Αυτοπεποίθηση - ανασφάλεια – φόβος

Η ανάπτυξη της αυτοπεποίθησης.
Αντιµετωπίζοντας τα αισθήµατα κατωτερότητας, την ανασφάλεια και το φόβο.
Πίσω από τις µεγαλύτερες αδυναµίες µας,
κρύβονται οι µεγαλύτερες δυνατότητές µας.
Οι φόβοι και οι ανασφάλειες
είναι κίνητρα
τόλµης και δύναµης.

Η δυναµική διεκδίκηση των ατοµικών δικαιωµάτων δεν υποδηλώνει εγωκεντρισµό και επιθετική
διάθεση. Επιθετικότητα εκφράζουµε όταν για να διεκδικήσουµε τα δικαιώµατά µας και να
ικανοποιήσουµε τις ανάγκες µας παραβιάζουµε τα δικαιώµατα των άλλων και αδιαφορούµε για τις
ανάγκες τους. Η επιθετικότητα ακόµα και αν µας προσφέρει κάποια αισθήµατα αυτοδικαίωσης ή
εκφόρτισης, µακροπρόθεσµα διαταράσσει τις σχέσεις µας και αποµακρύνει του άλλους από κοντά µας.
Από την άλλη πλευρά η υποχωρητικότητα δηµιουργεί αισθήµατα καταπίεσης και η καταπίεση οδηγεί σε
εκρήξεις. Η ψύχραιµη διεκδίκηση των ατοµικών µας δικαιωµάτων είναι βασική προϋπόθεση για την
δηµιουργία αρµονικών σχέσεων.
Οι άνθρωποι µε χαµηλή αυτοπεποίθηση δεν εµπιστεύονται τις ικανότητές τους και εξαρτώνται πολύ από
τη γνώµη των άλλων. Αποφεύγουν την ανάληψη ευθυνών και τις πρωτοβουλίες διότι φοβούνται την
αποτυχία. ∆εν αποδέχονται τον εαυτό τους έτσι όπως είναι και αισθάνονται ότι πρέπει να είναι πάντοτε
ευπροσάρµοστοι και καθωσπρέπει για να γίνονται αποδεκτοί.
Συνήθως «προγραµµατίζονται» να λειτουργούν µε τον τρόπο αυτό από την παιδική τους ηλικία. Έχουν
υποστεί την αυστηρή κριτική και τις υπερβολικές απαιτήσεις των γονέων ή την υπερπροστασία και την
παρεµπόδιση της ανεξαρτησίας τους.
Οι άνθρωποι µε χαµηλή αυτοπεποίθηση αισθάνονται ασφαλείς µόνο αν οι άλλοι τους αγαπούν χωρίς να
τους κρίνουν ή να τους απορρίπτουν. Αισθάνονται σηµαντικοί όταν οι άλλοι τους αναγνωρίζουν επειδή
κάνουν πολύ καλά τη δουλειά τους ή πετυχαίνουν τα σχέδιά τους. Κατά βάθος πιστεύουν ότι για να
αξίζουν και να τους δεχτούν οι άλλοι δεν θα έπρεπε να είχαν ελαττώµατα και να έκαναν λάθη. Λόγω της
ευαισθησίας που τους χαρακτηρίζει αισθάνονται συχνά πληγωµένοι, ταραγµένοι και θυµωµένοι από τις
απόψεις και τις κριτικές των άλλων.
Η αυτοπεποίθηση δεν χαρακτηρίζει µε τον ίδιο τρόπο όλους τους τοµείς της ζωής τους. Μπορεί για
παράδειγµα να αισθάνονται ότι τα καταφέρνουν πολύ καλά στον επαγγελµατικό τοµέα αλλά ότι
αποτυγχάνουν στον ερωτικό τοµέα. Μπορεί να αισθάνονται ότι έχουν πολύ όµορφη εξωτερική εµφάνιση
αλλά ότι δεν µπορούν να κάνουν φίλους. Η έλλειψη της αυτοπεποίθησης δεν σηµαίνει ότι έχουν χαµηλές
ικανότητες αλλά ότι συγκρίνουν τις πραγµατικές τους ικανότητές µε ένα ιδανικό εαυτό ή µε τις
εξωπραγµατικές προσδοκίες ανθρώπων ή κοινωνικών οµάδων που είναι σηµαντικές για αυτούς.
Τα άτοµα µε χαµηλή αυτοεκτίµηση χαρακτηρίζονται από:
Αισθήµατα κατωτερότητας και ανασφάλειας.
∆υσκολία κοινωνικής ένταξης και αισθήµατα µοναξιάς.
Υπερβολική ευθιξία και χαµηλές αντοχές στις συντροφικές σχέσεις.
Παραµέληση ικανοποίησης βασικών προσωπικών αναγκών.
Παραµέληση της εξωτερικής εµφάνισης.
Υπερβολική ενασχόληση µε αυτό που οι άλλοι σκέπτονται για αυτούς.
1

Υπερβολική ανησυχία µήπως και ενοχλήθηκε κάποιος άλλος εξ’ αιτίας τους.
∆ιάχυτο άγχος και συχνά αισθήµατα απογοήτευσης.
∆υσκολία να ερµηνεύσουν µε ειλικρίνεια την πραγµατικότητα.
Επικέντρωση στα αρνητικά στοιχεία µιας κατάστασης.
Μειωµένες κοινωνικές δεξιότητες.
∆υσκολία να δέχονται φιλοφρονήσεις.
Έλλειψη εµπιστοσύνης στις προσωπικές τους απόψεις.
Χαµηλές προσδοκίες από τη ζωή.
Αναπάντεχες εκρηκτικές συµπεριφορές.
Αποφυγή των προκλήσεων.
Κοινωνική απόσυρση.
∆ιαταραχές στη συγκέντρωση, τον ύπνο και τη διατροφή
Τα άτοµα µε υψηλή αυτοεκτίµηση χαρακτηρίζονται από:
Υπευθυνότητα για τις πράξεις τους.
Αισιοδοξία, δηµιουργικότητα, αγωνιστικότητα και τόλµη.
Συγκρότηση, αυτοέλεγχο και εσωτερική ισορροπία.
Ανθεκτικότητα στις αρνητικές κριτικές των άλλων.
Ανεκτικότητα και σεβασµό για τους άλλους.

Τακτικές αντιµετώπισης
«Ποτέ δεν είναι τόσο δύσκολο
να µιλήσουµε όσο όταν
ντρεπόµαστε για τη σιωπή µας».
La Rochefoucauld (1613-1680)

Κατανόησε τη διαφορά που υπάρχει ανάµεσα σε αυτό που είσαι και αυτό που κάνεις. Μην
προσπαθείς να προσδιορίσεις την αξία σου ανάλογα µε τις επιτυχίες ή τις αποτυχίες σου. Είσαι
σηµαντικός και αξιόλογος ανεξάρτητα από την ποιότητα των συντροφικών σου σχέσεων ή από
την επαγγελµατική σου σταδιοδροµία.

Μη συγκρίνεις τον εαυτό σου µε τους άλλους. Είσαι ανεπανάληπτος και έχεις τα δικά σου
ιδιαίτερα χαρίσµατα. Πάντα θα υπάρχουν κάποιοι άνθρωποι που θα τα καταφέρνουν καλύτερα ή
χειρότερα από σένα.


Κάνε µια λίστα µε δέκα τουλάχιστον θετικά σου χαρακτηριστικά όπως τίµιος, δηµιουργικός,
αλτρουιστής, µε όµορφα µάτια, καλό γούστο κ.λ.π. ∆ιάβαζε τη λίστα και φέρνε τη συχνά στο νου
σου.
Κάνε µία λίστα µε τις επιτυχίες σου όσο µικρές και αν είναι. Όταν αισθάνεσαι µειονεκτικά η
θύµηση αυτών των επιτυχιών θα σου ανεβάζει τη διάθεση.
Φτιάξε ένα κολάζ µε αυτά που θέλεις να πετύχεις στη ζωή. Βάλε φωτογραφίες µε αυτά που θα
ήθελες να έχεις (σπίτι, παιδί, αυτοκίνητο), αυτά που θα ήθελες να κάνεις (σπορ, ταξίδια, χορό),
και πρόσθεσε ανάµεσα στις φωτογραφίες λέξεις που εκφράζουν θετικές έννοιες (δύναµη, ηρεµία,
χαρά αγάπη).
Αντιµετώπισε τους φόβους σου και αυτοί θα χάσουν τη δύναµή τους. Η δύναµη του φόβου είναι
στην ουσία της φανταστική και όχι πραγµατική. Αν αντιµετωπίσεις τον φανταστικό φόβο τον
αποδυναµώνεις και αυξάνεις την αυτοπεποίθησή σου.
Ξεκαθάρισε τι είναι αυτό που σε ενοχλεί και βάλε κάποιους ρεαλιστικούς στόχους που θέλεις να
πετύχεις για να βελτιώσεις τον εαυτό σου. Για παράδειγµα καλογυµνασµένο σώµα, βελτίωση της
ικανότητας για επικοινωνία, ή εύρεση ερωτικού συντρόφου. Κάνε ένα ακριβές σχέδιο µε τα
βήµατα που χρειάζεται να κάνεις για να πετύχεις αυτούς του στόχους. Ξεκαθάρισε ποιοι
άνθρωποι, ποιες επιλογές και ποιες συµπεριφορές µπορούν να σε βοηθήσουν. Με επίµονη και
2

συστηµατική προσπάθεια είναι βέβαιο ότι µπορείς να πετύχεις αυτό που θέλεις. Όλες οι αλλαγές
ξεκινούν πάντα µε το πρώτο βήµα.
Κοίταξε τα λάθη σου µέσα από καθρέπτη και όχι µέσα από µεγεθυντικό φακό.

Μην κολλάς και µην παγιδεύεσαι στις αποτυχίες. Το ότι απέτυχες δεν σηµαίνει ότι δεν θα
πετύχεις στο µέλλον. Μάθε από την αποτυχία και προσπάθησε πάλι. Όλοι αποτυγχάνουν πριν
φτάσουν στην επιτυχία. Τα λάθη σε κάνουν σοφότερο και δυνατότερο. Ο µόνος τρόπος για να
µην κάνεις λάθη είναι να αποσύρεσαι από τη ζωή και να µην εκµεταλλεύεσαι τις ευκαιρίες που
σου δίνονται. Αποφεύγοντας τις προκλήσεις, µπαίνεις στο περιθώριο. Προχώρα µπροστά
συντροφιά µε το άγχος και την αγωνία σου. Όταν δεν ρισκάρεις µπορεί να νιώθεις ασφάλεια αλλά
δεν βελτιώνεσαι. Βάλε τα χαρίσµατα που σίγουρα διαθέτεις στην υπηρεσία ενός υψηλού στόχου.


Βρες κάποια καινούρια δραστηριότητα ή χόµπι. Κάνε κάτι σηµαντικό και ευχάριστο για σένα.
∆εν χρειάζεται να ανταποκρίνεσαι στις προσδοκίες των άλλων ούτε να δικαιολογείς ή να δίνεις
εξηγήσεις στους άλλους γι αυτό που κάνεις, γι’ αυτό που πιστεύεις ή γι αυτό που αισθάνεσαι.
Μη σκέπτεσαι ότι δεν θα καταφέρεις να πραγµατοποιήσεις τους στόχους και τα σχέδιά σου. Οι
αρνητικές προσδοκίες δεν σου επιτρέπουν να δραστηριοποιηθείς µε τον καλύτερο τρόπο και έτσι
µπορεί να επαληθευτούν. Ο φόβος µειώνει τις πιθανότητες επιτυχίας.
Έχεις το δικαίωµα να εξηγείς στους άλλους πως θα ήθελες να σου φέρονται και να µην τους
επιτρέπεις να θίγουν την αξιοπρέπειά σου.
Ξεκαθάρισε τι είναι αυτό που θέλεις να πετύχεις και πάλεψε όσο µπορείς για να τα καταφέρεις.
Τα όνειρά σου µπορούν να γίνουν πραγµατικότητα.


Ενίσχυσε τον εαυτό σου προσφέροντάς του κάποιο δώρο όταν έχεις πετύχει κάποιο στόχο.

Μείνε µακριά από αρνητικούς ανθρώπους, βιβλία, ταινίες και καταστάσεις που σε καθηλώνουν
στη παρακµή. Αναζήτησε ανθρώπους και ερεθίσµατα που µπορούν να σου προσφέρουν
ενθάρρυνση και στήριξη.

Μη συζητάς τα σχέδια, τους στόχους και τα όνειρά σου µε ανθρώπους που δεν συµµετέχουν στον
ενθουσιασµό σου. Με τον τρόπο τους µπορεί να σου δηµιουργήσουν αµφιβολίες και να
εµποδίσουν την επιτυχία σου.
Μάθε να δίνεις αγάπη και υποστήριξη στους άλλους. Η προσφορά σε βοηθά να νιώθεις
σηµαντικός.

∆έξου µε ψυχραιµία τα κοµπλιµέντα που σου κάνουν οι άλλοι, ευχαριστώντας.

Πάρε το λόγο όταν βρίσκεσαι µε παρέα και πες αυτό που πιστεύεις. Επικοινώνησε ειλικρινά µε
τους άλλους. Μίλησέ για τα αληθινά σου αισθήµατα σε άτοµα που σου προκαλούν άγχος ή φόβο.
Αν δεν καταλαβαίνεις κάτι ρώτησε. ∆εν είσαι υποχρεωµένος να έχεις καταλάβει αυτό που σου
λέει ο άλλος µε τον τρόπο που το λέει.
Μάθε κάποια τεχνική αυτοσυγκέντρωσης, χαλάρωσης και αυτοέλεγχου όπως για παράδειγµα
πολεµικές τέχνες, χορό, θεατρική έκφραση κ.λ.π.
∆υνάµωσε το σώµα σου µε γυµναστική, σπορ και υγιεινή διατροφή.
Αν θέλεις να σταµατήσεις µια αρνητική συµπεριφορά, συνήθεια ή συντροφιά αντικατέστησέ την
µε µία άλλη θετική. Έτσι δεν θα νιώσεις κενό και µαταίωση.



Κλείσε τα µάτια, χαλάρωσε και φαντάσου πως θα είναι ο εαυτός σου όταν θα έχει πετύχει τους
στόχους του. Νιώσε τα αισθήµατα που συνοδεύουν την επιτυχία. Νιώσε την εµπειρία της χαράς
και της ικανοποίησης που θα προκύψει µέσα σου όταν για παράδειγµα θα έχεις βελτιώσει την
ικανότητα της επικοινωνίας ή θα έχεις αποκτήσει ένα καινούργιο αυτοκίνητο ή µια καλύτερη
δουλειά.
3

Γίνε όσο πιο συγκεκριµένος γίνεται ξεκαθαρίζοντας τι είναι αυτό που θέλεις, που σκέπτεσαι και
που αισθάνεσαι. Μάθε να χρησιµοποιείς συχνά τις παρακάτω προτάσεις.
Θέλω να …
∆εν θέλω να …
∆ιαφωνώ µε …
Έχω διαφορετική άποψη, πιστεύω ότι …
Συµφωνώ µε αυτές τις απόψεις που εκφράζεις γι΄ αυτούς τους λόγους αλλά διαφωνώ µε εκείνες
απόψεις γι’ αυτούς τους λόγους.

Αν πιστεύεις ότι κάποιος σε απορρίπτει, σε µειώνει ή σε εκµεταλλεύεται ζήτησέ του να
επιβεβαιώσει αν αυτό συµβαίνει στα αλήθεια και προσπάθησε να καταλάβεις γιατί συµβαίνει.
Ζητώντας από τους άλλους να επιβεβαιώσουν ή να διαψεύσουν αυτό που νοµίζεις σε βοηθά να
καταλάβεις καλύτερα την αλήθεια. ∆ίνοντας στους άλλους την ευκαιρία να εξηγήσουν τη
συµπεριφορά τους γλιτώνεις από παρεξηγήσεις.


Φρόντισε την εξωτερική σου εµφάνιση.
Είναι φυσικό να αλλάζεις σχέδια και απόψεις για τη ζωή σου και να συµπεριφέρεσαι µερικές
φορές απερίσκεπτα, αρκεί να έχεις επίγνωση και να αποδέχεσαι τις συνέπειες των επιλογών σου.
Κάνε τη ζωή που εσύ θέλεις, όπως τη θέλεις. Μην επιτρέπεις στους άλλους να σε κατευθύνουν
άµεσα ή έµµεσα. Έχεις το δικαίωµα να είσαι κάπως εκκεντρικός.
Έχεις µια τέλεια, µοναδική και ανεκτίµητη αξία ως παιδί του Θεού. Καλλιέργησε και ανάπτυξε µε
τον καλύτερα δυνατό τρόπο τον ανεπανάληπτο συνδυασµό χαρισµάτων µε τον οποίο είσαι
προικισµένος. Ο Θεός είναι ο µόνος που σε γνωρίζει ολοκληρωτικά και σε αγαπά τέλεια. Ποτέ
δεν πρόκειται να σε απορρίψει οτιδήποτε και αν κάνεις. Οι αποτυχίες σου τον προκαλούν να σου
φανερώσει µε πιο δυνατό τρόπο την αγάπη Του. Η σχέση µε τον Θεό προσφέρει µια ασφάλεια και
µια σταθερότητα που καµιά ανθρώπινη σχέση δεν µπορεί να προσφέρει. Ο Θεός σε αγαπά
πάντοτε, απεριόριστα δίχως όρους.


4

αρνητικές πεποιθήσεις
Μπορούµε να ξεπεράσουµε αρνητικά αισθήµατα έντονου και παρατεταµένου άγχους, ενοχής,
κατωτερότητας, ζήλιας και εξάρτησης µε την εκµάθηση περισσότερο ορθολογικών τρόπων
αντιµετώπισης της ζωής, αξιολόγησης του εαυτού µας και των άλλων.
Για να αµφισβητήσουµε και να ανατρέψουµε τις αρνητικές µας πεποιθήσεις µπορούµε να υποβάλλουµε
στον εαυτό µας τα παρακάτω ερωτήµατα:
1. Υπάρχει καµιά πραγµατική ένδειξη (απόδειξη) ότι αυτή η πεποίθηση είναι αληθινή;
2. Ποιες ενδείξεις (αποδείξεις) υπάρχουν ότι αυτή η πεποίθηση είναι λανθασµένη;
3. Ποιο είναι το χειρότερο που θα µπορούσε να σου συµβεί αν εγκαταλείψεις αυτή την πεποίθηση;
4. Ποιο είναι το καλύτερο που θα µπορούσε να σου συµβεί αν εγκαταλείψεις αυτή την πεποίθηση;
Ο πίνακας που ακολουθεί παρουσιάζει τις βασικές αρνητικές πεποιθήσεις που βρίσκονται συνήθως
στη ρίζα των αρνητικών µας αισθηµάτων και τις αντίστοιχες θετικές πεποιθήσεις µε τις οποίες
θέλουµε να τις αντικαταστήσουµε για να είµαστε περισσότερο χαρούµενοι και δηµιουργικοί.

Αλλαγή
των αρνητικών πεποιθήσεων σε θετικές

Αρνητικές πεποιθήσεις

Θετικές πεποιθήσεις

Περιµένω να µε αγαπούν και να µε επιδοκιµάζουν
όλοι οι άνθρωποι µε τους οποίους
συναναστρέφοµαι.

Είναι σηµαντικό να µε αγαπούν και να µε
επιδοκιµάζουν αλλά µπορώ να τα καταφέρω και
χωρίς αυτό.

Για να αξίζω ως άνθρωπος πρέπει πάντοτε να
πετυχαίνω σε όλα και να µην κάνω λάθη.

Προσπαθώ όσο µπορώ χωρίς να καταπιέζοµαι.
Σέβοµαι τον εαυτό µου ανεξάρτητα από το πόσο
αποδίδω.

Όποιος κάνει λάθη θα πρέπει να τιµωρείται.

Είναι αναπόφευκτο να κάνω λάθη.

Είναι τροµερό να µην πηγαίνουν τα πράγµατα όπως ∆εν υπάρχει νόµος που να λέει ότι τα πράγµατα θα
θα ήθελα.
είναι όπως τα θέλω.
Τα άσχηµα συναισθήµατα που νιώθω οφείλονται σε
εξωτερικούς παράγοντες όπως: οι άλλοι, η κοινωνία,
οι περιστάσεις. Έτσι δεν µπορώ να κάνω κάτι για να
αλλάξω αυτό που αισθάνοµαι

∆εν µπορώ να ελέγξω όλες τις καταστάσεις. Όµως
µπορώ κάθε φορά να κάνω το καλύτερό µου.
Σκέπτοµαι αισιόδοξα και ενεργώ δυναµικά. Έτσι
αλλάζω προς το καλύτερο τις συνθήκες της ζωής
µου.

Όταν µου συµβαίνει κάτι δυσάρεστο είναι φυσικό
να ανησυχώ και να το έχω συνέχεια στο µυαλό µου.

Η ανησυχία δεν µπορεί να βελτιώσει τις
καταστάσεις. Αντιµετωπίζω τις δυσκολίες και
αποδέχοµαι φιλικά αυτό που δεν µπορώ να
αλλάξω.

Θα περάσω καλύτερα αν αποφεύγω να
αντιµετωπίσω µε υπευθυνότητα τα προβλήµατά
µου.

Αν δεν αντιµετωπίσω υπεύθυνα τα προβλήµατά
µου δεν πρόκειται να λυθούν από µόνα τους.

Χρειάζοµαι οπωσδήποτε δίπλα µου κάποιον να µε
στηρίζει.

Είναι εντάξει να χρειάζοµαι βοήθεια. Μαθαίνω
όµως να εµπιστεύοµαι τον εαυτό µου και τη δική
µου κρίση.
5

Πρέπει να νιώθω πάντα καλά και άνετα αλλιώς δεν
µπορώ να το αντέξω

Θέλω να νιώθω καλά αλλά µπορώ να αντέξω και
στα δύσκολα. Οι αντιξοότητες µου δείχνουν το
πόσο δυνατός είµαι.

Υπάρχει µια τέλεια λύση για κάθε πρόβληµα και
πρέπει οπωσδήποτε να την βρω.

Κάνω αυτό που νοµίζω και µπορώ µε απλότητα
χωρίς να ψάχνω την τέλεια λύση.

Μαθαίνω από τις εµπειρίες του παρελθόντος.
Το παρελθόν µου µε προσδιορίζει απόλυτα. Άρα δεν
Αλλάζω τη συµπεριφορά µου στο κάθε παρόν και
είναι δυνατόν να αλλάξω ριζικά τη ζωή µου.
γίνοµαι όλο και καλύτερος.
Όταν οι άλλοι αντιµετωπίζουν προβλήµατα είναι
φυσικό να αισθάνοµαι πολύ άσχηµα.

Η στενοχώρια µου δεν βοηθά τους άλλους. Κάνω
µε χαρά ότι µπορώ για να τους βοηθήσω χωρίς να
φθείρω τον εαυτό µου.

6

Η βελτίωση της επικοινωνίας στις συντροφικές σχέσεις.

"Το να αγαπήσει ένας άνθρωπος έναν άλλο
είναι ίσως το δυσκολότερο έργο, το έσχατο,
η τελευταία δοκιµασία και η απόδειξη,
η δουλειά για την οποία όλες οι άλλες δουλειές
δεν είναι παρά προετοιµασία».
Rainer Maria Rilke

Στη σύγχρονη κοινωνική πραγµατικότητα πολύ άνθρωποι δοκιµάζουν εντάσεις, συγκρούσεις και
δυσκολίες στις βασικές σχέσεις της προσωπικής τους ζωής. Ιδιαίτερα οι ερωτικές και οι συζυγικές
σχέσεις διαταράσσονται σοβαρά από εξωπραγµατικές προσδοκίες, σύγχυση των ρόλων, προβλήµατα
επικοινωνίας, παρεµβάσεις τρίτων, δυσκολίες στη σεξουαλική ζωή και τη διαχείριση των οικονοµικών
πόρων. Τραυµατικές εµπειρίες από την παιδική ηλικία και από προηγούµενες σχέσεις, ανασφάλειες,
φόβοι και εσωτερικές συγκρούσεις δεν µας επιτρέπουν να αντιµετωπίσουµε µε διαύγεια, καθαρότητα και
δηµιουργική υποµονή το σύντροφό µας.
Με το πέρασµα του χρόνου η αγάπη και ο αµοιβαίος σεβασµός δίνουν τη θέση τους στην απογοήτευση,
την οργή, τις αρνητικές κριτικές, τα αισθήµατα παραµέλησης και εγκατάλειψης. Η σχέση αντί να είναι
πηγή χαράς και δηµιουργίας γίνεται πηγή οδύνης. Αισθανόµαστε ότι ο σύντροφός µας δεν µας
καταλαβαίνει, ότι είναι αδιάφορος ή επιθετικός ή ότι έχει υπερβολικές απαιτήσεις. Όσο περισσότερο
προσπαθούµε να τον πείσουµε να βελτιώσει τη συµπεριφορά του για να ικανοποιήσει τις προσδοκίες µας
τόσο περισσότερο απογοητευόµαστε. Ο άλλος δεν φαίνεται διατεθειµένος να αλλάξει και οι δικές µας
παρατηρήσεις, απαιτήσεις, συµβουλές και προκλήσεις όχι µόνο δεν έχουν τα επιθυµητά αποτελέσµατα
αλλά δυσκολεύουν ακόµη περισσότερο την κατάσταση.
Αν θέλουµε πραγµατικά να βοηθήσουµε τη σχέση είναι προτιµότερο να στραφούµε προς τον εαυτό µας
και να προσπαθήσουµε όσο µπορούµε να αλλάξουµε τον τρόπο µε τον οποίο βλέπουµε και
αντιµετωπίζουµε το σύντροφό µας. Χρειάζεται να καλλιεργήσουµε την αυτογνωσία, να
συνειδητοποιήσουµε τα δικά µας λάθη και τις δικές µας αδυναµίες και να πειραµατιστούµε µε νέους
τρόπους δηµιουργικής επικοινωνίας. Να αναζητήσουµε νέους τρόπους κατανόησης και ερµηνείας της
συµπεριφοράς του συντρόφου αλλά και νέους, γόνιµους τρόπους για να του µεταφέρουµε τα δικά µας
µηνύµατα.
Τις περισσότερες φορές καταλαβαίνουµε τον άλλο χρησιµοποιώντας στοιχεία που υπάρχουν στον δικό
µας ψυχισµό. Προβάλλουµε πάνω του δικά µας ψυχολογικά δεδοµένα. Ερµηνεύουµε τον άλλο µέσα από
το πρίσµα των προσωπικών µας πεποιθήσεων, εµπειριών και συναισθηµάτων. Τον χαρακτηρίζουµε µέσα
από τις δικές µας αρχές και αξίες.
Η αυθεντική επικοινωνία προϋποθέτει βαθιά γνώση του εαυτού µας, αυτοέλεγχο και εσωτερική
ισορροπία. Αν έχουµε συνειδητοποιήσει τα ιδιαίτερα ψυχολογικά µας χαρακτηριστικά, τότε µπορούµε να
ελέγξουµε τις καθοδηγητικές και ερµηνευτικές µας παρορµήσεις και να σεβασθούµε την προσωπικότητα
του άλλου γι αυτό που είναι χωρίς να επιδιώκουµε να τον προσαρµόσουµε στα δικά µας δεδοµένα.
Έχω τη δυνατότητα να καταλάβω τον άλλο καλύτερα όταν µπορώ να καταπαύσω τις δικές µου
ψυχοδυναµικές συγκρούσεις. Όταν κραυγάζουν µέσα µου δυνατές φωνές δεν µπορώ ν’ ακούσω τον
άλλο. Όταν δεν έχω απελευθερωθεί από τα δεσµά των έντονων αναγκών µου δεν µπορώ να καταλάβω
τον άλλο. Όταν δεν έχω συµφιλιωθεί µε τον εαυτό µου δεν µπορώ να συγχωρέσω τον άλλο. Όταν δεν έχω
γαληνέψει µέσα µου δεν µπορώ να καθησυχάσω τον άλλο. Όταν δεν έχω αγαπήσει τον εαυτό µου, δεν
µπορώ να αγαπήσω τον άλλο.

7

Αληθινή κατανόηση του συντρόφου δεν σηµαίνει θεωρητική ερµηνεία των σκέψεων και των αισθηµάτων
του αλλά ταύτιση µαζί του, βιωµατική συµµετοχή στα αισθήµατά του, σηµαίνει να δούµε και να
αισθανθούµε την πραγµατικότητα µε τον τρόπο που εκείνος την βλέπει και την αισθάνεται.
Επικοινωνώ δηµιουργικά µε τον σύντροφό µου όταν εκτιµώ και αποδέχοµαι µε σεβασµό τα αισθήµατα
του χωρίς να εξετάζω αν είναι σωστά ή λάθος, όταν εκφράζω αυτό που πιστεύω µε στοργή, ζεστασιά,
κατανόηση και σεβασµό. Η άνευ όρων αποδοχή των αισθηµάτων και των βιωµάτων του άλλου
δηµιουργεί το κατάλληλο, υποστηρικτικό περιβάλλον που θα τον βοηθήσει να εξερευνήσει τον εαυτό
του, να αναπτύξει και να αξιοποιήσει τις εσωτερικές δυνατότητες αλλαγής που κρύβονται µέσα του. Ενώ
αντίθετα οι δυναµικές, παρορµητικές προσπάθειες που καταβάλλουµε για να τον αλλάξουµε τον κάνουν
να νοιώθει αµαθής, ανώριµος, ανίκανος και ανίσχυρος, να επιλέξει από µόνος του το σωστό και τον
οδηγούν ακόµα και χωρίς να το θέλει να γίνεται αµυντικός, να απορρίψει αυτό που του λέµε ή και να
ορθώσει ένα συναισθηµατικό αµυντικό τείχος απέναντί µας ώστε να προφυλάξει την αυτονοµία και την
αξιοπρέπειά του.
Όταν ο σύντροφός µας αισθάνεται ότι νοιαζόµαστε γι’ αυτόν, ότι τον αγαπάµε και τον αποδεχόµαστε µε
σεβασµό, είναι περισσότερο πρόθυµος να προσέξει και ίσως να αποδεχθεί το µήνυµα που θα θέλαµε να
του µεταφέρουµε. Το κλειδί στην επικοινωνία δεν είναι αυτό που λέµε αλλά ο τρόπος που το λέµε. Το
πιο σηµαντικό είναι το πλαίσιο, το κλίµα, ο ορίζοντας µέσα στον οποίο διαδραµατίζεται η επικοινωνία.
Όταν ο άλλος αισθάνεται ότι τον σέβοµαι και τον αγαπώ είναι διατεθειµένος να µε ακούσει, να πάρει
σοβαρά υπόψη του αυτό που του λέω ενώ όταν αισθάνεται ότι παραβιάζω τα όριά του και επιτίθεµαι
στην προσωπικότητά του γίνεται αρνητικός σε ότι και να του πω, θυµώνει µαζί µου και αντιδρά µε βία,
απαντά µε σκληρά και απερίσκεπτα λόγια ή αποσύρεται συναισθηµατικά για να µην πληγώνεται.
Για να καταλάβω αληθινά τον άλλο πρέπει να µπορώ να αδειάσω από τον εαυτό µου, και να γεµίσω από
αυτόν, να τον προσλάβω αναλλοίωτο, να τον αποδεχθώ χωρίς όρους µέσα στην αγάπη. Η ασφάλεια που
θα νιώσει κοντά µου στα πλαίσια της αγάπης θα τον βοηθήσει να γίνει καλύτερος.
Τα µυστικά της καλής επικοινωνίας
ή όλα όσα δυσκολευόµαστε να κάνουµε για να βελτιώσουµε τις σηµαντικές, προσωπικές µας
σχέσεις.
"∆εν φτάνουµε στην αγάπη
βρίσκοντας ένα τέλειο άνθρωπο
αλλά µαθαίνοντας να βλέπουµε
ένα ατελή άνθρωπο τέλεια".
Sam Keane, "To Love and Be Loved"

Ενώ η ερωτική εµπειρία προκύπτει αυθόρµητα, η ποιότητα στην µόνιµη συντροφική
σχέση απαιτεί γνώση, ικανότητες, χρόνο και ενέργεια. Χρειάζεται εγρήγορση και επίµονη
προσπάθεια για να υποστηρίζουµε συνεχώς την αγάπη στη σχέση και να υπερνικάµε τις
αντιξοότητες.
Θα αναφέρουµε παρακάτω ορισµένες προτάσεις – παραινέσεις τις οποίες όσο
περισσότερο µπορούµε να εφαρµόζουµε στην πράξη της καθηµερινής µας ζωής τόσο περισσότερο
δίνουµε στις σχέσεις µας την ευκαιρία να βελτιωθούν:
- Στη συντροφική σχέση τον κυρίαρχο λόγο δεν τον έχει η λογική ή αυτό που εσύ θεωρείς σωστό αλλά η
κάλυψη των βασικών αναγκών των συντρόφων. Αυτό που είναι ή φαίνεται να είναι σωστό και δίκαιο
µπορεί να λειτουργεί καταστρεπτικά στις συντροφικές σχέσεις. Οι κανόνες που διέπουν τις ανθρώπινες
σχέσεις δεν θεµελιώνονται στη λογική αλλά στη ψυχολογία. Αντί να αναζητάς το ποιος έχει δίκιο
συµφέρει πολύ περισσότερο να προσπαθήσεις να προσφέρεις αγάπη και γαλήνη στο σύντροφό σου. Όταν
στη σχέση αποκατασταθεί η εµπειρία της αγάπης τα προβλήµατα χάνουν τη δύναµή τους. Πολλές φορές
επιβάλλοντας µε το λόγο ή µε τις πράξεις αυτό που θεωρείς σωστό ή αυτό που πιστεύεις ότι
8

αντικειµενικά είναι σωστό εξουθενώνεις και ταπεινώνεις τον σύντροφό σου. Κάθε νίκη που κατορθώνεις
µέσα στη σχέση τραυµατίζει την αγάπη.
- Μην περιµένεις να σου προσφέρει τα πάντα ο σύντροφός σου. Μην αναζητάς να καλύψει όλες τις
υπαρξιακές, ψυχολογικές, πνευµατικές και οικονοµικές σου ανάγκες. Απόφυγε µια αυτοκόλλητη σχέση
εξάρτησης. Να έχεις τους δικούς σου φίλους, τις δικές σου δραστηριότητες και τους δικούς σου στόχους.
Αφιέρωσε χρόνο στον εαυτό σου για να κάνεις πράγµατα που προσωπικά σε ενδιαφέρουν και
εµπλουτίζουν και δίνουν νόηµα στη ζωή σου. ∆ιατήρησε την δική σου ταυτότητα ως ξεχωριστό άτοµο.
- Φρόντισε να έχεις µια κοινή δραστηριότητα µε τον σύντροφό σου. Οι ευχάριστες και δηµιουργικές
δραστηριότητες που κάνετε µαζί, σας ενώνουν.
- Μη απαιτείς ο σύντροφός σου να καλύψει όλες τις προσδοκίες σου. Προσπάθησε να αποδεχτείς
ειρηνικά τις διαφορές που προκύπτουν ανάµεσα σε αυτό που θα ήθελες και την πραγµατικότητα.
Προσπάθησε να αποδεχθείς όσο σου είναι δυνατόν την πραγµατικότητα. Να συµφιλιώνεσαι µε αυτό που
κάθε φορά γίνεται στη ζωή σου. Είναι φυσικό να αντιµετωπίζεις συνεχώς προκλήσεις και αντιξοότητες.
Χρειάζεται να προσπαθείς µε επιµέλεια και επιµονή ώστε να πετυχαίνεις την καλύτερη δυνατή
διαχείριση των καθηµερινών δυσκολιών.
- Συνειδητοποίησε ότι στη ρίζα της αρνητικής συµπεριφοράς του συντρόφου σου δεν βρίσκεται η κακή
πρόθεση αλλά οι ανάγκες και οι αδυναµίες του. Κάτω από µια επιφανειακή σύγκρουση υπάρχει πάντοτε
µια βαθύτερη κρυµµένη ιστορία για τον κάθε σύντροφο η οποία συχνά είναι δύσκολο να αντιµετωπισθεί.
Από αυτές τις υποσυνείδητες ιστορίες αναδύονται ισχυρές συγκινήσεις τις οποίες οφείλουµε να
αντιµετωπίζουµε µε κατανόηση. Οι ενοχλητικές συµπεριφορές του άλλου τις περισσότερες φορές δεν
είναι αποτέλεσµα ελεύθερης επιλογής. Ο σύντροφός µας δεν ενεργεί αλλά παθαίνει το θυµό, την οργή,
την έκρηξη, τη θλίψη ή την αδιαφορία.
- Προστάτεψε όσο µπορείς τη συναισθηµατική σου ισορροπία και την προσωπική σου ελευθερία χωρίς
να συντρίβεις όµως την ισορροπία και την ελευθερία του άλλου.
- Προστάτεψε όσο µπορείς την ιδιωτικότητα (privacy) της σχέσης από τις παρεµβάσεις συγγενών και
φίλων.
- Προσπάθησε να αποχωρισθείς συναισθηµατικά από την οικογένεια της παιδικής σου ηλικίας και να
αναδιαµορφώσεις τις σχέσεις σου µε τα πρόσωπα που την αποτελούν ώστε να επενδύσεις ανεµπόδιστα
στο γάµο.
- Μην τσακώνεσαι ποτέ µπροστά σε τρίτους. Η παρουσία των άλλων αλλοιώνει και παραµορφώνει την
ιδιαιτερότητα της συντροφικής συγκρουσιακής διαδικασίας. Προσπαθώντας να κερδίσεις τον αγώνα στα
µάτια των άλλων υποβιβάζεις τον σύντροφό σου και δεν του αποδίδεις τον οφειλόµενο σεβασµό. Αν
προκύψει πρόβληµα µπροστά σε τρίτους είναι προτιµότερο να συµφωνήσεις µε το σύντροφό σου να το
συζητήσετε αργότερα.
- Άκουσε προσεκτικά τις απόψεις και τα παράπονα του συντρόφου σου χωρίς να τον διακόπτεις, µπες
στη θέση του, δείξε απεριόριστη αποδοχή και συγχωρητικότητα.
- Μάθε να αγγίζεις τρυφερά και στοργικά το σύντροφό σου. Η σωµατική επαφή είναι η σηµαντικότερη
και η πιο απαραίτητη µορφή επικοινωνίας για το ζευγάρι. Αγγίζοντας τον σύντροφό σου εκφράζεις και
δυναµοποιείς την αγάπη. Η σωµατική επαφή καλλιεργεί και θεραπεύει τη σχέση.
- Άφησε κατά µέρους τις στερεότυπες, αµυντικές συµπεριφορές και εξωτερίκευσε τα αυθεντικά σου
αισθήµατα. Εξωτερικεύοντας τις σηµαντικές για σένα αλήθειες, βοηθάς να διατηρηθεί η σχέση ζωντανή.

9

- Χρησιµοποίησε µια γλώσσα περιγραφική-αντικειµενική και όχι αξιολογική-ηθική.
Αντί να εξετάζεις το σωστό και το λάθος ρώτησε το σύντροφό σου αν έχεις καταλάβει σωστά αυτό που
σκέπτεται ή αισθάνεται. Προσπάθησε να περιγράψεις µε δικά σου λόγια αυτό που νοµίζεις ότι είπε.
Λέγοντάς του «αν έχω καταλάβει σωστά θέλεις να πεις ότι … » ή «αισθάνεσαι ότι … ;» ή «θα ήθελα να
µου µιλήσεις περισσότερο γι’ αυτό που αισθάνεσαι…» διευκρινίζουµε τις παρανοήσεις, η επικοινωνία
µας γίνεται περισσότερο ακριβής, βοηθάµε τον άλλο να έρθει σε επαφή µε τα συναισθήµατά του και του
δείχνουµε ότι ενδιαφερόµαστε πραγµατικά γι’ αυτό που συµβαίνει µέσα του.
- Μην θίγεις ποτέ αγαπηµένα πρόσωπα του άλλου. Ακόµη και αν τα πρόσωπα που αγαπά ή εκτιµά ο
σύντροφός σου κάνουν λάθη ή επηρεάζουν αρνητικά τη σχέση σας θα πρέπει να µιλάς γι’ αυτά τα
πρόσωπα µε πολύ προσοχή και σεβασµό. Κανείς δεν ανέχεται να υποτιµούν µπροστά του ανθρώπους που
αγαπά. Όταν θίγουν αυτούς που αγαπάµε µας δίνουν κτύπηµα κάτω από τη µέση. Ακόµη και αν εµείς οι
ίδιοι συµβεί να κατηγορήσουµε αγαπηµένα µας πρόσωπα δεν ανεχόµαστε να κάνουν το ίδιο οι άλλοι.
- Απόφυγε τη συχνή επαφή µε άτοµα που διεγείρουν µέσα σου ερωτικά συναισθήµατα. Προστάτεψε τον
εαυτό σου από το να εµπλακεί σε άλλη σχέση. Ενώ είναι φυσικό να σε έλκουν ερωτικά κάποιοι άνθρωποι
είναι πολύ πιθανόν οποιαδήποτε ερωτική εµπλοκή µαζί τους να έχει καταστρεπτικές συνέπειες για τη
µόνιµη σχέση σου. Αναγνώρισε την ύπαρξη των ερωτικών συναισθηµάτων απέναντι σε τρίτους αλλά να
είσαι πολύ προσεκτικός. Άσκησε άµεσα αυτοέλεγχο και ξεκαθάρισε µέσα σου ότι δεν πρόκειται να
υποχωρήσεις. Εστίασε την προσοχή και το ενδιαφέρον σου στην ενδυνάµωση και την βελτίωση της
µόνιµης σχέσης. Συνειδητοποίησε ότι καµιά έντονη, εκστατική ερωτική εµπειρία δεν διατηρείται κάτω
από το βάρος της καθηµερινότητας στη συµβίωση. Μια νέα ερωτική περιπέτεια δεν θα λύσει τα
προβλήµατα
- Σε κάθε περίσταση αναζήτησε και υπογράµµισε τα θετικά και ελπιδοφόρα στοιχεία.
- Ανάλαβε την προσωπική σου ευθύνη, αναζήτησε και παραδέξου τη δική σου συµµετοχή-συµβολή στις
ρίζες των συγκρούσεων.
- Παραδέξου ότι και οι δύο είστε κατά κάποιο τρόπο αδύνατοι, φοβισµένοι και πληγωµένοι.
- Συνειδητοποίησε ότι συχνά δεν είναι ο άλλος που σου προκαλεί την οδύνη. Ο άλλος είναι απλά ο
καθρέπτης πάνω στον οποίο προβάλλονται τα δικά σου προβλήµατα και οι δικές σου εσωτερικές
συγκρούσεις και αδυναµίες.
- Προσπάθησε να εστιάσεις στο παρόν χωρίς να παρεµβάλλεις προβλήµατα και απογοητεύσεις του
παρελθόντος. Να καταλάβεις αυτό θέλει να εκφράσει ο σύντροφός σου στο συγκεκριµένο παρόν.
- Αντί να κατηγορείς, να κρίνεις ή να βάζεις ετικέτες στον άλλο χρησιµοποίησε προσωπικές δηλώσεις σε
πρώτο πρόσωπο.
Αντί να πεις "έτσι που το πας θα µε τρελάνεις" είναι καλύτερα να πεις "αισθάνοµαι πολύ θυµωµένος όταν
...". Αντί να πεις "είσαι εγωίστρια, σκέφτεσαι µόνο τον εαυτό σου" είναι καλύτερα να πεις "είµαι
φορτωµένος µε πάρα πολλές ευθύνες και αισθάνοµαι την ανάγκη να µε βοηθήσεις".
- Εγκατέλειψε τις προκαταλήψεις, τις θεωρίες και τις ερµηνείες και προσπάθησε να νιώσεις όσο σου
είναι δυνατόν τη χαρά και τη θλίψη, την ελπίδα και την απογοήτευση, το φόβο και την ανησυχία, τη
µοναξιά και το θυµό του συντρόφου σου.
- Συνειδητοποίησε ότι η αδιαφορία, η αποφυγή και η συναισθηµατική απόσυρση µπορούν να
προκαλέσουν αρνητικές και βίαιες συµπεριφορές του συντρόφου.
- Μάθε να χάνεις κάποιες µάχες για να κερδίσεις τον πόλεµο. Μάθε να ξεφεύγεις ειρηνικά από τις
στείρες, βίαιες και προκλητικές συµπεριφορές του άλλου.
10

- Απέφυγε την αναµέτρηση. ∆εν υπάρχει αντίπαλος για να τον νικήσεις ούτε χρειάζεται να φανείς
καλύτερος από τον άλλο.
- Μην αποµονώνεσαι συναισθηµατικά κτίζοντας µέρα µε τη µέρα ένα αόρατο τοίχο.
- Ξεκαθάρισε τι είναι αυτό που µπορείς και είσαι διατεθειµένος να προσφέρεις στο σύντροφό σου και τι
είναι αυτό που ζητάς να πάρεις από αυτόν. Μίλησέ του ανοιχτά για τις ανάγκες σου.
- Προσπάθησε να µην καταλήγεις εύκολα σε συµπεράσµατα από τα λόγια του άλλου.
- Είναι προτιµότερο να συγκεντρώνεσαι στα λόγια του άλλου την ώρα που µιλάει για να καταλάβεις τις
σκέψεις και τα αισθήµατα του παρά να ετοιµάζεις τα επιχειρήµατα µε τα οποία θα αναιρέσεις αργότερα
όσα λέει.
- Παράβλεψε τις προσβολές και εστίασε την προσοχή σου στο παράπονο που κρύβεται πίσω από την
επιθετική συµπεριφορά του άλλου. Όταν ο άλλος σου επιτίθεται σηµαίνει ότι αισθάνεται πληγωµένος
από σένα. Πίσω από τη βίαιη συµπεριφορά του κρύβεται πόνος και απογοήτευση. Άκουσέ τον µε
ενσυναίσθηση. Εστίασε στην κατανόηση αυτού που αισθάνεται ο σύντροφός σου πέρα από τα λόγια του.
Πίσω από την επιθετικότητα που τυχόν εκφράζει προσπάθησε να κατανοήσεις τη δική του οδύνη, την
πίκρα, την απογοήτευση και τα τραύµατά του.
- Μη συµφωνείς πρόχειρα µε όλα όσα λέει ο σύντροφός σου µόνο και µόνο για να τελειώσει γρήγορα η
συζήτηση.
- Όταν ο σύντροφός σου αισθάνεται την ανάγκη επέτρεψέ του να εκφράσει µε έντονο τρόπο τα αρνητικά
του συναισθήµατα ώστε να εκφορτιστεί η ένταση που νιώθει µέσα του. Προσπάθησε όσο µπορείς να
διατηρήσεις την ψυχραιµία σου περιµένοντας να του περάσει.
- Απόφυγε να µιλάς συνεχώς και δώσε χρόνο στον άλλο για να σκεφτεί και να εκφράσει τις δικές του
απόψεις και συναισθήµατα. Η σιωπή είναι ίσως το πιο εποικοδοµητικό στοιχείο του διαλόγου, επιτρέπει
στο σύντροφό σου να συνειδητοποιήσει αυτό που γίνεται µέσα του. Το να βρίσκεσαι καλοπροαίρετα και
σιωπηλά δίπλα του είναι αρκετά υποστηρικτικό. Το να ακούσεις προσεκτικά αυτό που έχει να σου πει
είναι πιο σηµαντικό από το να δώσεις συµβουλές.
- Κοίταζε τον άλλο στα µάτια µε προσοχή και δείχνε µε τις µιµικές εκφράσεις του προσώπου σου και µε
τη στάση και την κίνηση του σώµατός σου ότι σε ενδιαφέρουν τα όσα λέει.
- Προσπάθησε να µην διατυπώνεις µε απόλυτο τρόπο και βίαιο ύφος τις απόψεις σου. Είναι καλύτερα οι
απόψεις σου να διατυπώνονται µε υποθετικό τρόπο και να είσαι πάντοτε διατεθειµένος να τις
αναθεωρήσεις.
- Να θυµάσαι ότι Αγαπώ σηµαίνει έχω τη δυνατότητα να µπαίνω κάτω από τον άλλο χωρίς να
συνθλίβοµαι.

11