You are on page 1of 10

‫تقطیر و برج تقطیر‬

‫منظور از تقطیر‪،‬در واقع جداسازی فیزیکی برش های‬
‫نفتی در پالیشگاه است که اساس آن اختلف در نقطه‬
‫جوش هیدروکربن های مختلف است است‪.‬هرچه‬
‫هیدروکربن ‪،‬سنگین تر باشد ‪ ،‬نقطه جوش آن زیادتر‬
‫است و بلعکس‪.‬‬
‫انواع تقطیر عبارتند از‪-1 :‬تقطیر تبخیر ناگهانی ‪ -2‬تقطیر‬
‫با مایع برگشتی ‪-3‬تقطیر نوبتی ‪-4‬تقطیر مداوم‪.‬‬
‫‪-1‬تقطیر تبخیر ناگهانی‪:‬‬
‫دراین نوع تقطیر‪،‬خطوطی از مواد نفتی که قبل ً در مبدل‬
‫های حرارتی و یا کوره گرم شده اند‪ ،‬بطورمداوم به ظرف‬
‫تقطیر وارد می شوند و تحت شرایط ثابت‪ ،‬مقدار ی‬
‫ازآنها بصورت ناگهانی تبخیر میشوند‪ .‬بخارهای حاصل بعد‬
‫ازمیعان ومایع باقی مانده درپایین برج بعدازسردشدن‬
‫بصورت محصولت تقطیرجمع آوری میشوند‪.‬عیب این نوع‬
‫تقطیر‪،‬خلوص بسیارکم محصولت است‪.‬‬
‫‪-2‬تقطیر با مایع برگشتی‪:‬‬
‫اگر در روش ‪ 1‬بخار حاصل را بعد از مایع کردن دوباره به‬
‫داخل برج برگردانیم ‪-‬این مایع‪،‬مایع برگشتی خوانده می‬
‫شود‪ .-‬تقطیر با مایع برگشتی خوانده میشود‪ .‬در این‬
‫روش مایع برگشتی با بخارات در حال صعود در تماس‬
‫قرار داده می شود تا انتقال ماده و انتقال حرارت‪،‬‬
‫صورت گیرد‪.‬از آنجا که مایعات در داخل برج در نقطه‬
‫جوش خود هستند‪،‬پس در هر تماس از بخار‪،‬تبدیل به مایع‬
‫می شودو بلعکس‪.‬‬

‫‪1‬‬

‬این روش صرفا ً در‬ ‫صنایع دارویی و رنگ و مواد آرایشی و مواد مشابه بکار‬ ‫برده میشود و در صنایع پالیش نفت در موارد محدود مورد‬ ‫استفاده قرار می گیرد‪.‬‬ ‫‪ -3‬تقطیر نوبتی‪:‬‬ ‫این نوع تقطیر در قدیم بسیار متداول بوده‪ ،‬ولی امروز‬ ‫بعلت نیاز نیروی انسانی و ضرورت ظرفیت زیاد ‪ ،‬این‬ ‫روش کمتر مورد توجه قرار میگیرد ‪ .‬ابزار ما برای تغییر درجه‬ ‫جوش در این روش مقدار مایع برگشتی و یا تعداد سینی‬ ‫های داخل برج می باشد‪. ‫در نهایت تماس ها منجر به فراهم آمدن بخاری اشباع‬ ‫از هیدرو کربن ها با نقطه جوش کم و مایعی اشباع از‬ ‫مواد نفتی با نقطه جوش زیاد میباشد‪.‬بنابراین در موارد زیر‪،‬تقطیر‬ ‫نوبتی از نظر اقتصادی قابل توجه میباشد‪:‬‬ ‫‪ -1‬تقطیردر مقیاس کم ‪ -2‬ضرورت تغییرات زیاد در شرایط‬ ‫خوراک محصولت مورد نیاز ‪-3‬استفاده نامنظم از دستگاه‬ ‫‪2‬‬ .‬‬ ‫دراین روش‪ ،‬بخاطر استفاده از تماس بخار و مایع‬ ‫میتوان محصولت مورد نیاز را با هر درجه خلوص تولید‬ ‫کرد‪،‬البته به شرط اینکه به مقدار کافی مایع بر گشتی‬ ‫وسینی در برج موجود باشد ‪ .‬‬ ‫باید به این نکته توجه کرد که با افزایش مایع برگشتی به‬ ‫منظور افزایش درجه خلوص به همان مقدار مصرف‬ ‫سوخت نیز بال می رود‪ ،‬چون این از نظر اقتصادی برای ما‬ ‫بصرفه نیست‪ ،‬تعداد سینی ها را در برج افزایش می‬ ‫دهیم‪.

‬‬ ‫اجزایییی ییکهیی یینقطهیی ییجوشیی ییکمترییی ییدارند(یعنی ی ییفرار‬ ‫ترند)بیشت ر ا ز اجزای ی ک ه نقط ه جو ش بیشتر ی دارن د ‪،‬به‬ ‫حالت گاز باقی می مانند‪ .‬این تفاوت در گستره های نقطه‬ ‫‪3‬‬ .8‬خوراک واحد های هیدرو کراکینگ و‬ ‫واحد های روغن سازی ‪ . ‫‪-4‬تفکیک چند محصولی ‪-5‬عملیات تولید متوالی با فرآیند‬ ‫های مختلف‪.‬در این روش برای یک نوع‬ ‫مخلوط ورودی مشخص و برش های تعیین شده شرایط‬ ‫عملیاتی ثابت بکار گرفته می شود‪ .7‬نفت گاز ‪ .‬‬ ‫محصولت روش تقطیر مداوم عبارتند از‪:‬‬ ‫‪ -1‬گاز اتان و متان بعنوان سوخت پالیشگاه ‪-2‬گاز پروپان و‬ ‫بوتانی بعنوانی گا ز مای ع یو خوراکی واحدها ی پتروشیمیی ‪-3‬‬ ‫بنزی ن موتو ر و نفتها ی سنگی ن بعنوا ن خورا ک واح د های‬ ‫تبدیلی یکاتالیستیی یبرایی یتهیهی یبنزینی یبادرجهی یآروماتیسیته‬ ‫بالتری ‪-4‬حللی یهای ‪-5‬ی ینفتی یسفید ‪-6‬ی یسوختی یجتی یسبکی یو‬ ‫سنگین ‪ .‬به همین علت در‬ ‫مقایسه با روش تقطیر نوبتی به مراقبت و نیروی انسانی‬ ‫کمتری احتیاج دارد‪.9‬نفت کوره و ‪ .‬‬ ‫‪ -4‬تقطیر مداوم‪:‬‬ ‫امروز از این روش به دلیل اقتصادی بودن درتمام عملیات‬ ‫پالیش نفت استفاده می شود‪.‬‬ ‫در این روش ابتدا نفت خام را تا حدود ‪ 400‬گرم می کنند تا‬ ‫بخاری داغ و مخلوطی سیال تولید کند که وارد برج تقطیر‬ ‫میی یشود‪.‬ی یدری یاینی یبرجی یبخارهای یبال یمیی یروندی یوی یدرنقاط‬ ‫مختلف و درطول برج متراکم و به مایع تبدیل می شوند‪.10‬انواع آسفالت‬ ‫ها‪.

1‬برجی ‪-2‬سیستم جوشانندهی ‪-3‬سیستم چگالندهی ‪-4‬تجهیزات‬ ‫جانبی شامل انواع سیستم های کنترل کننده ‪ ،‬مبدل های‬ ‫حرارتی میانی‪،‬پمپ ها و خازن جمع آوری محصول‪.‬‬ ‫‪ -1-1‬برج های سینی دار ؛ اساسا ً در ‪ 4‬دسته زیر خلصه می‬ ‫شوندی ی‪.‬بعضی از گاز ها مایع نمی شوند و از‬ ‫بالی برج بیرون می روند‪ .‫جوش امکان می دهد که اجزای نفت از هم جدا شوند‪ .‬‬ ‫برج های تقطیر‪:‬‬ ‫بطور کلی برج تقطیر شامل ‪ 4‬قسمت اصلی می باشد‪:‬‬ ‫‪ .‬بخار بال رونده از برج با مایعی که‬ ‫از بالی برج بسمت پایین حرکت می کند ‪ ،‬بر روی سینی‬ ‫ها تماس مستقیم پیدا می کنند‪.‬‬ ‫‪-1‬ی یبرج‪:‬ی یبرجی یهایی یموردی یاستفادهی یدری یصنعتی یدری ‪ 2‬یدسته‬ ‫اساسی زیرطبقه بندی می شوند ‪ -1‬برج های سینی دار ‪-2‬‬ ‫برج های پر شده ‪.‬این تماس باعث افزایش‬ ‫دمای مایع روی سینی می شود و در نهایت باعث نزدیک‬ ‫‪4‬‬ .‬باقی مانده تبخیر نشده نفت‬ ‫نیز در ته برج جمع می شوند‪.‬دری یفرآیندی یتقطیری یمنبعی یحرارتیی ی(جوشاننده)‪،‬حرارت‬ ‫لزم راجهت انجام عمل تقطیرو تفکیک مواد سازنده یک‬ ‫محلول تأمین می کند ‪ .‬ی یالف‪:‬ی یبرجی یهایی یسینیی یداری یازی ینوعی یکلهکی یهای‬ ‫(فنجانی) ب‪ :‬برج سینی دار از نوع غربالی پ ‪ :‬برج سینی‬ ‫دار از نوع در یچه ای ت‪ :‬برج سینی دار از نوع فورانی ‪.‬‬ ‫طرز کار یک برج سینی دار‪ :‬بطور کلی فرآیند هایی که در‬ ‫ی ک یبرجی یسین ی یداری یاتفاقی یمیی یافتد ‪ ،‬یعم ل یجداسازیی یمواد‬ ‫است‪.‬به‬ ‫همان طریقی که در یک تقطیر آب و الکل بطور جزئی از‬ ‫هم جدا می شوند‪ .

‫شدن دمای مایع به دمای حباب می شود ‪.1 :‬دی گ ها ی پوششی ‪-2‬‬ ‫جوش آورهای داخلی ‪-3‬جوش آور نوعی ‪-Kettle 4‬جوش آور‬ ‫ترموسیفونی عمودیی ‪-5‬جوش آورترمو سیفونی افقیی ‪-6‬‬ ‫جوش آور نوع سیر کلسیون اجباری‪.‬معمول ًی بعنوان یک مرحله تعادلی درعمل تقطیر و‬ ‫بعنوان یک سینی در برج های سینی دار در نظر گرفته می‬ ‫شوند‪.‬‬ ‫انواع جو ش آو ر ها عبارتند از‪ .‬‬ ‫‪-3‬سیستم چگالنده‪:‬‬ ‫نقش چگالنده اساسا ً تبدیل بخارهای حاصل از عمل حرارت‬ ‫دهی به مخلوط‪،‬به مایع است‪ .‬هرچه سطح تماس افزایش یابد عمل‬ ‫تفکیک با راندمان بالتری صورت می گیرد‪.‬این امردر اصطلح میعان یا‬ ‫چگالش نامیده می شود و دستگاهی که این عمل در آن رخ‬ ‫‪5‬‬ .‬ی یمهمترین‬ ‫عملکردی ییکی یبرجی یایجادی یسطحی یتماسی یمناسبی یبینی یفازهای‬ ‫بخار و مایع است‪ .‬‬ ‫‪-2‬ی یسیستمی یجوشاننده‪ :‬ییجوشی یآورهای یعموما ًی دری یقسمت‬ ‫انتهای برج و کنار آن قرار داده می شوند و وظیفه تأمین‬ ‫حرارت یا انرژی لزم را برای انجام عمل تقطیر به عهده‬ ‫دارند‪ .‬با رسیدن مایع به‬ ‫دمای حباب به تدریج اولین ذرات بخارحاصل می شود که‬ ‫این بخارات غنی از ماده فرار (ماده ای که از نقطه جوش‬ ‫کمتر یا فشار بالتری برخوردار است) م ی باشد‪.‬ازطرف‬ ‫دیگردری یفازی یبخاری یمواردیی یکهی یازی ینقطهی یجوشی یکمتری‬ ‫برخوردار هستند تحت عمل میعان قرار گرفته و بصورت‬ ‫فازی یمایعی یبهی یسمتی یپایینی یبرجی یحرکتی یمیی یکند‪.

‬ی یقطری یبرجی یو‬ ‫فاصله میان سینی ها به مقدار مایع و گازی که در واحد‬ ‫زمان از یک سینی می گذرد وابسته است ‪،‬از آنجاییکه روی‬ ‫هر یک از سینی ها تغییر فاز رخ می دهد هر یک از این‬ ‫سین ی ه ا ی ک مرحل ه تفکی ک تلق ی یم ی شوند ‪ .‬برا ی یاینکه‬ ‫بازدهیی یانتقالی یمادهی یدری یهری یسین ی یبهی یبیشترین یح د یبرسد‬ ‫بایدی یزمانی یتماسی یمیانی یدوی یفازی یوی یسطحی یمشترکی یآنهای یبه‬ ‫بیشترین حد ممکن برسد‪.‬‬ ‫در صورتی که تمام بخار بالی برج به مایع تبدیل شود و‬ ‫بخشی از آن وارد برج شده و بخشی دیگر آن وارد مخزن‬ ‫جمع آوری محصول می گردد عمل میعان کامل انجام شده‬ ‫است‪.‬‬ ‫بخش های مختلف برج تقطیر با سینی کلهدار‪:‬‬ ‫‪6‬‬ .‬ی یامای یاگری یبخشیی یازی یبخارهایی یحاصلی یمایعی یشدهی یو‬ ‫بخشی دیگر بصورت بخار از چگالنده خارج شود به آن یک‬ ‫چگالنده جزئی گفته می شود‪.‬بطور کلی چگالنده ها به ‪ 2‬نوع‬ ‫تقسیم می شوند؛‬ ‫‪-1‬چگالنده های کامل ‪-2‬چگالنده های جرئی‪.‫می دهد چگالنده نام دارد‪ .‬‬ ‫‪ -1‬برج های تقطیر با سینی کلهدار(کلهکی)‪:‬‬ ‫در این نوع برج ها ‪ ،‬تعداد سینی ها در مسیر برج به نوع‬ ‫انتقالی یمادهی یوی یشدتی یتفکیکی یبستگیی یدارد‪.‬‬ ‫حالی یبهی یبررسیی یانواعی یبرجی یهایی ینامی یبردهی یدری یبال یخواهیم‬ ‫پرداخت‪.

‬فاصل ۀ سینی ها را معمول ً با توجه‬ ‫به شرایط طراحی‪ ،‬درجه خلوص و بازدهی کار جدا سازی‬ ‫انتخاب می کنند‪.‬‬ ‫موانع یا سدها‪ :‬برای کنترل بلندی سطح مایع روی سینی‬ ‫به هر سینی سدی به نام"وییر ‪ " Wier‬قرارمی دهند تا از‬ ‫پایین رفتن سطح مایع از حد معینی جلو گیری کند‪ .‬‬ ‫‪7‬‬ .‬عامل م ّ‬ ‫مؤثری یاست‪،‬ی یشیوهی یکارگذاریی یآنهای یدری یبرجی یاستی یاگراین‬ ‫سینیی یهای یکامل ً ی افقیی یقراری ینداشتهی یباشند‪،‬ی یبلندیی یمایع‬ ‫درسطح سینی یکنواخت نبوده و گذر گاز از هم ۀ مجرا ها‬ ‫یکسان نخواهد بود‪.‬ی یاثر‬ ‫افزایشی یزمانی یگذشتنی یحبابی یازمایع‪،‬ی یزمانی یتماسی یگازی یو‬ ‫مایع زیاد شده‪ ،‬بازده سینی ها بال می رود‪.‬‬ ‫‪-2‬برج های تقطیر با سینی مشبک (غربالی)‪:‬‬ ‫در این نوع برج ها ‪ ،‬اندازه مجراها یا شبکه ها باید چنان‬ ‫تعیین شود که فشار گاز بتواند گاز یرا از مایع با سرعتی‬ ‫همی که دربازده این سینی ها‬ ‫مناسب عبور دهد‪ .‬بلندی‬ ‫سطح مایع درون سینی باید چنان باشد که گازهای بیرون‬ ‫آمده ازشکافهای سرپوش ها بتوانند از درون آن گذشته و‬ ‫زمانی یگذشتنی یهری یحبابی یبهی یبیشترینی یحدممکنی یبرسد‪.‬‬ ‫سرپوش ها یا کلهک ها‪:‬جنس آنها از چدن می باشد و‬ ‫نوعی یآنهای یبای یتوجهی یبهی ینوعی یتقطیری یانتخابی یمیی یشودی یو‬ ‫تعدادشان در هر سینی به بیشترین حد مجاز عبور گاز از‬ ‫سینی بستگی دارد‪.‫بدنه و سینی ها‪ :‬جنس بدنه معمول ً از فولد ریخته است و‬ ‫جنس سینی ها از چدن‪.‬با بیشتر شدن قطر برج‪ ،‬فاصل ۀ بیشتری‬ ‫برای سینی ها در نظر گرفته می شود‪.

‬‬ ‫‪ -4‬برج های انباشته(پر شده)‪:‬‬ ‫دربرج های انباشته‪ ،‬یبه جای سینی ازتکه ها یا حلقه های‬ ‫انباشتی استفاده میشود‪.‬می دانیم که اگر‬ ‫سرعت گذشتن گاز از حد معینی کمتر گردد مایع از مجرا‬ ‫بهی یسویی یپایینی یحرکتی یکردهی یبازدهیی یکاری یتفکیکی یکاهش‬ ‫خواهد یافت)‪.‬‬ ‫‪-3‬برج های تقطیر با سینی های دریچه ای‪:‬‬ ‫این نوع سینی ها مانند سینی های مشبک هستند با این‬ ‫اختلفی یکهی یدریچهی یایی یمتحرکی یرویی یاینی یمجرای یرای یگرفته‬ ‫است‪.‬در برج های انباشته حلقه ها یا‬ ‫تکه های انباشته باید به گونه ای انتخاب شوند که دو هدف‬ ‫زیر را عملی کنند‪:‬‬ ‫‪8‬‬ .‫یکی ینکتهی یقابلی یتأملی یدراینی ینوعی یبرج‪،‬خورندگیی یفلزی یسینی‬ ‫هاستی یچونی یبراثری یخورندگیی ی‪،‬ی یقطری یسوراخی یهای یزیادی یمی‬ ‫شود که در نتیجه مقدار زیادی بخار با سرعت کم از درون‬ ‫آن مجاری خورده شده گذر خواهد کرد‪(.2‬صفحات اضافی‪ :‬یدراین نوع سینی ها دو دریچه یکی‬ ‫سبک که درکف سینی قرار می گیرد و دیگری سنگین که‬ ‫برروی سه پایه ای قرارگرفته‪ ،‬تعبیه شده است‪ .‬در صنعت نفت دو نوع از این سینی ها بکار میروند‪:‬‬ ‫‪-1‬انعطاف پذیر‪ :‬همانطور که از نام آن بر می آیددریچه ها‬ ‫میی یتوانندی یبینی یدوی یحالتی یخیلیی یبازی ییای یخیلیی یبستهی یحرکت‬ ‫کنند‪.‬‬ ‫‪ .‬هنگامیکه‬ ‫بخار کم باشد‪ ،‬تنها سرپوش سبک به حرکت درمی آیدواگر‬ ‫مقدار بخار از حد معینی بیشتر باشد ‪ ،‬هردو دریچه حرکت‬ ‫می کنند‪.

‫‪-1‬ایجادی یبیشترینی یسطحی یتماسی یمیانی یمایعی یوی یبخاری ‪-2‬ایجاد‬ ‫فضای مناسب برای گذاشتن سیال از بستر انباشته‪.‬‬ ‫اگر برج بیش ازحدمتوسط باشد‪ ،‬برج سینی دار بهتر است‬ ‫زیرا اگر در برج های انباشته قطر برج زیاد باشد تقسیم‬ ‫مایعی یدری یهنگامی یحرکتی یازی یبستری یانباشتهی یشدهی ییکنواخت‬ ‫نخواهدی یبود‪.‬‬ ‫‪-2‬پرکردن نامنظمی ‪ :‬از مزایای این نوع پر کردن ‪،‬میتوان‬ ‫بهی یکمی یهزینهی یبودنی یآنی یاشارهی یکردی یولیی یافتی یفشاری یبخار‬ ‫درگذر برج زیاد خواهد بود‪.‬زیرا در‬ ‫برجی یهایی یانباشتهی ی‪،‬موادی یمعلقی یتهی ینشینی یشدهی یوسبب‬ ‫گرفتگی و برهم خوردن جریان مایع می گردد‪.‬‬ ‫مواد انباشتی باید دارای تمایل ترکیب با سیال درون برج‬ ‫نباشند ییوی ینیزی یبایدی یبهی یی یاندازهی یکافیی یمستحکمی یباشندتا‬ ‫براثراستفاده شکسته نشود و تغییرشکل ندهند‬ ‫این را هم بدانیم که مواد انباشتی را به ‪ 2‬روش درون برج‬ ‫قرار می دهند‪:‬‬ ‫‪-1‬پرکردنی یمنظمی ی‪:‬ی ازمزایایی یاینی ینوعی یپرکردن‪،‬کمتربودن‬ ‫افتی یفشاراستی یکهی یدرنتیجهی یحجمی یبیشری یمایعی یرای یازآن‬ ‫گذراند‪.‬کارهای‬ ‫‪9‬‬ .‬‬ ‫مقایسه برج های انباشته با برج های سینی دار‪:‬‬ ‫دربرج های انباشته عموما ًی افت فشار نسبت به برج های‬ ‫سینیی یداری یکمتری یاستی یولیی یاگردر یمایعی یورودی یبرجی ی‪،‬ذرات‬ ‫معلق باشد ‪،‬برج های سینی دار بهتر عمل می کنند‪.‬ی یدری یبرجی یهایی یسینیی یداری یمیتوانی یمقداریی یاز‬ ‫محلول را به شکل فرآیندهای کناری از برج بیرون کشید‪،‬‬ ‫ولیی یدری یبرجهایی یانباشتهی یاینی یکاری یشدنیی ینیست‪.

‬‬ ‫تاليف ‪ :‬ميلد عسگرپور خانسري‬ ‫‪10‬‬ .‬تمیز کردن برج های انباشته ‪ ،‬از آنجا که بیش از هر‬ ‫چیز آنها را خالی کرده و بعد آنها را تمیز نماییم ‪ ،‬بسیار‬ ‫پرهزینه خواهد بود‪.‫تعمیراتیی یدری یدرونی یبرجی یهایی یسینیی یدارآسانتری یانجامی یمی‬ ‫گیرد‪.