toestand kan deze factor nog wel hoger liggen onder droge omstandigheden. Dit proces kan doorgaan tot op de dakbedekking. -2 -2 -2 -2 29 of 58 3/24/10 11:19 AM . het ontwortelen van bomen en indringing van vorst. worden bepaald door de winddruk.1 Waarom waait een groen dak er (meestal) niet af? De wind heeft in de natuur en dus ook op het groene dak. Uit tabel 3 blijkt dat het minimumgewicht van een vegetatiedak 30 kg. Zolang het dak niet is begroeid.dll?action=compi.5 kPa zal liggen. wordt het door de wind dan laagje voor laagje afgepeld. Maar dan nog geldt dat op de rest van het dak de in rekening te brengen windbelasting in de orde van 2. ontwikkeling van de vegetatiedaken is het van groot belang dat er meer inzicht wordt verkregen omtrent het verschijnsel drukvereffening en de daaruit voortvloeiende rekenprocedure.m bedraagt en het maximumgewicht 150 kg. moet er dus een fout zitten in de berekening van de windbelasting volgens de norm. het afrukken van bladeren en takken. Deze 'fout' zit in het verschijnsel 'drukvereffening'.5 kPa is een massa nodig van ten minste 400 à 450 kg. ook niet door een vorm van verkleving aan de waterdichte laag.2 Drukvereffening De in rekening te brengen windbelasting op een dakconstructie hangt af van de locatie. gedimensioneerd worden. De krachten die de wind op een begroeid dak uitoefent. 8. Hoewel het dus zeker is dat de werkelijke windbelasting op lichte vegetatiedaken lager is dan volgens NEN 6702 en NPR 6708 kan worden aangenomen. allerlei effecten op het gewas. Behalve voor pannendaken houden NEN 6707 en NPR 6708 geen rekening met drukvereffening.Daken in 't groen http://www. Een normale dakbedekking moet ook de extreme belasting van ongeveer 4. Bij daken met een vegetatiemat is de toplaag afgeschermd tegen winderosie. Maar met een (licht) begroeid dak is dat niet zo eenvoudig. Het probleem is echter zoals hiervóór ook al opgemerkt. Voor een goede. dat wil zeggen professionele. Daarom moeten vooral in de zwaar windbelaste zones bij voorkeur vegetatiematten of eventueel vegetatievrije zones worden toegepast.sbr-info.avans. Windbelasting wordt immers veroorzaakt door het verschil in luchtdruk onder en boven de betreffende laag.nl. waardoor dit probleem niet optreedt.nl/sbr. Hoe die rol vertaald zou moeten worden in een betrouwbare drukvereffeningscoëfficiënt is echter nog steeds niet bekend. De consequentie van deze situatie is onder meer dat de dakbedekkingsconstructie ook zonder afwerking van dakvegetatie of -tuin moet voldoen aan NEN 6707 en NPR 6708. zodat een aanzienlijke schade ontstaat. is nog wel weerstand te bieden door op een slimme manier gebruik te maken van de vegetatievrije zones en over die gebieden ballastlagen toe te passen.m is zelfs bij het zwaarste vegetatiedak niet aanwezig. Voor een algemeen begrip kan worden aangenomen dat deze belasting in de orde van 4. wordt dat drukverschil snel vereffend en neemt de belasting dus af. die op zichzelf wel goed is te bevestigen aan de onderconstructie. dat niet bekend is wat voor de mate van drukvereffening in rekening gebracht zou mogen worden. Bij de meeste vegetatiedaken is sprake van een wortelverankeringslaag en die kan doorlopen tot onder de vegetatievrije zones. In werkelijkheid speelt drukvereffening een belangrijke rol. winderosie van de opgebrachte substraatmaterialen. Bovendien is ook niet bekend of in de loop van de tijd de luchtdoorlatendheid van een vegetatiedak wellicht aanzienlijk verandert. Omdat het in de praktijk maar zelden voorkomt dat een vegetatiedak eraf waait.0 kPa zal bedragen en de daarvoor benodigde compenserende massa van 200 kg.m . Voor de onderconstructie is dit geen probleem. de gebouwde omgeving en de hoogte en vorm van het gebouw. Hiertoe behoren vergroting van de verdamping en uitdroging van de bodem. Het is nog steeds niet goed mogelijk om betrouwbaar te voorspellen of een begroeid dak er wel of niet zal afwaaien tijdens een zware storm als gevolg van de onderdruk die ontstaat door de vorm van het gebouw. Hiervoor is meer onderzoek nodig. inclusief de bevestiging aan de hoofddraagconstructie.

Figuur 9 Aanwijzingen voor afmeting en plaats van eventuele brandwanden en vegetatievrije zones 30 of 58 3/24/10 11:19 AM . vervuiling. Met andere woorden.nl.dll?action=compi.. Om een te snelle brandvoortplanting te voorkomen. Als wordt aangenomen dat bepaalde groene daken hieraan voldoen zonder dat deze daken worden beproefd volgens één van de bovenstaande normen ('deem to satisfy'). Figuur 9 geeft een aantal aanwijzingen voor afmeting en plaats van eventuele brandwanden en vegetatievrije zones. Achterstallig onderhoud aan groene daken mag niet van invloed zijn op het presteren van de dakconstructie met betrekking tot brandveiligheid. Aanvullend onderzoek is hiervoor vereist. Een dak mag niet brandgevaarlijk zijn volgens NEN 6063. Een begroeid dak kan echter wel eens buiten een dergelijk scenario vallen en wel degelijk een grotere bijdrage tot brandvoortplanting leveren.sbr-info. Zo'n brandstop kan bestaan uit brandwanden of vegetatievrije zones met onbrandbare ballast.1 Brandveiligheid Begroeide daken moeten net als alle andere daken voldoen aan de bouwregelgeving. Men kan hierbij denken aan (volledige) uitdroging.. In de bouwregelgeving wordt geen eis gesteld aan de bijdrage tot brandvoortplanting van de bovenzijde van een dak. 9 Overige veiligheidsaspecten 9. zodat ook groene daken passen in het 'standaard' scenario van de bouwregelgeving. dan wel volgens NEN-EN 1187. Normaal wordt gerekend op een beperkte bijdrage tot brandvoortplanting van een (niet-brandgevaarlijk) dak.avans. ook een verwaarloosd dak mag niet brandgevaarlijk zijn. overwoekering en dergelijke.Daken in 't groen http://www. De breedte van vegetatievrije zones dient ten minste 0. Dit betekent het volgende. is het belangrijk om bij groene daken op bepaalde plaatsen een 'brandstop' aan te brengen.ezproxy. Plaats en uitvoering van dergelijke brandstoppen moeten verder worden uitgewerkt en vastgelegd. dan moeten dergelijke dakconstructies nauwkeurig worden omschreven en moet het 'nietbrandgevaarlijk zijn' daarvan worden onderbouwd.75 m te zijn. onder meer om op een brandveilige wijze onderhoud te kunnen uitvoeren aan de dakbedekking. dus ook op het punt van brandveiligheid.nl/sbr.

