You are on page 1of 90

ÊåöÜëáéï 1

Ó÷åäßáóç
êõêëùìÜôùí
óõíäõáóôéêïý
áõôïìáôéóìïý

Åðéäéùêüìåíïé óôü÷ïé:
¼ôáí ïëïêëçñþóåôå ôç ìåëÝôç áõôïý ôïõ êåöáëáßïõ,
èá åßóôå éêáíïß:
é íá äéáôõðþóåôå ôïí ðßíáêá áëçèåßáò áðü ôç ëå-
êôéêÞ ðåñéãñáöÞ åíüò ðñïâëÞìáôïò áõôïìáôé-
óìïý
é íá ãñÜöåôå êáé íá áðëïðïéåßôå ôç ëïãéêÞ åîß-
óùóç ðïõ ðñïêýðôåé áðü ôïí ðßíáêá áëçèåßáò.
êåöÜëáéï 1

Óå áõôü ôï ÊåöÜëáéï åîçãåßôáé ôé óçìáßíåé êáé ðïéá åßíáé ç äéáäéêáóßá ôçò ó÷åäßáóçò êõêëùìÜôùí áõôïìá-
ôéóìïý êáé åéäéêüôåñá êõêëùìÜôùí óõíäõáóôéêïý áõôïìáôéóìïý. Åðßóçò ðåñéãñÜöåôáé ç äéáäéêáóßá êáôÜ-
óôñùóçò åíüò ðñïâëÞìáôïò áõôïìáôéóìïý ìå ôç ìïñöÞ ëïãéêÞò åîßóùóçò êáé ç äéáäéêáóßá áðëïðïßçóçò
ôïõ êõêëþìáôïò ðïõ ðñïêýðôåé.

1.1 Ç äéáäéêáóßá ôçò ó÷åäßáóçò


Óôï ðáñüí êåöÜëáéï åéóÜãåôáé ç Ýííïéá ôçò ó÷åäßáóçò êõêëùìÜôùí áõôïìáôéóìïý êáé åîçãåßôáé äéáäéêáóßá
ôçò ó÷åäßáóçò êõêëùìÜôùí áõôïìáôéóìïý. Ï óôü÷ïò ôçò ó÷åäßáóçò åßíáé áðëüò: îåêéíþíôáò áðü ôç äéáôýðùóç
ôïõ ðñïâëÞìáôïò áõôïìáôéóìïý, íá äéáìïñöþíïõìå Ýíá êáôÜëëçëï êýêëùìá áõôïìáôéóìïý. Ìå Üëëá ëüãéá, ç
ó÷åäßáóç áöïñÜ óôç ìåôÜâáóç áðü ôç äéáôýðùóç ôïõ ðñïâëÞìáôïò (åéóåñ÷üìåíï âÝëïò óôï ó÷Þìá 1.1) óôç
ëýóç, äçëáäÞ óôï ó÷Ýäéï åíüò óõóôÞìáôïò áõôïìáôéóìïý, éêáíïý íá áíôéìåôùðßæåé åðáñêþò ôï ðñüâëçìá
(åîåñ÷üìåíï âÝëïò óôï ó÷Þìá 1.1).

ÐÑÏÂËÇÌÁ ÊÕÊËÙÌÁ
ÁÕÔÏÌÁÔÉÓÌÏÕ ÁÕÔÏÌÁÔÉÓÌÏÕ
Ó÷åäßáóç
êõêëùìÜôùí
óõìðåñéöïñÜ
ðáñÜìåôñïé

áõôïìáôéóìïý Êýêëùìá
ÅðéèõìçôÞ
ÖõóéêÝò

åðáöþí
Êýêëùìá
ðõëþí

Ó÷Þìá 1.1: Ç äéáäéêáóßá ó÷åäßáóçò êõêëùìÜôùí áõôïìáôéóìïý

Óôç ãåíéêÞ ðåñßðôùóç, ç äéáôýðùóç ôïõ ðñïâëÞìáôïò áõôïìáôéóìïý áðïôåëåßôáé áðü äýï áëëçëÝíäåôá
ìÝñç:
Ø ôçí áíáöïñÜ êáé ôçí êáôáãñáöÞ ïñéóìÝíùí óçìáíôéêþí öõóéêþí ðáñáìÝôñùí (üðùò åßíáé ð.÷. ç èåñìï-
êñáóßá åíüò ÷þñïõ, ç óôÜèìç ìéáò äåîáìåíÞò, ôï ñåýìá ðïõ äéáññÝåé Ýíá ðçíßï) ðïõ ðáñïõóéÜæïõí
åíäéáöÝñïí ãéá ôç óõãêåêñéìÝíç åöáñìïãÞ ãéá ôçí ïðïßá ï áõôïìáôéóìüò ðñïïñßæåôáé,
Ø ôçí ðåñéãñáöÞ ôçò åðéèõìçôÞò óõìðåñéöïñÜò áõôþí ôùí öõóéêþí ðáñáìÝôñùí (þóôå ð.÷. ïé ôéìÝò ôïõò íá
äéáôçñïýíôáé ìÝóá óå ïñéóìÝíá üñéá ðïõ áðáéôïýíôáé ãéá ôçí áóöáëÞ ëåéôïõñãßá ôùí ó÷åôéêþí ìç÷áíþí Þ
äéáôÜîåùí).

Óôï êåöÜëáéï ÷ñçóéìïðïéïýíôáé óôïé÷åßá êáé ìÝèïäïé, ïé ðåñéóóüôåñåò áðü ôéò ïðïßåò Ý÷ïõí áíôéìåôùðéóèåß
åêôåíÝóôåñá, óôï âéâëßï “ÓõóôÞìáôá Áõôïìáôéóìþí” ôçò ’ ÔÜîçò ôïõ 1ïõ Êýêëïõ êáé åéäéêüôåñá óôï ÊåöÜëáéï 2,
ðïõ áíáöÝñåôáé óôá ËïãéêÜ Êõêëþìáôá. Åêåß åéóÜãïíôáé êáé êáëýðôïíôáé ìå ëåðôïìÝñåéá áñêåôÝò áðü ôéò âáóé-
êÝò Ýííïéåò ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýíôáé ðáñáêÜôù, üðùò ç ëïãéêÞ ìåôáâëçôÞ, ç ëïãéêÞ ðýëç, ï ðßíáêáò áëçèåßáò,
ôá ëïãéêÜ êõêëþìáôá êëð.

12
Ó÷åäßáóç êõêëùìÜôùí
óõíäõáóôéêïý áõôïìáôéóìïý

1.2 Ëïãéêüò áõôïìáôéóìüò êáé óõíäõáóôéêüò


áõôïìáôéóìüò
Ôï ðáñüí êåöÜëáéï åðéêåíôñþíåôáé óå ðñïâëÞìáôá ëïãéêïý áõôïìáôéóìïý. Ðñüêåéôáé ãéá ðñïâëÞìáôá ðïõ
äéáôõðþíïíôáé ìå ëïãéêÝò ðñïôÜóåéò, äçëáäÞ ìå åêöñÜóåéò ðïõ ìðïñïýí íá åßíáé åßôå áëçèåßò åßôå øåõäåßò –
êáé ìüíï. Ãéá ðáñÜäåéãìá, ï óêïðüò ôïõ áõôïìáôéóìïý ãéá ôç ñýèìéóç ôçò èåñìïêñáóßáò åíüò ÷þñïõ äéáôõðþíå-
ôáé ùò åîÞò: “ç èåñìïêñáóßá íá åßíáé ìåãáëýôåñç áðü 18 âáèìïýò Êåëóßïõ”. Áõôü åßíáé êÜôé ðïõ êÜèå óôéãìÞ åßôå
óõìâáßíåé (äçëáäÞ åðáëçèåýåôáé) åßôå ü÷é (äçëáäÞ åßíáé øåõäÝò). Ïìïßùò, ð.÷. ç óõíèÞêç ãéá ôï Üíïéãìá ìéáò
óõñüìåíçò ðüñôáò ðïõ åëÝã÷åôáé áðü öùôïäéáêüðôç åßíáé “üôáí ç öùôåéíÞ äÝóìç äéáêüðôåôáé”. Êáé óå áõôÞ ôçí
ðåñßðôùóç, ç öùôåéíÞ äÝóìç Ý÷åé áðïêëåéóôéêÜ äýï êáôáóôÜóåéò: åßôå äéáêüðôåôáé áðü êÜðïéïí ðïõ ðëçóéÜæåé
óôçí ðüñôá åßôå äå äéáêüðôåôáé.
Ç åðéêÝíôñùóç óå áõôÞ ôçí êáôçãïñßá ðñïâëçìÜôùí ìáò åðéôñÝðåé íá åêöñÜóïõìå ôï ðñüâëçìá áõôïìáôé-
óìïý ùò ó÷Ýóç ìåôáîý ëïãéêþí ìåôáâëçôþí. Ïé ëïãéêÝò ìåôáâëçôÝò åßíáé ðáñÜìåôñïé ðïõ ðáßñíïõí äýï ôéìÝò:
ÁëçèÞò (TRUE -1) Þ ØåõäÞò (FALSE – 0). Ïé ëïãéêÝò ìåôáâëçôÝò óõíäÝïíôáé ìåôáîý ôïõò ìÝóù ôùí ëïãéêþí
ðñÜîåùí, óýìöùíá ìå ôçí Üëãåâñá ôïõ Ìðïýë (Boole).
Ôï ðñïúüí ôçò ó÷åäßáóçò åßíáé ôï “êýêëùìá áõôïìáôéóìïý”, ðïõ ìðïñåß íá ëÜâåé äýï ìïñöÝò:
Ø íá åßíáé ôï ó÷Ýäéï ôïõ çëåêôñéêïý êõêëþìáôïò ðïõ õëïðïéåß ôïí áõôïìáôéóìü. Ôá çëåêôñéêÜ êõêëþìáôá
áõôïìáôéóìïý ëåéôïõñãïýí åëÝã÷ïíôáò ôçí êáôáíïìÞ ôïõ çëåêôñéêïý ñåýìáôïò äéáìÝóïõ åðáöþí, çëå-
êôñïíüìùí êáé Üëëùí çëåêôñéêþí óôïé÷åßùí. Ãéá ôï ëüãï áõôü ïíïìÜæïíôáé åðßóçò êáé “êõêëþìáôá
åðáöþí”
Ø íá åßíáé ôï ëïãéêü êýêëùìá ðïõ áíáðáñéóôÜ ôç “ëïãéêޔ ôïõ áõôïìáôéóìïý ìå óõìâïëéêü ôñüðï. Ôá êõñéü-
ôåñá óýìâïëá áõôÞò ôçò áíáðáñÜóôáóçò åßíáé ïé ëïãéêÝò ðýëåò. Ïé ëïãéêÝò ðýëåò êáèïñßæïõí ôéò ó÷Ýóåéò
êáé ôéò áëëçëåîáñôÞóåéò ìåôáîý ôùí ëïãéêþí ìåôáâëçôþí ðïõ åìðëÝêïíôáé óôï ðñüâëçìá áõôïìáôé-
óìïý. Ãéá ôï ëüãï áõôü ôá ëïãéêÜ êõêëþìáôá ïíïìÜæïíôáé åðßóçò êáé “êõêëþìáôá ðõëþí”.

Ôï êåöÜëáéï åðéêåíôñþíåôáé åðéðëÝïí óå ìéá åéäéêüôåñç õðï-êáôçãïñßá ðñïâëçìÜôùí ëïãéêïý áõôïìáôé-


óìïý, üðùò äåß÷íåé ôï ó÷Þìá 1.2. ÅåîåôÜæïíôáé ôá óõóôÞìáôá óõíäõáóôéêïý áõôïìáôéóìïý, äçëáäÞ ôá óõóôÞìáôá
ôùí ïðïßùí ç Ýîïäïòí êÜèå óôéãìÞ êáèïñßæåôáé áðü ôéò ôéìÝò ôùí åéóüäùí êáôÜ ôçí ßäéá ÷ñïíéêÞ óôéãìÞ (êáé ü÷é
áðü ôéò ðñïçãïýìåíåò ôéìÝò). Ôá óõóôÞìáôá áõôÜ ïíïìÜæïíôáé êáé óõóôÞìáôá ÷ùñßò ìíÞìç.

Ó÷Þìá 1.2: Êáôçãïñßåò ðñïâëçìÜôùí áõôïìáôéóìïý

13
êåöÜëáéï 1

1.3 Ç äéáôýðùóç ôïõ Ðßíáêá Áëçèåßáò


Ôï ðñþôï óôÜäéï ãéá ôç ó÷åäßáóç åíüò êõêëþìáôïò óõíäõáóôéêïý áõôïìáôéóìïý åßíáé ç äéáôýðùóç ôïõ ðñï-
âëÞìáôïò áõôïìáôéóìïý ìå ôç ìïñöÞ Ðßíáêá Áëçèåßáò. Ç åñãáóßá áõôÞ ðåñéëáìâÜíåé äýï åðéìÝñïõò âÞìáôá:

1ï âÞìá: ÄéÜêñéóç ôùí ìåôáâëçôþí áéôßïõ êáé áðïôåëÝóìáôïò


Ôï ðñþôï âÞìá áöïñÜ óôï íïçìáôéêü äéá÷ùñéóìü ìåôáîý ôùí ëïãéêþí ìåôáâëçôþí åéóüäïõ êáé ôùí ìåôáâëç-
ôþí åîüäïõ ôïõ êõêëþìáôïò áõôïìáôéóìïý. ÌåôáâëçôÞ åîüäïõ ôïõ êõêëþìáôïò áõôïìáôéóìïý åßíáé åêåßíç ðïõ
ðáßñíåé ôéìÝò (êáèïñßæåôáé) áðü ôï êýêëùìá áõôïìáôéóìïý. Ìå Üëëá ëüãéá, óôï êýêëùìá áõôïìáôéóìïý Ý÷åé
áíáôåèåß íá ÷åéñßæåôáé ôéò áíôßóôïé÷åò ðáñáìÝôñïõò. Ìéá ìåôáâëçôÞ åîüäïõ ïíïìÜæåôáé åðßóçò êáé “áðïôÝëå-
óìᔠãéá ðñïöáíåßò ëüãïõò. ÊáôÜ óýìâáóç, ïé ìåôáâëçôÝò åéóüäïõ óõìâïëßæïíôáé ìå ôï ãñÜììá O, áðü ôïí
áããëéêü üñï Output Þ áðü ðáñáðëÞóéï óýìâïëï (ð.÷. ôï ãñÜììá Q, þóôå íá áðïöåýãåôáé ç óýã÷õóç ôïõ
êåöáëáßïõ üìéêñïí “Ï” ìå ôï ìçäÝí “0”). ¸ôóé, ïé ìåôáâëçôÝò åîüäïõ ìðïñïýí íá óõìâïëßæïíôáé ùò O1, O2, O3
Þ ùò Q1, Q2, Q3 êëð.
Áíôßèåôá, ìåôáâëçôÞ åéóüäïõ ôïõ êõêëþìáôïò áõôïìáôéóìïý åßíáé ìéá åîùôåñéêÞ, ùò ðñïò ôï êýêëùìá áõôï-
ìáôéóìïý, óõíèÞêç ðïõ êáèïñßæåôáé áðü ôï ðåñéâÜëëïí. Óôçí ðåñßðôùóç áõôÞ, óôï êýêëùìá áõôïìáôéóìïý Ý÷åé
áíáôåèåß íá áíôáðïêñßíåôáé óôéò áíôßóôïé÷åò ðáñáìÝôñïõò. Ïé ìåôáâëçôÝò áõôÝò ïíïìÜæïíôáé êáé “áßôéᔠáêñéâþò
äéüôé ðñïîåíïýí ôçí áíôßäñáóç ôïõ êõêëþìáôïò áõôïìáôéóìïý. ÊáôÜ óýìâáóç, ïé ìåôáâëçôÝò åéóüäïõ óõìâïëß-
æïíôáé ìå ôï ãñÜììá É áðü ôïí áããëéêü üñï Input. ¸ôóé, ïé ìåôáâëçôÝò åîüäïõ ìðïñïýí íá óõìâïëßæïíôáé ùò I1,
I2, I3 Þ ùò I1, I2, I3 êëð.
Ç äéÜêñéóç áõôÞ ïäçãåß óôç äéáôýðùóç ôïõ ðñïâëÞìáôïò áõôïìáôéóìïý – êáé ôïõ áíôßóôïé÷ïõ êõêëþìáôïò
áõôïìáôéóìïý – ìå ôç ìïñöÞ ó÷Ýóçò “áéôßïõ- áðïôåëÝóìáôïò”, üðùò ðáñïõóéÜæåôáé óôï ó÷Þìá 1.3.

Ó÷Þìá 1.3: Ôï êýêëùìá áõôïìáôéóìïý ùò ó÷Ýóç “áéôßïõ-áðïôåëÝóìáôïò”

14
Ó÷åäßáóç êõêëùìÜôùí
óõíäõáóôéêïý áõôïìáôéóìïý

Ôï õðïèåôéêü êýêëùìá ôïõ ó÷Þìáôïò Ý÷åé ôñåéò ëïãéêÝò åéóüäïõò êáé äýï ëïãéêÝò åîüäïõò. ÅðïìÝíùò, ç
äéáôýðùóç ôïõ ðñïâëÞìáôïò áõôïìáôéóìïý ðñÝðåé íá ðåñéãñÜöåé ôçí åðéèõìçôÞ ëïãéêÞ ôéìÞ (0 Þ 1) êÜèå
åîüäïõ ãéá üëïõò ôïõò óõíäõáóìïýò ôéìþí ôùí ôñéþí åéóüäùí. Áíôßóôïé÷á, ôï êýêëùìá áõôïìáôéóìïý ðñÝðåé íá
ðáñáêïëïõèåß ôçí êáôÜóôáóç ôùí ôñéþí ëïãéêþí ìåôáâëçôþí åéóüäïõ êáé íá åðéâÜëëåé êáôÜëëçëåò ôéìÝò óôéò
äýï ëïãéêÝò ìåôáâëçôÝò åîüäïõ. Ðïéåò áêñéâþò åßíáé áõôÝò ïé “êáôÜëëçëåò” ôéìÝò; Áõôü ðåñéãñÜöåôáé åðßóçò
óôç äéáôýðùóç ôïõ ðñïâëÞìáôïò áõôïìáôéóìïý.

2ï âÞìá: Ó÷çìáôéóìüò ôïõ Ðßíáêá Áëçèåßáò


Ï ðßíáêáò áëçèåßáò áðåéêïíßæåé ôéò ôéìÝò ôùí ëïãéêþí ìåôáâëçôþí åîüäïõ ãéá êÜèå äõíáôü óõíäõáóìü ôùí
ôéìþí ôùí ëïãéêþí åéóüäùí. Áðü ìüíç ôçò, êÜèå ëïãéêÞ åßóïäïò ëáìâÜíåé äýï äéáöïñåôéêÝò ôéìÝò: 1 Þ 0. ÅÜí
Ý÷ïõìå Üëëç ìéá åßóïäï, ôüôå êÜèå ôéìÞ ôçò ðñþôçò óõíäõÜæåôáé ìå ôéò äýï äõíáôÝò ôéìÝò ôçò äåýôåñçò.
ÅðïìÝíùò, Ý÷ïõìå ôÝóóåñéò óõíäõáóìïýò óõíïëéêÜ. ÅðáíáëáìâÜíïíôáò áõôüí ôï óõëëïãéóìü ãéá ôñåéò, ôÝóóå-
ñéò, ê.ï.ê. ìåôáâëçôÝò åéóüäïõ, êáôáëÞãïõìå üôé Í ìåôáâëçôÝò åéóüäïõ ó÷çìáôßæïõí 2Í äéáöïñåôéêïýò óõíäõá-
óìïýò. Áõôüò åßíáé êáé ï áñéèìüò ôùí ãñáììþí ôïõ ðßíáêá áëçèåßáò.
¸ôóé, óôçí ðåñßðôùóç ôïõ êõêëþìáôïò ôïõ ó÷Þìáôïò 1.3 ï ðßíáêáò áëçèåßáò èá Ý÷åé 23=8 ãñáììÝò, ðïõ
áíôéóôïé÷ïýí óôïõò óõíäõáóìïýò ôéìþí ôùí ôñéþí åéóüäùí êáé 3+2=5 óôÞëåò, ðïõ áíôéóôïé÷ïýí óôéò ëïãéêÝò
ìåôáâëçôÝò (åéóüäïõ êáé åîüäïõ) ðïõ åìðëÝêïíôáé óôç äéáôýðùóç ôïõ ðñïâëÞìáôïò áõôïìáôéóìïý. Ï ðßíáêáò
áëçèåßáò ðáñïõóéÜæåôáé óôï ó÷Þìá 1.4 (ïé ôéìÝò ôùí ìåôáâëçôþí åîüäïõ åßíáé áõèáßñåôåò êáé äåí áíôéóôïé÷ïýí
óå ìéá óõãêåêñéìÝíç “åðéèõìçôÞ óõìðåñéöïñܔ).
É1 É2 É3 Ï1 Ï2
0 0 0 0 1
0 0 1 1 0
0 1 0 1 0
1 0 0 0 1
0 1 1 1 1
1 1 0 0 1
1 0 1 0 0
1 1 1 0 1
“áßôéᔠ“áðïôåëÝóìáôá”
Ó÷Þìá 1.4: ¸íáò ðßíáêáò áëçèåßáò ãéá ôï õðïèåôéêü êýêëùìá ôïõ ó÷Þìáôïò 1.3

ÐáñÜäåéãìá
¸íá óýóôçìá ðáñï÷Ýôåõóçò Ý÷åé ùò óêïðü íá áðïìáêñýíåé ôá íåñÜ ôçò âñï÷Þò áðïöåýãïíôáò üìùò, êáôÜ ôï
äõíáôüí, ôçí õðåñ÷åßëéóç ôùí äåîáìåíþí êáé áãùãþí ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýíôáé ãéá áõôÞ ôçí áðïìÜêñõíóç. Ôá
íåñÜ ôçò âñï÷Þò (üìâñéá ýäáôá) óõãêåíôñþíïíôáé áñ÷éêÜ óå Ýíá öñåÜôéï. Ôï öñåÜôéï åßíáé åöïäéáóìÝíï ìå
äéáêüðôç ìå ðëùôÞñá ðïõ åíåñãïðïéåßôáé, üôáí ç óôÜèìç áíÝâåé óå óçìåßï õðåñ÷åßëéóçò. Ôï íåñü ôïõ öñåáôßïõ

15
êåöÜëáéï 1

ìðïñåß íá ðáñï÷åôåýåôáé óå Ýíáí êåíôñéêü óùëÞíá áðï÷Ýôåõóçò ìÝóù çëåêôñéêÞò áíôëßáò. Ï óùëÞíáò åßíáé
åðßóçò åöïäéáóìÝíïò ìå ðëùôÞñá õðåñ÷åßëéóçò áêñéâþò üðùò êáé ôï öñåÜôéï. Óêïðüò ôïõ áõôïìáôéóìïý åßíáé
íá äéáôçñåß ôç óôÜèìç ôïõ öñåáôßïõ êáé ôïõ óùëÞíá êÜôù áðü ôç óôÜèìç õðåñ÷åßëéóçò, äßíïíôáò üìùò ðñïôå-
ñáéüôçôá óôï óùëÞíá. ÅÜí ç óôÜèìç ôïõ óùëÞíá ðëçóéÜóåé ôçí õðåñ÷åßëéóç, ôüôå ôï óýóôçìá ðñÝðåé íá åíåñãï-
ðïéåß Ýíá ç÷çôéêü óÞìá (óåéñÞíá).

Ó÷Þìá 1.5: Óôïé÷åßá ôïõ ðñïâëÞìáôïò áõôïìáôéóìïý

Áðü ôçí ðáñáðÜíù äéáôýðùóç ôïõ ðñïâëÞìáôïò áõôïìáôéóìïý åßíáé öáíåñü ïôé ôï êýêëùìá áõôïìáôéóìïý
÷åéñßæåôáé äýï ëïãéêÝò ìåôáâëçôÝò (ìåôáâëçôÝò åîüäïõ): ôç ëåéôïõñãßá ôçò áíôëßáò êáé ôçí åíåñãïðïßçóç ôçò
óåéñÞíáò. ÓõãêåêñéìÝíá, ôï êýêëùìá áõôïìáôéóìïý ðáßñíåé áðïöÜóåéò êáé áíáëüãùò êáèïñßæåé ôçí ôéìÞ ôçò
êÜèå ìéáò (áëçèÞò Þ øåõäÞò). ÅðïìÝíùò, áõôÝò åßíáé ïé ëïãéêÝò ìåôáâëçôÝò åîüäïõ ôïõ êõêëþìáôïò.
Óýìöùíá ìå ôçí åêöþíçóç ôïõ ðñïâëÞìáôïò áõôïìáôéóìïý, ãéá íá êáôáëÞîåé óôéò üðïéåò áðïöÜóåéò, ôï
êýêëùìá åéóüäïõ ðñÝðåé êáé áñêåß íá “ãíùñßæåé” äýï ðñÜãìáôá: åÜí Ý÷åé õðåñ÷åéëßóåé ôï öñåÜôéï êáé åÜí Ý÷åé
õðåñ÷åéëßóåé ï óùëÞíáò áðï÷Ýôåõóçò. ÄçëáäÞ, ôï êýêëùìá ðñÝðåé íá áíôáðïêñßíåôáé óôéò ëïãéêÝò êáôáóôÜóåéò
(áëçèÞò Þ øåõäÞò) áõôþí ôùí äýï ìåãåèþí. ÅðïìÝíùò, áõôÝò åßíáé ïé ëïãéêÝò ìåôáâëçôÝò åéóüäïõ.
ÓõíïëéêÜ, åðïìÝíùò, ôï êýêëùìá áõôïìáôéóìïý óõíäÝåôáé ìå ôï ðåñéâÜëëïí üðùò óôï ó÷Þìá 1.6. Ôá âÝëç
ôïõ ó÷Þìáôïò äåß÷íïõí ôçí êáôåýèõíóç ôçò ñïÞò ôçò ðëçñïöïñßáò. Ç ðëçñïöïñßá ð.÷. ãéá ôçí õðåñ÷åßëéóç (É2)
ìåôáöÝñåôáé áðü ôïí ðëùôÞñá õðåñ÷åßëéóçò ôïõ óùëÞíá óôï êýêëùìá áõôïìáôéóìïý Þ áêüìç ç ðëçñïöïñßá ãéá
ôçí åíåñãïðïßçóç ôçò áíôëßáò (Ï1) åêðïñåýåôáé áðü ôï êýêëùìá áõôïìáôéóìïý ðñïò ôçí áíôëßá. Áíôßèåôá, ôá
âÝëç ôïõ ðñïçãïýìåíïõ ó÷Þìáôïò äåß÷íïõí ôç ñïÞ ôïõ íåñïý. Óõãêñßíåôå ôá äýï ó÷Þìáôá êáé îáíáóêåöèåßôå ôç
ëïãéêÞ ìå ôçí ïðïßá óõíäÝïíôáé ôá äéÜöïñá óôïé÷åßá êáé ôï óêïðü ãéá ôïí ïðïßï ó÷åäéÜæïíôáé ôá âÝëç óå êÜèå
ðåñßðôùóç. Èá äéáðéóôþóåôå ïôé äåí õðÜñ÷åé êáíÝíá êïéíü óçìåßï – ôï ÷áñáêôçñéóôéêüôåñï ðáñÜäåéãìá åßíáé ç
áíôëßá, ç ïðïßá ôñïöïäïôåßôáé ìå íåñü áðü ôï öñåÜôéï, áëëÜ ôñïöïäïôåßôáé ìå åíôïëÝò áðü ôï êýêëùìá áõôïìá-
ôéóìïý.

16
Ó÷åäßáóç êõêëùìÜôùí
óõíäõáóôéêïý áõôïìáôéóìïý

Ó÷Þìá 1.6: Óôïé÷åßá ôïõ ðñïâëÞìáôïò áõôïìáôéóìïý

ÅðïìÝíùò, üëåò ïé åìðëåêüìåíåò ìåôáâëçôÝò åßíáé óõíïëéêÜ ôÝóóåñéò êáé ï ðßíáêáò áëçèåßáò Ý÷åé ôÝóóåñéò
óôÞëåò. Åðßóçò, ïé äýï ìåôáâëçôÝò åéóüäïõ ìðïñïýí íá ó÷çìáôßóïõí 22=4 äéáöïñåôéêïýò óõíäõáóìïýò êáé
åðïìÝíùò ï ðßíáêáò áëçèåßáò Ý÷åé ôÝóóåñéò ãñáììÝò.
Ãéá íá êáôáóôñþóïõìå ôïí ðßíáêá áëçèåßáò, ðñÝðåé íá õðïëïãßóïõìå ôéò ôéìÝò ôùí ìåôáâëçôþí åîüäïõ ãéá
êÜèå äõíáôü óõíäõáóìü ôùí åéóüäùí, äçëáäÞ ãéá êÜèå ãñáììÞ ôïõ ðßíáêá. Ïé ôéìÝò áõôÝò êáôá÷ùñïýíôáé óôéò
áíôßóôïé÷åò (äýï ôåëåõôáßåò) óôÞëåò ôïõ ðßíáêá áëçèåßáò êáé ìðïñïýí íá õðïëïãéóèïýí ÷ùñéóôÜ ãéá êÜèå
ìåôáâëçôÞ åîüäïõ ìå ôïí åîÞò óõëëïãéóìü:
á) Ëåéôïõñãßá ôçò áíôëßáò. Ç áíôëßá åíåñãïðïéåßôáé ìüíï óôçí ðåñßðôùóç ðïõ ôï öñåÜôéï õðåñ÷åéëßæåé êáé
ôáõôü÷ñïíá ï óùëÞíáò äåí Ý÷åé õðåñ÷åéëßóåé. Óôéò õðüëïéðåò ðåñéðôþóåéò ç áíôëßá äå ëåéôïõñãåß, åßôå äéüôé
ç óôÜèìç óôï öñåÜôéï äåí åßíáé õøçëÞ êáé åðïìÝíùò äå ÷ñåéÜæåôáé êÝíùóç åßôå ãéá íá ìçí åðéâáñýíåé
õðÝñìåôñá ôïí (Þäç õðåñöïñôùìÝíï) êåíôñéêü óùëçíá.
â) Ëåéôïõñãßá ôçò óåéñÞíáò. Ç óåéñÞíá åéäïðïéåß ãéá ôçí õøçëÞ óôÜèìç ôïõ êåíôñéêïý óùëÞíá, üôáí ï óùëÞ-
íáò õðåñ÷åéëßæåé. Ç åíåñãïðïßçóç ôçò óåéñÞíáò ðñÝðåé íá ãßíåôáé åßôå ôï öñåÜôéï åßíáé ãåìÜôï åßôå åßíáé
Üäåéï, äçëáäÞ åßíáé áíåîÜñôçôç áðü ôçí êáôÜóôáóç ôïõ öñåáôßïõ. Ìå Üëëá ëüãéá, óôéò õðüëïéðåò ðåñé-
ðôþóåéò ç áíôßóôïé÷ç Ýîïäïò åßíáé “øåõäÞò” (ëïãéêü 0)
Ôï ó÷Þìá 1.7 ðáñïõóéÜæåé ôïí ðßíáêá áëçèåßáò ãéá áõôü ôï ðáñÜäåéãìá.

É1 É1 Ï1 Ï2
ôï öñåÜôéï õðåñ÷åéëßæåé ï áãùãüò õðåñ÷åéëßæåé ç áíôëßá ëåéôïõñãåß ç óåéñÞíá åéäïðïéåß
0 0 0 0
0 1 0 1
1 0 1 0
1 1 0 1
Ó÷Þìá 1.7: Ï ðßíáêáò áëçèåßáò ôïõ ðáñáäåßãìáôïò

17
êåöÜëáéï 1

1.4 Ïé ëïãéêÝò ðñÜîåéò êáé ïé ëïãéêÝò ðýëåò


Ç åðåîåñãáóßá ôïõ êõêëþìáôïò áõôïìáôéóìïý ÷ñçóéìïðïéåß ôéò êõñéüôåñåò ëïãéêÝò ðñÜîåéò êáé ôéò áíôßóôïé÷åò
ëïãéêÝò ðýëåò. Ïé âáóéêüôåñåò ëïãéêÝò ðýëåò åßíáé ôñåéò: ç ðýëç “êáé” (AND), ç ðýëç “åßôå” (OR) êáé ç ëïãéêÞ
Üñíçóç (NOT). ¢ëëç ÷ñÞóéìç ðýëç åßíáé åêåßíç ôïõ “áðïêëåéóôéêïý åßôå” (XOR). Ïé ðýëåò áõôÝò ðáñïõóéÜæï-
íôáé óôç óõíÝ÷åéá.

Ç ëïãéêÞ ðýëç AND


Ç ëïãéêÞ ðñÜîç AND óõíäÝåé äýï Þ ðåñéóóüôåñåò ëïãéêÝò ìåôáâëçôÝò åéóüäïõ (áßôéá) ìå ìéá ìåôáâëçôÞ åîüäïõ
(áðïôÝëåóìá). Ç ìåôáâëçôÞ åîüäïõ åßíáé áëçèÞò, åÜí êáé ìüíïí åÜí üëåò áíåîáéñÝôùò ïé ëïãéêÝò ìåôáâëçôÝò
åéóüäïõ åßíáé áëçèåßò. Ç ëïãéêÞ ðñÜîç AND ðáñéóôÜíåôáé ìå ôï óýìâïëï ôçò óôéãìÞò (ôåëåßáò) Þ êáé ôï óýìâïëï
ôïõ áëãåâñéêïý ðïëëáðëáóéáóìïý (ìéêñüò êýêëïò Þ áóôÝñáò), ðïõ ôïðïèåôåßôáé ìåôáîý ôùí áéôßùí.
Ç ðñÜîç AND áðåéêïíßæåôáé ìå ôçí áíôßóôïé÷ç ëïãéêÞ ðýëç AND, üðùò ðáñïõóéÜæåôáé óôï ó÷Þìá 1.8.

Ó÷Þìá 1.8: Ç ëïãéêÞ ðýëç AND

Ç ëïãéêÞ ðýëç OR
Ç ëïãéêÞ ðñÜîç OR óõíäÝåé äýï Þ ðåñéóóüôåñåò ëïãéêÝò ìåôáâëçôÝò åéóüäïõ (áßôéá) ìå ìéá ìåôáâëçôÞ
åîüäïõ (áðïôÝëåóìá). Ç ìåôáâëçôÞ åîüäïõ åßíáé áëçèÞò åÜí ìéá Þ êáé ðåñéóóüôåñåò ëïãéêÝò ìåôáâëçôÝò
åéóüäïõ åßíáé áëçèåßò. Ç ëïãéêÞ ðñÜîç OR ðáñéóôÜíåôáé ìå ôï óýìâïëï ôçò áëãåâñéêÞò ðñüóèåóç (óôáõñüò)
ðïõ ôïðïèåôåßôáé ìåôáîý ôùí áéôßùí.

18
Ó÷åäßáóç êõêëùìÜôùí
óõíäõáóôéêïý áõôïìáôéóìïý

Ç ðñÜîç OR áðåéêïíßæåôáé ìå ôçí áíôßóôïé÷ç ëïãéêÞ ðýëç OR, üðùò ðáñïõóéÜæåôáé óôï ó÷Þìá 1.9.

Ó÷Þìá 1.9: Ç ëïãéêÞ ðýëç OR

Ç ëïãéêÞ ðýëç NOT


Ç ëïãéêÞ ðñÜîç NOT óõíäÝåé ìéá ëïãéêÞ ìåôáâëçôÞ åéóüäïõ (áßôéï) ìå ìéá ìåôáâëçôÞ åîüäïõ (áðïôÝëåóìá).
Ç ìåôáâëçôÞ åîüäïõ åßíáé áëçèÞò, åÜí êáé ìüíïí åÜí ç ëïãéêÞ ìåôáâëçôÞ åéóüäïõ åßíáé øåõäÞò – äçëáäÞ ç
ôéìÞ ôïõ áéôßïõ áíôéóôñÝöåôáé. Ç ëïãéêÞ ðñÜîç NOT ðáñéóôÜíåôáé ìå ìéá ãñáììÞ (ìðÜñá) ðïõ ôïðïèåôåßôáé ðÜíù
áðü ôï óýìâïëï ôçò ìåôáâëçôÞò åéóüäïõ Þ ìå ôï óýìâïëï ôçò áëãåâñéêÞò áöáßñåóçò (ìåßïí) ðïõ ôïðïèåôåßôáé
óôá áñéóôåñÜ ôïõ áéôßïõ.
Ç ðñÜîç NOT áðåéêïíßæåôáé ìå ôçí áíôßóôïé÷ç ëïãéêÞ ðýëç NOT, üðùò ðáñïõóéÜæåôáé óôï ó÷Þìá 1.10.

Ó÷Þìá 1.10: Ç ëïãéêÞ ðýëç NOT

Ç ëïãéêÞ ðýëç XOR


Ç ëïãéêÞ ðñÜîç XOR óõíäÝåé äýï ëïãéêÝò ìåôáâëçôÝò åéóüäïõ (áßôéá) ìå ìéá ìåôáâëçôÞ åîüäïõ (áðïôÝëå-
óìá). Ç ìåôáâëçôÞ åîüäïõ åßíáé áëçèÞò åÜí êáé ìüíïí åÜí ïé ôéìÝò ôùí ëïãéêþí ìåôáâëçôþí åéóüäïõ (áßôéá)
äéáöÝñïõí ìåôáîý ôïõò, äçëáäÞ ç ìéá åßíáé áëçèÞò êáé ç Üëëç øåõäÞò. Ç ëïãéêÞ ðñÜîç XOR ðáñéóôÜíåôáé ìå
Ýíá óôáõñü óå êýêëï, ðïõ ôïðïèåôåßôáé ìåôáîý ôùí áéôßùí.

19
êåöÜëáéï 1

Ç ðñÜîç XOR áðåéêïíßæåôáé ìå ôçí áíôßóôïé÷ç ëïãéêÞ ðýëç XOR, üðùò ðáñïõóéÜæåôáé óôï ó÷Þìá 1.11.

Ó÷Þìá 1.11: Ç ëïãéêÞ ðýëç XOR

1.5 Ç ëïãéêÞ ðáñÜóôáóç


Ïé áðëÝò ëïãéêÝò ðñÜîåéò, üðùò ïé ðñÜîåéò AND, OR, XOR, NOT ðïõ åßäáìå ðáñáðÜíù, åßíáé êáôÜëëçëåò, ãéá
íá åêöñÜóïõí áðëÝò ó÷Ýóåéò ìåôáîý ëïãéêþí ìåôáâëçôþí. Ãéá ðáñÜäåéãìá, ç ëïãéêÞ ðñÜîç AND åßíáé êáôÜë-
ëçëç ãéá íá ðåñéãñÜøåé ôç ó÷Ýóç “êáé” Þ “ôáõôü÷ñïíá. Óôçí ðåñßðôùóç áõôÞ, ôï ðñüâëçìá áõôïìáôéóìïý èá
ðåñéÝ÷åé êÜðïéá äéáôýðùóç, üðùò “ôï áðïôÝëåóìá Õ áëçèåýåé üôáí óõíôñÝ÷ïõí ïé óõíèÞêåò ×1 êáé ×2” Þ ìéá
ðáñüìïéá Ýêöñáóç.
Ïé áðëÝò ëïãéêÝò ðñÜîåéò ìðïñïýí íá óõíäõÜæïíôáé óå óýíèåôåò ëïãéêÝò åêöñÜóåéò. ÁõôÝò ðåñéãñÜöïõí ðéï
ðïëýðëïêåò åîáñôÞóåéò ìåôáîý ëïãéêþí ìåôáâëçôþí. Ïé óýíèåôåò ëïãéêÝò åêöñÜóåéò Þ ëïãéêÝò ðáñáóôÜóåéò
üðùò åðßóçò ïíïìÜæïíôáé, áðïôåëïýíôáé áðü óýìâïëá ëïãéêþí ìåôáâëçôþí, áðü óýìâïëá áðëþí ëïãéêþí
ðñÜîåùí êáé áðü ðáñåíèÝóåéò ð.÷. Õ=×1.(×2+×3).×4.
Ïé ëïãéêÝò åêöñÜóåéò áêïëïõèïýí ïñéóìÝíïõò áðëïýò êáíüíåò. Ïé êáíüíåò áõôïß áðïôåëïýí ôçí “Üëãåâñá”
ôçò ìáèçìáôéêÞò ëïãéêÞò, üðùò áêñéâþò ïé êáíüíåò ôçò áñéèìçôéêÞò áðïôåëïýí ôçí Üëãåâñá ôùí áñéèìþí.
¼ðùò êáé óôçí ðåñßðôùóç ôçò áñéèìçôéêÞò, ïé êáíüíåò áõôïß åðáëçèåýïíôáé êáé ìå ôçí êïéíÞ “ëïãéêޔ. Ïé
âáóéêüôåñïé ðáñïõóéÜæïíôáé åäþ:
Á.Â=Â .Á ï íüìïò ôçò áíôéìåôÜèåóçò ãéá ôï AND
Á+Â=Â+Á ï íüìïò ôçò áíôéìåôÜèåóçò ãéá ôï OR
A.(B+C)=A.C+A .C ï åðéìåñéóôéêüò íüìïò
A.(B.C)=(A .B).C=A.B.C ï ðñïóåôáéñéóôéêüò íüìïò ãéá ôï AND
A+(B+C)=(A+B)+C=A+B+C ï ðñïóåôáéñéóôéêüò íüìïò ãéá ôï OR

ïé äýï ìïñöÝò ôïõ êáíüíá ôïõ de Morgan

20
ÊåöÜëáéï 2

Ó÷åäßáóç
êõêëùìÜôùí
áêïëïõèéáêïý
áõôïìáôéóìïý

Åðéäéùêüìåíïé óôü÷ïé:
¼ôáí ïëïêëçñþóåôå ôç ìåëÝôç áõôïý ôïõ êåöáëáßïõ,
èá åßóôå éêáíïß:
é íá áíáöÝñåôå ôá óýìâïëá êáé ôá óôïé÷åßá ôçò
ðñïäéáãñáöÞò GRAFCET
é íá äéáôõðþíåôå Ýíá ðñüâëçìá áõôïìáôéóìïý
ìå ôç ìïñöÞ ðñïäéáãñáöÞò áêïëïõèéáêïý áõ-
ôïìáôéóìïý.
êåöÜëáéï 2

Óôï êåöÜëáéï ðáñïõóéÜæåôáé ç Ýííïéá ôïõ áêïëïõèéáêïý áõôïìáôéóìïý êáé åéóÜãåôáé ç ìÝèïäïò áðåéêüíé-
óçò êáé ðñïäéáãñáöÞò áêïëïõèéáêþí óõóôçìÜôùí GRAFCET.

2.1 Óõíäõáóôéêüò áõôïìáôéóìüò êáé áêïëïõèéáêüò


áõôïìáôéóìüò
Ç ðáñïýóá åíüôçôá åðéêåíôñþíåôáé óôá óõóôÞìáôá áêïëïõèéáêïý áõôïìáôéóìïý. ¼ðùò ï óõíäõáóôéêüò, Ýôóé
êáé ï áêïëïõèéáêüò áõôïìáôéóìüò áíÞêåé åðßóçò óôçí êáôçãïñßá ôïõ ëïãéêïý áõôïìáôéóìïý, äéüôé áó÷ïëåßôáé êáé
áõôüò ìå ôçí åîÝëéîç ëïãéêþí ìåôáâëçôþí, äçëáäÞ ìå ðáñáìÝôñïõò ðïõ ðáßñíïõí äýï ôéìÝò: áëçèÞ Þ øåõäÞ.
¼ìùò, áíôßèåôá áðü Ýíá óýóôçìá óõíäõáóôéêïý áõôïìáôéóìïý, ïé óôéãìéáßåò ôéìÝò ôùí åéóüäùí åíüò óõóôÞìá-
ôïò áêïëïõèéáêïý áõôïìáôéóìïý äåí êáèïñßæïõí ìïíïóÞìáíôá êáé ôçí ôéìÞ ôçò åîüäïõ ôïõ óõóôÞìáôïò. Ôï
ó÷Þìá 2.1 ðáñïõóéÜæåé äéáãñáììáôéêÜ Ýíá ðáñÜäåéãìá áêïëïõèéáêïý áõôïìáôéóìïý ï ïðïßïò åëÝã÷åé Ýíáí
çëåêôñïêéíçôÞñá áðü Ýíá ÷åéñéóôÞñéï ìå äýï ðëÞêôñá (ìðïõôüí) START êáé STOP.

Ó÷Þìá 2.1: ¸ëåã÷ïò çëåêôñïêéíçôÞñá

Ç áñ÷Þ ôçò ëåéôïõñãßáò áõôïý ôïõ óõóôÞìáôïò åßíáé ãíùóôÞ: üôáí ðéÝóïõìå ôï ðëÞêôñï START ï êéíçôÞñáò
ìðáßíåé óå êßíçóç åöüóïí åßíáé óå óôÜóç - üôáí ðéÝóïõìå ôï ðëÞêôñï STOP ï êéíçôÞñáò óôáìáôÜ, åöüóïí êéíåßôáé.
ÕðïèÝôïõìå üôé ìéá äåäïìÝíç ÷ñïíéêÞ óôéãìÞ ãíùñßæïõìå ôç óôéãìéáßá ôéìÞ ôùí åéóüäùí ð.÷. üôé äåí ðéÝæåôáé
êáíÝíá áðü ôá äýï ðëÞêôñá ôïõ ÷åéñéóôçñßïõ. Ç ðëçñïöïñßá áõôÞ äåí åßíáé áðü ìüíç ôçò åðáñêÞò, ãéá íá
êáèïñßóïõìå ìå âåâáéüôçôá ôçí êáôÜóôáóç ôçò åîüäïõ, äçëáäÞ ôçí êßíçóç ôïõ êéíçôÞñá. Ï êéíçôÞñáò ìðïñåß
åîßóïõ êáëÜ, íá óôñÝöåé Þ íá åßíáé óå óôÜóç. Åéäéêüôåñá ãíùñßæïõìå üôé ÷ùñßò åðÝìâáóç óôï ÷åéñéóôÞñéï ï
êéíçôÞñáò èá êéíåßôáé, åÜí Þäç Ýóôñåöå ðñïçãïõìÝíùò êáé èá ðáñáìåßíåé óôáìáôçìÝíïò, åÜí Þôáí Þäç óå
óôÜóç.
Ìå Üëëá ëüãéá, áõôü ôï óýóôçìá áõôïìáôéóìïý èõìÜôáé êáé äéáôçñåß ôçí êáôÜóôáóç ðïõ åß÷å ðñïçãïõìÝíùò –
äéáèÝôåé åðïìÝíùò ìíÞìç. Áõôü åßíáé êáé Ýíá ãåíéêüôåñï ÷áñáêôçñéóôéêü ôùí óõóôçìÜôùí áêïëïõèéáêïý áõôï-
ìáôéóìïý – äçëáäÞ üôé áõôÜ ôá óõóôÞìáôá äéáèÝôïõí êáé åóùôåñéêÝò ìåôáâëçôÝò (ìíÞìåò). ¼ðùò äåß÷íåé êáé ôï
ó÷Þìá 2.2, ôï óýóôçìá áõôïìáôéóìïý êáôá÷ùñåß ôéìÝò óå áõôÝò ôéò ìíÞìåò êáé ôéò åðáíá÷ñçóéìïðïéåß ìáæß ìå ôéò
ôéìÝò ôùí åéóüäùí ãéá ôïí õðïëïãéóìü ôùí ôéìþí ôùí åîüäùí ôïõ óõóôÞìáôïò.

22
Ó÷åäßáóç êõêëùìÜôùí
áêïëïõèéáêïý áõôïìáôéóìïý

Ó÷Þìá 2.2: ÃåíéêÞ ìïñöÞ áêïëïõèéáêïý êõêëþìáôïò áõôïìáôéóìïý

2.2 Óôïé÷åßá ôçò ìåèüäïõ ðñïäéáãñáöÞò GRAFCET


Ïé áêïëïõèéáêïß áõôïìáôéóìïß õëïðïéïýíôáé ìå äéáöïñåôéêÝò ôå÷íïëïãßåò: ìå çëåêôñéêÜ, ìå çëåêôñïíéêÜ,
ìç÷áíéêÜ, ðíåõìáôéêÜ, õäñáõëéêÜ êáé Üëëá óôïé÷åßá Þ áêüìç êáé ìå óõíäõáóìü áõôþí ôùí ôå÷íïëïãéþí. Ãéá ôçí
áíÜëõóç ôùí áêïëïõèéáêþí áõôïìáôéóìþí åßíáé áíáãêáßá ç ÷ñÞóç ìåèüäùí ðïõ íá áðïôõðþíïõí ôçí ïõóßá
ôçò ëåéôïõñãßáò – ôç ‘ëïãéêޒ ôïõ áõôïìáôéóìïý-, áíåîÜñôçôá áðü ôïí åêÜóôïôå óõãêåêñéìÝíï ôñüðï ôå÷íéêÞò
õëïðïßçóçò.
Ìéá ôÝôïéá ãåíéêÞ ìÝèïäïò áðåéêüíéóçò åßíáé ç GRAFCET (GRAphe Fonctionnel de Commande Etape Transition).
Ç ìÝèïäïò GRAFCET áíáðôý÷èçêå áñ÷éêÜ áðü ôç ÃáëëéêÞ ¸íùóç ãéá ôçí ÊõâåñíçôéêÞ óôçí Ïéêïíïìßá êáé ôçí
Ôå÷íïëïãßá (AFCET) êáé Ý÷åé åíôá÷èåß ùò åðßóçìï äéåèíÝò ðñüôõðï.
Óýìöùíá ìå ôç ìÝèïäï, ôá áêïëïõèéáêÜ óõóôÞìáôá áðåéêïíßæïíôáé ìå äéáãñÜììáôá. Ôá êýñéá óôïé÷åßá ôçò
ìåèüäïõ áðåéêüíéóçò GRAFCET, üðùò ðáñïõóéÜæïíôáé êáé óôï áðüóðáóìá ôïõ ó÷Þìáôïò 2.3, åßíáé ôá åîÞò:
Ïé öÜóåéò. ÊÜèå öÜóç áðåéêïíßæåôáé ìå Ýíá áñéèìçìÝíï ôåôñÜãùíï êáé áíôéóôïé÷åß óå ìéá êßíçóç Þ åñãáóßá. Ïé
êéíÞóåéò áðåéêïíßæïíôáé ðëÜé óôéò áíôßóôïé÷åò öÜóåéò ìå ðáñáëëçëüãñáììá, óôï åóùôåñéêü ôùí ïðïßùí áíá-
ãñÜöåôáé ôï üíïìá ôçò êßíçóçò. Ìéá öÜóç êáé ç áíôßóôïé÷ç êßíçóç óõíäÝïíôáé ìå ìéá ëåðôÞ ãñáììÞ (÷ùñßò
âÝëïò). Ôï ó÷Þìá 2.3 áðåéêïíßæåé äýï öÜóåéò (3 êáé 8) êáé áíôßóôïé÷á äýï åñãáóßåò (êßíçóç åìðñüò êáé óôÜóç).
Ïé äåóìïß. ¸íáò äåóìüò áðåéêïíßæåôáé ìå ìéá ãñáììÞ ðïõ óõíäÝåé äõï ‘äéáäï÷éêÝò’ öÜóåéò. Ïé äåóìïß åßíáé
ðñïóáíáôïëéóìÝíïé, äçëáäÞ Ý÷ïõí âÝëïò ðïõ äåß÷íåé ôç óåéñÜ äéáäï÷Þò ôùí öÜóåùí – äçëáäÞ ðïéá åßíáé ç
ðñïçãïýìåíç öÜóç êáé ðïéá ç åðüìåíç. Óõ÷íÜ ôï âÝëïò ôùí äåóìþí ðáñáëåßðåôáé, äéüôé ç êáôåýèõíóç ñïÞò
ôùí öÜóåùí åßíáé ðñïöáíÞò áðü ôï ðåñéå÷üìåíï ôïõ äéáãñÜììáôïò Þ áðü ôç ëïãéêÞ ôïõ óõóôÞìáôïò áõôïìá-
ôéóìïý. Ôï ó÷Þìá 2.3 ðåñéëáìâÜíåé Ýíá äåóìü ðïõ óõíäÝåé ôéò äýï öÜóåéò êáé õðïäçëþíåé ìåôÜâáóç áðü ôç
öÜóç 3 óôç öÜóç 8.

23
êåöÜëáéï 2

Ïé ìåôáâÜóåéò. Ç ìåôÜâáóç áðåéêïíßæåôáé ìå ìéá ðá÷éÜ ãñáììÞ êÜèåôç óå Ýíá äåóìü. ÊÜèå ìåôÜâáóç óõíäÝå-
ôáé ìå ìéá óõíèÞêç, äçëáäÞ ìå ôéò ðñïûðïèÝóåéò ðïõ ðñÝðåé íá óõíôñÝ÷ïõí, ãéá íá åíåñãïðïéçèåß ç ìåôÜâá-
óç. Ç óõíèÞêç ãñÜöåôáé ðëÜé óôï óýìâïëï ôçò ìåôÜâáóçò. Ôï ó÷Þìá 2.3, ðåñéëáìâÜíåé ìéá ìåôÜâáóç ðïõ
åíåñãïðïéåßôáé, üôáí ç óõíèÞêç PRESS åßíáé áëçèÞò.

Ó÷Þìá 2.3: Áðëü ðáñÜäåéãìá äéáãñÜììáôïò GRAFCET

Ôï ó÷Þìá 2.4 óõíïøßæåé ôç ìïñöÞ êáé ôá ÷áñáêôçñéóôéêÜ áõôþí ôùí äïìéêþí óôïé÷åßùí ôçò áðåéêüíéóçò GRAFCET.

Ó÷Þìá 2.4: ÂáóéêÜ äïìéêÜ óôïé÷åßá GRAFCET

24
Ó÷åäßáóç êõêëùìÜôùí
áêïëïõèéáêïý áõôïìáôéóìïý

2.3 Êáíüíåò ôçò ðñïäéáãñáöÞò GRAFCET


ÊÜèå öÜóç åíüò äéáãñÜììáôïò GRAFCET Ý÷åé äýï äõíáôÝò êáôáóôÜóåéò: ìðïñåß íá åßíáé åßôå åíåñãÞ åßôå áäñá-
íÞò (áðåíåñãïðïéçìÝíç). Ïé åíåñãÝò öÜóåéò óçìåéþíïíôáé êÜèå óôéãìÞ ìå Ýíá óôßãìá (ôåëåßá) ôïðïèåôçìÝíï
óôçí êÜôù äåîéÜ ãùíßá ôïõ óõìâüëïõ ôïõò (áñéèìçìÝíï ôåôñÜãùíï).
Ïé äåóìïß êáé ïé ìåôáâÜóåéò ðïõ ðáñåìâÜëëïíôáé ìåôáîý ôùí öÜóåùí “ìåôáöÝñïõí” ôçí åíåñãïðïßçóç áðü ôç
ìéá öÜóç óôçí åðüìåíç. Ç äéáäéêáóßá áõôÞ, äçëáäÞ ç åîÝëéîç ôïõ äéáãñÜììáôïò GREFCET, ãßíåôáé óýìöùíá ìå
ôñåéò êáíüíåò.

1ïò êáíüíáò: áñ÷éêïðïßçóç


Ðñéí ôçí Ýíáñîç ôçò ëåéôïõñãßáò ôïõ áõôïìáôéóìïý, ôï áêïëïõèéáêü óýóôçìá âñßóêåôáé óôçí áñ÷éêÞ ôïõ êáôÜ-
óôáóç. Óôï äéÜãñáììá ç êáôÜóôáóç áõôÞ áðåéêïíßæåôáé ìå ìéá åéäéêÞ öÜóç, ôçí áñ÷éêÞ öÜóç, ðïõ óçìåéþíåôáé
ìå Ýíá äéðëü ôåôñÜãùíï, üðùò óôï ó÷Þìá 2.5.

Ó÷Þìá 2.5: Óõìâïëéóìüò ôçò áñ÷éêÞò öÜóçò

2ïò êáíüíáò: ìåôÜâáóç


Ìéá ìåôÜâáóç åöáñìüæåôáé, üôáí êáé ìüíïí üôáí ç óõíèÞêç ìå ôçí ïðïßá óõíäÝåôáé åßíáé áëçèÞò êáé ôáõôü-
÷ñïíá ç ðñïçãïýìåíç öÜóç åßíáé åíåñãÞ. Óôçí ðåñßðôùóç áõôÞ, ç ìåôÜâáóç áóêåßôáé õðï÷ñåùôéêÜ.

25
êåöÜëáéï 2

Ôï ó÷Þìá 2.6 ðáñïõóéÜæåé ìéá ìåôÜâáóç óå äéáöïñåôéêÝò êáôáóôÜóåéò. Óôçí ðåñßðôùóç (á) ôïõ ó÷Þìáôïò ç
ìåôÜâáóç 2/3 äåí åöáñìüæåôáé (áíåîÜñôçôá åÜí ç óõíèÞêç “â” åßíáé áëçèÞò Þ øåõäÞò), äéüôé ç öÜóç 2 åßíáé
áäñáíÞò. Óôçí ðåñßðôùóç (â) ôïõ ó÷Þìáôïò ç ìåôÜâáóç äåí åöáñìüæåôáé, ðáñüëï ðïõ ç ðñïçãïýìåíç öÜóç 2
åßíáé åíåñãÞ, äéüôé ç óõíèÞêç “â” åßíáé øåõäÞò. Óôçí ðåñßðôùóç (ã) ç ìåôÜâáóç ìðïñåß íá åöáñìïóèåß,äéüôé
óõíôñÝ÷ïõí üëåò ïé ðñïûðïèÝóåéò ôïõ êáíüíá: ç öÜóç 2 åßíáé åíåñãÞ êáé ç óõíèÞêç ôçò ìåôÜâáóçò “â” åßíáé
áëçèÞò. Ôï ôåëåõôáßï ó÷Þìá (ä) äåß÷íåé ôçí êáôÜóôáóç ôïõ äéáãñÜììáôïò ìåôÜ ôçí åöáñìïãÞ ôçò ìåôÜâáóçò: ç
öÜóç 2 áðåíåñãïðïéÞèçêå êáé ç öÜóç 3 Ýãéíå åíåñãÞ.

Ó÷Þìá 2.6: Ðåñéðôþóåéò ìåôÜâáóçò

3ïò êáíüíáò: äéáäéêáóßá åíåñãïðïßçóçò ôùí öÜóåùí


¼ôáí ìéá ìåôÜâáóç åöáñìüæåôáé, üëåò ïé öÜóåéò ðïõ âñßóêïíôáé óôï äåóìü áìÝóùò ðñéí ôç ìåôÜâáóç ãßíïíôáé
áäñáíåßò êáé üëåò ïé öÜóåéò ðïõ âñßóêïíôáé óôï äåóìü ìåôÜ ôç ìåôÜâáóç åíåñãïðïéïýíôáé. ÈåùñçôéêÜ áõôÝò ïé
áëëáãÝò óõìâáßíïõí ôáõôü÷ñïíá êáé óôéãìéáßá. Ôï ó÷Þìá 2.7 äåß÷íåé ôçí ðñáêôéêÞ ÷ñïíéêÞ áêïëïõèßá ìå ôçí
ïðïßá åöáñìüæåôáé ç ìåôÜâáóç áðü ôç öÜóç 2 óôç öÜóç 3.

Ó÷Þìá 2.7: ×ñïíéêÞ áêïëïõèßá ãéá ôçí åöáñìïãÞ ôçò ìåôÜâáóçò 2/3

26
Ó÷åäßáóç êõêëùìÜôùí
áêïëïõèéáêïý áõôïìáôéóìïý

2.4 ËïãéêÝò óõíäÝóåéò óôá äéáãñÜììáôá GRAFCET


Ôá äéáãñÜììáôá GRAFCET ìðïñïýí íá áðåéêïíßóïõí ìå áðëü ôñüðï ôéò âáóéêÝò ëïãéêÝò ó÷Ýóåéò OR êáé AND.
Åéäéêüôåñá ç ó÷Ýóç OR åöáñìüæåôáé üôáí êáôÜ ôçí åîÝëéîç ôïõ äéáãñÜììáôïò ç åíåñãïðïßçóç ìéáò öÜóçò
ìðïñåß íá áêïëïõèåßôáé áðü ôçí åðéëåêôéêÞ åíåñãïðïßçóç ìéáò Þ êáé ðåñéóóüôåñùí Üëëùí öÜóåùí. Ôï ó÷Þìá
2.8 ðáñïõóéÜæåé ìéá ôÝôïéá ðåñßðôùóç. Ç öÜóç 5 áêïëïõèåßôáé åßôå áðü ôç öÜóç 6 (åÜí ç óõíèÞêç “åìðñüò”
åßíáé áëçèÞò)åßôå áðü ôç öÜóç 7 (åÜí ç óõíèÞêç “äåîéܔ åßíáé áëçèÞò) åßôå êáé áðü ôé äýï öÜóåéò åÜí êáé ïé äýï
óõíèÞêåò åßíáé áëçèåßò.

Ó÷Þìá 2.8: Åðüìåíåò öÜóåéò ðïõ óõíäÝïíôáé ìå ôç ó÷Ýóç OR

Áêüìç, ç ó÷Ýóç OR åöáñìüæåôáé,üôáí êáôÜ ôçí åîÝëéîç ôïõ äéáãñÜììáôïò ç åíåñãïðïßçóç ìéáò öÜóçò ìðïñåß
íá ðñïÝëèåé áðü ðñïçãïýìåíç åíåñãïðïßçóç ìéáò Þ êáé ðåñéóóüôåñùí Üëëùí öÜóåùí. Ôï ó÷Þìá 2.9 ðáñïõóéÜ-
æåé ìéá ôÝôïéá ðåñßðôùóç. Ç öÜóç 10 åíåñãïðïéåßôáé, åßôå üôáí ç öÜóç 8 åßíáé åíåñãÞ (êáé ç óõíèÞêç “åìðüäéï
ÄŔ åßíáé áëçèÞò) – åßôå, üôáí ç öÜóç 9 åßíáé åíåñãÞ (êáé ç óõíèÞêç “åìðüäéï Áє åßíáé áëçèÞò).

Ó÷Þìá 2.9: Ðñïçãïýìåíåò öÜóåéò ðïõ óõíäÝïíôáé ìå ôç ó÷Ýóç OR

27
êåöÜëáéï 2

Ç ÷ñÞóç ôùí äéáêëáäþóåùí ôùí äåóìþí GRAFSET èÝëåé éäéáßôåñç ðñïóï÷Þ. Ôï ó÷Þìá 2.10 ðáñïõóéÜæåé ôïí
åóöáëìÝíï êáé óùóôü ôñüðï áðåéêüíéóçò ìéáò äéáêëÜäùóçò OR.

Ó÷Þìá 2.10: Ïñèüò ôñüðïò äéáãñáììáôéêÞò áðåéêüíéóçò ôçò ó÷Ýóçò OR

Ç ó÷Ýóç AND åöáñìüæåôáé, üôáí êáôÜ ôçí åîÝëéîç ôïõ äéáãñÜììáôïò ç åíåñãïðïßçóç ìéáò öÜóçò áêïëïõèåßôáé
áðü ôçí ôáõôü÷ñïíç åíåñãïðïßçóç ðïëëþí Üëëùí öÜóåùí. ¼ðùò äåß÷íåé êáé ôï ó÷Þìá 2.11, ç ó÷Ýóç AND
áðåéêïíßæåôáé ìå äéðëÞ ãñáììÞ. Óôï ðáñÜäåéãìá ôïõ ó÷Þìáôïò, åÜí ç óõíèÞêç “ìðïõôüí” åßíáé áëçèÞò, ç öÜóç
6 áêïëïõèåßôáé ôáõôü÷ñïíá êáé áðü ôç öÜóç 7 êáé áðü ôç öÜóç 8.

Ó÷Þìá 2.11: Åðüìåíåò öÜóåéò ðïõ óõíäÝïíôáé ìå ôç ó÷Ýóç AND

28
Ó÷åäßáóç êõêëùìÜôùí
áêïëïõèéáêïý áõôïìáôéóìïý

Ïìïßùò ÷ñçóéìïðïéïýìå ôç ó÷Ýóç AND, üôáí êáôÜ ôçí åîÝëéîç ôïõ äéáãñÜììáôïò ç åíåñãïðïßçóç ìéáò öÜóçò
ìðïñåß íá ðñïÝëèåé ìüíïí áðü ôçí ôáõôü÷ñïíç ðñïçãïýìåíç åíåñãïðïßçóç ìéáò ïìÜäáò Üëëùí öÜóåùí. Ôï
ó÷Þìá 2.12 ðáñïõóéÜæåé ìéá ôÝôïéá ðåñßðôùóç. Ç öÜóç 8 åíåñãïðïéåßôáé üôáí ïé öÜóåéò 6 êáé 7 åßíáé åíåñãÝò êáé
åöüóïí åðéðñüóèåôá åðáëçèåýåôáé ç óõíèÞêç ôçò ìåôÜâáóçò.

Ó÷Þìá 2.12: Ðñïçãïýìåíåò öÜóåéò ðïõ óõíäÝïíôáé ìå ôç ó÷Ýóç AND

2.5 Êõñéüôåñåò êéíÞóåéò


Óå êÜèå öÜóç ôïõ äéáãñÜììáôïò áíôéóôïé÷åß ìéá êßíçóç, ç ïðïßá åêôåëåßôáé üôáí ç áíôßóôïé÷ç öÜóç åßíáé
åíåñãÞ. Ï áðëïýóôåñïò ôýðïò êßíçóçò åßíáé ç óõíå÷Þò êßíçóç. ¸ôóé óôï ðáñÜäåéãìá ôïõ ó÷Þìáôïò 2.13 ç êßíçóç
áñ÷ßæåé, ìüëéò ç öÜóç 15 åíåñãïðïéçèåß, êáé óôáìáôÜ, ìüëéò ç öÜóç 15 áðåíåñãïðïéçèåß.

Ó÷Þìá 2.13: Óõíå÷Þò êßíçóç

29
êåöÜëáéï 2

¸íáò Üëëïò ôýðïò êßíçóçò åîáñôÜ ôçí êßíçóç áðü ìéá åîùôåñéêÞ óõíèÞêç. Ôï ó÷Þìá 2.14 ðáñïõóéÜæåé Ýíá
ðáñÜäåéãìá áõôÞò ôçò êßíçóçò. Ç êßíçóç ëáìâÜíåé ÷þñá, åÜí ç öÜóç 15 åßíáé åíåñãÞ êáé åÜí åðéðëÝïí ç
óõíèÞêç “è” åßíáé áëçèÞò. Ôï ó÷Þìá äåß÷íåé äýï ôñüðïõò áðåéêüíéóçò ôçò åîÜñôçóçò áðü åîùôåñéêÞ óõíèÞêç.
Ï äåýôåñïò ôñüðïò óçìåéþíåôáé ìå ôï ãñÜììá C áðü ôïí üñï condition (óõíèÞêç).

Ó÷Þìá 2.14: ÅîÜñôçóç áðü åîùôåñéêÞ óõíèÞêç

Áêüìç, ç áðåéêüíéóç GRAFCET õðïóôçñßæåé êéíÞóåéò ìå ÷ñïíéêÞ êáèõóôÝñçóç. ¼ðùò äåß÷íåé ôï ó÷Þìá 2.15, ç
êßíçóç áñ÷ßæåé 2 äåõôåñüëåðôá ìåôÜ áðü ôçí åíåñãïðïßçóç ôçò áíôßóôïé÷çò öÜóçò 15. Ç êßíçóç ìå êáèõóôÝñç-
óç óçìåéþíåôáé ìå ôï ãñÜììá D áðü ôïí üñï Delay (êáèõóôÝñçóç).

Ó÷Þìá 2.15: ×ñïíéêÞ êáèõóôÝñçóç

30
Ó÷åäßáóç êõêëùìÜôùí
áêïëïõèéáêïý áõôïìáôéóìïý

Ìå áíÜëïãï ôñüðï ìðïñïýìå íá áðåéêïíßóïõìå êéíÞóåéò ðïõ äéáñêïýí ãéá ðñïãñáììáôéóìÝíï ÷ñüíï. Óôï
ðáñÜäåéãìá ôïõ ó÷Þìáôïò 2.16, ç êßíçóç áñ÷ßæåé áìÝóùò ìå ôçí åíåñãïðïßçóç ôçò áíôßóôïé÷çò öÜóçò 15 êáé
äéáñêåß 15 äåõôåñüëåðôá, äçëáäÞ üóï Ý÷åé ðñïêáèïñéóôåß. Ç êßíçóç ìå ÷ñïíïðñüãñáììá óçìåéþíåôáé ìå ôï
ãñÜììá L áðü ôïí üñï Length (äéÜñêåéá).

Ó÷Þìá 2.16: ÐñïãñáììáôéóìÝíç äéÜñêåéá

Ìéá Üëëç ÷ñÞóéìç êßíçóç åßíáé ç ‘óôéãìéáßᒠåêðïìðÞ åíüò óôåíïý ðáëìïý. Óôï ðáñÜäåéãìá ôïõ ó÷Þìáôïò
2.17, ç êßíçóç áñ÷ßæåé áìÝóùò ìå ôçí åíåñãïðïßçóç ôçò áíôßóôïé÷çò öÜóçò 15 êáé äéáêüðôåôáé ó÷åäüí ôçí ßäéá
óôéãìÞ. ¸ôóé, ç öÜóç 15 óõíïäåýåôáé áðü Ýíáí ðáëìü ðïõ ìðïñåß íá áîéïðïéçèåß, ð.÷ ãéá íá íá åíåñãïðïéÞóåé
Ýíáí çëåêôñïíüìï Þ íá êáôá÷ùñÞóåé íÝá ôéìÞ óå Ýíáí êáôáìåôñçôÞ (counter). Ç êßíçóç ìå ðáëìü óçìåéþíåôáé
ìå ôï ãñÜììá P áðü ôïí üñï Pulse (ðáëìüò).

Ó÷Þìá 2.17: Ðáëìüò

31
êåöÜëáéï 2

Ç êßíçóç äåí åßíáé áðáñáßôçôï íá óõíäÝåôáé ìå ìéá ìüíï öÜóç áëëÜ ìðïñåß íá åîáñôÜôáé áðü äýï Þ êáé
ðåñéóóüôåñåò öÜóåéò ôïõ äéáãñÜììáôïò. Ç ÷áñáêôçñéóôéêüôåñç ðåñßðôùóç áõôÞò ôçò êáôçãïñßáò åßíáé ç ðáñáìÝ-
íïõóá êßíçóç, ðïõ ïíïìÜæåôáé åðßóçò êßíçóç ìå ìíÞìç Þ êßíçóç ôýðïõ flip-flop. Óôï ðáñÜäåéãìá ôïõ ó÷Þìáôïò
2.18, ç êßíçóç áñ÷ßæåé ìå ôçí åíåñãïðïßçóç ôçò öÜóçò 20 êáé óõíå÷ßæåé (ðáñáìÝíåé) ìåôÜ ôçí áðåíåñãïðïßçóç
ôçò öÜóçò 20. Ç êßíçóç èá äéáêïðåß üôáí åíåñãïðïéçèåß ç öÜóç 32. Ç êßíçóç ìå ìíÞìç óçìåéþíåôáé ìå ôï
ãñÜììá S áðü ôïí üñï Set (èÝóç óå ëåéôïõñãßá) êáé ìå ôï ãñÜììá R áðü ôïí üñï Reset.

Ó÷Þìá 2.18: ÌíÞìç - óôïé÷åßï flip/flop

32
Ó÷åäßáóç êõêëùìÜôùí
áêïëïõèéáêïý áõôïìáôéóìïý

2.6 ÐáñÜäåéãìá ðñïäéáãñáöÞò áêïëïõèéáêïý


áõôïìáôéóìïý
Ç ðñüóâáóç óå Ýíá ÷þñï óôÜèìåõóçò åëÝã÷åôáé ìå çëåêôñïêßíçôï öñÜãìá (ìðÜñá). Ç åßóïäïò åðéôñÝðåôáé
óå üóïõò ïäçãïýò äéáèÝôïõí åéäéêÞ ìáãíçôéêÞ êÜñôá, ç ïðïßá åëÝã÷åôáé ìå óõóêåõÞ áíÜãíùóçò ôïðïèåôçìÝíç
óôçí åßóïäï ôïõ ÷þñïõ. ¼ôáí ç óõóêåõÞ áíáãíùñßóåé ôçí êÜñôá, ç ìðÜñá ðñÝðåé íá áíõøþíåôáé êáé íá ðáñáìÝíåé
øçëÜ ãéá 15 äåõôåñüëåðôá - ÷ñüíï åðáñêÞ ãéá ôç äéÜâáóç ôïõ áõôïêéíÞôïõ. Êáôüðé, ç ìðÜñá ðñÝðåé íá åðéóôñÝ-
öåé óôçí áñ÷éêÞ ôçò èÝóç. Ôï ó÷Þìá 2.19 ðáñïõóéÜæåé äéáãñáììáôéêÜ ôá êýñéá óôÜäéá ôïõ êýêëïõ ëåéôïõñãßáò.

Ó÷Þìá 2.19: ¸ëåã÷ïò ðñüóâáóçò óå ÷þñï óôÜèìåõóçò - êýêëïò ëåéôïõñãßáò

33
êåöÜëáéï 2

Ìðïñïýìå íá ÷ñçóéìïðïéÞóïõìå ôç ìÝèïäï áðåéêüíéóçò GRAFCET ãéá í ðåñéãñÜøïõìå ôç ëåéôïõñãßá ôïõ


óõóôÞìáôïò áõôïìáôéóìïý. Ôï ó÷Þìá 2.20 ðáñïõóéÜæåé ìéá ôÝôïéá ðåñéãñáöÞ ìå ôÝóóåñéò öÜóåéò 1-4 ôïðïèåôç-
ìÝíåò óå êýêëï. ÊÜèå öÜóç óõíäÝåôáé ìå ìéá êßíçóç ðïõ ðåñéãñÜöåé ìå áðëïýò üñïõò ôçí åíÝñãåéá ðïõ ðñÝðåé
íá ãßíåôáé ìå ôéò êáôÜëëçëåò åíôïëÝò áðü ôï óýóôçìá áõôïìáôéóìïý. Ç öÜóç 2 ð.÷. óõíäÝåôáé ìå ôçí åíÝñãåéá
“áíýøùóç ôçò ìðÜñáò”. Ìåôáîý ôùí öÜóåùí ôïðïèåôïýíôáé êáôÜëëçëåò ìåôáâÜóåéò ðïõ óõíäÝïíôáé ìå ôçí
åêÜóôïôå êáôÜóôáóç ôïõ óõóôÞìáôïò áõôïìáôéóìïý ð.÷. “ìðÜñá áíåâáóìÝíç”.

Ó÷Þìá 2.20: ÄéÜãñáììá GRAFCET ãéá ôïí Ýëåã÷ï ðñüóâáóçò óå ÷þñï óôÜèìåõóçò

Áò áíôéêáôáóôÞóïõìå ôéò ðåñéãñáöÝò ôùí êéíÞóåùí ìå óõãêåêñéìÝíåò åñãáóßåò êáé ôéò óõíèÞêåò ôùí ìåôáâÜ-
óåùí áðü ëåêôéêÝò öñÜóåéò ìå óõãêåêñéìÝíá ôå÷íéêÜ óÞìáôá. ¸ôóé äéáìïñöþíïõìå ôï ó÷Þìá 2.21.

34
Ó÷åäßáóç êõêëùìÜôùí
áêïëïõèéáêïý áõôïìáôéóìïý

Ó÷Þìá 2.21: ‘Ôå÷íéêü’ äéÜãñáììá GRAFCET ãéá ôïí Ýëåã÷ï ðñüóâáóçò óå ÷þñï óôÜèìåõóçò

Ôá óýìâïëá ðïõ ÷ñçóéìïðïéåß ôï äéÜãñáììá ôïõ ó÷Þìáôïò 2.21 áíáöÝñïíôáé óå óõãêåêñéìÝíï ôñüðï õëïðïßç-
óçò ôïõ áõôïìáôéóìïý. Ï ôñüðïò áõôüò ðáñïõóéÜæåôáé óõíïðôéêÜ óôï ó÷Þìá 2.22 êáé ðåñéëáìâÜíåé ôá åîÞò
óôïé÷åßá:
Ø ‘ÊÜñôᒠ= óÞìá áðü ôç óõóêåõÞ üôé ç êÜñôá åßíáé áðïäåêôÞ.
Ø S1 S2 = äéáêüðôåò ðïõ åíåñãïðïéïýíôáé, üôáí ç ìðÜñá åßíáé øçëÜ Þ êáôåâáóìÝíç áíôßóôïé÷á.
Ø KM1, KM2 = çëåêôñïíüìïé ðïõ åëÝã÷ïõí ôçí êáôåýèõíóç ðåñéóôñïöÞò ôïõ êéíçôÞñá ðïõ ìåôáêéíåß ôç
ìðÜñá.
Ø Ô1 = óôïé÷åßï ìÝôñçóçò ôïõ ÷ñüíïõ (äå öáßíåôáé óôï ó÷Þìá).

Ó÷Þìá 2.22: ÄéÜôáîç ãéá ôïí Ýëåã÷ï ôçò óôÜèìåõóçò

35
êåöÜëáéï 2
ÊåöÜëáéï 3

Äéá÷åßñéóç
äåäïìÝíùí

Åðéäéùêüìåíïé óôü÷ïé:
¼ôáí ïëïêëçñþóåôå ôç ìåëÝôç áõôïý ôïõ êåöáëáßïõ,
èá åßóôå éêáíïß:
é íá ðåñéãñÜöåôå ôïí ôñüðï êáôá÷þñçóçò ôùí
äåäïìÝíùí óå äéÜöïñåò ìïñöÝò
é íá ÷ñçóéìïðïéåßôå êáôÜëëçëåò åíôïëÝò ãéá ôç
ìåôáöïñÜ äåäïìÝíùí.
êåöÜëáéï 3

Óôï ðáñüí êåöÜëáéï ðáñïõóéÜæåôáé ï ôñüðïò ìå ôïí ïðïßï ï Ðñïãñáììáôéæüìåíïò Ëïãéêüò ÅëåãêôÞò áðï-
èçêåýåé êáé ôáîéíïìåß øçöéáêÜ äåäïìÝíá. Ôï êåöÜëáéï áíáöÝñåé ôéò âáóéêÝò áñ÷Ýò ôçò ïñãÜíùóçò ôùí
äåäïìÝíùí óôï åóùôåñéêü ôïõ ÐËÅ – áñ÷Ýò ïé ïðïßåò åßíáé áíåîÜñôçôåò áðü ôïí êáôáóêåõáóôÞ Þ ôï óõãêå-
êñéìÝíï ôýðï. Ïé äéÜöïñåò ëåéôïõñãßåò ôïõ ÅÐË áîéïðïéïýí áõôüí ôïí ôñüðï ïñãÜíùóçò, ãéá íá åðéôåëÝóïõí
ôç äéá÷åßñéóç ôùí äåäïìÝíùí ôïõ ÐËÅ.

3.1 Ç áðïèÞêåõóç ôùí äåäïìÝíùí óôïí


Ðñïãñáììáôéæüìåíï Ëïãéêü ÅëåãêôÞ (ÐËÅ)
¼ðùò åîçãÞèçêå óôçí åíüôçôá 1.2, ç Ýîïäïò ôùí áêïëïõèéáêþí óõóôçìÜôùí åîáñôÜôáé ü÷é ìüíïí áðü ôéò
ôñÝ÷ïõóåò, áëëÜ êáé áðü ôéò ðñïçãïýìåíåò ôéìÝò ôùí åéóüäùí. ÅðïìÝíùò, ôá áêïëïõèéáêÜ óõóôÞìáôá ðñÝðåé íá
ìðïñïýí íá áðïèçêåýïõí óå ìéá äåäïìÝíç ÷ñïíéêÞ óôéãìÞ ôéò ôéìÝò ôùí ëïãéêþí ìåôáâëçôþí êáé íá ìðïñïýí íá
åðáíáëÜâïõí áõôÝò ôéò ôéìÝò óå ìéá åðüìåíç ÷ñïíéêÞ óôéãìÞ. Ï ìç÷áíéóìüò ìå ôïí ïðïßï ãßíåôáé áõôÞ ç êáôá÷þñç-
óç êáé áíÜêôçóç ôùí äåäïìÝíùí ïíïìÜæåôáé ìíÞìç, ëüãù ôçò ðñïöáíïýò áíáëïãßáò ìå ôïí ôñüðï ðïõ ïé Üíèñù-
ðïé èõìïýíôáé (áíáêáëïýí) åìðåéñßåò êáé ðáñáóôÜóåéò ðïõ êáôÝãñáøáí (êáôá÷þñçóáí) óôï ðáñåëèüí.
Ïé Ðñïãñáììáôéæüìåíïé Ëïãéêïß ÅëåãêôÝò (ÐËÅ) ÷ñçóéìïðïéïýíôáé ãéá ôçí áíÜðôõîç êáé åöáñìïãÞ áêïëïõ-
èéáêþí óõóôçìÜôùí áõôïìáôéóìïý. Ïé ÐËÅ äéáèÝôïõí çëåêôñïíéêÝò äéáôÜîåéò ìíÞìçò, êáèþò êáé åéäéêü ëïãéóìé-
êü (ìÝñïò ôïõ ëåéôïõñãéêïý ôïõò óõóôÞìáôïò) ãéá ôç äéá÷åßñéóç ôùí äåäïìÝíùí ðïõ áðïèçêåýïíôáé óå áõôÝò.
Áðü êïéíïý, áõôÝò ïé äéáôÜîåéò êáé ôï ëïãéóìéêü áðïôåëïýí ôï óýóôçìá ìíÞìçò Þ óýóôçìá áðïèÞêåõóçò äåäï-
ìÝíùí ôïõ ÐËÅ.
Ï âáóéêüò ìç÷áíéóìüò óõãêñÜôçóçò ôùí äåäïìÝíùí óôç ìíÞìç ôïõ ÐËÅ åßíáé ôï äõáäéêü óôïé÷åßï ìíÞìçò (Þ
äéóôáèÝò). Ôï êýêëùìá åíüò çëåêôñïíüìïõ ìå áõôïóõãêñÜôçóç, üðùò óôï ó÷Þìá 3.1, ëåéôïõñãåß ùò Ýíá ôÝôïéï
óôïé÷åßï ìíÞìçò. Ç êáôÜóôáóç ôïõ ðçíßïõ Ê1 ôïõ çëåêôñïíüìïõ “áðïìíçìïíåýåé” ôçí åðáöÞ ðïõ åíåñãïðïéÞ-
èçêå ðñüóöáôá. ÅÜí ôï ðçíßï Ê1 åßíáé åíåñãü, ç ôåëåõôáßá åðáöÞ ðïõ åíåñãïðïéÞèçêå åßíáé ç ×1. ÅÜí ôï ðçíßï
Ê1 åßíáé áäñáíÝò, ç ôåëåõôáßá åðáöÞ ðïõ åíåñãïðïéÞèçêå åßíáé ç ×0.

Ó÷Þìá 3.1: Çëåêôñïìç÷áíéêü óôïé÷åßï ìíÞìçò

38
Äéá÷åßñéóç äåäïìÝíùí

Ôï êýêëùìá ôïõ çëåêôñïíüìïõ ìå áõôïóõãêñÜôçóç ðñïóöÝñåé Ýíá åýëçðôï ðáñÜäåéãìá ôïõ ôñüðïõ ëåé-
ôïõñãßáò åíüò çëåêôñïìç÷áíéêïý óôïé÷åßïõ ìíÞìçò. ¼ìùò ïé ÐËÅ, êáèþò êáé üëåò ïé øçöéáêÝò óõóêåõÝò, ÷ñçóé-
ìïðïéïýí çëåêôñïíéêÜ êáé ü÷é çëåêôñïìáãíçôéêÜ óôïé÷åßá ìíÞìçò. Ôï ó÷Þìá 3.2 ðáñïõóéÜæåé ôçí áñ÷Þ ôçò
ëåéôïõñãßóáò ôïõ áíôßóôïé÷ïõ óôïé÷åßïõ ìíÞìçò ìå çìéáãùãïýò (ôñáíæßóôïñ).

Ó÷Þìá 3.2: Çëåêôñïíéêü óôïé÷åßï ìíÞìçò

ÊÜèå âáóéêü óôïé÷åßï ìíÞìçò áðïèçêåýåé äýï êáôáóôÜóåéò (0 êáé 1). ÁõôÞ åßíáé ç ìéêñüôåñç äõíáôÞ ÷ùñçôéêü-
ôçôá ìíÞìçò êáé ïíïìÜæåôáé Ýíá äõáäéêü øçößï Þ Bit (áðü ôïí áããëéêü üñï binary digit). Ç ìíÞìç ôïõ ÐËÅ
áðïôåëåßôáé áðü åêáôïììýñéá ôÝôïéá óôïé÷åßá ðïõ ôáîéíïìïýíôáé äéáäï÷éêÜ, üðùò äåß÷íåé ôï ó÷Þìá 3.3â.

Ó÷Þìá 3.3: Bit, Byte, Word

39
êåöÜëáéï 3

Ïêôþ óôïé÷åßá ìíÞìçò åíüò Bit áðïôåëïýí ìéá ìíÞìç ÷ùñçôéêüôçôáò åíüò Byte (ó÷Þìá 3.3ã). Ôï Byte Ý÷åé
åðéêñáôÞóåé ùò ç óõíçèÝóôåñç ìïíÜäá ìÝôñçóçò ôçò ÷ùñçôéêüôçôáò ôçò ìíÞìçò åíüò ÅÐË. ÓõíÞèùò ç ìíÞìç
åêöñÜæåôáé óå ÷éëéÜäåò byte ðïõ óõìâïëßæïíôáé ùò ‘Kbyte’ (kilobyte). Ç ÷ùñçôéêüôçôá ôçò ìíÞìçò åíüò ÅÐË
ìðïñåß íá åßíáé ð.÷. 128 KByte. Ìåãáëýôåñåò ÷ùñçôéêüôçôåò åêöñÜæïíôáé óå åêáôïììýñéá byte, ðïõ óõìâïëßæï-
íôáé ùò ‘Mbyte’ (megabyte) Ç ÷ùñçôéêüôçôá ôçò ìíÞìçò ð.÷. åíüò ÅÐË åðåêôåßíåôáé (ìå êáôÜëëçëåò êÜñôåò)
óå 2 MByte.
Ôá Bytes ôçò ìíÞìçò ôïõ ÐËÅ ôáîéíïìïýíôáé äéáäï÷éêÜ. ÊáèÝíá ÷áñáêôçñßæåôáé áðü ôç äéåýèõíóÞ ôïõ, äçëáäÞ
áðü Ýíáí áñéèìü ðïõ äçëþíåé ôç èÝóç ôïõ óôç äéáäï÷Þ ôùí Bytes. Ç äéåýèõíóç (address) åîõðçñåôåß ùò
‘ôáõôüôçôᒠôùí Bytes, äéüôé åðéôñÝðåé íá åíôïðßæïõìå ìåôáîý üëùí ôùí Bytes ôçò ìíÞìçò åêåßíï ôï óõãêåêñé-
ìÝíï Byte ðïõ åíäéáöÝñåé, ð.÷. ãéá íá âïçèÞóåé ôçí åêôÝëåóç ìéáò åíôïëÞò ðñïãñÜììáôïò Þ ãéá ôçí êáôá÷þñç-
óç åíüò áñéèìçôéêïý äåäïìÝíïõ. Ôï ó÷Þìá 3.4 äåß÷íåé áõôüí ôïí ôñüðï áñéèìïäüôçóçò ôùí Bytes ôçò ìíÞìçò
åíüò ÐËÅ óõíïëéêÞò ïíïìáóôéêÞò ÷ùñçôéêüôçôáò 64 KBytes.
Äéåýèõíóç ìíÞìçò Ðåñéå÷üìåíá Byte
00000 0010 1010
00001 0001 0010
00002 1110 1001
... ...
... ...
65533 0001 0010
65534 1011 0010
65535 0011 0101
Ó÷Þìá 3.4: ÏñãÜíùóç ôçò ìíÞìçò ôïõ ÐËÅ

¸íá Byte áðïèçêåýåé üëïõò ôïõò óõíäõáóìïýò ôùí êáôáóôÜóåùí ôùí äéáöïñåôéêþí Bit ðïõ ðåñéÝ÷åé. ÄåäïìÝ-
íïõ üôé êÜèå Bit áðïèçêåýåé 2 êáôáóôÜóåéò êáé êÜèå Byte ðåñéÝ÷åé 8 Bit, ï áñéèìüò ôùí óõíäõáóìþí åßíáé 28,
äçëáäÞ óõíïëéêÜ 256 äéáöïñåôéêÝò êáôáóôÜóåéò.

40
Äéá÷åßñéóç äåäïìÝíùí

Ç ÷ùñçôéêüôçôá åíüò Byte ÷ñçóéìïðïéåßôáé óõíÞèùò, ãéá íá áðïèçêåýóåé áêÝñáéïõò áñéèìïýò áðü ôï 0 Ýùò ôï
255 åêöñáóìÝíïõò óôï äõáäéêü óýóôçìá áñßèìçóçò. Ôï ðáñÜäåéãìá ôïõ ó÷Þìáôïò 3.5 äåß÷íåé ôçí áðïèÞêåõóç
ôïõ äåêáäéêïý áñéèìïý 103 (äõáäéêüò áñéèìüò 01100111) óå Ýíá Byte.

0 1 1 0 0 1 1 1 Bits ôïõ Byte


7 6 5 4 3 2 1 0 åêèÝôçò ôïõ 2
128 64 32 16 8 4 2 1 ðïëëáðëáóéáóôÞò
0 64 32 0 0 4 2 1 ìÝëç ôïõ áèñïßóìáôïò
103 Üèñïéóìá
Ó÷Þìá 3.5: ÁðïèÞêåõóç äõáäéêïý áñéèìïý óå Ýíá Byte

Åðßóçò, Ýíá Byte ÷ñçóéìïðïéåßôáé, ãéá íá áðïèçêåýóåé äéøÞöéïõò áêÝñáéïõò áñéèìïýò áðü ôï 0 Ýùò ôï 99
åêöñáóìÝíïõò óå óýóôçìá BCD (Binary Coded Decimal). Óôï óýóôçìá BCD êÜèå øçößï ôïõ äåêáäéêïý áñéèìïý
áðïèçêåýåôáé ÷ùñéóôÜ óå Ýíáí äõáäéêü áñéèìü ìÞêïõò ôåóóÜñùí bits. Ôï ðáñÜäåéãìá ôïõ ó÷Þìáôïò 3.6 äåß÷íåé
ôçí áðïèÞêåõóç ôïõ äåêáäéêïý áñéèìïý 67 (áñéèìüò BCD 01100111) óå Ýíá Byte.

0 1 1 0 0 1 1 1 Bits ôïõ Byte


3 2 1 0 3 2 1 0 åêèÝôçò ôïõ 2 (áíÜ ôåôñÜäá)
8 4 2 1 8 4 2 1 ðïëëáðëáóéáóôÞò (áíÜ ôåôñÜäá)
0 4 2 0 0 4 2 1 ìÝëç ôïõ áèñïßóìáôïò (áíÜ ôåôñÜäá)
6 7 äåêáäéêü øçößï
1 0 åêèÝôçò ôïõ 10
10 1 ðïëëáðëáóéáóôÞò
60 7 ìÝëç ôïõ áèñïßóìáôïò
67 áðïôÝëåóìá
Ó÷Þìá 3.6: ÁðïèÞêåõóç áñéèìïý BCD óå Ýíá Byte

41
êåöÜëáéï 3

Åðßóçò, Ýíá Byte ìðïñåß íá áðïèçêåýóåé Ýíáí áðü 256 áëöáñéèìçôéêïýò ÷áñáêôÞñåò (ãñÜììá, áñéèìçôéêü
øçößï, óýìâïëï), óýìöùíá ìå êÜðïéï áðü ôá ôõðïðïéçìÝíá óõóôÞìáôá áñßèìçóçò óõìâüëùí. Ôï óõíçèÝóôåñï
óýóôçìá åßíáé ï êþäéêáò ASCII (American Standard Code for Information Interchange), ôïõ ïðïßïõ Ýíá áðü-
óðáóìá ðáñïõóéÜæåôáé óôï ó÷Þìá 3.7.
Char Code Char Code Char Code
<space> 32 @ 64 ‘ 96
! 33 A 65 a 97
“ 34 B 66 b 98
# 35 C 67 c 99
$ 36 D 68 d 100
% 37 E 69 e 101
& 38 F 70 f 102
‘ 39 G 71 g 103
( 40 H 72 h 104
) 41 I 73 i 105
* 42 J 74 j 106
+ 43 K 75 k 107
‘ 44 L 76 l 108
- 45 M 77 m 109
. 46 N 78 n 110
/ 47 O 79 o 111
0 48 P 80 p 112
1 49 Q 81 q 113
2 50 R 82 r 114
3 51 S 83 s 115
4 52 T 84 t 116
5 53 U 85 u 117
6 54 V 86 v 118
7 55 W 87 w 119
8 56 X 88 x 120
9 57 Y 89 y 121
: 58 Z 90 z 123
; 59 [ 91 { 124
< 60 \ 92 | 125
= 61 ] 93 } 126
> 62 ^ 94 ~ 127
? 63 - 95 <delete> 128
Ó÷Þìá 3.7: Áðüóðáóìá ôïõ ðßíáêá óõìâüëùí ASCII

ÁõôÞ ç ÷ùñçôéêüôçôá ôïõ Byte åßíáé ó÷åôéêÜ ðåñéïñéóìÝíç êáé ãéá áñêåôÝò åöáñìïãÝò äåí åðáñêåß. Ãéá ôéò
ëåéôïõñãßåò ôïõ ÐËÅ ðïõ áðáéôïýí ìåãáëýôåñç ÷ùñçôéêüôçôá, ôá äåäïìÝíá êáôá÷ùñïýíôáé óå ó÷çìáôéóìïýò äýï
äéáäï÷éêþí Byte ðïõ ïíïìÜæïíôáé ËÝîåéò (Word). ÊÜèå Word ðåñéÝ÷åé 2×8=16 äéáöïñåôéêÜ bits. ¸íáò õðïëïãé-
óìüò áíÜëïãïò ìå åêåßíïí ðïõ Ýãéíå ãéá ôï Byte ðñïçãïõìÝíùò äßíåé üôé êÜèå Word Ý÷åé ÷ùñçôéêüôçôá 65536
äéáöïñåôéêÝò êáôáóôÜóåéò, äçëáäÞ ìðïñåß íá áðïèçêåýóåé áêÝñáéïõò áñéèìïýò óôï äéÜóôçìá 0-65535.
Ç ÷ùñçôéêüôçôá åíüò Word åðåêôåßíåôáé óõíäõÜæïíôáò äýï ëÝîåéò ìáæß óå Ýíá ó÷çìáôéóìü ìÞêïõò 2×16=32
Bits, ðïõ ïíïìÜæåôáé ÄéðëÞ ËÝîç (Double Word). ÊÜèå Double Word ìðïñåß íá áðåéêïíßóåé ïðïéïäÞðïôå áêÝ-
ñáéï áñéèìü ìåôáîý ôïõ ìçäÝí êáé ôïõ 4.294.967.296=232–1, äçëáäÞ Ýíá Double Word áðïèçêåýåé ðåñéóóüôåñá
áðü 4 äéóåêáôïììýñéá äéáöïñåôéêÝò êáôáóôÜóåéò.

42
Äéá÷åßñéóç äåäïìÝíùí

3.2 Ç ìåôáöïñÜ ôùí äåäïìÝíùí óôïí


Ðñïãñáììáôéæüìåíï Ëïãéêü ÅëåãêôÞ (ÐËÅ)
Ç ìåôáöïñÜ äåäïìÝíùí ìåôáîý ôùí äéáöïñåôéêþí èÝóåùí ìíÞìçò ôïõ ÐËÅ êáôáëáìâÜíåé Ýíá óçìáíôéêü
ìÝñïò êÜèå ðñïãñÜììáôïò ÐËÅ. Ìéá êáëïó÷åäéáóìÝíç åöáñìïãÞ ÐËÅ ÷ñçóéìïðïéåß ôéò åíôïëÝò ìåôáöïñÜò
äåäïìÝíùí, ãéá íá ‘ôáêôïðïéåߒ ôá äåäïìÝíá óôç ìíÞìç ìå ôñüðï ðïõ íá åîõðçñåôïýí êáëýôåñá ôéò Üëëåò
åíôïëÝò (ð.÷. åêåßíåò ðïõ êÜíïõí ôçí åðåîåñãáóßá ôùí äåäïìÝíùí).
Ç ìåôáöïñÜ äåäïìÝíùí ðåñéëáìâÜíåé äýï åðéìÝñïõò ëåéôïõñãßåò ðïõ óõíäõÜæïíôáé, üðùò äåß÷íåé ôï ó÷Þìá
3.8:

Ó÷Þìá 3.8: Äéáäéêáóßá ìåôáöïñÜò äåäïìÝíùí

ÁíÜêôçóç äåäïìÝíùí áðü ôç ìíÞìç


Ç áíÜêôçóç ëÝãåôáé åðßóçò êáé áíÜãíùóç, åðáíáöïñÜ, Þ êáé åîáãùãÞ äåäïìÝíùí. Ç áðëïýóôåñç ìïñöÞ
åíôïëÞò áíÜêôçóçò åßíáé ç ãíùóôÞ åíôïëÞ L (Load) ðïõ äéáâÜæåé ôï ðåñéå÷üìåíï ìéáò åéóüäïõ, ìéáò åîüäïõ Þ
ìéáò âïçèçôéêÞò ìíÞìçò. Óå áõôÞ ôç ìïñöÞ ôçò, ç åíôïëÞ Load ðåñéïñßæåôáé óå óôïé÷åßá ìíÞìçò ÷ùñçôéêüôçôáò
åíüò Bit.

Êáôá÷þñçóç äåäïìÝíùí óôç ìíÞìç


Ç êáôá÷þñçóç ëÝãåôáé åðßóçò êáé åããñáöÞ, åßóïäïò Þ åéóáãùãÞ äåäïìÝíùí. Ç áðëïýóôåñç ìïñöÞ åíôïëÞò
êáôá÷þñçóçò åßíáé áíÜêôçóçò åßíáé ç ãíùóôÞ åíôïëÞ áíôéêáôÜóôáóçò (ìå óýìâïëï = ‘ßóïí’) ðïõ ìåôáöÝñåé ôï
ðåñéå÷üìåíï ôïõ Êáôá÷ùñçôÞ Ëïãéêïý ÁðïôåëÝóìáôïò óå ìéá ìíÞìç åéóüäïõ, åîüäïõ Þ âïçèçôéêÞ. ¼ðùò ç
Load, Ýôóé êáé ç åíôïëÞ ‘ßóïí’ åöáñìüæåôáé óå óôïé÷åßá ìíÞìçò ÷ùñçôéêüôçôáò åíüò Bit.
¼ëïé ïé ÐËÅ äéáèÝôïõí ðïëëÝò åíôïëÝò ãéá ôç ìåôáöïñÜ äåäïìÝíùí. ÁõôÝò ïé äéáöïñåôéêÝò åíôïëÝò êáôáôÜó-
óïíôáé óå äýï ìåãÜëåò êáôçãïñßåò, áíÜëïãá ìå ôïí ôñüðï ðïõ õëïðïéïýí ôç ìåôáöïñÜ: ìåôáöïñÜ ìå Ýíá âÞìá
Þ ìåôáöïñÜ ìÝóù êáôá÷ùñçôÞ. Ïé äýï áõôïß ôñüðïé åîçãïýíôáé óôç óõíÝ÷åéá.

43
êåöÜëáéï 3

ÌåôáöïñÜ äåäïìÝíùí ìå Ýíá âÞìá (Move)


ÊáôÜ ôç ìåôáöïñÜ ìå Ýíá âÞìá, ôá ðåñéå÷üìåíá ìéáò èÝóçò ìíÞìçò ìåôáãñÜöïíôáé áðåõèåßáò áðü ìéá èÝóç
ìíÞìçò óå ìéá Üëëç. Ç ó÷åôéêÞ åíôïëÞ ïíïìÜæåôáé óõíÞèùò Move áðü ôïí áããëéêü üñï ãéá ôç ìåôáêßíçóç êáé
óõìâïëßæåôáé óõ÷íÜ ìå ôï êùäéêü üíïìá MOV. Ãéá íá ëåéôïõñãÞóåé ç åíôïëÞ Move ðñÝðåé íá ãíùñßæåé áðü ðïéá
èÝóç (äéåýèõíóç) ôçò ìíÞìçò èá áíôéãñÜøåé ôá äåäïìÝíá êáé óå ðïéá èÝóç èá ôá ìåôáöÝñåé. ¸ôóé, ç ôõðéêÞ
ìïñöÞ ôçò åíôïëÞò Ý÷åé ôÝóóåñá ìÝñç: ôï óõìâïëéêü üíïìá MOV, ôéò äýï äéåõèýíóåéò ìíÞìçò êáé ôç óõíèÞêç
åêôÝëåóçò ôçò åíôïëÞò. Ôï ó÷Þìá 3.9 ðáñïõóéÜæåé Ýíá ðáñÜäåéãìá ðñïãñáììáôéóìïý ìå ôçí åíôïëÞ Move óå
ãëþóóá ladder. Ôï ó÷Þìá áðåéêïíßæåé ôçí ßäéá ÷ñÞóç ôçò åíôïëÞò Move ìå äýï ðáñáðëÞóéïõò óõìâïëéóìïýò
(á) êáé (â).

Ó÷Þìá 3.9: ÅíôïëÞ Move

Óôï ðáñÜäåéãìá ôïõ ó÷Þìáôïò, üôáí ç åßóïäïò É3.1 åßíáé åíåñãÞ (áëçèÞò) ôüôå åêôåëåßôáé ç åíôïëÞ MOVW ðïõ
óå ìéá êßíçóç áíôéãñÜöåé ôçí ôéìÞ ôçò ëÝîçò (word) ðïõ âñßóêåôáé óôç èÝóç ìíÞìçò (äéåýèõíóç) ìå áñéèìü
130 êáé ôçí êáôá÷ùñåß óôç èÝóç ìíÞìçò ìå áñéèìü 142. Ôï ãñÜììá W óôï ôÝëïò ôïõ óõìâïëéêïý ïíüìáôïò ôçò
åíôïëÞò (MOVW áíôß áðëÜ MOV) õðïäçëþíåé ïôé ðñüêåéôáé ãéá ôçí åéäéêüôåñç ðáñáëëáãÞ ôçò åíôïëÞò ðïõ
ìåôáöÝñåé ôéìÝò ôýðïõ Word. Ïìïßùò, ï êùäéêüò DW (Data Word) äçëþíåé ïôé ðñüêåéôáé ãéá èÝóåéò ìíÞìçò ãéá
äåäïìÝíá Word.
Åííïåßôáé üôé ôï åßäïò ôùí äåäïìÝíùí ðïõ ÷ñçóéìïðïéåßôáé êÜèå öïñÜ ðñÝðåé íá ôáéñéÜæåé ìå ôçí åéäéêüôåñç
ðáñáëëáãÞ ôçò åíôïëÞò. Ìéá åíôïëÞ ð.÷.ìå óõìâïëéêü üíïìá MOVD åßíáé ðéèáíÜ êáôÜëëçëç ìüíï ãéá ôç
ìåôáöïñÜ äåäïìÝíùí ôýðïõ double word êáé ïýôù êáèåîÞò.

ÌåôáöïñÜ äåäïìÝíùí ìÝóù êáôá÷ùñçôÞ (Load-Store)


Ç ìåôáöïñÜ ìÝóù êáôá÷ùñçôÞ ãßíåôáé óå äýï âÞìáôá Þ êéíÞóåéò. Ôá ðåñéå÷üìåíá ìéáò èÝóçò ìíÞìçò êáôáñ÷Þí
ìåôáöÝñïíôáé - Þ üðùò óõíÞèùò ëÝãåôáé ‘öïñôþíïíôáé’ - óå Ýíáí êáôá÷ùñçôÞ (register). Ïé êáôá÷ùñçôÝò åßíáé
åéäéêÝò èÝóåéò ìíÞìçò, ïé ïðïßåò áðü ôçí êáôáóêåõÞ ôïõ ÐËÅ Ý÷ïõí ôç äõíáôüôçôá êáëýôåñçò óõíåñãáóßáò ìå ôç
ìïíÜäá åðåîåñãáóßáò. Ç ó÷åôéêÞ åíôïëÞ ïíïìÜæåôáé óõíÞèùò Load, áðü ôïí áããëéêü üñï ãéá ôç öüñôùóç êáé
óõìâïëßæåôáé óõ÷íÜ ìå ôï êùäéêü üíïìá LD.
Óôï äåýôåñï âÞìá, ôá ðåñéå÷üìåíá ôïõ êáôá÷ùñçôÞ áðïèçêåýïíôáé óå ìéá íÝá èÝóç ìíÞìçò. Ç ó÷åôéêÞ åíôïëÞ
ïíïìÜæåôáé óõíÞèùò Store áðü ôïí áããëéêü üñï ãéá ôçí áðïèÞêåõóç êáé óõìâïëßæåôáé óõ÷íÜ ìå ôï êùäéêü
üíïìá ST.
Ãéá íá ëåéôïõñãÞóåé ç óõíäõáóìÝíç åíôïëÞ Load+Store ðñÝðåé íá ãíùñßæåé áðü ðïéá èÝóç (äéåýèõíóç) ôçò

44
Äéá÷åßñéóç äåäïìÝíùí

ìíÞìçò èá áíôéãñÜøåé ôá äåäïìÝíá êáé óå ðïéá èÝóç èá ôá ìåôáöÝñåé. ¸ôóé, ç ôõðéêÞ ìïñöÞ ôçò åíôïëÞò Ý÷åé ðÝíôå
ìÝñç: ôá óõìâïëéêÜ ïíüìáôá LD êáé ST, ôéò äýï äéåõèýíóåéò ìíÞìçò êáé ôç óõíèÞêç åêôÝëåóçò ôçò åíôïëÞò. Ôï
ó÷Þìá 3.10 ðáñïõóéÜæåé Ýíá ðáñÜäåéãìá ðñïãñáììáôéóìïý ôçò ìåôáöïñÜò ìÝóù êáôá÷ùñçôÞ óå ãëþóóá ladder.
Ôï ó÷Þìá áðåéêïíßæåé ôçí ßäéá ÷ñÞóç ôùí åíôïëþí ìå äýï ðáñáðëÞóéïõò óõìâïëéóìïýò (á) êáé (â).

Ó÷Þìá 3.10: ÌåôáöïñÜ ìÝóù êáôá÷ùñçôÞ, åíôïëÝò Load-Store

Óôï ðáñÜäåéãìá ôïõ ó÷Þìáôïò, üôáí ç åßóïäïò É3.1 åßíáé åíåñãÞ (áëçèÞò), ôüôå åêôåëåßôáé ç åíôïëÞ LDA, ç
ïðïßá óå ìéá êßíçóç áíôéãñÜöåé ôçí ôéìÞ ôçò ëÝîçò (word) ðïõ âñßóêåôáé óôç èÝóç ìíÞìçò (äéåýèõíóç) ìå
áñéèìü 130 êáé ôçí áðïèçêåýåé óôïí êáôá÷ùñçôÞ ìå óõìâïëéêü üíïìá Á. Ôï ãñÜììá A óôï ôÝëïò ôïõ óõìâïëéêïý
ïíüìáôïò ôçò åíôïëÞò (LDA áíôß áðëÜ LD Þ L) õðïäçëþíåé ïôé ðñüêåéôáé ãéá ôçí åéäéêüôåñç ðáñáëëáãÞ ôçò
åíôïëÞò ðïõ óõíåñãÜæåôáé ìå ôïí êáôá÷ùñçôÞ A ôïõ ÐËÅ.
Óôç óõíÝ÷åéá, åêôåëåßôáé ç åíôïëÞ STA, ç ïðïßá áíôéãñÜöåé ôçí ôéìÞ ôïõ êáôá÷ùñçôÞ Á êáé ôçí êáôá÷ùñåß óôç
èÝóç ìíÞìçò ìå áñéèìü 142. Åäþ åðßóçò ôï ãñÜììá A óôï ôÝëïò ôïõ óõìâïëéêïý ïíüìáôïò ôçò åíôïëÞò STA áíôß
áðëÜ ST) õðïäçëþíåé üôé ðñüêåéôáé ãéá ôçí åéäéêüôåñç ðáñáëëáãÞ ôçò åíôïëÞò ðïõ óõíåñãÜæåôáé ìå ôïí êáôá-
÷ùñçôÞ A ôïõ ÐËÅ.

45
êåöÜëáéï 3

Ôï ôåëéêü áðïôÝëåóìá ôçò äéáäéêáóßáò åßíáé áðïëýôùò éóïäýíáìï ìå åêåßíï ôïõ ðñïçãïýìåíïõ ðáñáäåßãìá-
ôïò. Ïé äýï äéáäï÷éêÝò åíôïëÝò ìåôáöÝñïõí ôï ðåñéå÷üìåíï ôçò èÝóçò ìíÞìçò DW130 óôç èÝóç ìíÞìçò DW142.
¼ðùò êáé óôçí ðåñßðôùóç ôçò åíôïëÞò Move, ôï åßäïò ôùí äåäïìÝíùí ðïõ ÷ñçóéìïðïéåßôáé êÜèå öïñÜ ðñÝðåé
íá ôáéñéÜæåé ìå ôç ÷ùñçôéêüôçôá ôïõ êáôá÷ùñçôÞ ðïõ ìåóïëáâåß óôç ìåôáöïñÜ. Ïé ðåñéóóüôåñïé ÐËÅ äéáèÝôïõí
áñêåôïýò êáôá÷ùñçôÝò ìå ìÞêïò Byte, Word Þ êáé Double Word êáé áíôßóôïé÷åò åíôïëÝò ãéá ôç äéáêßíçóç
äåäïìÝíùí áðü êáé ðñïò áõôïýò.
Óôï ó÷Þìá 3.10ã ç åíôïëÞ LDA öïñôþíåé ôïí êáôá÷ùñçôÞ ìå ôï äåêáäéêü áñéèìü 325 áíôß ãéá ôï ðåñéå÷üìåíï
ôçò äéåýèõíóçò ìíÞìçò DW130 ðñïçãïõìÝíùò. Óôç óõíÝ÷åéá, áõôÞ ç ôéìÞ ìåôáöÝñåôáé áðü ôïí êáôá÷ùñçôÞ
óôç äéåýèõíóç DW142. Áõôüò ï ôñüðïò ìåôáöïñÜò äåäïìÝíùí åßíáé êáôÜëëçëïò ãéá ôçí êáôá÷þñçóç, óå óõãêå-
êñéìÝíåò èÝóåéò ìíÞìçò, äåäïìÝíùí ôùí ïðïßùí ç ôéìÞ åßíáé åê ôùí ðñïôÝñùí ãíùóôÞ êáé ìðïñåß íá åíóùìá-
ôùèåß óôï ßäéï ôï ðñüãñáììá ôïõ ÐËÅ.

3.3 Ç ÷ñÞóç ôçò ìåôáöïñÜò äåäïìÝíùí óôïí


ðñïãñáììáôéóìü
Ïé ðåñéóóüôåñåò åíôïëÝò ôùí Ðñïãñáììáôéæüìåíùí Ëïãéêþí Åëåãêôþí óôçñßæïíôáé óôçí áíôáëëáãÞ äåäïìÝ-
íùí ìå ôç ìíÞìç. ÓõãêåêñéìÝíá, ç ìíÞìç ôïõ ÐËÅ ðñïóöÝñåé óôéò åíôïëÝò ôïõ ðñïãñÜììáôïò äýï åîõðçñåôÞóåéò:
§ äéáèÝôåé ôéò ôéìÝò ôùí äåäïìÝíùí êáé ôùí ðáñáìÝôñùí ðïõ áðáéôïýíôáé, ãéá íá åêôåëåóèåß ç åðåîåñãáóßá
ðïõ áíôéóôïé÷åß óôçí åíôïëÞ, ð.÷. ôïõò äýï ðáñÜãïíôåò óôçí ðåñßðôùóç ìéáò åíôïëÞò ðïëëáðëáóéáóìïý
Þ ôïí áñéèìü ôçò åîüäïõ óôçí ðåñßðôùóç ìéá åíôïëÞò åíåñãïðïßçóçò åîüäùí,
§ äéáèÝôåé èÝóåéò óôéò ïðïßåò èá áðïèçêåõôïýí ôá áðïôåëÝóìáôá ôçò åðåîåñãáóßáò, þóôå íá åßíáé äéáèÝóéìá
óå åðüìåíç ÷ñÞóç.

Ìéá áðü ôéò óõíçèéóìÝíåò ÷ñÞóåéò ôçò ðñþôçò êáôçãïñßáò åßíáé ç êáôá÷þñçóç ôùí áðáñáßôçôùí ðáñáìÝôñùí
ãéá ôç óùóôÞ ëåéôïõñãßá ôùí ÷ñïíéêþí, êáôáìåôñçôþí, óõãêñéôþí êëð. åíôïëþí.
Ôï ó÷Þìá 3.11 ðáñïõóéÜæåé Ýíá ðáñÜäåéãìá êáôá÷þñçóçò ðáñáìÝôñùí ãéá ìéá ÷ñïíéêÞ ëåéôïõñãßá. Ç êáôá÷þ-
ñçóç ôùí ðáñáìÝôñùí åðéôõã÷Üíåôáé ìåôáöÝñïíôáò äåäïìÝíá óå Ýíáí êáôá÷ùñçôÞ ÷ùñçôéêüôçôáò Word (áðï-
ôåëïýìåíç áðü äýï Bytes). Ïé ðáñÜìåôñïé êáôá÷ùñïýíôáé ìå åéäéêÞ êùäéêïðïßçóç, ðïõ åîáñôÜôáé áðü ôï
óõãêåêñéìÝíï êáôáóêåõáóôÞ êáé ôýðï ÐËÅ. Óôï óõãêåêñéìÝíï ðáñÜäåéãìá ç êùäéêïðïßçóç áîéïðïéåß ôá 14 áðü
ôá 16 äéáèÝóéìá Bits.
Ôá ðñþôá äýï Bit ôçò ëÝîçò äå ÷ñçóéìïðïéïýíôáé. Ôá åðüìåíá äýï Bits õðïäçëþíïõí ôç ìïíÜäá ìÝôñçóçò ôïõ
÷ñüíïõ – åäþ õðïèåôéêÜ èåùñïýìå ïôé ç ôéìÞ 3 áíôéóôïé÷åß óå äÝêáôá ôïõ äåõôåñïëÝðôïõ. Ôá õðüëïéðá 12 Bits
åêöñÜæïõí ôñßá äåêáäéêÜ øçößá óýìöùíá ìå ôçí êùäéêïðïßçóç BCD. Óôï ðáñÜäåéãìá ôïõ ó÷Þìáôïò ôá øçößá
áõôÜ åßíáé 0, 2 êáé 5. ÅðïìÝíùò, ç ÷ñïíéêÞ ëåéôïõñãßá ðáßñíåé ôéìÞ ôïõ ÷ñüíïõ 25 äÝêáôá ôïõ äåõôåñïëÝðôïõ,
äçëáäÞ 2,5 sec.

46
Äéá÷åßñéóç äåäïìÝíùí

Word
Byte 2 Byte 1
×ùñßò ÌïíÜäá ÔéìÞ ôïõ ÷ñüíïõ êùäéêïðïéçìÝíç óå ìïñöÞ BCD
óçìáóßá ÷ñüíïõ
Â15 Â14 Â13 Â12 Â11 Â10 Â9 Â8 Â7 Â6 Â5 Â4 Â3 Â2 Â1 Â0
0 1 1 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 1 0 1
3 0 2 5
s/10 25
Ó÷Þìá 3.11: Êáôá÷þñçóç ôùí ðáñáìÝôñùí ìéáò ÷ñïíéêÞò ëåéôïõñãßáò

Ôï ó÷Þìá 3.12 ðáñïõóéÜæåé Ýíá ðáñÜäåéãìá áíÜãíùóçò ôçò ôñÝ÷ïõóáò ôéìÞò ìÝôñçóçò ôïõ ÷ñüíïõ óôï åóùôå-
ñéêü ìéáò ÷ñïíéêÞò ëåéôïõñãßáò. Ç ôéìÞ ôïõ ÷ñüíïõ âñßóêåôáé óå ìéá èÝóç ìíÞìçò ðïõ áíôéóôïé÷åß óôç óõãêåêñé-
ìÝíç ÷ñïíéêÞ ëåéôïõñãßá (ôçí Ô5 óôï ðáñÜäåéãìá) êáé Ý÷åé åðßóçò ÷ùñçôéêüôçôá Word. Ç åñìçíåßá ôçò ôéìÞò ðïõ
âñßóêåôáé óôç ìíÞìç åîáñôÜôáé áðü ôï óõãêåêñéìÝíï êáôáóêåõáóôÞ êáé ôýðï ÐËÅ. Óôï óõãêåêñéìÝíï ðáñÜäåéã-
ìá ç êùäéêïðïßçóç ôçò ôéìÞò ôïõ ÷ñüíïõ áîéïðïéåß ôá 10 áðü ôá 16 äéáèÝóéìá Bits.
Ôá Ýîé ðñþôá Bits ôçò ëÝîçò äåí ðåñéÝ÷ïõí äåäïìÝíá ãéá ôç ìÝôñçóç ôïõ ÷ñüíïõ, áëëÜ ÷ñçóéìïðïéïýíôáé
åóùôåñéêÜ áðü ôç ÷ñïíéêÞ ëåéôïõñãßá, ãéá íá áðïèçêåýåé äéá÷åéñéóôéêÝò ðëçñïöïñßåò ó÷åôéêÜ ìå ôçí åêôÝëåóç
ôçò ìÝôñçóçò ôïõ ÷ñüíïõ ð.÷. ôïí ôýðï ôçò ÷ñïíéêÞò ëåéôïõñãßáò, ôç ÷ñçóéìïðïéïýìåíç ìïíÜäá ôïõ ÷ñüíïõ êëð.
Ôá õðüëïéðá Bits åêöñÜæïõí ôç ìÝôñçóç ôïõ ÷ñüíïõ ùò Ýíá äåêáøÞöéï äõáäéêü áñéèìü. Óôï ðáñÜäåéãìá ôïõ
ó÷Þìáôïò, ç ôéìÞ ìÝôñçóçò ôïõ ÷ñüíïõ êáôÜ ôç óõãêåêñéìÝíç ÷ñïíéêÞ óôéãìÞ åßíáé 39.

×ñïíéêÞ ëåéôïõñãßá Ô5
Word
Byte 2 Byte 1
×ñÞóç ãéá ôç äéá÷åßñéóç ôçò ÔñÝ÷ïõóá ôéìÞ ìÝôñçóçò ôïõ ÷ñüíïõ
÷ñïí. ëåéôïõñãßáò êùäéêïðïéçìÝíç ùò äõáäéêüò áñéèìüò
Â15 Â14 Â13 Â12 Â11 Â10 Â9 Â8 Â7 Â6 Â5 Â4 Â3 Â2 Â1 Â0
0 1 1 1 0 0 0 0 0 0 1 0 0 1 0 1
39
Ó÷Þìá 3.12: ÁíÜêôçóç ôçò ôñÝ÷ïõóáò ìÝôñçóçò ôïõ ÷ñüíïõ ìéáò ÷ñïíéêÞò ëåéôïõñãßáò

47
êåöÜëáéï 3
ÊåöÜëáéï 4

ÏñãÜíùóç
ÐñïãñÜììáôïò

Åðéäéùêüìåíïé óôü÷ïé:
¼ôáí ïëïêëçñþóåôå ôç ìåëÝôç áõôïý ôïõ êåöáëáßïõ,
èá åßóôå éêáíïß:
é íá ðåñéãñÜöåôå ôéò åíôïëÝò ðïõ ÷ñçóéìïðïéïý-
íôáé óôá õðïðñïãñÜììáôá êáé óôï êýñéï ðñü-
ãñáììá
é íá áéôéïëïãåßôå ôç ÷ñÞóç ôùí õðïðñïãñáììÜ-
ôùí.
êåöÜëáéï 4

Óôï ðáñüí êåöÜëáéï ðáñïõóéÜæåôáé ï ôñüðïò ïñãÜíùóçò ôïõ ðñïãñÜììáôïò ôïõ Ðñïãñáììáôéæüìåíïõ
Ëïãéêïý ÅëåãêôÞ. Ôï êåöÜëáéï áíáöÝñåé ôéò âáóéêÝò áñ÷Ýò ôçò êáôáíïìÞò ôùí åíôïëþí óå õðïðñïãñÜììá-
ôá êáé ôéò åéäéêÝò åíôïëÝò ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýíôáé ãéá ôçí áîéïðïßçóç ôùí õðïðñïãñáììÜôùí êáé ôçí áðïôå-
ëåóìáóôéêÞ äéá÷åßñéóç ôçò åêôÝëåóçò ôïõ ðñïãñÜììáôïò.

4.1 Ç ïñãÜíùóç ôùí åíôïëþí óå õðïðñïãñÜììáôá


Ç áðëïýóôåñç ìïñöÞ ðñïãñÜììáôïò ôïõ ÐËÅ åßíáé ç äéáäï÷éêÞ ôïðïèÝôçóç ôùí åíôïëþí ìå ôç óåéñÜ ìå ôçí
ïðïßá åêôåëïýíôáé. ÓõíÞèùò ç ìïñöÞ áõôÞ ðáñïõóéÜæåôáé óôç ãëþóóá ëßóôáò åíôïëþí ùò áñéèìçìÝíïò êáôÜ-
ëïãïò åíôïëþí ðïõ ôåëåéþíåé ìå êÜðïéï åéäéêü óõìâïëéóìü ãéá ôï ‘ôÝëïò ôïõ ðñïãñÜììáôïò’. Óôç ìïñöÞ áõôÞ
ïé åíôïëÝò êáôáíÝìïíôáé áðëÜ óå ïìÜäåò, áðïôåëïýìåíåò áðü Ýíá ìéêñü áñéèìü åíôïëþí. ÔõðéêÜ ïé åíôïëÝò
ìéáò ïìÜäáò áíôéóôïé÷ïýí óå ìéá êïéíÞ ëåéôïõñãßá Þ åíüôçôá ôïõ óõóôÞìáôïò áõôïìáôéóìïý (ð.÷. óå Ýíáí êëÜäï
ôïõ çëåêôñéêïý êõêëþìáôïò ðïõ áíôéóôïé÷åß óôï ðñüãñáììá). ÁõôÞ Þ ïìáäïðïßçóç ôùí åíôïëþí äéåõêïëýíåé
áðëÜ ôçí êáôáíüçóç ôïõ ðñïãñÜììáôïò, áëëÜ äåí Ý÷åé åðßðôùóç óôïí ôñüðï åêôÝëåóçò ôùí åíôïëþí.
¼ëïé ïé óýã÷ñïíïé ôýðïé ÐËÅ õðïóôçñßæïõí ìéá ðéï áðïôåëåóìáôéêÞ ïñãÜíùóç ôùí åíôïëþí åíüò ðñïãñÜììá-
ôïò áðü áõôÞí ôçí áðëÞ äéáäï÷Þ ôùí åíôïëþí. Ôï ðñüãñáììá ôïõ ÐËÅ êáôáíÝìåôáé óå ôìÞìáôá, ðïõ ãéá ëüãïõò
åðïðôéêïýò äåí îåðåñíïýí ôéò 200 ìå 250 åíôïëÝò. ÊÜèå ôìÞìá ïíïìÜæåôáé õðï-ðñüãñáììá (sub-programme)
Þ õðïñïõôßíá (sub-routine) Þ åðßóçò êáé ìðëïê ðñïãñÜììáôïò (programme block).
Ôá õðïðñïãñÜììáôá åðéôñÝðïõí ìå áðëÝò åíôïëÝò íá äéá÷åéñéóôïýìå ôç ‘ñïޒ, äçëáäÞ ôç óåéñÜ ôçò åêôÝëå-
óçò ôïõ ðñïãñÜììáôïò. Åðßóçò, óå ïñéóìÝíåò ðåñéðôþóåéò ç ÷ñÞóç ôùí õðï-ðñïãñáììÜôùí ìðïñåß íá ìåéþóåé
êáôÜ ðïëý ôïí áñéèìü ôùí åíôïëþí ðïõ áðáéôïýíôáé ãéá ôçí åðßôåõîç ôçò ëåéôïõñãßáò ôïõ áõôïìáôéóìïý.
Ïé óõíçèéóìÝíïé ôýðïé õðï-ðñïãñáììÜôùí åßíáé ôñåéò:
§ ôï õðïðñüãñáììá ïñãÜíùóçò (Organization Block) ðïõ óõìâïëßæåôáé óõíÞèùò ùò OB ð.÷. OB01, OB03,
ÏÂ29 êëð.
§ ôï õðïðñüãñáììá åêôÝëåóçò ðñïãñÜììáôïò (Programme Block) ðïõ óõìâïëßæåôáé óõ÷íÜ ìå PB ð.÷.
PB02, PB4, PB25 êëð.
§ ôï õðïðñüãñáììá ëåéôïõñãéþí (Function Block) ðïõ óõìâïëßæåôáé óõíÞèùò ìå ôá áñ÷éêÜ FB ð.÷. FB03,
FB24 êëð.

ÊÜèå ÐËÅ Ý÷åé, áíÜëïãá ìå ôçí êáôáóêåõÞ êáé ôï ôýðï ôïõ, ôï äéêü ôïõ óõãêåêñéìÝíï ôñüðï ïñéóìïý ôùí õðï-
ðñïãñáììÜôùí ìå êáôÜëëçëåò åíôïëÝò. Åðßóçò, êÜèå ÐËÅ Ý÷åé ðåñéïñéóìïýò ðïõ áöïñïýí ôï ìÝãéóôï åðéôñå-
ðüìåíï áñéèìü õðï-ðñïãñáììÜôùí êÜèå äéáöïñåôéêïý åßäïõò, ôï ìÝãéóôï áñéèìü åíôïëþí ðïõ ìðïñïýí íá
ðåñéÝ÷ïíôáé óå Ýíá õðï-ðñüãñáììá êëð. ÖõóéêÜ, ôï óýíïëï ôçò ìíÞìçò ðïõ áðáéôåßôáé ãéá ôçí áðïèÞêåõóç
üëùí ôùí õðï-ðñïãñáììÜôùí äåí ìðïñåß íá îåðåñíÜ ôç ìÝãéóôç äéáèÝóéìç ìíÞìç ôïõ åëåãêôÞ.
Ôï ó÷Þìá 4.1 ðáñïõóéÜæåé ôïí ôñüðï äéáãñáììáôéêÞò áðåéêüíéóçò åíüò õðïðñïãñÜììáôïò.

50
ÏñãÜíùóç ðñïãñÜììáôïò

Ó÷Þìá 4.1: ÄéáãñáììáôéêÞ áðåéêüíéóç õðïðñïãñÜììáôïò

Ôï õðïðñüãñáììá áðåéêïíßæåôáé ùò Ýíá ïñèïãþíéï ðëáßóéï ðïõ ðåñéÝ÷åé üëåò ôéò åíôïëÝò ðïõ áíÞêïõí óå
áõôü. Ç ôåëåõôáßá åíôïëÞ (óôï ó÷Þìá ìå ôç ëÝîç END) åßíáé êïéíÞ ãéá üëá ôá åßäç õðïðñïãñáììÜôùí êáé åßíáé
áðáñáßôçôç ãéá íá äçëþíåé óôïí åðåîåñãáóôÞ üôé ç åêôÝëåóç Ýöèáóå óôï ôÝëïò ôïõ õðïðñïãñÜììáôïò. Óå
áñêåôïýò ôýðïõò ÐËÅ, ç åíôïëÞ END óõìâïëßæåôáé åðßóçò ìå BE áðü ôá áñ÷éêÜ ôùí ëÝîåùí Block End (ôÝëïò
ìðëïê). Ç ôáõôüôçôá ôïõ õðïðñïãñÜììáôïò êáèïñßæåôáé áðü ôï óõíäõáóìü ôïõ ôýðïõ ôïõ (óôï ðáñÜäåéãìá ôïõ
ó÷Þìáôïò Ý÷ïõìå Ýíá õðïðñüãñáììá åêôÝëåóçò ðñïãñÜììáôïò) êáé ôïõ áñéèìïý ôïõ (02 óôï ðáñÜäåéãìá).
ÁõôÜ ôá äýï óôïé÷åßá áðïôåëïýí ôçí ‘ôáõôüôçôᒠìå ôçí ïðïßá ôï õðïðñüãñáììá îå÷ùñßæåé áðü ôá õðüëïéðá
õðïðñïãñÜììáôá.
ÁõôÞ ç áðåéêüíéóç åîõðçñåôåß, ãéá íá ðáñáóôáèåß äéáãñáììáôéêÜ ç ñïÞ ôçò åêôÝëåóçò ôïõ ðñïãñÜììáôïò,
äçëáäÞ ç óåéñÜ ìå ôçí ïðïßá åêôåëïýíôáé ïé åíôïëÝò êáôÜ ôçí êáíïíéêÞ ëåéôïõñãßá ôïõ óõóôÞìáôïò áõôïìáôé-
óìïý. Ôï ó÷Þìá 4.2 äåß÷íåé Ýíá ðáñÜäåéãìá ñïÞò ôçò åêôÝëåóçò ìåôáîý äýï õðïðñïãñáììÜôùí. Ç åêôÝëåóç
áñ÷ßæåé óôï ðÜíù ôìÞìá ôïõ õðïðñïãñÜììáôïò 1 êáé óõíå÷ßæåé Ýùò ôï óçìåßï ‘Á’. Åêåß ç åêôÝëåóç ìåôáöÝñåôáé
óôï õðïðñüãñáììá 2, êáé óõãêåêñéìÝíá óôçí áñ÷Þ ôïõ (ðñþôç åíôïëÞ óôï ðÜíù ôìÞìá ôïõ). ¼ôáí öèÜóåé óôçí
åíôïëÞ END ôïõ õðïðñïãñÜììáôïò 2, ç åêôÝëåóç åðéóôñÝöåé óôï óçìåßï ‘Á’ êáé óõíå÷ßæåé Ýùò ôï êáôþôåñï
ôìÞìá ôïõ. ¼ôáí öèÜóåé óôçí åíôïëÞ END ôïõ õðïðñïãñÜììáôïò 1, ç åêôÝëåóç ìåôáöÝñåôáé óå Ýíá Üëëï
õðïðñüãñáììá (äå öáßíåôáé óôï ó÷Þìá).

51
êåöÜëáéï 4

Ó÷Þìá 4.2: Áðåéêüíéóç ôçò ñïÞò åêôÝëåóçò ôïõ ðñïãñÜììáôïò

Óôï óçìåßï ‘Á’ ôïõ õðïðñïãñÜììáôïò 1 âñßóêåôáé ìéá åéäéêÞ åíôïëÞ ðñïãñáììáôéóìïý, ç ïðïßá ðñïêáëåß
äéáêïðÞ ôçò åêôÝëåóçò ôùí åíôïëþí ôïõ õðïðñïãñÜììáôïò 1 êáé ìåôáöïñÜ ôçò åêôÝëåóçò óôéò åíôïëÝò ôïõ
õðïðñïãñÜììáôïò 2. ÄçëáäÞ, êáôÜ ìéá ìåôáöïñéêÞ Ýííïéá, ç åíôïëÞ áõôÞ ‘êáëåߒ (öùíÜæåé, ðñïóêáëåß) ôï
õðïðñüãñáììá 2 íá ðáñåìâëçèåß ìåôáîý ôùí åíôïëþí ôïõ õðïðñïãñÜììáôïò 1. Ç äéáäéêáóßá áõôÞ ïíïìÜæåôáé
êëÞóç ôïõ õðïðñïãñÜììáôïò êáé ïé ó÷åôéêÝò åíôïëÝò ïíïìÜæïíôáé åíôïëÝò êëÞóçò.
Ç ðáñáðÜíù ðåñéãñáöÞ áöÞíåé íá åííïçèåß üôé êÜèå õðïðñüãñáììá åêôåëåßôáé, üôáí êáé åöüóïí êëçèåß
(äçëáäÞ, üôáí õðÜñ÷åé ôï åéóåñ÷üìåíï âÝëïò üðùò óôï ó÷Þìá 4.2). Áõôü éó÷ýåé ðñÜãìáôé ãéá üëá ôá õðïðñï-
ãñÜììáôá ìå ìéá ìïíáäéêÞ êáé ðïëý óçìáíôéêÞ åîáßñåóç: ôï êýñéï õðïðñüãñáììá. Ç áñ÷Þ ôïõ êýñéïõ ðñïãñÜì-
ìáôïò åßíáé ôï óçìåßï óôï ïðïßï îåêéíÜåé ç åêôÝëåóç áõôüìáôá êáé áíåîÜñôçôá áðü ôï ðåñéå÷üìåíï ôïõ ðñïãñÜì-
ìáôïò. ÅðïìÝíùò, ôï êýñéï õðïðñüãñáììá åßíáé ôï ìüíï õðïðñüãñáììá Þ ìðëïê ðïõ åßíáé áðáñáßôçôï ãéá íá
ëåéôïõñãÞóåé êáíïíéêÜ ï ÐËÅ – êáé ôï ìüíï õðïðñüãñáììá ôï ïðïßï èá åêôåëåóèåß ïðùóäÞðïôå. Óôïõò ðåñéóóü-
ôåñïõò ôýðïõò ÐËÅ, ôï êýñéï õðïðñüãñáììá áíÞêåé óôçí êáôçãïñßá ôùí õðïðñïãñáììÜôùí ïñãÜíùóçò (ÏÂ)
êáé óõíÞèùò åßíáé ôï ÏÂ01 Þ ôï ÏÂ00.
Ëüãù áõôÞò ôçò éäéáéôåñüôçôÜò ôïõ, ôï êýñéï õðïðñüãñáììá êáôáëáìâÜíåé ôïí êåíôñéêü ñüëï óôç óõíïëéêÞ
äïìÞ åíüò ðñïãñÜììáôïò ÐËÅ. Ç äïìÞ áõôÞ ðáßñíåé ôç ìïñöÞ åíüò äÝíôñïõ ìå äéáäï÷éêÜ åðßðåäá, üðùò óôï
ó÷Þìá 4.3 (ðñïò ôá äåîéÜ). Ôï êýñéï ðñüãñáììá êáëåß Üëëá õðïðñïãñÜììáôá, ôá ïðïßá ìå ôç óåéñÜ ôïõò êáëïýí
Üëëá õðïðñïãñÜììáôá ê.ï.ê. Ôï âÝëïò ìå ôç äéáêåêïììÝíç óôï áñéóôåñü ìÝñïò ôïõ ó÷Þìáôïò õðïäçëþíåé ôç
óõíå÷Þ êõêëéêÞ åêôÝëåóç ôïõ êýñéïõ õðïðñïãñÜììáôïò.

52
ÏñãÜíùóç ðñïãñÜììáôïò

Ó÷Þìá 4.3: ÓõíïëéêÞ äïìÞ ôïõ ðñïãñÜììáôïò

4.2 ÅíôïëÝò êëÞóçò õðïðñïãñÜììáôïò


Ç áðëïýóôåñç äéáäéêáóßá êëÞóçò åíüò õðïðñïãñÜììáôïò åßíáé ç êëÞóç ÷ùñßò ðñïûðüèåóç, äçëáäÞ ç êëÞóç
ðïõ åêôåëåßôáé, ìüëéò ç åêôÝëåóç öèÜóåé óôç ó÷åôéêÞ åéäéêÞ åíôïëÞ. Ç åíôïëÞ áõôÞ ïíïìÜæåôáé unconditional
jump Þ unconditional call êáé óõìâïëßæåôáé óå áñêåôÝò ãëþóóåò ëßóôáò åíôïëþí, ìå ôïí êùäéêü JU, áêïëïõ-
èïýìåíï áðü ôïí áñéèìü ôïõ êáëïýìåíïõ õðïðñïãñÜììáôïò.

53
êåöÜëáéï 4

Ôï ó÷Þìá 4.4 ðáñïõóéÜæåé Ýíá ðáñÜäåéãìá ÷ñÞóçò ôçò åíôïëÞò óôï åóùôåñéêü ôïõ êýñéïõ õðïðñïãñÜììáôïò,
ãéá íá êáëÝóåé ôï õðïðñüãñáììá PB08.

Ó÷Þìá 4.4: ÊëÞóç õðïðñïãñÜììáôïò ÷ùñßò ðñïûðüèåóç

Ï êýêëïò åêôÝëåóçò áñ÷ßæåé ìå ôçí ðñþôç åíôïëÞ ôïõ êýñéïõ õðïðñïãñÜììáôïò (Load I3.2 óôï ðáñÜäåéãìá
ôïõ ó÷Þìáôïò) êáé óõíå÷ßæåé Ýùò ôçí åíôïëÞ êëÞóçò JU PB08. Óôï óçìåßï áõôü ç åêôÝëåóç ìåôáöÝñåôáé óôçí
áñ÷Þ ôïõ õðïðñïãñÜììáôïò PB08 (åíôïëÞ Set M1.0 óôï ó÷Þìá). ¼ôáí ïé åíôïëÝò ôïõ õðïðñïãñÜììáôïò ïëï-
êëçñùèïýí (åíôïëÞ END ôïõ õðïðñïãñÜììáôïò PB08), ç åêôÝëåóç åðéóôñÝöåé óôçí áìÝóùò åðüìåíç áðü ôçí
êëÞóç åíôïëÞ (åíôïëÞ Load I2.6 óôï ðáñÜäåéãìá ôïõ ó÷Þìáôïò) êáé óõíå÷ßæåé êáíïíéêÜ Ýùò ôçí åíôïëÞ END
ôïõ êýñéïõ õðïðñïãñÜììáôïò. Óôç óõíÝ÷åéá ï êýêëïò åðáíáëáìâÜíåôáé.
¼ëïé ïé ôýðïé ÐËÁ äéáèÝôïõí åðéðëÝïí åíôïëÞ êëÞóçò ìå ðñïûðüèåóç, ç ïðïßá ðñïóöÝñåé ìåãáëýôåñç åõå-
ëéîßá óôïí ðñïãñáììáôéóìü. Ç åíôïëÞ áõôÞ ïíïìÜæåôáé conditional jump Þ conditional call êáé óõìâïëßæåôáé óå
áñêåôÝò ãëþóóåò ëßóôáò åíôïëþí ìå ôïí êùäéêü JC áêïëïõèïýìåíï áðü ôïí áñéèìü ôïõ êáëïýìåíïõ õðïðñï-
ãñÜììáôïò. Ç åíôïëÞ åêôñÝðåé ôç ñïÞ åêôÝëåóçò ôïõ ðñïãñÜììáôïò ìüíï åÜí ôï ôñÝ÷ïí ëïãéêü áðïôÝëåóìá
(ðïõ âñßóêåôáé óôïí êáôá÷ùñçôÞ ëïãéêïý áðïôåëÝóìáôïò) åßíáé áëçèÝò. Óå áíôßèåôç ðåñßðôùóç, ç ñïÞ ôçò
åêôÝëåóçò óõíå÷ßæåôáé êáíïíéêÜ êáé ç åíôïëÞ äåí Ý÷åé åðßðôùóç óôçí åðåîåñãáóßá ôïõ ðñïãñÜììáôïò.
Ôï ó÷Þìá 4.5 ðáñïõóéÜæåé Ýíá ðáñÜäåéãìá ÷ñÞóçò ôçò åíôïëÞò óôï åóùôåñéêü ôïõ êýñéïõ õðïðñïãñÜììáôïò
ãéá íá êáëÝóåé ôï õðïðñüãñáììá PB12 áíÜëïãá ìå ôï áðïôÝëåóìá ìéáò ðñÜîçò AND ìåôáîý ìéáò åéóüäïõ êáé
ìéáò ìíÞìçò.

Ó÷Þìá 4.5: ÊëÞóç


õðïðñïãñÜììáôïò ìå ðñïûðüèåóç

54
ÏñãÜíùóç ðñïãñÜììáôïò

Ï êýêëïò åêôÝëåóçò áñ÷ßæåé ìå ôçí ðñþôç åíôïëÞ ôïõ êýñéïõ õðïðñïãñÜììáôïò (Load I3.2 óôï ðáñÜäåéãìá
ôïõ ó÷Þìáôïò) êáé óõíå÷ßæåé Ýùò ôçí åíôïëÞ êëÞóçò JC PB12. Óôï óçìåßï áõôü åîåôÜæåôáé ôï ðåñéå÷üìåíï ôïõ
êáôá÷ùñçôÞ ëïãéêïý áðïôåëÝóìáôïò, äçëáäÞ ôï áðïôÝëåóìá ôçò ðñüóöáôçò ëïãéêÞò ðñÜîçò (I1.1 AND M2.3).
ÅÜí ôï áðïôÝëåóìá åßíáé 1 (TRUE), ç ñïÞ åêôÝëåóçò áêïëïõèåß ôç äéáäñïìÞ ðïõ óçìåéþíåôáé ìå “1” óôï ó÷Þìá,
üðùò óôï ðñïçãïýìåíï ðáñÜäåéãìá. ÅÜí ôï áðïôÝëåóìá åßíáé 0 (FALSE), ç åêôÝëåóç áêïëïõèåß ôç äéáäñïìÞ
“2”, äçëáäÞ óôçí áìÝóùò åðüìåíç áðü ôçí êëÞóç åíôïëÞ (åíôïëÞ Load I2.6 óôï ðáñÜäåéãìá ôïõ ó÷Þìáôïò)
êáé êáôüðéí êáíïíéêÜ Ýùò ôçí åíôïëÞ END ôïõ êýñéïõ õðïðñïãñÜììáôïò. ÅðïìÝíùò, óôç äåýôåñç áõôÞ ðåñß-
ðôùóç, ôï õðïðñüãñáììá PB12 äå óõììåôÝ÷åé óôçí åêôÝëåóç ôïõ ðñïãñÜììáôïò – ôïõëÜ÷éóôïí ãéá ôïí ôñÝ÷ï-
íôá êýêëï åðåîåñãáóßáò.
Ôï ó÷Þìá 4.6 äåß÷íåé ôç ñïÞ ôçò åêôÝëåóçò ôïõ ðñïãñÜììáôïò óå ìïñöÞ äéáãñÜììáôïò GRAFCET.

Ó÷Þìá 4.6: ÄéáãñáììáôéêÞ áðåéêüíéóç CRAFCET ôçò åíôïëÞò JC

55
êåöÜëáéï 4

4.3 Ôï õðïðñüãñáììá ëåéôïõñãéþí (Function)


Óå áñêåôÝò åöáñìïãÝò áõôïìáôéóìïý ôï ðñüãñáììá ÐËÅ ðåñéÝ÷åé ïìÜäåò åíôïëþí ðïõ åðáíáëáìâÜíïíôáé
ìå ôçí ßäéá áêñéâþò óåéñÜ, áëëÜ äéáöÝñïõí ùò ðñïò ôéò ðáñáìÝôñïõò åéóüäïõ, åîüäïõ Þ ìíÞìçò ðïõ ÷ñçóéìï-
ðïéïýí. Ãéá ðáñÜäåéãìá, Ýíá ðñüãñáììá ìðïñåß íá åëÝã÷åé ôç äéáäéêáóßá åêêßíçóçò êáé óôÜóçò ðïëëþí äéáöï-
ñåôéêþí çëåêôñïêéíçôÞñùí.. ¼ðùò äåß÷íåé êáé ôï ó÷Þìá 4.7, ïé ó÷åôéêÝò åíôïëÝò åßíáé ãéá êÜèå êéíçôÞñá ðáíï-
ìïéüôõðåò – áëëÜ ÷ñçóéìïðïéïýí ôéò äéáöïñåôéêÝò åéóüäïõò êáé åîüäïõò ðïõ áíôéóôïé÷ïýí óôï óõãêåêñéìÝíï
êéíçôÞñá.
ÊéíçôÞñáò ìå áñéèìü...
#1 #2 #3 #4 #5
L I 1.1 L I 1.7 L I 1.5 L I 2.1 L I 2.3
S Q 2.1 S Q 2.7 S Q 2.6 S Q 2.2 S Q 2.5
LN I 1.2 LN I 1.4 LN I 2.2 LN I 2.4 LN I 1.3
R Q 2.1 R Q 2.7 R Q 2.6 R Q 2.2 R Q 2.5
Ó÷Þìá 4.7: Ðñüãñáììá ãéá ôïí Ýëåã÷ï ðÝíôå êéíçôÞñùí (áðïóðÜóìáôá)

Ôï ó÷Þìá 4.8 ðáñïõóéÜæåé ìéá Üëëç ðñïóÝããéóç ðïõ Ý÷åé ôï ßäéï áêñéâþò áðïôÝëåóìá. Ïé åíôïëÝò ãñÜöïíôáé
ìéá ìüíï öïñÜ ÷ñçóéìïðïéþíôáò ôéò õðïèåôéêÝò ðáñáìÝôñïõò Start, Stop, Relay, áíôß ãéá óõãêåêñéìÝíåò åîü-
äïõò êáé åéóüäïõò. ÊÜèå öïñÜ ðïõ ïé åíôïëÝò ðñüêåéôáé íá ÷ñçóéìïðïéçèïýí, ðñÝðåé íá áíôéèéóôïýìå áõôÝò ôéò
õðïèåôéêÝò ðáñáìÝôñïõò êáé íá ôïðïèåôïýìå ôéò óõãêåêñéìÝíåò åéóüäïõò êáé åîüäïõò ðïõ äåß÷íåé ï ðßíáêáò
(áíÜëïãá ìå ôïí áñéèìü ôïõ êéíçôÞñá).
ÊéíçôÞñáò ìå áñéèìü...
#1 #2 #3 #4 #5
Start I 1.1 I 1.7 I 1.5 I 2.1 I 2.3
Stop I 1.2 I 1.4 I 2.2 I 2.4 I 1.3
Relay Q 2.1 Q 2.7 Q 2.6 Q 2.2 Q 2.5
L Start
S Relay
LN Stop
R Relay
Ó÷Þìá 4.8: Ðñüãñáììá ãéá ôïí Ýëåã÷ï ðÝíôå êéíçôÞñùí (áðïóðÜóìáôá)

56
ÏñãÜíùóç ðñïãñÜììáôïò

¼ëïé ïé ôýðïé ÐËÅ äßíïõí ôç äõíáôüôçôá êáôáóêåõÞò õðï-ðñïãñáììÜôùí åéäéêïý ôýðïõ, ðïõ áêïëïõèïýí áõôÞ
ôç äåýôåñç ìÝèïäï êáé ïíïìÜæïíôáé õðïðñïãñÜììáôá ëåéôïõñãéþí (function blocks).
Ïé åíôïëÝò ðïõ ðåñéÝ÷ïíôáé óå Ýíá õðïðñüãñáììá ëåéôïõñãéþí ìðïñïýí íá ÷ñçóéìïðïéïýí õðïèåôéêÝò ìåôá-
âëçôÝò, ïé ïðïßåò ïíïìÜæïíôáé ôõðéêÝò ðáñÜìåôñïé (formal parameters). ÁõôÝò, áíôßèåôá ìå ôéò ðñáãìáôéêÝò
ðáñáìÝôñïõò, äåí áíôéóôïé÷ïýí óå óõãêåêñéìÝíåò èÝóåéò ìíÞìçò ôïõ ÐËÅ. Ïé ôõðéêÝò ðáñÜìåôñïé äçëþíïíôáé
ìå åéäéêÝò åíôïëÝò ïñéóìïý, ðïõ ôïðïèåôïýíôáé óå Ýíá îå÷ùñéóôü ôìÞìá ôïõ êþäéêá ôïõ ðñïãñÜììáôïò. Ôï
ó÷Þìá 4.9 ðáñïõóéÜæåé ôç äÞëùóç ôùí ôõðéêþí ðáñáìÝôñùí ôïõ ðñïçãïýìåíïõ ðáñáäåßãìáôïò óôç ãëþóóá
ëßóôáò åíôïëþí ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýí áñêåôïß Åõñùðáúêïß ôýðïé ÐËÅ.
FB 24
Ïñéóìïß
NAME: ONOFF
PARAM01: START
PARAM02: STOP
PARAM03: RELAY
ÅíôïëÝò
L START
S RELAY
LN STOP
R RELAY
END
Ó÷Þìá 4.9: Õðïðñüãñáììá ëåéôïõñãéþí ãéá Ýëåã÷ï êéíçôÞñá

Ïé ôõðéêÝò ðáñÜìåôñïé áíôéêáèßóôáíôáé ìå ðñáãìáôéêÝò ôç óôéãìÞ ôçò êëÞóçò ôïõ õðïðñïãñÜììáôïò áðü Ýíá
Üëëï õðïðñüãñáììá. Áõôü ãßíåôáé óõíÞèùò ìå ìéá óåéñÜ áðü åíôïëÝò äçëþóåùí ðïõ ôïðïèåôïýíôáé áìÝóùò
ìåôÜ ôçí åíôïëÞ êëÞóçò ôïõ õðïðñïãñÜììáôïò ëåéôïõñãéþí.

57
êåöÜëáéï 4

Ôï ó÷Þìá 4.10 ðáñïõóéÜæåé Ýíá ðáñÜäåéãìá äýï äéáäï÷éêþí êëÞóåùí ôïõ õðïðñïãñÜììáôïò ëåéôïõñãéþí
FB24 ãéá ôïí Ýëåã÷ï êéíçôÞñá. Ôï õðïðñüãñáììá êáëåßôáé ôçí ðñþôç öïñÜ ãéá ôïí êéíçôÞñá ìå áñéèìü 1 êáé ôçí
åðüìåíç ãéá ôïí êéíçôÞñá ìå áñéèìü 2.

Ó÷Þìá 4.10: ÊëÞóç õðïðñïãñÜììáôïò ëåéôïõñãéþí

58
ÊåöÜëáéï 5

ÁðáñéèìçôÝò-
ÓõãêñéôÝò

Åðéäéùêüìåíïé óôü÷ïé:
¼ôáí ïëïêëçñþóåôå ôç ìåëÝôç áõôïý ôïõ êåöáëáßïõ,
èá åßóôå éêáíïß:
é íá ðåñéãñÜöåôå ôéò åíôïëÝò ðïõ ÷ñçóéìïðïéïý-
íôáé ãéá ôïí ðñïãñáììáôéóìü ôùí áðáñéèìçôþí
êáé ôùí óõãêñéôþí
é íá áíáöÝñåôå ôá åßäç ôùí áðáñéèìçôþí.
êåöÜëáéï 5

Óôï ðáñüí êåöÜëáéï ðáñïõóéÜæåôáé ç ìÝèïäïò ìå ôçí ïðïßá ïé Ðñïãñáììáôéæüìåíïé Ëïãéêïß ÅëåãêôÝò
÷åéñßæïíôáé ôéò ðñÜîåéò ôçò êáôáìÝôñçóçò (ð.÷. ôïõ áñéèìïý ôùí ðáëìþí ðïõ ðáñÜãïíôáé åîùôåñéêÜ) êáé
ôçò óýãêñéóçò ìåôáîý áñéèìçôéêþí ôéìþí (ð.÷. ãéá ôç äéáðßóôùóç ôçò ìåãáëýôåñçò áðü äýï ôéìÝò). Ôï
êåöÜëáéï áíáöÝñåé ôéò óõíÞèåéò åíôïëÝò ãéá áõôÝò ôéò ëåéôïõñãßåò êáé ôïí ôñüðï ÷ñÞóçò ôïõò êáôÜ ôïí
ðñïãñáììáôéóìü ôùí ÐËÅ.

5.1 Åßäç êáé äïìÞ ôùí áðáñéèìçôþí


ÐïëëÝò åöáñìïãÝò áõôïìáôéóìïý ðåñéëáìâÜíïõí ìéá Þ ðåñéóóüôåñåò äéáäéêáóßåò êáôáìÝôñçóçò, äçëáäÞ ôçí
êáôáãñáöÞ ôïõ áñéèìïý ôùí åìöáíßóåùí åíüò ãåãïíüôïò ð.÷. ôùí áõôïêéíÞôùí ðïõ ðåñíïýí áðü ìéá ðýëç, ôùí
êéíÞóåùí ðïõ åêôÝëåóå ìéá ìç÷áíÞ, ôùí ðåñéóôñïöþí åíüò ôõìðÜíïõ êëð. Ãéá áõôü ôï ëüãï, üëïé ïé ÐËÅ
äéáèÝôïõí Ýôïéìåò åíôïëÝò ãéá ôçí êáôáìÝôñçóç ðáëìþí. Ïé ëåéôïõñãßåò áõôÝò ïíïìÜæïíôáé áðáñéèìçôÝò Þ
ìåôñçôÝò (counters). ÁíÜëïãá ìå ôï ôñüðï êáôáìÝôñçóçò, ïé áðáñéèìçôÝò êáôáôÜóóïíôáé óå:
Ø ÁðáñéèìçôÝò áýîçóçò (up counters). Îåêéíïýí áðü ìéá áñ÷éêÞ ôéìÞ êáé óå êÜèå ðáëìü ðïõ ëáìâÜíïõí
áõîÜíïõí ôçí ôñÝ÷ïõóá ìÝôñçóç êáôÜ ìéá ìïíÜäá
Ø ÁðáñéèìçôÝò ìåßùóçò (down counters) Îåêéíïýí áðü ìéá áñ÷éêÞ ôéìÞ êáé óå êÜèå ðáëìü ðïõ ëáìâÜíïõí
ìåéþíïõí ôçí ôñÝ÷ïõóá ìÝôñçóç êáôÜ ìéá ìïíÜäá
Ø ÁðáñéèìçôÝò áõîï-ìåßùóçò (up-down counters) Þ áðëÜ áðáñéèìçôÝò. ÓõíäõÜæïõí ôéò ëåéôïõñãßåò ôùí
ðáñáðÜíù, äçëáäÞ ìåéþíïõí Þ áõîÜíïõí ôçí ôñÝ÷ïõóá ôéìÞ ìÝôñçóçò, áíÜëïãá ìå ôçí Üöéîç ðáëìþí
óå äýï ÷ùñéóôÝò ‘áðïëÞîåéò’.

¸íáò áðáñéèìçôÞò åßíáé óôçí ðñáãìáôéêüôçôá ìéá èÝóç ìíÞìçò (óõíÞèùò ìéá ëÝîç ôùí äýï Bytes) óå ìéá
åéäéêÞ ðåñéï÷Þ ôçò ìíÞìçò ôïõ ÐËÅ ç ïðïßá óõíåñãÜæåôáé ìå ôéò áíôßóôïé÷åò åñãáóßåò ÷åéñéóìïý ôùí áðáñéèìç-
ôþí. Ïé ó÷åôéêÝò åñãáóßåò Þ åíôïëÝò åßíáé ïé åîÞò:
§ ï ìçäåíéóìüò ôïõ áðáñéèìçôÞ þóôå íá áñ÷ßóåé ìéá íÝá êáôáìÝôñçóç
§ ç ðñïôïðïèÝôçóç áñ÷éêÞò ôéìÞò óôïí áðáñéèìçôÞ, þóôå íá ìçí áñ÷ßæåé ôç ìÝôñçóç áíáãêáóôéêÜ áðü ôï
ìçäÝí
§ ç áýîçóç Þ ç ìåßùóç ôçò ôñÝ÷ïõóáò ôéìÞò, áíÜëïãá êáé ìå ôï åßäïò ôïõ áðáñéèìçôÞ üðùò áíáöÝñèçêå
ðáñáðÜíù.
§ ç áíÜêôçóç (áíÜãíùóç Þ åñþôçóç) ôçò ôñÝ÷ïõóáò ôéìÞò ôïõ áðáñéèìçôÞ þóôå ôï ðñüãñáììá ôïõ ÐËÅ
íá ëÜâåé êÜðïéá áðüöáóç Þ íá õðïëïãßóåé êÜðïéï Üëëï äåäïìÝíï.

ÄïìÞ ôçò ëÝîçò ôïõ áðáñéèìçôÞ


Ï ôñüðïò ëåéôïõñãßáò ôùí åíôïëþí ôïõ áðáñéèìçôÞ ó÷åôßæåôáé ìå ôçí ïñãÜíùóç ôùí bit óôï åóùôåñéêü ôçò
ëÝîçò óôç ìíÞìç ôïõ ÐËÅ ðïõ áíôéóôïé÷åß óôïí êáôá÷ùñçôÞ. Ó÷åäüí üëïé ïé êáôáóêåõáóôÝò ÐËÅ óõìâïëßæïõí
ôïõò áðáñéèìçôÝò ìå ôï ãñÜììá C (áðü ôï áñ÷éêü ôïõ áããëéêïý üñïõ counter – ìåôñçôÞò Þ áðáñéèìçôÞò),
áêïëïõèïýìåíï áðü Ýíáí áñéèìü ðïõ õðïäçëþíåé ôïí Ýíá óõãêåêñéìÝíï áðü ôïõò äéáèÝóéìïõò áðáñéèìç-

60
ÁðáñéèìçôÝò - ÓõãêñéôÝò

ôÝò. ¸íá üíïìá áðáñéèìçôÞ ð.÷. C56 äçëþíåé ôáõôü÷ñïíá êáé ôç èÝóç ìíÞìçò ðïõ áíôéóôïé÷åß óå áõôüí ôïí
áðáñéèìçôÞ.
Ôï ó÷Þìá 5.1 ðáñïõóéÜæåé Ýíá ðáñÜäåéãìá ëÝîçò áðáñéèìçôÞ. Ïé ðáñÜìåôñïé êáôá÷ùñïýíôáé ìå åéäéêÞ êùäé-
êïðïßçóç ðïõ åîáñôÜôáé áðü ôï óõãêåêñéìÝíï êáôáóêåõáóôÞ êáé ôýðï ÐËÅ. Óôï óõãêåêñéìÝíï ðáñÜäåéãìá ç
êùäéêïðïßçóç áîéïðïéåß ôá 12 áðü ôá 16 äéáèÝóéìá bits.
Ôá ðñþôá ôÝóóåñá bits ôçò ëÝîçò äå ÷ñçóéìïðïéïýíôáé. Ôá õðüëïéðá 12 Bits åêöñÜæïõí ôñßá äåêáäéêÜ øçößá
óýìöùíá ìå ôçí êùäéêïðïßçóç BCD. Óôï ðáñÜäåéãìá ôïõ ó÷Þìáôïò ôá øçößá áõôÜ åßíáé 2, 1 êáé 5. ÅðïìÝíùò, ï
áðáñéèìçôÞò Ý÷åé äåêáäéêÞ ôéìÞ 215.

C34
Byte 2 Byte 1
×ùñßò óçìáóßá ÔéìÞ ìÝôñçóçò êùäéêïðïéçìÝíç óå ìïñöÞ BCD
Â15 Â14 Â13 Â12 Â11 Â10 Â9 Â8 Â7 Â6 Â5 Â4 Â3 Â2 Â1 Â0
× × × × 0 0 1 0 0 0 0 1 0 1 0 1
2 1 5
215

Ó÷Þìá 5.1: Êáôá÷þñçóç äåäïìÝíùí óå ëÝîç áðáñéèìçôÞ

Óôï óõãêåêñéìÝíï ðáñÜäåéãìá ç ÷ùñçôéêüôçôá ôçò ëÝîçò ôïõ áðáñéèìçôÞ åßíáé ôñßá äåêáäéêÜ øçößá äçëáäÞ
ï áðáñéèìçôÞò ìðïñåß íá êáôáãñÜøåé ôéìÝò óôï äéÜóôçìá 0-999. Ãåíéêüôåñá, ôá áñéèìçôéêÜ üñéá ôïõ áðáñéèìçôÞ
åîáñôþíôáé áðü ôïí áñéèìü ôùí bit ðïõ äéáôßèåíôáé ãéá ôçí êáôá÷þñçóç ôçò ôñÝ÷ïõóáò ôéìÞò ìÝôñçóçò. Ï ðßíá-
êáò ôïõ ó÷Þìáôïò 5.2 êáôùôÝñù ðáñïõóéÜæåé ìåñéêÝò áðü ôéò óõíçèéóìÝíåò ðåñéðôþóåéò ïñßùí êáôáìÝôñçóçò.

Ôñüðïò êáôá÷þñçóçò óôç ëÝîç ôïõ áðáñéèìçôÞ ¼ñéá ôéìþí ÐáñÜäåéãìá


(÷ùñßò ðñüóçìï) ìÝôñçóçò ôéìÞò
Ôñßá äåêáäéêÜ øçößá óå êùäéêïðïßçóç BCD, áðïôåëïýìåíá 0 Ýùò 999 854
áðü ôÝóóåñá bit ôï êáèÝíá (óõíïëéêÜ 12 bit) -500 Ýùò 499 -40
ÔÝóóåñá äåêáäéêÜ øçößá óå êùäéêïðïßçóç BCD, áðïôåëïýìåíá 0 Ýùò 9999 1234
áðü ôÝóóåñá bit ôï êáèÝíá (óõíïëéêÜ 16 bit) -5000 Ýùò 4999 -2567
ÄÝêá äõáäéêÜ øçößá (10 bit) 0 Ýùò1023 678
-512 Ýùò 511 -456
Äþäåêá äõáäéêÜ øçößá (12 bit) 0-4095 38567
-2048 Ýùò 2047 -1753
ÄåêáÝîé äõáäéêÜ øçößá (16 bit) 0-65535 38567
-32768 Ýùò 32767 -1753

Ó÷Þìá 5.2: ¼ñéá ôéìþí, áíÜëïãá ìå ôïí ôñüðï êáôá÷þñçóçò ôçò ôéìÞò ôïõ áðáñéèìçôÞ

61
êåöÜëáéï 5

5.2 Ëåéôïõñãßåò ôùí áðáñéèìçôþí


Ïé åðüìåíåò ðáñÜãñáöïé ðáñïõóéÜæïõí áíáëõôéêüôåñá ôéò êýñéåò ëåéôïõñãßåò ôùí áðáñéèìçôþí.

Ìçäåíéóìüò ôïõ áðáñéèìçôÞ


Ç åíôïëÞ ìçäåíéóìïý êáôá÷ùñåß ôçí ôéìÞ ìçäÝí (äçëáäÞ ‘äéáãñÜöåé´) óôç ëÝîç ôïõ áðáñéèìçôÞ. Ç åíôïëÞ
áõôÞ óõ÷íÜ óõìâïëßæåôáé ìå ôï ãñÜììá R (áðü ôïí áããëéêü üñï reset) êáé åßíáé áêñéâþò ßäéá ìå ôçí åíôïëÞ
RESET ðïõ ÷ñçóéìïðïéåßôáé ãéá ôï ìçäåíéóìü ôùí flip-flop Þ ôùí ÷ñïíéêþí ëåéôïõñãéþí. Ãéá ðáñÜäåéãìá, ç
ðáñáêÜôù åíôïëÞ ìçäåíßæåé ôïí áðáñéèìçôÞ ìå áýîïíôá áñéèìü 46 (õðïèÝôïíôáò üôé ï óõãêåêñéìÝíïò ðñï-
ãñáììáôéæüìåíïò ëïãéêüò åëåãêôÞò äéáèÝôåé ôïõëÜ÷éóôïí óáñÜíôá-Ýîé áðáñéèìçôÝò!).
R C46
Ôï ó÷Þìá 5.3 ðáñïõóéÜæåé ôçí åðßäñáóç ôçò ðáñáðÜíù åíôïëÞò óôç ëÝîç (èÝóç ìíÞìçò), ðïõ áíôéóôïé÷åß
óôïí áðáñéèìçôÞ C46. Ôï ó÷Þìá áðåéêïíßæåé ôï ðåñéå÷üìåíï ôçò ìíÞìçò ðñéí êáé ìåôÜ ôçí åêôÝëåóç ôçò åíôï-
ëÞò.
ËÝîç áðáñéèìçôÞ C46
×ùñßò óçìáóßá ÔéìÞ ìÝôñçóçò êùäéêïðïéçìÝíç óå ìïñöÞ BCD
Â15 Â14 Â13 Â12 Â11 Â10 Â9 Â8 Â7 Â6 Â5 Â4 Â3 Â2 Â1 Â0
Ðñéí ôçí åêôÝëåóç ôçò åíôïëÞò
× × × × 0 0 1 0 0 0 0 1 0 1 0 1
215 (ìïñöÞ BCD)
ìåôÜ ôçí åêôÝëåóç ôçò åíôïëÞò
× × × × 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0 0
0 (ìçäÝí)
Ó÷Þìá 5.3: Ìçäåíéóìüò áðáñéèìçôÞ

ÔïðïèÝôçóç áñ÷éêÞò ôéìÞò


Ç åíôïëÞ ôïðïèÝôçóçò áñ÷éêÞò ôéìÞò êáôá÷ùñåß ìéá åðéèõìçôÞ ôéìÞ óôç ëÝîç ôïõ áðáñéèìçôÞ. Ç åíôïëÞ áõôÞ
õëïðïéåßôáé óõíÞèùò ìå äýï âÞìáôá, óå áíáëïãßá ìå ôïí ôñüðï ôïðïèÝôçóçò ôçò ôéìÞò ôïõ ÷ñüíïõ óôéò ÷ñïíéêÝò
ëåéôïõñãßåò.
ÊáôÜ ôï ðñþôï âÞìá, ï êáôá÷ùñçôÞò öïñôþíåôáé ìå ôçí ôéìÞ ôïõ ÷ñüíïõ. Ç ðñþôç áõôÞ åíôïëÞ åßíáé üìïéá ìå
ôçí åíôïëÞ LOAD ðïõ ÷ñçóéìïðïéåßôáé óôç ìåôáöïñÜ äåäïìÝíùí ìÝóù êáôá÷ùñçôÞ. Åöüóïí ÷ñåéÜæåôáé, ðñéí
áðü ôçí áñéèìçôéêÞ ôéìÞ ôïðïèåôåßôáé Ýíá óõìâïëéêü üíïìá (ðñüèåìá), ðïõ äçëþíåé ïôé ðñüêåéôáé ãéá ôéìÞ ðïõ
èá ÷ñçóéìïðïéçèåß óå êáôáìÝôñçóç, åðïìÝíùò íá ìåôáôñáðåß óå êáôÜëëçëç åéäéêÞ ìïñöÞ áðåéêüíéóçò. Ãéá
ðáñÜäåéãìá, ç ðáñáêÜôù åíôïëÞ öïñôþíåé óôïí êáôá÷ùñçôÞ Á ôçí ôéìÞ 215. Ôï ðñüèåìá KC óçìáßíåé üôé ç ôéìÞ
èá êáôá÷ùñçèåß óôç óõãêåêñéìÝíç ìïñöÞ ðïõ áðáéôåßôáé ãéá ôïí áðáñéèìçôÞ ôïõ ðáñáäåßãìáôïò. ÊáôÜ ôç ìåôá-

62
ÁðáñéèìçôÝò - ÓõãêñéôÝò

ôñïðÞ ï åðåîåñãáóôÞò ôïõ ÐËÅ åëÝã÷åé üôé ç ôéìÞ åßíáé åðéôñåðôÞ, äçëáäÞ üôé âñßóêåôáé åíôüò ôùí ïñßùí ôéìþí
ãéá ôï óõãêåêñéìÝíï åßäïò áðáñéèìçôÞ, êáé, óå áíôßèåôç ðåñßðôùóç, ôçí ðñïóáñìüæåé Þ ðñïêáëåß ìÞíõìá óöÜë-
ìáôïò åêôÝëåóçò.
LDA KC215
Óôï äåýôåñï âÞìá ç ôéìÞ ìåôáöÝñåôáé áðü ôïí êáôá÷ùñçôÞ óôç ëÝîç ôïõ áðáñéèìçôÞ. ÁõôÞ ç åíôïëÞ åßíáé
üìïéá ìå ôçí åíôïëÞ STORE ðïõ ÷ñçóéìïðïéåßôáé óôç ìåôáöïñÜ äåäïìÝíùí ìÝóù êáôá÷ùñçôÞ. Ç åðüìåíç
åíôïëÞ ôïðïèåôåß óôïí áðáñéèìçôÞ C46 ôçí áñ÷éêÞ ôéìÞ ðïõ âñßóêåôáé óôïí êáôá÷ùñçôÞ Á.
STA C46
Ôï ó÷Þìá 5.4 ðáñïõóéÜæåé ôçí åðßäñáóç ôçò ðáñáðÜíù äéáäéêáóßáò óôïí êáôá÷ùñçôÞ Á êáé óôç ëÝîç (èÝóç
ìíÞìçò) ðïõ áíôéóôïé÷åß óôïí áðáñéèìçôÞ C46. Ôï ó÷Þìá áðåéêïíßæåé ôï ðåñéå÷üìåíï ôçò ìíÞìçò ðñéí êáé ìåôÜ
ôçí åêôÝëåóç ôùí ó÷åôéêþí åíôïëþí.
Â15 Â14 Â13 Â12 Â11 Â10 Â9 Â8 Â7 Â6 Â5 Â4 Â3 Â2 Â1 Â0
Êáôá÷ùñçôÞò Á Ðñéí ôçí åêôÝëåóç ôçò åíôïëÞò LDA
1 0 0 1 0 0 1 0 1 0 1 1 0 1 0 1
ôõ÷áßá áñéèìçôéêÞ ôéìÞ 16 bit
Êáôá÷ùñçôÞò Á ìåôÜ ôçí åêôÝëåóç ôçò åíôïëÞò LDA
1 0 0 1 0 0 1 0 0 0 0 1 0 1 0 1
üðùò ðñéí 215 (ìïñöÞ BCD)
ËÝîç áðáñéèìçôÞ C46 Ðñéí ôçí åêôÝëåóç ôçò åíôïëÞò STA
0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 1 0 1
0 (ð.÷. ìåôÜ áðü ìçäåíéóìü)
ËÝîç áðáñéèìçôÞ C46 ìåôÜ ôçí åêôÝëåóç ôçò åíôïëÞò STA
0 0 0 0 0 0 1 0 0 0 0 1 0 1 0 1
áäéÜöïñá 215 (ìïñöÞ BCD)
Ó÷Þìá 5.4: ÔïðïèÝôçóç áñ÷éêÞò ôéìÞò óå áðáñéèìçôÞ

Áýîçóç ôçò ôñÝ÷ïõóáò ôéìÞò


Ç åíôïëÞ áýîçóçò ðñïóèÝôåé óôçí ôñÝ÷ïõóá ôéìÞ ôïõ áðáñéèìçôÞ ìéá ìïíÜäá. Ç åíôïëÞ áõôÞ óõ÷íÜ Ý÷åé ôï
óõìâïëéêü üíïìá ãñÜììá CU (áðü ôïí áããëéêü üñï Counter Up). Ãéá ðáñÜäåéãìá, ç ðáñáêÜôù åíôïëÞ áõîÜíåé
ôçí ôéìÞ ôïõ áðáñéèìçôÞ ìå áñéèìü 46.
CU C46
Ôï ó÷Þìá 5.5 ðáñïõóéÜæåé ôçí åðßäñáóç ôçò ðáñáðÜíù åíôïëÞò óôç ëÝîç (èÝóç ìíÞìçò) ðïõ áíôéóôïé÷åß
óôïí áðáñéèìçôÞ C46. Ôï ó÷Þìá áðåéêïíßæåé ôï ðåñéå÷üìåíï ôçò ìíÞìçò ðñéí êáé ìåôÜ ôçí åêôÝëåóç ôçò
åíôïëÞò.

63
êåöÜëáéï 5

ËÝîç áðáñéèìçôÞ C46


×ùñßò óçìáóßá ÔéìÞ ìÝôñçóçò êùäéêïðïéçìÝíç óå ìïñöÞ BCD
Â15 Â14 Â13 Â12 Â11 Â10 Â9 Â8 Â7 Â6 Â5 Â4 Â3 Â2 Â1 Â0
Ðñéí ôçí åêôÝëåóç ôçò åíôïëÞò
× × × × 0 0 1 0 0 0 0 1 0 1 0 1
215 (ìïñöÞ BCD)
ìåôÜ ôçí åêôÝëåóç ôçò åíôïëÞò
× × × × 0 0 1 0 0 0 0 1 0 1 1 0
216 (ìïñöÞ BCD)
Ó÷Þìá 5.5: Áýîçóç ôçò ôñÝ÷ïõóáò ôéìÞò

Ìåßùóç ôçò ôñÝ÷ïõóáò ôéìÞò


Ç åíôïëÞ ìåßùóçò áöáéñåß áðü ôçí ôñÝ÷ïõóá ôéìÞ ôïõ áðáñéèìçôÞ ìéá ìïíÜäá. Ç åíôïëÞ áõôÞ óõ÷íÜ Ý÷åé ôï
óõìâïëéêü üíïìá ãñÜììá CD (áðü ôïí áããëéêü üñï Counter Down). Ãéá ðáñÜäåéãìá, ç ðáñáêÜôù åíôïëÞ
ìåéþíåé ôçí ôéìÞ ôïõ áðáñéèìçôÞ ìå áñéèìü 46.
CD C46
Ôï ó÷Þìá 5.6 ðáñïõóéÜæåé ôçí åðßäñáóç ôçò ðáñáðÜíù åíôïëÞò óôç ëÝîç (èÝóç ìíÞìçò) ðïõ áíôéóôïé÷åß
óôïí áðáñéèìçôÞ C46. Ôï ó÷Þìá áðåéêïíßæåé ôï ðåñéå÷üìåíï ôçò ìíÞìçò ðñéí êáé ìåôÜ ôçí åêôÝëåóç ôçò
åíôïëÞò.
ËÝîç áðáñéèìçôÞ C46
×ùñßò óçìáóßá ÔéìÞ ìÝôñçóçò êùäéêïðïéçìÝíç óå ìïñöÞ BCD
Â15 Â14 Â13 Â12 Â11 Â10 Â9 Â8 Â7 Â6 Â5 Â4 Â3 Â2 Â1 Â0
Ðñéí ôçí åêôÝëåóç ôçò åíôïëÞò
× × × × 0 0 1 0 0 0 0 1 0 1 0 1
215 (ìïñöÞ BCD)
ìåôÜ ôçí åêôÝëåóç ôçò åíôïëÞò
× × × × 0 0 1 0 0 0 0 1 0 1 0 0
214 (ìïñöÞ BCD)
Ó÷Þìá 5.6: Ìåßùóç ôçò ôñÝ÷ïõóáò ôéìÞò

64
ÁðáñéèìçôÝò - ÓõãêñéôÝò

ÁíÜêôçóç ôçò ôñÝ÷ïõóáò ôéìÞò


Ç ôñÝ÷ïõóá ôéìÞ åíüò áðáñéèìçôÞ ìðïñåß íá ÷ñçóéìïðïéçèåß, óôïí ðñïãñáììáôéóìü ìå äýï äéáöïñåôéêïýò
ôñüðïõò. Ï ðñþôïò åßíáé ìåôáöïñÜ ôçò ôéìÞò óå Ýíáí êáôá÷ùñçôÞ Þ ìéá èÝóç ìíÞìçò, üðïõ èá ãßíåé ç ðåñáéôÝñù
åðåîåñãáóßá ôçò ôéìÞò ð.÷. ç óýãêñéóç ôçò ôñÝ÷ïõóáò ôéìÞò ìå ìéá Üëëç Þ ï õðïëïãéóìüò ôçò äéáöïñÜò ôçò áðü
ìéá Üëëç êëð. Ç áíÜêôçóç ãßíåôáé ìå ôéò ãíùóôÝò åíôïëÝò Üìåóçò ìåôáöïñÜò Þ ìåôáöïñÜò ìÝóù êáôá÷ùñçôÞ.
Ç ðáñáêÜôù åíôïëÞ ìåôáöÝñåé ôçí ôéìÞ ôïõ áðáñéèìçôÞ C46 óôç èÝóç ìíÞìçò DW187.
MOV C46 DW187
Ï äåýôåñïò ôñüðïò áíÜêôçóçò ôçò ôñÝ÷ïõóáò ôéìÞò åßíáé ç ÷ñÞóç ôïõ áðáñéèìçôÞ ùò ëïãéêÞ ìíÞìç ðïõ
ðáßñíåé äýï ôéìÝò: ØåõäÞò (ìçäÝí), åöüóïí ç ôñÝ÷ïõóá ôéìÞ åßíáé ìçäÝí êáé ÁëçèÞò (Ýíá) óå êÜèå Üëëç
ðåñßðôùóç. ¸ôóé, ôï ðáñáêÜôù áðüóðáóìá ðñïãñÜììáôïò åëÝã÷åé åÜí ï áðáñéèìçôÞò C46 Ý÷åé ìçäåíéóèåß êáé
åíåñãïðïéåß ôç ëïãéêÞ Ýîïäï Q3.4.
AÍ C46
S Q3.4

5.3 Åßäç êáé ëåéôïõñãßá ôùí óõãêñéôþí


ÊáôÜ ôïí ðñïãñáììáôéóìü ôùí ÐËÅ ÷ñåéÜæåôáé óõ÷íÜ ç ëÞøç áðïöÜóåùí ìå âÜóç ôç óýãêñéóç ìåôáîý äýï
ôéìþí. ¸íá ðñüãñáììá ð.÷. ãéá ôïí Ýëåã÷ï ôïõ êëéìáôéóìïý ìðïñåß íá åíåñãïðïéåß ôçí øýîç üôáí ç èåñìïêñáóßá
ôïõ ÷þñïõ åßíáé ìåãáëýôåñç áðü ôçí ðñïêáèïñéóìÝíç åðéèõìçôÞ èåñìïêñáóßá. Ãéá áõôü ôï ëüãï üëïé ïé ÐËÅ
äéáèÝôïõí Ýôïéìåò åíôïëÝò ãéá ôç óýãêñéóç ðïõ ïíïìÜæïíôáé óõãêñéôÝò (comparators). ÁíÜëïãá ìå ôï åßäïò
ôçò ó÷Ýóçò ðïõ åîåôÜæïõí ïé óõãêñéôÝò, äéáêñßíïíôáé óôïõò åîÞò ôýðïõò:
ßóïí =
äéáöïñåôéêü <>
ìåãáëýôåñï >
ìåãáëýôåñï Þ ßóï >=
ìéêñüôåñï <
ìéêñüôåñï Þ ßóï <=

Ïé ðåñéóóüôåñïé ôýðïé ðñïãñáììáôéæüìåíùí ëïãéêþí åëåãêôþí äéáèÝôïõí åíôïëÝò ãéá üëåò áõôÜ ôá åßäç
óõãêñßóåùí. Ç ðéï äéáäåäïìÝíç ìïñöÞ åíôïëÞò óýãêñéóçò åßíáé ç óýãêñéóç ìÝóù êáôá÷ùñçôþí. Óôçí ðåñßðôù-
óç áõôÞ ç åíôïëÞ óýãêñéóçò óõãêñßíåé ôá ðåñéå÷üìåíá äýï óõãêåêñéìÝíùí êáôá÷ùñçôþí – ðÜíôá ôùí ßäéùí.
ÄçëáäÞ ç óýãêñéóç äýï ôéìþí ãßíåôáé óå ôñßá âÞìáôá: öüñôùóç ôïõ ðñþôïõ êáôá÷ùñçôÞ, öüñôùóç ôïõ äåýôåñïõ
êáé, ôÝëïò, êáèáõôü óýãêñéóç êáé áðüöáóç.
Ïé ðáñáêÜôù åíôïëÝò åîåôÜæïõí åÜí ç ôñÝ÷ïõóá ôéìÞ ôçò ëÝîçò DW165 åßíáé ìéêñüôåñç áðü ôçí ôñÝ÷ïõóá
ôéìÞ ôçò ëÝîçò DW274 êáé, åöüóïí áõôü åðáëçèåýåôáé, åíåñãïðïéïýí ôçí Ýîïäï Q3.2.
LDA DW165 LDB DW274
<=? S Q3.2

65
êåöÜëáéï 5

ÊáôÜ ôï ðñþôï âÞìá, ï ðñþôïò êáôá÷ùñçôÞò öïñôþíåôáé ìå ôçí ôéìÞ ôçò ëÝîçò DW165. Óôï äåýôåñï âÞìá, ï
äåýôåñïò êáôá÷ùñçôÞò öïñôþíåôáé ìå ôçí ôéìÞ ôçò ëÝîçò DW274. Óôï ôñßôï âÞìá, ç åíôïëÞ óýãêñéóçò åîåôÜæåé
åÜí ôï ðåñéå÷üìåíï ôïõ êáôá÷ùñçôÞ Á åßíáé ìéêñüôåñï áðü åêåßíï ôïõ êáôá÷ùñçôÞ Â. ÅÜí áõôü åðáëçèåýåôáé, ôï
ëïãéêü áðïôÝëåóìá åßíáé áëçèÝò, ïðüôå åêôåëåßôáé ç áìÝóùò åðüìåíç åíôïëÞ åíåñãïðïßçóçò ôçò åîüäïõ.
Óå áõôü ôï ðáñÜäåéãìá Ýììåóá õðïèÝôïõìå üôé ï óõãêåêñéìÝíïò ôýðïò ÐËÅ ÷ñçóéìïðïéåß ôïõò êáôá÷ùñçôÝò Á
êáé  ãéá üëåò ôéò åíôïëÝò óýãêñéóçò. Ç óåéñÜ ìå ôçí ïðïßá ÷ñçóéìïðïéïýíôáé ïé êáôá÷ùñçôÝò èá åßíáé ðÜíôïôå
ßäéá ãéá üëåò ôéò åíôïëÝò óýãêñéóçò, äçëáäÞ åëÝã÷åôáé åÜí ï êáôá÷ùñçôÞò Á åßíáé ìåãáëýôåñïò áðü ôïí  êáé ü÷é
áíÜóôñïöá. Ï ðßíáêáò ôïõ ó÷Þìáôïò 5.6 áíáöÝñåé ôç ëåéôïõñãßá ôçò óýãêñéóçò ãéá ôïí õðïèåôéêü ÐËÅ ôïõ ðáñá-
äåßãìáôïò.
ÅíôïëÞ Ôï ôñÝ÷ïí ëïãéêü áðïôÝëåóìá åßíáé ÁëçèÝò åÜí
=? ôï ðåñéå÷üìåíï ôïõ êáôá÷ùñçôÞ Á åßíáé ßóï ìå ôï ðåñéå÷üìåíï ôïõ êáôá÷ùñçôÞ Â
<>? ôï ðåñéå÷üìåíï ôïõ êáôá÷ùñçôÞ Á åßíáé äéáöïñåôéêü áðü ôï ðåñéå÷üìåíï ôïõ êáôá÷ùñçôÞ Â
>? ôï ðåñéå÷üìåíï ôïõ êáôá÷ùñçôÞ Á åßíáé ìåãáëýôåñï áðü ôï ðåñéå÷üìåíï ôïõ êáôá÷ùñçôÞ Â
>=? ôï ðåñéå÷üìåíï ôïõ êáôá÷ùñçôÞ Á åßíáé ìåãáëýôåñï Þ ßóï ìå ôï ðåñéå÷üìåíï ôïõ êáôá÷ùñçôÞ Â
<? ôï ðåñéå÷üìåíï ôïõ êáôá÷ùñçôÞ Á åßíáé ìéêñüôåñï áðü ôï ðåñéå÷üìåíï ôïõ êáôá÷ùñçôÞ Â
<=? ôï ðåñéå÷üìåíï ôïõ êáôá÷ùñçôÞ Á åßíáé ìéêñüôåñï Þ ßóï ìå ôï ðåñéå÷üìåíï ôïõ êáôá÷ùñçôÞ Â

Áñêåôïß ôýðïé ÐËÅ äå äéáèÝôïõí ÷ùñéóôÝò åíôïëÝò öüñôùóçò ãéá êÜèå êáôá÷ùñçôÞ, äçëáäÞ LDA, LDB, LDC
êëð., áëëÜ ìéá åíéáßá åíôïëÞ öüñôùóçò LD óôçí ïðïßá äåí ðñïóäéïñßæåôáé óõãêåêñéìÝíïò êáôá÷ùñçôÞò. Áõôü
äå óçìáßíåé üôé ï áíôßóôïé÷ïò ðñïãñáììáôéæüìåíïò åëåãêôÞò äéáèÝôåé Ýíá ìïíáäéêü êáôá÷ùñçôÞ, áëëÜ üôé ïé
äéáäï÷éêÝò ôéìÝò êáôáíÝìïíôáé óôïõò êáôá÷ùñçôÝò áõôüìáôá. Óôçí ðåñßðôùóç áõôÞ, ç óåéñÜ ôùí êáôá÷ùñçôþí
êáèïñßæåôáé áðü ôç óåéñÜ åêôÝëåóçò ôùí åíôïëþí öüñôùóçò. ÄçëáäÞ åÜí õðÜñ÷ïõí äýï êáôá÷ùñçôÝò, ç
ôåëåõôáßá åíôïëÞ öüñôùóçò ðïõ åêôåëÝóèçêå áöïñÜ ðÜíôá óôïí êáôá÷ùñçôÞ Â êáé ç ðñïôåëåõôáßá ðÜíôá óôïí
êáôá÷ùñçôÞ Á. ¸ôóé, ãéá Ýíáí ÐËÅ áõôÞò ôçò êáôçãïñßáò ôï ßäéï ðñüãñáììá, üðùò ðáñáðÜíù, èá ìðïñïýóå íá
ãñáöåß:
LD DW165
LD DW274
<=?
S Q3.2

¼ôáí ç åêôÝëåóç ôïõ ðñïãñÜììáôïò öèÜóåé óôï ôñßôï âÞìá, ç ðëÝïí ðñüóöáôç åíôïëÞ êáôá÷þñçóçò åßíáé ç
LD DW274. ÅðïìÝíùò ç ôéìÞ ôçò ëÝîçò DW274 Ý÷åé áðïèçêåõôåß óôïí êáôá÷ùñçôÞ Â (÷ùñßò ôï ðñüãñáììá íá
áíáöÝñåé ñçôÜ ôï üíïìá ôïõ êáôá÷ùñçôÞ). Ç áìÝóùò ðñïçãïýìåíç åíôïëÞ êáôá÷þñçóçò åßíáé ç LD DW165.
ÅðïìÝíùò ç ôéìÞ ôçò ëÝîçò áõôÞò Ý÷åé áðïèçêåõôåß óôïí êáôá÷ùñçôÞ Á. ¢ñá ç ëåéôïõñãßá ôïõ ðñïãñÜììáôïò
åßíáé éóïäýíáìç ìå áõôÞí ôïõ ðñïçãïýìåíïõ ðáñáäåßãìáôïò.

66
ÊåöÜëáéï 6

ÁíáëïãéêÝò
åßóïäïé

Åðéäéùêüìåíïé óôü÷ïé:
¼ôáí ïëïêëçñþóåôå ôç ìåëÝôç áõôïý ôïõ êåöáëáßïõ,
èá åßóôå éêáíïß:
é íá ðåñéãñÜöåôå ôá ÷áñáêôçñéóôéêÜ ôùí äéáôÜ-
îåùí ðïõ ìåôáôñÝðïõí áíáëïãéêÜ ìåãÝèç óå
øçöéáêÜ
é íá ðåñéãñÜöåôå ôïí ôñüðï êáé ôéò åíôïëÝò ÷ñÞ-
óçò ôùí áíáëïãéêþí åéóüäùí.
êåöÜëáéï 6

Óôï êåöÜëáéï ðáñïõóéÜæåôáé ç Ýííïéá ôùí áíáëïãéêþí óçìÜôùí åéóüäïõ êáé ï ôñüðïò ìå ôïí ïðïßï ïé
Ðñïãñáììáôéæüìåíïé Ëïãéêïß ÅëåãêôÝò ìåôáôñÝðïõí êáé ÷åéñßæïíôáé ôá áíáëïãéêÜ ìåãÝèç.

6.1 ÁíáëïãéêÜ óÞìáôá åéóüäïõ


Ïé óçìåñéíÝò óõóêåõÝò åðåîåñãáóßáò äåäïìÝíùí åßíáé øçöéáêÝò ëüãù ôçò ôå÷íïëïãßáò êáôáóêåõÞò ôïõò. ¸ôóé
ëåéôïõñãïýí ïé çëåêôñïíéêïß ìéêñï-åðåîåñãáóôÝò êáé ïé ìíÞìåò ðïõ âñßóêïíôáé óôçí êáñäéÜ ôùí óýã÷ñïíùí
õðïëïãéóôéêþí óõóôçìÜôùí. Ãéá áõôü ôï ëüãï, ôá øçöéáêÜ óÞìáôá ðáñïõóéÜæïõí éäéáßôåñï åíäéáöÝñïí: åßíáé
äåäïìÝíá óå ìïñöÞ ôçí ïðïßá ï åðåîåñãáóôÞò ÷åéñßæåôáé åýêïëá, ãñÞãïñá êáé áðïôåëåóìáôéêÜ.
¼ìùò, ôá ðåñéóóüôåñá åíäéáöÝñïíôá öõóéêÜ ìåãÝèç ðáßñíïõí óõíå÷åßò ôéìÝò, åßíáé äçëáäÞ áðü ôç öýóç ôïõò
áíáëïãéêÜ êáé ü÷é øçöéáêÜ. Ãéá ðáñÜäåéãìá, åíäéáöåñüìáóôå íá åëÝãîïõìå ôçí ôéìÞ ôçò èåñìïêñáóßáò åíüò
÷þñïõ, ôï âÜñïò åíüò ðñïúüíôïò, ôç äéÜñêåéá ìéáò êßíçóçò êëð. – üëá áõôÜ åßíáé áíáëïãéêÝò ðáñÜìåôñïé ðïõ
äåí åêöñÜæïíôáé ìå ëïãéêÝò ìåôáâëçôÝò ôýðïõ TRUE/FALSE áëëÜ ïýôå êáé ìå øçöéáêÝò ‘ëÝîåéò’ áðïôåëïýìå-
íåò áðü Ýíáí áñéèìü áðü bit.
Ãéá áõôü ôï ëüãï ó÷åäüí üëá ôá óýã÷ñïíá óõóôÞìáôá áõôïìáôéóìïý ÷ñçóéìïðïéïýí Ýíá óõíäõáóìü áðü øçöéá-
êÜ êáé áíáëïãéêÜ óÞìáôá. Ïé ÐËÅ åéäéêüôåñá äéáèÝôïõí åéäéêÝò ìïíÜäåò (êÜñôåò) åéóüäïõ ðïõ ìåôáôñÝðïõí ôá
áíáëïãéêÜ óÞìáôá óå øçöéáêÞ ìïñöÞ êáôÜëëçëç ãéá åðåîåñãáóßá áðü ôï ìéêñï-åðåîåñãáóôÞ ôïõ ÐËÅ.
Ôï ó÷Þìá 6.1 ðáñïõóéÜæåé ôç ãåíéêÞ äïìÞ ìéá ìïíÜäáò áíáëïãéêÞò åéóüäïõ. Ï áíôéêåéìåíéêüò óêïðüò ôçò
ìïíÜäáò åßíáé íá óõëëÜâåé Ýíá óõãêåêñéìÝíï öõóéêü ìÝãåèïò (ð.÷. ôç èåñìïêñáóßá) êáé íá áðïèçêåýóåé ùò
øçöéáêü äåäïìÝíï óôç ìíÞìç ôïõ ÐËÅ.

Ó÷Þìá 6.1: ÃåíéêÞ äïìÞ ìïíÜäáò áíáëïãéêÞò åéóüäïõ

Ç óõíïëéêÞ áõôÞ äéáäéêáóßá ïñãáíþíåôáé óå ôñßá óôÜäéá.


Ø Ôï áéóèçôÞñéï (sensor) óõëëáìâÜíåé êáé ìåôáôñÝðåé ôï “öõóéêü” óÞìá óå áíáëïãéêü çëåêôñéêü óÞìá.
ÊáôÜ êáíüíá, ôï ìåôñïýìåíï öõóéêü ìÝãåèïò åßíáé ìéá áóèåíÞò ìåôáâïëÞ êÜðïéáò ñïÞò åíÝñãåéáò êáé
ìåôáôñÝðåôáé óå åîßóïõ áóèåíÞ çëåêôñéêÞ ôÜóç Þ çëåêôñéêü ñåýìá.
Ø Ï åíéó÷õôÞò (amplifier) ìåãåíèýíåé ôï áóèåíÝò çëåêôñéêü óÞìá ðïõ ðáñÜãåôáé áðü ôï áéóèçôÞñéï êáé ôï
ìåôáöÝñåé óå éó÷õñüôåñï ìÝãåèïò, þóôå íá ìðïñåß íá ÷ñçóéìïðïéçèåß ãéá ðåñáéôÝñù åðåîåñãáóßá êáé
ìåôáôñïðÞ. Ôáõôü÷ñïíá ï åíéó÷õôÞò ëåéôïõñãåß êáé ùò âáèìßäá ‘áðïìüíùóçò’, äéüôé áíôáðïêñßíåôáé ï ßäéïò
(êáé ü÷é ôï áéóèçôÞñéï) óôéò åíåñãåéáêÝò áíÜãêåò ôùí åðüìåíùí óôáäßùí åðåîåñãáóßáò ôïõ óÞìáôïò.

68
ÁíáëïãéêÝò åßóïäïé

Ø Ç äéÜôáîç øçöéï-áíáëïãéêÞò ìåôáôñïðÞò (analog to digital converter) ìåôáó÷çìáôßæåé ôï áíáëïãéêü


çëåêôñéêü ìÝãåèïò óå øçöéáêÞ ìïñöÞ, êáôÜëëçëç ãéá áðïèÞêåõóç óå ìíÞìç.

ÐáñÜäåéãìá: ÌÝôñçóç öùôåéíüôçôáò ìå öùôïáíôßóôáóç


Ç öùôïáíôßóôáóç (LDR, Light-Dependent Resistor) åßíáé Ýíá áðëüò çìé-áãùãüò êáôáóêåõáóìÝíïò áðü ïîåß-
äéï óðÜíéïõ ìåôÜëëïõ (óõíÞèùò óåëÞíéï) ðïõ Ý÷åé ôçí éäéüôçôá íá ìåôáâÜëëåé ôçí çëåêôñéêÞ áíôßóôáóÞ ôïõ
üôáí öùôßæåôáé. ¼óï åíôïíüôåñï åßíáé ôï öùò ðïõ ðñïóâÜëëåé ôïí çìéáãùãü, ôüóï ìåéþíåôáé ç áíôßóôáóç. Ôï
ó÷Þìá 6.2 áðåéêïíßæåé ôç óõíÞèç êáôáóêåõáóôéêÞ ìïñöÞ ôùí öùôïáíôéóôÜóåùí.

Ó÷Þìá 6.2: ÖùôïáíôéóôÜóåéò

Ç öùôïáíôßóôáóç ìðïñåß íá ÷ñçóéìïðïéçèåß ãéá ôçí êáôáóêåõÞ åíüò áðëïý áéóèçôçñßïõ öùôåéíüôçôáò (ð.÷.
ãéá ôçí êáôáãñáöÞ ôçò çëéïöÜíåéáò), üðùò óôï ó÷Þìá 6.3.

Ó÷Þìá 6.3: Êýêëùìá áéóèçôÞñéïõ öùôåéíüôçôáò êáé áðüêñéóç

Ç öùôïáíôßóôáóç óõíäÝåôáé óå Ýíá äéáéñÝôç ôÜóçò, üðùò óôï êýêëùìá ðïõ öáßíåôáé óôï áñéóôåñü ôìÞìá ôïõ
ó÷Þìáôïò. ¼ôáí ç öùôåéíüôçôá åßíáé ÷áìçëÞ, ç ôéìÞ ôçò öùôïáíôßóôáóçò ðëçóéÜæåé ôç ìÝãéóôç (ðåñßðïõ 50ÊÙ)

69
êåöÜëáéï 6

êáé ç ôÜóç åîüäïõ ôïõ êõêëþìáôïò (óçìåßï “Á”) ðñïóåããßæåé ôç ãåßùóç. ¼ôáí ç öùôåéíüôçôá åßíáé ìåãÜëç, ç
áíôßóôáóç ìéêñáßíåé êáé ç ôÜóç åîüäïõ ðëçóéÜæåé ôçí ôÜóç áíáöïñÜò ôùí 5 Volt. Ç äåîéÜ ðëåõñÜ ôïõ ó÷Þìáôïò
áðåéêïíßæåé ãñáöéêÜ ôç óõó÷Ýôéóç ìåôáîý ôçò öùôåéíüôçôáò êáé ôçò ôÜóçò åîüäïõ ôïõ áéóèçôçñßïõ.
Ôï êýêëùìá ôïõ ó÷Þìáôïò 6.3 äåß÷íåé åðßóçò ôç ÷ñçóéìüôçôá ôïõ åíéó÷õôÞ ðïõ áíáöÝñèçêå ðñïçãïõìÝíùò. Ç
ëÞøç ôçò ôÜóçò óôï óçìåßï “Á” ðñÝðåé íá ãßíåé ìå Ýíá üñãáíï ðïõ ðáñïõóéÜæåé ðïëý ìåãÜëç áíôßóôáóç. Óå
áíôßèåôç ðåñßðôùóç, ç ìÝôñçóç ôçò ôÜóçò óôï óçìåßï “Á” èá äçìéïõñãÞóåé Ýíáí êëÜäï ðáñÜëëçëï ìå ôçí
áíôßóôáóç ôùí 5ÊÙ. ÁõôÞ ç ðáñÜëëçëç áíôßóôáóç ìåéþíåé ôç óõíïëéêÞ ôéìÞ ôçò áíôßóôáóçò óôï êÜôù ìÝñïò ôïõ
äéáéñÝôç ôÜóçò – åðïìÝíùò, åðçñåÜæåé êáé ôçí ôéìÞ ôçò ôÜóçò ðïõ ëáìâÜíåôáé óôï óçìåßï “Á”.
ÕðÜñ÷åé ìéá ìåãÜëç ðïéêéëßá áðü áéóèçôÞñéá êáôÜëëçëá ãéá ôá äéáöïñåôéêÜ öõóéêÜ ìåãÝèç. Ï ðßíáêáò ôïõ
ó÷Þìáôïò 6.4 áíáöÝñåé ïñéóìÝíá áðü ôá êýñéá ìåôñïýìåíá ìåãÝèç. Ïé êáôçãïñßåò ôïõ ðßíáêá áíôéóôïé÷ïýí óôéò
âáóéêÝò ïìÜäåò öõóéêï-÷çìéêþí öáéíïìÝíùí ðïõ óõíáíôþíôáé óôá áíôßóôïé÷á óõóôÞìáôá: ìç÷áíéêÜ, çëåêôñï-
ìáãíçôéêÜ, ÷çìéêÜ, èåñìéêÜ êëð. Âåâáßùò, óôï åóùôåñéêü ôçò êÜèå êáôçãïñßáò, ôá áéóèçôÞñéá ðïõ ÷ñçóéìïðïéïý-
íôáé ãéá êÜèå öõóéêÞ ðáñÜìåôñï åßíáé ìåôáîý ôïõò äéáöïñåôéêÜ. Åðéðñüóèåôá, ôá áéóèçôÞñéá ìðïñïýí íá äéáöÝñïõí
áíÜëïãá ìå ôçí ðåñéï÷Þ ëåéôïõñãßáò ôïõò. ¸ôóé, ãéá ðáñÜäåéãìá ôï èåñìüìåôñï äéáóôïëÞò åßíáé êáôÜëëçëï ãéá
ìÝôñçóç ÷áìçëþí êáé ìåóáßùí èåñìïêñáóéþí, åíþ ïé õøçëüôåñåò èåñìïêñáóßåò ðñïóäéïñßæïíôáé áðü ôï “÷ñþìá”
(ôç óõ÷íüôçôá) ôçò åêðåìðüìåíçò èåñìéêÞò áêôéíïâïëßáò – ÷ùñßò åðáöÞ ìå ôï èåñìü óþìá.

ÌÇ×ÁÍÉÊÁ ÓÕÓÔÇÌÁÔÁ ÓÕÓÔÇÌÁÔÁ ÑÅÕÓÔÙÍ ÇËÅÊÔÑÉÊÁ ÓÕÓÔÇÌÁÔÁ


ãñáììéêÞ Þ ðåñéóôñïöéêÞ ðõêíüôçôá ìÜæáò [kg/m3] çëåêôñéêÞ ôÜóç [V]
áðüëõôç èÝóç Þ ìåôáôüðéóç ðßåóç [Pa] çëåêôñéêü ñåýìá [A]
Þ êëßóç [m, rad] ðáñï÷Þ [m3/s] çëåêôñéêÞ áíôßóôáóç [Ù]
ãñáììéêÞ Þ ðåñéóôñïöéêÞ ôá÷ýôçôá ñïÞò [m/s] ÷ùñçôéêüôçôá [F]
ôá÷ýôçôá [m/s, rad/s] êéíçìáôéêü éîþäåò [cSt] óõíôåëåóôÞò óêÝäáóçò
ãñáììéêÞ Þ ðåñéóôñïöéêÞ åðéöáíåéáêÞ ôÜóç [N/m] (åðáãùãÞ) [H]
åðéôÜ÷õíóç[m/s2, rad/s2] Ýíôáóç çëåêôñïìáãíçôéêïý
óõ÷íüôçôá êñáäáóìïý Þ ðåäßïõ [Á/m]
ôáëÜíôùóçò [Hz] Ýíôáóç ìáãíçôéêÞò ñïÞò [Wb]
äýíáìç Þ ñïðÞ [N, Nm]
ÈÅÑÌÉÊÁ ÓÕÓÔÇÌÁÔÁ ÖÙÓ - ÇËÅÊÔÑÏÌÁÃÍÇÔÉÊÇ ×ÇÌÉÊÁ ÓÕÓÔÇÌÁÔÁ
ÁÊÔÉÍÏÂÏËÉÁ
èåñìïêñáóßá [oC] öùôåéíüôçôá [Cd] óõãêÝíôñùóç ìïñßùí
èåñìéêÞ éó÷ýò [W] óõíôåëåóôÞò áíÜêëáóçò Þ Þ éüíôùí [mole/m3 ]
êáôáíïìÞ ôçò éó÷ýïò óôéò ìåôÜäïóçò [rad] ÷çìéêÞ ïîýôçôá [PH]
óõ÷íüôçôåò (öÜóìá) [W] Ðïóüôçôá ñáäéåíÝñãåéáò [Bq] äõíáìéêü ïîåéäïáíáãùãÞò [V]
ãùíßá ðüëùóçò [rad]
êáôáíïìÞ ôçò éó÷ýïò óôéò
óõ÷íüôçôåò (öÜóìá) [W]
Ó÷Þìá 6.4: ÖõóéêÜ ìåãÝèç [êáé áíôßóôïé÷åò ìïíÜäåò ìÝôñçóçò]

70
ÁíáëïãéêÝò åßóïäïé

6.2 Áíáëïãéêï-øçöéáêÞ ìåôáôñïðÞ


Ç åðåîåñãáóßá áíáëïãéêþí çëåêôñéêþí óçìÜôùí óôçñßæåôáé óôç ÷ñÞóç äéáôÜîåùí ðïëëáðëáóéáóìïý ôçò
çëåêôñéêÞò ôÜóçò, ïé ïðïßïé ïíïìÜæïíôáé ôåëåóôéêïß åíéó÷õôÝò. ¸íáò ôõðéêüò ôåëåóôéêüò åíéó÷õôÞò (OpAmp,
operational amplifier) Ý÷åé êÝñäïò ôçò ôÜîçò ôïõ 10 5 Þ êáé ìåãáëýôåñï. Ôï êÝñäïò ïíïìÜæåôáé êáé áðïëáâÞ
ôÜóçò êáé åßíáé ï óõíôåëåóôÞò áíáëïãßáò ìåôáîý ôçò ôÜóçò åîüäïõ êáé ôçò ôÜóçò åéóüäïõ. ¸ôóé, Ýíáò ôåëåóôéêüò
åíéó÷õôÞò ìå êÝñäïò 105 êáé ôÜóç åéóüäïõ 1 V Ý÷åé èåùñçôéêÞ ôÜóç åîüäïõ 100 ÊV! Óôçí ðñÜîç âåâáßùò ç ôÜóç
åîüäïõ ôïõ ôåëåóôéêïý åíéó÷õôÞ ðåñéïñßæåôáé óå ðïëý ÷áìçëüôåñåò ôéìÝò êáé óõãêåêñéìÝíá óôçí õøçëüôåñç
ôÜóç ôñïöïäïóßáò ðïõ ôïõ ðáñÝ÷ïõìå.
Ï ôåëåóôéêüò åíéó÷õôÞò Ý÷åé ìéá Ýîïäï êáé äýï åéóüäïõò ìå äéáöïñåôéêü ðñüóçìï. Ç ìßá ïíïìÜæåôáé áíáóôñÝ-
öïõóá åßóïäïò êáé óõììåôÝ÷åé óôï ó÷çìáôéóìü ôçò åîüäïõ ìå áñíçôéêü ðñüóçìï êáé ç Üëëç ïíïìÜæåôáé ìç-
áíáóôñÝöïõóá åßóïäïò êáé óõììåôÝ÷åé ìå èåôéêü ðñüóçìï. Ïé çëåêôñéêÝò ôÜóåéò óôéò åéóüäïõò óõìâïëßæïíôáé
óõíÞèùò ùò V- êáé V+ áíôßóôïé÷á.
Ï ôåëåóôéêüò åíéó÷õôÞò Ý÷åé åðßóçò äýï ôñïöïäïóßåò: èåôéêÞ êáé áñíçôéêÞ. Ç Ýîïäïò ôïõ åíéó÷õôÞ ðåñéïñßæåôáé
ìåôáîý áõôþí ôùí ôéìþí. ÄçëáäÞ ç èåôéêÞ êáé áñíçôéêÞ ôñïöïäïóßá êáèïñßæïõí áíôßóôïé÷á ôçí áíþôåñç êáé ç
êáôþôåñç ôÜóç ôçò åîüäïõ ôïõ åíéó÷õôÞ.
Ôï ó÷Þìá 6.5.á áðåéêïíßæåé Ýíá ðáñÜäåéãìá ôåëåóôéêïý åíéó÷õôÞ ìå êÝñäïò ðåíÞíôá ÷éëéÜäåò êáé ôñïöïäïóßá
–3 Ýùò +5 Volt. Ëüãù ôïõ ìåãÜëïõ êÝñäïõò, ç ðáñáìéêñÞ äéáöïñÜ ôÜóçò óôçí åßóïäï Vin=V+-V- ïäçãåß ôçí Ýîïäï
ôïõ åíéó÷õôÞ óôï áíôßóôïé÷ï èåôéêü Þ áñíçôéêü üñéï ôçò. Ãéá ðáñÜäåéãìá, ìéá äéáöïñÜ Vin=-1 mV áíôéóôïé÷åß óå
èåùñçôéêÞ Ýîïäï –50 V êáé, åðåéäÞ áõôü äåí åßíáé åöéêôü, ç ôÜóç åîüäïõ âõèßæåôáé ùò ôï êáôþôåñï üñéï ôçò,
äçëáäÞ –3 V ðïõ åßíáé ç áñíçôéêÞ ôÜóç ôñïöïäïóßáò. Ç åîÜñôçóç ôçò ôÜóçò åîüäïõ áðü ôçí ôÜóç åéóüäïõ
ðáñïõóéÜæåôáé äéáãñáììáôéêÜ óôï ó÷Þìá 6.5.â.

Ó÷Þìá 6.5: Ôåëåóôéêüò åíéó÷õôÞò

Ôï ó÷Þìá 6.5.â äåß÷íåé üôé ðñáêôéêÜ ç Ýîïäïò ôïõ ôåëåóôéêïý åíéó÷õôÞ åîáñôÜôáé áðü ôï ðñüóçìï ôçò ôÜóçò
åéóüäïõ Vin êáé ü÷é áðü ôï ìÝãåèüò ôçò. ÄçëáäÞ, üôáí V+>V- ç Ýîïäïò åßíáé 5 V êáé üôáí V+ <V- ç Ýîïäïò åßíáé –3 V.
Ãéá ôï ëüãï áõôü ï ôåëåóôéêüò åíéó÷õôÞò ïíïìÜæåôáé êáé áíáëïãéêüò óõãêñéôÞò – äçëáäÞ óõãêñßíåé äõï áíáëïãé-
êÝò ôéìÝò ôçò ôÜóçò êáé “äåß÷íåé” ðïéá åßíáé ìåãáëýôåñç ìÝóù ôïõ áíôßóôïé÷ïõ óÞìáôïò ôçò åîüäïõ ôïõ.

71
êåöÜëáéï 6

ÌÜëéóôá ìå êáôÜëëçëç åðéëïãÞ ôùí ôÜóåùí ôñïöïäïóßáò ç Ýîïäïò ôïõ áíáëïãéêïý óõãêñéôÞ ìðïñåß íá
ðñïóáñìïóèåß óôá çëåêôñéêÜ ÷áñáêôçñéóôéêÜ ôùí ëïãéêþí óçìÜôùí. ÓõãêåêñéìÝíá ç Ýîïäïò ìðïñåß íá ëáìâÜ-
íåé ôéìÝò 5 Þ 0 V, ïé ïðïßåò óå ðïëëïýò åðåîåñãáóôÝò áíôéóôïé÷ïýí óôá ëïãéêÜ åðßðåäá True êáé False áíôßóôïé÷á.

ÌåôáôñïðÞ ÷åéìÜññïõ
Ç áðëïýóôåñç ìÝèïäïò áíáëïãéêï-øçöéáêÞò ìåôáôñïðÞò ÷ñçóéìïðïéåß áíáëïãéêïýò óõãêñéôÝò, üðùò áõôüò
ôïõ ðáñáäåßãìáôïò. Ç ìÝèïäïò áõôÞ ïíïìÜæåôáé êáé ìåôáôñïðÞ ÷åéìÜññïõ Þ êáôáññÜêôç (flash conversion),
ëüãù ôçò ôá÷ýôçôáò ìå ôçí ïðïßá ðñáãìáôïðïéåßôáé ç ìåôáôñïðÞ ôïõ áíáëïãéêïý óÞìáôïò óå øçöéáêü.
Ç êåíôñéêÞ éäÝá ôçò ìåèüäïõ åßíáé ç ôáõôü÷ñïíç óýãêñéóç ôçò áíáëïãéêÞò ôÜóçò åéóüäïõ ìå ìéá óåéñÜ áðü
ðñïêáèïñéóìÝíåò óôÜèìåò ôÜóçò. Ôï ó÷Þìá 6.6 ðáñïõóéÜæåé Ýíáí áíáëïãéêïøçöéáêü ìåôáôñïðÝá ÷åéìÜññïõ
ðïõ ìåôáôñÝðåé ìéá áíáëïãéêÞ ôÜóç óôï äéÜóôçìá 0 Ýùò Vref óå øçöéáêÞ “ëÝîç”, áðïôåëïýìåíç áðü äýï äõáäéêÜ
øçößá (bit b1 êáé bit b0].
Ç ëÝîç ôùí äýï bit ìðïñåß íá áðåéêïíßóåé 22=4 äéáöïñåôéêÝò ôéìÝò (áõôÞ åßíáé ç äéáêñéôéêÞ éêáíüôçôá ôïõ
óõãêåêñéìÝíïõ Á/Ø ìåôáôñïðÝá). ÅðïìÝíùò ôï åýñïò áíáëïãéêþí ôéìþí ôçò ôÜóçò Vref êáôáíÝìåôáé óå ôÝóóåñá
äéáóôÞìáôá, ßóá ìåôáîý ôïõò. Áõôü åðéôõã÷Üíåôáé ìå Ýíá äéáéñÝôç ôÜóçò ðïõ áðïôåëåßôáé áðü ôéò ôÝóóåñéò ßóåò
áíôéóôÜóåéò óôï áñéóôåñü ìÝñïò ôïõ ó÷Þìáôïò. Ç ôÜóç óå êÜèå êüìâï ôïõ äéáéñÝôç åßíáé êáôÜ Vref/4 õøçëüôåñç
áðü åêåßíç ôïõ ðñïçãïýìåíïõ êüìâïõ. ¸ôóé ï äéáéñÝôçò äçìéïõñãåß ëÞøåéò ôÜóçò Vref/4, Vref/2 êáé 3Vref/4.

Ó÷Þìá 6.6: Áíáëïãéêï-øçöéáêüò ìåôáôñïðÝáò äýï bit

72
ÁíáëïãéêÝò åßóïäïé

Ôï êýêëùìá ôïõ ìåôáôñïðÝá ðåñéëáìâÜíåé ôñåéò óõãêñéôÝò. Ç ìç áíáóôñÝöïõóá åßóïäïò êÜèå óõãêñéôÞ ôñï-
öïäïôåßôáé ìå ôçí ðñïò ìåôáôñïðÞ áíáëïãéêÞ ôÜóç Ve. Ç áíáóôñÝöïõóá åßóïäïò êÜèå óõãêñéôÞ óõíäÝåôáé ìå ìéá
áðü ôéò ôÜóåéò ðïõ ðáñÜãåé ï äéáéñÝôçò. ¸ôóé, ç ëïãéêÞ êáôÜóôáóç óôçí Ýîïäï ôïõ óõãêñéôÞ äåß÷íåé êáôÜ ðüóï ç
áíáëïãéêÞ ôÜóç åßíáé ìåãáëýôåñç Þ ìéêñüôåñç áðü ôçí áíôßóôïé÷ç ëÞøç áðü ôïõò êüìâïõò ôïõ äéáéñÝôç. Ôï
ó÷Þìá 6.7 áðåéêïíßæåé ôçí åîÜñôçóç ôùí åîüäùí S0, S1, S2 ãéá äéáöïñåôéêÝò ôéìÝò ôçò ôÜóçò åéóüäïõ. Óôï
äéÜãñáììá áõôü ç ôÜóç åéóüäïõ åêöñÜæåôáé óå áäéÜóôáôåò ìïíÜäåò ùò êëÜóìá Ve /Vref.

Ó÷Þìá 6.7: ÔÜóç åéóüäïõ êáé áðïôÝëåóìá ôùí óõãêñßóåùí

Ôï ó÷Þìá 6.7 áíáöÝñåé åðßóçò ôçí ôéìÞ ôçò äõáäéêÞò ëÝîçò ðïõ áíôéóôïé÷åß óå êÜèå äéáäï÷éêü äéÜóôçìá ôÜóçò
(áðü äõáäéêü 00 Ýùò äõáäéêü 11). ¸ôóé ïé óõíäõáóìïß ëïãéêþí êáôáóôÜóåùí S0, S1 êáé S2 áíôéóôïé÷ïýí óå ôéìÝò
ôùí äõáäéêþí øçößùí b1 b0, óýìöùíá ìå ôïí ðßíáêá áëçèåßáò ôïõ ó÷Þìáôïò 6.8. Ç ìåôáôñïðÞ áõôÞ åðéôõã÷Ü-
íåôáé ìå ëïãéêü êýêëùìá ðïõ âñßóêåôáé ôï äåîéü ìÝñïò ôïõ ó÷Þìáôïò 6.6.

ÄéÜóôçìá Ve/Vref S2 S1 S0 b1 b0
0 - 1/4 0 0 0 0 0
1/4 – 1/2 0 0 1 0 1
1/2 – 3/4 0 1 1 1 0
3/4 - 1 1 1 1 1 1
Ó÷Þìá 6.8: Óõó÷Ýôéóç óõãêñéôþí êáé äõáäéêþí øçößùí

Ïé äéáôÜîåéò ìåôáôñïðÞò ÷åéìÜññïõ åðéôõã÷Üíïõí ôï ÷áìçëüôåñï ÷ñüíï áíáëïãéêï-øçöéáêÞò ìåôáôñïðÞò –


óõíÞèùò ëéãüôåñï áðü Ýíá åêáôïììõñéïóôü ôïõ äåõôåñïëÝðôïõ (ìs). Ç ôá÷ýôçôÜ ôïõò ðåñéïñßæåôáé ìüíï áðü
ôçí êáèõóôÝñçóç ìåôáãùãÞò ôùí çëåêôñïíéêþí óôïé÷åßùí áðü ôéò ïðïßåò åßíáé êáôáóêåõáóìÝíåò.
ÐáñÜ ôçí ôá÷ýôçôÜ ôïõò, ïé ìåôáôñïðåßò ÷åéìÜññïõ äå ÷ñçóéìïðïéïýíôáé, üôáí áðáéôåßôáé ìåãÜëç äéáêñéôéêÞ
éêáíüôçôá (äçëáäÞ ìåãÜëïò áñéèìüò bit ôçò ðáñáãüìåíçò øçöéáêÞò ëÝîçò), äéüôé áðáéôïýí ðïëý ìåãÜëåò
ðïóüôçôåò çëåêôñïíéêþí êõêëùìÜôùí êáé óôïé÷åßùí õøçëÞò áêñéâåßáò. ¸íáò ìåôáôñïðÝáò äéáêñéôéêÞò éêáíü-
ôçôáò Í bit áðáéôåß 2Í-1 óõãêñéôÝò êáé 2Í ßóåò áíôéóôÜóåéò. ×Üñç ðáñáäåßãìáôïò ãéá ôçí ðáñáãùãÞ øçöéáêþí
äåäïìÝíùí åíüò Byte áðáéôïýíôáé 255 óõãêñéôÝò êáé 256 áíôéóôÜóåéò!

73
êåöÜëáéï 6

6.3 Ç åöáñìïãÞ ôùí áíáëïãéêþí åéóüäùí óôïõò


Ðñïãñáììáôéæüìåíïõò Ëïãéêïýò ÅëåãêôÝò (ÐËÅ)
Ïé ðåñéóóüôåñïé ÐËÅ êÜèå êáôáóêåõáóôÞ äéáèÝôïõí ìéá ðïéêéëßá óõìâáôïý åîïðëéóìïý ãéá ôç óýíäåóç áíáëï-
ãéêþí åéóüäùí. ÓõíÞèùò áõôüò ï åîïðëéóìüò Ý÷åé ôç ìïñöÞ ìïíÜäáò åðÝêôáóçò (êÜñôáò), ðïõ ðñïóáñìüæåôáé
óôç âáóéêÞ ìïíÜäá ôïõ ÐËÅ. Ïé êÜñôåò áíáëïãéêþí åéóüäùí óõíÞèùò åîõðçñåôïýí ðïëëÝò üìïéåò áíáëïãéêÝò
åéóüäïõò êáé êáôçãïñéïðïéïýíôáé ìå äýï âáóéêÜ êñéôÞñéá.
Ø Ôï åßäïò ôùí çëåêôñéêþí áíáëïãéêþí óçìÜôùí ðïõ äÝ÷ïíôáé – êáé åðïìÝíùò ôï åßäïò ôùí áéóèçôçñßùí
ðïõ ìðïñïýí íá óõíäåèïýí êáé íá óõíåñãáóèïýí ìå ôïí ÐËÅ. Ïé êýñéåò åðéìÝñïõò ïìÜäåò áõôÞò ôçò
êáôçãïñßáò åßíáé ïé áíáëïãéêÝò êÜñôåò ðïõ äÝ÷ïíôáé çëåêôñéêÞ ôÜóç êáé åêåßíåò ðïõ äÝ÷ïíôáé çëåêôñéêü
ñåýìá. Åðéðñüóèåôá, ïé áðïäåêôÝò ôéìÝò áõôþí ôùí çëåêôñéêþí ìåãåèþí êéíïýíôáé óå ôõðïðïéçìÝíá üñéá
ðïõ ïíïìÜæïíôáé ïíïìáóôéêÝò ðåñéï÷Ýò, üðùò áíáöÝñåé êáé ï ðßíáêáò ôïõ ó÷Þìáôïò 6.9.
Ø Ôç äéáêñéôéêÞ éêáíüôçôá, äçëáäÞ ôïí áñéèìü áðü äéáöïñåôéêÝò óôÜèìåò óôéò ïðïßåò êáôáôÜóóåôáé ôï áíáëï-
ãéêü óÞìá êáôÜ ôç ìåôáôñïðÞ óå øçöéáêü äåäïìÝíï. Ëüãù ôïõ äõáäéêïý ôñüðïõ áðåéêüíéóçò ôùí øçöéá-
êþí äåäïìÝíùí, ç äéáêñéôéêÞ éêáíüôçôá óõ÷íÜ åêöñÜæåôáé óå äõíÜìåéò ôïõ äýï Þ –éóïäýíáìá- óå áñéèìü
bit.
Áíáëïãéêü ìÝãåèïò ÏíïìáóôéêÞ ðåñéï÷Þ
ÇëåêôñéêÞ ÔÜóç ±50mV
±500mV
±1V
±5V
±10V
Çëåêôñéêü Ñåýìá ±20 mA
4-20mA
Ó÷Þìá 6.9: ÓõíÞèåéò êÜñôåò áíáëïãéêþí åéóüäùí

Ôï ó÷Þìá 6.10 áðåéêïíßæåé ôç ÷áñáêôçñéóôéêÞ ôçò ìåôáôñïðÞò, äçëáäÞ ôçí áíôéóôïé÷ßá ìåôáîý áíáëïãéêþí êáé
øçöéáêþí ôéìþí, óôç ãåíéêÞ ðåñßðôùóç ôçò áíáëïãéêï-øçöéáêÞò ìåôáôñïðÞò ìå äéáêñéôéêÞ éêáíüôçôá Í äõáäé-
êÜ øçößá (bit).

74
ÁíáëïãéêÝò åßóïäïé

Ó÷Þìá 6.10: Áíôéóôïé÷ßá áíáëïãéêþí êáé øçöéáêþí ôéìþí

Ïé áíáëïãéêÝò êÜñôåò ôùí ÐËÅ óõíïäåýïíôáé áðü áíôßóôïé÷ï åéäéêü ëïãéóìéêü. Ðñüêåéôáé ãéá Ýôïéìá õðï-ðñï-
ãñÜììáôá ëåéôïõñãéþí (function blocks) ðïõ åîõðçñåôïýí ôç óõíåñãáóßá ôïõ êýñéïõ ðñïãñÜììáôïò ìå ôéò
áíáëïãéêÝò ìïíÜäåò. Ïé êõñéüôåñåò âïçèçôéêÝò ëåéôïõñãßåò ðïõ ðñïóöÝñïõí åßíáé:
Ø ç äõíáôüôçôá åíåñãïðïßçóçò Þ áðåíåñãïðïßçóçò ôçò áíáëïãéêÞò ìïíÜäáò (êÜñôáò) Þ åíüò óõãêåêñéìÝ-
íïõ áñéèìïý áíáëïãéêþí åéóüäùí áðü áõôÝò ðïõ õðïóôçñßæïíôáé áðü ôçí êÜñôá,
Ø ç åéóáãùãÞ ðáñáìÝôñùí ãéá ôç ëåéôïõñãßá ôçò áíáëïãéêï-øçöéáêÞò ìåôáôñïðÞò ð.÷. ãéá ôçí åðéëïãÞ ôçò
ïíïìáóôéêÞò ðåñéï÷Þò, åÜí ç êÜñôá õðïóôçñßæåé ðåñéóóüôåñåò áðü ìéá.

Ç óçìáíôéêüôåñç ëåéôïõñãßá ôïõò åßíáé ç åíåñãïðïßçóç ôçò áíáëïãéêï-øçöéáêÞò ìåôáôñïðÞò êáé ç áíÜêôçóç
ôïõ øçöéáêïý äåäïìÝíïõ ðïõ áíôéóôïé÷åß óôçí óôéãìéáßá áíáëïãéêÞ ôéìÞ ôçò åéóüäïõ. Ç áíÜêôçóç áõôÞ ãßíåôáé
óõíÞèùò ìå ìéá áðëÞ åíôïëÞ ‘öüñôùóçò’, üðùò áõôÝò ðïõ áíáöÝñèçêáí óôçí åíüôçôá 1.3, ð.÷.
LDA PW125
Óôï ðáñáðÜíù ðáñÜäåéãìá, ôï ëåéôïõñãéêü óýóôçìá ôïõ ÐËÅ áíáãíùñßæåé ïôé èá ðñÝðåé íá ìåôáöÝñåé óôïí
êáôá÷ùñçôÞ äåäïìÝíá ìÞêïõò ìéáò ëÝîçò áðü ìéá èÝóç ìíÞìçò åéäéêïý ôýðïõ. Ï ÐËÅ åíåñãïðïéåß áõôüìáôá ôç
ëåéôïõñãßá ôçò áíáëïãéêï-øçöéáêÞò ìåôáôñïðÞò êáé êáôá÷ùñåß ôï áðïôÝëåóìá óôïí êáôá÷ùñçôÞ.

75
êåöÜëáéï 6

Ôï ó÷Þìá 6.11 áðåéêïíßæåé ôï ðåñéå÷üìåíï ôïõ êáôá÷ùñçôÞ ìåôÜ ôçí åêôÝëåóç ôçò åíôïëÞò öüñôùóçò. Óôï
ðáñÜäåéãìá áõôü, ç êáèáõôü øçöéáêÞ ôéìÞ êáôáëáìâÜíåé 13 bits: Ýíá bit ãéá ôï ðñüóçìï êáé 12 ãéá ôçí áðüëõôç
ôéìÞ. Ðñüêåéôáé åðïìÝíùò ãéá Ýíá ìåôáôñïðÝá ìå äéáêñéôéêÞ éêáíüôçôá 8192 äéáóôçìÜôùí Þ 13 bit. Ôá õðüëïéðá
bit ôçò ëÝîçò ÷ñçóéìïðïéïýíôáé ãéá áíáöÝñïõí ôõ÷üí óöÜëìáôá ðïõ óõíÝâçóáí êáôÜ ôç ìåôáôñïðÞ, üðùò ð.÷.
åÜí ï ìåôáôñïðÝáò õðåñ÷åßëéóå (üôáí ç áíáëïãéêÞ ôéìÞ ôçò åéóüäïõ îåöåýãåé áðü ôçí ïíïìáóôéêÞ ðåñéï÷Þ) Þ
åÜí ç áíáëïãéêÞ êÜñôá ðáñïõóéÜæåé âëÜâç.

Word PW125 - Accumulator


Byte 2 Byte 1
Ðñüóçìï øçöéáêÞ ôéìÞ ðïõ áíôéóôïé÷åß óôï áíáëïãéêü ìÝãåèïò Ýíäåéîç
(÷ùñßò ðñüóçìï) óöÜëìáôïò
Â15 Â14 Â13 Â12 Â11 Â10 Â9 Â8 Â7 Â6 Â5 Â4 Â3 Â2 Â1 Â0
0 0 0 0 1 0 0 0 0 0 1 0 0 0 1 0
- 260 2
Ó÷Þìá 6.11: Êùäéêïðïßçóç áíáëïãéêÞò ôéìÞò åéóüäïõ

76
ÊåöÜëáéï 7

ÁíáëïãéêÝò
Ýîïäïé

Åðéäéùêüìåíïé óôü÷ïé:
¼ôáí ïëïêëçñþóåôå ôç ìåëÝôç áõôïý ôïõ êåöáëáßïõ,
èá åßóôå éêáíïß:
é íá ðåñéãñÜöåôå ôá ÷áñáêôçñéóôéêÜ ôùí äéáôÜ-
îåùí ðïõ ìåôáôñÝðïõí ôá øçöéáêÜ óÞìáôá óå
öõóéêÜ ìåãÝèç
é íá ðåñéãñÜöåôå ôïí ôñüðï êáé ôéò åíôïëÝò ÷ñÞ-
óçò ôùí áíáëïãéêþí åîüäùí.
êåöÜëáéï 7

Óôï êåöÜëáéï ðáñïõóéÜæåôáé ç Ýííïéá ôùí áíáëïãéêþí óçìÜôùí åîüäïõ êáé ï ôñüðïò ìå ôïí ïðïßï ïé
Ðñïãñáììáôéæüìåíïé Ëïãéêïß ÅëåãêôÝò óõíäÝïíôáé êáé åëÝã÷ïõí äéáôÜîåéò éó÷ýïò.

7.1 ÁíáëïãéêÜ óÞìáôá åîüäïõ


×Üñç óôçí øçöéáêÞ ôå÷íïëïãßá ôçò êáôáóêåõÞò ôïõò, ïé ÐËÅ äéáèÝôïõí ôç äõíáôüôçôá ðïëýðëïêçò êáé ôá÷ý-
ôáôçò åðåîåñãáóßáò ðïëëþí áíáëïãéêþí êáé øçöéáêþí óçìÜôùí. Ãéá ôï ëüãï áõôü ïé ÐËÅ áðïôåëïýí ôïí ‘åãêÝ-
öáëï’ ôùí óõã÷ñüíùí óõóôçìÜôùí áõôïìáôéóìïý. ÁõôÞ ç õðïëïãéóôéêÞ äýíáìç èá Ýìåíå üìùò áíåêìåôÜëëåõ-
ôç, åÜí äåí õðÞñ÷áí êáé ôá áíôßóôïé÷á ‘ìýåò’, äçëáäÞ ïé äéáôÜîåéò ðïõ ìåôáôñÝðïõí ôéò åîüäïõò ôïõ ÐËÅ óå
öõóéêÜ ìåãÝèç óôïí ðñáãìáôéêü êüóìï: äýíáìç, ñïðÞ, ðßåóç, çëåêôñéêÞ ôÜóç êëð.. Ïé äéáôÜîåéò áõôÝò ïíïìÜ-
æïíôáé üñãáíá äñÜóçò.
Åßíáé ãíùóôü üôé ïé ëïãéêÝò Ýîïäïé ôùí ÐËÅ ìåôáôñÝðïíôáé óå åíÝñãåéåò Þ äñÜóåéò ìÝóù áðëþí äéáôÜîåùí
äéáêïðÞò. Ôõðéêü ðáñÜäåéãìá åßíáé ïé çëåêôñïíüìïé, ïé ïðïßïé áíÜëïãá ìå ôçí êáôÜóôáóç ìéáò ëïãéêÞò åîüäïõ
ôïõ ÐËÅ êëåßíïõí Þ áíïßãïõí Ýíá çëåêôñéêü êýêëùìá. ¸ôóé, ïé çëåêôñïíüìïé ìåôáôñÝðïõí ìéá ëïãéêÞ ìåôáâëç-
ôÞ ìå êáôáóôÜóåéò ÁËÇÈÇÓ / ØÅÕÄÇÓ óå ìéá ñïÞ çëåêôñéêÞò éó÷ýïò ìå êáôáóôÜóåéò ÅÍÔÏÓ / ÅÊÔÏÓ. Ïé ðåñéóóüôå-
ñïé êáôáóêåõáóôÝò åöïäéÜæïõí ôïõò ÐËÅ ìå óõìâáôïýò çëåêôñïíüìïõò ãéá ìéá ìåãÜëç ðïéêéëßá ÷ñÞóåùí (ð.÷.
ãéá äéáöïñåôéêÝò ôéìÝò ìÝãéóôïõ ñåýìáôïò Þ ãéá äéáöïñåôéêÝò ôá÷ýôçôåò ìåôáãùãÞò) áëëÜ êáé ìå Üëëåò áíÜëï-
ãåò äéáôÜîåéò ðïõ ìðïñïýí íá äéáêüðôïõí õäñáõëéêÜ Þ ðíåõìáôéêÜ êõêëþìáôá éó÷ýïò.
Áíôßóôïé÷á, ïé øçöéáêÝò Ýîïäïé ôùí ÐËÅ ìåôáôñÝðïíôáé óå åíÝñãåéåò Þ äñÜóåéò ìÝóù ðéï óýíèåôùí äéáôÜîåùí,
ðïõ ïíïìÜæïíôáé ìïíÜäåò áíáëïãéêÞò åîüäïõ. Ðñüêåéôáé ãéá åéäéêÝò ìïíÜäåò (êÜñôåò) åîüäïõ ðïõ ìåôáó÷çìá-
ôßæïõí ôá øçöéáêÜ áñéèìçôéêÜ óÞìáôá áðü ôçí Ýîïäï ôïõ ÐËÅ óå óõíå÷Ýò áíáëïãéêü öõóéêü ìÝãåèïò êáôÜëëçëï
ãéá ôç óõãêåêñéìÝíç åöáñìïãÞ.
Ôï ó÷Þìá 7.1 ðáñïõóéÜæåé ôç ãåíéêÞ äïìÞ ìéá ìïíÜäáò áíáëïãéêÞò åîüäïõ. Ï áíôéêåéìåíéêüò óêïðüò ôçò
ìïíÜäáò åßíáé íá áíáãíùñßóåé Ýíá øçöéáêü áñéèìçôéêü äåäïìÝíï óôç ìíÞìç ôïõ ÐËÅ êáé íá ôï ìåôáôñÝøåé óå Ýíá
óõãêåêñéìÝíï öõóéêü ìÝãåèïò (ð.÷. óôñåðôéêÞ ñïðÞ) ìå åðáñêÞ éó÷ý þóôå íá ìðïñåß íá åðçñåÜóåé áðïôåëå-
óìáôéêÜ ôï ðåñéâÜëëïí ôïõ ÐËÅ (ð.÷. íá åðéôá÷ýíåé ôçí ðåñéóôñïöÞ åíüò ôñï÷ïý).

Ó÷Þìá 7.1: ÃåíéêÞ äïìÞ ìïíÜäáò áíáëïãéêÞò åîüäïõ

Ç óõíïëéêÞ áõôÞ äéáäéêáóßá ïñãáíþíåôáé óå ôñßá óôÜäéá.


Ø Ç äéÜôáîç áíáëïãéêü-øçöéáêÞò ìåôáôñïðÞò (digital to analog converter) ìåôáó÷çìáôßæåé ôçí øçöéáêÞ

78
ÁíáëïãéêÝò Ýîïäïé

áñéèìçôéêÞ ôéìÞ óå áíáëïãéêü çëåêôñéêü ìÝãåèïò.


Ø Ï åíéó÷õôÞò (amplifier) ìåãåèýíåé ôï áóèåíÝò çëåêôñéêü óÞìá ðïõ ðáñÜãåôáé áðü ôçí áíáëïãéêï-øçöéá-
êÞ ìåôáôñïðÞ êáé ôï ìåôáöÝñåé óå éó÷õñüôåñï ìÝãåèïò. Áõôü êáôüðé ìðïñåß íá ÷ñçóéìïðïéçèåß ôçí ðáñá-
ãùãÞ äýíáìçò, ðßåóçò, ñïðÞò êëð. Ôáõôü÷ñïíá, ï åíéó÷õôÞò ëåéôïõñãåß êáé ùò âáèìßäá ‘áðïìüíùóçò’,
äéüôé áíôáðïêñßíåôáé ï ßäéïò (êáé ü÷é ç äéÜôáîç Ø/Á ìåôáôñïðÞò) óôéò åíåñãåéáêÝò áíÜãêåò ôùí åðüìåíùí
óôáäßùí åðåîåñãáóßáò ôïõ óÞìáôïò.
Ø Ôï üñãáíï äñÜóçò (actuator) ìåôáôñÝðåé ôï áíáëïãéêü çëåêôñéêü óÞìá óå “öõóéêü” óÞìá – äçëáäÞ óå
êÜðïéá öõóéêÞ ðáñÜìåôñï – ìåãÜëçò éó÷ýïò. Ôï ìÝãåèïò ôçò öõóéêÞò ðáñáìÝôñïõ åßíáé áíÜëïãï ðñïò
ôçí øçöéáêÞ áñéèìçôéêÞ ôéìÞ óôçí Ýîïäï ôïõ ðñïãñáììáôéæüìåíïõ ëïãéêïý åëåãêôÞ.

ÐáñÜäåéãìá: ¸ëåã÷ïò èÝñìáíóçò


¸íá áðëü óôïé÷åßï (üñãáíï) èÝñìáíóçò áðïôåëåßôáé áðü Ýíá ìåôáëëéêü óýñìá ðïõ äéáññÝåôáé áðü óõíå÷Ýò Þ
åíáëëáóóüìåíï çëåêôñéêü ñåýìá. Ç áíôßóôáóç ôïõ óýñìáôïò áðïññïöÜ åíÝñãåéá áðü ôç ñïÞ ôïõ çëåêôñéêïý
ñåýìáôïò. Ç åíÝñãåéá áõôÞ ìåôáôñÝðåôáé óå èåñìüôçôá.
ÅÜí áãíïÞóïõìå ôç ìåôáâïëÞ ôçò áíôßóôáóçò ôïõ óýñìáôïò ìå ôç èåñìïêñáóßá, ç áíôßóôáóç ôïõ èåñìáíôéêïý
óôïé÷åßïõ ìðïñåß íá èåùñçèåß óôáèåñÞ. Óôçí ðåñßðôùóç áõôÞ, ç èåñìáíôéêÞ éó÷ýò ðïõ ðáñÜãåôáé óôï óôïé÷åßï
åßíáé áíÜëïãç ìå ôï ôåôñÜãùíï ôçò ôéìÞò ôïõ çëåêôñéêïý ñåýìáôïò ðïõ äéáññÝåé ôï ìåôáëëéêü óýñìá. Ìåãáëý-
ôåñï ñåýìá óçìáßíåé ìåãáëýôåñç ðáñáãüìåíç èÝñìáíóç êáé áíôßóôñïöá.
Ç èåñìáíôéêÞ éó÷ýò, åðïìÝíùò, ìðïñåß íá ñõèìßæåôáé óõíå÷þò ìÝóù ôïõ åëÝã÷ïõ ôïõ çëåêôñéêïý ñåýìáôïò. Ç
äéÜôáîç ôïõ ó÷Þìáôïò 7.2 åöáñìüæåé áõôÞ ôçí áñ÷Þ, ÷ñçóéìïðïéþíôáò Ýíá ôñáíæßóôïñ ãéá ôïí áíáëïãéêü Ýëåã÷ï
ôïõ ñåýìáôïò.

Ó÷Þìá 7.2: Êýêëùìá ïñãÜíïõ èÝñìáíóçò êáé ÷áñáêôçñéóôéêÞ ôÜóçò “Á” - ñåýìáôïò I L

Ôï èåñìáíôéêü óôïé÷åßï áðåéêïíßæåôáé ùò ìéá ùìéêÞ áíôßóôáóç RL óõíäåäåìÝíç ìåôáîý ôçò ðáñï÷Þò ôÜóçò (12
V óôï ó÷Þìá) êáé ôïõ óõëëÝêôç ôïõ ôñáíæßóôïñ. Óôï óçìåßï “Á” åöáñìüæåôáé Ýíá áíáëïãéêü óÞìá çëåêôñéêÞò

79
êåöÜëáéï 7

ôÜóçò ðñïåñ÷üìåíï áðü ôïí ÐËÅ. Ôï óçìåßï “Á” óõíäÝåôáé óôç âÜóç ôïõ ôñáíæßóôïñ ìÝóù ìéáò êáôÜëëçëçò
áíôßóôáóçò ðüëùóçò R. ¼ôáí ç ôÜóç óôï óçìåßï “Á” åßíáé ÷áìçëÞ (êïíôÜ óôç ãåßùóç), ôï ôñáíæßóôïñ âñßóêåôáé
óå áðïêïðÞ êáé ôï ñåýìá ðïõ äéáññÝåé ôï èåñìáíôéêü óôïé÷åßï åßíáé ðñáêôéêÜ ìçäÝí. Ìåãáëýôåñåò ôÜóåéò óôï
óçìåßï “Á” ðñïêáëïýí ñåýìá óôç âÜóç êáé, åðåéäÞ ôï ôñáíæßóôïñ “ðïëëáðëáóéÜæåé” ôï ñåýìá, ðñïêáëïýí
åðßóçò åìöÜíéóç ñåýìáôïò ìåôáîý óõëëÝêôç êáé åêðïìðïý. Ç åîÜñôçóç ôïõ ñåýìáôïò IL ðïõ äéáññÝåé ôï öïñôßï
áðü ôçí ôÜóç óôï óçìåßï “Á” ðáñïõóéÜæåôáé äéáãñáììáôéêÜ óôç äåîéÜ ðëåõñÜ ôïõ ó÷Þìáôïò 7.2.
Ïé ìåôáâïëÝò ôïõ ñåýìáôïò ðñïêáëïýí áíôßóôïé÷åò ìåôáâïëÝò óôç èåñìáíôéêÞ éó÷ý ðïõ ðáñÜãåôáé êáé åêðÝ-
ìðåôáé áðü ôçí áíôßóôáóç. Ôï ó÷Þìá 7.3 áðåéêïíßæåé ôç ãåíéêÞ ó÷Ýóç ìåôáîý ôçò áíáëïãéêÞò ôÜóçò óôï óçìåßï
“Á” êáé ôçò ðáñáãüìåíçò èåñìáíôéêÞò éó÷ýïò (Watt).

Ó÷Þìá 7.3: Ó÷Ýóç áíáëïãéêïý óÞìáôïò ôÜóçò “Á” êáé èåñìáíôéêÞò éó÷ýïò

¼ðùò äåß÷íåé ôï ó÷Þìá 7.3, óå ìéá óõãêåêñéìÝíç æþíç ôéìþí ôçò ôÜóçò ôï ðáñáãüìåíï áðïôÝëåóìá (ç èÝñ-
ìáíóç) åßíáé ãñáììéêÜ áíÜëïãï ðñïò ôçí áíáëïãéêÞ çëåêôñéêÞ Ýîïäï ôïõ ÐËÅ (ôÜóç óôï óçìåßï “Á”). Ç æþíç
áõôÞ ïíïìÜæåôáé ãñáììéêÞ ðåñéï÷Þ.
ÕðÜñ÷åé ìéá ìåãÜëç ðïéêéëßá áðü üñãáíá äñÜóçò, êáôÜëëçëá ãéá ôçí ðáñáãùãÞ äéÜöïñùí öõóéêþí ìåãå-
èþí. Ï ðßíáêáò ôïõ ó÷Þìáôïò 7.4 áíáöÝñåé ïñéóìÝíá áðü ôá êýñéá üñãáíá äñÜóçò ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýí çëåêôñéêÞ
åíÝñãåéá. Óôï ó÷Þìá, ôá üñãáíá åßíáé êáôáôáãìÝíá áíÜëïãá ìå ôï åßäïò ôçò éó÷ýïò ðïõ áíáðôýóóïõí. Âåâáßùò,
óôï åóùôåñéêü ôçò êÜèå êáôçãïñßáò, ôá üñãáíá äñÜóçò äéáöÝñïõí ùò ðñïò ôá ìåãÝèç ðïõ ìðïñïýí íá ÷åéñé-
óèïýí, ôéò óõíèÞêåò ðåñéâÜëëïíôïò óôéò ïðïßåò ëåéôïõñãïýí, ôéò åéäéêüôåñåò áðáéôÞóåéò ôñïöïäïóßáò êáé Üëëåò
ðáñáìÝôñïõò.
¸ôóé, ãéá ðáñÜäåéãìá Ýíáò ëáìðôÞñáò ðõñáêôþóåùò åßíáé êáôÜëëçëïò ãéá ôçí ðáñáãùãÞ ìåãÜëçò öùôåéíü-
ôçôáò, áëëÜ Ý÷åé ôáõôü÷ñïíá ìåãÜëåò áðþëåéåò åíÝñãåéáò óå ìïñöÞ èåñìüôçôáò. Áíôßèåôá ìéá öùôïåêðïìðüò
äßïäïò (LED) ìðïñåß íá åêðÝìðåé ìüíï óå ÷áìçëüôåñç öùôåéíüôçôá, áëëÜ ôï ðáñáãüìåíï öùò åßíáé øõ÷ñü êáé
ç äßïäïò Ý÷åé ðïëý êáëýôåñç åíåñãåéáêÞ áðüäïóç.

80
ÁíáëïãéêÝò Ýîïäïé

ÌÇ×ÁÍÉÊÇ ÊÉÍÇÓÇ ÈÅÑÌÉÊÇ ÉÓ×ÕÓ ÖÙÔÅÉÍÇ ÉÓ×ÕÓ


ÇëåêôñïêéíçôÞñåò ó.ñ. áíôéóôÜóåéò óýñìáôïò ëáìðôÞñåò ðõñáêôþóåùò
Âçìáôéêïß êéíçôÞñåò óôïé÷åßá Peltier ëõ÷íßåò çëåêôñéêïý ôüîïõ
ÇëåêôñïêéíçôÞñåò å.ñ. ÕÄÑÁÕËÉÊÇ ÉÓ×ÕÓ öùôïåêðïìðïß äßïäïé
ÓùëçíïåéäÞ ðçíßá ðåñéóôñïöéêÝò áíôëßåò ëõ÷íßåò ðëÜóìáôïò
ÄéìåôáëëéêÜ åëÜóìáôá ðáëéíäñïìéêÝò áíôëßåò ëõ÷íßåò LASER
ÐéåæïçëåêôñéêÜ óôïé÷åßá
Ó÷Þìá 7.4: ¼ñãáíá äñÜóçò (åíäåéêôéêÜ)

7.2 Ï ôåëåóôéêüò åíéó÷õôÞò ùò âáèìßäá åîüäïõ


Ç ÷ñÞóç áíáëïãéêþí çëåêôñéêþí óçìÜôùí óôçñßæåôáé óôçí áîéïðïßçóç äéáôÜîåùí ðïëëáðëáóéáóìïý ôçò
çëåêôñéêÞò ôÜóçò, ðïõ ïíïìÜæïíôáé åíéó÷õôÝò éó÷ýïò. Ðñüêåéôáé ãéá çëåêôñéêÜ êõêëþìáôá, ðïõ åíóùìáôþ-
íïõí ôïõò ôåëåóôéêïýò åíéó÷õôÝò ðïõ ðáñïõóéÜóèçêáí óå ðñïçãïýìåíç åíüôçôá.
Ôï ó÷Þìá 7.5 ðáñïõóéÜæåé ôï âáóéêü êýêëùìá åíüò åíéó÷õôÞ éó÷ýïò. Ç ôÜóç åîüäïõ ôïõ ôåëåóôéêïý åíéó÷õôÞ
áíáôñïöïäïôåßôáé óôçí áíáóôñÝöïõóá åßóïäï ìÝóù ôçò áíôßóôáóçò R f ðïõ ïíïìÜæåôáé êáé áíôßóôáóç áíáôñïöï-
äüôçóçò (feedback). Ç ôÜóç åéóüäïõ ôïõ åíéó÷õôÞ ôñïöïäïôåßôáé óôç ìç-áíáóôñÝöïõóá åßóïäï ìÝóù ôçò áíôß-
óôáóçò Rin.

Ó÷Þìá 7.5: Åíéó÷õôÞò ôÜóçò

ÕðïèÝôïõìå üôé ï ôåëåóôéêüò åíéó÷õôÞò óôï êÝíôñï ôïõ êõêëþìáôïò åßíáé éäáíéêüò, äçëáäÞ Ý÷åé Üðåéñï êÝñäïò
åíßó÷õóçò êáé äåí áðïññïöÜ êáèüëïõ ñåýìá óôçí åßóïäü ôïõ (äçëáäÞ Ý÷åé Üðåéñç áíôßóôáóç åéóüäïõ). ÅÜí
èåùñÞóïõìå ïôé ç ôÜóç åîüäïõ Ý÷åé ìéá ‘ëïãéêޒ ôéìÞ, óõìðåñáßíïõìå üôé ç äéáöïñÜ ôÜóçò óôçí åßóïäï ôïõ
ôåëåóôéêïý åíéó÷õôÞ ðñÝðåé íá åßíáé ðïëý ìéêñÞ – ðñáêôéêÜ ìçäÝí. ¼ìùò ç ìç-áíáóôñÝöïõóá åßóïäïò V+ åßíáé
ãåéùìÝíç, åðïìÝíùò ç V- ðñÝðåé íá åßíáé åðßóçò óôç ãç (äõíáìéêü ìçäÝí). ÁõôÞ ç ðáñáôÞñçóç ïäçãåß óôï
óõìðÝñáóìá ïôé ç ðôþóç ôÜóçò óôçí áíôßóôáóç Rf åßíáé ßóç ìå ôçí ôÜóç åîüäïõ Vout, äçëáäÞ
Vout = If . Rf

81
êåöÜëáéï 7

Åðßóçò ìå ôïí ßäéï óõëëïãéóìü ç ðôþóç ôÜóçò óôçí áíôßóôáóç åéóüäïõ Rin åßíáé ßóç ìå ôçí ôÜóç åéóüäïõ Vin:
Vin = Iin . Rin

¼ðùò áíáöÝñèçêå ðáñáðÜíù, èåùñïýìå üôé ï åíéó÷õôÞò äåí áðïññïöÜ ñåýìá åðïìÝíùò ôï óõíïëéêü ñåýìá
óôçí áíáóôñÝöïõóá åßóïäï åßíáé ìçäÝí. ÄçëáäÞ ôá çëåêôñéêÜ ñåýìáôá óôïõò äýï êëÜäïõò ðïõ óõíäÝïíôáé óå
áõôÞí åßíáé ßóá êáé áíôßèåôá:
If = Iin

Áíôéêáèéóôþíôáò ôéò ôéìÝò ôïõ ñåýìáôïò ìå ôéò åêöñÜóåéò ðïõ âñÝèçêáí ðñïçãïõìÝíùò, êáôáëÞãïõìå óôç
ó÷Ýóç ìåôáîý ôÜóçò åéóüäïõ êáé åîüäïõ:
Vout = - V in . Rf / Rin

Ôï êýêëùìá ôïõ ó÷Þìáôïò 7.5, åðïìÝíùò, åðéôõã÷Üíåé ðïëëáðëáóéáóìü ôçò ôÜóçò åéóüäïõ êáôÜ ôïí ðáñÜãï-
íôá Rf/Rin, ìå ôáõôü÷ñïíç áíôéóôñïöÞ ôçò ðïëéêüôçôáò (ãéá áõôü ôï ëüãï ôï êýêëùìá ïíïìÜæåôáé êáé áíáóôñÝ-
öùí åíéó÷õôÞò). Ï ðïëëáðëáóéáóìüò ôçò ôÜóçò åßíáé èåùñçôéêüò – ç ðñáãìáôéêÞ ôÜóç åîüäïõ ðåñéïñßæåôáé
ìåôáîý ôçò áíþôåñçò êáé ôçò êáôþôåñçò ôÜóçò ôñïöïäïóßáò ôïõ ôåëåóôéêïý åíéó÷õôÞ, üðùò åîçãÞèçêå óå
ðñïçãïýìåíç åíüôçôá.
Ï áíáóôñÝöùí åíéó÷õôÞò ìðïñåß íá åðåêôáèåß þóôå íá óõìðåñéëÜâåé ðåñéóóüôåñåò áðü ìéá ôÜóåéò åéóüäïõ. Ôï
êýêëùìá ôïõ ó÷Þìáôïò 7.6 áðåéêïíßæåé Ýíáí åíéó÷õôÞ ìå äýï áíåîÜñôçôåò åéóüäïõò V1 êáé V2.

Ó÷Þìá 7.6: Áíáëïãéêüò áèñïéóôÞò

ÅÜí åðáíáëçöèåß ï óõëëïãéóìüò ðïõ áíáðôý÷èçêå ðáñáðÜíù, ç ôÜóç åîüäïõ õðïëïãßæåôáé ùò åîÞò:

R R 
Vout = − F V1+ F V2 
 R1 R2 

êáé, ãåíéêüôåñá, ãéá Í ôÜóåéò åéóüäïõ:

R R R 
Vout = − F V1+ F V2 + ... + F VN 
 R1 R2 RN 

82
ÁíáëïãéêÝò Ýîïäïé

ÄçëáäÞ ç ôÜóç åîüäïõ ðñïêýðôåé áðü ôï Üèñïéóìá ôùí ôÜóåùí åéóüäïõ, áöïý ðñïçãïõìÝíùò êÜèå ìéá
ðïëëáðëáóéáóèåß ìå ôï êëÜóìá ôçò áíôßóôáóçò áíáôñïöïäüôçóçò ðñïò ôçí áíôßóôáóç óôçí áíôßóôïé÷ç åßóïäï
(ðáñÜãïíôáò Rf/RN). ÅðïìÝíùò ôï êýêëùìá ôïõ ó÷Þìáôïò 7.6 ëåéôïõñãåß ùò áíáëïãéêüò áèñïéóôÞò. ÌÜëéóôá, ç
êÜèå åßóïäïò ìðïñåß íá óõììåôÝ÷åé óôï Üèñïéóìá ìå äéáöïñåôéêü óõíôåëåóôÞ, åðéëÝãïíôáò ôéò ôéìÝò ôùí áíôé-
óôÜóåùí åéóüäïõ.

ÌåôáôñïðÞ ìå áèñïéóôÞ
Ç áðëïýóôåñç ìÝèïäïò áíáëïãéêï-øçöéáêÞò ìåôáôñïðÞò ÷ñçóéìïðïéåß Ýíáí áíáëïãéêü áèñïéóôÞ, üðùò áõôüò
ðïõ ðáñïõóéÜóèçêå ðéï ðÜíù. Ç êåíôñéêÞ éäÝá ôçò ìåèüäïõ åßíáé ç Üèñïéóç äéáöïñåôéêþí ôÜóåùí åéóüäïõ ðïõ
ó÷çìáôßæïíôáé, áíÜëïãá ìå ôç ëïãéêÞ ôéìÞ ôùí bit ðïõ áðáñôßæïõí ôçí øçöéáêÞ Ýîïäï ôïõ ÐËÅ. Ôï ó÷Þìá 7.7
ðáñïõóéÜæåé Ýíáí öçöéáêï-áíáëïãéêü ìåôáôñïðÝá áèñïéóôÞ ðïõ ìåôáôñÝðåé ìéá øçöéáêÞ “ëÝîç”, áðïôåëïýìå-
íç áðü ôÝóóåñá äõáäéêÜ øçößá (bit b3, b2, b1 êáé b0), óå áíáëïãéêÞ ôÜóç óôï äéÜóôçìá 0 Ýùò 75 V. Ï áèñïéóôÞò
Ý÷åé ôÝóóåñéò åéóüäïõò ðïõ óõíäÝïíôáé ìå ôçí ôÜóç –5 V, áíÜëïãá ìå ôç ëïãéêÞ êáôÜóôáóç ôïõ áíôßóôïé÷ïõ bit.

Ó÷Þìá 7.7: ÄéÜôáîç øçöéáêï-áíáëïãéêÞ ìåôáôñïðÞò ôåóóÜñùí Bit

Óýìöùíá ìå ôï èåùñçôéêü áèñïéóôÞ ðïõ ðáñïõóéÜóèçêå ðñïçãïõìÝíùò, ç ôÜóç åîüäïõ ôïõ êõêëþìáôïò ôïõ
ó÷Þìáôïò 7.7 åßíáé:

 200 200 200 200 


Vout = − V b3 + Vb2 + Vb1 + Vb0 
 25 50 25 200 
üðïõ Vb = 0, -5V

83
êåöÜëáéï 7

Ùò ðáñÜäåéãìá ôïõ ôñüðïõ ëåéôïõñãßáò ôïõ ìåôáôñïðÝá, ï ðßíáêáò ôïõ ó÷Þìáôïò 7.8 êáôùôÝñù áðåéêïíßæåé ôïí
áíáëõôéêü õðïëïãéóìü ôçò ôÜóçò åîüäïõ ãéá ôçí øçöéáêÞ ëÝîç 1011 (äåêáäéêü 11).

Äõáäéêü øçößï (bit) b3 b2 b1 b0


ÔéìÞ 1 0 1 1
ÔÜóç åéóüäïõ (V)ðïõ áíôéóôïé÷åß -5 0 -5 -5
óõíôåëåóôÞò Rf/RN 8 4 2 1
óõíåéóöïñÜ óôçí ôÜóç åîüäïõ 40 0 10 5
Üèñïéóìá - óõíïëéêÞ ôÜóç åîüäïõ (V) 55
Ó÷Þìá 7.8: Õðïëïãéóìüò ôçò áíáëïãéêÞò åîüäïõ ãéá ôç ëÝîç 1001

Ï óõãêåêñéìÝíïò ìåôáôñïðÝáò Ý÷åé åëÜ÷éóôç ôéìÞ ôçò ôÜóçò åîüäïõ 0 V (áíôéóôïé÷åß óôçí øçöéáêÞ ëÝîç
0000) êáé ìÝãéóôç ôéìÞ ôçò ôÜóçò åîüäïõ 75 V (áíôéóôïé÷åß óôçí øçöéáêÞ ëÝîç 1111). Áõôü ðñïûðïèÝôåé,
âåâáßùò, üôé ç áíþôåñç ôÜóç ôñïöïäïóßáò ôïõ ôåëåóôéêïý åíéó÷õôÞ åßíáé ôïõëÜ÷éóôïí 75 V êáé ç êáôþôåñç åßíáé
0 V Þ ìéêñüôåñç.

7.3 Ç åöáñìïãÞ ôùí áíáëïãéêþí åéóüäùí óôïõò


Ðñïãñáììáôéæüìåíïõò Ëïãéêïýò ÅëåãêôÝò (ÐËÅ)
Ïé ðåñéóóüôåñïé ÐËÅ êÜèå êáôáóêåõáóôÞ äéáèÝôïõí ìéá ðïéêéëßá óõìâáôïý åîïðëéóìïý ãéá ôçí ðáñáãùãÞ
çëåêôñéêþí áíáëïãéêþí åîüäùí. ÓõíÞèùò áõôüò ï åîïðëéóìüò Ý÷åé ôç ìïñöÞ ìïíÜäáò åðÝêôáóçò (êÜñôáò)
ðïõ ðñïóáñìüæåôáé óôç âáóéêÞ ìïíÜäá ôïõ ÐËÅ. Ïé êÜñôåò áíáëïãéêþí åîüäùí óõíÞèùò åîõðçñåôïýí ðïëëÝò
üìïéåò áíáëïãéêÝò åîüäïõò êáé êáôçãïñéïðïéïýíôáé ìå äýï âáóéêÜ êñéôÞñéá.
Ø Ôï åßäïò ôùí çëåêôñéêþí áíáëïãéêþí óçìÜôùí ðïõ ðáñÜãïíôáé – êáé åðïìÝíùò ôï åßäïò ôùí ïñãÜíùí
äñÜóçò ðïõ ìðïñïýí íá óõíäåèïýí êáé íá óõíåñãáóèïýí ìå ôïí ÐËÅ. Ïé êýñéåò åðéìÝñïõò ïìÜäåò áõôÞò
ôçò êáôçãïñßáò åßíáé ïé áíáëïãéêÝò êÜñôåò ðïõ ðáñÜãïõí çëåêôñéêÞ ôÜóç êáé åêåßíåò ðïõ ðáñÜãïõí
çëåêôñéêü ñåýìá. Åðéðñüóèåôá, ïé áðïäåêôÝò ôéìÝò áõôþí ôùí çëåêôñéêþí ìåãåèþí êéíïýíôáé óå ôõðï-
ðïéçìÝíá üñéá, ðïõ ïíïìÜæïíôáé ïíïìáóôéêÝò ðåñéï÷Ýò, üðùò áíáöÝñåé êáé ï ðßíáêáò ôïõ ó÷Þìáôïò 7.9.
Ø Ôç äéáêñéôéêÞ éêáíüôçôá, äçëáäÞ ôïí áñéèìü áðü äéáöïñåôéêÝò óôÜèìåò óôéò ïðïßåò êáôáôÜóóåôáé ôï ðáñá-
ãüìåíï áíáëïãéêü çëåêôñéêü óÞìá, óå áíôéóôïé÷ßá ìå ôï øçöéáêü äåäïìÝíï óôçí Ýîïäï ôïõ ÐËÅ. Ç äéáêñé-
ôéêÞ éêáíüôçôá óõíÞèùò åêöñÜæåôáé óå áñéèìü bit, äçëáäÞ ìÞêïò ôçò øçöéáêÞò ëÝîçò ôçí ïðïßá ìðïñåß
íá ìåôáôñÝøåé ç êÜñôá áíáëïãéêþí åîüäùí.

84
ÁíáëïãéêÝò Ýîïäïé

Áíáëïãéêü ìÝãåèïò ÏíïìáóôéêÞ ðåñéï÷Þ


ÇëåêôñéêÞ ÔÜóç ±50mV
±500mV
±1V
±5V
±10V
±50V
±100V
Çëåêôñéêü Ñåýìá ±20 mA
4-20mA
Ó÷Þìá 7.9: ÓõíÞèåéò êÜñôåò áíáëïãéêþí åîüäùí

Ôï ó÷Þìá 7.10 áðåéêïíßæåé ôç ÷áñáêôçñéóôéêÞ ôçò ìåôáôñïðÞò, äçëáäÞ ôçí áíôéóôïé÷ßá ìåôáîý øçöéáêþí êáé
áíáëïãéêþí ôéìþí, óôçí åéäéêÞ ðåñßðôùóç ôïõ øçöéáêïý-áíáëïãéêïý ìåôáôñïðÝá ôïõ ðñïçãïýìåíïõ ðáñáäåßã-
ìáôïò ìå äéáêñéôéêÞ éêáíüôçôá ôÝóóåñá bit êáé ìå ðáñáãüìåíç ôÜóç óôï äéÜóôçìá 0-75 V.

Ó÷Þìá 7.10: ÐáñÜäåéãìá áíôéóôïé÷ßáò øçöéáêþí êáé áíáëïãéêþí ôéìþí

85
êåöÜëáéï 7

Ïé áíáëïãéêÝò êÜñôåò åîüäùí ôùí ÐËÅ óõíïäåýïíôáé áðü áíôßóôïé÷ï åéäéêü ëïãéóìéêü. Ðñüêåéôáé ãéá Ýôïéìá
õðï-ðñïãñÜììáôá ëåéôïõñãéþí (function blocks) ðïõ åîõðçñåôïýí ôç óõíåñãáóßá ôïõ êýñéïõ ðñïãñÜììáôïò
ìå ôéò áíáëïãéêÝò ìïíÜäåò. Ïé êõñéüôåñåò âïçèçôéêÝò ëåéôïõñãßåò ðïõ ðñïóöÝñïõí åßíáé:
Ø ç äõíáôüôçôá åíåñãïðïßçóçò Þ áðåíåñãïðïßçóçò ôçò áíáëïãéêÞò ìïíÜäáò (êÜñôáò) Þ åíüò óõãêåêñéìÝ-
íïõ áñéèìïý áíáëïãéêþí åîüäùí áðü áõôÝò ðïõ õðïóôçñßæïíôáé áðü ôçí êÜñôá.
Ø ç åéóáãùãÞ ðáñáìÝôñùí ãéá ôç ëåéôïõñãßá ôçò øçöéáêï-áíáëïãéêÞò ìåôáôñïðÞò ð.÷. ãéá ôçí åðéëïãÞ ôçò
ïíïìáóôéêÞò ðåñéï÷Þò, åÜí ç êÜñôá õðïóôçñßæåé ðåñéóóüôåñåò áðü ìéá.
¼ðùò êáé óôçí ðåñßðôùóç ôùí áíáëïãéêþí åéóüäùí ôïõ ÐËÅ, ç óçìáíôéêüôåñç ëåéôïõñãßá ôçò êÜñôáò êáé ôïõ
ëïãéóìéêïý ðïõ ôç óõíïäåýåé åßíáé ç åíåñãïðïßçóç ôçò ìåôáôñïðÞò êáé ç ðáñáãùãÞ ôïõ áíáëïãéêïý çëåêôñé-
êïý ìåãÝèïõò ðïõ áíôéóôïé÷åß óôçí óôéãìéáßá øçöéáêÞ ôéìÞ ôçò åîüäïõ. Ç ìåôáôñïðÞ ãßíåôáé óõíÞèùò ìå ìéá
áðëÞ åíôïëÞ áðïèÞêåõóçò, üðùò áõôÝò ðïõ áíáöÝñèçêáí óôçí åíüôçôá 1.3, ð.÷.
STA PW127
Óôï ðáñáðÜíù ðáñÜäåéãìá ôï ëåéôïõñãéêü óýóôçìá ôïõ ÐËÅ áíáãíùñßæåé ïôé ðñÝðåé íá ìåôáöÝñåé äåäïìÝíá
ìÞêïõò ìéáò ëÝîçò áðü ôïí êáôá÷ùñçôÞ óôç èÝóç ìíÞìçò åéäéêïý ôýðïõ PW127, ç ïðïßá áíÞêåé óôçí áíáëïãéêÞ
êÜñôá åîüäïõ. Ï ÐËÅ åíåñãïðïéåß áõôüìáôá ôç ëåéôïõñãßá ôçò øçöéáêï-áíáëïãéêÞò ìåôáôñïðÞò êáé åöáñìüæåé
ôçí ðáñáãüìåíç çëåêôñéêÞ ôÜóç (Þ ñåýìá) óôïõò áêñïäÝêôåò ôçò êÜñôáò åîüäïõ.
Ôï ó÷Þìá 7.11 áðåéêïíßæåé ôï ðåñéå÷üìåíï ôïõ êáôá÷ùñçôÞ ðñéí ôçí åêôÝëåóç ôçò åíôïëÞò áðïèÞêåõóçò êáé
ìåôáôñïðÞò. Óôï ðáñÜäåéãìá áõôü, ç êáèáõôü øçöéáêÞ ôéìÞ êáôáëáìâÜíåé 11 bits: Ýíá bit ãéá ôï ðñüóçìï êáé 10
ãéá ôçí áðüëõôç ôéìÞ – áõôÞ åßíáé ç äéáêñéôéêÞ éêáíüôçôá ôçò áíáëïãéêÞò êÜñôáò åîüäïõ. Ôá õðüëïéðá bit ôçò
ëÝîçò äå ÷ñçóéìïðïéïýíôáé áðü ôçí êÜñôá (åßíáé áäéÜöïñá).

Word PW127 - Accumulator


Byte 2 Byte 1
Â15 Â14 Â13 Â12 Â11 Â10 Â9 Â8 Â7 Â6 Â5 Â4 Â3 Â2 Â1 Â0
äåí ÷ñçóéìåýïõí ðñüóçìï øçöéáêÞ ôéìÞ ðïõ áíôéóôïé÷åß óôï áíáëïãéêü ìÝãåèïò
(÷ùñßò ðñüóçìï)
× × × × × 1 0 0 0 0 1 0 0 0 1 0
áäéÜöïñá – áãíïïýíôáé + 34
Ó÷Þìá 7.11: Êùäéêïðïßçóç áíáëïãéêÞ ôéìÞò åîüäïõ

86
ÊåöÜëáéï 8

Åðßëõóç
ïëïêëçñùìÝíùí
åöáñìïãþí

Åðéäéùêüìåíïé óôü÷ïé:
¼ôáí ïëïêëçñþóåôå ôç ìåëÝôç áõôïý ôïõ êåöáëáßïõ,
èá åßóôå éêáíïß:
é íá äéáôõðþíåôå ôñüðïõò åðßëõóçò åíüò ðñï-
âëÞìáôïò áõôïìáôéóìïý
é íá ó÷åäéÜæåôå ôçí ðñïäéáãñáöÞ åíüò áêïëïõ-
èéáêïý óõóôÞìáôïò áõôïìáôéóìïý.
êåöÜëáéï 8

Óôï ðáñüí êåöÜëáéï ðåñéãñÜöåôáé ìéá óõóôçìáôéêÞ ðñïóÝããéóç óôçí áíôéìåôþðéóç êáé åðßëõóç ðñïâëç-
ìÜôùí áõôïìáôïðïßçóçò ìå ïëïêëçñùìÝíåò ëýóåéò áõôïìáôéóìïý (óõóôÞìáôá) ðïõ óôçñßæïíôáé óôç ÷ñÞóç
ôùí ÐËÅ. Ç ðñïóÝããéóç áõôÞ äßíåé âáñýôçôá êáé óôá èÝìáôá ôçò ôå÷íéêÞò åðéêïéíùíßáò, äçëáäÞ óôïí ôñüðï
êáôáãñáöÞò êáé ôåêìçñßùóçò ôïõ ðñïâëÞìáôïò áõôïìáôéóìïý êáé ôçò ðñïôåéíüìåíçò ëýóçò, þóôå áõôÜ íá
ìðïñïýí íá åðáíá÷ñçóéìïðïéçèïýí áðü äéáöïñåôéêïýò ôå÷íéêïýò óå äéáöïñåôéêÝò ÷ñïíéêÝò ðåñéüäïõò.

8.1 Ç äéáäéêáóßá åðßëõóçò êáé ôåêìçñßùóçò


Ï ôåëéêüò óêïðüò ôçò åðßëõóçò åíüò ðñïâëÞìáôïò áõôïìáôéóìïý åßíáé ç áíÜðôõîç ìéáò ëýóçò ðïõ íá åðéâÜ-
ëåé óôï åëåã÷üìåíï óýóôçìá ôçí åðéèõìçôÞ óõìðåñéöïñÜ. Ôáõôü÷ñïíá, ìéá óùóôÞ åöáñìïãÞ áõôïìáôéóìïý
ðñÝðåé íá áíôáðïêñßíåôáé êáé óå Üëëá êñéôÞñéá, üðùò ôá åîÞò:
Ø Íá åßíáé ïéêïíïìéêÜ åöéêôÞ êáôáñ÷Þí ùò äáðÜíç ãéá ôçí áñ÷éêÞ êáôáóêåõÞ êáé åãêáôÜóôáóç ôçò ëýóçò
ð.÷. ãéá ôçí áãïñÜ ôùí áíáãêáßùí ðñïãñáììáôéæüìåíùí åëåãêôþí, ãéá ôéò åñãáóßåò óõñìÜôùóçò ôùí
ïñãÜíùí, ãéá ôç äéáìüñöùóç ôùí ÷þñùí Þ ôçí åãêáôÜóôáóç ãñáììþí ôçëåðéêïéíùíéþí êëð. Óôï êüóôïò
ôçò åöáñìïãÞò ðñÝðåé íá óõíõðïëïãßæåôáé êáé ç äáðÜíç óõíôÞñçóçò ð.÷. ãéá ôçí áíáâÜèìéóç ôïõ ðñï-
ãñÜììáôïò, ãéá ôçí áðïóöáëìÜôùóç ðñïâëçìÜôùí ðïõ èá åìöáíéóèïýí áñãüôåñá, ãéá ôçí åðÝêôáóç ôçò
åöáñìïãÞò óå Üëëá óõóôÞìáôá, ãéá ôçí åêðáßäåõóç ôïõ ðñïóùðéêïý ðïõ èá ôçí åðéâëÝðåé êëð.
Ø Íá åßíáé áóöáëÞò ãéá ôïõò ÷åéñéóôÝò êáé ãéá ôï ðåñéâÜëëïí. Ç åöáñìïãÞ áõôïìáôéóìïý ðñÝðåé íá ðåñéïñß-
æåé ôçí ðéèáíüôçôá ïé ÷åéñéóôÝò Þ Üëëá ðñüóùðá íá ôñáõìáôéóèïýí Þ íá åêôåèïýí óå åðéêßíäõíåò óõíèÞ-
êåò Þ óå âëáâåñÝò ïõóßåò. ÅðéðëÝïí, ðñÝðåé íá ìåéþíåé Þ íá áðïöåýãåé ôçí åðéâÜñõíóç ôïõ ðåñéâÜëëï-
íôïò ìå ÷çìéêÜ áëëÜ êáé ìå èüñõâï, áðüññéøç èåñìüôçôáò, áêôéíïâïëßá êëð.

Ìéá óõóôçìáôéêÞ ðñïóÝããéóç ìå óõãêåêñéìÝíá âÞìáôá êáé óôÜäéá âïçèÜåé óôçí áíÜðôõîç ëýóåùí ðïõ íá
åßíáé áðïôåëåóìáôéêÝò êáé ôáõôü÷ñïíá íá éêáíïðïéïýí ôá ðáñáðÜíù êñéôÞñéá. Ôá óõíÞèç âÞìáôá ôçò äéáäéêá-
óßáò áíÜðôõîçò ïëïêëçñùìÝíùí ëýóåùí áõôïìáôéóìïý ìå ðñïãñáììáôéæüìåíïõò ëïãéêïýò åëåãêôÝò åßíáé
ôÝóóåñá.
1) ÐåñéãñáöÞ ôïõ ðñïâëÞìáôïò áõôïìáôéóìïý.
2) Áíáãíþñéóç ôùí óçìÜôùí êáé ðáñáìÝôñùí ðïõ åìðëÝêïíôáé.
3) ÐåñéãñáöÞ ôçò ëýóçò áõôïìáôéóìïý.
4) Óõíäåóìïëïãßá êáé ðñïãñáììáôéóìüò ôïõ ÐËÅ.

ÊÜèå âÞìá ðåñéëáìâÜíåé ôçí åðåîåñãáóßá ðëçñïöïñéþí áðü ôï ðåñéâÜëëïí êáé ôï ‘êôßóéìï’ åíüò ôìÞìáôïò
ôçò ïëïêëçñùìÝíçò ëýóçò. Ôáõôü÷ñïíá, êÜèå âÞìá ðåñéëáìâÜíåé ôçí áíôßóôïé÷ç ôåêìçñßùóç, äçëáäÞ ôçí
êáôáãñáöÞ ôùí áðïôåëåóìÜôùí ìå ôõðïðïéçìÝíï ôñüðï, þóôå áõôÜ íá ìðïñïýí íá ìåôáäïèïýí Þ íá êáôá÷ù-
ñçèïýí ãéá ìåëëïíôéêÞ ÷ñÞóç.

88
Åðßëõóç ïëïêëçñùìÝíùí
åöáñìïãþí

8.2 ÐåñéãñáöÞ ôïõ ðñïâëÞìáôïò


Ãéá íá åðéëýóåé êÜðïéïò Ýíá ðñüâëçìá áõôïìáôéóìïý, ðñÝðåé êáôáñ÷Þí íá ôï êáôáíïÞóåé. Ç áíôßëçøç êáé ç
êáôáãñáöÞ ôïõ ðñïâëÞìáôïò áõôïìáôéóìïý åßíáé, åðïìÝíùò, ôï ðñþôï êáé ôï èåìåëéþäåò âÞìá ãéá ôçí áíÜðôõ-
îç ìéáò ïëïêëçñùìÝíçò åöáñìïãÞò. ÁõôÞ ç êáôáíüçóç áöïñÜ óå äýï ìÝñç: óôçí áíôßëçøç ôïõ ðåñéâÜëëïíôïò
ôïõ óõóôÞìáôïò ôïõ áõôïìáôéóìïý êáé óôçí áíôßëçøç ôïõ óôü÷ïõ ôïõ áõôïìáôéóìïý.

Ôï ðåñéâÜëëïí ôïõ óõóôÞìáôïò áõôïìáôéóìïý


Ôï ðåñéâÜëëïí ôïõ óõóôÞìáôïò áõôïìáôéóìïý åßíáé ç óõãêåêñéìÝíç âéïìç÷áíéêÞ åöáñìïãÞ Þ ç äéÜôáîç Þ ç
óõóêåõÞ óôçí ïðïßá áíÞêåé ï áõôïìáôéóìüò. ÁõôÞ ç ðåñéãñáöÞ åßíáé áíáãêáßá, äéüôé ï óêïðüò ôïõ óõãêåêñéìÝíïõ
áõôïìáôéóìïý Ý÷åé íüçìá ìüíï ãéá ôç óõãêåêñéìÝíç äéÜôáîç Þ óõóêåõÞ. ÌÜëéóôá êÜôé ðïõ åßíáé åðéèõìçôü ãéá
ìéá åöáñìïãÞ (ð.÷. ç äéáôÞñçóç åíüò ÷þñïõ óå õøçëÞ èåñìïêñáóßá, óå ìéá èåñìéêÞ êáôåñãáóßá) ìðïñåß íá åßíáé
áíåðéèýìçôï Þ åðéêßíäõíï óå ìéá Üëëç (ð.÷. óå ìéá åöáñìïãÞ êëéìáôéóìïý). ÅðéðëÝïí ç ðåñéãñáöÞ ôïõ ðåñé-
âÜëëïíôïò äßíåé ðëçñïöïñßåò ãéá ôéò óõíèÞêåò óôéò ïðïßåò ï áõôïìáôéóìüò ðñÝðåé íá ëåéôïõñãåß (ð.÷. óå ðåñé-
âÜëëïí ìå óêüíç Þ ìå õãñáóßá), êáèþò êáé ãéá ôïõò ðåñéïñéóìïýò ðïõ ðñÝðåé íá áíôéìåôùðßóåé.
Ôï ó÷Þìá 8.1 ðáñïõóéÜæåé Ýíá ðáñÜäåéãìá âéïìç÷áíéêÞò åöáñìïãÞò. Ðñüêåéôáé ãéá ìéá ðñÝóá èåñìÞò óõ-
ãêüëëçóçò. Ç ðñÝóá áðïôåëåßôáé áðü Ýíáí õäñáõëéêü êýëéíäñï ìå Ýìâïëï, óôï Üêñï ôïõ ïðïßïõ õðÜñ÷åé Ýíá
çëåêôñéêü èåñìáíôéêü óôïé÷åßï. Ôá õëéêÜ ðïõ ðñüêåéôáé íá óõãêïëëçèïýí (óå ìïñöÞ öýëëùí) ôïðïèåôïýíôáé
ìåôáîý ôïõ åìâüëïõ ôïõ õäñáõëéêïý êõëßíäñïõ êáé ôçò âÜóçò ôçò ðñÝóáò. ¼ôáí ï êýëéíäñïò åíåñãïðïéçèåß,
óõìðéÝæåé ôá äýï õëéêÜ ìåôáîý ôïõò. ¼ôáí ôï èåñìáíôéêü óôïé÷åßï åíåñãïðïéçèåß, èåñìáßíåé ôá õëéêÜ. Ìå ôéò äýï
áõôÝò åíÝñãåéåò ôï ðëáóôéêü áðü ôï ïðïßï áðïôåëïýíôáé ôá õëéêÜ ‘ëéþíåé’ êáé ôá äýï öýëëá åíþíïíôáé óå Ýíá
óþìá- äçëáäÞ óõãêïëëïýíôáé.

Ó÷Þìá 8.1: ÐñÝóá óõãêüëëçóçò ìå ôáõôü÷ñïíç èÝñìáíóç

89
êåöÜëáéï 8

Ç ðñÝóá óõãêüëëçóçò ëåéôïõñãåß õðü ôçí åðßâëåøç åíüò ÷åéñéóôÞ, ï ïðïßïò ôïðïèåôåß ôá õëéêÜ ðñïò óõãêüë-
ëçóç ðÜíù óôç âÜóç ôçò ðñÝóáò, åëÝã÷åé ôçí åíåñãïðïßçóç ôïõ õäñáõëéêïý êõëßíäñïõ êáé ôïõ èåñìáíôéêïý
óôïé÷åßïõ êáé, áöïý ïëïêëçñùèåß ç óõãêüëëçóç, áðïìáêñýíåé ôá óõãêïëëçìÝíá õëéêÜ.

Ï óôü÷ïò ôïõ óõóôÞìáôïò áõôïìáôéóìïý


Ï óôü÷ïò ôïõ óõóôÞìáôïò áõôïìáôéóìïý åßíáé ç óõãêåêñéìÝíç óõìðåñéöïñÜ ôçí ïðïßá ôï óýóôçìá áõôïìáôé-
óìïý ðñÝðåé íá åîáóöáëßæåé. ¼ðùò áíáöÝñèçêå ðáñáðÜíù, ï óôü÷ïò óõíäÝåôáé óôåíÜ ìå ôçí ðåñéãñáöÞ ôçò
äéÜôáîçò Þ åöáñìïãÞò, äéüôé áðïêôÜ íüçìá ìüíï ãéá ôéò óõãêåêñéìÝíåò óõíèÞêåò êáé ðñïäéáãñáöÝò ôïõ ðåñé-
âÜëëïíôïò ôïõ óõóôÞìáôïò áõôïìáôéóìïý. ÅîÜëëïõ, áêüìç êáé Ýíáò óôü÷ïò ðïõ åßíáé åðéèõìçôüò óå äéáöïñåôé-
êÝò åöáñìïãÝò, ìðïñåß ãéá êÜðïéåò íá åßíáé áíÝöéêôïò Þ áíôéïéêïíïìéêüò.
Óôçí ðåñßðôùóç ôïõ ðáñáäåßãìáôïò ôçò ðñÝóáò óõãêüëëçóçò ï óôü÷ïò ôïõ óõóôÞìáôïò áõôïìáôéóìïý åßíáé
ðïëëáðëüò.
1) Ç ðñÝóá ðñÝðåé íá óõìðéÝæåé ôá äýï õëéêÜ ãéá áñêåôü ÷ñïíéêü äéÜóôçìá Ýôóé þóôå ïé åðéöÜíåéåò ðïõ èá
óõãêïëëçèïýí íá äéáôçñïýíôáé óå åðáöÞ. Ïé äïêéìÝò óõãêüëëçóçò Ýäåéîáí üôé ôï äéÜóôçìá áõôü äåí
÷ñåéÜæåôáé íá îåðåñíÜ ôá 20 äåõôåñüëåðôá. ÐáñáôåôáìÝíç óõìðßåóç ìðïñåß íá ðñïîåíÞóåé ìüíéìç ðáñá-
ìüñöùóç óôá õëéêÜ.
2) Ï áõôïìáôéóìüò ðñÝðåé íá äéáôçñåß ôç èåñìïêñáóßá ôçò Ýíùóç êÜôù áðü ôïõò 70 0C. Ôõ÷üí õøçëüôåñåò
èåñìïêñáóßåò áëëïéþíïõí ôï ðëáóôéêü õëéêü êáé ç áíôï÷Þ ôïõ óõãêïëëçìÝíïõ õëéêïý ìåéþíåôáé.
3) Ï áõôïìáôéóìüò ðñÝðåé íá åîáóöáëßæåé üôé ï ÷åéñéóôÞò ôçò ðñÝóáò, áöïý ôñïöïäïôÞóåé ôçí ðñÝóá ìå õëéêÜ,
Ý÷åé áðïìáêñýíåé ôá ÷Ýñéá ôïõ áðü ôï óçìåßï ôçò óõãêüëëçóçò. ÊáôÜ ôçí êáèïäü ôïõ, ôï Ýìâïëï êéíåßôáé
ðïëý ãñÞãïñá êáé ìå ìåãÜëç äýíáìç êáé áðïôåëåß êßíäõíï ãéá ôï ÷åéñéóôÞ.

¼ðùò ðáñïõóéÜæåé êáé ôï ó÷Þìá 8.2, ïé åðéìÝñïõò óôü÷ïé áöïñïýí óôïé÷åßá óôçí ðåñéï÷Þ ôçò óõãêüëëçóçò –
äéüôé åêåß åðéôåëåßôáé êáé ç âáóéêÞ ëåéôïõñãßá ôçò ðñÝóáò.

Ó÷Þìá 8.2: Ç äéáäéêáóßá ôçò èåñìÞò óõãêüëëçóçò

90
Åðßëõóç ïëïêëçñùìÝíùí
åöáñìïãþí

8.3 ÐåñéãñáöÞ äéáèÝóéìùí óçìÜôùí êáé óõíäÝóåùí


Ìéá åðéôõ÷çìÝíç ëýóç áõôïìáôéóìïý ìå ÐËÅ áîéïðïéåß ôçí õðïëïãéóôéêÞ äýíáìç êáé åõåëéîßá ôïõ ÐËÅ, ôïí
ïðïßï ìðïñïýìå íá ðñïãñáììáôßóïõìå, þóôå íá åðéôõã÷Üíåé êáôÜëëçëç åðåîåñãáóßá ôùí ðëçñïöïñéþí. ¼ìùò
ç ìïñöÞ áõôÞò ôçò åðåîåñãáóßáò åîáñôÜôáé áðü ôéò äéáèÝóéìåò ðëçñïöïñßåò. ÅðïìÝíùò, ç áíÜðôõîç ôçò ëýóçò
áõôïìáôéóìïý ìå ÐËÅ ðñïûðïèÝôåé üôé êáôáñ÷Þí ãíùñßæïõìå ðïéåò åßíáé ïé äéáèÝóéìåò ðëçñïöïñßåò êáé ðïéï
åßíáé ôï ðåñéå÷üìåíü ôïõò.
Åéäéêüôåñá, ç åðåîåñãáóßá ôçò ëýóçò áõôïìáôéóìïý óôçñßæåôáé óå ðñïçãïýìåíç áíáãíþñéóç êáé êáôáãñáöÞ:
Ø ôùí ðáñáìÝôñùí ôéò ïðïßåò ôï óýóôçìá áõôïìáôéóìïý äÝ÷åôáé áðü ôï ðåñéâÜëëïí,(ïíïìÜæïíôáé êáé óÞìá-
ôá åéóüäïõ Þ ìåôáâëçôÝò åéóüäïõ Þ áðëÜ åßóïäïé),
Ø ôùí ðáñáìÝôñùí ôéò ïðïßåò ôï óýóôçìá áõôïìáôéóìïý ìðïñåß íá åðçñåÜæåé (ãíùóôÝò êáé ùò óÞìáôá
åîüäïõ Þ ìåôáâëçôÝò åîüäïõ Þ áðëÜ Ýîïäïé).

Åßóïäïé
ÊÜèå óÞìá åéóüäïõ ðáñÜãåôáé áðü áíôßóôïé÷ï áéóèçôÞñéï Þ äéÜôáîç åéóüäïõ. Ç óçìáíôéêüôåñç ðëçñïöïñßá
ó÷åôéêÜ ìå Ýíá óÞìá åéóüäïõ åßíáé áêñéâþò áõôÞ ç ‘ôáõôüôçôá’, äçëáäÞ ç áíáãíþñéóç ôïõ ïñãÜíïõ ðïõ ôï
ðáñÜãåé. ÁíÜëïãá ìå ôá ÷áñáêôçñéóôéêÜ ôïõ ïñãÜíïõ, ôï óÞìá åéóüäïõ ìðïñåß íá áíôéóôïé÷åß óå ëïãéêÞ ìåôáâëç-
ôÞ, äçëáäÞ íá ðáßñíåé äýï çëåêôñéêÝò ôéìÝò (ð.÷. ôÜóåéò) ðïõ íá áíôéóôïé÷ïýí óôéò ëïãéêÝò êáôáóôÜóåéò ÁëçèÞò
êáé ØåõäÞò. Áêüìç, üðùò áíáöÝñèçêå óå ðñïçãïýìåíç åíüôçôá, ôï óÞìá åéóüäïõ ìðïñåß íá åßíáé áíáëïãéêü êáé
íá ðáßñíåé óõíå÷åßò ôéìÝò óå Ýíá äéÜóôçìá (ð.÷. ôÜóçò Þ ñåýìáôïò).
Óôçí ðåñßðôùóç ôïõ ðáñáäåßãìáôïò ôçò ðñÝóáò óõãêüëëçóçò, ôï óýóôçìá áõôïìáôéóìïý äÝ÷åôáé äéÜöïñá
ëïãéêÜ êáé áíáëïãéêÜ óÞìáôá. Ôï ó÷Þìá 8.3 áðåéêïíßæåé Ýíáí áðü ôïõò äýï ðáíïìïéüôõðïõò ÷åéñïäéáêüðôåò
áóöáëåßáò ðïõ äéáèÝôåé ç ðñÝóá. Ðñüêåéôáé ãéá ìç÷áíéêïýò äéáêüðôåò ðïõ âñßóêïíôáé ôïðïèåôçìÝíïé óå áóöáëÞ
áðüóôáóç áðü ôï óçìåßï óõãêüëëçóçò. ¼ôáí Ýíáò ÷åéñïäéáêüðôçò åíåñãïðïéçèåß, äßíåé Ýíäåéîç üôé ï ÷åéñéóôÞò
Ý÷åé ôïðïèåôÞóåé ôï ÷Ýñé ôïõ óôï äéáêüðôç êáé åðïìÝíùò ôï Ý÷åé áðïìáêñýíåé áðü ôçí åðéêßíäõíç æþíç ôçò
ðñÝóáò.

Ó÷Þìá 8.3: Ï ÷åéñïäéáêüðôçò áóöáëåßáò

Ï ÷åéñïäéáêüðôçò åßíáé óõíäåäåìÝíïò ùò ‘êáíïíéêÜ áíïéêôüò’, äçëáäÞ óôçí êáôÜóôáóç çñåìßáò (÷ùñßò ÷åéñé-
óìü) äåí Üãåé. Ç åðéëïãÞ áõôÞ åßíáé áóöáëÝóôåñç, äéüôé åÜí ï äéáêüðôçò Þôáí êáíïíéêÜ êëåéóôüò, óå ðåñßðôùóç

91
êåöÜëáéï 8

äéáêïðÞò ôçò çëåêôñéêÞò ôñïöïäïóßáò ôï üñãáíï áõôü èá Ýäéíå ôçí åóöáëìÝíç Ýíäåéîç üôé ôá ÷Ýñéá ôïõ ÷åéñéóôÞ
åßíáé áóöáëÞ. Ï ðßíáêáò ôïõ ó÷Þìáôïò 8.4 êáôáãñÜöåé ôá ÷áñáêôçñéóôéêÜ ôùí óçìÜôùí åéóüäïõ S1 êáé S2 ðïõ
áíôéóôïé÷ïýí óôïí áñéóôåñü êáé äåîéü ÷åéñïäéáêüðôç áóöáëåßáò.

Åßóïäïò ¼ñãáíï Çëåêôñéêü óÞìá Ëåéôïõñãßá


S1 Áñéóôåñüò ÷åéñïäéáêüðôçò, 0 Þ 12 V ó.ñ. (Ê.Á.) êëåéóôüò (12 V), üôáí
öÝñåé Ýíäåéîç ‘Áђ ï ðéÝæåôáé áðü ôï ÷Ýñé. Áíïéêôüò
(0 V) óôçí åëåýèåñç èÝóç
S2 Äåîéüò ÷åéñïäéáêüðôçò, 0 Þ 12 V ó.ñ. (Ê.Á.) êëåéóôüò (12 V), üôáí
öÝñåé Ýíäåéîç ‘ÄŒ ï ðéÝæåôáé áðü ôï ÷Ýñé. Áíïéêôüò
(0 V) óôçí åëåýèåñç èÝóç
Ó÷Þìá 8.4: Áíáãíþñéóç åéóüäùí S1 êáé S2

Ç âéïìç÷áíéêÞ äéÜôáîç ôïõ ðáñáäåßãìáôïò ðåñéëáìâÜíåé åðßóçò äýï ìç÷áíéêïýò äéáêüðôåò ìå ôñï÷ßóêï (ñÜïõ-
ëï) ôïðïèåôçìÝíïõò óôá Üêñá ôçò äéáäñïìÞò ôïõ åìâüëïõ, üðùò öáßíåôáé óôï ó÷Þìá 8.5. ¼ôáí Ýíáò áðü ôïõò
äéáêüðôåò åíåñãïðïéçèåß äßíåé Ýíäåéîç üôé ôï Ýìâïëï âñßóêåôáé óôçí áíôßóôïé÷ç èÝóç.

Ó÷Þìá 8.5: Ïé äéáêüðôåò èÝóçò ôïõ åìâüëïõ

Ï ðßíáêáò ôïõ ó÷Þìáôïò 8.6 êáôáãñÜöåé ôá ÷áñáêôçñéóôéêÜ ôùí óçìÜôùí åéóüäïõ S3 êáé S4 ðïõ áíôéóôïé÷ïýí
óôçí áíþôåñç êáé óôçí êáôþôåñç èÝóç ôçò äéáäñïìÞò ôïõ åìâüëïõ – äçëáäÞ óå ðëÞñç óõóôïëÞ Þ ðëÞñç
Ýêôáóç ôïõ õäñáõëéêïý êõëßíäñïõ.

Åßóïäïò ¼ñãáíï Çëåêôñéêü óÞìá Ëåéôïõñãßá


S3 ¢íù äéáêüðôçò èÝóçò, 0 Þ 12 V ó.ñ. (Ê.Á.) êëåéóôüò (12 V), üôáí ôï
öÝñåé Ýíäåéîç ‘S3’ Ýìâïëï áíÝâåé. Áíïéêôüò
(0 V) óôçí åëåýèåñç èÝóç
S4 ÊÜôù äéáêüðôçò èÝóçò, 0 Þ 12 V ó.ñ. (Ê.Á.) êëåéóôüò (12 V), üôáí ôï
öÝñåé Ýíäåéîç ‘S4’ Ýìâïëï êáôÝâåé. Áíïéêôüò
(0 V) óôçí åëåýèåñç èÝóç
Ó÷Þìá 8.6: Áíáãíþñéóç åéóüäùí S3 êáé S4

92
Åðßëõóç ïëïêëçñùìÝíùí
åöáñìïãþí

Ç ðñÝóá óõãêüëëçóçò åßíáé áêüìç åöïäéáóìÝíç êáé ìå áíáëïãéêü üñãáíï ìÝôñçóçò ôçò èåñìïêñáóßáò,
ðñïóáñìïóìÝíï óôç âÜóç ôçò (êÜôù ðëÜêá óõìðßåóçò), üðùò ðáñïõóéÜæåôáé óôï ó÷Þìá 8.7. Ôï üñãáíï ðåñé-
ëáìâÜíåé ôï êáèáõôü áéóèçôÞñéï, ðïõ óõëëáìâÜíåé ôéò ìåôáâïëÝò ôçò èåñìïêñáóßáò êáé ìéá çëåêôñïíéêÞ äéÜôá-
îç, ðïõ åíéó÷ýåé ôï óÞìá ðïõ ðáñÜãåôáé áðü ôï áéóèçôÞñéï êáé ôï ìåôáôñÝðåé óå çëåêôñéêÞ ôÜóç ìå ìÝãåèïò
áíÜëïãï ðñïò ôç èåñìïêñáóßá.

Ó÷Þìá 8.7: ¼ñãáíï èåñìïêñáóßáò

Ï ðßíáêáò ôïõ ó÷Þìáôïò 8.8 êáôáãñÜöåé ôá ÷áñáêôçñéóôéêÜ ôïõ óÞìáôïò åéóüäïõ TMP ðïõ áíôéóôïé÷åß óôç
ìÝôñçóç ôçò èåñìïêñáóßáò ôçò óõãêüëëçóçò.

Åßóïäïò ¼ñãáíï Çëåêôñéêü óÞìá Ëåéôïõñãßá


TMP Áíáëïãéêü èåñìüìåôñï 0 Ýùò 10 V Ðåñéï÷Þ ëåéôïõñãßáò áðü 20
åíóùìáôùìÝíï óôç âÜóç Ýùò 220 âáèìïýò Êåëóßïõ.
ôçò ðñÝóáò ÓõíôåëåóôÞò ìåôáôñïðÞò
0.05 volt áíÜ âáèìü Êåëóßïõ.
Ó÷Þìá 8.8: Áíáãíþñéóç åéóüäïõ TMP

¸îïäïé
Ôï óýóôçìá áõôïìáôéóìïý ðñÝðåé íá ðáñÜãåé Ýíá óÞìá åîüäïõ ãéá êÜèå äéáèÝóéìï üñãáíï, ç ëåéôïõñãßá ôïõ
ïðïßïõ åðçñåÜæåé ôï óôü÷ï ôïõ áõôïìáôéóìïý. ¼ðùò êáé ãéá ôá óÞìáôá åéóüäïõ, ç óçìáíôéêüôåñç ðëçñïöïñßá
ó÷åôéêÜ ìå Ýíá óÞìá åîüäïõ åßíáé áêñéâþò áõôÞ ç ‘ôáõôüôçôá’, äçëáäÞ ç áíáãíþñéóç ôïõ ïñãÜíïõ ðïõ åëÝã÷åôáé
áðü ôïí ÐËÅ ìÝóù ôïõ óõãêåêñéìÝíïõ óÞìáôïò. ÁíÜëïãá ìå ôá ÷áñáêôçñéóôéêÜ ôïõ ïñãÜíïõ, ôï óÞìá åîüäïõ
ìðïñåß íá áíôéóôïé÷åß óå ëïãéêÞ ìåôáâëçôÞ, äçëáäÞ íá ðáßñíåé äýï çëåêôñéêÝò ôéìÝò (ôõðéêÜ ôÜóåéò) ðïõ íá
áíôéóôïé÷ïýí óôéò ëïãéêÝò êáôáóôÜóåéò ÁëçèÞò êáé ØåõäÞò. Áêüìç ôï óÞìá åîüäïõ ìðïñåß íá åßíáé áíáëïãéêü êáé
íá ðáßñíåé óõíå÷åßò ôéìÝò óå Ýíá äéÜóôçìá (ð.÷. ôÜóçò Þ ñåýìáôïò).
Óôçí ðåñßðôùóç ôïõ ðáñáäåßãìáôïò ôçò ðñÝóáò óõãêüëëçóçò, ôï óýóôçìá áõôïìáôéóìïý ðáñÜãåé ôñßá ëïãéêÜ
óÞìáôá åîüäïõ ðïõ áðåõèýíïíôáé óå éóÜñéèìá üñãáíá äñÜóçò. Ôï ó÷Þìá 8.9 ðáñïõóéÜæåé ôç èÝóç êáé ôï ñüëï
ôùí ïñãÜíùí áõôþí óôç ãåíéêÞ äéÜôáîç ôçò ðñÝóáò.

93
êåöÜëáéï 8

Ç ðáñï÷Þ õäñáõëéêïý õãñïý õøçëÞò ðßåóçò óôïí õäñáõëéêü êýëéíäñï åëÝã÷åôáé áðü äýï çëåêôñïìáãíçôé-
êÝò õäñáõëéêÝò âáëâßäåò äýï èÝóåùí (áíïéêôÞ Þ êëåéóôÞ). Ç ìéá âáëâßäá ðáñÝ÷åé õäñáõëéêü õãñü óôï Üíù
äéáìÝñéóìá ôïõ êõëßíäñïõ êáé ðñïêáëåß ôçí Ýêôáóç, äçëáäÞ ôçí êÜèïäï ôïõ åìâüëïõ – êáé åðïìÝíùò ôç
óõìðßåóç ôùí õëéêþí óôçí ðñÝóá óõãêüëëçóçò. Ç Üëëç ðáñÝ÷åé õäñáõëéêü õãñü óôï êÜôù äéáìÝñéóìá ôïõ
êõëßíäñïõ êáé ðñïêáëåß ôç óõóôïëÞ, äçëáäÞ ôçí Üíïäï ôïõ åìâüëïõ.

Ó÷Þìá 8.9: ¼ñãáíá äñÜóçò ôçò ðñÝóáò

Åðßóçò, ç ðñÝóáò äéáèÝôåé èåñìáíôéêü óôïé÷åßï åíóùìáôùìÝíï óôçí ðëÜêá ðßåóçò ôïõ åìâüëïõ. Ôï èåñìáíôé-
êü óôïé÷åßï åßíáé ìéá çëåêôñéêÞ áíôßóôáóç, ç ôñïöïäïóßá ôçò ïðïßáò åëÝã÷åôáé áðü ôçí åðáöÞ åíüò çëåêôñïíü-
ìïõ (ñåëÝ).
Ôï ó÷Þìá 8.10 ðáñïõóéÜæåé ôïí ôñüðï óýíäåóçò ôùí åîüäùí ôïõ ÐËÅ ìå ôá üñãáíá äñÜóçò. ¼ðùò äåß÷íåé ôï
êýêëùìá åðáöþí óôçí áñéóôåñÞ ðëåõñÜ ôïõ ó÷Þìáôïò, ç ëïãéêÞ Ýîïäïò Ê1 ôïõ ðñïãñáììáôéæüìåíïõ ëïãéêïý
åëåãêôÞ åëÝã÷åé ôçí åíåñãïðïßçóç ôïõ ðçíßïõ ôçò õäñáõëéêÞò âáëâßäáò “ÊȔ ãéá ôçí êÜèïäï ôïõ åìâüëïõ.
Ïìïßùò ç Ýîïäïò Ê2 åëÝã÷åé ôï ðçíßï ôçò âáëâßäáò “Á͔ ãéá ôçí Üíïäï ôïõ åìâüëïõ. Áêüìç ç ëïãéêÞ Ýîïäïò Ê3
åëÝã÷åé ôï ðçíßï ôïõ çëåêôñïíüìïõ H. Ìéá åðáöÞ áõôïý ôïõ çëåêôñïíüìïõ (ç Ç1 óôï ó÷Þìá) åëÝã÷åé ìå ôç
óåéñÜ ôçò ôçí ôñïöïäïóßá ôçò çëåêôñéêÞò áíôßóôáóçò ðïõ èåñìáßíåé ôçí ðåñéï÷Þ ôçò óõãêüëëçóçò.

94
Åðßëõóç ïëïêëçñùìÝíùí
åöáñìïãþí

Ó÷Þìá 8.10: Êýêëùìá åðáöþí ôùí åîüäùí ôïõ ÐËÅ

Ï ðßíáêáò ôïõ ó÷Þìáôïò 8.11 êáôáãñÜöåé ôá ÷áñáêôçñéóôéêÜ ôùí óçìÜôùí åîüäïõ ãéá ôïí Ýëåã÷ï ôçò êßíçóçò
ôïõ õäñáõëéêïý êõëßíäñïõ êáé ôïõ èåñìáíôéêïý óôïé÷åßïõ.

Åßóïäïò ¼ñãáíï Çëåêôñéêü óÞìá Ëåéôïõñãßá


K1 Ðçíßï õäñáõëéêÞò âáëâßäáò 0 Þ 24 V Åöüóïí åßíáé ÁëçèÞò, ç âáëâßäá
ãéá ôçí êÜèïäï ôïõ åìâüëïõ ðáñÝ÷åé õäñáõëéêü õãñü óôï Üíù
äéáìÝñéóìá ôïõ êõëßíäñïõ
K1 Ðçíßï õäñáõëéêÞò âáëâßäáò 0 Þ 24 V Åöüóïí åßíáé ÁëçèÞò, ç âáëâßäá
ãéá ôçí Üíïäï ôïõ åìâüëïõ ðáñÝ÷åé õäñáõëéêü õãñü óôï êÜôù
äéáìÝñéóìá ôïõ êõëßíäñïõ
K3 Çëåêôñïíüìïò ôñïöïäïóßáò 0 Þ 24 V Åöüóïí åßíáé ÁëçèÞò, ï çëåêôñï-
èåñìáíôéêïý óôïé÷åßïõ íüìïò ðáñÝ÷åé 220 V å.ñ. óôçí áíôß-
óôáóç ôïõ èåñìáíôéêïý óôïé÷åßïõ
Ó÷Þìá 8.11: Áíáãíþñéóç åîüäùí Ê1, Ê2 êáé Ê3

8.4 ÐåñéãñáöÞ ôçò ëýóçò áõôïìáôéóìïý


Ç âáóéêÞ ‘ëïãéêÞ´ ïðïéáóäÞðïôå ëýóçò áõôïìáôéóìïý ìðïñåß êáé ðñÝðåé íá ðåñéãñÜöåôáé ëåêôéêÜ, ìå áðëÝò
öñÜóåéò ðïõ íá áðïäßäïõí ôïí ôñüðï ìå ôïí ïðïßï ëåéôïõñãåß ôï óýóôçìá áõôïìáôéóìïý.
Óôçí ðåñßðôùóç ôïõ ðáñáäåßãìáôïò ôçò ðñÝóáò óõãêüëëçóçò, ç ëåéôïõñãßá ôïõ óõóôÞìáôïò áõôïìáôéóìïý
óõíïøßæåôáé óôéò äéáäéêáóßåò ðïõ ðåñéãñÜöïíôáé ðáñáêÜôù.
Ø Áñ÷éêÜ ôï Ýìâïëï åßíáé óôçí Üíù èÝóç êáé ï ÷åéñéóôÞò Ý÷åé ôïðïèåôÞóåé ôá õëéêÜ ðñïò óõãêüëëçóç óôç
âÜóç ôçò ðñÝóáò. ¼ôáí ï ÷åéñéóôÞò åíåñãïðïéÞóåé ôáõôü÷ñïíá ôïõò äýï ÷åéñïäéáêüðôåò, ôï Ýìâïëï êáôå-
âáßíåé êáé ôáõôü÷ñïíá ôï èåñìáíôéêü óôïé÷åßï ôñïöïäïôåßôáé ìå çëåêôñéêü ñåýìá.

95
êåöÜëáéï 8

Ø Ôï óýóôçìá åëÝã÷ïõ ðáñáêïëïõèåß ôçí åîÝëéîç ôçò èåñìïêñáóßáò ôçò óõãêüëëçóçò êáèþò êáé ôï ÷ñüíï
áðü ôçí áñ÷Þ ôçò óõìðßåóçò. ÅÜí ç èåñìïêñáóßá îåðåñÜóåé ôï ðñïêáèïñéóìÝíï üñéï ôùí 70 âáèìþí
Êåëóßïõ Þ åÜí ðáñÝëèåé ï êáíïíéêüò ÷ñüíïò óõìðßåóçò ôùí 20 äåõôåñïëÝðôùí, ç óõãêüëëçóç Ý÷åé
ïëïêëçñùèåß. Ôï Ýìâïëï áíåâáßíåé êáé ç çëåêôñéêÞ ôñïöïäïóßá ôïõ èåñìáíôéêïý óôïé÷åßïõ äéáêüðôåôáé.
Ø Ï ÷åéñéóôÞò áðïìáêñýíåé ôï óõãêïëëçìÝíï õëéêü, ôïðïèåôåß íÝá õëéêÜ óôçí ðñÝóá êáé ï êýêëïò îáíáñ÷ß-
æåé.

Ôï ó÷Þìá 8.12 ðáñïõóéÜæåé áõôÞ ôç ëïãéêÞ ôïõ áõôïìáôéóìïý ìå ôç ìïñöÞ äéáãñÜììáôïò öÜóåùí (GRAFCET).
Ðñüêåéôáé ãéá Ýíá êõêëéêü äéÜãñáììá ìå ðÝíôå öÜóåéò êáé ðÝíôå ìåôáâÜóåéò.

Ó÷Þìá 8.12: ÄéÜãñáììá öÜóåùí ãéá ôï óýóôçìá áõôïìáôéóìïý ôçò ðñÝóáò

96
Åðßëõóç ïëïêëçñùìÝíùí
åöáñìïãþí

Ôï äéÜãñáììá öÜóåùí óõíïäåýåôáé áðü áíáëõôéêüôåñç ðåñéãñáöÞ ôïõ ðåñéå÷ïìÝíïõ ôùí öÜóåùí êáé ôùí
ìåôáâÜóåùí. Åéäéêüôåñá, ï ðßíáêáò ôïõ ó÷Þìáôïò 8.13 åðåîçãåß ôéò åñãáóßåò Þ êéíÞóåéò ðïõ ðåñéëáìâÜíïíôáé óå
êÜèå öÜóç áíáöÝñïíôáò ôá óõãêåêñéìÝíá üñãáíá ðïõ åíåñãïðïéïýíôáé, êáèþò åðßóçò êáé ôá óÞìáôá åéóüäïõ
ðïõ ÷ñçóéìïðïéïýíôáé ãéá ôïí õðïëïãéóìü ôçò óõíèÞêçò ãéá êÜèå ìåôÜâáóç.

ÖÜóç ÌåôÜâáóç
1 ÁíáìïíÞ, êáìßá êßíçóç 1/2 Ôáõôü÷ñïíç åíåñãïðïßçóç ôïõ äåîéïý
êáé ôïõ áñéóôåñïý ÷åéñïäéáêüðôç S1 êáé S2
2 ÊÜèïäïò åìâüëïõ, åíåñãïðïßçóç 2/3 Åíåñãïðïßçóç ôïõ äéáêüðôç
ðçíßïõ ‘ÊȒ ìÝóù ôçò åíôïëÞò Ê1 2/4 óôçí êÜôù èÝóç ôïõ åìâüëïõ S4
3 ÈÝñìáíóç, åíåñãïðïßçóç ðçíßïõ ‘Ç’ 3/5 Ìåôñïýìåíç èåñìïêñáóßá TMP ìåãáëýôåñç
ìÝóù ôçò åíôïëÞò Ê3 Þ ßóç áðü 70 âáèìïýò Êåëóßïõ
4 ÁíáìïíÞ ãéá ÷ñïíéêü äéÜóôçìá 4/5 ×ñüíïò áíáìïíÞò áðü ôçí áñ÷Þ ôçò óõìðßåóçò
20 äåõôåñïëÝðôùí, êáìéÜ êßíçóç ßóïò ìå 20 äåõôåñüëåðôá
5 ¢íïäïò åìâüëïõ, åíåñãïðïßçóç 5/1 Åíåñãïðïßçóç ôïõ äéáêüðôç óôçí Üíù èÝóç
ðçíßïõ ‘Á͒ ìÝóù ôçò åíôïëÞò Ê2 ôïõ åìâüëïõ S3
Ó÷Þìá 8.13: ÐåñéãñáöÞ öÜóåùí êáé ìåôáâÜóåùí ôïõ äéáãñÜììáôïò GRAFCET

8.5 Óõíäåóìïëïãßá êáé ðñïãñáììáôéóìüò ôïõ ÐËÅ


ÁíåîÜñôçôá áðü ôç ìïñöÞ óôçí ïðïßá áðïôõðþíåôáé (ãñáöéêÞ ìïñöÞ Þ ëßóôá åíôïëþí), ôï ðñüãñáììá ôïõ
ÐËÅ ðñÝðåé áðáñáßôçôá íá óõíïäåýåôáé áðü áíáëõôéêÞ êáôÜóôáóç ðïõ íá ðåñéãñÜöåé üëåò ôéò ÷ñçóéìïðïéïýìå-
íåò ìåôáâëçôÝò. ÁõôÞ êáôÜóôáóç ó÷çìáôßæåôáé ôáõôü÷ñïíá ìå ôçí áíÜðôõîç ôïõ êþäéêá êáé áðïôõðþíåé ôçí
åðéëïãÞ ôùí ðëÝïí êáôÜëëçëùí ìïíÜäùí åéóüäïõ, åîüäïõ, ìíÞìçò êáé åðåîåñãáóßáò ðïõ ï ÐËÅ äéáèÝôåé, ãéá
íá áíôáðïêñéèåß óôéò áðáéôÞóåéò ôïõ óõóôÞìáôïò áõôïìáôéóìïý.
Ï ðßíáêáò ôïõ ó÷Þìáôïò 8.14 ðáñïõóéÜæåé Ýíá ðáñÜäåéãìá êáôÜóôáóçò ìåôáâëçôþí ãéá Ýíáí õðïèåôéêü ÐËÅ,
ðïõ èá åîõðçñåôÞóåé ôçí áõôïìáôïðïéçìÝíç ëåéôïõñãßá ôçò ðñÝóáò óõãêüëëçóçò.
Ç ðñþôç óôÞëç ôïõ ðßíáêá áíáöÝñåé ôçí ïíïìáóßá ôçò ðáñáìÝôñïõ, üðùò áõôÞ ÷ñçóéìïðïéåßôáé êáôÜ ôïí
ðñïãñáììáôéóìü ôïõ åëåãêôÞ (ð.÷. É1.2). Ç äåýôåñç óôÞëç áíáöÝñåé ôï óõìâïëéêü üíïìá ôïõ åîùôåñéêïý
óÞìáôïò ðïõ áíôéóôïé÷åß (åöüóïí õðÜñ÷åé) óå áõôÞí ôçí ðáñÜìåôñï (ð.÷. S2). Ç ôñßôç óôÞëç áíáöÝñåé ôá åéäéêü-
ôåñá ÷áñáêôçñéóôéêÜ ôçò ðáñáìÝôñïõ êáé åðéðñüóèåôá ôç óýíäåóç ôçò ðáñáìÝôñïõ ìå ìéá ìïíÜäá (êÜñôá)
åéóüäùí Þ åîüäùí.
Óôï óõãêåêñéìÝíï ðáñÜäåéãìá ôïõ ó÷Þìáôïò 8.14 ïé åßóïäïé ðïõ áíôéóôïé÷ïýí óôïõò äéáêüðôåò S1, S2, S3 êáé
S4 öéëïîåíïýíôáé óôçí êÜñôá åéóüäùí ðïõ êáôáëáìâÜíåé ôç èÝóç ìå áñéèìü 1 óôï óýóôçìá åðÝêôáóçò ôïõ ÐËÅ.
Ç êÜñôá áõôÞ áíôéëáìâÜíåôáé ôéò ëïãéêÝò óôÜèìåò ÁëçèÞò Þ ØåõäÞò ìå çëåêôñéêÞ ôÜóç 0 Þ 12 V áíôßóôïé÷á.
Ç áíáëïãéêÞ åßóïäïò ôçò èåñìïêñáóßáò õðïóôçñßæåôáé áðü äéáöïñåôéêÞ êÜñôá (áíáëïãéêþí åóüäùí), åãêáôå-
óôçìÝíç óôç èÝóç ìå áñéèìü 4. ¼ðùò áíáöÝñåôáé óôïí ðßíáêá, áõôÞ ç ìïíÜäá åéóüäïõ äÝ÷åôáé ôÜóåéò óôçí
ðåñéï÷Þ 0 Ýùò 10 V êáé ôéò ìåôáôñÝðåé óå äõáäéêÝò ëÝîåéò ôùí ïêôþ bit, äçëáäÞ óå øçöéáêÝò ôéìÝò 0 Ýùò 255.

97
êåöÜëáéï 8

¼ðùò áíáöÝñèçêå ðñïçãïõìÝíùò, ôï üñãáíï èåñìïêñáóßáò áñ÷ßæåé íá ìåôñÜ áðü ôïõò 20 âáèìïýò, ìå âÞìá
0,1 V áíÜ âáèìü êáé óõíïëéêü åýñïò 200 âáèìïýò. ÅðïìÝíùò ïé 70 âáèìïß áíôéóôïé÷ïýí óå ôéìÞ ôçò ôÜóçò (70-
20)× 0,05 = 2,5 V. Ç äåêáäéêÞ ôéìÞ ðïõ áíôéóôïé÷åß åßíáé 255×2,5/10=64.
Ïé Ýîïäïé Ê1 êáé Ê2 ÷ñçóéìïðïéïýí ìéá êÜñôá åãêáôåóôçìÝíç óôç äåýôåñç èÝóç. Ç êÜñôá áõôÞ ðáñÜãåé
óÞìáôá ôÜóçò 0 Þ 24 V êáé ìðïñåß íá ðáñÜó÷åé óôá ðçíßá ôùí õäñáõëéêþí âáëâßäùí ôï áíáãêáßï ñåýìá (óôïí
ðßíáêá åêôéìÜôáé óå 250 mA). Ç Ýîïäïò Ê3, ëüãù ôçò ÷áìçëüôåñçò áðáßôçóçò ôïõ çëåêôñïíüìïõ óå ñåýìá,
ìðïñåß íá ÷ñçóéìïðïéÞóåé ìéá îå÷ùñéóôÞ êÜñôá åîüäùí ìéêñüôåñçò éó÷ýïò, ôïðïèåôçìÝíç óôçí 3ç èÝóç.

ÌíÞìç ÓÞìá Åßäïò Ðåñéï÷Þ ëåéôïõñãßáò / ìïíÜäá


I1.1 S1 ËïãéêÞ åßóïäïò 0 Þ 12 V (êÜñôá åéóüäùí #1)
I1.2 S2 ËïãéêÞ åßóïäïò 0 Þ 12 V (êÜñôá åéóüäùí #1)
I1.3 S3 ËïãéêÞ åßóïäïò 0 Þ 12 V (êÜñôá åéóüäùí #1)
I1.4 S4 ËïãéêÞ åßóïäïò 0 Þ 12 V (êÜñôá åéóüäùí #1)
DW4.2 TMP ÁíáëïãéêÞ åßóïäïò 0 Ýùò 255 (ïêôþ bit óå äõáäéêÞ áðåéêüíéóç),
áíôéóôïé÷åß óå ôÜóåéò åéóüäïõ 0-10 V
(êÜñôá áíáëïãéêþí åéóüäùí #4)
Q2.1 K1 ËïãéêÞ Ýîïäïò 0 Þ 24 V, 250 mA (êÜñôá åîüäùí #2)
Q2.2 K2 ËïãéêÞ Ýîïäïò 0 Þ 24 V, 250 mA(êÜñôá åîüäùí #2)
Q3.1 K3 ËïãéêÞ Ýîïäïò 0 Þ 24 V, 100 mA(êÜñôá åîüäùí #3)
Ô1 - ÷ñïíéêü 0 Ýùò 100 sec
Ó÷Þìá 8.14: ÊáôÜóôáóç ìåôáâëçôþí ôïõ ðñïãñÜììáôïò ôçò ðñÝóáò

Ïé ìåôáâëçôÝò áõôÝò ÷ñçóéìïðïéïýíôáé óôï ðáñáêÜôù êþäéêá ðñïãñÜììáôïò ãéá ÐËÅ.

A I1.1 áñéóôåñüò ÷åéñïäéáêüðôçò


A I1.2 äåîéüò ÷åéñïäéáêüðôçò
A I1.3 Ýìâïëï óôçí Üíù èÝóç
S Q2.1 êÜèïäïò ôïõ åìâüëïõ

A I1.4 Ýìâïëï óôçí êÜôù èÝóç


S Q3.1 èÝñìáíóç

Á I1.4 Ýìâïëï óôçí êÜôù èÝóç


KT 20S öüñôùóç ÷ñüíïõ áíáìïíÞò 20 second
SD Ô1 äéÝãåñóç ôçò ÷ñïíéêÞò ëåéôïõñãßáò Ô1

98
Åðßëõóç ïëïêëçñùìÝíùí
åöáñìïãþí

L T1 åêðíïÞ ôçò ÷ñïíéêÞò äéÜñêåéáò


S Q2.2 Üíïäïò ôïõ åìâüëïõ
R Q3.1 äéáêïðÞ ôçò èÝñìáíóçò

L DW4.2 áíÜêôçóç ôçò èåñìïêñáóßáò


L KD64 öüñôùóç äåêáäéêÞò ôéìÞò 64
>=? óýãêñéóç
S Q2.2 Üíïäïò ôïõ åìâüëïõ
R Q3.1 äéáêïðÞ ôçò èÝñìáíóçò

A I1.3 Ýìâïëï óôçí Üíù èÝóç


R Q2.2 äéáêïðÞ ôçò áíüäïõ ôïõ åìâüëïõ

99
êåöÜëáéï 8