P. 1
AKDA SA IKAAPAT NA MARKAHAN

AKDA SA IKAAPAT NA MARKAHAN

|Views: 2,367|Likes:
Published by Sungha Jhun

More info:

Published by: Sungha Jhun on Jan 30, 2011
Copyright:Attribution Non-commercial

Availability:

Read on Scribd mobile: iPhone, iPad and Android.
download as DOCX, PDF, TXT or read online from Scribd
See more
See less

02/01/2013

pdf

text

original

MGA AKDA SA FILIPINO III

(IKAAPAT NA MARKAHAN) IPINASA NI: ________________________________ IPINASA KAY: ________________________________
1

UNANG AKDA SA IKAAPAT NA MARKAHAN Sa Tabi ng Dagat Ni Ildefonso Santos Marahang ± marahang Manaog ka, Irog at kata¶y lalakad Maglulunoy katang Payapang-payapa sa tabi ng dagat; Di na kailangang Sapinan pa ang pang binalat-sibuyas, Ang daliring garing Sa sakong na wari¶y kinuyom na rosas! Manunulay kata Habang maaga pa, sa isang pilapi Na nalalatagan Ng damong may luha ng mga bituin; Patiyad na tayo Ay maghahabulang simbilis na hangin, Ngunit walang ingay, Hanggang sumapit sa tiping buhangin. Pagdating sa tubig, Mapapaurong kang parang nangingimi, Gaganyakin kata Sa nangaroong mga lamang-kati; Doon ay may tahong Talaba¶t halaang kabigha-bighani, Hindi kaya natin Mapuno ang buslo bago tumanghali? Pagdarapit-hapon Kata¶y magbabalik sa pinanggalingan, Sugatan ang paa At sunog ang balat sa sikat ng araw« Talagang ganoon; Sa dagat man, Irog, ng kaligayahan, Lahat, pati puso, Ay naaagnas ding marahang-marahan. IKALAWANG AKDA SA IKAAPAT NA MARKAHAN ANG PAMANA (Tula ng damdamin ni Jose Corazon de Jesus) Isang araw ang ina ko¶y nakita kong namamanglaw Naglilinis ng marumi¶t mga lumang kasangkapan. Sa pilak ng kanyang buhok na hibla ng katandaan Nabakas ko ang maraming taon niyang kahirapan;

Nakita ko ang ina ko¶y tila baga nalulumbay At ang sabi ³itong pyano sa iyo ko ibibigay, Ang kubyertos nating pilak ay kay Itang maiiwan, Mga silya¶t aparador ay kay Tikong nababagay Sa ganyan ko hinahati itong ating munting yaman´. Pinilit kong pasayahin ang lungkot ng aking mukha Tinangka kong magpatawa upang siya ay matuwa, Subalit sa aking mata¶y may namuong mga luha Naisip ko ang ina ko, ang ina ko na kawawa; Tila kami iiwan na¶t may yari nang huling Nasa at sa halip na magalak sa pamanang mapapala, Sa puso ko ay dumalaw ang malungkot na gunita Napaiyak akong tila isang kaawaawang bata Niyakap ko ang ina ko at sa kanya ay winika. ³Ang ibig ko sana, Ina¶y ikaw aking pasayahin at huwag nang makita pang ika¶y nalulungkot mandin, O, Ina ko, ano po ba at naisipang hatiin Ang lahat ng munting yamang maiiwan sa amin? ³Wala naman´, yaong sagot ³baka ako ay tawagin ni Bathala mabuti nang malaman mo ang habilin! Iyang pyano, itong silya¶t aparador ay alaming Pamana ko na sa iyo, bunsong ginigiliw. ³Ngunit Inang´ ang sagot ko, ³ang lahat ng kasangkapan Ang lahat ng yaman dito ay hindi ko kailangan Ang ibig ko¶y ikaw ina, ang ibig ko¶y ikaw inang Hinihiling ko sa Diyos na ang pamana ko¶y ikaw Aanhin ko iyong pyano kapag ikaw ay namatay At hindi ko matutugtog sa tabi ng iyong hukay? Ililimos ko sa iba ang lahat ng ating yaman Pagkat di ka maaaring pantayan ng daigdigan Pagkat, ikaw O Ina ko, ika¶y wala pang kapantay´. IKATLONG AKDA SA IKAAPAT NA MARKAHAN SINAG SA KARIMLAN (Dula) ni Dionisio S. Salazar (Maraming sanhi ang isinasama ng isang tao. Kung minsa¶y dala ng kapaligiran o impluwensiya ng barkada. Sa ating dula, tuklasin kung bakit naligaw ng landas si Tony. Paano siya muling nakabalik sa matuwid?) MGA TAUHAN : Tony ««««««.. Binatang bilanggo Luis ««««««.. Ang kanyang ama Erman ««««««..) Doming «««««.. ) Mga kapwa bilanggo

2

Kung ibig yo gigisDoming : Ba. Ernan : Mukhang makulay ang « Pewede ba Toning kahit pahapyaw ay ibidamo sa µmin ang iyong buhay? Bok : (Bago makapangusap si Tony) Holdi¶t. malumanay) Kayo? Doming: Doming hang palayaw ko. mahahalatang nagpipigil pa rin sa sakit) Tony ho¶ng pangalan ko. Ernan: At may hitsura. Tony. Walang h-alyas . May munting durungawang nahahadlangan ng mga rehas na bakal na makikita sa gawing likod. Doming: (Mapapansin ang pangagasim ng mukha ni Tony) Makakaya mo ba. ha? Tony: Salamat. Nang hindi ako sumama¶y sinuntok ako. kundi¶y « nasirang Tony na µko ngayon. sino µyan? «. Tony: (Matapos huminga ng paimpit na waring ayaw ipahalata ang nararamdamang sakit) M-ma²gandang umaga senyo« Ernan: Gayundin sa µyo. gising na.) Mukhang bata pa. Doming: Kelan pa kaya lalabas dito µyan. sa gawing kaliwa naman ay naroroon si Mang Erman (45) at si Doming (30).) Ernan: Ewan. Hatinggabi kagabi nang ipasok µyan dito. Ernan: Si Bok naman. (Ingunguso si Tony. May black eye rin siya. May anim na teheras ang makikita rito. ) Padre Abena ««««Isang pari ng bilibid Miss Reyes ««««. (Sa 3 . BABAYING . Bok : (Kay Tony) OXO? « Sigue ± Sigue? « Bahala na? « Pawang iling ang itutugon ni Tony. magdadalawang taon na µko dito sa Big House.Bok ««««««.) Tony: Haharapin si Doming. (Mamasdang mabuti si Tony. Makikitang kikilos si Tony.(Titingnan ni Tony. Bok. Dugu-dugun siya. Ang iba¶y nahuli. Tony? Tony: (Tatango muna bago umayos ng upo) Pumuga sina Silver Boy kagabi. Marai padrino. ay nakakulubong ± may trangkaso siya.) (Kikilos sa pagkakahiga atmapapahalinghing si Tony. ay gising at waring nag-iisip. Dahil sa barkada¶y ± heto.Tony boy! « Ba¶t nagalaslas angimong tiyan. Hanga ako senyo! Ernan: Salamat. sa mga barkada. Hubad ang natutulog na si Tony. ang bawat pumasok dito ay kabuuan ng isang marikit at makulay na kasaysayan« PAGBUBUKAS ng tabing ay mabubungad ang isang bahagi ng pagamutan ng Pambansang Bilangguan sa Muntinlupa. ang sabihin mo. ayan. Si Mang Erman.? Tony: (Mauupo. Sa dalawang nasa gawing kanan ay magkaagapay si Tony (19 na taon) at si Bok (29). Big bos ng Batsi Gang. Este. Tony : Nababasa ko¶ng inyong mga akda.(Mapapalakas ang hilik ni Bok. Ang dalawang nasa makabilang gilid ay bakante. lakas namang mag-ilik ni Bok. ORAS : Umaga PROLOGO : Pambansang Bilangguan sa Muntinlupa: Wakas at Simula « Moog ng katarungan « Sagisag ng Demokrasya « Salaming pambudhi « Palihan ng puso¶t diwa« Waterloo ng kasamaan« Hamon sa pagbabagong buhay « May mga maikling gayung dapat hubdan ng mascara at sa sinapupunan nito kailangang iwasto ay hayu¶t talinghagang mamamayagpag at umiiring sa batas. Doming: (Bibiling sa higaan. Mabuti kanyo¶t nailagan ko¶ng saksak ditto (sabay turo sa kaliwang dibdib). Kawawa naman. Bok: Tuluyan nang babangon: matapos mag-inat at maghikab ay susulyapan ang katabi) Nagapuyat ako kagab-i. Galaking sugat n¶ya. Ernan: (Mangingiti) Pasensiya ka na Doming. kahinaan. µwag!. O kaya Sigue-Sigue. Walang makapagsasabi kung gaano pa karami ang tatanggap ng kanyang tatak« May sala o wala. Si Bok ang bilanggong labas-masok sa Bilibid. Pero sawa na µko sa mga gang. di ho ba? Ernan : Ako nga. Isang Nars Isang Tanod PANAHON: Kasalukuyan TAGPUAN: Isang panig ng pagamutan ng Pambansang Bilangguan sa Muntinlupa. de-hin mo kilala? Di wan en only Bok ± alyas Thompson Junior. µbigan. pasigaw) Saylens! Magapatulog man kayo! Yawa«. May bakas ng dugo ang mga bendang nasa kanyang tiyan at kaliwang bisig . Nagbakbakan naman seguro. Tsokaran. Ba.) Beri-gud Ginsama ka a µming Batsi Gang. na may apat na araw nang naooperahan ng almoranas. Yawa. Tekayo! Kayo si Ginoong Ernani Alba. Sa isang dako¶y may mga walang malay na dahil sa kasaliwaang-palad. iiangat ang ulo. Tila lima ang patawirin. Yeba!« (Mangingiti ng makhulugan ang lahat.) Bok: (Biglang mag-aalis ng kulubong.) Doming : Tipaning ± parang kombo! (Matatawa si Mang Ernan.) Doming: Kilala mo siya. a Mang Ernan? Traga malas hang. Doming: Hisi lang. at tatanungin si Bok) tipaningmayap. kalagitnaan. Pero ang di nailaga¶y yung sakyod ni Pingas « Nagpatay-patayan lang ako kaya « Aruy! Ernan: Sa narinig kong usapan ng nars at tanod kagabi ay tatlo ang napatay. Doming: OXO seguro µyan. Naka-plaster cast naman ang isang paa ni Doming « Paminsan minsa¶y maririnig ang malakas ng paghilik ni Bok . Bok? Bok: (Sabay iling) De-hin. ber? At« teribol yang blakay mo. ano nga¶ng .) O. Bok: (May pagmamaki) ako gid. dito rin sinisikatan o nilulubugan ng Katotohanan at Katarungan« Marami nang lubha ang mga pang pumasok at lumabas dito. Konting lamig. o likas na mapagsapalaran ay dito humahantong.

Tony! Bok: (Ngingiti ± ngiti habang nakikinig sa pahayag ni Tony. Pero malakas uminom ng tuba. O nabalitaan kaya. hindi sa mga maliit ang pinagkukunan. kulang din. Empleyado si Tatay. Basta mi lagay. Kahit kulang ang iniintregang sahod ni Tatay e di siya nagagalit. At pakikinabangan. Siya¶ng dahilan ng pagkaospital ni Nanay. Maunawain. isang araw. Ang ama ay ama kailanman. Hindi tama µyan. Napakabait ng Nanay ko. kaya ko ito « (Hihinga muna nang mahaba. Hindi tama µyan. Balediktoryan ako« Bok: (Sisingit) Balediktoryan? Siga ka. dami nagasimba. Ako? Di ninyo naitatanong ay nagawa ko ring patawarin ang mga naghangad ng aking pagbagsak. Tony! Hanong nangyari sa Tatay mo? Tony: Mula ng umalis siya¶y di na namin nakita. Doming : Kung magkita kayo. Gayunmay¶y walang hindi napag-aaralan. Basta mi padrino! Tony : Me relihiyon ka ba. Me parusa sa bawat kasalanan! Ernan : (May paghanga) May sinasabi ka. pero ginluluko sa kapwa. Yeba! Tony : (Magpapatuloy matapos ngitian si Bok) Namatay ang solo kong kapatid na babae. ang tatay ko ang may sala ng lahat! « Mabuti nama¶t idinistino ako ni Direktor sa µting library. kaya « di dapat pagtalunan. 4 . At mahilig sa karera. ber. Ernan : Tama µyan. Guwapo siya. Doming : Teka muna. Mang Erman. kundi¶y « µtay kung masakit µyan ay saka na. Doming : Mabuti pay µway na tayo maghusap tungkol sa relihiyun. hanong gagawin mo? Tony : Mula nang umalis siya¶y di na namin nakita. Paris ng iba¶t ibang ismo. Mapagpahal. walang pagkakaunawaan. Mapagkatiwalaan. sa ngalan mo¶y kay dumaming humahamak sa kamatayan ! Kay Tony ) mabuti¶t tumanggi ka. Bok: No ken du! Kun naytklab pa. Tony: Pero. Mabait siya. sa klase naming nila Padre Abena. Tiyak. olditaym! Tony: (Matapos makinang handa na ang lahat sa pakikinig sa kanya) Buweno«Ako¶y buhay sa µsang karaniwang pamilya sa Tundo. Dami gadasal. Bok? Bok: (Tatawa habang sumasagot.Kinamuhian ko siya nang labis. walang pagkakaisa. Ngunit ang pagtatalo¶y dapat lamang sa taong malaki ang puso. Nagpagbabasa ako roon.sarili) A. Awa naman ng Diyos e natapos ko rin ang elementarya. Ernan : Huwag naman. Mang Ernan! Ma-malawak ang saklaw ng iyong tingin. kasi mahal ang lahat « Nakakahiya pero « dahil sa barkada¶y natuto akong akong mandurukot .) Mula nang madala ko rito. meron siyang kerida . Tony: Malaki ang inyong puso. Ba¶t ngani«? Tony: Di ba maliwanag? Si Tatay ang nagwasak ng aming tahanan. Ang mga taong di nagkakaisa¶y pirming nag-aaway. Malubha si Nanay. Tony. nag-aaway sila « Umalis si Tatay . Ang ama ay ama kailanman. hanong gagawin mo? Tony: Ayoko na siyang makita pa! Bok: Gaisip ko reliyuso ka. mga pare! µYung istorya ni Tony! Tony: Iimbithin kita . O nabalitaan kaya. Ernan: Salamat. pero gin-nakaw. Ng pagkamatay ng akingkapatid« Ng aking pagkakaganito! Ernan: Kung sabagay ay madaling sabihing ³lumimot at magpatawad. iho. Mang Ernan! Ma-malawak ang saklaw ng inyong puso.´ Subalit may kahirapan itong isagawa. Naospital siya« Naghahanapbuhay naman ako. Hm. kalayaan. Marami kang mapupulot doon. Sigi lang. Mahilig akong magbasa ng ± Ernan : Magaling. Tony. buhay ang aking asawa. yawa. ba. Sabi nga ni Bacon ay ³Nakalilikha ng tunay na lalaki Ang pagbabasa«´ Tony: Mahilig din ho akong magsulat. µadre. Pero. Iniwan kami. Pero ang magasawang walang anak (Magbubuntunghininga) « napaka « hindi ganap ang kanilang kaligayahan. Doming : Kung magkita kayo. walang utang na hindi pinagbabayaran «. Natural. pauyam) Reliyun? Wala kwenta µyan. Ang pagbabasa¶y nakapagpapayaman ng isip. kun sila malalaki naganakaw milyun ± milyun. Doming: Kasi nga naman hasa mo habugado ka kung magsalita. magsugal. Pambihira kayo. Pero « pinahahanga mo ako. Ngunit alam mo bang ang pinakamabigat kong kasawian ay ang di-pagkakaroon ng anak? Tony : Biyudo kayo? Ernan: Hindi. dami. Tony: Elementarya lamang ho ang natapos ko. Ang paksang relihiyon ay masyadong kontrobersyal. gin-ismagel. Bok: Ber. mang ± agaw. Ernan : Huwag naman. may kakaibang tilamsik ang iyong diwa. e nagiba na¶ng takbo ng « Naisipkong walang ibubungang mabuti ang kasamaan « Malaki¶ng utang na loob ko ke Padre Abena « sa aking pagbabago « Totoo nga naman. Tony : Huwag kayong mag-alala. kung talagang ibig. Tony! Nag-aaral ka ba ng batas? Ba. Sang araw e nadiskubre ni Nanay ang lihim ng Tatay ko. ba¶t tayo matatakot magtalo? Kung walang pagtatalo. Ernan : May katwiran si Doming. Bok. Naglabas-masok ako sa Welfareville « Inilipat ako ditto pagkatapos « Santaon na lang ang natitira sa senten¶ya ko« A. sa himignagmamagaling) No dais. Kung walang pagkakaunawaan. paris ng iba.Kinamuhian ko siya nang labis.

e. ay walang kinikilalang edad. Magugulat pero matutuwa ning asawa o. (Titingnan at tataguan ng iba si Doming.) Tony : Ga¶no na kayo katagal ditto. Dahil nga sa prinsipyo¶y inibig ko pang pabilanggo. ± na sabi nga ni Bok ay tsiken pid lang ± ay ligtas na µko sa pagkakabilanggo. Walang sariling paninindigan. Walang marunong nag-nagkakaanak ng alipin. Pero hanong nakita ko? Sus. May isa pa. Bok: Kalunyal mantiliti? Anu µyun? Ernan : Diwang alipin. Pasalamat tayo¶t dahil sa kanyang pambihirang katalinuhan ay nabago ang takbo ng ating kasaysayan « Kailangan natin ang marunong na lider. buat sa hisang prubins¶ya hay muwi ako dail sa bagyo. Alam n¶yoy kuwestiyon de prinsipyo ang ipinasok ko rito.) Bok: (Pagkatalikod ng tanod) Pwee. Wal. Yawa. Sa mga 5 . hagdan. Ernan: Ang karunungan. Tony: Wala rin kuwenta ang masyadong marunong. ikaw. . Malakas ang aking komisyon. Doming! Gin istorya mo naman pare«. Ernan: Ang dunong ay yaman. kapangyarihan. Tawanan na naman. At namultahan ng hukuman. Doming «. kung« Bok (Nakahahalataan ng pagkabagot kapag pangkaisipan na ang pagkabagot kapag pangkaisipan na ang paksa) Ber. bilang pag-ayon sa pahiwatig ni BOK) Doming Ako¶y ahente ng seguro. ber. kung sabagay. Lubhang makapangyarihan ang karimlan! Subali « naitataboy ang dilim! Tony Sana¶y mabasa ko µyon! « Ernan Bibigyan kita ng sipi. Hindi mapagsamantalan Yaong walang colonial mentality. (Tawanan) Pano ngani? « Mi trangkaso « Lumpo (Titingnan si Doming) « Almoranas (Susulyapan si Mang Ernan) . Alam kong kayo¶ng gumawa niyon. binaril ± Ernan: Iba ang kanyang panahon. gandang pamagat! Bagay ba bagay sa saaa « atin dito! Kelangan ng mga nasa dilim ang sinag. At marami pang iba. At marami pang iba. Tony: Ganyan din ho ang sabi ni Padre Abena. (Mapapasandal sa dingding pagkatapos). mga aklat kasaysayang mali-mali ang mga ulat. Tony. Isang araw ay Sinunog ng isang kapisanang pinangungunahan ko ang maraming aklat na imoral. Pamamanginoon sa mga dayuhan. Bok. Mang Ernan. Malayo naman akong nakapagsusulat dito. Sa kusina hako nagdaan. Binayaran ko lang yung multa. Me pangako rin si Padre Abena.) Bantay!« (Habang dumaraan ang may edad nang tanod ay walang imik sa magkakasama. (Magbububuntunghininga) Ernan Nakikiramay kami sa µyo. dedoso pang bu-ang! Gaisip seguro magatakas tayo. Doming Hanong pamagat? Ernan Sinag Sa Karimlan. Maalala ko nga pala! Di ba¶t ikaw Tony ang tumula nang dumalaw itong minsan ang Presidente? Tony: Ako nga ho. hang asawa ko¶tmatalik na kebigan hay« Uling-uli ko sila . Mag Ernan. Pag ± aaralin din daw ako. Tony : Maaari ho bang paturo senyo ng pagsulat? Kay dami kung ibig sulatin kasi. Tony : E bat naman kayo namultahan? Ernan : Kakaiba ang aking pagkamakabayan. Nagdilim hang aking tingin « Binaril ko¶ng traydor nang tumalon sa bintana« Napatay ko siya. Ito¶y para rin sa mga sinamaang palad. Ernan Ang binigkas mong tula¶y ± Tony Pilipinas. Alam mo Tony.(Kagyat na matitigil dahil sa naririnig na takatak ng sapatos. Ernan Ibig kong malaman mo na ang tulang iyo¶y kasama sa lalabas kong aklat ng mga piling tula« kabilang na roon ang mga sinulat ko rito. Lubhang makapangyarihan ang karimlan! Subali« naitataboy ang dilim! Tony Sana¶y mabasa ko µyon!« Ernan Bibigyan kita ng sipi.) Tony: Maiba µko. Doming «. sisenta na. Tony: Ke buti n¶yo! . agad kong nakikilala ang batong may mataas na uri « Ituturing kitang parang tunay na anak « Mapapamahal ka rin sa king mabait na maybahay« Meron din kaming ilang ariarian « pag-aaralin ka namin. . sabi ko. Yaong taong matalino na¶y makabayan pa. . Nagagawa bang makata? Ernan: Isinisilang sila. Paris ni Rizal. Galaslas ang tiyan? Ingungususo si Tony. Ernan : Tulad ng isang beteranong mag-aalahas. Ang liwanag! Ernan Walang taong hindi nalalambungan ng dilim. Bok: Tsiken pid! Ang akin lolo. Mang Herman? Ernan: K¶warenta¶y singko na. Ang totoo¶y walang katapusan itong pag-aaral ng buhay ng tao. Doming: Sang tanong. Hindi gahaman sa salapi¶t karangalan. komiks at magasin at iba pa na nakaw lang sa iba ang nilalaman« Nahabla kami.Doming: Hilang taon na kayo. ang bilangguan ay hindi lamang para sa mga nagkakasala . Mang Ernan. tabi ? « Ernan : Nakakaisang taon na ako. Tony At nabilanggo ka dahil doon? Bakit ganon? Doming Hewan ko nga ba. Ba¶t kayo naospital? Ernan: Hindi naman. mga nobela. gaaanak pa (Maikling tawanan. . Pero« nakakahiya na atang pumasok sa klase. Tony Sinag sa Karimlan? Wow. iho. iho. Baka tawanan. ke gandang tula. Sang haraw.

Tony (Mapapalakas ang tinig) Utang na loob. Tony . Pumapatay! Bok Asan ngayon ang imong misis Dom? Tony Magsasama kayo uli? Paglabas mo? Doming Indi na. Ikaw naman ang pinakamarunong sa lahat. Mag-aapatnapu na siya. Tony. P. hindi ko mamantsahan ang inyong pagtitiwala sa µkin! Gayundin ang ke Direktor. hano? « Ikaw. Subalit ang pinakamabuting pagsubok ay sa mga oras ng kagipitan. May ± Ernan µ ± nagmamalukong ay kubaw. iho. Marami kong naging karibal sa kanya! Tony ³Tapat ang puso mo¶t di nagunamgunam na ang paglililo¶y nasa kagandahan . Kinuha s¶yang mag-hartista. Tony Totoo po¶ng sabi ni Bok. Huwag kang makalimot sa Diyos Ang tumatawag ay dinirinig. ang imong waswas ? Seksi? Doming Para sa haki¶y siyang pinakamaganda sa µming bayan. Tony P¶wera bola. Aywan ko ba kung bakit agad akong nagkaamor kay Tony. sa braso! May blak-ay ka! Bok (Maliksing babangon) kondi magapatay-patayan µyan. Magpakasakit. mahihiga na siya¶t magbabalot ng kumot. Ang napakupkop ay tinatangkilik. Padre tay-pa na . hm« Ernan Kaya nga salungat ako sa sinabi ni Keats na ³A thing of beauty is a joy forever. Ernan (Maagap) Totoo. ang ³Sisme ng Panginay´ Doming Hang sama. Sa walang malakas na naa« padrino. E-e-e. Padre Sinabi ko na seyong wala µna akong Tatay! P. huwag mong intindihin yun. anak. Mang Erman. anak. Alam kong alipin ka pa ng iyong nasugatang damdamin. si Mang Ernan¶y ibig ding « Wala raw silang anak. Abena Bakit hindi ? Mabuti nga¶ng gayon at maraming titingin sa µyo. Abena Magandang umaga sa inyong lahat. At meron pang kaya lang nagbibigay e dahil me inaasahang tubo o gatimpala. Hisinusumpa ko! Bok Ilan ang imong anak? Sino gid gaalaga? Doming Wala. anak. pagkukunwari. Maamo ang kanyang mukha at malamig ang tinig. Abena Ikaw ang masusunod.´ Dahil sa kagandaha¶y daming tahanan ang nawasak at patuloy na mawawasak. ang sinabi ni Tony. Isa siya sa pari ng Bilibid. kakailanganin ang maraming Diogenes! (Dahil a hindi lubos na maunawaan ni Bok ang marami sa kanyang naririnig.. Kung totoong nagbibigayng inspirasyon ang kagandahan. Padre. may nagmamatulis ay pulpol.) Tony Pa¶nu hu makikilala ang tapat na kebigan? Ernan Maraming paraan diyan. Todas lahi sila lahat pag ako ginaliko. Masunurin siya. Natutuwa ako¶t kayo¶y ± Tony Padre.« pa¶no po ngayon .´ Tony Me kunwari¶y nagkakawanggawa. Tony Sadyang walang unang sisi. padre. nagnobena. Bok A. Padre. ke bui-buti n¶yo ! « Siyanga pala.kawawa. Maiba ako. namintakasi upang mag-kaanak. Padre maaabsen ako sa µting klase? P. sabi nga ni Bok. Abena Salamat. binata rin? µWag kayong pakakasal sa masyadongnapakaganda. possible po bang magkaroon ng dalawang ama-amahan? P. P. Doming Napapansin kong alos pare-ong pare-o hang takbo ng hisip mo. P. Abena Ow. di na nga bale. At nakasalamin Habang lumapit ) Tony. Abena Talagang isa sa marami ang batang iyan . Ganon nga µng ginawa ko kaya lang iniwan ng mga tigasin. a« Natutuwa ako¶t hindi ka naganyak sumama kagabi. Bok. Lalo na ngayong namamayani ang diwa ng materyalismo. totoo bang? « may sugat ka sa tiyan ! .Tony? Tony Sabi ng doctor e di naman daw napinsala ang aking bituka. Gayunma¶y kung may usapan na kayo¶y « Padre. (Karaniwan lamang ang taas ni Padre Abena. Bok (May pananabik) Ber. Ernan Tungkol sa kaibigan. Nakasutana siya. kami ng maybahay ko¶y labing limang taong umasa. Balak ko sanang pagpariin siya dangat ibang kurso ang kanyang ibig. Lagi siyang handang magbigay. totoo ring lumalason ito. ang nagsabi niyon? Ernan Si Balagtas. Nang pangangailangan. Doming! Malayong ± (Mauuntol ang sasabihin dahil sa paglitaw ni Padre Abena ) Aba si Padre Abena ! Magandang umaga po Padre. subalit «. At matalino. 6 . ano ho ? « Ba¶t nga kaya napakaramingmapagkunwari? Ke raming marumi na naglilinis-linisan . ng loob ko¶y µyung pinakamatalik ko pang ko pang kebiganhang« (Haharapin si Tony. Daming pagkakaibigang napuputol. Sadyang mahirap silang harapin. Pagdating naamn ng araw ay« kagustuhan din ng tatay mo ang mangyayari. Ernan Kaya nga kaibigan natin ang moral regeneration o pagbabagong buhay. ke Mang Ernan. Abena Laking pagsisi ngayon ng mga nabigong mapupusok. Tony Padre. P. Ba. May lambong ka pa ng karimlang « A. Tony Paris ni Damon at Pityas.) Binata ka pa. Nang pangungulila. Walang pagkukunwari ang tapat na kaibigan. Ng pagpapalaluan. Matulungin. Daming kataksilang nangyayari! «. p¶wee sa akon gano.´ Sino nga. pero saan ba¶y ibig lang maperyodiko ang kanilang retrato o pangalan. Mapagkakatiwalaan. Tony Padre. ³Yung panganay namin ay namatay sa eltor. malalim bang naging sugat mo.

Ng pagsulat. Nakakahiya. samantalang ako « Tuturuan kita ng pagtula. Isa-isa niyang titingnan ang temperatura ng naroong apat na pasyente. titingala ngbahagya at pipikit ) « santo santo gid ng mga holdaper! . Sunog ang kanyang balat. pero « ginsama ang akon record. Salamat at nagkaroon ang bilibid ng paring tulad niya « Matutupad din ang pangarap kong makapag-aral « kung sakali« Ernan Sadyang mabait si Padre Abena.) Tanod (Sa may pintuan) Antonio Cruzada! Tony (Itataas ang kanang kamay) Sir! Tanod Miron kang bisita. Tony) Doming Baka naman hisang kamaghanak. Mag-aapatnapu pa lamang siya subalit mukha nang lilimampuin. idad sa kanya. pangbayan. si San Agustin .. Pagagalain niya ang kanyang sabik na paningin. napansin kong may ibig sabihin ang tinginan ni Tony at Miss Reyes. tingnan mo. ako¶y peryodista. Padre. Abena Diyan nga muna kayo at titingnan ko lang kung sino ang nagpapagibik na µyon. sa sarili) Pa¶no niya malalamang narito ako? «. Anim na taon!« City Jail « Welfareville « Muntinlupa « Imposible! Hindi. Kaanib sa ilang samahamng pangwika. Bok (Mapapabangon na naman) G¶wapo bang imong derpa? Paris mo Tony? Tony (Dahil sa pag-iisip ay hindi mauunaaan ang tanong ni Bok. Mababasa sa kanyan g anyo na siya¶y dumanas o dumarana ng maraming suliranin. ayan na¶ng ating butihing angel! ((Titigil sa pagsasalita pagkatanaw sa pumapasok na nars. Pananalumpati. huwag kang masyadong maggagagalaw at nang hindi dumugo. Alam niyang sa kaharian ng mga lalaki. Kasama niya ang dating tanod. baka maging santo ka rin. Abena : Mabuti kung gayon. pangkultura « May malaki akong aklatan ± magugusthan mo «. Inggit ako sa imo. Aalis siya pagkabigay ng kaukulang gamut sa mga may karamdaman) Bok (pagkatalikod ng nars) Wow! Talagang da-magan si Miss Reyes! Kungmagaibig lang siya ngani sa akon. yawa. Tony Papuna na ba rito. Isang manhid na barong tagalog ang kanyang suot. ang ama ni Tony. Bok Galalim man ang imonmg Tagalog! Ernan Malay natin. sir? Tanod Wen adding. Yawa. Diyos ko! Ernan Sino man¶yon ay may kapit siya. adding. Hindi iintindihin ang may paghanga¶t pagnanasang tinging iniuukol sa kanya ± lalo na si Bok. Lalaban ako ng pustahan na « (Haharapin si Tony. Bok (Tawanan) Bok (Matatangay na rin ng biruan) Tama ka Mang Ernan. Magbibigay galang ang lahat. (Tawanan na naman) Ernan P¶wera biro. Lalabas sa pintuang pinapasukan. Tony boy! Tsk. Hindi maaaring siya! (Halos pasalubong) Huwag Mo pong itulot. Matatahimik ang lahat at makikinig sa na) ³Tubig! Tubigg! Mamamatay na µko sa uhaw! Tubiggg! P. Guro naman sa piyano ang aking maybahay.) Lahat Adyos.) Magtapat ka Tony.) Bok Jackpot ka. Doming Kuwarentay singko. Teka. Bok. Kailangan naming mag-asawa ang tagapagmana. Higit na marangal ang masamang bumuti kaysa mabuting Sumama. Mang Ernan« Bukod sa makata. Kung di¶y di siya makatutuloy dito « Ayun! Siya na Siguro µyung dumarating! (Papasok si Mang Luis. Pagkunwa¶y ituturo naman ng tanod para sa kanya ang pinaghahanap na hindi kaagad mamumukhaan. bago naging santo ay naging isang pusakal munang magnanakaw « Tandaan mo¶to. Ernan Baka « Tatay mo na µyun. Buweno. may pagkakaunawan na kayo na kayo ni Miss Reyes. Tony Paumanhin ho. San Bok (pagdadaupin ang mga palad sa tapat ng dibdib. anak ko! « 7 . Tony Bok. nakasalamin siya ng may kulay. Propesor din ako sa isang unibersidad sa Maynila. ang pangit mang babae ay nagiging pulot gata.) Tony (Kunut-noo) Sino kaya µyon? « Ba. Ilalapag ng simpatika¶t batangbatang nars ang lalagyan ng mga gamut. (Sa bahaging ito¶y aalingawngaw ang isang malakas na pagpapagibik buhat sa ibang panig ng ospital . Tony Bisita? Asan Sir? Sino hu siya? Sino hu siya? Kilala bay n¶yo sir? Tanod Iiling at susulyapan si Mang Ernan) Siguro sing. Magkakasundo kayo. Tony: sa karamihan ng kanyang gawain ay hindi ko siya makakapiling sa lahat ng oros. Akibat ng matinding tuwa at pananabik ay pasugod na lalapit ang ama sa anak. gayunmay halata rinang kanyang kagandahang lalaki. Tony ( Sa sarili) Ke bait niya. (Aalis. talaga man materyales pwerte si Miss Reyes.P. siya ang una kong dalaw sa loob ng dalawang taon. Sana¶y paris niya ang lahat ng alagad ng panananampalataya « Pero. ano ho ba¶n ± Ernan A. Pagtatama ng kanilang tinginang anaki nakatanaw ng multo si Tony. May kataasan si Mang Luis. Pag ± aaralin kita hanggang ibig mo. (Susundan ito ng alis . Doming Listo ! Ayan na naman hang-tay-ban! Darating ng dati ring tanod. tsk. ano? (Ngingiti lamang ng makahulugan si Tony at ang palihim na pag-sangayon sa pamamagitan ng pagtaas ng kilay ay mapapansin din nina Bok at Doming.) Luis: (Madamdamin) Tony.

mabilis na lalapitan ang anak. magsalita ka. At nagkasundo nga kaming hanapin kita. Unti-unti siyang lalapitan ng ama. Pagkaraan ng ilang saglit sa gayong ayos ay pabigla at walang kibong magwawala si Tony. 8 . Subalit «. daling sirain« Luis Nagbalik ako upang ± upang pagsilbihan kayo habambuhay « Tony: (Patuya) Ba¶t di kayo bumalik senyong magandang kerida? Luis: (Lipos pagpapakumbaba) Iniwan n¶ya ako ± ang taksil! ± nang hindi ko nang hindi ko na masunod ang kanyang kapritso « Salamat sa kanyang ginawa at naglianag ang nalabuan kong isip. di mo ba « Ako ang Tatay mo« Tony: (Palibak) Tatay? « Hm. Patuloy ang pananalim ng kanyang sulyap. magsamasama tayong muli! Tony: Mahal ko si Nanay. anak«alam mo bang limang buwan kitangpinaghahanap? « At nang malaman kong narito ka¶y nilakad kong « Nangako si Senador Bigat na mabibigyan ka ngparole. Tutop niya ang sugat sa tiyan. anak. Nagkita na kami. Makapangyarihan. napano ka? (Hindi rin tutugon si Tony. B..) Luis : Anak ko. Durugo ang bibig ng huli. Naroong pisilin ang mga kamao. Mapapansin si Mang Luis ang mga sugat at ³black-eye´ niya.) Patawarin mo µko. Tony: (Dahil sa ibang iniisip ay hindi maunawaan ang huling sinabi ng ama) Ewan ko kung si Nanay e buhay pa o patay na. anak! Tony: (Matapos pahirin ang likod ng palad and dumudugong bibig) Lalo lamang ninyong pinalalayo ang ating daigdig! (Mabilis na tatalikod. walang malamanggawin o sabihin si Mang Luis.amin ay « (mababasag ang tinig) patay nang kapatid ko! Sa tulong ± Luis: Nahihilam na sa luha) Tony. (Lilingon sa gawi ng bintana) Mula nang iwan n¶yo kami dahil sa µsang ± Tony: (Magpapatuloy na hindi alumana ang sinabi ng ama) Dahil sa kerida¶y sapin-saping hirap ang aming dinanas «lalo na¶ng aking Nanay « Pati pag-aaral ko¶y natigil « Ano¶ng gagawin ko? Me sakit si Nanay « Me sakit si Baby « Nagkasangla-sangla kami « At nang lumao¶y wala nang ibig magpapautang sa µmin « µSang araw e napilitan akong « Nang ±agaw ako ng bag. Naglabasmasok ako ro¶n « Nang magdisiotso ako¶y heto « Magdadalawang taon na µko rito « (Hihinga ng mahaba at malalim . patawarin mo µko« Tony: Inuulit ko: wala na akong. Mapagwawaring ang nagawang kabiglaan. ama! «. Magaling na siya. Tony: Magliliwanag ang mukha) Buhay! Salamat sa Diyos! Luis: (Hindi mapapansin ang sariwang dugo sa kamay ni Tony) Pinatawad na n¶ya ako. Samantala¶y walang kibuan ang lahat. hanggang « Natuto ako ng iba¶t ibang paraan ng pagnanakaw « Natikman kong matulog nang walang unan « magtago sa ilalim ng tulay « Bok: (Mabilis na papatlang) Tsiken pid µyan. Nahuli ako. ang nakilala kong ama¶y anim na taon nang p-p patay ! Tony: Sayang lang ang inyong pagod! Luis : Lalapit pa ng isang hakbang.) Tony : Huwag! Huwag kayong lalapit! Huwag! Luis: (Matigigil!) Anak. Anak. Tiin ang kanyang mga bagang. Sa bahaging ito¶y nganingani nang lundagin ni Bok si Mang Luis danga¶t makakambatan siya ni Mang Ernan na huwag manghimasok. ang panginginig ng kanyang ugat sa kalamnan ng kanyang panga. Tutop pa rin ng kaliwang kamay ang sugat. rin ako « Ako¶y naging kanto boy. Kahit nakararamdam ng kirot at tatayo siya¶t uurong ng ilang hakbang. Isang matinding sampal ang ibibigay kay Tony). ngunit kayo« Ibig ko pang mamatay kesa sumama sa senyo! Luis: Mawawala ang pagtitimpi at paghaharian ng damdaming ±ama. Nagyo¶y ± Tony: Huli na ang lahat! Luis: Ang sakit mong magsalita.) (Tigib-pagsisisi at panunumbat sa sarili. Nagmakaawa ako at pinatawad naman. husto na ! « U-utang na loob « A-a alam ko na¶ng lahat! « Tony: (Hndi rin papansinin ang samo ng ama) Sa tulong ng mga kapitbahay e nailibing din si Baby« Naospital si Nanay « Walang ibig kumupkop sa µkin « Baka raw me T. Magpapalipat-lipat ang kamay ng naluluha sa galak na ama sa buong katawang mutya ng anak.(Walang imik na pagyayapos ang tila natatandaang si Tony. Iigtad naman si Tony. bagaman mataman silang nagmamasid at nakikiramdam) Luis Tony. Tony! Tony: (Wawalaing ± bahala si Bok) Subalit me wakas ang lahat « Mula sa city jail e nalipat ako sa Welfareville. hm « Daling sabihin. (Pasigaw naman) Kayo! Kayo ang sanhi ng kanyang kasawian! Aru-aruuuyyy! Luis: Buhay ang nanay mo. may apoy sa mata at iaalon ang kanyang dibdib. ang paninikip ng kanyang dibdib. nang dumating ako at . titigil) anak.) Kayo na dapat kong tawaging ama ay tinatanong ko: Mangyayari kaya ang nangyari sa µming mag-iina kung kayo¶y tumupad senyong tungkulin?« Luis: H-hindi ko na ± hindi ko na kayo iiwan « K-k kelanman ! Tony: Pangako. Biglang haharapin nang tuwiran ang lumuluha¶t mistulang korderong ama. anak ko. Hindi ka ba natutuwang ako¶y makita? « pagakaraan ng may anim na taon? (Buhat sa kinatatayuan ay hindi rin iimik o titinag si Tony. nabarkada. Sa sandaling ito¶y nakatalikod naman at nasa may labas ang tanod.

kaya huwag ka munang magsalita nang malakas.) Ernan: (Makikitang sa pag-aangat ng kamay ni Tony ay punung-puno yaon ng dugo) Tony! (Kagyat na nalalapitan ang binata at pagyayamanin. Mabait at masipag ang batang µyan. naroong tanawin sina Mang Ernan na parang nagpapahabag at nagpapatulong. ar ± ruyyy « (Mapipikit at aasim ang mukha. Kagat niya nang mariin ang kanyang labi. Miss Reyes pala! Nars: Sabi na¶t puwera muna ang salita. iho. Ang lalaking tumatakbo sa mga pagsubok at hamon ng tadhana ay pinagtatampuhan ng tagumpay. Agarang lalapatan ng pampaampat ng dugo ang sugat ni Tony. ang tatay mo¶y « nagkita kami. ³ ano ho? Pero. Magkakatitigan sina Mang Ernan. Abena Magkakilala pala kayo ni Miss Reyes «. Titigil sa may pintuan upang linguni¶t pagukulan ng may pagmamahal sa titig si Tony. Hindi kita malilimot kelanman ! Alam mo na iayan « matagal na. Pagkuwa¶y walang kibong lalabas. Pag sinuway mo µkoy « Sige ka.) Doming! Bok! Pakitawang n¶yung dokdok! O nars! Madali kayo! « Bok: Hindi pa rin mababakla. kayo man ang nasa lugar ko¶y ± Ernan Nauunawan kita. (Pipikit dapwat muling didilat.) Nars: Sariwa pa¶ng sugat mo. Saglit na titigil. Abena at Mang Luis.) Dumudugo ang sugat mo! (Kay Bok) Pakitawag mo nga ang doctor« (Kay Tony) Mabuti¶y mahiga ka. Naroong pisilin ang mga kamao. Samantalang nangagamutan sila ay siya namang paglitaw sa may pintuan ng magkasamang P. At huwag kang magpapagalaw ha. Tony? Promise? Tatango ang binata. hm« Tony: Okey. mapapabagong bigla¶t puputulin ang pagsasalita ng kausap) Padre! « Na naman? (Hindi mangungusap si P. Si Mang Luis naman. Ang tagumpay. Tony: Mang Ernan.) Nars: O. Ang isang maganda pang bahagi¶y µyung « ³Nasa pagbibigay ang ating ikatatanggap « nasa pagpapatawad ang ating kapatawaran « ³ Tony: (Mabilis) Mang Ernan« Madali ngang sabihing ³Lumimot at magpatawad. Masusulyapan si P. Bok: (Nakaupo pa rin subalit nakabalabal na ng kumot) Hm« tsiken pid µyan. sana¶Y ± Tony: Biglang mapapabangon pagkarinig sa tinuran ni Mang Ernan) Pagkaganda ±ganda nga ng ³Panalangin ni San Francisco´ « Bathala. Tony. Mapapabuntunghininga na lamang at tiim-bagang na aalis. Tony: (Habang nahihiga) Walang anuman ito Mang Ernan. Abena : Hindi masama Pabor ako. ha. Doming: Sabagay.) P. kung masusunod lamang ng mga tao ang Panalangin ni San Francsico ng Asisi. tapos na. Y-y-yeba! «. Lyd? A. Ernan: (Habang bumabalik sa kanyang teheras. Bok at Doming. Si Miss Reyes naman naman na hindi pa tuluyang nakakalayo ay magaganyak na manood sa tagpong 9 . L-Ly ± Miss Reyes. gawin Ninyo akong « kasangkapan « Kung saan may galit ± Ernan: (Maagap) Bayaang nakapaghasik ako ng pag-ibig. Pagkalipas ng ilang saglit ay dahan-dahang nauupo sa gilid ng kanyang teheras Si Tony. nakiusap siyang Tony: Malilimutan ang lahat. Walang imik silang magmamasid. naroong muling tangkaing lapitan ang nagmamalaking anak. hindi titinag) Bals ±wals µyan! Doming: (Patikud±tikod na lalabas subalit doon pa¶y sisigaw na) Nars! « Nars!« Narrsss!« (Muling darating ang nars na nakarinig sa malakas na sigaw ni Doming.naroong muling tangkaing lapitan Ang nagmamalaking anak. Wala namang kamalayan ang nagugulumihanan ding si Tony sa mga ikinikilos ng kanyang ama. Miino ang dugong nagmumula sa sugat sa tiyan. hayan .) Tony: Maraming salamat.) Ernan: (Malumanay subalit madamdamin) Ang buhay. hakuman µyang nasa lugar ni Toni¶y ± hewan ko nga ba « Bok: Bilib gid ako sa imo« Gas-mati ka. Wala namang imikan ang nangamamasid. Mauuntol ang balak niyang paglapit. ay batbat ng batbat ng iba¶t ibang uri ng pag-subok. subalit maagap namang maaalayan si Tony. Titigil sa may pintuan. kay Tony. Be good. kaya lalong tumitingkad ay dahil sa kakambal na pagpapakasakit. Marahan na lang siyang mapapailing. sa sarli) A. Muling babalikan ni Mang Luis ang nakatungong bunso subalit hindi maisasagawa ang balak na pagyapos dito. P. Padre. Hahawakan ang sugat sa tiyan. sa ibang tinig) Anak. hahanda siya sa pag-alis. Magpapalitan sila ng ngiti. (Titindig at aakbayan si Tony. ha. naroon pa rin sa may pintuan. Siguro¶y maaampat µyan. ( Hindi pa rin nakikita ni Tony ang ama sapagkat natatakpan ito ng papalapit na pari. Pagkuwa¶y walang kibong lalabas. Paris mo« Tony: Siya nga po ang babaing handa kong « Bok: (Makahulugan ang ngiti) tingin ko¶y ayos na Silang dal¶wa. Tony? Tony: Paglabas ko rito¶y pupunta µko senyong bahay. ay mapapabuntung-hininga¶t mapapakagat labi Sa namamalas na katigasan ng anak. Abena. Abena.

di dinala ko na rito ang kotse ko.Sinabi ko naman sa Inso«Ibigay na sa akin«papag-aralin ko sa Maynila. . Ngayo¶y may kakaiba ng sinag sa mukha ni Tony. idinugtong niya ang paliwanag. titingala ng bahagya at pangiting bubulong. Katulad ng dalawa. Sige. Arceo) Mukhang artista! Artista nga ba? Artista? Mula nang dumating si Fely kangina ay hindi miminsang narinig niya ang tanong na iyon na tila ngayon lamang siya nakita. Maging ang may bakal na pusong si Bok ay mapapakagat-labi¶t mapapatungo ng marahn. At ng kanyang Insong Edong. higa na. Alas tres o alas singko.. . a. Iyon din ang narinig niyang sabi ng kanyang Ate Sedes. Kung sinunod ko ang gusto ni Inang«noon« kung natakot ako sa iyakan«Tumigil siya sa pagsasalita. Dahan-dahan siyang lalapit a bunsong ngayo¶y nakayupyop sa bisig ni Padre Abena. Pagdaraupin naman naman ni Padre Abena ang mga. May kakaiba ring ngiting dumurungaw sa kanyang mapuputlang labi.Tigas nga namang iyakan nang lumuwas ka« . At mula sa salamin sa kanyang harapan ay nakita niya si Nana Ibang sa kanyang likuran. (Hindi tutugon si Tony. hanggang sa kanyang mga kukong mapula sa paa. madamdamin. Ly ± est.Serbesa ba µkamo bata ka. napakadalang nga iyon. Walang kaurap-kurap. Ngayon sa kanyang pagtindig ay hindi maikaila sa kanya ang pagtugon ng tingin nito sa kanyang suot. kasabay ang mahinang tango.0 P. Ako na ang magmamaneho. Ano bang oras ang sabi ni Duardo na susunduin ka? 1. O. At maging sa mga sandaling ito na wala nang kumikibo at tumitingin sa kanya ay iyon din ang katunayang (wala nang kumikibo) wari ay nababasa niya sa bawat matimping ngiting may lakip na lihim na sulyap. . Bakit ay gusto kong makabalik ngayon sa Maynila. Miss Reyes. Alam niyang hindi maikukubli ng kanyang tinig ang kapaitang naghihimagsik sa kanyang dibdib. Matagal silang magkakatinginan.) Nars: Tony. Nag-iisa naman ako. Hanggang ngayon ba¶y ganoon dito? At napangiti siya. Hinahagod ng tingin ang kanyang kaanyuan. Dapat ay nasa oras ang salitaan. Sa kanyang baywang na lalong pinalantik ng lapat na lapat na saya.E. Hindi ito makapaniwala nang sabihin niyang serbesa ang ipinambasa sa buhok niya. ang balo ng kanyang Kuya Mente.Ibang-iba na ngayon ang«lahat!« at naulinigan niya ang buntung-hininga na kumawala sa dibdib ng matanda niyang lola.yaong may pangako ng kapanabikan. . e. At nang makita niyang nangunot ang noo nito. Abena: (Makahulugan) Anak. Sa pagtaas ng mukha ni Tony ay makikitang may luha sa kanyang pisngi. marahang iaangat ng butihing pari ang ulo ni Tony at siya¶y unti-unting uurong upang mabigyan ng ganap na kalayaan ang mag-ama. hindi naman masama ang amoy. ah! Kung hindi lang ako magsasaya. nakapagpapatawad«.. . Sa leeg ng kanyang terno na halos ay nakasabit lamang sa gilid ng kanyang balikat at tila nanunuksong pinipigil ang pagsungaw ng kanyang malusog na dibdib. Lalapitan si Tony at masuyong pagsasabihan. Ang hirap sa kanila«ayaw nilang maghiwa-hiwalay.Hindi sa naiinip. Sasali ba µko sa timpalak na µyon kung hindi ako nakakasigurong kaya ko ang eksamen? Hindi sumagot si Nana Ibang.Ano? K-kahit gabi? 10 . Matagal na pinagmasdan ang kanyang buhok. Napangiti siya. Nars: (Tatanguan si Tony) Patatawarin kita pero sa uli-uli¶y. At ang kanyang apat na pamangkin ay halos hindi nakahuma nang makita siya kanginang nakatoreador ng itim at kamisadentrong rosas. Masuyo. Magaling sa sikolohiya. Mabubuhayan ng loob si Mang Luis. Alas kwatro na. Naramdaman niyang may dumamping panyolito sa kanyang batok. sa kanyang salaming may kulay.) IKAAPAT NA AKDA SA IKAAPAT NA MARKAHAN BANYAGA (Liwayway A.Naiinip ka na ba? agaw ni Nana Ibang sa kanyang sinasabi. (Susunod na sana si Tony subalit magkakatama ang tingin nilang mag-ama.Sino kaya¶ng magmamana sa pamangkin mo« matalino. mahaba ang kanilang pagyayakap. . Alam niyang iyon din ang sasabihin ng kanyang ama na sa pagkakaalam niya ay hindi naging maligoy minsan man sa pagsasalita. at halos hindi humihingasina Mang Ernan sa pagmamasid sa nangyayaring dula sa silid na yaon.oo nga« Walang anu-ano¶y ayon ni Nana Ibang . kung Araw ng mga Patay at kung Pasko. mapapaluha rin ang lahat . bulong niya sa sarili.Pinagpapawisan ka na. Sa laylayan nito na may gilit upang makahakbang siya. di ba¶t sabi ko sa¶yo¶y huwag ka munang gagalaw pagkat makasasama sa yo¶yo? Tony : Patawarin mo µko.Noon pa man. Mapapatango siya. . Pinagmasdan siya ng kanyang mga kanayon. tamo si Miss Reyes. Alas tres daw. ha? Ngumiti siya. Nana. At sa isang kisap-mata¶y mayayapos siya ng kanyang ama. na nakasungaw sa step-in na bukas ang nguso. mula sa ulong may taling bandana. Ganap na katahimikan . . Sa Amerika« . alam kong nasa Maynila ang aking pagkakataon. Gayong umuuwi siya dalawang ulit isang taon.

sabi ni Duardo. . Parang mas«mas«bata ka ngayon. At nang siya ay ipaghain ay hindi siya isinabay sa kanyang pamangkin. Ang pinipigil na paghanga at pagtataka sa kanyang anyo. KALSADA. Ang pinto ng kotse ay hawak ng isang lalaking nang mapagsino niya ay bahagya siyang napatigil. .Sa kotse na. Sayang« hindi ka makikita ni Monang« . sa gusali ng paaralan. .³Congratulations!´ pilit na pilit ang kanyang pagngiti. Ipinagpasok siya ng palanggana ng tubig. Lagi pa µkong nagmamadali« Bagung-bago sa kanyang paningin ang gusali. Isinuot niya ang salaming may kulay. Parangal sa unang babaing hukom na nagtapos sa kanila. Tila siya biglang naalinsanganan. At nang isungaw niya ang kanyang mukha sa bintana ng sasakyan ay nakita ang mga matang nakamasid sa kanya. Sa ikalimampung taon ng Plaridel High School. Napakislot pa si Fely nang marinig ang busina ng isang tumigil na sasakyan sa harap ng bahay. . LUCIO : Hindi iho. Ngunit naisip niyang ngayon lamang gagawin ang gayon sa kanilang nayon. paliwanag ni Duardo. Ngayon.Natutuwa kami at nagpaunlak ka« Walang anu-ano¶y sabi ni Duardo.Magugulat ka sa eskuwela natin ngayon. Ibinukod siya ng hain. . A«e«-Hindi kinakailangang makita niyang nakaharap si Duardo.Kaklase natin« sa apat na grado. Sa paligid ng kotse ay maraming mukhang nakatingin sa kanya. patianod niya. gunaw na yata! Mula sa pagbabantaysa tindahay¶y sisigawan ni Lucio. kasunod ang isa niyang pamangkin na sa pangalan at larawan lalo niyang kilala sapagkat patuloy ang kanyang kaharap nang sabihin niyang magkakamay siya. . Waring hindi niya matatanggihan ang karangalang iniuukol sa kanya ng Samahan ng mga Nagsipagtapos sa kanilang paaralan. Yumuko ito at dinampot naman ang tsinelas na hinubad niya.Huwag mo nang sabihin ang taon!. MATANDANG BABAE Diyos ko po.Monang? napaangat ang likod ni Fely. Nang makaupo na siya ay iniabot ni Nana Ibang ang kanyang sapatos.Hindi ka nagbabago. Tarantang matatakbuhan ang mga tao habang nakatingala sa langit. Dalawampu¶t dalawang taon na« .Piho nga. . eclipse lang ho µyan! 11 .nagtatawang sabi ni Fely. Tumatanda ako« . Abot ang paghingi nito ng paumanhin. sa Maynila pa? Ilang taon ba µkong wala sa Pilipinas? Ang totoo« Biglang nauntol ang kanyang sasabihin nang marinig niya ang mahinang tatat ni Nana Ibang. Isinara ni Duardo ang pinto ng kotse at sa tabi ng tsuper ito naupo. Ngunit sa kanyang pagyuko upang damputin ang kanyang sapatos ay naunahan siya ng matanda.Ayan naman ang kubyertos«pilak µyan« -hiyang-hiya na sabi ng kanyang hipag. Kami ang« at napahagikhik ito. Hindi muna niya isinuot ang kanyang sapatos na mataas at payat ang takong. nalaman niyang guro ito sa paaralang kanilang pinagtapusan. Alam na niya ang kahulugan niyon. ±Yan ang uwi mo«noon«hindi nga namin ginagamit« Napatawa siya. Dumating na ang sundo upang ihatid siya sa bayan. Kasi«sabi«hindi ka raw darating« Wala nga siyang balak na dumalo sa parangal. A« Alangan na µata« Tumigas ang mukha ni Fely. Patuloy ni Duardo nang hindi siya kumibo. Ibang-iba kaysa«noon. Ang walang malamang gawing pagsalubong sa kanya. At ito rin ang pangulo ng Samahan ng mga Nagsisipagtapos. Tuluyan nang tatakpan ng buwan ang araw at magdidilim sa kalsada. ±Kamakalawa lang niya isinilang ang aming pang-anim« . Napansin niya sa pagsasalita nito ang panginginig ng labi. ± Kinukutsara ba naman ang alimasag? Nagsisi siya pagkatapos sa kanyang sinabi.Bakit hindi ka rito? tanong niya? Masasal ang kaba ng kanyang dibdib. . Kasunod niya ito na bitbit ang kanyang sapatos. Nagtiim ang kanyang kalooban. Tila siya inip na inip sa pagtakbo ng sasakyan. di sana¶y nalitson ang biik sa silong. At nang tumingin siya rito ay nakita niya ang kulimlim na mukha nito. HAPON. Napakunot ang noo niya. Ang hindi niya sinabi: Baka ako masilat« Baka ako hindi makapanaog sa hagdang kawayan. ang sabi niya kay Nana Ibang. Waring naglalaro sa kanyang isipan ang mga titik ng liham ng pangulo ng samahan. Isang matandang babae ang takot na takot na mapapaupo sa tabi ng kalsada at magdarasal. Hindi siya pinalabas sa batalan nang sabihin niyang maghuhugas siya ng kamay. Kung hindi ka ba nagbagong-loob. 33 ang babae. Tila hindi na niya matatagalan ang nakalarawan sa mukha ng mga sumasalubong sa kanya. Hindi naman kasi µko nagagawi sa bayan tuwing uuwi ako. At biglang-bigla. Tila hindi na niya nakikilala at hindi na siya makikilala pa ng pook na binalikan niya. Napansin niyang lalong nahapis ang mukha ng kanyang Nana Ibang. dumaan sa kanyang gunita ang naging anyo nito nang makita siya kangina. At may sumungaw na luha sa kanyang mga mata. Kakahol ang mga aso. IKALIMANG AKDA SA IKAAPAT NA MARKAHAN HIMALA (RICKY LEE) 1. Si Duardo ang tanging lalaking naging malapit sa kanya. EXT. May presidente ba ng samahan na ganyan? 1. At nang buksan ni Duardo ang pinto ng kotse upang makaibis siya ay lalong nagtumining ang kahungkagang nadarama niya kangina pa.Ako nga si Duardo! Pinigil niya ang buntunghiningang ibig kumawala sa kanyang dibdib. Noon.Napatawa si Fely. matapos mailabas ang isang maputi at malinis na kumot na ginawang mantel. ±Kung sa Amerika« nakapunta ako at nakabalik nang mag-isa.

ARBULARYO : (kay Aling Saling). Di kita inampon para gumaya lang sa µkin. BALDO : Elsa? Elsa? Di gagalaw si Elsa. Muling babagsak ang pamalong hawak-hawak ng arbularyo. Si Pilo.HAPON. 3. akay-akay ng pamangking si Bella. at Pilo.Walang damdamin sa mukhang pinagmamasdan ni Elsa ang lahat habang naglalakad. Sa dilim ay makikita ni Elsa sina Lolo Hugo. ELSA : Wala naman pong manliligaw sa µkin e. HAPON Sa dilim ay mangangapa si Elsa paakyat sa burol . naninigas ang nakatapong ulo sa likod. natatakot ako! PILO : (kay Bella). ELSA : Sa burol po. ALING SALING : Me anak µyung isa kong kumpare sa ibayo. Nakatayo lang si Mrs. ELSA : Inay. umuwi na tayo. Sa loob ng ilang sandali¶y wala siyang makikita. Maglalakad palayo si Elsa. ALING SALING : Baka sabihin nila¶y mag-ina tayong matandang dalaga. magsasaka. Mapapatingin si Aling Saling. Parang tumahimik ang lahat. 4. Nagtatakang tatayo si Elsa. BOSES NG BABAE : Elsa . maliit lang. Nakaputing damit po siya. Ilang taon ka na ba? ELSA : Beinte ± kuwatro po. nagbibitak ang mga kalsada¶t natutuyo ang mga pananim. Bulag si Lolo Hugo. INT.GABI Minamasahe ni Elsa si Aling Saling ang ina niya. BALDO : Elsa! Matagal bago magmumulat ng mga mata si Elsa. Humuhugong ang hangin. Aling Saling. asawa ng magsasaka. Naroroon pa rin ang tigas. hindi kukurap ang mga mata. Kung bakit naman naniniwala pa rin silang ang lugar na itoy isinumpa. Babangon sana pero may maririnig na bulong. Lalong titigas ang mukha ni Elsa. Lalapit ang kamera sa mukha ng nakadapang si Elsa. nakikinig din. Sa halip mapangiwi sa sakit ay titigas ang mukha niya. May belong asul. Maglalakad si Elsa at makakasalubong si Sepa. ALBA : Kaya pala lagi siyang malilimutan ngayon. Baka me mga lugar alagang bihirang datnan ng ulan. Alba. Ang lugar ay Cupang. Humuhugong ang hangin . ay may 25 na. May sugat siya sa mga palad. ALING SALING : Di kita laging mababantayan. amo ni Elsa. Dapat mag-asawa ka na.INT. 6. tatapon ang ulo papunta sa likod habang nakatingalang parang mababakli ang leeg. Mapapalingon si Elsa. anong nangyayari? BELLA : Naku. Kanina habang may eclipse. Ayaw po kayong manila sa akin? Bubuntunghininga si Aling Saling. nakaluhod sa harap ng tuyong punongkahoy. Noon niya makikita ang kung anuman µyun. walang kagalaw ± galaw. Bubukas ang mga kamay niya . tiyong. Inosente. Parang nauupos na kandilang mapapaluhod siya at maninigas ang katawan. Lagi kang nasa burol. Nag ±aalanglang nakatingin Sa tabi si Aling Saling. 2. Pinapunta kita kina Lucio¶y nakalimutan mo. nakikinig ka ba? ELSA : Opo. Binata pa. Tatama sa nakahubad na likod ni Elsang nakadapa sa katre. Hoy. Makikita si Elsa sa burol. May sugat sa magkabilang bisig si Elsa pero parang walang nararamdamang sakit. me ipagtatapat po ako sa inyo. Pero parang wala ang nakikita. BUROL. ALING SALING : Lagi kang wala sa sarili. Yuyugyuin ni Baldo sa mga balikat. Magpapatuloy ng paghahanap si Sepa. 5. Kailangan pa nating maghintay nang ilang araw. Mapapatigil. INT. Hindi nakatingin si Chayong. BUROL UMAGA. MRS. ewan ko. May sugat sa dibdib. Mahigit beiente si Elsa. Kakanta-kantang papunta si Baldo sa bukit. Hahakbang siya palapit sa tuyong-tuyo¶t walang dahong punongkahoy sa tuktok ng burol. Humihingal na titigil ang arbularyo. Muling hahataw ang pamalo. baka matapos na ang mundo. SEPA : Elsa. Alba at Chayong. Mrs. EXT. Gaya kanina. Sabagay naniwala din ako n¶ong una pero ngayon . katulong sa malaking bahay. KUMBENTO. Sa altar ay may nakasinding kandila sa imahen ng birhen. Bella. LOLO HUGO : Bakit. Elsa. Nagtatakang lalapit si Baldo at nabibigla. ELSA : (Manlulumo). ayaw mo pa akong sagutin. Ikaw kasi e. BAHAY NINA ELSA. kaibigan ni Elsa. Madadapa siya. Mapupuno ng ligalig at ±aalala ang mukha ni Aling Saling. akala mo¶y siya ang pinapalo. Pabulong na nagrorosaryo si Chayong. Tsaka n¶yo na lang siya ibalik sa µkin. sa dilim ay nagnininging ang mukhang akala mo¶y sinisikatan ng araw. SALA. BAHAY NINA ELSA. Umiiyak po siya at saka nawala. Maganda si Bella. Talagang matigas ang espiritu. Isang baryo sa Pilipinas na matagal na panahon ding hindi dinaratnan ng ulan. ELSA : Nakita ko po ang Mahal na Birhen. EXT. ALING SALING : Munting kumibot ang lupa¶y natatakot na agad silang baka gunaw. 12 . Ikaw rin. GABI Sa labas ng kumbento¶y palakad-lakad na naghihintay sina baldo. EXT. nakita mo ba sina Nestoy at Intong? Nasa eskwelahan ba? ELSA : Hindi nakita. May malalim na iniisip si Elsa.

EXT. Gusto kitang pigilin noon pero lungkot na lungkot ka. 13 . umiiyak. Chayong at Baldo. Alba. (titigil. o kaya¶y isang angel. Mapapatingin sa kaya si Elsa. Baldo! Baldo! Tumatakbong lalapit ang isang tagabaryo. Ganito ba ng nakita mo? ELSA : Opo. ELSA : Lagi naman po niyang ginagawa µyun e. Parang inquisition ang nangyayari. TINDAHAN NI LUCIO. Magigising si Aling Saling. Elsa? ELSA : (titingin ng tuwid sa pari). Inampon lang daw kita dahil sa tumatandang dalaga ako¶t kailangan kong libangan. PARI : Kung minsa¶y nagpapanggap ang demonyo. nawala na raw ang sakit niya! Gumaling na daw siya! Magkakatinginan sina Chayong at Baldo. 11. Sa di kalayuan ay pinagmamasdan sila ng nakatayong imahen ng Birhen. Susugurin nila ito at mapapatigil sila sa pagtataka. 7. lilipas din. pero meron po siyang sugat sa dibdib. Ineng. Kaya pinayagan kita sa mga laro mo. Mapapatingin ito sa kanila. ELSA : Totoo po ang sinasabi ko. Elsa. Walang damdaming nakatutok lang ang mga mata ni Elsa sa mga nakaluhod sa kanyang harapan. 10. Inay. Di sasagot si Elsa. Hindi tumitingin ditto si Elsa. Mapapabalikwas ng bangon. at saka nawawala. PARI : E papaano mo nakita e may eclipse? ELSA : May liwanag pong nanggagaling sa kanya. UMAGA. Kung anu-ano kasing iniisip mo. Kung anu-anong kuwento ang iniimbento mo noon. Nakaluhod si Elsa sa harap ng punongkahoy na pinagpakitaan sa kanya ng Birhen. INT. darating daw po ang araw at lalapit daw po sa akin lahat ng may sakit at manggagamot daw po ako. Sagsag sa kalsada sina Aling Saling. Lagi kang kinakantiyawang putok ang baho ng mga kalaro mo. GABI Sa sahig ay nakahiga na para matulog si Elsa. na pinaniniwalaan ko. Nakikilala siya bilang isang hayop. pero sabi po niya. Minsan sinabi mong me kalaro kang angel. Chayong at Baldo. Habang nagtatalo pa rin sa mukha ang halu-halong damdamin ng pagtataka. Walang simpatiya ang pari kay Elsa. Alba. Isang araw ay mawawala ang sumpa. pagkapahiya¶t pagmamahal sa anak ay mapapaluhod na rin siya. PARI : May sama ka ba ng loob sa mga tao dito. Para po siyang nabibihisan ng araw. PARI : Nakausap mo siya? ELSA : Noong una po¶y nagpapakita lang siya. EXT. KUWARTO. CHAYONG : Susmaryosep! TAGABARYO : Off ± camera). UMAGA Mapapatigil sina Aling Saling. KALSADA. Pero nitong huli¶y nagsasalita na siya. Maiiwang mag-isang nakatayo si Aling Saling. MADALING ARAW. KUWARTO. Mahirap lang tayo. µyung tiningnan ni Elsa. EXT. PARI : Hindi ako naniniwala sa mga milagro. Sabi ko¶y bata ka pa. Mapapansing wala si Elsa sa higaan. Parang hinigop na mapapaluhod si Chayong sa harap ni Elsa. Lagi kang nag-iisa. Mapapatingin lang sa kanya si Elsa. PARI : (ituturo ang imahen). PARI : Bakit daw siya umiiyak? ELSA : Sabi po niya¶y di mo ako mapapangiti. Mapapaluhod siya sabay kabig paluhod din sa tagabaryo. Akala ko¶y lumipas na. ELSA : Totoo po ang nakita ko. o kaya¶y isa sa tatlong persona. Nakaupo sa tabi ang nagaalalang si Aling Saling. HAPON. BAHAY NINA ELSA. Bubukas ang bibig ni Aling Salin at may lalabas na tunog na di maintindihan. Hanggang kahapon. Ang Panginoong Diyos ay hindi gagawa ng milagro para lang mapagtakpan ang pagkukulang sa pananampalataya ng mga tao. 8. mga lalaking tagabaryo¶t isang matandang babae. ALING SALING : Nagsisi ako. Naghuhuntahan sina Lucio. Wala na ang mga sugat sa katawan ni Elsa. maraming kasalanan ang tao. mapapatingala sa imahen). INT. PARI : Me baril na ba nong unang panahon? ELSA : Ewan ko po. Napulot lang daw kita sa burol.CUT TO : Sa loob ng silid ay nakaupong magkaharap sina Elsa at ang pari. walang damdamin sa mukha. µyung bisita mong taga-Maynila. PARI : Lagi kang tinutukso ng mga tao dito bilang putok sa buho. Di po ako nagbubulaan Padre. Para pong tama ng baril. At lumipas nga. BAHAY NINA ELSA. Di malaman ni Baldo kung aalis para tingnan ang kaibigan niya. kung magpapakabait daw po lahat ng mga tagarito. At ang sabi din po niya. CHAYONG : Baka ho nasa burol. Pinabayaan kita n¶ong maliit ka pa. TAGABARYO : Baldo. PARI : At noong araw na nakita mo ang Birhen ay nakagalitan ka daw ni Mrs. o luluhod kay Elsa. Naglalaban sa mukha ang iniisip at nararamdaman. ALING SALING : Baka pagtawanan ka ng mga tao. at Aling Saling. Matatag at walang damdamin si Elsa. Baka madagdagan pa ang problema natin. PARI : Sa kanya mo ba nakuha ang mga sugat mo? ELSA : Ewan ko po. Baka matanggal tayo sa trabaho kay Mrs. Di kikibo si Elsa. 9. BUROL. Hindi lang daw po sugat ng katawan kundi pati¶y µyung sagot ng mga kaluluwa. PARI : Naniniwala ka na isinumpa ang baryong ito? ELSA : Iyan po ang kuwento ng matatanda.

Magkakatinginan sina Lucio. ALBA : (aabutan ng pera si Aling Saling). INT. Daraan sa tapat ng tindahan ni Lucio. Sepa. MRS. Sepa at Baldo. Hihilahin ni Mrs. ako lang µto di ba mahal mo ako? Chayong. Sige. SEPA : Anong ginagawa n¶yo d¶yan! (susugod) NESTOY : (lalapit) Tinitingnan lang po namin kung saan lumalabas µyung Birhen! SEPA : (mapapanguros). Samantala¶y hindi pwedeng kunsintihin ng simbahan ang mga nangyayari. 15. kunin mo. 13. Sa altar. At magiging trabaho natin ay tulungan at bantayan si Elsa. MRS. Mapapatingin sa kanila si Igmeng Bugaw. Papaswitan sila nito. 18. Nestoy. UMAGA Mula sa point of view ng burol ay maliliit na hugis sina Elsa. Pilo! Natatakot ako. Magtataka si Aling Saling. KALSADA. Kakatapos lang nilang bihisan nang putting-puti si Elsa. PARI : Ang Diyos ba ay mapagparusang lagging naghihiganti sa atin tuwing tayo¶y nagkakamali? O siya ba¶y isang multo lamang. Isang pasyente ang ihaharap ni Baldo kay Elsa. ALBA : Saling. Maraming magpapanggap diyan pero mga alagad ng demonyo. Lalakad sila para umalis. KAPILYA. Alba habang nag-oobserba. Maririnig ang ilang boses. LALAKI 2 : At amoy sampagita na daw ang buong kabahayan nina Elsa! LALAKI 3 : E sobra na kasi ang kasalanan ng tao kaya nakikialam na ang birhen! MATANDANG BABAE : Baka mawala na ang sumpa sa Cupang. Nasa ilalim sil ng bahay. INT. GABI.UMAGA. Damit µyan pinsan kong nagmamadre. LUCIO : Tama 12. saka para di kasaling lalayo ito. Para silang munting prusisyon sa kalsada. Umaasang nakatingin sina Bella. Aling Saling. Aling Saling. Nagsesermon ang pari. BAHAY NINA ELSA. UMAGA. EXT. ALMA : Chayong «. Si Elsa kasunod sina Aling Saling. LALAKI 1 : Di na raw sumusumpong ang sakit niya sa atay E. 16. Chayong. Tanggapin mo.UMAGA. Dudungaw siya sa labas at makikita ang nagdaratingang marami pang pasyente.SALA.LUCIO : E µyang si Baldo dating sepulturero µyan kaya mahilig magpapaniwala sa mga himala. mapapanis tayo! CHAYONG : Alam mo namang gusto kong malinis ako bago tayo makasal Yun lang ang maibigay ko sa yo. Chayong. Chayong at Sepa paakyat. LUCIO : Padre. ang Imahen ng Birhen ay may nakasabit nang mga bulaklak at nakasinding kandila. CHAYONG : H¶wag.HAPON Nakatingin lahat sina Mrs. 14. INT. Mamasahehin ni Elsa Ang leeg ng pasyente. Eto. aparisyon o ilusyon? Maraming katanungan sa µting dibdib. Magandang hapon sa inyong lahat. kunin mo. NESTOY : Baka ditto! Baka nagtatago lang dito! O baka naman d¶yan sa kabilang puno! INTONG : H¶wag kang maingay! Baka matakot lumabas! Makikita sina Igmeng Bugaw. SALA. Kagaya niyang si Igmeng Bugaw. Chayong. daan ho muna kayo! PARI : (lalapit). SA Halip na magbubukas ng ating mga mata. Intong at isa pang bata. Baldo. UMAGA.BAHAY NINA ELSA. Ikaw « Baldo « Sepa! Lalapit ang mga tinawag. Hindi siya papansinin nina Baldo. PILO : Ba¶t ka natatakot. maski di mo na mabayaran ang utang mo sa µkin. Patuloy na pinag-aaralan at ginagawa ni chayong bawat gawin ni Elsa. Patatahimikin ng ina pinapasusong anak. PARI : Ano ang mangyayari kung magiging napakadali ng mga himala? Magugulo ang kaayusan. Alba si Aling Saling sa kabilang kuwarto at bubulungan. Mga walang sampalataya! Halikayo rito! BALDO : Kailangang pabakuran natin ang lugar na µto at nang di inuusyoso! Luluhod para magdasal sina Aling Saling. Iniinspeksiyon ang punongkahoy na nilalabasan ng Birhen. 17. Padre. May dala-dala pang flashlight si Igmeng Bugaw. ang relihiyon ay magsisilbing tagabulag. Alba at tatawag. MRS. Maski sino ay maaaring magsabing sugo siya ng ating panginoong Diyos. 14 . EXT. CHAYONG : Kasya pala sa¶yo. INT. Aling Saling. Baldo. INT. Aba si Padre. Sepa at Baldo. MRS. Kakawala sa pagkakahalik ni Pilo si Chayong at humihingal na babangon. ilang deboto at pasyente mula sa Cupang at kalapit ± baryo. pagbutihin mo! Baka maawa sa¶yo ang Mahal na Birhen at pagkalooban ka ng asawa. Magdodoble µyan e di umuulan ! (Mapapansin ang paring nagdaraan). ELSA : Anong nararamdaman n¶yo? PASYENTE : Naipitan ako ng ugat sa leeg. May naglalaro sa isipan ni Mrs. BAHAY NINA CHAYONG. BAHAY NINA ELSA. anong palagay n¶yo sa himala? PARI : Aba¶y kailangang hintayin natin ang pasiya ng ating Obispo. BUROL. Chayong. Babaling sa sala si Mrs. Alba. Hindi mo na rin kailangang manilbihan sa akin. Ginagaya ni Chayong bawat galaw ng kamay ni Elsa. Itataas ni Elsa ang mga kamay at marahang hahagurin ang mga mata ni Lolo Hugo. Baldo at Sepa. sa may tangkal ng bahoy. LUCIO : Baldo. ALBA : Kailangang mag-organisa tayo.

Walang nakatitiyak kung kailan hinukay ang balong iyon. Pilo «. ngunit ang bagay na ito'y hindi nila pinag-uukulang masyado ng pansin. at imumulat naman ng mga ito sa susunod nilang salinlahi. Kaya naman daw matatagpuan ang mga ganitong balon sa labas ng mga matatandang bayan ay upang madaling masugpo ang kolerang ilang beses kumalat sa buong kapuluan at umutas ng libu-libong pagkukunan ng tubig ay nasa labas ng bayan. Sa may balon naglalaba't naliligo ang mga dalaga't kababaihan. por lo menos. wala namang magagawa ang mausisa. PILO : Wala naman A! (muling magtatangkang hagkan si Chayong. CHAYONG : (iiwas). May inaaninaw daw itong mukha ng kung sinong katipang nalunod o maaaring nilunod sa balon noong panahon pa ng mga Kastila. Darating si Narding. mga kung anu-anong hayop ang nagsisilabasan sa may balon at nag-uungulan. kung minamalas ka. Magtatangka uli si Pilong yakapin si Chayong pero tuluyang iiwas at aalis ito. Kung iisipin. madali ang pagsugpo sa kakalat na makamandag na kolera. patitingnan ang mga tisang ginamit sa balon. May 24 na ito nakaunipormeng konduktor. Baka di ko maibigay sa µyo ang gusto mo. Isa na iyon sa masasayang pangyayari sa balon ng Tibag. kapatid niya. "Noon pang panahon ng Kastila. Parang hindi siya tao. lalo na kung patay ang buwan. bahagi na ng kanilang mga kinagisnang alamat at mga paniniwala't pamahiing imumulat nila sa kanilang mga anak. o sa lalong wastong salita ay ipinahukay ng mga may kapangyarihan noong unang panahon ng mga Amerikano. Kauri raw at sintigas ng mga ginamit sa pader ng Intramuros o kaya'y sa mga pinakamatatandang simbahang katoliko sa Pilipinas. malaki't matandang balon. pero si Elsa hindi. Hindi matapus-tapos ang sistihan nang makasal nang di oras ang dalawang "maligno" na walang iba kung di ang tanging biyudo't pinakamatandang dalaga sa Tibag. kung sa bagay. makikita mo na lamang at sukat ang isang pagkaganda-gandang babae sa may balon. 15 . Sa kanila. lalo na sa Luson. Ipaglalaban naman ng iba na ang balon ay hinukay. PILO : (mawawalan ng gana) Lahat ba namang gagawin mo¶y ikinukunsulta mo pa ke Elsa? CHAYONG : Alam niya ang lahat PILO : Ano siya. CHAYONG : Talaga namang marami kang girlfriend a. At parang pagpapatunay. IKA-ANIM NA AKDA SA IKAAPAT NA AKDA KINAGISNANG BALON (Andres Cristobal Cruz) Sinasabing walang lampin sa purok ng Tibag na hindi nilabhan sa tubig na sinasalok sa malalim. Basta't iyon daw ang paniwalaan. Pilo. Parang hindi siya babae e. may malignong lumilitaw sa may balon. Sinasabing walang nagluto ng pagkain at naghugas ng kinainan sa Tibag na hindi gumamit ng tubig sa balong iyon. At nang magkabistuhan na. Anupa't masasabing walang isinilang at inilibing na tagaTibag na hindi uminom o binindisyunan ng tubig na galing sa kanilang balon. Minsan naman daw. PILO : Tuturuan kita. pati nga Si Elsa niligawan mo n¶on! PILO : Lahat ng babae kaya kong ligawan. Katunayan daw." giit naman ng iba. May kalabuan man." anang matatanda. Magtago ka raw at sumilip sa likod ng mga punong kakawate. Kelan ba tayo pakakasal? CHAYONG : Nakausap ko na si Elsa. Sige na. maraming bayan sa Pilipinas. Kung gabi raw na madilim. nandiyan na 'yan. Chayong« CHAYONG : H¶wag. masasabi rin na ang buhay at kamatayan ng mga taga-Tibag ay nasa balong iyon. humangos daw itong may kinakapkap na kung ano at hinabol ng mga nakatuklas. Ba¶t ako pa ang nagustuhan mo? Marami ka namang girlfriend a. Sa lababo buong diing kinukuskos ni Chayong ng sabon ang mga labing hinagkan ni Pilo. Maiiwan si Pilo.PILO : (pilit uling yayakapin si Chayong). Pilo. "Hindi pa kayo tao. Sinasabing walang naligo sa Tibag na hindi nagbuhos ng malinis at malamig na tubig na siyang biyaya ng matandang balong tisa. ang ganoong palapalagay. At ano bang mali-maligno! Naisipan daw ng ilang kabinataan ang magpahating-gabi sa likod ng mga punong kakawate. H¶wag! Hinahabol ang hiningang makakawala si Chayong at tatayo. Mahalaga nga ang balon. ang may mga balong tulad ng sa Tibag. tapos ang kwento! Ganoon din ang ibubulyaw ng mga matatandang pikon kung kokontrahin mo sila sa kanilang pananakot. At ano ang natuklasan nila? Ang nananakot ang siyang natakot. salamangkero? CHAYONG : Natatakot akong pakasal. ang balon ay bahagi ng kanilang buhay at kapaligiran. CHAYONG : Bakit? PILO : Ewan ko. Ngayon mo na ibigay Chayong .

bigyan mo na lang ng pangkape ang Nana Pisyang." "Si Narsing ang me ulo. Iniigiban niya ang ilang malalaking bahay sa Tibag at pinupuno din niya ang mga tapayan o dram ng mga talagang nagpapaigib sa mula't mula pa." "Labandera na noon si Nana Pisyang?" "Labandera na. May ulo pa naman. labandera. Hanap buhay ni Tandang Owenyong Aguwador ang pagiigib ng tubig. "Binata pa'yan 'kamo." "Si Ba Meroy aguwador. mga pigil na hagikhik ng mga babae.' dagdag ng ilan. Ba't nga naman iyong iba. Matipuno at siksik daw ang katawan nito noong araw." "Kayo. panay naman daw ang hugas ng paa ng mga binata. "Yan nga si Nana Pisyang." "Balita ko'y ayaw mag-aguwador. "Pero 'ala namang giyera. e! Siyempre dito sa 'tin. Gamit din sa bahay ang sinasalok ng mga dalagang nagsusunong ng banga ng inumin. kinamulatan pa rin ng kanilang mga anak at mamanahin pa rin ng mga anak naman nito. Ito rin ang ipinag-igib ng ninuno ni Tandang Owenyo. merong ganiyan?" "Pilipinas naman 'to. pala." "Sa Amerika ba. Tapos ng hayskul. Tinuruan naman niyang manghilot ang kanyang anak. mga patalinghagang salitang sinusuklian ng saboy ng tubig o mga naluluma't hindi natutuloy na pagbabantang magsusumbong." "Di ba't ang Ba Meroy ay aguwador din?" "Aba. ano ba naman 'yon? Di naman araw-araw e me nanganganak." "Di nga ba't katu-katulong na ng Nana Pisyang sa paglalaba't paghahatid ng damit ang dalagita niyang si Enyang? Meron na siyang magsisiks greyd. Maglilimampung taong gulang na si Tandang Owenyo." pilit ng iba. Karabaw inglis lang ang alam e mga tente bonete na." "E." sabi ng iba. e labandera rin 'yon." "Minana na niya ang upisyong iyan. Ang ipinag-iigib ng Tandang Owenyo ang siyang ipinaglalaba naman ng Nana Pisyang. harutan ng mga dalagita« Marami ang makapagsasabing sa Tibag. Biruin mo nga namang nakatungtong na halos sa kolehiyo at sa pag-aaguwador mapupunta. Ang inay ng mga batang nagsisipaligo.Kung naroon na ang mga dalaga. Namatay ito noong panahon ng Hapon. Tinanong ko kung ano. ng mga baldeng pumapalo sa gilid ng balon. balde o golgoreta. tulad ng matandang balon. e. ano!" Ang pangalan ng ama ni Tandang Owenyo ay Ba Meroy. mga nagiging hermano o punong-abala sa mga komite de festejos. Pa'no me malalakas na kapit 'yon!" 16 ." "Ow. may pingga at balde." "Pero si Nana Pisyang humihilot din." "Tingnan mo nga 'yan. e!" "Sa library nga raw sa kabayanan nagbabasa't humihiram ng libro. Isa na sa mga makapagsasabi si Tandang Owenyong Aguwador. "umiigib na ang Tandang Owenyo." "At si Narsing nila?" "A." "Tingnan mo nga naman ang buhay. si Narciso ba? Sayang. Pangkaraniwan ang taas. oo! Doon niligawan ng Tandang Owenyo si Nana Pisyang. Ang ibang sumasalok. Saka." "Nahihiya siguro." "Ow. tama na. ay siya na nilang kinagisnan." "Minsa'y nakita kong may kipkip na libro. puwes. si Tandang Owenyong anak ay aguwador din. Maiksi ang gupit ng kanyang kulay abong buhok. pasalin-salin ang hanapbuhay. "Ba't naman di magkakaganoon e sa banat ang kanyang buto sa pagsalok n'on pa man. Tapos ka't hindi. Kaya nga maganda ang kanilang istorya. siya'y laging nakakamisetang mahaba ang manggas at kapit sa katawan." "E. ano raw?" "Florante at Laura daw. ay para gamit lamang sa bahay. tama na 'yon." "Me pamamanahan na sila ng kanilang mga ikinabubuhay. Ito ang mga pamilyang kung nagpipista ay siyang pinakamaraming handa't bisita." "Mana-mana ang lahat. Naroon na ang nakawan ng tingin. ang buhaybuhay. hindi na nakapagpatuloy." "Ang Da Felisang Hilot?" "Aba. Sayang na bata. siyanga. Ipagtanong mo. Siya lamang ang aguwador sa Tibag. "aguwador na. oo! Para naman kayong bago nang bago sa Pilipinas. si Nana Pisyang Hilot? Di ba't sa balon sila«" "A. pareho rin. Laging me dalang libro." "At si Nana Pisyang ng Da Felisa.

Nangingiti-ngiti. ³Hene pwede.´ sagot ng Intsik. Pulos naman NO VACANCY at WALANG BAKANTE ang nakasabit sa mga tarangkahan at pintuan ng mga pinupuntahan niya. Kung naririnig ni Narsing ang gayong sabi-sabi lalo lamang sumisidhi ang kanyang paghihimagsik. Binigyan si Narsing ng kanyang inang Nana Pisyang ng konting babaunin. Ang sumunod sa kanyang si Enyang ay tahimik na nagahin ng hapunan sa lumang dulang. Habang sila¶y kumakain. Iyon din ang palagay ng mga nagkakahig ng sasabungin. wala siyang dala. paano. naramdaman ni Narsing na naghihintay ang kanyang ama¶t ina ng kanya pang isalaysay tungkol sa kanyang paghahanap ng trabaho sa Maynila. Dinumog siya ng mga paslit na nagtatanong kung mayroon siyang dalang pasalubong. Nakaranas siya ng gutom. Kinabukasan ng hapon nagpaalam si Narsing sa kanyang tiyahing nasa Velasquez. Magtatakip-silim nang dumating siya sa Tibag. na ang damuhan sa may gilid ng bakod na siit ay walang latag na kinula. Ang mga ito'y me dala pang sulat na galing sa ganoo't ganitong senador o kongresman. at laging nakasalag. May kapirasong balag na ginagapangan naman ng upo. sa pagsasamantala naman ng marami. ang isang kalagayang pagtitiis mula sa umpisa hanggang sa katapusan. talagang walang maibibigay na trabaho ang balanang puntahan ni Narsing. Hindi na nakita ni Narsing na ang sampayan ay nawalan ng laman. Nahat-nahat µyan akyen lang tanim. na ang talbos ay naagad. Ang apat na alambreng sampayan ay lundung-lundo sa bigat ng malalaking sinampay. kuha tubig. Animo¶y nagkandagutom siya sa Maynila. Hindi lamang pala siya ang nabibigo. Pasulyap-sulyap siya sa kanyang amang nasa kabisera ng dulang. sabi ni Narsing sa sarili. Nakituloy si Narsing sa isang tiyuhin sa Tundo. sa Tibag. hirap. huwag lamang pag-aaguwador. At ito'y may kasamang malalim na hinanakit. ngunit nagtiis siya. Sabi ng mga matatandang babaing naglalaba sa may balon. kung magpingga lamang si Narsing mapagkakamalan daw itong si Tandang Owenyo noong baguntao pa ito. hindi na µko nakapagaral. Wala. Natatawang ibig maluha ni Narsing. Totoo nga na umiigib siya. Subukin na nga µto. At gusto pa niyang bitbitin ang dalawang balde kaysa gumamit ng pingga. talagang wala?´ sabi ni Narsing at napansin niyang tumigas ang kanyang boses. ³Akyen gusto lang tulong sa µyo. Binabalewala na pala ng mga ito kahit na pirma ng pulitiko. Napadaan si Narsing sa isang malaking gulayan ng Intsik. ng mga naghuhuntahan sa harap ng tindahang sari-sari sa tapat ng lumang kapilya.´ ³O. Taga-alis ng uod."Di aguwador din ang bagsak ni Narsing!" NAGHIHIMAGSIK si Narsing. walang kamuwangan. magpala o magpiko sabi ni Narsing sa Intsik. lalo na ang trabahong bago at hindi minana. naglalakad siya't naghahanap ng mapapasukan« Kahit na ano. Sa araw. Mabuti pa. Para siyang galit. ha. ano?´ ³Ikaw. Ngunit iyon ay para lamang sa gamit nila sa bahay. Habang daan ay inisip-isip niya kung paano niya maiiwasan ang kanyang mamanahing hanapbuhay na halos pantawid-gutom lamang. salok sa balon. Ayaw niyang punasan ang pinggan. Sumakay na siya ng trak pauwi sa kanilang bayan sa lalawigan. Kung anu-anong kumpanya't pagawaan ang kanyang sinubukan. Ikaw na gusto?´ Ibinigay ng Intsik ang kanyang pinipinggang pinakaregadera. May nakakasabay pa siyang madalas na mga tapos ng edukasyon at komers. Ito'y naipon sa paglalaba't sa pinagbilhan ng ilang upo at talagang inilalaan para sa susunod na pasukan ng mga bata. Nag-aagawan 17 . Pangkaraniwan na sa Tibag ang nabibigo sa paghahanap ng trabaho sa Maynila. Kinausap niya ang Insik na nakita niyang nagpapasan ng dalawang lalagyan ng tubig na tabla. dilig. ³hang lan akyen tlamaho. Nagpupuyos ang kanyang kalooban sa kanyang nasasaksihan. kung hindi sa kabutihang loob ng ilan. dilig konti. ³Ikaw gusto pala ngayon lang alaw. Sa kabilang gilid bakuran hanggang sa duluhang papunta sa bukid ay gumagapang ang kamoteng putpot. sa Velasquez. Ano naman ang maibabalita niyang hindi pa nila nalalaman tungkol sa kahirapan ng paghahanap ng trabaho? Inalok siya nang inalok at pinakakaing mabuti ng kanyang ina.´ ³O sige. Maski siguro si Haring Pilato ang nakapirma. Parang nabuksan ang kanyang isip at guniguni sa sanlibu¶t sanlaksang kababalaghan ng kalikasan at sa maraming paghahamon ng buhay na di niya maubos-maisip kung paano mapananagumpayan. Nagsasampay ang kanyang ina ng siya'y magpaalam isang umaga.´ sagot ng Insik. sabi niya sa sarili¶t pumapasok siya sa isang ektarya yatang gulayan na binakuran ng mga alambreng matinik.

hindi sila ganoon. ngunit hindi nahihiyang sa kani-kanilang sarili¶y magpalitan sila ng tsismis at mali-maling palagay. Sumigaw ang kanyang ina. ³Bakit?´ wika nitong pinaghaharian ng pagdaramdam at kumakatal ang tinig. Huwag daw siyang lumapastangan. dadalang at liliit ang subo ng kanyang ama¶t ina. halos sambalde ang ibubuhos na tubig para dumami ang sabaw. kung magsabaw sila sa sinigang o minsan sang buwan nilagang karne. Nakaupo si Narsing sa unang baytang sa itaas ng kanilang mababang hagdan. Lumayo ang kanyang ama¶t iniunat ang katawan sa isang tabi ng dingding na pawid. subukin mong umigib. sige. Iniisip niyang harapin pansamantala ang pagtatanim ng gulay.´ May idurugtong pa sana ang kanyang ama. Di kita pinipigil. ³Ano ang masama sa pag-aaguwador? Diyan ko kayo binuhay!´ Nakatayo na sana si Narsing. Siya naman ay napapagaya naman sa kanila. Ngayon. sayang. Ang kanyang ina¶y napatakbo at tanong nang tanong kung bakit at ano ang nangyari. Nalingunan na lamang niyang nakatayo ang kanyang ama sa may likuran niya. gusto n¶yo pati ako maging aguwador!´ Napatigagal ang kanyang ama. Nabalingat naman ang isang siko niya. Noong araw. Kung umiigib si Narsing ng tubig para sa kanilang bahay hindi siya pinapansin ni binabati tulad ng dati. Kung hindi raw.´ mungkahi ng kanyang ama sa malumanay na boses. ISANG linggo pagkatapos ng pagkakasagutan nilang magama. at ibig mong maghanapbuhay. Ganoon din ang kanyang ama. isang mangkok na burong mustasa at ilang piniritong bangus. Ang dibdib ng matanda ay pumalo sa mga nakatayong balde at ito¶y napilayan. patay. Oy. ³Ano ba naman kayo! Aguwador na kayo.´ Kung anu-anong balita ang kumalat sa Tibag. Maya¶t maya ay sinasaway ng kanyang ina ang mga batang parang aso¶t pusa sa pag-uunahan sa pagkain. Katulad din iyon ng kanyang paghihimagsik kung nasasaksihan niya ng kanyang mga kapatid na palihim na waring nagsusukat ng mga damit na mahuhusay na ipinaglalaba¶t ipinamamalantsa ng kanilang ina. ³Gayon din lamang. Noong gabing iyon. Sabi ng marami ay nahilo ang matanda. nagkasagutan sila ng kanyang ama. Nakita niyang nagliliyab ang mga mata ng kanyang ama. Ang ulam nila¶y kamatis at bagoong na may talbos na naman ng kamote. May kasama itong iyak. Parang natuklap ang mukha ni Narsing. Dinig na dinig pa rin ang kanyang sinasabi. Minumura siya ng kanyang ama. Nakatingin siya sa duluhan ng bakuran. Nadupilas ito at mabuti na lamang daw at sa labas ng balon nahulog. Ngunit sinundan siya ng kanyang ama¶t buong lakas na hinaltak at inundayan ng sampal. ang Tandang Owenyo ay nadisgrasya sa balon.ang mga paslit sa ulam. Ang iba¶y na wala sa isip niya ang ginagawa. sila lamang marahil ang hindi halos nagkakaroon ng mumo sa buong dulang. Pati ang mga bata¶y umiiyak at humahagulgol na parang maliliit na hayop. Waring nahihiyang magtanung-tanong ang mga tao. Yakap siyang mahigpit ng kanyang ina. Habang lumalaki¶t dumarami ang subo ng mga bata. Katulad din iyon ng kanyang paghihimagsik na matapos na sa pag-iigib ang kanyang ama at napapansin niyang dumarami ang kulubot sa ulo kung nakikita itong pasan-pasan ang pingga¶t dalawang balde na animo¶y isang Kristo sa pagkakayuko na ang paghihirap ay wala nang katapusan. ngunit hindi na nakapigil si Narsing. Marami pa silang inom ng tubig kaysa sa subo ng kanin. Sa buong Tibag. Itinaas niya ang isa niyang kamay upang sanggahin ang isa pang sampal. Darating din ang araw na mararanasan mo rin«mararanasan mo rin. kung me gusto kang gawin. Malakas at pasinghal ang kanyang sagot. ³Nag-aral ka pa naman. Tipid na tipid ang subo ng kanyang ama¶t ina. Ang ganoong tagpo ay kanyang pinaghihimagsikan. 18 .

Sa kanyang tabi¶y naroon ang kapatid na si Miling. Naawa siya kay 19 . Nagbibiruan ang mga dalaga¶t kinabinataan sa paligid ng balon. pagkatapos ay nagpatuloy sa hindi pagkilos. At siya¶y muling umigib. Ito ang pinakahihintay nilang araw mula nang magkasunud-sunod ang pag-ulan. sa lahat ng dako. At ngayon. Muling nahiga ang nagbalikwas at ang tinig niya ay pinalalagos sa karimalan. Marami siyang iniisip. sa kanilang paligid. ³Binyagan si Narsing!´ sigaw ng mga nasa paligid ng balon. Mahapdi ang kanyang balikat. Naramdaman niya ang sigid ng lamig sa kanyang buto. Naalaala niya noong siya¶y nasa hayskul. Noong hapon. Isang batang lalaking gumawa ng tatlong malalaking bangkang papel na hindi niya napalutang sa tubig kailanman« Sang batang lalaking nagising sa isang gabi sa mga dagundong na nakakagulat. nariyang tinatangay ng tubig. naroong sinasalpok at inilulubog.Nilagnat pa si Tandang Owenyo. nagunita niyang noon ay walang maingay na pumapatak mula sa kanilang bubungan. Samantala¶y patuloy ang pagbuhos ng ulan sa kanilang bubungan. ³Inay. Mula sa nababalot na katawan ni Miling ay hinila niya ang kumot at ito¶y itinakip sa sariling katawan. Sa tuwi akong makakakita ng bangkang papel ay nagbabalik sa aking gunita ang isang batang lalaki. Naisipan din niyang taniman nang taniman ang bakuran nilang ngayo¶y hindi na kanila¶t inuupahan lamang. Bahagyang gumalaw ang kapatid. ang akala niya¶y Bagong Taon noon. Ipinatawag na ang pinakamahusay na manghihilot na taga-ibayo. wala siyang makitang ano man maliban sa isang makitid na silahis. sa pagsalin at pagbuhat ng tubig. Ibinaba niya ang likod at iniunat ang kaliwang bisig. naghihintay si Narsing ng kanyang turno sa balon. ano?´ Oo. Hindi siya nakatulog. Ang kanilang dati nang malaking utang sa tindahan ni Da Utay ay lalong lumaki sa pagkakasakit ng matandang aguwador.´ ang ulit niya sa karimlan. ay ikalimang araw nang walang tigil ang pag-ulan. Siya ang umiigib. Isang hapong umiigib si Narsing ng gamit sa bahay ay may naglakas-loob na nagtanong kung magaling na ang kanyang ama. Sa tabi nito¶y nabanaagan niya ang katawan ng ina. nariyang winawasak. sa palagay ni Narsing. Sa loob ng ilang saglit. Maaga pa¶y bumaba na ng bahay si Narsing. at sa kabila naman nito¶y nakita niya ang banig na walang tao. Hindi siya tinukso ni pinagtawanan at kinantiyawan. May tumatawang nagsasabing binyagan ang kanilang bagong aguwador.´ anang tinig mula sa dulo ng hihigan. Humihingal siya¶t parang hindi na niya kayang ituwid ang kanyang mga tuhod. umuulan. IKAPITONG MARKAHAN SA IKAAPAT NA MARKAHAN BANGKANG PAPEL (Genoveva Edroza Matute) Nagkatuwaan ang mga bata sa pagtatampisaw sa baha. sa guniguni niya ay nakita niya ang kanyang sariling kamukha ng kanyang amang animo¶y isang Kristong pasan-pasan ang pingga¶t dalawang baldeng mabibigat. ay patotoo sa paniwalang siya ang talagang magmamana sa gawaing iyon ng kanyang ama. Kaya¶t itinaas niya nang bahagya ang likod at humilig sa kaliwang bisig. Gayon ding malalakas na ugong ang natatandaan niyang sumasalubong sa Bagong Taon. Sa karimla¶y pinalaki niya ang dalawang mata. Bakit daw hindi pa siya sumalok. Nakikita niya ang malalayong mga bituin. Ngunit pagkalipas ng ilan pang saglit. Nakikiigib ang mga iniigiban ni Tandang Owenyo sa iba. Pabiling-biling si Narsing sa kanyang hinihigang sahig. Alam nilang kapag iyo¶y nagpatuloy sa loob ng tatlong araw ang lansangang patungo sa laruan ay lulubog. Narinig niya ang mga mumunting hayop at ang alit-it ng mga kawayang itulak-hilahin ng hangin. Ilang maliliit na bata ang magpapalutang ng mga bangkang papel. Bago siya maidlip. ng pagliliwanag na muli. KINABUKASAN. Walang malay gawin ang ina ni Narsing. Sayang daw kung kinikita ng ama niya¶y sa iba pa mapupunta. Iyon. Kailan daw ba iigib uli ang matanda. kangina. Hindi niya malaman kung alin ang dagundong ng biglang pumuno sa bahay o ang biglang pagliliwanag. Nalapnos ang kanyang balikat at magdamag na nanakit ang kanyang mga buto sa pag-akyat-panaoog sa mga hagdang matatarik. ³Inay. Hindi nanlilibak o sumasaring ang pagkakasabi noon. Ang paggulong ng mga iyo¶y sinasaliwan ng pagliliwanag at pagdidilim ng bahay. hindi nangyari ang inaasahang mangyari ni Narsing. ³ dumating na ba ang Tatay?´ Sumagot ang tinig ngunit hindi niya maunawaan. Sa malayo¶y may asong kumakahol na parang nakakita ng asuwang o ano. at may nangahas na magsaboy ng tubig. Nagsunud-sunod ang tila malalaking batong gumugulong sa kanilang bubungan. anak. Gulilat siyang nagbalikwas at hinanap ng paningin ang kanyang ina.

Pupungas siyang bumangon. si Feli. Mula sa malayo¶y naririnig niya ang hagibis ng malakas na hangin.´ ang sagot ng kanyang ina. at bukas ay magpapalutang ka ng mga bangkang ginawa mo. Lahat nang lapitan niya¶y nanatiling pinid ang labi. Magkakarerahan kami ng bangka ni Miling. Sa kanyang kandungan ay nakasubsob si Miling. Hindi niya matandaan kung gaano katagal bago may nagdatingan pang mga tao. si Aling Ading. Sa pagitan ng mga hikbi. Ang pag-uusap nila¶y biglang natigil ng siya¶y Makita. Patakbo siyang lumapit sa ina at sunud-sunod ang kanyang pagtatanong. Isang kamay ang dumantay sa kanyang balikat at nang magtaas ng paningin ay nakitang yao¶y si Aling Berta. Inilabas niya ang kanang kamay sa kumot at kinapa ang banig hanggang sa maabot niya ang sahig. ³Saan natutulog ang Tatay kung hindi siya umuuwi rito?´ ang tanong niya sa kanyang ina. ano ang nangyari? Ano ang nangyari. Anong lamig sa sahig. Ang ayos ng kanyang ina. At ang buhok nito ay walang tigil na hinahaplus-haplos ng kanyang ina. ang kanilang kapitbahay. Naramdaman niya ang panunuot ng lamig sa kanyang likod. 20 . Hindi niya maunawaan ang tingin noong tila naaawa. Nakita niyang ang kanilang bahay ay halos mapuno ng tao. doon nakita ng batang lalaki ang kanyang ina na nakalikmo sa sahig. ang panahon ay patuloy sa pagmamasungit. matulog ka na. Wala siyang narinig kundi« ³Labinlimang lahat ang nangapatay«´ Hindi niya maunawaan ang lahat. Naaalala niyang may mga gabing hindi umuuwi ang kanyang ama. Inay.´ Natuwa ang bata sa kanyang narinig. siya¶y patuloy sa pagtatanong« ³Bakit po? Ano po iyon?´ Walang sumagot sa kanya. Inay? Bakit maraming tao rito?´ Ngunit tila hindi siya narinig ng kausap. ³Matulog ka na.´ ang kanyang nasabi. ang aki¶y malalaki¶t matitibay« hindi masisira ng tubig. Naramdaman niya ang bahagyang pag-aangat ng kaliwang bisig niyon. ³Marahil ay hindi na uuwi ang Tatay ngayong gabi. Ang munting bahay na pawid ay patuloy sa pagliliwanag at pagdidilim. Naroon ang asawa ni Aling Berta. ³bakit wala pa si Tatay? Anong oras na ba?´ ³Ewan ko. Pagdilat ng inaantok pang batang lalaki ay nakita niyang nag-iisa siya sa hihigan. Ang kamay noo¶y patuloy sa paghaplos sa buhok ni Miling. Biglang-biglang naparam ang nalalabi pang antok. at ang kanang kamay ay dali-daling ipinasok muli sa kumot. Dali-dali siyang nagbangon at pakapa-kapang sumiksik sa pagitan ng kapatid at ng kanyang kausap. Idinaan niya ang kanyang kamay sa pagitan ng baywang at bisig ng ina. Ang mukha ng kanyang ina ay nakita ng batang higit na pumuti kaysa rati. sa pagbabata ng walang awing hampas ng hangin at ulan« Ang kinabukasan ng pagtatampisaw at pagpapaanod ng mga bangkang papel ay dumating« Ngunit kakaibang kinabukasan. At ang ulang tangay-tangay noon. Nagugulumihang lumapit ang bata kina Mang Pedring at Aling Feli. nakatingin sa wala. anak. Ngunit sa karimlan ay hindi niya Makita. ang naisip niya. Nahihintakutang mga bata ang humanap kay Miling at sa ina. ³Bakit. Ang anasan. Gising na gising ang kanyang ulirat. Ngunit ito¶y hindi sumagot. gayon din sina Mang Pedring. Ang pagdami ng tao sa kanilang bahay. Sinipat niya ang mukha upang alamin kung nakapikit na ang kanyang ina. Sa isang sulok. ³Inay. at si Turing. ang kahuli-hulihang larawan sa kanyang balintataw ay ito. Ang mga mata noo¶y patuloy sa hindi pagkisap.Miling kaya¶t ang kalahati ng kumot ay ibinalot sa katawan niyon at siya¶y namaluktot sa nalabing kalahati. Tatlong malalaking bangkang yari sa papel na inaanod ng baha sa kanilang tapat« At samantalang pumapailanlang sa kaitaasan ang kahulihulihang pangarap ng batang yaon. Ang kanang kamay noo¶y ipinatong sa kanyang ulo at pabulong na nagsalita: ³Siya.´ Ngunit ang bat¶y hindi makatulog. Ngunit ang mga mata noo¶y hindi pumipikit. Naroon ang kumot at unan ni Miling at ng kanyang ina. Ipinatong ang kamay sa kanyang balikat o kaya¶y hinahaplos ang kanyang buhok at wala na. Ang pagiyak ni Aling Feli ng siya ay makita. si Pepe.´ ang tawag niyang muli. Bago siya tuluyang nakalimot. sa pananahimik at pag-uumugong.

Pagkatapos. ³Iyon din ang nais kong malaman. iyon din ang nais kong malaman. at ang kani-kanilang balutan. ang lahat ng kanilang kapitbahay. isa man. Bago lumubog ang araw sila¶y papasok dito« Kaya¶t walang maaaring maiwan. ³Inay. Sa paulit-ulit na salitaan. sa isang tinig na marahang-marahan ay nagsalita. bakit pinatay ng mga kawal ang Tatay? Bakit? Bakit?´ Ang mga mata noong nakatingin sa matigas na lupa ay isang saglit na lumipat sa kanyang mukha. ang batang lalaki¶y lumapit sa kanyang ina na mabibigat ang mga paa sa paghakbang.´ Samantala« Sa bawat hakbang na palayo sa bahay na pawid at sa munting bukid na kanyang tahanan ay nararagdagan ang agwat ng ulila sa kanyang kabataan. Isang batang lalaking gumagawa ng tatlong malalaking bangkang papel na hindi niya napalutang kailanman« 21 . Kaya nga ba¶t sa tuwi akong makakikita ng bangkang papel ay nagbabalik sa aking gunita ang isang batang lalaki. ³Ngayon din ay magsialis na kayo. Ang gabing yaon ng mga dagundong at sigwa. Ang araw na humalili¶y tigib ng pangamba at ng mga katanungang inihahanap ng tugon. silang mag-iina. Nag-aalinlangan. Sa labinlimang nangapatay kagabi ay kabilang ang kanyang ama« sa labas ng bayan« sa sagupaan ng mga kawal at taong-bayan. Walang maiiwan. sa Sali-salimbayang pag-uusap ay nabatid niya ang ilang bagay. Kayo¶y ihahatid ni Kapitan Sidro sa pook na ligtas.³Handa na ba kayo?´ anang isang malakas ang tinig. ang maraming-maraming tao.´ Matagal bago naunawaan ng bata kung ano ang nangyari. anak. ng mga pangarap sa kinabukasan at ng mga bangkang papel ± ang gabing yaon ang kahuli-hulihan sa kabataang sasansaglit lamang tumagal. Sila¶y palabas na sa bayan.

You're Reading a Free Preview

Download
scribd
/*********** DO NOT ALTER ANYTHING BELOW THIS LINE ! ************/ var s_code=s.t();if(s_code)document.write(s_code)//-->