. Een aantal mogelijke maatregelen is: 1.Daken in 't groen http://www. 1.3 Vegetatievrije zones In het voorgaande is het nut van vegetatievrije zones al naar voren gekomen.avans.ezproxy. toepassing van plantensoorten met een snelle en duurzame bodembedekking.2 Erosiebescherming Gedurende zowel de uitvoering als de periode dat de beplanting moet 'aanslaan'. 9. 2. 31 of 58 3/24/10 11:19 AM . toepassing van substraatmaterialen met een relatief hoog droog gewicht. 2. Verbetering van de weerstand tegen windbelasting. Zoals al eerder opgemerkt. toepassing van een windvlies. Als tijdelijke maatregelen kan men verder denken aan: 4. aanbrengen van materiaal zoals steenslag tussen de beplanting. Verbetering van de brandveiligheid. is bij vegetatiedaken het erosierisico relatief klein bij gebruik van voorgekweekte vegetatiematten. bestaat er een gevaar voor erosie door wind en water.sbr-info.dll?action=compi. Er zijn echter nog meer voordelen. Samenvattend verdient toepassing van dit soort zones aanbeveling om de volgende redenen. 9. besproeiing (zie ook 7.2). Verbetering van de drainage. 4. Vluchtweg in geval van calamiteit. specifiek bij vegetatiedaken.. 3. Zolang de lagen onderling nog niet verankerd zijn door de wortelstructuur moet mogelijke beschadiging zo veel mogelijk beperkt worden. met als doel de wortelstructuur zo snel mogelijk vast te houden.nl. 5.nl/sbr. 3. De belangrijkste en meest effectieve maatregel in dit opzicht is om de vegetatie aan te leggen in het gunstigste jaargetijde.

Vermindering van vochtoptrekking bij gevels. Figuur 10 Detail vegetatievrije zone Figuur 11 Detail vegetatievrije zone 32 of 58 3/24/10 11:19 AM . 7. Beperking van het gewicht bijvoorbeeld bij dakoverstekken en dakranden (slankere detaillering). 6.. 10..dll?action=compi. 5. Vermindering van de kans op de vorming van ongewenste scheuten. 9. Verdere details zijn opgenomen in bijlage 2.Daken in 't groen http://www.nl. Een betere controle en reparatiemogelijkheid van randaansluitingen in de dakbedekking. De figuren 10 en 11 op pagina 40 vertonen twee mogelijke oplossingen voor de detaillering van vegetatievrije zones.nl/sbr.sbr-info.avans. 8.ezproxy. Looppaden ten behoeve van onderhoud aan de beplanting. Bescherming tegen vervuiling van de gevel.

Bij het werken op daken. Hierbij moet rekening worden gehouden met de stand van de techniek.1 Regelgeving Arbeidsomstandighedenwet (Arbowet) De Arbowet verplicht werknemers en werkgevers om de veiligheid zo goed mogelijk te waarborgen.sbr-info. moeten werkgevers en werknemers voldoen aan de Arbowet.4.nl/sbr. Voor de dakbedekkingsbranche geldt het AI-blad Platte daken [lit.4. De risico-inventarisatie en evaluatie moet worden uitgevoerd in relatie tot het adviseren voor: het veilig bereikbaar maken van de daken. Vanuit de Arbowet ligt hiervoor de verplichting bij de uitvoerende partijen. 9. Het aanbrengen van (permanente) veiligheidsvoorzieningen op daken ten behoeve van kortdurende werkzaamheden is hiervoor een goede alternatieve oplossing.. Hierbij kan onder andere worden gedacht aan tijdelijke veiligheidshekken langs de dakrand. Foto 15 Voorbeeld van een vegetatievrije zone Foto 16 Voorbeeld van een vegetatievrije zone 9. 33 of 58 3/24/10 11:19 AM .Daken in 't groen http://www.. De voorzieningen zijn lastig te plaatsen en relatief duur ten opzichte van de arbeidskosten.2 Risico-inventarisatie en evaluatie daken (RI&E) Groot onderhoud en nieuwbouw Wanneer op daken wordt gewerkt (groot onderhoud. Opstellen risico-inventarisatie en evaluatie daken Het doel van de risico-inventarisatie is de bereikbaarheid. het belopen en het werk op de daken te verbeteren in relatie tot de regelgeving op het gebied van veiligheid. het aanbrengen van vaste verankeringspunten. Ook kortdurende werkzaamheden moeten veilig worden uitgevoerd. 10] 'Veilig en gezond werken op bitumineuze en kunststof daken'.) is het vanuit de wetgeving verplicht dat er adequate veiligheidsmaatregelen worden genomen.nl. het aanbrengen van veilige voetpaden (vegetatievrije zones). Het is meestal niet mogelijk en/of wenselijk om tijdelijke collectieve veiligheidsmaatregelen te nemen. Kortstondige werkzaamheden Tijdens de gebruiksfase van een begroeid dak worden er regelmatig werkzaamheden uitgevoerd die kortstondig duren (zie tabel 8). dakrenovatie etc. nieuwbouw. Voor het uitvoeren van de evaluatie zullen de risico's per dakvlak moeten worden geïnventariseerd. Dit AI-blad is van toepassing volgens de cao voor de Bitumen en Kunststof Dakbedekkingsbedrijven.avans. dus ook op begroeide daken. Onder uitvoerende partijen kan worden verstaan een hoofdaannemer of een onderaannemer. Bij groot onderhoud zijn collectieve veiligheidsmaatregelen verplicht.dll?action=compi.ezproxy.

waarbij grote aantallen begroeide daken aaneengeschakeld worden. maar gras-kruidenvegetatiedaken en tuindaken wel. de energiebesparing en een verbetering van het binnenklimaat in de zomer mooi meegenomen zijn... In dat verband is het daarom zeker toe te juichen dat in stedenbouwkundige plannen steeds vaker grootschalige projecten worden opgenomen. Effect op het klimaat kan dus pas bereikt worden wanneer er een samenhangend stadsontwikkelingsbeleid zou zijn. Begroeide vlakken zonder bomen hebben pas een merkbaar effect vanaf afmetingen van circa 1 hectare. 10 Milieuaspecten Opvattingen in de literatuur over de (vermeende) milieueffecten van begroeide daken lopen sterk uiteen. Het spreekt echter vanzelf dat dit sterk afhangt van het type beplanting. soms dakparken genoemd. of dit nu gewone stadstuinen of daktuinen zijn. Een belangrijke bijdrage aan de vermindering van de milieubelasting zijn de waterbuffering en de soms sterk vertraagde afvoer naar het riool. In dergelijke projecten.ezproxy. Hierover is al het een en ander opgemerkt in hoofdstuk 5. 34 of 58 3/24/10 11:19 AM . Interessant is in dit kader een studie van de Ryerson University [Lit. Dit is echter geen mate van energiebesparing waaruit de kosten voor de aanleg van het begroeide dak binnen redelijke termijn terugverdiend kunnen worden. Inmiddels is wel bekend dat bij tuinen. Bij het onderdeel bouwfysische aspecten (hoofdstuk 3) is hierop al uitvoerig ingegaan. Uit deze studie blijkt dat er vooral forse besparingen zijn te behalen op de kosten voor piekberging en op het verminderen van het 'Heat Island'-effect in stedelijk gebied. Het komt er dus op neer dat wanneer men een tuindak kiest om esthetische of ecologische redenen. Een tweede belangrijk milieuaspect is de energiebesparing die met begroeide daken mogelijk is. bomen inderdaad in hun onmiddellijke omgeving het klimaat verbeteren. Uit die beschouwing blijkt dat de lichtere vegetatiedaken vrijwel geen besparing opleveren.Daken in 't groen http://www.avans.nl/sbr. die op het niveau van de stad Toronto alle nuttige effecten heeft gekwantificeerd.nl. terrassen en vijvers. Verschillende auteurs beweren dat een begroeid dak een aanzienlijk gunstige invloed heeft op het klimaat en ook dat een dergelijk dak een veel gunstiger uitwerking heeft dan 'normaal' stedelijk groen.sbr-info. is vaak sprake van een combinatie met andere gebruiksmogelijkheden zoals wandelpaden.dll?action=compi. In hoofdstuk 3 is al aangegeven dat vooral een tuindak in de zomer een zeer gunstig effect heeft op de koellast.11].

nl.. laag tuinaarde. bomen.avans. Tuindaksysteem: laag Nophadrain ND 4 + 1 drainagemat. Uitvoeringsdatum: najaar 2004 .000 m² Opbouw dakconstructie: betonnen onderconstructie. volledig gekleefd met bitumen 110/30. 11 Praktijkvoorbeelden 11.Daken in 't groen http://www. dik 300 mm. laag tuinaarde. vaste planten.sbr-info.dll?action=compi. laag tuinaarde.nl/sbr. Type beplanting: Gazons.voorjaar 2005 Oppervlakte: circa 2. plantvakken. laag Wédéflex D4 No Roots. laag Wédéflex MVB. dik 750 mm.ezproxy. dik 11 mm.. dik 500 mm. heesters en bomen Foto 17 Uitvoering dakbedekking Foto 18 Detail vegetatievrije zone 35 of 58 3/24/10 11:19 AM . gazons.1 Voorbeeld 1 Project: 159 woningen gebouw Rubens De Veranda te Rotterdam.

5 mm dik wortelvast Derbigum koud gekleefd met Derbibond S. 260 B 11 gegoten in 110/30. volautomatisch bevloeiingssysteem met breektankinstallatie. custom design cortenstalen vijvers met EPDM-binnenafwerking met ingebouwde pomptechniek. bodembedekkers. 460 K 60 mechanisch bevestigd. bloeiende heesters en solitairen. ® ® 36 of 58 3/24/10 11:19 AM .nl.Daken in 't groen http://www. Xero Terr lichtgewicht substraat type I laagdikte 200 mm. Xeroflor kunststof custom design gemaakte keerwandelementen hoogte 200 mm.800 m² Opbouw dakconstructie: Betondak (renovatie / nieuwbouw) primer. 70 mm PU-isolatie volledig gegoten in 110/30. verlichting en fonteinen. 260 B 11 gegoten in 110/30..dll?action=compi. Foto 19 Aanbrengen tuinaarde Foto 20 Overzicht tuindak 11..nl/sbr. Staaldak (nieuwbouw) PE dampremmer. breektank.sbr-info.2 Voorbeeld 2 Project: daktuin hoofdkantoor ANWB te Den Haag Uitvoeringsdatum: 2003 en 2004 Oppervlakte: circa 1. hagen. Type beplanting: Vaste planten.ezproxy. 5 mm dik wortelvast Derbigum koud gekleefd met Derbibond S. 70 mm PU-isolatie. Tuindaksysteem: Xerodrain drainagemat type XF2000i.avans.

1000 m² Opbouw dakconstructie: 37 of 58 3/24/10 11:19 AM . dik 200 mm Foto 23 Dakvijver op computercentrum Foto 24 Overzicht drie daktuindelen 11.Daken in 't groen http://www.. Foto 21 Aanbrengen kunststof keerwanden Foto 22 Aanbrengen substraat.nl/sbr.avans.ezproxy..2006 Oppervlakte: 1.dll?action=compi.nl.sbr-info.3 Voorbeeld 3 Project: Citadel te Almere Uitvoeringsdatum: 2005 .

volautomatisch pop-up watergeefsysteem met weerstation en breektank. primerlaag 110/30. Dak Vroom & Dreesmann houten dakbeschot. opsluiting met een betonband 100 x 200 x 1000 op tegeldragers. Opbouw dakconstructie: Dak woondek beton. 260 B 11 geplakt op het beton. Dakafwerking vegetatiedak: rondom tegelstrook op tegeldragers. Resitrix ww gekleefd met koude kleefstof. drainagezand in variabele hoogte. Xero Terr E substraat 140 mm. Resitrix ww gekleefd met koude kleefstof.dll?action=compi. Resitrix ww gekleefd met koude kleefstof. Xero Terr substraat 200 mm. ter plaatse van de sterk hellende delen: Xeroflor driedimensionaal verankeringssysteem 150 mm hoogte. Dakafwerking bestrating: beton. Dakafwerking gazondaken: rondom tegelstrook. primerlaag 110/30.. Dakafwerking bestrating: beton.sbr-info. 260 B 11 geplakt op het hout. 260 B 11 geplakt.. volautomatisch pop-up watergeefsysteem met weerstation en breektank. hydroseeding met Xeroflor gras-kruidenmengsel. XPS HR isolatie. XPS HR isolatie. Xerocare beschermvlies XF1300.Daken in 't groen http://www. Xeroflor verankeringspunten vastgezet in de bouwkundige constructie en ingeplakt. Xeroflor EPS drainerende opvulplaten laagdikte variabel tot 3000 mm. Xero Terr 12000e substraat 10 mm. hydroseeding met Xeroflor gazonmengsel.ezproxy. Resitrix ww gekleefd met koude kleefstof. primerlaag 110/30. Xerocare beschermvlies XF1300. geglazuurde hardgebakken klinkers. ® ® ® ® ® ® ® ® ® ® 38 of 58 3/24/10 11:19 AM . 100 mm. Xero Terr lavadrain 100 mm. Xeroflor rvs opzetputten met zandvanger. Type beplanting: Gazon.nl. Xerodrain type MW-1b dikte 5 mm. opsluiting met een betonband 100 x 200 x 1000. 100 mm. Xerocare filtervlies XF1050. XPS HR isolatie 100 mm.avans. 260 B 11 geplakt.nl/sbr. primerlaag 110/30.

dll?action=compi.ezproxy.nl.Daken in 't groen http://www.avans. drainagezand in variabele hoogte..sbr-info.nl/sbr. geglazuurde hardgebakken klinkers. XPS HR isolatie 100 mm. Xeroflor EPS drainerende opvulplaten laagdikte variabel tot 3000 mm. Xeroflor rvs opzetputten met zandvanger.4 Voorbeeld 4 Project: hoofdkantoor DWR te Amsterdam 39 of 58 3/24/10 11:19 AM .. Xerodrain type MW-1b dikte 5 mm. ® ® Foto 25 Zandblazen ten behoeve van bestrating op woonblok A Foto 26 Overzicht ingezaaid dak Foto 27 Dakranddetail met tegelgoot en aanlijnpunt Foto 28 Gazon op dak Vroom & Dreesmann 11.

Xero Terr substraat type XF200IE laagdikte 210 mm. Uitvoeringsdatum: 2005 Oppervlakte: 2.mos-sedumdak Staal dakplaat SAB 135R/930 dampremmende folie opgezet. Xero Terr substraat type XF200E laagdikte 40 mm.850 m² Opbouw dakconstructie: Hellend dak .dll?action=compi. kruiden. sedums en kruiden.sbr-info.ezproxy. c ® ® ® ® Resitrix ww mechanisch bevestigd in de overlap. Xeroflor gras-kruidenvegetatiemat type XF302sk voorzien van een onverrotbare driedimensionale draadwapening. ® ® Foto 29 Gras-kruidendak 40 of 58 3/24/10 11:19 AM .beloopbaar gras-kruidendak Kanaalplaat met druklaag primerlaag 110/30.. Resitrix ww volledig verkleefd. 260 B 11 gegoten op het foamglas. Xerocare beschermvlies XF1300.Daken in 't groen http://www. type vegetatie: grassen. Vlak dak .. sedums en mossen. Xeroflor mos-sedumvegetatiemat type XF307 voorzien van een verteerbare driedimensionale draadwapening. Type beplanting: Mossen. ter plaatse van de grootste helling: Xeroflor driedimensionaal verankeringssysteem 200 mm hoogte.nl. 260 B 11 geplakt op het beton.nl/sbr. minerale wol R = 4 dikte 170 mm. foamglas compactdak laagdikte 120 mm.avans. Xeroflor verankeringspunten vastgezet in de bouwkundige constructie en ingeplakt. Xerodrain type XF108 dikte 10 mm.

ezproxy. ingebed in vloeibaar aangebrachte bitumenlatex. de naden met bitumen 110/30. laag gecacheerde PUR-afschotisolatie.nl/sbr. wortelverankeringsmat. gespoten. geplakt met koude kleefstof. laag bitumenlatex. laag SBS-dakbaan.dll?action=compi.. dik 20 mm. vegetatiemat.5 Voorbeeld 5 Project: Bliksembos te Eindhoven Uitvoeringsdatum: 2001 Oppervlakte: 590 m² Opbouw dakconstructie: betonkanaalplaten. dik 35 mm. de voegen afgestort met mortel. Type beplanting: Mos-sedum.5 mm.Daken in 't groen http://www.m ). substraatlaag. laag gespoten bitumenemulsie als primer. gemiddelde dikte 75 mm. Vegetatiedaksysteem: scheidingslaag van PE-folie.nl.sbr-info.. Foto 30 Mos-sedumdak Foto 31 Overgang vlak naar hellend dak 11. -2 41 of 58 3/24/10 11:19 AM .2 mm dik.avans. volledig gekleefd. dik 3 mm. 0. laag polyestermat (180 g. dik 10 mm. drainagemat. totale laagdikte 1. los gelegd met de overlappen onderling gekleefd.

ezproxy.Daken in 't groen http://www. Duitsland Uitvoeringsdatum: 2000 Oppervlakte: 1. Hannover. 42 of 58 3/24/10 11:19 AM . Hertalan easy.weld membranen verkleefd en Hertalan easy.avans..stick verkleefd.6 Voorbeeld 6 Project: Nederlands Paviljoen EXPO 2000.dll?action=compi. Foto 32 Hoekzone Foto 33 Detailaansluiting bij dakopbouw Foto 34 Gedeeltelijk overzicht 11. bitumen primer.nl.nl/sbr.sbr-info.300 m² Opbouw dakconstructie: prefab betonelementen. Tuindaksysteem: drainagelaag van geëxpandeerde kleikorrels..

vegetatielaag.sbr-info.Daken in 't groen http://www. Foto 35 EXPO 2000 Foto 36 Overzicht bomentuin Foto 37 EXPO Royal Wing Room 43 of 58 3/24/10 11:19 AM ..nl. vegetatiemat. substraatlaag van tuinaarde. Type beplanting tuindak: Bomen en struiken.dll?action=compi.nl/sbr. Vegetatiedaksysteem (Royal Wing Room): drainagelaag van geëxpandeerde kleikorrels. substraatlaag. dik 80 mm.. dik 1000 mm. Type beplanting vegetatiedak: Mos-sedum.ezproxy.avans.

1999.. uitgave Vebidak. 6.W. W. AI-blad Platte daken: 'Veilig en gezond werken op bitumen en kunststof daken'.ezproxy. P.V.: 'Dachbegrünungen . 1987. 2. 44 of 58 3/24/10 11:19 AM .nl/sbr. 2006.W. Minke. Toronto.: 'Handbuch für begrünte und genutzte Dächer'.avans. april 2005. 11. 2005. 1982. G. Banting. B. Dakmerk en BDA Dakadvies B. 1991.dll?action=compi. Teeuw. 1987. 7. 12 Literatuur 1. O. 10. 'Vakrichtlijn gesloten dakbedekkingssystemen'. Hendriks. Rudolf Müller Verlag.J. Hannover.nl. N. Dakenraad nr. Monografieën milieuplanning/SOM 11. G. 8. H. Ernst. 2005. Eigenverlag.M.aus der Praxis . 2003. 4. Keulen. 65. Ein Handbuch zur Hausbegrünung'. 5. en H. en G. et al. Hoffmann. Verlag-san-stalt Alexander Koch. Patzer Verlag. Liesecke. Ryerson University.Daken in 't groen http://www.V.. B. Witter: 'Häuser mit grünem Pelz. D.für die Praxis'. Leinfelden-Echterdingen.sbr-info.: 'Nogmaals het omgekeerde groene dak'. Ravesloot: 'Begroeide daken'. 'SBR-Dakbegroeiingsrichtlijn'. de Doorbraak (17). Brüggemann: 'Grundlagen der Dachbegrünung'. Krupka.. Krupka. Gorinchem. uitgave BDA Dakadvies B. en C. Frankfurt. Rotterdam. Lösken en H. Pulloch. Liesecke: 'Dachabdichtung Dachbegrünung II'.: 'Report on the Environmental Benefit and Costs of Green Roof Technology for the City of Toronto'. 12. 9. Amsterdam. SBR. 1989.A.G. Fricke Verlag. BDA dakboekje 2004. Stichting Arbouw.J. 3..

sbr-info. Beschermingslaag De laag die op de waterdichte laag wordt aangebracht ter bescherming daarvan en bestaat meestal uit een non-woven beschermvlies (geotextiel) van minimaal 300 g. Dakbedekkingssysteem Systeem dat is samengesteld uit alle dakbedekkingsmaterialen. Drainagelaag De laag onder de substraatlaag en het eventuele filtervlies. Over het algemeen betreft dit plantengemeenschappen die bestaan uit vetplanten zoals sedums en droogteminnende kruiden en grassen.m . Eenvoudig intensieve begroeiing Aanduiding die soms gebruikt wordt voor tuindaken in een opbouwhoogte van 150 tot 200 mm. De functie is dat overtollig water wordt afgevoerd. onderdelen en hulpstukken die nodig zijn om een waterdichte afwerking te verkrijgen van een dak. (Af)sprossen Het uitstrooien van sedumscheuten. Er moet echter water achterblijven voor de vegetatie. Begroeide daken Verzamelnaam voor vegetatiedaken en tuindaken. met als functie te voorkomen dat fijne -2 45 of 58 3/24/10 11:19 AM .dll?action=compi. Ballastlaag Laag die bestaat uit één of meer lagen materialen. die vrijwel geheel oplosbaar is in zwavelkoolstof (NEN 3901). inclusief de noodzakelijke details. schraal (arm) milieu voorkomen. inclusief de noodzakelijke details. aangebracht op het dakbedekkingssysteem. Dak Dit bestaat uit de onderconstructie en alle zich daarop bevindende lagen inclusief het oppervlak dat is blootgesteld aan de weerselementen. Extensieve begroeiing Een begroeiing die zich ontwikkelt tot een min of meer ecologisch stabiele plantengemeenschap die zichzelf in stand kan houden met een minimum aan onderhoud.. die ook van nature in een droog. Dakbedekkingsmateriaal Elk materiaal dat een onderdeel vormt van de waterdichte laag in het dakbedekkingssysteem. APP-gemodificeerd bitumen Gemodificeerd bitumen waarbij de polymeren bestaan uit thermoplasten zoals atactisch polypropyleen.avans. voor begroeide daken geleverd als prefab membranen.Daken in 't groen http://www.ezproxy.nl. Een begroeid dak is altijd minimaal voorzien van een substraatlaag waarop vegetatie groeit. in hoofdzaak bestaande uit koolwaterstoffen of hun derivaten. Dampremmende laag Laag die wordt toegepast in een warm dak onder de thermische isolatie en tot doel heeft het transport van waterdamp naar de bovenliggende thermische isolatie en het dakbedekkingssysteem te beperken. EPDM-dakbaan Synthetische rubber op basis van ethyleen propyleen dieen monomeer.. gevulkaniseerd tot één stuk voor het totale af te dichten dakvlak. Filtervlies Vlies dat soms wordt toegepast bij vegetatiedaken en meestal bij tuindaken onder de substraatlaag.nl/sbr. Deze laag dient als ballast tegen opwaaien en kan ook bijkomende andere functies hebben zoals bescherming van de waterdichte laag tegen veroudering of esthetische en/of beloopbare afwerking. Bitumen Een zeer visceuze vloeistof of vaste stof. Daktuin Het tuingedeelte van een tuindak. Bijlage 1 Terminologie (in alfabetische volgorde) Afschot De helling van de waterdichte laag en de ondergrond in de richting van de hemelwaterafvoeren.

m . Tuindak Een begroeid dak met een opbouwhoogte van meer dan 150 mm dikte.avans. Onderconstructie Het deel van het dak dat als functie heeft om als constructief element. Nutriënt Een voedingsmiddel. zowel permanente als veranderlijke belastingen over te dragen naar de rest van de gebouwconstructies.ezproxy. Hydroseeding Het aanbrengen van zaad middels het spuiten van een emulsie van water en zaad. die door osmotische druk wordt geregeld.sbr-info. maar het kan in voorkomende gevallen ook de onderconstructie zijn. dat men bijvoorbeeld aan bevloeiingswater kan toevoegen. Relatieve vochtigheid De relatieve vochtigheid van lucht van een bepaalde temperatuur is de verhouding tussen de werkelijke waterdampdruk van die lucht en de bij die temperatuur maximaal mogelijke waterdampdruk.nl/sbr.070 W. snoeien.dll?action=compi. conform de betreffende Nederlandse norm uit de NEN 6700-serie. Gemodificeerd bitumen Een met polymeren gemengd bitumen. Osmotische bevloeiing Een bevochtigingstechniek met behulp van een poreuze buis. Voor dit onderhoud moet men denken aan water geven. In het kader van deze publicatie wordt 'kruidendak' ook gebruikt als verzamelnaam voor sedum-. Koudebrug Dat kleine gedeelte van een constructie dat een belangrijk lagere warmteweerstand heeft dan het grootste deel van die constructie. Gewapende bitumen dakbaan Een materiaal dat bestaat uit een drager al dan niet gedrenkt in en bedekt met al dan niet gevuld (of gemodificeerd) bitumen. bemesten. Ondergrond De materiaallaag direct onder het dakbedekkingssysteem. mos. Een betere aanduiding is: thermische brug. onkruid wieden enz. in hoofdzaak styreen-butadieenstyreen blok-copolymeren. De begroeiing kan variëren van bodembedekkers tot hoge heesters en zelfs bomen. in %. waardoor deze zou kunnen verstoppen.en kruidendaken. Vegetatiedaken De verzamelnaam voor gras-. Koud dak Een dak waarbij tussen de zich op de onderconstructie bevindende thermische isolatie en de waterkerende laag in principe buitencondities heersen doordat de daar toegepaste spouw met buitenlucht wordt geventileerd. aarddeeltjes uit het substraat in de drainagelaag terechtkomen.en kruidendaken.. Hierbij vindt een vochtuitwisseling plaats tussen twee milieus. al dan niet aangevuld met fixeermiddelen en meststoffen om erosie en het wegspoelen van zaad te voorkomen. mos. Substraatlaag Een laag van organisch of anorganisch materiaal met daarin de voedingsbodem voor de vegetatie met eventueel zaden en bemesting. SBS-gemodificeerd bitumen Gemodificeerd bitumen waarbij de polymeren bestaan uit elastomeren. Omgekeerd dak Een bijzondere vorm van het warm dak. De dikte van de opbouwhoogte bedraagt hierbij maximaal 150 mm en de -1 -1 46 of 58 3/24/10 11:19 AM . met het verschil dat de thermische isolatie zich bevindt boven op de waterdichte laag.K . Intensieve begroeiing Een begroeiing waarbij het noodzakelijk is voor de instandhouding van de beplanting (uitgebreid) onderhoud te plegen. die tot functie heeft een aanmerkelijke bijdrage te leveren aan de warmteweerstand van het dak. Kruidendak Een vegetatiedak met voornamelijk kruidachtigen als vegetatie.. Thermische isolatie Een materiaallaag met een warmtegeleidingscoëfficiënt ≤ 0. In het algemeen zal dit de thermische isolatie zijn. in het algemeen een penetratiebitumen.nl.Daken in 't groen http://www. sedum-.

Warm dak Een dak waarbij zich tussen thermische isolatie en waterkerende laag geen op de buitenlucht geventileerde spouw bevindt en de isolatie is aangebracht aan de buitenzijde van de onderconstructie. hoogte van de begroeiing maximaal 500 mm. -1 47 of 58 3/24/10 11:19 AM ..K. lava. Vegetatiemat Een polyamidevlechtmat. Waterdichte laag Een laag die bestaat uit één of meerdere lagen dakbedekkingsmateriaal als essentieel onderdeel van het dakbedekkingssysteem.sbr-info. klei en boomschors. Wortelverankeringsmat Een laag.nl. deze weerstand is evenredig aan de dikte en omgekeerd evenredig aan de mate van warmtegeleiding (warmtegeleidingscoëfficiënt). eventueel in combinatie met polyestervlies of een stro-kokosmat en gevuld met een substraat van bims. in eenheden uitgedrukt dus m/W/mK = m².nl/sbr. Warmteweerstand Letterlijk de weerstand van een constructie tegen warmte(doorgang). die meestal ook al voorzien is van de begroeiing.dll?action=compi. met als functie het indringen van water in en onder het dak te voorkomen.W .Daken in 't groen http://www. meestal bestaande uit een kunststof weefsel. die soms wordt toegepast in tuindaken onder of in de substraatlaag met als doel dat de wortels van de vegetatie zich hierin kunnen verankeren.ezproxy.avans..

. Bijlage 2 Detailprincipes Figuur 13 Figuur 14 Figuur 15 48 of 58 3/24/10 11:19 AM .nl/sbr.sbr-info.ezproxy.avans.nl.dll?action=compi..Daken in 't groen http://www.

avans.nl/sbr.sbr-info.. Figuur 16 49 of 58 3/24/10 11:19 AM .ezproxy..Daken in 't groen http://www.dll?action=compi.nl.

nl/sbr..ezproxy.2 meter vereisen Acer palmatum Ilex aquifolium Labarnum anagyroides Laurus nobilis Magnolia kobus stellata Magnolia lilliflora nigra Parrotia persica Prunus davidiana Prunus persica Prunus X blireana Prunus lusitanica Robinia pseudoacacia 'Umbraculifers' Salix caprea Sophora japonica Tabel 11 Bomen en struiken met een gevaarlijk wortelstelsel Acer saccharinium Alnus glutinosa Amelanchier Arundinaria japonica Carya cordiformis Cedrela sinensis Clethra alnifolia Fraxinus exelsior Gaultheria shallom Glaeditsia triacanthos Hypophae rhamnoides Juglans nigra Liquidambar styraciflua Liriodendron tulipifera Phyllostachys Populus alba Populus nigra Populus X euramericana Prunus padus Pterocaria fraxinifolia Rhamnus grangula Sambucus nigra Salix caprea Salix alba Salix babylonica Sorbus aria Taxodium disticum Tsuga canadensis Tsuga heterophylla Tabel 12 Vorstgevoelige struiken en overblijvende planten Acanthus mollis Arbutus unedo Begonia evansiana Buxus balearica Buxus wallichiana Camelia japonicaa Ligustrum japonicum Ligustrum lucidum Mahonia lomariifolia Nandia domestica Omphalodes cappadocica Ophiopogon japonicus 50 of 58 3/24/10 11:19 AM .avans.Daken in 't groen http://www..nl.sbr-info. Bijlage 3 Plantenkeuze Tabel 9 Bomen die een ideale substraatdikte van 2 meter vereisen Acer campestre Acer platanoides 'Globosum' Acer platanoides 'Crimson King' Acer negundo Aesculus pavia Alnus cordata Betula verrucosa Carpinus betulus Catalpa ovata Cercis silisquastrum Cladrastis lutea Corylus colurna Davidia involucrata Fraxinus ornus Koelreuteria paniculata Magnolia grandiflora Morus nigra Ostrya carpinifolia Paulownia tomentosa Phellodendron amurense Prunus serrulata Prunus cerasifera Quercus ilex Tilia mongolica Tabel 10 Bomen die een ideale substraatdikte van 1.dll?action=compi.

3 6.7 5.3 4.4 4.3 4.5 1..1 5.2 6.6 4.4 5.4 5.Daken in 't groen http://www.8 4.6 5.6 3.2 5.1 5.dll?action=compi.3 4.nl/sbr.2 6.1 4.2 3.5 4.7 3.5 5.1 4.5 4.4 3.9 5.0 3.sbr-info.1 4.2 4.8 4.3 4.9 3.1 4.0 5.6 3.1 5.8 5.0 5. Camelia hybrides Dianella tasmanica Epimedium Gaultheria nummularoides Ilex latifolia Impatiens X walleriana Laurus nobilis Osmanthus X ortuneii Pernettya tasmanica Pittosporum tobira Rhododendron Ruscus hypoglossum Umbellularia californica Tabel 13 Planten die bijzonder goed bestand zijn tegen droogte Achillea umbellata Allium flavum Alyssum argennteum Alyssum montanum Alyssum saxatile Arrhenatherum elatius Artemisia stelleriana Carex montana Centaurea simplicicaulus Cerastium tomentosum Dianthus carthusianorum Festuca glauca et ovina Geranium sanguineum Iris 'Lilliput' Iris 'Pumilat' Linaria vulgaris Linium narbonense Melica ciliata Potentilla verna Prunella grandiflora Sedum acre Sedum album Sedum reflexum Sedum spurium Sempervirum topaze Thymus serpylum Verbascum bombyciferum Tabel 14 Waardering van de overlevingskans van enige plantensoorten Nr.0 4.6 5.9 4.0 4.3 5.5 4. 9 = groot) 1e jaar 2e jaar 3e jaar 4e jaar gemiddeld 1 2 3 4 5 5 5 8 8 Sedum album Sedum acre Sedum sexangulare Festuca rupicaprina Hieracium pilosella Potentilla verna Petrorhagia saxifraga Carex humillis Sempervivum 5.9 5.5 4.5 3.5 3.ezproxy.5 2.1 4.6 5.6 5.2 6..2 4.8 4.0 5.5 6.2 4.6 4.5 10 Festuca vivipara 11 Allium flavum 12 Helianthemum nummularium 13 Antennaria dioica 13 Thymus serpyllum 13 Alyssoides utriculata 16 Teucrium chamaedrys 16 Eriophyllum lanatum 18 Sempervivum 19 Geranium sanguineum 'Compactum' 20 Delosperma othona 51 of 58 3/24/10 11:19 AM .7 5.2 5.nl.8 6.0 5.3 2.0 5.0 3.0 4.2 4.8 4.2 3.2 3. Plantennaam Vitaliteit (1 = gering.0 5.2 4.8 3.2 5.8 5.2 4.1 3.9 4.2 4.1 3.0 4.2 4.3 4.2 5.7 4.9 3.4 4.avans.1 5.9 4.9 4.3 4.3 3.7 4.1 5.1 3.3 4.8 3.

4 3.3 3.5 1..9 2.dll?action=compi.1 4.nl. 21 Ranunculus bulbosus 21 Prunella grandiflora 23 Thymus praecox 24 Anemone pulsatilla 25 Anthericum ramosum 26 Stipa pennata 27 Hieracium pilosella 'Niveum' 3.3 2.6 3.8 3.5 1.9 1.2 3.5 2.0 2.5 3.7 1.ezproxy.8 3.7 52 of 58 3/24/10 11:19 AM .2 1.7 4..4 1.8 1.sbr-info.avans.0 2.0 2.9 2.2 2.0 1.8 3.5 1.5 2.Daken in 't groen http://www.2 1.2 3.6 2.2 3.6 2.nl/sbr.5 3.

3. uitvoering en onderhoud aan dakbegroeiingen zoals opgenomen in de SBR-Dakbegroeiingsrichtlijn (2006). Daarnaast zijn de richtlijnen van toepassing voor planning. Er moet sprake zijn van een volledig volgroeid vegetatiedak bij oplevering twee jaar na aanbrengen. Bijlage 4 Voorbeeld bestektekst functionele eisen aan vegetatiedakafwerking 1. Dit betekent dat maximaal 50% zaadgoed is toegestaan. 2. Het ontstaan van onkruid en vreemde vegetatie moet door doorgroei van voorgekweekte vegetatie zo goed mogelijk worden voorkomen.en vorstperiode goed kunnen doorstaan.dll?action=compi. Esthetica vegetatiedakafwerking Als functionele eis wordt gesteld dat het toe te passen vegetatiedak moet bestaan uit minimaal 50% voorgekweekte begroeiing. Het toepassen van onkruidbestrijdingsmiddelen moet niet noodzakelijk zijn.nl/sbr.. De volledige dekking moet bij een vegetatiemat ten minste 75% bedragen. De toegepaste vegetatie moet een droogte. 53 of 58 3/24/10 11:19 AM . Prestatie-eisen vegetatiedak Eén jaar na oplevering worden de volgende eisen aan het vegetatiedak gesteld: Bij gebruik van vegetatiematten moeten deze vast en niet scheidbaar ingeworteld zijn. Toetsingscriteria Als toetsingscriteria inzake de vegetatie worden inzake de hierboven genoemde prestatie-eisen de Duitse normen DIN 18916 en DIN 18917 van toepassing verklaard.avans.sbr-info.Daken in 't groen http://www.nl.ezproxy..

.sbr-info.ezproxy. met daarin de voorgeschreven lasverbindingen. De bakken hebben een glazen bodem. Bijlage 5 Proefmethode wortelvastheid De Europese ontwerpnorm prEN 13948 beschrijft de beproevingsmethode voor het bepalen van de weerstand van bitumen. De volgende foto's geven een beeld van de procedure.nl. De beproeving wordt uitgevoerd in acht bakken van minimaal 0.. onder gespecificeerde omstandigheden. Via de glazen bodems van de testbakken kan tussentijds en achteraf worden gecontroleerd op eventuele worteldoorgroei.80 m³ 0.avans. Foto 38 Testbak met glazen bodem Foto 39 Testbak met kleikorrels om vocht vast te houden Foto 40 Beschermlaag die zich tussen de kleikorrels en de te beproeven dakbaan bevindt 54 of 58 3/24/10 11:19 AM .25 m (l x b x h) met daarin de testplanten. vuurdoorn (Pyracantha coccinea 'Orange Charmer').dll?action=compi. kunststof en rubber dakbanen tegen het penetreren en perforeren van de wortels van de toegepaste testplanten. licht. meststoffen). De andere twee bakken bevatten geen dakbaan en dienen ter referentie. De testbakken worden gedurende minimaal twee jaar in een tuinderkas volgens voorschrift verzorgd (temperatuur.nl/sbr.Daken in 't groen http://www. In zes van de bakken is de te onderzoeken dakbaan aangebracht. water.80 m³ 0.

nl/sbr..ezproxy.nl.sbr-info.dll?action=compi.avans.. Foto 41 Het maken van lasverbindingen in de te beproeven dakbaan Foto 42 De vuurdoorns (vijf stuks) zijn geplaatst in de testbak Foto 43 Overzicht van de acht testbakken 55 of 58 3/24/10 11:19 AM .Daken in 't groen http://www.

nl E-mail: sbr@sbr. daken Renovatie. Voor informatie kunt u bellen met het informatienummer: 010 ..Daken in 't groen http://www. Al met al heeft SBR informatieproducten beschikbaar over zo’n 200 onderwerpen die in de bouw spelen.413 01 75 Internet: www.nl/sbr.sbr-info. Voor partners in de bouw is het zaak op de hoogte te blijven van de laatste ontwikkelingen op technisch.411 4111. SBR is vooral actief op de volgende terreinen: Bouwkundig detailleren Vloeren. bouwkundig. met studiebijeenkomsten.206 59 59 Telefax: 010 . SBR verzamelt kennis en informatie die bouwpartners in hun dagelijks werk nodig hebben en stelt die op verschillende manieren beschikbaar. onderhoud en beheer Duurzaam bouwen en milieu Bouwproces en bedrijfsvoering Bouwregelgeving en normering De projecten bestaan niet alleen uit onderzoek. Over alle SBR-publicaties..sbr. De nieuwste SBR-uitgaven worden toegelicht in de periodiek verschijnende e-mail nieuwsbrief SBR@nieuws. gevels. Concreet leidt dit programma tot de uitvoering van een groot aantal projecten.avans. op cd-rom en via internet.ezproxy. juridisch en maatschappelijk terrein.nl 56 of 58 3/24/10 11:19 AM . -softwareproducten en de belangrijkste projecten vindt u informatie op onze internetsite: www. SBR helpt daarbij.sbr. E-mailen kan ook: verkoop@sbr.nl. maar vooral uit kennisoverdracht naar zowel het bedrijfsleven als het onderwijs. handboeken en infobladen. SBR Postbus 1819 3000 BV Rotterdam Telefoon: 010 . SBR: hét kenniscentrum voor de bouw De bouw heeft te maken met veel innovaties en snel veranderende wet.dll?action=compi. fax of via onze website. Op basis van de vragen uit de markt en gesprekken met vertegenwoordigers uit alle geledingen uit de bouw stelt SBR jaarlijks een programma van onderzoek en kennisoverdracht samen.en regelgeving. Deze wordt op aanvraag gratis toegezonden. In overzichtelijke publicaties. Bestellen kan alleen schriftelijk via e-mail.nl.nl.

ezproxy..Daken in 't groen http://www. Herziene rekenmethode Dakisolatie en dakfolie lijmen 57 of 58 3/24/10 11:19 AM .nl/sbr. Relevante SBR-producten 547 413 465 412 Dakbegroeiingsrichtlijn Stormen en daken. aanbevelingen voor ontwerp en uitvoering bij hellende en platte daken Geballaste dakbedekkingssystemen.avans.nl.dll?action=compi.sbr-info..

. Den Haag Druk: Thieme Media Services. Delft 58 of 58 3/24/10 11:19 AM .ezproxy.avans. N.A.Daken in 't groen http://www.. Colofon Rapporteur: De heer prof.sbr-info.. ir.nl. Gorinchem Vormgeving: Verhagen Communicatie.V.dll?action=compi.nl/sbr. Hendriks. BDA Dakadvies B.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful