T h c s d ng Linux

Phan Vĩnh Th nh Phiên b n: 0.9.6 Ngày 14 tháng 2 năm 2007

Dành cho ngư i dùng m i và r t m i...

M cl c
L im đ u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i 1.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 1.1.1 Các h đi u hành d ng UNIX . . . . . . 1.1.2 M t chút v l ch s . . . . . . . . . . . . 1.1.3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux . . . . 1.2 B n phân ph i Linux . . . . . . . . . . . . . . . 1.3 Yêu c u đ i v i máy tính . . . . . . . . . . . . . 1.4 L y Linux đâu? . . . . . . . . . . . . . . . . . 1

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

3 . 3 . 3 . 4 . 7 . 9 . 12 . 13 14 14 16 17 17 18 20 22 23 23 24 26 27 27 27 30 31 34 34 34 36 36 39 39 40

2 Cài đ t h đi u hành Linux 2.1 Chu n b cài đ t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2 Phòng xa và nh ng l i khuyên . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng . . . . . . . . . 2.3.1 Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa” . . . . . . . . 2.3.2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa . . . . . . . . 2.3.3 Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft 2.3.4 V n đ v i các đĩa l n . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4 L a ch n trình kh i đ ng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.1 Trình kh i đ ng GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.2 Trình kh i đ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.3 Các trình kh i đ ng khác . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.4 Các phương án kh i đ ng . . . . . . . . . . . . . . . 2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa . . . . . . . . . . . . . . . 2.5.1 L i khuyên khi t o phân vùng . . . . . . . . . . . . . 2.5.2 Chương trình đ phân chia đĩa . . . . . . . . . . . 2.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader . . . 2.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7.1 Cài đ t GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7.2 C u hình GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.8 S d ng trình kh i đ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . 2.8.1 Cài đ t và c u hình LILO . . . . . . . . . . . . . . . 2.8.2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux . . . . . . 2.8.3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS . . . . . 2.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin.exe . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

iv 3 Kh 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 i đ ng Linux l n đ u Kh i đ ng HĐH Linux . . . . . . . . . Đăng nh p vào h th ng . . . . . . . . Console, terminal o và shell . . . . . So n th o dòng l nh. L ch s l nh . . Ng ng làm vi c v i Linux . . . . . . . Tr giúp khi dùng Linux . . . . . . . . 3.6.1 Các ngu n thông tin tr giúp . 3.6.2 Các trang tr giúp man . . . . . 3.6.3 Câu l nh info . . . . . . . . . . 3.6.4 Câu l nh help . . . . . . . . . . 3.6.5 Tài li u b n phân ph i và ng d 3.6.6 Câu l nh xman . . . . . . . . . . 3.6.7 Câu l nh helptool . . . . . . . 3.6.8 Sách và Internet . . . . . . . . .

M CL C 43 43 44 46 49 51 53 53 54 55 56 56 57 57 57 60 60 63 65 70 70 72 72 72 73 79 80 80 80 81 82 82 83 83 86 87 88 89 91 92 93 95

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ng . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

4 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4.1 T p tin và tên c a chúng . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2 Thư m c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.3 Công d ng c a các thư m c chính . . . . . . . . . . . 4.4 D ng t p tin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.1 Các t p tin thi t b . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.2 Các ng có tên (pipes) . . . . . . . . . . . . . . 4.4.3 Các socket . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.4 Liên k t m m . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c . . . . . . . . 4.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m 4.6.1 Câu l nh chown và chgrp . . . . . . . . . . . 4.6.2 Câu l nh mkdir . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.3 Câu l nh cat . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.4 Câu l nh cp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.5 Câu l nh mv . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.6 Câu l nh rm và rmdir . . . . . . . . . . . . . 4.6.7 Câu l nh more và less . . . . . . . . . . . . 4.6.8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin . 4.6.9 Câu l nh split . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.10 So sánh các t p tin và l nh patch . . . . . . 4.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin . . . . . . . . . . 4.7.1 Chương trình tar . . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.2 Chương trình gzip . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.3 Chương trình bzip2 . . . . . . . . . . . . . . 4.7.4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2 . . . 4.8 T o và g n các h th ng t p tin . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . Môi trư ng c a h v . . . 5. . .4. . . 5. . . . . . .2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c . . . . 124 .8.4 Toán t select . . . . . . 117 . . . . . . . . . . . . . .5. . . . . . . . . . . . . .1 Thao tác . . . . . . . . .3 Th c thi các câu l nh . . . . . . . . . . . . . . .2 Thao tác & . 5. . .6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 126 . . . . . .6 Tham bi n và các bi n s . . 126 . .8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . 5. . . . đư ng ng và b l c . . . . . . . . . 5. . . . . . . . 5. .6. . . . . . . . 105 . . . . . . . . . . .3 Phép th các tham bi n và bi n s . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .6. . . . . . . . . . . . . . . . 5. .M CL C 5 Bash 5. . . . . . . . . . . 119 . .6 Phân chia t (word splitting) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 Khai tri n d u ngo c . . . 5.3 B l c . . . .4 Bi n môi trư ng IFS . . . . . . . . .9 Script c a h v và l nh source . . 5. . . . . . 5. 5. . . . . . 122 . . . 118 . . . . .1 Toán t if và test (ho c [ ]) . . . . . . . . . . . . . . . 112 . . . . . . . . . . . 115 . 116 . < và >> . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . 5. . 125 . . . . . . . .6 Toán t while và until . . 115 . . . 5. . . . 108 . . . . . . . . .1 S d ng >. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8. . . . . . . .6.6. . . . . . . .8 Xóa các ký t đ c bi t . . .4 Phép th các câu l nh . . . .9 Bi n n i b (local) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .7. . .1 H v là gì? .5 Toán t for . . .2 L nh echo . . 114 . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . 5.1 Các d ng tham bi n khác nhau . . . . 104 . . . 5. . . . .8. .2 Các ký t đ c bi t . . . 5. . .7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin . 5. . . . . . . . . . .8 Tham s .8 Shell — m t ngôn ng l p trình . . . . 118 .8. . . . . .7.6. . 113 . . .6 Câu l nh export . . . . . . . . . . . . . . 104 . . . . 103 . . . . . 105 . . . . . . . . . . 103 . . . . . .3. . . .7. . . . . 123 . . . . . . . . . . . . . . 5. . 118 . . . . . . . .7. . . . . . . . . . . . . . . 113 . . .7. . . 101 . . . 5. . 5. . . . 5. . . 5. . 106 . . . . . . . . . . .3 Toán t case . . . . . 124 . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . 114 . .8. . . . 5. . . . 104 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117 . . 5. 5. 102 . . . . . . . 5. . .2 D u nh c c a h v . . . . . . .4. . . . 109 . . . . . . . . . . . . 5. . . 104 . . . . . . . . . . . . v 101 . . .10 Câu l nh sh . 125 . . 5. .5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion) . . .4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n . . . . . 5. . . . . . . . 106 . . . . . . 116 . .5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. . . . . . . . . . . . . . . . . 109 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. .7 Các hàm s . . .2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion) . . . . . . . . . . . . . .3.3 Bi n môi trư ng PATH . . . . . . . . . . . .5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8. . . . . . .7. . . . . 5. . . . . . . 5. . . 5. . . . .1 Dòng d li u vào – ra . . . . . . .2 S d ng | . . . . . . . 110 . . 5.5.4. . . . . . . . . . . . . . . . . 114 .8. . . . . . . . . . . . . .7. . .5. 5. . . . . 116 . . . . . . . . . . . . .3 Thao tác && và || .7. . . . . . . . . . . . . . . 5. . .7 Khai tri n bi u th c .3 L nh cat . . . . . . .8. 122 . .3.

. . . . 6. . . . . . . . .4 S d ng chu t . .12. . . . . . . . . .1.1. . . . 7. . . M CL C 128 128 129 131 132 133 133 136 137 139 141 143 145 147 153 159 159 160 162 162 167 169 170 171 178 182 185 187 188 188 . . . . .2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 7. . . . . . . . . . . . . . .vi 6 S d ng Midnight Commander 6. . . . . . . . .5 Thay đ i v ngoài . . . . . . . . . . . 7. . . . . . . . . 8. . 6. 190 . . . . . . . . .1. 6. . 8 Làm vi c trong môi trư ng KDE 8. . . . . . . . . . . 7 Giao di n đ ho 7. . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5 Đi u khi n các b ng . .5. . . . . . . . . . . . . . . 7. . . . . . .1 Cài đ t chương trình Midnight Commander . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1. . . . . . . .1 Thu th p thông tin c n thi t . . . . . . . . . . . . .2 C u trúc c a t p tin c u hình X . . . . . . . . . . .4 Kh i đ ng h th ng X Window . . . . .2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander 6. .4. . .1. . . . . .5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .12 K t n i t i máy xa . .4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 Môi trư ng làm vi c Xfce . . . . .1 L a ch n trình qu n lý c a s . . . . . . . . . . . . 7. . . . . . . . .2 V ngoài c a KDE . . . . . . . . . . . . 6. . . 201 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7. . . . . . . . 6. 8. . . . . . . . 6. .6 Đi u khi n phiên làm vi c . . . . .8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin . . . . . . . . . . . . .6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin .3 Th c u hình /etc/X11/xorg. 6. . .1 D ng danh sách t p tin . . . . . . . . . . .3. . . . . . . . . . . .1. . 8. . . 8. . . . 7. . . . . . . .4. . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . .9 Dòng l nh c a h v . . . . .2 Nh ng ch đ hi n th khác . .conf .5. . . . . . . 195 . . . . . .3. . .4 S d ng trình qu n lý màn hình . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . 8. . . . . . . . . . . .Org . . .3 C u hình chương trình ch X . . . . . . . . . . 7. . . . . . . . . . . . . . . . 190 . . . . . . .1 X. . 6.4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .12. . . . . . . . . . .3 Trình đơn KMenu . . . . . 194 . . . . . . . . . . 6. 191 . . . . . . . . . . .1 B t đ u làm vi c v i KDE . . . . . . . . .4 Trung tâm đi u khi n KDE 8. . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . 6. . . . . . . . . . 7. . . 198 . . .3. .7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 Đăng nh p vào KDE . . . 6. . .1 K t n i FTP . . . . . . . . . . . . . . .11 C u hình Midnight Commander . . . . . . . . . . . . .3 Các t h p phím đi u khi n b ng . . . . . . . . . . . . . .3 Tr giúp . . . . . . . . . . . . . .10 Trình đơn Câu l nh . . 190 . . .2 K t n i Shell . . . . . . . . . . . . . .2 Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME 7.

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .9 6. . . . . . C a s yêu c u . . . . . . .1 6. . . . .15 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5 8. Chương trình xvidtune . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . H p tho i ch y chương trình . . . . . . . B t đ u tìm ki m . . . . . . . . . . . . .4 6. .19 6. . . .22 7. . . . . . . . . . . . . . . . . .4 8. . u” ch nh hình . . . . . . . . . . . C u hình X. . . . . . . . . . . . . . .1 8. . . . . Th và c u hình các phím . .6 8. . . . . . . . . . . . Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP . . . . . . . Đi u khi n công vi c n n sau . . . . Tr giúp có ích tooltips . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .10 6. . . . . . . .17 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng . Thay đ i v ngoài c a Midnight Commander . . . C u hình Midnight Commander . . . . . . . . . . . . . . . . .13 6. . . . . . . . . . . . . . . Tìm ki m t t c các liên k t m m .11 6. . . . . . . . . . . . . . Thi t l p h th ng t p tin o . . . . . . . . . . . .20 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 7. .7 Midnight Commander ti ng Vi t . . . . . . V ngoài c a KDE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .12 6. . . . . . . . . . Đang tìm ki m . . . . . .Danh sách hình v 3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ch đ thông tin . . .6 6. . .2 8. . . . Tìm ki m trong trình đơn chính c Trình Thi t l p cá nhân c a KDE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .18 6. H p tho i s p x p . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 6. . . . . Trình đơn chính c a KDE .4 7. . . . . . . . . .21 6. . . . . . . . . . . .1 7. . C as h il i. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .14 6. . . .16 6. . . . H p tho i đ i tên t p tin . . . . . . . 43 6. . . . . . . . . . Màn hình đăng nh p KDM . . . . . . . nh . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng . . . .8 6. . . . . . . . . . . . . . . . . .1 Màn hình kh i đ ng c a GRUB . . . . . Ch đ cây thư m c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .7 6. . . . . . . . . . a KDE . Chương trình xvidtune “không ch Môi trư ng làm vi c Xfce . . .5 8. . . . . .3 8. . . . . H th ng đ ho X Window . . . . . . . Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ch đ xem nhanh .2 6. . . . 129 130 133 136 137 138 139 142 144 145 147 150 150 151 152 153 154 156 157 158 158 159 164 172 181 181 189 191 192 193 194 195 196 197 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Màn hình Midnight Commander . . . . . . . . . . .org qua xorgcfg . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 7. H p tho i ch n đ nh d ng hi n th .5 6.

. . . . . . . . . . C u hình các thanh panel . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Trình đơn b i c nh c a nút . Thay đ i màn hình . . . . . . . . . . .11 8.16 Cài đ t phông ch m i . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . DANH SÁCH HÌNH V . . . . . . . . . . . . . . . Ch n phông ch dùng cho text.13 8. trình đơn. . . . . . . . . . . . . . . . . . So n th o trình đơn chính . . . . .9 8. . . . . . . . . . . .14 8. . . . . . . . . . . . .10 8. . . . . . . . . . . . . . .12 8. . . Ch n phông ch .8 8. . . C nh báo khi có thay đ i chưa áp d ng . . . . . . 198 198 199 199 200 200 201 201 202 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .15 8.viii 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Trình đơn c a thanh panel . .

. . . . . . . . . . . . . . . . 46 50 52 54 55 66 71 81 85 89 92 94 99 109 111 112 118 131 131 132 140 148 C u trúc thư m c c a Linux . . . . . . . . . . .2 6. . . . . . . . . Phím s d ng đ xem trang man . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 6.3 3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .Danh sách b ng 1. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 2.3 4. . . . . . . . . . . 12 2. . .2 3. . T h p phím đi u khi n l ch s l nh Các ph n chính c a tr giúp man . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 5. . . . . . . Các phím ch c năng . . . .8 5. . . .3 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 6. Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2 Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount . . . . . . . . .2 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Di chuy n khi xem tr giúp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Các l nh đi u khi n dòng nh p vào . . . . . .4 6. . . . . . . . . . . . . Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 6. . . . Nh ng t p tin thi t b chính .7 4. .6 4. . . . . . . . . Các t h p phím di chuy n dùng chung Di chuy n trong trình xem t p tin . . . . . . . . . . . .1 3. . . . . . . . . . . . .2 Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH . . . Nh ng tùy ch n chính c a tar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 5.5 4. . . Thay th các tham bi n đ c bi Ký t xác đ nh d ng d u nh c Các ký t t o m u . . . . . Các câu l nh b l c . . . . .5 4. . . . . .1 4. . . .1 Yêu c u đ i v i ph n c ng . . . . t . . . . . . . .4 3. . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 C u trúc c a sector kh i đ ng chính . . . Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp . . . . . . . .5 Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux Nh ng phím so n th o dòng l nh . . . . . 28 3. . . . . . . . . . .

.

. Nh ng năm đ u th p k th chín c a th k XX Linux m i ch là đ a con tinh th n chưa bi t nói c a Torvalds. Nhi u t ch c chính ph cũng như phi chính ph nhìn th y Linux m t h đi u hành nhi u h a h n và h tr cho Linux. Nh ng nư c còn nghèo tìm th y Linux m t cách gi i quy t cho v n đ kinh t . luôn mong mu n có thêm máy tính ch y dư i Linux. M t cu n sách tham kh o c m tay là không th thi u trong th i gian đ u tìm hi u Linux. . . d s d ng mà còn luôn luôn s n sàng giúp đ ngư i dùng m i. Ngư i dùng thì th y Linux m t h th ng m nh. V i k t n i m ng Internet. có th đi u ch nh theo ý mu n c a mình v. thu n ti n. Ngư i nuôi ong có cái nhìn sâu hơn thì cho r ng ong thu th p b i ph n hoa đ nuôi ong con và t o ong chúa. Hãy xem xét giá và n i dung cu n sách trư c khi mua. Đ i v i c u bé v a b ong c n thì m c đích c a con ong ch c n ngư i. Đ i v i m t nhà thơ thì m c đích c a con ong là thu vào mình hương v c a nh ng bông hoa. các trang web cung c p tin t c. M i b n phân ph i thích h p cho m t nhóm ngư i dùng c th nào đó t ngư i dùng m i đ n ngư i dùng “cao c p” (advanced) hay nói đúng hơn là m i ngư i dùng có quy n l a ch n cho mình m t b n phân ph i thích h p và chuy n sang s d ng b n khác khi nào mong mu n. Ch trong vài năm g n đây đã có nhi u b n phân ph i Linux chi m lĩnh đư c môi trư ng máy ch cũng như máy đ bàn c a ngư i dùng. T t nhiên m c đích cu i cùng c a ong không ph i là nh ng cái trên n m riêng bi t mà là t t c chúng c ng l i. Linux cho máy đ bàn có ph n đa d ng hơn.L im đ u Trong tác ph m n i ti ng th gi i c a nhà văn Nga Lev Tolstoi “Chi n tranh và hoà bình” có đưa ra m t ví d đ minh ho cho suy nghĩ c a tác gi v vai trò c a nh ng ngư i có ti ng (c th là Napoleon và Alecxandr đ nh t) và qu n chúng trong l ch s nói chung cũng như trong chi n tranh châu Âu nh ng năm đ u th k XIX. Linux là ni m đam mê và “Just for fun”. và còn c ng thêm nh ng gì mà t m th i b óc quan sát h n ch c a con ngư i còn chưa tìm ra. Các nhà l p trình nhân (kernel) tìm th y Linux s quy n rũ và công vi c phát tri n c a h . Nhân v t chính trong ví d minh ho này là con ong. Tuy nhiên n u b n m i b t đ u h c Linux thì hãy tìm cho mình m t cu n sách gi i thi u ng n g n v h đi u hành này. C ng đ ng Linux không ch cung c p cho ngư i dùng máy tính m t h đi u hành thân thi n. nhóm tin t c. M t s công ty đã th y đư c Linux m t ngu n l i l n và phát tri n công vi c kinh doanh c a mình t h đi u hành này. Trên th trư ng máy ch hi n th i ch có m t vài tên tu i đáng chú ý. Linux ngay t ban đ u đã đư c xây d ng d a trên c ng đ ng (ti ng Anh “community”). N u không . nhóm thư. sách v Linux. Ngư i khác quan sát quá trình di cư c a th c v t thì cho r ng ong tham gia vào quá trình này và là m c đích c a nó. Đ i v i ngư i nuôi ong thì m c đích ong là thu th p m t ong. như v y m c đích c a nó là duy trì nòi gi ng. Nhà sinh h c khi quan sát th y ong th ph n cho hoa thì quy t đ nh đây chính là m c đích c a loài ong. L ch s hình thành và phát tri n Linux chúng ta s th y ngay chương đ u tiên c a cu n sách này. Linux là h đi u hành phát tri n m nh. Microsoft nhìn th y Linux kh năng c nh tranh l n và nhi u khi coi Linux là k thù c a mình. b n s luôn tìm th y câu tr l i cho v n đ c a mình t s lư ng l n các di n đàn.v. d a trên s c ng tác. . Đ i v i Linus Torvalds. bài báo.

Happy Using Linux! A Công c đ t o ra cu n sách b n đang đ c là h th ng s p ch L TEX. (http://linux-ve. Xin c m ơn Kostromin A. Tôi b t đ u h c Linux khi có trong tay 3 đĩa CD RedHat 7. do đó đôi khi nó s đư c c p nh t thư ng xuyên. Không ph i là tôi không mu n s d ng và ghét b h đi u hành Windows mà đơn gi n là tôi đã quen làm vi c trong môi trư ng KDE và Xfce. và có khi không đư c c p nh t c năm. cu n sách “T h c s d ng Linux” đư c t o ra v i hy v ng s giúp ngư i dùng m i làm quen v i h đi u hành tuy t v i có tên Linux và hình tư ng trưng là chú chim cánh c t (penguin) xinh đ p. Tôi không ph i là m t nhà qu n lý m ng hay l p trình chuyên nghi p và nói chung không ph i ngư i h c theo chuyên ngành công ngh thông tin. Nghe nh c b ng Amarok. Ngành chính c a tôi là Hoá h c.5/). thông báo l i chính t . s a đ i. OpenSUSE. Cũng như nh ng s n ph m khác c a c ng đ ng OSS. .5 (http://creativecommons. cu n sách này đư c t o ra. tuy nhiên m t s ph n đ c bi t ví d ph n nói v cài đ t chương trình t các gói rpm ch áp d ng t t cho các b n phân ph i “dòng RedHat”. kh năng v đ ho vector c a Inkscape còn đ cho c nh ng nhà thi t k chuyên. M i đ ngh s a đ i.com) đã giúp đ tôi trong khi so n cu n sách này. Mandriva. Sách này đư c phân ph i mi n phí theo b n quy n Creative Commons Public License 2. Released under Creative Commons Public License 2. so n th o tài li u.chat.org. bác Nguy n Đ i Quý (vnpenguin@vnoss. Và bây gi Linux (c th là OpenSUSE Linux) là h th ng duy nh t làm vi c trên máy tính c a tôi. Và hơn n a m i công vi c c n đ n máy tính c a tôi có th gi i quy t nhanh g n b ng nh ng chương trình đi kèm v i Linux.có kh năng tìm đư c sách thích h p ho c b n thích cu n sách “T h c s d ng Linux” này thì có th in nó ra đ ti n đ c. B n có th tìm b n phân ph i teTeX ho c m t b n phân ph i khác c a h th ng này trên h u h t các b đĩa cài đ t h đi u hành Linux.5/) .org) và anh Nguy n Đ ng Hoàng Tuân (tuanndh@gmail.org. thêm và b t trong th i gian r nh r i c a tôi.5 (http://creativecommons. . đó là Fedora. .ru) đã vi t ra m t cu n sách s d ng Linux hay làm tài li u tham kh o chính cho cu n sách này. . Như v y. nh ng tài li u khác có th so n th o trong Openoffice.0 kho ng 4 năm trư c đây.org/licenses/by/2. l i ki n th c cũng như đ ngh giúp đ (luôn luôn hoan nghêng) xin g i cho Phan Vĩnh Th nh theo đ a ch teppi@vnoss.v. Như trang th hai c a sách có ghi “Dành cho ngư i dùng m i và r t m i. v i ngư i dùng không chuyên thì kh năng ch nh s a nh c a The GIMP còn trên c đ .V. Thông thư ng ngư i dùng m i b t đ u gia nh p vào th gi i Linux b ng nh ng b n phân ph i này. ”. trong chương trình Kile và biên d ch mã L TEX qua nh ng chương trình có trong gói teTeX. do đó xin đ ng mong đ i nh ng ki n th c cao siêu trong sách này. qu n lý hình k thu t s và l y chúng ra t máy hình b ng digiKam. c th là lu n A văn t t nghi p và cu n sách này. đôi khi trong console (dòng l nh không có đ ho ). Nh ng thông tin b n đ c tìm th y trong cu n sách này có th áp d ng cho h u h t h t các b n phân ph i l n. v.org/licenses/by/2.

Trong chương đ u tiên c a cu n sách “T h c s d ng Linux” này chúng ta s tr l i ng n g n cho câu h i “Linux là gì?”.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng Các h đi u hành d ng UNIX H đi u hành (HĐH) đó là m t b các chương trình h tr vi c đi u khi n ph n c ng c a máy tính. Không có ngo i l đ i v i Toán h c. k c Yoga mà b t ngu n t nĐ . Windows b t ngu n t h đi u hành MS-DOS trư c đây làm vi c trên các máy tính c a hãng IBM. t c là d ch các câu l nh c a ngư i dùng và hi n th k t qu làm vi c c a nh ng l nh này. 1 . H đi u hành UNIX do nhóm các nhà phát tri n Bell Labs vi t ra vào năm 1969 dư i s đi u khi n c a Dennis Ritchie. 1. V t lý. Ken Thompson và Brian Kernighan. không hi u là đ làm gì. Không có h đi u hành thì máy tính không th c hi n đư c ch c năng c a mình. môn chuyên ngành c a tôi – Hoá h c và t t nhiên c HĐH Linux. khái ni m b n phân ph i Linux. Nhưng bây gi khi nói đ n h đi u hành UNIX thư ng có ý không nói c th m t h đi u hành c th nào mà là m t nhóm các h đi u hành dòng UNIX (UNIX-liked OS). Hơn th n a b n đ c s hi u ít nhi u v OpenSource. GNU và FSF. và đ ng th i th c thi s giao ti p v i ngư i dùng. Trong trư ng h p đó máy tính ch là m t t p h p các thi t b đi n t không làm vi c. yêu c u c a Linux đ i v i ph n c ng.1. t ch c làm vi c v i các t p tin (trong đó có ch y và đi u khi n vi c th c hi n c a các chương trình). và cách có đư c nh ng b n phân ph i này. Đ n th i đi m hi n nay thì các h đi u hành n i ti ng nh t cho máy tính là Microsoft Windows (C) và UNIX. L ch s luôn là đi m kh i đ u khi nghiên c u m t ngành khoa h c nào đó.1 1. Đ ng th i nói đôi dòng v nh ng đi m đ c bi t c a Linux.Chương 1 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i “Just for fun” – Linus Torvalds. Chính b n thân t UNIX (vi t hoa t t c các ch cái) tr thành nhãn hi u thương m i c a t ng công ty AT&T.1 Ngư i m “không ng i ng n” đăng ký nhãn hi u thương m i b t kỳ th gì.

and it has a multi-threaded fs. Any suggestions are welcome. đã b t đ u phát tri n m t HĐH ki u UNIX cho các máy tính cá nhân tương thích v i IBM (IBM-compatible PC). Và và đ u nh ng năm 90 m t sinh viên c a trư ng đ i h c Helsinki (Ph n Lan). Đây là b c thư mà Linus g i vào nhóm tin t c comp.Helsinki.fi) PS. It is NOT portable (uses 386 task switching etc).minix ngày 25 tháng 8 năm 1991 (đư c coi là ngày sinh nh t c a HĐH này): From: torvalds@klaava. S n ph m này n i ti ng dư i tên BSD ("Berkeley Systems Distribution"). Yes — it’s free of any minix code. Đi u đ c bi t ch b n quy n c a s n ph m cho phép ngư i khác phát tri n và c i ti n và chuy n k t qu thu đư c đ n ngư i th ba (cùng v i mã ngu n ho c không) v i đi u ki n là ph i ch ra ph n nào c a mã đư c phát tri n Berkeley. and things seem to work. Trong thư này Linus cho bi t anh đang phát tri n m t h đi u hành t do cho các máy tính đ i 386 (486) và yêu c u nh ng ai quan tâm cho bi t nh ng thành ph n nào c a h th ng cho ngư i dùng c n ph i có đ u tiên. and it probably never will support anything other than AT-harddisks.2 M t chút v l ch s HĐH Linux v a k ni m sinh nh t l n th 15 c a mình. I’ve currently ported bash(1. lúc đ u đư c phát tri n đ làm vi c v i các máy tính nhi u ngư i dùng – các mainframe. Linus Torvalds. as that’s all I have :-(.FI (Linus Benedict Torvalds) Newsgroups: comp.minix Subject: What would you like to see most in minix? Summary: small poll for my new operating system Message-ID: <1991Aug25. as my OS resembles it somewhat (same physical layout of the file-system (due to practical reasons) among other things). Nh ng ngư i dùng trong nhóm tin t c này đã làm vi c dư i h đi u hành Minux do giáo sư Andy 2 protocol .helsinki.08) and gcc(1.205708. won’t be big and professional like gnu) for 386(486) AT clones. 1. trong đó có BSD.os.os.FI> Date: 25 Aug 91 20:57:08 GMT Organization: University of Helsinki Hello everybody out there using minix I’m doing a (free) operating system (just a hobby. H đi u hành dòng UNIX. I’d like any feedback on things people like/dislike in minix. but I won’t promise I’ll implement them :-) Linus (torvalds@kruuna. Nhưng d n d n c u hình trang thi t b c a máy tính cá nhân cũng m nh lên và hi n nay có kh năng cao hơn so v i nh ng mainframe c a nh ng năm 70 th k trư c.4 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i Vào cu i nh ng năm 70 c a th k trư c (th k XX) các nhà phát tri n c a trư ng đ i h c California Berkeley đã thêm vào mã ngu n c a UNIX r t nhi u s c i ti n trong đó có h tr giao th c2 TCP/IP (giao th c m ng chính hi n nay).Helsinki. This has been brewing since april. and I’d like to know what features most people would want.9541@klaava.40). and is starting to get ready.1. This implies that I’ll get something practical within a few months.

0.01) đư c công b trên Internet ngày 17 tháng 09 năm 1991. Note the lack of announcement for 0. làm ch m quá trình t o ng d ng m i vì m i nhà l p trình s ph i vi t l i t đ u m t ng d ng thay vì dùng đo n mã ngu n đã có trong ng d ng khác. b o v nó b ng các b ng sáng ch . Ngay t đ u Linux đã đư c phân ph i theo đi u ki n c a b n quy n General Public License (GPL)4 thư ng dùng cho các ph n m m ng d ng Open Source và d án GNU. đó b n s nh n đư c thông tin chi ti t v l ch s xu t hi n và phát tri n Linux.php. Linus Torvalds vi t: “As I already mentioned.org) – d án t o chương trình ng dùng mi n phí. B n quy n này có th tìm th y trong nh ng phiên b n đ u tiên c a nhân trên ftp. so I think I only sent a note to everybody who had shown interest. M c đích c a t ch c này là lo i tr t t c nh ng đi u c m đoán và h n ch phân ph i. Trong khuôn kh T ch c ph n m m t do đã b t đ u làm vi c d án GNU (http://www. Stallman cho r ng vi c này r t có h i đ i v i phát tri n chương trình ng d ng. 3 . Theo ti ng lóng c a Linux thì b n quy n này đôi khi đư c g i là Copyleft. N u b n đ c quan tâm thì có th tìm đ c nh ng thư mà hai ngư i này g i cho nhau trong nhóm tin t c nói trên. B i vì tính đ n th i đi m b t đ u xây d ng t ch c thì các công ty thương m i gi r t c n th n các chương trình ng d ng c a mình. Minux làm vi c trên các máy tính v i b x lý 286 và đư c Linus dùng làm mô hình cho HĐH m i. vì th ch g i thông báo đ n t t c nh ng ai mu n th hi n s quan tâm.kernel. m t cu n sách nói v đ i tư c a Linus Torvalds đ n th i đi m anh làm cho Transmeta và vi c phát tri n HĐH Linux.01: I wasn’t too proud of it. Vào năm 1984 nhà bác h c ngư i m Richard Stallman sáng l p ra T ch c ph n m m t do (FSF.12 theo đ a ch trên.02 ra đ i. gi bí m t nghiêm ng t mã ngu n c a chương trình vi t trên các ngôn ng b c cao (như C++). Linus Torvalds không đăng ký b ng sáng ch cũng như không gi i h n vi c phân ph i HĐH m i này. các d u hi u b o v quy n tác gi .org/linuxhistory. Open Source và d án GNU c n ph i nói đ n m t cách đ c bi t.01 không đi kèm theo binary nào: nó ch là mã ngu n cho nh ng ai mu n bi t linux trông ra sao. d n đ n vi c gi m ch t lư ng chương trình và s có m t c a r t nhi u l i không xác đ nh đư c trong nh ng chương trình này.org. T i t nh t là làm ch m quá trình trao đ i ý tư ng trong ngành l p trình.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 5 Tanenbaum vi t ra đ làm công c h c t p cho các sinh viên l p trình. 4 Th t ra lúc đ u nhân Linux đư c phân ph i theo b n quy n mà FSF không không nh n là t do vì nghiêm c m phân ph i thương m i.1. hãy xem RELNOTES-0.”)3 Sau đó ngày 05 tháng 10 năm 1991 phiên b n 0. Chú ý r ng không có thông báo cho b n 0.01. V b n quy n này. nghiên c u chương trình ng d ng. ho c tìm đ c cu n “Linux: Just for fun”. sao chép. Free Software Foundation) có trang ch n m t i đ a ch http://www. Đây là phiên b n đã có th làm vi c trên máy.kernel. GNU là R t thú v là sau khi Linus Torvalds phát tri n HĐH c a mình thì gi a anh và giáo sư Andy Tanenbaum đã n ra m t cu c tranh cãi.01 didn’t actually come with any binaries: it was just source code for people interested in what linux looked like. s a đ i.li.org. 0.12.gnu. T p tin phiên b n đ u tiên c a Linux (phiên b n 0.01: tôi không t hào l m v nó.org/pub/linux/kernel/Historic/oldversions/RELNOTES-0. N u b n đ c quan tâm đ n l ch s c a HĐH này thì hãy đ c trang web sau: http://www. ví d ftp://ftp. B n quy n đư c đ i sang GPL t phiên b n 0.” (“Như tôi đã nói trư c đây.fsf.

s a đ i. d y cách s d ng. v. còn các l i s đư c nh n ra và s a nhanh chóng. Nói như các nhà sáng l p ra FSF. unikey (http://unikey. G n như t t c các chương trình ng d ng phân ph i theo đi u ki n GPL có th coi là mi n phí đ i v i ngư i dùng (trong ph n l n các trư ng h p đ nh n đư c nó b n ch ph i tr ti n đĩa CD. Đi u ki n cu i là quan tr ng và then ch t c a b n quy n này. M t ph n thư ng t t n a đó là khi chương trình tr lên n i ti ng thì tác gi c a chương trình s có đi u ki n tìm m t công vi c có lương cao.v. Các nhà phát tri n xvnkb (http://xvnkb. DVD ho c k t n i Internet). thì b n quy n GPL “làm cho chương trình ng d ng t do và đ m b o là chương trình này s t do”5 . là nh ng ngư i hi u rõ nh t đi u này. t c là nh ng gì thu c v d án GNU không ph i là m t ph n c a Unix (vào th i gian đó th m chí t UNIX đã tr thành thương hi u. chuy n ho c bán cho ngư i khác không h n ch v i m t đi u ki n là k t qu thu đư c cũng ph i phân ph i theo b n quy n copyleft.openoffice. Tham gia vào tranh cãi có c ngư i vi t ra nhân Linux đ u tiên – Linus Torvalds. .org).6 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i t vi t t t c a GNU’s Not Unix. Cơ ch này b kìm nén trong th gi i chương trình ng d ng thương B n đ c cũng nên bi t là s p t i s có phiên b n th 3 c a GPL (GPLv3).org) và pdfLaTeX (http://www. do đó không còn t do). Trong “Manifesto GNU” (http://www. Đi u đó không có nghĩa là các nhà l p trình không còn nh n đư c ph n thư ng (ti n) cho công vi c c a mình.gnu. nh ng ý tư ng và cách gi i quy t m i đư c phân ph i r ng rãi ngay l p t c. Vi c m mã ngu n đ ng th i nâng cao r t nhi u ch t lư ng c a chương trình ng d ng: t t c nh ng gì t t nh t. Nó b o đ m r ng k t qu lao đ ng c a các nhà phát tri n ph n m m t do s luôn luôn m và không tr thành m t ph n c a s n ph m nào đó dùng b n quy n bình thư ng (ý nói s n ph m đóng). B n d ch ti ng Vi t không chính th c n m t i http://vi. Nh ng chương trình Open Source (Mã ngu n m ) đư c phân ph i theo đi u ki n c a b n quy n General Public License (GPL). Nh ng gì do d án GNU phát tri n đ là t do. đây chúng ta g p l i cơ ch đào th i (hay t t hơn là ch n l c) t nhiên như trong thuy t sinh h c c a Darwin. đã phát tri n m t lư ng đáng k các chương trình ng d ng.sf.org/ gnu/manifesto. B n có th đ c b n quy n này theo đ a ch http://www. nhưng không có nghĩa là chúng đư c phân ph i không có b n quy n và không đư c lu t pháp b o v .html. Đi u ki n này cũng phân bi t ph n m m t do v i ph n m m phân ph i mi n phí. Chương trình ng d ng phân ph i theo GPL đư c quy n phát tri n. mà bán chính s c lao đ ng c a nhà l p trình. Ý tư ng chính c a Stallman là ch không ph i bán chương trình ng d ng. N u như nói m t cách th t ng n g n thì b n ch t c a GPL như sau.org/copyleft/gpl. đây c n ph i đưa ra ví d đ b n đ c hi u rõ hơn: ngu n thu nh p có th là các s n ph m đi kèm ho c d ch v cài đ t và c u hình cho nh ng máy tính m i ho c phát tri n cho nh ng đi u ki n làm vi c m i.tug. Cùng v i s ra đ i c a phiên b n th 3 này đã n y ra r t nhi u tranh cãi xung quanh tính t do c a b n quy n. . 5 .net). Hãy vi t thư cho h đ h c h i kinh nghi m! Trong khuôn kh c a ho t đ ng Open Source nói chung và d án GNU nói riêng.html) vào năm 1985 Stallman vi t r ng đ ng l c đ ông sáng l p ra FSF và d án GNU đó là s khó ch u trong quy n s h u c a m t s ngư i đ i v i chương trình ng d ng.html.org/gplv.gnu. n i ti ng nh t trong s chúng đó là trình so n th o Emacs và trình biên d ch GCC (GNU C Compliler) – trình biên d ch ngôn ng C t t nh t hi n nay.

Nó đ ng nghĩa v i vi c ra đ i c a m t h đi u hành m i t do phân ph i cùng v i mã ngu n m . nên ngay t đ u đã có r t nhi u nhà l p trình tham gia vào quá trình phát tri n h th ng. Nhân này “đ u” đúng vào mi n “đ t lành”. Linux h tr kh năng nhi u ngư i dùng làm vi c cùng lúc.1. 4. Tuy nhiên bây gi xin quay l i v i l ch s c a Linux. Cách này hoàn toàn khác v i ch đ “nhi u ti n trình đ y nha” đư c th c hi n trong Windows 95.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 7 m i. 1. Truy c p nhi u ngư i dùng Linux không ch là HĐH nhi u ti n trình. T H N d s ch c b nh theo trang th ng b nh Linux đư c t ch c d ng các trang v i dung lư ng 4K.1. Linux có t t c các kh năng. khi m t ti n trình ph i như ng b x lý cho các ti n trình khác (và có th làm ch m tr r t lâu vi c th c hi n). b n v ng và phát tri n nhanh nh t. nhưng vì lý do nào đó đã b ch m l i. C n nói r ng Linus Torvalds ch phát tri n ph n nhân (kernel) c a h đi u hành. D án GNU cũng đã b t đ u phát tri n nhân cho riêng mình (đư c g i là Hurd). 1. Swap b nh lên đĩa Swap b nh cho phép làm vi c v i Linux khi dung lư ng b nh có h n. N u có trang nào đó trong nh ng trang này l i tr thành c n thi t. N i dung c a m t s ph n (trang) b nh đư c ghi lên vùng đĩa c ng xác đ nh t trư c. Vùng đĩa c ng này đư c coi là b nh ph thêm vào. vì trong d án GNU đã phát tri n s lư ng l n các ti n ích khác nhau. đ c trưng cho các h đi u hành đ y đ tính năng dòng UNIX. Vì th s xu t hi n c a nhân Linux là r t đúng lúc. 2. Nhưng đ chuy n GNU thành m t HĐH hoàn ch nh thì ch còn thi u nhân. Nhưng đã thành l ngư i dùng thư ng s d ng tên g i c a nhân làm tên g i c a h đi u hành. 3. thì Linux s ph c h i chúng t . và chúng ta cũng làm như v y trong cu n sách này. Stallman t t nhiên đã đúng khi đòi h i h đi u hành Linux ph i đư c g i là GNU/Linux. l n lư t chia cho m i ti n trình m t kho ng th i gian th c hi n. nhưng cho phép ch y các chương trình c n b nh dung lư ng l n mà th c t không có trên máy tính. Nhi u ti n trình th t s T t c các ti n trình là đ c l p. Vi c này có làm gi m t c đ làm vi c. Đ làm đư c đi u này nhân th c hi n ch đ phân chia th i gian c a b x lý trung tâm. u b nh đ y. Xin đưa ra đây danh sách ng n g n nh ng kh năng này.3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux Do mã ngu n Linux phân ph i t do và mi n phí. không m t ti n trình nào đư c c n tr công vi c c a ti n trình khác. Khi này Linux có th cung c p t t c các tài nguyên h th ng cho ngư i dùng làm vi c qua các terminal xa khác nhau. Nh đó đ n th i đi m hi n nay Linux là h đi u hành hi n đ i. h tr các công ngh m i g n như ngay l p t c. thì HĐH s tìm nh ng trang b nh đã lâu không đư c s ng đ chuy n chúng t b nh lên đĩa c ng.

Thư vi n chung Thư vi n – b các quá trình (thao tác) đư c chương trình dùng đ làm vi c v i d li u. nh đó nâng cao r t nhi u t c đ truy c p t i nh ng chương trình và ti n trình thư ng dùng. ho c nhi u ngư i dùng ch y cùng m t chương trình 6 .1 (Portable Operating System Interface – giao di n c a h đi u hành lưu đ ng) đưa ra giao di n tiêu chu n cho các h th ng Unix. thì Linux ch n p vào b nh m t b n sao c a mã chương trình và t t c các ti n trình gi ng nhau cùng s d ng m t mã này.1. Trên các h th ng cũ nh ng thư vi n đó n m trong m i t p tin chương trình. còn nh ng ph n mã không s d ng t i th i đi m hi n t i thì n m l i trên đĩa. Trên các h th ng m i (bao g m Linux) có h tr làm vi c v i các thư vi n đ ng (dynamic) và tĩnh (static) đư c chia ra. Cùng s d ng chương trình N u c n ch y m t lúc nhi u b n sao c a cùng m t ng d ng nào đó6 . 7. Microsoft Windows NT cũng h tr POSIX 1003. Linux 100% tương ng v i tiêu chu n POSIX 1003. Linux s d ng h th ng đ m linh đ ng hơn: b nh đư c d tr cho đ m đư c tăng lên khi b nh không đư c s d ng. chương trình này d tr m t ph n b nh có kích thư c xác đ nh đ làm b đ m cho đĩa. khi này ch ph n mã c n thi t c a chương trình m i n m trong b nh . và như v y cho phép gi m kích thư c b nh b ng d ng chi m. H tr m t ph n các kh năng c a System V và BSD POSIX 1003. Có m t s thư vi n tiêu chu n đư c dùng cùng lúc cho vài ti n trình. 10.1. Thêm vào đó Linux còn h tr các kh năng c a System V và BSD đ tăng tính tương thích. System V IPC Linux s d ng công ngh IPC (InterProcess Communication) đ trao đ i thông tin gi a các ti n trình. đó là m t b các th t c ngôn ng C. và th c hi n cùng lúc nh ng chương trình này d n đ n hao h t b nh không đáng có.8 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i đĩa c ng (vào b nh ). 5. N p môđun th c hi n “theo yêu c u” Nhân Linux h tr vi c cung c p các trang b nh theo yêu c u. Ngày nay giao di n này đư c t t c các h đi u hành m i h tr . Ngư i dùng MS-DOS s nh đ n chương trình SmartDrive. đ s d ng tín hi u và b nh chung. 6. ho c m t ngư i dùng ch y vài ti n trình gi ng nhau. 100% tương ng v i tiêu chu n POSIX 1003.1. 9. 8. và s gi m xu ng khi h th ng hay ti n trình c n nhi u b nh hơn. B đ m đ ng c a đĩa B đ m c a đĩa đó là m t ph n b nh c a h th ng dùng làm nơi lưu nh ng d li u thư ng dùng c a đĩa. M t s h th ng Unix cũ và m t s h th ng hi n đ i (bao g m c Microsoft Windows) chuy n lên đĩa t t c n i dung c a b nh thu c v nh ng ng d ng không làm vi c t i th i đi m hi n th i (t c là T T C các trang b nh thu c v ng d ng s đư c lưu lên đĩa khi không đ b nh ) và như v y kém hi u qu hơn.

Đ ng th i Linux còn làm vi c trên r t nhi u b x lý tương thích v i Intel c a các nhà s n xu t khác. và c các h th ng t p tin m i. Kh năng ch y chương trình c a HĐH khác Trong l ch s Linux không ph i là h đi u hành đ u tiên. MIPS. Xin đư c nói luôn là trong cu n sách này chúng ta ch xem xét trư ng h p Linux cho các máy tính tương thích v i IBM. H tr t t c các d ch v Unix. đư c g i là Second Extended File System (ext2fs) và Third Extended File System (ext3fs) cho phép s d ng không gian đĩa m t cách có hi u qu .1.2 B n phân ph i Linux Trong b t kỳ h đi u hành nào cũng có th chia ra 4 ph n chính: nhân. HFS. k t n i t xa (telnet. Ngư i ta đã vi t ra hàng lo t các chương trình ng d ng. Windows 3. Đ ch y nh ng chương trình như v y dư i Linux đã phát tri n các trình gi l p (emulator) cho DOS. vmware. M68000 (Atari và Amiga). bao g m các h th ng t p tin DOS và OS/2.v. trong đó có c nh ng chương trình có ích và không đ n n i t i. Windows..1. Làm vi c trên các ph n c ng khác nhau M c dù đ u tiên HĐH Linux đư c phát tri n cho máy tính cá nhân (PC) trên n n t ng Intel 386/486..org) 8 7 . Ngoài ra. như reiserfs. bao g m Networked File System (NFS). Trong Internet còn có nh ng thông báo nói r ng trên các b x lý Athlon và Duron c a AMD Linux còn làm vi c t t hơn so v i trên Intel. ssh). DEC Alpha.v. pearpc. còn có m t lo t các chương trình t o máy o7 mã ngu n m cũng như s n ph m thương m i: qemu. Ngoài ra còn có phiên b n Linux cho các b x lý khác bao g m ARM. debian. . NetWare và Windows. FreeBSD và OS/2. như AMD. . Trong khi đó h th ng t p tin chính c a Linux. trong đó có chia s (dùng chung. 14. Windows 95 và Wine. c u trúc (h th ng) t p tin. sharing) các t p tin và in t xa trong các m ng Macintosh. cho các HĐH đã phát tri n trư c Linux. bao g m c các b x lý 64bit.2 B n phân ph i Linux 9 11. . rlogin. . PowerPC và nh ng b x lý khác8 . truy c p dial-up qua các giao th c SLIP và PPP. H tr các đ nh d ng h th ng t p tin khác nhau Linux h tr m t s lư ng l n các đ nh d ng h th ng t p tin. trình d ch l nh ngư i dùng và các ti n ích. 12. bao g m DOS. n u h th ng đáp ng tiêu chu n iBCS2 (intel Binary Compatibility). bây gi nó có th làm vi c trên t t c các b vi x lý Intel b t đ u t 386 và k t thúc là các h th ng nhi u b x lý Pentium IV. Kh năng h tr m ng Linux có th g n vào b t kỳ m ng n i b nào. bochs. làm vi c trong các m ng TCP/IP. Đ ng th i có h tr dùng Linux là máy ch ho c máy khách cho m ng khác. . 1. 13. . SUN Sparc. . Nhân đó là cho phép s d ng nhi u h đi u hành trên m t máy B n phân ph i Linux h tr nhi u b x lý nh t c n ph i k đ n Debian (http://www. HĐH Linux còn có kh năng ch y chương trình dành cho b x lý Intel c a các h th ng Unix khác.

n u chính xác thì t “Linux” ch có nghĩa là nhân. nói chung không khác so v i nh ng chương trình bình thư ng khác mà ngư i dùng có th ch y. trên th gi i đang có hàng trăm (hàng nghìn?) b n phân ph i Linux và m i ngày l i xu t hi n các b n m i. Nhưng hi n nay có th chia ít nh t 3 nhóm b n phân ph i. h th ng t p tin. M t trong nh ng k t qu c a vi c phân ph i t do chương trình ng d ng cho Linux đó là có nhi u công ty cũng như nhóm các nhà phát tri n đ c l p đã phát hành ra các b n Linux khác nhau đư c g i là “b n phân ph i Linux”. nhưng có ch c năng chính là th c hi n các công vi c d ch v (service). trên trang đó cũng như nhi u trang web khác còn có liên k t đ n nh ng danh sách b n phân ph i khác. R t có th xu t hi n trong b n đ c ý nghĩ r ng b t kỳ ai cũng có kh năng cho ra b n phân ph i Linux. Ngoài ra. Và như chúng ta s th y sau đó không ph i là bài toán đơn gi n. h v shell và các ti n ích. nòng c t c a HĐH. Slackware và Debian. Và cu i cùng các ti n ích – đó đơn gi n là các chương trình riêng l . linuxhq. C u trúc t p tin (h th ng t p tin) – là h th ng lưu t p tin trên các thi t b lưu. hay nói đúng hơn là b t kỳ ngư i nào không lư i sưu t p các chương trình t do. Ngoài ra. nó đi u khi n các thi t b ph n c ng và đi u khi n vi c th c hi n chương trình.10 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i thành ph n chính. Tuy v y. B n phân ph i – đó là m t b các chương trình ng d ng bao g m t t c b n ph n chính c a HĐH. Và suy nghĩ đó có ph n nào đúng. Thông thư ng t t c nh ng chương trình n m trong b n phân ph i Linux đ u dùng b n quy n GPL. M t vài tác gi đã th phân lo i các b n phân ph i d a trên nh ng tiêu chí khác nhau: • c u trúc h th ng t p tin • chương trình cài đ t • phương ti n dùng đ cài đ t các gói chương trình • thành ph n c a các ti n ích và chương trình ng d ng có trong b n phân ph i. Có th tìm th y danh sách tương đ i đ y đ cùng v i đ c đi m ng n g n c a m i b n phân ph i trên http://www. Nhân c a HĐH Linux hi n th i đang đư c phát tri n dư i s lãnh đ o c a Linus Torvalds và phân ph i m t cách t do (v i b n quy n GPL) gi ng như m t s lư ng kh ng l các chương trình ng d ng và ti n ích khác. vì th n u mu n có th tìm th y t t c nh ng gì có trên th gi i (h u h t nh ng trang này dùng ti ng Anh và các b n phân ph i Vi t Nam ít đư c nói đ n). đ ng th i còn có thêm các chương trình cho công vi c hàng ngày c a ngư i dùng. Tuy nhiên các nhà phát tri n c a m t b n phân ph i Linux c n t o ra ít nh t m t chương trình cài đ t đ đưa HĐH lên máy tính tr ng không chưa có HĐH nào. Trình d ch l nh hay h v (shell) – là chương trình t ch c giao ti p gi a máy tính và ngư i dùng.com (còn có m t s b n phân ph i khác ti ng Anh). t c là nhân. mà đ i di n c a m i nhóm là Red Hat. . Vì th khi nói v h đi u hành nói chính xác hơn s là “h đi u hành d a trên nhân Linux”. Như đã nói trên. M c dù h u h t các tác gi cho r ng s khác nhau gi a các b n phân ph i là không cơ b n. c n tìm cách gi i quy t s ph thu c và mâu thu n gi a các gói (và gi a các phiên b n c a gói) chương trình.

13. Không s trư ng h p “đem con b ch ”. T 2. 9 . Lý do chính là chưa đ t đư c tiêu chu n th hai nêu trên. Đ k t thúc câu chuy n v l a ch n b n phân ph i Linux c n nói thêm là g n đây bác Nguy n Đ i Quý (http://vnoss. t c là Linux phiên b n 2. Phiên b n nhân v i s th hai Đi u này ch đúng v i các phiên b n nhân trư c 2.13. C n nói vài l i v đánh s phiên b n. Phiên b n nhân Linux thư ng đư c ký hi u b ng ba s 9 . B n phân ph i này d a trên n n t ng c a FC c ng thêm giao di n ti ng Vi t và m t s ng d ng “mang tính Vi t Nam” như chương trình gõ ti ng Vi t. L a ch n th nh t.org).16. phân cách nhau b i d u ch m.6. Ví d .opensuse. C n phân bi t s phiên b n c a b n phân ph i và s phiên b n c a nhân.. ch không phân nhánh và nhân lên gi ng như trư ng h p b n phân ph i. b n phân ph i openSuSE Linux 10. h tr nhi u ph n c ng khác nhau • có th cài đ t thêm các ph n m m khác m t cách d dàng ph n l n chương trình đã đư c biên d ch s n cho m i yêu c u c a ngư i dùng • nh ng b n phân ph i này đư c m t nhóm các nhà phát tri n duy trì. . Khi nói đ n phiên b n c a Linux thư ng có ý là phiên b n nhân (vì m t h đi u hành là Linux ch khi nó s d ng nhân Linux).1. s d ng các s n ph m Linux ti ng Vi t do m t s ngư i t nguy n duy trì. theo ý ki n c a tôi không đư c ưu tiên đây. Và t t nh t n u nhóm các nhà phát tri n này nh n đư c ngu n l i t s n ph m Linux c a mình.16. Vì Linus Torvalds ti p t c đi u hành vi c phát tri n nhân. openSuSE cũng đang d n d n h tr ti ng Vi t (http://vi.1 đư c d a trên nhân phiên b n 2. Đ i v i ngư i dùng Linux Vi t Nam hi n th i có hai l a ch n: th nh t. Th m chí ch trong kho ng th i gian không lâu mà tôi s d ng Linux (kho ng 5 năm) đã có nhi u b n phân ph i Vi t Nam cũng như nư c ngoài đã chào t m bi t th gi i Linux vì nhóm h tr c a chúng không thu đư c nhi u l i nhu n và sau đó m t th i gian ng ng h tr tác ph m c a mình. t c là làm vi c như m t công ty thương m i.6 tr đi Linus và các nhà phát tri n khác th nghi m dùng b n s .org) đã cho ra đ i m t b n phân ph i m i hư ng v ngư i dùng Vi t Nam – FCxVnOSS.6.6. Ngoài ra còn đ m b o là b n s nh n đư c phiên b n m i c a nó trong tương lai. th hai. Ubuntu và Mandriva. nên phiên b n c a nhân tăng lên theo th t . Chúng ta s nói đ n hai s l a ch n này m t cách k càng hơn. c p nh t thư ng xuyên thông thư ng là theo m t l ch đ nh s n. m t Vi t ki u M duy trì. s d ng các s n ph m Linux l n có h tr ti ng Vi t.2 B n phân ph i Linux 11 V y thì c n l a ch n b n phân ph i theo tiêu chu n nào? Theo ý ki n c a tác gi thì đ i v i ngư i dùng Vi t Nam có hai tiêu chu n: th nh t ph i có giao di n ngư i dùng ti ng Vi t và th hai ph i có m t nhóm các nhà phát tri n h tr b n phân ph i này. . L a ch n th hai đó là s d ng các b n phân ph i h tr ti ng Vi t t t như Debian. Hi n th i có m t b n phân ph i như v y: vnlinux-CD (cùng v i m t vài bi n th ) do anh Larry Nguy n. L a ch n th hai này đư c ưu tiên vì: • chúng có h tr ti ng Vi t và càng ngày càng hoàn thi n • chúng có trình cài đ t t t. t đi n ti ng Vi t.

MB B nh Đĩa c ng Yêu c u nh nh t: ch làm vi c trong giao di n văn 8 200 b n v i dòng l nh c a shell. B ng 1. T t nhiên phiên b n như v y có th làm vi c.13) đư c coi là làm vi c n đ nh. còn phiên b n đ c bi t có th ch y t m t ho c hai đĩa m m không c n đĩa c ng thì tôi đã g p. Dùng môi trư ng làm vi c đ ho KDE. .5. . nhưng c n bi t cách đánh s phiên b n n u khi nào đó b n mu n c p nh t nhân Linux c a mình.6.16. có đ m t s ng d ng ngư i dùng như vim. Như v y Linux có m t ưu đi m l n đó là kh năng làm vi c th m chí trên nh ng máy r t cũ. B ng 1. Dùng đư c giao di n đ ho X Window cùng v i m t 32 400 s trình qu n lý c a s nh nh như icewm. mà trư c đây ch có th dùng MS DOS (t t nhiên là trong trư ng h p này chúng ta ch thu đư c ch đ dòng l nh. Theo các ngu n thông tin khác nhau thì t t c các bi n th đ u dùng t t: SX. DX v.3 Yêu c u đ i v i máy tính Tôi đã đ c đâu đó nói r ng có nh ng phiên b n Linux đ c bi t. .1 dư i đây s đưa ra m t vài con s ch v i m c đích giúp b n đ c làm quen. T t nhiên là b n có th cài đ t b t kỳ phiên b n nào. Vì th n u b n có m t cái máy tính cũ.. Vì HĐH Linux s d ng ch đ b o v c a b vi x lý. N u cài đ t m t b n phân ph i đ y đ thì đương nhiên l a ch n nhân đã đư c các nhà phát tri n làm giùm b n đ c.1: Yêu c u đ i v i ph n c ng Mong mu n c a ngư i dùng Yêu c u. 256 1500 các ng d ng n m trong KOffice.org). Nhưng trong cu n sách này chúng ta s không xem xét nh ng trư ng h p đ c bi t như v y. nhưng không b n v ng. thì có th s d ng nó đ h c Linux và r t có th s ng c nhiên v kh năng c a HĐH này. 128 1000 Ch y các ng d ng c n nhi u b nh (như GIMP. Yêu c u đ i v i ph n c ng c a h th ng mu n cài đ t Linux còn đư c xác đ nh b i l a ch n ph n m m c a ngư i dùng (và t c là s ph thu c vào phiên b n c a các ph n m m và ít nhi u vào b n phân ph i). vì đó là phiên b n th nghi m (ch dành cho phát tri n). nh ng con s này là không chính xác nhưng không khác bi t nhi u gi a các b n Linux khác nhau. Phiên b n v i s th hai ch n (ví d 2. nhưng đi u này không . nhưng đ i v i ngư i dùng m i thì nên ch n phiên b n nhân v i s th hai trong phiên b n là ch n. 2. windowmaker. Xin đ ng lo l ng.v. trên đó không th ch y n i Windows. Chúng đư c dành cho nh ng ngư i tình nguy n có mong mu n th nghi m đ tìm ra các l i. nên đ cài đ t HĐH này c n ít nh t là m t máy tính có b x lý 386.12 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i l (ví d .0) thư ng không đư c s d ng đ t o các b n phân ph i. nh ng máy tính s n xu t g n đây đáp ng đư c toàn b nh ng yêu c u đã đưa ra và s đưa ra dư i đây. OpenOffice. . 1. emacs. fluxbox. làm vi c th m chí trên b x lý 8086 v i 512Kbyte b nh .

. KBabel. 16MB b nh và c ng kho ng 300MB. T t nhiên là chênh l nh giá thành đĩa ph i không quá cao. Đ b t đ u h c Linux thì ch c n có m t máy tính v i b x lý 486. Có nghĩa là ngư i dùng không có ý đ nh thay đ i chương trình ho c mua bán nh ng chương trình này. Và vi c gi u đ a ch không làm nh hư ng đ n nh ng ai có mong mu n mua Linux đ nghiên c u. sau m t th i gian kho ng 1 tháng – 1 tháng rư i b n s nh n đư c chúng. 1. Như đã nói trên. b nh 256Mb (+256Mb swap). Khi đó còn có kh năng l a ch n và có b o đ m là s đ i đư c đĩa x u. thì có toàn quy n sao chép toàn b b n phân ph i Linux ho c m t ph n b t kỳ c a nó ch ngư i quen. DVD là t t nh t. Đ k t thúc xin đưa ra đây trư ng h p c u hình máy c a tôi: b x lý 686. Konqueror. ph n còn l i dành cho d li u.ubuntu.4 L y Linux đâu? Và trong ph n cu i c a chương th nh t chúng ta s tr l i ng n g n cho câu h i “L y Linux đâu?”. . 10GB c ng dành cho cài đ t Linux. t t nhiên có kèm theo đ a ch bưu đi n. 10 máy giúp chuy n hư ng các gói m ng . GIMP. T t hơn h t là nên mua đĩa c a m t công ty máy tính ho c qua m t c a hàng trên m ng.com đăng ký s lư ng đĩa b n c n. Ch c n vào đ a ch http://shipit.1 v i môi trư ng làm vi c KDE. Theo tôi nghĩ đây là cách t t nh t n u b n không có đi u ki n đ mua đĩa. Trong s ba phương án k trên thì đ i v i ngư i dùng Linux Vi t Nam phương án mua CD. Có th làm vi c đ ng th i nhi u ng d ng yêu c u: OpenOffice. Tôi hi n s d ng openSuSE Linux 10. Không có gì là th a thãi. T t nhiên đ i v i dung lư ng b nh cũng như c u hình máy nói chung thì máy càng m nh. C n nói thêm là nh ng đĩa ghi v a hè thư ng có l i và có th gây m t d li u ho c làm h ng ph n c ng. . C n nói riêng v h th ng phát đĩa v i b n phân ph i Ubuntu m t cách mi n phí. Novell Desktop. StarDict (chương trình t đi n). N u máy tính c a b n có th làm vi c v i các h đi u hành Windows 2000 và Windows XP thì vi c ch y Linux trên nó s không có gì khó khăn.4 L y Linux đâu? 13 ngăn c n vi c dùng các máy tính cũ làm vi c có l i ví d làm router10 ).org. Kile (dùng đ vi t nh ng dòng này).1. ). Linux cùng v i m t s lư ng kh ng l các chương trình ng d ng đư c phân ph i g n như mi n phí. càng nhi u b nh . c ng càng r ng thì càng t t. Đ a ch c th xin không đưa ra đây vì qu ng cáo trong th gi i hi n đ i đã không còn là mi n phí. Hi n gi trên m ng Vi t Nam đã xu t hi n m t vài c a hàng bán đĩa Linux. giá thành bán Linux bao nhiêu đó là quy n c a ngư i bán (ngoài ra giá thành cao còn có các b n phân ph i chuyên nghi p như Xandros. ho c t i xu ng t Internet ho c mua đĩa CD (DVD) Linux ch nh ng ngư i bán hàng đâu đó trên hè ph mà không s b truy c u vì vi ph m b n quy n (các chương trình có b n quy n thương m i thư ng dùng t “s đ ng ý” gi a ngư i dùng và nhà phân ph i) c a các nhà (công ty) phát tri n.

V nđ ch . n u ngư i dùng đã làm vi c v i HĐH Windows và quy t đ nh th nghi m v i Linux. ph n l n ngư i dùng Vi t Nam trư c khi b t đ u h c Linux đã làm quen và r t có th đã có kinh nghi m s d ng các HĐH dòng Windows như Windows 98. Như th . Và t t c các b n phân ph i l n (Debian. đ ng th i. cho m i tình hu ng s d ng. tác gi s đi c th và chi ti t vào nh ng gì đ c bi t khi cài đ t Linux trên máy tính đã có m t trong các h đi u hành (HĐH) Windows cũng như vi c kh i đ ng nhi u h đi u hành. phía dư i s nói cách cài đ t HĐH Linux trên máy tính đã cài đ t m t trong các h đi u hành c a hãng Microsoft.1 • T Chu n b cài đ t đĩa CD-ROM đĩa c ng Có th cài đ t Linux b ng m t trong các cách sau: • T b n sao chép Linux trên • T máy ch t p tin c a m ng n i b qua NFS. Hãy ch đ i và hy v ng trong tương lai không xa s có b n d ch Ti ng Vi t c a nh ng cu n sách này. 2.Chương 2 Cài đ t h đi u hành Linux “Software is like sex. R t may là không nh t thi t ph i đánh m t t t c nh ng th đó. Ngoài ra. Slackware. • T máy tính xa (ví d t Internet) qua giao th c FTP. mà xin b n đ c hãy tìm các cu n hư ng d n tương ng. . B i vì trên m t máy tính có th cùng “chung s ng hòa bình” hai HĐH và th m chí nhi u hơn n a (n u có đ ch trên đĩa!). tác gi s không đưa ra các bư c c th c a vi c cài đ t. it’s good when it’s free” — Linus Torvalds. Và trên th c t thì t m th i Linux khó có th là HĐH đ u tiên mà ngư i dùng làm quen. . Windows 2000 và Windows XP. Chính vì v y trong cu n sách này. • T máy tính khác trong m ng n i b qua SMB. Mandrake.. m t cách t nhiên. Thông thư ng trên các đĩa c a b n phân ph i Linux đã có hư ng d n ng n g n cách cài đ t Linux. Thay vào đó là nh ng gì b n c n bi t và chu n b trư c khi cài đ t. thì h không mu n m t đi môi trư ng làm vi c quen thu c c a mình. Chính vì th . cùng v i nh ng gì đã t o ra và đã c u hình dư i dư i Windows.. trên Internet b n có th tìm th y r t nhi u cu n sách nó v v n đ này.) đ u đã có cu n hư ng d n cài đ t r t chi ti t. Fedora.

– s hi u phiên b n. hay bus mouse). . thì c n tìm ki m theo các cách khác.nhà s n xu t và s m u mã.1 Chu n b cài đ t • T m t máy ch WWW qua giao th c HTTP. – đ i v i chu t c m vào c ng n i ti p thì c n s th t c a c ng đó. • Chu t: – lo i chu t (serial. • C c màn hình . khi mà vi c tìm ki m chúng s khó khăn hơn. – nhà s n xu t và s m u mã c a adapter SCSI (n u có). thì b n s tìm th y r t nhi u thông tin n u nh n chu t ph i vào bi u tư ng My Computer. xin đư c đưa ra đây danh sách nh ng thông tin c n thu th p. hãy thu th p (hãy vi t lên m t t gi y) t t c nh ng thông tin c u hình c n thi t c a máy tính. – đ i v i các đĩa CD-ROM không ph i IDE. cũng như SCSI . – hdd (Slave trên controller s 2 hay Secondary Slave). hơn n a vi c mua các đĩa CD bây gi không gây khó khăn gì. . nh ng d li u này s c n đ n khi cài đ t và c u hình. • BIOS: – nhà s n xu t. đây b n có th tìm th y g n h t t t c thông tin c n thi t. Xin đ ng lư i bi ng và hãy c g ng ghi càng nhi u d li u v m t thi t b càng t t (t t c nh ng thông tin có th tìm th y). k c vi c m v máy và đ c nh ng dòng ch trên thi t b . MouseMan.v. • Controller đĩa c ng: lo i (IDE hay SCSI) và dung lư ng c a đĩa (n u như b n đ c dùng đĩa IDE. ch n l nh Properties. N u như b n không th y thông tin nào đó. 15 Theo ý ki n cá nhân c a tác gi thì thu n ti n và có tính th c t nh t là cài đ t Linux t CD-ROM. – s nút. v.2. – giao th c (Microsoft. PS/2. Logitech. thì c n ki m tra xem BIOS có h tr vi c truy c p ch đ LBA hay không): – hda (Master trên controller s 1 hay Primary Master). – hdb (Slave trên controller s 1 hay Primary Slave). Trư c khi b t đ u cài đ t. hay giao di n khác). • Dung lư ng c a b nh (tính b ng Kilobyte • CD-ROM: – Giao di n (IDE. Đ giúp b n đ c. N u như máy tính c a b n t m th i v n còn làm vi c dư i HĐH Windows 95/98/2000/XP. SCSI. ). – hdc (Master trên controller s 2 hay Secondary Master).

Chính vì v y. Các thao tác này không ph i lúc nào cũng đem l i đem l i m t k t qu theo ý mu n. chu n b các t p tin (đĩa m m. • Lo i và nhà s n xu t c c âm thanh và game controller (n u như có) 2. và trong trư ng h p x u có th máy tính c a b n đ c s không kh i đ ng n a. • Màn hình – nhà s n xu t – s m u mã. Và th ba. M t l i khuyên quan tr ng khác: n u có gì đó x y ra không theo ý mu n thì không nên hoang mang. Bây gi thì tác gi đã . r t nên th c hi n vài thao tác “phòng xa” (“phòng cháy hơn ch a cháy”). đ u tiên. – đ a ch IP c a các máy ch tên mi n (DNS server). Nhưng rơi vào tình hu ng như v y h t s c d dàng nh t là v i ngư i dùng l n đ u tiên cài đ t Linux. – s m u mã (hay chipset s d ng) – dung lư ng b nh . – tên c a máy tính trong m ng. Cài đ t h đi u hành Linux – các giá tr gi i h n (min. – đ a ch IP c a gateway. – đ a ch IP c a mình. CD) cài đ t cho h th ng cũ. thay đ i b n ghi kh i đ ng (Boot Record) và làm vi c v i các t p tin kh i đ ng cũng như các t p tin c u hình. Vì r t có th b n đ c s ph i phân vùng l i đĩa. – m t n m ng con (subnet mask). Không hi u h t v n đ tác gi nghĩ là không còn cách gì khác ngoài đ nh d ng l i đĩa và cài đ t l i t đ u. Windows không hi n th nh ng giá tr này. – đ a ch IP c a máy ch WINS(Windows Internet Name Service). thì hãy ghi l i nh ng d li u sau: – nhà s n xu t và s m u mã c c m ng. c n ghi l i nh ng d li u có giá tr (backup). c n t o m t đĩa m m kh i đ ng hay m t đĩa m m giúp ph c h i h th ng (n u b n đ c còn chưa t o). và chúng r t quan tr ng trong khi c u hình giao di n đ h a).16 – nhà s n xu t.2 Phòng xa và nh ng l i khuyên Trư c khi cài đ t HĐH Linux sau Windows. max) c a t n s làm m i theo chi u d c và theo chi u ngang (nh ng giá tr này b n đ c ch có th tìm th y trong tài li u đi kèm v i màn hình. và k t qu là máy tính không th kh i đ ng đư c. Có bi t cách thoát ra kh i tình hu ng này và ph c h i d li u c n thi t không đó còn là m t câu h i. – tên mi n c a công ty b n đ c. Xin chia s m t kinh nghi m bu n: khi l n đ u tiên tác gi cài Linux trên máy tính đã có Windows NT. Th hai. • N u như b n đ c mu n k t n i m ng (mà UNIX nói chung là HĐH dành cho m ng).

Tuy nhiên. thì có th b qua chúng và chuy n th ng đ n v n đ ch n chương trình kh i đ ng. N u như có gì đó không làm vi c. đĩa c ng g m vài đĩa có ph l p t tính. chu n b các đĩa (phân vùng) đ cài đ t. còn vi c c u hình giao di n đ h a (n u có gì đó làm vi c không đúng) v i ngư i dùng m i r t khó thành công. Vòng tròn đ u đ c v ra trên các đĩa khi quay quanh chúng g i là rãnh (track). Đ m truy c p này. vì cho r ng phương án theo m c đ nh là đ . và hãy suy nghĩ k khi ch n câu tr l i. Xin thêm m t l i khuyên ph bi n sau: * Hãy xem các t p tin log. Ngư i dùng c n tìm các cu n hư ng d n tương ng. Ch sau khi đó m i th c hi n các bư c s a l i. còn t p h p các rãnh n m ch ng lên nhau g i là cylinder. xin đư c nói qua m t chút v c u trúc c a đĩa và quá trình kh i đ ng HĐH. NFS. Đ minh ch ng cho l i khuyên này xin đư c k l i trư ng h p khi tác gi cài Red Hat 7. Nhưng chúng ta quá v i vàng! Th hai. Như đã nói trên. khi h th ng làm nh ng gì b n đ c không mong đ i.3 2.1 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa” Như b n đ c bi t. thì trong quá trình cài đ t c n ch rõ các d ch v đư c m .2. • Hãy đ c tài li u. 2. t c là c n chia đĩa thành s phân vùng c n thi t. Nguyên nhân là trong phương án theo m c đ nh thì tư ng l a đư c cài đ t. Sau khi làm xong các công vi c phòng xa. và có . m c dù đã c u hình giao di n m ng cho máy. tác gi khuyên không nên đ ng ý v i vi c t đ ng kh i đ ng vào giao di n đ h a. đ ng v i vàng và hãy chú ý đ c nh ng thông báo s hi n th trên màn hình. N u ai đó không đ kiên nh n đ đ c ph n lý thuy t này. khi trong hư ng d n s d ng LILO có đưa ra nh ng l i khuyên sau cho ngư i dùng khi rơi vào trư ng h p khó khăn như v y: • Không ho ng h t. M i rãnh l i chia thành các sector. và t đ ng nh n lên nút Next. Vì v y có th nói r ng Werner Almesberger đúng. và tư ng l a đóng h t các truy c p t m ng. Th nh t.1. c n quy t đ nh s t ch c kh i đ ng nhi u HĐH như th nào. quá trình cài đ t HĐH Linux nói riêng không ph i là đ tài c a cu n sách.3. di chuy n t tâm đĩa ra rìa ngoài c a đĩa. K t qu là tác gi không th truy c p đư c đ n máy này qua các giao th c m ng (telnet. Đ c/Ghi d li u đư c th c hi n b i các đ u đ c n m gi a các đĩa này. Đ c bi t trong các trư ng h p.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng 17 hi u là có th ph c h i l i n u như không quy t đ nh quá v i vàng. Vì cu i cùng ngư i dùng không khó khăn gì khi gõ câu l nh startx. n m trên cùng m t tr c và quay v i v n t c l n. ftp. ki m tra l i nhi u l n thao tác c a mình. hãy th m i cách đ tìm ra nguyên nhân. t c là các t p tin ghi l i s ki n c a h th ng (c n tìm chúng trong thư m c /var/log). tác gi cũng mu n đưa ra vài l i khuyên đ giúp ngư i dùng đưa ra quy t đ nh trong khi cài đ t. Nhưng trư c khi chuy n sang các bư c c th đ chu n b đĩa. Samba).

/* }. cho phép thao tác trên các phân vùng đã có c a đĩa. tính t 0) */ s sector có trong phân vùng (32 bit) */ B ng phân vùng đĩa thư ng đư c t o b i chương trình fdisk. DOS s d ng trư ng begin và end c a b ng phân vùng và Interrupt 13 c a BIOS (Int 13h) đ truy c p t i đĩa. Đ làm đư c đi u này. /* char begin[3]. Khi đó đã nghĩ ra vi c chia đĩa thành các phân vùng. M i phân vùng đư c dùng như m t đĩa v t lý riêng r . B ng phân vùng ch a 4 b n ghi 16 byte cho 4 phân vùng chính. Đĩa c ng là các thi t b kh i. còn có hai chương trình đ làm vi c v i phân vùng đĩa: cfdisk và sfdisk. 24 bit */ s c a sector đ u tiên (32-bit.18 Cài đ t h đi u hành Linux th ghi vào m i sector 512 byte thông tin. Sector đư c đánh đ a ch theo s th t cylinder.4 Gbyte. R t có th nguyên nhân c a vi c phân vùng là nguyên nhân l ch s : các phiên b n MS-DOS đ u tiên không th s d ng đư c các đĩa l n. Trên HĐH Linux ngoài chương trình fdisk “truy n th ng” (tuy v y r t khác so v i chương trình fdisk trong MS-DOS và Windows).3. mà dung lư ng đĩa l i phát tri n nhanh hơn kh năng c a DOS. /* char end[3]. gi ng như fdisk ch dành đ làm vi c v i b ng phân vùng đĩa: nó không quan tâm chú ý đ n thông tin có trên đĩa. 24 bit lo i phân vùng (ví d . Chương trình cfdisk. ngay c v i các BIOS m i (v v n đ này s nói đ n sau). t c là ch cho controller bi t c n ghi thông tin này vào sector nào. Ba s này g i là c u trúc “hình h c c a đĩa”. Linux thì ch s d ng trư ng start và length c a b ng phân vùng đĩa và h tr các phân vùng ch a đ n 232 sector. /* int start. /* int length. 83 -. vì th không th s d ng đĩa có dung lư ng l n hơn 8. 2. M i b n ghi có c u trúc như sau: struct partition { char active. và kích thư c nh nh t c a kh i b ng m t sector (512 byte). M t trư ng h p nói riêng đó là trong các phân vùng khác nhau có th cài đ t các h đi u hành khác nhau. s th t đ u đ c (hay rãnh) và s th t sector trên rãnh. /* char type. còn phân vùng thì không th l n hơn 2.2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa Trong các h th ng Intel đĩa thư ng đư c chia thành các phân vùng. 0: không kích ho t */ CHS sector đ u tiên.1 Gbyte (nhưng đây là do h n ch c a h th ng t p tin FAT16). t c là dung lư ng có th đ t 2 Tbyte . trong sector s 0 c a đĩa (sector s 0 c a rãnh đ u tiên trong cylinder s 0) ghi nh b ng chia đĩa thành các phân vùng (partition table). t là đ c và ghi thông tin theo các kh i. 0x80: phân vùng kích ho t. Đ có th ghi thông tin lên đĩa. Đĩa v i c u trúc hình h c C/H/S có dung lư ng C*H*S*512 byte.LINUX_NATIVE) */ CHS sector cu i cùng. ví d . c n đ t đ u đĩa đúng v trí. Vì th đ c đi m c a m t đĩa thư ng là t p h p ba sô: s cylinder/s rãnh trong cylinder/s sector trên rãnh hay còn vi t t t là C/H/S (ba ch cái đ u tiên c a các thu t ng Ti ng Anh tương ng: Cyliner/Head/Sector). Chương trình sfdisk có vài kh năng cao hơn. Ch khác bi t v i fdisk giao di n thu n ti n: ch d n s d ng l nh và h th ng trình đơn (th c đơn).

2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng

19

Vì trong b ng chia đĩa ch có 4 dòng cho các phân vùng, s phân vùng chính trên đĩa ngay t đ u dã h n ch : không th l n hơn 4. Khi mà 4 phân vùng tr thành ít, thì ngư i ta sáng ch ra phân vùng lôgíc. M t trong s các phân vùng chính tr thành m r ng (lo i phân vùng - 5 hay F hay 85 trong h cơ s mư i sáu). Và trong phân vùng m r ng ngư i ta t o ra các phân vùng lôgíc. Phân vùng m r ng không đư c s d ng tr c ti p mà ch dùng đ ghi các phân vùng lôgíc. Sector đ u tiên c a phân vùng m r ng ghi nh b ng phân vùng v i b n đ u vào: m t dùng cho phân vùng lôgíc, m t cho phân vùng m r ng khác, còn hai cái còn l i không đư c s d ng. M i phân vùng m r ng có m t b ng chia c a mình, trong b ng này, cũng gi ng như trong phân vùng m r ng chính, ch s d ng có hai dòng đ đưa ra m t phân vùng lôgíc và m t phân vùng m r ng. Như v y, thu đư c m t chu i các m t xích t b ng phân vùng, m t xích đ u tiên mô t ba phân vùng chính, và m i m t xích ti p theo – m t phân vùng lôgíc và v trí c a b ng ti p theo. Chương trình sfdisk trên Linux cho th y toàn b chu i này:
[root]# sfdisk -l -x /dev/hda Disk /dev/hda: 784 cylinders, 255 heads, 63 sectors/track Units = cylinders of 8225280 bytes, blocks of 1024 bytes, counting from 0 Device /dev/hda1 /dev/hda2 /dev/hda3 /dev/hda4 /dev/hda5 — — — /dev/hda6 — — — Boot * Start 0+ 190 0 0 190+ 381 190 190 381+ 381 381 381 End 189 783 — — 380 783 189 189 783 380 380 380 #cyls 190594 0 0 191403 0 0 4030 0 0 #blocks 1526143+ 4771305 0 0 1534176 3237097+ 0 0 3237066 0 0 0 Id 6 5 0 0 6 5 0 0 7 0 0 0 System FAT16 Extended Empty Empty FAT16 Extended Empty Empty HPFS/NTFS Empty Empty Empty

S phân vùng lôgíc theo nguyên t c không h n ch , vì m i phân vùng lôgíc có th ch a b ng phân vùng và các phân vùng lôgíc c a mình. Tuy nhiên trên th c th v n có nh ng h n ch . Ví d , Linux không th làm vi c v i hơn 15 phân vùng trên các đĩa SCSI và hơn 63 phân vùng trên đĩa IDE. Phân vùng m r ng trên m t đĩa v t lý, hay trong m t phân vùng m r ng ch a nó (có th g i là “m ”) ch có th làm m t: không m t chương trình phân chia đĩa nào trong s đã có (fdisk và tương t ) có th t o thêm m t phân vùng m r ng th hai. đĩa trên Linux nói riêng ( đĩa v t lý) đư c truy c p qua tên c a thi t b : /dev/hda, /dev/hdb, /dev/sda, v.v. . . Các phân vùng chính có thêm s 14 trong tên thi t b : /dev/hda1, /dev/hda2, /dev/hda3, còn phân vùng lôgíc thì có các tên: /dev/hda5, /dev/hda6, /dev/hda7 . . . (b t đ u t s 5). T nh ng gì đ c p đ n trên có th suy ra t i sao l i có th b qua các tên như /dev/hda3 hay /dev/hda4 (đơn gi n là phân vùng chính th ba và th tư

20

Cài đ t h đi u hành Linux

không đư c t o ra) và ngay sau /dev/hda2 b n đ c th y /dev/hda5 (phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng /dev/hda2), và sau đó thì vi c đánh s l i theo th t thông thư ng. Trong Windows các phân vùng lôgíc nh n đư c tên (ch cái), b t đ u t ch cái cu i dùng dành cho phân vùng chính. Ví d n u m t đĩa c ng có hai phân vùng chính (C: và D:) và m t phân vùng m r ng, trong phân vùng m r ng t o ra hai phân vùng lôgíc, thì nh ng phân vùng lôgíc này s đư c đ t tên E: và F:. Xin nói thêm, trong Windows NT và 2000/XP có th thay đ i tên c a các phân vùng đĩa.

2.3.3

Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft

Dù h đi u hành có là gì, thì đ có th b t đ u đi u khi n máy tính, c n n p HĐH vào b nh . Vì th hãy xem xét qua quá trình kh i đ ng c a các HĐH khác nhau. Chúng ta ch quan tâm đ n vi c kh i đ ng t đĩa c ng, nên s không xem xét đ n vi c kh i đ ng t đĩa m m, CD-ROM và qua m ng. Hãy b t đ u t MS-DOS và MS Windows cũ (xin đ ng quên r ng, vi c phát tri n và hoàn thi n máy tính cá nhân song song v i s phát tri n c a HĐH c a Microsoft và nh ng quy t đ nh s d ng trong các HĐH này có nh hư ng m nh đ n quy t đ nh c a các nhà phát tri n thi t b ). Như b n đ c bi t, khi b t máy tính đ u tiên s ch y chương trình POST (Power On Self Test). Chương trình xác đ nh dung lư ng b nh , th nghi m b nh , và xác đ nh các thành ph n khác (bàn phím, c ng. . . ), kh i đ ng các th adaptor. Trên màn hình thư ng xu t hi n các thông báo v dung lư ng b nh , v vi c th nghi m b nh , danh sách các thi t b nh n ra ( đĩa c ng và m m, b x lý, c ng COM và v.v. . . ). Sau khi hoàn thành vi c th nghi m POST g i Int 19h. Công vi c c a Int 19h là tìm thi t b kh i đ ng. Vi c tìm ki m th c hi n theo th t xác đ nh trong Setup BIOS và theo cách thăm dò sector s 0 c a các thi t b tương ng. N u đĩa có th kh i đ ng, thì trong sector s 0 c a đĩa có b n ghi kh i đ ng chính – Master Boot Record (MBR). Hai byte cu i cùng c a MBR – “s màu nhi m”, là d u hi u cho bi t sector có MBR, và theo đó đĩa có th kh i đ ng. Ngoài “s màu nhi m” MBR còn ch a b ng phân vùng đĩa đã nói trên, và m t chương trình nh – trình kh i đ ng chính, kích thư c ch có 446 (0x1BE) byte. B ng 2.1 cho th y c u trúc c a sector kh i đ ng chính sau khi cài đ t Windows. B ng 2.1: C u trúc c a sector kh i đ ng chính D ch chuy n 0x000 0x1BE 0x1FE N i dung Mã c a trình kh i đ ng chính B ng phân vùng đĩa “S màu nhi m” (0xAA55)

MS-DOS, Windows95 và NT ghi nh DOS MBR trong khi cài đ t. Ngoài ra cũng có th t o MBR c a MS v i câu l nh DOS sau: fdisk /mbr.

2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng

21

Xin tr l i v i quá trình kh i đ ng. Int 19h c a BIOS n p trình kh i đ ng chính vào b nh máy tính và chuy n quy n đi u khi n cho chương trình này. Nhưng chương trình “bé nh ” này không đ kh năng kh i đ ng HĐH; t t c nh ng gì mà nó có th làm – đó là n p vào b nh chương trình m nh hơn – trình kh i đ ng th hai. Đ làm đư c đi u này, nó tìm trong b ng phân vùng kích ho t và đ c vào b nh trình kh i đ ng th hai, b t đ u t sector lôgíc đ u tiên c a phân vùng kích ho t. Hãy chú ý đ n c m t “b t đ u t ”. Vì trình kh i đ ng th hai trên các h th ng khác nhau có đ dài khác nhau. Trong phân vùng đư c đ nh d ng dư i h th ng t p tin FAT, trình kh i đ ng th hai chi m m t sector (512 byte). Trong phân vùng đ nh d ng dư i h th ng t p tin NTFS, trình kh i đ ng th hai chi m vài sector. Trình kh i đ ng th hai n p l p chương trình đ u tiên, c n thi t cho vi c kh i đ ng h đi u hành. Trong trư ng h p MS DOS chương trình kh i đ ng đ ng n p IO.SYS theo đ a ch 700h, sau đó MSDOS.SYS và chuy n quy n đi u khi n cho SYSINIT c a môđun IO.SYS. N u vì lý do nào đó không tìm th y trên đĩa phân vùng kích ho t, thì quá trình kh i đ ng s ti p t c v i vi c x lý Int 18h. Trư ng h p này trên th c t r t hi m khi s d ng, nhưng kh năng này có th có ích trong trư ng h p nào đó. Trong khi kh i đ ng t xa, khi h đi u hành kh i đ ng t máy ch , thì Int này đư c POST chuy n hư ng lên ROM c a c c m ng. Đ i v i các HĐH khác c a Microsoft thì quá trình kh i đ ng di n ra tương t . • Windows95 kh i đ ng gi ng như DOS nhưng thay th IO.SYS và MSDOS.SYS b i các t p tin c a mình. Các t p tin DOS đư c gi l i dư i các tên tương ng IO.DOS và MSDOS.DOS. Khi b n đ c ch n kh i đ ng DOS, Windows95 s đ i tên các t p tin c a mình v i ph n m r ng w40 và ph c h i tên ban đ u c a các t p tin h th ng c a DOS. Quá trình kh i đ ng ti p t c v i vi c n p IO.SYS. Như th , sector kh i đ ng c a DOS và Windows95 là như nhau. • Windows NT4 s d ng MBR DOS, nhưng thay th b n ghi kh i đ ng c a phân vùng kích ho t b ng cách thay th NTLDR vào ch IO.SYS. Đây là m t chương trình m ng và có th làm đư c nhi u th . Ví d , có th tìm t p tin boot.ini và n u như tham s timeout l n hơn 0, thì đưa ra trình đơn (th c đơn) kh i đ ng. M i dòng c a ph n [operating systems] trong t p tin boot.ini xác đ nh m t phương án (m t HĐH) kh i đ ng và đư c vi t theo m u sau: đ a_ch _trình_kh i_đ ng_th _hai=‘‘tên_g i_c a_phương_án’’ Đ a ch c a trình kh i đ ng th hai có th là m t phân vùng c th nào đó c a đĩa cũng như t p tin kh i đ ng. Dư i đây là m t ví d t p tin boot.ini:
[operating systems] multi(0)disk(0)rdisk(0)partition(3)\WINNT="Windows NT Workstation 4" C:\="Microsoft Windows" C:\BOOTSECT.LNX="Linux"

N u ngư i dùng ch n NT, thì s kh i đ ng theo đ a ch phân vùng đư c ch trên dòng đ u tiên. Trên dòng tương ng v i phương án Microsoft Windows, ch

22

Cài đ t h đi u hành Linux

đưa ra “C:\”, vì tên c a t p tin kh i đ ng đư c l y theo m c đ nh: bootsect.dos. T p tin đư c n p vào b nh và quá trình kh i đ ng đư c ti p t c gi ng như khi b n ghi kh i đ ng đư c n p b i mã chương trình t MBR. Đ i v i vi c kh i đ ng các h th ng khác, có th s d ng cách đó. Ch c n thêm vào boot.ini các dòng ch a liên k t đ n t p tin kh i đ ng khác. Khi ch n các dòng này s kh i đ ng HĐH tương ng. Trong ví d trên Linux cũng đư c kh i đ ng theo các này. Trong t p tin C:\BOOTSECT.LNX c n ghi n i dung c a b n ghi kh i đ ng, t o b i Linux (nói đúng hơn – LILO, trình kh i đ ng tiêu chu n c a Linux).

2.3.4

V n đ v i các đĩa l n

Trên MS-DOS và các phiên b n đ u tiên c a Windows truy c p t i đĩa (trong đó có c bư c kh i đ ng đ u tiên c a HĐH) đư c t ch c qua Int 13 (Int 13h) c a BIOS. Khi này s d ng s đánh đ a ch sector trên đĩa trên cơ s C/H/S (xem trên). Chính xác hơn: • AH — ch n thao tác; • CH — 8 bit nh hơn c a s cylinder; • CL — 7-6 bit tương ng bit l n c a s cylinder, 5-0 tương ng s sector; • DH — s c a đ u đ c; • DL — s c a đĩa(80h hay 81h). (C n lưu ý r ng vi c đánh s cylinder v t lý và rãnh thư ng b t đ u t 0, còn sector trên rãnh đánh s b t đ u t 1). Tuy nhiên trên th c t s đ u đ c không quá 16, còn s sector trên rãnh – không quá 63, và dù có dùng 10 bit đ ch ra cylinder, BIOS v n không th làm vi c v i đĩa dung lư ng l n hơn 1024*63*16*512 = 528 Mbyte. Đ vư t qua h n ch này, ngư i ta áp d ng nhi u cách “láu cá” khác nhau. Ví d , Extended CHS (ECHS) hay “Large disk support” (đôi khi còn g i là “Large”) s d ng ba bit chưa dùng đ n c a s th t đ u đ c đ tăng s cylinder. Cách này cho pehsp s d ng c u trúc “hình h c gi m o c a đĩa” v i 1024 cylinder, 128 đ u đ c và 63 sector/rãnh. Bi n đ i Extended CHS thành đ a ch CHS th c (có th ch a đ n 8192 cylinder) đư c BIOS th c hi n. Cách này cho phép làm vi c v i đĩa có dung lư ng đ n 8192*16*63*512 = 4 227 858 432 byte hay 4,2 Gbyte. Nhưng các nhà phát tri n càng ngày càng tăng m t đ ghi c a đĩa, s đĩa và s rãnh, và còn phát minh ra các phương pháp khác đ tăng dung lư ng đĩa. Ví d , s sector trên rãnh không còn c đ nh mà tr thành khác nhau trên các rãnh khác nhau (trên các rãnh n m g n rìa ngoài c a đĩa, dài hơn, s sector đư c tăng lên). K t qu là b ba s C/H/S không còn ph n ánh đúng c u trúc “hình h c c a đĩa”, và các phiên b n BIOS cũ không th h tr truy c p t i toàn b không gian đĩa. Khi đó ngư i ta nghĩ ra phương pháp khác đ làm vi c v i các đĩa lên qua Int 13h - đánh đ a ch các kh i theo đư ng th ng (“Linear Block Addressing” hay LBA). Không đi sâu vào chi ti t, có th nói r ng t t c sector trên đĩa đư c đánh

Okuji chuy n GRUB thành m t gói chương trình GNU. . đưa chương trình này thành m t ph n m m mã ngu n m . Đ có th hi u cách thoát kh i nh ng h n ch này. s c a sector đư c chuy n vào các l nh SCSI. GRUB đư c Erich Boleyn vi t vào năm 1995 đ kh i đ ng h th ng GNU Mach. n u không mu n dùng giao di n 1 hãy so sánh s phiên b n c a GRUB và LILO . Tuy nhiên trong ch đ LBA vi c s d ng đĩa v t lý v n đư c th c hi n qua Int 13h. M t l n n a mu n nh c l i r ng. h th ng ph i đư c n p. b t đ u t sector đ u tiên trên rãnh s 0 c a cylinder s 0. Vì th trong giai đo n kh i đ ng đ u tiên b t kỳ h th ng nào cũng c n s d ng BIOS. trong đó sector s 0 ch a b n ghi kh i đ ng chính (MBR). B i vì Linux và các phiên b n Windows m i nh t khi làm vi c v i đĩa đã không còn s d ng Int 13 c a BIOS. Đi u này h n ch vi c đ t nhi u h th ng ra ngoài vùng 8 Gbyte đĩa đ u tiên: chúng không th kh i đ ng t đó.H. trong các phiên b n BIOS m i thư ng có l a ch n v i ba phương án: “Large”. C n chú ý r ng h n ch nói trên ch áp d ng v i các đĩa có giao di n IDE. SuSE. . “LBA”. Các b n phân ph i Linux l n (Debian. Như v y. và sau đó t đĩa tìm ra v trí c n thi t. Sau đó vào năm 1999 Gordon Matzigkeit và Yoshinori K.. GRUB có th hi u các h th ng t p tin và đ nh d ng th c thi c a nhân. M t trong nh ng tính năng quan tr ng c a GRUB là tính m m d o. và “Normal” (phương án cu i cùng có nghĩa là không th c hi n bi n đ i đ a ch ).4 2. m c dù sau khi kh i đ ng thì có th làm vi c v i các đĩa có dung lư ng l n hơn nhi u.S). Trong các controller c a đĩa SCSI. N u không có nhu c u đ c bi t nào đó thì b n nên ch n trình kh i đ ng này. MS-DOS và các phiên b n Windows đ u tiên không th đánh đ a ch các đĩa có dung lư ng l n hơn 8. vì không th s d ng nh ng trình kh i đ ng khác. mà Int 13h v n s d ng b 3D (C. Trong Setup BIOS h tr bi n đ i s th t theo đư ng th ng thành đ a ch CHS có d ng “H tr LBA”.4 Gbyte. Vi c đánh s sector lôgíc b t đ u t 0. Thay vào ch đ a ch CHS m i sector nh n đư c m t đ a ch lôgíc – s th t c a sector trong t ng s t t c sector.2.4. Nhưng trư c khi có th s d ng driver c a mình. chúng ta c n m t chút ki n th c v quá trình kh i đ ng c a HĐH Linux. và theo đó. Ngoài ra. mà s d ng driver riêng c a mình. M c dù m i ra đ i và s phiên b n còn r t nh 1 nhưng đây là s l a ch n t t đ i v i ph n l n ngư i dùng máy tính cá nhân.1 L a ch n trình kh i đ ng Trình kh i đ ng GRUB GRUB (GRand Unified Bootloader) – trình kh i đ ng h t s c m nh có kh năng kh i đ ng r t nhi u HĐH mi n phí cũng như HĐH thương m i. Fedora. Vì nguyên nhân này xu t hi n h n ch lên dung lư ng c a đĩa: BIOS. ) cũng đã chuy n sang s d ng GRUB làm l a ch n theo m c đ nh. vì th b n có th n p HĐH theo cách ưa thích. t t c nh ng h n ch nói trên ch có ý nghĩa trong giai đo n kh i đ ng HĐH. 2. vì th h n ch lên dung lư ng đĩa không xu t hi n.4 L a ch n trình kh i đ ng 23 s m t cách tu n t .

0)/vmlinuz Dòng này ch ra t p tin ‘vmlinuz’ n m trên phân vùng đ u tiên c a c ng đ u tiên. DR DOS. Nó đ m s th t b t đ u t ‘0’ không ph thu c vào d ng đĩa.1) đây ‘hd’ có nghĩa là c ng. Ph n fd có nghĩa là đĩa m m. Ví d m t cú pháp là: (fd0) Trư c tiên c n nói GRUB yêu c u t t c các tên thi t b ph i đ t trong ngo c ‘(’ và ‘)’. S ‘0’ ch ra s th t c a . t c là c ng th nh t.24 Cài đ t h đi u hành Linux dòng l nh.4) Đây là phân vùng m r ng (“extended partition”) th nh t c a đĩa c ng th nh t. Chú ý r ng các phân vùng m r ng đư c đ m b t đ u t ‘4’ không ph thu c vào s phân vùng chính (“primary partition”) th c t có trên đĩa. Ví d 3: (hd0. Windows 95/98. H t s c đơn gi n! Thông tin trong ph n này s giúp b n hi u đư c c u hình c a GRUB s nói đ n s p t i đây. Ví d 2: (hd0. Unixware v. và các t p tin ph c v : .4. . OS/2. B ng grub shell b n có th “gi l p” (emulate) trình kh i đ ng này và cài đ t GRUB. LILO có th kh i đ ng nhân Linux t đĩa m m. M t đi m m nh khác c a GRUB đó là “grub shell” có th ch y khi b t đ u kh i đ ng ho c sau khi đã kh i đ ng xong h th ng. S nguyên ‘0’ đ u tiên cho bi t s th t c a . Trong trư ng h p này đây là phân vùng th hai c a c ng th nh t.2 Trình kh i đ ng LILO Trình kh i đ ng LILO đư c vi t b i Werner Almesberber.v. Bây gi chúng ta xem xét ng n g n v tên g i thi t b dùng trong GRUB. và cũng có th kh i đ ng các h đi u hành khác: PC/MS-DOS. vì cú pháp thi t b trong trình kh i đ ng này có khác m t chút so v i nh ng gì mà b n đã th y trên nh ng h th ng c a mình. 2. đĩa c ng. thì b n có th cài đ t và s d ng giao di n th c đơn và thay đ i giao di n th c đơn theo mong mu n c a mình. đ m b t đ u t 0. các chương trình s d ng đ cài đ t và c u hình trình kh i đ ng. 386BSD. Windows NT/2000/XP. C n chú ý thêm là GRUB không phân bi t IDE và SCSI. SCO UNIX. . Làm sao đ ch ra m t t p tin? Hãy xem ví d sau đây: (hd0. LILO không ph i là chương trình đơn l mà là m t b g m nhi u chương trình: trình kh i đ ng. LILO cho phép ch n đ n 16 h đi u hành khác nhau đ kh i đ ng. GRUB s d ng m t phân vùng c a đĩa ch không ph i toàn b đĩa. Xin nh c l i m t l n n a là các s đ m đ u b t đ u t s không ‘0’. B n c n hi u cú pháp này đ bi t cách ch ra m t đĩa hay phân vùng nào đó. S nguyên th hai (‘1’) cho bi t s th t c a phân vùng (chúng ta không xem xét các HĐH khác Linux).

2.4 L a ch n trình kh i đ ng

25

• chương trình /sbin/lilo, ch y dư i Linux, ph c v đ ghi t t c thông tin c n thi t trong giai đo n kh i đ ng vào các ch tương ng. C n ch y chương trình này sau m i l n có thay đ i trong nhân hay trong t p tin c u hình LILO; • các t p tin ph c v , c n cho LILO trong th i gian kh i đ ng. Nh ng t p tin này thư ng n m trong thư m c /boot. Quan tr ng nh t trong s chúng – đó là b n thân trình kh i đ ng (xem phía dư i) và t p tin map (/boot/map); trong t p tin này có ch ra v trí c a nhân. M t t p tin quan tr ng khác – t p tin c u hình LILO; thư ng có tên /etc/lilo.conf; • trình kh i đ ng – đây là ph n LILO đư c n p vào b nh đ u tiên qua Int c a BIOS; trình kh i đ ng n p nhân Linux hay sector kh i đ ng c a h đi u hành khác. Trình kh i đ ng g m có hai ph n. Ph n th nh t đư c ghi vào sector kh i đ ng và ph c v đ n p ph n th hai, có kích thư c l n hơn r t nhi u. C hai ph n thư ng đư c ghi trên đĩa trong t p tin /boot/boot.b. C n nh r ng, đ nh d ng c a sector kh i đ ng t o ra b i LILO khác v i đ nh d ng MBR c a DOS. Vì th n u ghi sector kh i đ ng LILO vào MBR, thì các h đi u hành đã cài c a Microsoft s ng ng kh i đ ng (n u như không có các bi n pháp b sung). Sector kh i đ ng c a LILO có th đư c thi t k đ s d ng như sector kh i đ ng c a phân vùng, trong đó có ch cho b ng phân vùng. Sector kh i đ ng c a LILO trong khi cài đ t có th đ t vào nh ng ch sau: • sector kh i đ ng c a đĩa m m trong đ nh d ng Linux (/dev/fd0, . . . ); • MBR c a đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda, /dev/sda, . . . ); • sector kh i đ ng c a phân vùng chính v i h th ng t p tin Linux trên đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda1, /dev/hda2, . . . ); • sector kh i đ ng c a phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda5, . . . ). S th t là ph n l n chương trình d ng fdisk không đ ra kh năng kh i đ ng kh i đ ng t phân vùng m r ng và t ch i vi c kích ho t phân vùng này. Vì v y trong thành ph n LILO có ch a m t chương trình đ c bi t (activate) cho phép vư t qua h n ch này. Tuy nhiên chương trình fdisk c a b n phân ph i Linux h tr kh năng kích ho t phân vùng m r ng. C n s d ng tùy ch n -b ho c bi n BOOT. Sector kh i đ ng c a LILO không th đ t vào các ch sau: • sector kh i đ ng c a đĩa m m hay phân vùng chính, v i đ nh d ng h th ng t p tin khác Linux; • trong phân vùng swap c a Linux; • trên đĩa c ng th hai. Ngoài ra, c n nh r ng, LILO trong th i gian kh i đ ng c n nh ng t p tin sau:

26 • /boot/boot.b; • /boot/map (t o ra b i l nh /sbin/lilo);

Cài đ t h đi u hành Linux

• t t c phiên b n nhân kh i đ ng (n u b n đ c ch n phiên b n nhân khi kh i đ ng); • sector kh i đ ng c a các h đi u hành khác mà b n đ c mu n kh i đ ng qua LILO; • t p tin ch a các thông báo đưa ra khi kh i đ ng (n u đư c xác đ nh). Như v y, sector kh i đ ng LILO cũng như nh ng t p tin đã li t kê (trong s đó có các t p tin b n đ c s cài đ t sau này) c n n m trong ph m vi 1024 cylinder đ u tiên c a đĩa c ng, b i vì chúng c n đư c truy c p qua BIOS. Xem ph n nói v h n ch c a BIOS trên. B t đ u t phiên b n 21, LILO đưa ra màn hình trình đơn (th c đơn) cho phép ch n h th ng đ kh i đ ng (trư c đây c n nh n phím Tab đ g i trình đơn này).

2.4.3

Các trình kh i đ ng khác

Ngoài GRUB và LILO đ kh i đ ng Linux có th kh i đ ng các trình kh i đ ng khác. • N u như trư c khi cài đ t Linux đã có HĐH Windows NT/2000/XP, thì trình kh i đ ng b n đ c có th s d ng là OS Loader c a NT. So sánh v i LILO thì trình kh i đ ng OS Loader có ít nh t hai ưu th . Th nh t, t t c c u hình cũ không b m t (chúng ta có th ch n kh i đ ng Windows hay Linux theo l a ch n), và th hai, có th cài đ t Linux lên đĩa mà LILO không th kh i đ ng, ví d , đĩa th hai trên controller th hai (Secondary Slave). • N u như trư c khi cài đ t Linux b n đ c ch có HĐH Windows 95 hay Windows 98 và không có Windows NT/2000 hay XP, thì OS Loader không đư c cài đ t. Và n u như vì m t lý do nào đó b n đ c không mu n cài đ t LILO, thì có th s đ ng chương trình kh i đ ng loadlin.exe (thư ng đi kèm v i b n phân ph i Linux); • Th i gian g n đây trong thành ph n b n phân ph i Linux thư ng có chương trình kh i đ ng GRUB. • Trong thành ph n OS/2 c a công ty IBM có chương trình kh i đ ng Boot Manager. Trong r t nhi u hư ng d n ngư i ta khuyên dùng chương trình này đ t i ch c kh i đ ng nhi u HĐH. • Trong các ngu n thông tin khác nhau còn nh c đ n chương trình System Commander; • Thêm m t trình kh i đ ng khác có trong thành ph n gói PartitionMagic c a công ty Power Quest. Chúng ta s nói v chương trình này trong ph n nh ti p theo.

2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa

27

Ngoài ra, tác gi còn th y nói đ n m t lo t trình kh i đ ng khác (m t s có th tìm th y trong thư m c public/ftp/pub/Linux/system/boot/loaders c a ftp://metalab.unc.edu/. Nhưng vì tôi không s d ng nh ng chương trình này, nên không th nói c th cách s d ng chúng. Và t t c nh ng l i khuyên dùng sau c a tác gi s d a trên vi c s d ng LILO, NT Loader và loadlin.exe. N u như có ý mu n cài đ t chương trình kh i đ ng khác, thì b n đ c c n đ c hư ng d n cài đ t và s d ng c a nó.

2.4.4

Các phương án kh i đ ng

Như v y, theo ý ki n c a tác gi có các phương án kh i đ ng sau: • N u trên máy ch có m t h đi u hành Linux duy nh t, hãy dùng GRUB. • N u đã cài đ t Windows NT hay Windows 2000/XP, thì hãy s d ng GRUB. • N u có Windows 95 hay Windows 98 trên FAT16, và b n đ c không mu n cài đ t chương trình kh i đ ng nào khác, thì có th s d ng GRUB ho c LILO, ho c đ u tiên ch y DOS và sau đó kh i đ ng Linux nh chương trình loadlin.exe (hay m t chương trình tương t , có vài chương trình như v y, nhưng chúng ta s không xét đ n). • N u đã cài đ t Windows 95 OSR2 hay Windows 98 trên FAT32, và b n đ c không mu n cài đ t thêm chương trình kh i đ ng, thì c n s d ng loadlin.exe. R t nhi u HOWTO kh ng đ nh r ng không c n s đ ng LILO, n u như phân vùng kích ho t có đ nh d ng FAT32, m c dù tác gi không rõ nguyên nhân. Tuy nhiên thí nghi m kh i đ ng Linux qua NT Loader, cài đ t trên phân vùng FAT32, c a tác gi đã k t thúc không thành công. Vì th , trong trư ng h p này tác gi đã ph i s d ng chương trình loadlin.exe. Chương trình này đã hoàn thành t t nhi m v , và t o cho tác gi m t n tư ng t t, vì th tác gi khuyên b n đ c s d ng loadlin.exe đ kh i đ ng Linux. Trong nh ng ph n ti p theo tác gi s cho bi t cách cài đ t Linux, s d ng t t c b n phương án kh i đ ng: qua trình kh i đ ng NT Loader, trình kh i đ ng GRUB, trình kh i đ ng LILO và trình kh i đ ng loadlin.exe. Tuy nhiên trư c khi cài đ t trình kh i đ ng c n chu n b các phân vùng trên đĩa, hay ít nh t là nghĩ cách t ch c chúng.

2.5
2.5.1

Chu n b các phân vùng trên đĩa
L i khuyên khi t o phân vùng

Đưa ra l i khuyên đây không ph i là vi c d dàng, vì phân vùng đĩa ph c thu c r t nhi u vào ý thích và nhu c u c a ch nhân đĩa. Nhưng cũng xin th đưa ra vài đ ngh sau. Tác gi s đ t tên đĩa và phân vùng theo “tiêu chu n” c a Linux, t c là /dev/hda, /dev/hdb, v.v. . . đ i v i đĩa và /dev/hda1, /dev/hda2, v.v. . . – đ i v i các phân vùng.

28

Cài đ t h đi u hành Linux

Vi c phân chia đĩa thành các phân vùng là c n thi t, b i vì Windows và Linux s d ng các cách lưu tr thông tin trên đĩa và sau đó đ c chúng t đĩa khác nhau. Chính vì th t t hơn h t là dành cho m i h đi u hành m t (ho c th m chí m t vài như chúng ta s th y dư i) phân vùng riêng. Đ u tiên chúng ta hãy xem xét m t trư ng h p đơn gi n – dung lư ng đĩa c a b n đ c không vư t quá 8,4 Gbyte (nói chính xác hơn – s cylinder không vư t quá 1024). Trong trư ng h p này m i th đ u đơn gi n: b n đ c ch vi c chia đĩa làm sao đ đ ch cho h đi u hành s cài đ t. Có th s d ng d li u cho bi t kích thư c đĩa nh nh t c n thi t đ cài đ t h đi u hành v i c u hình cơ b n trong b ng 2.2. B ng 2.2: Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH H đi u hành Windows 95 Windows 98 Windows NT Windows 2000 Linux Red Hat 6.2 (Workstation v i KDE) Yêu c u 100 Mbyte 200 Mbyte 200 Mbyte 700 Mbyte 700 Mbyte

Tuy nhiên xin hãy nh r ng, không nh ng ph i tính kích thư c các t p tin c a b n thân h đi u hành, mà còn ph i tính c kích thư c c a các chương trình b n đ c d tính ch y. Và còn ph i dành m t ph n d tr không nh cho các chương trình s cài đ t sau này (không th tránh kh i!). Hãy tính r ng, 700 Mbyte dành cho Linux trong b ng nói trên ch dành cho các chương trình cài đ t cùng v i Linux theo m c đ nh, trong s đó có, ví d , chương trình so n th o r t m nh Lyx. Đ i v i Windows cũng tương t như v y. Theo kinh nghi m c a tác gi thì đ làm vi c v i Windows 95/98, Windows NT và Linux các phân vùng v i kích thư c 800-1000 Mbyte là đ (t t nhiên, n u b n đ c không cài đ t các gói chương trình l n, như OpenOffice.Org), còn đ i v i Windows 200 thì c n phân vùng l n hơn. Bây gi chúng ta s xem xét v n đ chia các phân vùng cho Linux. đây không th ch chia m t phân vùng. Th nh t, c n chia m t phân vùng swap riêng bi t cho Linux. Khi xác đ nh dung lư ng c a phân vùng swap Linux c n tính đ n nh ng y u t sau: • Trong Linux, RAM và không gian swap h p l i t o thành b nh o chung. Ví d , n u b n đ c có 256 MByte RAM và 128 Mbyte không gian swap, thì s có 384 Mbyte b nh o. • Đ làm vi c v i Linux c n ít nh t 16 Mbyte b nh o, vì th n u b n đ c ch có 4 Mbyte RAM, thì c n phân vùng swap không nh hơn 12 Mbyte. • Kích thư c c a phân vùng swap có th l n bao nhiêu tùy thích, tuy nhiên không c n c u hình quá nhi u n u không c n thi t. Thông thư ng ch c n dùng swap khi máy ít b nh RAM ho c ch y máy ch v i nhi u ng d ng

T nh ng gì đã nói đ n ph n trư c (h n ch dung lư ng đĩa c ng). Phân vùng th hai dành cho thư m c /home. Còn phân vùng th ba đư c g n vào thư m c /usr. Nói chung. trong trư ng h p ch có m t đĩa nh . ho c đơn gi n là mu n cài đ t m t b n phân ph i khác. Theo tác gi th y. Tuy nhiên. Như đã nói trên. vi c đ t h th ng t p tin Linux lên vài phân vùng riêng r là có ý nghĩa. hay cài b ng phương pháp khác. c n đ t chương trình kh i đ ng trong ph m vi 1024 cylinder đ u tiên. c n nh r ng kích thư c quá l n có th là vô ích. s b m t c nh ng chương trình đã cài t mã ngu n. Còn n u như b n đ c có 128 Mbyte RAM hay nhi u hơn. ch nên suy nghĩ v v n đ dung lư ng c a phân vùng swap khi có m t đĩa nh và ít b nh RAM. Trong t t c m i trư ng h p t t nh t tránh dùng swap vì nó ch m hơn RAM nhi u. Phân vùng th nh t (theo ý ki n cá nhân tác gi . Dù HĐH Linux có n đ nh và đáng tin c y đ n đâu. kích thư c chính xác c a không gian swap ph thu c l n vào chương trình s đư c cài đ t. Như v y trong trư ng h p này. thì không c n đ n không gian swap. N u dành cho thư m c này m t phân vùng riêng và khi cài đ t không đ nh d ng l i chúng. thì nh ng chương trình nói trên s đư c gi l i và có th s làm vi c (r t có th c n vài c u hình nh ) sau khi cài đ t l i h th ng. Trong tiêu chu n v h th ng t p tin c a Linux FHS (c th xin xem chương ??) cũng có l i khuyên v vi c đ t thư m c /usr lên m t phân vùng riêng. b n đ c mu n c p nh t phiên b n m i c a b n phân ph i.2 • Khi tính kích thư c c a không gian swapping. Nhân ti n.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa 29 n ng. Trong trư ng h p ngư c l i hãy phân chia đ t ng s dung lư ng c a b nh o (g m RAM và phân vùng swap) không nh hơn 128 Mbyte. Ví d . NT Loader không nh t thi t ph i đ t vào phân vùng NTFS. Còn n u cài đ t Linux v i c u hình nh nh t. Vi c phân chia như v y d a trên nh ng lý l sau. Ngoài ra. có nhà chuyên gia khuyên nên dành cho h th ng t p tin Linux ba phân vùng (n u tính c swap thì thành 4). Ví d . đ i v i Linux có th đ t thư m c g c cùng v i thư m c con /boot vào các cylinder “th p” (trong vòng 1024 đ u tiên). 1 Gbyte là đ ) s ch a h th ng t p tin g c (/). T t nhiên. thì phân vùng này có th không c n thi t. T t c các ph n còn l i c a Linux và các chương trình h tr theo nguyên t c có th đ t vào m t phân vùng. Trên máy tính v i 16 Mbyte RAM khi cài đ t Linux v i c u hình chu n và các chương trình ng d ng chu n thì 48 Mbyte không gian swapping là đ . Ph n l n nh ng gói chương trình này đư c cài vào thư m c /usr.2. thì khi cài đ t l i nh ng d li u đã làm ra và ghi nh trong thư m c cá nhân s b m t (n u không có b n sao chép). thì th nh tho ng cũng c n cài đ t l i. nh ng đ ngh c a tác gi cho ra b ng t ng k t sau: 2 Xin cám ơn bác Tony Lý v m c này . Bây gi chúng ta xem xét trư ng h p đĩa v i s cylinder l n hơn 1024. còn các thư m c khác – ch nào tùy thích. cũng như không nh t thi t ph i đ t vào phân vùng ch a các t p tin khác c a HĐH. ho c vì ít kinh nghi m s d ng nên làm h ng t p tin h th ng quan tr ng. nh ng ý ki n nói trên đã đ đ b n đ c t tìm ra phương án phân chia đĩa c a mình. N u như t t c đư c cài đ t vào m t phân vùng.

Và không c n gì hơn ngoài chương trình này. trên m i h đi u hành đ u có phiên b n riêng c a chương trình này. Ngư i ta nói r ng như v y tăng t c đ làm vi c trong Linux (cũng d hi u vì đ u đ c ít ph i ch y hơn). nh ng ngư i dùng Linux m i – n u như mu n phân chia l i đĩa mà không làm m t thông tin. b n đ c có th kh i đ ng t đĩa m m DOS (t m th i khi chưa làm quen v i Linux m t cách “tư ng t n”) và th y đư c r ng đĩa c ng làm vi c bình thư ng. Trong thành ph n các b n phân ph i Red Hat và BlackCat (r t có th trong các b n phân ph i khác) có chương trình fips.powerquest. 2. thì hãy tìm chương trình Partition Magic c a công ty Power Quest (http://www. Nh ng l i khuyên này đưa ra v i gi thi t r ng. không ch a b t ký d li u nào. v i đ nh d ng FAT16 (DOS). fdisk không thích h p cho nh ng m c đích như v y. h th ng t p tin FAT16 đư c h tr trên m i HĐH. còn trong /usr – chương trình s cài đ t). • phân vùng chính th ba dành cho swap c a Linux (l i khuyên v kích thư c c a phân vùng này xem trên). theo ý ki n c a ngư i dùng thì không nên s d ng chương trình này. kích thư c kho ng 1 Gbyte. . Vì th l i khuyên c a tác gi v i b n đ c.5.com) và s d ng chương trình này. và đ ng th i cho các h th ng t p tin /home và /usr c a HĐH Linux (trong /home s đ t các t p tin riêng c a ngư i dùng. Nhưng không nên đ phân vùng này l n. Windows NT/2000/XP. thì v n s d ng đư c nh ng l i khuyên này.2 Chương trình đ phân chia đĩa Sau khi hoàn thành k t ho ch chia đĩa. T t nhiên. thì m t phân vùng FAT16 cũng không th a. ph c v cho phân chia đĩa. N u như trên máy đã cài đ t Windows NT hay có FAT32. Chính vì v y hãy dành cho phân vùng này kho ng 256 ho c 512 Mbyte. n u như b n đ c ch có Windows 95 v i FAT16. N u như b n đ c có 2. vì th phân vùng này có th ph c v cho vi c trao đ i t p tin gi a các h th ng. b n đ c ch có m t đĩa c ng. thì có th đ Windows trên phân vùng đ u tiên. trong đó có Linux.30 Cài đ t h đi u hành Linux • ph n kh i đ ng c a t t c các h th ng Microsoft đ t vào phân vùng chính đ u tiên c a đĩa. Tuy nhiên. Th hai. • ph n còn l i c a đĩa đ t thành phân vùng m r ng. k c trong trư ng h p h th ng có v n đ . c n l a ch n công c đ đưa k ho ch này thành hi n th c. Th nh t. Nhưng chúng ta đang xem xét trư ng h p đã có HĐH nào đó trên đĩa và c n phân chia đĩa mà không làm m t thông tin. • phân vùng chính ti p theo dành cho thư m c g c (/). Chương trình phân chia đĩa đư c bi t đ n nhi u nh t là fdisk. • trong phân vùng m r ng t o các phân vùng lôgíc cho m i HĐH s cài đ t: Windows 98. n u như phân chia đĩa tr ng. ch có đi u phân vùng swap t t hơn đ t trên đĩa khác v i đĩa dành cho Linux. vì FAT16 s d ng không gian đĩa r t không h p lý.

Cách tính kích thư c c a chúng đã nói trên. Các bư c cài đ t có th mô t như sau: 1. N u như b n đ c chưa cài đ t Linux bao gi . vì “quan h ” c a chúng đ i v i vi c cài đ t Linux hoàn toàn gi ng nhau. Tác gi cho r ng. Khi t o phân vùng c n đ ý không cho ranh gi i gi a các phân vùng c t l n nhau. T c là c n tr l i “Yes. 2. Chương trình t o đĩa ph c h i Windows 2000/XP có th ch y t trình đơn h th ng (l nh Backup trong Start/Program/Accessories). t t c nh ng cài đ t và c u hình trư c đó s đư c ghi l i).6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader Trong ph n này. nghĩa là trình kh i đ ng OS Loader cũng đã đư c cài đ t. Cài đ t Linux theo ch d n c a b n phân ph i. 3. và hơn n a khác v i đĩa m m kh i đ ng DOS. N u HĐH Windows NT đã đư c cài đ t. nh ng thông tin đã đưa đ đ b n đ c l p k ho ch và th c hi n vi c phân chia đĩa thành các phân vùng. make a BOOT DISK” (hay tương t th . Tuy nhiên . ntdetect.com và boot. không ch t o đư c phân vùng m i t ch tr ng trên đĩa.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 31 Th nh t. Và như th có th s d ng chương trình này đ kh i đ ng Linux. Đ t o đĩa m m kh i đ ng ch c n đ nh d ng l i đĩa m m.ini t thư m c g c c a đĩa kh i đ ng NT. r i sao chép lên đó các t p tin ntldr. và m i thao tác cũng như thay đ i đ u th y rõ ràng. s d ng đ đ c các đĩa m m khác. Khi này.2. /dev/hda1 s dành cho phân vùng FAT16). khi nói v Windows NT xin ng m hi u c Windows 2000 và NT. Chúng ta gi thi t là Windows NT đã đư c cài vào phân vùng /dev/hda2 (n u như b n đ c nh . sau khi kh i đ ng h th ng không còn yêu c u đĩa m m n a. Đây cũng là m t phương án kh i đ ng. Ngoài ra. có th s d ng đĩa m m này đ kh i đ ng Linux. Đi u này r t quan tr ng v i ngư i dùng m i. có th b nó ra kh i . Đĩa m m này s đư c dùng đ n sau. trong quá trình cài đ t nh t đ nh ph i t o ra các đĩa m m kh i đ ng Linux. thì trư c khi b t đ u c n chu n b đĩa m m kh i đ ng và ph c h i Windows NT. 2. chương trình này (th m chí trong phiên b n dành cho DOS) cung c p m t giao di n đ h a d s d ng có h tr chu t. Trong khi cài đ t c n chú ý đ n nh ng đi m sau: • th nh t. mà còn có th di chuy n các phân vùng đã có theo ý mu n. Th hai. Dùng chương trình Partition Magic đ l y m t ph n đĩa tr ng và t đó t o ra phân vùng v i d ng ext2(3) (h th ng t p tin Linux) và phân vùng swap. Tác gi hy v ng r ng b n đ c đã sao lưu nh ng thông tin có giá tr c a mình. Vì th ti p theo chúng ta s xem xét các phương án cài đ t hai HĐH trên m t máy tính. tùy thu c vào b n phân ph i) khi đư c h i có t o đĩa m m kh i đ ng hay không. chương trình này cho phép phân chia l i đĩa mà không làm m t thông tin (t c là.

n u phân vùng chính đ u tiên có đ nh d ng NTFS. n u như b n đ c cài LILO vào MBR. thì không ph i m i th đã h ng h t. ch c n sao chép sector kh i đ ng qua đĩa m m như đang trình bày. Chúng ta gi thi t Linux đư c cài vào phân vùng /dev/hda3. T m th i nhân Linux còn chưa h tr t t vi c ghi lên phân vùng NTFS. Tác gi không bi t (chưa th ) có th kh i đ ng không c n đĩa m m không. Ch s d ng trong trư ng h p “b t đ c dĩ”. Vì th n u b n đ c cài LILO vào MBR. V n đ ch . vì th không nên s d ng thư ng xuyên. đ nh d ng MBR t o b i LILO và Windows (DOS) khác nhau. Sao chép sector kh i đ ng c a Linux vào m t t p tin.32 Cài đ t h đi u hành Linux cách kh i đ ng này cũng có đi u ti n. Sau khi cài đ t xong. Tác gi cũng s nói cách ph c h i. Đĩa m m này còn c n thi t cho c u hình đ kh i đ ng nhi u HĐH. kh i đ ng Linux b ng đĩa m m (n u như b n đ c cài LILO vào phân vùng c a Linux và không đ ng gì đ n MBR.lnx3 6. [root]# mount -t vfat /dev/fd0 /mnt/floppy chuy n vào thư m c /mnt/floppy [root]# cd /mnt/floppy và th c hi n câu l nh [root]# dd if=/dev/hda3 of=/mnt/floppy/bootsect. ch không ph i vào sector kh i đ ng chính c a đĩa (MBR).lnx trong thư m c g c c a đĩa C:. Vi c sao chép th c hi n như sau: đ u tiên g n m t đĩa m m tr ng (m i mua thì càng t t). thì c u ph c h i l i MBR c a Windows. Như v y LILO s đư c cài vào sector đ u tiên c a /dev/hda3 Theo nguyên t c.lnx bs=512 count=1 đ ghi n i dung sector kh i đ ng c a đĩa /dev/hda3 vào t p tin /mnt/floppy/bootsect. Tuy nhiên đây cũng không có v n đ gì. thì có th t o t p tin bootsect. nhưng t t hơn h t là b n đ c cài LILO ngay l p t c vào sector đ u tiên c a phân vùng đã cài Linux. K t qu cu i cùng (kh i đ ng qua NT Loader) v n có th đ t đư c nhưng c n b ra m t chút công s c. 4. thì đây là kh năng duy nh t). • th hai. b ng câu l nh: [root]# shutdown -h now Ghi chú: n u đĩa C: (/dev/hda1) có đ nh d ng FAT. Ti p theo c n kh i đ ng l i đ vào Windows NT. khi cài đ t Linux c n cài LILO vào sector đ u tiên c a phân vùng dành cho thư m c g c (/) c a Linux. 5. t p tin này s c n đ trình kh i đ ng Windows NT/2000 có th kh i đ ng Linux. 3 .

) 8.init ch a trong đó (nh ng t p tin này có th n!). nên Windows NT s kh i đ ng. Kh i đ ng Windows NT t đĩa m m kh i đ ng (đã t o trư c khi cài đ t Linux. MBR). /dev/hda. N u ch n LINUX. đ u t p tin này có liên k t đ n phân vùng kh i đ ng theo m c đ nh. r i ch n ch đ Command mode. Nh p l nh cd /etc và m t p tin lilo. 1. Tác gi dùng l nh này thành công. Sau đó tìm t p tin boot.conf. ví d .lnx="LINUX" (t t nhiên. và trong trình đơn ch n h đi u hành s có LINUX. Trong NT c n sao chép t p tin bootsect. N u như b n đ c v n còn mu n s d ng trình kh i đ ng OS Loader c a NT. m c dù trong m t s bài báo nói cách ph c h i MBR như v y không ph i lúc nào cũng làm vi c. thì LILO s đư c ch y và sau đó nó (LILO) s n p Linux. N u Linux đư c cài vào phân vùng /dev/hda3. ví d . Trong trình đơn (th c đơn) c a trình kh i đ ng c n ch n l nh Recover. Trong trư ng h p này b n ghi kh i đ ng Windows NT (hay 2000) s b xóa. trong d u ngo c kép b n đ c có th đ t tên b t kỳ. thì hãy ch y câu l nh mount và tìm k t qu tương t như sau4 : 4 có nghĩa là tìm phân vùng đã g n vào thư m c g c /. Sau đó đăng nh p vào tài kho n nhà qu n tr (administrator). thì nh ng bư c trên có thay đ i m t chút: thay cho bư c th 6 c n làm các thao tác sau. t c là thay th /dev/hda thành /dev/hda3.ini và thêm vào dòng sau: C:\bootsect.lnx có th đ t thu c tính ch đ c (read-only). 2. n u không có thì b n đ c c n tìm m t máy khác đang ch y Windows NT r i t o). 4. đ thay th giá tr này thành phân vùng đã cài Linux lên (chính xác hơn là thành phân vùng đư c g n như g c (/) c a Linux). T p tin bootsect. trong ví d này là /dev/hda3 .lnx vào thư m c g c c a đĩa C:. Ch y hai l nh này theo th t đã ch ra. Vi c còn l i là kh i đ ng l i máy tính m t l n n a. 3. Còn bây gi chúng ta s xem xét trư ng h p b n đ c (do vô tình hay c ý) cài đ t LILO vào b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa (Master Boot Record. ch không mu n dùng LILO. Trong Windows 2000 có các l nh chuyên dùng fixboot và fixmbr (ch y t console ph c h i h th ng). S d ng câu l nh fdisk /mbr. Ph c h i l i b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 33 Vì MBR chưa có gì thay đ i. 7. Sau đó Windows 2000 s kh i đ ng bình thư ng. Đây có th là phân vùng FAT16 hay phân vùng NTFS. và vi c kh i đ ng Windows NT (bư c th 6 trên) là không th . CoolEdit c a Midnight Commander. hay chính xác hơn là vào thư m c g c c a phân vùng mà t đó kh i đ ng Windows NT. Dùng b t kỳ trình so n th o nào. Kh i đ ng l i máy tính t đĩa m m kh i đ ng Linux và đăng nh p vào h th ng v i quy n ngư i dùng root. N u như b n đ c không nh đã cài Linux vào đâu. Đ c đi m đ nh n ra phân vùng này là hai t p tin ntldr và boot. thì c n ghi cái đó.2. 5.

b n c n m t t p tin c u hình ‘menu. Đ dùng đư c trình đơn đó. ví d Xandros còn t đ ng tìm th y nh ng h đi u hành đã có này và thêm chúng vào t p tin c u hình c a GRUB.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB Như đã nói trong ph n l a ch n chương trình kh i đ ng. b n ghi kh i đ ng c a Windows đư c gi nguyên v n.1 Cài đ t GRUB Cách d nh t đ có th cài đ t trình kh i đ ng GRUB là ch n dùng trình kh i đ ng này trong quá trình cài đ t h th ng Linux c a b n. Quá trình cài đ t Linux k t thúc đây. Th c hi n các bư c 6-8 như trên. nhưng s có ích n u b n bi t đư c cách c u hình Linux đ x lý nh ng l i có th x y ra và hơn th n a bi t cách c u hình đ kh i đ ng h đi u hành mong mu n khi không có t đ ng c u hình. thì l a ch n t t hơn cho trình kh i đ ng là chương trình có trong thành ph n c a m i b n phân ph i HĐH Linux – GRUB (GRand Unified Bootloader). S có c nh báo v vi c phân vùng không ph i là đ u tiên trên đĩa. Thông thư ng t p tin này đư c t o ra khi cài đ t. 2. n u trên máy đã cài Windows 98 v i h th ng t p tin FAT16. Last modification on Sun Apr 2 22:22:11 MSD 2006 color white/blue black/light-gray .lst’ n m trong thư m c kh i đ ng /boot. 2.2 C u hình GRUB GRUB có m t giao di n trình đơn đ t đó ngư i dùng có th ch n m t m c (m t h đi u hành) b ng các phím mũi tên r i nh n <Enter> đ kh i đ ng.34 /dev/hda3 on / type reiserfs (rw) Cài đ t h đi u hành Linux 6. Trong nh ng phiên b n m i c a các b n phân ph i Linux m i khi này có th ch n c u hình cho nh ng h đi u hành đã có trên máy. và ph c h i MBR c a Windows. B n đ c đã có th ch n HĐH s kh i đ ng và đi u khi n máy tính c a mình. 7. Nh đó sau khi cài đ t b n có th ch n kh i đ ng Linux ho c h đi u hành (thư ng là Windows) đã có. M c dù vi c t đ ng c u hình này h t s c thu n ti n. Đây chính là đi u chúng ta c n. Chúng ta s xem xét c u hình GRUB trong ph n ti p theo. “quy trình” ph c t p v i hai l n kh i đ ng l i ch đ chuy n sector kh i đ ng Linux t MBR vào sector đ u tiên c a phân vùng dành cho Linux. 2. M t s b n phân ph i.7. Ch y l nh /sbin/lilo đ ghi trình kh i đ ng vào phân vùng /dev/hda3 (c n ch y l nh lilo không có tham s ).7. D dàng đoán ra r ng. Hãy xem ví d m t t p tin như v y dư i đây: # GRUB example configuration file on the teppi’s openSUSE system. # Modified by YaST2.

7 S d ng trình kh i đ ng GRUB default 0 timeout 8 ###Don’t change this comment .2. Ngoài dòng chú thích GRUB cũng b qua nh ng dòng tr ng. Khác v i trư ng h p LILO.v. Có th b n đã đoán ra nh ng dòng b t đ u b ng ký t ‘#’ là nh ng dòng chú thích. S ‘0’ ch ra đó là h đi u hành th nh t trong danh sách (t c là SuSE Linux 9. M i ph n đ u b t đ u b ng l nh ‘title’ theo sau là tên s hi n th trong trình đơn. Như b n th y trong t p tin c u hình trên.0)/xen.0)/vmlinuz-xen root=/dev/hda5 vga=0x31a selinux=0 splash=silent resume=/dev/hda7 showopts module (hd0. Sau nh ng thi t l p chung là ph n thi t l p cho t ng h đi u hành c th . trong GRUB vi c đánh s đư c b t đ u t ‘0’ ch không ph i ‘1’. Hãy nh l i. Chúng đư c đ t trư c các m c b t đ u b ng ‘title’.YaST2 identifier: Original name: windows### title Windows map (hd0) (hd1) map (hd1) (hd0) rootnoverify (hd1. . Và vì l nh này hi n th tham s m t cách nguyên v n.YaST2 identifier: Original name: xen### title XEN kernel (hd0. sau khi thay đ i c u GRUB không c n ph i ch y b t kỳ l nh nào đ nh ng thay đ i này có hi u l c. .3 kernel (hd0.3”. ph n th hai – “Windows”. Trong trư ng h p này là sau 8 giây. ph n đ u tiên là đ kh i đ ng “SUSE LINUX 9. nh ng tùy ch n có liên quan đ n giao di n c a trình đơn.0)/vmlinuz root=/dev/hda5 vga=0x31a selinux=0 splash=silent resume=/dev/hda7 showopts initrd (hd0.0) makeactive chainloader +1 ###Don’t change this comment . Tùy ch n default ch ra h đi u hành kh i đ ng theo m c đ nh (n u không đ ng vào bàn phím khi kh i đ ng). Đây là m t đi m m nh c a GRUB so v i LILO.0)/initrd-xen 35 ###Don’t change this comment . B n có th ghi b t kỳ câu gì mong mu n vào dòng này và không nh hư ng gì đ n công vi c c a chương trình. v.YaST2 identifier: Original name: floppy### title Floppy root (fd0) chainloader +1 Tác gi nghĩ r ng c n gi i thích c th hơn m t chút v t p tin này.0)/initrd ###Don’t change this comment . Chúng s đư c c p nh t m t cách t đ ng trong l n kh i đ ng sau. Tùy ch n timeout cho bi t GRUB s kh i đ ng m t cách t đ ng sau kho ng th i gian ch ra (tính theo giây) n u không nh n phím nào.YaST2 identifier: Original name:linux### title SUSE LINUX 9.gz dom0_mem=196608 module (hd0.3). . đ u t p tin là nh ng thi t l p chung (global options). nên b n có th nh p b t kỳ th gì vào phía sau. Tùy ch n color dùng đ ch n màu cho trình đơn (hãy th nó!).

1 S d ng trình kh i đ ng LILO Cài đ t và c u hình LILO Gi ng như trư ng h p Windows NT. thì trong quá trình cài d t Linux c n ch n phương án cài LILO vào b n ghi kh i đ ng chính (Master Boot Record). LILO có th n m b n ghi kh i đ ng c a phân vùng chính đư c kích ho t và ch a thư m c g c c a Linux ho c th m chí trên phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng.8 2. Dùng chương trình Partition Magic đ l y ph n không gian đĩa còn tr ng và trên đó t o ra m t phân vùng ext2(3) (h th ng t p tin Linux) và m t phân vùng swap. Bư c ti p theo c n c u hình LILO đ có th kh i đ ng các HĐH theo l a ch n. Cách chia đĩa đã nói trên.22 label = linux read-only other = /dev/hda1 Ghi chú.36 Cài đ t h đi u hành Linux T t nhiên đây không ph i là t t c nh ng kh năng s d ng c a GRUB.5 4. Trong trư ng h p đó /etc/lilo. T o các đĩa m m kh i đ ng theo nguyên t c là không b t bu c. Tuy nhiên tác gi chưa nhìn th y s c n thi t c a ng d ng này (n u đã ch n LILO làm trình kh i đ ng chính thì hãy s d ng cho “tr n b ”). 2. 5 . C n nh r ng. nhưng tác gi khuyên b n đ c nên làm. vì th chúng ta s không xem xét đ n. Sau m t th i gian làm vi c v i Linux và có đ kinh nghi m b n s bi t cách tìm thêm thông tin v trình kh i đ ng tuy t v i này. Trong trư ng h p đó MBR c n ph i có kh năng n p LILO. N u dung lư ng đĩa c ng vư t quá 8. Chúng ta xem xét m t ví d nh c a t p tin c u hình LILO.8. 1. nhưng đ i v i ngư i dùng m i thì như v y là đ .4. Trư c khi cài đ t Linux hãy chu n b đĩa m m kh i đ ng Windows.4 Gbyte thì hãy đ c k các ph n 2. ví d khi MBR là trình kh i đ ng c a MS-DOS hay Windows. Câu l nh này dùng đ cài đ t (hay cài đ t l i) LILO.3 và 2.5.txt root = current image = /boot/vmlinuz-2. LILO đư c c u hình b ng t p tin /etc/lilo. Trong ví d này chúng ta s coi như thi t b /dev/hda1 là phân vùng v i DOS/Windows. 3. Trình kh i đ ng LILO không b t bu c ph i cài đ t vào b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa. n u b n mu n s d ng trình kh i đ ng LILO. 2. còn phân vùng /dev/hda2 ch a Linux. Cài đ t Linux theo ch d n đi kèm v i b n phân ph i.conf có d ng g n như sau: boot = /dev/hda2 compact delay = 50 # message = /boot/bootmesg. chúng ta s đưa ra các bư c c n th c hi n đ có th kh i đ ng nhi u HĐH.conf và câu l nh /sbin/lilo.

Trong ví d này. 37 Dòng compact b t ch đ nén t p tin map – t p tin ch a đ c tính c a nhân đư c kh i đ ng. N u b n đ c mu n kh i đ ng Windows tr c ti p t ph n nh sau vào /etc/lilo.2. N u đ t dòng (g i là ph n nh thì t t hơn) other = /dev/hda1 trong t p tin /etc/lilo. Trong m i ph n như v y có m t dòng label. thì hãy thêm 5. c n ch y câu l nh /sbin/lilo đ nh ng thay đ i có hi u l c. s kh i đ ng Linux theo m c đ nh. Có th ch ra h đi u hành đư c kh i đ ng theo m c đ nh khi thêm m t dòng có d ng default=dos. LILO s không đưa thông tin v phân chia đĩa cho h đi u hành đư c kh i đ ng n u bi n này không đư c đưa ra. thì trong thư m c g c c a đĩa /dev/hda1 (đĩa C: trong h th ng thu t ng Microsoft) c n có trình kh i đ ng ph (không ph i là chính). tính năng (nén) này tăng t c đ c a kh i đ ng đ u. Dòng table=<device> cho bi t tên thi t b ch a b ng phân chia đĩa.ini c n đ t khác không (th i gian ch đư c tính theo giây).ini b ng không. B t đ u t dòng image là các ph n nh c a t p tin c u hình.1 giây). Sau khi s a xong t p tin /etc/lilo.conf. vì ph n c u hình tương ng v i Linux n m đ u tiên trong t p tin. Ch c n đ t th i gian ch kh i đ ng trong t p tin boot.dos l y t thư m c g c c a đĩa ch a NT Loader. c n th c hi n câu l nh /sbin/lilo. trong trình đơn c a LILO n u ch n dos thì s hi n ra trình đơn c a NT Loader r i t đó ch n m t trong hai HĐH Windows đ kh i đ ng).conf theo ý mu n.conf: other = /boot/bootsect. Đi u này có th c n thi t khi mu n kh i đ ng c Windows 98 t trình đơn c a NT Loader (trong trư ng h p này s có 3 HĐH: Linux. t c là thay đ i bi n table. Windows NT và Windows 98. Tuy nhiên. đ không th y trình đơn kh i đ ng c a NT Loader. m i ph n tương ng v i m t h đi u hành s kh i đ ng theo l a ch n c a ngư i dùng.8 S d ng trình kh i đ ng LILO table = /dev/hda label = dos Vài l i gi i thích cho ví d : Dòng boot cho bi t thi t b kh i đ ng. thì s kh i đ ng HĐH theo m c đ nh. t c là s d ng tên đã đ t trên dòng label. (M t s h đi u hành có công c khác đ xác đ nh là đã đư c kh i đ ng t phân vùng nào. n u vì m t lý do nào đó b n mu n th y trình đơn này thì giá tr timeout trong t p tin boot. LILO. Câu l nh này (trong tài li u .dos label = win trong đó bootsect. sau khi thay đ i ch d n đ n b ng phân chia đĩa.) Đ ng quên r ng. và LILO kh i đ ng thành công Windows NT. Câu l nh message dùng đ đưa ra thông báo theo ý mu n khi kh i đ ng. Trên m t máy c a tác gi đó n m trình kh i đ ng NT Loader (vì Windows NT đư c cài đ t trư c Linux). Trên dòng này ghi tên c n nh p vào d u nh c LILO hay tên s hi n th trong trình đơn c a LILO đ có th ch n HĐH mu n kh i đ ng. N u như tên không đư c nh p sau kho ng th i gian ch trên dòng delay (tính theo ph n mư i giây – c n nhân v i 0.

Câu l nh đ th c hi n có d ng: [root:~#] dd if=/boot/boot. Theo m c đ nh đó là t p tin /boot/boot. Nhưng c n bi t r ng. Khi có tham s này s th c hi n t t c các th t c cài đ t trình kh i đ ng. b n ghi sector kh i đ ng. nó đưa ra màn hình t “LILO”. Tuy nhiên có th đ t m t tên khác đ ghi sector kh i đ ng. v. thì n i dung cũ c a sector này s t đ ng đư c ghi nh vào m t t p tin. 6. câu l nh này ch làm vi c đúng v i đi u ki n là thư m c LILO (t c là /boot) không thay đ i k t khi cài đ t. Khi LILO đư c n p. thì nó không b ghi đè lên. n u không còn cách ph c h i nào khác đơn gi n hơn. T p tin /boot/boot. và b ng phân chia đĩa. • Không ch cái nào hi n ra – không có ph n nào c a LILO đư c n p. Trư c khi ch y /sbin/lilo đ thay đ i bư c kh i đ ng. Khi /sbin/lilo ghi đè n i dung m i lên sector kh i d ng. t c là ch ch y th c u hình m i. 0300 – tương ng /dev/hda.NNNN. L nh này ch thay đ i mã chương trình kh i đ ng n m trong MBR. Khi này m i ch cái bi u th s k t thúc m t hành đ ng nào đó hay k t thúc m t bư c n p LILO. và không đ ng gì đ n b ng phân chia đĩa). 0800 – /dev/sda.NNNN có th s d ng đ ph c h i n i dung cũ c a sector kh i đ ng. Cũng có th ph c h i MBR cũ khi c n thi t b ng câu l nh /sbin/lilo v i tùy ch n -u. ví d . thì b n đ c s đư c bi t thêm thông tin chi ti t v nh ng gì l nh /sbin/lilo s th c hi n. Ho c LILO không đư c cài đ t. tr vi c thay đ i t p tin map. . mà s đư c kích ho t trong l n kh i đ ng ti p theo. thì qua s ch cái đưa ra có th nh n đ nh v nguyên nhân xu t hi n v n đ .0300 of=/dev/hda bs=446 count=1 hay [root:~#] dd if=/boot/boot. và cách kh c ph c (n u có th ). N u kh i đ ng b b ngưng gi a ch ng. . N u cho thêm tùy ch n -v. ho c phân vùng ch a LILO chưa đư c kích ho t. N u t p tin này đã có trên đĩa.0800 of=/dev/hda bs=446 count=1 (bs=446 vì ch ph c h i chương trình kh i đ ng. MBR c a MS-DOS có th đư c ph c h i b ng cách kh i đ ng vào DOS t đĩa m m (CD) r i ch y câu l nh fdisk /mbr (xem trên). không nh t thi t ph i dùng /boot/boot. Đ k t thúc ph n nói v LILO này chúng ta s xem xét vài khó khăn có th xu t hi n khi s d ng LILO.38 Cài đ t h đi u hành Linux hư ng d n g i là map-installer) cài đ t trình kh i đ ng ph .NNNN. Sau khi cài đ t l i trình kh i đ ng c n kh i đ ng l i máy tính và th các phương án kh i đ ng khác nhau đ ki m tra.v. trong đó NNNN tương ng v i s c a thi t b . mà không thay đ i b ng phân chia đĩa. hãy th c hi n câu l nh này v i tham s -t. .

• LIL. nhưng nó không th n p trình kh i đ ng ph . • LIL — trình kh i đ ng ph đã đư c ch y. ho c t p tin boot/boot. Mà trình kh i đ ng MS-DOS và Windows 95/98 ch “bi t” chuy n quy n đi u khi n cho sector đ u tiên c a phân vùng kích ho t. Có th ph c h i l i LILO b ng cách ch y l nh /sbin/lilo (n u LILO đư c cài vào MBR). khi mà thư m c /boot không th n m trên phân vùng dành cho Linux. thư ng có th gi i quy t b ng cách kh i đ ng vào Linux b ng đĩa m m kh i đ ng. nhưng không ch y đư c nó.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo.– b ng mô t trong t p tin map b phá h y. Khi có v n đ sau khi cài đ t m t h đi u hành khác sau Linux.8. n u như b n đ c đ u tiên cài đ t Linux.8. Thông thư ng do l i đưa ra c u trúc hình h c c a đĩa ho c t p tin /boot/boot. thì v n đ thư ng d gi i quy t. • LILO – t t c các ph n c a LILO đư c n p thành công. 2. r i ch y /sbin/lilo. nhưng nó không th n p b ng mô t t t p tin map.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo.8 S d ng trình kh i đ ng LILO 39 • L [mã l i] – trình kh i đ ng chính đã đư c n p và đã ch y (t c là đã nh n đư c quy n đi u khi n). . ho c kích ho t phân vùng ch a LILO (n u LILO đư c cài vào phân vùng chính). Mã l i hai ký t cho bi t nguyên nhân c th c a v n đ (cách gi i mã c n tìm trong tài li u k thu t c a LILO). Thông thư ng do l i đưa ra c u trúc hình h c c a đĩa ho c t p tin /boot/boot. N u LILO không d ng l i đây. Thông thư ng thì v n đ n y sinh do đĩa x u (có khuy t t t) hay không đ t đúng c u trúc hình h c c a đĩa. thì Linux s không th kh i đ ng. và d u kích ho t trong b ng phân vùng s đư c chuy n sang phân vùng MS-DOS (Windows 95/98).b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo. và sau đó m i cài đ t Windows 95/98 hay MS-DOS. 2. mà ti p t c đưa ra m t chu i vô t n các mã l i. Như th . Nguyên nhân thư ng do khuy t t t c a đĩa ho c không đưa đúng c u trúc hình h c c a đĩa. trình kh i đ ng c a chúng (không ph thu c vào ý mu n c a b n đ c) đư c ghi vào Master Boot Record (MBR). • LI – trình kh i đ ng chính đã n p đư c trình kh i đ ng ph .2. • LIL? – trình kh i đ ng ph đã đư c n p vào đ a ch không đúng.3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS Nh ng phiên b n nhân Linux m i nh t h tr kh năng đ t các t p tin c n thi t trên giai đo n kh i đ ng vào h th ng t p tin MS-DOS (hay UMSDOS). Có th là l i đưa c u trúc hình h c c a đĩa.2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux Khi cài đ t MS-DOS và Windows 95/98. Vì trong ph n l n các trư ng h p phân vùng DOS chi m các vùng đĩa đ u (không có h n ch c a BIOS). nên cho phép gi i quy t nhi u v n đ c a đĩa l n. s a l i t p tin c u hình LILO (thêm ph n nh cho HĐH m i).

và chuy n t t c các t p tin t thư m c /boot vào đó.exe. Tuy nhiên. và k t qu là không th kh i đ ng đư c b t kỳ h đi u hành nào (tác gi cũng đã rơi vào trư ng h p như v y). và cu i cùng ch y l nh /sbin/lilo. c n làm gì đ có th s d ng chương trình loadlin. khi có phân vùng kích ho t là DOS hay Windows. Vi c s d ng loadlin.exe làm vi c v i m i c u hình DOS và có r t ít h n ch . Phiên b n 1.fgan. /dos/linux).9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin. Phương án kh i đ ng này đư c khuyên s d ng cho ngư i dùng Linux m i.conf.de) vi t. do đó. thì ph i kh i đ ng l i máy tính. và sau đó DOS đư c thay th hoàn toàn b ng Linux. Kh năng này bi n loadlin. thông thư ng ghi t p tin loadlin. Chương trình này thư ng có trên các đĩa c a b n phân ph i.exe.exe không có nghĩa là Linux làm vi c dư i DOS.73) có kích thư c lên t i 1 Mbyte. Vì th h thư ng s d ng LILO không đúng cách. • C n có nh nén c a nhân Linux (zImage. Phiên b n này có th s d ng b nh m r ng. 2. Ti p theo chúng ta s ch nói v các t p tin zImage. m c dù b n đ c có th thay th zImage thành bzImage 6 . b ng câu l nh reboot. thư m c /boot đư c chuy n thành liên k t tư ng trưng đ n thư m c /dos/linux. N u như b n đ c mu n quay tr l i DOS. Kh năng này th c hi n nh chương trình đ c bi t loadlin.exe Không ch các t p tin kh i đ ng và nhân có th n m trong phân vùng DOS. có th n p các nhân l n (các bzImage) và các nh đĩa o (initrd) tr c ti p vào vùng b nh n m trên.exe vào thư m c c a ngư i dùng root 7 Ghi chú. bzImage là đ nh d ng m i hơn (s phiên b n nhân l n hơn 1. ví d .exe đ kh i đ ng và b t đ u tìm hi u Linux.3. Có th dùng chương trình này đ kh i đ ng Linux t CD ho c t đĩa trong m ng mà không c n s d ng đĩa m m kh i đ ng.exe và nhân ( nh c a nhân) lên m t trong các đĩa mà DOS nh n ra. nhân khi gi i nén có kích thư c lên t i 2 Mbyte.exe thành m t công c tuy t v i đ kh i đ ng Linux khi có v n đ v i LILO. do Hans Lermen (lermen@elserv. Chương trình loadlin. zImage là đ nh d ng nh phân cũ c a nhân. mà c ti n trình kh i đ ng Linux nói chung có th đư c t ch c t DOS. c n phân vùng DOS ch đ đ c/ghi.6 Loadlin. ch c n đ t chương trình – t p tin loadlin.exe cung c p cách kh i đ ng Linux t c ng an toàn nh t. v trí m i c a thư m c /boot c n ch ra trong t p tin /etc/lilo. bzImage)7 . Đ i v i nh ng ngư i dùng m i thì s thu n ti n hơn khi s d ng loadlin. • Trên máy tính c a b n (t t nhiên v i b x lý 386 ho c cao hơn) c n cài đ t DOS hay WINDOWS 95. t o trong đó m t thư m c (ví d . “không vào hang c p sao b t đư c c p”.6 c a loadlin.40 Cài đ t h đi u hành Linux Đ th c hi n phương án kh i đ ng này. Như v y. vì chương trình này h tr “kh i đ ng lôgíc” c a máy tính.exe không yêu c u ph i cài đ t.ffm. m t s b n phân ph i còn có gói cài đ t cho chương trình này. Ph n l n ngư i dùng m i (và không ch h ) không đ kiên nh n đ đ c tài li u r t hay nhưng r t dài (và l i vi t trên ti ng Anh n a) c a LILO.

TGZ vào đó. Cài đ t Linux vào phân vùng đã chia. Chia các phân vùng cho Linux (cách làm xem ph n 2. Thu n ti n hơn đ đ c hư ng d n này khi ch y chương trình v i tham s more (gi ng trong Linux): C:\LOADLIN> loadlin | more Bây gi chúng ta có th xem xét các bư c cài đ t Linux khi s d ng loadlin.4.4.exe đ kh i đ ng. và hư ng d n cách đưa các tham s DOC\PARAMS. G n phân vùng DOS (gi thi t là /dev/hda1. và ch có ý nghĩa thu n ti n cho s d ng): [root]# cp /boot/vmlinuz-2.22.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin. ho c qua h p tho i l a ch n khi nh n l nh t t máy (shutdown) Windows 95/98. Sao chép t p tin vmlinuz-2.DOC (đ ng quên r ng chúng là nh ng t p tin DOS).4.TXT.22 t /boot vào /mnt/C/loadlin và đ i tên thành vmlinuz (vi c đ i tên là không nh t thi t.exe không có tham s C:\LOADLIN> loadlin thì s nh n đư c hư ng d n s d ng ng n g n. Ngoài ra sao chép t thư m c /boot vào thư m c đó c t p tin ch a nh c a nhân Linux.TGZ. LILO c n cài đ t vào sector đ u tiên c a phân vùng Linux đ không ghi đè lên MBR và không b m t kh năng kh i đ ng vào Windows. còn phân vùng Linux là /dev/hda3): [root]# mount -t vfat /dev/hda1 /mnt/C T o thư m c /mnt/C/loadlin và gi i nén t p tin LOADLIN16.exe. Sau khi vào DOS hãy chuy n sang thư m c C:\LOADLIN: CD \LOADLIN r i th c hi n l nh: . Có th tìm t p tin ch a nh c a nhân c n thi t nh t p tin /etc/lilo.exe 41 • Chương trình loadlin. Có th tìm th y trên đĩa phân ph i d ng không nén hay trong gói LOADLIN16.2. Ví d tên c a t p tin này là vmlinuz-2.5) 2. 3. hãy s d ng đĩa m m kh i đ ng).. Gói nén này còn ch a hư ng d n s d ng DOC\MANUAL. Sau khi k t thúc ph n cài đ t hãy kh i đ ng Linux (n u không có cách nào khác. N u b n ch y loadlin..” và b n đ c s th y tên c n thi t phía bên ph i d u b ng.conf: tìm trong t p tin c u hình dòng “image=. 1.22 /mnt/C/loadlin/vmlinuz 4.PAR. Bây gi i kh i đ ng l i máy tính vào DOS tr c ti p (n u b n đ c có Windows 95/98 thì c n nh n phím <F8> khi kh i đ ng đ hi n th trình đơn cho phép ch n DOS). t p tin tham s ví d DOC\TEST.

.SYS (đây là t p tin văn b n thông thư ng). V n đ ch . C n nói thêm r ng.edu/~gpg109/BootPrompt-HOWTO. Có th vi t thêm l nh g i loadlin vào t p tin autoexec. linux.anu. không đư c kh i đ ng Linux t giao di n đ h a DOS/Windows và c n t t m t vài tùy ch n trong t p tin n C:\MSDOS.exe vào t p tin (ví d v i tên params) và g i câu l nh đó d ng sau: C:\LOADLIN> LOADLIN @params Kh năng này đ c bi t có ích khi đưa nhi u tham s dòng l nh và khi dòng l nh dài hơn 127 ký t . Tác gi cho r ng nh ng thông tin đã đưa ra trên đ đ t o t p tin bat c n thi t. Mô t đ y đ t t c các tham s c a câu l nh loadlin. n u b n đ c mu n n p nhân cùng v i đĩa RAM: C:\LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/ram rw initrd=diskimage Còn có th ghi t t c các tham s c a l nh loadlin.edu/mdw/HOWTO/BootPrompt-HOWTO. n u như có hi n th bi u tư ng Windows. Công vi c duy nh t còn l i là làm sao đ không ph i gõ l nh loadlin v i t t c các tham s sau m i l n kh i đ ng l i.html và http://rsphy1.bat). sau đó thì ch y Linux. máy tính s chuy n vào ch đ DOS trư c. Bây gi b n đ c có th s d ng cách này đ kh i đ ng Linux. Dòng Logo=0 t t vi c hi n th bi u tư ng Windows (c a s ). (Đ ch y giao di n đ h a.exe có th tìm th y trong t p tin PARAMS.bat ho c t o m t t p tin l nh (ví d . đ i v i m t s c c màn hình Linux s đưa ra m t màn hình tr ng r ng sau khi kh i đ ng. c n nh p câu l nh C:\> win). và khi ch y t p tin này.html. và DOS s đư c kh i đ ng thay cho Windows 95/98.unc.DOC ho c Internet trên trang http://sunsite.42 Cài đ t h đi u hành Linux C:\LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/hda3 ro vga=ask ho c. b ng cách thêm vào hai dòng sau (n u chưa có): BootGUI=0 Logo=0 Dòng đ u tiên t t giao di n đ h a.

thì sau nh ng dòng ch BIOS thư ng đưa ra s xu t hi n màn hình d ng như trong hình 3. Ph i làm gì đ có th ti p t c làm vi c v i h th ng Linux? Sau khi làm vi c xong thì t t máy th nào? Có nh ng chương trình nào nên bi t? Trong khi làm vi c có v n đ n y sinh thì tìm câu tr l i đâu? Trong chương này chúng ta s tìm th y câu tr l i cho nh ng câu h i trên..1. B t máy tính lên.1: Màn hình kh i đ ng c a GRUB . đ i h th ng kh i đ ng xong và . N u ngư i dùng đã cài đ t GRUB làm trình kh i đ ng.Chương 3 Kh i đ ng Linux l n đ u V n s kh i đ u nan – Trung Qu c Sau khi cài đ t r t có th b n đ c s không bi t bư c ti p theo ph i làm gì.1 Kh i đ ng HĐH Linux Như v y là vi c cài đ t Linux đã hoàn thành. ng i nhìn. 3. Hình 3..

3. . Nh ng thao tác không c n th n c a ngư i dùng này có th d dàng d n đ n nh ng h u qu khó lư ng. Tuy nhiên bây gi v n còn s m đ nói v v n đ này. t c là có quy n truy c p không gi i h n đ n các tài nguyên. đây là m t kh u c a root. Hãy nh p vào tên ngư i dùng và m t kh u”. b n s th y dòng như sau: Trong nh ng b n phân ph i Linux m i. thì hãy nh p vào tên ngư i dùng “root” (ngư i dùng cao c p). N u đây là l n đăng nh p đ u tiên vào h th ng ngay sau khi cài đ t. N u có đ kiên nh n đ đ c h t cu n sách này. xóa nh ng ngư i dùng khác. thì h th ng s t đ ng quay tr l i dòng h i tên ngư i dùng login:. N u b n đã ch n t đ ng ch y ch đ đ ho thì hãy nh n <Ctrl>+<Alt>+<F1> đ th y màn hình đăng nh p như sau: ThinhQuyen login: Màn hình đăng nh p này xu t hi n trên máy c a tác gi khi kh i đ ng Debian Linux.v. thì trên màn hình s xu t hi n r t nhi u thông báo mà t m th i chúng ta s không xem xét ý nghĩa c a chúng1 . N u sau khi nh p vào tên ngư i dùng r i r t lâu sau không vào m t kh u. H th ng s đưa ra câu h i m t kh u: Password: T t nhiên là b n c n nh p vào m t kh u tương ng v i ngư i dùng đã đưa ra. ví d SuSE Linux. thì trên màn hình kh i đ ng GRUB s xu t hi n danh sách các h đi u hành tìm th y. hãy nh n phím tương ng đ chuy n v màn hình kh i đ ng bình thư ng. T t nhiên màn hình đăng nh p c a b n đ c s khác.44 Kh i đ ng Linux l n đ u N u không ch m vào bàn phím. Cu i cùng xu t hi n màn hình cho phép ngư i dùng đăng nh p vào h th ng. . th m chí làm h ng h th ng. vì th hãy nh p “root” vào dòng login: r i nh n phím <Enter> (<Return>). N u đã ch n kh i đ ng Linux thì cu i cùng ngư i dùng ph i th y dòng login:. N u Linux không ph i là h đi u hành (HĐH) duy nh t trên máy tính. Do đó có th b n đ c s không th y nh ng thông báo này. khi hi n ra dòng m i này thì đ u tiên c n nh p vào tên ngư i dùng. Ngư i dùng này là ch s h u có toàn quy n đ i v i h th ng bây gi cũng như sau này. Trong trư ng h p đó. N u kh i đ ng b ng đĩa m m thì quá trình cũng tương t nhưng ch m hơn m t chút. Sau khi nh p m t kh u cũng nh n <Enter>. t c là dòng m i nh p vào tên đăng nh p. có th thêm. M t kh u này là m t kh u đã đưa ra cho ngư i dùng root trong quá trình cài đ t. Đây là ngư i dùng duy nh t luôn luôn có tài kho n đư c t o ra trong quá trình cài đ t. ví d đưa ra nh ng câu chào d ng “Xin chào! Hôm nay là 02 tháng 09 năm 2006. d ng h th ng v. và trong khi cài đ t b n quên t o thêm ngư i dùng. thì b n s bi t cách thay đ i màn hình này. có s d ng màn hình flash. Sau khi nh p đúng m t kh u.2 Đăng nh p vào h th ng Như b n đã bi t. Có th ch n HĐH mu n kh i đ ng b ng các phím <↑> và <↓> r i nh n phím <Enter>. sau đó nh p vào m t kh u khi có yêu c u đ vào h th ng. 1 . Phím này thư ng là <Esc>. Vì th thư ng ch đăng nh p dư i tên ngư i dùng này khi th c hi n các công vi c qu n tr h th ng. Tuy nhiên chúng ta đang trong trư ng h p này.

k c ki u ch . Trong t t c các ví d ti p theo chúng ta s s d ng d u nh c ch g m có tên ngư i dùng. nhimlui: [root]# useradd nhimlui Ngay sau khi nh n phím <Enter> đ ch y l nh này. h th ng s h i nh p m t kh u m t l n n a đ ki m tra. th i đi m này nó có nghĩa là b n đã đăng nh p vào h th ng m t cách thành công. Sau này b n có th thay đ i d ng c a d u nh c này. Trong MS-DOS và Windows(TM) màn hình đen và d u nh c h th ng thư ng đư c g i là ch đ dòng l nh. thì s xu t hi n dòng c nh báo (d ng Bad password: too short). c n ph i “t o” thêm cho ngư i dùng này m t kh u b ng câu l nh: [root]# passwd nhimlui S xu t hi n dòng: Changing password for nhimlui. Câu l nh đ u tiên chúng ta s nh p vào là useradd. Chúng ta s g i ch đ này là văn b n đ phân bi t v i ch đ đ ho c a h th ng X Window. cũng nh n phím <Enter>. nhưng h th ng v n ti p nh n m t kh u và cho phép ngư i dùng m i đăng nh p vào h th ng. New Password: Hãy nh p vào m t kh u. Tuy nhiên v n chưa th vào h th ng (thư ng nói. N u b n đã nh p đúng t t c . ví d . t c là có phân bi t ch hoa và ch thư ng. k c d u sao ‘*’ như thư ng th y. Vì th c n nh p vào t t c các câu l nh cũng như tham s c a chúng như ch ra trong ví d . Trong ví d đưa ra trên d u nh c g m tên ngư i dùng (root). trên h th ng s bi t r ng ngư i dùng nhimlui t n t i (chúng ta nói. Trư c khi đ ngh b n đ c nh p vào câu l nh đ u tiên.3. Xu t hi n d u nh c có nghĩa là h th ng đã s n sàng ti p nh n và th c hi n câu l nh c a ngư i dùng. và s l i xu t hi n d u nh c c a h th ng.2 Đăng nh p vào h th ng [root@ThinhQuyen /root]# 45 Dòng này đư c g i là d u nh c. “đăng nh p”) dư i tên ngư i dùng này. Sau khi nh p xong. tên h th ng (ThinhQuyen) và thư m c hi n th i (/root). Reenter New Password: Đ ng ng c nhiên. b n s không nhìn th y m t kh u vào vì h th ng s không hi n th gì ra. “m tài kho n cho ngư i dùng nhimlui”). thì s xu t hi n thông báo thành công d ng: Password changed. c n nói r ng trên b t kỳ h th ng UNIX nào ki u ch cũng đ u đóng vai trò quan tr ng. N u nh p vào m t kh u không t t (m t kh u quá ng n ho c quá đơn gi n). Đ h th ng cho phép ngư i dùng m i nhimlui làm vi c. Sau tên c a câu l nh c n kho ng tr ng và sau đó là tên ngư i dùng. .

N u như b n không có kh năng đ c ti ng Anh. B n đ c còn có th th ch y thêm m t vài câu l nh n a và theo dõi xem h th ng làm gì. 3. Câu l nh ti p theo mà b t kỳ ngư i dùng Linux nào cũng c n ph i bi t đó là câu l nh man.46 Kh i đ ng Linux l n đ u Như v y là b n đ c đã làm quen v i hai câu l nh đ u tiên c a h th ng Linux: useradd và passwd. Th hai. có th đ c v nh ng câu l nh chính trong b t kỳ cu n sách nào nói v UNIX. Chú ý là có th xem thông tin v chính b n thân câu l nh man. Hãy nh n phím <Q> b t kỳ th i đi m nào đ thoát ra kh i màn hình xem man và quay l i dòng nh p l nh. C n ph i nh p vào câu l nh này v i m t tham s – tên c a câu l nh khác ho c t khóa. <PageDown>. Bây gi xin b n đ c hãy th xem thông tin v hai câu l nh đã đ c p đ n trên – login và passwd. và phím tr ng.1: Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux Câu l nh Mô t ng n g n whoami Thông báo tên đăng nh p c a b n w ho c who Cho bi t nh ng ngư i dùng nào hi n đang làm vi c trên h th ng pwd Cho bi t tên c a thư m c hi n th i ls -l Hi n th danh sách t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i cd tên_thư_m c Chuy n thư m c hi n th i đ n tên_thư_m c ps ax Hi n th danh sách các ti n trình đang ch y Hãy xem mô t v nh ng câu l nh này b ng man. B ng 3.1 (hãy nh p chúng cùng v i nh ng tham s có trong b ng). terminal o và shell Như v y là b n đ c đã có kinh nghi m làm vi c đ u tiên ch đ văn b n (hay còn g i là kênh giao tác “console”) c a h th ng Linux. man là h th ng tr giúp luôn luôn đi kèm v i h th ng Linux. thì hay kiên nh n đ c cu n sách này ho c m t cu n sách khác cùng đ tài.3 Console. Ví d . Vì thông tin thư ng không th n m g n trên m t màn hình nên khi xem c n s d ng các phím <PageUp>. Hãy ch y l nh: [root]# man man R t ti c theo như tác gi bi t thì hi n th i các trang thông tin man còn chưa đư c d ch sang ti ng Vi t. Chúng ta s còn g p . Do đó b n s nh n đư c nh ng trang này b ng ti ng Anh. hãy th nh ng câu l nh li t kê trong b ng 3. Chúng ta s không xem xét chi ti t danh sách t t c nh ng câu l nh có th g p. Vì th nh t. ngư i dùng s d n d n làm quen v i chúng trong quá trình đ c cu n sách này và th c hành trên HĐH Linux c a mình. Ví d : [root]# man passwd K t qu là b n s nh n đư c m t văn b n mô t câu l nh tương ng ho c thông tin v đ tài mà t khoá đưa ra.

C n nói thêm là khi làm vi c ch đ văn b n (không ph i đ ho ) thì cũng có th s d ng các t h p phím <Alt>+<F1> — <Alt>+<F6> và thu đư c k t qu tương t . n u trong quá trình làm vi c b n đ c không nh đang n m trong terminal o nào thì hãy s d ng câu l nh tty. nhưng v n có bàn phím và màn hình th c hi n vai trò terminal đ i v i ngư i dùng. M t ngư i dùng nào đó d ng công vi c không có nghĩa là c n ph i t t máy. T h p phím nói trên ch đơn gi n là d ng phiên làm vi c hi n th i c a m t ngư i dùng. Nhân ti n cũng c n nói luôn. Đi m m nh c a gi i pháp này ch t t c nh ng chương trình cũ đã dùng đ qu n tr h th ng UNIX có th làm vi c không có v n đ gì trên d ng console m i này. đư c g i là console. do đó bàn phím và màn hình máy tính cá nhân ngày nay làm vi c gi ng như console ngày xưa. h u h t các b n phân ph i Linux l n (Red Hat. Thao tác này không t t máy và cũng không kh i đ ng l i h th ng. xin b n hãy th c hi n nh ng l i khuyên trên. Khi h th ng UNIX đ u tiên m i đư c t o ra. Đ chuy n gi a các terminal o chúng ta s d ng các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F1> — <Ctrl>+<Alt>+<F6>. . do đó ch c s không có terminal xa nào k t n i t i. Như v y r t thu n ti n cho s d ng. do đó tác gi gi i thích k hơn nh ng khái ni m này. đây b n đ c có th đăng nh p dư i tên ngư i dùng khác. Console thư ng k t n i t i máy tính không qua giao di n k ti p nhau mà qua m t c m riêng (đôi khi thi t b đưa ra không ph i là màn hình mà là m t thi t b in). Mainframe có m t terminal đ c bi t dành cho nhà qu n tr (system administrator) h th ng. Tuy nhiên. thư ng g m màn hình và bàn phím. Theo m c đ nh.3 Console. Debian.. và h th ng s hi n th l i trên terminal này d u m i đăng nh p (login:) mà b n đ c đã th y. Ngoài ra thêm vào thành ph n c a terminal bây gi còn có chu t. Xin nói ngay l p t c n u b n mu n thoát kh i m t trong các terminal thì có th th c hi n b ng t h p phím <Ctrl>+<D>. Cũng có th d ng phiên làm vi c b ng m t trong hai câu l nh logout ho c exit. ngoài console Linux còn cho phép k t n i các terminal xa t i máy tính. SuSE.3. t c là vào h th ng dư i tên ngư i . B n đ c s l i th y dòng m i đăng nh p login:. . t t hơn h t là làm quen ngay t đ u v i t h p 3 phím. Hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>. Do đó. Đ ng quên r ng Linux là HĐH nhi u ti n trình (multiproccess) và nhi u ngư i dùng (multiuser). L nh này s đưa ra tên c a terminal d ng: /dev/tty2. ) m ra 6 phiên làm vi c song song (terminal o) như v y khi kh i đ ng. terminal o và shell 47 thư ng xuyên nh ng khái ni m trình l nh “terminal” và “console”. Sau đó hãy nh n t h p phím <Ctrl >+< Alt>+<F1>. Tuy nhiên n u làm vi c ch đ đ ho thì không th không dùng phím <Ctrl>. Hãy th vào h th ng b ng tên ngư i dùng v a m i t o ra (nhimlui). còn có nh ng ngư i dùng khác v n ti p t c làm vi c. Máy tính cá nhân c a b n đ c là máy tính th h m i. Nhưng đây không ph i là làm vi c l i t đ u v i h th ng mà b n đ c ch chuy n sang m t terminal o khác. Vì trên các h th ng UNIX ngư i ta thư ng tuân theo các truy n th ng. máy tính còn r t to (mainframe) và ngư i dùng làm vi c trên nh ng máy tính này qua m t h th ng nh ng giao di n k ti p nhau dùng đ k t n i các terminal xa. Và hơn th n a còn cung c p kh năng làm vi c v i m t vài terminal o t m t console duy nh t. Bây gi khi đã bi t cách b ng đ u và k t thúc phiên làm vi c trên h th ng. B n s quay l i màn hình ban đ u. Terminal – thi t b dùng đ giao ti p gi a ngư i dùng và máy tính.

hãy thoát kh i h v và b n . Bây gi chúng ta s xem xét thêm m t câu l nh n a mà b n đ c c n bi t. thì hãy chú ý đ n s khác nhau trong d u nh c c a hai ngư i dùng root và nhimlui. H v bash không ch là b x lý l nh mà còn là m t ngôn ng l p trình m nh. Ch c n nh p câu l nh su và shell hi n th i (hay nói không đúng là “h th ng”) s ch y m t shell m i mà khi vào trong đó b n s ch y t t c các l nh v i quy n c a root. có m t lo t các thao tác.48 Kh i đ ng Linux l n đ u dùng bình thư ng (không có quy n cao “c p” c a ngư i dùng root). vì th shell còn có th g i là b x lý l nh (thu t ng quen thu c đ i v i ngư i dùng DOS). Có th xem danh sách các câu l nh tích h p trong bash b ng l nh help. ch có ngư i dùng cao c p m i có th th c hi n. Sau khi th c hi n xong các công vi c qu n tr h th ng. T t nhiên là đ có quy n này b n c n nh p m t kh u c a root vào dòng yêu c u hi n ra (Password:). nên tác gi s dành riêng m t chương c a cu n sách này đ nói v nó. Đ ng kh i đ ng l i máy tính m i l n như v y! Câu l nh su giúp đ gi i quy t nh ng trư ng h p như v y. Vì h v bash đóng m t vai trò h t s c quan tr ng trong Linux. N u b n đ c đăng nh p vào h th ng t terminal th hai dư i tên ngư i dùng nhimlui (ho c dư i tên ngư i dùng b n đã ch n). Không ch duy nh t l nh login có kh năng ch y shell. B n ch c n nh p vào l nh bash (đây cũng là tên c a chương trình h v trên ph n l n các h th ng Linux) và như v y là đã ch y m t shell m i. và ngoài ra còn có th s d ng các chương trình khác n m trên đĩa làm câu l nh. d u nh c c a t t c nh ng ngư i dùng còn l i – ký t $. M i l n ngư i dùng nào đó vào h th ng. Khi thoát kh i h v m i này (b ng câu l nh exit ho c t h p phím <Ctrl>+<D>). Nhưng như đã nói trên. Máy tính c a ngư i dùng thông thư ng là máy cá nhân (personal computer hay nói g n là PC) dù nhà hay cơ quan. H v hay shell (t này thư ng không d ch mà đ nguyên ti ng Anh) là chương trình th c hi n vi c giao ti p c a h th ng v i ngư i dùng. b n s quay l i h v ban đ u (h v mà t đó b n đã ch y l nh bash). Có nghĩa b n đ c cũng là ngư i dùng root c a h th ng. câu l nh login s ch y cho ngư i dùng này m t b x lý l nh – shell. Chính shell nh n t t c nh ng câu l nh mà ngư i dùng nh p vào t bàn phím và t ch c vi c th c hi n nh ng câu l nh này. ví d g n h th ng t p tin. Nói m t cách ch t ch thì câu “h th ng hi n th d u nh c” là không đúng. Cũng có th s d ng nh ng h v này trên Linux. Còn bây gi c n nói vài dòng v h v . ví d : help cd. r i vào h th ng dư i tên ngư i dùng m i t o ra. T t nhiên là b n có th tìm th y nh ng thông tin tương t trong b t kỳ cu n sách nào v UNIX. nhưng theo m c đ nh s ch y bash. Cũng c n lưu ý là đ i v i các h th ng UNIX các nhà phát tri n đã vi t ra nhi u h v khác thay th cho bash. ít nh t b n đ c cũng không th xóa ho c làm h ng các t p tin h th ng (system files) do s không c n th n c a mình. vì d u nh c này là do shell đưa ra đ đ i ngư i dùng nh p vào câu l nh ti p theo. D u nh c c a ngư i dùng root có ký t # cu i. Trong bash có đ y đ các câu l nh tích h p (n i b ) và các toán t . đăng nh p dư i tên ngư i dùng cao c p này là không nên. Hãy th l nh này! Xem thông tin chi ti t v m t l nh nào đó cũng b ng l nh help này v i tham s là tên c a l nh. vì m i thao tác không c n th n c a ngư i dùng này có th d n đ n nh ng h u qu không mong mu n. Hãy đóng t t c nh ng phiên làm vi c mà root m ra. Khi đăng nh p dư i tên ngư i dùng thông thư ng. Trong khi đó.

L ch s l nh Trong nh ng ph n trư c tác gi đã đ ngh b n đ c th c hi n m t vài l nh c a HĐH Linux. cũng như gây nh hư ng đ n cách làm vi c c a shell b ng bàn phím (b ng 3. thì có th s không th s d ng nh ng phím như <→>. còn có th vào h th ng dư i tên m t ngư i dùng b t kỳ mà b n bi t m t kh u2 (nói cách khác là “ch y m t h v shell m i dư i tên ngư i dùng khác”). Đ th c hi n l a ch n này b n ch c n nh n <Ctrl>+<Alt>+<F1> và s có ngay quy n c a nhà qu n tr . G i chương trình con này b ng m t ho c hai l n nh n phím <Tab> sau khi nh p m t vài ký t . ví d : [user]$ su nhimlui Câu l nh su trư c không kèm theo tên nào.2. L ch s l nh 49 s tr thành ngư i dùng bình thư ng v i nh ng quy n c a mình. . panel . hãy quay l i tài kho n c a ngư i dùng bình thư ng ngay l p t c b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>.4 So n th o dòng l nh. ) b n có th th c hi n b ng tài kho n bình thư ng. Hãy nh r ng Linux là h th ng nhi u ngư i dùng. còn khi c n th c hi n các công vi c qu n tr . <End>.2. chúng ta s nói v chu t m t ph n riêng). 3. b n s dùng tài kho n ngư i dùng cao c p (root). Ghi chú: N u b n làm vi c trong chương trình Midnight Commander. nhưng chúng ta ch xem xét nh ng câu l nh đơn gi n và c n thi t trong l n làm quen đ u tiên v i Linux này. Nhưng c n ch ra tên c a ngư i dùng này trên dòng l nh. Xin lưu ý b n đ c trong h v bash có chương trình tích h p giúp d dành nh p câu l nh trên dòng l nh. Nhưng dù sao cũng có ích n u đưa ra danh sách ng n g n nh ng câu l nh (hay nói đúng hơn là phím và t h p phím) dùng đ so n th o dòng l nh. theo m c đ nh s đ t tên ngư i dùng cao c p root vào. <Del> đ làm các công vi c như b ng trên. trên h th ng có th làm vi c cùng lúc nhi u ngư i dùng. B ng cách tương t như vào h th ng dư i tên root trên. Danh sách nh ng câu l nh (t h p phím) có th dùng không ch gi i h n trong ph m vi b ng 3. Tác gi cho r ng n u trong quá trình nh p l nh có x y ra l i thì b n có th đoán đư c cách s a chúng.. Nhưng m t s t h p phím dùng v i <Ctrl> và <Esc> thì v n dùng đư c bình thư ng. Vì th có th làm vi c dư i tên ngư i dùng root trên terminal o th nh t. Nh ng công vi c thư ng ngày (so n th o văn b n. Đ có thêm thông tin hãy s d ng câu l nh man bash ho c info bash. . Như v y b n đ c s không có nguy cơ làm h ng h th ng khi còn chưa có nhi u kinh nghi m s d ng Linux. còn trên terminal o th hai – dư i tên ngư i dùng bình thư ng. <Home>. <←>.3. N u nh ng ký t này là ph n 2 3 Ngư i dùng root không c n ph i bi t m t kh u đ làm vi c này. Sau khi làm xong nh ng thao tác mà ch có ngư i dùng cao c p m i có th làm.4 So n th o dòng l nh. Nhưng trong HĐH Linux còn có thêm m t kh năng chuy n t m th i vào tài kho n c a ngư i dùng root đ th c hi n các ch c năng qu n tr . đ c thư. vì chúng đư c Midnight Commander dùng đ di chuy n dòng chi u sáng trong b ng3 hi n th i.

ngư i dùng không k p th y chúng. Có ích khi có câu l nh nào đó đưa ra màn hình r t nhi u thông tin ch y nhanh qua màn hình. <Ctrl>+<D> <Backspase> <Enter>. Di chuy n sang trái m t t . C t ph n dòng l nh b t đ u t ký t n m t i v trí con tr đ n cu i dòng (ph n dòng l nh c t ra đư c lưu trong b đ m và có th đ t vào v trí khác). <Shift>+<PgDown> <Ctrl>+<C> <Ctrl>+<D> . Đ i ch hai t : t n m t i v trí con tr và t n m bên trái con tr .2: Nh ng phím so n th o dòng l nh Phím <→>. C t ph n dòng l nh b t đ u t ký t n m bên trái con tr đ n đ u dòng (ph n dòng l nh c t ra đư c lưu tron b đ m và có th đ t vào v trí khác). <Ctrl>+<B> <Esc>+<F> <Esc>+<B> <Home>. Thoát ra kh i h v bash. Nh ng t h p phím này cho phép xem các trang màn hình đã hi n th . <Ctrl>+<E> <Del>. <Ctrl>+<M> <Ctrl>+<L> <Ctrl>+<T> Ph n ng c a h th ng Di chuy n sang ph i m t ký t (trong khuôn kh nh ng ký t đã nh p c ng thêm m t ký t s nh p). Chuy n t t c các ký t b t đ u t v trí con tr thành vi t HOA r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i. Chuy n t t c các ký t b t đ u t v trí con tr t i cu i t thành vi t thư ng r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i. Xóa ký t n m t i v trí con tr . Di chuy n v đ u dòng l nh. sau đó di chuy n con tr sang ph i m t ký t . <Esc>+<T> <Ctrl>+<K> <Ctrl>+<U> <Esc>+<D> <Esc>+<Del> <Ctrl>+<W> <Ctrl>+<Y> <Esc>+<C> <Esc>+<U> <Esc>+<L> <Shift>+<PgUp>. C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n cu i t (n u t i v trí con tr là d u cách thì c t toàn b t n m bên ph i nó). D ng th c hi n câu l nh v a ch y (mà v n đang ch y). S lư ng nh ng trang này ph thu c vào b nh c a c c màn hình. Chuy n ký t t i v trí con tr thành vi t hoa r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i so v i t hi n th i. D n màn hình và đưa dòng l nh hi n th i lên dòng đ u tiên. Di chuy n v cu i dòng l nh. <Ctrl>+<F> <←>. Đ i ch hai ký t : ký t n m t i v trí con tr và ký t n m bên trái con tr . Di chuy n sang ph i m t t . C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n đ u t (n u t i v trí con tr là d u cách thì c t toàn b t n m bên trái nó). C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n d u cách bên trái. Đ t (dán) đo n dòng l nh đã c t cu i cùng vào v trí con tr . <Ctrl>+<A> <End>. Di chuy n sang trái m t ký t . B t đ u th c hi n câu l nh.50 Kh i đ ng Linux l n đ u B ng 3. Xóa ký t n m bên trái con tr .

Cũng gi ng như trư ng h p câu l nh.5 Ng ng làm vi c v i Linux 51 đ u c a ít nh t m t trong nh ng câu l nh mà bash bi t. B n có th th y đi u này b ng cách th c hi n l nh: [nhimlui]$ ps ax Th c hi n l i l nh này m t l n n a đ xem l i. t c là bash ch tìm th y có m t câu l nh này. Có th xem l ch s l nh b ng câu l nh history. Đ làm vi c v i l ch s câu l nh trong h v bash ngư i ta s d ng nh ng t h p phím trong b ng 3. N u bash tìm th y nhi u câu l nh có ph n đ u này. Tương t như v y có th đoán ph n còn l i c a các bi n môi trư ng4 . Công vi c này do câu l nh (chương trình) shutdown đ m nhi m. Nh đó ngư i dùng có kh năng nh p thêm m t vài ký t n a làm gi m s phương án ch n xu ng còn 1 r i là dùng phím <Tab> m t l n n a. bash ghi nh m t s câu l nh (theo m c đ nh là 1000 l nh. xem chương 5) và cho phép g i l i chúng b ng cách ch n t danh sách. n u đã nh p vào m t ph n tên t p tin thì ph n còn l i s đư c t đ ng thêm vào. 3. Nhưng nguyên nhân quan tr ng hơn là ch m t s ti n trình này có th đang làm vi c v i các t p tin. đây b n c n s d ng các t h p phím <Shift>+<PgUp> và <Shift>+<PgDown> đ xem danh sách (có th ) r t dài này. ch c n s d ng t h p phím <Esc>+<$> thay cho <Tab>. nhưng ph n l n ngư i dùng máy tính cá nhân đã quen v i vi c t t máy sau khi làm vi c xong. Vì trong b t kỳ th i đi m nào trên h th ng cũng có r t nhi u quá trình đang làm vi c. đôi khi có th d n đ n không kh i đ ng đư c máy trong l n sau. thì s hi n th danh sách t t c nh ng phương án có th ch n. N u s phương án ch n là r t nhi u (ví d nh n phím <Tab> hai l n khi dòng l nh tr ng r ng) thì b n đ c s nghe th y ti ng bíp sau l n nh n <Tab> đ u tiên. Do đó c n bi t d ng h th ng m t cách đúng đ n trư c khi t t máy. và h th ng còn chưa ghi nh t t c các thay đ i v i nh ng t p tin lên đĩa mà ch lưu t m chúng trong b nh (cache). Trong khi làm vi c v i h v s có ích n u bi t r ng.bash_history). 4 environment variable . Khi làm vi c v i HĐH Linux không th t t máy b ng cách ng t ngu n đi n như đ i v i MS-DOS. thì h v s thêm ph n còn l i c a câu l nh này vào dòng l nh. và bash s đưa ra danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. N u nh n hai l n phím <Tab> sau tên c a m t câu l nh và m t kho ng tr ng. thì h v bash s coi như b n đang tìm tên t p tin đ dùng làm tham s cho l nh này. N u ng t ngu n đi n thì nh ng thay đ i này s không đư c lưu và s b m t. N u chúng là ph n đ u c a duy nh t m t câu l nh.3. Đây là tính năng tr giúp c a bash trong trư ng h p ngư i dùng quên tên t p tin trong khi làm vi c căng th ng.5 Ng ng làm vi c v i Linux M c dù máy tính làm vi c dư i s đi u khi n c a HĐH Linux có th đ ch y su t ngày đêm. và sau l n nh n <Tab> th hai s xu t hi n m t dòng d ng Display all 2627 possibilities? (y or n) (Hi n th t t c 2627 kh năng? c n ch n y – có ho c n – không).3. Đây đư c g i là l ch s l nh. L ch s l nh đư c lưu trong t p tin xác đ nh b i bi n HISTFILE (thư ng là $HOME/. thì có hai kh năng x y ra. giá tr này đư c đ t trong bi n HISTSIZE.

<->. <N> Th c hi n (không c n nh n <Enter> câu l nh th n trong danh sách <!>. vì t p tin chương trình c a shutdown n m t i /sbin. Ví d . có ph n đ u trùng v i dòng_ký_t . .3: T h p phím đi u khi n l ch s l nh Phím Ph n ng c a h th ng <↑> ho c <Ctrl>+<P> Chuy n t i (g i vào dòng l nh) câu l nh trư c trong danh sách (di chuy n ngư c l i danh sách) <↓> ho c <Ctrl>+<N> Chuy n t i câu l nh ti p theo trong danh sách (di chuy n theo danh sách) <PgUp> Chuy n t i câu l nh đ u tiên trong danh sách l ch s l nh <!>. sau đó hi n th câu l nh ti p theo trong l ch s l nh Ch có ngư i dùng root m i có th th c hi n câu l nh shutdown này5 . b n s nh n đư c câu tr l i “bash: shutdown: command not found”. Đi u đó có nghĩa là bash không bi t tìm chương trình đây. ví d qua sudo. Th i gian h n gi đư c tính t lúc nh n phím <Enter>. Câu l nh shutdown có cú pháp như sau: [root]# shutdown <tùy_ch n> <th i_gian> <dòng_thông_báo> Ghi chú: R t có th khi ch y l nh. <N> Th c hi n câu l nh th n tính t cu i danh sách <!>.52 Kh i đ ng Linux l n đ u B ng 3. ho c dùng câu l nh su đ có đ quy n tương ng. do đó b n c n đăng nh p vào h th ng dư i tên ngư i dùng này. dòng_ký_t Th c hi n dòng l nh. Thư ng s d ng hai trong s các tùy ch n c a chương trình shutdown: • -h – d ng hoàn toàn h th ng (halt. Vi c tìm dòng l nh c n thi t s đư c th c hi n t cu i t p tin l ch s và dòng l nh đ u tiên tìm th y s đư c th c hi n <Ctrl>+<O> Cũng gi ng như nh n phím <Enter>. Tham s th i_gian dùng đ “h n gi ” th c hi n câu l nh (không nh t thi t ph i th c hi n câu l nh ngay l p t c). s t t máy) • -r – kh i đ ng l i h th ng (reboot). n u b n mu n kh i đ ng l i sau 5 phút thì hãy nh p vào câu l nh: [root]# shutdown -r +5 5 Cũng có th c u hình đ nh ng ngư i dùng khác th c hi n đư c shutdown. đây là /sbin/shutdown. Trong trư ng h p đó b n c n nh p vào đư ng d n đ y đ đ n chương trình.

6. 3. Có m t vài ngu n đ c l p ch a thông tin v h u h t các m t c a h th ng Linux: • các trang tr giúp man • tr giúp siêu văn b n info • tài li u đi kèm v i ph n m m • HOWTO và FAQ c a d án The Linux Document Project (http://www. nhưng c n ng t ngu n đi n trong khi h th ng b t đ u kh i đ ng l i.3. Vì th tác gi s đưa ra ngay l p t c nh ng ngu n thông tin khác. Tác gi cũng mong cu n sách này s th c hi n vai trò tr giúp trong th i gian đ u tiên này. 3. Các phiên b n Linux có hàng nghìn trang tài li u d ng t p tin. Sau khi nh n t h p phím “n i ti ng” <Ctrl>+<Alt>+<Del> trên Linux s th c hi n các hành đ ng tương t v i l nh [root]# shutdown -r now B ng cách này cũng có th t t máy.org) • câu l nh locate C n nói ngay l p t c là ph n l n thông tin t nh ng ngu n này b ng ti ng Anh.6 Tr giúp khi dùng Linux Như v y là b n đ c đã k t thúc phiên làm vi c đ u tiên v i HĐH Linux và tôi mong r ng b n chưa c n tr giúp trong m t tình hu ng nào đó. Tương đương v i câu l nh này là l nh halt. nhưng có th nó không gi i quy t đư c t t c nh ng v n đ c a b n. Tác gi coi cách gi i quy t này là đúng vì ngư i dùng c n bi t trư c cách thoát kh i nh ng trư ng h p khó khăn. Các d án d ch chúng sang ti ng Vi t còn chưa đư c t ch c ho c còn chưa đư c hoàn ch nh. thì t t nh t hãy tìm tr giúp ngay trong h th ng.6 Tr giúp khi dùng Linux 53 Câu l nh này có nghĩa là “d ng h th ng sau 5 phút và kh i đ ng l i sau khi hoàn thành công vi c”. Nhưng tôi s ph i “đi trư c” k v cách nh n thông tin tr giúp trong giao di n đ ho (X Window). Do đó chúng ta s xem xét t ng ngu n thông tin này m t cách c th hơn. tldp. do đó câu tr l i cho câu h i c a b n đã n m trong lòng bàn tay.1 Các ngu n thông tin tr giúp N u rơi vào tình hu ng mà b n không bi t ph i làm gì đ có đư c k t qu mong mu n. . Đ i v i chúng ta thì t m th i câu l nh sau s thích h p hơn: [root]# shutdown -h now Câu l nh này s t t máy ngay l p t c.

54 Kh i đ ng Linux l n đ u 3. V n đ ch các t p tin ch a thông tin c a tr giúp man n m trong các thư m c con manx (x là tên c a ph n) c a thư m c /usr/share/man và khi câu l nh man tìm ki m thông tin c n thi t. N u b n ch y l nh [user]$ man swapon thì s nh n đư c tr giúp v câu l nh swapon n m trong ph n 8. Nh ng phím thư ng dùng nh t là: N u b n không thích đ c t màn hình mà c m tay đ c. B ng 3. v đ nh d ng t p tin. Các trang tr giúp man chia thành các ph n như trong b ng 3. Vì th n u mu n xem tr giúp v g i h th ng swapon c n ch y l nh [user]$ man 2 swapon đ ch ra s th t c a ph n tr giúp c n tìm ki m thông tin. thì nó s xem các thư m c con này theo th t đã ch ra trong b ng 3.2 Các trang tr giúp man Như đã nói ng n g n trên v câu l nh man. và v các g i h th ng (system call). b ng câu l nh này ngư i dùng trong hình hu ng khó khăn luôn luôn có th tìm tr giúp v b t kỳ câu l nh nào c a h th ng.4: Các ph n chính c a tr giúp man Ph n 0 1 8 2 3 4 5 6 7 9 n N i dung Các t p tin header (thư ng n m trong /usr/include) Chương trình ho c câu l nh c a ngư i dùng Câu l nh dùng đ qu n tr h th ng G i h th ng6 (hàm do nhân cung c p) G i thư vi n7 (chương trình con. hàm trong thư vi n c a ng d ng) Thi t b (t p tin đ c bi t. ví d /etc/passwd Trò chơi Khác (bao g m các gói macro và quy ư c. thư ng n m trong /dev) Đ nh d ng t p tin và quy ư c. do đó có kh năng xem thông tin theo t ng màn hình và di chuy n màn hình này xu ng dư i và lên trên và đ di chuy n có th s d ng các phím như trong chương trình less. ví d man(7).6. groff(7) Nhân (kernel routines) các l nh Tcl/Tk Th t li t kê đây không có s nh m l n nào. thì có th in ra trang man tương ng b ng l nh [user]$ man tên_câu_l nh | lpr ho c n u máy in là postscript thì dùng: [user]$ man -t tên_câu_l nh | lpr . Các trang man đư c xem b ng chương trình less (ho c chương trình xác đ nh b i bi n PAGER).4.4. Đây là cách nh n tr giúp chính trong t t c các h th ng UNIX.

Nh đó b n có kh năng xem các ph n khác nhau c a tr giúp mà không c n ph i thoát ra kh i chương trình xem này. các trang tr giúp man không dành cho th i gian làm quen đ u tiên v i Linux.3. Câu l nh whatis tìm ki m t khóa đưa ra trong cơ s d li u bao g m danh sách các câu l nh và mô t ng n g n c a chúng. thì đ u tiên c n t o ra cơ s d li u v các câu l nh có trên máy b ng cách ch y l nh makewhatis. L nh này ch đưa ra nh ng trùng l p chính xác v i t khóa tìm ki m. Chúng dành cho nh ng ngư i dùng có kinh nghi m c n có “s tay tra c u” v đ nh d ng. Câu l nh apropos th c hi n tìm ki m theo các ph n c a t khóa. Ch có ngư i dùng root m i có quy n ch y câu l nh makewhatis. . Nhưng s khác nhau cơ b n nh t ch info đưa ra thông tin d ng siêu văn b n (hypertext) gi ng như các trang web. whatis và apropos làm vi c. dòng ký t .6 Tr giúp khi dùng Linux 55 B ng 3.5: Phím s d ng đ xem trang man Phím Ch c năng <Q> Thoát kh i chương trình <Enter> Xem t ng dòng <Space> Hi n th màn hình thông tin ti p theo <B> Quay l i màn hình trư c </>. Trong trư ng h p ngư c l i khi tìm ki m b n s nh n đư c thông báo “nothing appropriate”. Trong trư ng h p này có th dùng hai câu l nh whatis và apropos. tuỳ ch n và cú pháp c a l nh trong quá trình làm vi c đ không ph i nh m t s lư ng l n nh ng thông tin này trong đ u. b n có th 8 cron là chương trình đ ch y t đ ng các công vi c theo th i gian đã đ nh.6. Ví d : [user]$ info man Thông tin màn b n s th y trên màn hình trong ph n l n trư ng h p s khác v i nh ng gì mà câu l nh man đưa ra. N u b n đ c đ máy ch y c đêm thì t t nh t ch y câu l nh này d ng công vi c cho ti n trình cron8 . Tương t như l nh apropos là câu l nh man v i tham s -k. <Enter> Tìm ki m dòng ký t ch ra <N> L p l i tìm ki m v a th c hi n. Hãy th ch y l nh sau: [user]$ man -k net C n ph i nói luôn là đ cho các câu l nh man -k. c n nh p vào info cùng v i m t tham s là tên c a câu l nh quan tâm. Cu i cùng tác gi mu n nói r ng. thì cũng gi ng như man. Trong khi làm vi c ch đ văn b n. Và theo ý ki n c a nhi u ngư i dùng là v chi u hư ng t t hơn. Tuy nhiên đ có th nh n đư c thông tin mong mu n thì còn c n ph i bi t ch tìm thông tin đó. Đ nh n thông tin v m t câu l nh nào đó. 3.3 Câu l nh info Câu l nh info là d ng tr giúp thay th và tương đương v i man.

56

Kh i đ ng Linux l n đ u

ch y câu l nh info trên m t trong các terminal o (hãy nh đ n các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>, <Ctrl>+<Alt>+<F3> v.v. . . ) đ có th chuy n sang terminal o đó tìm tr giúp khi c n thi t. Trong trư ng h p b n không bi t tìm thông tin c n thi t đâu thì có th chuy n sang các ph n khác nhau b ng các siêu liên k t (hyperlink) mà info t o ra. Nh ng liên k t này đư c đánh d u b ng ký t sao (*), khác v i cách đánh d u liên k t trên các trang Web nhưng v n gi nguyên đư c s thu n l i. Có th di chuy n qua các liên k t b ng phím <Tab>. Sau khi di chuy n đ n liên k t mong mu n, hãy nh n phím <Enter>. Phím <P> đưa ngư i dùng tr l i trang v a xem, phím <N> đưa đ n trang ti p theo, còn <U> chuy n lên trên m t b c trong c u trúc phân b c c a các trang tài li u này. Ngoài ra, còn có th chuy n theo liên k t b ng cách khác tương t như h th ng trình đơn. Đ u tiên c n nh n phím <M>, sau đó nh p vào dòng Menu item: cu i màn hình m t vài ký t đ u tiên c a tên c a ph n tr giúp c n thi t. Tên c a nh ng ph n tr giúp này đư c hi n th trên màn hình. S ký t ph i đ sao cho ch tương ng v i m t ph n tr giúp, n u không thì chương trình s yêu c u nh p thêm vào. Thoát ra kh i info b ng phím <Q>.

3.6.4

Câu l nh help

Như đã nh c đ n trên, h th ng tr giúp v các l nh tích h p c a h v bash là câu l nh help. N u ch y l nh help không có tham s thì s nh n đư c danh sách c a t t c các l nh tích h p c a bash. N u ch y help tên, trong đó tên là tên c a m t trong nh ng câu l nh nói trên, thì b n s nh n đư c gi i thi u ng n g n v cách s d ng câu l nh này.

3.6.5

Tài li u đi kèm v i b n phân ph i và chương trình ng d ng

N u trong quá trình cài đ t không b đi nh ng gói tài li u, thì sau khi k t thúc b n s tìm th y trong thư m c /usr/share/doc (ho c /usr/doc) các thư m c con HOWTO, FAQ,. . . Nh ng thư m c này ch a tài li u đ y đ v h th ng Linux nói chung cũng như nh ng ph n riêng r c a nó. Nh ng tài li u này có d ng văn b n ASCII và có th xem chúng b ng các câu l nh more tên ho c less tên ho c b ng chương trình xem có trong Midnight Commander. Ph n l n các chương trình ng d ng có kèm theo tài li u hư ng d n cài đ t và s d ng. N u cài đ t chương trình t gói (package) d ng rpm (Fedora Core, SuSE, Mandriva,. . . ) thì tài li u s n m trong thư m c con tương ng c a thư m c /usr/share/doc. Tên c a nh ng thư m c con này tương ng v i tên c a chương trình và phiên b n c a nó. Ví d , chương trình nh p ti ng Vi t mà tôi đang dùng đ gõ nh ng dòng này xvnkb phiên b n 0.2.9 có thư m c con tương ng xvnkb-0.2.9 n m trong /usr/share/doc sau khi cài đ t. Đôi khi đ tìm t p tin tr giúp mong mu n b n s c n đ n câu l nh locate. Câu l nh này trong m t ch ng m c nào đó tương t v i các l nh whatis và apropos. Khi ch y locate nó s tìm t t c nh ng t p tin có tên ch a t khóa đưa ra. Ví d locate net s tìm t t c nh ng tên t p tin có tên ch a “net”. Nh ng t p tin này có r t nhi u trên máy. Trong t khóa (m u) có th s d ng các ký t thay th *, ?, []. Tuy nhiên câu l nh locate không tìm ki m theo các

3.6 Tr giúp khi dùng Linux

57

thư m c c a h th ng t p tin, mà theo cơ s d li u đ c bi t ch a tên các t p tin đư c t o ra (và đôi khi c n c p nh t) b ng l nh updatedb. Trong m t s b n phân ph i locate đư c thay th b i slocate (secure locate). slocate t t o cho mình cơ s d li u nói trên sau khi ch y v i tham s tương ng.

3.6.6

Câu l nh xman

Đây là chương trình cho phép xem các trang tr giúp man khi làm vi c giao di n đ ho (GUI). Vi c tìm ki m và hi n th các trang tr giúp đư c th c hi n b ng cách nh n các nút và trình đơn. Còn l i (theo thông tin hi n th ) xman cũng gi ng như man.

3.6.7

Câu l nh helptool

Sau khi ch y l nh helptool s hi n ra m t c a s đ ho , có m t ô nh p vào đ ngư i dùng đưa ra thu t ng đang quan tâm. Chương trình s xem t t c các t p tin tài li u (b n có th c u hình đ ch n nh ng tài li u nào c n xem khi tìm ki m). Sau khi hoàn thành tìm ki m chương trình s hi n ra danh sách nh ng t p tin có ch a thu t ng này. N u nh n chu t vào m t t p tin trong danh sách thì s hi n ra m t c a s khác n i dung c a t p tin đã ch n. Khi này t p tin s đư c hi n th d ng lưu trên đĩa: trang info, trang man, v.v. . .

3.6.8

Sách và Internet

T t nhiên, h c Linux d dàng và đơn gi n nh t khi có m t cu n sách t t. Trư c tiên b n c n đ c tài li u hư ng d n đi kèm v i b n phân ph i c a mình. Các b n phân ph i l n như Debian, SuSE, Fedora,. . . đ u đã có nh ng tài li u này (r t có th đã đư c d ch sang ti ng Vi t). R t ti c ngư i d ch chưa đ c cu n sách ti ng Vi t nào v Linux do đó không th gi i thi u v i b n đ c. T t nhiên n u b n có k t n i Internet (bây gi không còn quá xa x ) và m t chút ti ng Anh thì có th tìm đư c câu tr l i cho m i câu h i c a mình. Tôi xin đưa ra m t s đ a ch sau làm bư c kh i đ u cho b n đ c trong bi n thông tin vô b b n này.

Các trang ti ng Vi t
1. http://vnoss.org – trang web dành cho ngư i dùng ng d ng mã ngu n m (MNM) Vi t Nam. Có nhi u thông tin v Linux, tài li u v Linux, di n đàn cho phép b n đ t câu h i c a mình. Trang web do bác Nguy n Đ i Quý đang s ng và làm vi c t i B qu n lý. 2. http://vnoss.net – tin t c v Linux và MNM. 3. http://vnlinux.org – đây là trang web dành cho nhóm ngư i dùng Linux Vi t Nam (vietlug). B n s tìm th y nhi u thông tin có ích đây và có th đăng ký tham gia nhóm thư vietlug đ đ t câu h i. Trang này do anh Larry Nguy n, m t Vi t Ki u M , qu n lý.

58

Kh i đ ng Linux l n đ u 4. http://vnoss.net/dokuwiki/doku.php?id=linux:tailieutiengviet – trên trang này có t ng h p t t c nh ng tài li u ti ng Vi t v Linux, r t có th b n s tìm th y tài li u v đ tài mình c n tìm hi u trên trang này. 5. http://kde-vi.org – trang web c a nhóm d ch giao di n KDE sang ti ng Vi t.

Các trang ti ng Anh
1. http://www.linux.com 2. http://www.linux.org 3. http://www.linux.org.uk – Trang web Linux c a Châu Âu. Do Allan Cox m t trong các nhà phát tri n Linux h tr . 4. http://www.tldp.org – Trang web chính ch a tài li u v Linux. R t nhi u tài li u bao g m HOWTO, FAQ, sách. . . 5. http://freshmeat.net/ – Thông báo hàng ngày v nh ng chương trình ng d ng m i ra dành cho Linux. Kho ph n m m kh ng l cho Linux. 6. http://www.li.org – T ch c Linux International. 7. http://www.linuxstart.com 8. http://oreilly.linux.co – 9. http://www.linuxplanet.com 10. http://www.kde.org – Trang ch c a môi trư ng làm vi c KDE. 11. http://www.gnu.org – Các ng d ng dành cho Linux, trong đó n i ti ng nh t là trình so n th o Emacs (GNU’s Not UNIX). 12. http://slashdot.org – Nh ng tin t c m i nh t v công ngh máy tính trong đó có Linux. Có các bài báo và l i bình c a ngư i đ c (không qua ki m duy t). 13. http://www.linuxtoday.com – Danh sách dài nh ng tin t c, thông báo qu ng cáo và các thông tin khác. Xem trang này b n s bi t ph n l n nh ng s ki n trong th gi i Linux. 14. http://www.lwn.net – Tin t c hàng tu n v Linux. Thông tin chia thành t ng h ng m c: thông tin chung, thương m i, thông tin v nhân Linux, công c phát tri n chương trình m i, chương trình cho Linux, v.v. . . N u b n mu n tin tư ng r ng Linux phát tri n r t nhanh và mu n nh n tr giúp c a các công ty thương m i l n thì nh t đ nh ph i thăm trang này. Tin t c trên tu n báo này đư c ban biên t p chú thích r t t t. 15. http://www.linuxnewbie.org – Trang web t t cho nh ng ngư i dùng m i. đây b n s tìm th y r t nhi u tài li u.

3.6 Tr giúp khi dùng Linux

59

16. http://www.linuxjournal.com – t p chí Linux. Thư ng đăng nh ng bài báo v nhi u đ tài. 17. http://www.linuxgazette.com – t báo Linux này s thú v đ i v i c ngư i dùng m i và ngư i dùng có kinh nghi m. 18. http://www.linuxfocus.org – T p chí phi thương m i toàn c u. 19. http://www.linuxworld.com – M t trang web t t có r t nhi u bài báo hay. 20. http://www.linux-mag.com – Linux Magazin, m t t t p chí r t thú v . 21. http://www.penguinmagazine.com. T t nhiên đây không ph i là danh sách đ y đ nh ng trang web nói v Linux. Nh ng trang nói trên ch là đi m kh i đ u đ t đó b n s tìm đư c nh ng trang web khác trong bi n thông tin Internet. Đi đ n đâu là ph thu c vào ý mu n c a b n. N u có v n đ trong lúc cài đ t, thì hãy h i d ch v khách hàng c a phân ph i đĩa. N u b n mua đĩa c a m t công ty chuyên môn thì s có đ a ch liên l c c a d ch v này. N u b n mua đĩa ghi l i ho c t ghi đĩa t t p tin ISO nh n đư c qua Internet thì r t có th l i cài đ t là do khi ghi đĩa gây ra. Hãy s d ng h p thư đi n t . B n nên đăng ký v i m t vài nhóm thư chung (mailing list) nào đó, ví d mailto:vietlug-users@userforge.net. Cách đăng ký còn ph thu c vào t ng nhóm thư (nói chính xác hơn là ph thu c vào máy ch đi u khi n nhóm thư này). Nhưng hi n nay thư ng có hai cách đăng ký: g i thư đ n m t đ a ch xác đ nh đ yêu c u, đăng ký qua giao di n web. Thông tin này b n có th tìm th y trên trang web gi i thi u v nhóm thư chung. Tuy nhiên b n c n bi t là đ đ c đư c t t c thư chung thì c n r t nhi u th i gian, và còn ph i đ c r t nhi u thư c a nh ng ngư i dùng m i khác (ví d “Console là gì?”), ho c th m chí có c nh ng lá thư “ng ng n” (ví d “Hôm nay dùng Debian th t vui”) và t t nhiên là ph i đ c c nh ng thư tr l i cho nh ng câu h i này c a nh ng ai bi t m t chút gì đó. Do đó n u mu n b n có th xem kho lưu tr nh ng lá thư này b ng trình duy t, r t có th đã có câu tr l i cho câu h i c a b n đó. Và như v y b n không c n ph i đăng ký cũng như vi t thư vào nhóm thư chung n a. T t nhiên n u không tìm th y thì đ ng ng i ng n đ t câu h i. Ngư i dùng Linux h t s c vui lòng tr l i thư c a b n. B o đ m là b n s nh n đư c câu tr l i, n u không hi u thì còn có th yêu c u gi i thích thêm. Khi đ t câu h i có liên quan đ n h th ng Linux c a b n, c n luôn luôn thêm vào thư c a mình càng nhi u chi ti t càng t t (nhưng đ ng thêm thông tin th a) bao g m: tên c a b n phân ph i (Debian, SuSE, Fedora, hay m t cái nào khác), phiên b n nhân, có v n đ v i ph n c ng nào (phiên b n, dòng ch ghi trên m ch đi n t ), thông báo nào hi n ra khi có v n đ . Đ ng đòi h i ngư i dùng khác g i câu tr l i th ng đ n đ a ch c a b n, “vi t thư vào nhóm thư chung là t th hi n, vi t thư đi n t cũng là s h tr k thu t. Vi t thư thì mi n phí, nhưng s h tr k thu t thì không”. Xin hãy luôn nh đi u đó!

4. v. Tuy nhiên còn có nhi u ký t n a có ý nghĩa đ c bi t trong h v shell và do đó không nên dùng đ đ t tên t p tin. Vì đây th c hi n các cơ ch ghi t p tin lên các đĩa lưu khác nhau. th c hi n vi c truy c p (ch n thông tin c n thi t) và nhi u thao tác khác. h th ng t p tin cơ b n c a Linux đ n th i đi m hi n nay. gi ng như m t cái đĩa ăn. mà ngư i dùng không th y. . quay v phía chính b n thân đĩa lưu t o thành m t vùng bên trong c a h th ng t p tin đ i v i ngư i dùng. Còn có nh ng h th ng t p tin khác nhưng chúng ta s đ c p đ n chúng mu n hơn. Trong chương hi n t i chúng ta s xem xét m t quay v phía ngư i dùng c a h th ng t p tin. Tên t p tin trong Linux có th dài 255 ký t bao g m b t kỳ ký t nào tr ký t có mã b ng 0 và ký t d u g ch chéo (/).Chương 4 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Bây gi b n đã bi t cách kh i đ ng và d ng h th ng Linux. ngư i dùng thư ng không c n quan tâm đ n. 1 M t s tác gi thích dùng thu t ng “v t ch a” đây. . Làm sao đ ngư i dùng có th làm vi c v i t p tin đó là công vi c c a h th ng t p tin. Nhưng nó c n đ t cho t p tin m t cái tên nào đó đ ngư i dùng (hay nói đúng hơn là chương trình ng d ng) có th làm vi c v i t p tin. M t còn l i s dành cho m t chương sách sau. T phía c a HĐH thì t p tin là m t chu i liên t c các byte v i chi u dài xác đ nh. Mà thông tin trên m i HĐH đư c lưu d ng t p tin trên các đĩa lưu. đ i v i ngư i dùng thì h th ng t p tin là m t c u trúc lôgíc c a các thư m c và t p tin. H th ng t p tin – là c u trúc nh đó nhân c a h đi u hành có th cung c p cho ngư i dùng và các ti n trình tài nguyên c a h th ng d ng b nh lâu dài trên các đĩa lưu1 thông tin: đĩa c ng. đã đ n lúc làm quen v i m t trong nh ng thành ph n chính và quan tr ng c a Linux – đó là h th ng t p tin.1 T p tin và tên c a chúng Máy tính ch là công c đ làm vi c v i thông tin không hơn không kém. CD. đĩa t . C n nói thêm là chúng ta s xem xét m t h th ng t p tin c th ext3fs.v. M t này c a h th ng t p tin có c u trúc không đơn gi n chút nào. có hai m t. M t m t c a nó luôn quay v phía ngư i dùng (hay nói chính xác hơn là quay v phía ng d ng). . H đi u hành không quan tâm đ n đ nh d ng bên trong c a t p tin. Vì th . chúng ta t m g i nó là m t trư c. chúng ta t m g i là m t sau. M i h th ng t p tin. T phía m t trư c này ngư i dùng th y h th ng t p tin là m t c u trúc lôgíc c a các thư m c và t p tin. DVD. M t còn l i.

b i vì có th gây ra v n đ cho m t s ng d ng khi c n s d ng nh ng t p tin như v y và c khi di chuy n nh ng t p tin đó lên h th ng t p tin khác.gz.gz có th n m trong cùng m t thư m c và là tên c a các t p tin khác nhau.gz dùng đ ký hi u các t p tin nén2 ).2.tar. Đ c thêm ls(1) đ bi t chi ti t. Đ i v i d u ch m thì không ph i như v y.4. > < ‘ d u cách 61 N u tên t p tin ch a m t trong nh ng ký t này (không khuyên dùng nhưng v n có th ) thì trư c nó ph i đ t m t d u g ch chéo ngư c (\) (đi u này v n đúng trong trư ng h p có chính b n thân d u g ch chéo ngư c. đ t o thư m c có tên “mot hai ba” chúng ta c n dùng câu l nh sau: [user]$ mkdir "mot hai ba" vì câu l nh [user]$ mkdir mot hai ba s t o ba thư m c: “mot”. ví d .gz và L4U-0. Đi u này lúc đ u có th gây khó khăn cho ngư i dùng Windows nhưng sau khi quen thì b n s th y nó th t s có ích. qu bóng tar Nhưng l nh ls -a s hi n th . Tuy nhiên n u nhìn t phía h đi u hành và h th ng t p tin thì không ph i 2 3 thư ng g i theo ti ng lóng là tarball.2. Ví d : [user]$ mkdir \\mot\&hai s t o thư m c \mot&hai.2. Vì th l4u-0. Trên Linux các t p tin chương trình và t p tin bình thư ng không phân bi t theo ph n m r ng c a tên (trong DOS t p tin chương trình có ph n m r ng exe) mà theo các d u hi u khác. Đi u này cũng đúng đ i v i tên t p tin. m c dù v n dùng ph n cu i cùng c a tên t p tin sau d u ch m đ làm ký hi u v các d ng t p tin đ c bi t (.tar. D u ch m có ý nghĩa đ c bi t trong tên t p tin. Khi này khái ni m ph n m r ng t p tin (thư ng dùng trong DOS) không còn có ý nghĩa gì. Làm tương t như v y đ i v i nh ng ký t khác.tar.tar. chúng ta s đ c p đ n sau.3 Như đã nói chương trư c trong Linux có phân bi t các ký t vi t hoa và vi t thư ng. N u nó là d u ch m đ u tiên trong tên. t c là ph i l p l i d u này hai l n). Ví d .9. t c là có th thêm chúng vào tên t p tin (thư m c) n u đưa tên vào trong d u ngo c kép ho c dùng d u g ch chéo ngư c đ b đi ý nghĩa đ c bi t c a chúng. Còn có th đ t tên t p tin ho c thư m c v i nh ng ký t nói trên vào d u ng c kép.9. l nh ls không hi n th nh ng t p tin như v y. . ví d xvnkb-0. Trong Linux ngư i dùng thư ng đ t nhi u d u ch m trong tên c a t p tin. thì t p tin này s là n (thu c tính hidden) đ i v i m t s câu l nh. Chúng ta đã quen v i vi c t p tin đư c xác đ nh hoàn toàn theo tên c a nó.1 T p tin và tên c a chúng Đó là nh ng ký t sau: ! @ # $ & ~ % * ( ) [ ] { } ’ " \ : . Tuy nhiên t t nh t là không s d ng nh ng ký t này k c d u cách trong tên t p tin và thư m c.9. “hai” và “ba”.

chúng ta s nói k hơn v ký t này ngay sau đây. Th m chí c khi b n đ c đã xóa đi liên k t cu i cùng thì cũng không có nghĩa là đã xóa n i dung c a t p tin: n u t p tin đang đư c h th ng hay m t ng d ng nào đó s d ng. M i đĩa lưu dù là th t s hay lôgíc thì đ u có m t b ng các ch s inode c a riêng mình. Các inode trong b ng đư c đánh s theo th t . Ngay phía sau quy n truy c p đ n t p tin là m t s cho bi t s lư ng nh ng liên k t c ng này: [user]$ ls t ng 1280 -rw-r--r-drwxr-xr-x -rw-r--r--rw-r--r-4 -l 1 2 2 1 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 users 81409 2006-09-06 03:43 bash. Các ch s inode n m trong m t b ng đ c bi t g i là inode table. Chính inode lưu t t c nh ng thông tin c n thi t cho h th ng t p tin v t p tin.pdf đ thay cho đư ng d n dài hơn projects/l4u/l4u-0. Không ph i ai cũng có kh năng nh đã ghi gì trong t p tin v i s 12081982 (nói chính xác hơn là ch có m t s r t ít ngư i có kh năng này). Chúng ta s g i ch s này là ch s c a t p tin. Vì th m i t p tin có th có bao nhiêu tên tùy thích. V n đ ch m i t p tin trong Linux có m t “ch s ký hi u” (index descriptor) tương ng. Tuy nhiên đ i v i ngư i dùng thì nh ng tên như v y th t s không thu n ti n.pdf Ký t ∼ có ý nghĩa đ c bi t. thì nó đư c lưu đ n lúc h th ng ( ng d ng) gi i phóng nó. .62 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs như v y. B ng này đư c t o ra trên đĩa lưu cùng lúc v i h th ng t p tin.9. Nh ng tên này còn đư c g i là liên k t “c ng” (hard link) (chúng ta s làm quen k hơn v i khái ni m liên k t và cách t o nh ng liên k t này trong chương sau). Khi b n đ c xóa m t t p tin có nhi u tên (liên k t c ng) thì trên th c t ch xóa đi m t liên k t (mà b n ch ra trên dòng l nh xóa).2. Chi ti t v câu l nh ln b n có th đ c trong trang man c a nó. Tác gi đưa ra nh ng thông tin trên ch đ nói r ng tên c a b t kỳ t p tin nào trong Linux không ph i gì khác mà chính là liên k t đ n ch s inode c a t p tin. nó ch thư m c cá nhân (home directory) c a ngư i dùng.pdf users 3069 2006-09-06 13:52 l4u.2. bao g m thông tin v v trí c a các ph n c a t p tin trên đĩa lưu. Vì th các t p tin còn đư c đ t thêm m t tên thân thi n v i ngư i dùng và hơn th n a còn đư c nhóm vào các thư m c.9.2.pdf. và chính ch s này m i là tên th c s c a t p tin trên h th ng. chúng ta s d ng câu l nh ln d ng sau: ln tên_đã_có tên_m i Ví d : [user]$ ln projects/l4u/l4u-0. hay còn g i là “inode” (t m th i chưa có thu t ng ti ng Vi t chính xác nên xin đ nguyên t ti ng Anh).pdf ~/l4u. thông tin v d ng t p tin và nhi u thông tin khác. Có th tìm ra s lư ng liên k t c ng đ n t p tin (t c là s lư ng tên c a t p tin) b ng l nh ls v i tham s -l4 . nhưng bây gi cũng c n đ c p đ n m t chút v ch s “inode”. Đ có th thêm tên khác cho t p tin ho c thư m c (t o liên k t c ng).tex users 4096 2006-09-06 02:16 images users 82686 2006-09-06 14:32 l4u-0.9.tex N u b n dùng SuSE Linux thì có th nh p vào l nh ll. Chúng ta s nói k v m t sau c a h th ng t p tin trong m t s chương sách s p t i. Bây gi có th dùng ~/l4u.

tex là tên đ y đ c a t p tin tôi đang nh p vào trên máy c a mình. . và chúng ta s dùng thu t ng này trong cu n sách l4u). phương án d ch “thư m c cá nhân” đư c ưu tiên hơn. Ví d /home/teppi82/projects/l4u/ext3fs. . ví d t p tin văn b n (text file). t c là thư m c mà ngư i dùng đang làm vi c trong đó. Đó là thư m c trong đó ngư i dùng có toàn quy n6 : có th t o và xóa các t p tin. thay đ i quy n truy c p đ n chúng. các thư m c có th n m trong các thư m c khác. Tên đ y đ c a t p tin (ho c còn g i là “đư ng d n”5 đ n t p tin) là danh sách tên c a các thư m c bao g m thư m c ch a t p tin đó và các thư m c m .v. . thì thư m c hi n th i luôn đi li n v i m i ti n trình đã ch y (trong đó có h v shell). vì th đôi khi ch y m t chương trình nào đó trong shell có th d n đ n vi c thay đ i thư m c hi n th i sau khi chương trình đó hoàn thành công vi c. v. Vì th mà các t p tin đư c t ch c vào các thư m c. và thư m c g c duy nh t c a c u trúc này đư c ký hi u b ng d u g ch chéo “/”. Trong c u trúc thư m c c a Linux nh ng thư m c cá nhân c a ngư i dùng thư ng n m trong thư m c /home và thư ng có tên trùng v i tên đăng nh p c a 5 6 đây là đư ng d n tuy t đ i Nói chính xác hơn là: có toàn quy n đ n khi nào root chưa thay đ i chúng :).2 Thư m c N u như c u trúc t p tin không cho phép s d ng gì khác ngoài tên t p tin (t c là t t c các t p tin n m trên m t danh sách chung gi ng như các h t cát trên bãi bi n) thì th m chí c khi không có gi i h n v đ dài c a tên. . b t đ u t thư m c g c “/” và k t thúc là b n thân tên c a t p tin. v. Trên Linux và UNIX nói chung ch có m t c u trúc thư m c duy nh t cho t t c các đĩa lưu.v. Ghi chú: n u nói m t cách chính xác. K t qu là chúng ta thu đư c m t c u trúc thư m c có phân b c b t đ u t m t thư m c g c. Có th đưa vào thư m c g c này m t s lư ng không h n ch các thư m c n m trên các đĩa lưu khác nhau (thư ng nói là “g n h th ng t p tin” ho c “g n đĩa lưu”).4. M i thư m c (con) có th ch a các t p tin riêng l và các thư m c con c a nó. còn t p tin – là các “lá”. H v shell lưu giá tr c a “thư m c hi n th i”. Có m t câu l nh cho bi t tên c a thư m c hi n th i. đó là l nh pwd. Trên MS Windows ho c DOS c u trúc thư m c như v y có trên m i đĩa (t c là chúng ta có không ph i m t “cây” mà m t “r ng” thư m c) và thư m c g c c a m i c u trúc t p tin đư c đánh d u b ng m t ch cái Latinh (và do đó đã có m t s h n ch ). Hãy tư ng tư ng b n có m t danh sách kho ng vài nghìn t p tin! Xin đ ng nghi ng .2 Thư m c (Danh sách b c t b t vì không c n thi t). Tên c a thư m c cũng đư c đ t theo nh ng quy đ nh như đ i v i tên t p tin. 63 4. Trong đư ng d n này tên c a các thư m c con cách nhau b i d u g ch chéo “/” dùng đ ký hi u thư m c g c như đã nói trên. C u trúc phân b c c a thư m c thư ng đư c minh ho b ng “cây thư m c”. Và nói chung ngoài c u trúc bên trong c a mình thì thư m c không khác gì so v i nh ng t p tin thông thư ng. . r t khó có th tìm đ n t p tin c n thi t. m t h th ng Linux hoàn ch nh s có s lư ng t p tin còn l n hơn th . trên đó m i thư m c đó là m t nút c a “cây”. Ngoài thư m c hi n th i m i ngư i dùng còn có m t “thư m c nhà” (home directory.

Khi ngư i dùng vào h th ng. Đư ng d n tương đ i đó là danh sách các thư m c c n ph i đi qua trong cây thư m c đ có th chuy n t thư m c hi n th i đ n thư m c khác (chúng ta g i nó là thư m c đích). V n đ này đư c gi i quy t như sau: m i thư m c (tr thư m c g c) có duy nh t m t thư m c m trong cây thư m c. m i thư m c ch là m t t p tin bình thư ng. thì c n ph i đưa cho câu l nh ls đư ng d n tuy t đ i ho c tương đ i đ n thư m c đó.. t c là ngư i dùng nhimlui có th làm vi c v i thư m c /home/nhimlui/hinhanh b ng ~/hinhanh. cho đ n khi nào t i đư c thư m c đích. thì ph c t p hơn m t chút. C n lưu ý là trên th c t n câu l nh ls ch đưa ra n i dung c a t p tin mô t thư m c này. r i t đó h xu ng thư m c vnoss/doc thì c n ch y l nh: [user]$ cd .. Chính nh ng d u hai ch m này đư c dùng đ ghi đư ng d n tương đ i.’) và ch đ n chính b n thân thư m c này. thư m c cá nhân s tr thành thư m c hi n th i c a ngư i dùng này. M i ngư i dùng có th làm vi c v i thư m c c a mình b ng ký hi u ~. Như đã nói trên.. nó ch đ n thư m c m . Câu l nh cd dùng đ thay đ i thư m c hi n th i. N u ch y câu l nh ls không có tham s thì chúng ta ch th y tên c a các t p tin c a thư m c hi n th i. . trong đó có li t kê t t c nh ng t p tin và thư m c con c a thư m c này. Ví d : [user]$ ls projects BanTin drupal-vn bashscripts fluxbox chem-tex gnomevi debian HocTap KDE-vi l4u manvi mc mrtg others SuSE syslinux Xfce vim vnlinux vnoss . đ dùng thư m c m làm thư m c hi n th i. Trong m i thư m c có hai b n ghi đ c bi t. M t trong s chúng có ký hi u là d u ch m (‘.. t c là n m trong m t thư m c con. N u thư m c đích n m phía dư i trong c u trúc thư m c. ch có các danh sách t p tin thông thư ng xác đ nh t p tin hi n th i thu c v m t thư m c nào đó. N u như thư m c đích n m cao hơn trong c u trúc thư m c. Ví d . .’). ho c n m hoàn toàn trên m t “cành” khác c a cây thư m c. “ch t” nào đó c a thư m c hi n th i.. bây gi chúng ta s nói rõ hơn v khái ni m đư ng d n tương đ i. Khái ni m đư ng d n đ y đ (tuy t đ i) đã gi i thích trên. N u mu n xem n i dung c a m t thư m c khác. Tham s c a l nh này là đư ng d n đ y đ ho c đư ng d n tương đ i đ n thư m c mà b n mu n dùng làm hi n th i./.64 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs ngư i dùng đó. còn b n ghi th hai có ký hi u là hai d u ch m đơn (‘. Còn đ chuy n “leo” lên hai b c c a cây thư m c./vnoss/doc Câu l nh ls dùng đ đưa ra màn hình danh sách các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. T c là không có các h p đ c bi t ch a các t p tin. Ví d : /home/nhimlui. và không x y ra b t kỳ nào thao tác làm vi c v i t p tin c a thư m c. T t nhiên trong b t kỳ trư ng h p nào cũng có th s d ng đư ng d n tuy t đ i. thì đơn gi n: ch c n ch ra thư m c con c a thư m c hi n th i. sau đó thư m c con c a thư m c con (thư m c “cháu”). thì ch c n ch y l nh: [user]$ cd . nhưng khi đó c n ph i nh p vào m t đư ng d n r t dài. ho c “cháu”.

Khi dùng tham s -t vi c s p x p đư c th c hi n không theo tên mà theo th i gian s a đ i t p tin. thì bi t r ng m c dù ngư i dùng có toàn quy n t ch c c u trúc thư m c. Ví d các t p tin h th ng thư ng n m trong thư m c C:\Windows. các chương trình thư ng đư c cài đ t vào C:\Program Files. . s lư ng liên k t c ng hay s lư ng tên (n u là thư m c thì ngay t đ u đã có hai liên k t như v y là .v. tên ch s h u t p tin.. v.tex images l4u. nhưng m t s truy n th ng v n đư c tuân theo. do đó s này b ng s thư m c con công thêm 2).tex N u đưa thêm tham s -i thì trong c t đ u tiên s hi n th ch s inode c a t p tin.3 Công d ng c a các thư m c chính 65 B n ghi v t p tin trong thư m c tương ng ngoài tên còn có r t nhi u thông tin v t p tin này. kích thư c t p tin và th i gian s a đ i cu i cùng.tex caidat. Tiêu chu n này đư c g i là Filesystem Hierarchy Standart (FHS).r ho c g p l i như th này: [user]$ ls -lir Chúng ta d ng mô t ng n g n v câu l nh ls đây (chi ti t v l nh này có th xem trên các trang man ho c info tương ng) và chuy n sang xem xét các thư m c chính c a c u trúc t p tin trong Linux.3 Công d ng c a các thư m c chính N u như b n đ c đã t ng dùng Windows (ví d 2000 hay XP).. Trong Linux cũng có m t c u trúc thư m c ki u như v y và th m chí còn nghiêm ng t hơn.4. Đ th y đư c nh ng thông tin chi ti t đó. . Hơn n a có m t tiêu chu n xác đ nh c u trúc thư m c cho các HĐH dòng UNIX. M t ví d minh h a khác: [user]$ ls t ng 1316 -rw-r--r--rw-rw-r--rw-r--r--rw-r--r--rw-r--r-drwxr-xr-x -rw-r--r--l 1 1 1 1 1 2 1 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 users users users users users users users 81629 98135 783 20778 2013 4096 3267 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-09 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-08 22:11 13:54 21:58 02:48 21:34 14:25 23:13 bash. Tham s -r đ o ngư c l i tr t t c a s p x p (c n ph i s d ng cùng v i các tham s -l ho c -t). C n chú ý r ng có th li t kê các tham s m t cách riêng r như th này: [user]$ ls -l -i . tên nhóm s h u t p tin (xin đư c g i t t là “nhóm t p tin” m c dù t i nghĩa). 4. N u ch y câu l nh ls v i tham s -l thì không ch có tên t p tin mà s hi n th c d li u v quy n truy c p đ n t p tin (chúng ta s nói đ n sau).tex gioithieu. thì c n dùng các tham s m r ng khác c a câu l nh ls. N u có mong mu n b n có th đ c toàn b tiêu chu n này t i đ a ch .tex ChangeLog ext3fs. và . Tham s -u dùng đ hi n th th i gian truy c p cu i cùng thay vào ch th i gian s a đ i.

/etc Thư m c này và các thư m c con c a nó lưu ph n l n nh ng d li u c n cho quá trình kh i đ ng ban đ u c a h th ng và lưu nh ng t p tin c u hình chính. . Chúng ta s nói đ n nh ng t p tin này ngay sau trong m t ph n riêng. /etc/X11 Thư m c dành cho các t p tin c u hình c a h th ng X11 (ví d .66 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs http://www.com/fhs/. ph n l n trong s chúng c n cho h th ng trong th i gian kh i đ ng (ho c trong ch đ m t ngư i dùng khi b o trì h th ng). B ng 4. trong đó có nhân (kernel). /dev Thư m c các t p tin đ c bi t ho c các t p tin thi t b ph n c ng. chi ti t hơn b n có th đ c trong tiêu chu n FHS có trên http://www. xorg. còn c t th hai li t kê m t vài (không ph i t t c ) thư m c con. Thư m c /etc không đư c lưu các t p tin chương trình (c n đ t chúng trong /bin ho c /sbin. T p tin trong thư m c này ch c n trong th i gian kh i đ ng7 . Chúng ta s đ c p chi ti t v nh ng t p tin này và quá trình kh i đ ng nói riêng trong m t vài chương s p t i. thì nh ng t p tin trong thư m c này s đư c sao chép vào thư m c cá nhân c a ngư i dùng đó. Mô t trong b ng này là h t s c ng n g n. Các b n phân ph i Linux l n đ u tuân theo tiêu chu n này.1: C u trúc thư m c c a Linux Công d ng Thư m c này g m ch y u các chương trình.d Thư m c này lưu nh ng t p tin s d ng trong quá trình kh i đ ng h th ng. Ví d . Thư m c /bin 7 do đó m t s nhà qu n tr không t đ ng g n phân vùng /boot vào trong quá trình kh i đ ng.pathname. Dư i đây chúng ta s xem xét công d ng c a m t vài(!) thư m c con c a thư m c /etc.conf). B n đ c có th xem qua man mknod (mknode(1)). trong /etc có t p tin inittab xác đ nh c u hình kh i đ ng. B ng 4. đây có lưu r t nhi u nh ng câu l nh thư ng dùng c a Linux. /etc/sysconfig Thư m c lưu m t vài (không ph i t t c ) t p tin c u hình h th ng.pathname.com/fhs/. /etc/skel Khi t o ngư i dùng m i. /boot G m các t p tin c đ nh c n cho kh i đ ng h th ng. c t bên trái li t kê các thư m c con c a thư m c g c. M t ph n các t p tin c u hình có th n m trong các thư m c con c a /usr. /home Thông thư ng trong thư m c này là các thư m c cá nhân c a ngư i dùng (tr root). /etc/rc.1 dư i đây đưa ra danh sách ng n g n nh ng thư m c chính đư c t o ra trong c u trúc t p tin theo tiêu chu n nói trên. còn c t th ba cu i cùng đưa ra mô t ng n g n v công d ng c a nh ng thư m c này. và t p tin ngư i dùng passwd.

Nh ng thư vi n này ch n p vào b nh khi có nhu c u th c hi n hàm nào đó.*. Đây là đi m g n h th ng t p tin proc cung c p thông tin v các ti n trình đang ch y. Hãy chú ý là thư m c này không n m cùng ch v i thư m c cá nhân c a nh ng ngư i dùng khác (trong /home).4. shutdown. Đây là thư m c cá nhân c a ngư i dùng cao c p root. . reboot. swapoff. Đây là đi m g n (mount) nh ng h th ng t p tin g n t m th i.*. mkswap. thì có th t o trong thư m c này các thư m c con cho t ng đĩa lưu. Trong trư ng h p ngư c l i thì cùng m t mã l p l i nhi u l n trong các chương trình khác nhau.v. flash. Các t p tin đ c bi t c a thư m c này s d ng đ nh n và g i d li u đ n nhân. v. . . Trong tiêu chu n FHS có nói r ng c n đ c trong thư m c này nh ng t p tin th c thi s s d ng sau khi g n thành công h th ng t p tin /usr.v. vì chúng đư c nhi u chương trình s d ng. v nhân. N u fsck tìm ra t p tin mà không xác đ nh đư c thư m c m thì nó s đưa t p tin đó vào thư m c /lost+found. tr khi khi b n bi t r ng t p tin ho c nhóm t p tin nào đó đang gây nh hư ng đ n công vi c c a h th ng. H th ng s t đ ng d n d p thư m c này theo đ nh kỳ. . . DVD. Vì thư m c m b m t. Đây là h th ng t p tin o. vì th không nên lưu đây nh ng t p tin mà b n có th s c n đ n. CD. fdisk. đĩa c ng ngoài. route. thì các thư vi n chia s v n c n thi t. nên t p tin s nh n đư c tên trùng v i ch s inode c a nó. Ít nh t trong thư m c này ph i có init. ifconfig. Thư m c này s d ng đ ph c h i h th ng t p tin b ng l nh fsck. N u b n thư ng g n m t vài đĩa lưu đ ng như đĩa m m. mkfs. v các thi t b tính. Chi ti t b n có th đ c trong man 5 proc. Tuy nhiên không nên xóa nh ng t p tin trong thư m c này. b t kỳ th i đi m này ngư i dùng root cũng có th xóa t p tin kh i thư m c này mà không làm nh hư ng l n đ n ngư i dùng khác. halt. Vì thư m c /bin ch y u lưu các t p tin th c thi (chương trình và ti n ích c a HĐH) s d ng trong quá trình kh i đ ng và do nhà qu n tr ch y. fsck.3 Công d ng c a các thư m c chính Thư m c /lib 67 /lost+found /mnt /tmp /root /sbin /proc Công d ng Thư m c này lưu các thư vi n chia s c a các hàm mà trình biên d ch C và các môđun (các driver thi t b ) c n.v. như v y cho phép gi m kích thư c mã chương trình n m trong b nh . Th m chí n u trên h th ng không có trình biên d ch C nào. swapon. arp. N u trên máy tính có đ ng th i Linux và Windows (DOS) thì thư m c này thư ng dùng đ g n các h th ng t p tin FAT. Thư m c dành cho các t p tin t m th i.

Dù trong trư ng h p nào cũng đ ng s a nh ng t p tin trong thư m c này. /usr/sbin /usr/lib Thư m c này g m các chương trình th c thi dành cho nhà qu n tr và không s d ng trong th i gian kh i đ ng. Trên Linux đó thư ng là liên k t m m đ n thư m c /usr/X11R6/lib/X11. các ti n ích h th ng và c các t p tin thêm vào (t p tin d ng include). đây thư ng lưu nh ng chương trình /usr/bin /usr/include /usr/local • /usr/local/doc – các tài li u đi kèm v i chương trình ng d ng. ng d ng. vì chúng đã đư c các nhà phát tri n h th ng ki m duy t k càng (không l b n bi t v h th ng t t hơn các nhà phát tri n). • /usr/local/sbin – các chương trình dành cho nhà qu n tr . Theo tiêu chu n FHS thì nên dành cho thư m c này m t phân vùng riêng ho c đ t hoàn toàn trên đĩa s d ng chung trong m ng.68 Thư m c /usr Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Công d ng Thư m c này r t l n và c u trúc c a nó nhìn chung l p l i c u trúc c a thư m c g c. Ngư i dùng c n có ít nh t là quy n đ c đ i v i thư m c này. /usr/bin/X11 là nơi thư ng dùng đ lưu các chương trình ch y trên X Window. bao g m: • /usr/local/bin. Các h th ng ph c t p (ví d Debian Linux) có th có các thư m c con c a mình trong thư m c này. Và đây cũng thư ng là liên k t đ n /usr/X11R6/bin. m t s chương trình không th g i tr c ti p. Các chương trình (ti n ích và ng d ng) thư ng đư c ngư i dùng bình thư ng s d ng. các t p tin tài li u. các thư vi n đ ng (dynamic library). đây thư ng đ t các chương trình và các thư m c con (n i b ) ch dành cho máy tính này. /usr/lib/X11 – nơi thư ng dùng đ đ t các t p tin có liên quan đ n X Window và các t p tin c u hình c a h th ng X Window. Trong thư m c này là các thư vi n object c a các chương trình con. . • /usr/local/lib – thư vi n và t p tin c a các chương trình và h th ng n i b . • /usr/local/src – mã ngu n c a các chương trình. Thư m c con này lưu mã ngu n c a các thư vi n tiêu chu n c a ngôn ng C. Trong các thư m c con c a /usr là t t c các ng d ng chính. • /usr/local/man – các trang tr giúp man. Phân vùng ho c đĩa đó thư ng g n ch đ c và trên đĩa (phân vùng) là các t p tin c u hình cũng như t p tin th c thi dùng chung.

3 Công d ng c a các thư m c chính Thư m c /usr/share 69 Công d ng Thư m c này dùng cho t t c các t p tin d li u dùng chung và có quy n truy c p là ch đ c. M i ph n c a man n m trong m t thư m c con riêng trong thư m c này. • /usr/share/man – các trang tr giúp man. M t nơi n a đ lưu các t p tin t m th i. Chúng ta xem xét m t vài thư m c con c a thư m c này: • /usr/share/dict – các danh sách t (word list) c a ti ng Anh dùng cho các chương trình ki m tra chính t như ispell. Lưu các thông tin v tài kho n và thông tin chu n đoán dành cho nhà qu n tr . ng d ng. và PPC có th dùng chung m t thư m c /usr/share n m trên m t phân vùng ho c đĩa chia s trên m ng. . . Dung lư ng thông tin trong thư m c này có th thay đ i trong m t kho ng l n. .4. • /usr/X11R6/bin – các chương trình th ng này. /var Trong thư m c này là các t p tin lưu các d li u bi n đ i (variable). Nh ng thư m c sau ho c liên k t m m sau ph i có trong /usr/share: man (các trang tr giúp man). C n chú ý là thư m c này không dùng đ chia s gi a các HĐH khác nhau ho c gi a các phiên b n khác nhau c a cùng m t HĐH. v.v. Các t p tin đi u khi n h th ng dùng đ d tr tài nguyên. /usr/src /usr/tmp /usr/X11R6 Mã ngu n c a các thành ph n khác nhau c a Linux: nhân. Các t p tin thu c v h th ng X Window. Thư ng dùng đ chia s gi a các ki n trúc khác nhau c a HĐH. Alpha. Tiêu chu n FHS khuyên dùng thư m c con cho m i chương trình. ví d i386. khóa locking. vì thư m c gi các t p tin như b n ghi (log). . misc (nh ng gi li u tùy theo ki n trúc khác nhau). spool. các t p tin t m th i. Các t p tin b n ghi (log). Nh ng d li u này xác đ nh c u hình c a m t s chương trình trong l n ch y sau ho c là nh ng thông tin lưu t m th i s s d ng sau. Thông thư ng đây là liên k t m m đ n /var/tmp. ng d ng c a h • /usr/X11R6/lib – các t p tin và thư vi n có liên quan đ n X-Window. /var/adm /var/lock /var/log . • /usr/share/misc (đã nói trên).

terminal. môđem. Có hai d ng thi t b : ký t (hay còn g i là các thi t b trao đ i theo byte) và kh i (trao đ i theo kh i). Do đó ngoài các t p tin thông thư ng và thư m c. chu t.4 D ng t p tin Trong các ph n trư c chúng ta đã xem xét hai d ng t p tin đó là t p tin thông thư ng và các thư m c. thì h th ng th c hi n thao tác ghi vào t p tin /dev/tty1. n u c n đưa ra màn hình terminal th nh t thông tin nào đó. /var/tmp Các t p tin t m th i. • /var/spool/cron – t p tin c a h th ng Verb+cron+. đ i v i Linux thì t t c các thi t b k t n i vào máy tính ( c ng. v. . Chúng lưu thông tin v s ti n trình (PID) và ghi thông tin hi n gh i (utmp). Nh ng trên Linux còn có m t vài d ng t p tin n a. . • /var/spool/lpd — t p tin trong hàng đ i in. Như đã nói.1 Các t p tin thi t b Như đã nói. S khác nhau gi a hai d ng này n m cách đ c và ghi . tháo r i.4.v. Đi u này đơn gi n hoá s t ch c và trao đ i các d li u. 4. Nh v y có th dùng khái ni m t p tin cho các thi t b và các đ i tư ng khác. ví d : • /var/spool/at – các công vi c mà at đã ch y. bàn phím. máy scan. Trong t t c các trư ng h p này s d ng cùng m t phương pháp d a trên ý tư ng chu i các byte. máy in. T p tin đư c đ t vào hàng đ t c a các chương trình khác nhau. /var/spool 4. đ i v i h đi u hành thì t p tin ch là m t chu i các byte liên t c. nh ng thành ph n sau cũng đư c Linux coi là t p tin: • các t p tin thi t b • các ng (kênh) có tên (named pipe) • các socket (t v i nghĩa như t chim) • các liên k t m m (symlinks). Ví d . T p tin trong thư m c này thư ng đư c d n s ch trong th i gian kh i đ ng Linux. Chúng ta s làm quen v i chúng trong ph n này. vì có th th c hi n ghi d li u vào t p tin. ) đ u là các t p tin. • /var/spool/mail – t p tin thùng thư c a ngư i dùng.70 Thư m c /var/run Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Công d ng Các t p tin bi n đ i trong th i gian th c hi n các chương trình khác nhau. • /var/spool/uucp – t p tin c a h th ng uucp. chuy n d li u lên các thi t b và trao đ i d li u gi a các ti n trình b ng cách tương t như nhau.

T t c nh ng gì ghi vào /dev/null s m t vĩnh vi n. còn s nh cho bi t c n ph i làm vi c v i thi c th nào c a d ng này. Nh ng driver này ho c n m trong nhân ho c n m riêng d ng môđun và có th g n vào nhân sau. /dev/ttS0 tương ng v i COM1 trong DOS. B ng 4. /dev/sd c ng v i giao di n SCSI.2 cho bi t nh ng t p tin thư ng dùng nh t. Vì th các t p tin thi thư ng có hai s : l n (major) và nh (minor). N u s d ng /dev/null làm thi t b nh p vào. /dev/ttS1 tương ng v i COM2. B ng 4. câu l nh ls -l cho bi l n và s nh đã nói thay vì kích thư c c a t p tin. Tên g i v n đư c lưu k t khi k t n i teletype vào các h th ng UNIX làm terminal. /dev/hd Các c ng v i giao di n IDE. Các thi t b ký t trao đ i thông tin theo t ng ký t (theo t ng byte) trong ch đ chu i các byte. /dev/ttS T p tin h tr làm vi c v i các c ng k t ti p nhau (các c ng COM).2: Nh ng t p tin thi t b chính T p tin Ý nghĩa /dev/console Console h th ng t c là màn hình và bàn phím k t n i t i máy tính. N u nhìn vào thư m c /dev (t c là chuy n vào thư m c đó b ng l nh cd r i ch y ls). S l n c a thi t b cho nhân bi t p tin này thu c v driver nào. t c là trong trư ng h p này t p tin có c b ng 0. /dev/null Thi t b này có th g i là “l đen”. Còn thông tin đư c đ c và ghi vào các thi t b kh i theo các kh i. Ví d thi t b d ng này là terminal. thì s thu đư c m t chu i các s 0. Nh ng ngư i vi t script thư ng chuy n nh ng thông báo không c n thi t vào thi t b này. Ví d các c ng. /dev/fd Các t p tin đĩa m m. /dev/pty Các t p tin h tr terminal gi . /dev/tty Các t p tin h tr terminal c a ngư i dùng. thì b n s th y m t lư ng kh ng l nh ng t p tin thi t b . M i d ng thi t b có th có m t vài t p tin thi t b .4. Ph n l n nh ng t p tin như v y đã đư c t o s n t trư c và n m trong thư m c dev. Thi t b /dev/hda1 tương ng v i phân vùng đ u tiên c a đĩa c ng đ u tiên. Đ i v i các t p tin thi t b . Trao đ i d li u v i các thi t b trên Linux do các driver thi t b đ m nhi m. tb t là tb ts . S d ng cho các k t n i t xa qua telnet. th hai là /dev/fd1. Không th đ c t đĩa c ng và ghi lên đó t ng byte. đĩa /dev/hda. /dev/cua Các t p tin cho môđem. Đ trao đ i v i các ph n khác c a h đi u hành m i driver t o ra m t giao di n liên l c có v ngoài gi ng như t p tin. trao đ i thông tin v i đĩa ch có th theo t ng kh i.4 D ng t p tin 71 thông tin vào các thi t b . t c là đĩa Primary Master. Trên Linux nh ng t p tin này h tr các terminal o (hãy nh l i chương trư c). đ u tiên là /dev/fd0.

.4. ng là phương ti n h t s c thu n ti n và s d ng r ng rãi đ trao đ i thông tin gi a các ti n trình. thì ng có th không có tên. N u b n đ c xóa m t trong s nh ng t p tin này (nói đúng hơn là m t trong s nh ng tên này). hay b đ m FIFO (First In – First Out). Trong trư ng h p ngư c l i c n t o ra m t ng có tên. ho c th m chí trên m t máy tính khác. Tuy nhiên t phía h th ng t p tin socket th c t không khác các ng có tên: đó ch là các đi m cho phép n i các chương trình v i nhau. Nó đư c ghi trong mô t inode c a t p tin đó. thì t p tin v n còn đư c lưu trên đĩa cho đ n khi v n còn ít nh t m t tên. t c là trên cùng m t phân vùng (đĩa lưu). ví d b ng chương trình mkfifo. N u t p tin ban đ u b xóa. đư ng ng). Khác v i liên k t c ng. R t khó phân bi t tên đ u tiên c a t p tin và nh ng liên k t c ng đư c t o ra sau đó. N u có hai ti n trình đư c sinh ra t cùng m t ti n trình m trao đ i thông tin (thư ng x y ra). Nhưng trên Linux còn có m t d ng liên k t khác g i là (liên k t tư ng trưng8 ). Sau khi t o liên k t c ng không th phân bi t đâu là tên t p tin còn đâu là liên k t. trong đó có Linux: socket là khái ni m then ch t c a TCP/IP và như v y là d a trên socket đã xây d ng toàn b Internet.3 Các socket Socket đó là k t n i gi a các ti n trình.4. Trong s nh ng h th ng s d ng socket c n k đ n X Window. Đi m đ c bi t c a liên k t c ng là nó ch th ng đ n ch s inode. Nói chung socket và s trao đ i qua socket đóng vai trò h t s c quan tr ng trên t t c các h th ng UNIX. 8 thu t ng này v n chưa đư c th ng nh t.4 Liên k t m m Trong ph n v tên t p tin chương trư c chúng ta đã nói r ng t p tin trong Linux có th có vài tên hay liên k t c ng. M t ti n trình có th đ c t t c nh ng gì mà m t ti n trình khác đ t vào ng. Vì v y ch dùng liên k t c ng nh ng nơi không c n bi t s khác nhau. 4. T p tin d ng này ch y u dùng đ t ch c trao đ i d li u gi a các chương trình khác nhau (pipe d ch t ti ng Anh sang là ng. liên k t m m có th ch đ n nh ng t p tin n m trong h th ng t p tin khác. nhưng chúng là nh ng t p tin khác – nh ng t p tin liên k t m m. M c dù nh ng ti n trình khác có th th y các t p tin socket.4. Liên k t c ng ch là m t tên khác cho t p tin ban đ u. thì trao đ i đư c th c hi n mà không c n đ n socket: d li u do nhân chuy n tr c ti p t chương trình này đ n chương trình khác. do đó đưa ra c hai trư ng h p có th g p. nhưng nh ng ti n trình không tham gia vào k t n i hi n th i không th th c hi n b t kỳ thao tác đ c hay ghi nào lên t p tin socket. Khi này b n thân t p tin ng ch tham gia vào s kh i đ u trao đ i d li u.72 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4.2 Các ng có tên (pipes) Còn có m t d ng t p tin thi t b n a đó là các ng có tên. và do đó liên k t c ng ch có th dùng cho t p tin c a cùng m t h th ng t p tin. M t trong nh ng ng d ng c a liên k t c ng đó là ngăn ch n kh năng xóa t p tin m t cách vô tình. cho phép chúng giao ti p mà không ch u nh hư ng c a các ti n trình khác. h th ng in và h th ng syslog. Sau khi đã t o ra k t n i. Nh ng liên k t này cũng có th coi là tên ph cho t p tin. ví d trên nh ng đĩa lưu đ ng. 4.

Cũng như v y đ i v i chính b n thân liên k t m m. nhưng khác ch là tên ban đ u c a t p tin cũng như liên k t cùng ch đ n m t t p tin th c s trên đĩa.pdf ~/l4u.9.2. ví d nhóm các nhà qu n tr có quy n nhi u hơn so v i nhóm các nhà l p trình. N u b n t o trong thư m c mot m t liên k t m m ch đ n m t thư m c khác. ho c khi t p tin n m trên m t h th ng t p tin khác. Và bây gi n u xem danh sách t p tin trong thư m c b ng câu l nh ls -l.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c 73 thì liên k t m m tuy không b xóa nhưng tr thành vô giá tr .” luôn luôn là thư m c m c a thư m c hi n th i. 4.9. . Như b n đã bi t trong Linux m i ngư i dùng có m t tên riêng không l p l i dùng đ đăng nh p vào h th ng.pdf. Cơ ch quy đ nh truy c p đư c phát tri n cho h th ng UNIX vào nh ng năm 70 c a th k trư c r t đơn gi n nhưng có hi u qu đ n n i đã đư c s d ng hơn 30 năm. đó sau tên t p tin c a liên k t là m t mũi tên → ch đ n t p tin ban đ u. Cơ s c a cơ ch quy đ nh quy n truy c p đó là tên ngư i dùng và tên nhóm c a ngư i dùng.pdf Sau khi th c hi n câu l nh này trong thư m c cá nhân c a tôi xu t hi n t p tin l4u. T o và xóa các nhóm là công vi c c a ngư i dùng cao c p root.4. liên k t m m khi đó v n làm vi c đúng. nó cho chúng ta bi t t p tin là m t liên k t m m. thì s th y nh ng thay đ i này khi xem t p tin qua tên khác. trên h th ng còn có các nhóm ngư i dùng. Đ t o liên k t m m c n s d ng câu l nh ln đã nói đ n và thêm vào tùy ch n -s: [user]$ ln -s tên_t p_tin tên_liên_k t Ví d : [user]$ ln -s projects/l4u/l4u-0.pdf -> projects/l4u/l4u-0.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c B i vì Linux là h đi u hành nhi u ngư i dùng. nên yêu c u quy đ nh truy c p đ n các t p tin và thư m c là m t trong nh ng yêu c u thi t y u nh t mà h đi u hành ph i gi i quy t. Hãy s d ng liên k t m m trong nh ng trư ng h p b n mu n tránh s l m l n mà liên k t c ng có th gây ra.2. hãy h n ch s d ng “. và hi n th i v n còn đư c s d ng đ gi i quy t bài toán này. mà “. Vi c t o b t kỳ m t liên k t nào cũng gi ng như sao chép t p tin. và root có th thay đ i thành ph n c a m t nhóm nào đó.. Ngoài ra. Vì th n u b n đ c thay đ i t p tin qua m t tên nào đó c a nó.” (liên k t đ n thư m c m ) trong tên t p tin ch đ n.pdf Hãy chú ý đ n ký t đ u tiên c a dòng này. Nhưng khi t o liên k t m m. và Linux cho phép m t ngư i dùng có th n m trong m t ho c nhi u nhóm. thì trong danh sách s có m t dòng như sau: lrwxrwxrwx 1 teppi82 users 20 2006-09-10 06:39 l4u. Thành viên c a các nhóm khác nhau có th có quy n truy c p khác nhau đ n t p tin. b i vì v trí c a liên k t m m có th thay đ i. T t nhiên đi u này có th th y rõ trong ph n cu i (ph n tên t p tin).. thì có th di chuy n thư m c mot đi đâu tùy thích.

hãy chú ý kh năng này c a câu l nh ls -l – hi n th thông tin v m t t p tin c th nào đó ch không ph i t t c các t p tin trong thư m c m t lúc. nhưng có thêm m t tham s n a đó là tên c a m t t p tin c th nào đó. Trong ví d c a chúng ta quy n truy c p c a ch s h u là rwx. Vùng này trong ví d trên là chu i các ký t t m th i chưa nói lên đi u gì “-rwxr-xr-x”. Cũng trong ví d trên chúng ta th y. Quy n truy c p và thông tin v d ng t p tin trên các h th ng UNIX đư c lưu trong mô t inode d ng c u trúc 2 byte (16 bit). trong trư ng h p này ch s h u là ngư i dùng root. Nó có th là m t trong s nh ng ký t sau: • – (g ch ngang) – t p tin thông thư ng • d – thư m c • b – t p tin thi t b kh i • c – t p tin thi t b ký t • s – socket • p – ng có tên (pipe) • l – liên k t m m (symbolic link). Có th thay đ i ch và nhóm s h u trong quá trình làm vi c sau này b ng hai câu l nh chown và chgrp (chúng ta s đ c p k hơn v hai l nh này ngay sau đây). Nhưng bây gi trên dòng này chúng ta s quan tâm hơn đ n vùng đ u tiên. vùng xác đ nh d ng t p tin và quy n truy c p đ n nó.74 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Trong mô t inode c a m i t p tin có ghi tên c a ch và nhóm s h u t p tin. Cùng lúc v i ch s h u. Nh ng ký t này có th t m chia thành b n nhóm. Đi u này là t t nhiên vì máy tính ch làm vi c d a trên các bit ch không ph i d a trên các ký t r. m i nhóm g m ba ký t xác đ nh quy n truy c p tương ng cho ch s h u. w. Nói chính xác hơn là ngư i dùng mà ti n trình t o t p tin đã ch y dư i tên h . Bây gi hãy th c hi n m t l n n a câu l nh ls -l. có nghĩa là h không th s a t p tin và nói chung là không th thay đ i t p tin b ng cách nào đó. Nhân ti n. tên c a nhóm s h u cũng đư c ghi vào theo thông tin tên nhóm c a ti n trình t o t p tin. Nhóm th nh t ch g m m t ký t xác đ nh d ng t p tin (m t trong b n d ng đã nêu ph n trên). Sau ký t xác đ nh d ng t p tin là ba nhóm. Ví d t p tin chương trình c a h v bash /bin/bash. ghi vào t p tin (w) và ch y t p tin này (x). Ngày t đ u khi t o t p tin ch c a nó là ngư i dùng đã t o ra nó. Thay b t kỳ ký t nào trong s nh ng ký t này b ng d u g ch ngang có nghĩa là ngư i dùng b tư c m t quy n tương ng. có nghĩa là ch s h u root có quy n đ c (r). . [user]$ ls -l /bin/bash -rwxr-xr-x 1 root root 501804 2006-04-23 05:46 /bin/bash Như b n đ c th y. nhóm s h u t p tin và cho nh ng ngư i dùng khác. t t c nh ng ngư i dùng khác (k c nh ng ngư i dùng c a nhóm root) b tư c m t quy n ghi vào t p tin này. nhóm s h u – root.

) thì không th g i t p tin. ho c b ng các trình so n th o văn b n. n u không có quy n ghi w vào t p tin này. ba bit cu i cùng – quy n c a nh ng ngư i dùng còn l i (t c là t t c nh ng ngư i dùng. “quy n ghi” và “quy n g i” có thay đ i m t chút. N u v n th c hi n câu l nh ls -l nhưng tham s không ph i là tên t p tin mà là tên thư m c thì chúng ta s th y thư m c cũng có quy n truy c p và cũng v n nh ng ch cái r. Ví d . nhưng ngư c l i n u t p tin là chương trình mà không có quy n g i thì cũng không th ch y chương trình đó. còn n u b ng “0” thì quy n đó b tư c m t. . Và cu i cùng 9 bit cu i cùng xác đ nh quy n truy c p đ n t p tin. Quy n g i đ i v i thư m c có hơi khó hi u m t chút. T t nhiên n u trên th c t t p tin không ph i là chương trình (ho c các script shell. . perl. n u chúng ta nh r ng thư m c cũng ch là t p tin lưu danh sách các t p tin khác trong thư m c đó. Cho nên n u ngư i dùng có quy n đ c thư m c. Ba bit ti p theo xác đ nh các tính ch t đ c bi t c a t p tin th c thi (chúng ta s nói đ n m t chút sau). w. 9 bit này chia thành ba nhóm. ba bit ti p theo – quy n c a nhóm s h u. thì có quy n đó. Quy n th c thi (tôi thích dùng thu t ng quy n g i) có nghĩa là b n đ c có th n p t p tin vào b nh và th ch y mã này gi ng như trư ng h p chương trình. N u b n đ c là ch s h u thư m c và mu n cho nh ng ngư i dùng khác quy n xem m t t p tin nào đó trong thư m c c a mình thì c n ph i cho h quy n truy c p (chuy n) vào thư m c này. Quy n ghi cũng d hi u. thì t c là có th xem n i dung c a thư m c (có th nói khác là xem danh sách t p tin trong thư m c). B n th y không. t c là cho nh ng ngư i dùng khác “quy n g i” (th c thi) thư m c.4. tr ch s h u và nhóm s h u t p tin). Quy n đ c r t p tin có nghĩa là ngư i dùng có th xem n i dung t p tin b ng các chương trình xem khác nhau. ph n m r ng c a t p tin đây không có liên quan gì. t c là thêm vào ho c xóa kh i thư m c dòng lưu thông tin v m t t p tin nào đó và các liên k t tương ng. d ng ch cái thì “1” đư c thay th b ng các ch cái tương ng (r. m i nhóm 3 bit. x nói trên đư c dùng đ xác đ nh quy n truy c p đ n thư m c. t t c đ u do tính ch t “th c thi” đ t ra. n u th c hi n câu l nh: [user]$ ls -l /usr thì s th y dòng tương ng v i thư m c share như sau: drwxr-xr-x 128 root root 4096 2006-09-07 02:20 share T t nhiên là đ i v i thư m c thì ý nghĩa c a các khái ni m “quy n đ c”. Nhưng khi so n th o b n s không th lưu nh ng thay đ i trong t p tin lên đĩa. Hơn n a còn c n ph i cho ngư i dùng “quy n g i” đ i v i t t c các thư m c n m trư c thư m c này trong cây thư . Trong trư ng h p này quy n g i ch quy n chuy n vào thư m c này. Ba bit đ u tiên xác đ nh quy n c a ch s h u. B n bit trong s 16 bit này đư c dùng cho b n ghi v d ng t p tin. Khi có quy n này. Như v y là chúng ta đã bi t đư c trên Linux nh ng t p tin nào là có th th c thi. và khác v i các HĐH c a Microsoft không ph i ai cũng có quy n g i t p tin. ví d more.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c 75 x. còn “0” th hi n d ng d u g ch ngang. w ho c x). Quy n đ c đ i v i thư m c thì h t s c d hi u. Khi này n u bit tương ng có giá tr b ng “1”. . ngư i dùng có th t o và xóa các t p tin trong thư m c.

thì ki m tra xem ch s h u có các quy n truy c p tương ng (đ c. và không chú ý đ n các quy n c a ch s h u và nh ng ngư i dùng còn l i. N u có thì kh năng truy c p đ n t p tin đư c xác đ nh b ng quy n truy c p c a nhóm. ngư i dùng root có th tư c b m t s quy n c a ch s h u t p tin. Cơ ch ki m tra quy n ngư i dùng khi s d ng t p tin như sau. N u tên ngư i dùng không trùng v i tên ch s h u thì h th ng ki m tra xem ngư i dùng này có n m trong nhóm s h u hay không. thì th m chí h th ng không ki m tra quy n có th có nhóm s h u và nh ng ngư i dùng khác mà đưa ra luôn thông báo l i không th th chieejn đư c hành đ ng yêu c u (d ng “Permission denied”). thì quy n c a h đư c xác đ nh b ng nhóm tính ch t th ba (nhóm dành cho nh ng ngư i dùng còn l i). ghi và g i) không. N u có quy n truy c p t i m t thư m c con nào đó c a thư m c này. thì b n có th chuy n sang thư m c con b ng l nh cd. N u hai tên này trùng nhau (t c là ch s h u đang dùng t p tin c a mình). Có hai cách s d ng l nh này.76 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs m c. Đ ng ng c nhiên khi ch s h u l i không có t t c m i quy n. tr ch s h u và nh ng ngư i dùng n m trong nhóm s h u. nhóm và nh ng ngư i dùng còn l i. Đ ng tư c b quy n này c a chính b n thân mình. N u ch s h u không có quy n nào đó. thì s đư c cho phép th c hi n thao tác tương ng. vì s không th y b t kỳ danh sách và t p tin thư m c nào (trư ng h p này gi ng như khi chúng ta đi trong màn đêm không th y đư ng. Sau khi đ c đo n trên có th th y “quy n đ c” thư m c là th a thãi vì không cho ra tính năng gì m i so v i “quy n g i”. ch nh hư ng đi). N u ngư i dùng không ph i là ch s h u và cũng không n m trong nhóm s h u. ch X là m t trong các ký t sau: . Đ u tiên h th ng ki m tra xem tên ngư i dùng có trùng v i tên ch s h u t p tin hay không. n u không s ph i ph c h i l i nó trư c khi có th đ c các t p tin. nhưng c n ph i nh tên c a thư m c con này. Khi dùng cách th nh t b n ph i ch ra rõ ràng thêm quy n nào cho ai ho c tư c quy n nào và c a ai như sau: [user]$ chmod wXp tên_t p_tin Trong đó. Tuy nhiên v n có s khác nhau gi a hai quy n này. N u ch đưa ra quy n g i. Và t t nhiên n u mu n ngăn ch n truy c p vào thư m c thì ch c n b đi quy n chuy n vào thư m c (r) c a t t c ngư i dùng (k c nhóm s h u). Đ thay đ i quy n truy c p t i t p tin ngư i ta s d ng l nh chmod (change mode). nhưng s không th y đó b t kỳ m t t p tin nào khi ch y l nh ls (có th th y rõ hơn n u b n s d ng chương trình Midnight Commander). Chính vì v y mà theo m c đ nh t t c các thư m c có đ t quy n g i cho ch s h u cũng như nhóm và nh ng ngư i dùng khác. ch ký t w ph i đ t m t trong các ký t sau: • u – ch s h u • g – nhóm s h u g • o – nh ng ngư i dùng còn l i • a – t t c bao g m ch s h u. N u có quy n truy c p đó. thì ngư i dùng có th vào thư m c. Như v y nhóm tính ch t th ba trong quy n truy c p là dành cho t t m i ngư i dùng.

go=x tên_t p_tin 77 cho ch s h u có t t c m i quy n (đ c. [user]$ chmod ugo+rwx tên_t p_tin [user]$ chmod a+rwx tên_t p_tin cho m i ngư i dùng quy n đ c. nhưng l i thư ng xuyên đư c các nhà qu n tr cũng như ngư i dùng có kinh nghi m dùng. n u c n cho ch s h u m i quy n (4+2+1=7). ghi và g i (th c hi n).5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c • + – thêm quy n • – – tư c b quy n • = – dùng quy n ch ra thay cho quy n đã có. Nó d a trên mã hóa quy n truy c p d ng s . nhóm s h u và nh ng ngư i dùng còn l i). Sau khi thu đư c ba giá tr s (cho ch s h u. w – s 2. Ví d . g i). thì s áp d ng cho t t c m i ngư i dùng. cho nhóm s h u quy n đ c và ghi (4+2=6) và nh ng ngư i dùng còn l i quy n g i (1=1). Ký t r đư c mã hóa b ng s 4. thì dùng l nh sau: . ch p là m t trong nh ng ký t sau: • r – quy n đ c • w – quy n ghi • x – quy n g i (quy n th c hi n. Sau đây là m t s ví d s d ng câu l nh chmod: [user]$ chmod a+x tên_t p_tin thêm quy n g i t p tin tên_t p_tin cho m i ngư i dùng c a h th ng. Chúng ta c n đ t ba s này phía sau tên l nh và phía trư c tham s th hai (tên t p tin). [user]$ chmod u=rwx. N u không ch ra ai đư c thêm quy n truy c p. t c là có th dùng l nh: [user]$ chmod +x tên_t p_tin đ thay cho [user]$ chmod a+x tên_t p_tin Phương án s d ng th hai c a câu l nh chmod có khó hi u hơn m t chút trong th i gian đ u s d ng Linux. ghi. x – s 1.4. nh ng ngư i dùng còn l i ch có quy n g i (th c hi n). Đ xác đ nh quy n c a ngư i dùng c n c ng các s tương ng l i v i nhau. chúng ta đưa ba s này vào dùng làm tham s cho l nh chmod. [user]$ chmod go-rw tên_t p_tin tư c b quy n đ c và ghi c a m i ngư i dùng tr ch s h u t p tin.

thì chương trình này nh n đư c nh ng quy n truy c p đ n t p tin và thư m c c a ngư i dùng đã ch y nó. Ví d đi n hình nh t là câu l nh thay đ i m t kh u passwd. Trong mô t inode. khi ngư i dùng g i th c hi n m t chương trình nào đó. m i ngư i dùng có m t ID d ng s như v y. Ngư i dùng cao c p root có th đ t “bit thay đ i ID ngư i dùng” b ng l nh: [root]# chmod +s tên_t p_tin Tương t như v y chúng ta có “bit thay đ i ID nhóm”. Đó là nh ng tính ch t cho các t p tin th c thi. ph n c u trúc 2 byte xác đ nh tính ch t t p tin. Có nghĩa là ngư i dùng không th thay đ i m t kh u c a mình. nhóm s h u và nh ng ngư i dùng còn l i. thì giá tr c a ba tính ch t v a nói ph i n m trư c nh ng s xác đ nh quy n truy c p (t c là s đ u tiên trong dãy 4 s xác đ nh t t c các tính ch t c a t p tin). Bit này ch h th ng bi t sau khi d ng chương trình c n lưu l i nó trong b nh . không trùng l p. T t nhiên là trong chương trình passwd đã có mã đ ngư i dùng ch đư c phép thay đ i m t dòng trong t p tin này – dòng tài kho n c a ngư i dùng đó. Ví d ID c a ngư i dùng cao c p root là 0. Do đó chương trình thay đ i m t kh u passwd đư c ch y v i quy n root và nh n đư c quy n ghi vào t p tin /etc/passwd. Tính ch t đ u tiên đó là “bit thay đ i ID9 ngư i dùng”. Đ có th thay đ i quy n c a nhóm s h u. Ý nghĩa c a bit này cũng gi ng như trên nhưng ch thay th “ngư i dùng” b ng “nhóm”. Nhưng t p tin /usr/bin/passwd có “bit thay đ i ID ngư i dùng”. Vì th chương trình n u do ngư i dùng ch y s không th th c hi n l nh ghi vào t p tin này. N u như có đ t “bit thay đ i ID ngư i dùng”. M t tính ch t n a c a t p tin th c thi đó là “bit dính” (chính xác hơn là “bit lưu chương trình”) hay thu t ng ti ng Anh là “sticky bit”. Ch có ch s h u t p tin ho c ngư i dùng cao c p m i có kh năng thay đ i quy n truy c p b ng câu l nh chmod. Thông thư ng. thì chương trình nh n đư c quy n truy c p đ n t p tin và thư m c c a ch s h u t p tin chương trình. Trên nh ng máy “top model” (high end) hi n đ i thì r t hi m khi s d ng. ID c a ngư i dùng là duy nh t. Bit này ch c n thi t trên nh ng máy cũ. vì trong trư ng h p này s ti t ki m đư c th i gian n p chương trình vào b nh m i l n ch y. thì hi u r ng nh ng s đ ng sau tên l nh không ph i gì khác mà chính là b n ghi h cơ s tám c a 9 bit xác đ nh quy n truy c p cho ch s h u. Ví d : Identificator. Đ k t thúc bài h c v quy n truy c p đ n t p tin c n nói thêm v nh ng tính ch t khác có th g p c a t p tin mà cũng xác đ nh b ng l nh chmod. 9 . và root là ch s h u t p tin chương trình này. Đi u này cho phép gi i quy t m t s v n đ khó th c hi n.78 [user]$ chmod 761 tên_t p_tin Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs N u b n bi t v mã đôi c a h cơ s tám. N u s d ng phương án xác đ nh tính ch t d ng s c a l nh chmod. chúng chi m các v trí 5 – 7 ngay sau mã cho bi t d ng t p tin. thì ch s h u (không ph i root) ph i là thành viên c a nhóm đó. trong đa s trư ng h p là /etc/shadow) mà ch s h u là ngư i dùng cao c p root. Chúng ta s dùng thu t ng “bit lưu chương trình” vì đúng v i ng c nh này hơn. R t thu n ti n khi đ t bit này cho nh ng chương trình thư ng g i. Ý nghĩa c a bit này như sau. Như v y bit này còn có th g i là “bit thay đ i ID ch s h u ti n trình”. T t c m t kh u đư c lưu trong t p tin /etc/passwd (ho c m t t p tin mã hóa nào khác.

m c dù trong k t qu c a l nh ls -l không có nh ng v trí riêng đ hi n th k t qu c a ba bit (“bit thay đ i ID ngư i dùng”.4.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c [root]# chmod 4775 tên_t p_tin 79 Khi này cũng v n s d ng phép c ng như đ i v i trư ng h p quy n truy c p và các tính ch t có giá tr như sau: • 4 – “bit thay đ i ID ngư i dùng” • 2 – “bit thay đ i ID nhóm” • 1 – “bit lưu chương trình” (sticky bit).) [user]$ touch vidu [user]$ chmod 7766 vidu [user]$ ls -l vidu -rwsrwSrwT 1 teppi82 users 0 2006-09-11 12:46 vidu 4. Trong ph n này chúng ta s xem xét m t cách ng n g n m t vài câu l nh thư ng dùng n a. thì s có thay đ i c a k t qu c a l nh ls -l trong ph n quy n truy c p (ph n đ u tiên). đó là pwd. M t vài ví d : [user]$ ls -l /usr/bin/passwd /usr/bin/write -rwsr-xr-x 1 root shadow 72836 2006-05-02 12:50 /usr/bin/passwd -rwxr-sr-x 1 root tty 8936 2006-05-02 10:50 /usr/bin/write ( đây chúng ta th y có th li t kê nhi u t p tin trên dòng l nh ls -l. còn ngư c l i (ví d t p tin không ph i là chương trình). chúng ta v n có th th y đư c nh ng thông tin này. thì thay th x b ng ch cái S l n. cd. Như v y. chmod. t t nhiên là s thay th ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a nhóm s h u. t c là dùng nhi u t p tin làm tham s cho l nh ls. b ng ký t T. S thay th như v y cũng x y ra n u có đ t “bit thay đ i ID nhóm”.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c Trong nh ng ph n trư c chúng ta đã đ c p đ n m t vài câu l nh đ làm vi c v i t p tin và thư m c. . “bit thay đ i ID nhóm” và “bit lưu chương trình”). n u ngư c l i. N u có (nh ng) bit nào đó trong s ba bit này đư c đ t (nh n giá tr 1). n u nh ng ngư i dùng còn l i có quy n th c hi n t p tin. N u “bit thay đ i ID ngư i dùng” b ng 1. Lúc này n u ch s h u có quy n g i t p tin thì ký t x đư c thay th b ng ch cái s nh . thì ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a ch s h u s đư c thay th b ng ký t s. ln. thì thay th ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a nh ng ngư i dùng còn l i b ng ký t t. N u “bit lưu chương trình” (sticky bit) b ng 1. ls.

1 Câu l nh chown và chgrp Nh ng câu l nh này dùng đ thay đ i ch s h u và nhóm s h u t p tin. (liên k t đ n thư m c m ). Tham s c a câu l nh này là tên c a thư m c mu n t o ra. N u chuy n k t qu làm vi c c a l nh cat vào m t t p tin nào đó thì có th t o ra b n sao c a t p tin như sau: [user]$ cat t p_tin1 > t p_tin2 Chính b n thân câu l nh cat lúc đ u đư c phát tri n đ dùng cho vi c chuy n hư ng k t qu làm vi c. còn thay đ i nhóm s h u t p tin có th là root ho c ngư i dùng ch s h u.80 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. Ví d : [user]$ mkdir ~/projects/l4u/images (hãy nh l i ký hi u ∼ dùng đ ch c a ngư i dùng). t c là s k t h p các t p tin khác nhau vào m t: .3 Câu l nh cat Câu l nh cat thư ng dùng đ t o các t p tin. m c dù có th s d ng l nh touch. Đ t o ra thư m c con.6.6. Trong thư m c v a t o s t đ ng t o ra hai m c: .2 Câu l nh mkdir Câu l nh mkdir cho phép t o thư m c con trong thư m c hi n th i.6. b n đ c c n ph i có quy n ghi vào thư m c hi n th i.. nhưng khi này c n ph i ch ra đư ng d n t i đó. Có th t o ra thư m c con trong m t thư m c khác thư m c hi n th i. thì ch s h u còn ph i là thành viên c a nhóm s s h u t p tin này. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> mkdir mot/hai mkdir: cannot create directory ’mot/hai’: No such file or directory teppi82@ThinhQuyen:~> mkdir -p mot/hai teppi82@ThinhQuyen:~> ls -l mot t ng 4 drwxr-xr-x 2 teppi82 users 4096 2006-09-11 13:36 hai 4. n u dùng thu t ng c a Hoá h c là “s c ng” các t p tin). Ch có ngư i dùng cao c p root m i có quy n thay đ i ch s h u. L nh cat cũng đưa ra màn hình (đ u ra) n i dung c a (các) t p tin dùng làm tham s c a nó. Vì nó đư c t o ra cho s móc n i (concatenate. Đ có quy n thay đ i nhóm. Có th dùng các tùy ch n sau c a câu l nh mkdir: • -m mode – xác đ nh quy n (ch đ ) truy c p cho thư m c m i (ví d : -m 700) • -p – t o ra các thư m c trung gian ch ra trong đư ng d n (n u chưa có chúng). Cú pháp c a hai câu l nh này tương t nhau: [root]# chown tên_ngư i_dùng tên_t p_tin [root]# chgrp tên_nhóm tên_t p_tin 4. (liên k t đ n chính b n thân thư m c này) và .

.. Có th áp d ng m t trong hai d ng c a l nh này: [user]$ cp [tùy_ch n] ngu n đích [user]$ cp [tùy_ch n] thư_m c_ngu n thư_m c_m i Trong trư ng h p th nh t sao chép t p tin (ho c thư m c) ngu n vào t p tin (ho c thư m c) đích.. Đ sao chép thì c n có quy n đ c t p tin mu n sao chép và quy n ghi vào thư m c s sao chép đ n (“thư m c đích”). T t nhiên là như v y ch y u dùng cat đ t o các t p tin văn b n ng n. 4. hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<D> ho c <Ctrl>+<C>. –d N u đưa ra tùy ch n này thì các liên k t m m s v n là các liên k t. t p_tinN > t p_tin_m i 81 Và cũng chính kh năng chuy n hư ng k t qu c a câu l nh này đư c dùng đ t o các t p tin m i. do v y khi sao chép c n ph i c n th n. N u s d ng m t t p tin đã có vào ch c a t p tin đích thì n i dung c a nó s b xóa m t. Câu l nh cp còn có m t vài tùy ch n có ích khác li t kê trong b ng 4. N u không đưa ra tùy ch n này thì quy n truy c p c a t p tin s đư c thi t l p theo quy n c a ngư i dùng đã ch y l nh. –R ho c –r N u ngu n là thư m c thì sao chép thư m c đó cùng v i t t c nh ng gì (t p tin. Khi đó trư c khi ghi chèn lên t p tin đã có h th ng s h i l i ngư i dùng. V l i có th s d ng câu l nh cp v i tùy ch n -i. và t t c nh ng gì b n đã gõ s đư c lưu l i trong t p tin t p_tin_m i.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c [user]$ cat t p_tin1 t p_tin2 .3: Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp Tùy ch n Ý nghĩa –p Gi l i th i gian s a đ i t p tin và c gi l i nh ng quy n truy c p có th gi l i.4 Câu l nh cp M c dù đôi khi có th dùng câu l nh cat đ sao chép các t p tin.3. còn đ u ra s là t p tin m i: [user]$ cat > t p_tin_m i Sau khi nh p vào nh ng gì mu n nh p. n u không thì s sao chép t p tin (n i dung) mà liên k t này ch đ n.6. –f Ghi chèn t p tin khi sao chép mà không h i l i hay c nh báo.4. thư m c con) n m trong nó. B ng 4. Còn trong trư ng h p th hai thì t p tin có trong thư_m c_ngu n s đư c sao chép vào thư m c thư_m c_m i. Khi này đ u vào c a l nh cat đó là dòng d li u nh p t bàn phím (đ u vào tiêu chu n). t c là gi l i đư c c u trúc c a thư m c b n đ u (recursive). nhưng trong Linux có m t câu l nh chuyên dùng cho vi c này – l nh cp. R t nên dùng tùy ch n này.

Câu l nh mv không ch dùng đ di chuy n.6. thì có th s d ng câu l nh mv. mà c n di chuy n t p tin t m t thư m c này vào t thư m c khác.82 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. sau đó xóa b n th n thư m c b ng l nh rmdir. N u mu n câu h i xác nh n s cho phép c a ngư i dùng xu t hi n trư c khi xóa t p tin. Vì th hãy khi hai l n trư c khi xóa gì đó và đ ng quên tùy ch n -i. 10 .doc *. nhưng chúng ta là nh ng ngư i dùng m i. Theo tôi nghĩ b t kỳ ngư i dùng Linux nào cũng có th chia s v i b n c m giác b m t t p tin “ngay trư c m t”. mv đã k trên). đây là thư m c). Khi này quy n thay đ i chính b n thân các t p tin và thư m c là không c n thi t.tldp. đ ng quy n thêm vào tùy ch n -i đ hi n ra c nh báo khi có t p tin s b ghi chèn. Đ s d ng nh ng câu l nh này. Tuy nhiên c n luôn luôn nh r ng.6 Câu l nh rm và rmdir Đ xóa nh ng t p tin và thư m c không c n thi t trên Linux có các câu l nh rm (xóa t p tin) và rmdir (xóa thư m c r ng). b n đ c c n có quy n ghi vào thư m c lưu nh ng t p tin ho c thư m c mu n xóa. n u s d ng câu l nh rm v i tùy ch n -r. thì s xóa t t c nh ng t p tin có trong thư m c hi n th i. Các thư m c con không b đ ng t i. Các tùy ch n c a nó cũng ng như c a cp. Đ xóa c t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i c n dùng tùy ch n -r k trên. N u dùng câu l nh rm (không có tùy ch n) đ xóa thư m c thì s xu t hi n thông báo d ng “cannot remove ‘l4u’: Is a directory” (không th xóa b . t c là di chuy n chúng trong ph m vi c a m t thư m c. Đ xóa thư m c thì c n xóa t t c nh ng t p tin có trong nó. l nh này đ u tiên sao chép t p tin (hay thư c).6. Hơn n a. Ch c n đ t vào ch hai tham s tên cũ và tên m i c a t p tin như th này: [user]$ mv tên_cũ tên_m i Nhưng hãy chú ý là câu l nh mv không cho phép đ i tên m t vài t p tin cùng lúc b ng cách s d ng các m u tên. Khi s d ng l nh mv cũng gi ng như khi s d ng cp. mà còn dùng đ thay đ i tên t p tin và thư m c.5 N m t m gi Câu l nh mv u b n không c n sao chép.org này trong trư ng h p kh n c p.odt s không làm vi c. Do đó câu l nh: [user]$ mv *. trên Linux không có câu l nh ph c h i t p tin sau khi xóa. do đó không xem xét chúng. tùy ch n này có nh ng câu l nh cp. và sau đó m i xóa t p tin (thư m c) ban đ u. Có m t s cách ph h i t p tin đã xóa trên h th ng t p tin cũ ext3fs. Tuy nhiên có th xóa thư m c không r ng cùng v i t t c nh ng t p tin và thư m c có trong nó. th m chí c khi v a xóa xong10 . T t nhiên b n có th tham kh o tài li u HOWTO có trên http://www. Cú pháp c a l nh này tương như cú pháp c a cp. N u ch y l nh rm *. 4. thì hãy dùng tùy ch n -i (r t d nh .

Ngoài <Space> và <Enter> còn có m t vài phím đi u khi n khác. Ví d . theo kích thư c. trong less có th dùng t h p phím <Shift>+<N> đ tìm ki m theo hư ng ngư c l i. T t c các tuỳ ch n c a l nh more b n có th đ c trong trang hư ng d n man (more(1)) ho c info c a nó. chúng ta đã nói v đi u này khi nói v h th ng tr giúp man. n u không thì b n s ph i nh n phím <Space> cho đ n khi h t t p tin (ch ng may n u nó quá dài thì b n s m t r t nhi u th i gian). Ti n ích less là m t trong nh ng chương trình đư c d án GNU phát tri n. <↓>. <End>.6. <←>. Tuy nhiên trong trư ng h p đó tìm ki m có th kéo dài r t lâu. th i gian t o ho c th i gian s a đ i t p tin và theo các tiêu chí khác. N u tìm th y t khóa trong t p tin. <PgUp>. cho phép s d ng các phím đi u khi n con tr (<↑>.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 83 4.6. và có thêm m t vài s m r ng khác. nhưng chúng ta s không li t kê đ y đ nh ng phím này đây.8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin Còn có m t câu l nh thư ng dùng đ làm vi c v i t p tin trong Linux đó là câu l nh tìm ki m t p tin find. Nh n phím <Enter> đ đ c m t dòng ti p theo. Câu l nh find có th tìm ki m t p tin theo tên. Đ tìm ki m t khóa “string” (m t c m ký t nào đó) thì đ u tiên c n nh n “/” đ chuy n vào ch đ tìm ki m. sau đó nh p vào “string” vào dòng “/” cu i màn hình. tuy nhiên r t ít khi l nh cat đư c s d ng cho m c đích này. thì s hi n th đo n văn b n tương ng sao cho dòng tìm th y n m trên cùng. Nguyên nhân là n i dung c a t p tin l n s ngay l p t c ch y qua màn hình và ngư i dùng ch th y nh ng dòng cu i cùng c a t p tin. <→>. Đ xem trang ti p theo c n nh n vào phím tr ng <Space> (phím dài nh t trên bàn phím hi n nay). <PgDown>) đ di chuy n trong văn b n. Vì th cat dùng ch y u theo ch c năng chính c a nó. Hãy nh l i. Các l nh more và less cho phép tìm ki m t khóa có trong t p tin đang xem.7 Câu l nh more và less Câu l nh cat cho phép đưa ra màn hình (đ u ra tiêu chu n) n i dung c a b t kỳ t p tin này. less có t t c các ch c năng và l nh đi u khi n c a more. 4. Đơn gi n nh t là dùng thư m c g c “/” làm nơi kh i đ u tìm ki m. trong đó l nh less cho phép tìm ki m theo hai hư ng: t trên xu ng dư i và ngư c l i. và ch dùng đ hi n th nh ng t p tin có dung lư ng r t nh . Câu l nh (b l c) more đưa n i dung c a t p tin ra màn hình theo t ng trang có kích thư c b ng kích thư c màn hình (nói chính xác thì là g n b ng. ví d phím <B> đ quay l i màn hình trư c. N u mu n ti p t c tìm ki m hãy nh n phím <N>. vì có m t dòng cu i cùng dành cho đ hi n th tr ng thái (status)). còn đ xem n i dung c a các t p tin văn b n chúng ta dùng các l nh more và less ho c các trình so n th o khác. Cú pháp chung c a câu l nh find có d ng sau: find [danh_sách_thư_m c] tiêu_chí_tìm_ki m Trong đó tham s “danh sách thư m c” xác đ nh nơi tìm ki m t p tin mong mu n. <Home>. t c là dùng đ “c ng” các t p tin. trong đó có th có các thư m c m ng . Bây gi b n đ c ch c n nh phím <Q> dùng đ thoát ra kh i ch đ xem c a more. và cũng không đưa ra danh sách các tùy ch n c a l nh more. vì s “l c soát” t t các thư m c k c nh ng h th ng t p tin g n vào.4.

đây tiêu_chí_tìm_ki m có d ng “–name tên_t p_tin”. Ph n đ u này là tham s b t đ u b ng “–”. T t c các tham s đ ng trư c tiêu_chí_tìm_ki m đư c coi là tên thư m c c n “l c soát”.*” ch tương ng v i nh ng t p tin và thư m c có d u ch m (.) ho c cu i cùng. Ngư i dùng thư ng th c hi n tìm ki m theo tên t p tin như ví d trên. 4. Có th làm s kh i lư ng công vi c. Trong Linux: • “*” tương ng v i t t c các t p tin tr nh ng t p tin n.txt.txt. b. mà t p tin có th n m trong. c. câu l nh: [user]$ find . Hãy chú ý là không có kho ng tr ng trong c hai ví d k trên. Trong ví d này. taptin9. H. N u không ch ra m t thư m c nào.*” tương ng v i t t c nh ng t p tin n (trong đó có thư m c hi n th i “.84 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs (và chuy n gì x y ra n u t c đ đư ng truy n th p). Còn *[G-K4-7] tương ng v i nh ng t p tin có tên k t thúc b ng G. mv).” ho c “!”. Ký t “*” s d ng đ thay th cho b t kỳ dòng ký t nào. • “. chgrp.txt.. J. Trong đa s trư ng h p m u tên t p tin đư c t o ra nh các ký t đ c bi t “*” và “?”. “. Và b i vì m u tên t p tin không ch s d ng cho câu l nh find mà còn s d ng cùng v i nhi u câu l nh khác (bao g m c nh ng câu l nh đã nói đ n: chmod. • “a*p” tương ng v i anhchup và anhchep. ch tùy ch n -name có th s d ng tùy ch n -path. rm. • “*. 6. nên chúng ta c n chú ý và dành th i gian đ nghiên c u các quy đ nh s d ng và vi t “m u tên”. “)”. B n đ c có th tìm th y thông tin chi ti t hơn v “m u 11 gi a tên interval . K. chown. Ví d [xyz]* tương ng v i t t c nh ng tên t p tin b t đ u b ng a. taptin2.”).” và thư m c m “. Ví d : [user]$ find /usr/bin /sbin /bin /usr/local/bin -name cp Ph n đ u c a tiêu_chí_tìm_ki m xác đ nh xem chương trình find ph i tìm cái gì. vì th taptin?. thì tìm ki m s b t đ u t thư m c hi n th i và đi sâu vào trong các thư m c con. T t nhiên đây ch đưa ra nh ng thông tin th t ng n g n v “m u tên” t p tin và các ký t thay th . Ngoài “*” và “?” trong Linux còn s d ng các d u ngo c vuông ([]) đ t o “m u tên”. Ký t “?” ch thay th m t ký t b t kỳ. cat. đ thay th cho thư m c g c./l*es’ s tìm th y trong thư m c hi n th i thư m c con l4u/images. n u dùng m t danh sách nh ng thư m c. cp. ch tên c a t p tin ho c thư m c chúng ta s d ng m t “m u tên”. 7. 5. khi đó câu l nh s tìm ki m s tương ng c a tên t p tin đ y đ bao g m c đư ng d n ch ra. • “*a*” tương ng v i May và march. Trong hai d u ngo c này đ t danh sách các ký t (có th d ng kho ng11 ) có th g p. I. Ví d . -path ’ .txt s tương ng v i các tên sau (taptin1. “(”.

D ng t p tin đư c xác đ nh b ng m t trong các ký t sau: b (thi t b kh i). N u sau s có ký t c thì có nghĩa là kích thư c đư c tính theo byte (ký t . Ví d . p ( ng có tên pipe).tex -name *. N u không ch ra phép lôgíc c th . thì có th b đi d u ngo c. d (thư m c).org/pub. or ho c phép ph đ nh (ký hi u là d u ch m than “!”). –size s [c] Tìm t p tin có c b ng s kh i 512 byte (t c là b ng 512B x s ). Ví d . –newer m u Tìm t p tin đư c thay đ i sau khi thay đ i t p tin có trong m u. còn sau d u ngo c c n đ t m t kho ng tr ng.4. f (t p tin thư ng).odt). Tùy ch n Giá tr –name m u_tên Tìm t p tin có tên tương ng v i m u_tên. –type d ng_t p_tin Tìm t p tin d ng ch ra. tên” t p tin trong tài li u IBM LPI tutorial b n d ch ti ng Vi t do nhóm c ng tác c a vnoss. Còn bây gi sau khi đã làm quen v i “m u tên” t p tin.odt và . còn phép lôgíc or và các tiêu chí ph c t p hơn thì c n d u ngo c.tex. t c là có th dùng m t trong hai cách ghi: (-name *.odt) ho c (-name *. n u b n mu n tìm t t c nh ng t p tin có “ph n m r ng”12 là . thì có th dùng tiêu chí tìm ki m như sau: (-name *. ho c l (liên k t m m). 12 đ trong d u ngo c vì chúng ta bi t r ng trong Linux không có khái ni m ph n m r ng t p tin. chúng ta quay tr l i v i câu l nh find và nói chi ti t hơn v nh ng kh năng có th c a tiêu chí tìm ki m. –group tên Tìm t p tin thu c v nhóm ch ra.4: Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. –mtime s _ngày Tìm t p tin đư c thay đ i l n cu i cùng trư c s _ngày ch ra. N u ch dùng m t phép lôgíc and ho c !. ch không ph i theo kh i. thì coi như dùng and.tex -or -name *. c (thi t b ký t ). Nh ng tiêu chí tìm ki m đơn gi n khác b n có th tìm th y trong trang man c a câu l nh find ho c trong tài li u LPI tutorial nói trên. .tex. C n nói r ng t nh ng tiêu chí đơn gi n có th t o ra nh ng tiêu chí ph c t p hơn nh các phép lôgíc and. Có th s d ng k t h p như v y m t s lư ng b t kỳ các tiêu chí k c tiêu chí ph c t p. M t vài ví d đơn gi n c a tiêu chí tìm ki m có trong b ng 4. charater).4. n u b n đ c mu n tìm thư m c theo tên c a nó thì có th dùng l nh: [user]$ find /usr/share -name man1 -type d ho c dùng tiêu chí ph c t p: [user]$ find /usr/share \( -name man1 -and -type d \) Trong ví d sau chúng ta tìm t p tin theo tiêu chí như sau: ho c tên t p tin có “ph n m r ng” *. Trư c d u ngo c c n đ t m t d u g ch chéo ngư c (\).odt).tex -and -name *.org (trong đó có tôi) th c hi n có trên http://vnoss.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 85 B ng 4. ho c kích thư c t p tin nh hơn 200KB.

M t ví d khác là thao tác -exec cmd {}. t c là luôn luôn đư c dùng khi không ch ra thao tác nào như trong các ví d trư c đây. Thao tác này đư c dùng theo m c đ nh.2GB. Đ làm đư c vi c này chúng ta có th s d ng l nh split. c n nói thêm r ng sau tiêu chí tìm ki m có th đưa ra ngay thao tác x lý t t c nh ng t p tin tìm th y. Ví d . D u này có th s d ng v i b t kỳ tham s có giá tr s nào trong tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find.tex -print dùng đ đưa ra màn hình danh sách tên c a t t c nh ng t p tin tìm th y cùng v i đư ng d n đ y đ đ n t p tin. [user]$ find ~/projects -name *. Trong trư ng h p này s th c hi n câu l nh cmd đ i v i t t c nh ng t p tin tìm th y. thì hãy dùng câu l nh sau: [user]$ find . Sau cmd {} là d u ch m ph y (. Và b n mu n sao chép t p tin này qua m t máy khác nhưng l i không có m t k t n i m ng. Đương nhiên là chưa ph i t t c nh ng kh năng c a l nh này đư c li t kê ra đây. Nhưng t p tin này không th n m g n trên m t CD (dung lư ng kho ng 700MB). kho ng 1.9 Câu l nh split Đôi khi chúng ta c n chia m t t p tin l n thành t ng ph n nh . L y ví d b n có m t t p tin phim d ng mpg l n. Hãy nh r ng s thay đ i thư ng là m t chi u. Nói chung câu l nh cmd là m t câu l nh r t m nh. n u b n mu n xóa t t c nh ng t p tin trong thư m c hi n th i mà ngư i dùng không “đ ng” đ n trong vòng 365 ngày ho c lâu hơn. có ích và là m t công c tìm ki m t t trong h th ng t p tin. 4. ch -exec có th dùng -ok.6.tex \) -or \( -size -200 \) \) Trong ví d cu i cùng này hãy chú ý r ng trư c giá tr kích thư c t p tin có d u “–”. Và cũng không có ghi DVD mà ch có ghi CD. Do đó có th chia t p tin này thành hai ph n m i ph n nh hơn 700MB sau đó s g p chúng l i.) có d u g ch chéo ngư c “\” trư c (chúng ta s hi u rõ hơn tác d ng c a d u g ch chéo ngư c trong chương ngay sau). Tương t d u “+” có nghĩa là c n tìm t p tin có giá tr c a tham s l n hơn s đưa ra. N u không có d u “+” và d u “–” thì tìm t p tin có giá tr c a tham s b ng s đưa ra. khi đó trư c khi th c hi n câu l nh cmd cho m i t p tin tìm th y h th ng s h i l i xem b n có mu n th c hi n th t không. Ví d đơn gi n nh t là thao tác –print. Và hãy c n th n khi s d ng nh ng kh năng c a câu l nh này như g i nh ng câu l nh khác đ th c hi n trên t t c nh ng t p tin tìm th y. Câu l nh split cho phép sao chép t p tin b ng cách chia chúng ra thành t ng ph n nh theo kích thư c đã đ nh. Đ k t thúc ph n v câu l nh find này. Trong đó cmd là m t câu l nh b t kỳ nào đó c a h v shell. Có nghĩa r ng c n tìm t p tin có giá tr c a tham s nh hơn s đưa ra. Hãy tìm hi u trong trang tr giúp man ho c m t cu n sách dày c p nào đó v Linux.86 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs [user]$ find ~/projects \( \( -name *. -type f -atime +365 -exec rm {} \. Tham s c a l nh này là tên c a t p tin .

v.mpg Sau đó có th xóa đi các t p tin phimaa. Sau -b là m t s và sau đó là m t ch cái: k (kích thư c tính theo KB) ho c m (tính theo MB). r i sau đó quên luôn là t p tin nào m i hơn ho c t t hơn. phiên b n 0. . T t nhiên thông tin mà l nh cmp đưa ra hơi ít đ có th quy t đ nh ch n t p tin nào trong s hai t p tin này. Các t p tin thu đư c s có tên g m ph n đ u (prefix) này và hai ch thêm vào đ chúng không trùng nhau: ‘aa’.v. ‘ad’. Cu i cùng ph c h i t p tin ban đ u b ng l nh: [user]$ cat phim* > phim.10 So sánh các t p tin và l nh patch Có th b n không đ ý nhưng khi làm vi c v i máy tính công vi c so sánh n i dung c a hai t p tin khác nhau g p m t cách thư ng xuyên.3 Thông báo v s khác nhau s hi n th trên màn hình (đ u ra tiêu chu n). N u không đưa ra tùy ch n này thì theo m c đ nh kích thư c c a t p tin thu đư c b ng 1MB. ‘xac’. còn n u chúng khác nhau thì đưa ra s th t c a dòng và byte ch có s khác nhau. Công c đơn gi n nh t trong s này là l nh cmp (compare). Ch c n cho câu l nh này bi t tên hai t p tin mà b n mu n so sánh. ‘xad’ v. phimab. Vì th còn có th s d ng câu l nh diff đ bi t đư c s khác nhau gi a hai t p tin đây là gì. phiên b n 0.mpg phim Sau đó dùng chương trình ghi đĩa sao chép hai t p tin thu đư c (phimaa.3 --> 18 tháng 09 năm 2006. Ngoài các tham s có th thêm vào tùy ch n -b đ xác đ nh kích thư c c a các t p tin t o ra (tính theo byte). phimab) lên hai đĩa CD-R(W). Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> diff ChangeLog ChangeLog2 1c1 < 11 tháng 09 năm 2006. 4. t p tin nào quan tr ng hơn.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 87 ban đ u và ph n đ u (prefix) tên c a các t p tin s t o ra. L nh này ch so sánh n i dung c a hai t p tin theo t ng byte: [user]$ cmp t p_tin1 t p_tin2 N u hai t p tin hoàn toàn trùng nhau. ‘ab’. Đ gi i quy t bài toán đã đưa lúc đ u thì c n ch y l nh: [user]$ split -b 650m phim. . . N u không đưa ra ph n đ u. thì l nh hoàn thành công vi c mà không đưa ra thông báo gì. ‘ac’. . ‘xab’. thì theo m c đ nh s d ng ‘x’.9. Là vì có th sao chép t p tin m t cách d dàng. r i đưa chúng (có nghĩa là dùng l nh cp) lên máy th hai vào m t thư m c nào đó.6.9. Vì th nh ng công c dùng đ so sánh t p tin là c n thi t và t t nhiên là có trong Linux. v.4. Chúng ta có th chuy n hư ng báo cáo này vào m t t p tin: . (không có kho ng tr ng và các d u ch m gi a ph n đ u và nh ng ch cái này). t c là s thu đư c các t p tin ‘xaa’.

phiên b n 0.3 Đ đánh giá phiên b n c a m t t p tin thì thu n ti n hơn n u s d ng câu l nh sdiff. M i nhà phát tri n s đóng góp đo n mã c a mình b ng chính cách này. phiên b n 0.diff s nh hơn nhi u so v i xvnkb-0.2.c. có ch a mã ngu n c a chương trình này trên ngôn ng C.diff > xvnkb-0.2.c s thu đư c t p tin xvnkb-0. 4.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin Khi s d ng Linux r t có th b n s ít làm vi c v i ph n l n các l nh h v shell.c.9.3 --> 18 tháng 09 năm 2006.c và xvnkb.diff.c. L y ví d đơn gi n (“m t cách ngu ng c”).2. t c là k t qu báo cáo t o ra b ng l nh: [chuoi]$ diff xvnkb-0.9.c. phân cách nhau b i các kho ng tr ng.9. N u hai c t có cùng s th t khác nhau.c.2. Thông thư ng kh năng này đư c dùng khi phân ph i b n c p nh t c a chương trình ng d ng. Chúng ta nh r ng m t ng d ng mã m đư c phát tri n b i c m t nhóm các nhà phát tri n và c ng đ ng. Mà s phát tri n c a ng d ng mã m m i là đi m chính. N u m t dòng nào đó ch có trong t p tin th nh t thì nó đư c đánh d u b ng m t ký t “<”. K t qu so sánh khi này s hi n th d ng hai c t.8. Trong trư ng h p chương trình ng d ng l n thì s ti t ki m này là đánh k .88 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs teppi@ThinhQuyen:~> diff ChangeLog ChangeLog2 > ChangeLog.c.9.9. vì đã có nh ng chương trình ti n ích như Midnight Commander và các . Có th d dàng hi u đi u này n u bi t r ng k t qu báo cáo c a diff v s khác nhau gi a hai t p tin có th s d ng cho câu l nh patch. thì chúng s cách nhau b i m t d u g ch th ng đ ng “|”. Tuy nhiên sau khi nh n đư c t p tin *.diff teppi@ThinhQuyen:~> more ChangeLog.2. Đã có xvnkb-0.diff. T t nhiên là ch c n g i cho ngư i dùng nh ng thay đ i. Sau đó nhà phát tri n s a các l i và c p nh t chương trình r i lưu mã ngu n trong m t t p tin khác xvnkb-0. m t chương trình ng d ng nào đó đư c đưa cho ngư i dùng d ng t p tin xvnkb-0.diff thì c n ph i đưa nh ng s a đ i đã làm vào phiên b n hi n th i. Bây gi c n đưa nh ng thay đ i đã làm đ n cho ngư i dùng. s ti t ki m đư c dung lư ng truy n t i qua m ng Internet n u ch g i xvnkb.diff 1c1 < 11 tháng 09 năm 2006.8.8.2.c > xvnkb. ch c n ch y l nh: [user]$ patch xvnkb-0.2.2.9.c.c. Còn có câu l nh diff3 cho phép so sánh 3 t p tin m t lúc.c xvnkb-0. Bài toán này là do patch gi i quy t. n u không có trong t p tin th hai – m t ký t “>”. Tuy nhiên ti t ki m cho ngư i dùng không ph i là ng d ng chính.diff Như v y t t nhiên là kích thư c c a t p tin xvnkb.9.2.c xvnkb.8. Nhưng thư ng s d ng nh t trên các h th ng UNIX và Linux v n là câu l nh diff.

t c là chương trình này không nén các d li u mà ch k t h p chúng vào m t t p tin chung sau đó ghi t p tin này lên cách băng nh (tape) thư ng dùng đ lưu tr thông tin. B ng 4. --delete Xóa t p tin kh i kho (không dùng cho băng ghi). Nhưng truy n th ng c a Unix đó là tar và gzip và ph n l n mã ngu n (và không ch mã ngu n) c a các chương trình ng d ng đư c phân ph i d ng này.5: Nh ng tùy ch n chính c a tar Tùy ch n Ý nghĩa -A. --extract. --concatenate Thêm t p tin vào kho đã có. --diff. . --list Đưa ra danh sách các t p tin trong kho.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 89 môi trư ng giao di n đ ho như KDE. Vì th bi t cách làm vi c v i tar và gzip đó là danh d c a b t kỳ ngư i dùng Linux nào. --update Ch thêm nh ng t p tin m i hơn b n sao trong kho (c p nh t kho). Tên chương trình tar có nghĩa là tape archiver. Chương trình tar có 8 tùy ch n khác v i nh ng tùy ch n còn l i ch khi ch y l nh tar thì c n ph i đưa ra m t trong s 8 tùy ch n này. -c. lha.4. --catenate.1 Chương trình tar Nh ng ngư i dùng đã quen v i nh ng chương trình nén d ng winzip (đưa t t c t p tin vào m t “kho” r i sau đó nén chúng) thì có th s h i “T i sao l i c n hai chương trình?”. --append Thêm t p tin vào cu i kho. M c dù không ai c m b n s d ng các chương trình arj. Chúng ta s tìm th y câu tr l i cho câu h i này sau khi đ c xong hai ph n t i đây. N u b n làm vi c v i các t p tin kho trên đĩa ch không ph i v i băng ghi (đây là đa s trư ng h p s d ng máy tính cá nhân). 4.7. và s th y đây không ph i là m t y u đi m c a Linux mà còn là đi m m nh n u bi t cách k t h p “nh p nhàng” hai chương trình này. Và các ti n ích và môi trư ng đó giúp b n làm vi c d dàng v i các t p tin nén s nói t i. Phương ti n chính đ làm vi c v i các t p tin nén trong UNIX và Linux là hai chương trình tar và gzip. rar v. sau đó ch ra tên t p tin. -r.5). --get L y t p tin ra kh i kho (“gi i phóng”). --create T o kho m i. Nhưng là ngư i dùng Linux th c s b n cũng nên bi t nh ng câu l nh nén và gi i nén làm vi c trong h v shell. thì nh t đ nh ph i dùng . -t. -x. GNOME. Chúng s giúp b n làm vi c nhanh hơn v i nh ng t p tin nén thư ng g p trong Internet. -d. -u. cũng gi ng như samurai ph i bi t s d ng ki m v y. thì c n s d ng l nh tar v i tùy ch n f. N u mu n t o t p tin này trên đĩa c ng.v. . --compare Tìm s khác nhau gi a các t p tin trong kho và trên h th ng t p tin (so sánh). Tám tùy ch n này xác đ nh các ch c năng chính c a chương trình (xem b ng 4. pkzip.

Trong t p tin kho c u trúc thư m c c a projects v n đư c gi nguyên. . mà ch cho bi t m t s dòng l nh c n thi t nh t đ làm vi c v i các kho t p tin. chúng ch dùng đ thêm vào các ch c năng ph c th nào đó.tar trong thư m c hi n th i. Nh vào tính năng này có th lưu vào kho ngay l p t c nhi u t p tin b ng m t câu l nh r t ng n. Bây gi b n đ c đã bi t cách t o kho t p tin. ho c “lưu toàn b c u trúc thư m c”). Ví d . c n dùng l nh: [user]$ tar xvf tên_kho Hi n th danh sách các t p tin trong kho b ng l nh: . tùy ch n v b t bu c chương trình ph i đưa ra danh sách các t p tin đưa vào kho. thì ch c n g i l nh: [user]$ tar cf projects.tar projects Câu l nh này s t o ra kho projects. Nh ng tùy ch n khác (tr 8 tùy ch n b t bu c k trên) là không c n thi t. ) li n nhau và d u g ch ngang (–) phía trư c có th dùng nhưng không nh t thi t ph i có. C n chú ý là trong ví d trên n u ch “*” đ t “*. Có th li t kê các tuỳ ch n m t ch cái (c. nh ng thư m c con còn l i c a projects s không đư c lưu. Đ l y (gi i phóng) t t c t p tin ra kh i kho. N u ch y l nh sau: [user]$ tar cvf tên_kho . . . Kho này không ch lưu t t c nh ng t p tin có trong thư m c projects mà còn lưu t t c nh ng thư m c con c a nó cùng v i t t c nh ng t p tin n m trong chúng (chúng ta dùng thu t ng “lưu đ quy”. bao g m c các ký t thay th đơn gi n như “*” và “?”. Trong ph n tên t p tin mu n lưu vào kho có th s d ng các “m u tên”.90 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs tùy ch n f. Cũng trong ví d này n u không ch ra tên thư m c thì s lưu t t c các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. Chúng ta s th y ví d t i đây. đ t o ra kho ch a t t c các t p tin c a m t thư m c con c a thư m c hi n th i. gi s projects./. Đ t o m t kho t p tin tar t vài t p tin c n s d ng m t trong hai l nh sau: [user]$ tar -cf tên_kho t p_tin1 t p_tin2 [user]$ tar cf tên_kho t p_tin1 t p_tin2 trong đó tùy ch n c (t bây gi tôi s b đi d u g ch ngang “–” phía trư c tuỳ ch n) cho bi t chương trình c n t o ra (create) kho t p tin.*” thì s ch lưu nh ng t p tin n m tr c ti p trong thư m c projects và nh ng thư m c con có d u ch m trong tên (ít g p).tar projects/* ho c th m chí còn đơn gi n hơn: [user]$ tar cf projects. Như v y s có ích hơn trong th i gian này. mà còn lưu nh ng t p tin c a thư m c m . f.* thì không ch lưu t t c các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. Ví d . còn tuỳ ch n f cho bi t là kho này ph i đư c t o d ng t p tin có tên tên_kho phía sau tùy ch n. Tôi s không đưa ra mô t t t c các tùy ch n c a l nh tar.

T t nhiên còn có nh ng ti n ích sao lưu chuyên dùng khác. DVD.. ). . flash. .4. t o m t t p tin kho ch a: [user]$ tar cvf tên_kho thư_m c r i sao chép t p tin tên_kho lên m t thi t b lưu tháo r i ho c thư m c trên m ng nào đó (CD. ch không t o m t t p tin chung.2 Chương trình gzip M c dù chương trình tar t o ra kho t p tin. hãy đ c tr giúp man c a nó ho c đ c nh ng thông tin hi n ra khi ch y tar v i tùy ch n --help 4. Đ nén t p tin này l i thư ng s d ng câu l nh gzip.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 91 [user]$ tar tvf tên_kho | less Gi i phóng m t t p tin nào đó b ng: [user]$ tar xvf tên_kho tên_t p_tin Chương trình tar là phương ti n thu n l i đ t o các b n sao lưu tr (sao lưu) c a t p tin. nhưng như đã nói trên. Trư ng h p đơn gi n nh t c a l nh này trông như sau: [user]$ gzip tên_t p_tin Trên dòng l nh có th đưa ra cùng lúc vài tên ho c “m u tên” t p tin. thì v n có th sao lưu d li u quý báu c a mình lên đĩa m m b ng: [user]$ tar Mcvf /dev/fd0 thư_m c r i ph c h i thư m c b ng l nh: [user]$ tar Mxpvf /dev/fd0 Ho c đơn gi n hơn. nhưng c khi b n đ c không bi t nh ng ti n ích này.7. nó không nén kho này l i mà ch k t h p các t p tin riêng r vào m t t p tin chung. Nhưng khi này m i t p tin s đư c nén riêng r . Đ gi i nén t p tin hãy dùng m t trong hai câu l nh sau: [user]$ gzip -d tên_t p_tin ho c [user]$ gunzip tên_t p_tin . Ph c h i l i b ng l nh: [user]$ tar xpvf tên_kho N u có khó khăn khi s d ng l nh tar. ftp.

Theo . --verbose Đưa ra các thông báo ph trong khi làm vi c. -t. -N. nên thư ng dùng gzip đ nén nh ng kho t p tin do tar t o ra. —-suffix Thêm ph n sau (suffix) vào tên t p tin nén. --version Hi n th phiên b n c a chương trình. -q. -r. ch còn l i t p tin bình thư ng. Hơn n a còn có th s d ng “k t h p” hai chương trình này. --best M c đ nén m nh hơn. --no-name Không lưu ho c không ph c h i tên ban đ u và th i gian t o t p tin.suf m c đ nh s d ng ph n sau là gz. Còn khi gi i nén thì t p tin nén s b xóa. -v. --help Hi n th tr giúp ng n g n v cách s d ng chương trình. 4.92 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs B ng 4. –S .3 Chương trình bzip2 Trong th i gian g n đây ngư i dùng Linux thư ng s d ng thêm m t chương trình nén n a đ thay th cho gzip – chương trình bzip2. Chú ý: n u s d ng ph n sau khác “gz” thì khi gi i nén chương trình s đưa ra thông báo l i d ng “unknown suffix – ignored” (ph n sau không bi t – l đi). --license Hi n th s phiên b n và b n quy n c a chương trình. Nhưng đó là nh ng t p tin hoàn toàn khác nhau! Hãy s d ng l nh ls -i đ ki m tra ch s inode c a chúng. Các b n phân ph i Linux m i đã có cài đ t s n chương trình này. Chúng ta s xem xét v n đ này ngay sau. --name Lưu ho c ph c h i tên ban đ u và th i gian t o t p tin. -n. . kích thư c c a nó và m c đ nén (tính theo %). Chúng ta có c m giác như t p tin đư c “đưa ra. -l.6: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip Tùy ch n Ý nghĩa -h. S d ng trong trư ng h p có đưa ra “m u tên” t p tin. Bây gi chúng ta s li t kê m t vài tùy ch n có ích c a chương trình gzip vào b ng 4. -V. đưa vào” m t kho. -9. --recursive Nén toàn b (đ quy) thư m c.suf.7.6. Chương trình này nén m nh hơn (có m c đ nén cao hơn. Kích thư c t p tin thu đư c nh hơn nhưng t t nhiên là s lâu hơn. t o ra các t p tin nh hơn) và làm vi c nhanh hơn. --quiet B đi nh ng c nh báo. T p tin ban đ u sau khi nén s b xóa. -1. --fast Nén nhanh (m c đ nén th p). -L. --list Đưa ra tên t p tin n m trong t p tin nén. ch còn l i t p tin đã nén. --test Th (ki m tra) tính nguyên v n c a t p tin nén. B i vì chương trình gzip không có kh năng lưu nhi u t p tin vào trong m t t p tin.

7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 93 Chương trình bzip2 làm vi c tương t như gzip. t c là thay th m i t p tin đưa vào dòng l nh b ng phiên b n đã nén c a t p tin đó. nhưng s nhanh hơn n u chúng ta ch c n s d ng m t câu l nh đ có th t o ra m t t p tin nén.5%. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> bzip2 2 teppi82@ThinhQuyen:~> mv 2. Câu l nh bunzip2 ho c bzip2 –d gi i nén t p tin ch ra.4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2 T t nhiên không ai ngăn c n b n s d ng riêng r các câu l nh tar v i gzip và bzip2. Tôi s đưa ra m t danh sách ng n nh ng tùy ch n c n thi t nh t trong b ng 4.7. nhưng thêm vào ph n cu i là . Khi gi i nén bzip2 s đoán tên c a t p tin s t o ra theo quy lu t sau: • tên_t p_tin. vì cơ ch nén s d ng ph n đ u (head) có kích thư c 50 byte.using 2.sj. T p tin nén có th i gian s a đ i. Tham s đ ng sau hai d u g ch ngang (--) và m t kho ng tr ng đư c coi là tên t p tin.bz2 2.bz thay th b ng tên_t p_tin • tên_t p_tin.tar • tên_t p_tin. Ví d : [user]$ bzip2 -. N u t p tin này không ph i do bzip2 t o ra thì chương trình s không gi i nén mà đưa ra l i c nh báo. Trong m t s trư ng h p t p tin nén có th còn l n hơn theo kích thư c so v i t p tin ban đ u.tar. 4. trong đó có các t p tin nén. Do đó có kh năng ph c h i nh ng tính ch t này c a t p tin khi gi i nén.tbz2 thay th b ng tên_t p_tin.sj bunzip2: Can’t guess original name for 2.4.sj -.-tên_t p_tin Bây gi đã đ n lúc chúng ta h c cách k t h p tar v i hai câu l nh gzip và bzip2 đ làm vi c nhanh và có hi u qu hơn.tar • tên_t p_tin khác thay th b ng tên_t p_tin.bz2 thay th b ng tên_t p_tin • tên_t p_tin.9. thì kích thư c c a t p tin tăng lên kho ng 0. Đi u này có th x y ra đ i v i nh ng t p tin có kích thư c nh hơn 100 byte.7.tbz thay th b ng tên_t p_tin.out Các tuỳ ch n c a bzip2 r t gi ng v i tùy ch n c a gzip nhưng không ph i t t c .out. Đ gi i nén t p tin này thông thư ng b n c n dùng hai câu l nh sau ti p n i nhau: . dù tham s có m t d u g ch ngang đ u.sj teppi82@ThinhQuyen:~> bunzip2 2. Hãy tư ng tư ng b n nh n đư c m t t p tin. Nh ng t p tin g m m t chu i ng u nhiên (random) c a các ký t .gz.bz2. ví d xvnkb-0. quy n truy c p và có th c ch s h u như t p tin ban đ u.2. hay gi i nén m t t p tin.

-s.2.7: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2 Tùy ch n Ý nghĩa -d. Có l chúng ta không bao gi c n đ n tùy ch n này ho c ít nh t là hy v ng như v y.gz K t qu thu đư c là hoàn toàn như trên tr m t đi m: trong trư ng h p dùng 2 câu l nh thì trên đĩa s gi l i t p tin trung gian (xvnkb-0. —-version Gi ng như --L.gz thư_m c C n chú ý r ng trong trư ng h p này chương trình s không t đ ng thêm ph n đuôi . Như v y cách th hai còn có m t ưu đi m n a là không gi l i các t p tin trung gian. --small Gi m yêu c u đ i v i dung lư ng b nh c n s d ng b ng cách gi m t c đ nén. -v.gz [user]$ tar xvf xvnkb-0.tar. –L.2. —-license Hi n th s phiên b n và b n quy n c a chương trình.2. Ch nên dùng tùy ch n này trên nh ng máy tính cũ có ít b nh (8MB ho c ít hơn).2. -f.9. -z. --decompress B t bu c gi i nén t p tin. --compress B t bu c nén t p tin (xem trên).9. Do đó c n đ t tên rõ ràng cho nó cùng v i ph n đuôi . Vi c t o t p tin b ng cách s d ng k t h p tar và gz cũng đư c th c hi n b ng tùy ch n z: [user]$ tar czvf tên_t p_tin.9. --verbose Đưa ra các thông báo ph trong khi làm vi c (ch có ý nghĩa chu n đoán).tar. Đ gi i nén t p tin k trên ch c n dùng m t câu l nh như sau: [user]$ tar xzvf xvnkb-0.gz vào tên c a t p tin thu đư c. --test Th (ki m tra) tính nguyên v n c a t p tin nén. .tar.tar Nhưng trong s nh ng tùy ch n c a chương trình tar còn có m t tuỳ ch n đ c bi t z cho phép gi i nén t p tin b ng chương trình gzip (th c hi n vai trò c a l nh th nh t trong hai l nh k trên).tar. Theo m c đ nh bzip2 không ghi chèn lên t p tin đã có trên đĩa. --force Ghi chèn lên t p tin đã có.tar). –V. Tùy ch n này c n thi t vì trên th c t bzip2. -t. M i chương trình tuỳ theo “ph n m r ng” t p tin mà quy t đ nh xem s làm gì v i t p tin đó. --quiet B đi nh ng c nh báo ít ý nghĩa.gz. bunzip2 và bzcat ch là m t chương trình.94 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs B ng 4. Tùy ch n -d b đi cơ ch này và b t bu c chương trình ph i gi i nén t p tin đã ch ra. ngư i dùng không c n ph i gõ thêm m t l nh xoá t p tin. -q. -k. N u mu n ghi chèn thì hãy dùng tùy ch n này.9. [user]$ gzip -d xvnkb-0. --keep Gi gìn (không xóa) t p tin ban đ u khi nén ho c gi i nén.

mount). Vi c t o nh ng phân vùng như v y giúp th c hi n d dàng các thao tác như: sao lưu. B n có th th các chương trình unzip và unrar có trên h th ng Linux c a mình.tar. Đ có th s d ng h th ng t p tin này đ ghi các t p tin. nhưng c n dùng tùy ch n j c a tar đ thay cho tuỳ ch n z. Nói như v y vì trong UNIX (và Linux) không có khái ni m “đ nh d ng đĩa” mà s d ng khái ni m “t o h th ng t p tin”. h th ng t p tin ISO9660 s d ng đ ghi thông tin trên CD-ROM và .4. nh ng đĩa không b chia có th coi là m t phân vùng. nh t là đ i v i nh ng đĩa m i s n xu t g n đây có dung lư ng l n t vài ch c đ n vài trăm GB.rar thì cũng đ ng v i ch y sang nh m t máy s d ng Windows đ gi i nén.8 T o và g n các h th ng t p tin Trong nh ng ph n trư c chúng ta đã đ c p ng n g n m t s câu l nh chính đ làm vi c v i nh ng h th ng t p tin đã đ nh d ng s n. Và đ ng quên ch t o ra các t p tin nén b ng tar. Tôi ch c ch n là b n s t gi i quy t đư c v n đ . thì đ u tiên c n k t n i nó và cây thư m c chung (chúng ta s d ng thu t ng “g n”. gzip và bzip2. Như v y là có th nói g n h th ng t p tin ho c g n đĩa lưu cùng v i các h th ng t p tin có trên nó. Đ có thêm thông tin hãy tìm hi u trang tr giúp man ho c các tài li u HOWTO tương ng. tôi mu n nói thêm r ng. Còn m t đi m n a cũng c n nói đ n là Linux có th làm vi c v i nhi u d ng h th ng t p tin khác nhau. Đ k t thúc ph n v nh ng chương trình làm vi c v i t p tin nén này. Cây thư m c c a Linux đư c t o ra t nh ng “cành” riêng r tương ng v i các đĩa khác nhau. Nhưng h th ng t p tin g c c a nó là “h th ng t p tin m r ng” (extfs) phiên b n 2 và 3. Ngoài hai h th ng t p tin này Linux còn có th làm vi c v i các “phiên b n” khác nhau c a h th ng t p tin FAT (FAT16 và FAT32). N u có gì khó khăn hãy th “unzip –help” ho c “unrar –help”. gzip ho c bzip2 vì b n là ngư i dùng Linux! 4. ch c n đưa vào dòng l nh tên c a t p tin.bz2 và t o t p tin nén b ng: [user]$ tar cjvf tên_t p_tin. Thư ng nói là cây thư m c đư c t o thành t các h th ng t p tin riêng. Còn c n ph i nói thêm r ng thông thư ng đĩa c ng đư c chia thành các phân vùng. ví d đĩa c ng. đ ng th i tăng hi u su t làm vi c và làm gi m kh năng m t thông tin do chương trình gây ra. gi i nén t p tin b ng l nh: [user]$ tar xjvf tên_t p_tin. Bây gi chúng ta s d ng l i v n đ làm sao đ t o ra h th ng t p tin và cách thay đ i nó. T c là. xác đ nh quy n truy c p.8 T o và g n các h th ng t p tin 95 S d ng k t h p tar và bzip2 là hoàn toàn tương t .tar. Cách s d ng nh ng l nh này h t s c đơn gi n. Vì th ti p theo chúng ta s nói v t o h th ng t p tin trên m t phân vùng. Khi chúng ta có m t đĩa lưu m i.zip hay *. T c là m i đĩa đư c đ t tương ng v i h th ng t p tin riêng. chúng ta c n t o trên đĩa này h th ng t p tin. n u “không may” b n nh n đư c m t t p tin d ng *.bz2 thư_m c Tôi nghĩ r ng nh ng thông tin k trên đã đ đ làm vi c m t cách có hi u qu v i các chương trình nén tar.

N u chưa có hãy t o ra b ng l nh mkdir. Sau khi th c hi n câu l nh mkfs. và các kh i d li u. vì v y đ ng xóa nó. b xóa. T c là khi t o và g n các h th ng t p tin c n luôn luôn nh r ng d ng h th ng t p tin trên các đĩa lưu khác nhau có th không gi ng nhau. Đ u tiên chúng ta s xem xét trư ng h p c n t o h th ng t p tin trên m t phân vùng nào đó (đã có) c a đĩa. Th c hi n t t c nh ng vi c này b ng l nh mkfs14 . N i dung này s ch “quay tr l i” khi ngư i dùng b g n (unmount) h th ng t p tin ra kh i thư m c. mà ch t m th i b gi u đi. Ví d . Đi m g n là m t thư m c đã có trong cây thư m c. tuy nhiên s h tr ghi lên NTFS chưa th t hoàn h o. Đ t o ra nh ng đĩa m m có th đ c trên DOS và Windows c n dùng tùy ch n -t v i giá tr vfat ho c nh ng ti n ích đ c bi t khác. n u ghi nh m b n s b m t d li u. thì ngư i dùng không còn truy c p đư c t i n i dung (bao g m c thông tin v ch s h u cũ và quy n truy c p t i chính b n thân thư m c) c a thư m c này n a. Ví d h th ng t p tin có d ng ext3fs. Đ b t đ u làm vi c v i h th ng t p tin m i. s t o ra h th ng t p tin d ng ext3fs trong phân vùng ch ra. m t b ng các mô t inode. câu l nh: [root]# mount /dev/hda10 /mnt/diaC s g n h th ng t p tin c a phân vùng /dev/hda10 vào thư m c /mnt/diaC. N u b n mu n t o h th ng t p tin trên đĩa m m thì c n ch y: [root]# mkfs -t ext3 /dev/fd0 Có th nói r ng chúng ta đã “đ nh d ng đĩa m m”. Trong trư ng h p đơn gi n nh t ch c n ch y l nh sau: [root]# mkfs -t ext3 /dev/hda2 T t nhiên là c n thay th /dev/hda2 b ng tên c a phân vùng trên máy c a b n. C n ph i có thư m c /mnt/diaC trong cây thư m c. N i dung cũ c a thư m c không b hu . tên phân vùng) và đi m g n (mount point).96 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs các h th ng t p tin khác (k c NTFS13 ). và dùng làm “thư m c g c” đ i v i h th ng t p tin g n vào (gi ng như nút n i gi a thân cây và cành cây). Hãy c n th n khi vi t tên phân vùng. N u không đưa ra tùy ch n -t thì s dùng d ng h th ng t p tin m c đ nh (hi n nay là phiên b n cũ c a ext – ext2fs). nhưng c n bi t là v i h th ng t p tin ext3fs thì b n không đ c đư c đĩa m m này trên DOS ho c Windows (n u không dùng chương trình ho c driver đ c bi t). đ u tiên c n k t n i (g n) nó vào cây thư m c chung b ng l nh mount. mkfs. C n chú ý là sau khi g n h th ng t p tin vào thư m c /mnt/diaC. T o h th ng t p tin d ng ext3fs có nghĩa là t o trên phân vùng này c a đĩa m t siêu kh i (superblock).ext2. Vì th t t nh t là dùng các thư m c r ng đã chu n b s n t trư c đ S h tr đ c đã t t. 14 13 .ext3 và các câu l nh tương t . Ph i có ít nh t hai tham s cho câu l nh mount: thi t b (device. Thư m c này đư c chương trình fsck dùng trong nh ng trư ng h p kh n c p. Trong h th ng t p tin m i s t đ ng t o ra m t thư m c v i tên lostfound+. N u dùng chúng thì ch c n b đi ph n -t ext3 ho c -t ext2. Trên các b n phân ph i Linux m i còn có th s d ng các câu l nh mkfs.

smb. Có th có các giá tr khác. Tên đ y đ bao g m c đư ng d n c a thư m c s g n t p tin vào. Trong câu l nh mount còn có th đưa ra danh sách các d ng h th ng t p tin không c n g n b ng c (flag) no. ch d ng h th ng t p tin trong vùng “d ng h th ng t p tin” và sau tùy ch n -t c a l nh mount có th đ t giá tr auto. N u không có t p tin đó (ch khi nào b n c tình ho c vô tình xóa) ho c trong t p tin không có nh ng d li u c n thi t. Hi n nay Linux h tr các h th ng t p tin sau: minix.4. Ví d . N u h th ng t p tin c n đư c sao lưu thì đây ph i có s 1. thì c n s d ng d ng đ y đ c a l nh mount. nên t t hơn h t là ch ra d ng m t cách chính xác. ext2. câu l nh: 15 16 Đ ti n đ c các vùng thư ng s p cho th ng hàng. n u không – s 0. hpfs. • Th t ưu tiên ki m tra h th ng t p tin b ng câu l nh fsck. Tuy nhiên trong m t s trư ng h p có th d n đ n l i. xia. umsdos. • D ng h th ng t p tin. hãy xem trang man c a dump.). vfat. sysv. M i dòng c a t p tin này ch a thông tin v m t h th ng t p tin và g m 6 vùng phân cách nhau b i các kho ng tr ng15 : • Tên thi t b (phân vùng). như sau: [root]# mount -t d ng_httt thi t_b đư ng_d n trong đó d ng_httt xác đ nh d ng h th ng t p tin trên thi t_b (phân vùng). Theo m c đ nh là rw (đ c và ghi). H th ng t p tin v i giá tr nh hơn s đư c ki m tra trư c. cũng như tên c a h th ng t p tin m ng NFS (ví d ThinhQuyen:/home/nhimlui – thư m c /home/nhimlui trên máy có tên ThinhQuyen).1). proc. D ng đơn gi n nh t trong ví d trên c a l nh mount ch làm vi c v i đi u ki n t t c nh ng tham s còn thi u có th tìm th y trong t p tin /etc/fstab. Còn có th li t kê m t s d ng phân cách nhau b i d u ph y (.8 T o và g n các h th ng t p tin 97 làm “đi m g n” (vì th mà trong tiêu chu n FHS có đ c p đ n thư m c /mnt. Có th s d ng tên thi t b có trên máy (ví d /dev/hda10). ext3. Kh năng này có ích trong trư ng h p s d ng câu l nh mount v i tham s -a (câu l nh mount v i tham s -a s g n t t c các h th ng t p tin li t kê trong t p tin /etc/fstab). • Đi m g n. • M c đ dump. . ncpfs16 . Vùng này đư c chương trình sao lưu dump s d ng. hãy xem b ng 4. T p tin c u hình /etc/fstab ch y u dùng đ g n t đ ng các h th ng t p tin trong quá trình kh i đ ng Linux. N u b ng nhau thì s ki m tra song song (t t nhiên n u có th ). msdos. nhưng đi u đó là không nh t thi t. iso9660. Hãy xem trang man fs đ đ c mô t ng n g n v nh ng h th ng t p tin này. còn đư ng_d n xác đ nh đi m g n. ext. Trong trư ng h p đó câu l nh mount th t xác đ nh d ng c a h th ng t p tin đang g n. nfs. • Các tuỳ ch n g n.

Thao tác này đư c th c hi n b ng câu l nh umount (không ph i unmount!). Ch có th b g n h th ng t p tin khi không có t p tin nào c a nó m ra. more ho c b ng câu l nh mount (không có tham s ). thì ch c n đưa ra m t tham s : ho c tên c a thi t b (phân vùng) ho c đi m g n. không ti n trình nào đang ch y t t p tin chương trình n m trên h th ng t p tin này và trong h th ng không có ti n trình nào s d ng h th ng t p tin này. Ví d .ext Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs g n t t c các h th ng t p tin tr các d ng smb (Samba17 ) và ext Khi g n h th ng t p tin có trong /etc/fstab. ) trên Linux có m t chút ph c t p hơn.v.98 [root]# mount -a -t nosmb. Zip.user. Có th xem tr c ti p t p tin này b ng các chương trình xem t p tin (less. Trư c khi b các đĩa tháo r i (đĩa m m. ho c s d ng câu l nh mount v i tham s -r Câu l nh mount và umount h tr b ng các h th ng t p tin đã g n. Tham s c a câu l nh umount là tên thi t b (phân vùng) ho c đi m g n. N u mu n g n m t h th ng t p tin nào đó và ch cho phép đ c thì c n ch ra tùy ch n r (read only) trên dòng tương ng c a t p tin /etc/fstab (theo m c đ nh s d ng rw. Đ thay m t đĩa r i khác thì đ u tiên c n b g n (“tháo”) đĩa đã có ra r i m i g n 17 các chia s trong m ng c a Windows .8 có đưa ra thêm m t vài tùy ch n có th s d ng trong câu l nh mount và trong t p tin/etc/fstab (vùng các tùy ch n g n). . n u trong t p tin /etc/fstab có dòng: /dev/hdd /media/dvd auto noauto. Đ b t kỳ ngư i dùng nào cũng có th b g n h th ng t p tin thì trong t p tin /etc/fstab c n thay th tùy ch n user b ng tùy ch n users (trong vùng các tùy ch n g n). Thông thư ng ch có ngư i dùng cao c p root m i có kh năng g n các h th ng t p tin. Vì đ u tiên b n c n g n các đĩa này (nói chính xác là h th ng t p tin có trên đĩa) vào cây thư m c chung. T t c các tham s khác câu l nh mount s l y t t p tin /etc/fstab. . T c là h th ng t p tin không đư c b n. B ng này n m trên đĩa d ng t p tin /etc/mtab. Ch có ngư i dùng đã g n h th ng t p tin và t t nhiên c ngư i dùng cao c p root m i có quy n b g n nó.sync 0 0 thì b t kỳ ngư i dùng nào cũng có quy n g n h th ng t p tin trên đĩa DVD c a mình b ng câu l nh: [user]$ mount /dev/hdd ho c: [user]$ mount /media/dvd Trong b ng 4. v. nhưng n u trong vùng các tùy ch n g n có ch ra tùy ch n user. flash) ra kh i máy thì c n “tháo” (b g n) các h th ng t p tin có trên các đĩa tháo r i này. t c là đ c và ghi). thì t t c m i ngư i dùng s có kh năng g n (b g n) h th ng t p tin đó. DVD. CD. C n nói r ng n u so v i Windows thì làm vi c v i các đĩa r i (đĩa m m.

M t s b n phân ph i (Debian. Xin nh c l i là nh ng gì đã nói đây ch dành cho h th ng t p tin ext3fs (m t s thông tin v n còn đúng cho phiên b n ext2fs). nodev Không coi các thi t b kh i và thi t b ký t (byte) trong h th ng t p tin là nh ng t p tin đ c bi t. T t nh t hãy chu n b s n cho m i đĩa r i m t “đi m g n” riêng. rw G n h th ng t p tin đ đ c và ghi. Thư ng s d ng đ thay đ i các tùy ch n g n. và m i ch đ c p đ n “m t trư c”. sync Vào/ra (ghi/đ c) c a h th ng t p tin th c hi n đ ng b (t c th i). m t dvd và m t flash thì hãy t o ba thư m c floppy. Đ i v i nh ng ngư i dùng này luôn luôn g n v i các tùy ch n noexec.4. Ví d . dev Các thi t b kh i và thi t b ký t (byte) trong h th ng t p tin là nh ng t p tin đ c bi t. nouser C m ngư i dùng bình thư ng g n h th ng t p tin. đ c bi t trong trư ng h p m r ng quy n truy c p (ví d thêm quy n ghi cho h th ng t p tin đã g n ch đ c). nouser. async. defaults S d ng các tuỳ ch n theo m c đ nh: rw. auto. dev. remount Cho phép g n l i h th ng t p tin đã g n. noauto Ch có th t g n h th ng t p tin. ro G n h th ng t p tin ch đ đ c. m t quay v phía ngư i dùng c a h th ng này (ch y u là c u trúc t p tin). m t sau (c u trúc bên trong). Tùy ch n -a không t đ ng g n h th ng t p tin này. nosuid Không cho phép dùng “bit thay đ i ID ngư i dùng” và “bit thay đ i ID nhóm”. exec Cho phép th c hi n các t p tin chương trình n m trên h th ng t p tin này. nosuid.8: Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount Tùy ch n Ý nghĩa async Vào/ra (ghi/đ c) c a h th ng t p tin th c hi n không đ ng b (không t c th i). suid. ti p đĩa th hai. M t còn l i. dvd và flash trong /mnt đ làm đi m g n cho ba thi t b c a mình. nhưng b n cũng c n bi t cách làm vi c v i các đĩa r i n u có v n đ x y ra v i các d ch v đó. Tuy trên các b n phân ph i m i đã có các d ch v cho phép t đ ng g n và t đ ng “tháo” các đĩa r i. nodev. auto Có th g n h th ng b ng câu l nh mount v i tùy ch n -a. Đây là t t c nh ng gì mà ngư i dùng Linux m i (và r t m i) c n bi t v h th ng t p tin ext3fs. Chúng ta s xem xét k hơn m t sau này trong . ch đư c nói đ n trong chương này khi c n thi t.8 T o và g n các h th ng t p tin 99 B ng 4. n u b n có m t đĩa m m. suid Cho phép dùng “bit thay đ i ID ngư i dùng” và “bit thay đ i ID nhóm”. exec. user Cho phép ngư i dùng bình thư ng g n h th ng t p tin. openSUSE) s t o s n cho b n nh ng đi m g n này.

.100 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs m t vài chương s p t i. Còn bây gi b n đ c s chuy n sang nghiên c u thành ph n quan tr ng th 2 trong 4 thành ph n chính c a Linux – h v bash.

vì đã có giao di n đ h a. nên ngay trong ch đ text đã có kh năng làm vi c trong vài c a s .1 H v là gì? Chúng ta thư ng nói “ngư i dùng làm vi c v i h đi u hành”. Đưa các tham s cho chương trình trên dòng l nh tương đương v i vi c chúng ta kéo và th cái gì đó lên bi u tư ng chương trình trong môi trư ng đ h a. hay shell. vài bi n th c a sh đư c phát tri n và làm t t hơn. Vì Linux là HĐH đa ti n trình. Tuy nhiên đây là m t ý ki n sai l m. vi t b i Steve Bourne. Nh ng ngư i dùng Linux m i (newbie) thư ng nghĩ s ch ng bao gi làm vi c ch đ này. Đi u này không hoàn toàn đúng. Và đ so n th o m t t p tin văn b n không nh t thi t ph i ch y các trình so n th o l n và ch m ch p (đ c bi t trên các máy có c u hình ph n c ng th p) c a môi trư ng đ h a. b t kỳ chương trình nào trong Linux có th kh i đ ng t dòng l nh c a h v (n u máy ch X đã ch y). trong đó có Bourne shell — phiên b n m r ng c a sh. tên g i “h v ” b ph n đ i r t nhi u. Có hai d ng c a chương trình đã đ c p . Nói ngoài l m t chút. đ làm vi c trong ch đ text (giao di n dòng l nh) và giao di n đ h a GUI (Graphical User Interface).h v . D . Sau đó. 5.Chương 5 Bash T t g hơn t t nư c sơn – ca dao t c ng Vi t Nam Trong ph n này chúng ta s đ c p đ n v n đ làm vi c v i Linux ch đ text. hay còn đư c g i là console ho c terminal. b i vì r t nhi u công vi c có th th c hi n nhanh và thu n ti n trong ch đ này hơn là s d ng giao di n đ h a. Và dù sao thì ch đ text c a HĐH Linux không ph i là ch đ text m t ti n trình c a MS-DOS. vi t t t c a shell. tên g i “h v ” (shell) đư c dùng cho các chương trình dùng đ biên d ch l nh trong ch đ text trên m i h th ng UNIX. cũng như qua giao di n đ h a. m t s chương trình không th ch y GUI và ch có th th c hi n t dòng l nh. vì trên th c t “liên h ” v i ngư i dùng đư c th c hi n b i m t chương trình đ c bi t. Nhưng m t khác. C n nói ngay r ng. Trên các h th ng UNIX đ u tiên có m t chương trình. Ch y chương trình t dòng l nh c a h v tương đương v i vi c nháy (đúp) chu t lên bi u tư ng c a chương trình trong GUI. Tuy nhiên. g i là sh. Theo ý ki n c a m t s chuyên gia ngôn ng cũng như chuyên gia Linux thì nên g i chương trình này m t cách đúng hơn là “trình x lý l nh” hay “trình biên d ch l nh”. th c hi n “liên h ” v i ngư i dùng trong môi trư ng đ h a.

K t qu thu đư c là m t ngôn ng l p trình m nh. Đây cũng là s c m nh và là m t trong các ch c năng chính c a h v . Nhưng nó h tr vi c th c thi m i chương trình khác. đ ra). Nhưng trong đa s các trư ng h p không khuyên dùng các ký t v i giá tr th hai. Trong tên t p tin ch d u ch m (. Trên ti ng Anh đây là m t cách chơi ch . b t kỳ m t thu t toán nào cũng có th đư c xây d ng t hai (ba) thao tác cơ b n và m t toán t đi u ki n. Ph thu c vào tình hu ng các ký t đ c bi t này có th s d ng v i ý nghĩa đ c bi t c a nó hay s d ng như m t ký t thông thư ng. T m t mình bash không th c hi n m t công vi c ng d ng nào.org/) sau đó cho ra đ i h v bash. Trư c khi b t đ u ph n này. Trong toán h c t lâu đã đư c ch ng minh r ng. Tuy nhiên các ký t _. ch y chúng đ n vi c t ch c d li u đ u vào/đ u ra.2 Các ký t đ c bi t H v bash s d ng m t vài ký t t b 256 ký t ASCII cho các m c đính riêng. Ti p theo chúng ta s ch xem xét bash.[ ] { } : . ho c đ bi n đ i bi u th c. <Ctrl>+<D>. g ch ngang và d u ch m) thư ng đư c s d ng trong tên t p tin. Nên nh ít nh t cách s d ng c a các (t h p) phím <Ctrl>+<C>. 5. Các ký t này bao g m: ‘ ~ ! @ # $ % ^ & * ( ) _ . Chúng ta s xem xét chúng d n d n trong . và như th bash còn có th gi i mã là “shell đư c sinh ra l n hai”. xin ng m hi u đó là bash. vì th dư i khi nói đ n h v . Vi c đưa ngay t t c ý nghĩa đ c bi t c a nh ng ký t này và các tình hu ng s d ng chúng t m th i không có ích. hay đư c cài đ t riêng) đ làm các thao tác cơ b n cho ngôn ng l p trình mà nó h tr . Nó s d ng các ti n ích và chương trình khác (có trong thành ph n h đi u hành. Trư c h t đó là vi c s d ng chúng trong tên t p tin và thư m c. <Tab> và các phím có mũi tên. t vi c tìm ki m chương trình đư c g i. vì t Bourne đ c gi ng v i t borne (sinh ra. Đ ng th i cho phép đưa các tham s cũng như k t qu làm vi c c a m t chương trình t i các chương trình khác hay t i ngư i dùng.102 Bash án GNU (d án phát tri n chương trình ng d ng c a Stallman. Ngoài ra. – và . còn d u ch m có giá tr đ c bi t khi nó là ký t đ u tiên trong tên t p tin (cho bi t t p tin là “ n”). Nhưng tính ch t chính c a h v . nh đó đưa h v tr thành m t công c m nh c a ngư i dùng. ký t hàng m i (t o ra khi nh n phím <Enter>) và ký t kho ng tr ng. hoán đ i v trí) các tham s l nh. ho c đ bi u th các thao tác nào đó. b n đ c nên bi t các t h p phím chính. đó là nó bao g m m t ngôn ng l p trình đơn gi n. s d ng đ đi u khi n vi c nh p d li u trên dòng l nh. (d u g ch dư i.) và g ch chéo (/) có giá tr đ c bi t. H v cung c p các toán t đi u ki n và toán t vòng l p. xem http: //www. và đây là m t ví d cho th y không ph i lúc nào chúng cũng có giá tr đ c bi t.gnu. ’ " / \ > < và ký t v i mã 0. tên g i c a nó đư c gi i mã ra là Bourne-again shell. h v ch u trách nhi m v công vi c v i các bi n môi trư ng và th c hi n m t vài bi n đ i (th . t c là “l i là h v c a Bourne”. Ký hi u g ch chéo dùng đ phân chia tên các thư m c trong đư ng d n.

3 Th c thi các câu l nh Như đã nói trên. nói riêng. ch l nh hoàn thành. gi ng như trong các văn b n. có th nói. cung c p cho ngư i dùng hai thao tác đ c bi t đ t ch c vi c đưa các câu l nh trên dòng l nh: . .3. ’ và \ (d u đô la. Như v y. đ ng ngay sau \. . thì t t c các ký t n m trong ngo c đơn này có giá tr như các ký t thông thư ng. khi c n s d ng đ n. Tuy nhiên. sau đó l i đưa ra dòng nh p l nh và ch các hành đ ng ti p theo c a ngư i dùng. câu l nh sau: teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine lennon\ imagine Các ký t ’ và " (ngo c đơn và ngo c kép) có th g i là “các ký t trích d n”. N u như m t đo n văn b n nào đó đ t trong ngo c đơn.3 Th c thi các câu l nh 103 các ph n sau. 5. H v . 3 ký hi u có ý nghĩa l n và c n đ c p đ n đ u tiên.1 Thao tác . N u dùng ký t này đ phân chia các câu l nh. sách báo. n u mu n s d ng kho ng tr ng trong tên t p tin. Ví d . Tr l i v i ví d s d ng kho ng tr ng trong tên t p tin trên. m t trong các ch c năng chính c a h v là t ch c vi c th c hi n các câu l nh mà ngư i dùng đưa vào trên dòng l nh. command2 thì h v đ u tiên s th c hi n câu l nh command1. trong ngo c đơn m t ý nghĩa đ c bi t t t c các ký t . còn trong ngo c kép – t t c chúng ngo i tr $. thì chúng ta c n đ t trư c ký t kho ng tr ng đó m t ˙ d u Ví d . ngo c đơn và d u g ch ngư c).. sau đó ch y command2. n u mu n đ t t p tin cái tên “lennon imagine” c n đưa tên đó vào d u ngo c: teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine ’lennon imagine’ S khác nhau trong cách s d ng ký t ’ và " đó là. khôn m t ký t nào có ý nghĩa đ c bi t. và &.5. thông thư ng. Đ làm đư c đi u này c n s d ng ký t đ c bi t . n u nh p vào dòng l nh cái gì đó gi ng như sau: teppi82@teppi:~$ command1 . ch cho l nh đó hoàn thành. thì câu l nh ti p theo s đư c coi như tham s c a l nh phía trư c. và chúng s th c hi n l n lư t t câu l nh này đ n câu l nh khác.. M i ký t này luôn luôn đư c s d ng trong m t c p v i b n sao c a chính nó đ đóng khung m t bi u th c nào đó. . nhưng còn có th đưa vào dòng l nh đó ngay l p t c vài câu l nh. 5. . M c dù ngư i dùng thư ng ch nh p trên dòng l nh t ng câu l nh m t. Ký hi u \ (g ch chéo ngư c) có th g i là “ký hi u xóa b ý nghĩa đ c bi t” cho b t kỳ ký t đ c bi t nào.

4.tìm ki m câu l nh.3 Thao tác && và || Các thao tác && và || là nh ng thao tác đi u khi n. ph i ch cho h v đư ng d n đ y đ t i t p tin tương ng.2 Thao tác & Thao tác & đư c dùng đ t ch c vi c th c hi n các câu l nh trong ch đ n n sau.3. thì h v s tr l i quy n đi u khi n cho ngư i dùng ngay sau khi ch y câu l nh. mà không đ i cho câu l nh đó hoàn thành. N u đ t d u & ngay sau câu l nh. n p mã đó vào b nh .4 5. ngay l p t c ch y l nh command2. nó đư c cung c p ba dòng d li u (hay còn g i là kênh): • đ u vào tiêu chu n (standard input hay stdin). Chúng ta s không xem xét m t k thu t c a vi c th c hi n m t câu l nh nào đó.104 Bash 5. . thì h v ch y câu l nh command1. h v ph i tìm mã (code) chương trình. và sau khi th c hi n xong thì theo m t cách nào đó tr l i k t qu th c hi n l nh này cho ngư i dùng hay ti n trình khác. 5. Tuy nhiên đ g “gánh n ng” cho ngư i dùng h v bi t cách tìm l nh ngo i trú trong các thư m c. 5. Ch có th nói ng n g n r ng. • đ u ra tiêu chu n (standard output hay stdout). n u dòng l nh có d ng command1 || command2. H v luôn luôn tìm th y l nh n i trú. Qua kênh này d li u đư c đưa vào cho chương trình.3. chuy n các tham s đã nh p trên dòng l nh vào cho câu l nh. thì command2 s th c hi n và ch th c hi n khi tr ng thái thoát c a l nh command1 khác không. nó m i quy t đ nh r ng ngư i dùng đã nh m khi nh p tên l nh.1 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n Dòng d li u vào – ra Khi m t chương trình đư c th c hi n. Chúng ta s xem xét qua các bư c này. V cách thêm thư m c vào đư ng d n tìm ki m chúng ta s nói đ n dư i. N u trên dòng l nh là command1 && command2. và sau đó không ch m tr tr l i dòng nh p l nh cho ngư i dùng. Bư c đ u tiên . còn bây gi chúng ta s xem xét cách h v t ch c vi c đưa d li u vào cho câu l nh đang th c hi n và vi c đưa k t qu t i cho ngư i dùng. Các câu l nh chia thành hai lo i: n i trú (mã c a chúng có trong mã c a chính h v ) và ngo i trú (mã c a chúng n m trong m t t p tin riêng l trên đĩa). mà đư c li t kê trong đư ng d n tìm ki m. còn đ tìm các l nh ngo i trú ngư i dùng. Ch khi (h v ) không th tìm th y t p tin c n thi t trong các thư m c đó. n u nh p vào dòng l nh “command1 & command2 &”. Qua kênh này chương trình đưa ra k t qu làm vi c c a mình. theo nguyên t c. thì command2 s th c hi n và ch th c hi n trong trư ng h p tr ng thái thoát ra c a l nh command1 b ng không (0). M t cách tương t . Ví d . t c là l nh đó th c hi n thành công.

5. và nó s xu t hi n ngay l p t c trên màn hình. đ i v i ngư i dùng thì trong trư ng h p này kênh thông báo l i tiêu chu n không khác gì v i đ u ra tiêu chu n.5. Trong trư ng h p này. hãy ch y l nh cat không có tham s . n u không k t qu có th s khác. Thông thư ng bàn phím đư c c u hình đ nh p vào theo t ng dòng.4.3 L nh cat Chúng ta s xem xét l nh cat đây vì l nh này thư ng làm vi c v i đ u vào và đ u ra tiêu chu n. t c là chương trình ngay l p t c đưa chúng t i đ u ra tiêu chu n. T đ u vào tiêu chu n chương trình ch có th đ c. vì th n u b n nh n phím <Enter>. đư c đưa ra c a s terminal. còn hai đ u ra và kênh thông báo l i đư c chương trình s d ng ch đ ghi. 5. có th chuy n hư ng thông báo đ u ra (ví d . 1 gi ng liên k t hóa h c . chúng ta s th y dư i. và l nh này s l i đưa d li u ra màn hình thông qua đ u ra tiêu chu n. Như v y. ls đưa m t tin nh n báo l i ra kênh thông báo l i tiêu chu n. Làm vi c v i đ u vào và đ u ra tiêu chu n đư c minh h a t t nh t qua ví d các l nh echo và cat. vào t p tin). dòng ký t b n v a nh p s đư c đưa t i l nh cat. Đ cho th y kênh thông báo l i tiêu chu n làm vi c như th nào. và chúng cũng s xu t hi n trên màn hình. N u b n đ c chú ý thì có th gi i thích t i sao l i khác). Có th ti p t c nh p các ký t . Hãy th th c hi n câu l nh sau: [user]$ echo ’xin chao cac ban!’ Tôi nghĩ r ng l i gi i thích s là th a thãi (ch xin hãy s d ng d u ngo c đơn. Tuy nhiên. ví d dùng tham s là m t tên t p tin không t n t i. và hơn n a có v như không có gì x y ra. Theo m c đ nh k t qu làm vi c c a l nh cat hư ng t i đ u ra tiêu chu n. mà đư c đưa vào làm tham s cho nó.4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n 105 • kênh thông báo l i tiêu chu n (standard error hay stderr). Lúc này câu l nh ch các ký t đ n t đ u vào tiêu chu n. m i dòng ký t nh p vào s đư c hi n ra hay l n: m t l n khi gõ và l n th hai b i câu l nh cat. Đ ch ng minh là l nh này theo m c đ nh ti p nh n dòng d li u nh p vào. Theo m c đ nh đ u vào có liên k t1 v i bàn phím. Sau đó l nh này đưa ra tín hi u chuy n dòng và hoàn t t công vi c.4. b i vì chúng ta cũng th y thông báo l i đó trên c a s terminal. còn đ u ra và kênh báo l i hư ng đ n terminal c a ngư i dùng. Tuy nhiên. và t t c nh ng thông báo l i. toàn b thông tin c a l nh hay chương trình mà ngư i dùng đã ch y. Hãy nh p b t kỳ ký t nào. K t qu là con tr chuy n t i m t dòng m i. Qua kênh này chương trình đưa ra thông tin v l i. hãy th c hi n câu l nh ls v i m t tham s không đúng.2 L nh echo Câu l nh echo dùng đ chuy n t i đ u ra tiêu chu n dòng ký t . Nói cách khác.

5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra.5. đ đưa n i dung t p tin /home/maikhai/ls. máy in).txt > /dev/tty2 thư m c hi n th i b n c n dùng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2> đ chuy n t i c a s terminal này và đăng nh p trư c 3 2 .106 Bash N u nh n t h p phím <Ctrl>+<D> (dùng đ ng ng vi c nh p d li u) chúng ta s qua l i dòng nh p l nh. s d ng các ký hi u “>”. < và >> Đ chuy n hư ng đ u vào/ra. Dư i đây là m t ví d tương ng: maikhai@fpt:/some/where$ ls -l > /home/maikhai/ls. thì c n s d ng ký hi u >> thay cho >. Ví d . thì n i dung c a l nh này s đư c đưa t i đ u vào tiêu chu n.txt. N u b n không mu n xóa n i dung cũ mà ghi thêm d li u đ u ra vào cu i t p tin. B n có th chuy n hư ng không ch vào t p tin. 5. khi này n u t p tin ls. thì n i dung c a nó s b xóa và ghi đè b i danh sách nói trên.txt v a t o trên t i c a s terminal th hai3 có th s d ng l nh sau: maikhai@fpt:/sw$ cat /home/maikhai/ls. như đã nói trên. m t cơ ch r t có ích c a h v . thông thư ng đ u vào/đ u ra c a m t chương trình liên k t v i các đ u vào/đ u ra tiêu chu n. t đó l nh cat s đ c n i dung này và đưa t i đ u ra tiêu chu n (xem sơ đ ). trong h v còn có các môi trư ng đ c bi t cho phép chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. mà t đó ngư i dùng th c hi n l nh ls2 s đư c ghi vào t p tin /home/maikhai/ls. Khi này kho ng tr ng trư c và sau các ký hi u > hay >> không có ý nghĩa và ch dùng v i m c đích thu n ti n. N i dung t p tin --> Đ u vào tiêu chu n (stdin) --cat--> đ u ra tiêu chu n (stdout) Đây ch là m t trư ng h p riêng c a vi c chuy n hư ng d li u đ u vào. Thư ng s d ng vi c chuy n hư ng đ li u ra c a câu l nh vào t p tin. N u đưa tên m t t p tin vào làm tham s cho l nh cat. 5. n u t p tin đã có. Và t t nhiên chúng ta c n xem xét k hơn cơ ch này.txt Theo l nh này danh sách t p tin và thư m c con c a thư m c. Cũng có th s d ng t h p phím <Ctrl>+<C> (câu l nh trong h v dùng đ d ng chương trình đang ch y). “<” và “>>”.txt không t n t i. đư ng ng và b l c M c dù.1 S d ng >. mà còn t i đ u vào c a m t câu l nh khác hay t i m t thi t b nào đó (ví d . thì nó s đư c t o ra. d nhìn.

Nhưng đi u này không làm gi m giá tr c a cơ ch này. còn < s đư c biên d ch là 0 <. t c là đ u ra tiêu chu n.5. mà còn có th theo cách khác. đây ch là m t ví d minh h a. c n đ t trư c ký hi u chuy n hư ng s c a kênh mu n chuy n. Đ làm đư c đi u này. Khi này. t c là đ u vào tiêu chu n. còn có kh năng không nh ng chuy n hư ng d li u vào kênh này hay kênh khác.txt như sau (chú ý. các câu l nh sau là tương đương: [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ cat > file cat>file >file cat > file cat Tuy nhiên.5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. Ngoài vi c chuy n hư ng các kênh tiêu chu n đơn gi n như v y. có th đ m s t trong t p tin ls. Ví d . T c là l nh chuy n hư ng có d ng đ y đ như sau (xin đư c nh c l i. 1. Đ u vào tiêu chu n stdin có s 0. ví d . trên th c t thư ng s d ng câu l nh đơn gi n hơn): maikhai@fpt:/sw$ wc -w < /home/maikhai/ls. t c là không có kênh tiêu chu n nào cho l nh) các ký t chuy n hư ng này không th đư c s d ng. mà còn sao chép n i dung c a các kênh tiêu chu n đó.txt Cách chuy n hư ng này thư ng đư c s d ng trong các script. kênh thông báo l i stderr . đ u ra tiêu chu n stdout . khi không có s nào ch ra.s 1. Ch c năng tương t đ i v i đ u vào đư c th c hi n b i <.s 2. ho c 0 n u dùng <. nh p vào dòng l nh sau: [user]$ file1 > file2 mà thu đư c b n sao c a m t t p tin nào đó. chúng không ch đư c dùng theo các cách quen thu c. kho ng tr ng c nh > là không nh t thi t): command N > M Trong đó. t chúng (không có m t l nh nào. theo m c đ nh. thư ng dùng. > và >> làm vi c v i các kênh tiêu chu n (đ u vào ho c đ u ra). > dùng đ chuy n hư ng d li u c a đ u ra. khi đ t nó (&) trư c s c a kênh s chuy n d li u đ n: command N > &M . và 2) ho c tên t p tin. “l m t” hơn. vì vào ch còn thi u s đ t. N và M . Ví d . > s đư c biên d ch là 1 >. b i vì các kênh tiêu chu n có cho m i câu l nh. cho các câu l nh mà thư ng ti p nh n (hay ch ) d li u vào t bàn phím. đư ng ng và b l c 107 Như b n th y. B i vì các ký hi u <. 1 n u dùng >. Trong script dùng đ t đ ng hóa m t thao tác nào đó. có th chuy n hư ng không ch đ u vào và đ u ra tiêu chu n. Trong m t vài trư ng h p có s d ng các ký hi u <. > và >> mà không ch ra s kênh hay tên t p tin. mà còn các kênh khác. Ký hi u & dùng đ th c hi n đi u này.s c a kênh tiêu chu n (0. có th đưa các thông tin c n thi t cho câu l nh t t p tin: trong t p tin này ghi s n nh ng gì c n đ th c hi n l nh đó. như th không th . Như th .

Khi này đ u ra tiêu chu n c a l nh đ ng bên trái so v i | đư c chuy n đ n đ u vào tiêu chu n c a chương trình. mà đư c tr l i sau khi th c hi n xong chương trình) c a m t đư ng ng s trùng v i tr ng thái thoát ra c a câu l nh sau cùng trong đư ng ng.5. đ u ra c a kênh v i s N đư c g i đ n c đ u ra tiêu chu n. d ng bên ph i so v i |. mà tính s nh ng dòng thu đư c. Kh năng này đ c bi t có ích khi mu n ghi đ u ra vào t p tin. Đ n lư t mình. t c là n i dung t p tin ls. n u mu n) b i ký hi u g ch th ng đ ng “|”. liên k t v i nhau (có th nói phân cách nhau. Ví d . cũng như d u ch p ph y . trư c câu l nh đ u tiên c a đư ng ng có th đ t ký hi u “!”. ho c băng chuy n).txt | grep knoppix | wc -l Dòng này có nghĩa là k t qu c a l nh cat. k t q a c a l nh grep đư c chuy n t i đ u vào c a l nh wc -l. mà đ u ra c a l nh trư c dùng làm đ u vào cho l nh sau. các l nh ti p theo th c hi n các công vi c c a mình: ch d li u t l nh trư c và đưa k t qu cho l nh ti p theo. Ví d . N u như mu n m t l nh nào đó k t thúc hoàn toàn. b n có th sư d ng trên m t dòng c ký hi u dây chuy n |. Cũng y như v y. Hai hay vài câu l nh. đ sao chép thông báo l i vào đ u ra tiêu chu n. Tr ng thái thoát ra (giá tr lôgíc. Vì th ngay khi chương trình th nh t b t đ u đưa k t qu đ u ra. và sao chép t i kênh có s M. H v ch cho t t c các câu l nh k t thúc r i m i xác đ nh và đưa ra giá tr này. v a ghi chúng vào t p tin. . ch y m i l nh đó trong m t b n sao h v riêng. trư ng h p sau thư ng đư c ng d ng trong các script ch y khi kh i đ ng Linux: teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null cat: hiho: No such file or directory teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null 2>&1 5.txt. c n dùng l nh 2>&1.2 S d ng | M t trư ng h p đ c bi t c a chuy n hư ng đ u ra là s t ch c các đư ng ng (ha y còn có th g i là kênh gi a các chương trình. chương trình ti p theo b t đ u x lý k t qu này. trư c khi th c hi n l nh ti p theo. Trư c m i d u ch m ph y. vì khi đó chúng ta v a có th nhìn th y thông báo trên màn hình. l nh này s phân chia n i dung nói trên và ch l y ra nh ng dòng nào có ch a t knoppix. s đư c chuy n đ n đ u vào c a l nh grep. Đư ng ng s d ng đ k t h p vài chương trình nh l i v i nhau (m i chương trình th c hi n m t bi n đ i xác đ nh nào đó trên đ u vào) t o thành m t l nh t ng quát. h v g i và th c hi n t t c các câu l nh có trong đư ng ng cùng m t lúc. C n chú ý r ng.108 Bash L nh này có nghĩa là. gi ng như m t dây chuy n s n xu t. h v s d ng l i và ch cho đ n khi th c hi n xong t t c các câu l nh trư c c a đư ng ng. khi đó tr ng thái thoát ra c a đư ng ng s là ph đ nh lôgíc c a tr ng thát thoát ra c a l nh cu i cùng trong đư ng ng. mà k t qu c a nó s là m t bi n đ i ph c t p. Ví d : maikhai@fpt:/sw$ cat ls. còn 1>&2 sao chép stdout vào stderr.. T c là n u tr ng thái thoát ra c a l nh cu i cùng b ng 0 thì tr ng thái thoát ra c a đư ng ng s b ng 1 và ngư c l i.

Kh năng c a b l c có th m r ng v i vi c s d ng các bi u th c chính quy (đi u khi n). hai — nh ng dòng ch g p t p tin th hai. cho phép. less. mà ti p nh n d li u vào. th c hi n m t vài bi n đ i trên d li u này và đưa ra k t qu đ u ra tiêu chu n (t đây còn có th chuy n đ n nơi nào đó theo ý mu n c a ngư i dùng).5. ch s .3 B l c Ví d cu i cùng trên (ví d v i câu l nh grep) có th dùng đ minh h a cho m t khái ni m qua tr ng khác. wc. Hãy th gõ l nh tr abc ABC r i gõ vài dòng ch a các ký t abc! comm So sánh hai t p tin theo t ng dòng m t và đưa vào đ u ra tiêu chu n 3 c t : m t — nh ng dòng ch g p t p tin th nh t.1: Các câu l nh b l c L nh Mô t ng n g n grep. chúng ta có th nói r t nhi u v chuy n hư ng và b l c. Nhưng n i dung này có trong ph n l n các cu n sách v UNIX và Linux (xem ph n l i k t). s d ng đ th c hi n m t vài bi n đ i trên d li u đ u vào (l y t t p tin hay đ u vào tiêu chu n) . Các câu l nh . 5. Môi trư ng c a h v Khái ni m tham bi n trong h v bash tương ng v i khái ni m bi n s trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. và c nh ng câu l nh có trong b ng 5. m t m t g i d li u này đ n đ u ra tiêu chu n. tr Trong d li u đ u vào thay th các ký t ô th nh t b i các ký t tương ng ô th hai. fgrep. d u g ch dư i (ch ký t đ u tiên c a .b l c bao g m các l nh đã nói đ n trên cat. sed Trình so n th o t p tin theo dòng. B ng 5. M t b l c đ c bi t. câu l nh tee. đư c g i là “môi trư ng và các bi n môi trư ng” t o b i h v . ví d . Vì v y. Môi trư ng c a h v 109 5.5. more. pr Đ nh d ng t p tin hay n i dung c a đ u tiêu chu n đ in n. đó là. chúng ta s d ng đây và chuy n sang m t ph n khác.6 Tham bi n và các bi n s . cmp. diff.1.6 Tham bi n và các bi n s . D th y r ng theo ch c năng c a mình l nh tee tương t như nhóm ký t chuy n hư ng 1>&file. N u mu n. t ch c tìm ki m theo các m u tìm ki m t đơn gi n đ n ph c t p và r t ph c t p. m t khác ghi nó (d li u) vào t p tin (ngư i dùng c n đ t tên). nhân đôi d li u đ u vào. Tên g i (hay ID) c a tham bi n có th là m t t bao g m các ký t b ng ch cái. và ba — nh ng dòng có trong c hai t p tin. B l c – đó là l nh (hay chương trình). b l c chương trình. Tìm trong t p tin hay d li u đ u vào các dòng có ch a m u egrep văn b n đư c ch ra và đưa các dòng này t i đ u ra tiêu chu n.

N u giá tr có ch a nh ng ký t đ c bi t. còn value . 5. đư c đưa ra khi ch y h v (tham s đ u tiên là giá tr c a tham bi n 1. thì cũng có th b xóa b b ng l nh n i trú unset. Đ nhìn th y giá tr c a tham bi n. n u ngư i dùng g n cho nó m t giá tr . tham bi n đư c xác đ nh hay đư c đ t ra.110 Bash t này không đư c là ch s ). Chúng ta nói r ng. còn l nh maikhai@fpt:/sm$ echo $parameter hi n th giá tr c a tham bi n parameter (t t nhiên n u như tham bi n đó đư c xác đ nh). và c nh ng ký t sau: .v. l nh: maikhai@fpt:/sm$ echo parameter hi n th t parameter. có nhi u bi n). (Tin r ng sau khi đ c đo n vi t v tham bi n v trí thì các b n đã hi u t i sao m t bi n môi trư ng không th b t đ u b i m t ch s .6. . . n u môi trư ng l n. đó là các tham bi n đư c đ t tên.2: Các tham bi n đ c bi t. Giá tr t t nhiên s không ch a các d u ngo c này. ch cái và không đư c b t đ u b i m t ch s . ). Giá tr c a tham bi n v trí là các tham s cho l nh. Tên c a bi n môi trư ng ch có th bao g m các ch s . v. Bi n môi trư ng. Có th xem nó (môi trư ng) nh l nh set khi không có tham s (có th c n dùng đư ng ng “set | less”. không th gán các giá tr cho các tham bi n này. . Đ xem giá tr c a m t bi n môi trư ng c th . T p h p t t c các bi n này cùng v i các giá tr đã gán cho chúng g i là môi trư ng (enviroment) c a h v . Tên (ID) c a tham bi n v trí g m m t hay vài ch s (nhưng không có tham bi n v trí 0). N u m t bi n môi trưòng đư c xác đ nh. Như v y. Các tham bi n đ c bi t không gì khác hơn là các m u. đư c li t kê b ng trên. Giá tr có th là m t dòng tr ng r ng. Giá tr c a các tham bi n này cũng thay đ i trong khi h v th c hi n m t trong các hàm s (chúng ta s xem xét v n đ này dư i). có th s d ng l nh echo: . . $.tên c a bi n. mà s thay th (phép th . . thì c n đ t nó (giá tr ) vào d u ngo c. 0.giá tr mu n gán cho bi n (có th là m t dòng tr ng). Có th dùng câu l nh set đ thay đ i giá tr c a tham bi n v trí. tham s th hai tham bi n 2. Giá tr c a bi n môi trư ng đư c gán nh thao tác có d ng sau: [user]$ name=value Trong đó. thay vì dùng l nh set (khi này c n tìm trong k t qu c a nó bi n mu n xem). #.1 Các d ng tham bi n khác nhau Tham bi n chia thành ba d ng: tham bi n v trí.) Giá tr có th là b t kỳ m t dòng văn b n nào. name . ngư i ta s d ng ký t $ trư c tên c a nó. .(g ch ngang). có m t đi m khác bi t đó là ch có th “nh c” đ n chúng. nhìn t phía h v . phép hoán đ i) chúng đư c th c hi n như trong b ng 5. _ (g ch dư i). tham bi n đ c bi t (các ký t đ c bi t đã nói trên chính là tên c a nh ng tham bi n này) và các bi n s c a h v .

thì tham bi n phân cách nhau b i các kho ng tr ng. b t đ u t tham bi n th nh t. ? Thay th b i tr ng thái thoát ra c a câu l nh cu i cùng trong đư ng ng. Trong trư ng h p ngư c l i giá tr này b ng đư ng d n đ u đ đ n h v (ví d . ho c không đư c xác đ nh giá tr . thì m i tham bi n s đư c thay th b i m t t riêng bi t. N u thay th th c hi n trong ngo c kép. trong đó c . flag. đư c đ t b i l nh n i trú set hay trong khi ch y h v . T c là “$” tương đương v i “$1c$2c. phân cách nhau b i ký t đ u tiên c a bi n s IFS (s nói đ n sau). Xin hãy chú ý đ n. thì giá tr s không đư c thi t l p (tham bi n s b x # Thay th b i giá tr th p phân c a các tham bi n v trí. N u giá tr c a IFS tr ng.process identificator) Thay th b i s c a ti n trình (PID) cu i cùng trong s các câu l nh th c hi n trong n n sau. b n l i c n ph i bi t tên c a bi n mu n xem). Nguyên nhân là vì bi n này tr l i m t giá tr ng u nhiên4 trong kho ng 0 . mà b n s th y trong k t qu c a l nh set. – (g ch ngang) Thay th b i giá tr các c . bi n RANDOM. N u th ch y vài l n liên ti p câu l nh sau: maikhai@fpt:/sw$ echo $RANDOM thì m i l n b n s nh n đư c m t giá tr m i. N u s thay th th c hi n trong d u ngo c kép. mà đư c th c hi n trong ch đ n n trư c. thì $0 có giá tr b ng tên c a t p tin này. .6 Tham bi n và các bi n s . . $ Thay th b i s c a ti n trình (PID . mà t o ra t t t c các tham bi n v trí. c n thay name b i tên bi n (như v y.ký t đ u tiên trong giá tr c a bi n s IFS. N u bash ch y m t t p tin l nh nào đó.2: Thay th các tham bi n đ c bi t Tham bi n Quy lu t thay th * Thay th b i các tham bi n v trí. trong trư ng h p này.32 768. 4 random là t ti ng Anh có nghĩa ng u nhiên .5. . . ”. N u không có tham bi n v trí. thì s s d ng giá tr c a n [user]$ echo $name Trong đó. /bin/bash _ (g ch dư i) Thay th b i tham s cu i cùng c a câu l nh trư c trong s các câu l nh đã đư c th c hi n (n u đó l i là m t tham bi n hay bi n s . có nh ng bi n r t thú v . thì tham bi n này s đư c thay b i m t t duy nh t. ví d . “$@” tương đương v i “$1” “$2” . 0 Thay th b i tên h v hay tên c a script đang ch y. b t đ u t tham bi n th nh t. T c là. @ Thay th b i tham bi n v trí. Trong s các bi n. Môi trư ng c a h v 111 B ng 5.

xu t hi n khi h v ch ngư i dùng nh p thêm m t vài d li u c n thi t nào đó đ có th ti p t c ch y câu l nh (chương trình) đã g i. và ký t $. R t có th b n đã nhìn th y d u nh c này.phanthinh. xác đ nh b i bi n PS3. C m ký t \a \d \h \H \t \T \@ \u \w \W \$ \nnn \n \s \# \\ \[ \] \! . đư c đưa ra trư c m i câu l nh. ngày”. Khi này có th s d ng b t kỳ ký t nào nh p t bàn phím. khi ch y l nh cat đ đưa d li u vào t bàn phím vào t p tin. n u h v đư c ch y b i ngư i dùng thư ng.gõ l nh “man bash”).com Th i gian hi n th i d ng 24 gi : HH:MM:SS (gi :phút:giây) Th i gian hi n th i d ng 12 gi : HH:MM:SS Th i gian hi n th i d ng 12 gi am/pm (sáng/chi u) Tên ngư i dùng đã ch y h v . đư c s d ng trong các trư ng h p khác nhau. B ng 5. Sun.l nh ftp.112 Bash 5. tháng.2 D u nh c c a h v M t trong các bi n r t quan tr ng có tên PS1.6. xác đ nh b i bi n PS4. xác đ nh b i bi n PS2. D u nh c. sau khi ch y l nh này d u nh c s có d ng như đã nói. N u có mong mu n. s d ng trong l nh select. D u nh c th hai. K t thúc chu i các ký t không đư c in ra. Tên máy đ y đ . S th t c a l nh hi n th i trong l ch s các câu l nh đã dùng. Dec. Giá tr theo m c đ nh — “+”.3 (ch đưa ra m t vài trong s chúng làm ví d . n u h v đư c ch y b i ngư i dùng root. M t ví d khác . b n có th thay đ i các bi n PS1 và PS2. Theo m c đ nh bi n PS2 có giá tr “>”. D u nh c. ví d /home/teppi82/project/l4u Thư m c hi n th i (không có đư ng d n) Ký t #. ví d teppi. tuy nhiên trên các b n phân ph i khác nhau thư ng có các script kh i đ ng (hay script đăng nh p) xác đ nh l i bi n này. ví d . cũng như m t vài ký t chuyên dùng đ xác đ nh d ng d u nh c như trong b ng 5.3: Ký t xác đ nh d ng d u nh c Giá tr (k t qu thu đư c) Tín hi u âm thanh (mã ASCII 07) Th i gian d ng “Th . Nói chung thì trong bash có t t c b n d u nh c. 26. trong lúc bash theo dõi quá trình th c hi n. Bi n này cho bi t d ng c a d u nh c. Bi n PS1 đưa ra d ng c a d u nh c khi h v ch nh p l nh. ví d teppi Tên đ y đ c a thư m c làm vi c hi n th i (b t đ u t g c). Ký t có mã h tám nnn Dòng m i (chuy n dòng) Tên h v S hi n th i c a câu l nh D u g ch ngư c (backslash) Sau ký t này t t c các ký t s không đư c in ra. danh sách đ y đ xem trong trang man c a bash . mà bash đưa ra trong khi ch ngư i dùng nh p câu l nh ti p theo. Theo m c đ nh thì bi n này đư c gán giá tr “\s-\v\$ ”. Tên máy (hostname) đ n d u ch m đ u tiên.

đây là đi u không khuyên làm v i lý do b o m t: ngư i có ác ý có th đ t vào thư m c dùng chung m t chương trình nào đó.6. Ví d . Đ thêm thư m c vào danh sách này.). b n s nh n đư c m t ng c nhiên nh . đư ng d n đ y đ đ n t p tin không đư c đưa ra.5. kho ng tr ng.4 Bi n môi trư ng IFS Bi n này xác đ nh ký t (c m ký t ) phân cách (Internal Field Separator). b i vì danh sách còn ch a c nh ng câu l nh đã đư c ghi l i trong t p tin l ch s . Các thư m c trong danh sách này phân cách nhau b i d u hai ch m (:).6 Tham bi n và các bi n s . /bin. s d ng trong thao tác phân chia t ng khi bi n đ i dòng l nh. Giá tr theo m c đ nh c a bi n này — “<Kho ng_tr ng><Tab><Ký_t _hàng_m i>”. t c là bi n PATH trông như th này: /usr/local/bin:/bin:/usr/bin:/usr/X11R6/bin. Bi n này đưa ra danh sách đư ng d n đ n các thư m c. Môi trư ng c a h v 113 S c a l nh (s th t c a l nh đang th c hi n trong bu i làm vi c hi n th i) có th khác v i s c a chính nó trong danh sách “l ch s các câu l nh”. Chúng ta s nói đ n nh ng s thay th này dư i. mà bash s tìm ki m t p tin (trư ng h p riêng là các t p tin l nh) trong trư ng h p. N u th gõ l nh “echo $IFS”. đ ng th i còn x y ra s thay th trong tên các câu l nh.6. tên c a thư m c hi n th i (không có đư ng d n). 5. Theo m c đ nh bi n môi trư ng PATH bao g m các thư m c “bin” sau: /usr/local/bin. M t chú ý nh . và ký hi u $ (n u trên h v đang làm vi c ngư i dùng bình thư ng) hay #(n u h v ch y dư i ngư i dùng root). /usr/X11R6/bin. có th đưa vào danh sách này thư m c hi n th i. h v “l c l i” các thư m c theo đúng th t đã li t kê trong bi n PATH. tên máy. nhưng th c hi n nh ng ch c năng khác hoàn toàn (đ c bi t nguy hi m n u thư m c hi n th i đ ng đ u danh sách tìm ki m). s x y ra s thay th theo các quy lu t m r ng trong b ng trên. trong các bi u th c s h c. 5. tên ngư i dùng. khi thêm vào bi n PATH m t d u ch m (.3 Bi n môi trư ng PATH Còn m t bi n cũng quan tr ng n a có tên PATH. có cùng tên v i m t trong s nh ng câu l nh thư ng dùng b i root. sau khi th c hi n l nh (vì trong dòng văn b n có kho ng tr ng. nên nh t thi t ph i có d u ngo c): [user/root]$ PS1="[\u@\h \W]\$" thì trong d u nh c s có d u m ngo c vuông. d u đóng ngo c vuông. . c n th c hi n câu l nh sau: [user]$ PATH=$PATH:new_path Khi tìm ki m. và s chia t (word splitting). Sau khi giá tr c a bi n đư c h v đ c xong. ký hi u . Tuy nhiên. /usr/bin. mà h v th c hi n trư c khi ch y m t câu l nh nào đó (xem dư i).

ch y ti n trình đã cho. • Khai tri n các m u tên t p tin và thư m c (pathname expansion).7 Khai tri n bi u th c Hay h v đ c các câu l nh như th nào?. c n gán giá tr cho bi n này v i l nh export. t t c các chương trình ch y t h v (k c b n sao th hai c a chính h v ) s có quy n truy c p t i các bi n đư c gán như v y. Khi h v nh n đư c m t dòng l nh này đó c n th c hi n. • Phép th các câu l nh. Tương t như v y tên đ y đ (g m c đư ng d n) c a thư m c cá nhân c a ngư i dùng. 5. phân tích ch ng . • Phép chia t (word splitting). ví d . Các thao tác này đư c th c hi n theo đúng th t li t kê trên. và giá tr c a bi n này thay đ i sau m i l n ch y chương trình cd (cũng như m i l n thay đ i thư m c hi n th i theo b t kỳ cách nào. 5. • Phép th các tham bi n và bi n s .114 Bash 5. nó (h v ) cung c p cho chúng m t ph n bi n môi trư ng. • Phép th s h c (th c hi n t trái sang ph i). • Thay th d u ngã (tilde expansion). Trong bash có b y lo i khai tri n bi u th c: • Khai tri n d u ngo c (brace expansion). v ng ).6. t c là thay vì [user]$ name=value c n gõ: [user]$ export name=value Trong trư ng h p này. nó (h v ) trư c khi ch y câu l nh th c hi n vi c “phân tích ng pháp” dòng l nh này (gi ng trong ngôn ng . M t trong nh ng bư c c a s phân tích này là phép m hay khai tri n bi u th c (expansion). t c là s d ng giá tr c a chúng qua tên. . Đ có th cung c p bi n môi trư ng cho ti n trình ch y t h v .5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân Tên c a thư m c hi n th i ghi trong bi n môi trư ng v i tên PWD.6. qua Midnight Commander). Chúng ta s xem xét chúng theo t t này. ghi trong bi n HOME.6 Câu l nh export Khi h v ch y m t chương trình hay câu l nh nào đó.

trong thư m c /usr/src/unikey/ s t o ra các thư m c con old. s đư c gi không thay đ i (chúng s đư c biên d ch các bư c phía sau). và ghi thêm vào sau m i t này nh ng gì đ ng sau d u ngo c.2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion) N u như t b t đ u v i ký t d u ngã (’∼’). ngư i dùng s h u c a các t p tin sau s thay đ i (thành root): • /usr/ucb/ex • /usr/lib/ex?. k c nh ng ký t n m trong d u ngo c. ho c thay đ i ngư i dùng s h u c a vài t p tin cùng m t lúc.c. Và n u giá tr c a bi n HOME không đư c gán thì d u ngã s đư c thay th b i đư ng d n đ u đ đ n thư m c cá nhân c a ngư i dùng. t t c các ký t đ ng trư c d u g ch chéo đ u tiên (hay t t c các ký t n u như không có d u g ch chéo) s đư c hi u là tên ngư i dùng (login name). và bugs.5. hơn n a t t c các ký t đ c bi t có trong dòng l nh. Trong trư ng h p th hai. Gi thi t.b}e khi khai tri n s thu đư c ba t “ade ace abe”.lib/{ex?. chúng ta c n t o thư m c con trong m t thư m c nào đó. Có th th c hi n đi u này nh các câu l nh sau: [user]$ mkdir /usr/src/unikey/{old.bugs} [root]# chown root /usr/{ucb/{ex.7 Khai tri n bi u th c 115 5. N u như tên này là m t dòng r ng (t c là d u g ch chéo đ ng ngay phía sau d u ngã). thì d u ngã s đư c thay th b i giá tr c a bi n HOME.dist.dist.? • /usr/ucb/edit • /usr/lib/ex?.edit}. N u như ngay sau d u ngã (và trư c d u g ch chéo) là m t t trùng v i tên c a m t ngư i dùng h p pháp.?*. M t ví d khác: dòng a{d. Khai tri n d u ngo c đư c th c hi n trư c các d ng khai tri n khác trong dòng l nh. N u như t . thì d u ngã c ng v i tên ngư i dùng đư c thay th b i đư ng d n đ y đ đ n thư m c cá nhân c a ngư i dùng này.? • /usr/ucb/ex • /usr/lib/how_ex • /usr/ucb/edit • /usr/lib/how_ex T c là v i m i c p d u ngo c s t o ra vài dòng riêng r (s nh ng dòng này b ng s t n ng trong d u ngo c) b ng cách ghi thêm vào trư c m i t trong ngo c nh ng gì đ ng trư c d u ngo c.7. mà đã ch y h v .new. 5.new.1 Khai tri n d u ngo c Khai tri n d u ngo c t t nh t minh h a trên ví d .7.how_ex} Trong trư ng h p đ u.

‘.5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion) Phép th s h c cho phép tính giá tr c a m t bi u th c s h c và thay th nó (bi u th c) b i k t qu thu đư c. hay ký hi u này s đư c thay th b i tên đ u đ c a thư m c hi n th i (t c là giá tr c a bi n PWD). Bi u th c hay tên đ ng sau $ có th đư c đưa vào ngo c. thì t t c các ký t đ ng trong ngo c t o thành m t câu l nh. thì d u g ch ngư c (\) trong d u ngo c s có ch c năng như m t ký t thông thư ng. Như v y.4 Phép th các câu l nh Phép th các câu l nh là m t công c r t m ng c a bash. tr trư ng h p. S phân chia t không x y ra. thì trong k t qu c a phép th s không th c hi n phép phân chia t và s khai tri n m u tên t p tin và thư m c. th các câu l nh và th các bi u th c s h c.7. phép th các bi u th c s h c. Trong t t c các giá tr c a bi n s x y ra phép th d u ngã (∼). n u tên c a tham bi n có ch a vài ch s . D u ngo c ch c n thi t. hay m t \. vì d u ngo c phân cách bi u th c v i các t hay ký t đ ng sau. . N u như s d ng d ng $(command).7. S khai tri n các m u tên t p tin và thư m c cũng không đư c th c hi n. phép th các câu l nh. đ g i giá tr c a tham bi n nói chung cũng như bi n môi trư ng nói riêng trong dòng l nh.3 Phép th các tham bi n và bi n s Ký t $ đư c s d ng cho các thao tác th tham bi n. phím cho nó thư ng n m trên phím Tab). khi đ ng sau nó (d u g ch ngư c) là m t $. 5. mà chúng ta không mu n h v “hi u l m” chúng là m t ph n c a tên tham bi n. Ý nghĩa c a nó n m ch thay th tên các câu l nh b i k t qu th c hi n c a chúng. N u như sau d u ngã là ‘+’. thì thay th giá tr c a bi n OLDPWD (thư m c “cũ”). cũng như xóa các ký t trích d n (xem dư i). c n đ t bi u th c d ng $parameter.7. 5. Có hai d ng phép th l nh: $(command) và ‘command‘ N u ng d ng d ng th hai (chú ý đây s d ng d u “ngo c đơn ngư c”. tr trư ng h p “$” (l i gi i thích xem b ng s 3). không có ký t nào có ý nghĩa đ c bi t. nhưng nh ng d u ngo c kép trong expression l i đư c đ c như m t ký t thư ng. ho c khi theo sau tên còn có các ký t khác. N u d ng sau d u ngã là ‘-’.116 Bash đ ng sau d u ngã không ph i là tên c a m t ngư i dùng (và không r ng). Phía trong expression có th c hi n các phép th tham bi n và th câu l nh. không nh t thi t. 5. Có hai d ng phép th s h c: $[expression] ((expression)) Trong đó expression đư c hi u (đư c bash đ c) như khi đ ng trong ngo c kép. nhưng r t ti n. N u phép th câu l nh x y ra phía trong ngo c kép. s khai tri n tham bi n và bi n s . thì t không b thay đ i.

h v l i phân tích dòng l nh m t l n n a (nhưng d ng thu đư c sau các phép th nói trên) và th c hi n vi c phân chia t (word splitting). thì bash s tìm ki m trong t ng t c a dòng l nh các ký t *. th l nh. 5. Hãy tư ng tư ng là b n mu n xem thông tin c a m t thư m c. thì t s không thay đ i.7 Khai tri n bi u th c 117 Cú pháp c a bi u th c expression tương t như cú pháp c a bi u th c s h c c a ngôn ng C. t p tin hình nh. ?. và c n thay th b i các t trong danh sách đư ng d n. avi. xác đ nh b i bi n IFS (xem trên). và nh đó chia nh dòng l nh thành các t riêng r trong các ch tương ng. và n u như không đưa ra tùy ch n -f. thì vi c phân chia t s không x y ra. câu l nh [user]$ echo $((2 + 3 * 5)) cho k t qu b ng “17”. và [. N u như không tìm th y tên tương ng v i m u. Các ký t dùng đ t o m u có các giá tr trong b ng 5. và th các bi u th c s h c. tương ng v i m u này. Thao tác này n m ch . trong đó có ch a m t s lư ng l n các t p tin đ các d ng. và bi n nullglob không đư c đưa ra. bash s đưa ra thông báo l i. Đ thu đư c thông tin ch c a t p tin d ng jpeg.5. Ví d . . thì l nh sau ch đưa ra danh sách các t p tin có s t 0500 đ n 0999: [user]$ ls -l 0[5-9]?? 5 Pathname Expansion . N u tìm th y t v i m t hay vài ký t như v y. 5. . có th dùng câu l nh [user]$ ls *. t c là các ký t đ c bi t b m t giá tr và hi u như các ký t thư ng.4. thì t s b xóa kh i dòng l nh.7. thì phân chia t cũng không x y ra. N u giá tr c a IFS b ng m t dòng tr ng.6 Phân chia t (word splitting) Sau khi th c hi n xong các phép th tham bi n.jpg N u trong thư m c có nhi u t p tin. thì t này s đư c xem như m t m u.7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin5 Phép th tên đư ng d n và t p tin (Pathname expansion) s d ng đ ch nh m t m u nh g n mà có th ch ra vài t p tin (hay thư m c). N u bi u th c không chính xác. mà đư ng d n tương ng v i m u không tìm th y. N u trong dòng l nh không th c hi n phép th nào trong các phép th k trên. ví d . jpeg. N u như bi n này đư c xác đ nh.7. . M u tên t p tin r t thư ng xuyên s d ng trong dòng l nh có ch a ls. Sau khi phân chia t . tương ng v i m u này.v. h v tìm trong dòng l nh t t c các ký t phân chia. v. c th hơn v v n đ này có th đ c trong ph n ARITHMETIC EVALUATION c a trang man c a bash. mà tên c a chúng là các s g m b n ch s (thư m c /proc là m t ví d +). phim v i d ng gif.

txt s đư c thay th b i vnoss.then.. while.txt (n u các t p tin này t n t i).. v*. các chu i này có th đư c đưa vào d u ngo c nh n: list.txt.txt thì không. Ngoài ra. thì s th c hi n các l nh t list2. file3. until. thì m u ( v trí này) s tương ng t t c các ký t . theo t đi n. và filea. đ có th xây d ng b t kỳ gi i thu t nào cũng c n có toán t ki m tra đi u ki n. và *.1 Toán t if và test (ho c [ ]) C u trúc c a toán t đi u ki n có d ng thu g n như sau: if list1 then list2 else list3 fi trong đó. Tương ng b t ký m t ký t đơn nào.8..txt và vntex. Ví d .] B ng 5. thì ki m tra giá tr đư c tr l i b i câu l nh cu i cùng c a danh sách.txt. N u giá tr này b ng 0. các ký t \. list2. k c dòng r ng.. C p ký t . 5. Toán t if ki m tra giá tr đư c tr l i b i các câu l nh t list1.8 Shell — m t ngôn ng l p trình Như đã nói trên. k c hai ký t t o ra dãy (c và f trong ví d ) cũng tương ng v i m u. b t ký ký t nào. và list3 là các chu i câu l nh.8 Xóa các ký t đ c bi t Sau khi làm xong t t c các phép th . ‘ và " còn l i trong dòng l nh (chúng đư c s d ng đ hu b giá tr đ c bi t c a các ký t khác) s b xóa h t.118 Bash Ký t * ? [.else và case. 5.txt (n u chúng t n t i). list1.. Tương ng b t kỳ ký t nào trong s các ký t n m trong d u ngo c vuông này.txt.txt s đư c thay th b i các tên t p sau file1. cũng như các toán t vòng l p for. không đư c ch ra trong ngo c. file2. vnlinux. nh đó nó (bash) tr thành m t ngôn ng l p trình m nh. n m gi a hai ký t này. 5. phân cách nhau b i d u ph y và k t thúc b i m t d u ch m ph y hay ký t dòng m i. thì s th c hi n nh ng l nh t list3.7. N u ký t đ u tiên trong ngo c vuông là ! hay ^. ví d c-f. còn n u giá tr này khác không..4: Các ký t t o m u Quy lu t thay th Tương ng v i b t kỳ dòng ký t nào. m u file?. Giá tr . phân cách nhau b i d u tr (-). Ví d . N u trong danh sách có vài câu l nh. nhưng file23. H v bash h tr các toán t l a ch n if. bi u th m t dãy.png s tương ng t t c các t p tin có ph n m r ng png (t p tin đ h a hai chi u).txt.

D ng đ y đ c a l nh if: if list then list [ elif list then list ] . [ else list ] fi ( đây d u ngo c vuông ch có nghĩa là.]) c n đi sâu hơn. ngo c vuông. không nh t thi t ph i có). chúng ta đưa ra ví d s d ng if: if [ -x /usr/bin/unicode_start ] . so sánh các dòng và các so sánh s h c thông thư ng. ch không ph i là m t phép bi n hóa th n thông nào đó c a h v bash (ch là cú pháp c a [ đòi h i ph i có d u đóng ngo c). Và cũng c n chú ý r ng ch c a test trong c u trúc if có th s d ng b t kỳ chương trình nào.5. và 1 trong trư ng h p ngư c l i.. test và [ đó là hai tên c a c a cùng m t chương trình. Thay vì gõ test expression có th đưa bi u th c expression vào ngo c vuông: [ expression ] C n chú ý r ng. trùng v i giá tr mà chu i l nh th c hi n (list2 ho c list3) đưa ra. và tr l i giá tr 0. then unicode_start else echo "hello world" fi V toán t test (hay [. Bi u th c đư c đưa t i chương trình test như m t tham s c a chương trình. • -d file Đúng n u file t n t i và là m t thư m c. Đ k t thúc m c này. và là m t t p tin thi t b kh i (block device) đ c bi t. 5. n u bi u th c là đúng. nh ng gì n m trong nó. và là m t t p tin thi t b ký t (charater device) đ c bi t. mà có th đư c bi u th b i d u ngo c vuông [ ].2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c Bi u th c đi u ki n. • -b file Đúng n u file t n t i. đư c xây d ng trên cơ s ki m tra thu c tính t p tin. • -c file Đúng n u file t n t i..8 Shell — m t ngôn ng l p trình 119 đư c tr l i b i toán t if như v y... L nh test th c hi n phép tính m t bi u th c nào đó.8. s d ng trong toán t test. Bi u th c ph c t p hơn đư c t o ra t các thao tác đơn và kép sau (“nh ng viên g ch cơ s ”): • -a file Đúng n u t p tin có tên file t n t i. . Bi u th c đ ng sau if hay elif thư ng là câu l nh test.

.120 • -e file Đúng n u t p tin có tên file t n t i. • -k file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit sticky. • -x file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n th c thi. xác đ nh b i ID nhóm có hi u l c. • -s file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và kích thư c l n hơn không. • -w file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n ghi. • -r file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n đ c. • -p file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là tên c a m t ng (kênh FIFO). • -g file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit thay đ i nhóm. n u t p tin có tên file t n t i và thay đ i t l n đư c đ c cu i cùng. • -t fd Đúng n u b mô t c a t p tin (fd) m và ch lên terminal. n u t p tin có tên file t n t i và là socket. • -f file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là m t t p tin thông thư ng. • -u file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit thay đ i ngư i dùng. • -0 file Đúng. • -S file Đúng. Bash • -h file hay -L file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là liên k t m m (liên k t tư ng trưng). • -G file Đúng. n u t p tin có tên file t n t i và thu c v nhóm. • -N file Đúng. • -p file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là tên c a m t ng (kênh FIFO). n u t p tin có tên file và ch s h u c a nó là ngư i dùng mà ID có hi u l c ch đ n.

n u bi u th c sai. n u t p tin file1 và file2 có cùng m t s thi t b và ch s mô t inode. • -n string Đúng. n u đ dài c a chu i string b ng không. đ ng trư c chu i string2 (đ i v i ngôn ng hi n th i). không b ng). • string1 == string2 Đúng. • string1 > string2 Đúng.8 Shell — m t ngôn ng l p trình • file1 -nt file2 Đúng. n u t p tin file1 có th i gian s a đ i mu n hơn file2. -ge (l n hơn ho c b ng). VÀ (c ng) và HO C: • !(expression) Phép ph đ nh. Đúng n u c hai bi u th c đ u đúng. n u chu i string1. n u hai chu i không trùng nhau. Đúng. n u tùy ch n optname c a h v đư c kích ho t. theo t đi n. -gt (l n hơn). • string1 < string2 Đúng. Đúng n u m t trong hai bi u th c đúng. . -le (nh hơn ho c b ng). -lt (nh hơn). • file1 -ef file2 Đúng. • -o optname Đúng. n u chu i string1. • expression1 -o expression2 Phép lôgíc ho c OR. theo t đi n. • arg1 OP arg2 đây OP là m t trong các phép so sánh s h c: -eq (b ng). đ ng sau chu i string2 (đ i v i ngôn ng hi n th i). T các bi u th c đi u ki n cơ b n này có th xây d ng các bi u th c ph c t p theo ý mu n nh các phép lôgíc thông thư ng PH Đ NH. 121 • file1 -ot file2 Đúng. • string1 !== string2 Đúng. • expression1 -a expression2 Phép c ng lôgic AND.5. n u hai chu i trùng nhau. n u đ dài c a chu i khác không. Có th thay hai == b ng m t =. n u t p tin file1 “già” hơn file1 (trư ng h p ngư c l i c a trư ng h p trên). ch các tham s arg1 và arg2 có th s d ng các s nguyên (âm ho c dương). -ne (khác. Chi ti t xin xem trên trang man bash. • -z string Đúng.

hơn n a m i t đư c đi kèm v i m t s th t .. CLOCKDEF="$CLOCKDEF (utc)". . done Lúc đ u t m u word hình thành m t danh sách nh ng t tương ng v i m u này. Chu i mà ngư i dùng nh p vào. thì bi n name s đư c gán giá tr b ng t đi kèm v i s này. N u chu i nh p vào có ch a s . esac Câu l nh case đ u tiên khai tri n t word. T p h p nh ng t này đư c đưa vào kênh thông báo l i tiêu chu n.d/rc. ] . N u m u word b b qua (không có trong toán t select). Sau khi tìm th y s trùng nhau đ u tiên thì d ng vi c so sánh l i. Trong trư ng h p ngư c l i. thì s th c hi n c p l nh th nh t. và th c hi n danh sách list các câu l nh đ ng sau m u đã tìm th y. Sau đó. và so sánh nó (word) v i m i t trong m u pattern theo th t . tr l i giá tr mà câu l nh cu i cùng trong danh sách list đưa ra. và h v ch chu i nh p vào trên đ u vào tiêu chu n. đư c ghi l i trong bi n REPLY.c p th hai. n u không tìm th y s trùng nhau nào. Giá tr tr l i b i toán t này. ] do list. 5.8. thì s đưa vào các tham bi n v trí (xem trên) theo m t cách tương t ..3 Toán t case D ng c a toán t case như sau: case word in [ [(] pattern [ | pattern ] . Danh sách l nh list đư c th c hi n v i giá tr bi n name đã ch n. N u nh p vào m t dòng r ng.... d u nh c PS3 đư c đưa ra. Nó có d ng sau: select name [ in word. no|false) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS --localtime". .. tương ng v i m t trong các s đã hi n ra. N u nh p vào b t kỳ m t giá tr nào khác. Sau đây là m t script nh (xin hãy gõ không d u n u console c a b n chưa h tr vi c hi n th Ti ng Vi t): . CLOCKDEF="$CLOCKDEF (localtime)".122 Bash 5. Ví d s d ng toán t case sau l y t script /etc/rc.sysinit (ki u t ch c kh i đ ng FreeBSD style): case "$UTC" in yes|true) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS -u". esac N u bi n s (UTC) nh n giá tr yes ho c true. nh n giá tr no ho c false .. b ng 0. thì s và t s đư c hi n ra them m t l n n a.4 Toán t select Toán t select cho phép t ch c h i tho i v i ngư i dùng. thì bi n name s nh n giá tr b ng không.8. ) list .

8 Shell — m t ngôn ng l p trình #!/bin/sh echo "B n thích dùng OS nào?" select var in "Linux" "Gnu Hurd" "Free BSD" "MacOSX" "Solaris" "QNX" "Other". v i .sh). Sau đó bi n name l n lư t đư c gán các giá tr thu đư c t s khai tri n này. ] do list . Ví d . thì nó gán giá tr ti p theo trong danh sách t đưa s n cho bi n đó trong m i vòng l p. fu2. thì danh sách l nh list đư c th c hi n m t l n cho m i tham bi n v trí đã đưa ra. k t qu thu đư c tương t script. thì s th y thông báo sau: B n đã ch n MacOSX 1 đ n 7). Thay vì tăng ho c gi m giá tr c a m t bi n s nào đó (lên ho c xu ng) m t đơn v sau m i vòng l p. Trên màn hình s hi n ra câu h i sau: B n thích dùng OS nào? 1) Linux 3) Free BSD 2) Gnu Hurd 4) MacOSX #? 5) Solaris 6) QNX 7) Other Hãy nh n m t trong 7 s đưa ra (t <Enter>). done Đ u tiên cũng x y ra s khai tri n t word theo quy lu t khai tri n bi u th c (xem trên). N u b n nh p 4 (nh n c 5. N u không có “in word”.sh). và fu3: for a in 1 2 3 . D ng t ng quát c a toán t for như sau: for name [ in word.5 Toán t for Toán t for làm vi c có khác m t chút so v i for trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. và th c hi n danh sách l nh list trong m i l n như v y. Nói chung c u trúc có d ng sau: for name in words do list done Quy lu t xây d ng danh sách l nh (list) gi ng trong toán t if.5./select. Script sau t o các t p tin fu1. chmod 755 select.sh). thay đ i đ t p tin thành kh thi (ví d . và ch y (.8. select. do touch fu$a done Có th gõ ba dòng này trên m t dòng l nh. do break done echo "B n đã ch n $var" 123 Ghi đo n trên vào m t t p tin (ví d .

>> logfile sleep 60 done Chương trình (script) trên s theo dõi và ghi l i n i dung c a thư m c có tên directory theo t ng phút n u thư m c còn t n t i.SEPARATOR -.. C u trúc có d ng như sau: while list1 do list2 done Ví d : while [ -d directory ] .7 Các hàm s H v bash cho phép ngư i dùng t o các hàm s cho mình. ti p nh n hai s nguyên làm tham s . s d ng giá tr ph đ nh c a đi u ki n list1. t c là chúng ta có th t t o các câu l nh m i. 5.8. t c là list2 th c hi n. Toán t until tương t như toán t while: until list1 do list2 done Đi m khác bi t n m ch .. Hàm s làm vi c và đư c s d ng gi ng như các câu l nh thông thư ng c a h v . . “fu10”. 5.124 Bash Trên Linux có chương trình seq.6 Toán t while và until Toán t while làm vi c tương t như if.. do ls -l directory >> logfile echo -. n u câu l nh cu i cùng trong danh sách list1 tr l i tr ng thái thoát ra khác không. Nh câu l nh này có th s d ng for c a bash làm vi c như toán t for trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. và s ng ng khi đi u ki n không th a mãn. do cat fu$a done Câu l nh (script) này đưa ra màn hình n i dung c a 10 t p tin (n u có): “fu1”. và đưa ra chu i t t c các s n m gi a hai s này (c ng thêm c chúng). nhưng vòng l p các câu l nh trong list2 ch th c hi n khi đi u ki n còn đúng.8. Hàm s có c u trúc như sau: function name () { list } . Đ làm đư c đi u này ch c n vi t vòng l p for như sau: for a in $( seq 1 6 ) .

Dư i đây là m t ví d hàm s .5. nó (tùy ch n) h y b vi c t o dòng m i. xem trên) trong th i gian th c hi n hàm này. các tham s c a hàm s tr thành các tham bi n v trí (positional parameters. Cũng có th s d ng t t c các tham s m t lúc nh $*.9 Bi n n i b (local) N u mu n t o m t tham bi n đ a phương. do { echo -n "$I ". nhưng s r t có ích trong các hàm s v i m c đích khác. th c hi n công vi c c a l nh seq đã nh c đ n trên: seq() { local I=$1. 5. như v y $1 là tham s đ u tiên. và đưa ra s th t c a tham s nh $# Tham s v trí s 0 không thay đ i. M c dù tùy ch n này không có nhi u ý nghĩa v i m c đích chúng ta mu n đây. I=$(( $I + 1 )) }.8 Tham s Khi hàm s đư c g i đ th c hi n. ch có đi u c n đ ng sau t khóa local: “local name=value”. Các câu l nh này s đư c th c hi n m i khi tên name đư c g i (gi ng như m t l nh thông thư ng). có th s d ng t khóa local. Cú pháp đưa ra bi n đ a phương gi ng h t các tham bi n khác. trong đó n là s c a tham s mà chúng ta mu n s d ng.8 Shell — m t ngôn ng l p trình 125 Hơn n a t function không nh t thi t ph i có. t c là g i hàm s ngay trong ph n thân c a nó. n m gi a { và }. done. Chúng đư c đ t các tên như $n. Hàm s tính giai th a fact M t ví d khác: fact() { .8. C n chú ý r ng hàm có th là đ qui. Hàm s th c hi n trong ph m vi h v hi n th i: không có ti n trình m i nào đư c ch y khi biên d ch hàm s (khác v i vi c ch y script). các tham bi n v trí và tham bi n đ c bi t # s đư c tr l i các giá tr mà chúng có trư c khi ch y hàm. Trong khi th c hi n n u g p câu l nh n i trú return (trong ph n thân c a hàm). 5. name xác đ nh tên c a hàm (dùng đ g i hàm).8. echo $2 } C n chú ý đ n tùy ch n -n c a echo. Khi th c hi n xong hàm s . while [ $2 != $I ]. Vi c đánh s b t đ u t 1. còn ph n thâm c a hàm s t o b i danh sách các câu l nh list. thì hàm s s b d ng l i và quy n đi u khi n đư c trao cho câu l nh đ ng sau hàm.

hay m t d u ch m “. m t ví d c a hàm đ qui. else { echo $(( $1 * $( fact $(( $1 -. xem đ nh d ng câu l nh trên).9 Script c a h v và l nh source Script c a h v ch là các t p tin có ch a chu i l nh. N u không có tham s . li t kê trong bi n s PATH. Trong trư ng h p này script ch đơn gi n là m t tham s c a l nh nói trên. Giá tr (tr ng thái).1 )) ) )) }. N u filename không ch a d u g ch chéo. N u có các tham s (đưa ra arguments. s đư c s d ng đ tìm t p tin có tên filename. Cú pháp truy c p đ n các tham s cũng như hàm s . thì trong th i gian th c hi n script chúng s thành các tham bi n v trí. xác đ nh b i câu l nh cu i cùng c a filename. thì s tìm nó (t p tin) trong thư m c hi n th i. Trong các trư ng h p thông thư ng khi ch y script s có m t ti n trình m i đư c ch y. N u không câu l nh nào đư c th c hi n. trùng v i giá tr . thì tr ng thái thoát b ng 0. và tr l i giá tr . b n s th y dòng đ u tiên có d ng sau: #!/bin/sh.” (đ ng nghĩa c a source). c n s d ng câu l nh source.10 Câu l nh sh B n luôn luôn có th ch y m t b n sao c a h v bash nh câu l nh bash hay sh. Đ có th th c hi n script trong b n bash hi n th i. Tương t hàm s script có th đư c th c hi n như m t câu l nh. li t kê trong PATH. N u trong thư m c. Như v y. khi chúng ta g i script đ th c hi n . thì tham bi n v trí không thay đ i. 5.126 if [ $1 = 0 ]. Đi u này có nghĩa là. N u xem n i dung c a m t t p tin script nào đó (nh ng t p tin như v y có r t nhi u trên h th ng). đ th c hi n script myscript c n đưa câu l nh “sh myscript”. và phép th các câu l nh. Câu l nh s có d ng: source filename [arguments] Câu l nh này đ c và th c hi n các câu l nh có trong t p tin filename trong môi trư ng hi n th i. T p tin này không nh t thi t ph i kh thi (không nh t thi t ph i có bit x). Hãy chú ý đ n s khai tri n s h c. ho c không tìm th y t p tin filename. không tìm th y t p tin c n. mà l nh source tr l i. 5. thì đư ng d n. then echo 1. n u đưa tên c a script như m t tham s cho l nh bash. fi } Bash Đây là hàm s giai th a. tr l i b i câu l nh cu i cùng trong script. Khi này có th b t b n sao này ch y m t script nào đó.

tín hi u. ví d . T t nhiên. thì hãy nh p vào dòng l nh m t câu l nh b t kỳ. Các b n s tìm th y thông tin c n thi t trong các cu n hư ng d n khác ho c trên trang man bash. script trên ngôn ng Perl b t đ u b i dòng có d ng !/bin/perl. M t chú ý khác là ký t # dùng đ vi t l i chú thích trong script. . mô t v thư vi n readline. mà s đ c t p tin và th c hi n các câu l nh tương ng. thì /bin/sh s giúp chúng ta “thu x p” m i th . T t c nh ng gì đ ng sau ký t này đ n cu i dòng s đư c coi là chú thích và b bash b qua (t c là h v s không xem dòng này là câu l nh).5. v. ví d “# ls”.10 Câu l nh sh 127 như m t l nh thông thư ng. l ch s câu l nh. Có th thay th dòng này b i liên k t đ n b t kỳ m t chương trình nào. qu n lý ti n trình. . b n s th y r ng h v b qua câu l nh này. Ví d . N u b n mu n ki m ch ng l i tác d ng c a ký t này. còn r t nhi u v n đ quan tr ng c n xem xét nhưng n m ngoài ph m vi c a bài h c.v. Chúng ta s d ng bài h c ng n g n v bash t i đây. . và đ t trư c nó (câu l nh) ký t #.

. ls. thì m t s mô t ho t đ ng c a chương trình s không còn chính xác n a. ví d xterm. cp. Sau khi đ c xong chương này b n đ c s có th s d ng các t h p phím cũng như giao di n c a Midnight Commander đ th c hi n r t nhi u công vi c có liên quan đ n h th ng t p tin t nh bé đ n n ng nh c. v. đây là trình qu n lý t p tin (File Manager). . Ki n th c trong chương này đư c vi t đ s d ng cho phiên b n 4. Khi làm vi c v i chương trình qua trình gi l p (emulator) c a terminal trong giao di n đ h a.Chương 6 S d ng Midnight Commander M i th đ u đã đư c vi t ra — các nhà l p trình Nga. vì Midnight Commander s giúp đ r t nhi u trong khi làm vi c v i h đi u hành.1-pre3. 6. N u như b n đ c có kinh nghi m làm vi c v i Norton Commander (nc) trong MS-DOS hay v i FAR trong Windows. .6. cd. rmdir.1 Cài đ t chương trình Midnight Commander M c dù đ đi u khi n h th ng t p tin nói chung và đ làm vi c v i các t p tin nói riêng có th s d ng các câu l nh c a h đi u hành. . Midnight Commander (hay thư ng rút g n thành mc) là chương trình cho phép xem c u trúc cây thư m c và th c hi n nh ng thao tác đi u khi n h th ng t p tin. m c dù có th áp d ng cho nh ng phiên b n khác. B i vì th m chí nh ng t h p “phím nóng” chính c a chúng cũng trùng nhau. S không tương ng như v y thư ng g p nh ng ch nói v phím “nóng”. rm.v . nhưng s thu n ti n hơn khi s d ng chương trình Midnight Commander. Đ u tiên chúng ta hãy xem xét cách cài đ t chương trình này . Tác gi xin có l i khuyên đ i v i nh ng ai còn xa l v i NC hay FAR (n u như có?): hãy chú ý đ c và th c hành chăm ch . như pwd. . Trong trư ng h p này. m t trình qu n lý t p tin m nh. . mkdir. 2. Ghi chú: 1. .v. rxvt. mv. Nói cách khác. Ki n th c đưa ra ch áp d ng đư c hoàn toàn trong trư ng h p chương trình ch y t kênh giao tác (console). thì s làm vi c v i mc m t cách d dàng. cat. hay còn g i là giao di n text. Trong chương này chúng ta s h c cách s d ng chương trình Midnight Commander. vì vi c nh n phím đã b v đ h a chi m l y. more v. đ có th làm vi c v i Midnight Commander b n đ c ch c n xem nhanh nh ng n i dung phía dư i.

Hình 6.2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander Đ kh i đ ng Midnight Commander. Và b i vì chương trình này s làm cho b n đ c “d th ” hơn.2. b n đ c s th y màn hình màu da tr i làm chúng ta nh đ n màn hình chương trình Norton Commander cho MS-DOS hay chương trình FAR cho Windows như trong hình 6. ) c a Midnight Commander s có trên đĩa. Có th chuy n đ n trình đơn đ ch n các l nh có trong đó b ng phím <F9> ho c nh phím chu t (n u như sau khi kh i Ngoài ra ngư i d ch cu n sách này cũng đã d ch giao di n c a Midnight Commander ra ti ng Vi t. ví d . 2 panel 1 . tác gi r t mu n r ng chương trình s đư c cài đ t ngay sau khi cài xong h đi u hành. deb. Nhưng các gói (rpm. c n gõ vào dòng l nh shell câu l nh mc và nh n <Enter>. thì c n tìm xem t p tin chương trình mc n m đâu (có th dùng câu l nh find / -name mc -type f). Sau khi ch y chương trình. trên máy tác gi là /usr/bin/mc. Vì th n u mu n b n có th s d ng giao di n ti ng m đ c a Midnight Commander. . và vi c cài đ t t các gói này là không khó khăn gì. phía trên hai b ng này là trình đơn (th c đơn).1 6. .2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander 129 Trong ph n l n các b n phân ph i chương trình Midnight Commander không đư c t đ ng cài đ t cùng v i h th ng. N u ng d ng không ch y. sau đó gõ vào dòng l nh đư ng d n đ y đ t i t p tin đó.6. tgz .1: Giao di n ti ng Vi t c a Midnight Commander G n như toàn b không gian màn hình khi làm vi c v i Midnight Commander b chi m b i hai “b ng”2 hi n th danh sách t p tin c a hai thư m c.

2: V ngoài c a màn hình Midnight Commander đ ng mc b n đ c không nhìn th y dòng trình đơn đâu. Có th coi dòng này là l i mách nư c v cách s d ng nh ng phím ch c năng đã nói. và l i mách nư c s tr thành không c n thi t (và vi c nh n chu t lên các nút không ph i lúc nào cũng thu n ti n). phía trên dòng này (nhưng phía dư i các b ng) có th hi n th “nh ng l i khuyên có ích” (hint4s). phím đ chuy n vào trình đơn chính là <F9>). m i nút tương ng v i m t phím ch c năng <F1> – <F10>. vì có hi n th trình đơn hay không đư c xác đ nh b i c u hình chương trình). thì v n có th s d ng trình đơn File (T p tin) trong trình đơn chính c a chương trình (ch c n nh r ng. Qua trình đơn File (T p tin) có th th c hi n b t kỳ thao tác nào mà thông thư ng ph i nh các phím ch c năng. Trên dòng tr ng thái nh có hi n th m t vài d li u v t p tin hay thư m c đang đư c thanh chi u sáng ch đ n (ví d . Dòng dư i cùng là dãy các nút. danh sách t p tin c a m t thư m c nào đó và dòng tr ng thái nh (mini-status. M i b ng g m ph n đ u. đây có th nh p và th c hi n b t kỳ câu l nh nào c a h th ng. có th không hi n th n u đ t trong c u hình chương trình). b n đ c s nhanh chóng nh đư c công d ng c a 10 phím này. S ti t ki m có hai lý do. Cũng có th b đi dòng l i khuyên này khi đi u ch nh c u hình c a chương trình. ngo i tr <F1> và <F9>. th m chí n u b n đ c không nh ph i dùng phím nào đ th c hi n công vi c mong mu n. .130 S d ng Midnight Commander Hình 6. “v” và “>” s d ng đ đi u khi n chương trình b ng chu t (nh ng nút này không làm vi c n u như b n đ c ch y mc trong trình gi t o (emulator) terminal). Trong ph n đ u c a m i b ng là đư ng d n đ y đ đ n thư m c có n i dung đư c hi n th . và còn có th ch y tr c ti p các câu l nh tương ng b ng cách nh n chu t vào các nút này. thì cũng đ ng bu n. Th hai. Dòng th hai t dư i lên là dòng l nh c a chương trình Midnight Commander (hay chính xác hơn là dòng l nh c a shell hi n th i). Vi c hi n th các nút có th t t đi. kích thư c t p tin và quy n truy c p). và đ ng th i còn có ba nút – “<”. n u như b n đ c mu n ti t ki m không gian màn hình (cách làm s có sau này khi chúng ta nói v c u hình chương trình). Th nh t.

B ng hi n th i có thanh chi u sáng tên thư m c ph n đ u và thanh chi u sáng m t trong nh ng dòng c a b ng đó.2: Di chuy n trong trình xem t p tin Phím Di chuy n th c hi n <B> ho c <Ctrl>+<B> ho c <Ctrl>+<H> Lùi l i m t trang ho c <Backspace> ho c <Delete> <D u cách> Ti n t i m t trang <U> ( <D> ) Lùi l i (ti n t i) n a trang <G> (<Shift>+<G>) Đi t i đ u (cu i) danh sách . Thanh chi u sáng có th di chuy n nh các phím đi u khi n vi c di chuy n.1: Các t h p phím di chuy n dùng chung Phím <↑> ho c <Ctrl>+<P> <↓> ho c <Ctrl>+<N> <Page Up> ho c <Alt>+<V> <Page Down> ho c <Ctrl>+<V> <Home> <End> Di chuy n th c hi n Di chuy n tr l i (lên trên) m t dòng Di chuy n v phía trư c (xu ng dư i) m t dòng Quay l i m t trang Ti n v trư c m t trang Quay v dòng đ u Chuy n đ n dòng cu i cùng 6. t c là trong văn b n có c nh ng liên k t đ n nh ng ph n khác. Vì th vi c di chuy n s d ng m t b các t h p phím (nhưng trong m i chương trình con có các t h p phím ch áp d ng trong n i b mà thôi). H u h t các thao tác đư c th c hi n trong thư m c này. Liên k t đư c ch n hi n th i s có n n màu xanh đ m . Đ di chuy n trong c a s xem tr giúp có th s d ng nh ng phím mũi tên ho c chu t. trong shell đã ch y chương trình Midnight Commander. Chương trình xem t p tin n i trú.3 Tr giúp Khi làm vi c v i chương trình Midnight Commander.3 Tr giúp 131 Ch m t trong hai b ng là hi n th i (ho t đ ng). B ng 6. Tr giúp đư c t ch c dư i d ng siêu văn b n. thư m c hi n th i là thư m c đư c hi n th trong b ng ho t đ ng. Nh ng liên k t đó đư c đánh d u b i n n màu xanh nh t . chương trình xem tr giúp còn ch p nh n nh ng t h p phím s d ng trong chương trình con dùng đ xem t p tin: B ng 6. chương trình xem l i mách nư c và chương trình xem thư m c s d ng cùng m t mã chương trình đ đi u khi n vi c di chuy n.6. có th xem tr giúp vào b t kỳ lúc nào nh phím <F1>.1. Tương t . Xin đưa ra m t b ng ng n g n li t kê các t h p phím dùng chung đ đi u khi n vi c di chuy n. Ngoài nh ng t h p phím di chuy n nói chung trong b ng 6. Trong b ng ho t đ ng m t dòng đư c chi u sáng. Các thao tác như sao chép (<F5>) hay di chuy n (<F6>) t p tin s d ng thư m c đư c hi n th trong b ng th hai làm thư m c đích đ n (s sao chép hay di chuy n đ n thư m c này).

Đ b đánh d u thì cũng ch c n s d ng nút chu t ph i đó. Chương trình ghi nh th t di chuy n theo liên k t và cho phép tr l i ph n đã xem trư c đó b ng phím <L>. thì khi nh n kép chu t trái lên t p tin screenshot. Đ đánh d u (ch n) t p tin nào đó.4 S d ng chu t Chương trình Midnight Commander có h tr chu t.jpg. N u như có h tr chu t (xem ph n 6. Chu t ph i s d ng đ quay l i ph n đã xem trư c đó.jpg trông ra sao. Tính năng này đư c th c hi n n u có ch y driver gpm không ph thu c vào nơi ngư i dùng làm vi c là trên kênh giao tác Linux hay ch y Midnight Commander trên xterm (ho c th m chí s d ng k t n i t xa qua telnet.3: Di chuy n khi xem tr giúp Di chuy n th c hi n Đi t i liên k t ti p theo Quay l i liên k t trư c Đi t i liên k t ti p theo ho c kéo lên m t dòng Quay l i liên k t trư c ho c kéo xu ng m t dòng M trang mà liên k t hi n th i ch t i M trang tr giúp v a xem trư c trang hi n th i Tr giúp s d ng c a b n thân tr giúp Chuy n t i ph n ti p theo c a tr giúp Chuy n t i ph n n m trư c c a tr giúp Chuy n t i m c l c c a tr giúp Thoát kh i tr giúp Phím <Tab> <Alt>+<Tab> <↓> <↑> <→> ho c <Enter> <←> ho c <L> <F1> <N> <P> <C> <F10>. 6.3). Nh n chu t (b t kỳ nút nào) lên các nút ch c năng (các nút F1-F10 dư i cùng) cũng đ ng th i ch y chương trình tương ng v i nút đó. chương trình xv s cho chúng ta th y t p tin screenshot.4). N u nh n chu t lên khung trên cùng c a b ng có m t danh sách các t p tin r t dài. rlogin hay ssh). ch c n nh n nút chu t ph i lên tên c a t p tin đó. Nh n kép chu t trái lên tên t p tin đ th c hi n t p tin (n u đây là m t chương trình). khi này tên t p tin s có màu khác (theo m c đ nh là màu vàng ). B ng cách nh n nút chu t trái s có th di chuy n dòng chi u sáng lên b t kỳ t p tin nào trong các b ng. thì có th s d ng chu t đ di chuy n. B ng 6. Nh n . thì s th c hi n di chuy n dài 1 c t t p tin v phía đ u danh sách. Ví d chương trình xv đư c gán đ m các t p tin hình n *. ho c ch y chương trình có kh năng và đã đư c gán đ đ c t p tin này.jpg.132 S d ng Midnight Commander Ngoài nh ng t h p phím đã ch ra còn có th s d ng nh ng t h p ch làm vi c khi xem tr giúp (chúng đư c li t kê trong b ng 6. <Esc> B n có th s d ng phím tr ng (space) đ chuy n t i trang tr giúp ti p theo và phím <B> đ quay l i m t trang. Nh n chu t (b t kỳ nút nào) lên trình đơn trên cùng s m ra (nói đúng hơn là m xu ng dư i) trình đơn con c a nó. Nh n chu t trái lên liên k t đ chuy n t i văn b n mà liên k t này ch t i.

Trong ph n này s nói đ n cách thay đ i d ng c a b ng hay cách hi n th thông tin trên b ng. M r ng (Long) và Ngư i dùng t xác đ nh (User). Thu g n (Brief).. Phương pháp di chuy n này cũng làm vi c khi xem tr giúp và xem danh sách Cây thư m c N u ch y mc v i h tr chu t thì ngư i dùng có th th c hi n các thao tác sao chép và dán văn b n khi gi phím <Shift>. do đó trên m i b ng có hai c t và hi n th đư c s t p tin nhi u g p đôi.3: H p tho i ch n đ nh d ng hi n th • Đ nh d ng Đ y đ (Full) hi n th tên t p tin. ch n đo n văn b n c n thi t b ng cách kéo chu t.. sau đó th phím <Shift> ra. N u b n đ c mu n thay đ i d ng hi n th danh sách t p tin.. C n chú ý r ng tính năng này không làm vi c trong các trình gi l p terminal như xterm. thì tương ng s th c hi n di chuy n dài 1 c t t p tin v phía cu i danh sách. b n c n nh n và gi phím <Shift>.5.5 Đi u khi n các b ng 133 chu t lên khung n m dư i c a b ng. . đưa con tr đ n nơi c n dán. 6. (Listing mode. thì có th s d ng câu l nh D ng danh sách. kích thư c c a nó và th i gian s a đ i g n nh t.5 Đi u khi n các b ng Các b ng c a Midnight Commander thông thư ng hi n th nh ng gì có trong thư m c c a h th ng t p tin (vì th thư ng đư c g i là b ng thư m c).) c a b ng (trái ho c ph i) tương ng. • Đ nh d ng Thu g n (Brief) ch hi n th tên t p tin. 6. Đ làm đư c đi u này. Có 4 kh năng đ ch n: Đ y đ (Full). Tuy nhiên có th hi n th nh ng thông tin khác trên b ng.. Hình 6.1 D ng danh sách t p tin D ng b ng trên đó hi n th danh sách t p tin và thư m c con có th thay đ i qua các câu l nh c a th c đơn m ra khi ch n B ng trái (Left) và B ng ph i (Right).6. r i l i nh n và gi phím <Shift> trong khi nh n chu t ph i.

∼ (d u sóng) – cho các liên k t tư ng trưng đ n thư m c. Khi t đưa ra đ nh d ng. . • nuid – ch s xác đ nh c a ngư i dùng (UID). + (d u c ng) – cho các thi t b trao đ i theo block. Ký t nh ng giá tr mà câu l nh ls -F đưa ra: * (asterisk) – cho t p tin chương trình. • mtime – th i gian s a đ i t p tin cu i cùng. • owner – ch s h u t p tin. Có th s d ng nh ng tên vùng sau: • name – tên t p tin. • perm – dòng ch ra quy n truy c p đ n t p tin. . thì ngư i dùng c n đưa ra d ng hi n th t ch n c a mình. khi đó ch đưa ra kích thư c t p tin. • N u ch n đ nh d ng Ngư i dùng t xác đ nh (User). V i đ nh d ng này m t b ng chi m h t màn hình. ! (d u ch m than) – cho các liên k t tư ng trưng đã h ng (stalled) (liên k t ch đ n t p tin không còn n a). ng) – cho các t p tin d ng FIFO. / (slash) – cho thư m c. • mode – quy n truy c p d ng s 8bit. Sau kích thư c b ng có th ch ra là trên b ng ph i có hai c t b ng cách thêm s 2 vào dòng đ nh d ng.134 S d ng Midnight Commander • Đ nh d ng M r ng (Long) hi n th t p tin như khi th c hi n câu l nh ls -l. thì đ u tiên c n ch ra kích thư c c a b ng: “half” (m t n a màn hình) ho c “full” (toàn màn hình). • size – kích thư c t p tin. | (pipe. này có th là m t trong • nlink – s liên k t đ n t p tin. • atime – th i gian truy c p đ n t p tin l n cu i. • ctime – th i gian t o t p tin. còn đ i v i thư m c con thì ch đưa ra dòng ch “SUB-DIR” ho c “UP–DIR”. • bsize – kích thư c d ng khác. • ngid – ch s xác đ nh c a nhóm (GID). @ (at-sign) – cho liên k t (links). • type – hi n th d ng t p tin (m t ký t ).(g ch ngang) – cho các thi t b trao đ i theo byte. = (gi u b ng) – cho các sockets. Ti p theo c n li t kê tên nh ng vùng hi n th cùng v i chi u r ng c a vùng.

size. • mark – chèn d u sao * (asterisk) n u t p tin đư c ch n.5 Đi u khi n các b ng • group – nhóm s h u t p tin.|. name Dư i đây là ví d d ng hi n th do ngư i dùng đưa ra: half name. ho c kho ng tr ng – n u ngư c l i.6.. group.mtime còn đ nh d ng M r ng (Long) thì xác đ nh b i: full perm. space.. đ nh d ng Đ y đ (Full) th c ch t đư c xác đ nh b i dòng: half type.type. owner. space. • | – chèn đư ng th ng đ ng.|.|.size:7.) trong trình đơn tương ng c a m i b ng. space.|. và n u màn hình cho phép thì vùng s đư c m r ng. space.mode:3 Hi n th danh sách t p tin trên m i b ng còn có th s p x p theo m t trong 8 cách: • Theo tên • Theo ph n m r ng • Theo kích thư c t p tin • Theo th i gian s a đ i • Theo th i gian truy c p l n cu i • Theo ch m c inode • Không s p x p. c n thêm d u hai ch m ‘:’. space. size.4) ngoài vi c cho phép ch n cách s p x p còn cho phép ch n s p x p theo th t ngư c l i (đánh d u tuỳ ch n Ngư c l i (Reverse)). nlink. N u sau s v tr có đ t d u ‘+’. space. Đ có th xác đ nh chính xác chi u r ng c a m t vùng. hay s p x p có tính đ n ki u ch thư ng ch hoa hay không (tùy ch n Tính đ n ki u ch (case sensitive)).name. • inode – ch m c inode c a t p tin. Ví d . Khi đó s hi n ra m t h p tho i (hình 6. thì s đó s đư c hi u là chi u r ng nh nh t c a vùng. Có th ch n cách s p x p b ng cách ch n câu l nh Th t s p x p (Sort order. 135 Đ ng th i còn có th s d ng nh ng tên vùng sau đ t ch c vi c hi n th thông tin ra màn hình: • space – chèn kho ng tr ng. mtime. . sau đó ch ra s v trí (ký t ) c n gi cho vùng này.

Trong ch đ này trên m t b ng hi n th cây thư m c d ng đ ho (hình 6.) trong th c đơn c a m i b ng cho phép đưa ra nh ng m u mà tên t p tin s hi n th tương ng v i nó (ví d dùng m u “*..7 là khi dùng ch đ này đ xem nhanh n i dung t p tin HISTORY c a gói chương trình mediawiki. • Ch đ Cây thư m c (Tree). kích thư c ch tr ng và t ng s ch m c inode còn tr ng). như câu l nh sau hi n th cây thư m c m t c a s riêng.2 Nh ng ch đ hi n th khác Ngoài vi c đưa ra đ nh d ng hi n th danh sách t p tin trên b ng.136 S d ng Midnight Commander Hình 6. Trong th c đơn c a m i b ng còn có câu l nh Quét l i (Rescan) (tương đương v i câu l nh C p nh t (Refresh) trong các chương trình khác).gz” đ ch hi n th nh ng t p tin nén tar. Đi u này có ích khi nh ng ti n trình khác t o hay xóa các t p tin. Ví d trên hình 6. (Configuration..tar.. • Ch đ Xem nhanh (Quick View). Ch đ này tương t như khi ngư i dùng ch n câu l nh Cây thư m c (Directory Tree) t th c đơn Câu l nh (Command).5) trên b ng đưa ra thông tin v t p tin đư c chi u sáng (đư c ch n) trên b ng bên c nh. Ngư i dùng cũng có th ch n ch hi n th trên b ng nh ng t p tin tương ng v i m t m u nào đó..gz). Câu l nh L c t p tin. còn có th đưa b t kỳ b ng nào vào m t trong nh ng ch đ sau: • Ch đ Thông tin (Info)..) th c đơn C u hình (Option). nhưng cũng có th thay đ i n u đánh d u tùy ch n Tr n l n t t c t p tin (“Mix all files”) c a câu l nh C u hình. Trong ch đ này b ng s hi n th n i dung c a t p tin đư c chi u sáng (đư c ch n) trên b ng bên c nh. v h th ng t p tin hi n th i (d ng. Trong ch đ này (hình 6. Câu l nh Quét l i (phím nóng <Ctrl>+<R>) c p nh t l i danh sách t p tin hi n th trên b ng.6). (Filter. Tên c a thư m c con và đư ng d n đ n thư m c con luôn luôn đư c hi n th không ph thu c vào m u đưa ra. 6.. .5...4: H p tho i s p x p Theo m c đ nh các thư m c con đư c hi n th đ u danh sách.

thì ngư i dùng có th s d ng m i câu l nh đi u khi n vi c xem.. • <Alt>+<T>.). • <Alt>+<G> ho c <Alt>+<R> ho c <Alt>+<J>. xin hãy xem tr giúp c a mc. S d ng đ di chuy n dòng chi u sáng tương ng lên t p tin trên đ u. • <Tab> ho c <Ctrl>+<i>. 6. nh ng phím li t kê trong b ng 6. Nh t h p phím này có th chuy n đ i nhanh . vì th n u dùng phím <Tab> đ chuy n sang b ng xem nhanh.) và K t n i Shell.5 Đi u khi n các b ng 137 Hình 6. N u ngư i dùng mu n bi t thêm v cách s d ng nh ng ch đ này.1 và b ng 6. n m gi a ho c dư i cùng trong s nh ng t p tin đang hi n th (đang th y) trên b ng..2. Hai ch đ này ch khác ch s d ng đ hi n th danh sách thư m c n m trên máy xa. nhưng s thu n ti n hơn n u s d ng các t h p phím đi u khi n.3 Các t h p phím đi u khi n b ng Đ đi u khi n ch đ làm vi c c a b ng có th s d ng các câu l nh c a trình đơn đã nói t i trên.. • Ch đ K t n i FTP..5..5: Ch đ thông tin Đ ra b ng xem nhanh n i dung t p tin s d ng chương trình xem t p tin có s n trong mc.6... Chuy n đ i vòng quanh gi a các đ nh d ng hi n th danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. (Shell link. ví d . (FTP link. Dòng chi u sáng s chuy n t b ng đang là hi n th i sang b ng khác và như v y b ng sau s tr thành hiên th i.. Còn l i m i th k c đ nh d ng hi n th thông tin đ u tương t như nh ng gì s d ng cho các thư m c n i b . Thay đ i b ng hi n th i (ho t đ ng).

• <Alt>+<O>. • <Alt>+<U>. thì trên b ng th hai s hi n th n i dung c a thư m c m c a t p tin đó. • <Home> ho c <Alt>+<‘<’>. thì b ng th hai s chuy n vào ch đ hi n th các t p tin c a thư m c đư c chi u sáng. • <Ctrl>+<PageUp>. N u trong b ng hi n th i tên thư m c đư c chi u sáng. • <End> ho c <Alt>+<‘>’>. Chuy n t i thư m c ngay trư c trong s nh ng thư m c đã xem. Chuy n dòng chi u sáng t i v trí cu i cùng c a danh sách t p tin. Tương đương v i vi c nh n chu t lên ký t < góc trên c a b ng. • <Alt>+<Y>. còn trên b ng còn l i hi n th danh sách t p tin. • <Ctrl>+<\>. Tương đương v i vi c nh n chu t lên ký t >.. Hi n th danh sách thư m c thư ng dùng và chuy n t i thư m c l a ch n. Chuy n dòng chi u sáng t i v trí đ u tiên c a danh sách t p tin.6: Ch đ cây thư m c chóng t ch đ hi n th M r ng (long) sang Thu g n hay ch đ do ngư i dùng xác đ nh. <Ctrl>+<PageDown>. Chuy n t i thư m c ngay sau trong s nh ng thư m c đã xem.138 S d ng Midnight Commander Hình 6.) ho c t i thư m c đang đư c chi u sáng. . Ch khi mc đư c ch y dư i kênh giao tác (console) c a Linux: th c hi n tương ng vi c chuy n (chdir) t i thư m c m (. N u trong b ng hi n th i dòng chi u sáng là tên t p tin.

Đ b ch n t p tin thì cũng s d ng t h p phím như khi ch n.6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin T trư c đ n gi chúng ta m i xem xét đ n v ngoài c a màn hình Midnight Commander và cách thay đ i v ngoài này. Trư c khi th c hi n m t thao tác nào đó ch ra trong b ng 6. Đ ch n m t t p tin thì ch c n đ t dòng chi u sáng trong b ng hi n th i lên nó (t t nhiên đ u tiên c n chuy n t i thư m c tương ng). Khi ch y câu l nh Midnight Commander s đưa ra h p tho i dùng đ nh p bi u th c chính quy xác đ nh tên c a nhóm t p tin mu n đánh d u. c n ch n nh ng t p tin hay nhóm t p tin đ th c hi n thao tác đó lên. Bây gi đã đ n lúc c n bi t cách làm vi c v i t p tin nh chương trình có ích này.6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin 139 Hình 6. Khi này tên c a t p tin s có màu khác. Xin đưa ra m t b ng 6.4 hay l nh trong trình đơn.6. N u có b t tùy ch n M u d ng shell (xem trang 155. Đ đánh d u t p tin đ t dư i dòng chi u sáng. Câu l nh này đư c dùng đ đánh d u nhóm t p tin theo m u tương ng đưa ra. hãy dùng phím <Insert> ho c t h p phím <Ctrl>+<T>.4 t ng h p nh ng thao tác này. Nh ng thao tác (l nh) li t kê trên không ch có th th c hi n b ng cách nh n phím ch c năng tương ng mà còn b ng cách nh n chu t lên các nút tương ng cùng c a màn hình hay b ng các l nh tương ng c a trình đơn T p tin (File). thì c n vi t bi u th c chính quy theo . thì c n đánh d u nhóm t p tin này. Còn có th ch n nhóm t p tin còn có th dùng câu l nh Ch n nhóm c a trình đơn T p tin (File). N u mu n th c hi n m t thao tác nào đó lên nhi u t p tin m t lúc.7: Ch đ xem nhanh 6. phím nóng cho câu l nh này là phím d u c ng <+>. R t nhi u thao tác thư ng dùng trong Midnight Commander đư c th c hi n qua các phím ch c năng <F1> — <F10>.

Còn n u t t tùy ch n này. thì dòng tìm ki m này s hi n th trên ch c a dòng tr ng thái mini. có th thay đ i tên c a t p tin hay thư m c di chuy n đ n. Khi sao chép m t t p tin thì còn có th đ i tên c a t p tin này3 . Cũng gi ng như khi sao chép. dòng chi u sáng s di chuy n t i t p tin ti p theo có tên b t đ u b ng nh ng ký t đã nh p vào. Có th dùng các phím <Backspace> ho c <Del> đ s a l i. Thao tác “B ch n” (phím t t là phím d u tr <–> ho c g ch chéo ngư c — <\>) là thao tác ngư c l i đ i v i thao tác ch n nhóm t p tin và s d ng cùng các quy lu t vi t m u như khi ch n. N u nh n <Ctrl>+<S> thêm m t l n n a. Đ ng th i trong h p tho i hi n ra còn có th ch ra tên c a thư m c mu n sao chép các t p tin đ n (đ khi c n có th sao chép đ n thư m c khác v i thư m c hi n ra trên b ng th hai).140 S d ng Midnight Commander B ng 6. <F7> T o thư m c con trong thư m c hi n th trên b ng hi n th i <F8> Xóa t p tin (thư m c con) hay nhóm các t p tin đã đánh d u <F9> G i trình đơn chính (hi n th phía trên các b ng) <F10> Thoát kh i chương trình các quy lu t như trong shell (xem chương 5. t c là b n s . thì s đánh d u các thư m c ch không ph i t p tin. N u bi u th c b t đ u ho c k t thúc b ng d u g ch chéo (/). N u thư m c hi n th i có nhi u t p tin (do đó không th y h t trên b ng). Khi này trong quá trình nh p ký t . C n chú ý là n u trong thư m c hi n th i không có t p tin v i tên tương ng. Trong nh ng trư ng h p đó các t h p phím <Ctrl>+<S> và <Alt>+<S> s có ích. Còn thao tác “Ch n ngư c l i” (phím <*>) dùng đ b ch n nh ng t p tin đang ch n. thì s tìm ki m t p tin tương ng ti p theo. <F6> Di chuy n t p tin hay nhóm t p tin đã đư c đánh d u t thư m c c a b ng hi n th i sang thư m c c a b ng còn l i. Sau khi nh n m t trong nh ng t h p phím này thì mc s ch y ch đ tìm ki m tên t p tin trong thư m c hi n th i theo nh ng ký t đ u tiên c a tên. Thao tác này dùng đ b đánh d u kh i nhóm t p tin đã ch n.4: Các phím ch c năng Phím F# Hành đ ng th c hi n <F1> G i tr giúp tùy thu c vào tình hu ng <F2> G i th c đơn do ngư i dùng t o ra <F3> Xem t p tin đ t dư i dòng chi u sáng c a b ng hi n th i <F4> G i trình so n th o trong đ s a t p tin đ t dư i dòng chi u sáng c a b ng hi n th i <F5> Sao chép t p tin hay nhóm t p tin đã đư c đánh d u t thư m c c a b ng hi n th i sang thư m c c a b ng còn l i. thì s đánh d u t p tin đư c th c hi n theo quy lu t c a các bi u th c chính quy thông thư ng (hãy xem hư ng d n man ed). Trong ch đ này nh ng ký t nh p vào s không hi n th dòng l nh mà hi n th dòng tìm ki m. đ ng th i ch n nh ng t p tin còn l i c a thư m c hi n th i. thì nh ng ký t nh p vào s không hi n th trên dòng tr ng thái mini. thì trư c khi đánh d u t p tin c n tìm đ n t p tin đó. N u ch đ Hi n tr ng thái mini (Show mini-status) đư c b t.

chúng ta s xem xét l i các câu l nh này đ hi u rõ hơn v chúng. T o liên k t c ng đ n t p tin hi n th i. Như b n đã th y. 6. sao chép. Cho phép thay đ i quy n truy c p đ n (các) t p tin đư c ch n. Đ th c . N u trên màn hình có đưa ra dòng tr ng thái mini (dùng tùy ch n Hi n tr ng thái mini). • Liên k t m m (<Ctrl>+<X>. do trong Midnight Commander có tích h p s n các chương trình cho nh ng vi c này. Hãy s d ng câu l nh này n u bi t đư ng d n đ y đ đ n thư m c b n c n (và mu n chuy n thành thư m c hi n th i). B t kỳ câu l nh nào trong s này cũng có th th c hi n qua trình đơn T p tin (File). Như đã nói t trư c. Cho phép thay đ i quy n truy c p và s h u t p tin. Khi ch y câu l nh này trên màn hình s hi n ra dòng cho phép nh p b t kỳ câu l nh nào cùng v i tham s c a nó (theo m c đ nh tham s s là t p tin đang đư c chi u sáng). Chương trình Midnight Commander cho bi t liên k t m m b ng ký hi u “@” đ ng trư c tên c a liên k t đó (tr liên k t đ n thư m c con đư c đánh d u b i d u sóng “∼”). Sau khi ch n và đánh d u t p tin đ làm vi c ch c n nh n m t trong các phím ch c năng đ th c hi n thao tác c n thi t v i t p tin. K t qu th c hi n l nh s hi n ra trên màn hình trong xem có s n c a Midnight Commander.<O>). • cd nhanh (<Alt>+<C>). T o liên k t m m đ n t p tin hi n th i. Ngoài các câu l nh g n v i các phím ch c năng. • Liên k t c ng (<Ctrl>+<X>. • chown (<Ctrl>+<X>. Nhưng trong ph n này chúng ta s không xem đ n trình so n th o có s n. di chuy n hay xóa. Do đó.7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên 141 không th tìm th y t p tin mu n tìm. thì trên dòng này s hi n lên tên c a t p tin mà liên k t ch đ n. c n thi t cho ngư i dùng trong nh ng thao tác cơ b n v i t p tin c a thư m c hi n th i. Thay đ i ch s h u b ng câu l nh chown.<C>). So v i dòng l nh thì các thao tác xem và so n th o t p tin trong Midnight Commander thu n ti n hơn.7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên Khi th c hi n các thao tác sao chép và di chuy n (hay đ i tên) t p tin ngư i dùng có kh năng thay đ i tên c a các t p tin đang sao chép hay di chuy n. trình đơn T p tin (File) có ch a nh ng câu l nh thư ng dùng nh t. Đ u tiên là câu l nh sao chép và đ i tên.<S>). • chown nâng cao. • chmod (<Ctrl>+<X>. mà đ dành đ n chương nói v làm vi c v i các t p tin văn b n. ví d . không nh t thi t ph i s d ng các phím ch c năng đ g i các câu l nh tương ng v i chúng. trình đơn T p tin còn ch a các câu l nh sau (trong ngo c là các phím t t tương ng).6. • Xem k t qu l nh (<Alt>+<!>). T t nhiên là nh ng thao tác thư ng dùng đư c g n v i các phím ch c năng.<L>).

N u tùy ch n này đư c dùng thì s t o ra trong thư m c đích đ n m t thư m c con có cùng tên và các t p tin (thư m c) s đư c sao chép vào thư m c m i này. Theo m c đ nh tùy ch n này t t và t p tin (thư m c) ngu n s đư c sao chép vào thư m c đích đ n. hay sao chép t p tin (và thư m c con) mà nh ng liên k t này ch đ n. Thông thư ng m u tên th hai đó là m t vài ký t thay th (wildcards) cu i dùng xác đ nh ch đ n c a các t p tin t o ra. Vi c đưa ra m u đư c th c hi n trên dòng nh p vào hi n th trong c a s m ra khi ch y m t trong các l nh sao chép hay di chuy n (hình 6. N u tùy ch n không đư c dùng thì các thu c tính s đư c đ t theo giá tr umask hi n th i.. và n u ngư i dùng là root thì còn c thu c tính UID và GID.. ho c có th thi t l p qua câu l nh c a trình đơn C u hình | C u hình. N u có các t p tin đã đư c đánh d u. g i là m u đích).142 S d ng Midnight Commander hi n vi c này ngư i dùng c n đưa ra m u cho tên c a các t p tin g c (g i là m u g c) và m u cho tên c a các t p tin s đư c t o (t p tin đích đ n. B n mu n sao chép n i dung c a thư m c one vào thư m c /two/one đã có t trư c. thì t t c các t p tin s đư c sao chép vào /two/one/one. N u tùy ch n b t. Tùy ch n Đi theo liên k t (Follow links) xác đ nh xem khi sao chép liên k t c ng hay m m vào thư m c đích đ n (ho c các thư m c con c a thư m c này) s t o các liên k t đó. các đánh d u th i gian (truy c p và s a đ i).8: H p tho i đ i tên t p tin T t c các t p tin tho mãn m u g c s đư c đ i tên (sao chép ho c di chuy n v i tên m i) tương ng v i m u đích. bao g m: quy n truy c p. Tùy ch n Ghi nh thu c tính (Preserve attributes) xác đ nh xem khi sao chép ho c di chuy n có gi l i hay không các thu c tính c a t p tin ban đ u. n u có (Dive into subdirs) xác đ nh thao tác s làm n u trong thư m c đích đ n đã có thư m c có cùng tên v i tên t p tin (ho c thư m c) đang sao chép (ngu n). Chúng ta s xem xét m t ví d đ hi u hơn tình hu ng này.. thì s ch sao chép (di chuy n) nh ng t p tin đư c đánh d u và tương ng v i m u g c. Thông thư ng (khi tùy ch n b t t) mc s ch sao chép t t c các t p tin t one vào /two/one. Hình 6. . Còn m t vài tuỳ ch n có nh hư ng đ n th c hi n thao tác sao chép và di chuy n t p tin mà có th thi t l p cùng ngay c a s đ đưa ra các m u tên t p tin.8). Tùy ch n Vào thư m c con.

6. Đ hi n th quá trình làm vi c. nhưng c n c n th n hơn và nhi u công s c khi nh p vào. tên t p tin s đư c chuy n đ i sao cho các ch cái đ u tiên s là ch hoa. . Trong m u đích ch cho phép s d ng ‘*’ và ‘\<ch s >’.. còn m u đích s là “\2. Khì tùy ch n này b t. Chúng ta xem xét m t vài ví d đ hi u rõ hơn. còn l i là ch thư ng. đ “file. Thanh th hai (count bar) cho bi t đ n th i đi m hi n th i đã th c hi n đư c bao nhiêu ph n. N u s d ng ‘\u’ ho c ‘\l’ trong m u đích.\(. .tar\.*\)\. Ví d 2. còn m u đích s là “\2. N u m u ngu n có d ng “ˆ\(..\1”.tar. L y ví d b n c n đ i ch tên và ph n m r ng t p tin.tar. Ví d .\1”.tgz”. thì mc s không th c hi n vi c nhóm t đ ng. Đ ch ra nhóm các ký t trong m u ngu n s tương ng v i các ký t thay th trong m u đích. còn m u đích – “/two/*. . Khi th c hi n các thao tác sao chép và di chuy n ngư i dùng còn có th chuy n ki u ch hoa/thư ng trong tên t p tin. Ví d 3. còn m u đích có ‘\L\u*’. thì s chuy n đ i t t c các ký t phía sau đ n l n g p ‘\U’ ho c ‘\L’ ti p theo ho c đ n cu i tên t p tin.tgz” và đang sao chép t p tin “foo.c” tr thành “c. Thanh th nh t (file bar) cho bi t đã th c hi n (ví d sao chép) đư c bao nhiêu ph n c a t p tin hi n th i. b n c n s d ng các d u ngo c ‘\(.v. trong đó cho bi t trên (nh ng) t p tin nào s th c hi n thao tác và quá trình th c hi n di n ra như th nào. .tar. ký t ‘*’ th hai tương ng v i nhóm th hai v.gz$”. ‘\ \’ có nghĩa là dùng ký t g ch chéo thông thư ng và ‘\*’ có nghĩa là s d ng m t ký t d u sao thông thư ng (asterisk). tính theo . thì k t qu s là “/two/foo. Ký t ‘\’ trong các m u dùng đ hu b tác d ng c a các ký t đ c bi t. đ “file. Ví d 1. Ví d trong m u ngu n có ‘*’ (tùy ch n M u d ng shell b t) ho c ‘ˆ\(. thì ký t ti p theo c a tên s đư c chuy n tương ng thành ch hoa ho c ch thư ng.tgz” và n m trong thư m c “/two”.*\)$’. ký t thay th ‘\1’ tương ng nhóm ký t thay th đ u tiên trong m u ngu n.8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin Khi ngư i dùng th c hi n các thao tác sao chép. Ký t ‘\0’ tương ng v i toàn b tên c a t p tin ngu n. N u s d ng trong m u đích ‘\U’ ho c ‘\L’.*\)\. Ví d 4. M u ngu n s c n có d ng ‘*..v.gz”.6. . S d ng ‘\u’ và ‘\l’ cung c p các kh năng r ng hơn so v i ‘\U’ và ‘\L’. sao chép đư c th c hi n vào “/two/*.file”. và tên c a t p tin đang sao chép là “foo. . Tương t .file”.c” tr thành “c. Chúng ta l i xem xét ti p hai ví d . M u ngu n – ‘ˆ\(.*’. ký t ‘\2’ – nhóm th hai v. Midnight Commander hi n th trên màn hình h p tho i. di chuy n hay xóa t p tin. Ký t ‘*’ đ u tiên trong m u đích tương ng v i nhóm ký t thay th đ u tiên trong m u ngu n. Cách này m m d o hơn. N u m u ngu n là “*.8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin 143 nh hư ng đ n quá trình sao chép và di chuy n t p tin còn có tùy ch n M u d ng shell trong trình đơn C u hình / C u hình.gz”.*\)$’ (tùy ch n M u d ng shell t t). trên màn hình hi n ra t m t đ n ba thanh bi u đ (progress bars). \)’. Chúng s đư c dùng tương t như trong shell.gz”. thì ngư i dùng có th s d ng các ký t thay th (wildcards) ‘*’ và ‘?’ trong m u ngu n.tgz”. thì t p tin thu đư c s có tên “foo. Khi tùy ch n M u d ng shell (“Use shell patterns”) b t. L y ví d b n c n đ i ch tên và ph n m r ng t p tin.

c a nh ng t p tin đã đánh d u. Câu h i th nh t “Ghi đè lên t p tin này” có ba cách tr l i: • Đ ng ý (nút Có) • T ch i. ho c D ng đ không th c hi n hoàn toàn thao tác đưa ra. Nh n nút B qua s d n đ n vi c b qua thao tác v i t p tin này và ti p t c thao tác t p tin sau n u có. Phương án th ba là Th l i. Ch n phương án này n u ngư i dùng đã s a đư c l i (ví d . b ng trình l nh terminal khác). t c là trong thư m c sao chép hay di chuy n đ n đã có t p tin cùng tên. N u t t đi tuỳ ch n Thao tác v i thông tin dài dòng (xem C u hình / C u hình. ph n dư i c a h p tho i này có hai nút.. 2.. không ghi chèn (nút Không) • Ghi thêm n i dung c a t p tin đang sao chép vào cu i t p tin đã có (nút Thêm vào cu i) . C a s l i đưa ra thông tin v l i và đ ngh ba cách gi i quy t. Thông thư ng ngư i dùng ch n B qua đ không th c hi n thao tác v i t p tin đang có v n đ .). Trong quá trình th c hi n các thao tác v i t p tin ngư i dùng có th nhìn th y 3 d ng c a s n a. Trong c a s h i l i s hi n ra th i gian t o ra và kích thư c c a t p tin ngu n (đang đư c sao chép hay di chuy n) và c a t p tin đích (s b hu b n u ghi chèn). thì hai thanh bi u đ cu i s không đư c hi n th .9. Nh n nút D ng s k t thúc thao tác.144 S d ng Midnight Commander t ng cái. Thanh th ba (bytes bar) cho bi t ph n trăm dung lư ng tính theo byte đã làm xong. 1. Hình 6.9: C a s h i l i Dư i đây đưa ra hai câu h i l i 6. C a s h i l i xu t hi n khi ngư i dùng đang th c hi n thao tác d n đ n vi c ghi chèn lên t p tin đã có. t t c nh ng t p tin còn l i s b b qua.

Hình 6. ngư i dùng c n gõ vào dòng l nh tên c a chương . • N u kích thư c khác nhau – ch ghi chèn n u kích thư c các t p tin khác nhau. Trong th i gian làm vi c v i Midnight Commander. s v n đư c đánh d u như cũ. thì s th c hi n sao chép). • Không – không ghi chèn các t p tin (n u không có t p tin đích. • C p nh t – ch ghi chèn (đ ng đ n) nh ng t p tin đư c t o ra trư c t p tin ngu n. t c là không thao tác. D ng có nghĩa là không th c hi n thao tác xóa n a. đ có th ch y m t câu l nh nào đó c a h đi u hành. không h i l i.9 Dòng l nh c a h v 145 Còn đ tr l i cho câu h i th hai “Ghi đè lên m i t p tin đích?” chúng ta có 4 cách. Không đ không xóa thư m c này. thì sau khi th c hi n s b đánh d u kh i nh ng t p tin đã thao tác thành công. Nh n nút Có đ xóa thư m c cùng v i t t c các t p tin c a nó.6. ch n T t c n u b n đã đánh d u nhi u thư m c và tin tư ng là mình đúng.9 Dòng l nh c a h v Như đã nói khi mô t v ngoài c a màn hình Midnight Commander.10: C a s yêu c u N u đã đánh d u nhóm các t p tin đ thao tác. không xóa nh ng thư m c không r ng trong s đã ch n. Không đ b qua. 6. 3.10) xu t hi n khi ngư i dùng đang th c hi n thao tác xóa m t thư m c không r ng. Ngư i dùng cũng có th d ng th c hi n thao tác n u nh n nút D ng cu i c a s h i l i. Cách gi i quy t đư c dùng s làm vi c v i t t c các t p tin đã ch n. Nh ng t p tin b b qua. ph n dư i c a màn hình luôn luôn có dòng l nh c a h v . L a ch n nút mu n nh n b ng các phím mũi tên ho c phím <Tab>. C a s yêu c u xóa toàn b ( 6. Ch ch n Có ho c T t c khi b n th c s tin tư ng là mình mu n xóa thư m c cùng v i toàn b các thư m c con c a nó. đo đó c a s h i l i s không hi n ra m i l n có t p tin trùng tên: • T t c – ghi chèn t t c các t p tin đã ch n.

t c là Midnight Commander s đoán nh ng ký t mà ngư i dùng còn chưa nh p vào d a trên danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. • <Ctrl>+<X>. • <Ctrl>+<X>. • <Ctrl>+<Q>. trong s đó có đư ng d n đ y đ c ng v i tên c a t p tin c n làm vi c. . <Ctrl>+<T>. do môi trư ng làm vi c đã dùng nó cho thao tác khác (trong trư ng h p KDE thì đó là chuy n gi a các c a s ). • <Alt>+<P>. sau đó gõ phím <Enter>. v. tên câu l nh. 4 autocompletion .ext.ext có m t ph n nh ch ra thao tác làm vi c v i nh ng t p tin có ph n m r ng như t p tin đã ch n.<P>. Cũng như <Alt>+<Enter>. Sao chép vào dòng l nh tên c a thư m c hi n th i. thì s th c hi n nh ng câu l nh đ t trong ph n nh này. nhưng đó đã là m t câu chuy n khác. ví d trong môi trư ng KDE thì r t có th s không dùng đư c t h p phím này. • <Alt>+<Enter>. danh sách câu l nh. Tuy nhiên n u b n làm vi c trong giao di n đ ho . N u ngư i dùng nh n phím <Enter> khi dòng chi u sáng n m trên tên t p tin không ph i là chương trình. t c là tên c a thư m c đang đư c hi n th trên b ng hi n th i. ho c tên c a t p tin đang đư c chi u sáng n u không có t p tin nào đư c đánh d u. • <Ctrl>+<X>. đ c bi t trong trư ng h p ph i ch ra các tham s c a câu l nh. T t nhiên b n có th thay đ i c u hình c a môi trư ng làm vi c.v.146 S d ng Midnight Commander trình tương ng ho c ch n chương trình đó trong b ng hi n th i (đưa dòng chi u sáng lên tên t p tin chương trình). thì Midnight Commander s so sánh ph n m r ng c a t p tin này v i ph n m r ng có trong “t p tin các ph n m r ng” ~/mc. • <Ctrl>+<X>. Sao chép tên c a t p tin hay thư m c đang đư c chi u sáng vào dòng l nh. Th c hi n thao tác t đ ng đi n thêm4 tên t p tin. Thông thư ng vi c nh p các câu l nh đòi h i ph i gõ r t nhi u các ký t . <Ctrl>+<P>. • <Ctrl>+<Enter>. tên ngư i dùng hay tên máy (tùy theo nh ng gì ngư i dùng đã gõ và ph n nào c a câu l nh đang đư c nh p vào). Trư c khi ch y các l nh có th c hi n nh ng s thay th macro đơn gi n. Sao chép vào dòng l nh tên c a các t p tin đã đư c đánh d u trong b ng hi n th i. <T>. Sao chép vào dòng l nh tên c a thư m c đang hi n th trên b ng không ph i hi n th i. . Chèn nh ng ký t đư c chương trình Midnight Commander biên d ch theo m t cách nào đó (ví d ký t ‘+’). N u trong t p tin mc. Quay ngư c l i m t câu l nh theo danh sách nh ng l nh đã ch y (l ch s l nh). • <Alt>+<Tab>. Đ giúp nh p câu l nh d dàng hơn trong Midnight Commander có m t vài t h p phím cho phép gi m s l n gõ bàn phím trong th i gian nh p và s a đ i câu l nh trên dòng l nh. Sao chép vào dòng l nh tên c a các t p tin đư c đánh d u trong b ng không ph i hi n th i.

10 Trình đơn Câu l nh • <Alt>+<N>. c a trình đơn B ng ph i ho c B ng trái). t c là chuy n t i m t c p b c th p hơn. S hi n th t t c các thư m c con mà chương trình đ c đư c t i th i đi m này. Midnight Commander ch t o m t ph n nh cây này ch không t o h t. Có hai ch đ hi n th cây thư m c. còn phím <→> dùng đ chuy n t i các thư m c con c a thư m c hi n th i. đ ng th i th c hi n nh ng câu l nh thay đ i d ng c a các b ng Midnight Commander cũng như nh ng thông tin hi n th trên chúng. cácthuw m c bên c nh có cùng c p b c và các thư m c con chính th c c a thư m c này. Dòng nh p vào không ch là dòng l nh c a h v shell mà còn là nh ng dòng nh p vào c a các h p tho i c a các chương trình con khác nhau. Đ chuy n t i thư m c m s d ng phím <←>. Đ đi u khi n xem cây thư m c có th s d ng nh ng t h p phím sau: . Hi n th l ch s c a dòng nh p vào hi n th i.11: Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP 6.11 (câu l nh K t n i FTP. n u đó là dòng l nh thì hi n th l ch s l nh. “ch t”. N u thư m c không có ch a các thư m c con thì s không có gì x y ra. Khi ch y câu l nh Cây thư m c c a trình đơn này thì s hi n ra c a s cho th y c u trúc thư m c c a h th ng t p tin. không hi n th các thư m c “cháu”. Hình 6. Có th làm hi n ra cây thư m c b ng hai cách: qua câu l nh Cây thư m c c a trình đơn Câu l nh và qua câu l nh Cây thư m c c a trình đơn B ng ph i ho c b ng trái..6. thì ngư i dùng có th s d ng nh ng t h p phím đi u khi n li t kê trong b ng 6.. 147 • <Alt>+<H>. Đ tránh m t th i gian t o cây thư m c. Ví d dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP mà b n mu n k t n i t i như trong hình 6. Đi t i câu l nh ti p theo trong danh sách l ch s l nh. N u thư m c ngư i dùng mu n xem không đư c hi n th thì hãy chuy n t i thư m c m c a nó r i nh n <Ctrl>+<R> ho c <F2>.5. Trong ch đ đ ng (dynamic) các phím <↑> và <↓> đư c dùng đ chuy n t i thư m c bên c nh có cùng c p b c. Trong trư ng h p ngư c l i thì s m ra m t nhánh con c a cây thư m c. Trong ch đ tĩnh (static) đ di chuy n t i thư m c mu n xem (t c là di chuy n dòng chi u sáng t i tên c a thư m c đó) ch dùng các phím <↑> và <↓>. Trong b t kỳ trư ng h p nào.10 Trình đơn Câu l nh Trình đơn Câu l nh cho phép th c hi n thêm m t s thao tác đi u khi n h th ng t p tin. Khi này ch hi n th nh ng thư m c n m trên (bao g m c thư m c m và cao hơn). khi trên màn hình xu t hi n dòng nh p vào. D ng c a cây thư m c t đ ng thay đ i sau m i l n di chuy n qua cây này.

T đư c coi là m t c m ký t n m gi a hai kho ng tr ng. Dán n i dung c a b đ m vào dòng nh p t i v trí n m trư c (bên trái) con tr . tên ngư i dùng hay tên máy. N u ngư i dùng xóa thư m c có trên đĩa thì s hi n ra m t thông báo l i. Di chuy n con tr sang trái m t ký t . Đánh d u b t đ u ph n văn b n mu n c t (ghi vào b đ m). Nh n phím này trong c a s xem cây thư m c đ thoát kh i ch đ xem và hi n th danh sách t p tin c a thư m c đã ch n trong b ng hi n th i. • <Ctrl>+<R> ho c <F2>. • <F3>. Có th dùng m t trong hai t h p phím này đ xóa t n m trư c (bên trái) con tr . refresh). Khi hi n th cây thư m c trên m t b ng thì nh n phím <Enter> s hi n th thư m c tương ng lên b ng th hai. Xóa b n b n t v trí con tr t i cu i dòng. S d ng trong trư ng h p khi cây thư m c đư c hi n th không tương ng v i c u trúc th t s c a nó: m t s thư m c con không đư c hi n th ho c hi n th c nh ng thư m c con đã b xóa. Sao chép văn b n n m gi a con tr và đánh d u vào b đ m đ ng th i xóa đi văn b n đó kh i dòng nh p vào. còn <Alt>+<N> – t i nh ng câu l nh n m sau.148 S d ng Midnight Commander B ng 6. Nh ng t h p phím này dùng đ di chuy n trong l ch s l nh. Th c hi n thao tác t đ ng đi n thêm (autocompletion) tên t p tin. Sao chép văn b n n m gi a con tr và đánh d u vào b đ m mà không xóa văn b n đó kh i dòng nh p vào. Câu l nh này ch s d ng đ xóa nh ng nhánh cây hi n th không đúng. Vì th khi xem cây thư m c thì dòng dư i cùng (cho bi t ch c năng c a các phím F) cho bi t phím <F3> có ch c năng Quên. Xóa thư m c hi n th i ra kh i cây thư m c.1 • <Enter>. Di chuy n con tr t i cu i dòng. Xóa ký t n m bên trái con tr . Xóa ký t n m t i ch con tr .5: Các l nh đi u khi n dòng nh p vào T h p phím <Ctrl>+<A> <Ctrl>+<E> <Ctrl>+<B> (<←>) <Ctrl>+<F> (<→>) <Alt>+<F> <Alt>+<B> <Ctrl>+<H> (<Backspace>) <Ctrl>+<D> (<Delete>) <Ctrl>+<@> <Ctrl>+<W> Hành đ ng th c hi n Di chuy n con tr lên đ u dòng. . Di chuy n con tr sang ph i m t t . <Alt>+<W> <Ctrl>+<Y> <Ctrl>+<K> <Alt>+<P> và <Alt>+<N> <Ctrl>+<Alt>+<H> (<Alt>+<Backspace>) <Alt>+<Tab> • Nh ng phím dùng đ di chuy n li t kê trong b ng 6. còn trên b ng hi n th i s là cây thư m c. <Alt>+<P> di chuy n t i nh ng câu l nh n m trư c. Đ c l i n i dung c a thư m c (c p nh t. tên câu l nh. Di chuy n con tr sang ph i m t ký t . Di chuy n con tr sang trái m t t .

T o thư m c con trong thư m c hi n th i. Câu l nh Tìm t p tin (phím nóng <Meta>+<?> ho c <Esc>. Nh n đúp chu t có tác d ng như khi nh n phím <Enter>. Nút L p l i dùng đ nh p vào các tham s cho tìm ki m m i. • <F5>.12).13). • <Ctrl>+<H> ho c <Backspace>. . Xóa ký t cu i cùng trong dòng (m u) tìm ki m. Nút Chuy n thư m c dùng đ chuy n t i thư m c có ch a t p tin đang đư c chi u sáng. di chuy n. v. Di chuy n thư m c.10 Trình đơn Câu l nh 149 • <F4> (Static/Dynamic). Nh n nút B ng s hi n th k t qu tìm ki m lên b ng hi n th i đ ngư i dùng có th th c hi n các thao tác khác v i nh ng t p tin đã ch n (xem. Chuy n đ i gi a hai ch đ di chuy n trong cây thư m c tĩnh (dùng theo m c đ nh) và đ ng. Có th s d ng chu t trong c a s xem cây thư m c. Xóa thư m c đ t dư i dòng chi u sáng ra kh i h th ng t p tin. Trong ô N i dung (Contents) có th đưa ra các bi u th c chính quy theo các quy lu t c a l nh egrep. M u tìm ki m s đư c hi có). n u ngư i dùng bi t là t p tin đang tìm không có trên CD hay không mu n tìm ki m trong nh ng thư m c . Trong th i gian tìm ki m có th t m d ng b ng nút Hoãn và ti p t c b ng nút Ti p t c (hình 6. Ngư i dùng có th ch n thư m c b t đ u tìm ki m trong cây thư m c hi n ra khi nh n nút Cây thư m c c a h p tho i. xóa. thì ngư i dùng c n nh p vào ô N i dung dòng “strcmp \”.6. N u không có thư m c đó. này vào m u tìm ki m và di chuy n ti p theo tho mãn m u này. còn có kh năng đưa ra danh sách nh ng thư m c mà câu l nh Tìm t p tin s b qua trong khi tìm ki m (ví d . sao chép. Sau khi đưa ra b ng có th nh n <Ctrl>+<R> đ tr l i danh sách t p tin thông thư ng.v. • <F6>. . ). Ngoài ra. Đ b t đ u tìm ki m. • <Ctrl>+<S> ho c <Alt>+<S>. • <F7>. Nút Thoát dùng đ thoát kh i ch đ tìm ki m. Sao chép thư m c con (c n ch ra thư m c mu n sao chép t i trong dòng nh p vào hi n ra). • <B t kỳ ký t nào khác>. Có th xem danh sách nh ng t p tin tìm th y b ng các phím <↑> và <↓>. Sau khi ch n câu l nh này s hi n ra m t h p tho i h i thư m c đ b t đ u tìm ki m. Trong n ch y ch đ tìm ki m b ng t h p n th trên dòng tr ng thái mini (n u Hành đ ng sau ch có th th c hi n trong c a s đang hi n th cây thư m c: <F1> (Help) – G i tr giúp và hi n th ph n tr giúp v c a s cây thư m c. Ví d . thì s chuy n dòng chi u sáng xu ng dư i m t dòng. Có nghĩa là đ ng trư c nh ng ký t có ý nghĩa đ c bi t đ i v i egrep c n đ t ký t “\”. tên t p tin mu n tìm (xem hình 6.<?>) c a trình đơn Câu l nh cho phép ngư i dùng tìm trên đĩa t p tin có tên đưa ra. n u mu n tìm dòng “strcmp (”. Thêm ký t dòng chi u sáng đ n tên c a thư m c ch đ xem cây thư m c thì đ u tiên c <Ctrl>+<S>. nh n vào nút Đ ng ý. • <F8>. Tìm thư m c ti p theo tương ng v i m u đưa ra.

Đ m l i các b ng mc cũng dùng l nh (phím nóng) này. L nh này làm vi c trên xterm và dư i console c a Linux. Câu l nh Đ i ch hai b ng (<Ctrl>+<U>) đ i ch n i dung c a b ng trái và b ng ph i. Câu l nh B t/t t b ng (<Ctrl>+<O>) n đi hai b ng c a mc và hi n th k t qu làm vi c c a các l nh shell.12: B t đ u tìm ki m Hình 6.150 S d ng Midnight Commander Hình 6. Tên thư m c cách nhau b i d u hai ch m như sau: [Misc] find_ignore_dirs=/cdrom:/nfs/wuarchive:/afs B n có th s d ng vi c đưa k t qu l nh lên trên b ng (đ c thêm B ng ngoài dư i) đ th c hi n nh ng hành đ ng ti p n i nhau ph c t p hơn. Câu l nh So sánh thư m c (<Ctrl-X>. C n ph i ch ra nh ng thư m c mu n b qua này b ng bi n find_ignore_dirs trong ph n Misc c a t p tin ~/.13: Đang tìm ki m k t n i qua NFS qua đư ng truy n r t ch m).mc/ini. còn Tìm ki m t p tin ch cho phép th c hi n nh ng yêu c u đơn gi n. Có ba phương pháp so sánh.<D>) so sánh n i dung c a các thư m c đang đư c hi n th trên b ng trái và b ng ph i. N u dùng phương pháp nhanh thì ch so sánh kích thư c và th i gian t o các t p tin .

Khi so sánh theo kích thư c thì ch ki m tra kích thư c c a các t p tin tương ng và không ki m tra ngày t o ra. Hình 6.14. r i đưa k t qu c a l nh này thành n i dung c a b ng hi n th i (ví d đi n hình là đưa k t qu c a l nh find).14: Tìm ki m t t c các liên k t m m Sau khi th c hi n câu l nh này. -type l -print như trong hình 6.6. Ví d . Sau đó ngư i dùng có th s d ng câu l nh sao chép (<F5>) đ làm cho n i dung c a hai thư m c gi ng nhau. Câu l nh B ng ngoài (hay đúng hơn ph i g i là “Đưa k t qu làm vi c c a l nh lên trên b ng”) cho phép ngư i dùng th c hi n nh ng chương trình ngoài. Có th sao chép l nh đang đư c chi u sáng (di chuy n dòng chi u sáng b ng các phím <↑> và <↓>) vào dòng l nh c a h v b ng phím <Enter>. . ) v i t t c các liên k t m m c a thư m c hi n th i.10 Trình đơn Câu l nh 151 có cùng tên.. Câu l nh L ch s câu l nh hi n ra c a s v i danh sách nh ng l nh đã th c hi n trư c đây. K t qu là trong c hai thư m c s chi u sáng nh ng t p tin không có trong thư m c còn l i. thì b n có th s d ng câu l nh B ng ngoài đ ch y câu l nh find . Sau đó b n c n nh p vào tên c a l nh đó. N u mu n ngư i dùng có th lưu nh ng câu l nh b ng ngoài thư ng dùng b ng nh ng tên riêng có ý nghĩa đ có th g i nhanh nh ng câu l nh này theo tên c a chúng. trên b ng hi n th i s không ph i là n i dung c a thư m c tương ng mà ch có các liên k t m m n m trong thư m c đã ch ra. Phương pháp theo byte s so sánh n i dung c a các t p tin (theo t ng byte). Phương pháp này không dùng đư c n u máy không h tr g i h th ng (system call) mmap(2). L n sau b n ch c n ch n tên tương ng trong danh sách mà không c n ph i nh p l i câu l nh t đ u5 . 5 T t nhiên b n có th dùng l ch s câu l nh (xem trên ho c ngay dư i) . n u b n mu n th c hi n m t hành đ ng nào đó (xóa. Đ th c hi n vi c này c n nh p câu l nh vào dòng nh p vào (dòng “Câu l nh”) r i nh n nút Thêm m i. . sao chép. ho c chi u sáng nh ng t p tin là phiên b n m i hơn. di chuy n.

Chương trình s hi n ra yêu c u nh p tên đánh d u cho thư m c này. tuy nhiên trong trư ng h p này ngư i dùng s không th y danh sách các câu l nh. ph c h i (ti p t c ch y) ho c di t b t kỳ công vi c n n sau này (xem hình 6.15: H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng Câu l nh Công vi c n n sau cho phép ngư i dùng đi u khi n nh ng công vi c đang làm vi c ch đ n n đã ch y t Midnight Commander (ví d thao tác sao chép và di chuy n t p tin).<J> b n có th d ng.15). so n th o hay th c hi n) v i t p tin có ph n m r ng tương ng khi chuy n dòng chi u sáng lên tên t p tin r i nh n <Enter>. còn <Alt>+<N> s chuy n thành l nh n m dư i trong danh sách. Sau khi ch n câu l nh So n th o t p tin ph n m r ng ngư i dùng có th s a đ i t p tin mc. khi đó s thêm thư m c hi n th i vào danh sách thư m c thư ng dùng. Hình 6. Chương trình này s đư c ch y đ thao tác (xem.152 S d ng Midnight Commander Còn có th truy c p vào danh sách l ch s câu l nh b ng các phím <Alt>+<P> ho c <Alt>+<N>. S d ng câu l nh này ho c phím nóng <Ctrl>+ <X>. <H>). Cũng trong h p tho i thư m c thư ng dùng b n có th thêm đánh d u m i vào danh sách ho c xóa đánh d u đã có.ext xác đ nh dùng chương trình nào đ m các t p tin v i ph n m r ng (ph n cu i c a tên sau d u ch m cu i cùng) nào. Câu l nh So n th o t p tin trình đơn dùng đ s a trình đơn c a ngư i dùng ~/. Đ th c hi n vi c này. Câu l nh Thư m c thư ng dùng (<Ctrl>+<\>) cho phép t o danh sách nh ng thư m c thư ng đư c dùng và cho phép chuy n nhanh đ n nh ng thư m c trong danh sách này (hình 6. mc t o ra danh sách các đánh d u (tên d nh ) cho các thư m c thư ng dùng này.16).mc/menu (trình đơn hi n ra sau khi nh n phím <F2>) ho c trình đơn . Đ thêm đánh d u m i còn có th s d ng t h p phím (<Ctrl>+<X>. Thay vào đó trên dòng l nh s hi n th m t trong các l nh c a danh sách và phím <Alt>+<P> s chuy n nó thành l nh n m trên. Có th s d ng danh sách này đ chuy n nhanh đ n thư m c c n thi t.

• Hi n th t p tin n. Tùy ch n đư c dùng n u có d u “x” ho c d u sao “*” (đ t vào b ng phím tr ng) trong ngo c vuông đ ng trư c tên c a tùy ch n.6. “T m ng ng sau khi ch y.17. Câu l nh đ u tiên là C u hình. thì theo m c đ nh dòng chi u sáng tên t p tin s di chuy n xu ng dư i m t dòng. T t nhiên trong trư ng h p cu i cùng b n c n có quy n ghi lên t p tin tương ng. • Nhãn di chuy n xu ng.11 C u hình Midnight Commander 153 Hình 6. Theo m c đ nh Midnight Commander hi n th t t c các t p tin. 6.11 C u hình Midnight Commander Chương trình Midnight Commander có nhi u c u hình (tùy ch n). thì khi g i trình đơn chính b ng phím <F9> s hi n th ngay l p t c danh sách các câu l nh c a . Theo m c đ nh chương trình Midnight Commander không hi n th nh ng t p tin có tên k t thúc b ng ‘∼’ (gi ng như tùy ch n -B c a l nh ls). Bây gi chúng ta xem xét t ng câu l nh c a trình đơn C u hình đ bi t có th dùng ho c không dùng nh ng tùy ch n nào. Nh ng tham s c u hình trong h p tho i này chia thành ba nhóm: “C u hình b ng”. M i tùy ch n có th đư c dùng ho c không.menu. Vi c dùng hay không dùng tùy ch n đư c th c hi n qua các c a s h i tho i c a trình đơn C u hình. ngư i dùng có th đưa ra giá tr c a các tham s sau: • Hi n th t p tin sao lưu.. Khi ch n câu l nh này s hi n ra m t h p tho i như trong hình 6. • Đ y xu ng trình đơn. Trong vùng “C u hình b ng”.. trong đó có nh ng t p tin có tên b t đ u b ng đ u ch m (gi ng như ls-a). có th là /usr/share/mc/mc. Khi ngư i dùng đánh d u t p tin (b ng t h p phím <Ctrl>+<T> ho c <Insert>). N u tùy ch n này đư c dùng.16: Đi u khi n công vi c n n sau c a h th ng.” và “C u hình khác”.

Sau khi th c hi n các câu l nh Midnight Commander có th t m ng ng m t chút đ ngư i dùng có th xem và nghiên c u k t qu làm vi c c a nh ng l nh này. . • Tr n l n t t c t p tin. thì s hi n th không phân bi t t p tin và thư m c. ) thì s không c p nh t l i n i dung c a thư m c đó. Trên các kênh giao tác Linux ho c khi dùng xterm ngư i dùng còn có th xem k t qu này b ng t h p phím <Ctrl>+<O>. thì đ u tiên c n nh n phím <F9> r i dùng phím mũi tên sang ph i r i nh n phím <Enter>. phím <F9> ch đưa ngư i dùng vào trình đơn chính và ngư i dùng ph i t ch n trình đơn tương ng b ng các phím mũi tên và dùng phím <Enter> ho c ch cái đ u tiên c a trình đơn đ m (đ y xu ng) trình đơn đó. Trong trư ng h p đó (n u tùy ch n này đư c dùng). • N p nhanh thư m c.. N u b n b t dùng tùy ch n này. t c là n u trong thư m c đã t o ho c xoá đi t p tin (thư m c) nào đó. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. . Trong trư ng h p ngư c l i. còn tên t p tin – sau tên c a t t c các thư m c. thì Midnight Commander s s d ng cách (m o) sau đ hi n th n i dung thư m c: ch đ c l i n i dung c a thư m c trong trư ng h p đã thay đ i b n ghi inode c a thư m c.17: C u hình Midnight Commander trình đơn (Trình đơn đ y xu ng). . quy n truy c p ho c ch s h u v. đây có ba tùy ch n: • Không bao gi .. thì b n c n ph i t c p nh t l i danh sách t p tin b ng t h p phím <Ctrl>+<R>. Vùng T m ng ng sau khi ch y. Ví d . b n mu n m trình đơn T p tin.154 S d ng Midnight Commander Hình 6. N u dùng tùy ch n này.. N u tùy ch n không đư c dùng thì thư m c (và đư ng d n đ n thư m c) s đư c hi n th đ u danh sách.v. n u ch thay đ i b n ghi inode c a các t p tin c a thư m c này (đã thay đ i kích thư c t p tin. Có nghĩa là ngư i dùng không mu n xem k t qu làm vi c c a l nh. ho c nh n phím <F9> r i nh n phím <T>.

Tính năng này có ích khi trên máy làm vi c ngư i dùng có ít kinh nghi m (ngư i thao tác) và ch th c hi n nh ng thao tác đơn gi n. N u dùng tùy ch n này. di chuy n.’ (chính xác m t ký t ) và thay th ‘. Đ có th đ t đư c k t qu như trong shell. thì c n dùng bi u th c chính quy theo các lu t vi t trong man 1 ed. tính năng này s làm ch m quá trình m t chút).6. • M u d ng shell (Shell Patterns). thì trình đơn c a ngư i dùng s t đ ng hi n th lên màn hình m i khi ch y chương trình. • Trình xem n i b . thì chương trình th c hi n nh ng bi n đ i sau: thay th ‘*’ b ng ‘. • Tính t ng kích thư c (Compute totals). N u không ch ra bi n này thì s dùng l nh view. thay th ‘?’ b ng ‘. N u dùng tùy ch n này. Tùy ch n này không làm vi c.’ b ng m t d u ch m thông thư ng (literal dot). giá tr c a các tham s thi t l p s đư c lưu vào t p tin ~/. thì trư c khi th c hi n các thao tác sao chép. di chuy n và xóa. thì đ so n th o các t p tin Midnight Commander s dùng trình so n th o c a mình (mcedit). thì s g i chương trình ch ra trong bi n PAGER. N u tùy ch n này đư c dùng. Tùy ch n này xác đ nh có hi n th hay không các c a s ph khi th c hi n các thao tác sao chép.11 C u hình Midnight Commander 155 • Trên nh ng terminal “ngu”. n u không dùng tùy ch n Thao tác v i thông báo dài dòng trên. N u tùy ch n này không đư c dùng. . Chương trình Midnight Commander luôn luôn t m ng ng sau khi th c hi n b t kỳ l nh nào. N u không đ t bi n này thì s dùng vi. Trong vùng C u hình khác ngư i dùng có th đ t ra các tham s sau: • Thao tác v i thông báo dài dòng (Verbose operation). Tùy ch n này cũng t đ ng không đư c dùng n u t c đ làm vi c c a terminal nh hơn 9600 bps.*’ (không ho c vài ký t ). thì Midnight Commander s s d ng chương trình xem t p tin c a mình khi xem t p tin. Theo m c đ nh các l nh ch n (select) và b ch n (unselect) nhóm t p tin và hi n th t p tin theo b l c (Filter) s d ng các bi u th c chính quy gi ng như trong h v shell. N u dùng tùy ch n này. N u b n đang dùng m t terminal ch m thì không nên dùng tùy ch n này. thì khi thoát kh i chương trình Midnight Commander. S t m ng ng trên nh ng terminal không có kh năng hi n th k t qu làm vi c c a l nh th c hi n cu i cùng. N u không dùng tùy ch n này. • T đ ng ghi nh c u hình. N u không dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s g i trình so n th o đư c ch ra trong bi n môi trư ng EDITOR. xóa Midnight Commander s tính t ng s t p tin và t ng kích thư c c a chúng đ ng th i hi n th quá trình thao tác v i nh ng t p tin này d ng các dòng bi u đ (tuy nhiên.mc/ini. • Trình đơn t đ ng. • Luôn luôn. N u dùng tùy ch n này. • S d ng so n th o n i b .

Theo m c đ nh t t c các thông tin đư c hi n th b ng m t màu. N u dùng phân bi t màu cho quy n truy c p. t c là th đoán ph n còn l i c a câu l nh đang nh p. Theo m c đ nh khi nh n <Alt>+<Tab> th nh t chương trình s tìm t t c nh ng phương án hoàn thành. dòng giúp nh v công d ng c a các phím ch c năng cu i màn hình. thì trong ph n dư i . dòng g i ý (n m trên dòng l nh). các t p tin core (dump c a b nh ).156 S d ng Midnight Commander • T đ ng hoàn thành: hi n t t c . • Di chuy n gi ng trong Lynx. s đưa ngư i dùng vào thư m c m c a thư m c hi n th i. Trong quá trình nh p l nh Midnight Commander có th “t đ ng hoàn thành” câu l nh đó. N u dùng tùy ch n Hi n tr ng thái mini. ch không ph i vào thư m c ch a liên k t. . Ngoài ra còn có th ch ra tư th n m c a b ng là n m ngang hay d c. ngư i dùng có kh năng dùng các phím <→> đ chuy n vào thư m c đang đư c chi u sáng và <←> đ chuy n lên thư m c m c a thư m c hi n th i (v i đi u ki n là dòng l nh tr ng).. Khi nh n t h p phím <Alt>+<Tab> l n th hai s hi n th t t c các kh năng hoàn thành. thì trong h p tho i h i l i vi c xóa t p tin theo m c đ nh nút đư c ch n s chuy n t “Có” sang “Không”. N u dùng phân bi t màu cho các d ng t p tin. và n u như có nhi u phương án thì chương trình s t o ra ti p bíp. Dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s tuân theo chu i các thư m c con lôgíc khi thay đ i thư m c theo liên k t. các t p tin th c hi n v. cho phép thay đ i m t s tham s hi n th c a s chính c a chương trình Midnight Commander trên màn hình (xem hình 6. N u không dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s chuy n thư m c theo c u trúc th t s c a các thư m c. Theo m c đ nh bash cũng làm vi c như v y. gi ng như khi dùng l nh cd. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. Câu l nh th hai là V ngoài. thì Midnight Commander hi n th góc trên bên ph i v ch quay dùng làm ch th cho bi t chương trình đang th c hi n công vi c (thao tác) nào đó. T c là n u ngư i dùng vào thư m c hi n th i theo liên k t đ n nó.18). thì nh ng ô perm và mode cho bi t quy n truy c p c a ngư i dùng đã ch y chương trình Midnight Commander s có màu xác đ nh b ng t khóa selected trong ph n [Colors] c a t p tin kh i đ ng ~/. . N u mu n th y các phương án hoàn thành ngay sau l n nh n <Alt>+<Tab> đ u tiên thì hãy b t dùng tùy ch n này. Trên các kênh giao tác (console) Linux ho c SCO còn có th đ t s dòng dành đ hi n th k t qu làm vi c c a l nh. thì l nh cd . nhưng b n có th thay đ i đ quy n truy c p và d ng t p tin có màu khác. Dùng tùy ch n này s ngăn ch n đư c ph n nào vi c xóa t p tin m t cách vô tình.mc/ini. • Xóa m t cách an toàn. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. • Cái ch quay. N u dùng tùy ch n này. B n có th hi n th ho c không hi n th dòng trình đơn chính trên đ u màn hình. thì Midnight Commander s s d ng các màu khác nhau cho thư m c. dòng l nh. N u dùng tùy ch n này. khi nh n phím <Alt>+<Tab>. • cd theo liên k t. N u dùng tùy ch n. và có th thay đ i kích thư c c a nh ng b ng này.v.

cũng như trư c khi thoát kh i chương trình mc.20). Dùng tùy ch n Đ u vào 8 bit đ y đ ch có ý nghĩa trên các terminal có kh năng hi n th t t c các ký t 8bit (ví d các ký t c a ti ng Vi t). xu ng đ ch n b ng mã thích h p sau đó nh n <Enter>. vì nh ng phím này không ph i làm vi c trên m i d ng terminal. ghi chèn và ch y chương trình. <Home>. Trong h p tho i Bít hi n th (hình 6.19: Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander Bit (b ng mã) đư c ch n s đư c hi n th trong h p tho i này.11 C u hình Midnight Commander 157 Hình 6. ngư i dùng ch ra đ nh d ng terminal s s d ng đ x lý (nh p vào và hi n th trên màn hình) thông tin d ng các byte.19). ví d .18: Thay đ i v ngoài c a Midnight Commander c a m i b ng s có m t dòng cho bi t thông tin v t p tin đang đư c chi u sáng ho c thư m c hi n th i. thông tin trong các t p tin. trong trư ng h p hình 6. Hình 6. trong đó ngư i dùng có th th m t s phím (<F1> – <F20>.6. B ng câu l nh Xác nh n có th c u hình đ ch n có hi n th hay không h p tho i h i l i ngư i dùng trư c khi th c hi n các thao tác xóa. <End>). Câu l nh Th phím (Learn keys) g i h p tho i. Không hi n th nh ng h p tho i này s gây ít nhi u nguy hi m đ n h th ng (hình 6. Dùng các phím mũi tên lên. Nh n vào nút L a ch n bên c nh s hi n th danh sách các b ng mã có. Trong h p tho i hi n ra s xu t hi n m t .19 thì bit đư c ch n là 8 bit khác.

B n có th di chuy n dòng chi u sáng qua các phím này b ng <Tab> ho c các phím dùng trong trình so n th o vi (<h> – sang trái.21). N u có phím nào đó không làm vi c. Hình 6. Sau khi xu t hi n d u này thì phím s b t đ u làm vi c ch đ bình thư ng. thì cũng có th s d ng chúng đ đi u khi n dòng chi u sáng (hình 6. các phím mũi tên ho c phím <Tab>) r i nh n <Enter> ho c phím tr ng.21: Th và c u hình các phím Đ th m t phím c n nh n t ng phím trong b ng. N u nh n vào các phím mũi tên và sau đó bên c nh tên c a chúng xu t hi n d u OK. Phím <Tab> luôn luôn làm vi c. Khi . Tương t đ i v i các phím mũi tên. Đ thay th c n chuy n dòng chi u sáng đ n tên c a phím không làm vi c (b ng chu t. <k> – lên trên. l n nh n phím <F1> đ u tiên s làm xu t hi n d u OK (n u phím làm vi c bình thư ng). còn nh ng l n nh n ti p theo s g i c a s tr giúp. Ví d . N u không mu n thay th n a thì hãy nh n <Esc> r i đ i cho h p tho i màu đ bi n m t (ho c nh n phím <Enter>).20: Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng b ng v i tên c a các phím có th th . <l> – sang ph i). <j> – xu ng dư i. Trong trư ng h p đó có th dùng phím khác thay th . Sau đó s hi n ra m t h p tho i màu đ yêu c u ngư i dùng nh n phím s dùng thay cho phím không làm vi c. N u nó làm vi c bình thư ng thì bên c nh s xu t hi n d u OK.158 S d ng Midnight Commander Hình 6. thì sau khi nh n lên phím đó không xu t hi n d u OK.

6. Thành ph n pass là m t kh u dùng đ k t n i. Hình 6. Câu l nh FS o g i h p tho i cho phép ngư i dùng đ t các giá tr c a m t s tham s có liên quan đ n s d ng h th ng t p tin o (hình 6. và m t kh u s đư c lưu d ng văn b n thông .12. Đ s d ng đư c tính năng này b n có th dùng câu l nh K t n i FTP c a trình đơn B ng trái ho c B ng ph i tương ng ho c dùng câu l nh cd đ chuy n t i thư m c có đư ng d n d ng như sau: /#ftp:[!][user[:pass]@]machine[:port][remote-dir] Các thành ph n user. ch c n thi t n u có thành ph n user.1 K t n i t i máy K t n i FTP xa Chương trình Midnight Commander s d ng H th ng t p tin FTP (ftpfs) đ cho phép ngư i dùng đi u khi n các t p tin xa qua giao th c FTP. Không nên đưa th ng m t kh u vào đư ng d n t i thư m c c a ftpfs.12 6. vì b t kỳ ai cũng có th th y m t kh u này trên màn hình.netrc.22: Thi t l p h th ng t p tin o Câu l nh Ghi nh c u hình lưu t t c nh ng giá tr đã ch n vào t p tin ini c a chương trình. ngư i dùng có th ch n lưu nh ng c u hình này vào ph n [terminal:TERM] c a t p tin ~/.mc/ini c a mình (trong đó TERM là tên g i c a terminal đang dùng) ho c không lưu nh ng thay đ i này.12 K t n i t i máy xa 159 hoàn thành vi c th nghi m và c u hình t t c các phím. T t nhiên n u t t c các phím làm vi c bình thư ng thì không c n ph i lưu gì h t. N u ngư i dùng đưa ra user. port và remote-dir là không b t bu c. thì Midnight Commander s đăng nh p vào máy xa v i tên ngư i dùng đó.22). n u không s dùng đăng nh p anonymous (đăng nh p chung) ho c dùng tên đăng nh p có trong t p tin ~/. 6.

128/linux/SuSE /#ftp:people.vnoss.vnoss.vnoss.org:67/public/wiki /#ftp:teppi:abcdef@people. b n có th dùng câu l nh K t n i Shell c a trình đơn B ng trái ho c B ng ph i tương ng ho c dùng câu l nh cd đ chuy n t i thư m c đ c bi t có tên d ng như sau: /#sh:[user@]machine[:options]/[remote-dir] Các thành ph n user. options và remote-dir là không b t bu c.org/public/wiki /#ftp:!people.vnoss.org/public/wiki H p tho i c a câu l nh K t n i FTP có d ng như trong hình 6. Trong ô tên máy ngư i dùng c n nh p t t c các thành ph n c a đư ng d n t i ftpfs như trên tr ph n đ u (/#ftp:).org/public/wiki đây b n đ c cũng có th s d ng l ch s (phím <Alt>+<H>).10.org:67/public/wiki teppi:abcdef@people.168. Chương trình Midnight Commander s t đ ng h i m t kh u trong trư ng h p không có thành ph n pass và có tên ngư i dùng (có user).vnoss. Đ k t n i t i máy xa.org/public/wiki /#ftp:teppi@people.168. n u không s dùng tên ngư i dùng c a b n. N u có thành ph n remote-dir thì sau khi k t n i thư m c hi n th i trên máy xa s là thư m c này.128/linux/SuSE people. Đ s d ng FTP proxy. Ví d : 192. thì Midnight Commander s đăng nh p vào máy xa v i tên ngư i dùng đó. Ví d : . Đ s d ng tính năng này. trên máy xa ph i có ch y máy ch fish ho c có m t h v shell tương thích v i bash.160 S d ng Midnight Commander thư ng trong l ch s các thư m c đã thăm. Ví d : /#ftp:192. Các tùy ch n options có th là ‘C’ – nén thông tin truy n t i và ‘rsh’ dùng rsh đ thay cho ssh.vnoss.org/public/wiki teppi@people.vnoss.22).11.12. nó cho phép ngư i dùng đi u khi n t p tin trên các máy xa gi ng như khi chúng n m trên máy c a mình. oc a 6.2 K t n i Shell Ngoài FTP trong các phiên b n m i c a mình chương trình Midnight Commander còn h tr giao th c SSH và truy n t i t p tin qua H th ng t p tin shell (file transfer over shell filesystem). hãy thêm m t d u ch m than (!) vào phía trư c tên máy.vnoss. H th ng t p tin fish là h th ng t p tin d a trên m ng máy tính. N u ngư i dùng đưa ra user. Đ thay đ i các tùy ch n c a ftpfs chúng ta c n dùng câu l nh FS trình đơn C u hình (xem hình 6.org/public/wiki !people.10.

.vnoss.10.12 K t n i t i máy xa 161 /#sh:192.vnoss.gnu. B n luôn luôn có th l y b n d ch m i nh t v t kho CVS c a Midnight Commander (t p tin vi.org/viewcvs/*checkout*/mc/ mc/po/vi.savannah. Tuy nhiên kh năng c a chương trình này còn r ng hơn so v i nh ng gì đ c p đ n đây.128:r/linux/SuSE /#sh:people.6.po trong thư m c po) ho c t http://cvs. Cách c p nh t m t b n d ch giao di n cho h th ng s đ c p đ n trong chương nói v ti ng Vi t trên Linux ho c n u mu n b n có th đ c trong b n tin s 3 VnOSS có trên http://vnoss.168.org/projects Tác gi hy v ng r ng nh ng thông tin trong chương này có th giúp b n b t đ u làm vi c v i chương trình Midnight Commander.org:C/public/wiki /#sh:teppi@people. Ghi chú: • B n d ch ti ng Vi t cho giao di n c a Midnight Commander đi kèm v i chương trình có th không ph i là b n d ch m i nh t. Các b n có th đ c thêm tr giúp c a chương trình này m i khi c n b ng phím <F1>.org (t p tin bantin-so3-092006.po.pdf).

đó là giao di n đ ho . 7.org). nhưng n u ch làm vi c qua giao di n dòng l nh thì Linux tr thành khó s d ng và không th h p d n đư c nhi u ngư i dùng. trong m t chương sách riêng ngay sau chương này. Hi n nay các “môi trư ng làm vi c” l n như KDE. M i th đã có s n. Côngxoocxiom X đư c t ch c vào năm 1988 v i m c đích tiêu chu n hóa giao di n đ h a cho các h đi u hành UNIX.Org Giao di n đ ho trong Linux đư c xây d ng d a trên cơ s c a tiêu chu n X Window System (c n chú ý là Window ch không ph i Windows. t c là X11R6. B t đ u t năm 1997 côngxoocxiom X chuy n thành X Open Group và sau đó là X. GNOME còn có s n nh ng ng d ng đi kèm giúp ngư i dùng không m t nhi u th i gian l a ch n. ký hi u ng n g n là X11R7. cu i chương s có mô t sơ lư c m t vài môi trư ng làm vi c và cách kh i đ ng vào chúng. Tuy nhiên trên các b n phân ph i Linux v n còn s d ng b n phát hành th 6. Cách đây không lâu các b n phân ph i Linux v n còn s d ng XFree86.x.1 X. Trong giao di n đ ho ngư i dùng có th ch y các chương trình trong các c a s khác nhau. m t ph n m m ng d ng t do tuân theo tiêu chu n X11R6 cho các h th ng UNIX .Chương 7 Giao di n đ ho M c dù Linux là h đi u hành m nh và phát tri n. KDE.Org Foundation (http://www. B t đ u t phiên b n th hai tiêu chu n này đư c côngxoocxiom X h tr . và ngoài ra còn có kh năng s d ng chu t đ s p x p không gian màn hình c a mình. Hi n th i đã có phiên b n 11 b n phát hành 7 c a tiêu chu n X Window System cho h th ng đ ho c a UNIX. Tiêu chu n này đ u tiên đư c vi t ra t i trư ng đ i h c công ngh Massachuset. không c n nh danh sách các câu l nh vì đã có kh năng ch y chúng b ng h th ng trình đơn (menu). Chúng ta s xem xét m t trong hai môi trư ng làm vi c này. Trong chương này chúng ta s xem xét cách làm vi c c a giao di n đ ho và cách c u hình nó. Ngư i dùng s ph i nh m t danh sách dài các câu l nh. Do đó ngay t nh ng ngày đ u phát tri n c a Linux đã có m t giao di n khác “thân thi n” v i ngư i dùng hơn. h th ng các bi u tư ng trên màn hình. xin đ ng nh m!) hay còn g i đơn gi n là “X” (ích-xì).

7. nhà phân ph i và nhà cung c p ph n c ng c a d án XFree86 trư c đây đã ng ng tham gia XFree86 và chuy n s n ph m c a mình gia nh p vào X. Hi n th i X. N u mu n b n có th tìm hi u thêm v t ch c X. • Kevin Martin (Red Hat). Quá trình phát tri n XOrg hi n đang là m t ph n c a c ng đ ng freedesktop.0) đó là XOrg. Tuy nhiên mô hình này trong trư ng h p X Window đư c dùng d ng quay ngư c l i 180 đ . chu t. H th ng X Window đư c xây d ng trên cơ s mô hình “ch /khách” (thu t ng ti ng Anh hay đư c dùng hơn trong giao ti p: server/client) thư ng g p trong th gi i vi tính hi n nay.. Do đó đôi khi chúng ta không th y có s khác nhau “v cơ b n”.Org Foundation cung c p d ng ng d ng mã ngu n m c a X Window System.Org 163 v i b x lý 80386/80486/Pentium.org Foundation.. • Keith Packard (HP). • Egbert Eich (SuSE). • Stuart Kreitman (SUN). m t nhánh phát tri n m i c a XFree86. . XFree86 đã đư c s d ng không ch trên Linux mà còn trên các h th ng System V/386. . Tuy nhiên cách đây m t th i gian (cu i năm 2003 đ u năm 2004). • Leon Shiman (Shiman Associates).Org Foudation là m t công ty khoa h c v i ban lãnh đ o bao g m nh ng guru1 hàng đ u trong th gi i mã ngu n m : • Stuart Anderson (Free Standards Group). Nói như v y là vì chương trình máy ch (xin đư c g i t t là chương trình ch ) X làm vi c trên máy tính c a ngư i dùng (và hi n th hình nh trên màn hình máy tính) ch không ph i trên m t máy (ch ) nào đó xa. • Jim McQuillan (Linux Terminal Server Project). ). các phiên b n Linux đã đ ng lo t chuy n sang m t “b n X” khác d a trên tiêu chu n X Window System (do có v n đ v i b n quy nc a XFree86 phiên b n 4. chuyên đi u khi n h th ng này. v i các thi t b nh p vào (bàn phím.Org trên trang web chính c a t ch c t i đ a ch http://x. Ph n l n các nhà phát tri n. . XFree86 đư c m t nhóm các nhà l p trình t o ra. Chương trình ch X chi m lĩnh t t c các thi t b ph n c ng và cung c p các kh năng c a thi t b cho các chương trình khác d ng tài nguyên riêng2 theo m t giao th c (protocol) 1 2 nh ng ngư i có kinh nghi m làm vi c nhi u năm chính vì th mà chương trình X đư c coi là ch . • Jim Gettys (HP). Chương trình ch X làm vi c tr c ti p v i ph n c ng: v i h th ng viđê-ô (c c hình. XOrg do t ch c cùng tên X. FreeBSD và các phiên b n UNIX khác cho Intel x86. ngư i kh i đ u nhóm này là David Wexelblat. ) và âm thanh. .4. 386BSD. Còn bây gi chúng ta s nói đôi dòng v cách t ch c làm vi c giao di n ph n m m d a trên tiêu chu n X Window System.1 X.org. R t có th đ i v i m t s b n đ c s d hi u hơn n u coi chương trình này là m t driver c a h th ng hình nh.org.

. Nh n các nút chu t và bàn phím không đem l i l i ích gì. Và đó là t t c nh ng gì b n có th làm. Máy tính ch dùng đ ch y chương trình ch X đư c g i là máy X terminal.1). g i là giao th c X hay giao th c k t n i m ng X (X Network Protocol). bao g m: v khung ngoài. Tuy nhiên ngay lúc này chương trình ch X đã s n sàng chuy n nh ng tín hi u (nh n phím. Trình qu n lý c a s g i các hàm trong X–lib đ đi u khi n màn hình và th c hi n b t kỳ thao tác chuy n đ i hình nh nào trong các c a s . Khi m t ng d ng X kh i đ ng. Đó là <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> dùng đ d ng làm vi c chương trình ch X (n u không b đi kh năng này trong c u hình). urxvt. Hình 7. các . N m gi a chương trình khách và chương trình ch X còn có hai thành ph n quan tr ng n a c a giao di n đ ho . Có th di chuy n d u X này quanh màn hình chu t. Thư vi n X–lib g m các hàm đ h a cho phép th c hi n các thao tác b c th p v i các hình m u đ ho . c a s s chuy n quy n đi u khi n đ n trình qu n lý c a s . Ngoài nó ra chúng ta c n ch y m t trình qu n lý c a s và ít nh t m t chương trình khách đ t o hình nh trên màn hình. nhưng t m th i chưa có chương trình khách nào.. N u ch ch y chương trình ch X thì b n s ch th y m t màn hình màu xám v i m t d u X gi a. các chương trình gi l p terminal như xterm. t c là đ phân gi i và t n s màn hình và các t h p phím quen thu c <Control>+<Alt>+<Fm> – chuy n v ch đ văn b n vào terminal o s m. <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–> – chuy n nhanh gi a các ch đ hi n th . Trình qu n lý c a s cung c p các phương ti n đ th c hi n t t c các thao tác v i các c a s . ví d chương trình so n th o văn b n OpenOffice.1: Ki n trúc c a h th ng đ ho X Window System3 . Chương trình khách c a “ch X” có th là các ng d ng làm vi c dư i X Window. Lúc này v n có m t s t h p phím đư c X x lý. Đ đưa ra màn hình m t hình nh nào đó có ý nghĩa hơn thì ch m t mình chương trình ch X là không đ .164 Giao di n đ ho đ c bi t. trình đơn (menu).org Writer. chương trình đ ho GIMP. konsole. Nhưng b n thân chương trình ch X không t o ra (v ra) hình nh trên màn hình mà ch cung c p hình nh cho driver c c hình. nh n chu t) đ n các chương trình khách. đó là thư vi n các hàm đ ho X–lib và trình qu n lý c a s (xem hình 7. .

GNOME. GNUStep. CDE. Ngoài ra trong GNOME còn có các thư vi n khác như Imlib cho phép m r ng các kh năng c a h th ng đ h a. Xfce4. Ví d . Chính vì th khi c u hình X. Chính thư vi n này là n n t ng c a chương trình đ ho GIMP. xu ng và các thành ph n khác c a c a s .v.Org 165 bi u tư ng. đ ng th i còn cung c p kh năng thay đ i d ng và v trí các c a s trong quá trình làm vi c tùy theo nhu c u c a ngư i dùng. và cũng c n ph i thêm vào hình v trên. Đi u ki n duy nh t c n ph i có là chương trình ch X ph i làm vi c. T t c nh ng gì chương trình c n bi t đ làm vi c đó là nơi tìm chương trình ch X.org ngoài c c màn hình còn ph i đưa ra các tham s c a chu t và bàn phím. Chương trình này đư c g i là xorg và n m trong thư m c /usr/X11R6/bin.1 X. ho c có m t chương trình khác chuyên dùng cho vi c này (đư c g i là chương trình ch phông ch ). X. Chương trình ch X có th thao tác v i phông ch m t cách tr c ti p. còn hình nh s hi n th trên màn hình máy tính cá nhân. Chương trình cho ch đ đ ho cũng đư c ch y như các chương trình bình thư ng. N u c n chương trình s t tìm đ n chương trình ch X qua TCP/IP nói chung và qua socket n i b khi chương trình ch và khách làm vi c trên cùng m t máy. Ngoài ra còn có nh ng chương trình có th làm v i c chương trình ch X và v i c terminal thông thư ng. nên chúng có th ch y trên các máy tính khác nhau và trao đ i v i nhau qua m ng. Và còn m t tài nguyên quan tr ng khác c a h th ng đ ho đó là phông ch . Thông thư ng có m t liên k t đ n chương trình ch này v i tên X. Ví d chương trình so n văn b n emacs t đ ng ch n ch đ làm vi c (đ ho hay văn b n) khi kh i đ ng. Trình qu n lý màn hình c n bi t các tham s c a các thi t b này đ th c hi n công vi c c a mình. GNOME s d ng thư vi n GTK+ (bây gi là GTK2+).7. v. v.org có m t chương trình ch X cho ph n l n c c màn hình. . t chương trình Midnight Commander.v. Trình qu n lý c a s còn g i các hàm tương ng cho các chương trình khách trong trư ng h p ngư i dùng thao tác v i các ng d ng b ng bàn phím và chu t. thanh cu n lên. Ngoài ra trên Linux và UNIX nói chung không có s phân bi t rõ ràng gi a các chương trình giao di n đ ho và giao di n văn b n (dòng l nh) như trong Windows. Ví d chúng ta đã nói r ng trao đ i gi a thư vi n X–lib v i chương trình ch X trong trư ng h p chung đư c th c hi n qua giao th c TCP/IP. Ví d các chương trình ng d ng có th ch y trên m t máy ch m nh (mainframe). . KDE thêm vào thư vi n các hàm đ ho QT b sung cho X–lib. Tìm ki m chương trình ch X đư c th c hi n qua bi n môi trư ng DISPLAY ho c qua tùy ch n trên dòng l nh. Đ i v i h th ng thì không có s khác nhau gi a chương trình làm vi c trong ch đ đ ho và trong ch đ bình thư ng. do đó có th ch y chương trình . B i vì ch và khách là các ti n trình riêng. T t nhiên nh ng gì đưa ra trong hình 7. không thay th nh ng thành ph n k trên c a h th ng X Window.1 ch là tương đ i. . . t c là t dòng l nh. mà ch m r ng và thêm vào. Như v y là trong hình v đã b qua nh ng chương trình ng d ng c a giao th c TCP/IP. Chương trình th c hi n vi c này b ng cách g i các hàm thư vi n trong X–lib. Đ c đi m r t m nh này c a h th ng X Window là m t trong nh ng khác bi t c a nó so v i giao di n đ ho c a các h đi u hành dòng Windows. Các môi trư ng làm vi c đ ho m r ng như KDE.

org) – trình qu n lý c a s đ p nh t hi n nay. Insert. Nhưng đ i v i ngư i dùng m i (và r t m i) thì đây không ph i là cách d nh t. .windowmaker. Các trình qu n lý c a s khác nhau có th cho ra d ng c a s khác nhau b ng cách s d ng các khung và trình đơn c a s khác nhau. Nhưng t t c chúng đ u s d ng cùng m t ti n ích đ ho cơ s c a X Window. b n đ c có th ch n b t kỳ chương trình nào trong s chúng.xfce. c c màn hình có nhi u b nh hay không). N u mu n và có s h tr thì b n có th s d ng nh ng trình nh applet này trong các trình qu n lý c a s khác như Fluxbox. v.org) – trình qu n lý c a s g n nh nhi u màu s c và m m d o trong c u hình k th a c a AfterStep.kde.enlightment. • enlightment (http://www. Như v y là b n đ c đã bi t đư c giao di n đ ho trên Linux đư c t o ra t nh ng thành ph n gì. và yêu c u công vi c.gnome. Ngoài ra cũng c n nói đ n môi trư ng làm vi c đ ho g n nh hơn và cũng chi m đư c s yêu m n c a r t nhi u ngư i dùng. Xin đưa ra đây m t vài ví d trình qu n lý c a s thư ng dùng: • IceWM (http://www. theo dõi m ng.fluxbox.icewm. N i ti ng nh t trong s các môi trư ng đ ho này c n k đ n KDE (http://www. Trang ch c a FVWM và FVWM2 n m t i đ a ch http: //fvwm.org/.org). T t c nh ng môi trư ng làm vi c đ ho này . R t may là không nh t thi t ph i ch n cách này. làm vi c tương đ i nhanh và cũng đư c ngư i dùng có kinh nghi m ưa chu ng.org).v. L a ch n trình qu n lý c a s nào ph thu c nhi u vào c u hình máy tính c a b n (máy “m nh” hay “y u”. và có th t xây d ng nhi u “ki u” giao di n đ ho t các thành ph n khác nhau. • fvwm2 (Free Virtual Window Manager 2)– phiên b n nâng c p c a trình qu n lý c a s fvwm cho phép s d ng các s c thái (theme) khác nhau và trình đơn đ ng. đó là chương trình ch X. Như b n th y giao di n đ ho trên Linux đư c t o ra theo nguyên t c môđun. • WindowMaker (http://www. đ ng h .org) – m t trình qu n lý c a s g n nh khác. . có r t nhi u tùy ch n c u hình đ b n có th thay đ i. Chính trình qu n lý c a s này đư c dùng trên nhi u b n phân ph i Linux d ng LiveCD (Linux “s ng và làm vi c” trên CD) như: Damn Small Linux. đó là Xfce4 (http://www. • Fluxbox (http://www.org) mà chúng ta s nghiên c u sâu hơn trong chương sách ti p theo và GNOME (http://www. Trình qu n lý c a s này đang đư c r t nhi u ngư i dùng có kinh nghi m ưa chu ng.166 ch X b ng câu l nh: [user]$ X Giao di n đ ho Trình qu n lý c a s thì có r t nhi u.org) – trình qu n lý c a s nh nh và làm vi c r t nhanh. vì đã có trên t t c các b n phân ph i l n các môi trư ng làm vi c đ ho . M t đ c đi m thú v c a WindowMaker đó là các trình nh applet th c hi n nhi u ch c năng khác nhau: theo dõi h th ng.

Cách đây m t th i gian KDE đã đư c công nh n là ph n m m t do.org) có nhi u kh năng m nh trong vi c truy c p đ n các t p tin. . Còn có nhi u môi trư ng làm vi c đ ho khác nhưng chưa đ t đư c m c đ phát tri n m nh như KDE và GNOME. Trong các phiên b n m i c a KDE còn có thêm trình qu n lý t p tin và cũng là trình duy t web Konqueror (http://konqueror.7. openSUSE Linux. Fedora Core. Chương trình cài đ t c a Debian Linux. trung tâm đi u khi n KDE và r t nhi u thành ph n khác bao g m c gói chương trình ng d ng cho văn phòng KOffice. đ phân gi i màn hình.xfce.com). K t qu thu đư c đó là m t b đ y đ các chương trình ng d ng cho phép gi i quy t t t c các nhu c u đi u khi n máy tính và làm vi c c a ngư i dùng. đây không ph i là hư ng d n chi ti t dành cho các nhà chuyên môn.v. N n t ng c a môi trư ng làm vi c đ ho KDE (K Desktop Enviroment) là thư vi n các hàm đ ho m r ng Qt c a công ty Troll Tech (http://www.2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 167 đ u đã có h tr ti ng Vi t t t (ho c còn chưa t t). Tuy nhiên tôi xin đưa ra đây m t vài l i khuyên khi c u hình X Window vì r t có th b n đ c s g p v n đ nào đó.4 M t môi trư ng làm vi c đ ho có cùng đ ng c p v i KDE đó là GNOME (GNU Network Object Model Environment). v. kh năng duy t web cũng không thua kém các trình duy t khác như Internet Explorer. GNOME đư c xây d ng d a trên thư vi n các hàm đ ho GTK+ (bây gi là GTK2+. Các b n phân ph i Linux m i hi n nay đã cho phép cài đ t và c u hình giao di n đ ho m t cách d dàng hơn r t nhi u so v i trư c đây. ví d chương trình cài đ t xác đ nh d ng màn hình không đúng và do đó dùng nh ng tham s không thích h p. .kde. Nhưng công ty Troll Tech đã đưa ra thông báo cho phép dùng thư vi n này vĩnh vi n mi n phí đ phát tri n các ng d ng mã ngu n m .2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính Như b n đ c đã hi u khi th y đ u đ c a ph n này. trình qu n lý t p tin kfm. th nào là t n s . d ng màn hình và t đ ng ch n các tham s (đ phân gi i.qt. T t nhiên đi u này không có nghĩa là t t c các thành ph n c a môi trư ng KDE là do m t công ty nào đó vi t ra và phát tri n. B ng thư vi n này các nhà phát tri n KDE đã vi t ra trình qu n lý c a s riêng – kwm.4 c a Xfce4 h a h n nhi u thay đ i l n. mà nhi u nhà l p trình cùng s d ng m t cách m t ý tư ng phát tri n chung đ t o ra các ng d ng khác nhau. Đ u tiên chúng ta c n bi t m t chút v công vi c c a h th ng hình nh c a máy tính. 7. GNOME đư c phát tri n trong khuôn kh c a d án GNU. Phiên b n 4. phiên b n 2 c a thư vi n GTK). 4 .org). Trong s chúng c n nói đ n Xfce4 (http://www. trong s đó c n k đ n trình qu n lý t p tin Thunar và các m r ng (plugin) c a nó. Ngoài ra Konqueror còn cho phép xem tr c ti p các t p tin có đ nh d ng (“ph n m r ng”) đã bi t. t n s c p nh t) thích h p. có nghĩa là chương trình ng d ng t do. V n đ này x y ra trư c đây là do thư vi n Qt thu c v công ty thương m i. đã có kh năng t đ ng xác đ nh d ng c c hình. do đó càng d dàng hơn (ho c khó khăn hơn cho ai đó?) cho b n đ c trong khi s d ng. mà ch là nh ng ki n th c cơ b n v h th ng hình nh c a máy tính đ giúp ngư i dùng m i và r t m i hi u đư c cách làm vi c c a h th ng hình nh.

M t tham s cũng quan tr ng n a đó là t n s c p nh t màn hình SRR (Screen Refresh Rate).v. Nhưng cũng không th đưa ra m t t n s c p nh t màn hình quá l n. đ có th ch n các tham s thích h p trong khi c u hình. vì t n s này không th l n hơn giá tr c a phân s : DCF (s đi m trên dòng) * (s c t trên màn hình) t c là có s ph thu c v i đ phân gi i (resolution) c a màn hình. Ngoài ra đ t o ra hình nh s c nét trên màn hình. khi đó đèn huỳnh quang s nh p nháy r t m nh. đ ng b dòng (HS) và đ ng b nh (c t. giá tr c a VSF n m trong kho ng 50 – 180 Hz. xu ng th p hơn m t chút so v i hình nh (t o ra 4 dòng và c t t i xung quanh hình nh). . tính theo s tín hi u trong m t giây. đó là s đi m có th hi n th trên màn hình trong m t giây. VS). nhưng hãy c n th n vì n u ch n giá tr cao quá m c thì có th làm h ng màn hình. T n s đ ng b d c thư ng kí hi u là VSF và có đơn v là Hz (Héc). Nh ng màn hình m i thư ng là màn hình có nhi u t n s hay còn nói là có gi i t n s r ng.168 Giao di n đ ho v. có đơn v là KHz (1kilôhéc = 1000 héc) và nh n giá tr trong kho ng t 31 đ n 135 KHz. T n s này đư c g i là DCF (“Dot Clock Frequency” – t n s làm vi c c a c c hình). sang ph i. HSF. chúng ta s ch xem xét trư ng h p màn hình ng đi n t (CRT) mà không xem xét màn hình tinh th l ng (LCD). s dòng trên màn hình (đ phân gi i theo chi u d c) và cư ng đ (intensity) c a m i màu (trong s ba màu chính) trên t ng đi m. Giá tr này càng cao bao nhiêu thì m t c a ngư i dùng càng ít m i m t b y nhiêu trong khi làm vi c v i máy tính. Ch c năng đi u khi n màn hình là do c c hình th c hi n. T n s đ ng b ngang. Đi m đư c t o ra nh các chu i electron và các đi m n m d ng dòng n m ngang. tia electron còn di chuy n quá sang trái. M t s màn hình nh t là màn hình r ti n có th ch có m t vài giá tr t n s cho phép. lên cao. Giá tr t n s đ ng b ngang và d c này nh t đ nh có trong tài li u đi kèm v i màn hình. t cu i màn hình lên đ u màn hình. đ có th c u hình đúng chương trình ch X. H th ng hình nh c a máy tính bao g m c c hình (video card) và màn hình (monitor). vì khi đó s gi m m c đ nh p nháy c a màn hình. hình nh trên màn hình đư c t o ra t các đi m riêng bi t. Màn hình th c hi n hai công vi c riêng bi t: “tr i” các chu i (tia) electron và chi u sáng các đi m riêng bi t đ t o ra hình nh. Như b n đ c bi t. . Tia electron di chuy n qua màn hình theo m t v n t c có h n do b vi x lý c a c c hình xác đ nh. Trên th c t t n s c p nh t còn nh hơn n a vì còn m t th i gian di chuy n các tia electron t dòng này sang dòng khác. Đi u khi n màn hình có nghĩa là đưa ra s đi m trên m t dòng (đ phân gi i theo chi u ngang). Còn có m t t n s quan tr ng khác n a. C n ph i bi t t n s t o ra hai tín hi u này. Không nên ch n t n s c p nh t màn hình nh hơn 60Hz. có nghĩa là b n có th ch n các t n s d c và ngang t m t vùng các giá tr cho phép nào đó. C c hình chuy n t i màn hình 3 tín hi u: tín hi u hình (RGB). Khi có tín hi u đ ng b dòng (theo chi u ngang) tia electron s đư c chuy n t cu i m i dòng t i đ u dòng ti p theo. còn khi có tín hi u đ ng b nh (theo chi u d c) thì s chuy n tia electron t góc dư i bên ph i v góc trên bên trái. T t nhiên t t nh t là ch n giá tr l n nh t trong s có th dùng. Tiêu chu n VESA khuyên ch n giá tr này l n hơn ho c b ng 72Hz. C n nói thêm t n s c p nh t màn hình b ng t n .

Công th c xác đ nh gi i h n đ phân gi i và s lư ng màu trên hình nh r t đơn gi n: (Dung lư ng b nh . ho c không th vào ch đ đ ho .7. Cách cài đ t chương trình s có trong chương khác dành riêng cho ph n cài đ t chương . do đó tham s quy t đ nh đây là dung lư ng b nh . Như v y. N u b n không hài lòng v i hình nh c a giao di n đ ho . N u có m t c c hình cũ v i dung lư ng b nh ít hơn thì c n ph i ch n đ phân gi i nh hơn ho c ch n s lư ng màu ít hơn. t c là 8 byte cho m i đi m. Còn có m t gi i h n n a ph thu c vào dung lư ng b nh c a c c hình – s lư ng màu c a hình nh. t n s đ ng b d c VSF và t n s làm vi c c a c c hình DCF xác đ nh giá tr gi i h n (l n nh t) c a đ phân gi i. Màu c a đi m đó đư c xác đ nh b i s pha tr n c a ba màu cơ b n: đ (Red). 7. N u b n rơi vào tình hu ng th nh t trong quá trình kh i đ ng máy.3 C u hình chương trình ch X Chúng ta s xem xét trư ng h p sau khi cài đ t Linux b n không th chuy n vào ch đ đ ho (r t hi m khi x y ra v i các b n phân ph i Linux m i).3 C u hình chương trình ch X 169 s đ ng b d c (SRR = VSF). xanh lá cây (Green) và xanh da tr i (Blue) – RGB. Chúng ta s bi t đư c cách chuy n ch đ kh i đ ng trong m t vài chương t i. Tôi nghĩ r ng b n có th t l a ch n m t đ phân gi i và s lư ng màu thích h p cho máy tính c a mình. Hình nh đư c lưu trong b nh d ng s và s chuy n đ i hình nh v d ng tín hi u “tương t ” (analog) RGB là m t trong nh ng công vi c chính c a c c hình. thì hãy ch n kh i đ ng vào ch đ m t ngư i dùng đ có kh năng thay đ i c u hình X. thì v n có th s d ng m t câu l nh và chương trình c a Linux đ c u hình l i chương trình ch X.org. ho c không hài lòng v i nh ng gì mình th y trên màn hình giao di n đ ho . m i đi m đư c chi u sáng đ ng th i b i 3 tia electron. Hình nh s đưa ra màn hình đư c t o ra trong b nh c a c c hình. byte) ≥ (S * (s byte trên m t đi m) đi m trên dòng) * (s c t trên màn hình) Ví d . đó là “b chuy n đ i s – tương t ”. S lư ng màu có th dùng cho m i đi m đư c gi i h n b i dung lư ng b nh c c hình cũng như s m c đ tín hi u mà c c hình có th t o ra cho m i tia electron. Trên các màn hình màu. n u b n đ c mu n ch n đ phân gi i màn hình 1280 x 1024 và có 32 tri u màu cho m i đi m. Nhưng thông thư ng c c hình có th t o ra m t s lư ng m c đ tín hi u đ đ hi n th hình nh. Cư ng đ c a m i màu này l i đư c xác đ nh b i m c đ c a tín hi u trong tia tương ng. và t t c nh ng t p tin (chương trình) nói đ n phía sau đã có trên đĩa. Còn bây gi chúng ta s xem xét ph n th c hành c a nh ng lý thuy t đã đưa ra. T t c nh ng c c hình m i đáp ng đư c (th m chí còn vư t quá) yêu c u này. nhưng v n có th truy c p t i máy tính b ng ch đ văn b n (giao di n dòng l nh). Chương này coi như b n đã cài đ t X. B nh này n m trên c c hình nhưng thu c v không gian b nh chung c a c máy tính. t c là c u hình giao di n c a Linux. thì c n có m t c c hình v i dung lư ng b nh ít nh t là 1280 ∗ 1024 ∗ 4 = 10485760 byte (10Mb). N u không thì đ u tiên b n ph i cài đ t gói chương trình X.org. Công vi c này là do m t b ph n trên c c hình đ m nhi m.

Hai tham s này là quan tr ng. Có nhi u cách đ l y nh ng thông tin này. B n có th tìm th y script này trên m ng Internet. s d ng Knoppix): t t c nh ng thông tin b n c n đã có trong tài li u đi kèm v i máy tính.org/licenses/by/2. n u không có thì cũng có th xem tr c ti p trên thi t b . • Kho ng t n s đ ng b ngang và d c cho phép dùng c a màn hình. Tác gi không ch u trách nhi m v nh ng gì s x y ra. Vì th c n ph i c u hình chương trình ch X đ s d ng nh ng thi t b này. N u trên máy c a b n chưa có b t kỳ h đi u hành nào thì hãy s d ng m t h đi u hành Linux LiveCD (ch y th ng t CD) có kh năng nh n d ng ph n c ng t t như Knoppix. • Dung lư ng b nh c a c c hình. d dàng nh t là trên trang web c a nhà s n xu t. Làm vi c trong giao di n đ ho mà không có chu t thì không thu n ti n chút nào.conf lên đĩa m m ho c flash đ sau này có th đ c l i. . Ví d . Tuy nhiên tôi hy v ng là các b n s không ph i s d ng đ n nh ng ti n ích này cũng như nh ng phương án k trên (s d ng h đi u hành khác. Nh ng thông tin b n c n có trong Trình qu n lý các thi t b . 5/).3. • D ng chu t và bàn phím. B n có th tìm th y thông tin trong b t kỳ cu n sách nào nói v h đi u hành Windows.5 (http://creativecommons. V cách đ c thông tin t t p tin c u hình X. Sau khi kh i đ ng Knoppix thành công hãy sao chép t p tin c u hình chương trình ch X c a Knoppix (thư ng n m t i /etc/X11/xorg. C n xác đ nh d ng chíp đ ch n môđun đúng cho c c hình.170 Giao di n đ ho trình. L y t tài li u đi kèm v i màn hình. và n u không bàn phím thì càng không th làm vi c v i máy tính nói chung. Hãy c n th n trong khi làm vi c! 7. ho c đơn gi n là giúp b n hi u hơn v giao di n này và cách c u hình nó n u b n đã có m t h th ng X Window làm vi c t t.1 Thu th p thông tin c n thi t Đ có th c u hình b n c n m t vài d li u sau: • Tên c a hãng s n xu t c c hình và màn hình. Hy v ng r ng nh ng thông tin dư i đây giúp b n c u hình thành công giao di n đ ho . Cách ch y chương trình này không thu c vào ph m vi c a cu n sách này vì chúng ta đang nói v h đi u hành Linux. Ngoài ra có nh ng chương trình chuyên dùng cho vi c l y các d li u c n thi t k trên. ví d bash script mkxf86config do các nhà phát tri n Gentoo vi t ra. Cách d dàng nh t cho ngư i dùng m i là khi trên máy đã có m t h đi u hành Windows. n u không có tài li u thì b n c n tìm nh ng thông tin này trên Internet. Thư ng l y t tài li u đi kèm v i chúng. Nhưng xin b n hãy luôn nh là cu n sách b n đang đ c s d ng b n quy n Creative Commons Public License 2.org (c u trúc c a t p tin này) chúng ta s xem xét ngay dư i đây. chíp c a hãng Nvidia thư ng c n n p môđun nv. • D ng c a b x lý trên c c hình (chíp).

thì hãy ch y m t trong nh ng chương trình cho phép b n t o ra t p tin này. N u không th y t p tin này thì chương trình ch X s dùng c u hình chung c a toàn b h th ng n m trong thư m c /etc như đã nói trên (n u có). T p tin c u hình X ch là m t t p tin văn b n (text file) bình thư ng. Tuy nhiên. Trên th c t theo tôi th y thì hai chương trình này không có gì khác nhau. Chúng s giúp b n ti t ki m đư c nhi u th i gian. N u trong khi cài đ t b n có ch n cài đ t giao di n đ ho X thì trên máy đã có t p tin ch a c u hình X đúng (và có th không). do đó không có ích trong trư ng h p b n chưa có m t c u hình X nào. ti n ích chuyên dùng cho vi c này. Khi kh i đ ng và n u không ch rõ t p tin c u hình trên dòng l nh thì chương trình ch X đ u tiên s tìm t p tin c u hình t i thư m c c a ngư i dùng. Nhưng chương trình là ng d ng đ ho . sau khi hoàn thành nó s t o ra t p tin xorg.conf.3 C u hình chương trình ch X 171 7. Xin đ ng quên câu l nh Xorg khác v i câu l nh xorg! Như đã nói t trư c trên Linux ch thư ng và ch hoa có s khác nhau rõ ràng.conf và đ t t p tin này vào thư m c /etc/X11. Tuy nhiên r t có th b n s mu n t t o cho mình m t t p tin c u hình riêng.2).3.org riêng sau khi cài đ t Linux. và chúng ta s s d ng chúng trong th i gian đ u m i làm quen v i Linux. N u không mu n ti p t c thì hãy nh n <Ctrl>+<C> đ thoát ra. Còn m t ti n ích khác có th dùng đ c u hình máy ch X. m i b n phân ph i hi n đ i có m t công c c u hình riêng c a mình.7. ti n ích chính dùng đ t t o m t t p tin c u hình (XF86Config-4) là chương trình xf86config (đôi khi xf86cfg). Ch c n ch y câu l nh sau (hãy chú ý là c n có quy n ngư i dùng root: [root]# Xorg -configure Câu l nh này s làm vi c m t cách im l ng. Trong XFree86 phiên b n th 4. đó là xorgcfg. ho c đơn gi n là mu n ki m soát quá trình này.conf. đôi khi r t m nh. Trên dòng l nh hãy ch y: [root]# xorgconfig r i tr l i nh ng câu h i mà chương trình này đ t ra.2 C u trúc c a t p tin c u hình X T p tin c u hình chương trình ch X thư ng n m t i /etc/X11/xorg. do đó có th s d ng b t kỳ trình so n th o văn b n nào đ thay đ i nó. Và đây cũng chính là cách các nhà qu n tr h th ng có kinh nghi m s d ng đ c u hình giao di n đ ho . Ngoài ra. ch có đi u xorgconfig sau khi hoàn thành công vi c s t o ra xorg. N u vì nguyên nhân nào đó b n cài đ t X. t c là t i ∼/xorg. . có nh ng chương trình. Cũng không c n ph i t o t p tin xorg. Hãy s d ng nh ng chương trình này. Đ t o ra t p tin c u hình X m t cách t đ ng hãy s d ng chương trình Xorg v i tùy ch n -configure.conf ch không ph i XF86Config-4 như trư ng h p xf86config. Hãy đ c các trang hư ng d n s d ng man tương ng xorgconfig(1) và xorgcfg(1) đ bi t thêm chi ti t. Trong X. t c là ch ch y trên n n m t máy ch X đã ch y nào đó (hình 7.conf t đ u. Ví d b n phân ph i OpenSUSE có sax2.org chương trình này đã đư c thay th b ng xorgconfig.

Chúng ta s xem t p tin này trông như th nào (có nghĩa là dùng câu l nh xem t p tin more ho c less ho c dùng m t chương trình so n th o văn b n như vim đ m nó).172 Giao di n đ ho Hình 7.1) Section "Files" InputDevices "/dev/gpmdata" InputDevices "/dev/input/mice" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/misc:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/local" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/75dpi:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/100dpi:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/Type1" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/URW" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/truetype" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/uni:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/CID" FontPath "/opt/kde3/share/fonts" FontPath "/usr/local/share/fonts" EndSection .de/mailman/listinfo/sax-users> Automatically generated by [ISaX] (7.2: C u hình X.de>.1 Contact: Marcus Schaefer <sax@suse.1: # # # # # Version: 7.berlios. Dư i đây là ví d m t t p tin xorg.conf.conf có trên máy c a tôi sau khi cài đ t openSUSE Linux 10.org qua xorgcfg B ng m t trong nh ng công c trên b n đã t o ra đư c t p tin c u hình xorg. 2005 Contact: SaX-User list <https://lists.

32 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1078 Modeline "1280x1024" 165.59 800 856 944 1088 600 601 604 650 Modeline "800x600" 96.41 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1077 Modeline "1024x768" 135.43 1024 1096 1208 1392 768 769 772 821 Modeline "800x600" 97.3 C u hình chương trình ch X Section "ServerFlags" Option "AllowMouseOpenFail" "on" EndSection Section "Module" Load "dbe" Load "type1" Load "freetype" Load "extmod" Load "glx" Load "v4l" EndSection Section "InputDevice" Driver "kbd" Identifier "Keyboard[0]" Option "Protocol" "Standard" Option "XkbLayout" "us" Option "XkbModel" "pc104" Option "XkbRules" "xfree86" EndSection Section "InputDevice" Driver "mouse" Identifier "Mouse[1]" Option "Buttons" "10" Option "Device" "/dev/input/mice" Option "Name" "Logitech USB Receiver" Option "Protocol" "explorerps/2" Option "Vendor" "Sysp" Option "ZAxisMapping" "4 5" EndSection Section "Monitor" DisplaySize 345 259 HorizSync 30-96 Identifier "Monitor[0]" ModelName "SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF" Option "DPMS" VendorName "SAMSUNG" VertRefresh 50-160 UseModes "Modes[0]" EndSection 173 Section "Modes" Identifier "Modes[0]" Modeline "1280x1024" 167.57 1024 1096 1208 1392 768 769 772 821 Modeline "1024x768" 131.89 800 856 944 1088 600 601 604 650 Modeline "800x600" 96.7.41 1024 1104 1216 1408 768 769 772 822 Modeline "1024x768" 132.29 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1077 Modeline "1280x1024" 163.18 800 856 944 1088 600 601 604 650 EndSection .

conf bao g m m t vài ph n nh hơn. T p tin xorg. m i ph n có c u trúc như sau: . Có th b n đ c đã nh n th y là trên Linux nh ng t p tin c u hình có c u trúc tương t như nhau.174 Section "Screen" DefaultDepth 24 SubSection "Display" Depth 15 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 16 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 24 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 8 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection Device "Device[0]" Identifier "Screen[0]" Monitor "Monitor[0]" EndSection Giao di n đ ho "800x600" "800x600" "800x600" "800x600" Section "Device" BoardName "GeForce4 MX 440 with AGP8X" BusID "1:0:0" Driver "nvidia" Identifier "Device[0]" VendorName "NVidia" EndSection Section "ServerLayout" Identifier "Layout[all]" InputDevice "Keyboard[0]" "CoreKeyboard" InputDevice "Mouse[1]" "CorePointer" Option "Clone" "off" Option "Xinerama" "off" Screen "Screen[0]" EndSection Section "DRI" Group Mode EndSection "video" 0660 Section "Extensions" EndSection C n ph i nói r ng nh ng thông tin mà chương trình cài đ t c a openSUSE dò tìm ra là chính xác. Nh ng dòng này có ký t đ u tiên là # và m t kho ng tr ng sau ký t này. Nh ng dòng đ u tiên thư ng là nh ng dòng chú thích không có nh hư ng gì đ n chương trình.

7. tuy nhiên khi đó chúng ph i có tên riêng không trùng nhau. • Monitor – mô t màn hình. Ph n này xác đ nh nh ng thi t b vào/ra (input/output) nào s đư c s d ng trong giao di n đ ho X. • Screen – c u hình màn hình. t c là chương trình ch X b t đ u đ c t p tin c u hình xorg. m i ph n cho m t thi t b . • InputDevice – mô t các thi t b nh p vào. Trong t p tin c u hình có th có các ph n sau (không nh t thi t ph i có t t c chúng): • Files – đư ng d n đ n các t p tin. Cũng có th g p hai ph n ho c nhi u hơn có cùng m t d ng (Ví d Screen). Như v y. Thi t b nh p vào thư ng là bàn phím và chu t. Ph n ServerLayout có ưu tiên cao nh t. • ServerFlags – tùy ch n c a chương trình ch . • Device – mô t c c hình (video card). • Modes – mô t các ch đ hình nh. ph n ServerLayout ph i ch a ít nh t nh ng dòng sau: Section "ServerLayout" Identifier "Layout[all]" InputDevice "Keyboard[0]" "CoreKeyboard" InputDevice "Mouse[1]" "CorePointer" Screen "Screen[0]" EndSection . • ServerLayout – c u hình chung. chúng đư c xác đ nh trong các ph n InputDevice. Trong ph n ServerLayout ph i có các dòng ch đ n các ph n c a thi t b v a nói đ n.3 C u hình chương trình ch X Section "tên_c a_ph n_này" SectionEntry1 SectionEntry2 SectionEntry3 EndSection 175 Các ph n có th n m trong t p tin c u hình theo th t b t kỳ. Thi t b ra g m các thành ph n riêng bi t là c c hình và màn hình thư ng đư c nhóm l i v i nhau trong ph n Screen. • Module – các môđun n p t đ ng. • DRI – c u hình DRI. • Extensions – ph n c u hình m r ng.conf t đây. • Vendor – c u hình cho các thi t b c a các nhà s n xu t c th nào đó.

16. Giá tr này càng cao thì s lư ng màu có th hi n th càng l n và hình nh càng đ p. Đ sâu màu m c đ nh n m trên dòng DefaultDepth. đ ng th i đưa ra các ch đ làm vi c c a màn hình (đ phân gi i và s lư ng màu). ngư i dùng c n đ t nh ng ch đ hi n th mu n dùng v i đ sâu màu tương ng. 24. Ph n Monitor xác đ nh tham s c a màn hình cũng có hai tùy ch n (hai dòng) quan tr ng. Các ch đ đư c li t kê theo tên l y t ph n Modes. 15. "800x600". Như v y. "1280x1024". Đ chuy n sang s d ng nh ng ch đ khác hãy th nh n các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–>. Máy ch X s s d ng ch đ đ u tiên n m trong danh sách theo m c đ nh. ví d . Ph n này có d ng như sau: Section "Screen" DefaultDepth 24 SubSection "Display" Depth 15 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 16 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 24 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 8 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection Device "Device[0]" Identifier "Screen[0]" Monitor "Monitor[0]" EndSection "800x600" "800x600" "800x600" "800x600" Như b n th y. trong đó phím <+> và phím <–> n m trên bàn phím s . đ i v i ngư i dùng thì ý nghĩa c a ch đ hi n th trùng v i đ phân gi i c a màn hình. t c là GeForce4 MX 440 with AGP8X đư c xác đ nh trong ph n Device. tên này n m ngay sau t Modeline. ph n này cho bi t c c màn hình đư c dùng là thi t b có tên Device[0].6 Trong m i ph n con. 6 5 .176 Giao di n đ ho Ph n Screen xác đ nh màn hình và c c hình s d ng. đó là: color depth Đ sâu màu màn hình thư ng tính theo bit và thư ng nh n các giá tr 8. "1024x768". và màn hình đư c s d ng có tên Screen[0] (SAMSUNG SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF). Tuy nhiên c c màn hình và b n thân màn hình ph i đ t t đ có th h tr nh ng giá tr đ sâu màu l n. xác đ nh trong ph n Monitor. Ph n Screen còn có th ch a m t vài ph n con (Subsection) Display tương ng v i m t giá tr “đ sâu màu”5 màn hình.

do đó tùy ch n Option "XkbModel" "pc104" làm vi c trong đa s trư ng h p. N u mu n đ t m t s c th nào đó thay cho nh ng kho ng thì có th s a thành: HorizSync VertRefresh ho c: HorizSync VertRefresh 80. Trong ph n InputDevice tương ng v i chu t hãy chú ý đ n 3 dòng (tùy ch n) sau: Option Option Option "ZAxisMapping" "4 5" "Protocol" "PS/2" "Device" "/dev/input/mice" N u không có tuỳ ch n ZAxisMapping v i giá tr 4 5. Driver g c c a X. Cũng nói luôn. GNOME. N u chu t đư c k t n i vào m t c ng dành riêng cho nó. đây t n s c p nh t ngang và d c có th n m tương ng trong kho ng 30–96. 138 80 100 n u mu n có thêm hai l a ch n ho c nhi u hơn. C n ph i xem xét tài li u c a màn hình đ đưa ra nh ng giá tr chính xác. Nh ng . Trên máy c a tôi dòng này có d ng: Driver "nvidia" T c là tôi s d ng c c màn hình v i chip c a hãng NVIDIA và đã cài đ t driver l y v t trang Web c a hãng này. x-unikey ho c scim. thay đ i các thu c tính c a bàn phím như t c đ l p l i (repeat rate). đ t l i giá tr c a các phím. T n s c p nh t màn hình theo chi u ngang HorizSync tính theo KHz còn t n s c p nh t d c VertRefresh tính theo Hz. thì chúng ta s không dùng đư c nút bánh xe c a chu t đ kéo lên kéo xu ng các trang Web. do đó lúc này không c n thi t ph i tìm hi u sâu và c u hình k cho ph n này. Xfce đ u có các công c đ l a ch n ki u bàn phím. Trong ph n này quan tr ng nh t là dòng ch ra driver. 50–160. Tùy ch n Protocol xác đ nh giao th c “liên l c” v i chu t. Các môi trư ng làm vi c như KDE. N u không có tài li u này thì hãy tìm ki m trên CD đi kèm ho c trên trang Web c a nhà s n xu t. Chúng ta s quay tr l i v i ti ng Vi t trong m t chương sau. đ gõ ti ng Vi t thì t t nh t là s d ng m t chương trình chuyên d ng như xvnkb.7. Ph n ti p theo là Device mô t c c màn hình c a b n. thì tham s Protocol s có giá tr là PS/2 ho c m t t dài hơn k t thúc b ng PS/2. Hai ph n InputDevice xác đ nh chu t và bàn phím. Trong trư ng h p c a tôi là explorerps/2. 90 124.3 C u hình chương trình ch X HorizSync VertRefresh 30-96 50-160 177 xác đ nh t n s c p nh t ngang (HorizSync) và d c (VertRefresh).org cho các c c màn hình nvidia có tên ng n hơn — nv. Hi n nay ph bi n các bàn phím có 104 phím và Linux h tr t t các bàn phím này.

org b ng cách đã k trên tr khi b n ch c ch n là mình đúng. Đây không ph i là l i nghiêm tr ng đ ph i d ng làm vi c. T t hơn h t là ki m tra t p tin c u hình xorg. t c là c u hình v a t o có v n đ . Đ th c hi n công vi c ki m tra ch c n dùng câu l nh: Thư m c phông ch ph i có t p tin fonts. Hãy dùng chương trình v a nh c t i đ làm vi c này 8 B n có th ki m tra l i đi u này b ng câu l nh ls -l 7 . ho c màn hình nh p nháy. Có kh năng nh ng tham s không đúng s làm h ng màn hình c a b n ho c d n đ n nh ng h u qu không lư ng trư c. T h p phím này s giúp b n d ng ch y máy ch X trong nh ng trư ng h p có v n đ .conf đã t o ra xem có nh ng l i nguy hi m nào không.conf thông thư ng s n m trong thư m c /etc/X11. b ng câu l nh: Như đã nói [root]# Xorg -configure đ t o m t cách t đ ng ho c [root]# xorgconfig đ có th ki m soát quá trình này. Xin chú ý đây ch là liên k t m m đ n chương trình máy ch Xorg8 . N u chu t m i đư c s n xu t thì còn có th dùng giá tr Auto (t đ ng xác đ nh) đây.3 Th c u hình /etc/X11/xorg. Tuy nhiên đ ng v i vàng s d ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace>.3. hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ quay v ch đ văn b n.conf trên. ph n Files c a t p tin xorg. 7. Cu i cùng. Tuy nhiên trư c khi thêm m t thư m c phông ch m i c n ki m tra l i xem thư m c này có t n t i không và có ph i là thư m c phông ch không7 . nhưng ngư i dùng c n bi t đ gi i quy t nh ng trư ng h p như không tìm th y phông ch mong mu n. thì nó s đưa ra c nh báo. Đây là thư m c tiêu chu n (chuyên dùng) cho nh ng c u hình có liên quan đ n máy ch X. N u khi ch y máy ch X không tìm th y m t thư m c phông ch nào đó trong ph n Files.conf. do đó không nên th c u hình X. có nhi u cách đ t o ra xorg.dir ch là m t t p tin văn b n thông thư ng nhưng không nên t s a đ i nó. ví d khi máy ch X không tr l i (không làm vi c). Có m t vài cách đưa ra nh ng thư m c này. vì r t có th c n m t chút th i gian đ chuy n vào giao di n đ ho .dir thư ng do câu l nh mkfontdir tr c ti p ho c dán ti p t o ra.178 Giao di n đ ho giao th c còn l i s d ng cho chu t k t n i qua c ng ti p n i (c ng COM). do đó hãy nh nó. Câu l nh file fonts.conf thư ng n m đ u t p tin này và xác đ nh đư ng d n đ n các thư m c phông ch . Không c n gi i thích ch c b n cũng đã nh n ra là tùy ch n Device xác đ nh tên t p tin thi t b c a chu t. b n s th y m t con tr chu t hình ch X gi a màn hình và có th b qua nh ng dòng dư i đây. N u th y m t màn hình màu đen. do đó c n ph i có liên k t m m này ho c có th th ch y th ng: [user]$ Xorg N u thành công. Bây gi hãy th ch y giao di n đ ho b ng câu l nh X (vi t hoa). Sau khi t o t p tin xorg.dir cho bi t fonts.

• (II) — sau d u hi u này là nh ng thông tin khác nhau. chúng ta ch c n nh ng thông tin trong xprobe. sau đó s l i th y dòng l nh c a h v và trong thư m c hi n th i s có thêm t p tin xprobe. Trong t p tin này còn có m t vài dòng thông tin hi n th m i quan h gi a các ph n trong t p tin c u hình: . (==) default setting.conf.log này chúng ta còn th y l i gi i thích cho nh ng ký hi u s d ng dư i cũng như trong t p tin b n ghi Xorg.log thì k t qu th s hi n ra trên màn hình. • (**) có nghĩa là tham s l y t trong t p tin c u hình (ví d xorg.log: Markers: (--) probed. (NI) not implemented.log đ sau này có th đ c d dàng hơn. Time: Wed Jan 31 22:25:09 2007 (==) Using config file: "/etc/X11/xorg.log". Trong t p tin này có r t nhi u thông tin có ích v h th ng X Window.log. tên c a h đi u hành.log v a t o ra. Nhưng t m th i chúng ta s ti p t c xem xét xprobe.0. (WW) warning. nhưng trong đa s trư ng h p.0. ngày phát hành. • (==) có nghĩa là s d ng tham s theo m c đ nh. (**) from config file.0. (??) unknown. (II) informational. Như v y: • (––) có nghĩa là nh ng giá tr tương ng thu đư c khi th (probe).log chúng ta s s a b ng cách thay đ i tham s tương ng trong t p tin /etc/X11/xorg. • ?? — nh ng thông tin không rõ ngu n g c. (++) from command line. Sau đó là thông báo v nơi đ t t p tin b n ghi (thư ng là /var/log/Xorg.conf). phiên b n nhân Linux và m t vài thông tin khác. N u không ch ra t p tin xprobe. (EE) error. C n nói r ng trong t p tin b n ghi /var/log/Xorg. • (EE) — sau d u hi u này là nh ng thông báo l i. (!!) notice. L i và c nh báo tìm th y trong xprobe.7.0.log còn có nhi u thông tin hơn.conf" Trong t p tin xprobe. • (!!) — sau d u hi u này là nh ng chú ý.log 2>&1 179 Câu l nh này ch y máy ch X ch đ th và đưa k t qu th đó vào t p tin xprobe. Dư i nh ng dòng này là thông tin v phiên b n c a X Window System.org. Nh ng dòng đ u tiên cho bi t m t vài d li u v X. Sau khi ch y câu l nh này màn hình s nh p nháy.3 C u hình chương trình ch X [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. • (WW) — sau d u hi u này là nh ng c nh báo. • (NI) — sau d u hi u này là thông báo v nh ng tham s còn chưa đư c phát tri n trong X. • (++) có nghĩa là tham s l y t dòng l nh ch y máy ch X.log) và tên c a t p tin c u hình đư c s d ng: (==) Log file: "/var/log/Xorg.org.log.

. Entry deleted from font path. Hãy c g ng s a h t nh ng l i ((EE) tìm th y. Ti n ích này ch y trong giao di n đ ho . hư ng d n. . và trên xterm s xu t hi n m t vài dòng thông tin: . Entry deleted from font path.3. T i th i đi m này. sách. (WW) The directory "/usr/share/fonts/kwintv" does not exist. không có l i tìm th y trong xprob. Ví d ch n đ phân gi i “1024x768” và đ sâu màu “16” thay vì “1600x1200” và “24”. thì hãy quay tr l i dòng l nh b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> r i ki m tra k càng k t qu c a câu l nh: [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. Nh ng c nh báo như v y b n s thư ng xuyên g p khi s d ng các s n ph m có liên quan đ n Linux như chương trình.log 2>&1 r i nhìn vào t p tin xprobe. T t nhiên. (WW) The directory "/usr/share/fonts/baekmuk" does not exist. Entry deleted from font path. (WW) The directory "/usr/share/fonts/PEX" does not exist.log xem có còn l i nào không. N u không còn n a thì có th m nh d n ch y ch đ đ ho b ng câu l nh X như đã nói đ u ph n này. b n c n bi t r ng. Do đó n u v n th y m t màn hình đen. nh ng c nh báo tương t như trên không nh hư ng nhi u đ n vi c s d ng X Window. Entry deleted from font path. Entry deleted from font path.180 (==) (**) (**) (**) (**) (**) ServerLayout "Layout[all]" |-->Screen "Screen[0]" (0) | |-->Monitor "Monitor[0]" | |-->Device "Device[0]" |-->Input Device "Keyboard[0]" |-->Input Device "Mouse[1]" Giao di n đ ho trong t p tin này r t có th chúng ta s g p nh ng c nh báo v thư m c ch a phông ch đã nói ph n trư c.. sau khi đã đóng c a s c nh báo cho bi t các nhà phát tri n không ch u trách nhi m v vi c s d ng xvidtune gây ra. Nói v ch đ làm vi c c a màn hình không th không k đ n m t ti n ích nh nh ng có ích đó là xvidtune. ki m tra l i b ng: [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe.log 2>&1 Đôi khi có th th ch n m t đ phân gi i ho c đ sâu màu nh hơn. báo. có d ng sau: (WW) The directory "/usr/share/fonts/local" does not exist. (WW) The directory "/usr/share/fonts/japanese" does not exist. S d ng ti n ích này b n s tìm đư c ch đ hi n th thích h p cho màn hình c a mình. Chúng ta s th y m t c a s hi n ra như trong hình 7. do đó hãy ch y X b ng startx r i ch y xvidtune t m t trình l nh nào đó (ví d xterm).log chưa b o đ m vi c ch y thành công ch đ đ ho .

Up — lên trên.32 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1078 Chính nh ng dòng thông tin d ng này đư c s d ng trên các dòng Modline c a ph n Modes t p tin c u hình xorg. Trong l n ch y th xvidtune cu i cùng.96.00 vsync range 0: 50.4: Chương trình xvidtune “không ch u” ch nh hình nh .4). Đ ch nh hình nh trên màn hình. Wider— tăng kích thư c hình nh theo chi u cao.00 .3 C u hình chương trình ch X 181 Hình 7. tôi không s d ng đư c nh ng ch c năng ch nh s a k trên và nh n đư c thông báo không th th c thi (hình 7. Num vsync: 1 hsync range 0: 30. ví d di chuy n sang ph i. Tương t như v y s d ng cách nút Left — di chuy n sang trái. Down — xu ng dư i.7. Taller.00 Nút Show cho bi t ch đ hi n th đang đư c s d ng d ng: "1280x1024" 167.160.3: Chương trình xvidtune Vendor: SAMSUNG. hãy s d ng (nh n vào) nút Right (khi này các s tương ng phía trên s thay đ i). Hình 7.conf. r i nh n nút Apply.00 . Model: SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF Num hsync: 1. và b ngang ho c gi m chúng xu ng b ng Narrower và Shorter.

do đó hy v ng là b n s không ph i t mình ch nh s a t p tin xorg. Vì th hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ d ng ch y máy ch X và quay v ch đ văn b n.org bình thư ng. Đó là b i vì chưa có m t trình qu n lý c a s nào và chưa có m t chương trình khách (client) nào đư c ch y. Tuy nhiên nh ng thông tin trong ph n này s có ích khi có v n đ gì đó x y ra. Nút Test dùng đ th t m th i nh ng giá tr đã đ t ra. N u vi c cài đ t và c u hình X. khi có v n đ x y ra có th b n s không bi t ph i gi i quy t như th nào ngoài vi c cài đ t l i. . Cu i cùng hãy m t p tin xorg. thì ngay sau khi kh i đ ng h đi u hành. B n đã bi t k t qu thu đư c là m t màn hình tr ng v i con tr hình chéo n m gi a. Còn bây gi chúng ta s xem xét quá trình kh i đ ng toàn b h th ng X Window và cách tác đ ng lên quá trình này. và nhi u công vi c c a b n có th th c hi n trong ch đ văn b n mà b n l i ph i đ i trong khi kh i đ ng X). V i nh ng thông tin gi i thi u v ng d ng xvidtune chúng ta đã k t thúc ph n c u hình chương trình ch X. Nhưng ngoài ra thì không còn có gì khác và b n không th th c hi n thêm m t thao tác nào tr di chuy n con tr b ng chu t. có th ngư i dùng đ ng ý v i đ ngh c a trình cài đ t t đ ng ch y h th ng này.conf. Nút Auto dùng đ chuy n gi a hai ch đ không t đ ng và t đ ng. ho c đơn gi n là khi b n mu n tìm hi u và t o cho mình m t c u hình chương trình ch X riêng. Nút Show dùng đ đưa ra các giá tr như đã nói trên. v s d ng b nh và s d ng tài nguyên nói chung (trình qu n lý màn hình s “ăn” m t m t ph n b nh . hãy nh n nút Show r i ghi lên gi y nh ng giá tr này. ki m tra l i các dòng Modeline và ghi vào đó các giá tr tương ng. đ u tiên chúng ta c n kh i đ ng máy ch X.4 Kh i đ ng h th ng X Window Có th kh i đ ng h th ng X Window b ng nhi u cách. tôi v n ch n kh i đ ng vào ch đ văn b n (b ng cách đ t giá tr initdefault b ng 3 trong t p tin /etc/inittab) và ch ch y X Window khi c n thi t. Xin hãy lưu ý là các phiên b n m i c a các b n phân ph i Linux có kh năng c u hình X r t t t ngay trong quá trình cài đ t. b n s chuy n vào ch đ đ ho . Trong khi cài đ t h đi u hành Linux. và đ ng quên thêm vào đó hai giá tr t n s c p nh t màn hình Horizontal Sync và Vertical Sync n m góc ph i phía dư i c a c a s xvidtune. Sau khi đã ch n xong các giá tr thích h p.182 Giao di n đ ho Thi t l p ban đ u có th ph c h i b ng nút Restore. Do đó m c dù nh ng b n phân ph i m i làm vi c r t t t phương di n ch đ đ h a. 7. Đi u này có th th c hi n b ng cách ch y th ng chương trình Xorg (ho c liên k t m m X) t thư m c /usr/bin/X11/. T đ ng có nghĩa là ngư i dùng không c n nh n vào nút Apply đ có th th y nh ng thay đ i n a mà s th y chúng ngay l p t c khi có ch nh s a nào đó đư c th c hi n. Làm th nào đ kh i đ ng đư c ch đ đ ho theo cách khác? Như b n đã bi t t nh ng ph n trư c. gi ng như hai t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–>. Kh năng này có ích khi hình nh thu đư c sau khi ch nh s a không làm b n hài lòng b ng lúc đ u. Nút Fetch dùng đ yêu c u nh ng giá tr thi t l p hi n th i c a màn hình.conf. Cách kh i đ ng này có m t vài đi m b t l i: th nh t. th hai. Hai nút Next và Prev dùng đ chuy n các ch đ hi n th .

nhưng có th dùng nó đ th c hi n nh ng chương trình khác k c trình qu n lý c a s . dùng đ ch y máy ch X và ít nh t m t chương trình khách. icewm.v. KDE và GNOME. #!/bin/sh xrdb -load $HOME/. ngư i dùng c n s d ng kh năng t o ra t p tin script . thay đ i kích thư c. Ví d .Xresources xsetroot -solid gray & xclock -g 100x100-0+0 -bw 0 & xload -g 50x50-100+0 -bw 0 & xterm -g 80x24+0+0 & xterm -g 80x24+0-0 & exec twm . N u không có t p tin . ) đư c v i c a s này.xinitrc. Và b i vì chưa có trình qu n lý c a s nào đư c ch y nên b n s không th làm gì (di chuy n.xinitrc dùng đ ch y đ ng h . tôi xin đưa ra dư i đây ví d m t script . thì theo m c đ nh xinit s th c hi n câu l nh sau: xterm -geometry +1+1 -n login -display :0 K t qu là ngư i dùng s th y m t màn hình tr ng không v i m t c a s trình l nh xterm duy nh t. ví d fluxbox.4 Kh i đ ng h th ng X Window 183 Có m t cách t t hơn (nhưng không ph i là t t nh t) đ chuy n vào ch đ đ ho là ch y câu l nh xinit. v. Do đó. cũng n m trong thư m c /usr/bin/X11 như Xorg. thì chương trình xinit s tìm t p tin . hai c a s xterm và cu i cùng ch y trình qu n lý c a s twm.7. N u trên máy c a b n có cài các trình qu n lý c a s và môi trư ng làm vi c khác. thì hãy th ch y m t trong các câu l nh sau: [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ fluxbox icewm-session xfce4-session startkde gnome-session N u d ng l i cách kh i đ ng giao di n đ ho này. đó là chúng ta còn chưa k đ n nh ng m t y u khác c a cách này. thì m i l n chúng ta s ph i l p đi l p l i m t s câu l nh.xinitrc đ t đ ng hóa nh ng công vi c l p l i đ n nhàm chán này. N u trên dòng l nh ch y xinit không ch ra chương trình khách c n ch y. Theo m c đ nh xinit th c hi n script X :0 t c là ch y chương trình máy ch X trên màn hình s 0. t c là ch y nh ng câu l nh có trong . Xfce4. V i m c đích h c t p. . hãy th ch y câu l nh twm ho c fvwm (m t trong hai trình qu n lý c a s này thư ng đư c cài đ t theo m c đ nh). Sau đó b n s th y c a s xterm có thay đ i và đã có th di chuy n b ng cách kéo thanh trên đ u c a nó.xinitrc đó.xinitrc có trong thư m c c a ngư i dùng đ th c hi n t p tin này gi ng như các script khác. . Câu l nh xinit.

n u như chúng không k t thúc ngay l p t c. B ng cách này có th thêm tham s vào cho các chương trình (ví d màu n n và màu ch cho xterm) mà không c n ph i gõ l i dòng l nh t đ u.xinitrc đ t t.184 Giao di n đ ho C n chú ý là nh ng chương trình ch y t . ngư i dùng ph i ch n m c Exit trong th c đơn c a twm. Trong trư ng h p ngư c l i. • [user]$ xinit -. chương trình xinit bi t là công vi c đã hoàn thành và nó s t t t. T ng k t m t s ví d g i chương trình xinit: • [user]$ xinit Câu l nh này s ch y máy ch X. và chương trình xterm ch y theo m c đ nh s nh n đư c các tham s li t kê trên dòng l nh. Khi ngư i dùng đóng “magic client”. • [user]$ xinit -geometry 80x25+0+0 -fg white -bg black Ch y máy ch X. Có th dùng nh ng tham s dòng l nh c a xinit đ thay cho script . Ví d m t trong nh ng script này đó là startx n m cùng ch v i Xorg (/usr/bin/X11/). Tên c a chương trình khách ph i b t đ u b ng d u g ch chéo (/) ho c d u ch m (. Script .xinitrc.:2 Ch y máy ch X trên màn hình có s 2 và đưa t i chương trình khách xterm tham s –e widgets. thì đ có th d ng phiên làm vi c (session) v i giao di n đ h a. th c hi n script . Vì ngư i dùng m i thư ng không có đ kh năng đ t o ra m t t p tin script . Có ích đ th c u hình m i khi đã có máy ch X ch y trên màn hình m c đ nh (s 0). Script này có m t trang hư ng d n s d ng startx(1) riêng. nh ng chương trình này s ngăn c n không cho ch y nh ng chương trình n m phía sau. nhưng n u nhìn k thì script này th c hi n 3 câu l nh chính sau: . đ cho vi c ch y script không b k t thúc.:1 Ch y máy ch X trên màn hình s 1. Trên dòng l nh có th ch ra chương trình khách. • [user]$ xinit -e widgets -. Ví d d u hai ch m và m t ch s nào đó (:n) dùng đ ch ra m t màn hình có s th t khác 0 (theo m c đ nh).).xinitrc n u có trong thư m c c a ngư i dùng. Tuy nhiên m t trong nh ng chương trình này (thư ng là trình qu n lý c a s ho c trình l nh d ng xterm) ph i đư c th c hi n ch đ bình thư ng (foreground). n u trình qu n lý c a s đư c c u hình đúng. n u không chương trình s coi chúng như là các tham s c n ph i thêm vào chương trình khách n m phía trư c.xinitrc s không đư c th c hi n. Chương trình khách này có tên g i đ c bi t là “magic client”. C u trúc c a startx có th r t ph c t p và không d dàng cho ngư i dùng m i chưa quen v i ngôn ng l p trình c a Bash. T t c nh ng gì n m sau d u g ch chéo đôi (––) s đư c thêm vào dòng l nh g i chương trình ch X. Chương trình khách ph i là tham s đ u tiên c a dòng l nh g i xinit. n u không s ch ch y xterm. Trong ví d trên.xinitrc ph i đư c th c hi n trong ch đ n n (background). nên trên các b n phân ph i luôn có các script do các nhà phát tri n vi t s n đ th c hi n ch c năng này.

7.4 Kh i đ ng h th ng X Window xauth add $display . $mcookie xauth add ‘hostname -f ‘$display .$mcookie xinit $client $clientargs -- $server $display $serverargs

185

T c là cu i cùng thì startx cũng g i câu l nh xinit mà chúng ta v a xem xét và ch có đ t trư c các giá tr c n thi t cho tham s dùng trên dòng l nh c a xinit mà thôi. Ví d , tham s tên t p tin script .xinitrc đư c xác đ nh b ng bi n clientargs. N u có t p tin .xinitrc trong thư m c c a ngư i dùng thì s s d ng nó, t c là “clientargs” = “$HOME/.xinitrc”, n u không s l y t p tin xinitrc c a h th ng, t c là “clientargs” = “/etc/X11/xinit/xinitrc”. Vi c đ t giá tr cho các tham s khác cũng x y ra tương t . Câu l nh xauth và tùy ch n –auth $HOME/.Xauthority dùng đ xác nh n ngư i dùng đang ch y ch đ đ h a. Như v y ngay sau khi cài đ t ngư i dùng đã có th dùng câu l nh startx đ kh i đ ng h th ng X Window thay cho l nh xinit v i các tham s khó nh . Nhưng làm th nào đ l a ch n trình qu n lý c a s (môi trư ng làm vi c) thích h p?

7.4.1

L a ch n trình qu n lý c a s

M t khi đã làm đư c cho h th ng X Window ch y thành công, thì b n có r t nhi u kh năng c u hình, tùy ch nh nó theo ý c a mình. Nh ng kh năng c u hình, tùy ch nh này l i ph thu c r t nhi u vào trình qu n lý c a s mà b n s d ng. Như đã nói ngay t đ u, có r t nhi u trình qu n lý c a s cũng như môi trư ng làm vi c d a trên nh ng trình qu n lý c a s này. Ngư i dùng có th l a ch n m t trong nh ng trình qu n lý c a s ngay t lúc b t đ u ch y ch đ đ h a. Ví d có th th c hi n đi u này b ng t p tin .xinitrc dư i đây: #!/bin/sh # $HOME/.xinitrc # dùng Xfce4 theo m c đ nh WMGR="xfce4-session" # t t xscreensaver xset s noblank # ch y screensaver sau 10 phút xset s 600 2 # ch y xterm xterm -bg black -fg white -fn 7x14 -geometry 80x24+57+0 & # n u đưa ra m t Window Manager khác # thì dùng nó thay cho Xfce4 if [ "$1" != "" ] ; then WMGR=$1 fi exec $WMGR M c dù không c n thi t, nhưng có th chuy n t p tin này thành có th th c thi b ng câu l nh chmod quen thu c: [user]$ chmod u+x .xinitrc

186

Giao di n đ ho

T p tin .xinitrc này cho phép ngư i dùng l a ch n trình qu n lý c a s (ho c môi trư ng làm vi c) khi kh i đ ng h th ng X Window b ng câu l nh startx. Ví d đ kh i đ ng KDE, đ u tiên chúng ta tìm xem startkde n m đâu r i đ t nó vào làm tham s cho startx như sau: [user]$ which startkde /opt/kde3/bin/startkde [user]$ startx /opt/kde3/bin/startkde Tương t như v y đ i v i GNOME: [user]$ which gnome-session /opt/gnome/bin/gnome-session [user]$ startx /opt/gnome/bin/gnome-session Chú ý là n u ch ch y startx không có tham s thì Xfce4 s đư c kh i đ ng theo m c đ nh. T t nhiên b n có th t o cho m i trình qu n lý c a s và môi trư ng làm vi c m t t p tin .xinitrc riêng, ví d cho KDE — t p tin .xinitrc-kde: #!/bin/sh #$HOME/.xinitrc-kde # Ch y m t s chương trình #xset b off & # Đ t m t s bi n, ví d thư vi n mà # xvnkb c n #export LD_PRELOAD=/usr/local/lib/xvnkb.so # Dùng export export export cách nh p SCIM làm m c đ nh XMODIFIERS=@im=SCIM GTK_IM_MODULE=scim QT_IM_MODULE=scim

# Ch y môi trư ng làm vi c exec /opt/kde3/bin/startkde Thêm thu c tính có th th c thi cho nó: [user]$ chmod u+x .xinitrc-kde Tương t như v y có th t o các t p tin .xinitrc-gnome, .xinitrc-xfce, .xinitrc-fluxbox, . . . b ng cách thay th dòng cu i cùng c a t p tin k trên tương ng b ng m t trong nh ng dòng dư i đây: exec /opt/gnome/bin/gnome-session exec /usr/bin/xfce4-session exec /usr/bin/fluxbox Và khi c n kh i đ ng m t trình qu n lý c a s nào đó, thì ch c n sao chép t p tin tương ng vào v trí c a .xinitrc, ví d đ kh i đ ng Xfce4: [user]$ cp .xinitrc-xfce .xinitrc

7.4 Kh i đ ng h th ng X Window

187

7.4.2

Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME

M i ngư i dùng máy tính dù có nhi u kinh nghi m hay ít đ u c g ng t o cho mình m t môi trư ng làm vi c quen thu c cho b n thân đ có th làm vi c nhanh hơn (có hi u su t hơn) b ng nh ng thao tác có th đơn gi n như t o đư ng d n đ n nh ng chương trình và thư m c thư ng dùng, thay đ i nh n n, hay ph c t p hơn như ch n phím nóng (k c b ng bàn phím và b ng chu t) đ m nhanh m t chương trình ho c th c hi n m t thao tác nào đó trong chương trình đang m , l a ch n các ng d ng thích h p cho công vi c. Trên h đi u hành Linux, ngư i dùng hơn bao gi h t có th t o cho mình m t môi trư ng làm vi c có m t không hai, ví d b ng cách ch n m t trình qu n lý c a s ưa thích nh t r i sau đó ch n các chương trình ng d ng riêng, c n cho công vi c c a mình. Tuy nhiên, cách k trên không ph i lúc nào cũng thu n ti n và quan tr ng hơn là không ph i lúc nào cũng d dàng. Ngư i dùng c n th qua nh ng trình qu n lý c a s chính r i sau đó m i đưa ra đư c l a ch n cho mình, chưa k đ n s lư ng các chương trình ng d ng cho Linux là không th đ m đư c. Do đó đ u tiên nên xem xét kh năng l a ch n m t trong nh ng môi trư ng làm vi c đang phát tri n trong nh ng năm g n đây. Trong thu t ng ti ng Anh thư ng dùng ký hi u vi t t t GUI — Graphical User Interface, t c là giao di n đ h a c a ngư i dùng. Chúng ta s s d ng c m ký t vi t t t này d ng g c c a nó GUI. GUI là m t b các chương trình ng d ng đã đư c ki m tra và nhóm l i v i nhau đ làm vi c trong ch đ đ ho , bao g m trình qu n lý c a s và các chương trình khác và có cùng m t giao di n chung. S d ng GUI thay cho m t môi trư ng làm vi c t t o ra có nhi u ưu đi m: đ u tiên đó là ti t ki m đư c nhi u th i gian; th hai là s d dàng, m i th đã có s n ch c n cài đ t và s d ng; th ba, chúng ta s thu đư c các chương trình v i m t giao di n chung, đi u này cũng h t s c quan tr ng n u không nói là đi m khác bi t quan tr ng nh t c a GUI. Có m t vài môi trư ng làm vi c đ h a mi n phí (t do), cũng như thương m i. Trong s các môi trư ng t do thì KDE và GNOME ph bi n r ng rãi nh t. Có th g i KDE và GNOME là hai “ông l n” trong th gi i GUI. Câu h i môi trư ng nào trong s hai môi trư ng này t t hơn ho c c n l a ch n KDE hay GNOME vư t quá khuôn kh c a cu n sách này, và trên m ng đã có r t nhi u cu c tranh cãi cũng như bài báo xung quanh v n đ này. Fan c a GNOME thì nói GNOME t t hơn, fan c a KDE thì nói ngư c l i. B n thân tôi thích dùng KDE hơn vì lý do s d ng GNOME trư c đây không đư c thành công l m, ng d ng c a GNOME đã liên t c b l i crash (v ). Theo như nhi u ngu n thông tin thì ng d ng GNOME bây gi đã ch y n đ nh hơn, nhưng tôi v n trung thành v i KDE. Tôi thích KDE vì giao di n đ p và có th (nói chính xác là c n thi t) ch nh s a đ đ p hơn. C n công b ng mà nói r ng nh ng phiên b n g n đây c a GNOME cũng đã có “v đ p” không kém KDE. Cách kh i đ ng vào môi trư ng làm vi c KDE (GNOME) qua câu l nh startx b n đã bi t t ph n n m ngay trư c. N u mu n s d ng KDE làm môi trư ng làm vi c m c đ nh cho toàn b h th ng thì hãy m t p tin c u hình h th ng, thư ng là /etc/sysconfig/windowmanager, và thay th giá tr đã có c a DEFAULT_WM thành kde (t c là thu đư c dòng DEFAULT_WM="kde" (t c là n u mu n s d ng GNOME, thì ch c n đ t vào giá tr gnome). Trong chương t i chúng ta s nghiên c u k hơn v môi trư ng làm vi c

188

Giao di n đ ho

KDE. Nhưng n u mu n ngay bây gi b n đã có th xem thông tin v môi trư ng này t trang ch c a nó http://www.kde.org ho c t trang ti ng Vi t http: //www.kde-vi.org (r t ti c là trang KDE-vi không đư c c p nh t k p th i vì nhi u lý do). Trang ch c a GNOME n m t i đ a ch http://www.gnome.org.

7.4.3

Môi trư ng làm vi c Xfce

Môi trư ng làm vi c Xfce, cũng gi ng như KDE và GNOME, thu c vào s môi trư ng t do, mã ngu n m . Đi m khác chính c a Xfce là s nh g n và làm vi c nhanh, và cũng vì v y mà có ít s lư ng chương trình ng d ng cũng như kh năng c u hình hơn so v i hai “ông l n” k trên. Tuy nhiên đ ng vì v y mà đánh giá th p kh năng c a Xfce. N u c n thi t b n có th ch y các ng d ng KDE và GNOME trong Xfce. Môi trư ng Xfce c n ít b nh hơn, đ dành b nh cho nh ng ng d ng khác. Môi trư ng Xfce không đòi h i ph i có m t b x lý m nh. Do đó, Xfce thích h p v i nh ng máy tính có c u hình bình thư ng, không có kh năng làm vi c v i KDE và GNOME ho c làm vi c r t ch m. T t c nh ng ưu đi m c a Xfce d n đ n s ph bi n c a nó trong s nh ng ngư i dùng có chút kinh nghi m làm vi c v i Linux. Phiên b n hi n th i c a Xfce là 4 và đã có m t trình qu n lý t p tin riêng (Thunar), m t trình gi i nén (Xarchiver), trình l nh (Terminal), trình xem phim, h tr panel, v.v. . . B n có th xem nh ch p Xfce sau khi đã s a chút ít trên hình 7.5 ho c làm quen g n hơn v i Xfce qua trang ch c a nó http://www. xfce.org.

7.4.4

S d ng trình qu n lý màn hình

Như b n đã bi t, có th t đ ng ch y h th ng X Window ngay khi kh i đ ng máy tính b ng cách s d ng chương trình có tên g i trình qu n lý màn hình (Display Manager), ví d X Display Manager — xdm. Trong trư ng h p này, ngư i dùng th y ngay giao di n đ h a GUI, mà không c n ph i kh i đ ng nó b ng l nh startx. Khi này v n có kh năng chuy n v giao di n console b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F#> (# đây b ng t 1 đ n 6), sau đó chuy n quay l i vào môi trư ng đ h a b ng t h p <Ctrl>+<Alt>+<F7>. Đ t đ ng ch y trình qu n lý màn hình (ví d xdm), c n s a t p tin c u hình kh i đ ng /etc/inittab. Tìm trong t p tin này dòng id:3:initdefault: xác đ nh c p đ kh i đ ng (runlevel) theo m c đ nh, và s a nó thành id:5:initdefault: S thay đ i này s khi n Linux chuy n sang qu n lý màn hình như xdm cũng có ô login nh p c a mình và ô password đ đưa vào m và password ngư i dùng c n nh n <Enter> đ c a h th ng. kh i đ ng c p đ 5. Trên trình đ ngư i dùng đưa vào tên đăng t kh u. Sau khi nh p xong login vào môi trư ng đ h a m c đ nh

. .4 Kh i đ ng h th ng X Window 189 Hình 7. có th th c hi n các thao tác khác như t t máy. .7. T c là khi này có th dùng <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ c p nh t nh ng thay đ i đã t o ra trong c u hình máy ch X cũng như toàn b h th ng X Window. Chú ý là n u dùng m t trình qu n lý màn hình như kdm hay gdm thì t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> s không d ng máy ch X như bình thư ng. nhưng có m m d o hơn: có th ch n s c thái. kdm và gdm th c hi n công vi c tương t như c a xdm — cho phép ngư i dùng đăng nh p vào h th ng. t c là thay đ i v ngoài theo ý mình. có th ch n môi trư ng làm vi c (trình qu n lý c a s ) và ngôn ng tr c ti p trư c khi vào.5: Môi trư ng làm vi c Xfce N u b n có ch n cài đ t KDE ho c GNOME thì r t có th h th ng s s d ng kdm (KDE Display Manager) ho c gdm (GNOME Display Manager) thay cho xdm. kh i đ ng l i. mà s th c hi n thao tác “kh i đ ng l i” máy ch X. .

làm đ h a . KDE đư c phát tri n trong khuôn kh c a c ng đ ng mã ngu n m (Open Source Software hay vi t t t là OSS). 8. m t phiên b n mang đ y mong đ i v i nh ng tính năng m i c a b n thân môi trư ng KDE. 8. bao g m hàng trăm ng d ng và h tr trên 60 ngôn ng khác nhau.0. Và n u ch n ch y vào ch đ đ ho ngay sau khi . nhưng cũng có th áp d ng cho nh ng phiên b n khác. ngư i dùng s cài đ t c trình qu n lý màn hình KDM. đó là nh ng ng d ng đi kèm giúp ngư i dùng th c hi n nh ng công vi c thư ng ngày như so n th o văn b n. nghe nh c. s d ng thu n ti n và thi t k đ p m t.1. Nh ng hình ch p cũng như mô t dư i đây thu c v phiên b n 3.1 Đăng nh p vào KDE Trong chương trư c b n đã bi t cách kh i đ ng vào môi trư ng KDE.Chương 8 Làm vi c trong môi trư ng KDE “Conquer your Desktop!” — konqueror Như đã nói trong chương trư c.5. Đi u này là c n thi t vì m t chương sách ng n không th nói h t v môi trư ng m nh này. bi t cách c u hình nó theo ý mình. s d ng .xinitrc ho c t p tin c u hình /etc/sysconfig/windowmanager cùng v i script startx. GNOME và Xfce có th nói là đã hình thành m t cái “ki ng ba chân” b n v ng.6.5.6. KDE.1 B t đ u làm vi c v i KDE KDE là vi t t t c a K Desktop Environment — m t môi trư ng đ h a cho Linux và nh ng phiên b n UNIX khác. .org. trên n n t ng X. và t t nhiên là làm quen v i m t thành ph n r t quan tr ng c a KDE. t c là đư c phân ph i m t cách t do (mi n phí) cùng v i mã ngu n. xem phim. cho môi trư ng đ ho c a Linux. Trong chương này chúng ta s tìm hi u k hơn v môi trư ng GUI v i tên KDE. Thông tin có trong chương này giúp b n làm quen v i KDE. cũng như các ng d ng c a nó. và các nhà phát tri n KDE đang làm vi c ngày đêm đ cho ra đ i phiên b n 4. cu i chương b n s tìm th y m t s ngu n thông tin khác giúp b n ti p t c tìm hi u KDE. môi trư ng làm vi c KDE cùng v i GNOME hi n đang ph bi n trong th gi i ngư i dùng Linux. . Nhưng thông thư ng khi cài đ t KDE. KDE có các tính ch t c a m t môi trư ng làm vi c hi n đ i: đ y đ tính năng. Phiên b n hi n th i c a KDE là 3.

Ch s d ng m c này khi b n mu n dùng m t môi trư ng làm vi c khác v i môi trư ng m c đ nh (thư ng là KDE). ngoài ra có th ch n các m c sau: • Session Type Ch ra môi trư ng làm vi c (trình qu n lý c a s ) mu n dùng khi đăng nh p vào.1 B t đ u làm vi c v i KDE 191 kh i đ ng h th ng thì b n s th y m t màn hình như trên hình 8. • System Th c hi n các công vi c có liên quan đ n h th ng. ch c n nh p vào tên ngư i dùng.1: Màn hình đăng nh p KDM v y. Remote Login (đăng nh p t xa) giúp b n đăng nh p vào môi trư ng làm vi c trên m t máy khác qua m ng. 8. thì đã làm quen v i v ngoài c a màn hình sau khi ch y môi trư ng này.1. Đ kh i đ ng môi trư ng làm vi c m c đ nh KDE. N u có nh ng môi trư ng làm vi c khác trên h th ng thì chúng s đư c li t kê trong m t danh sách hi n ra.1 hi n ra.2 V ngoài c a KDE N u b n đã t ng kh i đ ng vào KDE. màn hình đăng nh p m c đ nh c a KDM có hai ô đ ngư i dùng gõ vào tên đăng nh p (username) và m t kh u (password) ho c ch n tên đăng nh p c a mình bên trái hai ô này. Như Hình 8. Ví d . như kh i đ ng l i ho c t t máy. m t kh u r i gõ <Enter>. hình 8.8.2 là màn hình KDE trên máy c a tôi .

chuy n qua l i gi a các không gian làm vi c. thư m c thư ng dùng. t c là trên cùng.192 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. . ch nh s a m t chút. nhưng m i b n phân ph i có th đ t vào v trí này m t bi u tư ng khác nhau. Nút này có bi u tư ng hình ch K theo m c đ nh. thư ng n m đ u bên trái c a thanh panel. giúp ngư i dùng ch y nh ng ng d ng này bao g m c nh ng chương trình không có bi u tư ng trên thanh panel nào. digikam. Nút KMenu dùng đ m ra m t trình đơn các ng d ng mà KDE tìm th y trên h th ng. màn hình có th chia thành hai ph n: • Các thanh panel Các thanh panel thư ng n m ph n ngoài cùng (đư ng biên) c a màn hình. Như b n th y. dư i cùng. trên đó có th đ t các bi u tư ng khác nhau dùng đ ch y các ng d ng (shortcut) ho c đ t các t p tin. Trong trư ng h p c a mình. • Màn hình (Desktop) Đây là toàn b ph n còn l i c a màn hình. tôi đã b đi t t c nh ng bi u tư ng đó.2: V ngoài c a màn hình sau khi ch y KDE sau khi đã có c u hình. Trên thanh panel chính còn có nút g i là KMenu — trình đơn chính c a h th ng KDE. tuy nhiên đ minh h a tôi đã t o ra hai cái là l4u. bi u tư ng c a OpenSUSE Linux. bi u tư ng đó là hình con t c kè hoa. Như trên hình 8. bên trái ho c bên ph i.2. Panel dùng đ ch y các ng d ng thư ng dùng.

có h tr m t s lư ng không gian làm vi c. thì m i không gian làm vi c là m t căn phòng trong nhà đó.3: H p tho i ch y chương trình .8. ngư i ta nói ng d ng đư c đưa vào tr ng thái ho t đ ng hay (active). trang trí khác nhau. thì c n nh n vào ô tương ng v i không gian đó trên trình nh (applet) KPager n m trên thanh panel. và t p tin chương trình tương ng là kicker. và t t c phòng trong nhà này có ch c năng như nhau. và thanh panel c a b n t nhiên bi n m t. M t tính năng quan tr ng khác c a KDE đó là h th ng Hình 8. ph n không gian chính c a thanh panel là vùng thanh công c (taskbar).3) r i gõ vào đó kicker và <Enter>. Nh n vào mũi tên này s đưa thanh panel quay tr l i. Tuy nhiên. KDE. Thanh công c dùng đ hi n th tên g i. N u coi môi trư ng làm vi c KDE là m t ngôi nhà l n. N u ch ng may có l i gì đó. thì ng d ng đó s đư c hi n th trên màn hình. s lư ng RAM) không cho phép m quá nhi u ng d ng m t lúc đ c n ph i s d ng nhi u không gian làm vi c.2. Do đó không b r i khi có nhi u ng d ng cùng ch y. thanh panel s b n đi. Khi nh n vào nút này. S lư ng cũng như tên g i và m t vài c u hình khác c a không gian làm vi c có th thay đ i theo ý mu n c a ngư i dùng. thì b n có th ph c h i đưa nó tr l i b ng cách ch y câu l nh (trên xterm ho c konsole ho c m t trình l nh khác): [user]$ kicker & ho c nh n <Alt>+<F2> đ m h p tho i ch y chương trình (hình 8. góc bên ph i c a thanh panel thư ng có đ ng h . Sau m t th i gian làm vi c b n s tìm th y s lư ng c n thi t cho mình. m c dù có th có màu sơn. Và đôi khi c u hình máy tính (b x lý.1 B t đ u làm vi c v i KDE 193 đây c n nói thêm m t chút v khái ni m không gian làm vi c đã nh c đ n trên. Thông thư ng. Thanh panel c a KDE còn có tên g i “Kicker”. M i ng d ng đang ch y có m t th riêng trên thanh công c . Khi ngư i dùng nh n chu t vào th này. Nh có không gian làm vi c ngư i dùng có th đ t các ng d ng thu c v m t công vi c trên m t màn hình riêng. Trên hình 8. gi ng như b kéo v góc tương ng c a màn hình. theo kinh nghi m c a tôi thì ngư i dùng bình thư ng không c n quá 3 không gian. Đ chuy n qua l i gi a các không gian làm vi c. Khi này trên màn hình ch còn l i mũi tên tam giác đó. hai đ u có th có các nút có hình mũi tên tam giác. cũng như h u h t các môi trư ng làm vi c và trình qu n lý c a s c a Linux. b n s th y trình nh đó có hai không gian làm vi c là Làm vi c và Gi i trí. bi u tư ng c a nh ng ng d ng đang ch y và chuy n qua l i gi a chúng.

Thu t ng ti ng Anh dùng cho tr giúp lo i này là tooltips. m i ng d ng n m trong m t nhóm th c hi n m t ch c năng chung. có l đây là ph n quan tr ng nh t đ i v i b n) và Leave (dùng đ thoát ra kh i h th ng và th c hi n m t s hành đ ng khác). Trên hình 8. N u mu n thêm m t chương trình nào đó vào danh sách c a th Favorites. Applications (nh ng ng d ng có trên h th ng. N u b n đưa chu t lên m t bi u tư ng. m t nút nào đó trên màn hình ho c trên thanh panel.4: Tr giúp có ích tooltips Kh năng s d ng chu t c a các môi trư ng làm vi c hi n đ i là t i đa. chúng ta c n nh n vào bi u tư ng c a nó. cho nên tôi s mô t v KMenu ki u m i này đây. Đ m m t nhóm ng d ng chúng ta c n nh n chu t vào tên c a nó. Nhóm ng d ng s có hình mũi tên tam giác cu i. History (nh ng ng d ng. Trong ph n Applications b n s tìm th y r t nhi u ng d ng có ích.0 s p t i. t c là mô t v nó. Bi u tư ng này theo m c đ nh có hình ch K như bi u tư ng đ u chương sách này. Trình đơn này đã có s thay đ i l n so v i trình đơn “c đi n” c a KDE. Graphics. Nh ng ng d ng này l i đư c s p x p trong m t h th ng trình đơn có tr t t . c u hình nh n n. Mu n quay l i thì nh n chu t vào thanh có hình mũi tên tam giác n m bên trái. đĩa.194 Làm vi c trong môi trư ng KDE tr giúp tr c ti p trên màn hình. khi nh n chu t ph i lên n n màn hình. . Ví d v tooltips có trên hình 8. Trình đơn này s hi n ra khi nh n chu t ph i lên b t kỳ m t thành ph n nào đó c a màn hình. Trong KMenu m i các bi u tư ng có m t đi m gì đó chung đư c nhóm l i v i nhau và đ t vào t ng th (tab) riêng. Khi này s m ra nh ng ng d ng (và có th có nhóm ng d ng) thu c vào nhóm này. Sau khi nh n vào bi u tư ng c a KMenu m t trình đơn như trong hình 8. có th ch n các câu l nh đ c u hình nó: t o bi u tư ng m i. 8.4. c p nh t. Computer (nh ng thư m c.5 s hi n ra.3 Trình đơn KMenu Đ m ra trình đơn chính c a môi trư ng làm vi c KDE (KMenu).5 chúng ta th y có 5 th như v y: Favorites (nh ng ng d ng ưa thích). . đư c th nghi m l n đ u trên OpenSUSE. Ví d . Nút chu t ph i trong KDE ph c v cho vi c m m t trình đơn có n i dung ph thu c vào “hoàn c nh” (context menu). . Office. Các nhà phát tri n KDE s dùng s thay đ i này trong phiên b n 4. Trong trình đơn này ngư i dùng có th ch n m t trong nh ng hành đ ng có th áp d ng cho ph n t đó c a màn hình. đư ng d n chính c a máy tính). thì s có m t c a s nh hi n ra cho bi t nút hay bi u tư ng đó có tên là gì và có công d ng gì. t p tin m i m g n đây).1. Cách khác đ m KMenu là dùng t h p phím <Alt>+<F1>. Multimedia. Tuy nhiên các b n phân ph i Linux thư ng thay th nó b ng bi u tư ng logo c a mình. k c ph n màn hình tr ng (n n màn hình). thì . Hình 8. như Internet.

K t qu tìm ki m s hi n th ngay trong trình đơn KMenu (hình 8.1 B t đ u làm vi c v i KDE 195 Hình 8. thì ch c n nh n vào dòng tương ng. Ngoài ra trên trình đơn chính còn có hi n th tên đăng nh p và tên máy. Ngoài ng d ng. S thay đ i này không có gì quan tr ng mà ch có ý nghĩa tên g i. Tính năng tìm ki m này đư c xây d ng m t ph n d a trên h th ng Kerry/Beagle. B n s luôn luôn bi t đư c “mình là ai” và “đang đâu”. qua . ng d ng tìm th y n m trong ph n Application c a k t qu . Ví d b n mu n tìm ng d ng có tên amarok. ch c năng c a chương trình là hoàn toàn như cũ: trong Thi t l p cá nhân ngư i dùng có th thay đ i h u h t các c u hình c a môi trư ng làm vi c KDE. trong k t qu hi n th còn có th có thêm m t vài t p tin có liên quan đ n t tìm ki m. 8. M t tính năng m i đ c bi t h u ích c a trình đơn KDE đó là tính năng tìm ki m.5: Trình đơn chính c a KDE c n nh n chu t ph i vào tên (bi u tư ng c a chương trình tương ng r i ch n câu l nh Add to Favorites. Mu n ch y (m ) k t qu nào đó.8.1.6).4 Trung tâm đi u khi n KDE Tên “Trung tâm đi u khi n” c a KDE trong nh ng phiên b n g n đây đã đư c thay th b ng tên m i “Thi t l p cá nhân” (Personal Settings). Thi t l p cá nhân (Personal Settings) có th ch y qua trình đơn chính. r i nh n <Enter> ho c đ i m t chút. Thông tin này có ích khi b n đăng nh p vào b ng tên c a ngư i dùng khác ho c đăng nh p vào máy xa. Hãy nh p tên đó vào ô tìm ki m n m bên c nh ch Search.

còn bên ph i là nh ng th và nh ng tùy ch n thu c v môđun đang đư c ch n bên trái.8. và cu i cùng ch n nh ng phông ch cho thích h p (Fonts). . ki u dáng b ng Style. r i tìm đ n t p tin ch a nó. bên ph i là ô xem phông đư c ch n. .9 cho th y ph n bên ph i c a Personal Settings khi nh n vào . trái là danh sách d ng cây c a nh ng môđun có trong Personal Settings. vì s lư ng c a chúng l n. Chúng ta s th y m t c a s như trên hình 8. Th nh t. M i môđun n m trong m t nhóm nào đó. ho c t dòng l nh b ng cách gõ tên chương trình bên là kcontrol. . t c là thay đ i nh ng môđun c a nhóm Appearance & Themes: thay đ i tr c ti p s c thái b ng Theme Manager.7 hi n ra. N u mu n thêm phông ch cho toàn b h th ng thì hãy chuy n vào ch đ qu n tr h th ng b ng nút Administrator Mode . (khi này b n c n nh p vào m t kh u c a root). Ví d . . sau đó thay đ i các bi u tư ng b ng Icons. đ “làm đ p” KDE thì thông thư ng tôi thay đ i các tùy ch n s c thái. Phông ch cho các thành ph n khác nhau c a KDE đư c l a ch n trong môđun Fonts (hình 8. Trong s nh ng môđun c a Personal Settings chúng ta s xem xét m t vài môđun làm ví d .6: Tìm ki m trong trình đơn chính c a KDE bi u tư ng trên thanh panel. . môđun Panels n m trong nhóm Desktop.fonts) ô bên trái. Như v y môđun này li t kê nh ng phông đã có trong thư m c cá nhân c a b n (thư ng là ~/. Có th nói đây là trình cài đ t phông ch v i giao di n đ h a c a KDE (xem hình 8. N u mu n thêm m t phông nào đó thì c n nh n vào nút Add Fonts . nh ng môđun còn l i b n s t t tìm hi u khi s d ng KDE.196 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. Trư c khi ch n phông ch c n s d ng đ n môđun Font Installer n u mu n thêm nh ng cái m i m i. . .

chúng s l p l i nh ng trư ng h p khác.7: Trình Thi t l p cá nhân c a KDE môđun này).10. ví d hình ch nh t. Khi ngư i dùng th c hi n m t thay đ i nào đó trong m t môđun (ví d ch n phông ch khác). Quay l i v i môđun ch n phông ch . c n s d ng môđun Keyboard Shortcuts. t c là b n ch mu n th nghi m ch không mu n thay đ i gì. Trong môđun này b n có th th c hi n thêm m t s thao tác n a. b n có th dùng nút chu t gi a (bánh xe) v lên màn hình m t hình gì đó. Sau khi ch n đư c phông ch thích h p cùng v i ki u dáng (Font style) và kích thư c (Size). dùng anti-aliasing cho phông hi n th đ p hơn (đánh d u vào ô vuông c nh dòng Use anti-aliasing for fonts). và dùng đ phân gi i t ch n (Force fonts DPI). v. Khi đó s hi n ra c a s như trên hình 8. Nói đ n phím nóng không th không k đ n m t tính năng m i c a KDE là kh năng s d ng chu t (bàn phím) đ th c hi n m t thao tác nh t đ nh nào đó trong m t chương trình.org Writer s ch y. tương ng v i nó. . . . Ví d . Cancel — đóng h p tho i c nh báo này và quay v môđun đã có thay đ i đ xem xét l i. Đ thay đ i m t phông ch nào đó c n nh n vào nút Choose . cũng b ng nút bánh xe v hình ch L và Konqueror s m m t thư m c xác đ nh (chúng ta s nói k hơn .1 B t đ u làm vi c v i KDE 197 Hình 8. Đ thay đ i nh ng “phím nóng” dùng trong KDE.11. chưa áp d ng nó mà chuy n sang môđun khác thì s có m t h p tho i c nh báo hi n ra như trong hình 8. . Discard — không áp d ng chúng. Nhưng như v y phông ch v n chưa đư c dùng trong KDE. đ m trình đơn chính. và khi đó chương trình OpenOffice.8. Thao tác cu i cùng này là c n thi t đ i v i c nh ng môđun khác.v . ho c trên n n màn hình. B n c n làm thêm m t thao tác n a đó là nh n vào nút Apply ho c OK c a môđun đ KDE bi t ch c ch n là b n mu n s d ng phông này. đây có th thay đ i. Apply — áp d ng nh ng thay đ i. . Ý nghĩa c a các nút c a h p tho i xin đư c gi i thích m t l n đây. Ho c trong chương trình Konqueror. thêm các phím nóng đ ch y m t chương trình nào đó. . Đó là ch n t t c các phông ch cùng m t lúc b ng nút Adjust All Fonts . . c n nh n vào OK đ ch p nh n nó.

. như trình theo dõi m ng. — Thêm các trình nh có ích. Nh ng c u hình này đư c th c hi n trong môđun Input Actions n m cùng nhóm v i môđun v a k trên. Khi nh n chu t ph i lên ph n tr ng c a thanh panel s m ra m t trình đơn c a panel này (hình 8. 8.198 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8.12). vào thanh panel. trình đơn. v Konqueror sau). đ ng h . d ch t ti ng Anh “context menu”). Ngư i dùng các h đi u hành có giao di n đ ho khác ch c ch n là s s d ng trình đơn b i c nh m t cách d dàng.8: Cài đ t phông ch m i Hình 8. Bây gi chúng ta s nghiên c u c th hơn cách thay đ i v ngoài c a KDE. • Add Application to Panel — Thêm bi u tư ng (nhóm) chương trình vào . bao g m các m c sau: • Add Applet to Panel .1. t c là thay đ i n n màn hình.9: Ch n phông ch dùng cho text. . . . .5 Thay đ i v ngoài Hai thành ph n chính c a màn hình là n n và các thay panel có th thay đ i m t cách d dàng b ng cách nh n chu t ph i lên chúng và ch n các câu l nh tương ng trong trình đơn m ra (trong sách này chúng ta s t m g i nó là “trình đơn b i c nh”. trình đơn chính và các thanh panel.

14. n u nh n chu t ph i vào m t bi u tư ng chương trình ho c applet có trên thanh panel thì s m ra m t trình đơn b i c nh có khác m t chút. • Remove Panel — G b m t thanh panel nào đó cùng v i t t c nh ng gì có trên thanh panel này. — đ t tên cho nút c a chương trình XXX.1 B t đ u làm vi c v i KDE 199 Hình 8. . Ngoài ra. Trong danh sách hi n ra b n c n ch n chương trình ho c toàn b nhóm chương trình đó b ng Add this Menu. Trong đó quan tr ng nh n có l là l nh Configure XXX Button . Khi ch n câu l nh này. khi ch n câu l nh Configure Panel . . . tính năng này cho phép t m th i “khóa” panel đ không thay đ i nó m t cách vô tình. • Add New Panel — Thêm thanh panel m i. . . Ý nghĩa c a các câu l nh tôi nghĩ không c n gi i thích. Hiding. . s m ra m t c a s cho phép thay đ i các tùy ch n c u hình c a panel. s hi n ra c a s ch nh s a các thanh panel như trên hình 8. — C u hình thanh panel. • Configure Panel . như chúng ta có th th y trên hình 8.11: C nh báo khi có thay đ i chưa áp d ng thanh panel đ có th tìm (chúng) nó nhanh hơn. • Lock Panels — M t trong nh ng cái m i c a KDE. b n có th thêm m t thanh panel đ “đ ng” bi u tư ng nh ng ng d ng thư ng ch y. • Help — Tr giúp v panel.13. Có 4 th tab (Arrangement. câu l nh c a chương trình s ch y và m t vài c u hình khác. Như đã nói trên. c a trình đơn b i c nh c a panel ho c ch n môđun Panels (nhóm Desktop) c a Personal Settings.10: Ch n phông ch Hình 8. Ví d . Menus và Appearance) .8. • Remove From Panel — G b chương trình ho c applet (đang có) kh i thanh panel.

ho c t t máy hoàn toàn. Nh n vào đó đ ch y chương trình so n th o trình đơn. b n c n s d ng câu l nh Create New (trong trình đơn b i c nh hi n ra khi nh n chu t ph i lên màn hình như đã nói trên) và ch n m c tương ng c a l nh này. .13: Trình đơn b i c nh c a nút cùng nhi u tùy ch n nhưng chúng ta ch chú ý đ n m t s trong đó. . Sau đó dư i có th ch n v trí đ t thanh panel (Position). đ thêm bi u tư ng lên màn hình. .200 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. Trong c a s này ngư i dùng có th ch n không dùng nh n n (ch dùng màu). Ho c t dòng l nh ch y câu l nh kmenuedit. S lư ng và tên g i c a các không gian làm vi c có th th c hi n qua th Multiple Desktops. chi u dài c a nó tính theo % so v i c nh c a màn hình (Length) và đ cao tính theo pixel (Size). Khi nh n chu t ph i lên bi u tư ng c a trình đơn chính b n s th y m t câu l nh có cùng tên v i chương trình này. Đ thay đ i trình đơn chính c a KDE (KMenu). m c dù theo tôi là không th c s c n thi t. L nh này dùng đ c u hình không gian làm vi c cũng như n n màn hình (như thay đ i nh n n). Trong trình đơn này cũng có nhi u câu l nh đ b n có th nghiên c u d n d n. có th ch n đ thanh panel tr thành trong su i (đ p hơn?) b ng tùy ch n Enable transparency. Đ u tiên c n ch n thanh panel mu n c u hình b ng cách nh n vào ô n m sau dòng Settings for (th Arrangement) r i ch n panel tương ng. Câu l nh Configure Desktop .15. là l nh chúng ta quan tâm.12: Trình đơn c a thanh panel Hình 8. Cu i cùng. Sau khi k t thúc công vi c b n c n bi t cách thoát kh i KDE cũng như giao di n đ ho . ngư i dùng có th s d ng chương trình Menu Editor. ch n m t nh làm n n ho c ch n m t nhóm nh thay phiên nhau sau m t kho ng th i gian nh t đ nh (slide show). Khi ch n l nh này s hi n ra c a s như trên hình 8.16). khi nh n chu t ph i lên ph n tr ng c a n n màn hình s m ra m t trình đơn b i c nh c a màn hình. Trên th Appearance. Tương t như các thanh panel. N u mu n b n có th b đi các nút gi u thanh panel (hình mũi tên tam giác) b ng cách b đi các d u X trong các ô c a Panel-Hiding Buttons (th Hiding). K t qu thu đư c là như nhau (hình 8. Sau m i l n thay đ i đ ng quên áp d ng nó b ng nút Apply.

6 Đi u khi n phiên làm vi c1 Phiên làm vi c (ti ng Anh là session) có th t m đ nh nghĩa là quá trình làm vi c c a ngư i dùng b t đ u t lúc vào môi trư ng làm vi c đ n lúc thoát ra. và đ ng th i cho phép ph c h i tr ng thái c a phiên làm vi c cu i cùng trong l n đăng nh p sau. môi trư ng KDE có m t chương trình riêng — Session Manager (Trình qu n lý phiên làm vi c). Trình qu n lý phiên làm vi c có th ph c h i các thi t l p sau: • Các thi t l p trang trí và tính năng. Session . Chương trình này ch y ngay sau khi tên ngư i dùng và m t kh u đư c h th ng xác nh n là đúng.15: Thay đ i màn hình 8.org. nh n n. Trình qu n lý phiên làm vi c cho phép b n lưu l i các thi t l p hi n th i cho m i phiên làm vi c.14: C u hình các thanh panel Hình 8. t đi n Stardict hay OpenOffice. màu và thi t l p chu t. Đ đi u khi n phiên làm vi c.1 B t đ u làm vi c v i KDE 201 Hình 8. như phông ch .1. • 1 ng d ng đang ch y.8. như Konsole.

Save Session — lưu tr ng thái c a phiên làm vi c hi n t i. Tr ng thái này s đư c ph c h i vào l n đăng nh p sau. n u b n ch y câu l nh trình so n th o vim t m t c a s terminal. thông thư ng là <Ctrl>+<Alt>+<Del> ho c dùng nút Lock trên thanh panel (n u có). 2 Screen Saver . Đ m khóa màn hình. N u đã s d ng KDM đ đăng nh p vào thì b n s có m t vài l a ch n khác: t t máy. Khi khóa màn hình. kh i đ ng l i. c n nh n chu t ho c nh n bàn phím đ hi n ra h p tho i m khóa. Phím nóng theo m c đ nh đ thoát kh i KDE là <Ctrl>+<Alt>+<Del> (chương trình s h i l i b n có ch c ch n mu n thoát ra không) ho c <Ctrl>+<Alt>+<Shift>+<Del> (thoát th ng. 3. chương trình b o v màn hình2 b t đ u ch y. B n có th s d ng phím nóng xác đ nh trong Personal Settings. h p tho i này b n c n nh p vào m t kh u c a mình. Ví d .202 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. Trên thanh panel nút đ thoát ra thư ng n m c nh nút Lock. Lock — khóa màn hình c a b n. M i câu l nh đi u khi n tr c ti p phiên làm vi c n m trong th Leave c a trình đơn chính. 1. 2.16: So n th o trình đơn chính Tuy nhiên. c n chú ý là b n không th lưu và ph c h i nh ng ng d ng mà Session Manager không qu n lý. thì Session Manager không th ph c h i trình so n th o này. Logout — thoát ra kh i KDE khi k t thúc công vi c ho c đ đăng nh p vào môi trư ng làm vi c khác. chương trình không h i l i).

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful