ISANG PAGSUSURI

na iniharap kay Bb. Aida V. Catibayan Guro sa Filipino IV Bilang Bahaging Katuparan sa asignaturang Filipino Ikaapat na Taon Paaralang Sekundarya ni Peter John E. Bacomo IV-Gold Dasmariñas East National High School San Simon, Dasmariñas, Cavite ika-2 ng Pebrero, 200

Talahanayan ng Nilalaman
I. Panimula II. Mga Tiyak Na Layunin III. Kahalagahan ng Pag-aaral IV. Saklaw at Delimitasyon ng Pag-aaral V. Katuturan ng mga Katawagang Ginamit VI. Sandigan ng Pag-aaral at mga Kaugnay na Literatura VII. Istratehiyang Ginamit at Pinagkunan ng Datos VIII.Paglalahad IX. Paglalagom at Kongklusyon X. Pagbibigay ng Rekomendasyon

higit diyan. Nakatawag sa aking pansin ang lumalaganap na sakit na ito kung kaya’t isa ako sa mga naalarma sa pagkalat nito. Araw-araw. Ang mga napakamamahal na gamot para sa TB ang labis na nagpapahirap sa mga pamilya. kinakailangan ding kumilos ang mga pamilya at pamayanan upang mabawasan ang pagkakasakit a pagkamatay ng mga bata at matanda mula smula sa TB. Ang tuberculosis ay makukuha mula sa kumakalat na mikrobyo nitong dala ng hangin. ay nais kong maibahagi sa mga mambabasa ang bunga ng aking pananaliksik ukol sa paksang ito. na sa pamamagitan ng kanilang pag-ubo ay lumalaganap ang mikrobyo ng TB. Dinadapuan ng sakit na ito maging bata man o matanda. mayroong dalawang batang wala pang limang taong gulang ang nagkakasakit ng tuberculosis. Bilang isang manunulat sa Pamanahong Papel na ito. Bibliograpiya Panimula Ang tuberculosis ay nananatiling malalang sakit na siyang malaking suliranin sa Pilipinas. Lubos akong naliwanagan nang malaman ko ang bawat detalye ukol sa sakit na ito.XI. Nagmumula ang mga mikrobyong ito sa mga taong may sakit sa pulmon. Hindi rin nalalayo ang nalalapit nilang kamatayan sa pagdapo ng sakit na ito sa kailang katawan. sa kabila ng kamahalan ng gamot na kinakailangan upang malunasan at maiwasan ito. . Ang limang pangunahing mensahe sa kabanatang ito ay makatutulong sa mga pamilya at pamayanan upang malaman na ang tuberculosis ay maiiwasan. Kaya naman alam kong makatutulong ito upang makapag-bigay kaalaman at maibahagi ko ang aking natutunan sa masusing pagsasaliksik.

Makatutulong ito sa mga taong dumaranas ng sakit na ito.Mga Tiyak na Layunin Isa sa mga layunin ng Pamanahong Papel na ito ay malaman kung gaano kalala ang isang sakit na tinatawag na tuberculosis. Nakatutulong din ito sa pag-aaral ng isang magaaral na nais makapagtapos ng isang kurso ukol sa pag-aaral sa mga sakit gaya ng medisina. masasabi ko na napili ko ang ganitong paksa sapagkat naglalayon ito na matalakay ang mga suliranin at mga dahilan ng pagkakaroon ng sakit na tuberculosis. Maaari itong maging gabay sa pagtahak ng ibang mga mananaliksik tungo sa pag-aaral nila ng mga paksang may kaugnayan dito. Tumutulong din . mga sanhi nito. Ito rin ay nakatutulong upang maibahagi at malaman ang mga dahilan nang pagkakaroon ng ganitong uri ng sakit. Nais kong ipaalam na ang sakit na ito’y hindi lang nagpaalarma sa ating bansa kundi sa buong mundo. Layunin din ng aking pagsasaliksik at pag-aaral ukol sa paksang tatalakayin na maibahagi ang aking kaalaman na bunga ng mausisang pananaliksik at pag-aaral ukol sa sakit na lumalaganap na sa iba’tibang parte ng bansa at nang buong mundo. Kahalagahan ng Pagaaral Bilang manunulat at tagapagsaliksik ng Pamanahong Papel na ito. mga sintomas at mga maaaring lunas dahil ang tuberculosis ay isang laganap na nakamamatay na sakit.

ang sintomas ng tuberculosis ang mga yugto ng TB. at mga mensahe ukol sa sakit na ito na suliranin ng mga mamamayan ang nilalaman ng pananaliksik na ito. STD. dengue at iba pang nakamamatay na sakit. Ang pagpapakilala sa sakit na ito. Saklaw at Delimitasyon ng Pag-aaral Sa dinami-rami ng sakit na kumakalat sa buong bansa at sa buong mundo gaya ng cancer. Katuturan ng mga Katawagang Ginamit . Natatalakay dito ang mga lunas na maarinkaalaman ukol sa nasabing paksa. Natatalakay dito ang mga lunas na maaring maibigay sa mga may sakit na tuberculosis at kung paano ito maiiwasan. AIDS. paraan ng pag-iwas. malaria. Maari itong mapag-aralan ng mga kabataan at ng mga pamilya na batid at may kamalayan sa sakit na tuberculosis. mga pangunahing lunas o paggagamot. Nagbibigay din ito ng karagadang kaalaman tungkol sa sakit na ito. Makatutulong ang pagtalakay sa isyung ito upang mabuksan ang kamalayan ng bawat isa sa nakamamatay na sakit na ito. Sa aking pag-aaral na ito ay nais kong ipaalam at ibahagi ang aking natutunan ukol sa paksang tinalakay. ang sakit na tuberculosis ang nakakuha ng aking atensiyon upang bigyang-linaw at pansin sa pamamagitan ng masusing pagaaral. hepatitis. asthma.ang paksang ito sa iba pang mga mag-aaral at mananaliksik na palawigin pa ang kaalaman ukol sa nasabing paksa.

bagkus. Ang mga gamot ng mga gamot na Isoniazid at Rifampin (RIF)ay susi o klabe sa panggagamot. ang siyam na buwan na regimen ng Isoniazid at Rifampin ay inirerekomenda.com. Kapag ang pasyente o may sakit ay hindi makainom ng Pyrazinamide.americanchemistry. sapagkat ang mga ito ay nagpapalakas ng resistensiya. hindi masasabing nagbalik na ang nakamamatay na sakit na tuberculosis. Sandigan ng Pagaaral at mga Kaugnay na Literatura Ayon sa isang web article ng www. Isang matinding pagtaas ng TB sa isang multidrug-resistant form sa . Mura. kaya nitong sawatain ang karamihan sa sakit na TB. Lalo lamang itong lumalala at pagkatapos ay papatay na ng ilangdaang mamamayan.Ang tuberculosis ay isang sakit na maari naming maiwasan. epektibo at madaling inumin. hindi naman ito umaalis. alinman sa dalawa ng Pyrazinamide at Streptomycin Sulfate o Ethambutol HCL ay idinadagdag sa regimen. subalit nagiging sanhi ng paghihirap at pagkamatay ng maraming bata. Mahalagang mabigyan ng proteksiyon ang ating mga anak laban sa TB Ang Isoniazid (INH) ay isa sa mga pinaka kilalang gamot upang malunasan ang tinatawag na active tuberculosis.

Siya ang Chief Asia Correspondent at Chief Economics Correspondent para sa The Chicago Tribune.bansang Russia. Masasabi daw itong starting point ng sakit.com. At siya na ngayon ang Director of the Integrity in Science Project at the Center for Science in the Public Interest. that it in fact had been introduced there by some of the Russian population that had left the former Soviet Union. poor nutrition. wound up in New York. But what happens is that if you're under tremendous stress.SciAm. yes when they put people who are infected . There is a very large Russian population in New York and that some of those people ended up in the prison system and just as it spread a plague in Siberia it spread it in New York City. you will have it for [your] entire life. But their immune systems have combated it successfully on their initial infection and it basically stays submerged within your body. 2008 na podcast nila ni Steve Mirsky na aking nakuha sa Scientific American at www. nagsisimula na silang dumanas ng matinding stress. you know. “people don't realize is that a third of the world's population has what's called latent TB in them. Aniya. And there is some thought that when this emerged in the New York City prison system in the mid '90s. mula naman sa August 27. your immune system becomes weakened and it can emerge again and become a virulent infection. If you have it. The pioneering work of—who is now the Health Commissioner—Tom Frieden was very successful in stamping out now the Health Commissioner—Tom Frieden was very successful in stamping out and showing that you can in fact treat tuberculosis and some of the techniques that he used there were later transferred back to Russia by some of the NGOs that we visited there and so it's on the one hand you could say. At sa ganitong pagkakataon. maraming mga tao ang nagsisiksikan sa masikip na piitan. Ang mga ito ay naisulat ng isang veteran journalist na si Merrill Goozner. ang pinaka episentro ng sakit na tuberculosis ay sa mga kulungan sa bansang Russia. Ayon pa kay Merrill Goozner. and that's what happened in Russia.

it might got to you. you could have transmission and retransmission between each other. simulan natin sa mga bagay na nagbabantang .with multidrug tuberculosis in the same ward together. Ang estratehiyang ito ay lubos na nakapagpaunlad sa aking kaisipan. they isolate him from everybody else but they are all in there together you said. Simulan ito sa mga bata na nararapat lang mapabakunahan ng tinatawag na BCG. sort of like a colony for breeding. Nagbigay-daan ito sa aking isip na hindi lamang ang mga malalaking isyu ang dapat na bigyang-linaw. ang paggamit sa internet ang pinagmulan ng aking pananaliksik at ang mga datos na aking nakuha. Sa internet ko din nahanap ang bawat detalye ukol sa aking paksang tinalakay. nakatulong ito ng malaki sapagkat naibahagi ko ang mga pag-aaral ko tungkol sa nakamamatay na sakit na tuberculosis na siyang pumukaw sa aking atensiyon upang mabuksan ang ating kamalayan sa sakit na ito na hindi lamang kumitil ng buhay sa ibang bansa kundi sa ating bansa mismo. bagkus. Istratehiyang Ginamit at Pinagkunan ng Datos Sa tulong ng makabagong teknolohiya.” Ang tangi niyang payo sa mga mambabasa ay habang maaga pa ay alamin na ang mga nararamdaman upang hindi na ito lumala pa.

Ang TB kumakalat sa pamamagitan ng malapit na kontak sa isang maysakit nito. Kapag siya’y umubo. Apektado ang one-third ng populasyon ng mundo. ang di-kitang sakit na walang sintomas ay maaaring mangyari. Paglalahad Simulan natin ang paglalahad ng aking pagsasaliksik o pag-aaral ukol sa paksang ito sa isang maikling pagpapakilala kung ano nga ba ang sakit na tuberculosis o mas kilala bilang TB. Ito ay nakakahawang sakit na kumakalat sa hangin katulad ng mikrobyo na tinatawag na bacilli. Ano nga ba ang Tuberculosis o TB? Ang TB ay impeksyong sanhi ng bakteryang Mycobaterium tuberculosis . the genitourinary system. central nervous system. ang mga . mga buto. maaaring kamatayan ang kahahantungan. Ang baga ang pinaka apektado nito bagama’t maari ding makaapekto sa ibang ng katawan tulad ng lymphatic system. bumahin o nagsalita. At kung hindi agad malulunasan. Ang isa sa sampu o 1 of 10 ng mga may sakit na Tuberculosis ay lalala pa sa isa pang aktibong sakit. Isa pa ay nakatulong din ito upang malaman ko ang mga pangyayari sa ibang bansa tungkol sa paksang ito. joints at kahit ang balat. Anu-ano nga ba ang mga yugto ng TB? Ano ang paraan upang maiwasan? May paraan ba upang malunasan ang sakit na ito? Sa kabanatang ito. bibigyang linaw natin ang mga katanungang pumapaloob sa paksang ito. Ang lahat ng apektado at hindi naglilinang ng sakit. the circulatory system.lumaganap at magsanhi ng malaking suliranin sa ating bansa. sumigaw. bagkus.

Karamihan sa mga pasyenteng may sakit na TB ay nagagamot ngunit hindi sila maaaring uminim ng kaunti o tumigil hanggang wala pa sa itinkdang panahon ng pag-inom ng gamot. Subalit. Ito ay nauunot sa kaloob-looban ng baga kung saan nagmumula ang impeksyon. Ang batayang paggamot para sa TB ay isdang kumbinasyon ng tatlo o apat na mga antibiotics sa loob ng karagdisdang kumbinasyon ng tatlo o apat na mga antibiotics sa loob ng karagdagang apat na buwan. Ang mga kasalukuyang gamot sa TB ay ang mga sumusunod: > Isoniazid (INH) > Rifampin (RIF) > Ethambutol (HCL) > Pyrazinamide Ang apat na mga pangunahing antibiotics para sa paggamot sa TB ay tinatawag na ISONIAZID. Ang mga tao na may TB ay bibihirang nagpupunta sa ospital para magamot bagaman maari silang tanggapin sa ospital nang talagang pamamadalian upang makumpirma ang pagkakatuklas at maumpisahan ang kanilang paggamot.taong nasa paligid niya ay maaring makalanghap ng maliit na patak o tilansik na may kasamang bakterya. ngunit kapag lamang isinagawa ang ganap na panggamot ayon sa inireseta sa loob ng hindi bababa sa anim na buwan. ang mga tao na may TB ay kailangang dapat na masubaybayan nang matinde ng isang nars sa klinika ng dibdib (chest clinic nurse) sa kabuuan ng paggamot sa kanila. May mga lunas ba o gamot sa may sakit ng TB? Sa halos bawat kaso ay maaring magamot ang TB. RIFAMPICIN. PYRAZINAMIDE at ETHAMBUTOL. Ang mga . upang matiyak na tinatanggap nang wasto ang paggamot at upang maisaayos ang anumang mga problema sa lalong madaling panahon upang hindi magambala ang paggamot.

Sa latent TB. Ang Isoniazid (INH) ay isa sa mga pinaka kilalang gamot upang malunasan ang tinatawag na active tuberculosis. ang TB ay sinasabing ng latent o in active. ang siyam na buwan na regimen ng Isoniazid at Rifampin ay inirerekomenda. Madalas na kamatayan ang kanilang kinahahantungan. alinman sa dalawa ng Pyrazinamide at Streptomycin Sulfate o Ethambutol HCL ay idinadagdag sa regimen. Kapag ang pasyente o may sakit ay hindi makainom ng Pyrazinamide.ito ay palaging inirreseta nang magkakatambal upang mabawasan ang peligro na magkroon ng kakayahan ang bakterya na hindi matablan ng isa o higit pa sa mga gamot. sapagkat ang mga ito ay nagpapalakas ng resistensiya. mliban na lamang kung hihina ang ummune system. Kadalasang ang mga tao sa umuunlad na mundo ay hindi alam kung saan makakahanap ng gamot. kahit masasabing none of the above risk factors (ang mga pababa ng 35). > isang positive skin test reaction at isang espesyal na medical condition (halimbawa. Mura. Sa ganitong pangyayari. ang tanging palatandaan ng . kaya nitong sawatain ang karamihan sa sakit na TB. Anu-ano ba ang mga yugto nu-ano ba ang mga yugto ng TB? Ang ipeksyong sanihi ng bakteryang nagbibigay ng TB ay nagmula sa baga. Ang normal at maayos na immune system kadalasa’y nakakayang masugpo ang impeksyon. epektibo at madaling inumin. Ang mga gamot na Isoniazid at Rifampin (RIF)ay susi o klabe sa panggagamot. AIDS o HIV infection o diabetes) o ang mga sumasailalim ng corticosteroid therapy positive skin test reaction. > isang tuberculin skin test na nagbago mula negative to positive sa loob ng nakaraang dalawang taon. Kadalasan itong inirerekomenda sa mga taong may: > taong may malapit na kontak sa isang maysakit. > isang positive tuberculin skin test reaction at isang abnormal chest xray na kinakailangan ng inactive TB. Hindi lalala ito.

maaring makaranas ng ibang sintomas. ibat-ibang mga sintomas nito. Ang patakaran ay naging mas aktibo na ngayon. Kasama dito ang lagnat. ngunit hindi kailangan ito naging lubhang matagupay sa pagkontrol ng karamdaman. . Ang taong may active TB ay makakahawa ng iba. Ang pinaka-karaniwang anyo ng TB ay ang pulmonary TB. Maiiwasan ba ang nakahahawang sakit na TB? Ang pinkamahalaga at pinakamabisang paraan upang maiwasan ang pagkalat ng TB sa bansang ito ay ang matuklasan ang mga tao na taglay ang karamdaman sa lalong madaling panahon at siguraduhin na matatanggap nila ang ganap at wastong pangagamot. Kung ang impeksyon ay kumakalat sa ibang bahagi ng katawan. Ang mga taong may latent TB ay hindi masugpo nito ang latent TB. at naghahandog ng proteksyon sa mga kumakaharap sa mas mataas na panganib. pagubo na may kasamang plema o dugo at paghihingal. pangiginaw. pamamawis sa gabi. Sapagkat ang TB ay maaring makaapekto sa halos anumang bahagi ng katawan. lilitaw ang mga palatandaan ng active TB.impeksyon ay positive skin test. Ito ang dahilan kung bakit napakahalagang mapag-alaman ang tungkol sa karamadaman. Mabibigyan ng proteksiyon ang mga bata laban sa TB sa pamamagitan ng pagbabakuna ng BCG na dapat maibigay pagka panganak o sa loob ng isang buwan na maisilang ang sanggol. depende sa bahagi ng katawan na apektado. lao na ang mga bagong panganak na sanggol na mas naganganib kung ihahabing sa pangkalahatang populasyon sa nahaharap sa TB. Dahil dito. Ang isang tao na may TB sa baga ay karaniwang: > Mawawalan ng gana at mababawasan ng timbang. pamamayat. Ang BCG ay dating inihandog nang paulit-ulit sa mga tinedyer sa UK o United Kingdom.

mga malulubhang karamdaman tulad ng HIV o buhat ng di magandang kundisyon ng pamumuhay sa pangkalahatan. Paglalagom at Kongklusyon Ang aking konklusyon dito sa aking nagawang pamanahong papel ay . Ang natitirang 10% ng mga naimpeksyon na taong naharap sa TB ay magkakaroon ng sakit. > Ay mayroong lagnat. kadalasan ay sa gabi. kundi ay sa ibang panohon ng kanilang buhay minsan ay makalipas ang ilang mga dekada. (Ang karamihan humigit-kumulang siyam sa bawat sampu) ng mga kung hindi sana’y malusog na mga tao na nadapuan ng sampu) ng mga kung hindi sana’y malusog na mga tao na nadapuan ng bakterya at hindi siya mgakakaroon ng sakit. Gaano kahirap Mahawaan ng TB? Medyo mahirap mahawaan ng TB at karaniwan ay kailangan ng matagal at paulit-ulit na pagkakausap sa isang tao na may nakakahwang TB.> Magkakaroon ng makulit na ubo. ito ay sapagkat ang bakterya na sanhi ng TB ay maaring man at buhay sa loob ng katawan sa loob ng maraming mga taon sa isang di-aktibong katayuan nang hindi nagdudulot ng TB sa paglaon ng buhay. tulad ng pakikisama sa kanya sa iisang bahay. > Ay di-pangkariniwang hapong-hapo. hindi lahat na naimpeksyunan ng bakterya na sanhi ng TB ay magkakaroon ng sakit na TB. Kahit na ganoon. ngunit hindi naman palaging agaran. maari din silang umubo ng dugo kapag may napinsalang daluyan ng dugo. na patuloy nalalala sa loob ng ilang mga lingo o buwan. ilang mga panggamot na pang-medikal. na maaring magdulot ng mga matitinding pagpapawis sa gabi. karandaan. > Magpapalabas ng plema.

kailangan ng bawat isa sa ating bansa ang maigting na pag-iingat sa ating mga kalusugan sapagkat hindi natin alam na kumakalat na ang mga mikrobyong hindi nakikita n gating mga mata. Ito ay mahalaga sa pagkat ito ay pangunahing sakit dito sa Pilipinas na kailangan ng mga mag-aaral ng medisina upang gayumpaman ay magiging mapagmasid tayo sa ating kapaligiran lalung-lalo na sa ating kalusugan na siyang pangunahing mahahawaan ng sakit na ito. Ang tuberculosis ay nakaksira sa ating malusog na pangangatawan kaya dapat tayong umiwas sa mga pangunahing dahilan nito tulad ng pagiinom ng alak. 2.masasabi kong dapat nating malaman kung ano ba talaga ang Tuberculosis at paano ito maiiwasan. at naghahandog ng proteksyon sa mga kumakaharap sa mas mataas na panganib. Sa aking pagsasaliksik. kailangan ng bawat isa sa ating bansa a aking pagsasaliksik. Kakailanganin ang napakamahal na pagpapagamot sa ospital ng mga kapus-palad na batang ito. paninigarilyo at paggamit ng nakamamatay na bawal na gamot o ipinagbabawal na droga. Ang pagiingat ay makatutulong sa mga taong nais magkaroon ng malusog na pangangatawan. ang patakaran ay naging mas aktibo na ngayon. Hangga’t maari. Ilan sa mga napatunayan sa aking pag-aaral at pananaliksik ukol sa paksang ito ay ang mga sumusunod: 1. Dapat magamot ang mga matatandang may TB. Ang malalang TB sa bata ay TB meningitis at TB sa buto. Dahil dito. dapat lumayo sila sa mga bata upang hindi sila makahawa 3. Mahahawa ang mga bata sa mga matatandang may sakit na nagkakalat ng mikrobyo ng TB sa pamamagitan ng kanilang pag-ubo. Sa ganong paraan ay magiging liwanag ang ating isipan at hind na tyo dapat mabahala sa ganitong pangyayari. Higit na matibay ang resistensiya sa TB ng mga batang may wastong pagkain. .

buzzle. nais kong irekomenda ang aking masusing pananaliksik at pag-aaral ukol sa paksang tuberculosis.htm l . nawa’y nagbigyan ko naman kayo ng kaalaman tungkol sa nakahahawa at nakamamatay na sakit na ito. Nawa’y makalinang ito sa mga pag-aaral at pagpapahalaga sa ating kalusugan sapagkat makatutulong ito sa ating mundong ginagalawan. Ang aking pag-aaral ay maaaring gamitin ng ilang mga mag-aaral na nais magkaroon kaalaman ukol sa sakit na lumalaganap na sa iba’t-ibang bansa at sa ating bansa na rin. Lubos kong inirerekomenda ko sa inyong lahat na mabasa o basahin itong aking pananaliksik tungkol sa tuberculosis sapagkat sa paksa na ito ay malalaman ang mga detalye at kasagutan sa mga katanungan tungkol sa sakit na tuberculosis. Bagaman na hindi nabigyang linaw ang ilan sa inyong mga katanungan. Pagbibigay ng Rekomendasyon Sa mga lahat ng mambabasa. Ang kamulatan ng ating mga kamalayan ang nawa’y magsilbing daan sa pagbibigay-importansiya pag-aalaga sa ating kalusugan.lao na ang mga bagong panganak na sanggol na mas naganganib kung ihahabing sa pangkalahatang populasyon sa nahaharap sa TB.com/articles/cure-for-tuberculosis.americanchemistry.com > http://www. Bibliograpiya > http:// www. Makatutulong ang pananaliksik na ito na maka-iwas sa nagbabantang sakit na ito at mababatid ng bawat isa sa atin ang kakahantungan ng ng isang taong kulang sa kaalaman ukol sa sakit na ito.

> http://www.snipurl.com > http:// www.SciAm.com > http:// www.gooznews.com/goozner .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful