T h c s d ng Linux

Phan Vĩnh Th nh Phiên b n: 0.9.6 Ngày 14 tháng 2 năm 2007

Dành cho ngư i dùng m i và r t m i...

M cl c
L im đ u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i 1.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 1.1.1 Các h đi u hành d ng UNIX . . . . . . 1.1.2 M t chút v l ch s . . . . . . . . . . . . 1.1.3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux . . . . 1.2 B n phân ph i Linux . . . . . . . . . . . . . . . 1.3 Yêu c u đ i v i máy tính . . . . . . . . . . . . . 1.4 L y Linux đâu? . . . . . . . . . . . . . . . . . 1

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

3 . 3 . 3 . 4 . 7 . 9 . 12 . 13 14 14 16 17 17 18 20 22 23 23 24 26 27 27 27 30 31 34 34 34 36 36 39 39 40

2 Cài đ t h đi u hành Linux 2.1 Chu n b cài đ t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2 Phòng xa và nh ng l i khuyên . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng . . . . . . . . . 2.3.1 Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa” . . . . . . . . 2.3.2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa . . . . . . . . 2.3.3 Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft 2.3.4 V n đ v i các đĩa l n . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4 L a ch n trình kh i đ ng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.1 Trình kh i đ ng GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.2 Trình kh i đ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.3 Các trình kh i đ ng khác . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.4 Các phương án kh i đ ng . . . . . . . . . . . . . . . 2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa . . . . . . . . . . . . . . . 2.5.1 L i khuyên khi t o phân vùng . . . . . . . . . . . . . 2.5.2 Chương trình đ phân chia đĩa . . . . . . . . . . . 2.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader . . . 2.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7.1 Cài đ t GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7.2 C u hình GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.8 S d ng trình kh i đ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . 2.8.1 Cài đ t và c u hình LILO . . . . . . . . . . . . . . . 2.8.2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux . . . . . . 2.8.3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS . . . . . 2.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin.exe . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

iv 3 Kh 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 i đ ng Linux l n đ u Kh i đ ng HĐH Linux . . . . . . . . . Đăng nh p vào h th ng . . . . . . . . Console, terminal o và shell . . . . . So n th o dòng l nh. L ch s l nh . . Ng ng làm vi c v i Linux . . . . . . . Tr giúp khi dùng Linux . . . . . . . . 3.6.1 Các ngu n thông tin tr giúp . 3.6.2 Các trang tr giúp man . . . . . 3.6.3 Câu l nh info . . . . . . . . . . 3.6.4 Câu l nh help . . . . . . . . . . 3.6.5 Tài li u b n phân ph i và ng d 3.6.6 Câu l nh xman . . . . . . . . . . 3.6.7 Câu l nh helptool . . . . . . . 3.6.8 Sách và Internet . . . . . . . . .

M CL C 43 43 44 46 49 51 53 53 54 55 56 56 57 57 57 60 60 63 65 70 70 72 72 72 73 79 80 80 80 81 82 82 83 83 86 87 88 89 91 92 93 95

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ng . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

4 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4.1 T p tin và tên c a chúng . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2 Thư m c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.3 Công d ng c a các thư m c chính . . . . . . . . . . . 4.4 D ng t p tin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.1 Các t p tin thi t b . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.2 Các ng có tên (pipes) . . . . . . . . . . . . . . 4.4.3 Các socket . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.4 Liên k t m m . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c . . . . . . . . 4.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m 4.6.1 Câu l nh chown và chgrp . . . . . . . . . . . 4.6.2 Câu l nh mkdir . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.3 Câu l nh cat . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.4 Câu l nh cp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.5 Câu l nh mv . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.6 Câu l nh rm và rmdir . . . . . . . . . . . . . 4.6.7 Câu l nh more và less . . . . . . . . . . . . 4.6.8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin . 4.6.9 Câu l nh split . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.10 So sánh các t p tin và l nh patch . . . . . . 4.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin . . . . . . . . . . 4.7.1 Chương trình tar . . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.2 Chương trình gzip . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.3 Chương trình bzip2 . . . . . . . . . . . . . . 4.7.4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2 . . . 4.8 T o và g n các h th ng t p tin . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . .7 Các hàm s . . . . . . . . . . 5. . . 5. . . . . Môi trư ng c a h v . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 . 110 . . . . . . 5. . . . . . . .8. . . . . . . . . . . . . v 101 . . . . . . . . 104 . . . . . 106 . . . 5. . . . 5. . . . . . . . . . . 5. .7. 5.2 S d ng | . .4 Toán t select . . . . . . . .2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c . . . . .9 Bi n n i b (local) . . . . . . . . . . . . . . .6. . . . .6. .2 Các ký t đ c bi t . .3. . . . . . . . . . . . . . . .7. . . . . . . . 5. . .4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n . 5. . . .4. . . .3. . . . . . . . . . 5. . . . 5. 103 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 117 . . .5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. . . . . . . . . . . . . . 114 . . .3 B l c . . . .8. . . . . . 123 .6 Tham bi n và các bi n s . . . . . . . . . . .7 Khai tri n bi u th c . . . . . . . . .6 Câu l nh export . . . .7.5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105 . . . 5. . . . . . . . . . .1 H v là gì? . . . 124 . . . . . . . . . . . . .2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion) . . . . . . . . . 5. . . . . . . . 118 . . . . . . . . .7. . . . . . . . . . 108 . . . . . . .6. . 126 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .6 Phân chia t (word splitting) . . . . . . . .7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.5. . . . . . . . . . . . . . . . . .1 Khai tri n d u ngo c . . . . . . . . . 117 . . . . . . . .4. . . . . . . . . . . .8. . . . . . . . . . 5. . . . . . . . 125 . . . . . .6. . . . . 104 . . . . . . .6. . . 126 . . . . .8 Shell — m t ngôn ng l p trình . . . . . . . . .1 Toán t if và test (ho c [ ]) . . . . . . .M CL C 5 Bash 5. . .4.9 Script c a h v và l nh source . . . . . . . . . . 116 . . .3. . 5. . . . . . . . . . . . . .7. . . .8. . 115 . . . . . .2 Thao tác & . . . . . . . . . . 101 . . . . . . .2 L nh echo . . . . . . . . . . . . 114 . . . . . 114 . . 5. .5 Toán t for . 122 . .7. . . . 5. . . 106 . . . . . . . . .3 L nh cat . . . . . . . . . 5. . . . . 119 . . . . . . . . . .2 D u nh c c a h v . . . . 109 . . . . . . . 115 . . . . . . . . . . .8 Xóa các ký t đ c bi t . . . . . . . . . . . . . 5. 5. . . . . . . . 5. . . 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . < và >> . . . . . . 105 . . 118 . . 104 . . 118 . . . .5. . . . . . 5. . 5. . . . . . .3 Phép th các tham bi n và bi n s . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . . . 5. 5. .6. . . . . . . . . .7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin . 5. 5. .8. . . . . . .8.6 Toán t while và until . . . .1 Các d ng tham bi n khác nhau . . . . . . . .5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion) . . . . . . . . . . . . . . . 103 . . 109 . . . . .3 Toán t case . . . .4 Bi n môi trư ng IFS . . . . 116 . . . 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . 112 . 102 . . . . . . 5. .8. . . . 122 . . . 5. . . . . . . . . . . . . . . . 113 . . . 5. . . .8 Tham s . .3 Thao tác && và || . . 113 . . . 5. . . . . 5. . . . . . .3 Bi n môi trư ng PATH . . 5. . . . . . . 124 . .8. . . . . . 5. .3 Th c thi các câu l nh . . .1 S d ng >. . . . . . . . . . . . . đư ng ng và b l c . .8. . . . . . .1 Dòng d li u vào – ra . . . . .10 Câu l nh sh . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . 116 . 5. 125 . . . . . . . . . . . . .4 Phép th các câu l nh . .5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân . .1 Thao tác . . . .7. . . . 5. . . . . . . . . . . . . . .

. . . 194 . . .3 C u hình chương trình ch X . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 .3. .10 Trình đơn Câu l nh . . . . . . . . .2 K t n i Shell . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 8.4 S d ng trình qu n lý màn hình .1. . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 D ng danh sách t p tin . . . .1 Cài đ t chương trình Midnight Commander . 190 . . . . . . . 6. . . . . .1 X. . . . . . . . . . .3 Các t h p phím đi u khi n b ng . . . . . . . . . . . . . . .1. . . .vi 6 S d ng Midnight Commander 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7 Giao di n đ ho 7. .5. . 8 Làm vi c trong môi trư ng KDE 8. . . . . . .1. . . . . .1 K t n i FTP . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 Th c u hình /etc/X11/xorg. . . . . . . .5. . . . . . . . . . . . . .4 S d ng chu t . . . . . . 6. . . . . . 7. . . .1 Đăng nh p vào KDE . . . . . . .3 Môi trư ng làm vi c Xfce . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5. . 7. . . .1 B t đ u làm vi c v i KDE . . . .3 Tr giúp . . . . .1. . . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . 6. . . .2 Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME 7. . . . . . . .5 Đi u khi n các b ng . .6 Đi u khi n phiên làm vi c . . . 7.3. . . .12.4 Trung tâm đi u khi n KDE 8. . . . . .1. . . . . . . . . . . . . . . . .8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin . . . . . . . . . . . . .4 Kh i đ ng h th ng X Window . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . .6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin . . . . . . 201 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198 . . . .4. 7. . . . . .11 C u hình Midnight Commander . . . . . . . . . . .5 Thay đ i v ngoài . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 195 . . .2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 7. . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7. . . . . . . . . . . . . . . .12 K t n i t i máy xa . . . . . .7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên . . . . . . . . . . . . .3. . . . .2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander 6. . . . . . .2 V ngoài c a KDE . . . 8. . . . . . . . . . . . . . . . . .3 Trình đơn KMenu . . . . . . . . . . . M CL C 128 128 129 131 132 133 133 136 137 139 141 143 145 147 153 159 159 160 162 162 167 169 170 171 178 182 185 187 188 188 . . . . .4. . . .12. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 C u trúc c a t p tin c u hình X . . 7. . . . . . . . 6. . . . .Org . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 Nh ng ch đ hi n th khác . . . . . . . . 6. . . . . . 7. .1. .conf . . . . . . . .9 Dòng l nh c a h v . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . 191 . 8. . . . . . . 7. .1 L a ch n trình qu n lý c a s . . .4. . . . . . . . .4. .1 Thu th p thông tin c n thi t . . . 8. . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 190 . . . . . . 8. . . . . . . .

. . . . .3 8. . B t đ u tìm ki m . . . . . H th ng đ ho X Window . . . . . . . . . . . .21 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . H p tho i đ i tên t p tin . . . . . . . .10 6. . . . . . . . . . . . . . . . . .4 7. . . . . . . . . . . . .20 6. . . . .Danh sách hình v 3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Chương trình xvidtune “không ch Môi trư ng làm vi c Xfce . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 6.2 7. . . . . . . . . . . . . . . . . .18 6. . . . . .3 6. . . . . . . . . . . . . . . .12 6.7 Midnight Commander ti ng Vi t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 6. . . 43 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ch đ xem nhanh . . . Thay đ i v ngoài c a Midnight Commander . . . .15 6. . . . . . . . . . Thi t l p h th ng t p tin o . . . . . C u hình Midnight Commander . . . . . . .org qua xorgcfg . . . . . C a s yêu c u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5 8. .1 8. . . . . . . . C u hình X. . . . .6 8. .7 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 7. . . . . . . . . . . .14 6. . . .1 Màn hình kh i đ ng c a GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 8. .17 6. . Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP . . Trình đơn chính c a KDE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 6. . . . . . . . . . . 129 130 133 136 137 138 139 142 144 145 147 150 150 151 152 153 154 156 157 158 158 159 164 172 181 181 189 191 192 193 194 195 196 197 . . . . . . . . . . . .5 8. . . . . . .2 8. Màn hình đăng nh p KDM . . . . . . . . . . . . . . . . . . Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng . . .13 6. . . . . . . Ch đ thông tin . .5 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Đi u khi n công vi c n n sau . . . . Ch đ cây thư m c . . . . . . . .11 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander . . C as h il i. . . . . H p tho i ch n đ nh d ng hi n th . . .19 6.6 6. . . . . . H p tho i ch y chương trình . . . . . . . . . . . . . nh . . . . . . . . . . . . . Màn hình Midnight Commander . u” ch nh hình . . . . . . . . . . . . . . .1 7. . . . Tr giúp có ích tooltips . . . . .8 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .16 6. . . . . . . . . . . . . . . a KDE .22 7. V ngoài c a KDE . . . . . . Th và c u hình các phím . . . . . . . . . Đang tìm ki m . . . . . . . . . . . . . . .9 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tìm ki m t t c các liên k t m m . . . . H p tho i s p x p . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Chương trình xvidtune . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Tìm ki m trong trình đơn chính c Trình Thi t l p cá nhân c a KDE . . . . . . . . . .

10 8. . . . . . . . Thay đ i màn hình . . . . . . . .8 8. . . . . .14 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . DANH SÁCH HÌNH V . . . . . . . .9 8.11 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Ch n phông ch dùng cho text. . . . . . . .viii 8. . . trình đơn. . . . . . .13 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Trình đơn b i c nh c a nút . . . . . . So n th o trình đơn chính . . . . .16 Cài đ t phông ch m i . . . . Ch n phông ch . . . 198 198 199 199 200 200 201 201 202 . . . Trình đơn c a thanh panel . . . . . . . . . . . . . . .12 8. . . . . . . . . . . . . C u hình các thanh panel . C nh báo khi có thay đ i chưa áp d ng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .15 8. . . . . . . . . . . . . . . .

. . . Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp . . . . . .3 5. . . . . . . Nh ng tùy ch n chính c a tar . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 5. . . Nh ng t p tin thi t b chính . . Phím s d ng đ xem trang man . . . .8 5. . . . . . . . .3 6. . . . . . . . . . . . . .2 5. . . . . . . . . . . . . . . . . .2 6. .1 4. . . . . . . . . .1 Yêu c u đ i v i ph n c ng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Các l nh đi u khi n dòng nh p vào . . . . . . . . .5 Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux Nh ng phím so n th o dòng l nh . Các câu l nh b l c . . . . . T h p phím đi u khi n l ch s l nh Các ph n chính c a tr giúp man . . . . . .4 6. . . .3 3. . . . . . . . Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2 Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount . . . . . . . . . . . . .1 6. . . . . . .5 4. . . . . . . . . . . . . .4 4.2 Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH . . .Danh sách b ng 1. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 6. . . . . . . . . . . . . Thay th các tham bi n đ c bi Ký t xác đ nh d ng d u nh c Các ký t t o m u . . . . . . . . . . . Di chuy n khi xem tr giúp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Các t h p phím di chuy n dùng chung Di chuy n trong trình xem t p tin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 12 2. . . . . t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 20 2. . . . . . . . . . . . . . . . . . Các phím ch c năng . . . . . . 46 50 52 54 55 66 71 81 85 89 92 94 99 109 111 112 118 131 131 132 140 148 C u trúc thư m c c a Linux . . . . . . . . . . . . . . . . . .6 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5 4. . . . . . . . . . . . . . . . . .1 C u trúc c a sector kh i đ ng chính . . . Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. 28 3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 4.1 3. . . . . . . .2 3. . . . . .4 3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 4. . . . . . . .7 4. . . . . . . . . .

.

M t cu n sách tham kh o c m tay là không th thi u trong th i gian đ u tìm hi u Linux. Linux là h đi u hành phát tri n m nh.L im đ u Trong tác ph m n i ti ng th gi i c a nhà văn Nga Lev Tolstoi “Chi n tranh và hoà bình” có đưa ra m t ví d đ minh ho cho suy nghĩ c a tác gi v vai trò c a nh ng ngư i có ti ng (c th là Napoleon và Alecxandr đ nh t) và qu n chúng trong l ch s nói chung cũng như trong chi n tranh châu Âu nh ng năm đ u th k XIX. luôn mong mu n có thêm máy tính ch y dư i Linux. d s d ng mà còn luôn luôn s n sàng giúp đ ngư i dùng m i. M t s công ty đã th y đư c Linux m t ngu n l i l n và phát tri n công vi c kinh doanh c a mình t h đi u hành này. Nhi u t ch c chính ph cũng như phi chính ph nhìn th y Linux m t h đi u hành nhi u h a h n và h tr cho Linux. M i b n phân ph i thích h p cho m t nhóm ngư i dùng c th nào đó t ngư i dùng m i đ n ngư i dùng “cao c p” (advanced) hay nói đúng hơn là m i ngư i dùng có quy n l a ch n cho mình m t b n phân ph i thích h p và chuy n sang s d ng b n khác khi nào mong mu n. nhóm tin t c. và còn c ng thêm nh ng gì mà t m th i b óc quan sát h n ch c a con ngư i còn chưa tìm ra. . Trên th trư ng máy ch hi n th i ch có m t vài tên tu i đáng chú ý. Đ i v i ngư i nuôi ong thì m c đích ong là thu th p m t ong. Microsoft nhìn th y Linux kh năng c nh tranh l n và nhi u khi coi Linux là k thù c a mình. có th đi u ch nh theo ý mu n c a mình v. Nh ng năm đ u th p k th chín c a th k XX Linux m i ch là đ a con tinh th n chưa bi t nói c a Torvalds. Các nhà l p trình nhân (kernel) tìm th y Linux s quy n rũ và công vi c phát tri n c a h . N u không . T t nhiên m c đích cu i cùng c a ong không ph i là nh ng cái trên n m riêng bi t mà là t t c chúng c ng l i. các trang web cung c p tin t c. Hãy xem xét giá và n i dung cu n sách trư c khi mua. Đ i v i c u bé v a b ong c n thì m c đích c a con ong ch c n ngư i. . d a trên s c ng tác. Đ i v i m t nhà thơ thì m c đích c a con ong là thu vào mình hương v c a nh ng bông hoa. b n s luôn tìm th y câu tr l i cho v n đ c a mình t s lư ng l n các di n đàn. Nh ng nư c còn nghèo tìm th y Linux m t cách gi i quy t cho v n đ kinh t . Nhà sinh h c khi quan sát th y ong th ph n cho hoa thì quy t đ nh đây chính là m c đích c a loài ong. như v y m c đích c a nó là duy trì nòi gi ng. bài báo. C ng đ ng Linux không ch cung c p cho ngư i dùng máy tính m t h đi u hành thân thi n. Tuy nhiên n u b n m i b t đ u h c Linux thì hãy tìm cho mình m t cu n sách gi i thi u ng n g n v h đi u hành này. Ngư i nuôi ong có cái nhìn sâu hơn thì cho r ng ong thu th p b i ph n hoa đ nuôi ong con và t o ong chúa. Linux là ni m đam mê và “Just for fun”. Ch trong vài năm g n đây đã có nhi u b n phân ph i Linux chi m lĩnh đư c môi trư ng máy ch cũng như máy đ bàn c a ngư i dùng.v. Đ i v i Linus Torvalds. Ngư i khác quan sát quá trình di cư c a th c v t thì cho r ng ong tham gia vào quá trình này và là m c đích c a nó. Linux cho máy đ bàn có ph n đa d ng hơn. . L ch s hình thành và phát tri n Linux chúng ta s th y ngay chương đ u tiên c a cu n sách này. sách v Linux. nhóm thư. thu n ti n. Nhân v t chính trong ví d minh ho này là con ong. . V i k t n i m ng Internet. Linux ngay t ban đ u đã đư c xây d ng d a trên c ng đ ng (ti ng Anh “community”). Ngư i dùng thì th y Linux m t h th ng m nh.

s a đ i. nh ng tài li u khác có th so n th o trong Openoffice. Nghe nh c b ng Amarok. . Ngành chính c a tôi là Hoá h c.com) đã giúp đ tôi trong khi so n cu n sách này.5/) . cu n sách này đư c t o ra.0 kho ng 4 năm trư c đây.org/licenses/by/2. . thông báo l i chính t .org/licenses/by/2.5 (http://creativecommons. tuy nhiên m t s ph n đ c bi t ví d ph n nói v cài đ t chương trình t các gói rpm ch áp d ng t t cho các b n phân ph i “dòng RedHat”. do đó xin đ ng mong đ i nh ng ki n th c cao siêu trong sách này. thêm và b t trong th i gian r nh r i c a tôi.5/). Xin c m ơn Kostromin A. trong chương trình Kile và biên d ch mã L TEX qua nh ng chương trình có trong gói teTeX. Như v y.5 (http://creativecommons. Tôi b t đ u h c Linux khi có trong tay 3 đĩa CD RedHat 7. M i đ ngh s a đ i. B n có th tìm b n phân ph i teTeX ho c m t b n phân ph i khác c a h th ng này trên h u h t các b đĩa cài đ t h đi u hành Linux. qu n lý hình k thu t s và l y chúng ra t máy hình b ng digiKam. l i ki n th c cũng như đ ngh giúp đ (luôn luôn hoan nghêng) xin g i cho Phan Vĩnh Th nh theo đ a ch teppi@vnoss. đó là Fedora. . Released under Creative Commons Public License 2. c th là lu n A văn t t nghi p và cu n sách này. . Và hơn n a m i công vi c c n đ n máy tính c a tôi có th gi i quy t nhanh g n b ng nh ng chương trình đi kèm v i Linux.org) và anh Nguy n Đ ng Hoàng Tuân (tuanndh@gmail. Happy Using Linux! A Công c đ t o ra cu n sách b n đang đ c là h th ng s p ch L TEX. so n th o tài li u.chat. và có khi không đư c c p nh t c năm.ru) đã vi t ra m t cu n sách s d ng Linux hay làm tài li u tham kh o chính cho cu n sách này.org. Sách này đư c phân ph i mi n phí theo b n quy n Creative Commons Public License 2. Cũng như nh ng s n ph m khác c a c ng đ ng OSS. Nh ng thông tin b n đ c tìm th y trong cu n sách này có th áp d ng cho h u h t h t các b n phân ph i l n.org. bác Nguy n Đ i Quý (vnpenguin@vnoss. Tôi không ph i là m t nhà qu n lý m ng hay l p trình chuyên nghi p và nói chung không ph i ngư i h c theo chuyên ngành công ngh thông tin.có kh năng tìm đư c sách thích h p ho c b n thích cu n sách “T h c s d ng Linux” này thì có th in nó ra đ ti n đ c. v. Mandriva. Không ph i là tôi không mu n s d ng và ghét b h đi u hành Windows mà đơn gi n là tôi đã quen làm vi c trong môi trư ng KDE và Xfce. do đó đôi khi nó s đư c c p nh t thư ng xuyên. kh năng v đ ho vector c a Inkscape còn đ cho c nh ng nhà thi t k chuyên. Và bây gi Linux (c th là OpenSUSE Linux) là h th ng duy nh t làm vi c trên máy tính c a tôi. OpenSUSE. cu n sách “T h c s d ng Linux” đư c t o ra v i hy v ng s giúp ngư i dùng m i làm quen v i h đi u hành tuy t v i có tên Linux và hình tư ng trưng là chú chim cánh c t (penguin) xinh đ p. Thông thư ng ngư i dùng m i b t đ u gia nh p vào th gi i Linux b ng nh ng b n phân ph i này. ”. v i ngư i dùng không chuyên thì kh năng ch nh s a nh c a The GIMP còn trên c đ .v.V. Như trang th hai c a sách có ghi “Dành cho ngư i dùng m i và r t m i. (http://linux-ve. đôi khi trong console (dòng l nh không có đ ho ).

1. và cách có đư c nh ng b n phân ph i này. Ken Thompson và Brian Kernighan. Trong trư ng h p đó máy tính ch là m t t p h p các thi t b đi n t không làm vi c. t ch c làm vi c v i các t p tin (trong đó có ch y và đi u khi n vi c th c hi n c a các chương trình). Trong chương đ u tiên c a cu n sách “T h c s d ng Linux” này chúng ta s tr l i ng n g n cho câu h i “Linux là gì?”. môn chuyên ngành c a tôi – Hoá h c và t t nhiên c HĐH Linux.Chương 1 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i “Just for fun” – Linus Torvalds. t c là d ch các câu l nh c a ngư i dùng và hi n th k t qu làm vi c c a nh ng l nh này. V t lý. L ch s luôn là đi m kh i đ u khi nghiên c u m t ngành khoa h c nào đó. Chính b n thân t UNIX (vi t hoa t t c các ch cái) tr thành nhãn hi u thương m i c a t ng công ty AT&T. không hi u là đ làm gì.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng Các h đi u hành d ng UNIX H đi u hành (HĐH) đó là m t b các chương trình h tr vi c đi u khi n ph n c ng c a máy tính. Hơn th n a b n đ c s hi u ít nhi u v OpenSource. Đ n th i đi m hi n nay thì các h đi u hành n i ti ng nh t cho máy tính là Microsoft Windows (C) và UNIX. khái ni m b n phân ph i Linux. Nhưng bây gi khi nói đ n h đi u hành UNIX thư ng có ý không nói c th m t h đi u hành c th nào mà là m t nhóm các h đi u hành dòng UNIX (UNIX-liked OS). Không có h đi u hành thì máy tính không th c hi n đư c ch c năng c a mình. H đi u hành UNIX do nhóm các nhà phát tri n Bell Labs vi t ra vào năm 1969 dư i s đi u khi n c a Dennis Ritchie. k c Yoga mà b t ngu n t nĐ . và đ ng th i th c thi s giao ti p v i ngư i dùng. Không có ngo i l đ i v i Toán h c. Windows b t ngu n t h đi u hành MS-DOS trư c đây làm vi c trên các máy tính c a hãng IBM. 1 .1 Ngư i m “không ng i ng n” đăng ký nhãn hi u thương m i b t kỳ th gì.1 1. yêu c u c a Linux đ i v i ph n c ng.1. Đ ng th i nói đôi dòng v nh ng đi m đ c bi t c a Linux. GNU và FSF.

Nhưng d n d n c u hình trang thi t b c a máy tính cá nhân cũng m nh lên và hi n nay có kh năng cao hơn so v i nh ng mainframe c a nh ng năm 70 th k trư c.os.minix ngày 25 tháng 8 năm 1991 (đư c coi là ngày sinh nh t c a HĐH này): From: torvalds@klaava.FI (Linus Benedict Torvalds) Newsgroups: comp. This implies that I’ll get something practical within a few months. won’t be big and professional like gnu) for 386(486) AT clones.FI> Date: 25 Aug 91 20:57:08 GMT Organization: University of Helsinki Hello everybody out there using minix I’m doing a (free) operating system (just a hobby. and I’d like to know what features most people would want.fi) PS. Trong thư này Linus cho bi t anh đang phát tri n m t h đi u hành t do cho các máy tính đ i 386 (486) và yêu c u nh ng ai quan tâm cho bi t nh ng thành ph n nào c a h th ng cho ngư i dùng c n ph i có đ u tiên. but I won’t promise I’ll implement them :-) Linus (torvalds@kruuna.Helsinki. and things seem to work. lúc đ u đư c phát tri n đ làm vi c v i các máy tính nhi u ngư i dùng – các mainframe. It is NOT portable (uses 386 task switching etc).40). This has been brewing since april.os. Linus Torvalds.4 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i Vào cu i nh ng năm 70 c a th k trư c (th k XX) các nhà phát tri n c a trư ng đ i h c California Berkeley đã thêm vào mã ngu n c a UNIX r t nhi u s c i ti n trong đó có h tr giao th c2 TCP/IP (giao th c m ng chính hi n nay). Yes — it’s free of any minix code. H đi u hành dòng UNIX. Đi u đ c bi t ch b n quy n c a s n ph m cho phép ngư i khác phát tri n và c i ti n và chuy n k t qu thu đư c đ n ngư i th ba (cùng v i mã ngu n ho c không) v i đi u ki n là ph i ch ra ph n nào c a mã đư c phát tri n Berkeley.08) and gcc(1. and it has a multi-threaded fs.205708. trong đó có BSD. Và và đ u nh ng năm 90 m t sinh viên c a trư ng đ i h c Helsinki (Ph n Lan). Đây là b c thư mà Linus g i vào nhóm tin t c comp. I’d like any feedback on things people like/dislike in minix. Any suggestions are welcome. Nh ng ngư i dùng trong nhóm tin t c này đã làm vi c dư i h đi u hành Minux do giáo sư Andy 2 protocol . 1. S n ph m này n i ti ng dư i tên BSD ("Berkeley Systems Distribution").9541@klaava.1.Helsinki. I’ve currently ported bash(1. as my OS resembles it somewhat (same physical layout of the file-system (due to practical reasons) among other things). and it probably never will support anything other than AT-harddisks.minix Subject: What would you like to see most in minix? Summary: small poll for my new operating system Message-ID: <1991Aug25.2 M t chút v l ch s HĐH Linux v a k ni m sinh nh t l n th 15 c a mình. as that’s all I have :-(. and is starting to get ready. đã b t đ u phát tri n m t HĐH ki u UNIX cho các máy tính cá nhân tương thích v i IBM (IBM-compatible PC).helsinki.

org/pub/linux/kernel/Historic/oldversions/RELNOTES-0.01: I wasn’t too proud of it. ho c tìm đ c cu n “Linux: Just for fun”.org. Chú ý r ng không có thông báo cho b n 0.01: tôi không t hào l m v nó. Linus Torvalds vi t: “As I already mentioned.li.org) – d án t o chương trình ng dùng mi n phí.” (“Như tôi đã nói trư c đây. N u b n đ c quan tâm đ n l ch s c a HĐH này thì hãy đ c trang web sau: http://www.01) đư c công b trên Internet ngày 17 tháng 09 năm 1991. Free Software Foundation) có trang ch n m t i đ a ch http://www. T i t nh t là làm ch m quá trình trao đ i ý tư ng trong ngành l p trình.org/linuxhistory. Open Source và d án GNU c n ph i nói đ n m t cách đ c bi t. vì th ch g i thông báo đ n t t c nh ng ai mu n th hi n s quan tâm. T p tin phiên b n đ u tiên c a Linux (phiên b n 0. Trong khuôn kh T ch c ph n m m t do đã b t đ u làm vi c d án GNU (http://www. 0. sao chép.php. s a đ i. làm ch m quá trình t o ng d ng m i vì m i nhà l p trình s ph i vi t l i t đ u m t ng d ng thay vì dùng đo n mã ngu n đã có trong ng d ng khác.02 ra đ i.gnu. hãy xem RELNOTES-0.org.1. N u b n đ c quan tâm thì có th tìm đ c nh ng thư mà hai ngư i này g i cho nhau trong nhóm tin t c nói trên.kernel. Đây là phiên b n đã có th làm vi c trên máy. V b n quy n này.”)3 Sau đó ngày 05 tháng 10 năm 1991 phiên b n 0. các d u hi u b o v quy n tác gi .01 didn’t actually come with any binaries: it was just source code for people interested in what linux looked like. đó b n s nh n đư c thông tin chi ti t v l ch s xu t hi n và phát tri n Linux. B i vì tính đ n th i đi m b t đ u xây d ng t ch c thì các công ty thương m i gi r t c n th n các chương trình ng d ng c a mình. Linus Torvalds không đăng ký b ng sáng ch cũng như không gi i h n vi c phân ph i HĐH m i này. gi bí m t nghiêm ng t mã ngu n c a chương trình vi t trên các ngôn ng b c cao (như C++). ví d ftp://ftp. Stallman cho r ng vi c này r t có h i đ i v i phát tri n chương trình ng d ng. B n quy n này có th tìm th y trong nh ng phiên b n đ u tiên c a nhân trên ftp. 3 . GNU là R t thú v là sau khi Linus Torvalds phát tri n HĐH c a mình thì gi a anh và giáo sư Andy Tanenbaum đã n ra m t cu c tranh cãi.12 theo đ a ch trên. 0. Vào năm 1984 nhà bác h c ngư i m Richard Stallman sáng l p ra T ch c ph n m m t do (FSF. so I think I only sent a note to everybody who had shown interest.01. M c đích c a t ch c này là lo i tr t t c nh ng đi u c m đoán và h n ch phân ph i. m t cu n sách nói v đ i tư c a Linus Torvalds đ n th i đi m anh làm cho Transmeta và vi c phát tri n HĐH Linux. b o v nó b ng các b ng sáng ch .12. nghiên c u chương trình ng d ng.01 không đi kèm theo binary nào: nó ch là mã ngu n cho nh ng ai mu n bi t linux trông ra sao.kernel. Theo ti ng lóng c a Linux thì b n quy n này đôi khi đư c g i là Copyleft. Note the lack of announcement for 0.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 5 Tanenbaum vi t ra đ làm công c h c t p cho các sinh viên l p trình. Ngay t đ u Linux đã đư c phân ph i theo đi u ki n c a b n quy n General Public License (GPL)4 thư ng dùng cho các ph n m m ng d ng Open Source và d án GNU. d n đ n vi c gi m ch t lư ng chương trình và s có m t c a r t nhi u l i không xác đ nh đư c trong nh ng chương trình này. 4 Th t ra lúc đ u nhân Linux đư c phân ph i theo b n quy n mà FSF không không nh n là t do vì nghiêm c m phân ph i thương m i. Minux làm vi c trên các máy tính v i b x lý 286 và đư c Linus dùng làm mô hình cho HĐH m i.fsf. B n quy n đư c đ i sang GPL t phiên b n 0.

s a đ i. N u như nói m t cách th t ng n g n thì b n ch t c a GPL như sau. n i ti ng nh t trong s chúng đó là trình so n th o Emacs và trình biên d ch GCC (GNU C Compliler) – trình biên d ch ngôn ng C t t nh t hi n nay. thì b n quy n GPL “làm cho chương trình ng d ng t do và đ m b o là chương trình này s t do”5 . còn các l i s đư c nh n ra và s a nhanh chóng. .org) và pdfLaTeX (http://www. G n như t t c các chương trình ng d ng phân ph i theo đi u ki n GPL có th coi là mi n phí đ i v i ngư i dùng (trong ph n l n các trư ng h p đ nh n đư c nó b n ch ph i tr ti n đĩa CD. 5 . B n có th đ c b n quy n này theo đ a ch http://www. nhưng không có nghĩa là chúng đư c phân ph i không có b n quy n và không đư c lu t pháp b o v . Nh ng gì do d án GNU phát tri n đ là t do.html) vào năm 1985 Stallman vi t r ng đ ng l c đ ông sáng l p ra FSF và d án GNU đó là s khó ch u trong quy n s h u c a m t s ngư i đ i v i chương trình ng d ng.org/copyleft/gpl. Nh ng chương trình Open Source (Mã ngu n m ) đư c phân ph i theo đi u ki n c a b n quy n General Public License (GPL). Các nhà phát tri n xvnkb (http://xvnkb. đây chúng ta g p l i cơ ch đào th i (hay t t hơn là ch n l c) t nhiên như trong thuy t sinh h c c a Darwin.6 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i t vi t t t c a GNU’s Not Unix.gnu. M t ph n thư ng t t n a đó là khi chương trình tr lên n i ti ng thì tác gi c a chương trình s có đi u ki n tìm m t công vi c có lương cao.gnu. Nó b o đ m r ng k t qu lao đ ng c a các nhà phát tri n ph n m m t do s luôn luôn m và không tr thành m t ph n c a s n ph m nào đó dùng b n quy n bình thư ng (ý nói s n ph m đóng). DVD ho c k t n i Internet). Nói như các nhà sáng l p ra FSF. Hãy vi t thư cho h đ h c h i kinh nghi m! Trong khuôn kh c a ho t đ ng Open Source nói chung và d án GNU nói riêng. chuy n ho c bán cho ngư i khác không h n ch v i m t đi u ki n là k t qu thu đư c cũng ph i phân ph i theo b n quy n copyleft. Đi u đó không có nghĩa là các nhà l p trình không còn nh n đư c ph n thư ng (ti n) cho công vi c c a mình.html. d y cách s d ng. Đi u ki n cu i là quan tr ng và then ch t c a b n quy n này. Cơ ch này b kìm nén trong th gi i chương trình ng d ng thương B n đ c cũng nên bi t là s p t i s có phiên b n th 3 c a GPL (GPLv3). do đó không còn t do). là nh ng ngư i hi u rõ nh t đi u này. Ý tư ng chính c a Stallman là ch không ph i bán chương trình ng d ng.org). . B n d ch ti ng Vi t không chính th c n m t i http://vi.html.org/ gnu/manifesto.openoffice.tug. unikey (http://unikey. mà bán chính s c lao đ ng c a nhà l p trình. v. Vi c m mã ngu n đ ng th i nâng cao r t nhi u ch t lư ng c a chương trình ng d ng: t t c nh ng gì t t nh t. nh ng ý tư ng và cách gi i quy t m i đư c phân ph i r ng rãi ngay l p t c. Tham gia vào tranh cãi có c ngư i vi t ra nhân Linux đ u tiên – Linus Torvalds. Đi u ki n này cũng phân bi t ph n m m t do v i ph n m m phân ph i mi n phí.org/gplv.v. Chương trình ng d ng phân ph i theo GPL đư c quy n phát tri n. đã phát tri n m t lư ng đáng k các chương trình ng d ng.sf. t c là nh ng gì thu c v d án GNU không ph i là m t ph n c a Unix (vào th i gian đó th m chí t UNIX đã tr thành thương hi u. Cùng v i s ra đ i c a phiên b n th 3 này đã n y ra r t nhi u tranh cãi xung quanh tính t do c a b n quy n.net). đây c n ph i đưa ra ví d đ b n đ c hi u rõ hơn: ngu n thu nh p có th là các s n ph m đi kèm ho c d ch v cài đ t và c u hình cho nh ng máy tính m i ho c phát tri n cho nh ng đi u ki n làm vi c m i. Trong “Manifesto GNU” (http://www.

thì HĐH s tìm nh ng trang b nh đã lâu không đư c s ng đ chuy n chúng t b nh lên đĩa c ng.3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux Do mã ngu n Linux phân ph i t do và mi n phí. Khi này Linux có th cung c p t t c các tài nguyên h th ng cho ngư i dùng làm vi c qua các terminal xa khác nhau. Nhưng đ chuy n GNU thành m t HĐH hoàn ch nh thì ch còn thi u nhân.1. Vi c này có làm gi m t c đ làm vi c. 3. l n lư t chia cho m i ti n trình m t kho ng th i gian th c hi n. khi m t ti n trình ph i như ng b x lý cho các ti n trình khác (và có th làm ch m tr r t lâu vi c th c hi n). Nó đ ng nghĩa v i vi c ra đ i c a m t h đi u hành m i t do phân ph i cùng v i mã ngu n m . Nhưng đã thành l ngư i dùng thư ng s d ng tên g i c a nhân làm tên g i c a h đi u hành. N u có trang nào đó trong nh ng trang này l i tr thành c n thi t.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 7 m i. b n v ng và phát tri n nhanh nh t.1. nên ngay t đ u đã có r t nhi u nhà l p trình tham gia vào quá trình phát tri n h th ng. không m t ti n trình nào đư c c n tr công vi c c a ti n trình khác. 1. N i dung c a m t s ph n (trang) b nh đư c ghi lên vùng đĩa c ng xác đ nh t trư c. h tr các công ngh m i g n như ngay l p t c. T H N d s ch c b nh theo trang th ng b nh Linux đư c t ch c d ng các trang v i dung lư ng 4K. vì trong d án GNU đã phát tri n s lư ng l n các ti n ích khác nhau. C n nói r ng Linus Torvalds ch phát tri n ph n nhân (kernel) c a h đi u hành. Nh đó đ n th i đi m hi n nay Linux là h đi u hành hi n đ i. nhưng cho phép ch y các chương trình c n b nh dung lư ng l n mà th c t không có trên máy tính. Truy c p nhi u ngư i dùng Linux không ch là HĐH nhi u ti n trình. thì Linux s ph c h i chúng t . Tuy nhiên bây gi xin quay l i v i l ch s c a Linux. Cách này hoàn toàn khác v i ch đ “nhi u ti n trình đ y nha” đư c th c hi n trong Windows 95. 2. Swap b nh lên đĩa Swap b nh cho phép làm vi c v i Linux khi dung lư ng b nh có h n. Linux h tr kh năng nhi u ngư i dùng làm vi c cùng lúc. 1. D án GNU cũng đã b t đ u phát tri n nhân cho riêng mình (đư c g i là Hurd). nhưng vì lý do nào đó đã b ch m l i. Đ làm đư c đi u này nhân th c hi n ch đ phân chia th i gian c a b x lý trung tâm. Linux có t t c các kh năng. Stallman t t nhiên đã đúng khi đòi h i h đi u hành Linux ph i đư c g i là GNU/Linux. Xin đưa ra đây danh sách ng n g n nh ng kh năng này. và chúng ta cũng làm như v y trong cu n sách này. 4. Nhi u ti n trình th t s T t c các ti n trình là đ c l p. Vì th s xu t hi n c a nhân Linux là r t đúng lúc. Vùng đĩa c ng này đư c coi là b nh ph thêm vào. u b nh đ y. Nhân này “đ u” đúng vào mi n “đ t lành”. đ c trưng cho các h đi u hành đ y đ tính năng dòng UNIX.

thì Linux ch n p vào b nh m t b n sao c a mã chương trình và t t c các ti n trình gi ng nhau cùng s d ng m t mã này. 5. H tr m t ph n các kh năng c a System V và BSD POSIX 1003. chương trình này d tr m t ph n b nh có kích thư c xác đ nh đ làm b đ m cho đĩa. 6. và như v y cho phép gi m kích thư c b nh b ng d ng chi m. 8. đó là m t b các th t c ngôn ng C. N p môđun th c hi n “theo yêu c u” Nhân Linux h tr vi c cung c p các trang b nh theo yêu c u. nh đó nâng cao r t nhi u t c đ truy c p t i nh ng chương trình và ti n trình thư ng dùng. Thêm vào đó Linux còn h tr các kh năng c a System V và BSD đ tăng tính tương thích.1. 10. 9. Ngày nay giao di n này đư c t t c các h đi u hành m i h tr . và th c hi n cùng lúc nh ng chương trình này d n đ n hao h t b nh không đáng có. còn nh ng ph n mã không s d ng t i th i đi m hi n t i thì n m l i trên đĩa. 7. và s gi m xu ng khi h th ng hay ti n trình c n nhi u b nh hơn. Trên các h th ng cũ nh ng thư vi n đó n m trong m i t p tin chương trình. System V IPC Linux s d ng công ngh IPC (InterProcess Communication) đ trao đ i thông tin gi a các ti n trình. khi này ch ph n mã c n thi t c a chương trình m i n m trong b nh .8 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i đĩa c ng (vào b nh ).1 (Portable Operating System Interface – giao di n c a h đi u hành lưu đ ng) đưa ra giao di n tiêu chu n cho các h th ng Unix. Có m t s thư vi n tiêu chu n đư c dùng cùng lúc cho vài ti n trình. Microsoft Windows NT cũng h tr POSIX 1003. ho c nhi u ngư i dùng ch y cùng m t chương trình 6 . Ngư i dùng MS-DOS s nh đ n chương trình SmartDrive. M t s h th ng Unix cũ và m t s h th ng hi n đ i (bao g m c Microsoft Windows) chuy n lên đĩa t t c n i dung c a b nh thu c v nh ng ng d ng không làm vi c t i th i đi m hi n th i (t c là T T C các trang b nh thu c v ng d ng s đư c lưu lên đĩa khi không đ b nh ) và như v y kém hi u qu hơn. ho c m t ngư i dùng ch y vài ti n trình gi ng nhau. B đ m đ ng c a đĩa B đ m c a đĩa đó là m t ph n b nh c a h th ng dùng làm nơi lưu nh ng d li u thư ng dùng c a đĩa.1. Linux 100% tương ng v i tiêu chu n POSIX 1003. Thư vi n chung Thư vi n – b các quá trình (thao tác) đư c chương trình dùng đ làm vi c v i d li u. đ s d ng tín hi u và b nh chung. Cùng s d ng chương trình N u c n ch y m t lúc nhi u b n sao c a cùng m t ng d ng nào đó6 . Trên các h th ng m i (bao g m Linux) có h tr làm vi c v i các thư vi n đ ng (dynamic) và tĩnh (static) đư c chia ra. Linux s d ng h th ng đ m linh đ ng hơn: b nh đư c d tr cho đ m đư c tăng lên khi b nh không đư c s d ng. 100% tương ng v i tiêu chu n POSIX 1003.1.

Đ ng th i Linux còn làm vi c trên r t nhi u b x lý tương thích v i Intel c a các nhà s n xu t khác. Nhân đó là cho phép s d ng nhi u h đi u hành trên m t máy B n phân ph i Linux h tr nhi u b x lý nh t c n ph i k đ n Debian (http://www. đư c g i là Second Extended File System (ext2fs) và Third Extended File System (ext3fs) cho phép s d ng không gian đĩa m t cách có hi u qu . PowerPC và nh ng b x lý khác8 . bao g m các h th ng t p tin DOS và OS/2. bao g m c các b x lý 64bit. Làm vi c trên các ph n c ng khác nhau M c dù đ u tiên HĐH Linux đư c phát tri n cho máy tính cá nhân (PC) trên n n t ng Intel 386/486. HFS.v. Windows 95 và Wine. rlogin. SUN Sparc.2 B n phân ph i Linux Trong b t kỳ h đi u hành nào cũng có th chia ra 4 ph n chính: nhân. M68000 (Atari và Amiga). như AMD. sharing) các t p tin và in t xa trong các m ng Macintosh. Đ ch y nh ng chương trình như v y dư i Linux đã phát tri n các trình gi l p (emulator) cho DOS. trình d ch l nh ngư i dùng và các ti n ích. bao g m DOS. ssh). Đ ng th i có h tr dùng Linux là máy ch ho c máy khách cho m ng khác. Trong khi đó h th ng t p tin chính c a Linux. Ngoài ra còn có phiên b n Linux cho các b x lý khác bao g m ARM. bochs. 14. Ngư i ta đã vi t ra hàng lo t các chương trình ng d ng. truy c p dial-up qua các giao th c SLIP và PPP. Trong Internet còn có nh ng thông báo nói r ng trên các b x lý Athlon và Duron c a AMD Linux còn làm vi c t t hơn so v i trên Intel. như reiserfs. cho các HĐH đã phát tri n trư c Linux.1. bao g m Networked File System (NFS). HĐH Linux còn có kh năng ch y chương trình dành cho b x lý Intel c a các h th ng Unix khác. . debian.2 B n phân ph i Linux 9 11.. . n u h th ng đáp ng tiêu chu n iBCS2 (intel Binary Compatibility). pearpc. trong đó có c nh ng chương trình có ích và không đ n n i t i.v. . còn có m t lo t các chương trình t o máy o7 mã ngu n m cũng như s n ph m thương m i: qemu. Xin đư c nói luôn là trong cu n sách này chúng ta ch xem xét trư ng h p Linux cho các máy tính tương thích v i IBM. H tr t t c các d ch v Unix. bây gi nó có th làm vi c trên t t c các b vi x lý Intel b t đ u t 386 và k t thúc là các h th ng nhi u b x lý Pentium IV. c u trúc (h th ng) t p tin. 1. Windows 3. k t n i t xa (telnet. trong đó có chia s (dùng chung. . và c các h th ng t p tin m i. DEC Alpha. . làm vi c trong các m ng TCP/IP. H tr các đ nh d ng h th ng t p tin khác nhau Linux h tr m t s lư ng l n các đ nh d ng h th ng t p tin. Kh năng ch y chương trình c a HĐH khác Trong l ch s Linux không ph i là h đi u hành đ u tiên. FreeBSD và OS/2.org) 8 7 . MIPS. vmware. Ngoài ra. . 12. Kh năng h tr m ng Linux có th g n vào b t kỳ m ng n i b nào.1. 13.. . Windows. NetWare và Windows.

Nhưng hi n nay có th chia ít nh t 3 nhóm b n phân ph i. t c là nhân. Nhân c a HĐH Linux hi n th i đang đư c phát tri n dư i s lãnh đ o c a Linus Torvalds và phân ph i m t cách t do (v i b n quy n GPL) gi ng như m t s lư ng kh ng l các chương trình ng d ng và ti n ích khác. C u trúc t p tin (h th ng t p tin) – là h th ng lưu t p tin trên các thi t b lưu. nhưng có ch c năng chính là th c hi n các công vi c d ch v (service). Và như chúng ta s th y sau đó không ph i là bài toán đơn gi n. linuxhq. M t trong nh ng k t qu c a vi c phân ph i t do chương trình ng d ng cho Linux đó là có nhi u công ty cũng như nhóm các nhà phát tri n đ c l p đã phát hành ra các b n Linux khác nhau đư c g i là “b n phân ph i Linux”. Thông thư ng t t c nh ng chương trình n m trong b n phân ph i Linux đ u dùng b n quy n GPL. M c dù h u h t các tác gi cho r ng s khác nhau gi a các b n phân ph i là không cơ b n. Có th tìm th y danh sách tương đ i đ y đ cùng v i đ c đi m ng n g n c a m i b n phân ph i trên http://www. h v shell và các ti n ích. nói chung không khác so v i nh ng chương trình bình thư ng khác mà ngư i dùng có th ch y. nó đi u khi n các thi t b ph n c ng và đi u khi n vi c th c hi n chương trình. Như đã nói trên. Slackware và Debian. mà đ i di n c a m i nhóm là Red Hat. Ngoài ra. trên th gi i đang có hàng trăm (hàng nghìn?) b n phân ph i Linux và m i ngày l i xu t hi n các b n m i. Vì th khi nói v h đi u hành nói chính xác hơn s là “h đi u hành d a trên nhân Linux”. nòng c t c a HĐH. Trình d ch l nh hay h v (shell) – là chương trình t ch c giao ti p gi a máy tính và ngư i dùng.10 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i thành ph n chính. Tuy v y. Ngoài ra. . M t vài tác gi đã th phân lo i các b n phân ph i d a trên nh ng tiêu chí khác nhau: • c u trúc h th ng t p tin • chương trình cài đ t • phương ti n dùng đ cài đ t các gói chương trình • thành ph n c a các ti n ích và chương trình ng d ng có trong b n phân ph i. c n tìm cách gi i quy t s ph thu c và mâu thu n gi a các gói (và gi a các phiên b n c a gói) chương trình. B n phân ph i – đó là m t b các chương trình ng d ng bao g m t t c b n ph n chính c a HĐH. vì th n u mu n có th tìm th y t t c nh ng gì có trên th gi i (h u h t nh ng trang này dùng ti ng Anh và các b n phân ph i Vi t Nam ít đư c nói đ n). R t có th xu t hi n trong b n đ c ý nghĩ r ng b t kỳ ai cũng có kh năng cho ra b n phân ph i Linux.com (còn có m t s b n phân ph i khác ti ng Anh). h th ng t p tin. Và suy nghĩ đó có ph n nào đúng. trên trang đó cũng như nhi u trang web khác còn có liên k t đ n nh ng danh sách b n phân ph i khác. đ ng th i còn có thêm các chương trình cho công vi c hàng ngày c a ngư i dùng. n u chính xác thì t “Linux” ch có nghĩa là nhân. Tuy nhiên các nhà phát tri n c a m t b n phân ph i Linux c n t o ra ít nh t m t chương trình cài đ t đ đưa HĐH lên máy tính tr ng không chưa có HĐH nào. Và cu i cùng các ti n ích – đó đơn gi n là các chương trình riêng l . hay nói đúng hơn là b t kỳ ngư i nào không lư i sưu t p các chương trình t do.

theo ý ki n c a tôi không đư c ưu tiên đây. Phiên b n nhân Linux thư ng đư c ký hi u b ng ba s 9 . openSuSE cũng đang d n d n h tr ti ng Vi t (http://vi. Và t t nh t n u nhóm các nhà phát tri n này nh n đư c ngu n l i t s n ph m Linux c a mình.16.13. L a ch n th hai này đư c ưu tiên vì: • chúng có h tr ti ng Vi t và càng ngày càng hoàn thi n • chúng có trình cài đ t t t.6.6 tr đi Linus và các nhà phát tri n khác th nghi m dùng b n s . C n phân bi t s phiên b n c a b n phân ph i và s phiên b n c a nhân. Chúng ta s nói đ n hai s l a ch n này m t cách k càng hơn. t c là làm vi c như m t công ty thương m i. L a ch n th hai đó là s d ng các b n phân ph i h tr ti ng Vi t t t như Debian. t đi n ti ng Vi t. Đ k t thúc câu chuy n v l a ch n b n phân ph i Linux c n nói thêm là g n đây bác Nguy n Đ i Quý (http://vnoss. th hai. Ubuntu và Mandriva. . 9 . Hi n th i có m t b n phân ph i như v y: vnlinux-CD (cùng v i m t vài bi n th ) do anh Larry Nguy n. s d ng các s n ph m Linux ti ng Vi t do m t s ngư i t nguy n duy trì.13.1. c p nh t thư ng xuyên thông thư ng là theo m t l ch đ nh s n. h tr nhi u ph n c ng khác nhau • có th cài đ t thêm các ph n m m khác m t cách d dàng ph n l n chương trình đã đư c biên d ch s n cho m i yêu c u c a ngư i dùng • nh ng b n phân ph i này đư c m t nhóm các nhà phát tri n duy trì. Lý do chính là chưa đ t đư c tiêu chu n th hai nêu trên. Th m chí ch trong kho ng th i gian không lâu mà tôi s d ng Linux (kho ng 5 năm) đã có nhi u b n phân ph i Vi t Nam cũng như nư c ngoài đã chào t m bi t th gi i Linux vì nhóm h tr c a chúng không thu đư c nhi u l i nhu n và sau đó m t th i gian ng ng h tr tác ph m c a mình. s d ng các s n ph m Linux l n có h tr ti ng Vi t.1 đư c d a trên nhân phiên b n 2. phân cách nhau b i d u ch m. Không s trư ng h p “đem con b ch ”. ch không phân nhánh và nhân lên gi ng như trư ng h p b n phân ph i.2 B n phân ph i Linux 11 V y thì c n l a ch n b n phân ph i theo tiêu chu n nào? Theo ý ki n c a tác gi thì đ i v i ngư i dùng Vi t Nam có hai tiêu chu n: th nh t ph i có giao di n ngư i dùng ti ng Vi t và th hai ph i có m t nhóm các nhà phát tri n h tr b n phân ph i này.6.org) đã cho ra đ i m t b n phân ph i m i hư ng v ngư i dùng Vi t Nam – FCxVnOSS. Ngoài ra còn đ m b o là b n s nh n đư c phiên b n m i c a nó trong tương lai. B n phân ph i này d a trên n n t ng c a FC c ng thêm giao di n ti ng Vi t và m t s ng d ng “mang tính Vi t Nam” như chương trình gõ ti ng Vi t.org). L a ch n th nh t. Khi nói đ n phiên b n c a Linux thư ng có ý là phiên b n nhân (vì m t h đi u hành là Linux ch khi nó s d ng nhân Linux).6. b n phân ph i openSuSE Linux 10. t c là Linux phiên b n 2. Vì Linus Torvalds ti p t c đi u hành vi c phát tri n nhân. T 2. Đ i v i ngư i dùng Linux Vi t Nam hi n th i có hai l a ch n: th nh t. .16. m t Vi t ki u M duy trì. Phiên b n nhân v i s th hai Đi u này ch đúng v i các phiên b n nhân trư c 2.opensuse. C n nói vài l i v đánh s phiên b n.. Ví d . nên phiên b n c a nhân tăng lên theo th t .

5. B ng 1. trên đó không th ch y n i Windows. DX v. Theo các ngu n thông tin khác nhau thì t t c các bi n th đ u dùng t t: SX.16. fluxbox. nên đ cài đ t HĐH này c n ít nh t là m t máy tính có b x lý 386. thì có th s d ng nó đ h c Linux và r t có th s ng c nhiên v kh năng c a HĐH này.. emacs. 1. Vì HĐH Linux s d ng ch đ b o v c a b vi x lý.0) thư ng không đư c s d ng đ t o các b n phân ph i. 128 1000 Ch y các ng d ng c n nhi u b nh (như GIMP. . Dùng môi trư ng làm vi c đ ho KDE. Nhưng trong cu n sách này chúng ta s không xem xét nh ng trư ng h p đ c bi t như v y. làm vi c th m chí trên b x lý 8086 v i 512Kbyte b nh . windowmaker.1 dư i đây s đưa ra m t vài con s ch v i m c đích giúp b n đ c làm quen.6.3 Yêu c u đ i v i máy tính Tôi đã đ c đâu đó nói r ng có nh ng phiên b n Linux đ c bi t.v. còn phiên b n đ c bi t có th ch y t m t ho c hai đĩa m m không c n đĩa c ng thì tôi đã g p. . T t nhiên là b n có th cài đ t b t kỳ phiên b n nào. nh ng con s này là không chính xác nhưng không khác bi t nhi u gi a các b n Linux khác nhau. nh ng máy tính s n xu t g n đây đáp ng đư c toàn b nh ng yêu c u đã đưa ra và s đưa ra dư i đây.1: Yêu c u đ i v i ph n c ng Mong mu n c a ngư i dùng Yêu c u. Dùng đư c giao di n đ ho X Window cùng v i m t 32 400 s trình qu n lý c a s nh nh như icewm. Phiên b n v i s th hai ch n (ví d 2. Xin đ ng lo l ng.12 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i l (ví d .13) đư c coi là làm vi c n đ nh. có đ m t s ng d ng ngư i dùng như vim. MB B nh Đĩa c ng Yêu c u nh nh t: ch làm vi c trong giao di n văn 8 200 b n v i dòng l nh c a shell.org). vì đó là phiên b n th nghi m (ch dành cho phát tri n). Yêu c u đ i v i ph n c ng c a h th ng mu n cài đ t Linux còn đư c xác đ nh b i l a ch n ph n m m c a ngư i dùng (và t c là s ph thu c vào phiên b n c a các ph n m m và ít nhi u vào b n phân ph i). N u cài đ t m t b n phân ph i đ y đ thì đương nhiên l a ch n nhân đã đư c các nhà phát tri n làm giùm b n đ c. 256 1500 các ng d ng n m trong KOffice. B ng 1. nhưng c n bi t cách đánh s phiên b n n u khi nào đó b n mu n c p nh t nhân Linux c a mình. nhưng đi u này không . mà trư c đây ch có th dùng MS DOS (t t nhiên là trong trư ng h p này chúng ta ch thu đư c ch đ dòng l nh. 2. nhưng đ i v i ngư i dùng m i thì nên ch n phiên b n nhân v i s th hai trong phiên b n là ch n. T t nhiên phiên b n như v y có th làm vi c. nhưng không b n v ng. Như v y Linux có m t ưu đi m l n đó là kh năng làm vi c th m chí trên nh ng máy r t cũ. . Vì th n u b n có m t cái máy tính cũ. . OpenOffice. Chúng đư c dành cho nh ng ngư i tình nguy n có mong mu n th nghi m đ tìm ra các l i.

Có th làm vi c đ ng th i nhi u ng d ng yêu c u: OpenOffice. GIMP. Trong s ba phương án k trên thì đ i v i ngư i dùng Linux Vi t Nam phương án mua CD. DVD là t t nh t. ). Novell Desktop. t t nhiên có kèm theo đ a ch bưu đi n. C n nói thêm là nh ng đĩa ghi v a hè thư ng có l i và có th gây m t d li u ho c làm h ng ph n c ng. .com đăng ký s lư ng đĩa b n c n.ubuntu. T t nhiên là chênh l nh giá thành đĩa ph i không quá cao. Đ a ch c th xin không đưa ra đây vì qu ng cáo trong th gi i hi n đ i đã không còn là mi n phí. Kile (dùng đ vi t nh ng dòng này). C n nói riêng v h th ng phát đĩa v i b n phân ph i Ubuntu m t cách mi n phí. Đ k t thúc xin đưa ra đây trư ng h p c u hình máy c a tôi: b x lý 686.org.. Như đã nói trên. 10GB c ng dành cho cài đ t Linux. Linux cùng v i m t s lư ng kh ng l các chương trình ng d ng đư c phân ph i g n như mi n phí.1. 16MB b nh và c ng kho ng 300MB. càng nhi u b nh . Khi đó còn có kh năng l a ch n và có b o đ m là s đ i đư c đĩa x u. ph n còn l i dành cho d li u. sau m t th i gian kho ng 1 tháng – 1 tháng rư i b n s nh n đư c chúng. Tôi hi n s d ng openSuSE Linux 10. N u máy tính c a b n có th làm vi c v i các h đi u hành Windows 2000 và Windows XP thì vi c ch y Linux trên nó s không có gì khó khăn. Hi n gi trên m ng Vi t Nam đã xu t hi n m t vài c a hàng bán đĩa Linux. b nh 256Mb (+256Mb swap). thì có toàn quy n sao chép toàn b b n phân ph i Linux ho c m t ph n b t kỳ c a nó ch ngư i quen. Và vi c gi u đ a ch không làm nh hư ng đ n nh ng ai có mong mu n mua Linux đ nghiên c u. Đ b t đ u h c Linux thì ch c n có m t máy tính v i b x lý 486. StarDict (chương trình t đi n). Theo tôi nghĩ đây là cách t t nh t n u b n không có đi u ki n đ mua đĩa. 1. Không có gì là th a thãi. KBabel. giá thành bán Linux bao nhiêu đó là quy n c a ngư i bán (ngoài ra giá thành cao còn có các b n phân ph i chuyên nghi p như Xandros.1 v i môi trư ng làm vi c KDE. ho c t i xu ng t Internet ho c mua đĩa CD (DVD) Linux ch nh ng ngư i bán hàng đâu đó trên hè ph mà không s b truy c u vì vi ph m b n quy n (các chương trình có b n quy n thương m i thư ng dùng t “s đ ng ý” gi a ngư i dùng và nhà phân ph i) c a các nhà (công ty) phát tri n.4 L y Linux đâu? Và trong ph n cu i c a chương th nh t chúng ta s tr l i ng n g n cho câu h i “L y Linux đâu?”. Ch c n vào đ a ch http://shipit. T t nhiên đ i v i dung lư ng b nh cũng như c u hình máy nói chung thì máy càng m nh. . Konqueror. T t hơn h t là nên mua đĩa c a m t công ty máy tính ho c qua m t c a hàng trên m ng. Có nghĩa là ngư i dùng không có ý đ nh thay đ i chương trình ho c mua bán nh ng chương trình này.4 L y Linux đâu? 13 ngăn c n vi c dùng các máy tính cũ làm vi c có l i ví d làm router10 ). 10 máy giúp chuy n hư ng các gói m ng . c ng càng r ng thì càng t t.

Chính vì v y trong cu n sách này. Hãy ch đ i và hy v ng trong tương lai không xa s có b n d ch Ti ng Vi t c a nh ng cu n sách này. tác gi s không đưa ra các bư c c th c a vi c cài đ t. • T máy tính khác trong m ng n i b qua SMB. đ ng th i. Slackware... Ngoài ra. Fedora. Và t t c các b n phân ph i l n (Debian. Thông thư ng trên các đĩa c a b n phân ph i Linux đã có hư ng d n ng n g n cách cài đ t Linux. trên Internet b n có th tìm th y r t nhi u cu n sách nó v v n đ này. Windows 2000 và Windows XP. m t cách t nhiên. Thay vào đó là nh ng gì b n c n bi t và chu n b trư c khi cài đ t. thì h không mu n m t đi môi trư ng làm vi c quen thu c c a mình. cùng v i nh ng gì đã t o ra và đã c u hình dư i dư i Windows. . Mandrake. ph n l n ngư i dùng Vi t Nam trư c khi b t đ u h c Linux đã làm quen và r t có th đã có kinh nghi m s d ng các HĐH dòng Windows như Windows 98. cho m i tình hu ng s d ng. phía dư i s nói cách cài đ t HĐH Linux trên máy tính đã cài đ t m t trong các h đi u hành c a hãng Microsoft. 2.Chương 2 Cài đ t h đi u hành Linux “Software is like sex. • T máy tính xa (ví d t Internet) qua giao th c FTP. it’s good when it’s free” — Linus Torvalds. V nđ ch . Chính vì th . tác gi s đi c th và chi ti t vào nh ng gì đ c bi t khi cài đ t Linux trên máy tính đã có m t trong các h đi u hành (HĐH) Windows cũng như vi c kh i đ ng nhi u h đi u hành.) đ u đã có cu n hư ng d n cài đ t r t chi ti t. Và trên th c t thì t m th i Linux khó có th là HĐH đ u tiên mà ngư i dùng làm quen. Như th . n u ngư i dùng đã làm vi c v i HĐH Windows và quy t đ nh th nghi m v i Linux. mà xin b n đ c hãy tìm các cu n hư ng d n tương ng.1 • T Chu n b cài đ t đĩa CD-ROM đĩa c ng Có th cài đ t Linux b ng m t trong các cách sau: • T b n sao chép Linux trên • T máy ch t p tin c a m ng n i b qua NFS. R t may là không nh t thi t ph i đánh m t t t c nh ng th đó. . B i vì trên m t máy tính có th cùng “chung s ng hòa bình” hai HĐH và th m chí nhi u hơn n a (n u có đ ch trên đĩa!).

– s nút. .v. SCSI. đây b n có th tìm th y g n h t t t c thông tin c n thi t.1 Chu n b cài đ t • T m t máy ch WWW qua giao th c HTTP.nhà s n xu t và s m u mã. hay bus mouse). N u như máy tính c a b n t m th i v n còn làm vi c dư i HĐH Windows 95/98/2000/XP. xin đư c đưa ra đây danh sách nh ng thông tin c n thu th p. – đ i v i chu t c m vào c ng n i ti p thì c n s th t c a c ng đó. nh ng d li u này s c n đ n khi cài đ t và c u hình. k c vi c m v máy và đ c nh ng dòng ch trên thi t b . Xin đ ng lư i bi ng và hãy c g ng ghi càng nhi u d li u v m t thi t b càng t t (t t c nh ng thông tin có th tìm th y). hay giao di n khác). – đ i v i các đĩa CD-ROM không ph i IDE. Logitech. cũng như SCSI . thì c n ki m tra xem BIOS có h tr vi c truy c p ch đ LBA hay không): – hda (Master trên controller s 1 hay Primary Master). – hdb (Slave trên controller s 1 hay Primary Slave). MouseMan. • BIOS: – nhà s n xu t. – hdc (Master trên controller s 2 hay Secondary Master). N u như b n không th y thông tin nào đó. – giao th c (Microsoft. 15 Theo ý ki n cá nhân c a tác gi thì thu n ti n và có tính th c t nh t là cài đ t Linux t CD-ROM. • Controller đĩa c ng: lo i (IDE hay SCSI) và dung lư ng c a đĩa (n u như b n đ c dùng đĩa IDE. • Dung lư ng c a b nh (tính b ng Kilobyte • CD-ROM: – Giao di n (IDE. – s hi u phiên b n. hãy thu th p (hãy vi t lên m t t gi y) t t c nh ng thông tin c u hình c n thi t c a máy tính. khi mà vi c tìm ki m chúng s khó khăn hơn. – nhà s n xu t và s m u mã c a adapter SCSI (n u có). ch n l nh Properties. thì b n s tìm th y r t nhi u thông tin n u nh n chu t ph i vào bi u tư ng My Computer. v. thì c n tìm ki m theo các cách khác. hơn n a vi c mua các đĩa CD bây gi không gây khó khăn gì. PS/2. Đ giúp b n đ c. Trư c khi b t đ u cài đ t. . – hdd (Slave trên controller s 2 hay Secondary Slave). • Chu t: – lo i chu t (serial. ). • C c màn hình .2.

đ u tiên. – đ a ch IP c a mình. Có bi t cách thoát ra kh i tình hu ng này và ph c h i d li u c n thi t không đó còn là m t câu h i. c n ghi l i nh ng d li u có giá tr (backup). Xin chia s m t kinh nghi m bu n: khi l n đ u tiên tác gi cài Linux trên máy tính đã có Windows NT. Và th ba. Không hi u h t v n đ tác gi nghĩ là không còn cách gì khác ngoài đ nh d ng l i đĩa và cài đ t l i t đ u. c n t o m t đĩa m m kh i đ ng hay m t đĩa m m giúp ph c h i h th ng (n u b n đ c còn chưa t o). và chúng r t quan tr ng trong khi c u hình giao di n đ h a). • Lo i và nhà s n xu t c c âm thanh và game controller (n u như có) 2. Nhưng rơi vào tình hu ng như v y h t s c d dàng nh t là v i ngư i dùng l n đ u tiên cài đ t Linux. Vì r t có th b n đ c s ph i phân vùng l i đĩa. • Màn hình – nhà s n xu t – s m u mã. và k t qu là máy tính không th kh i đ ng đư c. – s m u mã (hay chipset s d ng) – dung lư ng b nh . – m t n m ng con (subnet mask). Th hai. Chính vì v y. Bây gi thì tác gi đã . – tên mi n c a công ty b n đ c. – đ a ch IP c a máy ch WINS(Windows Internet Name Service). Windows không hi n th nh ng giá tr này. – đ a ch IP c a gateway. – tên c a máy tính trong m ng. M t l i khuyên quan tr ng khác: n u có gì đó x y ra không theo ý mu n thì không nên hoang mang. – đ a ch IP c a các máy ch tên mi n (DNS server).2 Phòng xa và nh ng l i khuyên Trư c khi cài đ t HĐH Linux sau Windows. Cài đ t h đi u hành Linux – các giá tr gi i h n (min. thì hãy ghi l i nh ng d li u sau: – nhà s n xu t và s m u mã c c m ng.16 – nhà s n xu t. • N u như b n đ c mu n k t n i m ng (mà UNIX nói chung là HĐH dành cho m ng). r t nên th c hi n vài thao tác “phòng xa” (“phòng cháy hơn ch a cháy”). chu n b các t p tin (đĩa m m. Các thao tác này không ph i lúc nào cũng đem l i đem l i m t k t qu theo ý mu n. và trong trư ng h p x u có th máy tính c a b n đ c s không kh i đ ng n a. thay đ i b n ghi kh i đ ng (Boot Record) và làm vi c v i các t p tin kh i đ ng cũng như các t p tin c u hình. max) c a t n s làm m i theo chi u d c và theo chi u ngang (nh ng giá tr này b n đ c ch có th tìm th y trong tài li u đi kèm v i màn hình. CD) cài đ t cho h th ng cũ.

ftp. Ngư i dùng c n tìm các cu n hư ng d n tương ng. và hãy suy nghĩ k khi ch n câu tr l i. còn t p h p các rãnh n m ch ng lên nhau g i là cylinder. vì cho r ng phương án theo m c đ nh là đ . đĩa c ng g m vài đĩa có ph l p t tính. Nhưng chúng ta quá v i vàng! Th hai. Ch sau khi đó m i th c hi n các bư c s a l i. Tuy nhiên. xin đư c nói qua m t chút v c u trúc c a đĩa và quá trình kh i đ ng HĐH. NFS. thì trong quá trình cài đ t c n ch rõ các d ch v đư c m . khi trong hư ng d n s d ng LILO có đưa ra nh ng l i khuyên sau cho ngư i dùng khi rơi vào trư ng h p khó khăn như v y: • Không ho ng h t. Đ c bi t trong các trư ng h p. N u như có gì đó không làm vi c. Đ m truy c p này. hãy th m i cách đ tìm ra nguyên nhân. t c là các t p tin ghi l i s ki n c a h th ng (c n tìm chúng trong thư m c /var/log). c n quy t đ nh s t ch c kh i đ ng nhi u HĐH như th nào. thì có th b qua chúng và chuy n th ng đ n v n đ ch n chương trình kh i đ ng. Như đã nói trên. Vì cu i cùng ngư i dùng không khó khăn gì khi gõ câu l nh startx.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng 17 hi u là có th ph c h i l i n u như không quy t đ nh quá v i vàng. và có . tác gi cũng mu n đưa ra vài l i khuyên đ giúp ngư i dùng đưa ra quy t đ nh trong khi cài đ t. Đ minh ch ng cho l i khuyên này xin đư c k l i trư ng h p khi tác gi cài Red Hat 7. • Hãy đ c tài li u. di chuy n t tâm đĩa ra rìa ngoài c a đĩa. t c là c n chia đĩa thành s phân vùng c n thi t.3 2. tác gi khuyên không nên đ ng ý v i vi c t đ ng kh i đ ng vào giao di n đ h a. khi h th ng làm nh ng gì b n đ c không mong đ i. m c dù đã c u hình giao di n m ng cho máy. Sau khi làm xong các công vi c phòng xa. Xin thêm m t l i khuyên ph bi n sau: * Hãy xem các t p tin log.1. n m trên cùng m t tr c và quay v i v n t c l n.1 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa” Như b n đ c bi t. còn vi c c u hình giao di n đ h a (n u có gì đó làm vi c không đúng) v i ngư i dùng m i r t khó thành công. N u ai đó không đ kiên nh n đ đ c ph n lý thuy t này. 2. Samba). K t qu là tác gi không th truy c p đư c đ n máy này qua các giao th c m ng (telnet. Nhưng trư c khi chuy n sang các bư c c th đ chu n b đĩa. Đ c/Ghi d li u đư c th c hi n b i các đ u đ c n m gi a các đĩa này. và tư ng l a đóng h t các truy c p t m ng. ki m tra l i nhi u l n thao tác c a mình. M i rãnh l i chia thành các sector. và t đ ng nh n lên nút Next.3. Th nh t.2. chu n b các đĩa (phân vùng) đ cài đ t. Nguyên nhân là trong phương án theo m c đ nh thì tư ng l a đư c cài đ t. đ ng v i vàng và hãy chú ý đ c nh ng thông báo s hi n th trên màn hình. Vì v y có th nói r ng Werner Almesberger đúng. Vòng tròn đ u đ c v ra trên các đĩa khi quay quanh chúng g i là rãnh (track). quá trình cài đ t HĐH Linux nói riêng không ph i là đ tài c a cu n sách.

M t trư ng h p nói riêng đó là trong các phân vùng khác nhau có th cài đ t các h đi u hành khác nhau. s th t đ u đ c (hay rãnh) và s th t sector trên rãnh. 0x80: phân vùng kích ho t. M i b n ghi có c u trúc như sau: struct partition { char active. và kích thư c nh nh t c a kh i b ng m t sector (512 byte). c n đ t đ u đĩa đúng v trí.2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa Trong các h th ng Intel đĩa thư ng đư c chia thành các phân vùng. M i phân vùng đư c dùng như m t đĩa v t lý riêng r . Vì th đ c đi m c a m t đĩa thư ng là t p h p ba sô: s cylinder/s rãnh trong cylinder/s sector trên rãnh hay còn vi t t t là C/H/S (ba ch cái đ u tiên c a các thu t ng Ti ng Anh tương ng: Cyliner/Head/Sector). Khi đó đã nghĩ ra vi c chia đĩa thành các phân vùng. gi ng như fdisk ch dành đ làm vi c v i b ng phân vùng đĩa: nó không quan tâm chú ý đ n thông tin có trên đĩa. DOS s d ng trư ng begin và end c a b ng phân vùng và Interrupt 13 c a BIOS (Int 13h) đ truy c p t i đĩa.1 Gbyte (nhưng đây là do h n ch c a h th ng t p tin FAT16). 0: không kích ho t */ CHS sector đ u tiên. còn có hai chương trình đ làm vi c v i phân vùng đĩa: cfdisk và sfdisk. ví d . t c là dung lư ng có th đ t 2 Tbyte . vì th không th s d ng đĩa có dung lư ng l n hơn 8. Ba s này g i là c u trúc “hình h c c a đĩa”. Chương trình cfdisk.3. trong sector s 0 c a đĩa (sector s 0 c a rãnh đ u tiên trong cylinder s 0) ghi nh b ng chia đĩa thành các phân vùng (partition table). còn phân vùng thì không th l n hơn 2. Đĩa c ng là các thi t b kh i. /* char end[3]. 24 bit */ s c a sector đ u tiên (32-bit. /* }. /* char begin[3].LINUX_NATIVE) */ CHS sector cu i cùng. t là đ c và ghi thông tin theo các kh i.18 Cài đ t h đi u hành Linux th ghi vào m i sector 512 byte thông tin. Đĩa v i c u trúc hình h c C/H/S có dung lư ng C*H*S*512 byte.4 Gbyte. cho phép thao tác trên các phân vùng đã có c a đĩa. ngay c v i các BIOS m i (v v n đ này s nói đ n sau). tính t 0) */ s sector có trong phân vùng (32 bit) */ B ng phân vùng đĩa thư ng đư c t o b i chương trình fdisk. Sector đư c đánh đ a ch theo s th t cylinder. Linux thì ch s d ng trư ng start và length c a b ng phân vùng đĩa và h tr các phân vùng ch a đ n 232 sector. /* int start. Trên HĐH Linux ngoài chương trình fdisk “truy n th ng” (tuy v y r t khác so v i chương trình fdisk trong MS-DOS và Windows). 24 bit lo i phân vùng (ví d . Đ làm đư c đi u này. /* char type. Chương trình sfdisk có vài kh năng cao hơn. t c là ch cho controller bi t c n ghi thông tin này vào sector nào. Ch khác bi t v i fdisk giao di n thu n ti n: ch d n s d ng l nh và h th ng trình đơn (th c đơn). /* int length. Đ có th ghi thông tin lên đĩa. B ng phân vùng ch a 4 b n ghi 16 byte cho 4 phân vùng chính. 83 -. mà dung lư ng đĩa l i phát tri n nhanh hơn kh năng c a DOS. R t có th nguyên nhân c a vi c phân vùng là nguyên nhân l ch s : các phiên b n MS-DOS đ u tiên không th s d ng đư c các đĩa l n. 2.

2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng

19

Vì trong b ng chia đĩa ch có 4 dòng cho các phân vùng, s phân vùng chính trên đĩa ngay t đ u dã h n ch : không th l n hơn 4. Khi mà 4 phân vùng tr thành ít, thì ngư i ta sáng ch ra phân vùng lôgíc. M t trong s các phân vùng chính tr thành m r ng (lo i phân vùng - 5 hay F hay 85 trong h cơ s mư i sáu). Và trong phân vùng m r ng ngư i ta t o ra các phân vùng lôgíc. Phân vùng m r ng không đư c s d ng tr c ti p mà ch dùng đ ghi các phân vùng lôgíc. Sector đ u tiên c a phân vùng m r ng ghi nh b ng phân vùng v i b n đ u vào: m t dùng cho phân vùng lôgíc, m t cho phân vùng m r ng khác, còn hai cái còn l i không đư c s d ng. M i phân vùng m r ng có m t b ng chia c a mình, trong b ng này, cũng gi ng như trong phân vùng m r ng chính, ch s d ng có hai dòng đ đưa ra m t phân vùng lôgíc và m t phân vùng m r ng. Như v y, thu đư c m t chu i các m t xích t b ng phân vùng, m t xích đ u tiên mô t ba phân vùng chính, và m i m t xích ti p theo – m t phân vùng lôgíc và v trí c a b ng ti p theo. Chương trình sfdisk trên Linux cho th y toàn b chu i này:
[root]# sfdisk -l -x /dev/hda Disk /dev/hda: 784 cylinders, 255 heads, 63 sectors/track Units = cylinders of 8225280 bytes, blocks of 1024 bytes, counting from 0 Device /dev/hda1 /dev/hda2 /dev/hda3 /dev/hda4 /dev/hda5 — — — /dev/hda6 — — — Boot * Start 0+ 190 0 0 190+ 381 190 190 381+ 381 381 381 End 189 783 — — 380 783 189 189 783 380 380 380 #cyls 190594 0 0 191403 0 0 4030 0 0 #blocks 1526143+ 4771305 0 0 1534176 3237097+ 0 0 3237066 0 0 0 Id 6 5 0 0 6 5 0 0 7 0 0 0 System FAT16 Extended Empty Empty FAT16 Extended Empty Empty HPFS/NTFS Empty Empty Empty

S phân vùng lôgíc theo nguyên t c không h n ch , vì m i phân vùng lôgíc có th ch a b ng phân vùng và các phân vùng lôgíc c a mình. Tuy nhiên trên th c th v n có nh ng h n ch . Ví d , Linux không th làm vi c v i hơn 15 phân vùng trên các đĩa SCSI và hơn 63 phân vùng trên đĩa IDE. Phân vùng m r ng trên m t đĩa v t lý, hay trong m t phân vùng m r ng ch a nó (có th g i là “m ”) ch có th làm m t: không m t chương trình phân chia đĩa nào trong s đã có (fdisk và tương t ) có th t o thêm m t phân vùng m r ng th hai. đĩa trên Linux nói riêng ( đĩa v t lý) đư c truy c p qua tên c a thi t b : /dev/hda, /dev/hdb, /dev/sda, v.v. . . Các phân vùng chính có thêm s 14 trong tên thi t b : /dev/hda1, /dev/hda2, /dev/hda3, còn phân vùng lôgíc thì có các tên: /dev/hda5, /dev/hda6, /dev/hda7 . . . (b t đ u t s 5). T nh ng gì đ c p đ n trên có th suy ra t i sao l i có th b qua các tên như /dev/hda3 hay /dev/hda4 (đơn gi n là phân vùng chính th ba và th tư

20

Cài đ t h đi u hành Linux

không đư c t o ra) và ngay sau /dev/hda2 b n đ c th y /dev/hda5 (phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng /dev/hda2), và sau đó thì vi c đánh s l i theo th t thông thư ng. Trong Windows các phân vùng lôgíc nh n đư c tên (ch cái), b t đ u t ch cái cu i dùng dành cho phân vùng chính. Ví d n u m t đĩa c ng có hai phân vùng chính (C: và D:) và m t phân vùng m r ng, trong phân vùng m r ng t o ra hai phân vùng lôgíc, thì nh ng phân vùng lôgíc này s đư c đ t tên E: và F:. Xin nói thêm, trong Windows NT và 2000/XP có th thay đ i tên c a các phân vùng đĩa.

2.3.3

Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft

Dù h đi u hành có là gì, thì đ có th b t đ u đi u khi n máy tính, c n n p HĐH vào b nh . Vì th hãy xem xét qua quá trình kh i đ ng c a các HĐH khác nhau. Chúng ta ch quan tâm đ n vi c kh i đ ng t đĩa c ng, nên s không xem xét đ n vi c kh i đ ng t đĩa m m, CD-ROM và qua m ng. Hãy b t đ u t MS-DOS và MS Windows cũ (xin đ ng quên r ng, vi c phát tri n và hoàn thi n máy tính cá nhân song song v i s phát tri n c a HĐH c a Microsoft và nh ng quy t đ nh s d ng trong các HĐH này có nh hư ng m nh đ n quy t đ nh c a các nhà phát tri n thi t b ). Như b n đ c bi t, khi b t máy tính đ u tiên s ch y chương trình POST (Power On Self Test). Chương trình xác đ nh dung lư ng b nh , th nghi m b nh , và xác đ nh các thành ph n khác (bàn phím, c ng. . . ), kh i đ ng các th adaptor. Trên màn hình thư ng xu t hi n các thông báo v dung lư ng b nh , v vi c th nghi m b nh , danh sách các thi t b nh n ra ( đĩa c ng và m m, b x lý, c ng COM và v.v. . . ). Sau khi hoàn thành vi c th nghi m POST g i Int 19h. Công vi c c a Int 19h là tìm thi t b kh i đ ng. Vi c tìm ki m th c hi n theo th t xác đ nh trong Setup BIOS và theo cách thăm dò sector s 0 c a các thi t b tương ng. N u đĩa có th kh i đ ng, thì trong sector s 0 c a đĩa có b n ghi kh i đ ng chính – Master Boot Record (MBR). Hai byte cu i cùng c a MBR – “s màu nhi m”, là d u hi u cho bi t sector có MBR, và theo đó đĩa có th kh i đ ng. Ngoài “s màu nhi m” MBR còn ch a b ng phân vùng đĩa đã nói trên, và m t chương trình nh – trình kh i đ ng chính, kích thư c ch có 446 (0x1BE) byte. B ng 2.1 cho th y c u trúc c a sector kh i đ ng chính sau khi cài đ t Windows. B ng 2.1: C u trúc c a sector kh i đ ng chính D ch chuy n 0x000 0x1BE 0x1FE N i dung Mã c a trình kh i đ ng chính B ng phân vùng đĩa “S màu nhi m” (0xAA55)

MS-DOS, Windows95 và NT ghi nh DOS MBR trong khi cài đ t. Ngoài ra cũng có th t o MBR c a MS v i câu l nh DOS sau: fdisk /mbr.

2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng

21

Xin tr l i v i quá trình kh i đ ng. Int 19h c a BIOS n p trình kh i đ ng chính vào b nh máy tính và chuy n quy n đi u khi n cho chương trình này. Nhưng chương trình “bé nh ” này không đ kh năng kh i đ ng HĐH; t t c nh ng gì mà nó có th làm – đó là n p vào b nh chương trình m nh hơn – trình kh i đ ng th hai. Đ làm đư c đi u này, nó tìm trong b ng phân vùng kích ho t và đ c vào b nh trình kh i đ ng th hai, b t đ u t sector lôgíc đ u tiên c a phân vùng kích ho t. Hãy chú ý đ n c m t “b t đ u t ”. Vì trình kh i đ ng th hai trên các h th ng khác nhau có đ dài khác nhau. Trong phân vùng đư c đ nh d ng dư i h th ng t p tin FAT, trình kh i đ ng th hai chi m m t sector (512 byte). Trong phân vùng đ nh d ng dư i h th ng t p tin NTFS, trình kh i đ ng th hai chi m vài sector. Trình kh i đ ng th hai n p l p chương trình đ u tiên, c n thi t cho vi c kh i đ ng h đi u hành. Trong trư ng h p MS DOS chương trình kh i đ ng đ ng n p IO.SYS theo đ a ch 700h, sau đó MSDOS.SYS và chuy n quy n đi u khi n cho SYSINIT c a môđun IO.SYS. N u vì lý do nào đó không tìm th y trên đĩa phân vùng kích ho t, thì quá trình kh i đ ng s ti p t c v i vi c x lý Int 18h. Trư ng h p này trên th c t r t hi m khi s d ng, nhưng kh năng này có th có ích trong trư ng h p nào đó. Trong khi kh i đ ng t xa, khi h đi u hành kh i đ ng t máy ch , thì Int này đư c POST chuy n hư ng lên ROM c a c c m ng. Đ i v i các HĐH khác c a Microsoft thì quá trình kh i đ ng di n ra tương t . • Windows95 kh i đ ng gi ng như DOS nhưng thay th IO.SYS và MSDOS.SYS b i các t p tin c a mình. Các t p tin DOS đư c gi l i dư i các tên tương ng IO.DOS và MSDOS.DOS. Khi b n đ c ch n kh i đ ng DOS, Windows95 s đ i tên các t p tin c a mình v i ph n m r ng w40 và ph c h i tên ban đ u c a các t p tin h th ng c a DOS. Quá trình kh i đ ng ti p t c v i vi c n p IO.SYS. Như th , sector kh i đ ng c a DOS và Windows95 là như nhau. • Windows NT4 s d ng MBR DOS, nhưng thay th b n ghi kh i đ ng c a phân vùng kích ho t b ng cách thay th NTLDR vào ch IO.SYS. Đây là m t chương trình m ng và có th làm đư c nhi u th . Ví d , có th tìm t p tin boot.ini và n u như tham s timeout l n hơn 0, thì đưa ra trình đơn (th c đơn) kh i đ ng. M i dòng c a ph n [operating systems] trong t p tin boot.ini xác đ nh m t phương án (m t HĐH) kh i đ ng và đư c vi t theo m u sau: đ a_ch _trình_kh i_đ ng_th _hai=‘‘tên_g i_c a_phương_án’’ Đ a ch c a trình kh i đ ng th hai có th là m t phân vùng c th nào đó c a đĩa cũng như t p tin kh i đ ng. Dư i đây là m t ví d t p tin boot.ini:
[operating systems] multi(0)disk(0)rdisk(0)partition(3)\WINNT="Windows NT Workstation 4" C:\="Microsoft Windows" C:\BOOTSECT.LNX="Linux"

N u ngư i dùng ch n NT, thì s kh i đ ng theo đ a ch phân vùng đư c ch trên dòng đ u tiên. Trên dòng tương ng v i phương án Microsoft Windows, ch

22

Cài đ t h đi u hành Linux

đưa ra “C:\”, vì tên c a t p tin kh i đ ng đư c l y theo m c đ nh: bootsect.dos. T p tin đư c n p vào b nh và quá trình kh i đ ng đư c ti p t c gi ng như khi b n ghi kh i đ ng đư c n p b i mã chương trình t MBR. Đ i v i vi c kh i đ ng các h th ng khác, có th s d ng cách đó. Ch c n thêm vào boot.ini các dòng ch a liên k t đ n t p tin kh i đ ng khác. Khi ch n các dòng này s kh i đ ng HĐH tương ng. Trong ví d trên Linux cũng đư c kh i đ ng theo các này. Trong t p tin C:\BOOTSECT.LNX c n ghi n i dung c a b n ghi kh i đ ng, t o b i Linux (nói đúng hơn – LILO, trình kh i đ ng tiêu chu n c a Linux).

2.3.4

V n đ v i các đĩa l n

Trên MS-DOS và các phiên b n đ u tiên c a Windows truy c p t i đĩa (trong đó có c bư c kh i đ ng đ u tiên c a HĐH) đư c t ch c qua Int 13 (Int 13h) c a BIOS. Khi này s d ng s đánh đ a ch sector trên đĩa trên cơ s C/H/S (xem trên). Chính xác hơn: • AH — ch n thao tác; • CH — 8 bit nh hơn c a s cylinder; • CL — 7-6 bit tương ng bit l n c a s cylinder, 5-0 tương ng s sector; • DH — s c a đ u đ c; • DL — s c a đĩa(80h hay 81h). (C n lưu ý r ng vi c đánh s cylinder v t lý và rãnh thư ng b t đ u t 0, còn sector trên rãnh đánh s b t đ u t 1). Tuy nhiên trên th c t s đ u đ c không quá 16, còn s sector trên rãnh – không quá 63, và dù có dùng 10 bit đ ch ra cylinder, BIOS v n không th làm vi c v i đĩa dung lư ng l n hơn 1024*63*16*512 = 528 Mbyte. Đ vư t qua h n ch này, ngư i ta áp d ng nhi u cách “láu cá” khác nhau. Ví d , Extended CHS (ECHS) hay “Large disk support” (đôi khi còn g i là “Large”) s d ng ba bit chưa dùng đ n c a s th t đ u đ c đ tăng s cylinder. Cách này cho pehsp s d ng c u trúc “hình h c gi m o c a đĩa” v i 1024 cylinder, 128 đ u đ c và 63 sector/rãnh. Bi n đ i Extended CHS thành đ a ch CHS th c (có th ch a đ n 8192 cylinder) đư c BIOS th c hi n. Cách này cho phép làm vi c v i đĩa có dung lư ng đ n 8192*16*63*512 = 4 227 858 432 byte hay 4,2 Gbyte. Nhưng các nhà phát tri n càng ngày càng tăng m t đ ghi c a đĩa, s đĩa và s rãnh, và còn phát minh ra các phương pháp khác đ tăng dung lư ng đĩa. Ví d , s sector trên rãnh không còn c đ nh mà tr thành khác nhau trên các rãnh khác nhau (trên các rãnh n m g n rìa ngoài c a đĩa, dài hơn, s sector đư c tăng lên). K t qu là b ba s C/H/S không còn ph n ánh đúng c u trúc “hình h c c a đĩa”, và các phiên b n BIOS cũ không th h tr truy c p t i toàn b không gian đĩa. Khi đó ngư i ta nghĩ ra phương pháp khác đ làm vi c v i các đĩa lên qua Int 13h - đánh đ a ch các kh i theo đư ng th ng (“Linear Block Addressing” hay LBA). Không đi sâu vào chi ti t, có th nói r ng t t c sector trên đĩa đư c đánh

4 2.. ) cũng đã chuy n sang s d ng GRUB làm l a ch n theo m c đ nh. trong đó sector s 0 ch a b n ghi kh i đ ng chính (MBR). Tuy nhiên trong ch đ LBA vi c s d ng đĩa v t lý v n đư c th c hi n qua Int 13h. đưa chương trình này thành m t ph n m m mã ngu n m . chúng ta c n m t chút ki n th c v quá trình kh i đ ng c a HĐH Linux. Trong các controller c a đĩa SCSI. 2. Ngoài ra. mà s d ng driver riêng c a mình. GRUB có th hi u các h th ng t p tin và đ nh d ng th c thi c a nhân. Vi c đánh s sector lôgíc b t đ u t 0. vì th h n ch lên dung lư ng đĩa không xu t hi n. Fedora.4. và sau đó t đĩa tìm ra v trí c n thi t. trong các phiên b n BIOS m i thư ng có l a ch n v i ba phương án: “Large”. GRUB đư c Erich Boleyn vi t vào năm 1995 đ kh i đ ng h th ng GNU Mach. t t c nh ng h n ch nói trên ch có ý nghĩa trong giai đo n kh i đ ng HĐH. Đi u này h n ch vi c đ t nhi u h th ng ra ngoài vùng 8 Gbyte đĩa đ u tiên: chúng không th kh i đ ng t đó. B i vì Linux và các phiên b n Windows m i nh t khi làm vi c v i đĩa đã không còn s d ng Int 13 c a BIOS. MS-DOS và các phiên b n Windows đ u tiên không th đánh đ a ch các đĩa có dung lư ng l n hơn 8. Đ có th hi u cách thoát kh i nh ng h n ch này. “LBA”. N u không có nhu c u đ c bi t nào đó thì b n nên ch n trình kh i đ ng này. Thay vào ch đ a ch CHS m i sector nh n đư c m t đ a ch lôgíc – s th t c a sector trong t ng s t t c sector. Vì nguyên nhân này xu t hi n h n ch lên dung lư ng c a đĩa: BIOS.2. M t trong nh ng tính năng quan tr ng c a GRUB là tính m m d o. mà Int 13h v n s d ng b 3D (C.H. h th ng ph i đư c n p. Vì th trong giai đo n kh i đ ng đ u tiên b t kỳ h th ng nào cũng c n s d ng BIOS.4 L a ch n trình kh i đ ng 23 s m t cách tu n t .1 L a ch n trình kh i đ ng Trình kh i đ ng GRUB GRUB (GRand Unified Bootloader) – trình kh i đ ng h t s c m nh có kh năng kh i đ ng r t nhi u HĐH mi n phí cũng như HĐH thương m i. Các b n phân ph i Linux l n (Debian. vì không th s d ng nh ng trình kh i đ ng khác. và “Normal” (phương án cu i cùng có nghĩa là không th c hi n bi n đ i đ a ch ). Sau đó vào năm 1999 Gordon Matzigkeit và Yoshinori K. . . C n chú ý r ng h n ch nói trên ch áp d ng v i các đĩa có giao di n IDE. vì th b n có th n p HĐH theo cách ưa thích. M t l n n a mu n nh c l i r ng.4 Gbyte. b t đ u t sector đ u tiên trên rãnh s 0 c a cylinder s 0. Trong Setup BIOS h tr bi n đ i s th t theo đư ng th ng thành đ a ch CHS có d ng “H tr LBA”. M c dù m i ra đ i và s phiên b n còn r t nh 1 nhưng đây là s l a ch n t t đ i v i ph n l n ngư i dùng máy tính cá nhân. s c a sector đư c chuy n vào các l nh SCSI. Okuji chuy n GRUB thành m t gói chương trình GNU. n u không mu n dùng giao di n 1 hãy so sánh s phiên b n c a GRUB và LILO . Như v y. và theo đó. SuSE.S). m c dù sau khi kh i đ ng thì có th làm vi c v i các đĩa có dung lư ng l n hơn nhi u. Nhưng trư c khi có th s d ng driver c a mình.

Trong trư ng h p này đây là phân vùng th hai c a c ng th nh t. H t s c đơn gi n! Thông tin trong ph n này s giúp b n hi u đư c c u hình c a GRUB s nói đ n s p t i đây. vì cú pháp thi t b trong trình kh i đ ng này có khác m t chút so v i nh ng gì mà b n đã th y trên nh ng h th ng c a mình.24 Cài đ t h đi u hành Linux dòng l nh. S nguyên th hai (‘1’) cho bi t s th t c a phân vùng (chúng ta không xem xét các HĐH khác Linux). . M t đi m m nh khác c a GRUB đó là “grub shell” có th ch y khi b t đ u kh i đ ng ho c sau khi đã kh i đ ng xong h th ng. Chú ý r ng các phân vùng m r ng đư c đ m b t đ u t ‘4’ không ph thu c vào s phân vùng chính (“primary partition”) th c t có trên đĩa. Ví d 2: (hd0. Bây gi chúng ta xem xét ng n g n v tên g i thi t b dùng trong GRUB. GRUB s d ng m t phân vùng c a đĩa ch không ph i toàn b đĩa. 2. Windows 95/98. và các t p tin ph c v : .2 Trình kh i đ ng LILO Trình kh i đ ng LILO đư c vi t b i Werner Almesberber.1) đây ‘hd’ có nghĩa là c ng. DR DOS. C n chú ý thêm là GRUB không phân bi t IDE và SCSI. S nguyên ‘0’ đ u tiên cho bi t s th t c a . Unixware v. LILO có th kh i đ ng nhân Linux t đĩa m m. SCO UNIX. và cũng có th kh i đ ng các h đi u hành khác: PC/MS-DOS.4. B n c n hi u cú pháp này đ bi t cách ch ra m t đĩa hay phân vùng nào đó. đ m b t đ u t 0. Windows NT/2000/XP. các chương trình s d ng đ cài đ t và c u hình trình kh i đ ng. B ng grub shell b n có th “gi l p” (emulate) trình kh i đ ng này và cài đ t GRUB. Nó đ m s th t b t đ u t ‘0’ không ph thu c vào d ng đĩa. 386BSD. OS/2. Ph n fd có nghĩa là đĩa m m. LILO cho phép ch n đ n 16 h đi u hành khác nhau đ kh i đ ng.0)/vmlinuz Dòng này ch ra t p tin ‘vmlinuz’ n m trên phân vùng đ u tiên c a c ng đ u tiên. .4) Đây là phân vùng m r ng (“extended partition”) th nh t c a đĩa c ng th nh t. Làm sao đ ch ra m t t p tin? Hãy xem ví d sau đây: (hd0. Ví d 3: (hd0. Xin nh c l i m t l n n a là các s đ m đ u b t đ u t s không ‘0’. thì b n có th cài đ t và s d ng giao di n th c đơn và thay đ i giao di n th c đơn theo mong mu n c a mình. t c là c ng th nh t. S ‘0’ ch ra s th t c a . đĩa c ng. LILO không ph i là chương trình đơn l mà là m t b g m nhi u chương trình: trình kh i đ ng.v. Ví d m t cú pháp là: (fd0) Trư c tiên c n nói GRUB yêu c u t t c các tên thi t b ph i đ t trong ngo c ‘(’ và ‘)’.

2.4 L a ch n trình kh i đ ng

25

• chương trình /sbin/lilo, ch y dư i Linux, ph c v đ ghi t t c thông tin c n thi t trong giai đo n kh i đ ng vào các ch tương ng. C n ch y chương trình này sau m i l n có thay đ i trong nhân hay trong t p tin c u hình LILO; • các t p tin ph c v , c n cho LILO trong th i gian kh i đ ng. Nh ng t p tin này thư ng n m trong thư m c /boot. Quan tr ng nh t trong s chúng – đó là b n thân trình kh i đ ng (xem phía dư i) và t p tin map (/boot/map); trong t p tin này có ch ra v trí c a nhân. M t t p tin quan tr ng khác – t p tin c u hình LILO; thư ng có tên /etc/lilo.conf; • trình kh i đ ng – đây là ph n LILO đư c n p vào b nh đ u tiên qua Int c a BIOS; trình kh i đ ng n p nhân Linux hay sector kh i đ ng c a h đi u hành khác. Trình kh i đ ng g m có hai ph n. Ph n th nh t đư c ghi vào sector kh i đ ng và ph c v đ n p ph n th hai, có kích thư c l n hơn r t nhi u. C hai ph n thư ng đư c ghi trên đĩa trong t p tin /boot/boot.b. C n nh r ng, đ nh d ng c a sector kh i đ ng t o ra b i LILO khác v i đ nh d ng MBR c a DOS. Vì th n u ghi sector kh i đ ng LILO vào MBR, thì các h đi u hành đã cài c a Microsoft s ng ng kh i đ ng (n u như không có các bi n pháp b sung). Sector kh i đ ng c a LILO có th đư c thi t k đ s d ng như sector kh i đ ng c a phân vùng, trong đó có ch cho b ng phân vùng. Sector kh i đ ng c a LILO trong khi cài đ t có th đ t vào nh ng ch sau: • sector kh i đ ng c a đĩa m m trong đ nh d ng Linux (/dev/fd0, . . . ); • MBR c a đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda, /dev/sda, . . . ); • sector kh i đ ng c a phân vùng chính v i h th ng t p tin Linux trên đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda1, /dev/hda2, . . . ); • sector kh i đ ng c a phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda5, . . . ). S th t là ph n l n chương trình d ng fdisk không đ ra kh năng kh i đ ng kh i đ ng t phân vùng m r ng và t ch i vi c kích ho t phân vùng này. Vì v y trong thành ph n LILO có ch a m t chương trình đ c bi t (activate) cho phép vư t qua h n ch này. Tuy nhiên chương trình fdisk c a b n phân ph i Linux h tr kh năng kích ho t phân vùng m r ng. C n s d ng tùy ch n -b ho c bi n BOOT. Sector kh i đ ng c a LILO không th đ t vào các ch sau: • sector kh i đ ng c a đĩa m m hay phân vùng chính, v i đ nh d ng h th ng t p tin khác Linux; • trong phân vùng swap c a Linux; • trên đĩa c ng th hai. Ngoài ra, c n nh r ng, LILO trong th i gian kh i đ ng c n nh ng t p tin sau:

26 • /boot/boot.b; • /boot/map (t o ra b i l nh /sbin/lilo);

Cài đ t h đi u hành Linux

• t t c phiên b n nhân kh i đ ng (n u b n đ c ch n phiên b n nhân khi kh i đ ng); • sector kh i đ ng c a các h đi u hành khác mà b n đ c mu n kh i đ ng qua LILO; • t p tin ch a các thông báo đưa ra khi kh i đ ng (n u đư c xác đ nh). Như v y, sector kh i đ ng LILO cũng như nh ng t p tin đã li t kê (trong s đó có các t p tin b n đ c s cài đ t sau này) c n n m trong ph m vi 1024 cylinder đ u tiên c a đĩa c ng, b i vì chúng c n đư c truy c p qua BIOS. Xem ph n nói v h n ch c a BIOS trên. B t đ u t phiên b n 21, LILO đưa ra màn hình trình đơn (th c đơn) cho phép ch n h th ng đ kh i đ ng (trư c đây c n nh n phím Tab đ g i trình đơn này).

2.4.3

Các trình kh i đ ng khác

Ngoài GRUB và LILO đ kh i đ ng Linux có th kh i đ ng các trình kh i đ ng khác. • N u như trư c khi cài đ t Linux đã có HĐH Windows NT/2000/XP, thì trình kh i đ ng b n đ c có th s d ng là OS Loader c a NT. So sánh v i LILO thì trình kh i đ ng OS Loader có ít nh t hai ưu th . Th nh t, t t c c u hình cũ không b m t (chúng ta có th ch n kh i đ ng Windows hay Linux theo l a ch n), và th hai, có th cài đ t Linux lên đĩa mà LILO không th kh i đ ng, ví d , đĩa th hai trên controller th hai (Secondary Slave). • N u như trư c khi cài đ t Linux b n đ c ch có HĐH Windows 95 hay Windows 98 và không có Windows NT/2000 hay XP, thì OS Loader không đư c cài đ t. Và n u như vì m t lý do nào đó b n đ c không mu n cài đ t LILO, thì có th s đ ng chương trình kh i đ ng loadlin.exe (thư ng đi kèm v i b n phân ph i Linux); • Th i gian g n đây trong thành ph n b n phân ph i Linux thư ng có chương trình kh i đ ng GRUB. • Trong thành ph n OS/2 c a công ty IBM có chương trình kh i đ ng Boot Manager. Trong r t nhi u hư ng d n ngư i ta khuyên dùng chương trình này đ t i ch c kh i đ ng nhi u HĐH. • Trong các ngu n thông tin khác nhau còn nh c đ n chương trình System Commander; • Thêm m t trình kh i đ ng khác có trong thành ph n gói PartitionMagic c a công ty Power Quest. Chúng ta s nói v chương trình này trong ph n nh ti p theo.

2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa

27

Ngoài ra, tác gi còn th y nói đ n m t lo t trình kh i đ ng khác (m t s có th tìm th y trong thư m c public/ftp/pub/Linux/system/boot/loaders c a ftp://metalab.unc.edu/. Nhưng vì tôi không s d ng nh ng chương trình này, nên không th nói c th cách s d ng chúng. Và t t c nh ng l i khuyên dùng sau c a tác gi s d a trên vi c s d ng LILO, NT Loader và loadlin.exe. N u như có ý mu n cài đ t chương trình kh i đ ng khác, thì b n đ c c n đ c hư ng d n cài đ t và s d ng c a nó.

2.4.4

Các phương án kh i đ ng

Như v y, theo ý ki n c a tác gi có các phương án kh i đ ng sau: • N u trên máy ch có m t h đi u hành Linux duy nh t, hãy dùng GRUB. • N u đã cài đ t Windows NT hay Windows 2000/XP, thì hãy s d ng GRUB. • N u có Windows 95 hay Windows 98 trên FAT16, và b n đ c không mu n cài đ t chương trình kh i đ ng nào khác, thì có th s d ng GRUB ho c LILO, ho c đ u tiên ch y DOS và sau đó kh i đ ng Linux nh chương trình loadlin.exe (hay m t chương trình tương t , có vài chương trình như v y, nhưng chúng ta s không xét đ n). • N u đã cài đ t Windows 95 OSR2 hay Windows 98 trên FAT32, và b n đ c không mu n cài đ t thêm chương trình kh i đ ng, thì c n s d ng loadlin.exe. R t nhi u HOWTO kh ng đ nh r ng không c n s đ ng LILO, n u như phân vùng kích ho t có đ nh d ng FAT32, m c dù tác gi không rõ nguyên nhân. Tuy nhiên thí nghi m kh i đ ng Linux qua NT Loader, cài đ t trên phân vùng FAT32, c a tác gi đã k t thúc không thành công. Vì th , trong trư ng h p này tác gi đã ph i s d ng chương trình loadlin.exe. Chương trình này đã hoàn thành t t nhi m v , và t o cho tác gi m t n tư ng t t, vì th tác gi khuyên b n đ c s d ng loadlin.exe đ kh i đ ng Linux. Trong nh ng ph n ti p theo tác gi s cho bi t cách cài đ t Linux, s d ng t t c b n phương án kh i đ ng: qua trình kh i đ ng NT Loader, trình kh i đ ng GRUB, trình kh i đ ng LILO và trình kh i đ ng loadlin.exe. Tuy nhiên trư c khi cài đ t trình kh i đ ng c n chu n b các phân vùng trên đĩa, hay ít nh t là nghĩ cách t ch c chúng.

2.5
2.5.1

Chu n b các phân vùng trên đĩa
L i khuyên khi t o phân vùng

Đưa ra l i khuyên đây không ph i là vi c d dàng, vì phân vùng đĩa ph c thu c r t nhi u vào ý thích và nhu c u c a ch nhân đĩa. Nhưng cũng xin th đưa ra vài đ ngh sau. Tác gi s đ t tên đĩa và phân vùng theo “tiêu chu n” c a Linux, t c là /dev/hda, /dev/hdb, v.v. . . đ i v i đĩa và /dev/hda1, /dev/hda2, v.v. . . – đ i v i các phân vùng.

28

Cài đ t h đi u hành Linux

Vi c phân chia đĩa thành các phân vùng là c n thi t, b i vì Windows và Linux s d ng các cách lưu tr thông tin trên đĩa và sau đó đ c chúng t đĩa khác nhau. Chính vì th t t hơn h t là dành cho m i h đi u hành m t (ho c th m chí m t vài như chúng ta s th y dư i) phân vùng riêng. Đ u tiên chúng ta hãy xem xét m t trư ng h p đơn gi n – dung lư ng đĩa c a b n đ c không vư t quá 8,4 Gbyte (nói chính xác hơn – s cylinder không vư t quá 1024). Trong trư ng h p này m i th đ u đơn gi n: b n đ c ch vi c chia đĩa làm sao đ đ ch cho h đi u hành s cài đ t. Có th s d ng d li u cho bi t kích thư c đĩa nh nh t c n thi t đ cài đ t h đi u hành v i c u hình cơ b n trong b ng 2.2. B ng 2.2: Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH H đi u hành Windows 95 Windows 98 Windows NT Windows 2000 Linux Red Hat 6.2 (Workstation v i KDE) Yêu c u 100 Mbyte 200 Mbyte 200 Mbyte 700 Mbyte 700 Mbyte

Tuy nhiên xin hãy nh r ng, không nh ng ph i tính kích thư c các t p tin c a b n thân h đi u hành, mà còn ph i tính c kích thư c c a các chương trình b n đ c d tính ch y. Và còn ph i dành m t ph n d tr không nh cho các chương trình s cài đ t sau này (không th tránh kh i!). Hãy tính r ng, 700 Mbyte dành cho Linux trong b ng nói trên ch dành cho các chương trình cài đ t cùng v i Linux theo m c đ nh, trong s đó có, ví d , chương trình so n th o r t m nh Lyx. Đ i v i Windows cũng tương t như v y. Theo kinh nghi m c a tác gi thì đ làm vi c v i Windows 95/98, Windows NT và Linux các phân vùng v i kích thư c 800-1000 Mbyte là đ (t t nhiên, n u b n đ c không cài đ t các gói chương trình l n, như OpenOffice.Org), còn đ i v i Windows 200 thì c n phân vùng l n hơn. Bây gi chúng ta s xem xét v n đ chia các phân vùng cho Linux. đây không th ch chia m t phân vùng. Th nh t, c n chia m t phân vùng swap riêng bi t cho Linux. Khi xác đ nh dung lư ng c a phân vùng swap Linux c n tính đ n nh ng y u t sau: • Trong Linux, RAM và không gian swap h p l i t o thành b nh o chung. Ví d , n u b n đ c có 256 MByte RAM và 128 Mbyte không gian swap, thì s có 384 Mbyte b nh o. • Đ làm vi c v i Linux c n ít nh t 16 Mbyte b nh o, vì th n u b n đ c ch có 4 Mbyte RAM, thì c n phân vùng swap không nh hơn 12 Mbyte. • Kích thư c c a phân vùng swap có th l n bao nhiêu tùy thích, tuy nhiên không c n c u hình quá nhi u n u không c n thi t. Thông thư ng ch c n dùng swap khi máy ít b nh RAM ho c ch y máy ch v i nhi u ng d ng

c n đ t chương trình kh i đ ng trong ph m vi 1024 cylinder đ u tiên. N u như t t c đư c cài đ t vào m t phân vùng. Trong trư ng h p ngư c l i hãy phân chia đ t ng s dung lư ng c a b nh o (g m RAM và phân vùng swap) không nh hơn 128 Mbyte. trong trư ng h p ch có m t đĩa nh . hay cài b ng phương pháp khác. Ví d . Ph n l n nh ng gói chương trình này đư c cài vào thư m c /usr. Trong tiêu chu n v h th ng t p tin c a Linux FHS (c th xin xem chương ??) cũng có l i khuyên v vi c đ t thư m c /usr lên m t phân vùng riêng. ho c đơn gi n là mu n cài đ t m t b n phân ph i khác. Ngoài ra. Còn n u cài đ t Linux v i c u hình nh nh t. Còn n u như b n đ c có 128 Mbyte RAM hay nhi u hơn. thì nh ng chương trình nói trên s đư c gi l i và có th s làm vi c (r t có th c n vài c u hình nh ) sau khi cài đ t l i h th ng. T t nhiên. Nhân ti n. còn các thư m c khác – ch nào tùy thích. thì th nh tho ng cũng c n cài đ t l i. thì khi cài đ t l i nh ng d li u đã làm ra và ghi nh trong thư m c cá nhân s b m t (n u không có b n sao chép). ch nên suy nghĩ v v n đ dung lư ng c a phân vùng swap khi có m t đĩa nh và ít b nh RAM. vi c đ t h th ng t p tin Linux lên vài phân vùng riêng r là có ý nghĩa. s b m t c nh ng chương trình đã cài t mã ngu n. Như đã nói trên. b n đ c mu n c p nh t phiên b n m i c a b n phân ph i. cũng như không nh t thi t ph i đ t vào phân vùng ch a các t p tin khác c a HĐH. N u dành cho thư m c này m t phân vùng riêng và khi cài đ t không đ nh d ng l i chúng. Dù HĐH Linux có n đ nh và đáng tin c y đ n đâu. nh ng ý ki n nói trên đã đ đ b n đ c t tìm ra phương án phân chia đĩa c a mình. ho c vì ít kinh nghi m s d ng nên làm h ng t p tin h th ng quan tr ng. Như v y trong trư ng h p này. Bây gi chúng ta xem xét trư ng h p đĩa v i s cylinder l n hơn 1024. T nh ng gì đã nói đ n ph n trư c (h n ch dung lư ng đĩa c ng). Phân vùng th hai dành cho thư m c /home. đ i v i Linux có th đ t thư m c g c cùng v i thư m c con /boot vào các cylinder “th p” (trong vòng 1024 đ u tiên). Trong t t c m i trư ng h p t t nh t tránh dùng swap vì nó ch m hơn RAM nhi u. Theo tác gi th y. NT Loader không nh t thi t ph i đ t vào phân vùng NTFS. c n nh r ng kích thư c quá l n có th là vô ích. Trên máy tính v i 16 Mbyte RAM khi cài đ t Linux v i c u hình chu n và các chương trình ng d ng chu n thì 48 Mbyte không gian swapping là đ .2. Còn phân vùng th ba đư c g n vào thư m c /usr. nh ng đ ngh c a tác gi cho ra b ng t ng k t sau: 2 Xin cám ơn bác Tony Lý v m c này . Phân vùng th nh t (theo ý ki n cá nhân tác gi . thì phân vùng này có th không c n thi t.2 • Khi tính kích thư c c a không gian swapping. có nhà chuyên gia khuyên nên dành cho h th ng t p tin Linux ba phân vùng (n u tính c swap thì thành 4). kích thư c chính xác c a không gian swap ph thu c l n vào chương trình s đư c cài đ t.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa 29 n ng. thì không c n đ n không gian swap. Vi c phân chia như v y d a trên nh ng lý l sau. Nói chung. Tuy nhiên. 1 Gbyte là đ ) s ch a h th ng t p tin g c (/). Ví d . T t c các ph n còn l i c a Linux và các chương trình h tr theo nguyên t c có th đ t vào m t phân vùng.

2 Chương trình đ phân chia đĩa Sau khi hoàn thành k t ho ch chia đĩa. theo ý ki n c a ngư i dùng thì không nên s d ng chương trình này. Trong thành ph n các b n phân ph i Red Hat và BlackCat (r t có th trong các b n phân ph i khác) có chương trình fips. . fdisk không thích h p cho nh ng m c đích như v y.5. b n đ c ch có m t đĩa c ng. nh ng ngư i dùng Linux m i – n u như mu n phân chia l i đĩa mà không làm m t thông tin. c n l a ch n công c đ đưa k ho ch này thành hi n th c. k c trong trư ng h p h th ng có v n đ . Windows NT/2000/XP.powerquest. n u như phân chia đĩa tr ng. Chương trình phân chia đĩa đư c bi t đ n nhi u nh t là fdisk. h th ng t p tin FAT16 đư c h tr trên m i HĐH. 2. Nh ng l i khuyên này đưa ra v i gi thi t r ng. • trong phân vùng m r ng t o các phân vùng lôgíc cho m i HĐH s cài đ t: Windows 98. Tuy nhiên. thì v n s d ng đư c nh ng l i khuyên này. Và không c n gì hơn ngoài chương trình này. n u như b n đ c ch có Windows 95 v i FAT16.com) và s d ng chương trình này. kích thư c kho ng 1 Gbyte. N u như b n đ c có 2. Nhưng chúng ta đang xem xét trư ng h p đã có HĐH nào đó trên đĩa và c n phân chia đĩa mà không làm m t thông tin. Chính vì v y hãy dành cho phân vùng này kho ng 256 ho c 512 Mbyte. vì FAT16 s d ng không gian đĩa r t không h p lý.30 Cài đ t h đi u hành Linux • ph n kh i đ ng c a t t c các h th ng Microsoft đ t vào phân vùng chính đ u tiên c a đĩa. • phân vùng chính th ba dành cho swap c a Linux (l i khuyên v kích thư c c a phân vùng này xem trên). Ngư i ta nói r ng như v y tăng t c đ làm vi c trong Linux (cũng d hi u vì đ u đ c ít ph i ch y hơn). b n đ c có th kh i đ ng t đĩa m m DOS (t m th i khi chưa làm quen v i Linux m t cách “tư ng t n”) và th y đư c r ng đĩa c ng làm vi c bình thư ng. T t nhiên. • phân vùng chính ti p theo dành cho thư m c g c (/). không ch a b t ký d li u nào. Vì th l i khuyên c a tác gi v i b n đ c. Nhưng không nên đ phân vùng này l n. v i đ nh d ng FAT16 (DOS). còn trong /usr – chương trình s cài đ t). • ph n còn l i c a đĩa đ t thành phân vùng m r ng. ch có đi u phân vùng swap t t hơn đ t trên đĩa khác v i đĩa dành cho Linux. Th nh t. trên m i h đi u hành đ u có phiên b n riêng c a chương trình này. ph c v cho phân chia đĩa. và đ ng th i cho các h th ng t p tin /home và /usr c a HĐH Linux (trong /home s đ t các t p tin riêng c a ngư i dùng. N u như trên máy đã cài đ t Windows NT hay có FAT32. thì hãy tìm chương trình Partition Magic c a công ty Power Quest (http://www. Th hai. vì th phân vùng này có th ph c v cho vi c trao đ i t p tin gi a các h th ng. thì m t phân vùng FAT16 cũng không th a. trong đó có Linux. thì có th đ Windows trên phân vùng đ u tiên.

sau khi kh i đ ng h th ng không còn yêu c u đĩa m m n a. ntdetect.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader Trong ph n này. Khi này. Đĩa m m này s đư c dùng đ n sau. /dev/hda1 s dành cho phân vùng FAT16). nh ng thông tin đã đưa đ đ b n đ c l p k ho ch và th c hi n vi c phân chia đĩa thành các phân vùng. và hơn n a khác v i đĩa m m kh i đ ng DOS. 2. Trong khi cài đ t c n chú ý đ n nh ng đi m sau: • th nh t. có th b nó ra kh i . Tuy nhiên . Chương trình t o đĩa ph c h i Windows 2000/XP có th ch y t trình đơn h th ng (l nh Backup trong Start/Program/Accessories). Dùng chương trình Partition Magic đ l y m t ph n đĩa tr ng và t đó t o ra phân vùng v i d ng ext2(3) (h th ng t p tin Linux) và phân vùng swap. Các bư c cài đ t có th mô t như sau: 1. mà còn có th di chuy n các phân vùng đã có theo ý mu n. 3. Cài đ t Linux theo ch d n c a b n phân ph i. t t c nh ng cài đ t và c u hình trư c đó s đư c ghi l i). Đ t o đĩa m m kh i đ ng ch c n đ nh d ng l i đĩa m m. và m i thao tác cũng như thay đ i đ u th y rõ ràng. Th hai. make a BOOT DISK” (hay tương t th . tùy thu c vào b n phân ph i) khi đư c h i có t o đĩa m m kh i đ ng hay không. trong quá trình cài đ t nh t đ nh ph i t o ra các đĩa m m kh i đ ng Linux. chương trình này (th m chí trong phiên b n dành cho DOS) cung c p m t giao di n đ h a d s d ng có h tr chu t. s d ng đ đ c các đĩa m m khác. Vì th ti p theo chúng ta s xem xét các phương án cài đ t hai HĐH trên m t máy tính.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 31 Th nh t. Cách tính kích thư c c a chúng đã nói trên. 2. không ch t o đư c phân vùng m i t ch tr ng trên đĩa. Tác gi cho r ng. thì trư c khi b t đ u c n chu n b đĩa m m kh i đ ng và ph c h i Windows NT. Tác gi hy v ng r ng b n đ c đã sao lưu nh ng thông tin có giá tr c a mình.com và boot. N u như b n đ c chưa cài đ t Linux bao gi . Đi u này r t quan tr ng v i ngư i dùng m i. r i sao chép lên đó các t p tin ntldr. T c là c n tr l i “Yes. Ngoài ra. có th s d ng đĩa m m này đ kh i đ ng Linux. chương trình này cho phép phân chia l i đĩa mà không làm m t thông tin (t c là. khi nói v Windows NT xin ng m hi u c Windows 2000 và NT. vì “quan h ” c a chúng đ i v i vi c cài đ t Linux hoàn toàn gi ng nhau. Đây cũng là m t phương án kh i đ ng. Khi t o phân vùng c n đ ý không cho ranh gi i gi a các phân vùng c t l n nhau. N u HĐH Windows NT đã đư c cài đ t.ini t thư m c g c c a đĩa kh i đ ng NT. Chúng ta gi thi t là Windows NT đã đư c cài vào phân vùng /dev/hda2 (n u như b n đ c nh . Và như th có th s d ng chương trình này đ kh i đ ng Linux.2. nghĩa là trình kh i đ ng OS Loader cũng đã đư c cài đ t.

Tuy nhiên đây cũng không có v n đ gì. nhưng t t hơn h t là b n đ c cài LILO ngay l p t c vào sector đ u tiên c a phân vùng đã cài Linux. Chúng ta gi thi t Linux đư c cài vào phân vùng /dev/hda3. vì th không nên s d ng thư ng xuyên.32 Cài đ t h đi u hành Linux cách kh i đ ng này cũng có đi u ti n. 4. V n đ ch . b ng câu l nh: [root]# shutdown -h now Ghi chú: n u đĩa C: (/dev/hda1) có đ nh d ng FAT. • th hai. thì không ph i m i th đã h ng h t. 5. kh i đ ng Linux b ng đĩa m m (n u như b n đ c cài LILO vào phân vùng c a Linux và không đ ng gì đ n MBR. ch không ph i vào sector kh i đ ng chính c a đĩa (MBR). thì đây là kh năng duy nh t). Sao chép sector kh i đ ng c a Linux vào m t t p tin. n u như b n đ c cài LILO vào MBR. Tác gi cũng s nói cách ph c h i.lnx trong thư m c g c c a đĩa C:.lnx bs=512 count=1 đ ghi n i dung sector kh i đ ng c a đĩa /dev/hda3 vào t p tin /mnt/floppy/bootsect. khi cài đ t Linux c n cài LILO vào sector đ u tiên c a phân vùng dành cho thư m c g c (/) c a Linux. 3 . đ nh d ng MBR t o b i LILO và Windows (DOS) khác nhau. thì c u ph c h i l i MBR c a Windows. Sau khi cài đ t xong. Vi c sao chép th c hi n như sau: đ u tiên g n m t đĩa m m tr ng (m i mua thì càng t t). Ch s d ng trong trư ng h p “b t đ c dĩ”. [root]# mount -t vfat /dev/fd0 /mnt/floppy chuy n vào thư m c /mnt/floppy [root]# cd /mnt/floppy và th c hi n câu l nh [root]# dd if=/dev/hda3 of=/mnt/floppy/bootsect. t p tin này s c n đ trình kh i đ ng Windows NT/2000 có th kh i đ ng Linux. Tác gi không bi t (chưa th ) có th kh i đ ng không c n đĩa m m không.lnx3 6. K t qu cu i cùng (kh i đ ng qua NT Loader) v n có th đ t đư c nhưng c n b ra m t chút công s c. Đĩa m m này còn c n thi t cho c u hình đ kh i đ ng nhi u HĐH. Vì th n u b n đ c cài LILO vào MBR. Ti p theo c n kh i đ ng l i đ vào Windows NT. Như v y LILO s đư c cài vào sector đ u tiên c a /dev/hda3 Theo nguyên t c. n u phân vùng chính đ u tiên có đ nh d ng NTFS. thì có th t o t p tin bootsect. T m th i nhân Linux còn chưa h tr t t vi c ghi lên phân vùng NTFS. ch c n sao chép sector kh i đ ng qua đĩa m m như đang trình bày.

init ch a trong đó (nh ng t p tin này có th n!). /dev/hda. hay chính xác hơn là vào thư m c g c c a phân vùng mà t đó kh i đ ng Windows NT. đ u t p tin này có liên k t đ n phân vùng kh i đ ng theo m c đ nh.conf. và trong trình đơn ch n h đi u hành s có LINUX. 2. N u Linux đư c cài vào phân vùng /dev/hda3. đ thay th giá tr này thành phân vùng đã cài Linux lên (chính xác hơn là thành phân vùng đư c g n như g c (/) c a Linux). S d ng câu l nh fdisk /mbr.2. Nh p l nh cd /etc và m t p tin lilo.) 8. CoolEdit c a Midnight Commander. N u như b n đ c v n còn mu n s d ng trình kh i đ ng OS Loader c a NT. thì hãy ch y câu l nh mount và tìm k t qu tương t như sau4 : 4 có nghĩa là tìm phân vùng đã g n vào thư m c g c /. 7. Trong NT c n sao chép t p tin bootsect. ch không mu n dùng LILO. 4. r i ch n ch đ Command mode.ini và thêm vào dòng sau: C:\bootsect. Còn bây gi chúng ta s xem xét trư ng h p b n đ c (do vô tình hay c ý) cài đ t LILO vào b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa (Master Boot Record. 3. 5. Trong trình đơn (th c đơn) c a trình kh i đ ng c n ch n l nh Recover. T p tin bootsect. Trong Windows 2000 có các l nh chuyên dùng fixboot và fixmbr (ch y t console ph c h i h th ng). Đ c đi m đ nh n ra phân vùng này là hai t p tin ntldr và boot. Sau đó tìm t p tin boot. Sau đó đăng nh p vào tài kho n nhà qu n tr (administrator). thì c n ghi cái đó. Ph c h i l i b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa.lnx có th đ t thu c tính ch đ c (read-only). thì nh ng bư c trên có thay đ i m t chút: thay cho bư c th 6 c n làm các thao tác sau. MBR). N u ch n LINUX. m c dù trong m t s bài báo nói cách ph c h i MBR như v y không ph i lúc nào cũng làm vi c. thì LILO s đư c ch y và sau đó nó (LILO) s n p Linux. N u như b n đ c không nh đã cài Linux vào đâu. Kh i đ ng Windows NT t đĩa m m kh i đ ng (đã t o trư c khi cài đ t Linux. Trong trư ng h p này b n ghi kh i đ ng Windows NT (hay 2000) s b xóa. n u không có thì b n đ c c n tìm m t máy khác đang ch y Windows NT r i t o). t c là thay th /dev/hda thành /dev/hda3. Ch y hai l nh này theo th t đã ch ra. trong d u ngo c kép b n đ c có th đ t tên b t kỳ. Vi c còn l i là kh i đ ng l i máy tính m t l n n a.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 33 Vì MBR chưa có gì thay đ i. và vi c kh i đ ng Windows NT (bư c th 6 trên) là không th . Dùng b t kỳ trình so n th o nào. nên Windows NT s kh i đ ng.lnx="LINUX" (t t nhiên. Sau đó Windows 2000 s kh i đ ng bình thư ng. 1. ví d . Tác gi dùng l nh này thành công. ví d . Đây có th là phân vùng FAT16 hay phân vùng NTFS. trong ví d này là /dev/hda3 .lnx vào thư m c g c c a đĩa C:. Kh i đ ng l i máy tính t đĩa m m kh i đ ng Linux và đăng nh p vào h th ng v i quy n ngư i dùng root.

n u trên máy đã cài Windows 98 v i h th ng t p tin FAT16. b n c n m t t p tin c u hình ‘menu. Đ dùng đư c trình đơn đó.7. # Modified by YaST2. Hãy xem ví d m t t p tin như v y dư i đây: # GRUB example configuration file on the teppi’s openSUSE system.2 C u hình GRUB GRUB có m t giao di n trình đơn đ t đó ngư i dùng có th ch n m t m c (m t h đi u hành) b ng các phím mũi tên r i nh n <Enter> đ kh i đ ng. ví d Xandros còn t đ ng tìm th y nh ng h đi u hành đã có này và thêm chúng vào t p tin c u hình c a GRUB. Last modification on Sun Apr 2 22:22:11 MSD 2006 color white/blue black/light-gray . và ph c h i MBR c a Windows.1 Cài đ t GRUB Cách d nh t đ có th cài đ t trình kh i đ ng GRUB là ch n dùng trình kh i đ ng này trong quá trình cài đ t h th ng Linux c a b n. S có c nh báo v vi c phân vùng không ph i là đ u tiên trên đĩa. thì l a ch n t t hơn cho trình kh i đ ng là chương trình có trong thành ph n c a m i b n phân ph i HĐH Linux – GRUB (GRand Unified Bootloader).lst’ n m trong thư m c kh i đ ng /boot. D dàng đoán ra r ng. 2. 2. 7. b n ghi kh i đ ng c a Windows đư c gi nguyên v n. M t s b n phân ph i.7. Quá trình cài đ t Linux k t thúc đây. M c dù vi c t đ ng c u hình này h t s c thu n ti n. Chúng ta s xem xét c u hình GRUB trong ph n ti p theo. Nh đó sau khi cài đ t b n có th ch n kh i đ ng Linux ho c h đi u hành (thư ng là Windows) đã có. B n đ c đã có th ch n HĐH s kh i đ ng và đi u khi n máy tính c a mình. “quy trình” ph c t p v i hai l n kh i đ ng l i ch đ chuy n sector kh i đ ng Linux t MBR vào sector đ u tiên c a phân vùng dành cho Linux.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB Như đã nói trong ph n l a ch n chương trình kh i đ ng. Trong nh ng phiên b n m i c a các b n phân ph i Linux m i khi này có th ch n c u hình cho nh ng h đi u hành đã có trên máy. nhưng s có ích n u b n bi t đư c cách c u hình Linux đ x lý nh ng l i có th x y ra và hơn th n a bi t cách c u hình đ kh i đ ng h đi u hành mong mu n khi không có t đ ng c u hình.34 /dev/hda3 on / type reiserfs (rw) Cài đ t h đi u hành Linux 6. 2. Ch y l nh /sbin/lilo đ ghi trình kh i đ ng vào phân vùng /dev/hda3 (c n ch y l nh lilo không có tham s ). Đây chính là đi u chúng ta c n. Thông thư ng t p tin này đư c t o ra khi cài đ t. Th c hi n các bư c 6-8 như trên.

YaST2 identifier: Original name: floppy### title Floppy root (fd0) chainloader +1 Tác gi nghĩ r ng c n gi i thích c th hơn m t chút v t p tin này. trong GRUB vi c đánh s đư c b t đ u t ‘0’ ch không ph i ‘1’. sau khi thay đ i c u GRUB không c n ph i ch y b t kỳ l nh nào đ nh ng thay đ i này có hi u l c. ph n đ u tiên là đ kh i đ ng “SUSE LINUX 9.2.0)/xen.0)/initrd ###Don’t change this comment . Tùy ch n timeout cho bi t GRUB s kh i đ ng m t cách t đ ng sau kho ng th i gian ch ra (tính theo giây) n u không nh n phím nào.YaST2 identifier: Original name: xen### title XEN kernel (hd0. ph n th hai – “Windows”. B n có th ghi b t kỳ câu gì mong mu n vào dòng này và không nh hư ng gì đ n công vi c c a chương trình. Tùy ch n default ch ra h đi u hành kh i đ ng theo m c đ nh (n u không đ ng vào bàn phím khi kh i đ ng). S ‘0’ ch ra đó là h đi u hành th nh t trong danh sách (t c là SuSE Linux 9. .0) makeactive chainloader +1 ###Don’t change this comment . nh ng tùy ch n có liên quan đ n giao di n c a trình đơn.3”. Như b n th y trong t p tin c u hình trên. Tùy ch n color dùng đ ch n màu cho trình đơn (hãy th nó!).0)/vmlinuz-xen root=/dev/hda5 vga=0x31a selinux=0 splash=silent resume=/dev/hda7 showopts module (hd0.YaST2 identifier: Original name: windows### title Windows map (hd0) (hd1) map (hd1) (hd0) rootnoverify (hd1. Và vì l nh này hi n th tham s m t cách nguyên v n. Chúng s đư c c p nh t m t cách t đ ng trong l n kh i đ ng sau. Khác v i trư ng h p LILO. Sau nh ng thi t l p chung là ph n thi t l p cho t ng h đi u hành c th . v.gz dom0_mem=196608 module (hd0. M i ph n đ u b t đ u b ng l nh ‘title’ theo sau là tên s hi n th trong trình đơn. Có th b n đã đoán ra nh ng dòng b t đ u b ng ký t ‘#’ là nh ng dòng chú thích. Trong trư ng h p này là sau 8 giây.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB default 0 timeout 8 ###Don’t change this comment . nên b n có th nh p b t kỳ th gì vào phía sau. Chúng đư c đ t trư c các m c b t đ u b ng ‘title’. Đây là m t đi m m nh c a GRUB so v i LILO. .3 kernel (hd0.YaST2 identifier: Original name:linux### title SUSE LINUX 9.0)/initrd-xen 35 ###Don’t change this comment .0)/vmlinuz root=/dev/hda5 vga=0x31a selinux=0 splash=silent resume=/dev/hda7 showopts initrd (hd0.3). Hãy nh l i.v. . đ u t p tin là nh ng thi t l p chung (global options). Ngoài dòng chú thích GRUB cũng b qua nh ng dòng tr ng.

5 . Chúng ta xem xét m t ví d nh c a t p tin c u hình LILO. Cách chia đĩa đã nói trên. Tuy nhiên tác gi chưa nhìn th y s c n thi t c a ng d ng này (n u đã ch n LILO làm trình kh i đ ng chính thì hãy s d ng cho “tr n b ”). 1.txt root = current image = /boot/vmlinuz-2. C n nh r ng. 2. ví d khi MBR là trình kh i đ ng c a MS-DOS hay Windows. LILO có th n m b n ghi kh i đ ng c a phân vùng chính đư c kích ho t và ch a thư m c g c c a Linux ho c th m chí trên phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng. Bư c ti p theo c n c u hình LILO đ có th kh i đ ng các HĐH theo l a ch n.22 label = linux read-only other = /dev/hda1 Ghi chú. Trong trư ng h p đó MBR c n ph i có kh năng n p LILO. Trong trư ng h p đó /etc/lilo. 3. Sau m t th i gian làm vi c v i Linux và có đ kinh nghi m b n s bi t cách tìm thêm thông tin v trình kh i đ ng tuy t v i này. nhưng tác gi khuyên b n đ c nên làm.8.conf có d ng g n như sau: boot = /dev/hda2 compact delay = 50 # message = /boot/bootmesg. còn phân vùng /dev/hda2 ch a Linux. n u b n mu n s d ng trình kh i đ ng LILO. chúng ta s đưa ra các bư c c n th c hi n đ có th kh i đ ng nhi u HĐH. Câu l nh này dùng đ cài đ t (hay cài đ t l i) LILO. 2.4 Gbyte thì hãy đ c k các ph n 2. Trình kh i đ ng LILO không b t bu c ph i cài đ t vào b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa.5.5 4. Cài đ t Linux theo ch d n đi kèm v i b n phân ph i.3 và 2. Dùng chương trình Partition Magic đ l y ph n không gian đĩa còn tr ng và trên đó t o ra m t phân vùng ext2(3) (h th ng t p tin Linux) và m t phân vùng swap. LILO đư c c u hình b ng t p tin /etc/lilo. vì th chúng ta s không xem xét đ n. Trư c khi cài đ t Linux hãy chu n b đĩa m m kh i đ ng Windows.36 Cài đ t h đi u hành Linux T t nhiên đây không ph i là t t c nh ng kh năng s d ng c a GRUB.conf và câu l nh /sbin/lilo.4. N u dung lư ng đĩa c ng vư t quá 8. Trong ví d này chúng ta s coi như thi t b /dev/hda1 là phân vùng v i DOS/Windows. nhưng đ i v i ngư i dùng m i thì như v y là đ . T o các đĩa m m kh i đ ng theo nguyên t c là không b t bu c.8 2. thì trong quá trình cài d t Linux c n ch n phương án cài LILO vào b n ghi kh i đ ng chính (Master Boot Record).1 S d ng trình kh i đ ng LILO Cài đ t và c u hình LILO Gi ng như trư ng h p Windows NT.

đ không th y trình đơn kh i đ ng c a NT Loader. thì hãy thêm 5. tính năng (nén) này tăng t c đ c a kh i đ ng đ u. s kh i đ ng Linux theo m c đ nh. N u b n đ c mu n kh i đ ng Windows tr c ti p t ph n nh sau vào /etc/lilo.dos label = win trong đó bootsect. sau khi thay đ i ch d n đ n b ng phân chia đĩa. N u đ t dòng (g i là ph n nh thì t t hơn) other = /dev/hda1 trong t p tin /etc/lilo. Trên m t máy c a tác gi đó n m trình kh i đ ng NT Loader (vì Windows NT đư c cài đ t trư c Linux). N u như tên không đư c nh p sau kho ng th i gian ch trên dòng delay (tính theo ph n mư i giây – c n nhân v i 0. n u vì m t lý do nào đó b n mu n th y trình đơn này thì giá tr timeout trong t p tin boot. Ch c n đ t th i gian ch kh i đ ng trong t p tin boot.conf: other = /boot/bootsect. vì ph n c u hình tương ng v i Linux n m đ u tiên trong t p tin. t c là s d ng tên đã đ t trên dòng label. t c là thay đ i bi n table.dos l y t thư m c g c c a đĩa ch a NT Loader. LILO.) Đ ng quên r ng.conf.ini b ng không. Dòng table=<device> cho bi t tên thi t b ch a b ng phân chia đĩa. LILO s không đưa thông tin v phân chia đĩa cho h đi u hành đư c kh i đ ng n u bi n này không đư c đưa ra. Có th ch ra h đi u hành đư c kh i đ ng theo m c đ nh khi thêm m t dòng có d ng default=dos. c n th c hi n câu l nh /sbin/lilo. thì s kh i đ ng HĐH theo m c đ nh. m i ph n tương ng v i m t h đi u hành s kh i đ ng theo l a ch n c a ngư i dùng. Câu l nh message dùng đ đưa ra thông báo theo ý mu n khi kh i đ ng. thì trong thư m c g c c a đĩa /dev/hda1 (đĩa C: trong h th ng thu t ng Microsoft) c n có trình kh i đ ng ph (không ph i là chính).conf theo ý mu n.8 S d ng trình kh i đ ng LILO table = /dev/hda label = dos Vài l i gi i thích cho ví d : Dòng boot cho bi t thi t b kh i đ ng. Trong ví d này. trong trình đơn c a LILO n u ch n dos thì s hi n ra trình đơn c a NT Loader r i t đó ch n m t trong hai HĐH Windows đ kh i đ ng).2. c n ch y câu l nh /sbin/lilo đ nh ng thay đ i có hi u l c. Windows NT và Windows 98. B t đ u t dòng image là các ph n nh c a t p tin c u hình. Sau khi s a xong t p tin /etc/lilo. Đi u này có th c n thi t khi mu n kh i đ ng c Windows 98 t trình đơn c a NT Loader (trong trư ng h p này s có 3 HĐH: Linux.ini c n đ t khác không (th i gian ch đư c tính theo giây). Tuy nhiên. Trên dòng này ghi tên c n nh p vào d u nh c LILO hay tên s hi n th trong trình đơn c a LILO đ có th ch n HĐH mu n kh i đ ng.1 giây). và LILO kh i đ ng thành công Windows NT. Trong m i ph n như v y có m t dòng label. (M t s h đi u hành có công c khác đ xác đ nh là đã đư c kh i đ ng t phân vùng nào. 37 Dòng compact b t ch đ nén t p tin map – t p tin ch a đ c tính c a nhân đư c kh i đ ng. Câu l nh này (trong tài li u .

N u kh i đ ng b b ngưng gi a ch ng.0300 of=/dev/hda bs=446 count=1 hay [root:~#] dd if=/boot/boot. nó đưa ra màn hình t “LILO”. 6. Trư c khi ch y /sbin/lilo đ thay đ i bư c kh i đ ng. thì b n đ c s đư c bi t thêm thông tin chi ti t v nh ng gì l nh /sbin/lilo s th c hi n. trong đó NNNN tương ng v i s c a thi t b .NNNN. Khi có tham s này s th c hi n t t c các th t c cài đ t trình kh i đ ng. Câu l nh đ th c hi n có d ng: [root:~#] dd if=/boot/boot. Theo m c đ nh đó là t p tin /boot/boot. hãy th c hi n câu l nh này v i tham s -t. Khi LILO đư c n p. ví d . MBR c a MS-DOS có th đư c ph c h i b ng cách kh i đ ng vào DOS t đĩa m m (CD) r i ch y câu l nh fdisk /mbr (xem trên).38 Cài đ t h đi u hành Linux hư ng d n g i là map-installer) cài đ t trình kh i đ ng ph . N u t p tin này đã có trên đĩa. .NNNN. và không đ ng gì đ n b ng phân chia đĩa).NNNN có th s d ng đ ph c h i n i dung cũ c a sector kh i đ ng. và b ng phân chia đĩa. tr vi c thay đ i t p tin map. 0300 – tương ng /dev/hda. 0800 – /dev/sda. . • Không ch cái nào hi n ra – không có ph n nào c a LILO đư c n p. Khi này m i ch cái bi u th s k t thúc m t hành đ ng nào đó hay k t thúc m t bư c n p LILO. Tuy nhiên có th đ t m t tên khác đ ghi sector kh i đ ng. Ho c LILO không đư c cài đ t. thì qua s ch cái đưa ra có th nh n đ nh v nguyên nhân xu t hi n v n đ . T p tin /boot/boot. Sau khi cài đ t l i trình kh i đ ng c n kh i đ ng l i máy tính và th các phương án kh i đ ng khác nhau đ ki m tra. mà không thay đ i b ng phân chia đĩa.v. Nhưng c n bi t r ng. Đ k t thúc ph n nói v LILO này chúng ta s xem xét vài khó khăn có th xu t hi n khi s d ng LILO. N u cho thêm tùy ch n -v. và cách kh c ph c (n u có th ).0800 of=/dev/hda bs=446 count=1 (bs=446 vì ch ph c h i chương trình kh i đ ng. t c là ch ch y th c u hình m i. thì nó không b ghi đè lên. không nh t thi t ph i dùng /boot/boot. câu l nh này ch làm vi c đúng v i đi u ki n là thư m c LILO (t c là /boot) không thay đ i k t khi cài đ t. L nh này ch thay đ i mã chương trình kh i đ ng n m trong MBR. Cũng có th ph c h i MBR cũ khi c n thi t b ng câu l nh /sbin/lilo v i tùy ch n -u. b n ghi sector kh i đ ng. thì n i dung cũ c a sector này s t đ ng đư c ghi nh vào m t t p tin. . mà s đư c kích ho t trong l n kh i đ ng ti p theo. n u không còn cách ph c h i nào khác đơn gi n hơn. v. Khi /sbin/lilo ghi đè n i dung m i lên sector kh i d ng. ho c phân vùng ch a LILO chưa đư c kích ho t.

nhưng nó không th n p trình kh i đ ng ph . và sau đó m i cài đ t Windows 95/98 hay MS-DOS. ho c t p tin boot/boot. ho c kích ho t phân vùng ch a LILO (n u LILO đư c cài vào phân vùng chính). 2. r i ch y /sbin/lilo. Thông thư ng do l i đưa ra c u trúc hình h c c a đĩa ho c t p tin /boot/boot. thì v n đ thư ng d gi i quy t. Nguyên nhân thư ng do khuy t t t c a đĩa ho c không đưa đúng c u trúc hình h c c a đĩa. Vì trong ph n l n các trư ng h p phân vùng DOS chi m các vùng đĩa đ u (không có h n ch c a BIOS). N u LILO không d ng l i đây. trình kh i đ ng c a chúng (không ph thu c vào ý mu n c a b n đ c) đư c ghi vào Master Boot Record (MBR). nhưng nó không th n p b ng mô t t t p tin map.8.2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux Khi cài đ t MS-DOS và Windows 95/98. • LIL? – trình kh i đ ng ph đã đư c n p vào đ a ch không đúng. Thông thư ng do l i đưa ra c u trúc hình h c c a đĩa ho c t p tin /boot/boot. mà ti p t c đưa ra m t chu i vô t n các mã l i. • LILO – t t c các ph n c a LILO đư c n p thành công. n u như b n đ c đ u tiên cài đ t Linux.2. khi mà thư m c /boot không th n m trên phân vùng dành cho Linux. thư ng có th gi i quy t b ng cách kh i đ ng vào Linux b ng đĩa m m kh i đ ng. và d u kích ho t trong b ng phân vùng s đư c chuy n sang phân vùng MS-DOS (Windows 95/98). Có th là l i đưa c u trúc hình h c c a đĩa. Khi có v n đ sau khi cài đ t m t h đi u hành khác sau Linux. s a l i t p tin c u hình LILO (thêm ph n nh cho HĐH m i). Thông thư ng thì v n đ n y sinh do đĩa x u (có khuy t t t) hay không đ t đúng c u trúc hình h c c a đĩa.8.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo.– b ng mô t trong t p tin map b phá h y. Mà trình kh i đ ng MS-DOS và Windows 95/98 ch “bi t” chuy n quy n đi u khi n cho sector đ u tiên c a phân vùng kích ho t. 2. .3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS Nh ng phiên b n nhân Linux m i nh t h tr kh năng đ t các t p tin c n thi t trên giai đo n kh i đ ng vào h th ng t p tin MS-DOS (hay UMSDOS). • LIL. nên cho phép gi i quy t nhi u v n đ c a đĩa l n. • LIL — trình kh i đ ng ph đã đư c ch y.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo.8 S d ng trình kh i đ ng LILO 39 • L [mã l i] – trình kh i đ ng chính đã đư c n p và đã ch y (t c là đã nh n đư c quy n đi u khi n). Có th ph c h i l i LILO b ng cách ch y l nh /sbin/lilo (n u LILO đư c cài vào MBR). nhưng không ch y đư c nó. Như th . thì Linux s không th kh i đ ng. • LI – trình kh i đ ng chính đã n p đư c trình kh i đ ng ph . Mã l i hai ký t cho bi t nguyên nhân c th c a v n đ (cách gi i mã c n tìm trong tài li u k thu t c a LILO).

exe làm vi c v i m i c u hình DOS và có r t ít h n ch . và k t qu là không th kh i đ ng đư c b t kỳ h đi u hành nào (tác gi cũng đã rơi vào trư ng h p như v y).exe thành m t công c tuy t v i đ kh i đ ng Linux khi có v n đ v i LILO.ffm. bzImage)7 . và cu i cùng ch y l nh /sbin/lilo.exe không có nghĩa là Linux làm vi c dư i DOS. có th n p các nhân l n (các bzImage) và các nh đĩa o (initrd) tr c ti p vào vùng b nh n m trên. thông thư ng ghi t p tin loadlin. b ng câu l nh reboot. mà c ti n trình kh i đ ng Linux nói chung có th đư c t ch c t DOS. ch c n đ t chương trình – t p tin loadlin.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin. /dos/linux).73) có kích thư c lên t i 1 Mbyte. • Trên máy tính c a b n (t t nhiên v i b x lý 386 ho c cao hơn) c n cài đ t DOS hay WINDOWS 95.6 Loadlin.exe Không ch các t p tin kh i đ ng và nhân có th n m trong phân vùng DOS. t o trong đó m t thư m c (ví d . m t s b n phân ph i còn có gói cài đ t cho chương trình này. “không vào hang c p sao b t đư c c p”. Vì th h thư ng s d ng LILO không đúng cách.exe đ kh i đ ng và b t đ u tìm hi u Linux. bzImage là đ nh d ng m i hơn (s phiên b n nhân l n hơn 1.3. khi có phân vùng kích ho t là DOS hay Windows. vì chương trình này h tr “kh i đ ng lôgíc” c a máy tính. 2. Phương án kh i đ ng này đư c khuyên s d ng cho ngư i dùng Linux m i.40 Cài đ t h đi u hành Linux Đ th c hi n phương án kh i đ ng này.exe không yêu c u ph i cài đ t. do Hans Lermen (lermen@elserv. v trí m i c a thư m c /boot c n ch ra trong t p tin /etc/lilo.exe cung c p cách kh i đ ng Linux t c ng an toàn nh t. • C n có nh nén c a nhân Linux (zImage.6 c a loadlin. Ti p theo chúng ta s ch nói v các t p tin zImage. N u như b n đ c mu n quay tr l i DOS.conf. c n phân vùng DOS ch đ đ c/ghi. do đó. và sau đó DOS đư c thay th hoàn toàn b ng Linux. thì ph i kh i đ ng l i máy tính.exe vào thư m c c a ngư i dùng root 7 Ghi chú. thư m c /boot đư c chuy n thành liên k t tư ng trưng đ n thư m c /dos/linux.fgan.exe và nhân ( nh c a nhân) lên m t trong các đĩa mà DOS nh n ra. Chương trình loadlin.exe. Ph n l n ngư i dùng m i (và không ch h ) không đ kiên nh n đ đ c tài li u r t hay nhưng r t dài (và l i vi t trên ti ng Anh n a) c a LILO.de) vi t. Có th dùng chương trình này đ kh i đ ng Linux t CD ho c t đĩa trong m ng mà không c n s d ng đĩa m m kh i đ ng. Phiên b n 1. Kh năng này bi n loadlin. Như v y. Phiên b n này có th s d ng b nh m r ng. Chương trình này thư ng có trên các đĩa c a b n phân ph i. Tuy nhiên. Đ i v i nh ng ngư i dùng m i thì s thu n ti n hơn khi s d ng loadlin. m c dù b n đ c có th thay th zImage thành bzImage 6 . c n làm gì đ có th s d ng chương trình loadlin. ví d . Kh năng này th c hi n nh chương trình đ c bi t loadlin. zImage là đ nh d ng nh phân cũ c a nhân. Vi c s d ng loadlin. và chuy n t t c các t p tin t thư m c /boot vào đó.exe. nhân khi gi i nén có kích thư c lên t i 2 Mbyte.

Ví d tên c a t p tin này là vmlinuz-2.22 t /boot vào /mnt/C/loadlin và đ i tên thành vmlinuz (vi c đ i tên là không nh t thi t. Bây gi i kh i đ ng l i máy tính vào DOS tr c ti p (n u b n đ c có Windows 95/98 thì c n nh n phím <F8> khi kh i đ ng đ hi n th trình đơn cho phép ch n DOS).TGZ vào đó.4. Chia các phân vùng cho Linux (cách làm xem ph n 2. Ngoài ra sao chép t thư m c /boot vào thư m c đó c t p tin ch a nh c a nhân Linux. Sau khi vào DOS hãy chuy n sang thư m c C:\LOADLIN: CD \LOADLIN r i th c hi n l nh: .exe không có tham s C:\LOADLIN> loadlin thì s nh n đư c hư ng d n s d ng ng n g n.22. còn phân vùng Linux là /dev/hda3): [root]# mount -t vfat /dev/hda1 /mnt/C T o thư m c /mnt/C/loadlin và gi i nén t p tin LOADLIN16. Có th tìm th y trên đĩa phân ph i d ng không nén hay trong gói LOADLIN16. hãy s d ng đĩa m m kh i đ ng).DOC (đ ng quên r ng chúng là nh ng t p tin DOS).TXT. N u b n ch y loadlin.. Gói nén này còn ch a hư ng d n s d ng DOC\MANUAL.2. 1.exe 41 • Chương trình loadlin. và ch có ý nghĩa thu n ti n cho s d ng): [root]# cp /boot/vmlinuz-2. 3. ho c qua h p tho i l a ch n khi nh n l nh t t máy (shutdown) Windows 95/98.TGZ.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin. LILO c n cài đ t vào sector đ u tiên c a phân vùng Linux đ không ghi đè lên MBR và không b m t kh năng kh i đ ng vào Windows. Có th tìm t p tin ch a nh c a nhân c n thi t nh t p tin /etc/lilo. t p tin tham s ví d DOC\TEST.5) 2.4. Thu n ti n hơn đ đ c hư ng d n này khi ch y chương trình v i tham s more (gi ng trong Linux): C:\LOADLIN> loadlin | more Bây gi chúng ta có th xem xét các bư c cài đ t Linux khi s d ng loadlin.exe.” và b n đ c s th y tên c n thi t phía bên ph i d u b ng. Sao chép t p tin vmlinuz-2.PAR.. Cài đ t Linux vào phân vùng đã chia.4. G n phân vùng DOS (gi thi t là /dev/hda1. Sau khi k t thúc ph n cài đ t hãy kh i đ ng Linux (n u không có cách nào khác.22 /mnt/C/loadlin/vmlinuz 4.exe đ kh i đ ng.conf: tìm trong t p tin c u hình dòng “image=. và hư ng d n cách đưa các tham s DOC\PARAMS.

(Đ ch y giao di n đ h a.bat).unc.exe có th tìm th y trong t p tin PARAMS. Dòng Logo=0 t t vi c hi n th bi u tư ng Windows (c a s ).anu.42 Cài đ t h đi u hành Linux C:\LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/hda3 ro vga=ask ho c.DOC ho c Internet trên trang http://sunsite. .bat ho c t o m t t p tin l nh (ví d . V n đ ch . sau đó thì ch y Linux. c n nh p câu l nh C:\> win). Bây gi b n đ c có th s d ng cách này đ kh i đ ng Linux.edu/mdw/HOWTO/BootPrompt-HOWTO. C n nói thêm r ng. không đư c kh i đ ng Linux t giao di n đ h a DOS/Windows và c n t t m t vài tùy ch n trong t p tin n C:\MSDOS. n u như có hi n th bi u tư ng Windows. Mô t đ y đ t t c các tham s c a câu l nh loadlin. Tác gi cho r ng nh ng thông tin đã đưa ra trên đ đ t o t p tin bat c n thi t. và DOS s đư c kh i đ ng thay cho Windows 95/98. b ng cách thêm vào hai dòng sau (n u chưa có): BootGUI=0 Logo=0 Dòng đ u tiên t t giao di n đ h a.html và http://rsphy1. và khi ch y t p tin này. đ i v i m t s c c màn hình Linux s đưa ra m t màn hình tr ng r ng sau khi kh i đ ng.edu/~gpg109/BootPrompt-HOWTO. linux. Công vi c duy nh t còn l i là làm sao đ không ph i gõ l nh loadlin v i t t c các tham s sau m i l n kh i đ ng l i. Có th vi t thêm l nh g i loadlin vào t p tin autoexec.exe vào t p tin (ví d v i tên params) và g i câu l nh đó d ng sau: C:\LOADLIN> LOADLIN @params Kh năng này đ c bi t có ích khi đưa nhi u tham s dòng l nh và khi dòng l nh dài hơn 127 ký t .SYS (đây là t p tin văn b n thông thư ng).html. máy tính s chuy n vào ch đ DOS trư c. n u b n đ c mu n n p nhân cùng v i đĩa RAM: C:\LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/ram rw initrd=diskimage Còn có th ghi t t c các tham s c a l nh loadlin.

. đ i h th ng kh i đ ng xong và . N u ngư i dùng đã cài đ t GRUB làm trình kh i đ ng.1: Màn hình kh i đ ng c a GRUB . B t máy tính lên.Chương 3 Kh i đ ng Linux l n đ u V n s kh i đ u nan – Trung Qu c Sau khi cài đ t r t có th b n đ c s không bi t bư c ti p theo ph i làm gì.1. Hình 3. ng i nhìn.1 Kh i đ ng HĐH Linux Như v y là vi c cài đ t Linux đã hoàn thành. thì sau nh ng dòng ch BIOS thư ng đưa ra s xu t hi n màn hình d ng như trong hình 3. 3. Ph i làm gì đ có th ti p t c làm vi c v i h th ng Linux? Sau khi làm vi c xong thì t t máy th nào? Có nh ng chương trình nào nên bi t? Trong khi làm vi c có v n đ n y sinh thì tìm câu tr l i đâu? Trong chương này chúng ta s tìm th y câu tr l i cho nh ng câu h i trên..

2 Đăng nh p vào h th ng Như b n đã bi t. ví d SuSE Linux. Có th ch n HĐH mu n kh i đ ng b ng các phím <↑> và <↓> r i nh n phím <Enter>. Tuy nhiên chúng ta đang trong trư ng h p này. b n s th y dòng như sau: Trong nh ng b n phân ph i Linux m i.44 Kh i đ ng Linux l n đ u N u không ch m vào bàn phím. đây là m t kh u c a root. N u kh i đ ng b ng đĩa m m thì quá trình cũng tương t nhưng ch m hơn m t chút. Hãy nh p vào tên ngư i dùng và m t kh u”. thì b n s bi t cách thay đ i màn hình này. thì hãy nh p vào tên ngư i dùng “root” (ngư i dùng cao c p). . thì h th ng s t đ ng quay tr l i dòng h i tên ngư i dùng login:. vì th hãy nh p “root” vào dòng login: r i nh n phím <Enter> (<Return>). N u b n đã ch n t đ ng ch y ch đ đ ho thì hãy nh n <Ctrl>+<Alt>+<F1> đ th y màn hình đăng nh p như sau: ThinhQuyen login: Màn hình đăng nh p này xu t hi n trên máy c a tác gi khi kh i đ ng Debian Linux. xóa nh ng ngư i dùng khác. Phím này thư ng là <Esc>. thì trên màn hình kh i đ ng GRUB s xu t hi n danh sách các h đi u hành tìm th y. T t nhiên màn hình đăng nh p c a b n đ c s khác. Ngư i dùng này là ch s h u có toàn quy n đ i v i h th ng bây gi cũng như sau này. . Cu i cùng xu t hi n màn hình cho phép ngư i dùng đăng nh p vào h th ng. có th thêm. N u đã ch n kh i đ ng Linux thì cu i cùng ngư i dùng ph i th y dòng login:. M t kh u này là m t kh u đã đưa ra cho ngư i dùng root trong quá trình cài đ t. Nh ng thao tác không c n th n c a ngư i dùng này có th d dàng d n đ n nh ng h u qu khó lư ng. ví d đưa ra nh ng câu chào d ng “Xin chào! Hôm nay là 02 tháng 09 năm 2006. N u có đ kiên nh n đ đ c h t cu n sách này. t c là dòng m i nh p vào tên đăng nh p. khi hi n ra dòng m i này thì đ u tiên c n nh p vào tên ngư i dùng. Trong trư ng h p đó. Do đó có th b n đ c s không th y nh ng thông báo này. th m chí làm h ng h th ng. có s d ng màn hình flash. N u Linux không ph i là h đi u hành (HĐH) duy nh t trên máy tính. 1 .v. N u sau khi nh p vào tên ngư i dùng r i r t lâu sau không vào m t kh u. Tuy nhiên bây gi v n còn s m đ nói v v n đ này. Sau khi nh p m t kh u cũng nh n <Enter>. d ng h th ng v. thì trên màn hình s xu t hi n r t nhi u thông báo mà t m th i chúng ta s không xem xét ý nghĩa c a chúng1 . Vì th thư ng ch đăng nh p dư i tên ngư i dùng này khi th c hi n các công vi c qu n tr h th ng. Đây là ngư i dùng duy nh t luôn luôn có tài kho n đư c t o ra trong quá trình cài đ t. và trong khi cài đ t b n quên t o thêm ngư i dùng. sau đó nh p vào m t kh u khi có yêu c u đ vào h th ng. hãy nh n phím tương ng đ chuy n v màn hình kh i đ ng bình thư ng. N u đây là l n đăng nh p đ u tiên vào h th ng ngay sau khi cài đ t. 3. t c là có quy n truy c p không gi i h n đ n các tài nguyên. H th ng s đưa ra câu h i m t kh u: Password: T t nhiên là b n c n nh p vào m t kh u tương ng v i ngư i dùng đã đưa ra. Sau khi nh p đúng m t kh u.

tên h th ng (ThinhQuyen) và thư m c hi n th i (/root). Câu l nh đ u tiên chúng ta s nh p vào là useradd. Tuy nhiên v n chưa th vào h th ng (thư ng nói. nhưng h th ng v n ti p nh n m t kh u và cho phép ngư i dùng m i đăng nh p vào h th ng. nhimlui: [root]# useradd nhimlui Ngay sau khi nh n phím <Enter> đ ch y l nh này. “m tài kho n cho ngư i dùng nhimlui”). và s l i xu t hi n d u nh c c a h th ng. ví d . Chúng ta s g i ch đ này là văn b n đ phân bi t v i ch đ đ ho c a h th ng X Window. Sau này b n có th thay đ i d ng c a d u nh c này. thì s xu t hi n dòng c nh báo (d ng Bad password: too short).3. New Password: Hãy nh p vào m t kh u. . k c ki u ch . Trong ví d đưa ra trên d u nh c g m tên ngư i dùng (root). Trư c khi đ ngh b n đ c nh p vào câu l nh đ u tiên. Đ h th ng cho phép ngư i dùng m i nhimlui làm vi c. Sau khi nh p xong. Trong MS-DOS và Windows(TM) màn hình đen và d u nh c h th ng thư ng đư c g i là ch đ dòng l nh. t c là có phân bi t ch hoa và ch thư ng.2 Đăng nh p vào h th ng [root@ThinhQuyen /root]# 45 Dòng này đư c g i là d u nh c. th i đi m này nó có nghĩa là b n đã đăng nh p vào h th ng m t cách thành công. Sau tên c a câu l nh c n kho ng tr ng và sau đó là tên ngư i dùng. c n ph i “t o” thêm cho ngư i dùng này m t kh u b ng câu l nh: [root]# passwd nhimlui S xu t hi n dòng: Changing password for nhimlui. trên h th ng s bi t r ng ngư i dùng nhimlui t n t i (chúng ta nói. Xu t hi n d u nh c có nghĩa là h th ng đã s n sàng ti p nh n và th c hi n câu l nh c a ngư i dùng. b n s không nhìn th y m t kh u vào vì h th ng s không hi n th gì ra. c n nói r ng trên b t kỳ h th ng UNIX nào ki u ch cũng đ u đóng vai trò quan tr ng. N u nh p vào m t kh u không t t (m t kh u quá ng n ho c quá đơn gi n). “đăng nh p”) dư i tên ngư i dùng này. Trong t t c các ví d ti p theo chúng ta s s d ng d u nh c ch g m có tên ngư i dùng. N u b n đã nh p đúng t t c . h th ng s h i nh p m t kh u m t l n n a đ ki m tra. thì s xu t hi n thông báo thành công d ng: Password changed. Reenter New Password: Đ ng ng c nhiên. Vì th c n nh p vào t t c các câu l nh cũng như tham s c a chúng như ch ra trong ví d . cũng nh n phím <Enter>. k c d u sao ‘*’ như thư ng th y.

B ng 3. Vì th nh t. và phím tr ng. Do đó b n s nh n đư c nh ng trang này b ng ti ng Anh. Chúng ta s còn g p . 3. man là h th ng tr giúp luôn luôn đi kèm v i h th ng Linux. Bây gi xin b n đ c hãy th xem thông tin v hai câu l nh đã đ c p đ n trên – login và passwd. N u như b n không có kh năng đ c ti ng Anh. B n đ c còn có th th ch y thêm m t vài câu l nh n a và theo dõi xem h th ng làm gì.1 (hãy nh p chúng cùng v i nh ng tham s có trong b ng). Hãy nh n phím <Q> b t kỳ th i đi m nào đ thoát ra kh i màn hình xem man và quay l i dòng nh p l nh. terminal o và shell Như v y là b n đ c đã có kinh nghi m làm vi c đ u tiên ch đ văn b n (hay còn g i là kênh giao tác “console”) c a h th ng Linux. Ví d . Th hai. Ví d : [root]# man passwd K t qu là b n s nh n đư c m t văn b n mô t câu l nh tương ng ho c thông tin v đ tài mà t khoá đưa ra. Câu l nh ti p theo mà b t kỳ ngư i dùng Linux nào cũng c n ph i bi t đó là câu l nh man. hãy th nh ng câu l nh li t kê trong b ng 3. Vì thông tin thư ng không th n m g n trên m t màn hình nên khi xem c n s d ng các phím <PageUp>. thì hay kiên nh n đ c cu n sách này ho c m t cu n sách khác cùng đ tài. C n ph i nh p vào câu l nh này v i m t tham s – tên c a câu l nh khác ho c t khóa.3 Console. Hãy ch y l nh: [root]# man man R t ti c theo như tác gi bi t thì hi n th i các trang thông tin man còn chưa đư c d ch sang ti ng Vi t. Chú ý là có th xem thông tin v chính b n thân câu l nh man. có th đ c v nh ng câu l nh chính trong b t kỳ cu n sách nào nói v UNIX. <PageDown>. Chúng ta s không xem xét chi ti t danh sách t t c nh ng câu l nh có th g p. ngư i dùng s d n d n làm quen v i chúng trong quá trình đ c cu n sách này và th c hành trên HĐH Linux c a mình.1: Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux Câu l nh Mô t ng n g n whoami Thông báo tên đăng nh p c a b n w ho c who Cho bi t nh ng ngư i dùng nào hi n đang làm vi c trên h th ng pwd Cho bi t tên c a thư m c hi n th i ls -l Hi n th danh sách t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i cd tên_thư_m c Chuy n thư m c hi n th i đ n tên_thư_m c ps ax Hi n th danh sách các ti n trình đang ch y Hãy xem mô t v nh ng câu l nh này b ng man.46 Kh i đ ng Linux l n đ u Như v y là b n đ c đã làm quen v i hai câu l nh đ u tiên c a h th ng Linux: useradd và passwd.

h u h t các b n phân ph i Linux l n (Red Hat. . Console thư ng k t n i t i máy tính không qua giao di n k ti p nhau mà qua m t c m riêng (đôi khi thi t b đưa ra không ph i là màn hình mà là m t thi t b in). nhưng v n có bàn phím và màn hình th c hi n vai trò terminal đ i v i ngư i dùng. thư ng g m màn hình và bàn phím. và h th ng s hi n th l i trên terminal này d u m i đăng nh p (login:) mà b n đ c đã th y. Thao tác này không t t máy và cũng không kh i đ ng l i h th ng. SuSE. Nhưng đây không ph i là làm vi c l i t đ u v i h th ng mà b n đ c ch chuy n sang m t terminal o khác. C n nói thêm là khi làm vi c ch đ văn b n (không ph i đ ho ) thì cũng có th s d ng các t h p phím <Alt>+<F1> — <Alt>+<F6> và thu đư c k t qu tương t . do đó tác gi gi i thích k hơn nh ng khái ni m này. Máy tính cá nhân c a b n đ c là máy tính th h m i. xin b n hãy th c hi n nh ng l i khuyên trên. Sau đó hãy nh n t h p phím <Ctrl >+< Alt>+<F1>. Bây gi khi đã bi t cách b ng đ u và k t thúc phiên làm vi c trên h th ng. Khi h th ng UNIX đ u tiên m i đư c t o ra. đây b n đ c có th đăng nh p dư i tên ngư i dùng khác. B n s quay l i màn hình ban đ u. Hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>. Mainframe có m t terminal đ c bi t dành cho nhà qu n tr (system administrator) h th ng. Đ chuy n gi a các terminal o chúng ta s d ng các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F1> — <Ctrl>+<Alt>+<F6>. T h p phím nói trên ch đơn gi n là d ng phiên làm vi c hi n th i c a m t ngư i dùng. còn có nh ng ngư i dùng khác v n ti p t c làm vi c. Tuy nhiên. Terminal – thi t b dùng đ giao ti p gi a ngư i dùng và máy tính. Hãy th vào h th ng b ng tên ngư i dùng v a m i t o ra (nhimlui). Đi m m nh c a gi i pháp này ch t t c nh ng chương trình cũ đã dùng đ qu n tr h th ng UNIX có th làm vi c không có v n đ gì trên d ng console m i này. L nh này s đưa ra tên c a terminal d ng: /dev/tty2. Ngoài ra thêm vào thành ph n c a terminal bây gi còn có chu t. B n đ c s l i th y dòng m i đăng nh p login:. máy tính còn r t to (mainframe) và ngư i dùng làm vi c trên nh ng máy tính này qua m t h th ng nh ng giao di n k ti p nhau dùng đ k t n i các terminal xa. t t hơn h t là làm quen ngay t đ u v i t h p 3 phím.3. Vì trên các h th ng UNIX ngư i ta thư ng tuân theo các truy n th ng.3 Console. Và hơn th n a còn cung c p kh năng làm vi c v i m t vài terminal o t m t console duy nh t.. . ) m ra 6 phiên làm vi c song song (terminal o) như v y khi kh i đ ng. Debian. đư c g i là console. M t ngư i dùng nào đó d ng công vi c không có nghĩa là c n ph i t t máy. n u trong quá trình làm vi c b n đ c không nh đang n m trong terminal o nào thì hãy s d ng câu l nh tty. Cũng có th d ng phiên làm vi c b ng m t trong hai câu l nh logout ho c exit. Nhân ti n cũng c n nói luôn. Như v y r t thu n ti n cho s d ng. terminal o và shell 47 thư ng xuyên nh ng khái ni m trình l nh “terminal” và “console”. do đó bàn phím và màn hình máy tính cá nhân ngày nay làm vi c gi ng như console ngày xưa. ngoài console Linux còn cho phép k t n i các terminal xa t i máy tính. do đó ch c s không có terminal xa nào k t n i t i. Tuy nhiên n u làm vi c ch đ đ ho thì không th không dùng phím <Ctrl>. Theo m c đ nh. Do đó. Xin nói ngay l p t c n u b n mu n thoát kh i m t trong các terminal thì có th th c hi n b ng t h p phím <Ctrl>+<D>. Đ ng quên r ng Linux là HĐH nhi u ti n trình (multiproccess) và nhi u ngư i dùng (multiuser). t c là vào h th ng dư i tên ngư i .

M i l n ngư i dùng nào đó vào h th ng. và ngoài ra còn có th s d ng các chương trình khác n m trên đĩa làm câu l nh. Trong khi đó. B n ch c n nh p vào l nh bash (đây cũng là tên c a chương trình h v trên ph n l n các h th ng Linux) và như v y là đã ch y m t shell m i. ví d : help cd. d u nh c c a t t c nh ng ngư i dùng còn l i – ký t $. Cũng có th s d ng nh ng h v này trên Linux. Bây gi chúng ta s xem xét thêm m t câu l nh n a mà b n đ c c n bi t. Đ ng kh i đ ng l i máy tính m i l n như v y! Câu l nh su giúp đ gi i quy t nh ng trư ng h p như v y. vì m i thao tác không c n th n c a ngư i dùng này có th d n đ n nh ng h u qu không mong mu n.48 Kh i đ ng Linux l n đ u dùng bình thư ng (không có quy n cao “c p” c a ngư i dùng root). Khi đăng nh p dư i tên ngư i dùng thông thư ng. nên tác gi s dành riêng m t chương c a cu n sách này đ nói v nó. ch có ngư i dùng cao c p m i có th th c hi n. Ch c n nh p câu l nh su và shell hi n th i (hay nói không đúng là “h th ng”) s ch y m t shell m i mà khi vào trong đó b n s ch y t t c các l nh v i quy n c a root. r i vào h th ng dư i tên ngư i dùng m i t o ra. Còn bây gi c n nói vài dòng v h v . Khi thoát kh i h v m i này (b ng câu l nh exit ho c t h p phím <Ctrl>+<D>). ví d g n h th ng t p tin. b n s quay l i h v ban đ u (h v mà t đó b n đã ch y l nh bash). nhưng theo m c đ nh s ch y bash. Nói m t cách ch t ch thì câu “h th ng hi n th d u nh c” là không đúng. T t nhiên là b n có th tìm th y nh ng thông tin tương t trong b t kỳ cu n sách nào v UNIX. H v bash không ch là b x lý l nh mà còn là m t ngôn ng l p trình m nh. H v hay shell (t này thư ng không d ch mà đ nguyên ti ng Anh) là chương trình th c hi n vi c giao ti p c a h th ng v i ngư i dùng. Không ch duy nh t l nh login có kh năng ch y shell. Máy tính c a ngư i dùng thông thư ng là máy cá nhân (personal computer hay nói g n là PC) dù nhà hay cơ quan. vì th shell còn có th g i là b x lý l nh (thu t ng quen thu c đ i v i ngư i dùng DOS). hãy thoát kh i h v và b n . N u b n đ c đăng nh p vào h th ng t terminal th hai dư i tên ngư i dùng nhimlui (ho c dư i tên ngư i dùng b n đã ch n). Vì h v bash đóng m t vai trò h t s c quan tr ng trong Linux. T t nhiên là đ có quy n này b n c n nh p m t kh u c a root vào dòng yêu c u hi n ra (Password:). Nhưng như đã nói trên. thì hãy chú ý đ n s khác nhau trong d u nh c c a hai ngư i dùng root và nhimlui. Cũng c n lưu ý là đ i v i các h th ng UNIX các nhà phát tri n đã vi t ra nhi u h v khác thay th cho bash. có m t lo t các thao tác. D u nh c c a ngư i dùng root có ký t # cu i. Sau khi th c hi n xong các công vi c qu n tr h th ng. đăng nh p dư i tên ngư i dùng cao c p này là không nên. vì d u nh c này là do shell đưa ra đ đ i ngư i dùng nh p vào câu l nh ti p theo. Chính shell nh n t t c nh ng câu l nh mà ngư i dùng nh p vào t bàn phím và t ch c vi c th c hi n nh ng câu l nh này. Hãy th l nh này! Xem thông tin chi ti t v m t l nh nào đó cũng b ng l nh help này v i tham s là tên c a l nh. Có nghĩa b n đ c cũng là ngư i dùng root c a h th ng. Trong bash có đ y đ các câu l nh tích h p (n i b ) và các toán t . Có th xem danh sách các câu l nh tích h p trong bash b ng l nh help. câu l nh login s ch y cho ngư i dùng này m t b x lý l nh – shell. Hãy đóng t t c nh ng phiên làm vi c mà root m ra. ít nh t b n đ c cũng không th xóa ho c làm h ng các t p tin h th ng (system files) do s không c n th n c a mình.

<Home>. ) b n có th th c hi n b ng tài kho n bình thư ng. L ch s l nh 49 s tr thành ngư i dùng bình thư ng v i nh ng quy n c a mình. Nhưng dù sao cũng có ích n u đưa ra danh sách ng n g n nh ng câu l nh (hay nói đúng hơn là phím và t h p phím) dùng đ so n th o dòng l nh. chúng ta s nói v chu t m t ph n riêng). G i chương trình con này b ng m t ho c hai l n nh n phím <Tab> sau khi nh p m t vài ký t . Như v y b n đ c s không có nguy cơ làm h ng h th ng khi còn chưa có nhi u kinh nghi m s d ng Linux.. Đ th c hi n l a ch n này b n ch c n nh n <Ctrl>+<Alt>+<F1> và s có ngay quy n c a nhà qu n tr . còn khi c n th c hi n các công vi c qu n tr . Tác gi cho r ng n u trong quá trình nh p l nh có x y ra l i thì b n có th đoán đư c cách s a chúng. <Del> đ làm các công vi c như b ng trên. vì chúng đư c Midnight Commander dùng đ di chuy n dòng chi u sáng trong b ng3 hi n th i. ví d : [user]$ su nhimlui Câu l nh su trư c không kèm theo tên nào. Ghi chú: N u b n làm vi c trong chương trình Midnight Commander. 3. B ng cách tương t như vào h th ng dư i tên root trên. còn trên terminal o th hai – dư i tên ngư i dùng bình thư ng. thì có th s không th s d ng nh ng phím như <→>. Nhưng m t s t h p phím dùng v i <Ctrl> và <Esc> thì v n dùng đư c bình thư ng. hãy quay l i tài kho n c a ngư i dùng bình thư ng ngay l p t c b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>. còn có th vào h th ng dư i tên m t ngư i dùng b t kỳ mà b n bi t m t kh u2 (nói cách khác là “ch y m t h v shell m i dư i tên ngư i dùng khác”). b n s dùng tài kho n ngư i dùng cao c p (root). .2.4 So n th o dòng l nh. <End>. Sau khi làm xong nh ng thao tác mà ch có ngư i dùng cao c p m i có th làm. đ c thư. Nhưng c n ch ra tên c a ngư i dùng này trên dòng l nh. L ch s l nh Trong nh ng ph n trư c tác gi đã đ ngh b n đ c th c hi n m t vài l nh c a HĐH Linux. Đ có thêm thông tin hãy s d ng câu l nh man bash ho c info bash. N u nh ng ký t này là ph n 2 3 Ngư i dùng root không c n ph i bi t m t kh u đ làm vi c này. nhưng chúng ta ch xem xét nh ng câu l nh đơn gi n và c n thi t trong l n làm quen đ u tiên v i Linux này.3. Vì th có th làm vi c dư i tên ngư i dùng root trên terminal o th nh t. Nhưng trong HĐH Linux còn có thêm m t kh năng chuy n t m th i vào tài kho n c a ngư i dùng root đ th c hi n các ch c năng qu n tr . trên h th ng có th làm vi c cùng lúc nhi u ngư i dùng. <←>. Hãy nh r ng Linux là h th ng nhi u ngư i dùng. Nh ng công vi c thư ng ngày (so n th o văn b n. Xin lưu ý b n đ c trong h v bash có chương trình tích h p giúp d dành nh p câu l nh trên dòng l nh.2.4 So n th o dòng l nh. theo m c đ nh s đ t tên ngư i dùng cao c p root vào. panel . cũng như gây nh hư ng đ n cách làm vi c c a shell b ng bàn phím (b ng 3. . Danh sách nh ng câu l nh (t h p phím) có th dùng không ch gi i h n trong ph m vi b ng 3.

Chuy n t t c các ký t b t đ u t v trí con tr thành vi t HOA r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i. C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n d u cách bên trái. Đ i ch hai ký t : ký t n m t i v trí con tr và ký t n m bên trái con tr . <Ctrl>+<E> <Del>. <Ctrl>+<B> <Esc>+<F> <Esc>+<B> <Home>. C t ph n dòng l nh b t đ u t ký t n m bên trái con tr đ n đ u dòng (ph n dòng l nh c t ra đư c lưu tron b đ m và có th đ t vào v trí khác). <Shift>+<PgDown> <Ctrl>+<C> <Ctrl>+<D> . C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n đ u t (n u t i v trí con tr là d u cách thì c t toàn b t n m bên trái nó). B t đ u th c hi n câu l nh. Xóa ký t n m t i v trí con tr . Đ t (dán) đo n dòng l nh đã c t cu i cùng vào v trí con tr . Di chuy n sang trái m t ký t . <Esc>+<T> <Ctrl>+<K> <Ctrl>+<U> <Esc>+<D> <Esc>+<Del> <Ctrl>+<W> <Ctrl>+<Y> <Esc>+<C> <Esc>+<U> <Esc>+<L> <Shift>+<PgUp>. Di chuy n v cu i dòng l nh.50 Kh i đ ng Linux l n đ u B ng 3. Nh ng t h p phím này cho phép xem các trang màn hình đã hi n th . Di chuy n sang trái m t t . <Ctrl>+<D> <Backspase> <Enter>. D ng th c hi n câu l nh v a ch y (mà v n đang ch y). Đ i ch hai t : t n m t i v trí con tr và t n m bên trái con tr . S lư ng nh ng trang này ph thu c vào b nh c a c c màn hình.2: Nh ng phím so n th o dòng l nh Phím <→>. <Ctrl>+<F> <←>. <Ctrl>+<A> <End>. sau đó di chuy n con tr sang ph i m t ký t . C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n cu i t (n u t i v trí con tr là d u cách thì c t toàn b t n m bên ph i nó). Di chuy n v đ u dòng l nh. Có ích khi có câu l nh nào đó đưa ra màn hình r t nhi u thông tin ch y nhanh qua màn hình. Thoát ra kh i h v bash. Xóa ký t n m bên trái con tr . Chuy n ký t t i v trí con tr thành vi t hoa r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i so v i t hi n th i. <Ctrl>+<M> <Ctrl>+<L> <Ctrl>+<T> Ph n ng c a h th ng Di chuy n sang ph i m t ký t (trong khuôn kh nh ng ký t đã nh p c ng thêm m t ký t s nh p). D n màn hình và đưa dòng l nh hi n th i lên dòng đ u tiên. C t ph n dòng l nh b t đ u t ký t n m t i v trí con tr đ n cu i dòng (ph n dòng l nh c t ra đư c lưu trong b đ m và có th đ t vào v trí khác). ngư i dùng không k p th y chúng. Chuy n t t c các ký t b t đ u t v trí con tr t i cu i t thành vi t thư ng r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i. Di chuy n sang ph i m t t .

thì h v s thêm ph n còn l i c a câu l nh này vào dòng l nh. 3. Tương t như v y có th đoán ph n còn l i c a các bi n môi trư ng4 . và h th ng còn chưa ghi nh t t c các thay đ i v i nh ng t p tin lên đĩa mà ch lưu t m chúng trong b nh (cache). Đây đư c g i là l ch s l nh. ch c n s d ng t h p phím <Esc>+<$> thay cho <Tab>. N u chúng là ph n đ u c a duy nh t m t câu l nh. t c là bash ch tìm th y có m t câu l nh này. bash ghi nh m t s câu l nh (theo m c đ nh là 1000 l nh. đây b n c n s d ng các t h p phím <Shift>+<PgUp> và <Shift>+<PgDown> đ xem danh sách (có th ) r t dài này. L ch s l nh đư c lưu trong t p tin xác đ nh b i bi n HISTFILE (thư ng là $HOME/. đôi khi có th d n đ n không kh i đ ng đư c máy trong l n sau. N u s phương án ch n là r t nhi u (ví d nh n phím <Tab> hai l n khi dòng l nh tr ng r ng) thì b n đ c s nghe th y ti ng bíp sau l n nh n <Tab> đ u tiên. B n có th th y đi u này b ng cách th c hi n l nh: [nhimlui]$ ps ax Th c hi n l i l nh này m t l n n a đ xem l i. thì có hai kh năng x y ra. Khi làm vi c v i HĐH Linux không th t t máy b ng cách ng t ngu n đi n như đ i v i MS-DOS. giá tr này đư c đ t trong bi n HISTSIZE. xem chương 5) và cho phép g i l i chúng b ng cách ch n t danh sách. Vì trong b t kỳ th i đi m nào trên h th ng cũng có r t nhi u quá trình đang làm vi c. Công vi c này do câu l nh (chương trình) shutdown đ m nhi m.3. thì h v bash s coi như b n đang tìm tên t p tin đ dùng làm tham s cho l nh này. và sau l n nh n <Tab> th hai s xu t hi n m t dòng d ng Display all 2627 possibilities? (y or n) (Hi n th t t c 2627 kh năng? c n ch n y – có ho c n – không). Có th xem l ch s l nh b ng câu l nh history. Đ làm vi c v i l ch s câu l nh trong h v bash ngư i ta s d ng nh ng t h p phím trong b ng 3. N u ng t ngu n đi n thì nh ng thay đ i này s không đư c lưu và s b m t. Cũng gi ng như trư ng h p câu l nh.5 Ng ng làm vi c v i Linux M c dù máy tính làm vi c dư i s đi u khi n c a HĐH Linux có th đ ch y su t ngày đêm. và bash s đưa ra danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. 4 environment variable . Đây là tính năng tr giúp c a bash trong trư ng h p ngư i dùng quên tên t p tin trong khi làm vi c căng th ng. Trong khi làm vi c v i h v s có ích n u bi t r ng. N u bash tìm th y nhi u câu l nh có ph n đ u này.3. Nhưng nguyên nhân quan tr ng hơn là ch m t s ti n trình này có th đang làm vi c v i các t p tin. n u đã nh p vào m t ph n tên t p tin thì ph n còn l i s đư c t đ ng thêm vào. nhưng ph n l n ngư i dùng máy tính cá nhân đã quen v i vi c t t máy sau khi làm vi c xong. Do đó c n bi t d ng h th ng m t cách đúng đ n trư c khi t t máy. thì s hi n th danh sách t t c nh ng phương án có th ch n. Nh đó ngư i dùng có kh năng nh p thêm m t vài ký t n a làm gi m s phương án ch n xu ng còn 1 r i là dùng phím <Tab> m t l n n a.bash_history).5 Ng ng làm vi c v i Linux 51 đ u c a ít nh t m t trong nh ng câu l nh mà bash bi t. N u nh n hai l n phím <Tab> sau tên c a m t câu l nh và m t kho ng tr ng.

<N> Th c hi n (không c n nh n <Enter> câu l nh th n trong danh sách <!>. Đi u đó có nghĩa là bash không bi t tìm chương trình đây. dòng_ký_t Th c hi n dòng l nh. ho c dùng câu l nh su đ có đ quy n tương ng. b n s nh n đư c câu tr l i “bash: shutdown: command not found”. .3: T h p phím đi u khi n l ch s l nh Phím Ph n ng c a h th ng <↑> ho c <Ctrl>+<P> Chuy n t i (g i vào dòng l nh) câu l nh trư c trong danh sách (di chuy n ngư c l i danh sách) <↓> ho c <Ctrl>+<N> Chuy n t i câu l nh ti p theo trong danh sách (di chuy n theo danh sách) <PgUp> Chuy n t i câu l nh đ u tiên trong danh sách l ch s l nh <!>. Vi c tìm dòng l nh c n thi t s đư c th c hi n t cu i t p tin l ch s và dòng l nh đ u tiên tìm th y s đư c th c hi n <Ctrl>+<O> Cũng gi ng như nh n phím <Enter>. đây là /sbin/shutdown. do đó b n c n đăng nh p vào h th ng dư i tên ngư i dùng này. Th i gian h n gi đư c tính t lúc nh n phím <Enter>. sau đó hi n th câu l nh ti p theo trong l ch s l nh Ch có ngư i dùng root m i có th th c hi n câu l nh shutdown này5 . n u b n mu n kh i đ ng l i sau 5 phút thì hãy nh p vào câu l nh: [root]# shutdown -r +5 5 Cũng có th c u hình đ nh ng ngư i dùng khác th c hi n đư c shutdown. Ví d .52 Kh i đ ng Linux l n đ u B ng 3. Tham s th i_gian dùng đ “h n gi ” th c hi n câu l nh (không nh t thi t ph i th c hi n câu l nh ngay l p t c). s t t máy) • -r – kh i đ ng l i h th ng (reboot). <N> Th c hi n câu l nh th n tính t cu i danh sách <!>. Thư ng s d ng hai trong s các tùy ch n c a chương trình shutdown: • -h – d ng hoàn toàn h th ng (halt. có ph n đ u trùng v i dòng_ký_t . Trong trư ng h p đó b n c n nh p vào đư ng d n đ y đ đ n chương trình. ví d qua sudo. vì t p tin chương trình c a shutdown n m t i /sbin. Câu l nh shutdown có cú pháp như sau: [root]# shutdown <tùy_ch n> <th i_gian> <dòng_thông_báo> Ghi chú: R t có th khi ch y l nh. <->.

6 Tr giúp khi dùng Linux Như v y là b n đ c đã k t thúc phiên làm vi c đ u tiên v i HĐH Linux và tôi mong r ng b n chưa c n tr giúp trong m t tình hu ng nào đó.6 Tr giúp khi dùng Linux 53 Câu l nh này có nghĩa là “d ng h th ng sau 5 phút và kh i đ ng l i sau khi hoàn thành công vi c”. nhưng có th nó không gi i quy t đư c t t c nh ng v n đ c a b n. Có m t vài ngu n đ c l p ch a thông tin v h u h t các m t c a h th ng Linux: • các trang tr giúp man • tr giúp siêu văn b n info • tài li u đi kèm v i ph n m m • HOWTO và FAQ c a d án The Linux Document Project (http://www. Tương đương v i câu l nh này là l nh halt. Tác gi coi cách gi i quy t này là đúng vì ngư i dùng c n bi t trư c cách thoát kh i nh ng trư ng h p khó khăn.org) • câu l nh locate C n nói ngay l p t c là ph n l n thông tin t nh ng ngu n này b ng ti ng Anh. 3. Các d án d ch chúng sang ti ng Vi t còn chưa đư c t ch c ho c còn chưa đư c hoàn ch nh.6. Sau khi nh n t h p phím “n i ti ng” <Ctrl>+<Alt>+<Del> trên Linux s th c hi n các hành đ ng tương t v i l nh [root]# shutdown -r now B ng cách này cũng có th t t máy. . Do đó chúng ta s xem xét t ng ngu n thông tin này m t cách c th hơn. 3. Đ i v i chúng ta thì t m th i câu l nh sau s thích h p hơn: [root]# shutdown -h now Câu l nh này s t t máy ngay l p t c.1 Các ngu n thông tin tr giúp N u rơi vào tình hu ng mà b n không bi t ph i làm gì đ có đư c k t qu mong mu n. tldp. thì t t nh t hãy tìm tr giúp ngay trong h th ng. Tác gi cũng mong cu n sách này s th c hi n vai trò tr giúp trong th i gian đ u tiên này. Các phiên b n Linux có hàng nghìn trang tài li u d ng t p tin. Vì th tác gi s đưa ra ngay l p t c nh ng ngu n thông tin khác. do đó câu tr l i cho câu h i c a b n đã n m trong lòng bàn tay. nhưng c n ng t ngu n đi n trong khi h th ng b t đ u kh i đ ng l i.3. Nhưng tôi s ph i “đi trư c” k v cách nh n thông tin tr giúp trong giao di n đ ho (X Window).

groff(7) Nhân (kernel routines) các l nh Tcl/Tk Th t li t kê đây không có s nh m l n nào. thì có th in ra trang man tương ng b ng l nh [user]$ man tên_câu_l nh | lpr ho c n u máy in là postscript thì dùng: [user]$ man -t tên_câu_l nh | lpr . thư ng n m trong /dev) Đ nh d ng t p tin và quy ư c. v đ nh d ng t p tin. ví d man(7). b ng câu l nh này ngư i dùng trong hình hu ng khó khăn luôn luôn có th tìm tr giúp v b t kỳ câu l nh nào c a h th ng. do đó có kh năng xem thông tin theo t ng màn hình và di chuy n màn hình này xu ng dư i và lên trên và đ di chuy n có th s d ng các phím như trong chương trình less. Vì th n u mu n xem tr giúp v g i h th ng swapon c n ch y l nh [user]$ man 2 swapon đ ch ra s th t c a ph n tr giúp c n tìm ki m thông tin. ví d /etc/passwd Trò chơi Khác (bao g m các gói macro và quy ư c. B ng 3.4: Các ph n chính c a tr giúp man Ph n 0 1 8 2 3 4 5 6 7 9 n N i dung Các t p tin header (thư ng n m trong /usr/include) Chương trình ho c câu l nh c a ngư i dùng Câu l nh dùng đ qu n tr h th ng G i h th ng6 (hàm do nhân cung c p) G i thư vi n7 (chương trình con. Đây là cách nh n tr giúp chính trong t t c các h th ng UNIX. Các trang man đư c xem b ng chương trình less (ho c chương trình xác đ nh b i bi n PAGER). và v các g i h th ng (system call).4. Các trang tr giúp man chia thành các ph n như trong b ng 3.6. N u b n ch y l nh [user]$ man swapon thì s nh n đư c tr giúp v câu l nh swapon n m trong ph n 8. thì nó s xem các thư m c con này theo th t đã ch ra trong b ng 3. hàm trong thư vi n c a ng d ng) Thi t b (t p tin đ c bi t.4. Nh ng phím thư ng dùng nh t là: N u b n không thích đ c t màn hình mà c m tay đ c.54 Kh i đ ng Linux l n đ u 3. V n đ ch các t p tin ch a thông tin c a tr giúp man n m trong các thư m c con manx (x là tên c a ph n) c a thư m c /usr/share/man và khi câu l nh man tìm ki m thông tin c n thi t.2 Các trang tr giúp man Như đã nói ng n g n trên v câu l nh man.

Câu l nh apropos th c hi n tìm ki m theo các ph n c a t khóa. Trong trư ng h p này có th dùng hai câu l nh whatis và apropos. <Enter> Tìm ki m dòng ký t ch ra <N> L p l i tìm ki m v a th c hi n. Hãy th ch y l nh sau: [user]$ man -k net C n ph i nói luôn là đ cho các câu l nh man -k.3. Chúng dành cho nh ng ngư i dùng có kinh nghi m c n có “s tay tra c u” v đ nh d ng. Ví d : [user]$ info man Thông tin màn b n s th y trên màn hình trong ph n l n trư ng h p s khác v i nh ng gì mà câu l nh man đưa ra. tuỳ ch n và cú pháp c a l nh trong quá trình làm vi c đ không ph i nh m t s lư ng l n nh ng thông tin này trong đ u. thì cũng gi ng như man. b n có th 8 cron là chương trình đ ch y t đ ng các công vi c theo th i gian đã đ nh. Tuy nhiên đ có th nh n đư c thông tin mong mu n thì còn c n ph i bi t ch tìm thông tin đó. . Cu i cùng tác gi mu n nói r ng. L nh này ch đưa ra nh ng trùng l p chính xác v i t khóa tìm ki m. Câu l nh whatis tìm ki m t khóa đưa ra trong cơ s d li u bao g m danh sách các câu l nh và mô t ng n g n c a chúng.6. Đ nh n thông tin v m t câu l nh nào đó. whatis và apropos làm vi c. Trong trư ng h p ngư c l i khi tìm ki m b n s nh n đư c thông báo “nothing appropriate”.3 Câu l nh info Câu l nh info là d ng tr giúp thay th và tương đương v i man. Tương t như l nh apropos là câu l nh man v i tham s -k. c n nh p vào info cùng v i m t tham s là tên c a câu l nh quan tâm. Nh đó b n có kh năng xem các ph n khác nhau c a tr giúp mà không c n ph i thoát ra kh i chương trình xem này.6 Tr giúp khi dùng Linux 55 B ng 3. N u b n đ c đ máy ch y c đêm thì t t nh t ch y câu l nh này d ng công vi c cho ti n trình cron8 . thì đ u tiên c n t o ra cơ s d li u v các câu l nh có trên máy b ng cách ch y l nh makewhatis. các trang tr giúp man không dành cho th i gian làm quen đ u tiên v i Linux. Ch có ngư i dùng root m i có quy n ch y câu l nh makewhatis.5: Phím s d ng đ xem trang man Phím Ch c năng <Q> Thoát kh i chương trình <Enter> Xem t ng dòng <Space> Hi n th màn hình thông tin ti p theo <B> Quay l i màn hình trư c </>. Nhưng s khác nhau cơ b n nh t ch info đưa ra thông tin d ng siêu văn b n (hypertext) gi ng như các trang web. Trong khi làm vi c ch đ văn b n. 3. dòng ký t . Và theo ý ki n c a nhi u ngư i dùng là v chi u hư ng t t hơn.

56

Kh i đ ng Linux l n đ u

ch y câu l nh info trên m t trong các terminal o (hãy nh đ n các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>, <Ctrl>+<Alt>+<F3> v.v. . . ) đ có th chuy n sang terminal o đó tìm tr giúp khi c n thi t. Trong trư ng h p b n không bi t tìm thông tin c n thi t đâu thì có th chuy n sang các ph n khác nhau b ng các siêu liên k t (hyperlink) mà info t o ra. Nh ng liên k t này đư c đánh d u b ng ký t sao (*), khác v i cách đánh d u liên k t trên các trang Web nhưng v n gi nguyên đư c s thu n l i. Có th di chuy n qua các liên k t b ng phím <Tab>. Sau khi di chuy n đ n liên k t mong mu n, hãy nh n phím <Enter>. Phím <P> đưa ngư i dùng tr l i trang v a xem, phím <N> đưa đ n trang ti p theo, còn <U> chuy n lên trên m t b c trong c u trúc phân b c c a các trang tài li u này. Ngoài ra, còn có th chuy n theo liên k t b ng cách khác tương t như h th ng trình đơn. Đ u tiên c n nh n phím <M>, sau đó nh p vào dòng Menu item: cu i màn hình m t vài ký t đ u tiên c a tên c a ph n tr giúp c n thi t. Tên c a nh ng ph n tr giúp này đư c hi n th trên màn hình. S ký t ph i đ sao cho ch tương ng v i m t ph n tr giúp, n u không thì chương trình s yêu c u nh p thêm vào. Thoát ra kh i info b ng phím <Q>.

3.6.4

Câu l nh help

Như đã nh c đ n trên, h th ng tr giúp v các l nh tích h p c a h v bash là câu l nh help. N u ch y l nh help không có tham s thì s nh n đư c danh sách c a t t c các l nh tích h p c a bash. N u ch y help tên, trong đó tên là tên c a m t trong nh ng câu l nh nói trên, thì b n s nh n đư c gi i thi u ng n g n v cách s d ng câu l nh này.

3.6.5

Tài li u đi kèm v i b n phân ph i và chương trình ng d ng

N u trong quá trình cài đ t không b đi nh ng gói tài li u, thì sau khi k t thúc b n s tìm th y trong thư m c /usr/share/doc (ho c /usr/doc) các thư m c con HOWTO, FAQ,. . . Nh ng thư m c này ch a tài li u đ y đ v h th ng Linux nói chung cũng như nh ng ph n riêng r c a nó. Nh ng tài li u này có d ng văn b n ASCII và có th xem chúng b ng các câu l nh more tên ho c less tên ho c b ng chương trình xem có trong Midnight Commander. Ph n l n các chương trình ng d ng có kèm theo tài li u hư ng d n cài đ t và s d ng. N u cài đ t chương trình t gói (package) d ng rpm (Fedora Core, SuSE, Mandriva,. . . ) thì tài li u s n m trong thư m c con tương ng c a thư m c /usr/share/doc. Tên c a nh ng thư m c con này tương ng v i tên c a chương trình và phiên b n c a nó. Ví d , chương trình nh p ti ng Vi t mà tôi đang dùng đ gõ nh ng dòng này xvnkb phiên b n 0.2.9 có thư m c con tương ng xvnkb-0.2.9 n m trong /usr/share/doc sau khi cài đ t. Đôi khi đ tìm t p tin tr giúp mong mu n b n s c n đ n câu l nh locate. Câu l nh này trong m t ch ng m c nào đó tương t v i các l nh whatis và apropos. Khi ch y locate nó s tìm t t c nh ng t p tin có tên ch a t khóa đưa ra. Ví d locate net s tìm t t c nh ng tên t p tin có tên ch a “net”. Nh ng t p tin này có r t nhi u trên máy. Trong t khóa (m u) có th s d ng các ký t thay th *, ?, []. Tuy nhiên câu l nh locate không tìm ki m theo các

3.6 Tr giúp khi dùng Linux

57

thư m c c a h th ng t p tin, mà theo cơ s d li u đ c bi t ch a tên các t p tin đư c t o ra (và đôi khi c n c p nh t) b ng l nh updatedb. Trong m t s b n phân ph i locate đư c thay th b i slocate (secure locate). slocate t t o cho mình cơ s d li u nói trên sau khi ch y v i tham s tương ng.

3.6.6

Câu l nh xman

Đây là chương trình cho phép xem các trang tr giúp man khi làm vi c giao di n đ ho (GUI). Vi c tìm ki m và hi n th các trang tr giúp đư c th c hi n b ng cách nh n các nút và trình đơn. Còn l i (theo thông tin hi n th ) xman cũng gi ng như man.

3.6.7

Câu l nh helptool

Sau khi ch y l nh helptool s hi n ra m t c a s đ ho , có m t ô nh p vào đ ngư i dùng đưa ra thu t ng đang quan tâm. Chương trình s xem t t c các t p tin tài li u (b n có th c u hình đ ch n nh ng tài li u nào c n xem khi tìm ki m). Sau khi hoàn thành tìm ki m chương trình s hi n ra danh sách nh ng t p tin có ch a thu t ng này. N u nh n chu t vào m t t p tin trong danh sách thì s hi n ra m t c a s khác n i dung c a t p tin đã ch n. Khi này t p tin s đư c hi n th d ng lưu trên đĩa: trang info, trang man, v.v. . .

3.6.8

Sách và Internet

T t nhiên, h c Linux d dàng và đơn gi n nh t khi có m t cu n sách t t. Trư c tiên b n c n đ c tài li u hư ng d n đi kèm v i b n phân ph i c a mình. Các b n phân ph i l n như Debian, SuSE, Fedora,. . . đ u đã có nh ng tài li u này (r t có th đã đư c d ch sang ti ng Vi t). R t ti c ngư i d ch chưa đ c cu n sách ti ng Vi t nào v Linux do đó không th gi i thi u v i b n đ c. T t nhiên n u b n có k t n i Internet (bây gi không còn quá xa x ) và m t chút ti ng Anh thì có th tìm đư c câu tr l i cho m i câu h i c a mình. Tôi xin đưa ra m t s đ a ch sau làm bư c kh i đ u cho b n đ c trong bi n thông tin vô b b n này.

Các trang ti ng Vi t
1. http://vnoss.org – trang web dành cho ngư i dùng ng d ng mã ngu n m (MNM) Vi t Nam. Có nhi u thông tin v Linux, tài li u v Linux, di n đàn cho phép b n đ t câu h i c a mình. Trang web do bác Nguy n Đ i Quý đang s ng và làm vi c t i B qu n lý. 2. http://vnoss.net – tin t c v Linux và MNM. 3. http://vnlinux.org – đây là trang web dành cho nhóm ngư i dùng Linux Vi t Nam (vietlug). B n s tìm th y nhi u thông tin có ích đây và có th đăng ký tham gia nhóm thư vietlug đ đ t câu h i. Trang này do anh Larry Nguy n, m t Vi t Ki u M , qu n lý.

58

Kh i đ ng Linux l n đ u 4. http://vnoss.net/dokuwiki/doku.php?id=linux:tailieutiengviet – trên trang này có t ng h p t t c nh ng tài li u ti ng Vi t v Linux, r t có th b n s tìm th y tài li u v đ tài mình c n tìm hi u trên trang này. 5. http://kde-vi.org – trang web c a nhóm d ch giao di n KDE sang ti ng Vi t.

Các trang ti ng Anh
1. http://www.linux.com 2. http://www.linux.org 3. http://www.linux.org.uk – Trang web Linux c a Châu Âu. Do Allan Cox m t trong các nhà phát tri n Linux h tr . 4. http://www.tldp.org – Trang web chính ch a tài li u v Linux. R t nhi u tài li u bao g m HOWTO, FAQ, sách. . . 5. http://freshmeat.net/ – Thông báo hàng ngày v nh ng chương trình ng d ng m i ra dành cho Linux. Kho ph n m m kh ng l cho Linux. 6. http://www.li.org – T ch c Linux International. 7. http://www.linuxstart.com 8. http://oreilly.linux.co – 9. http://www.linuxplanet.com 10. http://www.kde.org – Trang ch c a môi trư ng làm vi c KDE. 11. http://www.gnu.org – Các ng d ng dành cho Linux, trong đó n i ti ng nh t là trình so n th o Emacs (GNU’s Not UNIX). 12. http://slashdot.org – Nh ng tin t c m i nh t v công ngh máy tính trong đó có Linux. Có các bài báo và l i bình c a ngư i đ c (không qua ki m duy t). 13. http://www.linuxtoday.com – Danh sách dài nh ng tin t c, thông báo qu ng cáo và các thông tin khác. Xem trang này b n s bi t ph n l n nh ng s ki n trong th gi i Linux. 14. http://www.lwn.net – Tin t c hàng tu n v Linux. Thông tin chia thành t ng h ng m c: thông tin chung, thương m i, thông tin v nhân Linux, công c phát tri n chương trình m i, chương trình cho Linux, v.v. . . N u b n mu n tin tư ng r ng Linux phát tri n r t nhanh và mu n nh n tr giúp c a các công ty thương m i l n thì nh t đ nh ph i thăm trang này. Tin t c trên tu n báo này đư c ban biên t p chú thích r t t t. 15. http://www.linuxnewbie.org – Trang web t t cho nh ng ngư i dùng m i. đây b n s tìm th y r t nhi u tài li u.

3.6 Tr giúp khi dùng Linux

59

16. http://www.linuxjournal.com – t p chí Linux. Thư ng đăng nh ng bài báo v nhi u đ tài. 17. http://www.linuxgazette.com – t báo Linux này s thú v đ i v i c ngư i dùng m i và ngư i dùng có kinh nghi m. 18. http://www.linuxfocus.org – T p chí phi thương m i toàn c u. 19. http://www.linuxworld.com – M t trang web t t có r t nhi u bài báo hay. 20. http://www.linux-mag.com – Linux Magazin, m t t t p chí r t thú v . 21. http://www.penguinmagazine.com. T t nhiên đây không ph i là danh sách đ y đ nh ng trang web nói v Linux. Nh ng trang nói trên ch là đi m kh i đ u đ t đó b n s tìm đư c nh ng trang web khác trong bi n thông tin Internet. Đi đ n đâu là ph thu c vào ý mu n c a b n. N u có v n đ trong lúc cài đ t, thì hãy h i d ch v khách hàng c a phân ph i đĩa. N u b n mua đĩa c a m t công ty chuyên môn thì s có đ a ch liên l c c a d ch v này. N u b n mua đĩa ghi l i ho c t ghi đĩa t t p tin ISO nh n đư c qua Internet thì r t có th l i cài đ t là do khi ghi đĩa gây ra. Hãy s d ng h p thư đi n t . B n nên đăng ký v i m t vài nhóm thư chung (mailing list) nào đó, ví d mailto:vietlug-users@userforge.net. Cách đăng ký còn ph thu c vào t ng nhóm thư (nói chính xác hơn là ph thu c vào máy ch đi u khi n nhóm thư này). Nhưng hi n nay thư ng có hai cách đăng ký: g i thư đ n m t đ a ch xác đ nh đ yêu c u, đăng ký qua giao di n web. Thông tin này b n có th tìm th y trên trang web gi i thi u v nhóm thư chung. Tuy nhiên b n c n bi t là đ đ c đư c t t c thư chung thì c n r t nhi u th i gian, và còn ph i đ c r t nhi u thư c a nh ng ngư i dùng m i khác (ví d “Console là gì?”), ho c th m chí có c nh ng lá thư “ng ng n” (ví d “Hôm nay dùng Debian th t vui”) và t t nhiên là ph i đ c c nh ng thư tr l i cho nh ng câu h i này c a nh ng ai bi t m t chút gì đó. Do đó n u mu n b n có th xem kho lưu tr nh ng lá thư này b ng trình duy t, r t có th đã có câu tr l i cho câu h i c a b n đó. Và như v y b n không c n ph i đăng ký cũng như vi t thư vào nhóm thư chung n a. T t nhiên n u không tìm th y thì đ ng ng i ng n đ t câu h i. Ngư i dùng Linux h t s c vui lòng tr l i thư c a b n. B o đ m là b n s nh n đư c câu tr l i, n u không hi u thì còn có th yêu c u gi i thích thêm. Khi đ t câu h i có liên quan đ n h th ng Linux c a b n, c n luôn luôn thêm vào thư c a mình càng nhi u chi ti t càng t t (nhưng đ ng thêm thông tin th a) bao g m: tên c a b n phân ph i (Debian, SuSE, Fedora, hay m t cái nào khác), phiên b n nhân, có v n đ v i ph n c ng nào (phiên b n, dòng ch ghi trên m ch đi n t ), thông báo nào hi n ra khi có v n đ . Đ ng đòi h i ngư i dùng khác g i câu tr l i th ng đ n đ a ch c a b n, “vi t thư vào nhóm thư chung là t th hi n, vi t thư đi n t cũng là s h tr k thu t. Vi t thư thì mi n phí, nhưng s h tr k thu t thì không”. Xin hãy luôn nh đi u đó!

DVD. .Chương 4 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Bây gi b n đã bi t cách kh i đ ng và d ng h th ng Linux. H th ng t p tin – là c u trúc nh đó nhân c a h đi u hành có th cung c p cho ngư i dùng và các ti n trình tài nguyên c a h th ng d ng b nh lâu dài trên các đĩa lưu1 thông tin: đĩa c ng. Vì đây th c hi n các cơ ch ghi t p tin lên các đĩa lưu khác nhau. Nhưng nó c n đ t cho t p tin m t cái tên nào đó đ ngư i dùng (hay nói đúng hơn là chương trình ng d ng) có th làm vi c v i t p tin. h th ng t p tin cơ b n c a Linux đ n th i đi m hi n nay. Mà thông tin trên m i HĐH đư c lưu d ng t p tin trên các đĩa lưu. C n nói thêm là chúng ta s xem xét m t h th ng t p tin c th ext3fs. 1 M t s tác gi thích dùng thu t ng “v t ch a” đây. . ngư i dùng thư ng không c n quan tâm đ n. Làm sao đ ngư i dùng có th làm vi c v i t p tin đó là công vi c c a h th ng t p tin. M t m t c a nó luôn quay v phía ngư i dùng (hay nói chính xác hơn là quay v phía ng d ng). th c hi n vi c truy c p (ch n thông tin c n thi t) và nhi u thao tác khác. Tuy nhiên còn có nhi u ký t n a có ý nghĩa đ c bi t trong h v shell và do đó không nên dùng đ đ t tên t p tin. Vì th . quay v phía chính b n thân đĩa lưu t o thành m t vùng bên trong c a h th ng t p tin đ i v i ngư i dùng. chúng ta t m g i là m t sau. M i h th ng t p tin. v. đã đ n lúc làm quen v i m t trong nh ng thành ph n chính và quan tr ng c a Linux – đó là h th ng t p tin. gi ng như m t cái đĩa ăn. có hai m t. Còn có nh ng h th ng t p tin khác nhưng chúng ta s đ c p đ n chúng mu n hơn. mà ngư i dùng không th y. . T phía c a HĐH thì t p tin là m t chu i liên t c các byte v i chi u dài xác đ nh.v. 4. đ i v i ngư i dùng thì h th ng t p tin là m t c u trúc lôgíc c a các thư m c và t p tin.1 T p tin và tên c a chúng Máy tính ch là công c đ làm vi c v i thông tin không hơn không kém. đĩa t . CD. Tên t p tin trong Linux có th dài 255 ký t bao g m b t kỳ ký t nào tr ký t có mã b ng 0 và ký t d u g ch chéo (/). H đi u hành không quan tâm đ n đ nh d ng bên trong c a t p tin. M t còn l i s dành cho m t chương sách sau. chúng ta t m g i nó là m t trư c. T phía m t trư c này ngư i dùng th y h th ng t p tin là m t c u trúc lôgíc c a các thư m c và t p tin. M t còn l i. Trong chương hi n t i chúng ta s xem xét m t quay v phía ngư i dùng c a h th ng t p tin. M t này c a h th ng t p tin có c u trúc không đơn gi n chút nào.

2.4. Chúng ta đã quen v i vi c t p tin đư c xác đ nh hoàn toàn theo tên c a nó. t c là có th thêm chúng vào tên t p tin (thư m c) n u đưa tên vào trong d u ngo c kép ho c dùng d u g ch chéo ngư c đ b đi ý nghĩa đ c bi t c a chúng. Còn có th đ t tên t p tin ho c thư m c v i nh ng ký t nói trên vào d u ng c kép. ví d xvnkb-0. Khi này khái ni m ph n m r ng t p tin (thư ng dùng trong DOS) không còn có ý nghĩa gì. đ t o thư m c có tên “mot hai ba” chúng ta c n dùng câu l nh sau: [user]$ mkdir "mot hai ba" vì câu l nh [user]$ mkdir mot hai ba s t o ba thư m c: “mot”.gz và L4U-0.9. Đi u này lúc đ u có th gây khó khăn cho ngư i dùng Windows nhưng sau khi quen thì b n s th y nó th t s có ích. thì t p tin này s là n (thu c tính hidden) đ i v i m t s câu l nh. Tuy nhiên n u nhìn t phía h đi u hành và h th ng t p tin thì không ph i 2 3 thư ng g i theo ti ng lóng là tarball. Trong Linux ngư i dùng thư ng đ t nhi u d u ch m trong tên c a t p tin.3 Như đã nói chương trư c trong Linux có phân bi t các ký t vi t hoa và vi t thư ng.2.9. N u nó là d u ch m đ u tiên trong tên. b i vì có th gây ra v n đ cho m t s ng d ng khi c n s d ng nh ng t p tin như v y và c khi di chuy n nh ng t p tin đó lên h th ng t p tin khác. . qu bóng tar Nhưng l nh ls -a s hi n th . > < ‘ d u cách 61 N u tên t p tin ch a m t trong nh ng ký t này (không khuyên dùng nhưng v n có th ) thì trư c nó ph i đ t m t d u g ch chéo ngư c (\) (đi u này v n đúng trong trư ng h p có chính b n thân d u g ch chéo ngư c.1 T p tin và tên c a chúng Đó là nh ng ký t sau: ! @ # $ & ~ % * ( ) [ ] { } ’ " \ : . t c là ph i l p l i d u này hai l n).tar. “hai” và “ba”.tar.gz dùng đ ký hi u các t p tin nén2 ). l nh ls không hi n th nh ng t p tin như v y. Làm tương t như v y đ i v i nh ng ký t khác. Đ i v i d u ch m thì không ph i như v y.tar.gz có th n m trong cùng m t thư m c và là tên c a các t p tin khác nhau. Vì th l4u-0. m c dù v n dùng ph n cu i cùng c a tên t p tin sau d u ch m đ làm ký hi u v các d ng t p tin đ c bi t (.tar. Ví d . chúng ta s đ c p đ n sau.9. ví d .2. Ví d : [user]$ mkdir \\mot\&hai s t o thư m c \mot&hai. Đi u này cũng đúng đ i v i tên t p tin. D u ch m có ý nghĩa đ c bi t trong tên t p tin.gz. Tuy nhiên t t nh t là không s d ng nh ng ký t này k c d u cách trong tên t p tin và thư m c. Đ c thêm ls(1) đ bi t chi ti t. Trên Linux các t p tin chương trình và t p tin bình thư ng không phân bi t theo ph n m r ng c a tên (trong DOS t p tin chương trình có ph n m r ng exe) mà theo các d u hi u khác.

9.2. chúng ta s nói k hơn v ký t này ngay sau đây. Không ph i ai cũng có kh năng nh đã ghi gì trong t p tin v i s 12081982 (nói chính xác hơn là ch có m t s r t ít ngư i có kh năng này). Tác gi đưa ra nh ng thông tin trên ch đ nói r ng tên c a b t kỳ t p tin nào trong Linux không ph i gì khác mà chính là liên k t đ n ch s inode c a t p tin.pdf. Bây gi có th dùng ~/l4u. Đ có th thêm tên khác cho t p tin ho c thư m c (t o liên k t c ng). Tuy nhiên đ i v i ngư i dùng thì nh ng tên như v y th t s không thu n ti n. Các ch s inode n m trong m t b ng đ c bi t g i là inode table. Chúng ta s g i ch s này là ch s c a t p tin. nhưng bây gi cũng c n đ c p đ n m t chút v ch s “inode”. B ng này đư c t o ra trên đĩa lưu cùng lúc v i h th ng t p tin.tex users 4096 2006-09-06 02:16 images users 82686 2006-09-06 14:32 l4u-0. hay còn g i là “inode” (t m th i chưa có thu t ng ti ng Vi t chính xác nên xin đ nguyên t ti ng Anh). Chính inode lưu t t c nh ng thông tin c n thi t cho h th ng t p tin v t p tin. V n đ ch m i t p tin trong Linux có m t “ch s ký hi u” (index descriptor) tương ng.tex N u b n dùng SuSE Linux thì có th nh p vào l nh ll. Chúng ta s nói k v m t sau c a h th ng t p tin trong m t s chương sách s p t i.pdf đ thay cho đư ng d n dài hơn projects/l4u/l4u-0. Nh ng tên này còn đư c g i là liên k t “c ng” (hard link) (chúng ta s làm quen k hơn v i khái ni m liên k t và cách t o nh ng liên k t này trong chương sau).9. M i đĩa lưu dù là th t s hay lôgíc thì đ u có m t b ng các ch s inode c a riêng mình. Có th tìm ra s lư ng liên k t c ng đ n t p tin (t c là s lư ng tên c a t p tin) b ng l nh ls v i tham s -l4 . thông tin v d ng t p tin và nhi u thông tin khác. Chi ti t v câu l nh ln b n có th đ c trong trang man c a nó. . Vì th các t p tin còn đư c đ t thêm m t tên thân thi n v i ngư i dùng và hơn th n a còn đư c nhóm vào các thư m c.pdf ~/l4u. và chính ch s này m i là tên th c s c a t p tin trên h th ng. Khi b n đ c xóa m t t p tin có nhi u tên (liên k t c ng) thì trên th c t ch xóa đi m t liên k t (mà b n ch ra trên dòng l nh xóa). chúng ta s d ng câu l nh ln d ng sau: ln tên_đã_có tên_m i Ví d : [user]$ ln projects/l4u/l4u-0.62 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs như v y. Th m chí c khi b n đ c đã xóa đi liên k t cu i cùng thì cũng không có nghĩa là đã xóa n i dung c a t p tin: n u t p tin đang đư c h th ng hay m t ng d ng nào đó s d ng.pdf Ký t ∼ có ý nghĩa đ c bi t. nó ch thư m c cá nhân (home directory) c a ngư i dùng.2. Ngay phía sau quy n truy c p đ n t p tin là m t s cho bi t s lư ng nh ng liên k t c ng này: [user]$ ls t ng 1280 -rw-r--r-drwxr-xr-x -rw-r--r--rw-r--r-4 -l 1 2 2 1 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 users 81409 2006-09-06 03:43 bash.2.9. thì nó đư c lưu đ n lúc h th ng ( ng d ng) gi i phóng nó. Vì th m i t p tin có th có bao nhiêu tên tùy thích. Các inode trong b ng đư c đánh s theo th t . bao g m thông tin v v trí c a các ph n c a t p tin trên đĩa lưu.pdf users 3069 2006-09-06 13:52 l4u.

thay đ i quy n truy c p đ n chúng.2 Thư m c (Danh sách b c t b t vì không c n thi t). còn t p tin – là các “lá”. . . Trong c u trúc thư m c c a Linux nh ng thư m c cá nhân c a ngư i dùng thư ng n m trong thư m c /home và thư ng có tên trùng v i tên đăng nh p c a 5 6 đây là đư ng d n tuy t đ i Nói chính xác hơn là: có toàn quy n đ n khi nào root chưa thay đ i chúng :). . r t khó có th tìm đ n t p tin c n thi t. Đó là thư m c trong đó ngư i dùng có toàn quy n6 : có th t o và xóa các t p tin. . C u trúc phân b c c a thư m c thư ng đư c minh ho b ng “cây thư m c”. Tên đ y đ c a t p tin (ho c còn g i là “đư ng d n”5 đ n t p tin) là danh sách tên c a các thư m c bao g m thư m c ch a t p tin đó và các thư m c m . đó là l nh pwd. Tên c a thư m c cũng đư c đ t theo nh ng quy đ nh như đ i v i tên t p tin. b t đ u t thư m c g c “/” và k t thúc là b n thân tên c a t p tin. ví d t p tin văn b n (text file). Hãy tư ng tư ng b n có m t danh sách kho ng vài nghìn t p tin! Xin đ ng nghi ng . .tex là tên đ y đ c a t p tin tôi đang nh p vào trên máy c a mình.2 Thư m c N u như c u trúc t p tin không cho phép s d ng gì khác ngoài tên t p tin (t c là t t c các t p tin n m trên m t danh sách chung gi ng như các h t cát trên bãi bi n) thì th m chí c khi không có gi i h n v đ dài c a tên. vì th đôi khi ch y m t chương trình nào đó trong shell có th d n đ n vi c thay đ i thư m c hi n th i sau khi chương trình đó hoàn thành công vi c. phương án d ch “thư m c cá nhân” đư c ưu tiên hơn. m t h th ng Linux hoàn ch nh s có s lư ng t p tin còn l n hơn th . Trên Linux và UNIX nói chung ch có m t c u trúc thư m c duy nh t cho t t c các đĩa lưu. Trên MS Windows ho c DOS c u trúc thư m c như v y có trên m i đĩa (t c là chúng ta có không ph i m t “cây” mà m t “r ng” thư m c) và thư m c g c c a m i c u trúc t p tin đư c đánh d u b ng m t ch cái Latinh (và do đó đã có m t s h n ch ). và thư m c g c duy nh t c a c u trúc này đư c ký hi u b ng d u g ch chéo “/”. K t qu là chúng ta thu đư c m t c u trúc thư m c có phân b c b t đ u t m t thư m c g c.4. Có th đưa vào thư m c g c này m t s lư ng không h n ch các thư m c n m trên các đĩa lưu khác nhau (thư ng nói là “g n h th ng t p tin” ho c “g n đĩa lưu”). H v shell lưu giá tr c a “thư m c hi n th i”. M i thư m c (con) có th ch a các t p tin riêng l và các thư m c con c a nó. t c là thư m c mà ngư i dùng đang làm vi c trong đó. và chúng ta s dùng thu t ng này trong cu n sách l4u). v. 63 4. các thư m c có th n m trong các thư m c khác. Trong đư ng d n này tên c a các thư m c con cách nhau b i d u g ch chéo “/” dùng đ ký hi u thư m c g c như đã nói trên. trên đó m i thư m c đó là m t nút c a “cây”. v. Ngoài thư m c hi n th i m i ngư i dùng còn có m t “thư m c nhà” (home directory. Ghi chú: n u nói m t cách chính xác. Ví d /home/teppi82/projects/l4u/ext3fs. thì thư m c hi n th i luôn đi li n v i m i ti n trình đã ch y (trong đó có h v shell).v. Và nói chung ngoài c u trúc bên trong c a mình thì thư m c không khác gì so v i nh ng t p tin thông thư ng.v. Vì th mà các t p tin đư c t ch c vào các thư m c. Có m t câu l nh cho bi t tên c a thư m c hi n th i.

. “ch t” nào đó c a thư m c hi n th i. Câu l nh cd dùng đ thay đ i thư m c hi n th i. Ví d : [user]$ ls projects BanTin drupal-vn bashscripts fluxbox chem-tex gnomevi debian HocTap KDE-vi l4u manvi mc mrtg others SuSE syslinux Xfce vim vnlinux vnoss . m i thư m c ch là m t t p tin bình thư ng..’). ho c “cháu”. N u như thư m c đích n m cao hơn trong c u trúc thư m c. ch có các danh sách t p tin thông thư ng xác đ nh t p tin hi n th i thu c v m t thư m c nào đó. và không x y ra b t kỳ nào thao tác làm vi c v i t p tin c a thư m c. N u mu n xem n i dung c a m t thư m c khác. Khái ni m đư ng d n đ y đ (tuy t đ i) đã gi i thích trên. Chính nh ng d u hai ch m này đư c dùng đ ghi đư ng d n tương đ i. r i t đó h xu ng thư m c vnoss/doc thì c n ch y l nh: [user]$ cd . t c là n m trong m t thư m c con. V n đ này đư c gi i quy t như sau: m i thư m c (tr thư m c g c) có duy nh t m t thư m c m trong cây thư m c.’) và ch đ n chính b n thân thư m c này. thư m c cá nhân s tr thành thư m c hi n th i c a ngư i dùng này. Như đã nói trên. còn b n ghi th hai có ký hi u là hai d u ch m đơn (‘. C n lưu ý là trên th c t n câu l nh ls ch đưa ra n i dung c a t p tin mô t thư m c này. . thì ch c n ch y l nh: [user]$ cd .. nó ch đ n thư m c m . sau đó thư m c con c a thư m c con (thư m c “cháu”). N u thư m c đích n m phía dư i trong c u trúc thư m c. thì c n ph i đưa cho câu l nh ls đư ng d n tuy t đ i ho c tương đ i đ n thư m c đó. Ví d . thì ph c t p hơn m t chút. T t nhiên trong b t kỳ trư ng h p nào cũng có th s d ng đư ng d n tuy t đ i. T c là không có các h p đ c bi t ch a các t p tin. Còn đ chuy n “leo” lên hai b c c a cây thư m c. thì đơn gi n: ch c n ch ra thư m c con c a thư m c hi n th i. . cho đ n khi nào t i đư c thư m c đích. đ dùng thư m c m làm thư m c hi n th i. N u ch y câu l nh ls không có tham s thì chúng ta ch th y tên c a các t p tin c a thư m c hi n th i../.64 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs ngư i dùng đó. M t trong s chúng có ký hi u là d u ch m (‘. bây gi chúng ta s nói rõ hơn v khái ni m đư ng d n tương đ i./vnoss/doc Câu l nh ls dùng đ đưa ra màn hình danh sách các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. Đư ng d n tương đ i đó là danh sách các thư m c c n ph i đi qua trong cây thư m c đ có th chuy n t thư m c hi n th i đ n thư m c khác (chúng ta g i nó là thư m c đích). Trong m i thư m c có hai b n ghi đ c bi t. Ví d : /home/nhimlui. nhưng khi đó c n ph i nh p vào m t đư ng d n r t dài. Khi ngư i dùng vào h th ng. Tham s c a l nh này là đư ng d n đ y đ ho c đư ng d n tương đ i đ n thư m c mà b n mu n dùng làm hi n th i. trong đó có li t kê t t c nh ng t p tin và thư m c con c a thư m c này.. ho c n m hoàn toàn trên m t “cành” khác c a cây thư m c. M i ngư i dùng có th làm vi c v i thư m c c a mình b ng ký hi u ~. t c là ngư i dùng nhimlui có th làm vi c v i thư m c /home/nhimlui/hinhanh b ng ~/hinhanh.

4.tex ChangeLog ext3fs. thì c n dùng các tham s m r ng khác c a câu l nh ls. Trong Linux cũng có m t c u trúc thư m c ki u như v y và th m chí còn nghiêm ng t hơn.3 Công d ng c a các thư m c chính 65 B n ghi v t p tin trong thư m c tương ng ngoài tên còn có r t nhi u thông tin v t p tin này. kích thư c t p tin và th i gian s a đ i cu i cùng. C n chú ý r ng có th li t kê các tham s m t cách riêng r như th này: [user]$ ls -l -i . tên nhóm s h u t p tin (xin đư c g i t t là “nhóm t p tin” m c dù t i nghĩa). N u có mong mu n b n có th đ c toàn b tiêu chu n này t i đ a ch . Ví d các t p tin h th ng thư ng n m trong thư m c C:\Windows. thì bi t r ng m c dù ngư i dùng có toàn quy n t ch c c u trúc thư m c.tex N u đưa thêm tham s -i thì trong c t đ u tiên s hi n th ch s inode c a t p tin.r ho c g p l i như th này: [user]$ ls -lir Chúng ta d ng mô t ng n g n v câu l nh ls đây (chi ti t v l nh này có th xem trên các trang man ho c info tương ng) và chuy n sang xem xét các thư m c chính c a c u trúc t p tin trong Linux.v. . các chương trình thư ng đư c cài đ t vào C:\Program Files. .tex images l4u.. tên ch s h u t p tin. và . Tiêu chu n này đư c g i là Filesystem Hierarchy Standart (FHS). M t ví d minh h a khác: [user]$ ls t ng 1316 -rw-r--r--rw-rw-r--rw-r--r--rw-r--r--rw-r--r-drwxr-xr-x -rw-r--r--l 1 1 1 1 1 2 1 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 users users users users users users users 81629 98135 783 20778 2013 4096 3267 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-09 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-08 22:11 13:54 21:58 02:48 21:34 14:25 23:13 bash.tex gioithieu. nhưng m t s truy n th ng v n đư c tuân theo.3 Công d ng c a các thư m c chính N u như b n đ c đã t ng dùng Windows (ví d 2000 hay XP). s lư ng liên k t c ng hay s lư ng tên (n u là thư m c thì ngay t đ u đã có hai liên k t như v y là . v. Tham s -r đ o ngư c l i tr t t c a s p x p (c n ph i s d ng cùng v i các tham s -l ho c -t).. Tham s -u dùng đ hi n th th i gian truy c p cu i cùng thay vào ch th i gian s a đ i. Hơn n a có m t tiêu chu n xác đ nh c u trúc thư m c cho các HĐH dòng UNIX. Đ th y đư c nh ng thông tin chi ti t đó. N u ch y câu l nh ls v i tham s -l thì không ch có tên t p tin mà s hi n th c d li u v quy n truy c p đ n t p tin (chúng ta s nói đ n sau). Khi dùng tham s -t vi c s p x p đư c th c hi n không theo tên mà theo th i gian s a đ i t p tin. 4. do đó s này b ng s thư m c con công thêm 2).tex caidat.

thì nh ng t p tin trong thư m c này s đư c sao chép vào thư m c cá nhân c a ngư i dùng đó. Chúng ta s đ c p chi ti t v nh ng t p tin này và quá trình kh i đ ng nói riêng trong m t vài chương s p t i. chi ti t hơn b n có th đ c trong tiêu chu n FHS có trên http://www. B ng 4. ph n l n trong s chúng c n cho h th ng trong th i gian kh i đ ng (ho c trong ch đ m t ngư i dùng khi b o trì h th ng). xorg. còn c t th hai li t kê m t vài (không ph i t t c ) thư m c con. . Chúng ta s nói đ n nh ng t p tin này ngay sau trong m t ph n riêng. Thư m c /bin 7 do đó m t s nhà qu n tr không t đ ng g n phân vùng /boot vào trong quá trình kh i đ ng.66 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs http://www. /home Thông thư ng trong thư m c này là các thư m c cá nhân c a ngư i dùng (tr root). và t p tin ngư i dùng passwd. Các b n phân ph i Linux l n đ u tuân theo tiêu chu n này. /etc/skel Khi t o ngư i dùng m i.com/fhs/. c t bên trái li t kê các thư m c con c a thư m c g c.1: C u trúc thư m c c a Linux Công d ng Thư m c này g m ch y u các chương trình. M t ph n các t p tin c u hình có th n m trong các thư m c con c a /usr. đây có lưu r t nhi u nh ng câu l nh thư ng dùng c a Linux. B n đ c có th xem qua man mknod (mknode(1)). Dư i đây chúng ta s xem xét công d ng c a m t vài(!) thư m c con c a thư m c /etc.pathname. Mô t trong b ng này là h t s c ng n g n. /etc/X11 Thư m c dành cho các t p tin c u hình c a h th ng X11 (ví d . còn c t th ba cu i cùng đưa ra mô t ng n g n v công d ng c a nh ng thư m c này.1 dư i đây đưa ra danh sách ng n g n nh ng thư m c chính đư c t o ra trong c u trúc t p tin theo tiêu chu n nói trên. /etc/sysconfig Thư m c lưu m t vài (không ph i t t c ) t p tin c u hình h th ng.pathname. /etc Thư m c này và các thư m c con c a nó lưu ph n l n nh ng d li u c n cho quá trình kh i đ ng ban đ u c a h th ng và lưu nh ng t p tin c u hình chính.com/fhs/. T p tin trong thư m c này ch c n trong th i gian kh i đ ng7 .conf). /etc/rc. Thư m c /etc không đư c lưu các t p tin chương trình (c n đ t chúng trong /bin ho c /sbin. B ng 4. trong đó có nhân (kernel).d Thư m c này lưu nh ng t p tin s d ng trong quá trình kh i đ ng h th ng. /dev Thư m c các t p tin đ c bi t ho c các t p tin thi t b ph n c ng. Ví d . trong /etc có t p tin inittab xác đ nh c u hình kh i đ ng. /boot G m các t p tin c đ nh c n cho kh i đ ng h th ng.

Đây là thư m c cá nhân c a ngư i dùng cao c p root. halt. mkfs. Ít nh t trong thư m c này ph i có init. thì có th t o trong thư m c này các thư m c con cho t ng đĩa lưu. đĩa c ng ngoài. Chi ti t b n có th đ c trong man 5 proc. route. Đây là h th ng t p tin o.3 Công d ng c a các thư m c chính Thư m c /lib 67 /lost+found /mnt /tmp /root /sbin /proc Công d ng Thư m c này lưu các thư vi n chia s c a các hàm mà trình biên d ch C và các môđun (các driver thi t b ) c n. tr khi khi b n bi t r ng t p tin ho c nhóm t p tin nào đó đang gây nh hư ng đ n công vi c c a h th ng. Các t p tin đ c bi t c a thư m c này s d ng đ nh n và g i d li u đ n nhân. fdisk.v. Đây là đi m g n (mount) nh ng h th ng t p tin g n t m th i. arp. Đây là đi m g n h th ng t p tin proc cung c p thông tin v các ti n trình đang ch y. N u fsck tìm ra t p tin mà không xác đ nh đư c thư m c m thì nó s đưa t p tin đó vào thư m c /lost+found. CD. N u trên máy tính có đ ng th i Linux và Windows (DOS) thì thư m c này thư ng dùng đ g n các h th ng t p tin FAT. Vì thư m c m b m t. thì các thư vi n chia s v n c n thi t. Thư m c này s d ng đ ph c h i h th ng t p tin b ng l nh fsck. Th m chí n u trên h th ng không có trình biên d ch C nào. nên t p tin s nh n đư c tên trùng v i ch s inode c a nó. Thư m c dành cho các t p tin t m th i. fsck. . N u b n thư ng g n m t vài đĩa lưu đ ng như đĩa m m. Nh ng thư vi n này ch n p vào b nh khi có nhu c u th c hi n hàm nào đó. DVD. Vì thư m c /bin ch y u lưu các t p tin th c thi (chương trình và ti n ích c a HĐH) s d ng trong quá trình kh i đ ng và do nhà qu n tr ch y. Trong trư ng h p ngư c l i thì cùng m t mã l p l i nhi u l n trong các chương trình khác nhau.*. Hãy chú ý là thư m c này không n m cùng ch v i thư m c cá nhân c a nh ng ngư i dùng khác (trong /home). . . b t kỳ th i đi m này ngư i dùng root cũng có th xóa t p tin kh i thư m c này mà không làm nh hư ng l n đ n ngư i dùng khác. v.v. H th ng s t đ ng d n d p thư m c này theo đ nh kỳ. shutdown. flash. v nhân. swapoff. swapon. như v y cho phép gi m kích thư c mã chương trình n m trong b nh . vì chúng đư c nhi u chương trình s d ng. v các thi t b tính. ifconfig. . vì th không nên lưu đây nh ng t p tin mà b n có th s c n đ n. Trong tiêu chu n FHS có nói r ng c n đ c trong thư m c này nh ng t p tin th c thi s s d ng sau khi g n thành công h th ng t p tin /usr. .4.*. reboot.v. mkswap. Tuy nhiên không nên xóa nh ng t p tin trong thư m c này.

/usr/sbin /usr/lib Thư m c này g m các chương trình th c thi dành cho nhà qu n tr và không s d ng trong th i gian kh i đ ng. Phân vùng ho c đĩa đó thư ng g n ch đ c và trên đĩa (phân vùng) là các t p tin c u hình cũng như t p tin th c thi dùng chung. • /usr/local/sbin – các chương trình dành cho nhà qu n tr . • /usr/local/lib – thư vi n và t p tin c a các chương trình và h th ng n i b . Các h th ng ph c t p (ví d Debian Linux) có th có các thư m c con c a mình trong thư m c này. /usr/lib/X11 – nơi thư ng dùng đ đ t các t p tin có liên quan đ n X Window và các t p tin c u hình c a h th ng X Window. Theo tiêu chu n FHS thì nên dành cho thư m c này m t phân vùng riêng ho c đ t hoàn toàn trên đĩa s d ng chung trong m ng. Và đây cũng thư ng là liên k t đ n /usr/X11R6/bin. Trong thư m c này là các thư vi n object c a các chương trình con. ng d ng. m t s chương trình không th g i tr c ti p. các ti n ích h th ng và c các t p tin thêm vào (t p tin d ng include). • /usr/local/src – mã ngu n c a các chương trình. . vì chúng đã đư c các nhà phát tri n h th ng ki m duy t k càng (không l b n bi t v h th ng t t hơn các nhà phát tri n).68 Thư m c /usr Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Công d ng Thư m c này r t l n và c u trúc c a nó nhìn chung l p l i c u trúc c a thư m c g c. các thư vi n đ ng (dynamic library). đây thư ng đ t các chương trình và các thư m c con (n i b ) ch dành cho máy tính này. Dù trong trư ng h p nào cũng đ ng s a nh ng t p tin trong thư m c này. bao g m: • /usr/local/bin. • /usr/local/man – các trang tr giúp man. /usr/bin/X11 là nơi thư ng dùng đ lưu các chương trình ch y trên X Window. Các chương trình (ti n ích và ng d ng) thư ng đư c ngư i dùng bình thư ng s d ng. Trong các thư m c con c a /usr là t t c các ng d ng chính. Trên Linux đó thư ng là liên k t m m đ n thư m c /usr/X11R6/lib/X11. các t p tin tài li u. Thư m c con này lưu mã ngu n c a các thư vi n tiêu chu n c a ngôn ng C. Ngư i dùng c n có ít nh t là quy n đ c đ i v i thư m c này. đây thư ng lưu nh ng chương trình /usr/bin /usr/include /usr/local • /usr/local/doc – các tài li u đi kèm v i chương trình ng d ng.

• /usr/share/man – các trang tr giúp man. M i ph n c a man n m trong m t thư m c con riêng trong thư m c này. Nh ng d li u này xác đ nh c u hình c a m t s chương trình trong l n ch y sau ho c là nh ng thông tin lưu t m th i s s d ng sau. /usr/src /usr/tmp /usr/X11R6 Mã ngu n c a các thành ph n khác nhau c a Linux: nhân. các t p tin t m th i. • /usr/X11R6/bin – các chương trình th ng này. . Nh ng thư m c sau ho c liên k t m m sau ph i có trong /usr/share: man (các trang tr giúp man). /var Trong thư m c này là các t p tin lưu các d li u bi n đ i (variable). M t nơi n a đ lưu các t p tin t m th i.3 Công d ng c a các thư m c chính Thư m c /usr/share 69 Công d ng Thư m c này dùng cho t t c các t p tin d li u dùng chung và có quy n truy c p là ch đ c. Lưu các thông tin v tài kho n và thông tin chu n đoán dành cho nhà qu n tr . vì thư m c gi các t p tin như b n ghi (log). Các t p tin thu c v h th ng X Window. ng d ng c a h • /usr/X11R6/lib – các t p tin và thư vi n có liên quan đ n X-Window. • /usr/share/misc (đã nói trên). Chúng ta xem xét m t vài thư m c con c a thư m c này: • /usr/share/dict – các danh sách t (word list) c a ti ng Anh dùng cho các chương trình ki m tra chính t như ispell. spool. misc (nh ng gi li u tùy theo ki n trúc khác nhau). ng d ng. Các t p tin b n ghi (log). Dung lư ng thông tin trong thư m c này có th thay đ i trong m t kho ng l n. . khóa locking.v. Thông thư ng đây là liên k t m m đ n /var/tmp. C n chú ý là thư m c này không dùng đ chia s gi a các HĐH khác nhau ho c gi a các phiên b n khác nhau c a cùng m t HĐH.4. Alpha. ví d i386. /var/adm /var/lock /var/log . và PPC có th dùng chung m t thư m c /usr/share n m trên m t phân vùng ho c đĩa chia s trên m ng. Tiêu chu n FHS khuyên dùng thư m c con cho m i chương trình. . . v. Các t p tin đi u khi n h th ng dùng đ d tr tài nguyên. Thư ng dùng đ chia s gi a các ki n trúc khác nhau c a HĐH.

• /var/spool/uucp – t p tin c a h th ng uucp. Như đã nói. terminal. máy in. n u c n đưa ra màn hình terminal th nh t thông tin nào đó. Trong t t c các trư ng h p này s d ng cùng m t phương pháp d a trên ý tư ng chu i các byte. T p tin trong thư m c này thư ng đư c d n s ch trong th i gian kh i đ ng Linux. tháo r i. /var/spool 4.70 Thư m c /var/run Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Công d ng Các t p tin bi n đ i trong th i gian th c hi n các chương trình khác nhau. Nh ng trên Linux còn có m t vài d ng t p tin n a. T p tin đư c đ t vào hàng đ t c a các chương trình khác nhau. máy scan. • /var/spool/cron – t p tin c a h th ng Verb+cron+. đ i v i Linux thì t t c các thi t b k t n i vào máy tính ( c ng. ) đ u là các t p tin. chu t. v.4. Chúng lưu thông tin v s ti n trình (PID) và ghi thông tin hi n gh i (utmp). Có hai d ng thi t b : ký t (hay còn g i là các thi t b trao đ i theo byte) và kh i (trao đ i theo kh i). nh ng thành ph n sau cũng đư c Linux coi là t p tin: • các t p tin thi t b • các ng (kênh) có tên (named pipe) • các socket (t v i nghĩa như t chim) • các liên k t m m (symlinks). S khác nhau gi a hai d ng này n m cách đ c và ghi . Ví d .1 Các t p tin thi t b Như đã nói. . Do đó ngoài các t p tin thông thư ng và thư m c. 4. • /var/spool/lpd — t p tin trong hàng đ i in. chuy n d li u lên các thi t b và trao đ i d li u gi a các ti n trình b ng cách tương t như nhau.v. đ i v i h đi u hành thì t p tin ch là m t chu i các byte liên t c. Nh v y có th dùng khái ni m t p tin cho các thi t b và các đ i tư ng khác. vì có th th c hi n ghi d li u vào t p tin. /var/tmp Các t p tin t m th i. thì h th ng th c hi n thao tác ghi vào t p tin /dev/tty1. môđem. • /var/spool/mail – t p tin thùng thư c a ngư i dùng. Đi u này đơn gi n hoá s t ch c và trao đ i các d li u. Chúng ta s làm quen v i chúng trong ph n này. bàn phím.4 D ng t p tin Trong các ph n trư c chúng ta đã xem xét hai d ng t p tin đó là t p tin thông thư ng và các thư m c. ví d : • /var/spool/at – các công vi c mà at đã ch y. .

thì s thu đư c m t chu i các s 0. câu l nh ls -l cho bi l n và s nh đã nói thay vì kích thư c c a t p tin. /dev/hd Các c ng v i giao di n IDE.2: Nh ng t p tin thi t b chính T p tin Ý nghĩa /dev/console Console h th ng t c là màn hình và bàn phím k t n i t i máy tính. N u nhìn vào thư m c /dev (t c là chuy n vào thư m c đó b ng l nh cd r i ch y ls). Ví d các c ng. Nh ng ngư i vi t script thư ng chuy n nh ng thông báo không c n thi t vào thi t b này. Trên Linux nh ng t p tin này h tr các terminal o (hãy nh l i chương trư c). Đ trao đ i v i các ph n khác c a h đi u hành m i driver t o ra m t giao di n liên l c có v ngoài gi ng như t p tin.4 D ng t p tin 71 thông tin vào các thi t b . Tên g i v n đư c lưu k t khi k t n i teletype vào các h th ng UNIX làm terminal. /dev/tty Các t p tin h tr terminal c a ngư i dùng. /dev/cua Các t p tin cho môđem. Các thi t b ký t trao đ i thông tin theo t ng ký t (theo t ng byte) trong ch đ chu i các byte. Đ i v i các t p tin thi t b . Còn thông tin đư c đ c và ghi vào các thi t b kh i theo các kh i. /dev/ttS T p tin h tr làm vi c v i các c ng k t ti p nhau (các c ng COM). /dev/pty Các t p tin h tr terminal gi . /dev/ttS1 tương ng v i COM2.4. M i d ng thi t b có th có m t vài t p tin thi t b . Không th đ c t đĩa c ng và ghi lên đó t ng byte. Nh ng driver này ho c n m trong nhân ho c n m riêng d ng môđun và có th g n vào nhân sau. thì b n s th y m t lư ng kh ng l nh ng t p tin thi t b . đ u tiên là /dev/fd0. N u s d ng /dev/null làm thi t b nh p vào. B ng 4. còn s nh cho bi t c n ph i làm vi c v i thi c th nào c a d ng này. Ph n l n nh ng t p tin như v y đã đư c t o s n t trư c và n m trong thư m c dev.2 cho bi t nh ng t p tin thư ng dùng nh t. S d ng cho các k t n i t xa qua telnet. Vì th các t p tin thi thư ng có hai s : l n (major) và nh (minor). th hai là /dev/fd1. Thi t b /dev/hda1 tương ng v i phân vùng đ u tiên c a đĩa c ng đ u tiên. /dev/sd c ng v i giao di n SCSI. tb t là tb ts . trao đ i thông tin v i đĩa ch có th theo t ng kh i. đĩa /dev/hda. /dev/fd Các t p tin đĩa m m. S l n c a thi t b cho nhân bi t p tin này thu c v driver nào. B ng 4. t c là trong trư ng h p này t p tin có c b ng 0. /dev/ttS0 tương ng v i COM1 trong DOS. /dev/null Thi t b này có th g i là “l đen”. Ví d thi t b d ng này là terminal. Trao đ i d li u v i các thi t b trên Linux do các driver thi t b đ m nhi m. t c là đĩa Primary Master. T t c nh ng gì ghi vào /dev/null s m t vĩnh vi n.

N u có hai ti n trình đư c sinh ra t cùng m t ti n trình m trao đ i thông tin (thư ng x y ra). Khác v i liên k t c ng.4. M t ti n trình có th đ c t t c nh ng gì mà m t ti n trình khác đ t vào ng. N u t p tin ban đ u b xóa. Tuy nhiên t phía h th ng t p tin socket th c t không khác các ng có tên: đó ch là các đi m cho phép n i các chương trình v i nhau. thì ng có th không có tên. . Trong s nh ng h th ng s d ng socket c n k đ n X Window. cho phép chúng giao ti p mà không ch u nh hư ng c a các ti n trình khác. T p tin d ng này ch y u dùng đ t ch c trao đ i d li u gi a các chương trình khác nhau (pipe d ch t ti ng Anh sang là ng. Liên k t c ng ch là m t tên khác cho t p tin ban đ u. thì t p tin v n còn đư c lưu trên đĩa cho đ n khi v n còn ít nh t m t tên. ví d b ng chương trình mkfifo. Sau khi đã t o ra k t n i. nhưng chúng là nh ng t p tin khác – nh ng t p tin liên k t m m. Sau khi t o liên k t c ng không th phân bi t đâu là tên t p tin còn đâu là liên k t. do đó đưa ra c hai trư ng h p có th g p. Trong trư ng h p ngư c l i c n t o ra m t ng có tên.3 Các socket Socket đó là k t n i gi a các ti n trình. 4. Nó đư c ghi trong mô t inode c a t p tin đó. thì trao đ i đư c th c hi n mà không c n đ n socket: d li u do nhân chuy n tr c ti p t chương trình này đ n chương trình khác. đư ng ng). 4. ví d trên nh ng đĩa lưu đ ng. Nh ng liên k t này cũng có th coi là tên ph cho t p tin.4. ng là phương ti n h t s c thu n ti n và s d ng r ng rãi đ trao đ i thông tin gi a các ti n trình. và do đó liên k t c ng ch có th dùng cho t p tin c a cùng m t h th ng t p tin. M c dù nh ng ti n trình khác có th th y các t p tin socket. Nhưng trên Linux còn có m t d ng liên k t khác g i là (liên k t tư ng trưng8 ). 8 thu t ng này v n chưa đư c th ng nh t. ho c th m chí trên m t máy tính khác.2 Các ng có tên (pipes) Còn có m t d ng t p tin thi t b n a đó là các ng có tên. hay b đ m FIFO (First In – First Out). Đi m đ c bi t c a liên k t c ng là nó ch th ng đ n ch s inode. M t trong nh ng ng d ng c a liên k t c ng đó là ngăn ch n kh năng xóa t p tin m t cách vô tình. R t khó phân bi t tên đ u tiên c a t p tin và nh ng liên k t c ng đư c t o ra sau đó.4 Liên k t m m Trong ph n v tên t p tin chương trư c chúng ta đã nói r ng t p tin trong Linux có th có vài tên hay liên k t c ng. liên k t m m có th ch đ n nh ng t p tin n m trong h th ng t p tin khác. h th ng in và h th ng syslog.4.72 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. nhưng nh ng ti n trình không tham gia vào k t n i hi n th i không th th c hi n b t kỳ thao tác đ c hay ghi nào lên t p tin socket. Vì v y ch dùng liên k t c ng nh ng nơi không c n bi t s khác nhau. t c là trên cùng m t phân vùng (đĩa lưu). Nói chung socket và s trao đ i qua socket đóng vai trò h t s c quan tr ng trên t t c các h th ng UNIX. Khi này b n thân t p tin ng ch tham gia vào s kh i đ u trao đ i d li u. trong đó có Linux: socket là khái ni m then ch t c a TCP/IP và như v y là d a trên socket đã xây d ng toàn b Internet. N u b n đ c xóa m t trong s nh ng t p tin này (nói đúng hơn là m t trong s nh ng tên này).

Cơ s c a cơ ch quy đ nh quy n truy c p đó là tên ngư i dùng và tên nhóm c a ngư i dùng.” luôn luôn là thư m c m c a thư m c hi n th i.. . thì s th y nh ng thay đ i này khi xem t p tin qua tên khác. Vi c t o b t kỳ m t liên k t nào cũng gi ng như sao chép t p tin. Và bây gi n u xem danh sách t p tin trong thư m c b ng câu l nh ls -l..4.9.pdf Sau khi th c hi n câu l nh này trong thư m c cá nhân c a tôi xu t hi n t p tin l4u. nhưng khác ch là tên ban đ u c a t p tin cũng như liên k t cùng ch đ n m t t p tin th c s trên đĩa.” (liên k t đ n thư m c m ) trong tên t p tin ch đ n.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c 73 thì liên k t m m tuy không b xóa nhưng tr thành vô giá tr . T t nhiên đi u này có th th y rõ trong ph n cu i (ph n tên t p tin). thì trong danh sách s có m t dòng như sau: lrwxrwxrwx 1 teppi82 users 20 2006-09-10 06:39 l4u. nó cho chúng ta bi t t p tin là m t liên k t m m.pdf. Ngoài ra. N u b n t o trong thư m c mot m t liên k t m m ch đ n m t thư m c khác.pdf -> projects/l4u/l4u-0. hãy h n ch s d ng “. và hi n th i v n còn đư c s d ng đ gi i quy t bài toán này. và Linux cho phép m t ngư i dùng có th n m trong m t ho c nhi u nhóm. Cơ ch quy đ nh truy c p đư c phát tri n cho h th ng UNIX vào nh ng năm 70 c a th k trư c r t đơn gi n nhưng có hi u qu đ n n i đã đư c s d ng hơn 30 năm. Cũng như v y đ i v i chính b n thân liên k t m m.pdf Hãy chú ý đ n ký t đ u tiên c a dòng này. đó sau tên t p tin c a liên k t là m t mũi tên → ch đ n t p tin ban đ u. liên k t m m khi đó v n làm vi c đúng.2. Hãy s d ng liên k t m m trong nh ng trư ng h p b n mu n tránh s l m l n mà liên k t c ng có th gây ra. T o và xóa các nhóm là công vi c c a ngư i dùng cao c p root. Vì th n u b n đ c thay đ i t p tin qua m t tên nào đó c a nó. Đ t o liên k t m m c n s d ng câu l nh ln đã nói đ n và thêm vào tùy ch n -s: [user]$ ln -s tên_t p_tin tên_liên_k t Ví d : [user]$ ln -s projects/l4u/l4u-0. ho c khi t p tin n m trên m t h th ng t p tin khác.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c B i vì Linux là h đi u hành nhi u ngư i dùng.pdf ~/l4u. nên yêu c u quy đ nh truy c p đ n các t p tin và thư m c là m t trong nh ng yêu c u thi t y u nh t mà h đi u hành ph i gi i quy t. trên h th ng còn có các nhóm ngư i dùng. b i vì v trí c a liên k t m m có th thay đ i.2. Thành viên c a các nhóm khác nhau có th có quy n truy c p khác nhau đ n t p tin. thì có th di chuy n thư m c mot đi đâu tùy thích. Như b n đã bi t trong Linux m i ngư i dùng có m t tên riêng không l p l i dùng đ đăng nh p vào h th ng. Nhưng khi t o liên k t m m. mà “. ví d nhóm các nhà qu n tr có quy n nhi u hơn so v i nhóm các nhà l p trình. 4. và root có th thay đ i thành ph n c a m t nhóm nào đó.9.

có nghĩa là ch s h u root có quy n đ c (r). có nghĩa là h không th s a t p tin và nói chung là không th thay đ i t p tin b ng cách nào đó. Nhóm th nh t ch g m m t ký t xác đ nh d ng t p tin (m t trong b n d ng đã nêu ph n trên). m i nhóm g m ba ký t xác đ nh quy n truy c p tương ng cho ch s h u. vùng xác đ nh d ng t p tin và quy n truy c p đ n nó. tên c a nhóm s h u cũng đư c ghi vào theo thông tin tên nhóm c a ti n trình t o t p tin. . hãy chú ý kh năng này c a câu l nh ls -l – hi n th thông tin v m t t p tin c th nào đó ch không ph i t t c các t p tin trong thư m c m t lúc. Nói chính xác hơn là ngư i dùng mà ti n trình t o t p tin đã ch y dư i tên h . Cùng lúc v i ch s h u. trong trư ng h p này ch s h u là ngư i dùng root. Nhưng bây gi trên dòng này chúng ta s quan tâm hơn đ n vùng đ u tiên. nhóm s h u t p tin và cho nh ng ngư i dùng khác. Trong ví d c a chúng ta quy n truy c p c a ch s h u là rwx. nhóm s h u – root. Nó có th là m t trong s nh ng ký t sau: • – (g ch ngang) – t p tin thông thư ng • d – thư m c • b – t p tin thi t b kh i • c – t p tin thi t b ký t • s – socket • p – ng có tên (pipe) • l – liên k t m m (symbolic link). nhưng có thêm m t tham s n a đó là tên c a m t t p tin c th nào đó. Ngày t đ u khi t o t p tin ch c a nó là ngư i dùng đã t o ra nó. Bây gi hãy th c hi n m t l n n a câu l nh ls -l. w. t t c nh ng ngư i dùng khác (k c nh ng ngư i dùng c a nhóm root) b tư c m t quy n ghi vào t p tin này. ghi vào t p tin (w) và ch y t p tin này (x). Đi u này là t t nhiên vì máy tính ch làm vi c d a trên các bit ch không ph i d a trên các ký t r. [user]$ ls -l /bin/bash -rwxr-xr-x 1 root root 501804 2006-04-23 05:46 /bin/bash Như b n đ c th y. Vùng này trong ví d trên là chu i các ký t t m th i chưa nói lên đi u gì “-rwxr-xr-x”. Nhân ti n. Có th thay đ i ch và nhóm s h u trong quá trình làm vi c sau này b ng hai câu l nh chown và chgrp (chúng ta s đ c p k hơn v hai l nh này ngay sau đây). Thay b t kỳ ký t nào trong s nh ng ký t này b ng d u g ch ngang có nghĩa là ngư i dùng b tư c m t quy n tương ng. Cũng trong ví d trên chúng ta th y. Quy n truy c p và thông tin v d ng t p tin trên các h th ng UNIX đư c lưu trong mô t inode d ng c u trúc 2 byte (16 bit). Nh ng ký t này có th t m chia thành b n nhóm. Ví d t p tin chương trình c a h v bash /bin/bash.74 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Trong mô t inode c a m i t p tin có ghi tên c a ch và nhóm s h u t p tin. Sau ký t xác đ nh d ng t p tin là ba nhóm.

ho c b ng các trình so n th o văn b n. w. Hơn n a còn c n ph i cho ngư i dùng “quy n g i” đ i v i t t c các thư m c n m trư c thư m c này trong cây thư . n u chúng ta nh r ng thư m c cũng ch là t p tin lưu danh sách các t p tin khác trong thư m c đó.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c 75 x. “quy n ghi” và “quy n g i” có thay đ i m t chút. n u th c hi n câu l nh: [user]$ ls -l /usr thì s th y dòng tương ng v i thư m c share như sau: drwxr-xr-x 128 root root 4096 2006-09-07 02:20 share T t nhiên là đ i v i thư m c thì ý nghĩa c a các khái ni m “quy n đ c”. còn “0” th hi n d ng d u g ch ngang. ví d more. tr ch s h u và nhóm s h u t p tin). Cho nên n u ngư i dùng có quy n đ c thư m c. t t c đ u do tính ch t “th c thi” đ t ra. Ba bit ti p theo xác đ nh các tính ch t đ c bi t c a t p tin th c thi (chúng ta s nói đ n m t chút sau). x nói trên đư c dùng đ xác đ nh quy n truy c p đ n thư m c. Nhưng khi so n th o b n s không th lưu nh ng thay đ i trong t p tin lên đĩa. Quy n đ c r t p tin có nghĩa là ngư i dùng có th xem n i dung t p tin b ng các chương trình xem khác nhau. B n th y không. ph n m r ng c a t p tin đây không có liên quan gì. Trong trư ng h p này quy n g i ch quy n chuy n vào thư m c này. N u v n th c hi n câu l nh ls -l nhưng tham s không ph i là tên t p tin mà là tên thư m c thì chúng ta s th y thư m c cũng có quy n truy c p và cũng v n nh ng ch cái r. d ng ch cái thì “1” đư c thay th b ng các ch cái tương ng (r. Khi này n u bit tương ng có giá tr b ng “1”. thì có quy n đó. Ví d . . perl. N u b n đ c là ch s h u thư m c và mu n cho nh ng ngư i dùng khác quy n xem m t t p tin nào đó trong thư m c c a mình thì c n ph i cho h quy n truy c p (chuy n) vào thư m c này. Ba bit đ u tiên xác đ nh quy n c a ch s h u. nhưng ngư c l i n u t p tin là chương trình mà không có quy n g i thì cũng không th ch y chương trình đó. ) thì không th g i t p tin. ngư i dùng có th t o và xóa các t p tin trong thư m c. còn n u b ng “0” thì quy n đó b tư c m t. . w ho c x). m i nhóm 3 bit. . t c là cho nh ng ngư i dùng khác “quy n g i” (th c thi) thư m c.4. Khi có quy n này. ba bit cu i cùng – quy n c a nh ng ngư i dùng còn l i (t c là t t c nh ng ngư i dùng. Quy n g i đ i v i thư m c có hơi khó hi u m t chút. 9 bit này chia thành ba nhóm. Như v y là chúng ta đã bi t đư c trên Linux nh ng t p tin nào là có th th c thi. Quy n đ c đ i v i thư m c thì h t s c d hi u. thì t c là có th xem n i dung c a thư m c (có th nói khác là xem danh sách t p tin trong thư m c). Quy n ghi cũng d hi u. Và cu i cùng 9 bit cu i cùng xác đ nh quy n truy c p đ n t p tin. t c là thêm vào ho c xóa kh i thư m c dòng lưu thông tin v m t t p tin nào đó và các liên k t tương ng. ba bit ti p theo – quy n c a nhóm s h u. T t nhiên n u trên th c t t p tin không ph i là chương trình (ho c các script shell. Quy n th c thi (tôi thích dùng thu t ng quy n g i) có nghĩa là b n đ c có th n p t p tin vào b nh và th ch y mã này gi ng như trư ng h p chương trình. B n bit trong s 16 bit này đư c dùng cho b n ghi v d ng t p tin. n u không có quy n ghi w vào t p tin này. và khác v i các HĐH c a Microsoft không ph i ai cũng có quy n g i t p tin.

thì ngư i dùng có th vào thư m c. vì s không th y b t kỳ danh sách và t p tin thư m c nào (trư ng h p này gi ng như khi chúng ta đi trong màn đêm không th y đư ng. ch X là m t trong các ký t sau: . ghi và g i) không. Cơ ch ki m tra quy n ngư i dùng khi s d ng t p tin như sau. N u có quy n truy c p đó. và không chú ý đ n các quy n c a ch s h u và nh ng ngư i dùng còn l i. N u tên ngư i dùng không trùng v i tên ch s h u thì h th ng ki m tra xem ngư i dùng này có n m trong nhóm s h u hay không. Như v y nhóm tính ch t th ba trong quy n truy c p là dành cho t t m i ngư i dùng. thì s đư c cho phép th c hi n thao tác tương ng. Đ ng tư c b quy n này c a chính b n thân mình. N u hai tên này trùng nhau (t c là ch s h u đang dùng t p tin c a mình). N u có thì kh năng truy c p đ n t p tin đư c xác đ nh b ng quy n truy c p c a nhóm. Đ thay đ i quy n truy c p t i t p tin ngư i ta s d ng l nh chmod (change mode). n u không s ph i ph c h i l i nó trư c khi có th đ c các t p tin. Khi dùng cách th nh t b n ph i ch ra rõ ràng thêm quy n nào cho ai ho c tư c quy n nào và c a ai như sau: [user]$ chmod wXp tên_t p_tin Trong đó. Sau khi đ c đo n trên có th th y “quy n đ c” thư m c là th a thãi vì không cho ra tính năng gì m i so v i “quy n g i”. ch ký t w ph i đ t m t trong các ký t sau: • u – ch s h u • g – nhóm s h u g • o – nh ng ngư i dùng còn l i • a – t t c bao g m ch s h u. N u có quy n truy c p t i m t thư m c con nào đó c a thư m c này. thì b n có th chuy n sang thư m c con b ng l nh cd. thì ki m tra xem ch s h u có các quy n truy c p tương ng (đ c. Đ ng ng c nhiên khi ch s h u l i không có t t c m i quy n. tr ch s h u và nh ng ngư i dùng n m trong nhóm s h u. N u ngư i dùng không ph i là ch s h u và cũng không n m trong nhóm s h u. thì th m chí h th ng không ki m tra quy n có th có nhóm s h u và nh ng ngư i dùng khác mà đưa ra luôn thông báo l i không th th chieejn đư c hành đ ng yêu c u (d ng “Permission denied”). N u ch s h u không có quy n nào đó. nhưng s không th y đó b t kỳ m t t p tin nào khi ch y l nh ls (có th th y rõ hơn n u b n s d ng chương trình Midnight Commander). thì quy n c a h đư c xác đ nh b ng nhóm tính ch t th ba (nhóm dành cho nh ng ngư i dùng còn l i). nhóm và nh ng ngư i dùng còn l i. Có hai cách s d ng l nh này. Đ u tiên h th ng ki m tra xem tên ngư i dùng có trùng v i tên ch s h u t p tin hay không. ngư i dùng root có th tư c b m t s quy n c a ch s h u t p tin. Tuy nhiên v n có s khác nhau gi a hai quy n này. Chính vì v y mà theo m c đ nh t t c các thư m c có đ t quy n g i cho ch s h u cũng như nhóm và nh ng ngư i dùng khác. N u ch đưa ra quy n g i. nhưng c n ph i nh tên c a thư m c con này.76 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs m c. Và t t nhiên n u mu n ngăn ch n truy c p vào thư m c thì ch c n b đi quy n chuy n vào thư m c (r) c a t t c ngư i dùng (k c nhóm s h u). ch nh hư ng đi).

t c là có th dùng l nh: [user]$ chmod +x tên_t p_tin đ thay cho [user]$ chmod a+x tên_t p_tin Phương án s d ng th hai c a câu l nh chmod có khó hi u hơn m t chút trong th i gian đ u s d ng Linux.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c • + – thêm quy n • – – tư c b quy n • = – dùng quy n ch ra thay cho quy n đã có.4. ghi và g i (th c hi n). nh ng ngư i dùng còn l i ch có quy n g i (th c hi n). w – s 2. Ví d . Sau đây là m t s ví d s d ng câu l nh chmod: [user]$ chmod a+x tên_t p_tin thêm quy n g i t p tin tên_t p_tin cho m i ngư i dùng c a h th ng. nhưng l i thư ng xuyên đư c các nhà qu n tr cũng như ngư i dùng có kinh nghi m dùng.go=x tên_t p_tin 77 cho ch s h u có t t c m i quy n (đ c. [user]$ chmod ugo+rwx tên_t p_tin [user]$ chmod a+rwx tên_t p_tin cho m i ngư i dùng quy n đ c. thì dùng l nh sau: . [user]$ chmod u=rwx. chúng ta đưa ba s này vào dùng làm tham s cho l nh chmod. x – s 1. n u c n cho ch s h u m i quy n (4+2+1=7). nhóm s h u và nh ng ngư i dùng còn l i). Chúng ta c n đ t ba s này phía sau tên l nh và phía trư c tham s th hai (tên t p tin). cho nhóm s h u quy n đ c và ghi (4+2=6) và nh ng ngư i dùng còn l i quy n g i (1=1). Đ xác đ nh quy n c a ngư i dùng c n c ng các s tương ng l i v i nhau. thì s áp d ng cho t t c m i ngư i dùng. ghi. g i). Sau khi thu đư c ba giá tr s (cho ch s h u. ch p là m t trong nh ng ký t sau: • r – quy n đ c • w – quy n ghi • x – quy n g i (quy n th c hi n. Ký t r đư c mã hóa b ng s 4. Nó d a trên mã hóa quy n truy c p d ng s . N u không ch ra ai đư c thêm quy n truy c p. [user]$ chmod go-rw tên_t p_tin tư c b quy n đ c và ghi c a m i ngư i dùng tr ch s h u t p tin.

nhóm s h u và nh ng ngư i dùng còn l i. Tính ch t đ u tiên đó là “bit thay đ i ID9 ngư i dùng”. Bit này ch c n thi t trên nh ng máy cũ. Đ có th thay đ i quy n c a nhóm s h u. thì ch s h u (không ph i root) ph i là thành viên c a nhóm đó. Ý nghĩa c a bit này như sau. m i ngư i dùng có m t ID d ng s như v y. ID c a ngư i dùng là duy nh t. M t tính ch t n a c a t p tin th c thi đó là “bit dính” (chính xác hơn là “bit lưu chương trình”) hay thu t ng ti ng Anh là “sticky bit”. thì giá tr c a ba tính ch t v a nói ph i n m trư c nh ng s xác đ nh quy n truy c p (t c là s đ u tiên trong dãy 4 s xác đ nh t t c các tính ch t c a t p tin). Ví d ID c a ngư i dùng cao c p root là 0. Chúng ta s dùng thu t ng “bit lưu chương trình” vì đúng v i ng c nh này hơn. 9 . Đi u này cho phép gi i quy t m t s v n đ khó th c hi n. Có nghĩa là ngư i dùng không th thay đ i m t kh u c a mình. trong đa s trư ng h p là /etc/shadow) mà ch s h u là ngư i dùng cao c p root. Do đó chương trình thay đ i m t kh u passwd đư c ch y v i quy n root và nh n đư c quy n ghi vào t p tin /etc/passwd. Vì th chương trình n u do ngư i dùng ch y s không th th c hi n l nh ghi vào t p tin này. không trùng l p. chúng chi m các v trí 5 – 7 ngay sau mã cho bi t d ng t p tin. và root là ch s h u t p tin chương trình này. thì hi u r ng nh ng s đ ng sau tên l nh không ph i gì khác mà chính là b n ghi h cơ s tám c a 9 bit xác đ nh quy n truy c p cho ch s h u. Ngư i dùng cao c p root có th đ t “bit thay đ i ID ngư i dùng” b ng l nh: [root]# chmod +s tên_t p_tin Tương t như v y chúng ta có “bit thay đ i ID nhóm”. thì chương trình nh n đư c quy n truy c p đ n t p tin và thư m c c a ch s h u t p tin chương trình. N u s d ng phương án xác đ nh tính ch t d ng s c a l nh chmod. Trên nh ng máy “top model” (high end) hi n đ i thì r t hi m khi s d ng. R t thu n ti n khi đ t bit này cho nh ng chương trình thư ng g i. ph n c u trúc 2 byte xác đ nh tính ch t t p tin. Đó là nh ng tính ch t cho các t p tin th c thi. Như v y bit này còn có th g i là “bit thay đ i ID ch s h u ti n trình”. Trong mô t inode. T t nhiên là trong chương trình passwd đã có mã đ ngư i dùng ch đư c phép thay đ i m t dòng trong t p tin này – dòng tài kho n c a ngư i dùng đó. thì chương trình này nh n đư c nh ng quy n truy c p đ n t p tin và thư m c c a ngư i dùng đã ch y nó. Ví d đi n hình nh t là câu l nh thay đ i m t kh u passwd. Thông thư ng. Nhưng t p tin /usr/bin/passwd có “bit thay đ i ID ngư i dùng”. N u như có đ t “bit thay đ i ID ngư i dùng”. Ví d : Identificator. khi ngư i dùng g i th c hi n m t chương trình nào đó. Đ k t thúc bài h c v quy n truy c p đ n t p tin c n nói thêm v nh ng tính ch t khác có th g p c a t p tin mà cũng xác đ nh b ng l nh chmod. T t c m t kh u đư c lưu trong t p tin /etc/passwd (ho c m t t p tin mã hóa nào khác. Ch có ch s h u t p tin ho c ngư i dùng cao c p m i có kh năng thay đ i quy n truy c p b ng câu l nh chmod. vì trong trư ng h p này s ti t ki m đư c th i gian n p chương trình vào b nh m i l n ch y. Ý nghĩa c a bit này cũng gi ng như trên nhưng ch thay th “ngư i dùng” b ng “nhóm”. Bit này ch h th ng bi t sau khi d ng chương trình c n lưu l i nó trong b nh .78 [user]$ chmod 761 tên_t p_tin Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs N u b n bi t v mã đôi c a h cơ s tám.

6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c [root]# chmod 4775 tên_t p_tin 79 Khi này cũng v n s d ng phép c ng như đ i v i trư ng h p quy n truy c p và các tính ch t có giá tr như sau: • 4 – “bit thay đ i ID ngư i dùng” • 2 – “bit thay đ i ID nhóm” • 1 – “bit lưu chương trình” (sticky bit). S thay th như v y cũng x y ra n u có đ t “bit thay đ i ID nhóm”. thì ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a ch s h u s đư c thay th b ng ký t s. thì thay th ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a nh ng ngư i dùng còn l i b ng ký t t. ln. “bit thay đ i ID nhóm” và “bit lưu chương trình”). cd. Lúc này n u ch s h u có quy n g i t p tin thì ký t x đư c thay th b ng ch cái s nh . Như v y. chúng ta v n có th th y đư c nh ng thông tin này. n u nh ng ngư i dùng còn l i có quy n th c hi n t p tin. N u “bit lưu chương trình” (sticky bit) b ng 1. thì thay th x b ng ch cái S l n. ls. t c là dùng nhi u t p tin làm tham s cho l nh ls. đó là pwd. M t vài ví d : [user]$ ls -l /usr/bin/passwd /usr/bin/write -rwsr-xr-x 1 root shadow 72836 2006-05-02 12:50 /usr/bin/passwd -rwxr-sr-x 1 root tty 8936 2006-05-02 10:50 /usr/bin/write ( đây chúng ta th y có th li t kê nhi u t p tin trên dòng l nh ls -l. n u ngư c l i. b ng ký t T.4.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c Trong nh ng ph n trư c chúng ta đã đ c p đ n m t vài câu l nh đ làm vi c v i t p tin và thư m c. N u có (nh ng) bit nào đó trong s ba bit này đư c đ t (nh n giá tr 1). t t nhiên là s thay th ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a nhóm s h u. . chmod. Trong ph n này chúng ta s xem xét m t cách ng n g n m t vài câu l nh thư ng dùng n a. N u “bit thay đ i ID ngư i dùng” b ng 1. thì s có thay đ i c a k t qu c a l nh ls -l trong ph n quy n truy c p (ph n đ u tiên). m c dù trong k t qu c a l nh ls -l không có nh ng v trí riêng đ hi n th k t qu c a ba bit (“bit thay đ i ID ngư i dùng”. còn ngư c l i (ví d t p tin không ph i là chương trình).) [user]$ touch vidu [user]$ chmod 7766 vidu [user]$ ls -l vidu -rwsrwSrwT 1 teppi82 users 0 2006-09-11 12:46 vidu 4.

80 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. Trong thư m c v a t o s t đ ng t o ra hai m c: . còn thay đ i nhóm s h u t p tin có th là root ho c ngư i dùng ch s h u. (liên k t đ n chính b n thân thư m c này) và . t c là s k t h p các t p tin khác nhau vào m t: . Có th t o ra thư m c con trong m t thư m c khác thư m c hi n th i. Ví d : [user]$ mkdir ~/projects/l4u/images (hãy nh l i ký hi u ∼ dùng đ ch c a ngư i dùng). Tham s c a câu l nh này là tên c a thư m c mu n t o ra.6.. thì ch s h u còn ph i là thành viên c a nhóm s s h u t p tin này. Đ t o ra thư m c con. Ch có ngư i dùng cao c p root m i có quy n thay đ i ch s h u.6. nhưng khi này c n ph i ch ra đư ng d n t i đó.3 Câu l nh cat Câu l nh cat thư ng dùng đ t o các t p tin. N u chuy n k t qu làm vi c c a l nh cat vào m t t p tin nào đó thì có th t o ra b n sao c a t p tin như sau: [user]$ cat t p_tin1 > t p_tin2 Chính b n thân câu l nh cat lúc đ u đư c phát tri n đ dùng cho vi c chuy n hư ng k t qu làm vi c. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> mkdir mot/hai mkdir: cannot create directory ’mot/hai’: No such file or directory teppi82@ThinhQuyen:~> mkdir -p mot/hai teppi82@ThinhQuyen:~> ls -l mot t ng 4 drwxr-xr-x 2 teppi82 users 4096 2006-09-11 13:36 hai 4.6. Đ có quy n thay đ i nhóm. b n đ c c n ph i có quy n ghi vào thư m c hi n th i. L nh cat cũng đưa ra màn hình (đ u ra) n i dung c a (các) t p tin dùng làm tham s c a nó. Vì nó đư c t o ra cho s móc n i (concatenate. n u dùng thu t ng c a Hoá h c là “s c ng” các t p tin).2 Câu l nh mkdir Câu l nh mkdir cho phép t o thư m c con trong thư m c hi n th i.1 Câu l nh chown và chgrp Nh ng câu l nh này dùng đ thay đ i ch s h u và nhóm s h u t p tin. Có th dùng các tùy ch n sau c a câu l nh mkdir: • -m mode – xác đ nh quy n (ch đ ) truy c p cho thư m c m i (ví d : -m 700) • -p – t o ra các thư m c trung gian ch ra trong đư ng d n (n u chưa có chúng). m c dù có th s d ng l nh touch. (liên k t đ n thư m c m ). Cú pháp c a hai câu l nh này tương t nhau: [root]# chown tên_ngư i_dùng tên_t p_tin [root]# chgrp tên_nhóm tên_t p_tin 4.

–R ho c –r N u ngu n là thư m c thì sao chép thư m c đó cùng v i t t c nh ng gì (t p tin. –d N u đưa ra tùy ch n này thì các liên k t m m s v n là các liên k t. Còn trong trư ng h p th hai thì t p tin có trong thư_m c_ngu n s đư c sao chép vào thư m c thư_m c_m i. t p_tinN > t p_tin_m i 81 Và cũng chính kh năng chuy n hư ng k t qu c a câu l nh này đư c dùng đ t o các t p tin m i. còn đ u ra s là t p tin m i: [user]$ cat > t p_tin_m i Sau khi nh p vào nh ng gì mu n nh p. n u không thì s sao chép t p tin (n i dung) mà liên k t này ch đ n. –f Ghi chèn t p tin khi sao chép mà không h i l i hay c nh báo..6.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c [user]$ cat t p_tin1 t p_tin2 . t c là gi l i đư c c u trúc c a thư m c b n đ u (recursive). N u s d ng m t t p tin đã có vào ch c a t p tin đích thì n i dung c a nó s b xóa m t.4.4 Câu l nh cp M c dù đôi khi có th dùng câu l nh cat đ sao chép các t p tin.3. Đ sao chép thì c n có quy n đ c t p tin mu n sao chép và quy n ghi vào thư m c s sao chép đ n (“thư m c đích”). và t t c nh ng gì b n đã gõ s đư c lưu l i trong t p tin t p_tin_m i. 4. Khi này đ u vào c a l nh cat đó là dòng d li u nh p t bàn phím (đ u vào tiêu chu n). Khi đó trư c khi ghi chèn lên t p tin đã có h th ng s h i l i ngư i dùng. T t nhiên là như v y ch y u dùng cat đ t o các t p tin văn b n ng n. V l i có th s d ng câu l nh cp v i tùy ch n -i. nhưng trong Linux có m t câu l nh chuyên dùng cho vi c này – l nh cp. ..3: Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp Tùy ch n Ý nghĩa –p Gi l i th i gian s a đ i t p tin và c gi l i nh ng quy n truy c p có th gi l i. R t nên dùng tùy ch n này. thư m c con) n m trong nó. Có th áp d ng m t trong hai d ng c a l nh này: [user]$ cp [tùy_ch n] ngu n đích [user]$ cp [tùy_ch n] thư_m c_ngu n thư_m c_m i Trong trư ng h p th nh t sao chép t p tin (ho c thư m c) ngu n vào t p tin (ho c thư m c) đích. hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<D> ho c <Ctrl>+<C>. B ng 4. N u không đưa ra tùy ch n này thì quy n truy c p c a t p tin s đư c thi t l p theo quy n c a ngư i dùng đã ch y l nh. do v y khi sao chép c n ph i c n th n. Câu l nh cp còn có m t vài tùy ch n có ích khác li t kê trong b ng 4.

tùy ch n này có nh ng câu l nh cp. N u mu n câu h i xác nh n s cho phép c a ngư i dùng xu t hi n trư c khi xóa t p tin. 10 . Có m t s cách ph h i t p tin đã xóa trên h th ng t p tin cũ ext3fs.doc *. và sau đó m i xóa t p tin (thư m c) ban đ u. n u s d ng câu l nh rm v i tùy ch n -r. b n đ c c n có quy n ghi vào thư m c lưu nh ng t p tin ho c thư m c mu n xóa. do đó không xem xét chúng. l nh này đ u tiên sao chép t p tin (hay thư c). th m chí c khi v a xóa xong10 . T t nhiên b n có th tham kh o tài li u HOWTO có trên http://www. Do đó câu l nh: [user]$ mv *. Các tùy ch n c a nó cũng ng như c a cp. Các thư m c con không b đ ng t i. Đ xóa thư m c thì c n xóa t t c nh ng t p tin có trong nó.org này trong trư ng h p kh n c p.6. 4. N u dùng câu l nh rm (không có tùy ch n) đ xóa thư m c thì s xu t hi n thông báo d ng “cannot remove ‘l4u’: Is a directory” (không th xóa b . nhưng chúng ta là nh ng ngư i dùng m i. thì s xóa t t c nh ng t p tin có trong thư m c hi n th i. Tuy nhiên c n luôn luôn nh r ng. Theo tôi nghĩ b t kỳ ngư i dùng Linux nào cũng có th chia s v i b n c m giác b m t t p tin “ngay trư c m t”. Vì th hãy khi hai l n trư c khi xóa gì đó và đ ng quên tùy ch n -i.5 N m t m gi Câu l nh mv u b n không c n sao chép. t c là di chuy n chúng trong ph m vi c a m t thư m c. Khi s d ng l nh mv cũng gi ng như khi s d ng cp. sau đó xóa b n th n thư m c b ng l nh rmdir. Hơn n a.82 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. trên Linux không có câu l nh ph c h i t p tin sau khi xóa. đây là thư m c).6.odt s không làm vi c. N u ch y l nh rm *. Cú pháp c a l nh này tương như cú pháp c a cp. Tuy nhiên có th xóa thư m c không r ng cùng v i t t c nh ng t p tin và thư m c có trong nó. mà còn dùng đ thay đ i tên t p tin và thư m c. thì hãy dùng tùy ch n -i (r t d nh . Khi này quy n thay đ i chính b n thân các t p tin và thư m c là không c n thi t.6 Câu l nh rm và rmdir Đ xóa nh ng t p tin và thư m c không c n thi t trên Linux có các câu l nh rm (xóa t p tin) và rmdir (xóa thư m c r ng). Đ xóa c t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i c n dùng tùy ch n -r k trên. mà c n di chuy n t p tin t m t thư m c này vào t thư m c khác.tldp. đ ng quy n thêm vào tùy ch n -i đ hi n ra c nh báo khi có t p tin s b ghi chèn. Ch c n đ t vào ch hai tham s tên cũ và tên m i c a t p tin như th này: [user]$ mv tên_cũ tên_m i Nhưng hãy chú ý là câu l nh mv không cho phép đ i tên m t vài t p tin cùng lúc b ng cách s d ng các m u tên. Câu l nh mv không ch dùng đ di chuy n. thì có th s d ng câu l nh mv. mv đã k trên). Đ s d ng nh ng câu l nh này.

8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin Còn có m t câu l nh thư ng dùng đ làm vi c v i t p tin trong Linux đó là câu l nh tìm ki m t p tin find. <↓>. Các l nh more và less cho phép tìm ki m t khóa có trong t p tin đang xem. Nh n phím <Enter> đ đ c m t dòng ti p theo. th i gian t o ho c th i gian s a đ i t p tin và theo các tiêu chí khác. tuy nhiên r t ít khi l nh cat đư c s d ng cho m c đích này. Đ tìm ki m t khóa “string” (m t c m ký t nào đó) thì đ u tiên c n nh n “/” đ chuy n vào ch đ tìm ki m. Nguyên nhân là n i dung c a t p tin l n s ngay l p t c ch y qua màn hình và ngư i dùng ch th y nh ng dòng cu i cùng c a t p tin. vì có m t dòng cu i cùng dành cho đ hi n th tr ng thái (status)). t c là dùng đ “c ng” các t p tin. less có t t c các ch c năng và l nh đi u khi n c a more. và cũng không đưa ra danh sách các tùy ch n c a l nh more. cho phép s d ng các phím đi u khi n con tr (<↑>. thì s hi n th đo n văn b n tương ng sao cho dòng tìm th y n m trên cùng. trong less có th dùng t h p phím <Shift>+<N> đ tìm ki m theo hư ng ngư c l i. Bây gi b n đ c ch c n nh phím <Q> dùng đ thoát ra kh i ch đ xem c a more. Ví d . N u tìm th y t khóa trong t p tin.7 Câu l nh more và less Câu l nh cat cho phép đưa ra màn hình (đ u ra tiêu chu n) n i dung c a b t kỳ t p tin này. Ngoài <Space> và <Enter> còn có m t vài phím đi u khi n khác. ví d phím <B> đ quay l i màn hình trư c.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 83 4. <PgDown>) đ di chuy n trong văn b n. sau đó nh p vào “string” vào dòng “/” cu i màn hình. <←>. Vì th cat dùng ch y u theo ch c năng chính c a nó. theo kích thư c. N u mu n ti p t c tìm ki m hãy nh n phím <N>. <PgUp>.4. Tuy nhiên trong trư ng h p đó tìm ki m có th kéo dài r t lâu. Ti n ích less là m t trong nh ng chương trình đư c d án GNU phát tri n. Câu l nh find có th tìm ki m t p tin theo tên. <Home>. Câu l nh (b l c) more đưa n i dung c a t p tin ra màn hình theo t ng trang có kích thư c b ng kích thư c màn hình (nói chính xác thì là g n b ng. T t c các tuỳ ch n c a l nh more b n có th đ c trong trang hư ng d n man (more(1)) ho c info c a nó. Đ xem trang ti p theo c n nh n vào phím tr ng <Space> (phím dài nh t trên bàn phím hi n nay). <End>. 4. trong đó có th có các thư m c m ng . Đơn gi n nh t là dùng thư m c g c “/” làm nơi kh i đ u tìm ki m. Cú pháp chung c a câu l nh find có d ng sau: find [danh_sách_thư_m c] tiêu_chí_tìm_ki m Trong đó tham s “danh sách thư m c” xác đ nh nơi tìm ki m t p tin mong mu n. <→>. còn đ xem n i dung c a các t p tin văn b n chúng ta dùng các l nh more và less ho c các trình so n th o khác. trong đó l nh less cho phép tìm ki m theo hai hư ng: t trên xu ng dư i và ngư c l i. Hãy nh l i. chúng ta đã nói v đi u này khi nói v h th ng tr giúp man. n u không thì b n s ph i nh n phím <Space> cho đ n khi h t t p tin (ch ng may n u nó quá dài thì b n s m t r t nhi u th i gian). vì s “l c soát” t t các thư m c k c nh ng h th ng t p tin g n vào. nhưng chúng ta s không li t kê đ y đ nh ng phím này đây. và có thêm m t vài s m r ng khác.6.6. và ch dùng đ hi n th nh ng t p tin có dung lư ng r t nh .

Và b i vì m u tên t p tin không ch s d ng cho câu l nh find mà còn s d ng cùng v i nhi u câu l nh khác (bao g m c nh ng câu l nh đã nói đ n: chmod. cat. Ký t “?” ch thay th m t ký t b t kỳ. Ngư i dùng thư ng th c hi n tìm ki m theo tên t p tin như ví d trên. B n đ c có th tìm th y thông tin chi ti t hơn v “m u 11 gi a tên interval .”).*” ch tương ng v i nh ng t p tin và thư m c có d u ch m (.txt s tương ng v i các tên sau (taptin1./l*es’ s tìm th y trong thư m c hi n th i thư m c con l4u/images. vì th taptin?.txt. Hãy chú ý là không có kho ng tr ng trong c hai ví d k trên. Trong đa s trư ng h p m u tên t p tin đư c t o ra nh các ký t đ c bi t “*” và “?”. đ thay th cho thư m c g c. T t nhiên đây ch đưa ra nh ng thông tin th t ng n g n v “m u tên” t p tin và các ký t thay th . 5. -path ’ . Ví d [xyz]* tương ng v i t t c nh ng tên t p tin b t đ u b ng a. n u dùng m t danh sách nh ng thư m c. Có th làm s kh i lư ng công vi c.. Ví d : [user]$ find /usr/bin /sbin /bin /usr/local/bin -name cp Ph n đ u c a tiêu_chí_tìm_ki m xác đ nh xem chương trình find ph i tìm cái gì. Trong hai d u ngo c này đ t danh sách các ký t (có th d ng kho ng11 ) có th g p. I. “.” ho c “!”. H. T t c các tham s đ ng trư c tiêu_chí_tìm_ki m đư c coi là tên thư m c c n “l c soát”. Trong Linux: • “*” tương ng v i t t c các t p tin tr nh ng t p tin n.txt. J. ch tùy ch n -name có th s d ng tùy ch n -path. N u không ch ra m t thư m c nào. rm. K. mà t p tin có th n m trong. cp. c.txt. câu l nh: [user]$ find .” và thư m c m “. nên chúng ta c n chú ý và dành th i gian đ nghiên c u các quy đ nh s d ng và vi t “m u tên”. Trong ví d này. • “*a*” tương ng v i May và march. “(”.84 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs (và chuy n gì x y ra n u t c đ đư ng truy n th p). Còn *[G-K4-7] tương ng v i nh ng t p tin có tên k t thúc b ng G. 4. mv). • “*. b. “)”. đây tiêu_chí_tìm_ki m có d ng “–name tên_t p_tin”. taptin9.*” tương ng v i t t c nh ng t p tin n (trong đó có thư m c hi n th i “. • “. 6. Ký t “*” s d ng đ thay th cho b t kỳ dòng ký t nào. chgrp. Ví d . ch tên c a t p tin ho c thư m c chúng ta s d ng m t “m u tên”. taptin2. Ph n đ u này là tham s b t đ u b ng “–”. thì tìm ki m s b t đ u t thư m c hi n th i và đi sâu vào trong các thư m c con. • “a*p” tương ng v i anhchup và anhchep. chown.) ho c cu i cùng. Ngoài “*” và “?” trong Linux còn s d ng các d u ngo c vuông ([]) đ t o “m u tên”. khi đó câu l nh s tìm ki m s tương ng c a tên t p tin đ y đ bao g m c đư ng d n ch ra. 7.

tex.org (trong đó có tôi) th c hi n có trên http://vnoss. –mtime s _ngày Tìm t p tin đư c thay đ i l n cu i cùng trư c s _ngày ch ra. –newer m u Tìm t p tin đư c thay đ i sau khi thay đ i t p tin có trong m u.tex -or -name *.odt).tex. còn sau d u ngo c c n đ t m t kho ng tr ng. –size s [c] Tìm t p tin có c b ng s kh i 512 byte (t c là b ng 512B x s ). n u b n đ c mu n tìm thư m c theo tên c a nó thì có th dùng l nh: [user]$ find /usr/share -name man1 -type d ho c dùng tiêu chí ph c t p: [user]$ find /usr/share \( -name man1 -and -type d \) Trong ví d sau chúng ta tìm t p tin theo tiêu chí như sau: ho c tên t p tin có “ph n m r ng” *. ho c l (liên k t m m). .tex -and -name *. c (thi t b ký t ). M t vài ví d đơn gi n c a tiêu chí tìm ki m có trong b ng 4. Còn bây gi sau khi đã làm quen v i “m u tên” t p tin. Tùy ch n Giá tr –name m u_tên Tìm t p tin có tên tương ng v i m u_tên. –group tên Tìm t p tin thu c v nhóm ch ra. ch không ph i theo kh i. thì coi như dùng and. n u b n mu n tìm t t c nh ng t p tin có “ph n m r ng”12 là . C n nói r ng t nh ng tiêu chí đơn gi n có th t o ra nh ng tiêu chí ph c t p hơn nh các phép lôgíc and. thì có th dùng tiêu chí tìm ki m như sau: (-name *. Trư c d u ngo c c n đ t m t d u g ch chéo ngư c (\).odt và . thì có th b đi d u ngo c. ho c kích thư c t p tin nh hơn 200KB. 12 đ trong d u ngo c vì chúng ta bi t r ng trong Linux không có khái ni m ph n m r ng t p tin. Có th s d ng k t h p như v y m t s lư ng b t kỳ các tiêu chí k c tiêu chí ph c t p.odt).odt) ho c (-name *. or ho c phép ph đ nh (ký hi u là d u ch m than “!”).tex -name *. f (t p tin thư ng). N u ch dùng m t phép lôgíc and ho c !.4: Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. –type d ng_t p_tin Tìm t p tin d ng ch ra.org/pub.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 85 B ng 4. D ng t p tin đư c xác đ nh b ng m t trong các ký t sau: b (thi t b kh i). Nh ng tiêu chí tìm ki m đơn gi n khác b n có th tìm th y trong trang man c a câu l nh find ho c trong tài li u LPI tutorial nói trên. N u sau s có ký t c thì có nghĩa là kích thư c đư c tính theo byte (ký t . t c là có th dùng m t trong hai cách ghi: (-name *. p ( ng có tên pipe). Ví d . d (thư m c). Ví d . tên” t p tin trong tài li u IBM LPI tutorial b n d ch ti ng Vi t do nhóm c ng tác c a vnoss. chúng ta quay tr l i v i câu l nh find và nói chi ti t hơn v nh ng kh năng có th c a tiêu chí tìm ki m.4. charater). N u không ch ra phép lôgíc c th . còn phép lôgíc or và các tiêu chí ph c t p hơn thì c n d u ngo c.4.

D u này có th s d ng v i b t kỳ tham s có giá tr s nào trong tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. Đương nhiên là chưa ph i t t c nh ng kh năng c a l nh này đư c li t kê ra đây.6. thì hãy dùng câu l nh sau: [user]$ find . t c là luôn luôn đư c dùng khi không ch ra thao tác nào như trong các ví d trư c đây. Trong trư ng h p này s th c hi n câu l nh cmd đ i v i t t c nh ng t p tin tìm th y.9 Câu l nh split Đôi khi chúng ta c n chia m t t p tin l n thành t ng ph n nh . M t ví d khác là thao tác -exec cmd {}. Hãy tìm hi u trong trang tr giúp man ho c m t cu n sách dày c p nào đó v Linux. Do đó có th chia t p tin này thành hai ph n m i ph n nh hơn 700MB sau đó s g p chúng l i. L y ví d b n có m t t p tin phim d ng mpg l n. Ví d đơn gi n nh t là thao tác –print. Đ làm đư c vi c này chúng ta có th s d ng l nh split. N u không có d u “+” và d u “–” thì tìm t p tin có giá tr c a tham s b ng s đưa ra. [user]$ find ~/projects -name *. Ví d . 4. Trong đó cmd là m t câu l nh b t kỳ nào đó c a h v shell. Nói chung câu l nh cmd là m t câu l nh r t m nh. n u b n mu n xóa t t c nh ng t p tin trong thư m c hi n th i mà ngư i dùng không “đ ng” đ n trong vòng 365 ngày ho c lâu hơn. Có nghĩa r ng c n tìm t p tin có giá tr c a tham s nh hơn s đưa ra. c n nói thêm r ng sau tiêu chí tìm ki m có th đưa ra ngay thao tác x lý t t c nh ng t p tin tìm th y. khi đó trư c khi th c hi n câu l nh cmd cho m i t p tin tìm th y h th ng s h i l i xem b n có mu n th c hi n th t không. Câu l nh split cho phép sao chép t p tin b ng cách chia chúng ra thành t ng ph n nh theo kích thư c đã đ nh. Nhưng t p tin này không th n m g n trên m t CD (dung lư ng kho ng 700MB).tex -print dùng đ đưa ra màn hình danh sách tên c a t t c nh ng t p tin tìm th y cùng v i đư ng d n đ y đ đ n t p tin.2GB. Thao tác này đư c dùng theo m c đ nh. Và cũng không có ghi DVD mà ch có ghi CD.86 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs [user]$ find ~/projects \( \( -name *. ch -exec có th dùng -ok. có ích và là m t công c tìm ki m t t trong h th ng t p tin. kho ng 1. -type f -atime +365 -exec rm {} \. Và b n mu n sao chép t p tin này qua m t máy khác nhưng l i không có m t k t n i m ng.tex \) -or \( -size -200 \) \) Trong ví d cu i cùng này hãy chú ý r ng trư c giá tr kích thư c t p tin có d u “–”. Đ k t thúc ph n v câu l nh find này. Và hãy c n th n khi s d ng nh ng kh năng c a câu l nh này như g i nh ng câu l nh khác đ th c hi n trên t t c nh ng t p tin tìm th y. Sau cmd {} là d u ch m ph y (.) có d u g ch chéo ngư c “\” trư c (chúng ta s hi u rõ hơn tác d ng c a d u g ch chéo ngư c trong chương ngay sau). Tương t d u “+” có nghĩa là c n tìm t p tin có giá tr c a tham s l n hơn s đưa ra. Hãy nh r ng s thay đ i thư ng là m t chi u. Tham s c a l nh này là tên c a t p tin .

phiên b n 0. Vì th nh ng công c dùng đ so sánh t p tin là c n thi t và t t nhiên là có trong Linux. Công c đơn gi n nh t trong s này là l nh cmp (compare).9. Đ gi i quy t bài toán đã đưa lúc đ u thì c n ch y l nh: [user]$ split -b 650m phim.3 Thông báo v s khác nhau s hi n th trên màn hình (đ u ra tiêu chu n). Chúng ta có th chuy n hư ng báo cáo này vào m t t p tin: . Là vì có th sao chép t p tin m t cách d dàng. r i đưa chúng (có nghĩa là dùng l nh cp) lên máy th hai vào m t thư m c nào đó. t c là s thu đư c các t p tin ‘xaa’. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> diff ChangeLog ChangeLog2 1c1 < 11 tháng 09 năm 2006. L nh này ch so sánh n i dung c a hai t p tin theo t ng byte: [user]$ cmp t p_tin1 t p_tin2 N u hai t p tin hoàn toàn trùng nhau. N u không đưa ra tùy ch n này thì theo m c đ nh kích thư c c a t p tin thu đư c b ng 1MB. ‘xac’. ‘xad’ v. .9. .10 So sánh các t p tin và l nh patch Có th b n không đ ý nhưng khi làm vi c v i máy tính công vi c so sánh n i dung c a hai t p tin khác nhau g p m t cách thư ng xuyên. . Ch c n cho câu l nh này bi t tên hai t p tin mà b n mu n so sánh. ‘ac’.v.mpg Sau đó có th xóa đi các t p tin phimaa. còn n u chúng khác nhau thì đưa ra s th t c a dòng và byte ch có s khác nhau.v.mpg phim Sau đó dùng chương trình ghi đĩa sao chép hai t p tin thu đư c (phimaa. T t nhiên thông tin mà l nh cmp đưa ra hơi ít đ có th quy t đ nh ch n t p tin nào trong s hai t p tin này.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 87 ban đ u và ph n đ u (prefix) tên c a các t p tin s t o ra. Ngoài các tham s có th thêm vào tùy ch n -b đ xác đ nh kích thư c c a các t p tin t o ra (tính theo byte). Sau -b là m t s và sau đó là m t ch cái: k (kích thư c tính theo KB) ho c m (tính theo MB). N u không đưa ra ph n đ u.4. Cu i cùng ph c h i t p tin ban đ u b ng l nh: [user]$ cat phim* > phim. v. t p tin nào quan tr ng hơn. Các t p tin thu đư c s có tên g m ph n đ u (prefix) này và hai ch thêm vào đ chúng không trùng nhau: ‘aa’.3 --> 18 tháng 09 năm 2006. ‘ab’. (không có kho ng tr ng và các d u ch m gi a ph n đ u và nh ng ch cái này). . Vì th còn có th s d ng câu l nh diff đ bi t đư c s khác nhau gi a hai t p tin đây là gì. ‘ad’.6. 4. thì l nh hoàn thành công vi c mà không đưa ra thông báo gì. ‘xab’. r i sau đó quên luôn là t p tin nào m i hơn ho c t t hơn. phiên b n 0. thì theo m c đ nh s d ng ‘x’. phimab. phimab) lên hai đĩa CD-R(W).

Có th d dàng hi u đi u này n u bi t r ng k t qu báo cáo c a diff v s khác nhau gi a hai t p tin có th s d ng cho câu l nh patch. N u hai c t có cùng s th t khác nhau.c xvnkb-0. Còn có câu l nh diff3 cho phép so sánh 3 t p tin m t lúc. 4.c.c. phiên b n 0. m t chương trình ng d ng nào đó đư c đưa cho ngư i dùng d ng t p tin xvnkb-0.diff teppi@ThinhQuyen:~> more ChangeLog.8. Sau đó nhà phát tri n s a các l i và c p nh t chương trình r i lưu mã ngu n trong m t t p tin khác xvnkb-0.c và xvnkb. Tuy nhiên sau khi nh n đư c t p tin *.2. Đã có xvnkb-0. t c là k t qu báo cáo t o ra b ng l nh: [chuoi]$ diff xvnkb-0.3 Đ đánh giá phiên b n c a m t t p tin thì thu n ti n hơn n u s d ng câu l nh sdiff. phiên b n 0.9.c.3 --> 18 tháng 09 năm 2006.c xvnkb. có ch a mã ngu n c a chương trình này trên ngôn ng C. Bài toán này là do patch gi i quy t.8. Chúng ta nh r ng m t ng d ng mã m đư c phát tri n b i c m t nhóm các nhà phát tri n và c ng đ ng.diff Như v y t t nhiên là kích thư c c a t p tin xvnkb. n u không có trong t p tin th hai – m t ký t “>”.88 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs teppi@ThinhQuyen:~> diff ChangeLog ChangeLog2 > ChangeLog.9.diff > xvnkb-0.c. L y ví d đơn gi n (“m t cách ngu ng c”).9.c.9. ch c n ch y l nh: [user]$ patch xvnkb-0.c.2. N u m t dòng nào đó ch có trong t p tin th nh t thì nó đư c đánh d u b ng m t ký t “<”.diff thì c n ph i đưa nh ng s a đ i đã làm vào phiên b n hi n th i.2. M i nhà phát tri n s đóng góp đo n mã c a mình b ng chính cách này.9.c s thu đư c t p tin xvnkb-0.9.c.2. s ti t ki m đư c dung lư ng truy n t i qua m ng Internet n u ch g i xvnkb. T t nhiên là ch c n g i cho ngư i dùng nh ng thay đ i. Trong trư ng h p chương trình ng d ng l n thì s ti t ki m này là đánh k .c > xvnkb.2. Tuy nhiên ti t ki m cho ngư i dùng không ph i là ng d ng chính. Bây gi c n đưa nh ng thay đ i đã làm đ n cho ngư i dùng.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin Khi s d ng Linux r t có th b n s ít làm vi c v i ph n l n các l nh h v shell.diff.2. Nhưng thư ng s d ng nh t trên các h th ng UNIX và Linux v n là câu l nh diff. K t qu so sánh khi này s hi n th d ng hai c t. Mà s phát tri n c a ng d ng mã m m i là đi m chính.diff.2.9.diff s nh hơn nhi u so v i xvnkb-0.8.2. phân cách nhau b i các kho ng tr ng.c.diff 1c1 < 11 tháng 09 năm 2006. Thông thư ng kh năng này đư c dùng khi phân ph i b n c p nh t c a chương trình ng d ng. vì đã có nh ng chương trình ti n ích như Midnight Commander và các . thì chúng s cách nhau b i m t d u g ch th ng đ ng “|”.8.2.

--diff. -c.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 89 môi trư ng giao di n đ ho như KDE. thì nh t đ nh ph i dùng . Phương ti n chính đ làm vi c v i các t p tin nén trong UNIX và Linux là hai chương trình tar và gzip. --list Đưa ra danh sách các t p tin trong kho. -d. --update Ch thêm nh ng t p tin m i hơn b n sao trong kho (c p nh t kho). sau đó ch ra tên t p tin. --get L y t p tin ra kh i kho (“gi i phóng”). -x.4. Vì th bi t cách làm vi c v i tar và gzip đó là danh d c a b t kỳ ngư i dùng Linux nào. --extract. Chúng s giúp b n làm vi c nhanh hơn v i nh ng t p tin nén thư ng g p trong Internet. Chương trình tar có 8 tùy ch n khác v i nh ng tùy ch n còn l i ch khi ch y l nh tar thì c n ph i đưa ra m t trong s 8 tùy ch n này. pkzip. lha. B ng 4. -r.5: Nh ng tùy ch n chính c a tar Tùy ch n Ý nghĩa -A. . Tên chương trình tar có nghĩa là tape archiver. N u b n làm vi c v i các t p tin kho trên đĩa ch không ph i v i băng ghi (đây là đa s trư ng h p s d ng máy tính cá nhân). Nhưng truy n th ng c a Unix đó là tar và gzip và ph n l n mã ngu n (và không ch mã ngu n) c a các chương trình ng d ng đư c phân ph i d ng này. --concatenate Thêm t p tin vào kho đã có. -u. cũng gi ng như samurai ph i bi t s d ng ki m v y.7.5). thì c n s d ng l nh tar v i tùy ch n f. t c là chương trình này không nén các d li u mà ch k t h p chúng vào m t t p tin chung sau đó ghi t p tin này lên cách băng nh (tape) thư ng dùng đ lưu tr thông tin.1 Chương trình tar Nh ng ngư i dùng đã quen v i nh ng chương trình nén d ng winzip (đưa t t c t p tin vào m t “kho” r i sau đó nén chúng) thì có th s h i “T i sao l i c n hai chương trình?”. --compare Tìm s khác nhau gi a các t p tin trong kho và trên h th ng t p tin (so sánh). --append Thêm t p tin vào cu i kho. Tám tùy ch n này xác đ nh các ch c năng chính c a chương trình (xem b ng 4. --delete Xóa t p tin kh i kho (không dùng cho băng ghi). và s th y đây không ph i là m t y u đi m c a Linux mà còn là đi m m nh n u bi t cách k t h p “nh p nhàng” hai chương trình này. --create T o kho m i. GNOME. rar v. Nhưng là ngư i dùng Linux th c s b n cũng nên bi t nh ng câu l nh nén và gi i nén làm vi c trong h v shell. 4. Chúng ta s tìm th y câu tr l i cho câu h i này sau khi đ c xong hai ph n t i đây.v. -t. M c dù không ai c m b n s d ng các chương trình arj. --catenate. N u mu n t o t p tin này trên đĩa c ng. . Và các ti n ích và môi trư ng đó giúp b n làm vi c d dàng v i các t p tin nén s nói t i.

. mà còn lưu nh ng t p tin c a thư m c m . tùy ch n v b t bu c chương trình ph i đưa ra danh sách các t p tin đưa vào kho. Đ t o m t kho t p tin tar t vài t p tin c n s d ng m t trong hai l nh sau: [user]$ tar -cf tên_kho t p_tin1 t p_tin2 [user]$ tar cf tên_kho t p_tin1 t p_tin2 trong đó tùy ch n c (t bây gi tôi s b đi d u g ch ngang “–” phía trư c tuỳ ch n) cho bi t chương trình c n t o ra (create) kho t p tin. Chúng ta s th y ví d t i đây. Nh ng tùy ch n khác (tr 8 tùy ch n b t bu c k trên) là không c n thi t. còn tuỳ ch n f cho bi t là kho này ph i đư c t o d ng t p tin có tên tên_kho phía sau tùy ch n. nh ng thư m c con còn l i c a projects s không đư c lưu.tar trong thư m c hi n th i. chúng ch dùng đ thêm vào các ch c năng ph c th nào đó.90 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs tùy ch n f. c n dùng l nh: [user]$ tar xvf tên_kho Hi n th danh sách các t p tin trong kho b ng l nh: . N u ch y l nh sau: [user]$ tar cvf tên_kho . Tôi s không đưa ra mô t t t c các tùy ch n c a l nh tar. f. . C n chú ý là trong ví d trên n u ch “*” đ t “*. Ví d . ) li n nhau và d u g ch ngang (–) phía trư c có th dùng nhưng không nh t thi t ph i có.* thì không ch lưu t t c các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. Ví d .tar projects Câu l nh này s t o ra kho projects. Có th li t kê các tuỳ ch n m t ch cái (c. bao g m c các ký t thay th đơn gi n như “*” và “?”. Nh vào tính năng này có th lưu vào kho ngay l p t c nhi u t p tin b ng m t câu l nh r t ng n. ho c “lưu toàn b c u trúc thư m c”). .*” thì s ch lưu nh ng t p tin n m tr c ti p trong thư m c projects và nh ng thư m c con có d u ch m trong tên (ít g p). thì ch c n g i l nh: [user]$ tar cf projects. gi s projects. Cũng trong ví d này n u không ch ra tên thư m c thì s lưu t t c các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. Trong ph n tên t p tin mu n lưu vào kho có th s d ng các “m u tên”. Kho này không ch lưu t t c nh ng t p tin có trong thư m c projects mà còn lưu t t c nh ng thư m c con c a nó cùng v i t t c nh ng t p tin n m trong chúng (chúng ta dùng thu t ng “lưu đ quy”. Bây gi b n đ c đã bi t cách t o kho t p tin.tar projects/* ho c th m chí còn đơn gi n hơn: [user]$ tar cf projects. đ t o ra kho ch a t t c các t p tin c a m t thư m c con c a thư m c hi n th i. mà ch cho bi t m t s dòng l nh c n thi t nh t đ làm vi c v i các kho t p tin./. Trong t p tin kho c u trúc thư m c c a projects v n đư c gi nguyên. Như v y s có ích hơn trong th i gian này. Đ l y (gi i phóng) t t c t p tin ra kh i kho.

hãy đ c tr giúp man c a nó ho c đ c nh ng thông tin hi n ra khi ch y tar v i tùy ch n --help 4. . flash. ch không t o m t t p tin chung. Đ gi i nén t p tin hãy dùng m t trong hai câu l nh sau: [user]$ gzip -d tên_t p_tin ho c [user]$ gunzip tên_t p_tin .7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 91 [user]$ tar tvf tên_kho | less Gi i phóng m t t p tin nào đó b ng: [user]$ tar xvf tên_kho tên_t p_tin Chương trình tar là phương ti n thu n l i đ t o các b n sao lưu tr (sao lưu) c a t p tin.7. t o m t t p tin kho ch a: [user]$ tar cvf tên_kho thư_m c r i sao chép t p tin tên_kho lên m t thi t b lưu tháo r i ho c thư m c trên m ng nào đó (CD. . nó không nén kho này l i mà ch k t h p các t p tin riêng r vào m t t p tin chung. Nhưng khi này m i t p tin s đư c nén riêng r . ).2 Chương trình gzip M c dù chương trình tar t o ra kho t p tin.. Trư ng h p đơn gi n nh t c a l nh này trông như sau: [user]$ gzip tên_t p_tin Trên dòng l nh có th đưa ra cùng lúc vài tên ho c “m u tên” t p tin. ftp. T t nhiên còn có nh ng ti n ích sao lưu chuyên dùng khác. DVD. nhưng c khi b n đ c không bi t nh ng ti n ích này.4. Ph c h i l i b ng l nh: [user]$ tar xpvf tên_kho N u có khó khăn khi s d ng l nh tar. thì v n có th sao lưu d li u quý báu c a mình lên đĩa m m b ng: [user]$ tar Mcvf /dev/fd0 thư_m c r i ph c h i thư m c b ng l nh: [user]$ tar Mxpvf /dev/fd0 Ho c đơn gi n hơn. Đ nén t p tin này l i thư ng s d ng câu l nh gzip. nhưng như đã nói trên.

T p tin ban đ u sau khi nén s b xóa. kích thư c c a nó và m c đ nén (tính theo %). --recursive Nén toàn b (đ quy) thư m c. Theo . S d ng trong trư ng h p có đưa ra “m u tên” t p tin. Kích thư c t p tin thu đư c nh hơn nhưng t t nhiên là s lâu hơn. -q. Chúng ta có c m giác như t p tin đư c “đưa ra. ch còn l i t p tin đã nén. t o ra các t p tin nh hơn) và làm vi c nhanh hơn. Bây gi chúng ta s li t kê m t vài tùy ch n có ích c a chương trình gzip vào b ng 4.suf m c đ nh s d ng ph n sau là gz. --test Th (ki m tra) tính nguyên v n c a t p tin nén. Còn khi gi i nén thì t p tin nén s b xóa. Nhưng đó là nh ng t p tin hoàn toàn khác nhau! Hãy s d ng l nh ls -i đ ki m tra ch s inode c a chúng. Chương trình này nén m nh hơn (có m c đ nén cao hơn.suf. --verbose Đưa ra các thông báo ph trong khi làm vi c. nên thư ng dùng gzip đ nén nh ng kho t p tin do tar t o ra. --version Hi n th phiên b n c a chương trình. --name Lưu ho c ph c h i tên ban đ u và th i gian t o t p tin. --list Đưa ra tên t p tin n m trong t p tin nén. --no-name Không lưu ho c không ph c h i tên ban đ u và th i gian t o t p tin. đưa vào” m t kho. B i vì chương trình gzip không có kh năng lưu nhi u t p tin vào trong m t t p tin.3 Chương trình bzip2 Trong th i gian g n đây ngư i dùng Linux thư ng s d ng thêm m t chương trình nén n a đ thay th cho gzip – chương trình bzip2. Chú ý: n u s d ng ph n sau khác “gz” thì khi gi i nén chương trình s đưa ra thông báo l i d ng “unknown suffix – ignored” (ph n sau không bi t – l đi). --help Hi n th tr giúp ng n g n v cách s d ng chương trình. -V. Hơn n a còn có th s d ng “k t h p” hai chương trình này. -l. -1. -N. -n. -r.7. –S . -t. --fast Nén nhanh (m c đ nén th p). --best M c đ nén m nh hơn. -v. 4.6.92 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs B ng 4. --quiet B đi nh ng c nh báo. --license Hi n th s phiên b n và b n quy n c a chương trình. Các b n phân ph i Linux m i đã có cài đ t s n chương trình này. ch còn l i t p tin bình thư ng.6: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip Tùy ch n Ý nghĩa -h. -9. . Chúng ta s xem xét v n đ này ngay sau. -L. —-suffix Thêm ph n sau (suffix) vào tên t p tin nén.

2.4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2 T t nhiên không ai ngăn c n b n s d ng riêng r các câu l nh tar v i gzip và bzip2.sj bunzip2: Can’t guess original name for 2.bz2 thay th b ng tên_t p_tin • tên_t p_tin.sj teppi82@ThinhQuyen:~> bunzip2 2.tar.tar • tên_t p_tin.bz2. Tham s đ ng sau hai d u g ch ngang (--) và m t kho ng tr ng đư c coi là tên t p tin.4. Do đó có kh năng ph c h i nh ng tính ch t này c a t p tin khi gi i nén.7.gz. Đ gi i nén t p tin này thông thư ng b n c n dùng hai câu l nh sau ti p n i nhau: . nhưng s nhanh hơn n u chúng ta ch c n s d ng m t câu l nh đ có th t o ra m t t p tin nén. Tôi s đưa ra m t danh sách ng n nh ng tùy ch n c n thi t nh t trong b ng 4.7. Câu l nh bunzip2 ho c bzip2 –d gi i nén t p tin ch ra.5%.tbz thay th b ng tên_t p_tin. Nh ng t p tin g m m t chu i ng u nhiên (random) c a các ký t .9. trong đó có các t p tin nén.bz thay th b ng tên_t p_tin • tên_t p_tin. 4. dù tham s có m t d u g ch ngang đ u. quy n truy c p và có th c ch s h u như t p tin ban đ u.sj. Hãy tư ng tư ng b n nh n đư c m t t p tin. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> bzip2 2 teppi82@ThinhQuyen:~> mv 2. N u t p tin này không ph i do bzip2 t o ra thì chương trình s không gi i nén mà đưa ra l i c nh báo. hay gi i nén m t t p tin.-tên_t p_tin Bây gi đã đ n lúc chúng ta h c cách k t h p tar v i hai câu l nh gzip và bzip2 đ làm vi c nhanh và có hi u qu hơn. Đi u này có th x y ra đ i v i nh ng t p tin có kích thư c nh hơn 100 byte. Khi gi i nén bzip2 s đoán tên c a t p tin s t o ra theo quy lu t sau: • tên_t p_tin. ví d xvnkb-0. thì kích thư c c a t p tin tăng lên kho ng 0.out. nhưng thêm vào ph n cu i là . t c là thay th m i t p tin đưa vào dòng l nh b ng phiên b n đã nén c a t p tin đó.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 93 Chương trình bzip2 làm vi c tương t như gzip. Trong m t s trư ng h p t p tin nén có th còn l n hơn theo kích thư c so v i t p tin ban đ u. Ví d : [user]$ bzip2 -.out Các tuỳ ch n c a bzip2 r t gi ng v i tùy ch n c a gzip nhưng không ph i t t c . T p tin nén có th i gian s a đ i.using 2.bz2 2.tbz2 thay th b ng tên_t p_tin. vì cơ ch nén s d ng ph n đ u (head) có kích thư c 50 byte.sj -.tar • tên_t p_tin khác thay th b ng tên_t p_tin.

gz vào tên c a t p tin thu đư c. Ch nên dùng tùy ch n này trên nh ng máy tính cũ có ít b nh (8MB ho c ít hơn). --test Th (ki m tra) tính nguyên v n c a t p tin nén. -s. Có l chúng ta không bao gi c n đ n tùy ch n này ho c ít nh t là hy v ng như v y.2. Tùy ch n này c n thi t vì trên th c t bzip2. –V. --decompress B t bu c gi i nén t p tin. Vi c t o t p tin b ng cách s d ng k t h p tar và gz cũng đư c th c hi n b ng tùy ch n z: [user]$ tar czvf tên_t p_tin. Như v y cách th hai còn có m t ưu đi m n a là không gi l i các t p tin trung gian. N u mu n ghi chèn thì hãy dùng tùy ch n này. —-version Gi ng như --L. Đ gi i nén t p tin k trên ch c n dùng m t câu l nh như sau: [user]$ tar xzvf xvnkb-0.2. bunzip2 và bzcat ch là m t chương trình.7: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2 Tùy ch n Ý nghĩa -d.9.2.94 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs B ng 4.9.gz thư_m c C n chú ý r ng trong trư ng h p này chương trình s không t đ ng thêm ph n đuôi .tar. --keep Gi gìn (không xóa) t p tin ban đ u khi nén ho c gi i nén. --verbose Đưa ra các thông báo ph trong khi làm vi c (ch có ý nghĩa chu n đoán). --quiet B đi nh ng c nh báo ít ý nghĩa. --compress B t bu c nén t p tin (xem trên).tar Nhưng trong s nh ng tùy ch n c a chương trình tar còn có m t tuỳ ch n đ c bi t z cho phép gi i nén t p tin b ng chương trình gzip (th c hi n vai trò c a l nh th nh t trong hai l nh k trên).9. Tùy ch n -d b đi cơ ch này và b t bu c chương trình ph i gi i nén t p tin đã ch ra.gz K t qu thu đư c là hoàn toàn như trên tr m t đi m: trong trư ng h p dùng 2 câu l nh thì trên đĩa s gi l i t p tin trung gian (xvnkb-0. --small Gi m yêu c u đ i v i dung lư ng b nh c n s d ng b ng cách gi m t c đ nén.tar.gz. --force Ghi chèn lên t p tin đã có. . -z.tar). –L. -v. M i chương trình tuỳ theo “ph n m r ng” t p tin mà quy t đ nh xem s làm gì v i t p tin đó.9. ngư i dùng không c n ph i gõ thêm m t l nh xoá t p tin. Do đó c n đ t tên rõ ràng cho nó cùng v i ph n đuôi .tar.gz [user]$ tar xvf xvnkb-0. -q. -t. [user]$ gzip -d xvnkb-0. Theo m c đ nh bzip2 không ghi chèn lên t p tin đã có trên đĩa. -k.tar.2. —-license Hi n th s phiên b n và b n quy n c a chương trình. -f.

Nói như v y vì trong UNIX (và Linux) không có khái ni m “đ nh d ng đĩa” mà s d ng khái ni m “t o h th ng t p tin”. Thư ng nói là cây thư m c đư c t o thành t các h th ng t p tin riêng. Khi chúng ta có m t đĩa lưu m i.4. thì đ u tiên c n k t n i nó và cây thư m c chung (chúng ta s d ng thu t ng “g n”.bz2 và t o t p tin nén b ng: [user]$ tar cjvf tên_t p_tin. Vì th ti p theo chúng ta s nói v t o h th ng t p tin trên m t phân vùng. ch c n đưa vào dòng l nh tên c a t p tin. Tôi ch c ch n là b n s t gi i quy t đư c v n đ . gi i nén t p tin b ng l nh: [user]$ tar xjvf tên_t p_tin.tar. ví d đĩa c ng. N u có gì khó khăn hãy th “unzip –help” ho c “unrar –help”. chúng ta c n t o trên đĩa này h th ng t p tin. xác đ nh quy n truy c p. nh t là đ i v i nh ng đĩa m i s n xu t g n đây có dung lư ng l n t vài ch c đ n vài trăm GB. gzip và bzip2.tar. nh ng đĩa không b chia có th coi là m t phân vùng.rar thì cũng đ ng v i ch y sang nh m t máy s d ng Windows đ gi i nén. Và đ ng quên ch t o ra các t p tin nén b ng tar. h th ng t p tin ISO9660 s d ng đ ghi thông tin trên CD-ROM và . gzip ho c bzip2 vì b n là ngư i dùng Linux! 4. Đ có th s d ng h th ng t p tin này đ ghi các t p tin. Đ k t thúc ph n v nh ng chương trình làm vi c v i t p tin nén này. Còn m t đi m n a cũng c n nói đ n là Linux có th làm vi c v i nhi u d ng h th ng t p tin khác nhau. Như v y là có th nói g n h th ng t p tin ho c g n đĩa lưu cùng v i các h th ng t p tin có trên nó. tôi mu n nói thêm r ng.8 T o và g n các h th ng t p tin 95 S d ng k t h p tar và bzip2 là hoàn toàn tương t . n u “không may” b n nh n đư c m t t p tin d ng *. T c là. đ ng th i tăng hi u su t làm vi c và làm gi m kh năng m t thông tin do chương trình gây ra. Bây gi chúng ta s d ng l i v n đ làm sao đ t o ra h th ng t p tin và cách thay đ i nó. Đ có thêm thông tin hãy tìm hi u trang tr giúp man ho c các tài li u HOWTO tương ng. Cách s d ng nh ng l nh này h t s c đơn gi n. mount).bz2 thư_m c Tôi nghĩ r ng nh ng thông tin k trên đã đ đ làm vi c m t cách có hi u qu v i các chương trình nén tar. nhưng c n dùng tùy ch n j c a tar đ thay cho tuỳ ch n z.8 T o và g n các h th ng t p tin Trong nh ng ph n trư c chúng ta đã đ c p ng n g n m t s câu l nh chính đ làm vi c v i nh ng h th ng t p tin đã đ nh d ng s n. Nhưng h th ng t p tin g c c a nó là “h th ng t p tin m r ng” (extfs) phiên b n 2 và 3.zip hay *. Cây thư m c c a Linux đư c t o ra t nh ng “cành” riêng r tương ng v i các đĩa khác nhau. Vi c t o nh ng phân vùng như v y giúp th c hi n d dàng các thao tác như: sao lưu. T c là m i đĩa đư c đ t tương ng v i h th ng t p tin riêng. Còn c n ph i nói thêm r ng thông thư ng đĩa c ng đư c chia thành các phân vùng. Ngoài hai h th ng t p tin này Linux còn có th làm vi c v i các “phiên b n” khác nhau c a h th ng t p tin FAT (FAT16 và FAT32). B n có th th các chương trình unzip và unrar có trên h th ng Linux c a mình.

Trong h th ng t p tin m i s t đ ng t o ra m t thư m c v i tên lostfound+. Ví d h th ng t p tin có d ng ext3fs. N i dung cũ c a thư m c không b hu . N i dung này s ch “quay tr l i” khi ngư i dùng b g n (unmount) h th ng t p tin ra kh i thư m c. mkfs. N u b n mu n t o h th ng t p tin trên đĩa m m thì c n ch y: [root]# mkfs -t ext3 /dev/fd0 Có th nói r ng chúng ta đã “đ nh d ng đĩa m m”. và dùng làm “thư m c g c” đ i v i h th ng t p tin g n vào (gi ng như nút n i gi a thân cây và cành cây). vì v y đ ng xóa nó.ext3 và các câu l nh tương t . mà ch t m th i b gi u đi. Sau khi th c hi n câu l nh mkfs. Trên các b n phân ph i Linux m i còn có th s d ng các câu l nh mkfs. b xóa. Hãy c n th n khi vi t tên phân vùng. và các kh i d li u. đ u tiên c n k t n i (g n) nó vào cây thư m c chung b ng l nh mount. tên phân vùng) và đi m g n (mount point). N u chưa có hãy t o ra b ng l nh mkdir. C n ph i có thư m c /mnt/diaC trong cây thư m c. Đi m g n là m t thư m c đã có trong cây thư m c. N u không đưa ra tùy ch n -t thì s dùng d ng h th ng t p tin m c đ nh (hi n nay là phiên b n cũ c a ext – ext2fs). m t b ng các mô t inode. Vì th t t nh t là dùng các thư m c r ng đã chu n b s n t trư c đ S h tr đ c đã t t. N u dùng chúng thì ch c n b đi ph n -t ext3 ho c -t ext2. Đ t o ra nh ng đĩa m m có th đ c trên DOS và Windows c n dùng tùy ch n -t v i giá tr vfat ho c nh ng ti n ích đ c bi t khác. T o h th ng t p tin d ng ext3fs có nghĩa là t o trên phân vùng này c a đĩa m t siêu kh i (superblock). Đ u tiên chúng ta s xem xét trư ng h p c n t o h th ng t p tin trên m t phân vùng nào đó (đã có) c a đĩa. câu l nh: [root]# mount /dev/hda10 /mnt/diaC s g n h th ng t p tin c a phân vùng /dev/hda10 vào thư m c /mnt/diaC. Thư m c này đư c chương trình fsck dùng trong nh ng trư ng h p kh n c p. T c là khi t o và g n các h th ng t p tin c n luôn luôn nh r ng d ng h th ng t p tin trên các đĩa lưu khác nhau có th không gi ng nhau. Trong trư ng h p đơn gi n nh t ch c n ch y l nh sau: [root]# mkfs -t ext3 /dev/hda2 T t nhiên là c n thay th /dev/hda2 b ng tên c a phân vùng trên máy c a b n. tuy nhiên s h tr ghi lên NTFS chưa th t hoàn h o.ext2. n u ghi nh m b n s b m t d li u. thì ngư i dùng không còn truy c p đư c t i n i dung (bao g m c thông tin v ch s h u cũ và quy n truy c p t i chính b n thân thư m c) c a thư m c này n a.96 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs các h th ng t p tin khác (k c NTFS13 ). Ví d . Đ b t đ u làm vi c v i h th ng t p tin m i. s t o ra h th ng t p tin d ng ext3fs trong phân vùng ch ra. Th c hi n t t c nh ng vi c này b ng l nh mkfs14 . C n chú ý là sau khi g n h th ng t p tin vào thư m c /mnt/diaC. Ph i có ít nh t hai tham s cho câu l nh mount: thi t b (device. nhưng c n bi t là v i h th ng t p tin ext3fs thì b n không đ c đư c đĩa m m này trên DOS ho c Windows (n u không dùng chương trình ho c driver đ c bi t). 14 13 .

Vùng này đư c chương trình sao lưu dump s d ng. hãy xem b ng 4. câu l nh: 15 16 Đ ti n đ c các vùng thư ng s p cho th ng hàng. hãy xem trang man c a dump. Còn có th li t kê m t s d ng phân cách nhau b i d u ph y (. umsdos. T p tin c u hình /etc/fstab ch y u dùng đ g n t đ ng các h th ng t p tin trong quá trình kh i đ ng Linux. nhưng đi u đó là không nh t thi t. ext. ch d ng h th ng t p tin trong vùng “d ng h th ng t p tin” và sau tùy ch n -t c a l nh mount có th đ t giá tr auto. Hi n nay Linux h tr các h th ng t p tin sau: minix. • D ng h th ng t p tin.1). Theo m c đ nh là rw (đ c và ghi). . như sau: [root]# mount -t d ng_httt thi t_b đư ng_d n trong đó d ng_httt xác đ nh d ng h th ng t p tin trên thi t_b (phân vùng).8 T o và g n các h th ng t p tin 97 làm “đi m g n” (vì th mà trong tiêu chu n FHS có đ c p đ n thư m c /mnt. ext2. cũng như tên c a h th ng t p tin m ng NFS (ví d ThinhQuyen:/home/nhimlui – thư m c /home/nhimlui trên máy có tên ThinhQuyen). • M c đ dump. • Các tuỳ ch n g n. • Đi m g n. vfat. smb. Có th có các giá tr khác. N u h th ng t p tin c n đư c sao lưu thì đây ph i có s 1. thì c n s d ng d ng đ y đ c a l nh mount. N u b ng nhau thì s ki m tra song song (t t nhiên n u có th ). iso9660. nên t t hơn h t là ch ra d ng m t cách chính xác. Trong câu l nh mount còn có th đưa ra danh sách các d ng h th ng t p tin không c n g n b ng c (flag) no. • Th t ưu tiên ki m tra h th ng t p tin b ng câu l nh fsck. nfs. Tuy nhiên trong m t s trư ng h p có th d n đ n l i. Tên đ y đ bao g m c đư ng d n c a thư m c s g n t p tin vào. xia. ncpfs16 . N u không có t p tin đó (ch khi nào b n c tình ho c vô tình xóa) ho c trong t p tin không có nh ng d li u c n thi t. còn đư ng_d n xác đ nh đi m g n. sysv. hpfs. Có th s d ng tên thi t b có trên máy (ví d /dev/hda10). msdos. Kh năng này có ích trong trư ng h p s d ng câu l nh mount v i tham s -a (câu l nh mount v i tham s -a s g n t t c các h th ng t p tin li t kê trong t p tin /etc/fstab). Hãy xem trang man fs đ đ c mô t ng n g n v nh ng h th ng t p tin này.). Ví d .4. D ng đơn gi n nh t trong ví d trên c a l nh mount ch làm vi c v i đi u ki n t t c nh ng tham s còn thi u có th tìm th y trong t p tin /etc/fstab. proc. ext3. n u không – s 0. Trong trư ng h p đó câu l nh mount th t xác đ nh d ng c a h th ng t p tin đang g n. M i dòng c a t p tin này ch a thông tin v m t h th ng t p tin và g m 6 vùng phân cách nhau b i các kho ng tr ng15 : • Tên thi t b (phân vùng). H th ng t p tin v i giá tr nh hơn s đư c ki m tra trư c.

. Thao tác này đư c th c hi n b ng câu l nh umount (không ph i unmount!).98 [root]# mount -a -t nosmb. nhưng n u trong vùng các tùy ch n g n có ch ra tùy ch n user.user. C n nói r ng n u so v i Windows thì làm vi c v i các đĩa r i (đĩa m m. thì ch c n đưa ra m t tham s : ho c tên c a thi t b (phân vùng) ho c đi m g n. Zip. Trư c khi b các đĩa tháo r i (đĩa m m. t c là đ c và ghi). v. Ví d . ho c s d ng câu l nh mount v i tham s -r Câu l nh mount và umount h tr b ng các h th ng t p tin đã g n. flash) ra kh i máy thì c n “tháo” (b g n) các h th ng t p tin có trên các đĩa tháo r i này.sync 0 0 thì b t kỳ ngư i dùng nào cũng có quy n g n h th ng t p tin trên đĩa DVD c a mình b ng câu l nh: [user]$ mount /dev/hdd ho c: [user]$ mount /media/dvd Trong b ng 4. Đ b t kỳ ngư i dùng nào cũng có th b g n h th ng t p tin thì trong t p tin /etc/fstab c n thay th tùy ch n user b ng tùy ch n users (trong vùng các tùy ch n g n). CD. T t c các tham s khác câu l nh mount s l y t t p tin /etc/fstab. DVD. Ch có th b g n h th ng t p tin khi không có t p tin nào c a nó m ra. Đ thay m t đĩa r i khác thì đ u tiên c n b g n (“tháo”) đĩa đã có ra r i m i g n 17 các chia s trong m ng c a Windows . Ch có ngư i dùng đã g n h th ng t p tin và t t nhiên c ngư i dùng cao c p root m i có quy n b g n nó. B ng này n m trên đĩa d ng t p tin /etc/mtab. không ti n trình nào đang ch y t t p tin chương trình n m trên h th ng t p tin này và trong h th ng không có ti n trình nào s d ng h th ng t p tin này.ext Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs g n t t c các h th ng t p tin tr các d ng smb (Samba17 ) và ext Khi g n h th ng t p tin có trong /etc/fstab. Thông thư ng ch có ngư i dùng cao c p root m i có kh năng g n các h th ng t p tin. N u mu n g n m t h th ng t p tin nào đó và ch cho phép đ c thì c n ch ra tùy ch n r (read only) trên dòng tương ng c a t p tin /etc/fstab (theo m c đ nh s d ng rw. n u trong t p tin /etc/fstab có dòng: /dev/hdd /media/dvd auto noauto. ) trên Linux có m t chút ph c t p hơn. . Có th xem tr c ti p t p tin này b ng các chương trình xem t p tin (less. Vì đ u tiên b n c n g n các đĩa này (nói chính xác là h th ng t p tin có trên đĩa) vào cây thư m c chung. thì t t c m i ngư i dùng s có kh năng g n (b g n) h th ng t p tin đó. T c là h th ng t p tin không đư c b n.8 có đưa ra thêm m t vài tùy ch n có th s d ng trong câu l nh mount và trong t p tin/etc/fstab (vùng các tùy ch n g n).v. Tham s c a câu l nh umount là tên thi t b (phân vùng) ho c đi m g n. more ho c b ng câu l nh mount (không có tham s ).

4.8: Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount Tùy ch n Ý nghĩa async Vào/ra (ghi/đ c) c a h th ng t p tin th c hi n không đ ng b (không t c th i). async. Chúng ta s xem xét k hơn m t sau này trong . Đây là t t c nh ng gì mà ngư i dùng Linux m i (và r t m i) c n bi t v h th ng t p tin ext3fs. sync Vào/ra (ghi/đ c) c a h th ng t p tin th c hi n đ ng b (t c th i). nosuid. exec Cho phép th c hi n các t p tin chương trình n m trên h th ng t p tin này. nouser C m ngư i dùng bình thư ng g n h th ng t p tin. T t nh t hãy chu n b s n cho m i đĩa r i m t “đi m g n” riêng. ti p đĩa th hai. m t sau (c u trúc bên trong). exec. Tùy ch n -a không t đ ng g n h th ng t p tin này. nodev Không coi các thi t b kh i và thi t b ký t (byte) trong h th ng t p tin là nh ng t p tin đ c bi t. defaults S d ng các tuỳ ch n theo m c đ nh: rw. Ví d . auto Có th g n h th ng b ng câu l nh mount v i tùy ch n -a. Đ i v i nh ng ngư i dùng này luôn luôn g n v i các tùy ch n noexec. remount Cho phép g n l i h th ng t p tin đã g n. user Cho phép ngư i dùng bình thư ng g n h th ng t p tin. dev Các thi t b kh i và thi t b ký t (byte) trong h th ng t p tin là nh ng t p tin đ c bi t. Thư ng s d ng đ thay đ i các tùy ch n g n. M t s b n phân ph i (Debian. và m i ch đ c p đ n “m t trư c”. noauto Ch có th t g n h th ng t p tin. rw G n h th ng t p tin đ đ c và ghi.8 T o và g n các h th ng t p tin 99 B ng 4. M t còn l i. dev. m t quay v phía ngư i dùng c a h th ng này (ch y u là c u trúc t p tin). Xin nh c l i là nh ng gì đã nói đây ch dành cho h th ng t p tin ext3fs (m t s thông tin v n còn đúng cho phiên b n ext2fs). suid. ch đư c nói đ n trong chương này khi c n thi t. Tuy trên các b n phân ph i m i đã có các d ch v cho phép t đ ng g n và t đ ng “tháo” các đĩa r i. m t dvd và m t flash thì hãy t o ba thư m c floppy. suid Cho phép dùng “bit thay đ i ID ngư i dùng” và “bit thay đ i ID nhóm”. nhưng b n cũng c n bi t cách làm vi c v i các đĩa r i n u có v n đ x y ra v i các d ch v đó. openSUSE) s t o s n cho b n nh ng đi m g n này. nodev. dvd và flash trong /mnt đ làm đi m g n cho ba thi t b c a mình. nosuid Không cho phép dùng “bit thay đ i ID ngư i dùng” và “bit thay đ i ID nhóm”. ro G n h th ng t p tin ch đ đ c. đ c bi t trong trư ng h p m r ng quy n truy c p (ví d thêm quy n ghi cho h th ng t p tin đã g n ch đ c). n u b n có m t đĩa m m. nouser. auto.

. Còn bây gi b n đ c s chuy n sang nghiên c u thành ph n quan tr ng th 2 trong 4 thành ph n chính c a Linux – h v bash.100 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs m t vài chương s p t i.

vi t t t c a shell. Tuy nhiên. Vì Linux là HĐH đa ti n trình. th c hi n “liên h ” v i ngư i dùng trong môi trư ng đ h a. Và đ so n th o m t t p tin văn b n không nh t thi t ph i ch y các trình so n th o l n và ch m ch p (đ c bi t trên các máy có c u hình ph n c ng th p) c a môi trư ng đ h a. Nhưng m t khác. m t s chương trình không th ch y GUI và ch có th th c hi n t dòng l nh. Đi u này không hoàn toàn đúng. vì trên th c t “liên h ” v i ngư i dùng đư c th c hi n b i m t chương trình đ c bi t. g i là sh. vài bi n th c a sh đư c phát tri n và làm t t hơn. Và dù sao thì ch đ text c a HĐH Linux không ph i là ch đ text m t ti n trình c a MS-DOS.Chương 5 Bash T t g hơn t t nư c sơn – ca dao t c ng Vi t Nam Trong ph n này chúng ta s đ c p đ n v n đ làm vi c v i Linux ch đ text. Ch y chương trình t dòng l nh c a h v tương đương v i vi c nháy (đúp) chu t lên bi u tư ng c a chương trình trong GUI. C n nói ngay r ng. vì đã có giao di n đ h a. Nói ngoài l m t chút.h v . hay còn đư c g i là console ho c terminal. Đưa các tham s cho chương trình trên dòng l nh tương đương v i vi c chúng ta kéo và th cái gì đó lên bi u tư ng chương trình trong môi trư ng đ h a. cũng như qua giao di n đ h a. 5. tên g i “h v ” b ph n đ i r t nhi u. b i vì r t nhi u công vi c có th th c hi n nhanh và thu n ti n trong ch đ này hơn là s d ng giao di n đ h a. hay shell. nên ngay trong ch đ text đã có kh năng làm vi c trong vài c a s . Theo ý ki n c a m t s chuyên gia ngôn ng cũng như chuyên gia Linux thì nên g i chương trình này m t cách đúng hơn là “trình x lý l nh” hay “trình biên d ch l nh”. đ làm vi c trong ch đ text (giao di n dòng l nh) và giao di n đ h a GUI (Graphical User Interface). Tuy nhiên đây là m t ý ki n sai l m. Nh ng ngư i dùng Linux m i (newbie) thư ng nghĩ s ch ng bao gi làm vi c ch đ này. Trên các h th ng UNIX đ u tiên có m t chương trình. tên g i “h v ” (shell) đư c dùng cho các chương trình dùng đ biên d ch l nh trong ch đ text trên m i h th ng UNIX. vi t b i Steve Bourne. Sau đó. Có hai d ng c a chương trình đã đ c p .1 H v là gì? Chúng ta thư ng nói “ngư i dùng làm vi c v i h đi u hành”. D . b t kỳ chương trình nào trong Linux có th kh i đ ng t dòng l nh c a h v (n u máy ch X đã ch y). trong đó có Bourne shell — phiên b n m r ng c a sh.

ho c đ bi n đ i bi u th c. Nên nh ít nh t cách s d ng c a các (t h p) phím <Ctrl>+<C>. b n đ c nên bi t các t h p phím chính. Trư c h t đó là vi c s d ng chúng trong tên t p tin và thư m c. Các ký t này bao g m: ‘ ~ ! @ # $ % ^ & * ( ) _ .gnu. vì th dư i khi nói đ n h v . đó là nó bao g m m t ngôn ng l p trình đơn gi n. vì t Bourne đ c gi ng v i t borne (sinh ra. đ ra). Ph thu c vào tình hu ng các ký t đ c bi t này có th s d ng v i ý nghĩa đ c bi t c a nó hay s d ng như m t ký t thông thư ng. – và .2 Các ký t đ c bi t H v bash s d ng m t vài ký t t b 256 ký t ASCII cho các m c đính riêng.) và g ch chéo (/) có giá tr đ c bi t. Chúng ta s xem xét chúng d n d n trong . g ch ngang và d u ch m) thư ng đư c s d ng trong tên t p tin. Đ ng th i cho phép đưa các tham s cũng như k t qu làm vi c c a m t chương trình t i các chương trình khác hay t i ngư i dùng. Nhưng tính ch t chính c a h v . Tuy nhiên các ký t _. và đây là m t ví d cho th y không ph i lúc nào chúng cũng có giá tr đ c bi t. xem http: //www. Ký hi u g ch chéo dùng đ phân chia tên các thư m c trong đư ng d n. Trên ti ng Anh đây là m t cách chơi ch . <Ctrl>+<D>. s d ng đ đi u khi n vi c nh p d li u trên dòng l nh. ch y chúng đ n vi c t ch c d li u đ u vào/đ u ra. T m t mình bash không th c hi n m t công vi c ng d ng nào. còn d u ch m có giá tr đ c bi t khi nó là ký t đ u tiên trong tên t p tin (cho bi t t p tin là “ n”). Nhưng trong đa s các trư ng h p không khuyên dùng các ký t v i giá tr th hai. ho c đ bi u th các thao tác nào đó. b t kỳ m t thu t toán nào cũng có th đư c xây d ng t hai (ba) thao tác cơ b n và m t toán t đi u ki n. Ngoài ra. hoán đ i v trí) các tham s l nh. và như th bash còn có th gi i mã là “shell đư c sinh ra l n hai”.[ ] { } : . (d u g ch dư i. ’ " / \ > < và ký t v i mã 0. Nhưng nó h tr vi c th c thi m i chương trình khác. Nó s d ng các ti n ích và chương trình khác (có trong thành ph n h đi u hành. ký t hàng m i (t o ra khi nh n phím <Enter>) và ký t kho ng tr ng. nh đó đưa h v tr thành m t công c m nh c a ngư i dùng. Trư c khi b t đ u ph n này. t c là “l i là h v c a Bourne”. t vi c tìm ki m chương trình đư c g i. <Tab> và các phím có mũi tên. H v cung c p các toán t đi u ki n và toán t vòng l p. Trong tên t p tin ch d u ch m (. tên g i c a nó đư c gi i mã ra là Bourne-again shell. Vi c đưa ngay t t c ý nghĩa đ c bi t c a nh ng ký t này và các tình hu ng s d ng chúng t m th i không có ích. hay đư c cài đ t riêng) đ làm các thao tác cơ b n cho ngôn ng l p trình mà nó h tr . Đây cũng là s c m nh và là m t trong các ch c năng chính c a h v . Ti p theo chúng ta s ch xem xét bash. Trong toán h c t lâu đã đư c ch ng minh r ng. K t qu thu đư c là m t ngôn ng l p trình m nh. xin ng m hi u đó là bash. h v ch u trách nhi m v công vi c v i các bi n môi trư ng và th c hi n m t vài bi n đ i (th .org/) sau đó cho ra đ i h v bash.102 Bash án GNU (d án phát tri n chương trình ng d ng c a Stallman. 5.

thì câu l nh ti p theo s đư c coi như tham s c a l nh phía trư c. H v . thì chúng ta c n đ t trư c ký t kho ng tr ng đó m t ˙ d u Ví d . nói riêng. 5. M c dù ngư i dùng thư ng ch nh p trên dòng l nh t ng câu l nh m t. đ ng ngay sau \. Tr l i v i ví d s d ng kho ng tr ng trong tên t p tin trên..1 Thao tác . ch l nh hoàn thành.. . trong ngo c đơn m t ý nghĩa đ c bi t t t c các ký t . 3 ký hi u có ý nghĩa l n và c n đ c p đ n đ u tiên.3. ch cho l nh đó hoàn thành. M i ký t này luôn luôn đư c s d ng trong m t c p v i b n sao c a chính nó đ đóng khung m t bi u th c nào đó. sách báo. Đ làm đư c đi u này c n s d ng ký t đ c bi t . N u như m t đo n văn b n nào đó đ t trong ngo c đơn. Như v y. và chúng s th c hi n l n lư t t câu l nh này đ n câu l nh khác. n u mu n s d ng kho ng tr ng trong tên t p tin. gi ng như trong các văn b n.3 Th c thi các câu l nh Như đã nói trên. ngo c đơn và d u g ch ngư c). sau đó l i đưa ra dòng nh p l nh và ch các hành đ ng ti p theo c a ngư i dùng. m t trong các ch c năng chính c a h v là t ch c vi c th c hi n các câu l nh mà ngư i dùng đưa vào trên dòng l nh. sau đó ch y command2. n u nh p vào dòng l nh cái gì đó gi ng như sau: teppi82@teppi:~$ command1 . command2 thì h v đ u tiên s th c hi n câu l nh command1. 5.5. . và &. thì t t c các ký t n m trong ngo c đơn này có giá tr như các ký t thông thư ng. thông thư ng. Ví d . khôn m t ký t nào có ý nghĩa đ c bi t. n u mu n đ t t p tin cái tên “lennon imagine” c n đưa tên đó vào d u ngo c: teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine ’lennon imagine’ S khác nhau trong cách s d ng ký t ’ và " đó là. khi c n s d ng đ n. cung c p cho ngư i dùng hai thao tác đ c bi t đ t ch c vi c đưa các câu l nh trên dòng l nh: . N u dùng ký t này đ phân chia các câu l nh. ’ và \ (d u đô la. còn trong ngo c kép – t t c chúng ngo i tr $. . Ký hi u \ (g ch chéo ngư c) có th g i là “ký hi u xóa b ý nghĩa đ c bi t” cho b t kỳ ký t đ c bi t nào.3 Th c thi các câu l nh 103 các ph n sau. nhưng còn có th đưa vào dòng l nh đó ngay l p t c vài câu l nh. . có th nói. câu l nh sau: teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine lennon\ imagine Các ký t ’ và " (ngo c đơn và ngo c kép) có th g i là “các ký t trích d n”. Tuy nhiên.

Ch có th nói ng n g n r ng. còn đ tìm các l nh ngo i trú ngư i dùng. và sau đó không ch m tr tr l i dòng nh p l nh cho ngư i dùng. Qua kênh này d li u đư c đưa vào cho chương trình. t c là l nh đó th c hi n thành công.2 Thao tác & Thao tác & đư c dùng đ t ch c vi c th c hi n các câu l nh trong ch đ n n sau. 5. n u dòng l nh có d ng command1 || command2.1 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n Dòng d li u vào – ra Khi m t chương trình đư c th c hi n. Chúng ta s xem xét qua các bư c này. M t cách tương t .4 5. Qua kênh này chương trình đưa ra k t qu làm vi c c a mình. N u trên dòng l nh là command1 && command2. V cách thêm thư m c vào đư ng d n tìm ki m chúng ta s nói đ n dư i. Ch khi (h v ) không th tìm th y t p tin c n thi t trong các thư m c đó. .104 Bash 5. • đ u ra tiêu chu n (standard output hay stdout). n p mã đó vào b nh . thì h v s tr l i quy n đi u khi n cho ngư i dùng ngay sau khi ch y câu l nh. h v ph i tìm mã (code) chương trình.4. nó đư c cung c p ba dòng d li u (hay còn g i là kênh): • đ u vào tiêu chu n (standard input hay stdin). ngay l p t c ch y l nh command2. mà không đ i cho câu l nh đó hoàn thành.3 Thao tác && và || Các thao tác && và || là nh ng thao tác đi u khi n. còn bây gi chúng ta s xem xét cách h v t ch c vi c đưa d li u vào cho câu l nh đang th c hi n và vi c đưa k t qu t i cho ngư i dùng.tìm ki m câu l nh. n u nh p vào dòng l nh “command1 & command2 &”. và sau khi th c hi n xong thì theo m t cách nào đó tr l i k t qu th c hi n l nh này cho ngư i dùng hay ti n trình khác.3. thì command2 s th c hi n và ch th c hi n trong trư ng h p tr ng thái thoát ra c a l nh command1 b ng không (0). Tuy nhiên đ g “gánh n ng” cho ngư i dùng h v bi t cách tìm l nh ngo i trú trong các thư m c. mà đư c li t kê trong đư ng d n tìm ki m. nó m i quy t đ nh r ng ngư i dùng đã nh m khi nh p tên l nh. Ví d . Các câu l nh chia thành hai lo i: n i trú (mã c a chúng có trong mã c a chính h v ) và ngo i trú (mã c a chúng n m trong m t t p tin riêng l trên đĩa). Chúng ta s không xem xét m t k thu t c a vi c th c hi n m t câu l nh nào đó. H v luôn luôn tìm th y l nh n i trú.3. chuy n các tham s đã nh p trên dòng l nh vào cho câu l nh. theo nguyên t c. 5. thì h v ch y câu l nh command1. N u đ t d u & ngay sau câu l nh. ph i ch cho h v đư ng d n đ y đ t i t p tin tương ng. thì command2 s th c hi n và ch th c hi n khi tr ng thái thoát c a l nh command1 khác không. Bư c đ u tiên .

t c là chương trình ngay l p t c đưa chúng t i đ u ra tiêu chu n. N u b n đ c chú ý thì có th gi i thích t i sao l i khác). K t qu là con tr chuy n t i m t dòng m i. Đ cho th y kênh thông báo l i tiêu chu n làm vi c như th nào. còn đ u ra và kênh báo l i hư ng đ n terminal c a ngư i dùng. Sau đó l nh này đưa ra tín hi u chuy n dòng và hoàn t t công vi c. Tuy nhiên. đư c đưa ra c a s terminal. Theo m c đ nh k t qu làm vi c c a l nh cat hư ng t i đ u ra tiêu chu n. Hãy nh p b t kỳ ký t nào. Lúc này câu l nh ch các ký t đ n t đ u vào tiêu chu n. 1 gi ng liên k t hóa h c . chúng ta s th y dư i. Nói cách khác. Hãy th th c hi n câu l nh sau: [user]$ echo ’xin chao cac ban!’ Tôi nghĩ r ng l i gi i thích s là th a thãi (ch xin hãy s d ng d u ngo c đơn. ls đưa m t tin nh n báo l i ra kênh thông báo l i tiêu chu n. n u không k t qu có th s khác. và hơn n a có v như không có gì x y ra.4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n 105 • kênh thông báo l i tiêu chu n (standard error hay stderr).5. và nó s xu t hi n ngay l p t c trên màn hình. Qua kênh này chương trình đưa ra thông tin v l i. và l nh này s l i đưa d li u ra màn hình thông qua đ u ra tiêu chu n. Như v y. 5. T đ u vào tiêu chu n chương trình ch có th đ c. đ i v i ngư i dùng thì trong trư ng h p này kênh thông báo l i tiêu chu n không khác gì v i đ u ra tiêu chu n. ví d dùng tham s là m t tên t p tin không t n t i. mà đư c đưa vào làm tham s cho nó.4. dòng ký t b n v a nh p s đư c đưa t i l nh cat. 5. vào t p tin). Theo m c đ nh đ u vào có liên k t1 v i bàn phím. Tuy nhiên. và t t c nh ng thông báo l i. toàn b thông tin c a l nh hay chương trình mà ngư i dùng đã ch y.3 L nh cat Chúng ta s xem xét l nh cat đây vì l nh này thư ng làm vi c v i đ u vào và đ u ra tiêu chu n. m i dòng ký t nh p vào s đư c hi n ra hay l n: m t l n khi gõ và l n th hai b i câu l nh cat. Có th ti p t c nh p các ký t . Đ ch ng minh là l nh này theo m c đ nh ti p nh n dòng d li u nh p vào. vì th n u b n nh n phím <Enter>. Thông thư ng bàn phím đư c c u hình đ nh p vào theo t ng dòng. có th chuy n hư ng thông báo đ u ra (ví d . Làm vi c v i đ u vào và đ u ra tiêu chu n đư c minh h a t t nh t qua ví d các l nh echo và cat. còn hai đ u ra và kênh thông báo l i đư c chương trình s d ng ch đ ghi. b i vì chúng ta cũng th y thông báo l i đó trên c a s terminal. hãy ch y l nh cat không có tham s . Trong trư ng h p này.2 L nh echo Câu l nh echo dùng đ chuy n t i đ u ra tiêu chu n dòng ký t .4. và chúng cũng s xu t hi n trên màn hình. hãy th c hi n câu l nh ls v i m t tham s không đúng.

106 Bash N u nh n t h p phím <Ctrl>+<D> (dùng đ ng ng vi c nh p d li u) chúng ta s qua l i dòng nh p l nh. Ví d .txt không t n t i. B n có th chuy n hư ng không ch vào t p tin. mà còn t i đ u vào c a m t câu l nh khác hay t i m t thi t b nào đó (ví d .5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. thì nó s đư c t o ra. thông thư ng đ u vào/đ u ra c a m t chương trình liên k t v i các đ u vào/đ u ra tiêu chu n. thì n i dung c a nó s b xóa và ghi đè b i danh sách nói trên. khi này n u t p tin ls. Cũng có th s d ng t h p phím <Ctrl>+<C> (câu l nh trong h v dùng đ d ng chương trình đang ch y). đư ng ng và b l c M c dù. t đó l nh cat s đ c n i dung này và đưa t i đ u ra tiêu chu n (xem sơ đ ). máy in).5. n u t p tin đã có. N u đưa tên m t t p tin vào làm tham s cho l nh cat. 5. Dư i đây là m t ví d tương ng: maikhai@fpt:/some/where$ ls -l > /home/maikhai/ls. thì n i dung c a l nh này s đư c đưa t i đ u vào tiêu chu n. m t cơ ch r t có ích c a h v . d nhìn. N u b n không mu n xóa n i dung cũ mà ghi thêm d li u đ u ra vào cu i t p tin. trong h v còn có các môi trư ng đ c bi t cho phép chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. “<” và “>>”. N i dung t p tin --> Đ u vào tiêu chu n (stdin) --cat--> đ u ra tiêu chu n (stdout) Đây ch là m t trư ng h p riêng c a vi c chuy n hư ng d li u đ u vào. Và t t nhiên chúng ta c n xem xét k hơn cơ ch này. Khi này kho ng tr ng trư c và sau các ký hi u > hay >> không có ý nghĩa và ch dùng v i m c đích thu n ti n.txt v a t o trên t i c a s terminal th hai3 có th s d ng l nh sau: maikhai@fpt:/sw$ cat /home/maikhai/ls. mà t đó ngư i dùng th c hi n l nh ls2 s đư c ghi vào t p tin /home/maikhai/ls.1 S d ng >.txt. Thư ng s d ng vi c chuy n hư ng đ li u ra c a câu l nh vào t p tin. như đã nói trên. thì c n s d ng ký hi u >> thay cho >.txt > /dev/tty2 thư m c hi n th i b n c n dùng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2> đ chuy n t i c a s terminal này và đăng nh p trư c 3 2 . 5. s d ng các ký hi u “>”.txt Theo l nh này danh sách t p tin và thư m c con c a thư m c. < và >> Đ chuy n hư ng đ u vào/ra. đ đưa n i dung t p tin /home/maikhai/ls.

Đ u vào tiêu chu n stdin có s 0. mà còn có th theo cách khác. Ví d . theo m c đ nh. > dùng đ chuy n hư ng d li u c a đ u ra. trên th c t thư ng s d ng câu l nh đơn gi n hơn): maikhai@fpt:/sw$ wc -w < /home/maikhai/ls. Nhưng đi u này không làm gi m giá tr c a cơ ch này. đư ng ng và b l c 107 Như b n th y. đây ch là m t ví d minh h a. mà còn các kênh khác. ho c 0 n u dùng <. như th không th . nh p vào dòng l nh sau: [user]$ file1 > file2 mà thu đư c b n sao c a m t t p tin nào đó. vì vào ch còn thi u s đ t. 1. có th đưa các thông tin c n thi t cho câu l nh t t p tin: trong t p tin này ghi s n nh ng gì c n đ th c hi n l nh đó. kho ng tr ng c nh > là không nh t thi t): command N > M Trong đó. các câu l nh sau là tương đương: [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ cat > file cat>file >file cat > file cat Tuy nhiên. > và >> làm vi c v i các kênh tiêu chu n (đ u vào ho c đ u ra). t c là đ u vào tiêu chu n. b i vì các kênh tiêu chu n có cho m i câu l nh. còn có kh năng không nh ng chuy n hư ng d li u vào kênh này hay kênh khác.s c a kênh tiêu chu n (0. Khi này.txt như sau (chú ý. khi đ t nó (&) trư c s c a kênh s chuy n d li u đ n: command N > &M . chúng không ch đư c dùng theo các cách quen thu c. > s đư c biên d ch là 1 >. Ví d . có th chuy n hư ng không ch đ u vào và đ u ra tiêu chu n. Như th . đ u ra tiêu chu n stdout . T c là l nh chuy n hư ng có d ng đ y đ như sau (xin đư c nh c l i. “l m t” hơn. và 2) ho c tên t p tin. B i vì các ký hi u <. kênh thông báo l i stderr . 1 n u dùng >. t c là không có kênh tiêu chu n nào cho l nh) các ký t chuy n hư ng này không th đư c s d ng. > và >> mà không ch ra s kênh hay tên t p tin. có th đ m s t trong t p tin ls.txt Cách chuy n hư ng này thư ng đư c s d ng trong các script. Ch c năng tương t đ i v i đ u vào đư c th c hi n b i <.s 2. Trong m t vài trư ng h p có s d ng các ký hi u <. ví d . Ký hi u & dùng đ th c hi n đi u này. Đ làm đư c đi u này. mà còn sao chép n i dung c a các kênh tiêu chu n đó. cho các câu l nh mà thư ng ti p nh n (hay ch ) d li u vào t bàn phím. thư ng dùng. khi không có s nào ch ra. N và M . còn < s đư c biên d ch là 0 <. t c là đ u ra tiêu chu n. Trong script dùng đ t đ ng hóa m t thao tác nào đó. c n đ t trư c ký hi u chuy n hư ng s c a kênh mu n chuy n.s 1.5. Ngoài vi c chuy n hư ng các kênh tiêu chu n đơn gi n như v y.5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. t chúng (không có m t l nh nào.

liên k t v i nhau (có th nói phân cách nhau. Tr ng thái thoát ra (giá tr lôgíc. cũng như d u ch p ph y . b n có th sư d ng trên m t dòng c ký hi u dây chuy n |. vì khi đó chúng ta v a có th nhìn th y thông báo trên màn hình. Hai hay vài câu l nh. Trư c m i d u ch m ph y. h v g i và th c hi n t t c các câu l nh có trong đư ng ng cùng m t lúc. Ví d . T c là n u tr ng thái thoát ra c a l nh cu i cùng b ng 0 thì tr ng thái thoát ra c a đư ng ng s b ng 1 và ngư c l i. l nh này s phân chia n i dung nói trên và ch l y ra nh ng dòng nào có ch a t knoppix. mà tính s nh ng dòng thu đư c. trư c câu l nh đ u tiên c a đư ng ng có th đ t ký hi u “!”. Vì th ngay khi chương trình th nh t b t đ u đưa k t qu đ u ra. Đ n lư t mình. k t q a c a l nh grep đư c chuy n t i đ u vào c a l nh wc -l.5. Khi này đ u ra tiêu chu n c a l nh đ ng bên trái so v i | đư c chuy n đ n đ u vào tiêu chu n c a chương trình. mà đ u ra c a l nh trư c dùng làm đ u vào cho l nh sau. t c là n i dung t p tin ls. h v s d ng l i và ch cho đ n khi th c hi n xong t t c các câu l nh trư c c a đư ng ng. mà k t qu c a nó s là m t bi n đ i ph c t p. trư ng h p sau thư ng đư c ng d ng trong các script ch y khi kh i đ ng Linux: teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null cat: hiho: No such file or directory teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null 2>&1 5.txt | grep knoppix | wc -l Dòng này có nghĩa là k t qu c a l nh cat. Ví d : maikhai@fpt:/sw$ cat ls. d ng bên ph i so v i |. mà đư c tr l i sau khi th c hi n xong chương trình) c a m t đư ng ng s trùng v i tr ng thái thoát ra c a câu l nh sau cùng trong đư ng ng. C n chú ý r ng. Kh năng này đ c bi t có ích khi mu n ghi đ u ra vào t p tin. ch y m i l nh đó trong m t b n sao h v riêng. n u mu n) b i ký hi u g ch th ng đ ng “|”.108 Bash L nh này có nghĩa là. N u như mu n m t l nh nào đó k t thúc hoàn toàn.txt. s đư c chuy n đ n đ u vào c a l nh grep. H v ch cho t t c các câu l nh k t thúc r i m i xác đ nh và đưa ra giá tr này. đ sao chép thông báo l i vào đ u ra tiêu chu n. Đư ng ng s d ng đ k t h p vài chương trình nh l i v i nhau (m i chương trình th c hi n m t bi n đ i xác đ nh nào đó trên đ u vào) t o thành m t l nh t ng quát. gi ng như m t dây chuy n s n xu t. Ví d . đ u ra c a kênh v i s N đư c g i đ n c đ u ra tiêu chu n. c n dùng l nh 2>&1. khi đó tr ng thái thoát ra c a đư ng ng s là ph đ nh lôgíc c a tr ng thát thoát ra c a l nh cu i cùng trong đư ng ng. ho c băng chuy n). Cũng y như v y. v a ghi chúng vào t p tin. trư c khi th c hi n l nh ti p theo. và sao chép t i kênh có s M. còn 1>&2 sao chép stdout vào stderr.. chương trình ti p theo b t đ u x lý k t qu này.2 S d ng | M t trư ng h p đ c bi t c a chuy n hư ng đ u ra là s t ch c các đư ng ng (ha y còn có th g i là kênh gi a các chương trình. . các l nh ti p theo th c hi n các công vi c c a mình: ch d li u t l nh trư c và đưa k t qu cho l nh ti p theo.

tr Trong d li u đ u vào thay th các ký t ô th nh t b i các ký t tương ng ô th hai.5. ví d . và c nh ng câu l nh có trong b ng 5. Hãy th gõ l nh tr abc ABC r i gõ vài dòng ch a các ký t abc! comm So sánh hai t p tin theo t ng dòng m t và đưa vào đ u ra tiêu chu n 3 c t : m t — nh ng dòng ch g p t p tin th nh t. th c hi n m t vài bi n đ i trên d li u này và đưa ra k t qu đ u ra tiêu chu n (t đây còn có th chuy n đ n nơi nào đó theo ý mu n c a ngư i dùng). m t m t g i d li u này đ n đ u ra tiêu chu n. chúng ta s d ng đây và chuy n sang m t ph n khác.1. Vì v y. Các câu l nh .3 B l c Ví d cu i cùng trên (ví d v i câu l nh grep) có th dùng đ minh h a cho m t khái ni m qua tr ng khác. d u g ch dư i (ch ký t đ u tiên c a . chúng ta có th nói r t nhi u v chuy n hư ng và b l c. Tên g i (hay ID) c a tham bi n có th là m t t bao g m các ký t b ng ch cái.6 Tham bi n và các bi n s . nhân đôi d li u đ u vào. Môi trư ng c a h v Khái ni m tham bi n trong h v bash tương ng v i khái ni m bi n s trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. Nhưng n i dung này có trong ph n l n các cu n sách v UNIX và Linux (xem ph n l i k t). Kh năng c a b l c có th m r ng v i vi c s d ng các bi u th c chính quy (đi u khi n). B ng 5. Tìm trong t p tin hay d li u đ u vào các dòng có ch a m u egrep văn b n đư c ch ra và đưa các dòng này t i đ u ra tiêu chu n. đó là. câu l nh tee. b l c chương trình. more.b l c bao g m các l nh đã nói đ n trên cat. mà ti p nh n d li u vào.1: Các câu l nh b l c L nh Mô t ng n g n grep. và ba — nh ng dòng có trong c hai t p tin. 5. s d ng đ th c hi n m t vài bi n đ i trên d li u đ u vào (l y t t p tin hay đ u vào tiêu chu n) . Môi trư ng c a h v 109 5. t ch c tìm ki m theo các m u tìm ki m t đơn gi n đ n ph c t p và r t ph c t p. sed Trình so n th o t p tin theo dòng. wc.5. cho phép. D th y r ng theo ch c năng c a mình l nh tee tương t như nhóm ký t chuy n hư ng 1>&file. diff. less.6 Tham bi n và các bi n s . N u mu n. cmp. hai — nh ng dòng ch g p t p tin th hai. pr Đ nh d ng t p tin hay n i dung c a đ u tiêu chu n đ in n. B l c – đó là l nh (hay chương trình). đư c g i là “môi trư ng và các bi n môi trư ng” t o b i h v . fgrep. M t b l c đ c bi t. ch s . m t khác ghi nó (d li u) vào t p tin (ngư i dùng c n đ t tên).

tham bi n đư c xác đ nh hay đư c đ t ra. Đ xem giá tr c a m t bi n môi trư ng c th . #. đư c li t kê b ng trên. N u giá tr có ch a nh ng ký t đ c bi t. Tên (ID) c a tham bi n v trí g m m t hay vài ch s (nhưng không có tham bi n v trí 0). Giá tr có th là m t dòng tr ng r ng. ). n u ngư i dùng g n cho nó m t giá tr . và c nh ng ký t sau: . . thay vì dùng l nh set (khi này c n tìm trong k t qu c a nó bi n mu n xem). có nhi u bi n). Bi n môi trư ng. .(g ch ngang). ch cái và không đư c b t đ u b i m t ch s . 5. tham bi n đ c bi t (các ký t đ c bi t đã nói trên chính là tên c a nh ng tham bi n này) và các bi n s c a h v .v. thì c n đ t nó (giá tr ) vào d u ngo c. nhìn t phía h v . (Tin r ng sau khi đ c đo n vi t v tham bi n v trí thì các b n đã hi u t i sao m t bi n môi trư ng không th b t đ u b i m t ch s . đó là các tham bi n đư c đ t tên. . . thì cũng có th b xóa b b ng l nh n i trú unset. có m t đi m khác bi t đó là ch có th “nh c” đ n chúng. v. .6. Giá tr c a các tham bi n này cũng thay đ i trong khi h v th c hi n m t trong các hàm s (chúng ta s xem xét v n đ này dư i).110 Bash t này không đư c là ch s ). name . Đ nhìn th y giá tr c a tham bi n. phép hoán đ i) chúng đư c th c hi n như trong b ng 5. Các tham bi n đ c bi t không gì khác hơn là các m u. $.) Giá tr có th là b t kỳ m t dòng văn b n nào.2: Các tham bi n đ c bi t. N u m t bi n môi trưòng đư c xác đ nh.tên c a bi n. _ (g ch dư i). n u môi trư ng l n. Như v y. 0.giá tr mu n gán cho bi n (có th là m t dòng tr ng). Giá tr c a tham bi n v trí là các tham s cho l nh.1 Các d ng tham bi n khác nhau Tham bi n chia thành ba d ng: tham bi n v trí. Giá tr c a bi n môi trư ng đư c gán nh thao tác có d ng sau: [user]$ name=value Trong đó. ngư i ta s d ng ký t $ trư c tên c a nó. l nh: maikhai@fpt:/sm$ echo parameter hi n th t parameter. không th gán các giá tr cho các tham bi n này. Tên c a bi n môi trư ng ch có th bao g m các ch s . Giá tr t t nhiên s không ch a các d u ngo c này. Chúng ta nói r ng. T p h p t t c các bi n này cùng v i các giá tr đã gán cho chúng g i là môi trư ng (enviroment) c a h v . đư c đưa ra khi ch y h v (tham s đ u tiên là giá tr c a tham bi n 1. Có th xem nó (môi trư ng) nh l nh set khi không có tham s (có th c n dùng đư ng ng “set | less”. còn value . có th s d ng l nh echo: . còn l nh maikhai@fpt:/sm$ echo $parameter hi n th giá tr c a tham bi n parameter (t t nhiên n u như tham bi n đó đư c xác đ nh). . Có th dùng câu l nh set đ thay đ i giá tr c a tham bi n v trí. mà s thay th (phép th . tham s th hai tham bi n 2.

N u th ch y vài l n liên ti p câu l nh sau: maikhai@fpt:/sw$ echo $RANDOM thì m i l n b n s nh n đư c m t giá tr m i. thì s s d ng giá tr c a n [user]$ echo $name Trong đó. ? Thay th b i tr ng thái thoát ra c a câu l nh cu i cùng trong đư ng ng. trong trư ng h p này. đư c đ t b i l nh n i trú set hay trong khi ch y h v . trong đó c . N u bash ch y m t t p tin l nh nào đó. b n l i c n ph i bi t tên c a bi n mu n xem). “$@” tương đương v i “$1” “$2” . 4 random là t ti ng Anh có nghĩa ng u nhiên . thì m i tham bi n s đư c thay th b i m t t riêng bi t. – (g ch ngang) Thay th b i giá tr các c .ký t đ u tiên trong giá tr c a bi n s IFS. 0 Thay th b i tên h v hay tên c a script đang ch y. thì tham bi n này s đư c thay b i m t t duy nh t. có nh ng bi n r t thú v .process identificator) Thay th b i s c a ti n trình (PID) cu i cùng trong s các câu l nh th c hi n trong n n sau. ”. Môi trư ng c a h v 111 B ng 5. flag. ho c không đư c xác đ nh giá tr . . N u thay th th c hi n trong ngo c kép.6 Tham bi n và các bi n s . Trong s các bi n. /bin/bash _ (g ch dư i) Thay th b i tham s cu i cùng c a câu l nh trư c trong s các câu l nh đã đư c th c hi n (n u đó l i là m t tham bi n hay bi n s . . T c là “$” tương đương v i “$1c$2c. phân cách nhau b i ký t đ u tiên c a bi n s IFS (s nói đ n sau). Xin hãy chú ý đ n. ví d . c n thay name b i tên bi n (như v y. N u giá tr c a IFS tr ng. b t đ u t tham bi n th nh t. mà đư c th c hi n trong ch đ n n trư c. thì giá tr s không đư c thi t l p (tham bi n s b x # Thay th b i giá tr th p phân c a các tham bi n v trí. Nguyên nhân là vì bi n này tr l i m t giá tr ng u nhiên4 trong kho ng 0 .2: Thay th các tham bi n đ c bi t Tham bi n Quy lu t thay th * Thay th b i các tham bi n v trí.5. mà t o ra t t t c các tham bi n v trí. . $ Thay th b i s c a ti n trình (PID . N u không có tham bi n v trí. . Trong trư ng h p ngư c l i giá tr này b ng đư ng d n đ u đ đ n h v (ví d .32 768. thì $0 có giá tr b ng tên c a t p tin này. T c là. b t đ u t tham bi n th nh t. N u s thay th th c hi n trong d u ngo c kép. @ Thay th b i tham bi n v trí. thì tham bi n phân cách nhau b i các kho ng tr ng. bi n RANDOM. mà b n s th y trong k t qu c a l nh set.

ví d /home/teppi82/project/l4u Thư m c hi n th i (không có đư ng d n) Ký t #. đư c đưa ra trư c m i câu l nh. 26. n u h v đư c ch y b i ngư i dùng root. Sun. D u nh c th hai. danh sách đ y đ xem trong trang man c a bash . ví d . B ng 5.2 D u nh c c a h v M t trong các bi n r t quan tr ng có tên PS1. ví d teppi Tên đ y đ c a thư m c làm vi c hi n th i (b t đ u t g c). đư c s d ng trong các trư ng h p khác nhau. Giá tr theo m c đ nh — “+”. C m ký t \a \d \h \H \t \T \@ \u \w \W \$ \nnn \n \s \# \\ \[ \] \! .com Th i gian hi n th i d ng 24 gi : HH:MM:SS (gi :phút:giây) Th i gian hi n th i d ng 12 gi : HH:MM:SS Th i gian hi n th i d ng 12 gi am/pm (sáng/chi u) Tên ngư i dùng đã ch y h v . sau khi ch y l nh này d u nh c s có d ng như đã nói. xác đ nh b i bi n PS2. D u nh c. s d ng trong l nh select. cũng như m t vài ký t chuyên dùng đ xác đ nh d ng d u nh c như trong b ng 5. mà bash đưa ra trong khi ch ngư i dùng nh p câu l nh ti p theo. Theo m c đ nh bi n PS2 có giá tr “>”. khi ch y l nh cat đ đưa d li u vào t bàn phím vào t p tin. b n có th thay đ i các bi n PS1 và PS2.l nh ftp.3 (ch đưa ra m t vài trong s chúng làm ví d . Ký t có mã h tám nnn Dòng m i (chuy n dòng) Tên h v S hi n th i c a câu l nh D u g ch ngư c (backslash) Sau ký t này t t c các ký t s không đư c in ra. Bi n này cho bi t d ng c a d u nh c.6. Dec. Nói chung thì trong bash có t t c b n d u nh c. và ký t $. Tên máy đ y đ . trong lúc bash theo dõi quá trình th c hi n. Theo m c đ nh thì bi n này đư c gán giá tr “\s-\v\$ ”. Bi n PS1 đưa ra d ng c a d u nh c khi h v ch nh p l nh. xác đ nh b i bi n PS3.phanthinh. n u h v đư c ch y b i ngư i dùng thư ng. Tên máy (hostname) đ n d u ch m đ u tiên. M t ví d khác .3: Ký t xác đ nh d ng d u nh c Giá tr (k t qu thu đư c) Tín hi u âm thanh (mã ASCII 07) Th i gian d ng “Th . K t thúc chu i các ký t không đư c in ra. Khi này có th s d ng b t kỳ ký t nào nh p t bàn phím. ngày”. S th t c a l nh hi n th i trong l ch s các câu l nh đã dùng. tuy nhiên trên các b n phân ph i khác nhau thư ng có các script kh i đ ng (hay script đăng nh p) xác đ nh l i bi n này.gõ l nh “man bash”). xác đ nh b i bi n PS4. D u nh c. xu t hi n khi h v ch ngư i dùng nh p thêm m t vài d li u c n thi t nào đó đ có th ti p t c ch y câu l nh (chương trình) đã g i. R t có th b n đã nhìn th y d u nh c này.112 Bash 5. N u có mong mu n. tháng. ví d teppi.

Đ thêm thư m c vào danh sách này. /bin.5. /usr/X11R6/bin. b i vì danh sách còn ch a c nh ng câu l nh đã đư c ghi l i trong t p tin l ch s . ký hi u . 5. đây là đi u không khuyên làm v i lý do b o m t: ngư i có ác ý có th đ t vào thư m c dùng chung m t chương trình nào đó. Các thư m c trong danh sách này phân cách nhau b i d u hai ch m (:). tên c a thư m c hi n th i (không có đư ng d n).4 Bi n môi trư ng IFS Bi n này xác đ nh ký t (c m ký t ) phân cách (Internal Field Separator). Tuy nhiên. M t chú ý nh . có cùng tên v i m t trong s nh ng câu l nh thư ng dùng b i root. Theo m c đ nh bi n môi trư ng PATH bao g m các thư m c “bin” sau: /usr/local/bin.6. và s chia t (word splitting). Ví d . . sau khi th c hi n l nh (vì trong dòng văn b n có kho ng tr ng. đ ng th i còn x y ra s thay th trong tên các câu l nh. /usr/bin. t c là bi n PATH trông như th này: /usr/local/bin:/bin:/usr/bin:/usr/X11R6/bin. h v “l c l i” các thư m c theo đúng th t đã li t kê trong bi n PATH. Bi n này đưa ra danh sách đư ng d n đ n các thư m c. có th đưa vào danh sách này thư m c hi n th i. c n th c hi n câu l nh sau: [user]$ PATH=$PATH:new_path Khi tìm ki m. d u đóng ngo c vuông. mà h v th c hi n trư c khi ch y m t câu l nh nào đó (xem dư i). khi thêm vào bi n PATH m t d u ch m (. kho ng tr ng. s x y ra s thay th theo các quy lu t m r ng trong b ng trên. nên nh t thi t ph i có d u ngo c): [user/root]$ PS1="[\u@\h \W]\$" thì trong d u nh c s có d u m ngo c vuông. Sau khi giá tr c a bi n đư c h v đ c xong. mà bash s tìm ki m t p tin (trư ng h p riêng là các t p tin l nh) trong trư ng h p. đư ng d n đ y đ đ n t p tin không đư c đưa ra. b n s nh n đư c m t ng c nhiên nh .). tên ngư i dùng.6 Tham bi n và các bi n s . trong các bi u th c s h c. N u th gõ l nh “echo $IFS”. nhưng th c hi n nh ng ch c năng khác hoàn toàn (đ c bi t nguy hi m n u thư m c hi n th i đ ng đ u danh sách tìm ki m). 5.6. Chúng ta s nói đ n nh ng s thay th này dư i. tên máy.3 Bi n môi trư ng PATH Còn m t bi n cũng quan tr ng n a có tên PATH. Môi trư ng c a h v 113 S c a l nh (s th t c a l nh đang th c hi n trong bu i làm vi c hi n th i) có th khác v i s c a chính nó trong danh sách “l ch s các câu l nh”. s d ng trong thao tác phân chia t ng khi bi n đ i dòng l nh. Giá tr theo m c đ nh c a bi n này — “<Kho ng_tr ng><Tab><Ký_t _hàng_m i>”. và ký hi u $ (n u trên h v đang làm vi c ngư i dùng bình thư ng) hay #(n u h v ch y dư i ngư i dùng root).

5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân Tên c a thư m c hi n th i ghi trong bi n môi trư ng v i tên PWD. .6.6 Câu l nh export Khi h v ch y m t chương trình hay câu l nh nào đó. • Khai tri n các m u tên t p tin và thư m c (pathname expansion). • Phép th s h c (th c hi n t trái sang ph i). ch y ti n trình đã cho. • Phép th các tham bi n và bi n s . và giá tr c a bi n này thay đ i sau m i l n ch y chương trình cd (cũng như m i l n thay đ i thư m c hi n th i theo b t kỳ cách nào.114 Bash 5. t c là s d ng giá tr c a chúng qua tên. nó (h v ) cung c p cho chúng m t ph n bi n môi trư ng. 5. c n gán giá tr cho bi n này v i l nh export.7 Khai tri n bi u th c Hay h v đ c các câu l nh như th nào?. M t trong nh ng bư c c a s phân tích này là phép m hay khai tri n bi u th c (expansion). v ng ). t c là thay vì [user]$ name=value c n gõ: [user]$ export name=value Trong trư ng h p này. Chúng ta s xem xét chúng theo t t này. nó (h v ) trư c khi ch y câu l nh th c hi n vi c “phân tích ng pháp” dòng l nh này (gi ng trong ngôn ng . Các thao tác này đư c th c hi n theo đúng th t li t kê trên. Khi h v nh n đư c m t dòng l nh này đó c n th c hi n. Tương t như v y tên đ y đ (g m c đư ng d n) c a thư m c cá nhân c a ngư i dùng. • Phép chia t (word splitting). ghi trong bi n HOME. • Phép th các câu l nh. • Thay th d u ngã (tilde expansion).6. qua Midnight Commander). 5. phân tích ch ng . Trong bash có b y lo i khai tri n bi u th c: • Khai tri n d u ngo c (brace expansion). ví d . Đ có th cung c p bi n môi trư ng cho ti n trình ch y t h v . t t c các chương trình ch y t h v (k c b n sao th hai c a chính h v ) s có quy n truy c p t i các bi n đư c gán như v y.

thì d u ngã c ng v i tên ngư i dùng đư c thay th b i đư ng d n đ y đ đ n thư m c cá nhân c a ngư i dùng này. Trong trư ng h p th hai.7.edit}. Có th th c hi n đi u này nh các câu l nh sau: [user]$ mkdir /usr/src/unikey/{old. ho c thay đ i ngư i dùng s h u c a vài t p tin cùng m t lúc.1 Khai tri n d u ngo c Khai tri n d u ngo c t t nh t minh h a trên ví d . 5.? • /usr/ucb/ex • /usr/lib/how_ex • /usr/ucb/edit • /usr/lib/how_ex T c là v i m i c p d u ngo c s t o ra vài dòng riêng r (s nh ng dòng này b ng s t n ng trong d u ngo c) b ng cách ghi thêm vào trư c m i t trong ngo c nh ng gì đ ng trư c d u ngo c. trong thư m c /usr/src/unikey/ s t o ra các thư m c con old.? • /usr/ucb/edit • /usr/lib/ex?. chúng ta c n t o thư m c con trong m t thư m c nào đó. Khai tri n d u ngo c đư c th c hi n trư c các d ng khai tri n khác trong dòng l nh. M t ví d khác: dòng a{d. và ghi thêm vào sau m i t này nh ng gì đ ng sau d u ngo c. Và n u giá tr c a bi n HOME không đư c gán thì d u ngã s đư c thay th b i đư ng d n đ u đ đ n thư m c cá nhân c a ngư i dùng.7 Khai tri n bi u th c 115 5. N u như ngay sau d u ngã (và trư c d u g ch chéo) là m t t trùng v i tên c a m t ngư i dùng h p pháp. s đư c gi không thay đ i (chúng s đư c biên d ch các bư c phía sau). ngư i dùng s h u c a các t p tin sau s thay đ i (thành root): • /usr/ucb/ex • /usr/lib/ex?. thì d u ngã s đư c thay th b i giá tr c a bi n HOME.bugs} [root]# chown root /usr/{ucb/{ex.2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion) N u như t b t đ u v i ký t d u ngã (’∼’).c.new. t t c các ký t đ ng trư c d u g ch chéo đ u tiên (hay t t c các ký t n u như không có d u g ch chéo) s đư c hi u là tên ngư i dùng (login name).5.new. k c nh ng ký t n m trong d u ngo c. N u như t .lib/{ex?.dist. và bugs.7. N u như tên này là m t dòng r ng (t c là d u g ch chéo đ ng ngay phía sau d u ngã). mà đã ch y h v .b}e khi khai tri n s thu đư c ba t “ade ace abe”.dist.?*.how_ex} Trong trư ng h p đ u. hơn n a t t c các ký t đ c bi t có trong dòng l nh. Gi thi t.

N u d ng sau d u ngã là ‘-’.3 Phép th các tham bi n và bi n s Ký t $ đư c s d ng cho các thao tác th tham bi n.7. s khai tri n tham bi n và bi n s . Ý nghĩa c a nó n m ch thay th tên các câu l nh b i k t qu th c hi n c a chúng. th các câu l nh và th các bi u th c s h c. ho c khi theo sau tên còn có các ký t khác. phím cho nó thư ng n m trên phím Tab). S phân chia t không x y ra.7. nhưng r t ti n. Bi u th c hay tên đ ng sau $ có th đư c đưa vào ngo c. 5. c n đ t bi u th c d ng $parameter. cũng như xóa các ký t trích d n (xem dư i). phép th các bi u th c s h c. khi đ ng sau nó (d u g ch ngư c) là m t $. ‘. N u phép th câu l nh x y ra phía trong ngo c kép. vì d u ngo c phân cách bi u th c v i các t hay ký t đ ng sau. tr trư ng h p. thì d u g ch ngư c (\) trong d u ngo c s có ch c năng như m t ký t thông thư ng. n u tên c a tham bi n có ch a vài ch s . Phía trong expression có th c hi n các phép th tham bi n và th câu l nh. không có ký t nào có ý nghĩa đ c bi t.5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion) Phép th s h c cho phép tính giá tr c a m t bi u th c s h c và thay th nó (bi u th c) b i k t qu thu đư c. thì trong k t qu c a phép th s không th c hi n phép phân chia t và s khai tri n m u tên t p tin và thư m c. N u như s d ng d ng $(command). hay m t \. S khai tri n các m u tên t p tin và thư m c cũng không đư c th c hi n. đ g i giá tr c a tham bi n nói chung cũng như bi n môi trư ng nói riêng trong dòng l nh. thì t không b thay đ i. 5.4 Phép th các câu l nh Phép th các câu l nh là m t công c r t m ng c a bash. Có hai d ng phép th l nh: $(command) và ‘command‘ N u ng d ng d ng th hai (chú ý đây s d ng d u “ngo c đơn ngư c”. D u ngo c ch c n thi t. Trong t t c các giá tr c a bi n s x y ra phép th d u ngã (∼). nhưng nh ng d u ngo c kép trong expression l i đư c đ c như m t ký t thư ng. Như v y. thì thay th giá tr c a bi n OLDPWD (thư m c “cũ”). không nh t thi t. 5. . Có hai d ng phép th s h c: $[expression] ((expression)) Trong đó expression đư c hi u (đư c bash đ c) như khi đ ng trong ngo c kép.116 Bash đ ng sau d u ngã không ph i là tên c a m t ngư i dùng (và không r ng). thì t t c các ký t đ ng trong ngo c t o thành m t câu l nh. mà chúng ta không mu n h v “hi u l m” chúng là m t ph n c a tên tham bi n. hay ký hi u này s đư c thay th b i tên đ u đ c a thư m c hi n th i (t c là giá tr c a bi n PWD). tr trư ng h p “$” (l i gi i thích xem b ng s 3). phép th các câu l nh. N u như sau d u ngã là ‘+’.7.

xác đ nh b i bi n IFS (xem trên). N u giá tr c a IFS b ng m t dòng tr ng. h v l i phân tích dòng l nh m t l n n a (nhưng d ng thu đư c sau các phép th nói trên) và th c hi n vi c phân chia t (word splitting).7. h v tìm trong dòng l nh t t c các ký t phân chia. tương ng v i m u này. 5. Đ thu đư c thông tin ch c a t p tin d ng jpeg. Hãy tư ng tư ng là b n mu n xem thông tin c a m t thư m c. N u trong dòng l nh không th c hi n phép th nào trong các phép th k trên. thì phân chia t cũng không x y ra. t c là các ký t đ c bi t b m t giá tr và hi u như các ký t thư ng. và c n thay th b i các t trong danh sách đư ng d n.jpg N u trong thư m c có nhi u t p tin. thì t s không thay đ i. câu l nh [user]$ echo $((2 + 3 * 5)) cho k t qu b ng “17”. và n u như không đưa ra tùy ch n -f. v. th l nh. 5.6 Phân chia t (word splitting) Sau khi th c hi n xong các phép th tham bi n. trong đó có ch a m t s lư ng l n các t p tin đ các d ng. có th dùng câu l nh [user]$ ls *. bash s đưa ra thông báo l i. phim v i d ng gif. thì t này s đư c xem như m t m u. mà đư ng d n tương ng v i m u không tìm th y. . N u như bi n này đư c xác đ nh. thì vi c phân chia t s không x y ra.7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin5 Phép th tên đư ng d n và t p tin (Pathname expansion) s d ng đ ch nh m t m u nh g n mà có th ch ra vài t p tin (hay thư m c).5. thì bash s tìm ki m trong t ng t c a dòng l nh các ký t *. Ví d . avi. N u bi u th c không chính xác. Sau khi phân chia t . . ví d .v. tương ng v i m u này. jpeg. và nh đó chia nh dòng l nh thành các t riêng r trong các ch tương ng. Thao tác này n m ch . N u tìm th y t v i m t hay vài ký t như v y. mà tên c a chúng là các s g m b n ch s (thư m c /proc là m t ví d +). t p tin hình nh. và bi n nullglob không đư c đưa ra. ?. M u tên t p tin r t thư ng xuyên s d ng trong dòng l nh có ch a ls. .7. và th các bi u th c s h c. thì t s b xóa kh i dòng l nh.4. N u như không tìm th y tên tương ng v i m u. thì l nh sau ch đưa ra danh sách các t p tin có s t 0500 đ n 0999: [user]$ ls -l 0[5-9]?? 5 Pathname Expansion .7 Khai tri n bi u th c 117 Cú pháp c a bi u th c expression tương t như cú pháp c a bi u th c s h c c a ngôn ng C. và [. Các ký t dùng đ t o m u có các giá tr trong b ng 5. c th hơn v v n đ này có th đ c trong ph n ARITHMETIC EVALUATION c a trang man c a bash.

. N u giá tr này b ng 0. phân cách nhau b i d u ph y và k t thúc b i m t d u ch m ph y hay ký t dòng m i.1 Toán t if và test (ho c [ ]) C u trúc c a toán t đi u ki n có d ng thu g n như sau: if list1 then list2 else list3 fi trong đó. m u file?. file2. thì s th c hi n nh ng l nh t list3.. và list3 là các chu i câu l nh.txt.txt (n u các t p tin này t n t i). list1.4: Các ký t t o m u Quy lu t thay th Tương ng v i b t kỳ dòng ký t nào. ví d c-f. file3. until.118 Bash Ký t * ? [.else và case. ‘ và " còn l i trong dòng l nh (chúng đư c s d ng đ hu b giá tr đ c bi t c a các ký t khác) s b xóa h t. Ví d .8.8 Shell — m t ngôn ng l p trình Như đã nói trên.. while. C p ký t . còn n u giá tr này khác không. không đư c ch ra trong ngo c.txt và vntex.txt. Tương ng b t ký m t ký t đơn nào. các ký t \. đ có th xây d ng b t kỳ gi i thu t nào cũng c n có toán t ki m tra đi u ki n. v*.txt s đư c thay th b i các tên t p sau file1. theo t đi n. Giá tr . và *. thì ki m tra giá tr đư c tr l i b i câu l nh cu i cùng c a danh sách. N u ký t đ u tiên trong ngo c vuông là ! hay ^. b t ký ký t nào. n m gi a hai ký t này.. 5. vnlinux. cũng như các toán t vòng l p for. nh đó nó (bash) tr thành m t ngôn ng l p trình m nh.] B ng 5. k c hai ký t t o ra dãy (c và f trong ví d ) cũng tương ng v i m u.. N u trong danh sách có vài câu l nh. nhưng file23. Toán t if ki m tra giá tr đư c tr l i b i các câu l nh t list1.txt thì không.txt s đư c thay th b i vnoss. list2. 5. 5. thì m u ( v trí này) s tương ng t t c các ký t .txt. Ví d . phân cách nhau b i d u tr (-). các chu i này có th đư c đưa vào d u ngo c nh n: list.7. k c dòng r ng. Ngoài ra.png s tương ng t t c các t p tin có ph n m r ng png (t p tin đ h a hai chi u). và filea.txt.txt (n u chúng t n t i).then. Tương ng b t kỳ ký t nào trong s các ký t n m trong d u ngo c vuông này. bi u th m t dãy. H v bash h tr các toán t l a ch n if.8 Xóa các ký t đ c bi t Sau khi làm xong t t c các phép th . thì s th c hi n các l nh t list2..

nh ng gì n m trong nó. ngo c vuông. ch không ph i là m t phép bi n hóa th n thông nào đó c a h v bash (ch là cú pháp c a [ đòi h i ph i có d u đóng ngo c)... và là m t t p tin thi t b kh i (block device) đ c bi t.8. trùng v i giá tr mà chu i l nh th c hi n (list2 ho c list3) đưa ra. • -d file Đúng n u file t n t i và là m t thư m c. then unicode_start else echo "hello world" fi V toán t test (hay [. Bi u th c ph c t p hơn đư c t o ra t các thao tác đơn và kép sau (“nh ng viên g ch cơ s ”): • -a file Đúng n u t p tin có tên file t n t i. chúng ta đưa ra ví d s d ng if: if [ -x /usr/bin/unicode_start ] . Bi u th c đ ng sau if hay elif thư ng là câu l nh test. và tr l i giá tr 0. không nh t thi t ph i có).2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c Bi u th c đi u ki n. 5.. test và [ đó là hai tên c a c a cùng m t chương trình. Đ k t thúc m c này.]) c n đi sâu hơn. [ else list ] fi ( đây d u ngo c vuông ch có nghĩa là. s d ng trong toán t test. mà có th đư c bi u th b i d u ngo c vuông [ ]. • -b file Đúng n u file t n t i.. đư c xây d ng trên cơ s ki m tra thu c tính t p tin.8 Shell — m t ngôn ng l p trình 119 đư c tr l i b i toán t if như v y. L nh test th c hi n phép tính m t bi u th c nào đó. và 1 trong trư ng h p ngư c l i. • -c file Đúng n u file t n t i. Thay vì gõ test expression có th đưa bi u th c expression vào ngo c vuông: [ expression ] C n chú ý r ng. và là m t t p tin thi t b ký t (charater device) đ c bi t. so sánh các dòng và các so sánh s h c thông thư ng. . n u bi u th c là đúng.5. D ng đ y đ c a l nh if: if list then list [ elif list then list ] . Bi u th c đư c đưa t i chương trình test như m t tham s c a chương trình. Và cũng c n chú ý r ng ch c a test trong c u trúc if có th s d ng b t kỳ chương trình nào.

n u t p tin có tên file và ch s h u c a nó là ngư i dùng mà ID có hi u l c ch đ n. • -x file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n th c thi. • -0 file Đúng. Bash • -h file hay -L file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là liên k t m m (liên k t tư ng trưng). • -k file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit sticky. • -w file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n ghi. • -u file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit thay đ i ngư i dùng. • -S file Đúng. • -p file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là tên c a m t ng (kênh FIFO). • -p file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là tên c a m t ng (kênh FIFO). • -s file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và kích thư c l n hơn không. • -r file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n đ c. . • -f file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là m t t p tin thông thư ng. • -G file Đúng. n u t p tin có tên file t n t i và thu c v nhóm. n u t p tin có tên file t n t i và thay đ i t l n đư c đ c cu i cùng. • -t fd Đúng n u b mô t c a t p tin (fd) m và ch lên terminal. xác đ nh b i ID nhóm có hi u l c. • -g file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit thay đ i nhóm. • -N file Đúng. n u t p tin có tên file t n t i và là socket.120 • -e file Đúng n u t p tin có tên file t n t i.

• -o optname Đúng. • string1 < string2 Đúng. theo t đi n. -gt (l n hơn). • file1 -ef file2 Đúng. -ne (khác. theo t đi n.8 Shell — m t ngôn ng l p trình • file1 -nt file2 Đúng. n u chu i string1. -le (nh hơn ho c b ng). Đúng. ch các tham s arg1 và arg2 có th s d ng các s nguyên (âm ho c dương). Đúng n u m t trong hai bi u th c đúng. T các bi u th c đi u ki n cơ b n này có th xây d ng các bi u th c ph c t p theo ý mu n nh các phép lôgíc thông thư ng PH Đ NH. n u bi u th c sai. • string1 == string2 Đúng. đ ng trư c chu i string2 (đ i v i ngôn ng hi n th i). Chi ti t xin xem trên trang man bash. • -z string Đúng. • -n string Đúng. • string1 !== string2 Đúng. • expression1 -a expression2 Phép c ng lôgic AND. n u hai chu i trùng nhau. • expression1 -o expression2 Phép lôgíc ho c OR. • string1 > string2 Đúng. 121 • file1 -ot file2 Đúng. n u đ dài c a chu i string b ng không. • arg1 OP arg2 đây OP là m t trong các phép so sánh s h c: -eq (b ng). -lt (nh hơn). n u t p tin file1 và file2 có cùng m t s thi t b và ch s mô t inode. n u đ dài c a chu i khác không. Đúng n u c hai bi u th c đ u đúng. Có th thay hai == b ng m t =. không b ng). đ ng sau chu i string2 (đ i v i ngôn ng hi n th i). -ge (l n hơn ho c b ng). n u hai chu i không trùng nhau. n u t p tin file1 có th i gian s a đ i mu n hơn file2. n u chu i string1. n u tùy ch n optname c a h v đư c kích ho t. VÀ (c ng) và HO C: • !(expression) Phép ph đ nh. n u t p tin file1 “già” hơn file1 (trư ng h p ngư c l i c a trư ng h p trên). .5.

4 Toán t select Toán t select cho phép t ch c h i tho i v i ngư i dùng. Ví d s d ng toán t case sau l y t script /etc/rc. Sau khi tìm th y s trùng nhau đ u tiên thì d ng vi c so sánh l i. b ng 0.. Nó có d ng sau: select name [ in word. và th c hi n danh sách list các câu l nh đ ng sau m u đã tìm th y. ) list . Giá tr tr l i b i toán t này. d u nh c PS3 đư c đưa ra.8.c p th hai.8..sysinit (ki u t ch c kh i đ ng FreeBSD style): case "$UTC" in yes|true) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS -u". done Lúc đ u t m u word hình thành m t danh sách nh ng t tương ng v i m u này. ] .d/rc.122 Bash 5. và h v ch chu i nh p vào trên đ u vào tiêu chu n. và so sánh nó (word) v i m i t trong m u pattern theo th t . N u m u word b b qua (không có trong toán t select). Danh sách l nh list đư c th c hi n v i giá tr bi n name đã ch n. . Chu i mà ngư i dùng nh p vào.. thì bi n name s đư c gán giá tr b ng t đi kèm v i s này. thì s đưa vào các tham bi n v trí (xem trên) theo m t cách tương t .. N u chu i nh p vào có ch a s . Sau đó. CLOCKDEF="$CLOCKDEF (utc)". esac N u bi n s (UTC) nh n giá tr yes ho c true.. CLOCKDEF="$CLOCKDEF (localtime)". . thì s và t s đư c hi n ra them m t l n n a. Sau đây là m t script nh (xin hãy gõ không d u n u console c a b n chưa h tr vi c hi n th Ti ng Vi t): . n u không tìm th y s trùng nhau nào. thì s th c hi n c p l nh th nh t. hơn n a m i t đư c đi kèm v i m t s th t .. 5. Trong trư ng h p ngư c l i. no|false) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS --localtime". T p h p nh ng t này đư c đưa vào kênh thông báo l i tiêu chu n. tương ng v i m t trong các s đã hi n ra. đư c ghi l i trong bi n REPLY. tr l i giá tr mà câu l nh cu i cùng trong danh sách list đưa ra. N u nh p vào m t dòng r ng. esac Câu l nh case đ u tiên khai tri n t word. N u nh p vào b t kỳ m t giá tr nào khác. nh n giá tr no ho c false . thì bi n name s nh n giá tr b ng không. ] do list.3 Toán t case D ng c a toán t case như sau: case word in [ [(] pattern [ | pattern ] ..

Sau đó bi n name l n lư t đư c gán các giá tr thu đư c t s khai tri n này.sh).5 Toán t for Toán t for làm vi c có khác m t chút so v i for trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. Trên màn hình s hi n ra câu h i sau: B n thích dùng OS nào? 1) Linux 3) Free BSD 2) Gnu Hurd 4) MacOSX #? 5) Solaris 6) QNX 7) Other Hãy nh n m t trong 7 s đưa ra (t <Enter>). và fu3: for a in 1 2 3 . Thay vì tăng ho c gi m giá tr c a m t bi n s nào đó (lên ho c xu ng) m t đơn v sau m i vòng l p. thì danh sách l nh list đư c th c hi n m t l n cho m i tham bi n v trí đã đưa ra.8 Shell — m t ngôn ng l p trình #!/bin/sh echo "B n thích dùng OS nào?" select var in "Linux" "Gnu Hurd" "Free BSD" "MacOSX" "Solaris" "QNX" "Other". D ng t ng quát c a toán t for như sau: for name [ in word. và th c hi n danh sách l nh list trong m i l n như v y.5. v i . và ch y (.8.sh). thì nó gán giá tr ti p theo trong danh sách t đưa s n cho bi n đó trong m i vòng l p. ] do list . N u b n nh p 4 (nh n c 5. Ví d . fu2. thay đ i đ t p tin thành kh thi (ví d . Nói chung c u trúc có d ng sau: for name in words do list done Quy lu t xây d ng danh sách l nh (list) gi ng trong toán t if. thì s th y thông báo sau: B n đã ch n MacOSX 1 đ n 7). done Đ u tiên cũng x y ra s khai tri n t word theo quy lu t khai tri n bi u th c (xem trên). Script sau t o các t p tin fu1.sh)./select. do touch fu$a done Có th gõ ba dòng này trên m t dòng l nh. do break done echo "B n đã ch n $var" 123 Ghi đo n trên vào m t t p tin (ví d . k t qu thu đư c tương t script. N u không có “in word”. select. chmod 755 select.

Nh câu l nh này có th s d ng for c a bash làm vi c như toán t for trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. do cat fu$a done Câu l nh (script) này đưa ra màn hình n i dung c a 10 t p tin (n u có): “fu1”.8.. và s ng ng khi đi u ki n không th a mãn.SEPARATOR -. nhưng vòng l p các câu l nh trong list2 ch th c hi n khi đi u ki n còn đúng.>> logfile sleep 60 done Chương trình (script) trên s theo dõi và ghi l i n i dung c a thư m c có tên directory theo t ng phút n u thư m c còn t n t i. n u câu l nh cu i cùng trong danh sách list1 tr l i tr ng thái thoát ra khác không.. “fu10”.7 Các hàm s H v bash cho phép ngư i dùng t o các hàm s cho mình. t c là list2 th c hi n. ti p nh n hai s nguyên làm tham s . Toán t until tương t như toán t while: until list1 do list2 done Đi m khác bi t n m ch .124 Bash Trên Linux có chương trình seq. 5. 5.8. t c là chúng ta có th t t o các câu l nh m i. do ls -l directory >> logfile echo -. và đưa ra chu i t t c các s n m gi a hai s này (c ng thêm c chúng). C u trúc có d ng như sau: while list1 do list2 done Ví d : while [ -d directory ] . . Hàm s có c u trúc như sau: function name () { list } .. s d ng giá tr ph đ nh c a đi u ki n list1. Đ làm đư c đi u này ch c n vi t vòng l p for như sau: for a in $( seq 1 6 ) .6 Toán t while và until Toán t while làm vi c tương t như if. Hàm s làm vi c và đư c s d ng gi ng như các câu l nh thông thư ng c a h v .

echo $2 } C n chú ý đ n tùy ch n -n c a echo. Trong khi th c hi n n u g p câu l nh n i trú return (trong ph n thân c a hàm).9 Bi n n i b (local) N u mu n t o m t tham bi n đ a phương. Các câu l nh này s đư c th c hi n m i khi tên name đư c g i (gi ng như m t l nh thông thư ng). name xác đ nh tên c a hàm (dùng đ g i hàm). các tham bi n v trí và tham bi n đ c bi t # s đư c tr l i các giá tr mà chúng có trư c khi ch y hàm. thì hàm s s b d ng l i và quy n đi u khi n đư c trao cho câu l nh đ ng sau hàm. các tham s c a hàm s tr thành các tham bi n v trí (positional parameters. th c hi n công vi c c a l nh seq đã nh c đ n trên: seq() { local I=$1. ch có đi u c n đ ng sau t khóa local: “local name=value”. while [ $2 != $I ]. Dư i đây là m t ví d hàm s .8 Tham s Khi hàm s đư c g i đ th c hi n. còn ph n thâm c a hàm s t o b i danh sách các câu l nh list. nhưng s r t có ích trong các hàm s v i m c đích khác. 5. t c là g i hàm s ngay trong ph n thân c a nó.8. Cú pháp đưa ra bi n đ a phương gi ng h t các tham bi n khác. C n chú ý r ng hàm có th là đ qui. nó (tùy ch n) h y b vi c t o dòng m i. done.8. do { echo -n "$I ". Khi th c hi n xong hàm s . và đưa ra s th t c a tham s nh $# Tham s v trí s 0 không thay đ i. Chúng đư c đ t các tên như $n. Cũng có th s d ng t t c các tham s m t lúc nh $*. như v y $1 là tham s đ u tiên. xem trên) trong th i gian th c hi n hàm này.5. n m gi a { và }.8 Shell — m t ngôn ng l p trình 125 Hơn n a t function không nh t thi t ph i có. Hàm s tính giai th a fact M t ví d khác: fact() { . I=$(( $I + 1 )) }. trong đó n là s c a tham s mà chúng ta mu n s d ng. M c dù tùy ch n này không có nhi u ý nghĩa v i m c đích chúng ta mu n đây. có th s d ng t khóa local. Vi c đánh s b t đ u t 1. Hàm s th c hi n trong ph m vi h v hi n th i: không có ti n trình m i nào đư c ch y khi biên d ch hàm s (khác v i vi c ch y script). 5.

đ th c hi n script myscript c n đưa câu l nh “sh myscript”. Giá tr (tr ng thái). s đư c s d ng đ tìm t p tin có tên filename. Hãy chú ý đ n s khai tri n s h c. N u không có tham s .126 if [ $1 = 0 ]. xem đ nh d ng câu l nh trên). N u filename không ch a d u g ch chéo. thì trong th i gian th c hi n script chúng s thành các tham bi n v trí.1 )) ) )) }. N u trong thư m c. N u không câu l nh nào đư c th c hi n. thì tr ng thái thoát b ng 0. thì s tìm nó (t p tin) trong thư m c hi n th i. n u đưa tên c a script như m t tham s cho l nh bash. li t kê trong PATH. c n s d ng câu l nh source. Như v y. Đi u này có nghĩa là. không tìm th y t p tin c n. mà l nh source tr l i. b n s th y dòng đ u tiên có d ng sau: #!/bin/sh.” (đ ng nghĩa c a source). ho c không tìm th y t p tin filename. trùng v i giá tr . else { echo $(( $1 * $( fact $(( $1 -. fi } Bash Đây là hàm s giai th a.10 Câu l nh sh B n luôn luôn có th ch y m t b n sao c a h v bash nh câu l nh bash hay sh. 5. Câu l nh s có d ng: source filename [arguments] Câu l nh này đ c và th c hi n các câu l nh có trong t p tin filename trong môi trư ng hi n th i. thì đư ng d n. T p tin này không nh t thi t ph i kh thi (không nh t thi t ph i có bit x). Cú pháp truy c p đ n các tham s cũng như hàm s . xác đ nh b i câu l nh cu i cùng c a filename. Đ có th th c hi n script trong b n bash hi n th i. N u xem n i dung c a m t t p tin script nào đó (nh ng t p tin như v y có r t nhi u trên h th ng). m t ví d c a hàm đ qui. Trong các trư ng h p thông thư ng khi ch y script s có m t ti n trình m i đư c ch y. 5. Tương t hàm s script có th đư c th c hi n như m t câu l nh. Khi này có th b t b n sao này ch y m t script nào đó. khi chúng ta g i script đ th c hi n . N u có các tham s (đưa ra arguments. thì tham bi n v trí không thay đ i. và tr l i giá tr . tr l i b i câu l nh cu i cùng trong script. hay m t d u ch m “. then echo 1.9 Script c a h v và l nh source Script c a h v ch là các t p tin có ch a chu i l nh. li t kê trong bi n s PATH. Trong trư ng h p này script ch đơn gi n là m t tham s c a l nh nói trên. và phép th các câu l nh.

ví d . thì hãy nh p vào dòng l nh m t câu l nh b t kỳ. script trên ngôn ng Perl b t đ u b i dòng có d ng !/bin/perl. . T t nhiên. . v. Các b n s tìm th y thông tin c n thi t trong các cu n hư ng d n khác ho c trên trang man bash. l ch s câu l nh. Có th thay th dòng này b i liên k t đ n b t kỳ m t chương trình nào. còn r t nhi u v n đ quan tr ng c n xem xét nhưng n m ngoài ph m vi c a bài h c.v. tín hi u. mô t v thư vi n readline.5. Chúng ta s d ng bài h c ng n g n v bash t i đây.10 Câu l nh sh 127 như m t l nh thông thư ng. qu n lý ti n trình. thì /bin/sh s giúp chúng ta “thu x p” m i th . b n s th y r ng h v b qua câu l nh này. T t c nh ng gì đ ng sau ký t này đ n cu i dòng s đư c coi là chú thích và b bash b qua (t c là h v s không xem dòng này là câu l nh). N u b n mu n ki m ch ng l i tác d ng c a ký t này. Ví d . và đ t trư c nó (câu l nh) ký t #. . M t chú ý khác là ký t # dùng đ vi t l i chú thích trong script. ví d “# ls”. mà s đ c t p tin và th c hi n các câu l nh tương ng.

1-pre3. ví d xterm. Đ u tiên chúng ta hãy xem xét cách cài đ t chương trình này . hay còn g i là giao di n text. như pwd. Ki n th c đưa ra ch áp d ng đư c hoàn toàn trong trư ng h p chương trình ch y t kênh giao tác (console). . .Chương 6 S d ng Midnight Commander M i th đ u đã đư c vi t ra — các nhà l p trình Nga. mkdir. ls. N u như b n đ c có kinh nghi m làm vi c v i Norton Commander (nc) trong MS-DOS hay v i FAR trong Windows. . rmdir. Khi làm vi c v i chương trình qua trình gi l p (emulator) c a terminal trong giao di n đ h a. thì s làm vi c v i mc m t cách d dàng. Nói cách khác. 2. .v . mv. đ có th làm vi c v i Midnight Commander b n đ c ch c n xem nhanh nh ng n i dung phía dư i. đây là trình qu n lý t p tin (File Manager). .6. Tác gi xin có l i khuyên đ i v i nh ng ai còn xa l v i NC hay FAR (n u như có?): hãy chú ý đ c và th c hành chăm ch .v. Ghi chú: 1. Midnight Commander (hay thư ng rút g n thành mc) là chương trình cho phép xem c u trúc cây thư m c và th c hi n nh ng thao tác đi u khi n h th ng t p tin. vì vi c nh n phím đã b v đ h a chi m l y. Trong chương này chúng ta s h c cách s d ng chương trình Midnight Commander. cd. . Sau khi đ c xong chương này b n đ c s có th s d ng các t h p phím cũng như giao di n c a Midnight Commander đ th c hi n r t nhi u công vi c có liên quan đ n h th ng t p tin t nh bé đ n n ng nh c. cp. rm. rxvt. S không tương ng như v y thư ng g p nh ng ch nói v phím “nóng”. v. Trong trư ng h p này. nhưng s thu n ti n hơn khi s d ng chương trình Midnight Commander. thì m t s mô t ho t đ ng c a chương trình s không còn chính xác n a. more v. vì Midnight Commander s giúp đ r t nhi u trong khi làm vi c v i h đi u hành. 6. m c dù có th áp d ng cho nh ng phiên b n khác. cat. Ki n th c trong chương này đư c vi t đ s d ng cho phiên b n 4. B i vì th m chí nh ng t h p “phím nóng” chính c a chúng cũng trùng nhau. m t trình qu n lý t p tin m nh.1 Cài đ t chương trình Midnight Commander M c dù đ đi u khi n h th ng t p tin nói chung và đ làm vi c v i các t p tin nói riêng có th s d ng các câu l nh c a h đi u hành. .

N u ng d ng không ch y.2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander 129 Trong ph n l n các b n phân ph i chương trình Midnight Commander không đư c t đ ng cài đ t cùng v i h th ng. Hình 6. Sau khi ch y chương trình. Và b i vì chương trình này s làm cho b n đ c “d th ” hơn. trên máy tác gi là /usr/bin/mc. Có th chuy n đ n trình đơn đ ch n các l nh có trong đó b ng phím <F9> ho c nh phím chu t (n u như sau khi kh i Ngoài ra ngư i d ch cu n sách này cũng đã d ch giao di n c a Midnight Commander ra ti ng Vi t. c n gõ vào dòng l nh shell câu l nh mc và nh n <Enter>. tgz .2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander Đ kh i đ ng Midnight Commander.1 6.6. thì c n tìm xem t p tin chương trình mc n m đâu (có th dùng câu l nh find / -name mc -type f). sau đó gõ vào dòng l nh đư ng d n đ y đ t i t p tin đó. b n đ c s th y màn hình màu da tr i làm chúng ta nh đ n màn hình chương trình Norton Commander cho MS-DOS hay chương trình FAR cho Windows như trong hình 6. phía trên hai b ng này là trình đơn (th c đơn). tác gi r t mu n r ng chương trình s đư c cài đ t ngay sau khi cài xong h đi u hành. ) c a Midnight Commander s có trên đĩa. Nhưng các gói (rpm. 2 panel 1 . deb.2.1: Giao di n ti ng Vi t c a Midnight Commander G n như toàn b không gian màn hình khi làm vi c v i Midnight Commander b chi m b i hai “b ng”2 hi n th danh sách t p tin c a hai thư m c. . ví d . Vì th n u mu n b n có th s d ng giao di n ti ng m đ c a Midnight Commander. . và vi c cài đ t t các gói này là không khó khăn gì.

ngo i tr <F1> và <F9>. Cũng có th b đi dòng l i khuyên này khi đi u ch nh c u hình c a chương trình. n u như b n đ c mu n ti t ki m không gian màn hình (cách làm s có sau này khi chúng ta nói v c u hình chương trình). thì cũng đ ng bu n. Trên dòng tr ng thái nh có hi n th m t vài d li u v t p tin hay thư m c đang đư c thanh chi u sáng ch đ n (ví d . S ti t ki m có hai lý do. thì v n có th s d ng trình đơn File (T p tin) trong trình đơn chính c a chương trình (ch c n nh r ng. Có th coi dòng này là l i mách nư c v cách s d ng nh ng phím ch c năng đã nói.130 S d ng Midnight Commander Hình 6. và đ ng th i còn có ba nút – “<”. M i b ng g m ph n đ u. và còn có th ch y tr c ti p các câu l nh tương ng b ng cách nh n chu t vào các nút này. “v” và “>” s d ng đ đi u khi n chương trình b ng chu t (nh ng nút này không làm vi c n u như b n đ c ch y mc trong trình gi t o (emulator) terminal). th m chí n u b n đ c không nh ph i dùng phím nào đ th c hi n công vi c mong mu n. đây có th nh p và th c hi n b t kỳ câu l nh nào c a h th ng. Trong ph n đ u c a m i b ng là đư ng d n đ y đ đ n thư m c có n i dung đư c hi n th . Qua trình đơn File (T p tin) có th th c hi n b t kỳ thao tác nào mà thông thư ng ph i nh các phím ch c năng. Th hai. vì có hi n th trình đơn hay không đư c xác đ nh b i c u hình chương trình). b n đ c s nhanh chóng nh đư c công d ng c a 10 phím này. và l i mách nư c s tr thành không c n thi t (và vi c nh n chu t lên các nút không ph i lúc nào cũng thu n ti n). Dòng th hai t dư i lên là dòng l nh c a chương trình Midnight Commander (hay chính xác hơn là dòng l nh c a shell hi n th i). phím đ chuy n vào trình đơn chính là <F9>). danh sách t p tin c a m t thư m c nào đó và dòng tr ng thái nh (mini-status.2: V ngoài c a màn hình Midnight Commander đ ng mc b n đ c không nhìn th y dòng trình đơn đâu. Th nh t. Vi c hi n th các nút có th t t đi. kích thư c t p tin và quy n truy c p). phía trên dòng này (nhưng phía dư i các b ng) có th hi n th “nh ng l i khuyên có ích” (hint4s). có th không hi n th n u đ t trong c u hình chương trình). Dòng dư i cùng là dãy các nút. . m i nút tương ng v i m t phím ch c năng <F1> – <F10>.

trong shell đã ch y chương trình Midnight Commander. H u h t các thao tác đư c th c hi n trong thư m c này. Tương t . chương trình xem l i mách nư c và chương trình xem thư m c s d ng cùng m t mã chương trình đ đi u khi n vi c di chuy n. t c là trong văn b n có c nh ng liên k t đ n nh ng ph n khác. Thanh chi u sáng có th di chuy n nh các phím đi u khi n vi c di chuy n. B ng hi n th i có thanh chi u sáng tên thư m c ph n đ u và thanh chi u sáng m t trong nh ng dòng c a b ng đó. Đ di chuy n trong c a s xem tr giúp có th s d ng nh ng phím mũi tên ho c chu t. có th xem tr giúp vào b t kỳ lúc nào nh phím <F1>. Ngoài nh ng t h p phím di chuy n nói chung trong b ng 6. Xin đưa ra m t b ng ng n g n li t kê các t h p phím dùng chung đ đi u khi n vi c di chuy n. Nh ng liên k t đó đư c đánh d u b i n n màu xanh nh t . Trong b ng ho t đ ng m t dòng đư c chi u sáng.3 Tr giúp Khi làm vi c v i chương trình Midnight Commander. Tr giúp đư c t ch c dư i d ng siêu văn b n. B ng 6.3 Tr giúp 131 Ch m t trong hai b ng là hi n th i (ho t đ ng). chương trình xem tr giúp còn ch p nh n nh ng t h p phím s d ng trong chương trình con dùng đ xem t p tin: B ng 6.6. Chương trình xem t p tin n i trú.2: Di chuy n trong trình xem t p tin Phím Di chuy n th c hi n <B> ho c <Ctrl>+<B> ho c <Ctrl>+<H> Lùi l i m t trang ho c <Backspace> ho c <Delete> <D u cách> Ti n t i m t trang <U> ( <D> ) Lùi l i (ti n t i) n a trang <G> (<Shift>+<G>) Đi t i đ u (cu i) danh sách . Các thao tác như sao chép (<F5>) hay di chuy n (<F6>) t p tin s d ng thư m c đư c hi n th trong b ng th hai làm thư m c đích đ n (s sao chép hay di chuy n đ n thư m c này).1.1: Các t h p phím di chuy n dùng chung Phím <↑> ho c <Ctrl>+<P> <↓> ho c <Ctrl>+<N> <Page Up> ho c <Alt>+<V> <Page Down> ho c <Ctrl>+<V> <Home> <End> Di chuy n th c hi n Di chuy n tr l i (lên trên) m t dòng Di chuy n v phía trư c (xu ng dư i) m t dòng Quay l i m t trang Ti n v trư c m t trang Quay v dòng đ u Chuy n đ n dòng cu i cùng 6. thư m c hi n th i là thư m c đư c hi n th trong b ng ho t đ ng. Vì th vi c di chuy n s d ng m t b các t h p phím (nhưng trong m i chương trình con có các t h p phím ch áp d ng trong n i b mà thôi). Liên k t đư c ch n hi n th i s có n n màu xanh đ m .

B ng 6. <Esc> B n có th s d ng phím tr ng (space) đ chuy n t i trang tr giúp ti p theo và phím <B> đ quay l i m t trang. 6.3). Chương trình ghi nh th t di chuy n theo liên k t và cho phép tr l i ph n đã xem trư c đó b ng phím <L>. rlogin hay ssh). Nh n chu t (b t kỳ nút nào) lên các nút ch c năng (các nút F1-F10 dư i cùng) cũng đ ng th i ch y chương trình tương ng v i nút đó.4 S d ng chu t Chương trình Midnight Commander có h tr chu t. B ng cách nh n nút chu t trái s có th di chuy n dòng chi u sáng lên b t kỳ t p tin nào trong các b ng.3: Di chuy n khi xem tr giúp Di chuy n th c hi n Đi t i liên k t ti p theo Quay l i liên k t trư c Đi t i liên k t ti p theo ho c kéo lên m t dòng Quay l i liên k t trư c ho c kéo xu ng m t dòng M trang mà liên k t hi n th i ch t i M trang tr giúp v a xem trư c trang hi n th i Tr giúp s d ng c a b n thân tr giúp Chuy n t i ph n ti p theo c a tr giúp Chuy n t i ph n n m trư c c a tr giúp Chuy n t i m c l c c a tr giúp Thoát kh i tr giúp Phím <Tab> <Alt>+<Tab> <↓> <↑> <→> ho c <Enter> <←> ho c <L> <F1> <N> <P> <C> <F10>.132 S d ng Midnight Commander Ngoài nh ng t h p phím đã ch ra còn có th s d ng nh ng t h p ch làm vi c khi xem tr giúp (chúng đư c li t kê trong b ng 6.4). N u nh n chu t lên khung trên cùng c a b ng có m t danh sách các t p tin r t dài. Tính năng này đư c th c hi n n u có ch y driver gpm không ph thu c vào nơi ngư i dùng làm vi c là trên kênh giao tác Linux hay ch y Midnight Commander trên xterm (ho c th m chí s d ng k t n i t xa qua telnet.jpg. thì khi nh n kép chu t trái lên t p tin screenshot. Nh n kép chu t trái lên tên t p tin đ th c hi n t p tin (n u đây là m t chương trình). chương trình xv s cho chúng ta th y t p tin screenshot. Ví d chương trình xv đư c gán đ m các t p tin hình n *. ho c ch y chương trình có kh năng và đã đư c gán đ đ c t p tin này. Đ b đánh d u thì cũng ch c n s d ng nút chu t ph i đó. ch c n nh n nút chu t ph i lên tên c a t p tin đó. Nh n chu t trái lên liên k t đ chuy n t i văn b n mà liên k t này ch t i. Nh n .jpg trông ra sao. Nh n chu t (b t kỳ nút nào) lên trình đơn trên cùng s m ra (nói đúng hơn là m xu ng dư i) trình đơn con c a nó. Đ đánh d u (ch n) t p tin nào đó. N u như có h tr chu t (xem ph n 6. thì có th s d ng chu t đ di chuy n. Chu t ph i s d ng đ quay l i ph n đã xem trư c đó. thì s th c hi n di chuy n dài 1 c t t p tin v phía đ u danh sách. khi này tên t p tin s có màu khác (theo m c đ nh là màu vàng ).jpg.

Thu g n (Brief). Hình 6. (Listing mode.. Phương pháp di chuy n này cũng làm vi c khi xem tr giúp và xem danh sách Cây thư m c N u ch y mc v i h tr chu t thì ngư i dùng có th th c hi n các thao tác sao chép và dán văn b n khi gi phím <Shift>. Có 4 kh năng đ ch n: Đ y đ (Full). r i l i nh n và gi phím <Shift> trong khi nh n chu t ph i.) c a b ng (trái ho c ph i) tương ng.5.3: H p tho i ch n đ nh d ng hi n th • Đ nh d ng Đ y đ (Full) hi n th tên t p tin. Đ làm đư c đi u này. kích thư c c a nó và th i gian s a đ i g n nh t. b n c n nh n và gi phím <Shift>.. 6. 6. Trong ph n này s nói đ n cách thay đ i d ng c a b ng hay cách hi n th thông tin trên b ng.5 Đi u khi n các b ng 133 chu t lên khung n m dư i c a b ng. • Đ nh d ng Thu g n (Brief) ch hi n th tên t p tin.1 D ng danh sách t p tin D ng b ng trên đó hi n th danh sách t p tin và thư m c con có th thay đ i qua các câu l nh c a th c đơn m ra khi ch n B ng trái (Left) và B ng ph i (Right). N u b n đ c mu n thay đ i d ng hi n th danh sách t p tin.. Tuy nhiên có th hi n th nh ng thông tin khác trên b ng. ch n đo n văn b n c n thi t b ng cách kéo chu t. C n chú ý r ng tính năng này không làm vi c trong các trình gi l p terminal như xterm.6. . đưa con tr đ n nơi c n dán. thì tương ng s th c hi n di chuy n dài 1 c t t p tin v phía cu i danh sách.. thì có th s d ng câu l nh D ng danh sách.5 Đi u khi n các b ng Các b ng c a Midnight Commander thông thư ng hi n th nh ng gì có trong thư m c c a h th ng t p tin (vì th thư ng đư c g i là b ng thư m c). do đó trên m i b ng có hai c t và hi n th đư c s t p tin nhi u g p đôi. sau đó th phím <Shift> ra. M r ng (Long) và Ngư i dùng t xác đ nh (User).

! (d u ch m than) – cho các liên k t tư ng trưng đã h ng (stalled) (liên k t ch đ n t p tin không còn n a). còn đ i v i thư m c con thì ch đưa ra dòng ch “SUB-DIR” ho c “UP–DIR”. • ctime – th i gian t o t p tin. Ti p theo c n li t kê tên nh ng vùng hi n th cùng v i chi u r ng c a vùng. thì đ u tiên c n ch ra kích thư c c a b ng: “half” (m t n a màn hình) ho c “full” (toàn màn hình). + (d u c ng) – cho các thi t b trao đ i theo block. • type – hi n th d ng t p tin (m t ký t ). • atime – th i gian truy c p đ n t p tin l n cu i. • nuid – ch s xác đ nh c a ngư i dùng (UID). ∼ (d u sóng) – cho các liên k t tư ng trưng đ n thư m c. Có th s d ng nh ng tên vùng sau: • name – tên t p tin. @ (at-sign) – cho liên k t (links). Khi t đưa ra đ nh d ng. • perm – dòng ch ra quy n truy c p đ n t p tin. • bsize – kích thư c d ng khác. này có th là m t trong • nlink – s liên k t đ n t p tin. • owner – ch s h u t p tin. • size – kích thư c t p tin. = (gi u b ng) – cho các sockets. thì ngư i dùng c n đưa ra d ng hi n th t ch n c a mình. • mtime – th i gian s a đ i t p tin cu i cùng. . • N u ch n đ nh d ng Ngư i dùng t xác đ nh (User). / (slash) – cho thư m c. ng) – cho các t p tin d ng FIFO. | (pipe. • ngid – ch s xác đ nh c a nhóm (GID). Ký t nh ng giá tr mà câu l nh ls -F đưa ra: * (asterisk) – cho t p tin chương trình. V i đ nh d ng này m t b ng chi m h t màn hình. .134 S d ng Midnight Commander • Đ nh d ng M r ng (Long) hi n th t p tin như khi th c hi n câu l nh ls -l. khi đó ch đưa ra kích thư c t p tin. • mode – quy n truy c p d ng s 8bit. Sau kích thư c b ng có th ch ra là trên b ng ph i có hai c t b ng cách thêm s 2 vào dòng đ nh d ng.(g ch ngang) – cho các thi t b trao đ i theo byte.

. sau đó ch ra s v trí (ký t ) c n gi cho vùng này.. và n u màn hình cho phép thì vùng s đư c m r ng. • | – chèn đư ng th ng đ ng. group. ho c kho ng tr ng – n u ngư c l i. Đ có th xác đ nh chính xác chi u r ng c a m t vùng.) trong trình đơn tương ng c a m i b ng. 135 Đ ng th i còn có th s d ng nh ng tên vùng sau đ t ch c vi c hi n th thông tin ra màn hình: • space – chèn kho ng tr ng.6. space.|. đ nh d ng Đ y đ (Full) th c ch t đư c xác đ nh b i dòng: half type. Có th ch n cách s p x p b ng cách ch n câu l nh Th t s p x p (Sort order. thì s đó s đư c hi u là chi u r ng nh nh t c a vùng.|. c n thêm d u hai ch m ‘:’.type. owner. hay s p x p có tính đ n ki u ch thư ng ch hoa hay không (tùy ch n Tính đ n ki u ch (case sensitive)). space. space.size:7. space.mtime còn đ nh d ng M r ng (Long) thì xác đ nh b i: full perm.|. name Dư i đây là ví d d ng hi n th do ngư i dùng đưa ra: half name.mode:3 Hi n th danh sách t p tin trên m i b ng còn có th s p x p theo m t trong 8 cách: • Theo tên • Theo ph n m r ng • Theo kích thư c t p tin • Theo th i gian s a đ i • Theo th i gian truy c p l n cu i • Theo ch m c inode • Không s p x p. space. • inode – ch m c inode c a t p tin. size. space.|. . mtime.name. • mark – chèn d u sao * (asterisk) n u t p tin đư c ch n. N u sau s v tr có đ t d u ‘+’. nlink.size. Ví d .5 Đi u khi n các b ng • group – nhóm s h u t p tin.4) ngoài vi c cho phép ch n cách s p x p còn cho phép ch n s p x p theo th t ngư c l i (đánh d u tuỳ ch n Ngư c l i (Reverse)). Khi đó s hi n ra m t h p tho i (hình 6.

. Trong ch đ này b ng s hi n th n i dung c a t p tin đư c chi u sáng (đư c ch n) trên b ng bên c nh. như câu l nh sau hi n th cây thư m c m t c a s riêng.gz” đ ch hi n th nh ng t p tin nén tar.5. kích thư c ch tr ng và t ng s ch m c inode còn tr ng).) th c đơn C u hình (Option).6). Đi u này có ích khi nh ng ti n trình khác t o hay xóa các t p tin. Trong ch đ này trên m t b ng hi n th cây thư m c d ng đ ho (hình 6...4: H p tho i s p x p Theo m c đ nh các thư m c con đư c hi n th đ u danh sách. (Configuration.5) trên b ng đưa ra thông tin v t p tin đư c chi u sáng (đư c ch n) trên b ng bên c nh.7 là khi dùng ch đ này đ xem nhanh n i dung t p tin HISTORY c a gói chương trình mediawiki.136 S d ng Midnight Commander Hình 6. còn có th đưa b t kỳ b ng nào vào m t trong nh ng ch đ sau: • Ch đ Thông tin (Info).gz). Ngư i dùng cũng có th ch n ch hi n th trên b ng nh ng t p tin tương ng v i m t m u nào đó.. nhưng cũng có th thay đ i n u đánh d u tùy ch n Tr n l n t t c t p tin (“Mix all files”) c a câu l nh C u hình..tar. Câu l nh Quét l i (phím nóng <Ctrl>+<R>) c p nh t l i danh sách t p tin hi n th trên b ng. Câu l nh L c t p tin.) trong th c đơn c a m i b ng cho phép đưa ra nh ng m u mà tên t p tin s hi n th tương ng v i nó (ví d dùng m u “*. Ví d trên hình 6.2 Nh ng ch đ hi n th khác Ngoài vi c đưa ra đ nh d ng hi n th danh sách t p tin trên b ng. • Ch đ Cây thư m c (Tree). Trong ch đ này (hình 6. v h th ng t p tin hi n th i (d ng. . Tên c a thư m c con và đư ng d n đ n thư m c con luôn luôn đư c hi n th không ph thu c vào m u đưa ra. • Ch đ Xem nhanh (Quick View)... (Filter. 6.. Trong th c đơn c a m i b ng còn có câu l nh Quét l i (Rescan) (tương đương v i câu l nh C p nh t (Refresh) trong các chương trình khác). Ch đ này tương t như khi ngư i dùng ch n câu l nh Cây thư m c (Directory Tree) t th c đơn Câu l nh (Command).

5: Ch đ thông tin Đ ra b ng xem nhanh n i dung t p tin s d ng chương trình xem t p tin có s n trong mc. (Shell link. Thay đ i b ng hi n th i (ho t đ ng).. n m gi a ho c dư i cùng trong s nh ng t p tin đang hi n th (đang th y) trên b ng. S d ng đ di chuy n dòng chi u sáng tương ng lên t p tin trên đ u. Còn l i m i th k c đ nh d ng hi n th thông tin đ u tương t như nh ng gì s d ng cho các thư m c n i b .2. Chuy n đ i vòng quanh gi a các đ nh d ng hi n th danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. • <Alt>+<G> ho c <Alt>+<R> ho c <Alt>+<J>.. N u ngư i dùng mu n bi t thêm v cách s d ng nh ng ch đ này. nhưng s thu n ti n hơn n u s d ng các t h p phím đi u khi n. • <Alt>+<T>..6..5. xin hãy xem tr giúp c a mc.. nh ng phím li t kê trong b ng 6. Dòng chi u sáng s chuy n t b ng đang là hi n th i sang b ng khác và như v y b ng sau s tr thành hiên th i. (FTP link.. vì th n u dùng phím <Tab> đ chuy n sang b ng xem nhanh. • <Tab> ho c <Ctrl>+<i>.1 và b ng 6. Hai ch đ này ch khác ch s d ng đ hi n th danh sách thư m c n m trên máy xa.5 Đi u khi n các b ng 137 Hình 6.) và K t n i Shell.). 6. ví d . • Ch đ K t n i FTP.3 Các t h p phím đi u khi n b ng Đ đi u khi n ch đ làm vi c c a b ng có th s d ng các câu l nh c a trình đơn đã nói t i trên.. Nh t h p phím này có th chuy n đ i nhanh . thì ngư i dùng có th s d ng m i câu l nh đi u khi n vi c xem..

Tương đương v i vi c nh n chu t lên ký t >. • <Ctrl>+<\>. N u trong b ng hi n th i dòng chi u sáng là tên t p tin.) ho c t i thư m c đang đư c chi u sáng. <Ctrl>+<PageDown>. • <Ctrl>+<PageUp>.6: Ch đ cây thư m c chóng t ch đ hi n th M r ng (long) sang Thu g n hay ch đ do ngư i dùng xác đ nh.. N u trong b ng hi n th i tên thư m c đư c chi u sáng. • <Alt>+<O>. • <Alt>+<U>. . Chuy n dòng chi u sáng t i v trí đ u tiên c a danh sách t p tin. Tương đương v i vi c nh n chu t lên ký t < góc trên c a b ng. thì trên b ng th hai s hi n th n i dung c a thư m c m c a t p tin đó. Hi n th danh sách thư m c thư ng dùng và chuy n t i thư m c l a ch n. còn trên b ng còn l i hi n th danh sách t p tin. Chuy n t i thư m c ngay trư c trong s nh ng thư m c đã xem. • <Alt>+<Y>.138 S d ng Midnight Commander Hình 6. Chuy n dòng chi u sáng t i v trí cu i cùng c a danh sách t p tin. Chuy n t i thư m c ngay sau trong s nh ng thư m c đã xem. • <Home> ho c <Alt>+<‘<’>. thì b ng th hai s chuy n vào ch đ hi n th các t p tin c a thư m c đư c chi u sáng. Ch khi mc đư c ch y dư i kênh giao tác (console) c a Linux: th c hi n tương ng vi c chuy n (chdir) t i thư m c m (. • <End> ho c <Alt>+<‘>’>.

R t nhi u thao tác thư ng dùng trong Midnight Commander đư c th c hi n qua các phím ch c năng <F1> — <F10>. Khi này tên c a t p tin s có màu khác.4 hay l nh trong trình đơn.6. Xin đưa ra m t b ng 6.4 t ng h p nh ng thao tác này.7: Ch đ xem nhanh 6. Bây gi đã đ n lúc c n bi t cách làm vi c v i t p tin nh chương trình có ích này. phím nóng cho câu l nh này là phím d u c ng <+>. c n ch n nh ng t p tin hay nhóm t p tin đ th c hi n thao tác đó lên. Khi ch y câu l nh Midnight Commander s đưa ra h p tho i dùng đ nh p bi u th c chính quy xác đ nh tên c a nhóm t p tin mu n đánh d u.6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin T trư c đ n gi chúng ta m i xem xét đ n v ngoài c a màn hình Midnight Commander và cách thay đ i v ngoài này. Còn có th ch n nhóm t p tin còn có th dùng câu l nh Ch n nhóm c a trình đơn T p tin (File). Đ ch n m t t p tin thì ch c n đ t dòng chi u sáng trong b ng hi n th i lên nó (t t nhiên đ u tiên c n chuy n t i thư m c tương ng). thì c n vi t bi u th c chính quy theo . hãy dùng phím <Insert> ho c t h p phím <Ctrl>+<T>. Nh ng thao tác (l nh) li t kê trên không ch có th th c hi n b ng cách nh n phím ch c năng tương ng mà còn b ng cách nh n chu t lên các nút tương ng cùng c a màn hình hay b ng các l nh tương ng c a trình đơn T p tin (File). N u mu n th c hi n m t thao tác nào đó lên nhi u t p tin m t lúc. Đ đánh d u t p tin đ t dư i dòng chi u sáng. thì c n đánh d u nhóm t p tin này. Trư c khi th c hi n m t thao tác nào đó ch ra trong b ng 6. Đ b ch n t p tin thì cũng s d ng t h p phím như khi ch n. N u có b t tùy ch n M u d ng shell (xem trang 155.6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin 139 Hình 6. Câu l nh này đư c dùng đ đánh d u nhóm t p tin theo m u tương ng đưa ra.

t c là b n s . N u ch đ Hi n tr ng thái mini (Show mini-status) đư c b t. thì nh ng ký t nh p vào s không hi n th trên dòng tr ng thái mini.4: Các phím ch c năng Phím F# Hành đ ng th c hi n <F1> G i tr giúp tùy thu c vào tình hu ng <F2> G i th c đơn do ngư i dùng t o ra <F3> Xem t p tin đ t dư i dòng chi u sáng c a b ng hi n th i <F4> G i trình so n th o trong đ s a t p tin đ t dư i dòng chi u sáng c a b ng hi n th i <F5> Sao chép t p tin hay nhóm t p tin đã đư c đánh d u t thư m c c a b ng hi n th i sang thư m c c a b ng còn l i.140 S d ng Midnight Commander B ng 6. thì s tìm ki m t p tin tương ng ti p theo. Trong nh ng trư ng h p đó các t h p phím <Ctrl>+<S> và <Alt>+<S> s có ích. <F7> T o thư m c con trong thư m c hi n th trên b ng hi n th i <F8> Xóa t p tin (thư m c con) hay nhóm các t p tin đã đánh d u <F9> G i trình đơn chính (hi n th phía trên các b ng) <F10> Thoát kh i chương trình các quy lu t như trong shell (xem chương 5. Khi sao chép m t t p tin thì còn có th đ i tên c a t p tin này3 . Còn n u t t tùy ch n này. Thao tác “B ch n” (phím t t là phím d u tr <–> ho c g ch chéo ngư c — <\>) là thao tác ngư c l i đ i v i thao tác ch n nhóm t p tin và s d ng cùng các quy lu t vi t m u như khi ch n. dòng chi u sáng s di chuy n t i t p tin ti p theo có tên b t đ u b ng nh ng ký t đã nh p vào. có th thay đ i tên c a t p tin hay thư m c di chuy n đ n. Còn thao tác “Ch n ngư c l i” (phím <*>) dùng đ b ch n nh ng t p tin đang ch n. N u thư m c hi n th i có nhi u t p tin (do đó không th y h t trên b ng). Khi này trong quá trình nh p ký t . thì s đánh d u các thư m c ch không ph i t p tin. Sau khi nh n m t trong nh ng t h p phím này thì mc s ch y ch đ tìm ki m tên t p tin trong thư m c hi n th i theo nh ng ký t đ u tiên c a tên. N u nh n <Ctrl>+<S> thêm m t l n n a. thì s đánh d u t p tin đư c th c hi n theo quy lu t c a các bi u th c chính quy thông thư ng (hãy xem hư ng d n man ed). Thao tác này dùng đ b đánh d u kh i nhóm t p tin đã ch n. N u bi u th c b t đ u ho c k t thúc b ng d u g ch chéo (/). Cũng gi ng như khi sao chép. đ ng th i ch n nh ng t p tin còn l i c a thư m c hi n th i. thì dòng tìm ki m này s hi n th trên ch c a dòng tr ng thái mini. <F6> Di chuy n t p tin hay nhóm t p tin đã đư c đánh d u t thư m c c a b ng hi n th i sang thư m c c a b ng còn l i. Có th dùng các phím <Backspace> ho c <Del> đ s a l i. Đ ng th i trong h p tho i hi n ra còn có th ch ra tên c a thư m c mu n sao chép các t p tin đ n (đ khi c n có th sao chép đ n thư m c khác v i thư m c hi n ra trên b ng th hai). Trong ch đ này nh ng ký t nh p vào s không hi n th dòng l nh mà hi n th dòng tìm ki m. thì trư c khi đánh d u t p tin c n tìm đ n t p tin đó. C n chú ý là n u trong thư m c hi n th i không có t p tin v i tên tương ng.

• Liên k t c ng (<Ctrl>+<X>. Thay đ i ch s h u b ng câu l nh chown. Cho phép thay đ i quy n truy c p và s h u t p tin. Khi ch y câu l nh này trên màn hình s hi n ra dòng cho phép nh p b t kỳ câu l nh nào cùng v i tham s c a nó (theo m c đ nh tham s s là t p tin đang đư c chi u sáng). Hãy s d ng câu l nh này n u bi t đư ng d n đ y đ đ n thư m c b n c n (và mu n chuy n thành thư m c hi n th i). B t kỳ câu l nh nào trong s này cũng có th th c hi n qua trình đơn T p tin (File). ví d . mà đ dành đ n chương nói v làm vi c v i các t p tin văn b n. So v i dòng l nh thì các thao tác xem và so n th o t p tin trong Midnight Commander thu n ti n hơn. • chmod (<Ctrl>+<X>. Cho phép thay đ i quy n truy c p đ n (các) t p tin đư c ch n. sao chép. Như đã nói t trư c. N u trên màn hình có đưa ra dòng tr ng thái mini (dùng tùy ch n Hi n tr ng thái mini).7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên Khi th c hi n các thao tác sao chép và di chuy n (hay đ i tên) t p tin ngư i dùng có kh năng thay đ i tên c a các t p tin đang sao chép hay di chuy n. Ngoài các câu l nh g n v i các phím ch c năng. • cd nhanh (<Alt>+<C>). T o liên k t c ng đ n t p tin hi n th i.6. Do đó. 6. chúng ta s xem xét l i các câu l nh này đ hi u rõ hơn v chúng. T t nhiên là nh ng thao tác thư ng dùng đư c g n v i các phím ch c năng. Sau khi ch n và đánh d u t p tin đ làm vi c ch c n nh n m t trong các phím ch c năng đ th c hi n thao tác c n thi t v i t p tin. K t qu th c hi n l nh s hi n ra trên màn hình trong xem có s n c a Midnight Commander.<L>). • chown nâng cao. Chương trình Midnight Commander cho bi t liên k t m m b ng ký hi u “@” đ ng trư c tên c a liên k t đó (tr liên k t đ n thư m c con đư c đánh d u b i d u sóng “∼”). • Xem k t qu l nh (<Alt>+<!>). c n thi t cho ngư i dùng trong nh ng thao tác cơ b n v i t p tin c a thư m c hi n th i. Đ u tiên là câu l nh sao chép và đ i tên. không nh t thi t ph i s d ng các phím ch c năng đ g i các câu l nh tương ng v i chúng. Nhưng trong ph n này chúng ta s không xem đ n trình so n th o có s n. di chuy n hay xóa. T o liên k t m m đ n t p tin hi n th i. • Liên k t m m (<Ctrl>+<X>.<O>).7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên 141 không th tìm th y t p tin mu n tìm.<C>). Đ th c .<S>). do trong Midnight Commander có tích h p s n các chương trình cho nh ng vi c này. trình đơn T p tin còn ch a các câu l nh sau (trong ngo c là các phím t t tương ng). trình đơn T p tin (File) có ch a nh ng câu l nh thư ng dùng nh t. thì trên dòng này s hi n lên tên c a t p tin mà liên k t ch đ n. Như b n đã th y. • chown (<Ctrl>+<X>.

Chúng ta s xem xét m t ví d đ hi u hơn tình hu ng này. Thông thư ng m u tên th hai đó là m t vài ký t thay th (wildcards) cu i dùng xác đ nh ch đ n c a các t p tin t o ra.142 S d ng Midnight Commander hi n vi c này ngư i dùng c n đưa ra m u cho tên c a các t p tin g c (g i là m u g c) và m u cho tên c a các t p tin s đư c t o (t p tin đích đ n. và n u ngư i dùng là root thì còn c thu c tính UID và GID. thì t t c các t p tin s đư c sao chép vào /two/one/one.. Theo m c đ nh tùy ch n này t t và t p tin (thư m c) ngu n s đư c sao chép vào thư m c đích đ n. bao g m: quy n truy c p. hay sao chép t p tin (và thư m c con) mà nh ng liên k t này ch đ n. Tùy ch n Đi theo liên k t (Follow links) xác đ nh xem khi sao chép liên k t c ng hay m m vào thư m c đích đ n (ho c các thư m c con c a thư m c này) s t o các liên k t đó. N u tùy ch n b t. N u có các t p tin đã đư c đánh d u. n u có (Dive into subdirs) xác đ nh thao tác s làm n u trong thư m c đích đ n đã có thư m c có cùng tên v i tên t p tin (ho c thư m c) đang sao chép (ngu n).8: H p tho i đ i tên t p tin T t c các t p tin tho mãn m u g c s đư c đ i tên (sao chép ho c di chuy n v i tên m i) tương ng v i m u đích.. Còn m t vài tuỳ ch n có nh hư ng đ n th c hi n thao tác sao chép và di chuy n t p tin mà có th thi t l p cùng ngay c a s đ đưa ra các m u tên t p tin. thì s ch sao chép (di chuy n) nh ng t p tin đư c đánh d u và tương ng v i m u g c. Tùy ch n Ghi nh thu c tính (Preserve attributes) xác đ nh xem khi sao chép ho c di chuy n có gi l i hay không các thu c tính c a t p tin ban đ u.8). N u tùy ch n này đư c dùng thì s t o ra trong thư m c đích đ n m t thư m c con có cùng tên và các t p tin (thư m c) s đư c sao chép vào thư m c m i này. Thông thư ng (khi tùy ch n b t t) mc s ch sao chép t t c các t p tin t one vào /two/one. N u tùy ch n không đư c dùng thì các thu c tính s đư c đ t theo giá tr umask hi n th i.. g i là m u đích). . Hình 6. ho c có th thi t l p qua câu l nh c a trình đơn C u hình | C u hình. Tùy ch n Vào thư m c con. B n mu n sao chép n i dung c a thư m c one vào thư m c /two/one đã có t trư c. Vi c đưa ra m u đư c th c hi n trên dòng nh p vào hi n th trong c a s m ra khi ch y m t trong các l nh sao chép hay di chuy n (hình 6. các đánh d u th i gian (truy c p và s a đ i).

di chuy n hay xóa t p tin. Ví d . Ký t ‘\0’ tương ng v i toàn b tên c a t p tin ngu n. thì ngư i dùng có th s d ng các ký t thay th (wildcards) ‘*’ và ‘?’ trong m u ngu n.tar\. N u m u ngu n là “*. thì k t qu s là “/two/foo. ký t ‘*’ th hai tương ng v i nhóm th hai v.8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin Khi ngư i dùng th c hi n các thao tác sao chép.tgz” và n m trong thư m c “/two”. Chúng ta xem xét m t vài ví d đ hi u rõ hơn.\1”.\(.v. trong đó cho bi t trên (nh ng) t p tin nào s th c hi n thao tác và quá trình th c hi n di n ra như th nào. thì s chuy n đ i t t c các ký t phía sau đ n l n g p ‘\U’ ho c ‘\L’ ti p theo ho c đ n cu i tên t p tin. sao chép đư c th c hi n vào “/two/*.*\)$’ (tùy ch n M u d ng shell t t). Ký t ‘*’ đ u tiên trong m u đích tương ng v i nhóm ký t thay th đ u tiên trong m u ngu n. Tương t . . ‘\ \’ có nghĩa là dùng ký t g ch chéo thông thư ng và ‘\*’ có nghĩa là s d ng m t ký t d u sao thông thư ng (asterisk). N u m u ngu n có d ng “ˆ\(. tên t p tin s đư c chuy n đ i sao cho các ch cái đ u tiên s là ch hoa. \)’. Thanh th nh t (file bar) cho bi t đã th c hi n (ví d sao chép) đư c bao nhiêu ph n c a t p tin hi n th i.tgz”. Chúng ta l i xem xét ti p hai ví d . thì t p tin thu đư c s có tên “foo. . Cách này m m d o hơn. Khì tùy ch n này b t. đ “file.gz”. Ví d 1.file”.c” tr thành “c.. Ký t ‘\’ trong các m u dùng đ hu b tác d ng c a các ký t đ c bi t. Midnight Commander hi n th trên màn hình h p tho i. Chúng s đư c dùng tương t như trong shell.tar.gz$”. M u ngu n – ‘ˆ\(. Ví d trong m u ngu n có ‘*’ (tùy ch n M u d ng shell b t) ho c ‘ˆ\(..*\)\. . còn l i là ch thư ng.*’. .gz”.*\)$’.tgz”. 6. Đ hi n th quá trình làm vi c.tar.v. còn m u đích s là “\2. thì ký t ti p theo c a tên s đư c chuy n tương ng thành ch hoa ho c ch thư ng.tar. còn m u đích – “/two/*. Ví d 4.tgz” và đang sao chép t p tin “foo. b n c n s d ng các d u ngo c ‘\(.gz”. L y ví d b n c n đ i ch tên và ph n m r ng t p tin. trên màn hình hi n ra t m t đ n ba thanh bi u đ (progress bars). N u s d ng ‘\u’ ho c ‘\l’ trong m u đích. và tên c a t p tin đang sao chép là “foo. Ví d 3. Đ ch ra nhóm các ký t trong m u ngu n s tương ng v i các ký t thay th trong m u đích.\1”. còn m u đích có ‘\L\u*’. ký t ‘\2’ – nhóm th hai v. ký t thay th ‘\1’ tương ng nhóm ký t thay th đ u tiên trong m u ngu n. còn m u đích s là “\2. . thì mc s không th c hi n vi c nhóm t đ ng. Khi th c hi n các thao tác sao chép và di chuy n ngư i dùng còn có th chuy n ki u ch hoa/thư ng trong tên t p tin.file”. nhưng c n c n th n hơn và nhi u công s c khi nh p vào.6. M u ngu n s c n có d ng ‘*. N u s d ng trong m u đích ‘\U’ ho c ‘\L’. Thanh th hai (count bar) cho bi t đ n th i đi m hi n th i đã th c hi n đư c bao nhiêu ph n. tính theo . S d ng ‘\u’ và ‘\l’ cung c p các kh năng r ng hơn so v i ‘\U’ và ‘\L’..c” tr thành “c.8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin 143 nh hư ng đ n quá trình sao chép và di chuy n t p tin còn có tùy ch n M u d ng shell trong trình đơn C u hình / C u hình. . Ví d 2. L y ví d b n c n đ i ch tên và ph n m r ng t p tin. Khi tùy ch n M u d ng shell (“Use shell patterns”) b t. đ “file. Trong m u đích ch cho phép s d ng ‘*’ và ‘\<ch s >’.*\)\.

Trong c a s h i l i s hi n ra th i gian t o ra và kích thư c c a t p tin ngu n (đang đư c sao chép hay di chuy n) và c a t p tin đích (s b hu b n u ghi chèn). c a nh ng t p tin đã đánh d u.144 S d ng Midnight Commander t ng cái.9. Nh n nút B qua s d n đ n vi c b qua thao tác v i t p tin này và ti p t c thao tác t p tin sau n u có. ph n dư i c a h p tho i này có hai nút. Phương án th ba là Th l i. Nh n nút D ng s k t thúc thao tác. N u t t đi tuỳ ch n Thao tác v i thông tin dài dòng (xem C u hình / C u hình. 2. thì hai thanh bi u đ cu i s không đư c hi n th . Thanh th ba (bytes bar) cho bi t ph n trăm dung lư ng tính theo byte đã làm xong. không ghi chèn (nút Không) • Ghi thêm n i dung c a t p tin đang sao chép vào cu i t p tin đã có (nút Thêm vào cu i) . C a s h i l i xu t hi n khi ngư i dùng đang th c hi n thao tác d n đ n vi c ghi chèn lên t p tin đã có. C a s l i đưa ra thông tin v l i và đ ngh ba cách gi i quy t. t t c nh ng t p tin còn l i s b b qua..).. 1. Ch n phương án này n u ngư i dùng đã s a đư c l i (ví d . Thông thư ng ngư i dùng ch n B qua đ không th c hi n thao tác v i t p tin đang có v n đ .9: C a s h i l i Dư i đây đưa ra hai câu h i l i 6. Hình 6. ho c D ng đ không th c hi n hoàn toàn thao tác đưa ra. b ng trình l nh terminal khác). Câu h i th nh t “Ghi đè lên t p tin này” có ba cách tr l i: • Đ ng ý (nút Có) • T ch i. t c là trong thư m c sao chép hay di chuy n đ n đã có t p tin cùng tên. Trong quá trình th c hi n các thao tác v i t p tin ngư i dùng có th nhìn th y 3 d ng c a s n a.

Hình 6. thì s th c hi n sao chép). Nh ng t p tin b b qua. • Không – không ghi chèn các t p tin (n u không có t p tin đích.6. Không đ b qua. thì sau khi th c hi n s b đánh d u kh i nh ng t p tin đã thao tác thành công. không xóa nh ng thư m c không r ng trong s đã ch n. ph n dư i c a màn hình luôn luôn có dòng l nh c a h v . Ch ch n Có ho c T t c khi b n th c s tin tư ng là mình mu n xóa thư m c cùng v i toàn b các thư m c con c a nó. 6. C a s yêu c u xóa toàn b ( 6. Cách gi i quy t đư c dùng s làm vi c v i t t c các t p tin đã ch n.10: C a s yêu c u N u đã đánh d u nhóm các t p tin đ thao tác. t c là không thao tác. Trong th i gian làm vi c v i Midnight Commander. L a ch n nút mu n nh n b ng các phím mũi tên ho c phím <Tab>.9 Dòng l nh c a h v Như đã nói khi mô t v ngoài c a màn hình Midnight Commander. D ng có nghĩa là không th c hi n thao tác xóa n a.10) xu t hi n khi ngư i dùng đang th c hi n thao tác xóa m t thư m c không r ng. ch n T t c n u b n đã đánh d u nhi u thư m c và tin tư ng là mình đúng. Ngư i dùng cũng có th d ng th c hi n thao tác n u nh n nút D ng cu i c a s h i l i. • C p nh t – ch ghi chèn (đ ng đ n) nh ng t p tin đư c t o ra trư c t p tin ngu n. đo đó c a s h i l i s không hi n ra m i l n có t p tin trùng tên: • T t c – ghi chèn t t c các t p tin đã ch n. Không đ không xóa thư m c này. ngư i dùng c n gõ vào dòng l nh tên c a chương . đ có th ch y m t câu l nh nào đó c a h đi u hành.9 Dòng l nh c a h v 145 Còn đ tr l i cho câu h i th hai “Ghi đè lên m i t p tin đích?” chúng ta có 4 cách. không h i l i. 3. • N u kích thư c khác nhau – ch ghi chèn n u kích thư c các t p tin khác nhau. Nh n nút Có đ xóa thư m c cùng v i t t c các t p tin c a nó. s v n đư c đánh d u như cũ.

• <Alt>+<P>. tên câu l nh. . sau đó gõ phím <Enter>. • <Ctrl>+<Enter>. 4 autocompletion . N u trong t p tin mc. v. N u ngư i dùng nh n phím <Enter> khi dòng chi u sáng n m trên tên t p tin không ph i là chương trình. Đ giúp nh p câu l nh d dàng hơn trong Midnight Commander có m t vài t h p phím cho phép gi m s l n gõ bàn phím trong th i gian nh p và s a đ i câu l nh trên dòng l nh. thì s th c hi n nh ng câu l nh đ t trong ph n nh này. • <Alt>+<Tab>. Sao chép tên c a t p tin hay thư m c đang đư c chi u sáng vào dòng l nh. Sao chép vào dòng l nh tên c a thư m c đang hi n th trên b ng không ph i hi n th i.<P>. Cũng như <Alt>+<Enter>. • <Ctrl>+<Q>. . <Ctrl>+<T>. t c là Midnight Commander s đoán nh ng ký t mà ngư i dùng còn chưa nh p vào d a trên danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. T t nhiên b n có th thay đ i c u hình c a môi trư ng làm vi c. • <Alt>+<Enter>. Sao chép vào dòng l nh tên c a các t p tin đư c đánh d u trong b ng không ph i hi n th i. <T>. Sao chép vào dòng l nh tên c a các t p tin đã đư c đánh d u trong b ng hi n th i.v.ext.ext có m t ph n nh ch ra thao tác làm vi c v i nh ng t p tin có ph n m r ng như t p tin đã ch n. nhưng đó đã là m t câu chuy n khác.146 S d ng Midnight Commander trình tương ng ho c ch n chương trình đó trong b ng hi n th i (đưa dòng chi u sáng lên tên t p tin chương trình). Tuy nhiên n u b n làm vi c trong giao di n đ ho . danh sách câu l nh. ví d trong môi trư ng KDE thì r t có th s không dùng đư c t h p phím này. trong s đó có đư ng d n đ y đ c ng v i tên c a t p tin c n làm vi c. Sao chép vào dòng l nh tên c a thư m c hi n th i. đ c bi t trong trư ng h p ph i ch ra các tham s c a câu l nh. • <Ctrl>+<X>. • <Ctrl>+<X>. Chèn nh ng ký t đư c chương trình Midnight Commander biên d ch theo m t cách nào đó (ví d ký t ‘+’). tên ngư i dùng hay tên máy (tùy theo nh ng gì ngư i dùng đã gõ và ph n nào c a câu l nh đang đư c nh p vào). t c là tên c a thư m c đang đư c hi n th trên b ng hi n th i. ho c tên c a t p tin đang đư c chi u sáng n u không có t p tin nào đư c đánh d u. • <Ctrl>+<X>. Quay ngư c l i m t câu l nh theo danh sách nh ng l nh đã ch y (l ch s l nh). thì Midnight Commander s so sánh ph n m r ng c a t p tin này v i ph n m r ng có trong “t p tin các ph n m r ng” ~/mc. Thông thư ng vi c nh p các câu l nh đòi h i ph i gõ r t nhi u các ký t . do môi trư ng làm vi c đã dùng nó cho thao tác khác (trong trư ng h p KDE thì đó là chuy n gi a các c a s ). • <Ctrl>+<X>. <Ctrl>+<P>. Th c hi n thao tác t đ ng đi n thêm4 tên t p tin. Trư c khi ch y các l nh có th c hi n nh ng s thay th macro đơn gi n.

Trong ch đ đ ng (dynamic) các phím <↑> và <↓> đư c dùng đ chuy n t i thư m c bên c nh có cùng c p b c. Có th làm hi n ra cây thư m c b ng hai cách: qua câu l nh Cây thư m c c a trình đơn Câu l nh và qua câu l nh Cây thư m c c a trình đơn B ng ph i ho c b ng trái.11: Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP 6. n u đó là dòng l nh thì hi n th l ch s l nh. Ví d dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP mà b n mu n k t n i t i như trong hình 6. t c là chuy n t i m t c p b c th p hơn. Dòng nh p vào không ch là dòng l nh c a h v shell mà còn là nh ng dòng nh p vào c a các h p tho i c a các chương trình con khác nhau. N u thư m c không có ch a các thư m c con thì s không có gì x y ra. N u thư m c ngư i dùng mu n xem không đư c hi n th thì hãy chuy n t i thư m c m c a nó r i nh n <Ctrl>+<R> ho c <F2>. không hi n th các thư m c “cháu”. Đ tránh m t th i gian t o cây thư m c. Midnight Commander ch t o m t ph n nh cây này ch không t o h t.6.. Khi ch y câu l nh Cây thư m c c a trình đơn này thì s hi n ra c a s cho th y c u trúc thư m c c a h th ng t p tin. 147 • <Alt>+<H>. Hi n th l ch s c a dòng nh p vào hi n th i. Trong trư ng h p ngư c l i thì s m ra m t nhánh con c a cây thư m c. Trong b t kỳ trư ng h p nào. D ng c a cây thư m c t đ ng thay đ i sau m i l n di chuy n qua cây này. c a trình đơn B ng ph i ho c B ng trái). Trong ch đ tĩnh (static) đ di chuy n t i thư m c mu n xem (t c là di chuy n dòng chi u sáng t i tên c a thư m c đó) ch dùng các phím <↑> và <↓>.10 Trình đơn Câu l nh • <Alt>+<N>. Hình 6. đ ng th i th c hi n nh ng câu l nh thay đ i d ng c a các b ng Midnight Commander cũng như nh ng thông tin hi n th trên chúng. thì ngư i dùng có th s d ng nh ng t h p phím đi u khi n li t kê trong b ng 6. còn phím <→> dùng đ chuy n t i các thư m c con c a thư m c hi n th i. Đi t i câu l nh ti p theo trong danh sách l ch s l nh.11 (câu l nh K t n i FTP. “ch t”. Đ chuy n t i thư m c m s d ng phím <←>.5. cácthuw m c bên c nh có cùng c p b c và các thư m c con chính th c c a thư m c này. khi trên màn hình xu t hi n dòng nh p vào. Đ đi u khi n xem cây thư m c có th s d ng nh ng t h p phím sau: . Khi này ch hi n th nh ng thư m c n m trên (bao g m c thư m c m và cao hơn). Có hai ch đ hi n th cây thư m c.10 Trình đơn Câu l nh Trình đơn Câu l nh cho phép th c hi n thêm m t s thao tác đi u khi n h th ng t p tin. S hi n th t t c các thư m c con mà chương trình đ c đư c t i th i đi m này..

refresh). Dán n i dung c a b đ m vào dòng nh p t i v trí n m trư c (bên trái) con tr . • <F3>. Sao chép văn b n n m gi a con tr và đánh d u vào b đ m đ ng th i xóa đi văn b n đó kh i dòng nh p vào. N u ngư i dùng xóa thư m c có trên đĩa thì s hi n ra m t thông báo l i. Di chuy n con tr t i cu i dòng. tên câu l nh. Đánh d u b t đ u ph n văn b n mu n c t (ghi vào b đ m).5: Các l nh đi u khi n dòng nh p vào T h p phím <Ctrl>+<A> <Ctrl>+<E> <Ctrl>+<B> (<←>) <Ctrl>+<F> (<→>) <Alt>+<F> <Alt>+<B> <Ctrl>+<H> (<Backspace>) <Ctrl>+<D> (<Delete>) <Ctrl>+<@> <Ctrl>+<W> Hành đ ng th c hi n Di chuy n con tr lên đ u dòng. Vì th khi xem cây thư m c thì dòng dư i cùng (cho bi t ch c năng c a các phím F) cho bi t phím <F3> có ch c năng Quên. T đư c coi là m t c m ký t n m gi a hai kho ng tr ng. Xóa ký t n m bên trái con tr .1 • <Enter>. Xóa b n b n t v trí con tr t i cu i dòng. Có th dùng m t trong hai t h p phím này đ xóa t n m trư c (bên trái) con tr . Di chuy n con tr sang ph i m t t . <Alt>+<P> di chuy n t i nh ng câu l nh n m trư c. • <Ctrl>+<R> ho c <F2>. còn trên b ng hi n th i s là cây thư m c. tên ngư i dùng hay tên máy. Khi hi n th cây thư m c trên m t b ng thì nh n phím <Enter> s hi n th thư m c tương ng lên b ng th hai. còn <Alt>+<N> – t i nh ng câu l nh n m sau. Xóa thư m c hi n th i ra kh i cây thư m c. Di chuy n con tr sang ph i m t ký t . Sao chép văn b n n m gi a con tr và đánh d u vào b đ m mà không xóa văn b n đó kh i dòng nh p vào. Di chuy n con tr sang trái m t ký t . . Nh ng t h p phím này dùng đ di chuy n trong l ch s l nh. Câu l nh này ch s d ng đ xóa nh ng nhánh cây hi n th không đúng. Xóa ký t n m t i ch con tr . S d ng trong trư ng h p khi cây thư m c đư c hi n th không tương ng v i c u trúc th t s c a nó: m t s thư m c con không đư c hi n th ho c hi n th c nh ng thư m c con đã b xóa. Đ c l i n i dung c a thư m c (c p nh t.148 S d ng Midnight Commander B ng 6. <Alt>+<W> <Ctrl>+<Y> <Ctrl>+<K> <Alt>+<P> và <Alt>+<N> <Ctrl>+<Alt>+<H> (<Alt>+<Backspace>) <Alt>+<Tab> • Nh ng phím dùng đ di chuy n li t kê trong b ng 6. Di chuy n con tr sang trái m t t . Th c hi n thao tác t đ ng đi n thêm (autocompletion) tên t p tin. Nh n phím này trong c a s xem cây thư m c đ thoát kh i ch đ xem và hi n th danh sách t p tin c a thư m c đã ch n trong b ng hi n th i.

Ví d . Thêm ký t dòng chi u sáng đ n tên c a thư m c ch đ xem cây thư m c thì đ u tiên c <Ctrl>+<S>. N u không có thư m c đó. này vào m u tìm ki m và di chuy n ti p theo tho mãn m u này.13). Xóa thư m c đ t dư i dòng chi u sáng ra kh i h th ng t p tin. di chuy n. còn có kh năng đưa ra danh sách nh ng thư m c mà câu l nh Tìm t p tin s b qua trong khi tìm ki m (ví d .v. n u mu n tìm dòng “strcmp (”. Ngoài ra. • <F5>. Nh n nút B ng s hi n th k t qu tìm ki m lên b ng hi n th i đ ngư i dùng có th th c hi n các thao tác khác v i nh ng t p tin đã ch n (xem. Đ b t đ u tìm ki m. Nút L p l i dùng đ nh p vào các tham s cho tìm ki m m i. Có th s d ng chu t trong c a s xem cây thư m c. thì ngư i dùng c n nh p vào ô N i dung dòng “strcmp \”. Sau khi ch n câu l nh này s hi n ra m t h p tho i h i thư m c đ b t đ u tìm ki m. M u tìm ki m s đư c hi có). Nút Chuy n thư m c dùng đ chuy n t i thư m c có ch a t p tin đang đư c chi u sáng.6. Có nghĩa là đ ng trư c nh ng ký t có ý nghĩa đ c bi t đ i v i egrep c n đ t ký t “\”. Trong n ch y ch đ tìm ki m b ng t h p n th trên dòng tr ng thái mini (n u Hành đ ng sau ch có th th c hi n trong c a s đang hi n th cây thư m c: <F1> (Help) – G i tr giúp và hi n th ph n tr giúp v c a s cây thư m c. sao chép. Di chuy n thư m c. . Chuy n đ i gi a hai ch đ di chuy n trong cây thư m c tĩnh (dùng theo m c đ nh) và đ ng. • <B t kỳ ký t nào khác>. Sau khi đưa ra b ng có th nh n <Ctrl>+<R> đ tr l i danh sách t p tin thông thư ng. Ngư i dùng có th ch n thư m c b t đ u tìm ki m trong cây thư m c hi n ra khi nh n nút Cây thư m c c a h p tho i. Trong ô N i dung (Contents) có th đưa ra các bi u th c chính quy theo các quy lu t c a l nh egrep. Sao chép thư m c con (c n ch ra thư m c mu n sao chép t i trong dòng nh p vào hi n ra). xóa. thì s chuy n dòng chi u sáng xu ng dư i m t dòng. v. Tìm thư m c ti p theo tương ng v i m u đưa ra. • <F7>. • <F8>. Trong th i gian tìm ki m có th t m d ng b ng nút Hoãn và ti p t c b ng nút Ti p t c (hình 6. tên t p tin mu n tìm (xem hình 6. • <Ctrl>+<H> ho c <Backspace>. . • <F6>. Câu l nh Tìm t p tin (phím nóng <Meta>+<?> ho c <Esc>. Nút Thoát dùng đ thoát kh i ch đ tìm ki m. Có th xem danh sách nh ng t p tin tìm th y b ng các phím <↑> và <↓>. n u ngư i dùng bi t là t p tin đang tìm không có trên CD hay không mu n tìm ki m trong nh ng thư m c . ). Nh n đúp chu t có tác d ng như khi nh n phím <Enter>. nh n vào nút Đ ng ý. • <Ctrl>+<S> ho c <Alt>+<S>.10 Trình đơn Câu l nh 149 • <F4> (Static/Dynamic).<?>) c a trình đơn Câu l nh cho phép ngư i dùng tìm trên đĩa t p tin có tên đưa ra. Xóa ký t cu i cùng trong dòng (m u) tìm ki m. T o thư m c con trong thư m c hi n th i.12).

mc/ini. Tên thư m c cách nhau b i d u hai ch m như sau: [Misc] find_ignore_dirs=/cdrom:/nfs/wuarchive:/afs B n có th s d ng vi c đưa k t qu l nh lên trên b ng (đ c thêm B ng ngoài dư i) đ th c hi n nh ng hành đ ng ti p n i nhau ph c t p hơn. N u dùng phương pháp nhanh thì ch so sánh kích thư c và th i gian t o các t p tin . Câu l nh So sánh thư m c (<Ctrl-X>.<D>) so sánh n i dung c a các thư m c đang đư c hi n th trên b ng trái và b ng ph i.12: B t đ u tìm ki m Hình 6. Đ m l i các b ng mc cũng dùng l nh (phím nóng) này. Câu l nh B t/t t b ng (<Ctrl>+<O>) n đi hai b ng c a mc và hi n th k t qu làm vi c c a các l nh shell.13: Đang tìm ki m k t n i qua NFS qua đư ng truy n r t ch m). L nh này làm vi c trên xterm và dư i console c a Linux. còn Tìm ki m t p tin ch cho phép th c hi n nh ng yêu c u đơn gi n. Câu l nh Đ i ch hai b ng (<Ctrl>+<U>) đ i ch n i dung c a b ng trái và b ng ph i. Có ba phương pháp so sánh.150 S d ng Midnight Commander Hình 6. C n ph i ch ra nh ng thư m c mu n b qua này b ng bi n find_ignore_dirs trong ph n Misc c a t p tin ~/.

r i đưa k t qu c a l nh này thành n i dung c a b ng hi n th i (ví d đi n hình là đưa k t qu c a l nh find). N u mu n ngư i dùng có th lưu nh ng câu l nh b ng ngoài thư ng dùng b ng nh ng tên riêng có ý nghĩa đ có th g i nhanh nh ng câu l nh này theo tên c a chúng.. . thì b n có th s d ng câu l nh B ng ngoài đ ch y câu l nh find . Đ th c hi n vi c này c n nh p câu l nh vào dòng nh p vào (dòng “Câu l nh”) r i nh n nút Thêm m i. . L n sau b n ch c n ch n tên tương ng trong danh sách mà không c n ph i nh p l i câu l nh t đ u5 . Ví d . ho c chi u sáng nh ng t p tin là phiên b n m i hơn.6. sao chép. Sau đó ngư i dùng có th s d ng câu l nh sao chép (<F5>) đ làm cho n i dung c a hai thư m c gi ng nhau. Câu l nh B ng ngoài (hay đúng hơn ph i g i là “Đưa k t qu làm vi c c a l nh lên trên b ng”) cho phép ngư i dùng th c hi n nh ng chương trình ngoài. Hình 6. Sau đó b n c n nh p vào tên c a l nh đó. di chuy n. trên b ng hi n th i s không ph i là n i dung c a thư m c tương ng mà ch có các liên k t m m n m trong thư m c đã ch ra. 5 T t nhiên b n có th dùng l ch s câu l nh (xem trên ho c ngay dư i) . n u b n mu n th c hi n m t hành đ ng nào đó (xóa. Phương pháp này không dùng đư c n u máy không h tr g i h th ng (system call) mmap(2).10 Trình đơn Câu l nh 151 có cùng tên. Phương pháp theo byte s so sánh n i dung c a các t p tin (theo t ng byte). K t qu là trong c hai thư m c s chi u sáng nh ng t p tin không có trong thư m c còn l i. -type l -print như trong hình 6. Có th sao chép l nh đang đư c chi u sáng (di chuy n dòng chi u sáng b ng các phím <↑> và <↓>) vào dòng l nh c a h v b ng phím <Enter>. ) v i t t c các liên k t m m c a thư m c hi n th i.14.14: Tìm ki m t t c các liên k t m m Sau khi th c hi n câu l nh này. Khi so sánh theo kích thư c thì ch ki m tra kích thư c c a các t p tin tương ng và không ki m tra ngày t o ra. Câu l nh L ch s câu l nh hi n ra c a s v i danh sách nh ng l nh đã th c hi n trư c đây.

15: H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng Câu l nh Công vi c n n sau cho phép ngư i dùng đi u khi n nh ng công vi c đang làm vi c ch đ n n đã ch y t Midnight Commander (ví d thao tác sao chép và di chuy n t p tin). Cũng trong h p tho i thư m c thư ng dùng b n có th thêm đánh d u m i vào danh sách ho c xóa đánh d u đã có. Câu l nh So n th o t p tin trình đơn dùng đ s a trình đơn c a ngư i dùng ~/. Đ thêm đánh d u m i còn có th s d ng t h p phím (<Ctrl>+<X>. <H>). S d ng câu l nh này ho c phím nóng <Ctrl>+ <X>. Chương trình này s đư c ch y đ thao tác (xem. Câu l nh Thư m c thư ng dùng (<Ctrl>+<\>) cho phép t o danh sách nh ng thư m c thư ng đư c dùng và cho phép chuy n nhanh đ n nh ng thư m c trong danh sách này (hình 6.16). mc t o ra danh sách các đánh d u (tên d nh ) cho các thư m c thư ng dùng này. ph c h i (ti p t c ch y) ho c di t b t kỳ công vi c n n sau này (xem hình 6. khi đó s thêm thư m c hi n th i vào danh sách thư m c thư ng dùng.152 S d ng Midnight Commander Còn có th truy c p vào danh sách l ch s câu l nh b ng các phím <Alt>+<P> ho c <Alt>+<N>.mc/menu (trình đơn hi n ra sau khi nh n phím <F2>) ho c trình đơn . Chương trình s hi n ra yêu c u nh p tên đánh d u cho thư m c này. Thay vào đó trên dòng l nh s hi n th m t trong các l nh c a danh sách và phím <Alt>+<P> s chuy n nó thành l nh n m trên. Có th s d ng danh sách này đ chuy n nhanh đ n thư m c c n thi t.<J> b n có th d ng. tuy nhiên trong trư ng h p này ngư i dùng s không th y danh sách các câu l nh. Hình 6. Đ th c hi n vi c này.ext xác đ nh dùng chương trình nào đ m các t p tin v i ph n m r ng (ph n cu i c a tên sau d u ch m cu i cùng) nào. còn <Alt>+<N> s chuy n thành l nh n m dư i trong danh sách. so n th o hay th c hi n) v i t p tin có ph n m r ng tương ng khi chuy n dòng chi u sáng lên tên t p tin r i nh n <Enter>.15). Sau khi ch n câu l nh So n th o t p tin ph n m r ng ngư i dùng có th s a đ i t p tin mc.

6. Theo m c đ nh Midnight Commander hi n th t t c các t p tin. có th là /usr/share/mc/mc. Vi c dùng hay không dùng tùy ch n đư c th c hi n qua các c a s h i tho i c a trình đơn C u hình. trong đó có nh ng t p tin có tên b t đ u b ng đ u ch m (gi ng như ls-a). • Hi n th t p tin n. ngư i dùng có th đưa ra giá tr c a các tham s sau: • Hi n th t p tin sao lưu. N u tùy ch n này đư c dùng.. Câu l nh đ u tiên là C u hình. Khi ch n câu l nh này s hi n ra m t h p tho i như trong hình 6. “T m ng ng sau khi ch y. Trong vùng “C u hình b ng”.17. Theo m c đ nh chương trình Midnight Commander không hi n th nh ng t p tin có tên k t thúc b ng ‘∼’ (gi ng như tùy ch n -B c a l nh ls). Khi ngư i dùng đánh d u t p tin (b ng t h p phím <Ctrl>+<T> ho c <Insert>). • Nhãn di chuy n xu ng.16: Đi u khi n công vi c n n sau c a h th ng.. M i tùy ch n có th đư c dùng ho c không. thì khi g i trình đơn chính b ng phím <F9> s hi n th ngay l p t c danh sách các câu l nh c a . T t nhiên trong trư ng h p cu i cùng b n c n có quy n ghi lên t p tin tương ng.11 C u hình Midnight Commander 153 Hình 6.” và “C u hình khác”. Tùy ch n đư c dùng n u có d u “x” ho c d u sao “*” (đ t vào b ng phím tr ng) trong ngo c vuông đ ng trư c tên c a tùy ch n. Nh ng tham s c u hình trong h p tho i này chia thành ba nhóm: “C u hình b ng”. Bây gi chúng ta xem xét t ng câu l nh c a trình đơn C u hình đ bi t có th dùng ho c không dùng nh ng tùy ch n nào. • Đ y xu ng trình đơn. 6. thì theo m c đ nh dòng chi u sáng tên t p tin s di chuy n xu ng dư i m t dòng.menu.11 C u hình Midnight Commander Chương trình Midnight Commander có nhi u c u hình (tùy ch n).

Trên các kênh giao tác Linux ho c khi dùng xterm ngư i dùng còn có th xem k t qu này b ng t h p phím <Ctrl>+<O>.17: C u hình Midnight Commander trình đơn (Trình đơn đ y xu ng).154 S d ng Midnight Commander Hình 6. N u b n b t dùng tùy ch n này.. N u tùy ch n không đư c dùng thì thư m c (và đư ng d n đ n thư m c) s đư c hi n th đ u danh sách. thì s hi n th không phân bi t t p tin và thư m c.. Sau khi th c hi n các câu l nh Midnight Commander có th t m ng ng m t chút đ ngư i dùng có th xem và nghiên c u k t qu làm vi c c a nh ng l nh này. thì b n c n ph i t c p nh t l i danh sách t p tin b ng t h p phím <Ctrl>+<R>. thì Midnight Commander s s d ng cách (m o) sau đ hi n th n i dung thư m c: ch đ c l i n i dung c a thư m c trong trư ng h p đã thay đ i b n ghi inode c a thư m c.. thì đ u tiên c n nh n phím <F9> r i dùng phím mũi tên sang ph i r i nh n phím <Enter>. Vùng T m ng ng sau khi ch y. • N p nhanh thư m c.v. n u ch thay đ i b n ghi inode c a các t p tin c a thư m c này (đã thay đ i kích thư c t p tin. b n mu n m trình đơn T p tin. • Tr n l n t t c t p tin. đây có ba tùy ch n: • Không bao gi . quy n truy c p ho c ch s h u v. N u dùng tùy ch n này. t c là n u trong thư m c đã t o ho c xoá đi t p tin (thư m c) nào đó. Trong trư ng h p ngư c l i. ) thì s không c p nh t l i n i dung c a thư m c đó. Trong trư ng h p đó (n u tùy ch n này đư c dùng). Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. . . ho c nh n phím <F9> r i nh n phím <T>. . Có nghĩa là ngư i dùng không mu n xem k t qu làm vi c c a l nh. phím <F9> ch đưa ngư i dùng vào trình đơn chính và ngư i dùng ph i t ch n trình đơn tương ng b ng các phím mũi tên và dùng phím <Enter> ho c ch cái đ u tiên c a trình đơn đ m (đ y xu ng) trình đơn đó. còn tên t p tin – sau tên c a t t c các thư m c. Ví d .

thì Midnight Commander s s d ng chương trình xem t p tin c a mình khi xem t p tin. N u tùy ch n này đư c dùng. Tùy ch n này xác đ nh có hi n th hay không các c a s ph khi th c hi n các thao tác sao chép. thì đ so n th o các t p tin Midnight Commander s dùng trình so n th o c a mình (mcedit). Tùy ch n này cũng t đ ng không đư c dùng n u t c đ làm vi c c a terminal nh hơn 9600 bps. • Trình xem n i b . thì chương trình th c hi n nh ng bi n đ i sau: thay th ‘*’ b ng ‘. • Tính t ng kích thư c (Compute totals).’ b ng m t d u ch m thông thư ng (literal dot). • T đ ng ghi nh c u hình.*’ (không ho c vài ký t ).11 C u hình Midnight Commander 155 • Trên nh ng terminal “ngu”. Theo m c đ nh các l nh ch n (select) và b ch n (unselect) nhóm t p tin và hi n th t p tin theo b l c (Filter) s d ng các bi u th c chính quy gi ng như trong h v shell. xóa Midnight Commander s tính t ng s t p tin và t ng kích thư c c a chúng đ ng th i hi n th quá trình thao tác v i nh ng t p tin này d ng các dòng bi u đ (tuy nhiên. Đ có th đ t đư c k t qu như trong shell.’ (chính xác m t ký t ) và thay th ‘. thì trình đơn c a ngư i dùng s t đ ng hi n th lên màn hình m i khi ch y chương trình. thì trư c khi th c hi n các thao tác sao chép. N u dùng tùy ch n này. Tùy ch n này không làm vi c. Trong vùng C u hình khác ngư i dùng có th đ t ra các tham s sau: • Thao tác v i thông báo dài dòng (Verbose operation). • Luôn luôn. N u b n đang dùng m t terminal ch m thì không nên dùng tùy ch n này. thay th ‘?’ b ng ‘. N u không đ t bi n này thì s dùng vi. N u dùng tùy ch n này. S t m ng ng trên nh ng terminal không có kh năng hi n th k t qu làm vi c c a l nh th c hi n cu i cùng. • S d ng so n th o n i b . • M u d ng shell (Shell Patterns).6. tính năng này s làm ch m quá trình m t chút). Chương trình Midnight Commander luôn luôn t m ng ng sau khi th c hi n b t kỳ l nh nào. giá tr c a các tham s thi t l p s đư c lưu vào t p tin ~/.mc/ini. di chuy n và xóa. thì c n dùng bi u th c chính quy theo các lu t vi t trong man 1 ed. di chuy n. N u dùng tùy ch n này. thì khi thoát kh i chương trình Midnight Commander. • Trình đơn t đ ng. N u dùng tùy ch n này. N u tùy ch n này không đư c dùng. N u không dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s g i trình so n th o đư c ch ra trong bi n môi trư ng EDITOR. N u không dùng tùy ch n này. thì s g i chương trình ch ra trong bi n PAGER. n u không dùng tùy ch n Thao tác v i thông báo dài dòng trên. . Tính năng này có ích khi trên máy làm vi c ngư i dùng có ít kinh nghi m (ngư i thao tác) và ch th c hi n nh ng thao tác đơn gi n. N u không ch ra bi n này thì s dùng l nh view.

N u dùng tùy ch n này. Câu l nh th hai là V ngoài. • cd theo liên k t. Khi nh n t h p phím <Alt>+<Tab> l n th hai s hi n th t t c các kh năng hoàn thành. gi ng như khi dùng l nh cd. cho phép thay đ i m t s tham s hi n th c a s chính c a chương trình Midnight Commander trên màn hình (xem hình 6. N u dùng tùy ch n Hi n tr ng thái mini. N u dùng tùy ch n. T c là n u ngư i dùng vào thư m c hi n th i theo liên k t đ n nó. Theo m c đ nh khi nh n <Alt>+<Tab> th nh t chương trình s tìm t t c nh ng phương án hoàn thành. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. thì Midnight Commander hi n th góc trên bên ph i v ch quay dùng làm ch th cho bi t chương trình đang th c hi n công vi c (thao tác) nào đó. Dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s tuân theo chu i các thư m c con lôgíc khi thay đ i thư m c theo liên k t. Trong quá trình nh p l nh Midnight Commander có th “t đ ng hoàn thành” câu l nh đó. • Cái ch quay. thì trong ph n dư i .mc/ini.. N u dùng phân bi t màu cho quy n truy c p. khi nh n phím <Alt>+<Tab>. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. các t p tin core (dump c a b nh ). nhưng b n có th thay đ i đ quy n truy c p và d ng t p tin có màu khác. thì trong h p tho i h i l i vi c xóa t p tin theo m c đ nh nút đư c ch n s chuy n t “Có” sang “Không”. N u dùng phân bi t màu cho các d ng t p tin. Ngoài ra còn có th ch ra tư th n m c a b ng là n m ngang hay d c. t c là th đoán ph n còn l i c a câu l nh đang nh p. • Xóa m t cách an toàn. s đưa ngư i dùng vào thư m c m c a thư m c hi n th i. Theo m c đ nh bash cũng làm vi c như v y. dòng g i ý (n m trên dòng l nh). . thì nh ng ô perm và mode cho bi t quy n truy c p c a ngư i dùng đã ch y chương trình Midnight Commander s có màu xác đ nh b ng t khóa selected trong ph n [Colors] c a t p tin kh i đ ng ~/.v. và n u như có nhi u phương án thì chương trình s t o ra ti p bíp. và có th thay đ i kích thư c c a nh ng b ng này. Theo m c đ nh t t c các thông tin đư c hi n th b ng m t màu. • Di chuy n gi ng trong Lynx. ch không ph i vào thư m c ch a liên k t. ngư i dùng có kh năng dùng các phím <→> đ chuy n vào thư m c đang đư c chi u sáng và <←> đ chuy n lên thư m c m c a thư m c hi n th i (v i đi u ki n là dòng l nh tr ng).156 S d ng Midnight Commander • T đ ng hoàn thành: hi n t t c . thì Midnight Commander s s d ng các màu khác nhau cho thư m c. . N u mu n th y các phương án hoàn thành ngay sau l n nh n <Alt>+<Tab> đ u tiên thì hãy b t dùng tùy ch n này. B n có th hi n th ho c không hi n th dòng trình đơn chính trên đ u màn hình. N u không dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s chuy n thư m c theo c u trúc th t s c a các thư m c.18). Dùng tùy ch n này s ngăn ch n đư c ph n nào vi c xóa t p tin m t cách vô tình. thì l nh cd . các t p tin th c hi n v. dòng l nh. Trên các kênh giao tác (console) Linux ho c SCO còn có th đ t s dòng dành đ hi n th k t qu làm vi c c a l nh. dòng giúp nh v công d ng c a các phím ch c năng cu i màn hình. N u dùng tùy ch n này.

19: Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander Bit (b ng mã) đư c ch n s đư c hi n th trong h p tho i này. Hình 6. trong đó ngư i dùng có th th m t s phím (<F1> – <F20>. xu ng đ ch n b ng mã thích h p sau đó nh n <Enter>.18: Thay đ i v ngoài c a Midnight Commander c a m i b ng s có m t dòng cho bi t thông tin v t p tin đang đư c chi u sáng ho c thư m c hi n th i. ví d . <Home>. ngư i dùng ch ra đ nh d ng terminal s s d ng đ x lý (nh p vào và hi n th trên màn hình) thông tin d ng các byte. Dùng các phím mũi tên lên. Không hi n th nh ng h p tho i này s gây ít nhi u nguy hi m đ n h th ng (hình 6.20).19 thì bit đư c ch n là 8 bit khác. Câu l nh Th phím (Learn keys) g i h p tho i. Trong h p tho i Bít hi n th (hình 6. thông tin trong các t p tin.6. cũng như trư c khi thoát kh i chương trình mc. <End>). ghi chèn và ch y chương trình. vì nh ng phím này không ph i làm vi c trên m i d ng terminal. Dùng tùy ch n Đ u vào 8 bit đ y đ ch có ý nghĩa trên các terminal có kh năng hi n th t t c các ký t 8bit (ví d các ký t c a ti ng Vi t). B ng câu l nh Xác nh n có th c u hình đ ch n có hi n th hay không h p tho i h i l i ngư i dùng trư c khi th c hi n các thao tác xóa. trong trư ng h p hình 6. Nh n vào nút L a ch n bên c nh s hi n th danh sách các b ng mã có.19). Trong h p tho i hi n ra s xu t hi n m t .11 C u hình Midnight Commander 157 Hình 6.

Ví d . thì sau khi nh n lên phím đó không xu t hi n d u OK.21). N u nh n vào các phím mũi tên và sau đó bên c nh tên c a chúng xu t hi n d u OK. <k> – lên trên.158 S d ng Midnight Commander Hình 6. N u có phím nào đó không làm vi c. Sau khi xu t hi n d u này thì phím s b t đ u làm vi c ch đ bình thư ng. Sau đó s hi n ra m t h p tho i màu đ yêu c u ngư i dùng nh n phím s dùng thay cho phím không làm vi c. còn nh ng l n nh n ti p theo s g i c a s tr giúp. Phím <Tab> luôn luôn làm vi c. Khi . B n có th di chuy n dòng chi u sáng qua các phím này b ng <Tab> ho c các phím dùng trong trình so n th o vi (<h> – sang trái. Tương t đ i v i các phím mũi tên. Trong trư ng h p đó có th dùng phím khác thay th . <l> – sang ph i). l n nh n phím <F1> đ u tiên s làm xu t hi n d u OK (n u phím làm vi c bình thư ng). thì cũng có th s d ng chúng đ đi u khi n dòng chi u sáng (hình 6. các phím mũi tên ho c phím <Tab>) r i nh n <Enter> ho c phím tr ng. <j> – xu ng dư i. N u nó làm vi c bình thư ng thì bên c nh s xu t hi n d u OK. N u không mu n thay th n a thì hãy nh n <Esc> r i đ i cho h p tho i màu đ bi n m t (ho c nh n phím <Enter>).20: Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng b ng v i tên c a các phím có th th . Hình 6. Đ thay th c n chuy n dòng chi u sáng đ n tên c a phím không làm vi c (b ng chu t.21: Th và c u hình các phím Đ th m t phím c n nh n t ng phím trong b ng.

N u ngư i dùng đưa ra user.6.mc/ini c a mình (trong đó TERM là tên g i c a terminal đang dùng) ho c không lưu nh ng thay đ i này. Câu l nh FS o g i h p tho i cho phép ngư i dùng đ t các giá tr c a m t s tham s có liên quan đ n s d ng h th ng t p tin o (hình 6.22). T t nhiên n u t t c các phím làm vi c bình thư ng thì không c n ph i lưu gì h t.netrc. port và remote-dir là không b t bu c.22: Thi t l p h th ng t p tin o Câu l nh Ghi nh c u hình lưu t t c nh ng giá tr đã ch n vào t p tin ini c a chương trình. Thành ph n pass là m t kh u dùng đ k t n i. ngư i dùng có th ch n lưu nh ng c u hình này vào ph n [terminal:TERM] c a t p tin ~/. ch c n thi t n u có thành ph n user. thì Midnight Commander s đăng nh p vào máy xa v i tên ngư i dùng đó. và m t kh u s đư c lưu d ng văn b n thông .12. Đ s d ng đư c tính năng này b n có th dùng câu l nh K t n i FTP c a trình đơn B ng trái ho c B ng ph i tương ng ho c dùng câu l nh cd đ chuy n t i thư m c có đư ng d n d ng như sau: /#ftp:[!][user[:pass]@]machine[:port][remote-dir] Các thành ph n user. n u không s dùng đăng nh p anonymous (đăng nh p chung) ho c dùng tên đăng nh p có trong t p tin ~/.12 K t n i t i máy xa 159 hoàn thành vi c th nghi m và c u hình t t c các phím. vì b t kỳ ai cũng có th th y m t kh u này trên màn hình. 6. Hình 6.1 K t n i t i máy K t n i FTP xa Chương trình Midnight Commander s d ng H th ng t p tin FTP (ftpfs) đ cho phép ngư i dùng đi u khi n các t p tin xa qua giao th c FTP. Không nên đưa th ng m t kh u vào đư ng d n t i thư m c c a ftpfs.12 6.

N u ngư i dùng đưa ra user.vnoss. Đ s d ng FTP proxy. N u có thành ph n remote-dir thì sau khi k t n i thư m c hi n th i trên máy xa s là thư m c này.11. H th ng t p tin fish là h th ng t p tin d a trên m ng máy tính.org/public/wiki đây b n đ c cũng có th s d ng l ch s (phím <Alt>+<H>). Ví d : /#ftp:192.160 S d ng Midnight Commander thư ng trong l ch s các thư m c đã thăm.vnoss. thì Midnight Commander s đăng nh p vào máy xa v i tên ngư i dùng đó.org:67/public/wiki teppi:abcdef@people.org/public/wiki /#ftp:teppi@people.org/public/wiki teppi@people. Đ thay đ i các tùy ch n c a ftpfs chúng ta c n dùng câu l nh FS trình đơn C u hình (xem hình 6.org/public/wiki H p tho i c a câu l nh K t n i FTP có d ng như trong hình 6.10. hãy thêm m t d u ch m than (!) vào phía trư c tên máy. Các tùy ch n options có th là ‘C’ – nén thông tin truy n t i và ‘rsh’ dùng rsh đ thay cho ssh. oc a 6.org:67/public/wiki /#ftp:teppi:abcdef@people. options và remote-dir là không b t bu c. trên máy xa ph i có ch y máy ch fish ho c có m t h v shell tương thích v i bash.org/public/wiki !people.10.org/public/wiki /#ftp:!people.vnoss.128/linux/SuSE people. nó cho phép ngư i dùng đi u khi n t p tin trên các máy xa gi ng như khi chúng n m trên máy c a mình.vnoss. Đ s d ng tính năng này. Chương trình Midnight Commander s t đ ng h i m t kh u trong trư ng h p không có thành ph n pass và có tên ngư i dùng (có user). n u không s dùng tên ngư i dùng c a b n. Ví d : . Đ k t n i t i máy xa.168.12.vnoss.128/linux/SuSE /#ftp:people.vnoss. Ví d : 192.22).vnoss. Trong ô tên máy ngư i dùng c n nh p t t c các thành ph n c a đư ng d n t i ftpfs như trên tr ph n đ u (/#ftp:).2 K t n i Shell Ngoài FTP trong các phiên b n m i c a mình chương trình Midnight Commander còn h tr giao th c SSH và truy n t i t p tin qua H th ng t p tin shell (file transfer over shell filesystem).vnoss.168. b n có th dùng câu l nh K t n i Shell c a trình đơn B ng trái ho c B ng ph i tương ng ho c dùng câu l nh cd đ chuy n t i thư m c đ c bi t có tên d ng như sau: /#sh:[user@]machine[:options]/[remote-dir] Các thành ph n user.

pdf).savannah.org (t p tin bantin-so3-092006.org/viewcvs/*checkout*/mc/ mc/po/vi.po trong thư m c po) ho c t http://cvs.vnoss.128:r/linux/SuSE /#sh:people.org:C/public/wiki /#sh:teppi@people.vnoss.168. Ghi chú: • B n d ch ti ng Vi t cho giao di n c a Midnight Commander đi kèm v i chương trình có th không ph i là b n d ch m i nh t.po. Tuy nhiên kh năng c a chương trình này còn r ng hơn so v i nh ng gì đ c p đ n đây.org/projects Tác gi hy v ng r ng nh ng thông tin trong chương này có th giúp b n b t đ u làm vi c v i chương trình Midnight Commander.6. Cách c p nh t m t b n d ch giao di n cho h th ng s đ c p đ n trong chương nói v ti ng Vi t trên Linux ho c n u mu n b n có th đ c trong b n tin s 3 VnOSS có trên http://vnoss. Các b n có th đ c thêm tr giúp c a chương trình này m i khi c n b ng phím <F1>. B n luôn luôn có th l y b n d ch m i nh t v t kho CVS c a Midnight Commander (t p tin vi.gnu.12 K t n i t i máy xa 161 /#sh:192.10. .

Hi n th i đã có phiên b n 11 b n phát hành 7 c a tiêu chu n X Window System cho h th ng đ ho c a UNIX. nhưng n u ch làm vi c qua giao di n dòng l nh thì Linux tr thành khó s d ng và không th h p d n đư c nhi u ngư i dùng. 7.x. h th ng các bi u tư ng trên màn hình. xin đ ng nh m!) hay còn g i đơn gi n là “X” (ích-xì). Chúng ta s xem xét m t trong hai môi trư ng làm vi c này.1 X.Org Foundation (http://www. KDE. M i th đã có s n. GNOME còn có s n nh ng ng d ng đi kèm giúp ngư i dùng không m t nhi u th i gian l a ch n. Ngư i dùng s ph i nh m t danh sách dài các câu l nh. Do đó ngay t nh ng ngày đ u phát tri n c a Linux đã có m t giao di n khác “thân thi n” v i ngư i dùng hơn. Hi n nay các “môi trư ng làm vi c” l n như KDE. Côngxoocxiom X đư c t ch c vào năm 1988 v i m c đích tiêu chu n hóa giao di n đ h a cho các h đi u hành UNIX. không c n nh danh sách các câu l nh vì đã có kh năng ch y chúng b ng h th ng trình đơn (menu). t c là X11R6.Chương 7 Giao di n đ ho M c dù Linux là h đi u hành m nh và phát tri n.org). Tuy nhiên trên các b n phân ph i Linux v n còn s d ng b n phát hành th 6. cu i chương s có mô t sơ lư c m t vài môi trư ng làm vi c và cách kh i đ ng vào chúng. B t đ u t năm 1997 côngxoocxiom X chuy n thành X Open Group và sau đó là X.Org Giao di n đ ho trong Linux đư c xây d ng d a trên cơ s c a tiêu chu n X Window System (c n chú ý là Window ch không ph i Windows. và ngoài ra còn có kh năng s d ng chu t đ s p x p không gian màn hình c a mình. đó là giao di n đ ho . Trong giao di n đ ho ngư i dùng có th ch y các chương trình trong các c a s khác nhau. Cách đây không lâu các b n phân ph i Linux v n còn s d ng XFree86. Tiêu chu n này đ u tiên đư c vi t ra t i trư ng đ i h c công ngh Massachuset. m t ph n m m ng d ng t do tuân theo tiêu chu n X11R6 cho các h th ng UNIX . trong m t chương sách riêng ngay sau chương này. ký hi u ng n g n là X11R7. Trong chương này chúng ta s xem xét cách làm vi c c a giao di n đ ho và cách c u hình nó. B t đ u t phiên b n th hai tiêu chu n này đư c côngxoocxiom X h tr .

. • Leon Shiman (Shiman Associates). N u mu n b n có th tìm hi u thêm v t ch c X. chuyên đi u khi n h th ng này.. Nói như v y là vì chương trình máy ch (xin đư c g i t t là chương trình ch ) X làm vi c trên máy tính c a ngư i dùng (và hi n th hình nh trên màn hình máy tính) ch không ph i trên m t máy (ch ) nào đó xa. Do đó đôi khi chúng ta không th y có s khác nhau “v cơ b n”.Org 163 v i b x lý 80386/80486/Pentium. Tuy nhiên cách đây m t th i gian (cu i năm 2003 đ u năm 2004). • Kevin Martin (Red Hat). ngư i kh i đ u nhóm này là David Wexelblat. Tuy nhiên mô hình này trong trư ng h p X Window đư c dùng d ng quay ngư c l i 180 đ . Hi n th i X. • Jim Gettys (HP). Ph n l n các nhà phát tri n. XFree86 đư c m t nhóm các nhà l p trình t o ra. H th ng X Window đư c xây d ng trên cơ s mô hình “ch /khách” (thu t ng ti ng Anh hay đư c dùng hơn trong giao ti p: server/client) thư ng g p trong th gi i vi tính hi n nay. . ) và âm thanh. R t có th đ i v i m t s b n đ c s d hi u hơn n u coi chương trình này là m t driver c a h th ng hình nh. Chương trình ch X chi m lĩnh t t c các thi t b ph n c ng và cung c p các kh năng c a thi t b cho các chương trình khác d ng tài nguyên riêng2 theo m t giao th c (protocol) 1 2 nh ng ngư i có kinh nghi m làm vi c nhi u năm chính vì th mà chương trình X đư c coi là ch . FreeBSD và các phiên b n UNIX khác cho Intel x86. v i các thi t b nh p vào (bàn phím. • Egbert Eich (SuSE).7. ). • Keith Packard (HP). Còn bây gi chúng ta s nói đôi dòng v cách t ch c làm vi c giao di n ph n m m d a trên tiêu chu n X Window System.. m t nhánh phát tri n m i c a XFree86.1 X. 386BSD. nhà phân ph i và nhà cung c p ph n c ng c a d án XFree86 trư c đây đã ng ng tham gia XFree86 và chuy n s n ph m c a mình gia nh p vào X. • Stuart Kreitman (SUN). . • Jim McQuillan (Linux Terminal Server Project).Org Foudation là m t công ty khoa h c v i ban lãnh đ o bao g m nh ng guru1 hàng đ u trong th gi i mã ngu n m : • Stuart Anderson (Free Standards Group).Org trên trang web chính c a t ch c t i đ a ch http://x. Chương trình ch X làm vi c tr c ti p v i ph n c ng: v i h th ng viđê-ô (c c hình.org Foundation. Quá trình phát tri n XOrg hi n đang là m t ph n c a c ng đ ng freedesktop. các phiên b n Linux đã đ ng lo t chuy n sang m t “b n X” khác d a trên tiêu chu n X Window System (do có v n đ v i b n quy nc a XFree86 phiên b n 4.4. chu t. XOrg do t ch c cùng tên X.org.0) đó là XOrg. XFree86 đã đư c s d ng không ch trên Linux mà còn trên các h th ng System V/386.org.Org Foundation cung c p d ng ng d ng mã ngu n m c a X Window System. .

trình đơn (menu). t c là đ phân gi i và t n s màn hình và các t h p phím quen thu c <Control>+<Alt>+<Fm> – chuy n v ch đ văn b n vào terminal o s m. N m gi a chương trình khách và chương trình ch X còn có hai thành ph n quan tr ng n a c a giao di n đ ho . nh n chu t) đ n các chương trình khách. . urxvt. Nhưng b n thân chương trình ch X không t o ra (v ra) hình nh trên màn hình mà ch cung c p hình nh cho driver c c hình. Chương trình khách c a “ch X” có th là các ng d ng làm vi c dư i X Window. Có th di chuy n d u X này quanh màn hình chu t.. <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–> – chuy n nhanh gi a các ch đ hi n th .org Writer. N u ch ch y chương trình ch X thì b n s ch th y m t màn hình màu xám v i m t d u X gi a. các chương trình gi l p terminal như xterm. Lúc này v n có m t s t h p phím đư c X x lý.164 Giao di n đ ho đ c bi t. Đó là <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> dùng đ d ng làm vi c chương trình ch X (n u không b đi kh năng này trong c u hình). Hình 7. c a s s chuy n quy n đi u khi n đ n trình qu n lý c a s . Máy tính ch dùng đ ch y chương trình ch X đư c g i là máy X terminal. Trình qu n lý c a s g i các hàm trong X–lib đ đi u khi n màn hình và th c hi n b t kỳ thao tác chuy n đ i hình nh nào trong các c a s . Tuy nhiên ngay lúc này chương trình ch X đã s n sàng chuy n nh ng tín hi u (nh n phím. . đó là thư vi n các hàm đ ho X–lib và trình qu n lý c a s (xem hình 7. Và đó là t t c nh ng gì b n có th làm.1). chương trình đ ho GIMP.1: Ki n trúc c a h th ng đ ho X Window System3 . Trình qu n lý c a s cung c p các phương ti n đ th c hi n t t c các thao tác v i các c a s . bao g m: v khung ngoài. Ngoài nó ra chúng ta c n ch y m t trình qu n lý c a s và ít nh t m t chương trình khách đ t o hình nh trên màn hình. ví d chương trình so n th o văn b n OpenOffice. Thư vi n X–lib g m các hàm đ h a cho phép th c hi n các thao tác b c th p v i các hình m u đ ho . konsole. g i là giao th c X hay giao th c k t n i m ng X (X Network Protocol). Nh n các nút chu t và bàn phím không đem l i l i ích gì. Khi m t ng d ng X kh i đ ng. Đ đưa ra màn hình m t hình nh nào đó có ý nghĩa hơn thì ch m t mình chương trình ch X là không đ . các . nhưng t m th i chưa có chương trình khách nào.

v. Chương trình này đư c g i là xorg và n m trong thư m c /usr/X11R6/bin. Chương trình ch X có th thao tác v i phông ch m t cách tr c ti p. nên chúng có th ch y trên các máy tính khác nhau và trao đ i v i nhau qua m ng. Tìm ki m chương trình ch X đư c th c hi n qua bi n môi trư ng DISPLAY ho c qua tùy ch n trên dòng l nh. GNOME. Ngoài ra trong GNOME còn có các thư vi n khác như Imlib cho phép m r ng các kh năng c a h th ng đ h a. . xu ng và các thành ph n khác c a c a s . X.v. Ngoài ra còn có nh ng chương trình có th làm v i c chương trình ch X và v i c terminal thông thư ng. Chính thư vi n này là n n t ng c a chương trình đ ho GIMP. v.Org 165 bi u tư ng. Ví d chúng ta đã nói r ng trao đ i gi a thư vi n X–lib v i chương trình ch X trong trư ng h p chung đư c th c hi n qua giao th c TCP/IP. N u c n chương trình s t tìm đ n chương trình ch X qua TCP/IP nói chung và qua socket n i b khi chương trình ch và khách làm vi c trên cùng m t máy. KDE thêm vào thư vi n các hàm đ ho QT b sung cho X–lib. Trình qu n lý màn hình c n bi t các tham s c a các thi t b này đ th c hi n công vi c c a mình. ho c có m t chương trình khác chuyên dùng cho vi c này (đư c g i là chương trình ch phông ch ). Đ c đi m r t m nh này c a h th ng X Window là m t trong nh ng khác bi t c a nó so v i giao di n đ ho c a các h đi u hành dòng Windows. Chương trình th c hi n vi c này b ng cách g i các hàm thư vi n trong X–lib. t chương trình Midnight Commander. do đó có th ch y chương trình . GNUStep. Đi u ki n duy nh t c n ph i có là chương trình ch X ph i làm vi c. Thông thư ng có m t liên k t đ n chương trình ch này v i tên X. GNOME s d ng thư vi n GTK+ (bây gi là GTK2+). không thay th nh ng thành ph n k trên c a h th ng X Window. Chính vì th khi c u hình X. .1 X. đ ng th i còn cung c p kh năng thay đ i d ng và v trí các c a s trong quá trình làm vi c tùy theo nhu c u c a ngư i dùng.org ngoài c c màn hình còn ph i đưa ra các tham s c a chu t và bàn phím. . Các môi trư ng làm vi c đ ho m r ng như KDE. và cũng c n ph i thêm vào hình v trên. Đ i v i h th ng thì không có s khác nhau gi a chương trình làm vi c trong ch đ đ ho và trong ch đ bình thư ng.7. Ví d . Ví d chương trình so n văn b n emacs t đ ng ch n ch đ làm vi c (đ ho hay văn b n) khi kh i đ ng.1 ch là tương đ i. Ví d các chương trình ng d ng có th ch y trên m t máy ch m nh (mainframe). Như v y là trong hình v đã b qua nh ng chương trình ng d ng c a giao th c TCP/IP. . T t c nh ng gì chương trình c n bi t đ làm vi c đó là nơi tìm chương trình ch X. còn hình nh s hi n th trên màn hình máy tính cá nhân. Và còn m t tài nguyên quan tr ng khác c a h th ng đ ho đó là phông ch . T t nhiên nh ng gì đưa ra trong hình 7.org có m t chương trình ch X cho ph n l n c c màn hình. Chương trình cho ch đ đ ho cũng đư c ch y như các chương trình bình thư ng. t c là t dòng l nh. thanh cu n lên. v. Ngoài ra trên Linux và UNIX nói chung không có s phân bi t rõ ràng gi a các chương trình giao di n đ ho và giao di n văn b n (dòng l nh) như trong Windows. mà ch m r ng và thêm vào. Xfce4. CDE. B i vì ch và khách là các ti n trình riêng. Trình qu n lý c a s còn g i các hàm tương ng cho các chương trình khách trong trư ng h p ngư i dùng thao tác v i các ng d ng b ng bàn phím và chu t.

org) – trình qu n lý c a s nh nh và làm vi c r t nhanh. và yêu c u công vi c. theo dõi m ng.org) mà chúng ta s nghiên c u sâu hơn trong chương sách ti p theo và GNOME (http://www.org) – m t trình qu n lý c a s g n nh khác.org) – trình qu n lý c a s đ p nh t hi n nay. đ ng h .org) – trình qu n lý c a s g n nh nhi u màu s c và m m d o trong c u hình k th a c a AfterStep.gnome.org). • enlightment (http://www.org). N i ti ng nh t trong s các môi trư ng đ ho này c n k đ n KDE (http://www. . N u mu n và có s h tr thì b n có th s d ng nh ng trình nh applet này trong các trình qu n lý c a s khác như Fluxbox.v. .xfce.org/. L a ch n trình qu n lý c a s nào ph thu c nhi u vào c u hình máy tính c a b n (máy “m nh” hay “y u”.fluxbox. M t đ c đi m thú v c a WindowMaker đó là các trình nh applet th c hi n nhi u ch c năng khác nhau: theo dõi h th ng. Nhưng t t c chúng đ u s d ng cùng m t ti n ích đ ho cơ s c a X Window.icewm. đó là Xfce4 (http://www. Ngoài ra cũng c n nói đ n môi trư ng làm vi c đ ho g n nh hơn và cũng chi m đư c s yêu m n c a r t nhi u ngư i dùng. làm vi c tương đ i nhanh và cũng đư c ngư i dùng có kinh nghi m ưa chu ng. Như b n th y giao di n đ ho trên Linux đư c t o ra theo nguyên t c môđun. vì đã có trên t t c các b n phân ph i l n các môi trư ng làm vi c đ ho .enlightment. và có th t xây d ng nhi u “ki u” giao di n đ ho t các thành ph n khác nhau. c c màn hình có nhi u b nh hay không). Trang ch c a FVWM và FVWM2 n m t i đ a ch http: //fvwm. Như v y là b n đ c đã bi t đư c giao di n đ ho trên Linux đư c t o ra t nh ng thành ph n gì. có r t nhi u tùy ch n c u hình đ b n có th thay đ i. T t c nh ng môi trư ng làm vi c đ ho này . Trình qu n lý c a s này đang đư c r t nhi u ngư i dùng có kinh nghi m ưa chu ng. đó là chương trình ch X. Các trình qu n lý c a s khác nhau có th cho ra d ng c a s khác nhau b ng cách s d ng các khung và trình đơn c a s khác nhau.kde.166 ch X b ng câu l nh: [user]$ X Giao di n đ ho Trình qu n lý c a s thì có r t nhi u. R t may là không nh t thi t ph i ch n cách này. Xin đưa ra đây m t vài ví d trình qu n lý c a s thư ng dùng: • IceWM (http://www.windowmaker. Chính trình qu n lý c a s này đư c dùng trên nhi u b n phân ph i Linux d ng LiveCD (Linux “s ng và làm vi c” trên CD) như: Damn Small Linux. b n đ c có th ch n b t kỳ chương trình nào trong s chúng. Insert. Nhưng đ i v i ngư i dùng m i (và r t m i) thì đây không ph i là cách d nh t. • Fluxbox (http://www. v. • WindowMaker (http://www. • fvwm2 (Free Virtual Window Manager 2)– phiên b n nâng c p c a trình qu n lý c a s fvwm cho phép s d ng các s c thái (theme) khác nhau và trình đơn đ ng.

GNOME đư c phát tri n trong khuôn kh c a d án GNU. Còn có nhi u môi trư ng làm vi c đ ho khác nhưng chưa đ t đư c m c đ phát tri n m nh như KDE và GNOME. d ng màn hình và t đ ng ch n các tham s (đ phân gi i. N n t ng c a môi trư ng làm vi c đ ho KDE (K Desktop Enviroment) là thư vi n các hàm đ ho m r ng Qt c a công ty Troll Tech (http://www. Ngoài ra Konqueror còn cho phép xem tr c ti p các t p tin có đ nh d ng (“ph n m r ng”) đã bi t.7.xfce.2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính Như b n đ c đã hi u khi th y đ u đ c a ph n này. ví d chương trình cài đ t xác đ nh d ng màn hình không đúng và do đó dùng nh ng tham s không thích h p. đây không ph i là hư ng d n chi ti t dành cho các nhà chuyên môn. Phiên b n 4. openSUSE Linux. mà nhi u nhà l p trình cùng s d ng m t cách m t ý tư ng phát tri n chung đ t o ra các ng d ng khác nhau. th nào là t n s . đ phân gi i màn hình.4 M t môi trư ng làm vi c đ ho có cùng đ ng c p v i KDE đó là GNOME (GNU Network Object Model Environment). . có nghĩa là chương trình ng d ng t do. Các b n phân ph i Linux m i hi n nay đã cho phép cài đ t và c u hình giao di n đ ho m t cách d dàng hơn r t nhi u so v i trư c đây. . B ng thư vi n này các nhà phát tri n KDE đã vi t ra trình qu n lý c a s riêng – kwm. t n s c p nh t) thích h p. trình qu n lý t p tin kfm. K t qu thu đư c đó là m t b đ y đ các chương trình ng d ng cho phép gi i quy t t t c các nhu c u đi u khi n máy tính và làm vi c c a ngư i dùng. trong s đó c n k đ n trình qu n lý t p tin Thunar và các m r ng (plugin) c a nó. Tuy nhiên tôi xin đưa ra đây m t vài l i khuyên khi c u hình X Window vì r t có th b n đ c s g p v n đ nào đó.org).2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 167 đ u đã có h tr ti ng Vi t t t (ho c còn chưa t t). đã có kh năng t đ ng xác đ nh d ng c c hình. v. Chương trình cài đ t c a Debian Linux.org) có nhi u kh năng m nh trong vi c truy c p đ n các t p tin. trung tâm đi u khi n KDE và r t nhi u thành ph n khác bao g m c gói chương trình ng d ng cho văn phòng KOffice. mà ch là nh ng ki n th c cơ b n v h th ng hình nh c a máy tính đ giúp ngư i dùng m i và r t m i hi u đư c cách làm vi c c a h th ng hình nh. Fedora Core. Nhưng công ty Troll Tech đã đưa ra thông báo cho phép dùng thư vi n này vĩnh vi n mi n phí đ phát tri n các ng d ng mã ngu n m . GNOME đư c xây d ng d a trên thư vi n các hàm đ ho GTK+ (bây gi là GTK2+. Trong s chúng c n nói đ n Xfce4 (http://www.kde. 4 .v. 7. T t nhiên đi u này không có nghĩa là t t c các thành ph n c a môi trư ng KDE là do m t công ty nào đó vi t ra và phát tri n. Trong các phiên b n m i c a KDE còn có thêm trình qu n lý t p tin và cũng là trình duy t web Konqueror (http://konqueror. phiên b n 2 c a thư vi n GTK). Cách đây m t th i gian KDE đã đư c công nh n là ph n m m t do. Đ u tiên chúng ta c n bi t m t chút v công vi c c a h th ng hình nh c a máy tính.4 c a Xfce4 h a h n nhi u thay đ i l n. V n đ này x y ra trư c đây là do thư vi n Qt thu c v công ty thương m i.qt. do đó càng d dàng hơn (ho c khó khăn hơn cho ai đó?) cho b n đ c trong khi s d ng. kh năng duy t web cũng không thua kém các trình duy t khác như Internet Explorer.com).

tính theo s tín hi u trong m t giây. nhưng hãy c n th n vì n u ch n giá tr cao quá m c thì có th làm h ng màn hình. tia electron còn di chuy n quá sang trái. s dòng trên màn hình (đ phân gi i theo chi u d c) và cư ng đ (intensity) c a m i màu (trong s ba màu chính) trên t ng đi m. còn khi có tín hi u đ ng b nh (theo chi u d c) thì s chuy n tia electron t góc dư i bên ph i v góc trên bên trái. khi đó đèn huỳnh quang s nh p nháy r t m nh. lên cao. đ có th ch n các tham s thích h p trong khi c u hình. Không nên ch n t n s c p nh t màn hình nh hơn 60Hz. VS). có nghĩa là b n có th ch n các t n s d c và ngang t m t vùng các giá tr cho phép nào đó. HSF. sang ph i. xu ng th p hơn m t chút so v i hình nh (t o ra 4 dòng và c t t i xung quanh hình nh). T n s này đư c g i là DCF (“Dot Clock Frequency” – t n s làm vi c c a c c hình). có đơn v là KHz (1kilôhéc = 1000 héc) và nh n giá tr trong kho ng t 31 đ n 135 KHz. H th ng hình nh c a máy tính bao g m c c hình (video card) và màn hình (monitor). . Nhưng cũng không th đưa ra m t t n s c p nh t màn hình quá l n. C c hình chuy n t i màn hình 3 tín hi u: tín hi u hình (RGB). Đi m đư c t o ra nh các chu i electron và các đi m n m d ng dòng n m ngang. T t nhiên t t nh t là ch n giá tr l n nh t trong s có th dùng. Ngoài ra đ t o ra hình nh s c nét trên màn hình. giá tr c a VSF n m trong kho ng 50 – 180 Hz. Giá tr này càng cao bao nhiêu thì m t c a ngư i dùng càng ít m i m t b y nhiêu trong khi làm vi c v i máy tính. Còn có m t t n s quan tr ng khác n a. đó là s đi m có th hi n th trên màn hình trong m t giây. . Khi có tín hi u đ ng b dòng (theo chi u ngang) tia electron s đư c chuy n t cu i m i dòng t i đ u dòng ti p theo. hình nh trên màn hình đư c t o ra t các đi m riêng bi t. T n s đ ng b d c thư ng kí hi u là VSF và có đơn v là Hz (Héc). Nh ng màn hình m i thư ng là màn hình có nhi u t n s hay còn nói là có gi i t n s r ng. vì khi đó s gi m m c đ nh p nháy c a màn hình. Đi u khi n màn hình có nghĩa là đưa ra s đi m trên m t dòng (đ phân gi i theo chi u ngang). Tia electron di chuy n qua màn hình theo m t v n t c có h n do b vi x lý c a c c hình xác đ nh. đ ng b dòng (HS) và đ ng b nh (c t. đ có th c u hình đúng chương trình ch X. Như b n đ c bi t. Giá tr t n s đ ng b ngang và d c này nh t đ nh có trong tài li u đi kèm v i màn hình. Trên th c t t n s c p nh t còn nh hơn n a vì còn m t th i gian di chuy n các tia electron t dòng này sang dòng khác. C n ph i bi t t n s t o ra hai tín hi u này. T n s đ ng b ngang. C n nói thêm t n s c p nh t màn hình b ng t n . chúng ta s ch xem xét trư ng h p màn hình ng đi n t (CRT) mà không xem xét màn hình tinh th l ng (LCD). vì t n s này không th l n hơn giá tr c a phân s : DCF (s đi m trên dòng) * (s c t trên màn hình) t c là có s ph thu c v i đ phân gi i (resolution) c a màn hình. M t s màn hình nh t là màn hình r ti n có th ch có m t vài giá tr t n s cho phép.168 Giao di n đ ho v. t cu i màn hình lên đ u màn hình. M t tham s cũng quan tr ng n a đó là t n s c p nh t màn hình SRR (Screen Refresh Rate). Màn hình th c hi n hai công vi c riêng bi t: “tr i” các chu i (tia) electron và chi u sáng các đi m riêng bi t đ t o ra hình nh. Tiêu chu n VESA khuyên ch n giá tr này l n hơn ho c b ng 72Hz.v. Ch c năng đi u khi n màn hình là do c c hình th c hi n.

đó là “b chuy n đ i s – tương t ”. N u b n rơi vào tình hu ng th nh t trong quá trình kh i đ ng máy. do đó tham s quy t đ nh đây là dung lư ng b nh . nhưng v n có th truy c p t i máy tính b ng ch đ văn b n (giao di n dòng l nh). byte) ≥ (S * (s byte trên m t đi m) đi m trên dòng) * (s c t trên màn hình) Ví d .org. Cư ng đ c a m i màu này l i đư c xác đ nh b i m c đ c a tín hi u trong tia tương ng. N u không thì đ u tiên b n ph i cài đ t gói chương trình X. T t c nh ng c c hình m i đáp ng đư c (th m chí còn vư t quá) yêu c u này. N u b n không hài lòng v i hình nh c a giao di n đ ho . Chúng ta s bi t đư c cách chuy n ch đ kh i đ ng trong m t vài chương t i. thì c n có m t c c hình v i dung lư ng b nh ít nh t là 1280 ∗ 1024 ∗ 4 = 10485760 byte (10Mb). t c là c u hình giao di n c a Linux. Còn có m t gi i h n n a ph thu c vào dung lư ng b nh c a c c hình – s lư ng màu c a hình nh. thì hãy ch n kh i đ ng vào ch đ m t ngư i dùng đ có kh năng thay đ i c u hình X. B nh này n m trên c c hình nhưng thu c v không gian b nh chung c a c máy tính.org. thì v n có th s d ng m t câu l nh và chương trình c a Linux đ c u hình l i chương trình ch X.7. ho c không th vào ch đ đ ho . m i đi m đư c chi u sáng đ ng th i b i 3 tia electron. Nhưng thông thư ng c c hình có th t o ra m t s lư ng m c đ tín hi u đ đ hi n th hình nh. Tôi nghĩ r ng b n có th t l a ch n m t đ phân gi i và s lư ng màu thích h p cho máy tính c a mình.3 C u hình chương trình ch X Chúng ta s xem xét trư ng h p sau khi cài đ t Linux b n không th chuy n vào ch đ đ ho (r t hi m khi x y ra v i các b n phân ph i Linux m i). Công th c xác đ nh gi i h n đ phân gi i và s lư ng màu trên hình nh r t đơn gi n: (Dung lư ng b nh . Cách cài đ t chương trình s có trong chương khác dành riêng cho ph n cài đ t chương . Màu c a đi m đó đư c xác đ nh b i s pha tr n c a ba màu cơ b n: đ (Red). t n s đ ng b d c VSF và t n s làm vi c c a c c hình DCF xác đ nh giá tr gi i h n (l n nh t) c a đ phân gi i. n u b n đ c mu n ch n đ phân gi i màn hình 1280 x 1024 và có 32 tri u màu cho m i đi m. Như v y. Trên các màn hình màu. Hình nh s đưa ra màn hình đư c t o ra trong b nh c a c c hình. và t t c nh ng t p tin (chương trình) nói đ n phía sau đã có trên đĩa. Hình nh đư c lưu trong b nh d ng s và s chuy n đ i hình nh v d ng tín hi u “tương t ” (analog) RGB là m t trong nh ng công vi c chính c a c c hình. N u có m t c c hình cũ v i dung lư ng b nh ít hơn thì c n ph i ch n đ phân gi i nh hơn ho c ch n s lư ng màu ít hơn. t c là 8 byte cho m i đi m. Chương này coi như b n đã cài đ t X. xanh lá cây (Green) và xanh da tr i (Blue) – RGB.3 C u hình chương trình ch X 169 s đ ng b d c (SRR = VSF). Còn bây gi chúng ta s xem xét ph n th c hành c a nh ng lý thuy t đã đưa ra. Công vi c này là do m t b ph n trên c c hình đ m nhi m. 7. S lư ng màu có th dùng cho m i đi m đư c gi i h n b i dung lư ng b nh c c hình cũng như s m c đ tín hi u mà c c hình có th t o ra cho m i tia electron. ho c không hài lòng v i nh ng gì mình th y trên màn hình giao di n đ ho .

n u không có tài li u thì b n c n tìm nh ng thông tin này trên Internet. Nhưng xin b n hãy luôn nh là cu n sách b n đang đ c s d ng b n quy n Creative Commons Public License 2. Có nhi u cách đ l y nh ng thông tin này. n u không có thì cũng có th xem tr c ti p trên thi t b . Làm vi c trong giao di n đ ho mà không có chu t thì không thu n ti n chút nào. N u trên máy c a b n chưa có b t kỳ h đi u hành nào thì hãy s d ng m t h đi u hành Linux LiveCD (ch y th ng t CD) có kh năng nh n d ng ph n c ng t t như Knoppix. Cách ch y chương trình này không thu c vào ph m vi c a cu n sách này vì chúng ta đang nói v h đi u hành Linux. Cách d dàng nh t cho ngư i dùng m i là khi trên máy đã có m t h đi u hành Windows. Nh ng thông tin b n c n có trong Trình qu n lý các thi t b .1 Thu th p thông tin c n thi t Đ có th c u hình b n c n m t vài d li u sau: • Tên c a hãng s n xu t c c hình và màn hình. Ngoài ra có nh ng chương trình chuyên dùng cho vi c l y các d li u c n thi t k trên.org/licenses/by/2. Tác gi không ch u trách nhi m v nh ng gì s x y ra.org (c u trúc c a t p tin này) chúng ta s xem xét ngay dư i đây. . Vì th c n ph i c u hình chương trình ch X đ s d ng nh ng thi t b này. Hai tham s này là quan tr ng. và n u không bàn phím thì càng không th làm vi c v i máy tính nói chung. B n có th tìm th y script này trên m ng Internet. Thư ng l y t tài li u đi kèm v i chúng. 5/). • Kho ng t n s đ ng b ngang và d c cho phép dùng c a màn hình. Sau khi kh i đ ng Knoppix thành công hãy sao chép t p tin c u hình chương trình ch X c a Knoppix (thư ng n m t i /etc/X11/xorg.conf lên đĩa m m ho c flash đ sau này có th đ c l i. Ví d . • D ng c a b x lý trên c c hình (chíp). • Dung lư ng b nh c a c c hình.3. Hãy c n th n trong khi làm vi c! 7. ho c đơn gi n là giúp b n hi u hơn v giao di n này và cách c u hình nó n u b n đã có m t h th ng X Window làm vi c t t. • D ng chu t và bàn phím. Hy v ng r ng nh ng thông tin dư i đây giúp b n c u hình thành công giao di n đ ho . ví d bash script mkxf86config do các nhà phát tri n Gentoo vi t ra. s d ng Knoppix): t t c nh ng thông tin b n c n đã có trong tài li u đi kèm v i máy tính. B n có th tìm th y thông tin trong b t kỳ cu n sách nào nói v h đi u hành Windows.170 Giao di n đ ho trình. L y t tài li u đi kèm v i màn hình. d dàng nh t là trên trang web c a nhà s n xu t. V cách đ c thông tin t t p tin c u hình X. Tuy nhiên tôi hy v ng là các b n s không ph i s d ng đ n nh ng ti n ích này cũng như nh ng phương án k trên (s d ng h đi u hành khác. C n xác đ nh d ng chíp đ ch n môđun đúng cho c c hình.5 (http://creativecommons. chíp c a hãng Nvidia thư ng c n n p môđun nv.

2 C u trúc c a t p tin c u hình X T p tin c u hình chương trình ch X thư ng n m t i /etc/X11/xorg.2). đó là xorgcfg. thì hãy ch y m t trong nh ng chương trình cho phép b n t o ra t p tin này. Ch c n ch y câu l nh sau (hãy chú ý là c n có quy n ngư i dùng root: [root]# Xorg -configure Câu l nh này s làm vi c m t cách im l ng.conf ch không ph i XF86Config-4 như trư ng h p xf86config. Xin đ ng quên câu l nh Xorg khác v i câu l nh xorg! Như đã nói t trư c trên Linux ch thư ng và ch hoa có s khác nhau rõ ràng.3. . Cũng không c n ph i t o t p tin xorg. N u vì nguyên nhân nào đó b n cài đ t X.conf t đ u. Ngoài ra. N u không th y t p tin này thì chương trình ch X s dùng c u hình chung c a toàn b h th ng n m trong thư m c /etc như đã nói trên (n u có). Nhưng chương trình là ng d ng đ ho . Trong X. m i b n phân ph i hi n đ i có m t công c c u hình riêng c a mình. có nh ng chương trình. Đ t o ra t p tin c u hình X m t cách t đ ng hãy s d ng chương trình Xorg v i tùy ch n -configure. Khi kh i đ ng và n u không ch rõ t p tin c u hình trên dòng l nh thì chương trình ch X đ u tiên s tìm t p tin c u hình t i thư m c c a ngư i dùng. ti n ích chính dùng đ t t o m t t p tin c u hình (XF86Config-4) là chương trình xf86config (đôi khi xf86cfg). Tuy nhiên. Hãy s d ng nh ng chương trình này. Trên th c t theo tôi th y thì hai chương trình này không có gì khác nhau. do đó không có ích trong trư ng h p b n chưa có m t c u hình X nào. Còn m t ti n ích khác có th dùng đ c u hình máy ch X. t c là ch ch y trên n n m t máy ch X đã ch y nào đó (hình 7. do đó có th s d ng b t kỳ trình so n th o văn b n nào đ thay đ i nó.conf. T p tin c u hình X ch là m t t p tin văn b n (text file) bình thư ng. Tuy nhiên r t có th b n s mu n t t o cho mình m t t p tin c u hình riêng.org riêng sau khi cài đ t Linux. Và đây cũng chính là cách các nhà qu n tr h th ng có kinh nghi m s d ng đ c u hình giao di n đ ho . Ví d b n phân ph i OpenSUSE có sax2. ho c đơn gi n là mu n ki m soát quá trình này.7. Chúng s giúp b n ti t ki m đư c nhi u th i gian.conf. Trong XFree86 phiên b n th 4. t c là t i ∼/xorg. N u trong khi cài đ t b n có ch n cài đ t giao di n đ ho X thì trên máy đã có t p tin ch a c u hình X đúng (và có th không).conf và đ t t p tin này vào thư m c /etc/X11. đôi khi r t m nh. ch có đi u xorgconfig sau khi hoàn thành công vi c s t o ra xorg. Hãy đ c các trang hư ng d n s d ng man tương ng xorgconfig(1) và xorgcfg(1) đ bi t thêm chi ti t. ti n ích chuyên dùng cho vi c này. và chúng ta s s d ng chúng trong th i gian đ u m i làm quen v i Linux. N u không mu n ti p t c thì hãy nh n <Ctrl>+<C> đ thoát ra. Trên dòng l nh hãy ch y: [root]# xorgconfig r i tr l i nh ng câu h i mà chương trình này đ t ra. sau khi hoàn thành nó s t o ra t p tin xorg.org chương trình này đã đư c thay th b ng xorgconfig.3 C u hình chương trình ch X 171 7.

de>.2: C u hình X.172 Giao di n đ ho Hình 7. Dư i đây là ví d m t t p tin xorg. 2005 Contact: SaX-User list <https://lists.berlios.org qua xorgcfg B ng m t trong nh ng công c trên b n đã t o ra đư c t p tin c u hình xorg.1 Contact: Marcus Schaefer <sax@suse.1: # # # # # Version: 7.1) Section "Files" InputDevices "/dev/gpmdata" InputDevices "/dev/input/mice" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/misc:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/local" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/75dpi:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/100dpi:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/Type1" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/URW" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/truetype" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/uni:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/CID" FontPath "/opt/kde3/share/fonts" FontPath "/usr/local/share/fonts" EndSection .conf.conf có trên máy c a tôi sau khi cài đ t openSUSE Linux 10.de/mailman/listinfo/sax-users> Automatically generated by [ISaX] (7. Chúng ta s xem t p tin này trông như th nào (có nghĩa là dùng câu l nh xem t p tin more ho c less ho c dùng m t chương trình so n th o văn b n như vim đ m nó).

32 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1078 Modeline "1280x1024" 165.59 800 856 944 1088 600 601 604 650 Modeline "800x600" 96.3 C u hình chương trình ch X Section "ServerFlags" Option "AllowMouseOpenFail" "on" EndSection Section "Module" Load "dbe" Load "type1" Load "freetype" Load "extmod" Load "glx" Load "v4l" EndSection Section "InputDevice" Driver "kbd" Identifier "Keyboard[0]" Option "Protocol" "Standard" Option "XkbLayout" "us" Option "XkbModel" "pc104" Option "XkbRules" "xfree86" EndSection Section "InputDevice" Driver "mouse" Identifier "Mouse[1]" Option "Buttons" "10" Option "Device" "/dev/input/mice" Option "Name" "Logitech USB Receiver" Option "Protocol" "explorerps/2" Option "Vendor" "Sysp" Option "ZAxisMapping" "4 5" EndSection Section "Monitor" DisplaySize 345 259 HorizSync 30-96 Identifier "Monitor[0]" ModelName "SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF" Option "DPMS" VendorName "SAMSUNG" VertRefresh 50-160 UseModes "Modes[0]" EndSection 173 Section "Modes" Identifier "Modes[0]" Modeline "1280x1024" 167.89 800 856 944 1088 600 601 604 650 Modeline "800x600" 96.7.41 1024 1104 1216 1408 768 769 772 822 Modeline "1024x768" 132.41 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1077 Modeline "1024x768" 135.57 1024 1096 1208 1392 768 769 772 821 Modeline "1024x768" 131.18 800 856 944 1088 600 601 604 650 EndSection .29 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1077 Modeline "1280x1024" 163.43 1024 1096 1208 1392 768 769 772 821 Modeline "800x600" 97.

T p tin xorg.174 Section "Screen" DefaultDepth 24 SubSection "Display" Depth 15 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 16 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 24 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 8 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection Device "Device[0]" Identifier "Screen[0]" Monitor "Monitor[0]" EndSection Giao di n đ ho "800x600" "800x600" "800x600" "800x600" Section "Device" BoardName "GeForce4 MX 440 with AGP8X" BusID "1:0:0" Driver "nvidia" Identifier "Device[0]" VendorName "NVidia" EndSection Section "ServerLayout" Identifier "Layout[all]" InputDevice "Keyboard[0]" "CoreKeyboard" InputDevice "Mouse[1]" "CorePointer" Option "Clone" "off" Option "Xinerama" "off" Screen "Screen[0]" EndSection Section "DRI" Group Mode EndSection "video" 0660 Section "Extensions" EndSection C n ph i nói r ng nh ng thông tin mà chương trình cài đ t c a openSUSE dò tìm ra là chính xác. Nh ng dòng đ u tiên thư ng là nh ng dòng chú thích không có nh hư ng gì đ n chương trình.conf bao g m m t vài ph n nh hơn. Nh ng dòng này có ký t đ u tiên là # và m t kho ng tr ng sau ký t này. Có th b n đ c đã nh n th y là trên Linux nh ng t p tin c u hình có c u trúc tương t như nhau. m i ph n có c u trúc như sau: .

• Screen – c u hình màn hình. t c là chương trình ch X b t đ u đ c t p tin c u hình xorg. • Vendor – c u hình cho các thi t b c a các nhà s n xu t c th nào đó. • DRI – c u hình DRI. • Module – các môđun n p t đ ng. Ph n ServerLayout có ưu tiên cao nh t. • Modes – mô t các ch đ hình nh. ph n ServerLayout ph i ch a ít nh t nh ng dòng sau: Section "ServerLayout" Identifier "Layout[all]" InputDevice "Keyboard[0]" "CoreKeyboard" InputDevice "Mouse[1]" "CorePointer" Screen "Screen[0]" EndSection . • InputDevice – mô t các thi t b nh p vào. Cũng có th g p hai ph n ho c nhi u hơn có cùng m t d ng (Ví d Screen). Thi t b nh p vào thư ng là bàn phím và chu t. Như v y.7. tuy nhiên khi đó chúng ph i có tên riêng không trùng nhau. Trong t p tin c u hình có th có các ph n sau (không nh t thi t ph i có t t c chúng): • Files – đư ng d n đ n các t p tin.3 C u hình chương trình ch X Section "tên_c a_ph n_này" SectionEntry1 SectionEntry2 SectionEntry3 EndSection 175 Các ph n có th n m trong t p tin c u hình theo th t b t kỳ. • Device – mô t c c hình (video card). • Extensions – ph n c u hình m r ng. Trong ph n ServerLayout ph i có các dòng ch đ n các ph n c a thi t b v a nói đ n. Thi t b ra g m các thành ph n riêng bi t là c c hình và màn hình thư ng đư c nhóm l i v i nhau trong ph n Screen. • ServerLayout – c u hình chung. • ServerFlags – tùy ch n c a chương trình ch . m i ph n cho m t thi t b . Ph n này xác đ nh nh ng thi t b vào/ra (input/output) nào s đư c s d ng trong giao di n đ ho X. chúng đư c xác đ nh trong các ph n InputDevice.conf t đây. • Monitor – mô t màn hình.

đ i v i ngư i dùng thì ý nghĩa c a ch đ hi n th trùng v i đ phân gi i c a màn hình. ví d . đ ng th i đưa ra các ch đ làm vi c c a màn hình (đ phân gi i và s lư ng màu). Ph n này có d ng như sau: Section "Screen" DefaultDepth 24 SubSection "Display" Depth 15 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 16 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 24 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 8 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection Device "Device[0]" Identifier "Screen[0]" Monitor "Monitor[0]" EndSection "800x600" "800x600" "800x600" "800x600" Như b n th y. trong đó phím <+> và phím <–> n m trên bàn phím s . "1280x1024". Các ch đ đư c li t kê theo tên l y t ph n Modes. 15. "800x600". đó là: color depth Đ sâu màu màn hình thư ng tính theo bit và thư ng nh n các giá tr 8. Đ sâu màu m c đ nh n m trên dòng DefaultDepth. Đ chuy n sang s d ng nh ng ch đ khác hãy th nh n các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–>. Máy ch X s s d ng ch đ đ u tiên n m trong danh sách theo m c đ nh. 16. và màn hình đư c s d ng có tên Screen[0] (SAMSUNG SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF). Ph n Screen còn có th ch a m t vài ph n con (Subsection) Display tương ng v i m t giá tr “đ sâu màu”5 màn hình. 24. xác đ nh trong ph n Monitor. t c là GeForce4 MX 440 with AGP8X đư c xác đ nh trong ph n Device. ngư i dùng c n đ t nh ng ch đ hi n th mu n dùng v i đ sâu màu tương ng. Ph n Monitor xác đ nh tham s c a màn hình cũng có hai tùy ch n (hai dòng) quan tr ng. Tuy nhiên c c màn hình và b n thân màn hình ph i đ t t đ có th h tr nh ng giá tr đ sâu màu l n. "1024x768". ph n này cho bi t c c màn hình đư c dùng là thi t b có tên Device[0]. 6 5 . Giá tr này càng cao thì s lư ng màu có th hi n th càng l n và hình nh càng đ p. Như v y. tên này n m ngay sau t Modeline.176 Giao di n đ ho Ph n Screen xác đ nh màn hình và c c hình s d ng.6 Trong m i ph n con.

do đó lúc này không c n thi t ph i tìm hi u sâu và c u hình k cho ph n này. C n ph i xem xét tài li u c a màn hình đ đưa ra nh ng giá tr chính xác. Chúng ta s quay tr l i v i ti ng Vi t trong m t chương sau.7. Nh ng . Cũng nói luôn. N u chu t đư c k t n i vào m t c ng dành riêng cho nó. Trong ph n này quan tr ng nh t là dòng ch ra driver. x-unikey ho c scim. Hai ph n InputDevice xác đ nh chu t và bàn phím. do đó tùy ch n Option "XkbModel" "pc104" làm vi c trong đa s trư ng h p. thì chúng ta s không dùng đư c nút bánh xe c a chu t đ kéo lên kéo xu ng các trang Web. 90 124. Trong trư ng h p c a tôi là explorerps/2. thay đ i các thu c tính c a bàn phím như t c đ l p l i (repeat rate). thì tham s Protocol s có giá tr là PS/2 ho c m t t dài hơn k t thúc b ng PS/2. 50–160.org cho các c c màn hình nvidia có tên ng n hơn — nv. Trong ph n InputDevice tương ng v i chu t hãy chú ý đ n 3 dòng (tùy ch n) sau: Option Option Option "ZAxisMapping" "4 5" "Protocol" "PS/2" "Device" "/dev/input/mice" N u không có tuỳ ch n ZAxisMapping v i giá tr 4 5. Ph n ti p theo là Device mô t c c màn hình c a b n. Các môi trư ng làm vi c như KDE. Hi n nay ph bi n các bàn phím có 104 phím và Linux h tr t t các bàn phím này. 138 80 100 n u mu n có thêm hai l a ch n ho c nhi u hơn. GNOME. N u không có tài li u này thì hãy tìm ki m trên CD đi kèm ho c trên trang Web c a nhà s n xu t. đ gõ ti ng Vi t thì t t nh t là s d ng m t chương trình chuyên d ng như xvnkb. N u mu n đ t m t s c th nào đó thay cho nh ng kho ng thì có th s a thành: HorizSync VertRefresh ho c: HorizSync VertRefresh 80.3 C u hình chương trình ch X HorizSync VertRefresh 30-96 50-160 177 xác đ nh t n s c p nh t ngang (HorizSync) và d c (VertRefresh). đây t n s c p nh t ngang và d c có th n m tương ng trong kho ng 30–96. đ t l i giá tr c a các phím. Driver g c c a X. Xfce đ u có các công c đ l a ch n ki u bàn phím. T n s c p nh t màn hình theo chi u ngang HorizSync tính theo KHz còn t n s c p nh t d c VertRefresh tính theo Hz. Trên máy c a tôi dòng này có d ng: Driver "nvidia" T c là tôi s d ng c c màn hình v i chip c a hãng NVIDIA và đã cài đ t driver l y v t trang Web c a hãng này. Tùy ch n Protocol xác đ nh giao th c “liên l c” v i chu t.

dir ch là m t t p tin văn b n thông thư ng nhưng không nên t s a đ i nó. Cu i cùng.conf trên. nhưng ngư i dùng c n bi t đ gi i quy t nh ng trư ng h p như không tìm th y phông ch mong mu n.3 Th c u hình /etc/X11/xorg. t c là c u hình v a t o có v n đ . Bây gi hãy th ch y giao di n đ ho b ng câu l nh X (vi t hoa).org b ng cách đã k trên tr khi b n ch c ch n là mình đúng. Đây là thư m c tiêu chu n (chuyên dùng) cho nh ng c u hình có liên quan đ n máy ch X.conf đã t o ra xem có nh ng l i nguy hi m nào không.3.dir thư ng do câu l nh mkfontdir tr c ti p ho c dán ti p t o ra. vì r t có th c n m t chút th i gian đ chuy n vào giao di n đ ho . 7. N u th y m t màn hình màu đen. N u chu t m i đư c s n xu t thì còn có th dùng giá tr Auto (t đ ng xác đ nh) đây. có nhi u cách đ t o ra xorg. T h p phím này s giúp b n d ng ch y máy ch X trong nh ng trư ng h p có v n đ . b n s th y m t con tr chu t hình ch X gi a màn hình và có th b qua nh ng dòng dư i đây. Không c n gi i thích ch c b n cũng đã nh n ra là tùy ch n Device xác đ nh tên t p tin thi t b c a chu t. ho c màn hình nh p nháy. ph n Files c a t p tin xorg. do đó không nên th c u hình X. hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ quay v ch đ văn b n.conf thư ng n m đ u t p tin này và xác đ nh đư ng d n đ n các thư m c phông ch . T t hơn h t là ki m tra t p tin c u hình xorg.conf thông thư ng s n m trong thư m c /etc/X11.dir cho bi t fonts. thì nó s đưa ra c nh báo. Câu l nh file fonts. Tuy nhiên đ ng v i vàng s d ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace>. N u khi ch y máy ch X không tìm th y m t thư m c phông ch nào đó trong ph n Files. Sau khi t o t p tin xorg. Xin chú ý đây ch là liên k t m m đ n chương trình máy ch Xorg8 . Đ th c hi n công vi c ki m tra ch c n dùng câu l nh: Thư m c phông ch ph i có t p tin fonts. Có m t vài cách đưa ra nh ng thư m c này. b ng câu l nh: Như đã nói [root]# Xorg -configure đ t o m t cách t đ ng ho c [root]# xorgconfig đ có th ki m soát quá trình này.178 Giao di n đ ho giao th c còn l i s d ng cho chu t k t n i qua c ng ti p n i (c ng COM). ví d khi máy ch X không tr l i (không làm vi c). do đó c n ph i có liên k t m m này ho c có th th ch y th ng: [user]$ Xorg N u thành công.conf. Đây không ph i là l i nghiêm tr ng đ ph i d ng làm vi c. do đó hãy nh nó. Hãy dùng chương trình v a nh c t i đ làm vi c này 8 B n có th ki m tra l i đi u này b ng câu l nh ls -l 7 . Có kh năng nh ng tham s không đúng s làm h ng màn hình c a b n ho c d n đ n nh ng h u qu không lư ng trư c. Tuy nhiên trư c khi thêm m t thư m c phông ch m i c n ki m tra l i xem thư m c này có t n t i không và có ph i là thư m c phông ch không7 .

Trong t p tin này còn có m t vài dòng thông tin hi n th m i quan h gi a các ph n trong t p tin c u hình: . • (==) có nghĩa là s d ng tham s theo m c đ nh. • (II) — sau d u hi u này là nh ng thông tin khác nhau. (NI) not implemented.7. (++) from command line. sau đó s l i th y dòng l nh c a h v và trong thư m c hi n th i s có thêm t p tin xprobe. Như v y: • (––) có nghĩa là nh ng giá tr tương ng thu đư c khi th (probe).log chúng ta s s a b ng cách thay đ i tham s tương ng trong t p tin /etc/X11/xorg.0.conf. (WW) warning. N u không ch ra t p tin xprobe.log 2>&1 179 Câu l nh này ch y máy ch X ch đ th và đưa k t qu th đó vào t p tin xprobe.0.0. Nhưng t m th i chúng ta s ti p t c xem xét xprobe.org. (??) unknown. • (**) có nghĩa là tham s l y t trong t p tin c u hình (ví d xorg. L i và c nh báo tìm th y trong xprobe. • ?? — nh ng thông tin không rõ ngu n g c.log thì k t qu th s hi n ra trên màn hình. • (NI) — sau d u hi u này là thông báo v nh ng tham s còn chưa đư c phát tri n trong X.conf" Trong t p tin xprobe. • (WW) — sau d u hi u này là nh ng c nh báo.log.log v a t o ra. Sau đó là thông báo v nơi đ t t p tin b n ghi (thư ng là /var/log/Xorg. (!!) notice.org. (**) from config file. (II) informational.log. Time: Wed Jan 31 22:25:09 2007 (==) Using config file: "/etc/X11/xorg.0.log) và tên c a t p tin c u hình đư c s d ng: (==) Log file: "/var/log/Xorg. • (!!) — sau d u hi u này là nh ng chú ý. Nh ng dòng đ u tiên cho bi t m t vài d li u v X. • (EE) — sau d u hi u này là nh ng thông báo l i. ngày phát hành. C n nói r ng trong t p tin b n ghi /var/log/Xorg. tên c a h đi u hành.conf).log còn có nhi u thông tin hơn. • (++) có nghĩa là tham s l y t dòng l nh ch y máy ch X.log này chúng ta còn th y l i gi i thích cho nh ng ký hi u s d ng dư i cũng như trong t p tin b n ghi Xorg. chúng ta ch c n nh ng thông tin trong xprobe.3 C u hình chương trình ch X [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. Dư i nh ng dòng này là thông tin v phiên b n c a X Window System. Trong t p tin này có r t nhi u thông tin có ích v h th ng X Window. phiên b n nhân Linux và m t vài thông tin khác. nhưng trong đa s trư ng h p.log đ sau này có th đ c d dàng hơn.log". (==) default setting.log: Markers: (--) probed. Sau khi ch y câu l nh này màn hình s nh p nháy. (EE) error.

S d ng ti n ích này b n s tìm đư c ch đ hi n th thích h p cho màn hình c a mình. Chúng ta s th y m t c a s hi n ra như trong hình 7. Hãy c g ng s a h t nh ng l i ((EE) tìm th y.log 2>&1 Đôi khi có th th ch n m t đ phân gi i ho c đ sâu màu nh hơn. và trên xterm s xu t hi n m t vài dòng thông tin: . nh ng c nh báo tương t như trên không nh hư ng nhi u đ n vi c s d ng X Window. sau khi đã đóng c a s c nh báo cho bi t các nhà phát tri n không ch u trách nhi m v vi c s d ng xvidtune gây ra. hư ng d n. có d ng sau: (WW) The directory "/usr/share/fonts/local" does not exist. (WW) The directory "/usr/share/fonts/japanese" does not exist. . T i th i đi m này. ki m tra l i b ng: [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. sách. T t nhiên. Entry deleted from font path. Nói v ch đ làm vi c c a màn hình không th không k đ n m t ti n ích nh nh ng có ích đó là xvidtune. (WW) The directory "/usr/share/fonts/PEX" does not exist. Do đó n u v n th y m t màn hình đen. . b n c n bi t r ng. (WW) The directory "/usr/share/fonts/baekmuk" does not exist. Entry deleted from font path.log 2>&1 r i nhìn vào t p tin xprobe. Ví d ch n đ phân gi i “1024x768” và đ sâu màu “16” thay vì “1600x1200” và “24”. Ti n ích này ch y trong giao di n đ ho . Entry deleted from font path. Nh ng c nh báo như v y b n s thư ng xuyên g p khi s d ng các s n ph m có liên quan đ n Linux như chương trình.log xem có còn l i nào không. báo.180 (==) (**) (**) (**) (**) (**) ServerLayout "Layout[all]" |-->Screen "Screen[0]" (0) | |-->Monitor "Monitor[0]" | |-->Device "Device[0]" |-->Input Device "Keyboard[0]" |-->Input Device "Mouse[1]" Giao di n đ ho trong t p tin này r t có th chúng ta s g p nh ng c nh báo v thư m c ch a phông ch đã nói ph n trư c.. thì hãy quay tr l i dòng l nh b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> r i ki m tra k càng k t qu c a câu l nh: [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. (WW) The directory "/usr/share/fonts/kwintv" does not exist. Entry deleted from font path. không có l i tìm th y trong xprob.log chưa b o đ m vi c ch y thành công ch đ đ ho .3. do đó hãy ch y X b ng startx r i ch y xvidtune t m t trình l nh nào đó (ví d xterm). N u không còn n a thì có th m nh d n ch y ch đ đ ho b ng câu l nh X như đã nói đ u ph n này. Entry deleted from font path.

96.7. Down — xu ng dư i.00 vsync range 0: 50.00 Nút Show cho bi t ch đ hi n th đang đư c s d ng d ng: "1280x1024" 167. Num vsync: 1 hsync range 0: 30.conf. Đ ch nh hình nh trên màn hình. Tương t như v y s d ng cách nút Left — di chuy n sang trái.00 .3 C u hình chương trình ch X 181 Hình 7.32 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1078 Chính nh ng dòng thông tin d ng này đư c s d ng trên các dòng Modline c a ph n Modes t p tin c u hình xorg. Wider— tăng kích thư c hình nh theo chi u cao. Taller. ví d di chuy n sang ph i.4). Model: SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF Num hsync: 1.4: Chương trình xvidtune “không ch u” ch nh hình nh .3: Chương trình xvidtune Vendor: SAMSUNG. Hình 7. Trong l n ch y th xvidtune cu i cùng. tôi không s d ng đư c nh ng ch c năng ch nh s a k trên và nh n đư c thông báo không th th c thi (hình 7.160. và b ngang ho c gi m chúng xu ng b ng Narrower và Shorter. Up — lên trên.00 . r i nh n nút Apply. hãy s d ng (nh n vào) nút Right (khi này các s tương ng phía trên s thay đ i).

Cu i cùng hãy m t p tin xorg. B n đã bi t k t qu thu đư c là m t màn hình tr ng v i con tr hình chéo n m gi a. v s d ng b nh và s d ng tài nguyên nói chung (trình qu n lý màn hình s “ăn” m t m t ph n b nh .conf. Tuy nhiên nh ng thông tin trong ph n này s có ích khi có v n đ gì đó x y ra. Hai nút Next và Prev dùng đ chuy n các ch đ hi n th .4 Kh i đ ng h th ng X Window Có th kh i đ ng h th ng X Window b ng nhi u cách. khi có v n đ x y ra có th b n s không bi t ph i gi i quy t như th nào ngoài vi c cài đ t l i. Còn bây gi chúng ta s xem xét quá trình kh i đ ng toàn b h th ng X Window và cách tác đ ng lên quá trình này. tôi v n ch n kh i đ ng vào ch đ văn b n (b ng cách đ t giá tr initdefault b ng 3 trong t p tin /etc/inittab) và ch ch y X Window khi c n thi t. đ u tiên chúng ta c n kh i đ ng máy ch X. Nút Show dùng đ đưa ra các giá tr như đã nói trên. V i nh ng thông tin gi i thi u v ng d ng xvidtune chúng ta đã k t thúc ph n c u hình chương trình ch X. 7. b n s chuy n vào ch đ đ ho . có th ngư i dùng đ ng ý v i đ ngh c a trình cài đ t t đ ng ch y h th ng này.conf. hãy nh n nút Show r i ghi lên gi y nh ng giá tr này. thì ngay sau khi kh i đ ng h đi u hành. Sau khi đã ch n xong các giá tr thích h p. Cách kh i đ ng này có m t vài đi m b t l i: th nh t. Làm th nào đ kh i đ ng đư c ch đ đ ho theo cách khác? Như b n đã bi t t nh ng ph n trư c. Trong khi cài đ t h đi u hành Linux. Đó là b i vì chưa có m t trình qu n lý c a s nào và chưa có m t chương trình khách (client) nào đư c ch y. do đó hy v ng là b n s không ph i t mình ch nh s a t p tin xorg. Xin hãy lưu ý là các phiên b n m i c a các b n phân ph i Linux có kh năng c u hình X r t t t ngay trong quá trình cài đ t.182 Giao di n đ ho Thi t l p ban đ u có th ph c h i b ng nút Restore. ho c đơn gi n là khi b n mu n tìm hi u và t o cho mình m t c u hình chương trình ch X riêng. Nút Test dùng đ th t m th i nh ng giá tr đã đ t ra. Nút Auto dùng đ chuy n gi a hai ch đ không t đ ng và t đ ng. và nhi u công vi c c a b n có th th c hi n trong ch đ văn b n mà b n l i ph i đ i trong khi kh i đ ng X). Vì th hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ d ng ch y máy ch X và quay v ch đ văn b n. T đ ng có nghĩa là ngư i dùng không c n nh n vào nút Apply đ có th th y nh ng thay đ i n a mà s th y chúng ngay l p t c khi có ch nh s a nào đó đư c th c hi n. gi ng như hai t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–>.org bình thư ng. N u vi c cài đ t và c u hình X. Kh năng này có ích khi hình nh thu đư c sau khi ch nh s a không làm b n hài lòng b ng lúc đ u. Nhưng ngoài ra thì không còn có gì khác và b n không th th c hi n thêm m t thao tác nào tr di chuy n con tr b ng chu t. th hai. . ki m tra l i các dòng Modeline và ghi vào đó các giá tr tương ng. Đi u này có th th c hi n b ng cách ch y th ng chương trình Xorg (ho c liên k t m m X) t thư m c /usr/bin/X11/. Do đó m c dù nh ng b n phân ph i m i làm vi c r t t t phương di n ch đ đ h a. và đ ng quên thêm vào đó hai giá tr t n s c p nh t màn hình Horizontal Sync và Vertical Sync n m góc ph i phía dư i c a c a s xvidtune. Nút Fetch dùng đ yêu c u nh ng giá tr thi t l p hi n th i c a màn hình.

) đư c v i c a s này. Ví d . dùng đ ch y máy ch X và ít nh t m t chương trình khách.xinitrc. KDE và GNOME.Xresources xsetroot -solid gray & xclock -g 100x100-0+0 -bw 0 & xload -g 50x50-100+0 -bw 0 & xterm -g 80x24+0+0 & xterm -g 80x24+0-0 & exec twm . cũng n m trong thư m c /usr/bin/X11 như Xorg. thay đ i kích thư c. N u trên máy c a b n có cài các trình qu n lý c a s và môi trư ng làm vi c khác.7. Câu l nh xinit. Sau đó b n s th y c a s xterm có thay đ i và đã có th di chuy n b ng cách kéo thanh trên đ u c a nó. N u trên dòng l nh ch y xinit không ch ra chương trình khách c n ch y. ngư i dùng c n s d ng kh năng t o ra t p tin script . N u không có t p tin . thì hãy th ch y m t trong các câu l nh sau: [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ fluxbox icewm-session xfce4-session startkde gnome-session N u d ng l i cách kh i đ ng giao di n đ ho này. #!/bin/sh xrdb -load $HOME/. thì chương trình xinit s tìm t p tin . . Xfce4. thì m i l n chúng ta s ph i l p đi l p l i m t s câu l nh.xinitrc có trong thư m c c a ngư i dùng đ th c hi n t p tin này gi ng như các script khác.xinitrc đó. . Và b i vì chưa có trình qu n lý c a s nào đư c ch y nên b n s không th làm gì (di chuy n. tôi xin đưa ra dư i đây ví d m t script . hai c a s xterm và cu i cùng ch y trình qu n lý c a s twm. đó là chúng ta còn chưa k đ n nh ng m t y u khác c a cách này.4 Kh i đ ng h th ng X Window 183 Có m t cách t t hơn (nhưng không ph i là t t nh t) đ chuy n vào ch đ đ ho là ch y câu l nh xinit. thì theo m c đ nh xinit s th c hi n câu l nh sau: xterm -geometry +1+1 -n login -display :0 K t qu là ngư i dùng s th y m t màn hình tr ng không v i m t c a s trình l nh xterm duy nh t. nhưng có th dùng nó đ th c hi n nh ng chương trình khác k c trình qu n lý c a s . ví d fluxbox.xinitrc đ t đ ng hóa nh ng công vi c l p l i đ n nhàm chán này. v. hãy th ch y câu l nh twm ho c fvwm (m t trong hai trình qu n lý c a s này thư ng đư c cài đ t theo m c đ nh).xinitrc dùng đ ch y đ ng h . t c là ch y nh ng câu l nh có trong . V i m c đích h c t p.v. icewm. Do đó. Theo m c đ nh xinit th c hi n script X :0 t c là ch y chương trình máy ch X trên màn hình s 0.

Ví d d u hai ch m và m t ch s nào đó (:n) dùng đ ch ra m t màn hình có s th t khác 0 (theo m c đ nh).xinitrc đ t t. n u không chương trình s coi chúng như là các tham s c n ph i thêm vào chương trình khách n m phía trư c. nhưng n u nhìn k thì script này th c hi n 3 câu l nh chính sau: . đ cho vi c ch y script không b k t thúc. Script này có m t trang hư ng d n s d ng startx(1) riêng. và chương trình xterm ch y theo m c đ nh s nh n đư c các tham s li t kê trên dòng l nh. n u như chúng không k t thúc ngay l p t c. T t c nh ng gì n m sau d u g ch chéo đôi (––) s đư c thêm vào dòng l nh g i chương trình ch X. th c hi n script . Trong ví d trên.xinitrc ph i đư c th c hi n trong ch đ n n (background). Tuy nhiên m t trong nh ng chương trình này (thư ng là trình qu n lý c a s ho c trình l nh d ng xterm) ph i đư c th c hi n ch đ bình thư ng (foreground). n u không s ch ch y xterm. nên trên các b n phân ph i luôn có các script do các nhà phát tri n vi t s n đ th c hi n ch c năng này. Ví d m t trong nh ng script này đó là startx n m cùng ch v i Xorg (/usr/bin/X11/).xinitrc s không đư c th c hi n. Script . • [user]$ xinit -e widgets -. Có th dùng nh ng tham s dòng l nh c a xinit đ thay cho script . T ng k t m t s ví d g i chương trình xinit: • [user]$ xinit Câu l nh này s ch y máy ch X. ngư i dùng ph i ch n m c Exit trong th c đơn c a twm. Chương trình khách ph i là tham s đ u tiên c a dòng l nh g i xinit.184 Giao di n đ ho C n chú ý là nh ng chương trình ch y t . C u trúc c a startx có th r t ph c t p và không d dàng cho ngư i dùng m i chưa quen v i ngôn ng l p trình c a Bash. • [user]$ xinit -. chương trình xinit bi t là công vi c đã hoàn thành và nó s t t t. Tên c a chương trình khách ph i b t đ u b ng d u g ch chéo (/) ho c d u ch m (.).:1 Ch y máy ch X trên màn hình s 1.xinitrc n u có trong thư m c c a ngư i dùng.:2 Ch y máy ch X trên màn hình có s 2 và đưa t i chương trình khách xterm tham s –e widgets. Trong trư ng h p ngư c l i. thì đ có th d ng phiên làm vi c (session) v i giao di n đ h a. • [user]$ xinit -geometry 80x25+0+0 -fg white -bg black Ch y máy ch X. Khi ngư i dùng đóng “magic client”. Trên dòng l nh có th ch ra chương trình khách. Chương trình khách này có tên g i đ c bi t là “magic client”. B ng cách này có th thêm tham s vào cho các chương trình (ví d màu n n và màu ch cho xterm) mà không c n ph i gõ l i dòng l nh t đ u. nh ng chương trình này s ngăn c n không cho ch y nh ng chương trình n m phía sau.xinitrc. n u trình qu n lý c a s đư c c u hình đúng. Vì ngư i dùng m i thư ng không có đ kh năng đ t o ra m t t p tin script . Có ích đ th c u hình m i khi đã có máy ch X ch y trên màn hình m c đ nh (s 0).

7.4 Kh i đ ng h th ng X Window xauth add $display . $mcookie xauth add ‘hostname -f ‘$display .$mcookie xinit $client $clientargs -- $server $display $serverargs

185

T c là cu i cùng thì startx cũng g i câu l nh xinit mà chúng ta v a xem xét và ch có đ t trư c các giá tr c n thi t cho tham s dùng trên dòng l nh c a xinit mà thôi. Ví d , tham s tên t p tin script .xinitrc đư c xác đ nh b ng bi n clientargs. N u có t p tin .xinitrc trong thư m c c a ngư i dùng thì s s d ng nó, t c là “clientargs” = “$HOME/.xinitrc”, n u không s l y t p tin xinitrc c a h th ng, t c là “clientargs” = “/etc/X11/xinit/xinitrc”. Vi c đ t giá tr cho các tham s khác cũng x y ra tương t . Câu l nh xauth và tùy ch n –auth $HOME/.Xauthority dùng đ xác nh n ngư i dùng đang ch y ch đ đ h a. Như v y ngay sau khi cài đ t ngư i dùng đã có th dùng câu l nh startx đ kh i đ ng h th ng X Window thay cho l nh xinit v i các tham s khó nh . Nhưng làm th nào đ l a ch n trình qu n lý c a s (môi trư ng làm vi c) thích h p?

7.4.1

L a ch n trình qu n lý c a s

M t khi đã làm đư c cho h th ng X Window ch y thành công, thì b n có r t nhi u kh năng c u hình, tùy ch nh nó theo ý c a mình. Nh ng kh năng c u hình, tùy ch nh này l i ph thu c r t nhi u vào trình qu n lý c a s mà b n s d ng. Như đã nói ngay t đ u, có r t nhi u trình qu n lý c a s cũng như môi trư ng làm vi c d a trên nh ng trình qu n lý c a s này. Ngư i dùng có th l a ch n m t trong nh ng trình qu n lý c a s ngay t lúc b t đ u ch y ch đ đ h a. Ví d có th th c hi n đi u này b ng t p tin .xinitrc dư i đây: #!/bin/sh # $HOME/.xinitrc # dùng Xfce4 theo m c đ nh WMGR="xfce4-session" # t t xscreensaver xset s noblank # ch y screensaver sau 10 phút xset s 600 2 # ch y xterm xterm -bg black -fg white -fn 7x14 -geometry 80x24+57+0 & # n u đưa ra m t Window Manager khác # thì dùng nó thay cho Xfce4 if [ "$1" != "" ] ; then WMGR=$1 fi exec $WMGR M c dù không c n thi t, nhưng có th chuy n t p tin này thành có th th c thi b ng câu l nh chmod quen thu c: [user]$ chmod u+x .xinitrc

186

Giao di n đ ho

T p tin .xinitrc này cho phép ngư i dùng l a ch n trình qu n lý c a s (ho c môi trư ng làm vi c) khi kh i đ ng h th ng X Window b ng câu l nh startx. Ví d đ kh i đ ng KDE, đ u tiên chúng ta tìm xem startkde n m đâu r i đ t nó vào làm tham s cho startx như sau: [user]$ which startkde /opt/kde3/bin/startkde [user]$ startx /opt/kde3/bin/startkde Tương t như v y đ i v i GNOME: [user]$ which gnome-session /opt/gnome/bin/gnome-session [user]$ startx /opt/gnome/bin/gnome-session Chú ý là n u ch ch y startx không có tham s thì Xfce4 s đư c kh i đ ng theo m c đ nh. T t nhiên b n có th t o cho m i trình qu n lý c a s và môi trư ng làm vi c m t t p tin .xinitrc riêng, ví d cho KDE — t p tin .xinitrc-kde: #!/bin/sh #$HOME/.xinitrc-kde # Ch y m t s chương trình #xset b off & # Đ t m t s bi n, ví d thư vi n mà # xvnkb c n #export LD_PRELOAD=/usr/local/lib/xvnkb.so # Dùng export export export cách nh p SCIM làm m c đ nh XMODIFIERS=@im=SCIM GTK_IM_MODULE=scim QT_IM_MODULE=scim

# Ch y môi trư ng làm vi c exec /opt/kde3/bin/startkde Thêm thu c tính có th th c thi cho nó: [user]$ chmod u+x .xinitrc-kde Tương t như v y có th t o các t p tin .xinitrc-gnome, .xinitrc-xfce, .xinitrc-fluxbox, . . . b ng cách thay th dòng cu i cùng c a t p tin k trên tương ng b ng m t trong nh ng dòng dư i đây: exec /opt/gnome/bin/gnome-session exec /usr/bin/xfce4-session exec /usr/bin/fluxbox Và khi c n kh i đ ng m t trình qu n lý c a s nào đó, thì ch c n sao chép t p tin tương ng vào v trí c a .xinitrc, ví d đ kh i đ ng Xfce4: [user]$ cp .xinitrc-xfce .xinitrc

7.4 Kh i đ ng h th ng X Window

187

7.4.2

Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME

M i ngư i dùng máy tính dù có nhi u kinh nghi m hay ít đ u c g ng t o cho mình m t môi trư ng làm vi c quen thu c cho b n thân đ có th làm vi c nhanh hơn (có hi u su t hơn) b ng nh ng thao tác có th đơn gi n như t o đư ng d n đ n nh ng chương trình và thư m c thư ng dùng, thay đ i nh n n, hay ph c t p hơn như ch n phím nóng (k c b ng bàn phím và b ng chu t) đ m nhanh m t chương trình ho c th c hi n m t thao tác nào đó trong chương trình đang m , l a ch n các ng d ng thích h p cho công vi c. Trên h đi u hành Linux, ngư i dùng hơn bao gi h t có th t o cho mình m t môi trư ng làm vi c có m t không hai, ví d b ng cách ch n m t trình qu n lý c a s ưa thích nh t r i sau đó ch n các chương trình ng d ng riêng, c n cho công vi c c a mình. Tuy nhiên, cách k trên không ph i lúc nào cũng thu n ti n và quan tr ng hơn là không ph i lúc nào cũng d dàng. Ngư i dùng c n th qua nh ng trình qu n lý c a s chính r i sau đó m i đưa ra đư c l a ch n cho mình, chưa k đ n s lư ng các chương trình ng d ng cho Linux là không th đ m đư c. Do đó đ u tiên nên xem xét kh năng l a ch n m t trong nh ng môi trư ng làm vi c đang phát tri n trong nh ng năm g n đây. Trong thu t ng ti ng Anh thư ng dùng ký hi u vi t t t GUI — Graphical User Interface, t c là giao di n đ h a c a ngư i dùng. Chúng ta s s d ng c m ký t vi t t t này d ng g c c a nó GUI. GUI là m t b các chương trình ng d ng đã đư c ki m tra và nhóm l i v i nhau đ làm vi c trong ch đ đ ho , bao g m trình qu n lý c a s và các chương trình khác và có cùng m t giao di n chung. S d ng GUI thay cho m t môi trư ng làm vi c t t o ra có nhi u ưu đi m: đ u tiên đó là ti t ki m đư c nhi u th i gian; th hai là s d dàng, m i th đã có s n ch c n cài đ t và s d ng; th ba, chúng ta s thu đư c các chương trình v i m t giao di n chung, đi u này cũng h t s c quan tr ng n u không nói là đi m khác bi t quan tr ng nh t c a GUI. Có m t vài môi trư ng làm vi c đ h a mi n phí (t do), cũng như thương m i. Trong s các môi trư ng t do thì KDE và GNOME ph bi n r ng rãi nh t. Có th g i KDE và GNOME là hai “ông l n” trong th gi i GUI. Câu h i môi trư ng nào trong s hai môi trư ng này t t hơn ho c c n l a ch n KDE hay GNOME vư t quá khuôn kh c a cu n sách này, và trên m ng đã có r t nhi u cu c tranh cãi cũng như bài báo xung quanh v n đ này. Fan c a GNOME thì nói GNOME t t hơn, fan c a KDE thì nói ngư c l i. B n thân tôi thích dùng KDE hơn vì lý do s d ng GNOME trư c đây không đư c thành công l m, ng d ng c a GNOME đã liên t c b l i crash (v ). Theo như nhi u ngu n thông tin thì ng d ng GNOME bây gi đã ch y n đ nh hơn, nhưng tôi v n trung thành v i KDE. Tôi thích KDE vì giao di n đ p và có th (nói chính xác là c n thi t) ch nh s a đ đ p hơn. C n công b ng mà nói r ng nh ng phiên b n g n đây c a GNOME cũng đã có “v đ p” không kém KDE. Cách kh i đ ng vào môi trư ng làm vi c KDE (GNOME) qua câu l nh startx b n đã bi t t ph n n m ngay trư c. N u mu n s d ng KDE làm môi trư ng làm vi c m c đ nh cho toàn b h th ng thì hãy m t p tin c u hình h th ng, thư ng là /etc/sysconfig/windowmanager, và thay th giá tr đã có c a DEFAULT_WM thành kde (t c là thu đư c dòng DEFAULT_WM="kde" (t c là n u mu n s d ng GNOME, thì ch c n đ t vào giá tr gnome). Trong chương t i chúng ta s nghiên c u k hơn v môi trư ng làm vi c

188

Giao di n đ ho

KDE. Nhưng n u mu n ngay bây gi b n đã có th xem thông tin v môi trư ng này t trang ch c a nó http://www.kde.org ho c t trang ti ng Vi t http: //www.kde-vi.org (r t ti c là trang KDE-vi không đư c c p nh t k p th i vì nhi u lý do). Trang ch c a GNOME n m t i đ a ch http://www.gnome.org.

7.4.3

Môi trư ng làm vi c Xfce

Môi trư ng làm vi c Xfce, cũng gi ng như KDE và GNOME, thu c vào s môi trư ng t do, mã ngu n m . Đi m khác chính c a Xfce là s nh g n và làm vi c nhanh, và cũng vì v y mà có ít s lư ng chương trình ng d ng cũng như kh năng c u hình hơn so v i hai “ông l n” k trên. Tuy nhiên đ ng vì v y mà đánh giá th p kh năng c a Xfce. N u c n thi t b n có th ch y các ng d ng KDE và GNOME trong Xfce. Môi trư ng Xfce c n ít b nh hơn, đ dành b nh cho nh ng ng d ng khác. Môi trư ng Xfce không đòi h i ph i có m t b x lý m nh. Do đó, Xfce thích h p v i nh ng máy tính có c u hình bình thư ng, không có kh năng làm vi c v i KDE và GNOME ho c làm vi c r t ch m. T t c nh ng ưu đi m c a Xfce d n đ n s ph bi n c a nó trong s nh ng ngư i dùng có chút kinh nghi m làm vi c v i Linux. Phiên b n hi n th i c a Xfce là 4 và đã có m t trình qu n lý t p tin riêng (Thunar), m t trình gi i nén (Xarchiver), trình l nh (Terminal), trình xem phim, h tr panel, v.v. . . B n có th xem nh ch p Xfce sau khi đã s a chút ít trên hình 7.5 ho c làm quen g n hơn v i Xfce qua trang ch c a nó http://www. xfce.org.

7.4.4

S d ng trình qu n lý màn hình

Như b n đã bi t, có th t đ ng ch y h th ng X Window ngay khi kh i đ ng máy tính b ng cách s d ng chương trình có tên g i trình qu n lý màn hình (Display Manager), ví d X Display Manager — xdm. Trong trư ng h p này, ngư i dùng th y ngay giao di n đ h a GUI, mà không c n ph i kh i đ ng nó b ng l nh startx. Khi này v n có kh năng chuy n v giao di n console b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F#> (# đây b ng t 1 đ n 6), sau đó chuy n quay l i vào môi trư ng đ h a b ng t h p <Ctrl>+<Alt>+<F7>. Đ t đ ng ch y trình qu n lý màn hình (ví d xdm), c n s a t p tin c u hình kh i đ ng /etc/inittab. Tìm trong t p tin này dòng id:3:initdefault: xác đ nh c p đ kh i đ ng (runlevel) theo m c đ nh, và s a nó thành id:5:initdefault: S thay đ i này s khi n Linux chuy n sang qu n lý màn hình như xdm cũng có ô login nh p c a mình và ô password đ đưa vào m và password ngư i dùng c n nh n <Enter> đ c a h th ng. kh i đ ng c p đ 5. Trên trình đ ngư i dùng đưa vào tên đăng t kh u. Sau khi nh p xong login vào môi trư ng đ h a m c đ nh

mà s th c hi n thao tác “kh i đ ng l i” máy ch X.7. có th th c hi n các thao tác khác như t t máy. Chú ý là n u dùng m t trình qu n lý màn hình như kdm hay gdm thì t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> s không d ng máy ch X như bình thư ng. . t c là thay đ i v ngoài theo ý mình. kh i đ ng l i.4 Kh i đ ng h th ng X Window 189 Hình 7. nhưng có m m d o hơn: có th ch n s c thái. . có th ch n môi trư ng làm vi c (trình qu n lý c a s ) và ngôn ng tr c ti p trư c khi vào. kdm và gdm th c hi n công vi c tương t như c a xdm — cho phép ngư i dùng đăng nh p vào h th ng..5: Môi trư ng làm vi c Xfce N u b n có ch n cài đ t KDE ho c GNOME thì r t có th h th ng s s d ng kdm (KDE Display Manager) ho c gdm (GNOME Display Manager) thay cho xdm. . T c là khi này có th dùng <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ c p nh t nh ng thay đ i đã t o ra trong c u hình máy ch X cũng như toàn b h th ng X Window.

và t t nhiên là làm quen v i m t thành ph n r t quan tr ng c a KDE. đó là nh ng ng d ng đi kèm giúp ngư i dùng th c hi n nh ng công vi c thư ng ngày như so n th o văn b n. Và n u ch n ch y vào ch đ đ ho ngay sau khi . KDE đư c phát tri n trong khuôn kh c a c ng đ ng mã ngu n m (Open Source Software hay vi t t t là OSS).Chương 8 Làm vi c trong môi trư ng KDE “Conquer your Desktop!” — konqueror Như đã nói trong chương trư c. t c là đư c phân ph i m t cách t do (mi n phí) cùng v i mã ngu n.6. Trong chương này chúng ta s tìm hi u k hơn v môi trư ng GUI v i tên KDE. làm đ h a .xinitrc ho c t p tin c u hình /etc/sysconfig/windowmanager cùng v i script startx. xem phim. Thông tin có trong chương này giúp b n làm quen v i KDE. cũng như các ng d ng c a nó.org.1 B t đ u làm vi c v i KDE KDE là vi t t t c a K Desktop Environment — m t môi trư ng đ h a cho Linux và nh ng phiên b n UNIX khác.0. nghe nh c. m t phiên b n mang đ y mong đ i v i nh ng tính năng m i c a b n thân môi trư ng KDE. cho môi trư ng đ ho c a Linux. Phiên b n hi n th i c a KDE là 3. KDE có các tính ch t c a m t môi trư ng làm vi c hi n đ i: đ y đ tính năng. . GNOME và Xfce có th nói là đã hình thành m t cái “ki ng ba chân” b n v ng.6. bao g m hàng trăm ng d ng và h tr trên 60 ngôn ng khác nhau. bi t cách c u hình nó theo ý mình.1. Đi u này là c n thi t vì m t chương sách ng n không th nói h t v môi trư ng m nh này.5. 8. nhưng cũng có th áp d ng cho nh ng phiên b n khác. Nh ng hình ch p cũng như mô t dư i đây thu c v phiên b n 3. .1 Đăng nh p vào KDE Trong chương trư c b n đã bi t cách kh i đ ng vào môi trư ng KDE. KDE. môi trư ng làm vi c KDE cùng v i GNOME hi n đang ph bi n trong th gi i ngư i dùng Linux. và các nhà phát tri n KDE đang làm vi c ngày đêm đ cho ra đ i phiên b n 4. 8. trên n n t ng X. ngư i dùng s cài đ t c trình qu n lý màn hình KDM. cu i chương b n s tìm th y m t s ngu n thông tin khác giúp b n ti p t c tìm hi u KDE. s d ng .5. s d ng thu n ti n và thi t k đ p m t. Nhưng thông thư ng khi cài đ t KDE.

1 B t đ u làm vi c v i KDE 191 kh i đ ng h th ng thì b n s th y m t màn hình như trên hình 8. hình 8.1. ngoài ra có th ch n các m c sau: • Session Type Ch ra môi trư ng làm vi c (trình qu n lý c a s ) mu n dùng khi đăng nh p vào.8. N u có nh ng môi trư ng làm vi c khác trên h th ng thì chúng s đư c li t kê trong m t danh sách hi n ra. m t kh u r i gõ <Enter>. như kh i đ ng l i ho c t t máy. Remote Login (đăng nh p t xa) giúp b n đăng nh p vào môi trư ng làm vi c trên m t máy khác qua m ng.2 V ngoài c a KDE N u b n đã t ng kh i đ ng vào KDE. thì đã làm quen v i v ngoài c a màn hình sau khi ch y môi trư ng này. màn hình đăng nh p m c đ nh c a KDM có hai ô đ ngư i dùng gõ vào tên đăng nh p (username) và m t kh u (password) ho c ch n tên đăng nh p c a mình bên trái hai ô này. Ví d . • System Th c hi n các công vi c có liên quan đ n h th ng. 8.1 hi n ra. Ch s d ng m c này khi b n mu n dùng m t môi trư ng làm vi c khác v i môi trư ng m c đ nh (thư ng là KDE). ch c n nh p vào tên ngư i dùng. Đ kh i đ ng môi trư ng làm vi c m c đ nh KDE. Như Hình 8.1: Màn hình đăng nh p KDM v y.2 là màn hình KDE trên máy c a tôi .

192 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. màn hình có th chia thành hai ph n: • Các thanh panel Các thanh panel thư ng n m ph n ngoài cùng (đư ng biên) c a màn hình. Nút KMenu dùng đ m ra m t trình đơn các ng d ng mà KDE tìm th y trên h th ng. trên đó có th đ t các bi u tư ng khác nhau dùng đ ch y các ng d ng (shortcut) ho c đ t các t p tin. dư i cùng. Như trên hình 8. chuy n qua l i gi a các không gian làm vi c. thư m c thư ng dùng. digikam. . thư ng n m đ u bên trái c a thanh panel. bên trái ho c bên ph i. Trên thanh panel chính còn có nút g i là KMenu — trình đơn chính c a h th ng KDE.2: V ngoài c a màn hình sau khi ch y KDE sau khi đã có c u hình. Panel dùng đ ch y các ng d ng thư ng dùng. bi u tư ng c a OpenSUSE Linux. ch nh s a m t chút. Nút này có bi u tư ng hình ch K theo m c đ nh. t c là trên cùng. • Màn hình (Desktop) Đây là toàn b ph n còn l i c a màn hình.2. giúp ngư i dùng ch y nh ng ng d ng này bao g m c nh ng chương trình không có bi u tư ng trên thanh panel nào. tôi đã b đi t t c nh ng bi u tư ng đó. tuy nhiên đ minh h a tôi đã t o ra hai cái là l4u. Như b n th y. Trong trư ng h p c a mình. nhưng m i b n phân ph i có th đ t vào v trí này m t bi u tư ng khác nhau. bi u tư ng đó là hình con t c kè hoa.

Trên hình 8. theo kinh nghi m c a tôi thì ngư i dùng bình thư ng không c n quá 3 không gian. s lư ng RAM) không cho phép m quá nhi u ng d ng m t lúc đ c n ph i s d ng nhi u không gian làm vi c.8. N u coi môi trư ng làm vi c KDE là m t ngôi nhà l n. Do đó không b r i khi có nhi u ng d ng cùng ch y. Nh n vào mũi tên này s đưa thanh panel quay tr l i. b n s th y trình nh đó có hai không gian làm vi c là Làm vi c và Gi i trí. gi ng như b kéo v góc tương ng c a màn hình. trang trí khác nhau. cũng như h u h t các môi trư ng làm vi c và trình qu n lý c a s c a Linux. thì b n có th ph c h i đưa nó tr l i b ng cách ch y câu l nh (trên xterm ho c konsole ho c m t trình l nh khác): [user]$ kicker & ho c nh n <Alt>+<F2> đ m h p tho i ch y chương trình (hình 8. Khi ngư i dùng nh n chu t vào th này.3) r i gõ vào đó kicker và <Enter>. và t p tin chương trình tương ng là kicker. Thanh công c dùng đ hi n th tên g i. m c dù có th có màu sơn. ph n không gian chính c a thanh panel là vùng thanh công c (taskbar). thì m i không gian làm vi c là m t căn phòng trong nhà đó. bi u tư ng c a nh ng ng d ng đang ch y và chuy n qua l i gi a chúng. Tuy nhiên. N u ch ng may có l i gì đó. Đ chuy n qua l i gi a các không gian làm vi c. KDE. có h tr m t s lư ng không gian làm vi c. và thanh panel c a b n t nhiên bi n m t.2. M t tính năng quan tr ng khác c a KDE đó là h th ng Hình 8. S lư ng cũng như tên g i và m t vài c u hình khác c a không gian làm vi c có th thay đ i theo ý mu n c a ngư i dùng. Thông thư ng. thì c n nh n vào ô tương ng v i không gian đó trên trình nh (applet) KPager n m trên thanh panel. M i ng d ng đang ch y có m t th riêng trên thanh công c . và t t c phòng trong nhà này có ch c năng như nhau. hai đ u có th có các nút có hình mũi tên tam giác. Nh có không gian làm vi c ngư i dùng có th đ t các ng d ng thu c v m t công vi c trên m t màn hình riêng. ngư i ta nói ng d ng đư c đưa vào tr ng thái ho t đ ng hay (active). Khi này trên màn hình ch còn l i mũi tên tam giác đó. thanh panel s b n đi.1 B t đ u làm vi c v i KDE 193 đây c n nói thêm m t chút v khái ni m không gian làm vi c đã nh c đ n trên. Sau m t th i gian làm vi c b n s tìm th y s lư ng c n thi t cho mình. Thanh panel c a KDE còn có tên g i “Kicker”. Và đôi khi c u hình máy tính (b x lý.3: H p tho i ch y chương trình . Khi nh n vào nút này. thì ng d ng đó s đư c hi n th trên màn hình. góc bên ph i c a thanh panel thư ng có đ ng h .

Office. Trình đơn này s hi n ra khi nh n chu t ph i lên b t kỳ m t thành ph n nào đó c a màn hình.5 s hi n ra.5 chúng ta th y có 5 th như v y: Favorites (nh ng ng d ng ưa thích).1. thì . Trong KMenu m i các bi u tư ng có m t đi m gì đó chung đư c nhóm l i v i nhau và đ t vào t ng th (tab) riêng. . Trên hình 8. c p nh t. Nhóm ng d ng s có hình mũi tên tam giác cu i. Ví d . Trong trình đơn này ngư i dùng có th ch n m t trong nh ng hành đ ng có th áp d ng cho ph n t đó c a màn hình. c u hình nh n n. Trình đơn này đã có s thay đ i l n so v i trình đơn “c đi n” c a KDE. Các nhà phát tri n KDE s dùng s thay đ i này trong phiên b n 4. Trong ph n Applications b n s tìm th y r t nhi u ng d ng có ích. Ví d v tooltips có trên hình 8. Computer (nh ng thư m c. Khi này s m ra nh ng ng d ng (và có th có nhóm ng d ng) thu c vào nhóm này. Nút chu t ph i trong KDE ph c v cho vi c m m t trình đơn có n i dung ph thu c vào “hoàn c nh” (context menu). Multimedia.4: Tr giúp có ích tooltips Kh năng s d ng chu t c a các môi trư ng làm vi c hi n đ i là t i đa. đư ng d n chính c a máy tính). Cách khác đ m KMenu là dùng t h p phím <Alt>+<F1>. cho nên tôi s mô t v KMenu ki u m i này đây. Applications (nh ng ng d ng có trên h th ng. N u mu n thêm m t chương trình nào đó vào danh sách c a th Favorites. Sau khi nh n vào bi u tư ng c a KMenu m t trình đơn như trong hình 8. History (nh ng ng d ng. Bi u tư ng này theo m c đ nh có hình ch K như bi u tư ng đ u chương sách này. có l đây là ph n quan tr ng nh t đ i v i b n) và Leave (dùng đ thoát ra kh i h th ng và th c hi n m t s hành đ ng khác). đư c th nghi m l n đ u trên OpenSUSE. t p tin m i m g n đây). 8. Tuy nhiên các b n phân ph i Linux thư ng thay th nó b ng bi u tư ng logo c a mình. m i ng d ng n m trong m t nhóm th c hi n m t ch c năng chung. Đ m m t nhóm ng d ng chúng ta c n nh n chu t vào tên c a nó.4. Thu t ng ti ng Anh dùng cho tr giúp lo i này là tooltips. chúng ta c n nh n vào bi u tư ng c a nó. Graphics.0 s p t i. đĩa.194 Làm vi c trong môi trư ng KDE tr giúp tr c ti p trên màn hình. N u b n đưa chu t lên m t bi u tư ng. Nh ng ng d ng này l i đư c s p x p trong m t h th ng trình đơn có tr t t . k c ph n màn hình tr ng (n n màn hình). . m t nút nào đó trên màn hình ho c trên thanh panel. có th ch n các câu l nh đ c u hình nó: t o bi u tư ng m i. như Internet. . khi nh n chu t ph i lên n n màn hình. t c là mô t v nó. thì s có m t c a s nh hi n ra cho bi t nút hay bi u tư ng đó có tên là gì và có công d ng gì.3 Trình đơn KMenu Đ m ra trình đơn chính c a môi trư ng làm vi c KDE (KMenu). Mu n quay l i thì nh n chu t vào thanh có hình mũi tên tam giác n m bên trái. Hình 8.

trong k t qu hi n th còn có th có thêm m t vài t p tin có liên quan đ n t tìm ki m. Thông tin này có ích khi b n đăng nh p vào b ng tên c a ngư i dùng khác ho c đăng nh p vào máy xa. Hãy nh p tên đó vào ô tìm ki m n m bên c nh ch Search. K t qu tìm ki m s hi n th ngay trong trình đơn KMenu (hình 8. 8. Ví d b n mu n tìm ng d ng có tên amarok.8. S thay đ i này không có gì quan tr ng mà ch có ý nghĩa tên g i. Thi t l p cá nhân (Personal Settings) có th ch y qua trình đơn chính.1 B t đ u làm vi c v i KDE 195 Hình 8. M t tính năng m i đ c bi t h u ích c a trình đơn KDE đó là tính năng tìm ki m. Mu n ch y (m ) k t qu nào đó. Tính năng tìm ki m này đư c xây d ng m t ph n d a trên h th ng Kerry/Beagle. ch c năng c a chương trình là hoàn toàn như cũ: trong Thi t l p cá nhân ngư i dùng có th thay đ i h u h t các c u hình c a môi trư ng làm vi c KDE. Ngoài ng d ng.6).1. thì ch c n nh n vào dòng tương ng. ng d ng tìm th y n m trong ph n Application c a k t qu . r i nh n <Enter> ho c đ i m t chút. Ngoài ra trên trình đơn chính còn có hi n th tên đăng nh p và tên máy. qua . B n s luôn luôn bi t đư c “mình là ai” và “đang đâu”.5: Trình đơn chính c a KDE c n nh n chu t ph i vào tên (bi u tư ng c a chương trình tương ng r i ch n câu l nh Add to Favorites.4 Trung tâm đi u khi n KDE Tên “Trung tâm đi u khi n” c a KDE trong nh ng phiên b n g n đây đã đư c thay th b ng tên m i “Thi t l p cá nhân” (Personal Settings).

. Trư c khi ch n phông ch c n s d ng đ n môđun Font Installer n u mu n thêm nh ng cái m i m i. . vì s lư ng c a chúng l n. r i tìm đ n t p tin ch a nó. .7 hi n ra. .fonts) ô bên trái. ho c t dòng l nh b ng cách gõ tên chương trình bên là kcontrol. đ “làm đ p” KDE thì thông thư ng tôi thay đ i các tùy ch n s c thái. M i môđun n m trong m t nhóm nào đó. sau đó thay đ i các bi u tư ng b ng Icons. t c là thay đ i nh ng môđun c a nhóm Appearance & Themes: thay đ i tr c ti p s c thái b ng Theme Manager. N u mu n thêm phông ch cho toàn b h th ng thì hãy chuy n vào ch đ qu n tr h th ng b ng nút Administrator Mode . nh ng môđun còn l i b n s t t tìm hi u khi s d ng KDE.196 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8.6: Tìm ki m trong trình đơn chính c a KDE bi u tư ng trên thanh panel. Phông ch cho các thành ph n khác nhau c a KDE đư c l a ch n trong môđun Fonts (hình 8. Th nh t. môđun Panels n m trong nhóm Desktop. .8. Như v y môđun này li t kê nh ng phông đã có trong thư m c cá nhân c a b n (thư ng là ~/. N u mu n thêm m t phông nào đó thì c n nh n vào nút Add Fonts . và cu i cùng ch n nh ng phông ch cho thích h p (Fonts). Trong s nh ng môđun c a Personal Settings chúng ta s xem xét m t vài môđun làm ví d . ki u dáng b ng Style.9 cho th y ph n bên ph i c a Personal Settings khi nh n vào . . trái là danh sách d ng cây c a nh ng môđun có trong Personal Settings. còn bên ph i là nh ng th và nh ng tùy ch n thu c v môđun đang đư c ch n bên trái. Chúng ta s th y m t c a s như trên hình 8. (khi này b n c n nh p vào m t kh u c a root). Có th nói đây là trình cài đ t phông ch v i giao di n đ h a c a KDE (xem hình 8. bên ph i là ô xem phông đư c ch n. . Ví d .

Thao tác cu i cùng này là c n thi t đ i v i c nh ng môđun khác. . t c là b n ch mu n th nghi m ch không mu n thay đ i gì. c n s d ng môđun Keyboard Shortcuts.10. Khi đó s hi n ra c a s như trên hình 8. dùng anti-aliasing cho phông hi n th đ p hơn (đánh d u vào ô vuông c nh dòng Use anti-aliasing for fonts). Trong môđun này b n có th th c hi n thêm m t s thao tác n a. . Nói đ n phím nóng không th không k đ n m t tính năng m i c a KDE là kh năng s d ng chu t (bàn phím) đ th c hi n m t thao tác nh t đ nh nào đó trong m t chương trình. ví d hình ch nh t. Sau khi ch n đư c phông ch thích h p cùng v i ki u dáng (Font style) và kích thư c (Size).1 B t đ u làm vi c v i KDE 197 Hình 8. B n c n làm thêm m t thao tác n a đó là nh n vào nút Apply ho c OK c a môđun đ KDE bi t ch c ch n là b n mu n s d ng phông này. v. Đ thay đ i m t phông ch nào đó c n nh n vào nút Choose . .8. b n có th dùng nút chu t gi a (bánh xe) v lên màn hình m t hình gì đó. . ho c trên n n màn hình. Ví d . cũng b ng nút bánh xe v hình ch L và Konqueror s m m t thư m c xác đ nh (chúng ta s nói k hơn . và dùng đ phân gi i t ch n (Force fonts DPI). c n nh n vào OK đ ch p nh n nó. đ m trình đơn chính. Ho c trong chương trình Konqueror. . tương ng v i nó. chúng s l p l i nh ng trư ng h p khác. thêm các phím nóng đ ch y m t chương trình nào đó.11. Đó là ch n t t c các phông ch cùng m t lúc b ng nút Adjust All Fonts . Khi ngư i dùng th c hi n m t thay đ i nào đó trong m t môđun (ví d ch n phông ch khác).7: Trình Thi t l p cá nhân c a KDE môđun này).v . Cancel — đóng h p tho i c nh báo này và quay v môđun đã có thay đ i đ xem xét l i. Ý nghĩa c a các nút c a h p tho i xin đư c gi i thích m t l n đây. và khi đó chương trình OpenOffice. . đây có th thay đ i. Apply — áp d ng nh ng thay đ i. Quay l i v i môđun ch n phông ch . Discard — không áp d ng chúng. . Đ thay đ i nh ng “phím nóng” dùng trong KDE. chưa áp d ng nó mà chuy n sang môđun khác thì s có m t h p tho i c nh báo hi n ra như trong hình 8. Nhưng như v y phông ch v n chưa đư c dùng trong KDE.org Writer s ch y.

. v Konqueror sau).12). trình đơn chính và các thanh panel. .5 Thay đ i v ngoài Hai thành ph n chính c a màn hình là n n và các thay panel có th thay đ i m t cách d dàng b ng cách nh n chu t ph i lên chúng và ch n các câu l nh tương ng trong trình đơn m ra (trong sách này chúng ta s t m g i nó là “trình đơn b i c nh”. — Thêm các trình nh có ích. . Bây gi chúng ta s nghiên c u c th hơn cách thay đ i v ngoài c a KDE. trình đơn.1. đ ng h . d ch t ti ng Anh “context menu”). bao g m các m c sau: • Add Applet to Panel . Nh ng c u hình này đư c th c hi n trong môđun Input Actions n m cùng nhóm v i môđun v a k trên. Ngư i dùng các h đi u hành có giao di n đ ho khác ch c ch n là s s d ng trình đơn b i c nh m t cách d dàng.9: Ch n phông ch dùng cho text. • Add Application to Panel — Thêm bi u tư ng (nhóm) chương trình vào . Khi nh n chu t ph i lên ph n tr ng c a thanh panel s m ra m t trình đơn c a panel này (hình 8. vào thanh panel. . như trình theo dõi m ng. 8. t c là thay đ i n n màn hình.8: Cài đ t phông ch m i Hình 8. .198 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8.

câu l nh c a chương trình s ch y và m t vài c u hình khác. • Lock Panels — M t trong nh ng cái m i c a KDE. c a trình đơn b i c nh c a panel ho c ch n môđun Panels (nhóm Desktop) c a Personal Settings.10: Ch n phông ch Hình 8. Như đã nói trên. như chúng ta có th th y trên hình 8. s hi n ra c a s ch nh s a các thanh panel như trên hình 8. Trong đó quan tr ng nh n có l là l nh Configure XXX Button . — đ t tên cho nút c a chương trình XXX. s m ra m t c a s cho phép thay đ i các tùy ch n c u hình c a panel. • Add New Panel — Thêm thanh panel m i. Hiding.1 B t đ u làm vi c v i KDE 199 Hình 8. Trong danh sách hi n ra b n c n ch n chương trình ho c toàn b nhóm chương trình đó b ng Add this Menu. .8.11: C nh báo khi có thay đ i chưa áp d ng thanh panel đ có th tìm (chúng) nó nhanh hơn. • Remove From Panel — G b chương trình ho c applet (đang có) kh i thanh panel. Menus và Appearance) . . . • Configure Panel . • Remove Panel — G b m t thanh panel nào đó cùng v i t t c nh ng gì có trên thanh panel này.14. — C u hình thanh panel. b n có th thêm m t thanh panel đ “đ ng” bi u tư ng nh ng ng d ng thư ng ch y. . Ví d . Khi ch n câu l nh này. Ngoài ra. . n u nh n chu t ph i vào m t bi u tư ng chương trình ho c applet có trên thanh panel thì s m ra m t trình đơn b i c nh có khác m t chút.13. Ý nghĩa c a các câu l nh tôi nghĩ không c n gi i thích. Có 4 th tab (Arrangement. khi ch n câu l nh Configure Panel . • Help — Tr giúp v panel. . tính năng này cho phép t m th i “khóa” panel đ không thay đ i nó m t cách vô tình.

ho c t t máy hoàn toàn. Nh n vào đó đ ch y chương trình so n th o trình đơn. là l nh chúng ta quan tâm. có th ch n đ thanh panel tr thành trong su i (đ p hơn?) b ng tùy ch n Enable transparency. Đ thay đ i trình đơn chính c a KDE (KMenu). . L nh này dùng đ c u hình không gian làm vi c cũng như n n màn hình (như thay đ i nh n n).13: Trình đơn b i c nh c a nút cùng nhi u tùy ch n nhưng chúng ta ch chú ý đ n m t s trong đó. m c dù theo tôi là không th c s c n thi t. K t qu thu đư c là như nhau (hình 8. Sau đó dư i có th ch n v trí đ t thanh panel (Position). Khi nh n chu t ph i lên bi u tư ng c a trình đơn chính b n s th y m t câu l nh có cùng tên v i chương trình này. Sau m i l n thay đ i đ ng quên áp d ng nó b ng nút Apply. Trong trình đơn này cũng có nhi u câu l nh đ b n có th nghiên c u d n d n. đ thêm bi u tư ng lên màn hình. Tương t như các thanh panel. . Khi ch n l nh này s hi n ra c a s như trên hình 8. .12: Trình đơn c a thanh panel Hình 8. Sau khi k t thúc công vi c b n c n bi t cách thoát kh i KDE cũng như giao di n đ ho .200 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. Cu i cùng. ngư i dùng có th s d ng chương trình Menu Editor. Câu l nh Configure Desktop . chi u dài c a nó tính theo % so v i c nh c a màn hình (Length) và đ cao tính theo pixel (Size). Trong c a s này ngư i dùng có th ch n không dùng nh n n (ch dùng màu). Ho c t dòng l nh ch y câu l nh kmenuedit. S lư ng và tên g i c a các không gian làm vi c có th th c hi n qua th Multiple Desktops. N u mu n b n có th b đi các nút gi u thanh panel (hình mũi tên tam giác) b ng cách b đi các d u X trong các ô c a Panel-Hiding Buttons (th Hiding). ch n m t nh làm n n ho c ch n m t nhóm nh thay phiên nhau sau m t kho ng th i gian nh t đ nh (slide show). b n c n s d ng câu l nh Create New (trong trình đơn b i c nh hi n ra khi nh n chu t ph i lên màn hình như đã nói trên) và ch n m c tương ng c a l nh này. Trên th Appearance. Đ u tiên c n ch n thanh panel mu n c u hình b ng cách nh n vào ô n m sau dòng Settings for (th Arrangement) r i ch n panel tương ng. khi nh n chu t ph i lên ph n tr ng c a n n màn hình s m ra m t trình đơn b i c nh c a màn hình.15.16).

môi trư ng KDE có m t chương trình riêng — Session Manager (Trình qu n lý phiên làm vi c).6 Đi u khi n phiên làm vi c1 Phiên làm vi c (ti ng Anh là session) có th t m đ nh nghĩa là quá trình làm vi c c a ngư i dùng b t đ u t lúc vào môi trư ng làm vi c đ n lúc thoát ra. màu và thi t l p chu t. như phông ch .1 B t đ u làm vi c v i KDE 201 Hình 8. Đ đi u khi n phiên làm vi c. như Konsole. và đ ng th i cho phép ph c h i tr ng thái c a phiên làm vi c cu i cùng trong l n đăng nh p sau.1.15: Thay đ i màn hình 8.org. t đi n Stardict hay OpenOffice. Trình qu n lý phiên làm vi c cho phép b n lưu l i các thi t l p hi n th i cho m i phiên làm vi c. • 1 ng d ng đang ch y. Session . Chương trình này ch y ngay sau khi tên ngư i dùng và m t kh u đư c h th ng xác nh n là đúng.14: C u hình các thanh panel Hình 8.8. Trình qu n lý phiên làm vi c có th ph c h i các thi t l p sau: • Các thi t l p trang trí và tính năng. nh n n.

Save Session — lưu tr ng thái c a phiên làm vi c hi n t i.16: So n th o trình đơn chính Tuy nhiên. chương trình b o v màn hình2 b t đ u ch y. c n chú ý là b n không th lưu và ph c h i nh ng ng d ng mà Session Manager không qu n lý. h p tho i này b n c n nh p vào m t kh u c a mình. n u b n ch y câu l nh trình so n th o vim t m t c a s terminal. 2 Screen Saver . c n nh n chu t ho c nh n bàn phím đ hi n ra h p tho i m khóa. thông thư ng là <Ctrl>+<Alt>+<Del> ho c dùng nút Lock trên thanh panel (n u có). 2. B n có th s d ng phím nóng xác đ nh trong Personal Settings. Tr ng thái này s đư c ph c h i vào l n đăng nh p sau. M i câu l nh đi u khi n tr c ti p phiên làm vi c n m trong th Leave c a trình đơn chính. thì Session Manager không th ph c h i trình so n th o này. chương trình không h i l i). 1. Logout — thoát ra kh i KDE khi k t thúc công vi c ho c đ đăng nh p vào môi trư ng làm vi c khác. Ví d . N u đã s d ng KDM đ đăng nh p vào thì b n s có m t vài l a ch n khác: t t máy. Đ m khóa màn hình. Khi khóa màn hình. kh i đ ng l i. Phím nóng theo m c đ nh đ thoát kh i KDE là <Ctrl>+<Alt>+<Del> (chương trình s h i l i b n có ch c ch n mu n thoát ra không) ho c <Ctrl>+<Alt>+<Shift>+<Del> (thoát th ng. Trên thanh panel nút đ thoát ra thư ng n m c nh nút Lock. 3. Lock — khóa màn hình c a b n.202 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8.

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful