T h c s d ng Linux

Phan Vĩnh Th nh Phiên b n: 0.9.6 Ngày 14 tháng 2 năm 2007

Dành cho ngư i dùng m i và r t m i...

M cl c
L im đ u . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 1 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i 1.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 1.1.1 Các h đi u hành d ng UNIX . . . . . . 1.1.2 M t chút v l ch s . . . . . . . . . . . . 1.1.3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux . . . . 1.2 B n phân ph i Linux . . . . . . . . . . . . . . . 1.3 Yêu c u đ i v i máy tính . . . . . . . . . . . . . 1.4 L y Linux đâu? . . . . . . . . . . . . . . . . . 1

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

. . . . . . .

3 . 3 . 3 . 4 . 7 . 9 . 12 . 13 14 14 16 17 17 18 20 22 23 23 24 26 27 27 27 30 31 34 34 34 36 36 39 39 40

2 Cài đ t h đi u hành Linux 2.1 Chu n b cài đ t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.2 Phòng xa và nh ng l i khuyên . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng . . . . . . . . . 2.3.1 Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa” . . . . . . . . 2.3.2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa . . . . . . . . 2.3.3 Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft 2.3.4 V n đ v i các đĩa l n . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4 L a ch n trình kh i đ ng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.1 Trình kh i đ ng GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.2 Trình kh i đ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.3 Các trình kh i đ ng khác . . . . . . . . . . . . . . . . 2.4.4 Các phương án kh i đ ng . . . . . . . . . . . . . . . 2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa . . . . . . . . . . . . . . . 2.5.1 L i khuyên khi t o phân vùng . . . . . . . . . . . . . 2.5.2 Chương trình đ phân chia đĩa . . . . . . . . . . . 2.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader . . . 2.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7.1 Cài đ t GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.7.2 C u hình GRUB . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 2.8 S d ng trình kh i đ ng LILO . . . . . . . . . . . . . . . . 2.8.1 Cài đ t và c u hình LILO . . . . . . . . . . . . . . . 2.8.2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux . . . . . . 2.8.3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS . . . . . 2.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin.exe . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

iv 3 Kh 3.1 3.2 3.3 3.4 3.5 3.6 i đ ng Linux l n đ u Kh i đ ng HĐH Linux . . . . . . . . . Đăng nh p vào h th ng . . . . . . . . Console, terminal o và shell . . . . . So n th o dòng l nh. L ch s l nh . . Ng ng làm vi c v i Linux . . . . . . . Tr giúp khi dùng Linux . . . . . . . . 3.6.1 Các ngu n thông tin tr giúp . 3.6.2 Các trang tr giúp man . . . . . 3.6.3 Câu l nh info . . . . . . . . . . 3.6.4 Câu l nh help . . . . . . . . . . 3.6.5 Tài li u b n phân ph i và ng d 3.6.6 Câu l nh xman . . . . . . . . . . 3.6.7 Câu l nh helptool . . . . . . . 3.6.8 Sách và Internet . . . . . . . . .

M CL C 43 43 44 46 49 51 53 53 54 55 56 56 57 57 57 60 60 63 65 70 70 72 72 72 73 79 80 80 80 81 82 82 83 83 86 87 88 89 91 92 93 95

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . ng . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . .

4 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4.1 T p tin và tên c a chúng . . . . . . . . . . . . . . . . 4.2 Thư m c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.3 Công d ng c a các thư m c chính . . . . . . . . . . . 4.4 D ng t p tin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.1 Các t p tin thi t b . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.2 Các ng có tên (pipes) . . . . . . . . . . . . . . 4.4.3 Các socket . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.4.4 Liên k t m m . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c . . . . . . . . 4.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m 4.6.1 Câu l nh chown và chgrp . . . . . . . . . . . 4.6.2 Câu l nh mkdir . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.3 Câu l nh cat . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.4 Câu l nh cp . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.5 Câu l nh mv . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.6 Câu l nh rm và rmdir . . . . . . . . . . . . . 4.6.7 Câu l nh more và less . . . . . . . . . . . . 4.6.8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin . 4.6.9 Câu l nh split . . . . . . . . . . . . . . . . . 4.6.10 So sánh các t p tin và l nh patch . . . . . . 4.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin . . . . . . . . . . 4.7.1 Chương trình tar . . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.2 Chương trình gzip . . . . . . . . . . . . . . . 4.7.3 Chương trình bzip2 . . . . . . . . . . . . . . 4.7.4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2 . . . 4.8 T o và g n các h th ng t p tin . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . c . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

. . . 115 . . . . . . . . . 5. 5. . . . . . . . . . . < và >> . .7. . . . . . 114 . . . . .10 Câu l nh sh . . . . . . . . . . . . 109 . .4. . .3 L nh cat . . . . .2 S d ng | . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . . .6. . 5. 5. . .8 Xóa các ký t đ c bi t . . .5.4 Toán t select . . . . . . 124 . .3 Bi n môi trư ng PATH . . . . . .3 Toán t case . . .1 Các d ng tham bi n khác nhau . . . . . . . . . . . . . . 116 . 105 . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. 104 . .8. . . . . . .1 S d ng >. . .6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 105 . . . . . . . . . . . 5. . . . 5.4 Bi n môi trư ng IFS . . .3 B l c . 5. . . 104 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 104 . 113 . . . . . . . . 5. 5. . . 122 . .5. . . . .7. . . . .7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin . . . . . . . 116 . .6 Tham bi n và các bi n s . 5. . 5. . . . . . . 110 . . 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5. 5. . . . . . 118 . . 102 . . . . . 114 . . . . . . . . . . . . v 101 . . . . . . . . . . . . . 5. . . . 5. . . . 124 . . . . . . 126 . . . . . . . . . . . 5. . . .1 Dòng d li u vào – ra . .8. . . . . . . . .M CL C 5 Bash 5. . . . . . . .8. . . . . . . 104 . . . . . . . 106 . . .3 Thao tác && và || . . . . . . . . . . . . . . .2 L nh echo . . . . . . . . . 119 . . . . .6.4. . .2 D u nh c c a h v . .5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion) .5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân . . . . . . . . . . . . . .6. 5. . . . . . . . . . . . . . . . 113 . . . . . . . . . . . 5. . 109 . . 5. . . . . . . . . . . . . .8 Tham s . . . 5. . . . 118 . . . . . 5. . . . . 114 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .7. . . . 5. . . 118 . . Môi trư ng c a h v . . . . . . . . . . . . . 106 . . 5. . . . . . . . . . . 117 . . . . 5. . . . . . . . . . . . . . . . 122 . . . . . . 5. . . . . . . . 5. . . . .2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion) . . . 5.6. . . . .1 Thao tác . . . . . . . . . . .2 Thao tác & . . . . . . . . . . . . 117 . . . . . . . . . . . .7. . . . 103 . 115 . . 125 . . . . . .5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. . . . . 5. . . . . . . . . . . .8. . . . . . . . . . .2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c . .9 Script c a h v và l nh source . . . . . . .4 Phép th các câu l nh . 5. 5. 5. . . .8. .3. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 5.7. . . . . .6 Toán t while và until . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3. . . . . . . . . . . . . . . . . 116 . . 126 . . . . .1 Khai tri n d u ngo c . . . đư ng ng và b l c . . . . . . . .3 Phép th các tham bi n và bi n s . . .6 Phân chia t (word splitting) . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4. . 5. 103 . .5. . . . . 108 . . .5 Toán t for . . .8. . . . . . .7.3 Th c thi các câu l nh . . . . . . . . . . . . . . . . 112 .3. .8. . . . . . . . . . . .7. . . . . . . . . . . . . . . .7 Khai tri n bi u th c . . . . . . . .7. . . . . . 101 . . . . .6. . . . 5.8 Shell — m t ngôn ng l p trình . . . . . . . . . . . . . . . . .1 Toán t if và test (ho c [ ]) . . . . . . .1 H v là gì? . . . . . . . . . . . . . . 5. . . . . . . .9 Bi n n i b (local) . . . . . . .4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n . . . . . . . 123 . .7 Các hàm s . . .6 Câu l nh export . . .2 Các ký t đ c bi t .8.8. 5. . . . . . . . 125 . . . . .

. . . . . . . . . . . . .1 K t n i FTP . . . .4 Kh i đ ng h th ng X Window . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 7. . . . . . . . . . . . .3.3 Các t h p phím đi u khi n b ng . . . . .1. . . . . .4. . . . . . . 6. .11 C u hình Midnight Commander . . . . .5 Thay đ i v ngoài . . . . . . . 6. . . . . . 6.4. . . . . . . . . . . . . . . 190 . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . . . . . 7 Giao di n đ ho 7. . . . . .vi 6 S d ng Midnight Commander 6. . . . . 8 Làm vi c trong môi trư ng KDE 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5. . . . . . . . . . . . 6. 195 .1 X. 7. . . . . . . . . . . . .6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 B t đ u làm vi c v i KDE . . . . . . . . .1 Cài đ t chương trình Midnight Commander . . . . . . . . . . . 8. . .2 K t n i Shell . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . 201 . . .3. .5. . .2 Nh ng ch đ hi n th khác . . . . . . . . . . . . .3. . . . . . . 194 . . . . . 7. . . . . . .3 Môi trư ng làm vi c Xfce . . .4. .9 Dòng l nh c a h v . .4. . M CL C 128 128 129 131 132 133 133 136 137 139 141 143 145 147 153 159 159 160 162 162 167 169 170 171 178 182 185 187 188 188 . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . . . . 8.10 Trình đơn Câu l nh . . . . . . . . . . . . . 8. . . . . . . . . . . . . . . 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 Th c u hình /etc/X11/xorg. . . . . . . . . .3 Tr giúp . . . . . . . . . . .Org . .2 Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME 7. . 7. . . . . . . . . . . .6 Đi u khi n phiên làm vi c . . . . . . 191 . . . .4 S d ng trình qu n lý màn hình .12.1. 8. . 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1.12.2 V ngoài c a KDE . . . . . . . . 190 . .12 K t n i t i máy xa . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5. . . . . . . . . . . . .7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên .1. . . . 6. . . . . . . . . . . . .1 Đăng nh p vào KDE . . . . .1 L a ch n trình qu n lý c a s . . . . .1. .4 S d ng chu t . . . . . . . . .conf . . . . . . 6. . . . . . . . . . . .5 Đi u khi n các b ng . .4 Trung tâm đi u khi n KDE 8. . . . . . . . . . . .1. 7. . .2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander 6. . . . . . . . . .3 Trình đơn KMenu . . 6. . . . . . . . 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 6. . . . . . . . . . .1 Thu th p thông tin c n thi t . . . . . . . . . . . .3 C u hình chương trình ch X . . . . . . . . . . . . . .8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin .2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 7. 198 . . 7. . . .2 C u trúc c a t p tin c u hình X . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 D ng danh sách t p tin . . . . 190 . . . . . . . . .

. . . . . . . . . B t đ u tìm ki m . . . . . Màn hình đăng nh p KDM . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .9 6. . . . . . . . . . .15 6. . . . . .11 6. . . Ch đ xem nhanh . . . . . . . . . . . . . . . . . V ngoài c a KDE . . . . .14 6.13 6. . Tr giúp có ích tooltips . . . . . . . .3 7. .Danh sách hình v 3. . . . . . C as h il i. . . . . .4 6. . . . . . . . .org qua xorgcfg . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . nh . . . . . . . . . . . . . . . . . Tìm ki m trong trình đơn chính c Trình Thi t l p cá nhân c a KDE . . . . . . . . . . .7 6. . .2 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Chương trình xvidtune “không ch Môi trư ng làm vi c Xfce . . C u hình Midnight Commander . . . . . . . . . . . . H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng . . . . . C u hình X. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . a KDE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .18 6. . Màn hình Midnight Commander . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . Chương trình xvidtune . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 8. . . . . . . . . . . . . . . Th và c u hình các phím .21 6. . . . . . . . 43 6. . . . . . H p tho i đ i tên t p tin . u” ch nh hình . . . . 129 130 133 136 137 138 139 142 144 145 147 150 150 151 152 153 154 156 157 158 158 159 164 172 181 181 189 191 192 193 194 195 196 197 . . . . . .1 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .6 8. . . . . . . . .3 8. . . Ch đ thông tin . . . . . H p tho i s p x p . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .10 6. . . . . .1 7. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .8 6. . . . . . . . . . . . . . Thay đ i v ngoài c a Midnight Commander . . . . . . .16 6. . . . . Thi t l p h th ng t p tin o . . . . . . . . . . . . . . C a s yêu c u . . . . . . . . . . . . .5 8. . . . .4 7. . . . . . . . . . . . . Đang tìm ki m .6 6. . . . . . . .2 7. . . . . . . . . . . .5 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . .20 6. . . . . . . H th ng đ ho X Window . . . . . Ch đ cây thư m c . . . . . .19 6. . . . . . . . . . Tìm ki m t t c các liên k t m m . . . . . . . . Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander . . .5 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . H p tho i ch y chương trình . . . . . . Trình đơn chính c a KDE . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .12 6. . . . . . . . . . . .17 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .1 Màn hình kh i đ ng c a GRUB . . Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP . . . . . . . . .22 7. . .7 Midnight Commander ti ng Vi t . . . . . . .4 8. . . . . . . . . H p tho i ch n đ nh d ng hi n th . . . . . . . . . . . . .1 8. . . . . . . . . . . . . . . . . Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng . . . . . Đi u khi n công vi c n n sau . . . . . . .

. . Ch n phông ch . . . . . . . . . . . . .10 8. .viii 8. . . . . . . . . .15 8. . Ch n phông ch dùng cho text. . . . . . . . C u hình các thanh panel . . . trình đơn. . . . . . . . .14 8. . . Trình đơn c a thanh panel . . . . . . Thay đ i màn hình . . . . . . . . . . . . . . DANH SÁCH HÌNH V . . . Trình đơn b i c nh c a nút . . . . . . . . . . . . So n th o trình đơn chính . . . . . . . . . . . . . C nh báo khi có thay đ i chưa áp d ng . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .13 8. . . . . . . . . . .12 8. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . 198 198 199 199 200 200 201 201 202 .16 Cài đ t phông ch m i . . . . . . . . .9 8. . . . . . . . . . . . . . . . . .11 8. .8 8. . . . . . . . . .

. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 3. . .1 6. . . . . . . . . . . .8 5. .1 4. . . . . . . . Di chuy n khi xem tr giúp . . . . . . . . . . . Các t h p phím di chuy n dùng chung Di chuy n trong trình xem t p tin .2 4. . .2 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . Nh ng t p tin thi t b chính . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . Các l nh đi u khi n dòng nh p vào . . . . . . . . . . . . . . . .Danh sách b ng 1. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 3. . . . . . . . . . . . . . . .2 3. . . . . . .2 Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH . . .7 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .2 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5 Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux Nh ng phím so n th o dòng l nh . . . . . . . . . .1 5. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . t . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 5. . . . . . . . . . . . . . .1 C u trúc c a sector kh i đ ng chính . . . . . . Phím s d ng đ xem trang man . . . . . . . . . . . . 12 2. Nh ng tùy ch n chính c a tar . . 46 50 52 54 55 66 71 81 85 89 92 94 99 109 111 112 118 131 131 132 140 148 C u trúc thư m c c a Linux . . Các phím ch c năng . . . . . . . . . . . . . . . . . Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp . . . . 20 2. . . . . . . . . . . .1 3. . . T h p phím đi u khi n l ch s l nh Các ph n chính c a tr giúp man . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .4 6. . . . . . Thay th các tham bi n đ c bi Ký t xác đ nh d ng d u nh c Các ký t t o m u . . .4 4. . . . . . .4 6. . . . . . . . . . . . . . . . . . . .3 6. . . . .5 4. Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2 Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .5 4. . . . . . . . . . . . .1 Yêu c u đ i v i ph n c ng . . . . . . . . Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find. . . . . . . . . . . . . 28 3. . Các câu l nh b l c . . . . . .6 4. . . . .3 4. . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . . .

.

. Trên th trư ng máy ch hi n th i ch có m t vài tên tu i đáng chú ý. Ngư i nuôi ong có cái nhìn sâu hơn thì cho r ng ong thu th p b i ph n hoa đ nuôi ong con và t o ong chúa. và còn c ng thêm nh ng gì mà t m th i b óc quan sát h n ch c a con ngư i còn chưa tìm ra. có th đi u ch nh theo ý mu n c a mình v. V i k t n i m ng Internet. M i b n phân ph i thích h p cho m t nhóm ngư i dùng c th nào đó t ngư i dùng m i đ n ngư i dùng “cao c p” (advanced) hay nói đúng hơn là m i ngư i dùng có quy n l a ch n cho mình m t b n phân ph i thích h p và chuy n sang s d ng b n khác khi nào mong mu n. Microsoft nhìn th y Linux kh năng c nh tranh l n và nhi u khi coi Linux là k thù c a mình. nhóm tin t c. . Nhi u t ch c chính ph cũng như phi chính ph nhìn th y Linux m t h đi u hành nhi u h a h n và h tr cho Linux. như v y m c đích c a nó là duy trì nòi gi ng. Nhân v t chính trong ví d minh ho này là con ong. Các nhà l p trình nhân (kernel) tìm th y Linux s quy n rũ và công vi c phát tri n c a h . Ch trong vài năm g n đây đã có nhi u b n phân ph i Linux chi m lĩnh đư c môi trư ng máy ch cũng như máy đ bàn c a ngư i dùng. sách v Linux. Linux là ni m đam mê và “Just for fun”. . các trang web cung c p tin t c. M t s công ty đã th y đư c Linux m t ngu n l i l n và phát tri n công vi c kinh doanh c a mình t h đi u hành này. L ch s hình thành và phát tri n Linux chúng ta s th y ngay chương đ u tiên c a cu n sách này. Nh ng nư c còn nghèo tìm th y Linux m t cách gi i quy t cho v n đ kinh t . Ngư i khác quan sát quá trình di cư c a th c v t thì cho r ng ong tham gia vào quá trình này và là m c đích c a nó. b n s luôn tìm th y câu tr l i cho v n đ c a mình t s lư ng l n các di n đàn. Hãy xem xét giá và n i dung cu n sách trư c khi mua. thu n ti n. Ngư i dùng thì th y Linux m t h th ng m nh. Tuy nhiên n u b n m i b t đ u h c Linux thì hãy tìm cho mình m t cu n sách gi i thi u ng n g n v h đi u hành này. Linux cho máy đ bàn có ph n đa d ng hơn. C ng đ ng Linux không ch cung c p cho ngư i dùng máy tính m t h đi u hành thân thi n. Nh ng năm đ u th p k th chín c a th k XX Linux m i ch là đ a con tinh th n chưa bi t nói c a Torvalds. Đ i v i c u bé v a b ong c n thì m c đích c a con ong ch c n ngư i. nhóm thư. Đ i v i m t nhà thơ thì m c đích c a con ong là thu vào mình hương v c a nh ng bông hoa. Linux ngay t ban đ u đã đư c xây d ng d a trên c ng đ ng (ti ng Anh “community”).L im đ u Trong tác ph m n i ti ng th gi i c a nhà văn Nga Lev Tolstoi “Chi n tranh và hoà bình” có đưa ra m t ví d đ minh ho cho suy nghĩ c a tác gi v vai trò c a nh ng ngư i có ti ng (c th là Napoleon và Alecxandr đ nh t) và qu n chúng trong l ch s nói chung cũng như trong chi n tranh châu Âu nh ng năm đ u th k XIX. N u không . Linux là h đi u hành phát tri n m nh. T t nhiên m c đích cu i cùng c a ong không ph i là nh ng cái trên n m riêng bi t mà là t t c chúng c ng l i. Đ i v i ngư i nuôi ong thì m c đích ong là thu th p m t ong. . M t cu n sách tham kh o c m tay là không th thi u trong th i gian đ u tìm hi u Linux. Nhà sinh h c khi quan sát th y ong th ph n cho hoa thì quy t đ nh đây chính là m c đích c a loài ong. bài báo. Đ i v i Linus Torvalds. d s d ng mà còn luôn luôn s n sàng giúp đ ngư i dùng m i. luôn mong mu n có thêm máy tính ch y dư i Linux.v. d a trên s c ng tác.

Tôi b t đ u h c Linux khi có trong tay 3 đĩa CD RedHat 7. .có kh năng tìm đư c sách thích h p ho c b n thích cu n sách “T h c s d ng Linux” này thì có th in nó ra đ ti n đ c. Và hơn n a m i công vi c c n đ n máy tính c a tôi có th gi i quy t nhanh g n b ng nh ng chương trình đi kèm v i Linux. kh năng v đ ho vector c a Inkscape còn đ cho c nh ng nhà thi t k chuyên. v. qu n lý hình k thu t s và l y chúng ra t máy hình b ng digiKam. OpenSUSE.0 kho ng 4 năm trư c đây.5 (http://creativecommons. và có khi không đư c c p nh t c năm. Tôi không ph i là m t nhà qu n lý m ng hay l p trình chuyên nghi p và nói chung không ph i ngư i h c theo chuyên ngành công ngh thông tin. Nh ng thông tin b n đ c tìm th y trong cu n sách này có th áp d ng cho h u h t h t các b n phân ph i l n. v i ngư i dùng không chuyên thì kh năng ch nh s a nh c a The GIMP còn trên c đ . thêm và b t trong th i gian r nh r i c a tôi. bác Nguy n Đ i Quý (vnpenguin@vnoss.org) và anh Nguy n Đ ng Hoàng Tuân (tuanndh@gmail.5 (http://creativecommons.com) đã giúp đ tôi trong khi so n cu n sách này. . Mandriva. Happy Using Linux! A Công c đ t o ra cu n sách b n đang đ c là h th ng s p ch L TEX. so n th o tài li u. s a đ i. . Không ph i là tôi không mu n s d ng và ghét b h đi u hành Windows mà đơn gi n là tôi đã quen làm vi c trong môi trư ng KDE và Xfce. cu n sách này đư c t o ra. Xin c m ơn Kostromin A. Thông thư ng ngư i dùng m i b t đ u gia nh p vào th gi i Linux b ng nh ng b n phân ph i này. Nghe nh c b ng Amarok. Sách này đư c phân ph i mi n phí theo b n quy n Creative Commons Public License 2.org. ”.ru) đã vi t ra m t cu n sách s d ng Linux hay làm tài li u tham kh o chính cho cu n sách này. Như v y. B n có th tìm b n phân ph i teTeX ho c m t b n phân ph i khác c a h th ng này trên h u h t các b đĩa cài đ t h đi u hành Linux.5/). c th là lu n A văn t t nghi p và cu n sách này. l i ki n th c cũng như đ ngh giúp đ (luôn luôn hoan nghêng) xin g i cho Phan Vĩnh Th nh theo đ a ch teppi@vnoss. do đó xin đ ng mong đ i nh ng ki n th c cao siêu trong sách này. đó là Fedora. cu n sách “T h c s d ng Linux” đư c t o ra v i hy v ng s giúp ngư i dùng m i làm quen v i h đi u hành tuy t v i có tên Linux và hình tư ng trưng là chú chim cánh c t (penguin) xinh đ p. nh ng tài li u khác có th so n th o trong Openoffice.5/) .v. Cũng như nh ng s n ph m khác c a c ng đ ng OSS.org/licenses/by/2. do đó đôi khi nó s đư c c p nh t thư ng xuyên. Ngành chính c a tôi là Hoá h c. thông báo l i chính t .chat. Released under Creative Commons Public License 2.org/licenses/by/2.org.V. tuy nhiên m t s ph n đ c bi t ví d ph n nói v cài đ t chương trình t các gói rpm ch áp d ng t t cho các b n phân ph i “dòng RedHat”. trong chương trình Kile và biên d ch mã L TEX qua nh ng chương trình có trong gói teTeX. . Như trang th hai c a sách có ghi “Dành cho ngư i dùng m i và r t m i. M i đ ngh s a đ i. Và bây gi Linux (c th là OpenSUSE Linux) là h th ng duy nh t làm vi c trên máy tính c a tôi. đôi khi trong console (dòng l nh không có đ ho ). (http://linux-ve.

Ken Thompson và Brian Kernighan. và đ ng th i th c thi s giao ti p v i ngư i dùng. L ch s luôn là đi m kh i đ u khi nghiên c u m t ngành khoa h c nào đó. t c là d ch các câu l nh c a ngư i dùng và hi n th k t qu làm vi c c a nh ng l nh này. t ch c làm vi c v i các t p tin (trong đó có ch y và đi u khi n vi c th c hi n c a các chương trình). 1 .Chương 1 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i “Just for fun” – Linus Torvalds. và cách có đư c nh ng b n phân ph i này. Trong trư ng h p đó máy tính ch là m t t p h p các thi t b đi n t không làm vi c.1 Ngư i m “không ng i ng n” đăng ký nhãn hi u thương m i b t kỳ th gì. Trong chương đ u tiên c a cu n sách “T h c s d ng Linux” này chúng ta s tr l i ng n g n cho câu h i “Linux là gì?”. Đ ng th i nói đôi dòng v nh ng đi m đ c bi t c a Linux. Đ n th i đi m hi n nay thì các h đi u hành n i ti ng nh t cho máy tính là Microsoft Windows (C) và UNIX. Không có ngo i l đ i v i Toán h c. Không có h đi u hành thì máy tính không th c hi n đư c ch c năng c a mình.1 1. môn chuyên ngành c a tôi – Hoá h c và t t nhiên c HĐH Linux. H đi u hành UNIX do nhóm các nhà phát tri n Bell Labs vi t ra vào năm 1969 dư i s đi u khi n c a Dennis Ritchie.1.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng Các h đi u hành d ng UNIX H đi u hành (HĐH) đó là m t b các chương trình h tr vi c đi u khi n ph n c ng c a máy tính. Chính b n thân t UNIX (vi t hoa t t c các ch cái) tr thành nhãn hi u thương m i c a t ng công ty AT&T. 1. Windows b t ngu n t h đi u hành MS-DOS trư c đây làm vi c trên các máy tính c a hãng IBM. Nhưng bây gi khi nói đ n h đi u hành UNIX thư ng có ý không nói c th m t h đi u hành c th nào mà là m t nhóm các h đi u hành dòng UNIX (UNIX-liked OS). khái ni m b n phân ph i Linux. yêu c u c a Linux đ i v i ph n c ng. Hơn th n a b n đ c s hi u ít nhi u v OpenSource. k c Yoga mà b t ngu n t nĐ . không hi u là đ làm gì. GNU và FSF. V t lý.

Trong thư này Linus cho bi t anh đang phát tri n m t h đi u hành t do cho các máy tính đ i 386 (486) và yêu c u nh ng ai quan tâm cho bi t nh ng thành ph n nào c a h th ng cho ngư i dùng c n ph i có đ u tiên.Helsinki.os.FI> Date: 25 Aug 91 20:57:08 GMT Organization: University of Helsinki Hello everybody out there using minix I’m doing a (free) operating system (just a hobby. H đi u hành dòng UNIX.4 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i Vào cu i nh ng năm 70 c a th k trư c (th k XX) các nhà phát tri n c a trư ng đ i h c California Berkeley đã thêm vào mã ngu n c a UNIX r t nhi u s c i ti n trong đó có h tr giao th c2 TCP/IP (giao th c m ng chính hi n nay).2 M t chút v l ch s HĐH Linux v a k ni m sinh nh t l n th 15 c a mình. I’d like any feedback on things people like/dislike in minix. This has been brewing since april.Helsinki. Linus Torvalds. Đi u đ c bi t ch b n quy n c a s n ph m cho phép ngư i khác phát tri n và c i ti n và chuy n k t qu thu đư c đ n ngư i th ba (cùng v i mã ngu n ho c không) v i đi u ki n là ph i ch ra ph n nào c a mã đư c phát tri n Berkeley. as that’s all I have :-(. and is starting to get ready.205708. đã b t đ u phát tri n m t HĐH ki u UNIX cho các máy tính cá nhân tương thích v i IBM (IBM-compatible PC). It is NOT portable (uses 386 task switching etc).08) and gcc(1. Yes — it’s free of any minix code. lúc đ u đư c phát tri n đ làm vi c v i các máy tính nhi u ngư i dùng – các mainframe. 1. and I’d like to know what features most people would want.fi) PS.FI (Linus Benedict Torvalds) Newsgroups: comp.40). as my OS resembles it somewhat (same physical layout of the file-system (due to practical reasons) among other things). Nh ng ngư i dùng trong nhóm tin t c này đã làm vi c dư i h đi u hành Minux do giáo sư Andy 2 protocol . S n ph m này n i ti ng dư i tên BSD ("Berkeley Systems Distribution").os. I’ve currently ported bash(1. Đây là b c thư mà Linus g i vào nhóm tin t c comp.9541@klaava. This implies that I’ll get something practical within a few months. and it probably never will support anything other than AT-harddisks.minix ngày 25 tháng 8 năm 1991 (đư c coi là ngày sinh nh t c a HĐH này): From: torvalds@klaava.helsinki. and things seem to work. and it has a multi-threaded fs. Và và đ u nh ng năm 90 m t sinh viên c a trư ng đ i h c Helsinki (Ph n Lan). won’t be big and professional like gnu) for 386(486) AT clones. Nhưng d n d n c u hình trang thi t b c a máy tính cá nhân cũng m nh lên và hi n nay có kh năng cao hơn so v i nh ng mainframe c a nh ng năm 70 th k trư c. Any suggestions are welcome. but I won’t promise I’ll implement them :-) Linus (torvalds@kruuna. trong đó có BSD.minix Subject: What would you like to see most in minix? Summary: small poll for my new operating system Message-ID: <1991Aug25.1.

các d u hi u b o v quy n tác gi . Vào năm 1984 nhà bác h c ngư i m Richard Stallman sáng l p ra T ch c ph n m m t do (FSF. GNU là R t thú v là sau khi Linus Torvalds phát tri n HĐH c a mình thì gi a anh và giáo sư Andy Tanenbaum đã n ra m t cu c tranh cãi. Trong khuôn kh T ch c ph n m m t do đã b t đ u làm vi c d án GNU (http://www. làm ch m quá trình t o ng d ng m i vì m i nhà l p trình s ph i vi t l i t đ u m t ng d ng thay vì dùng đo n mã ngu n đã có trong ng d ng khác. so I think I only sent a note to everybody who had shown interest. ho c tìm đ c cu n “Linux: Just for fun”. Ngay t đ u Linux đã đư c phân ph i theo đi u ki n c a b n quy n General Public License (GPL)4 thư ng dùng cho các ph n m m ng d ng Open Source và d án GNU. ví d ftp://ftp.kernel. nghiên c u chương trình ng d ng.li. N u b n đ c quan tâm thì có th tìm đ c nh ng thư mà hai ngư i này g i cho nhau trong nhóm tin t c nói trên.01: I wasn’t too proud of it. 3 . Stallman cho r ng vi c này r t có h i đ i v i phát tri n chương trình ng d ng. B n quy n này có th tìm th y trong nh ng phiên b n đ u tiên c a nhân trên ftp.”)3 Sau đó ngày 05 tháng 10 năm 1991 phiên b n 0. T i t nh t là làm ch m quá trình trao đ i ý tư ng trong ngành l p trình.02 ra đ i. Linus Torvalds vi t: “As I already mentioned. s a đ i.01: tôi không t hào l m v nó.php.12. vì th ch g i thông báo đ n t t c nh ng ai mu n th hi n s quan tâm. Minux làm vi c trên các máy tính v i b x lý 286 và đư c Linus dùng làm mô hình cho HĐH m i. 0. Đây là phiên b n đã có th làm vi c trên máy. sao chép. V b n quy n này. hãy xem RELNOTES-0. Free Software Foundation) có trang ch n m t i đ a ch http://www. Chú ý r ng không có thông báo cho b n 0.kernel. B n quy n đư c đ i sang GPL t phiên b n 0.org/linuxhistory.01 didn’t actually come with any binaries: it was just source code for people interested in what linux looked like.12 theo đ a ch trên.org. Linus Torvalds không đăng ký b ng sáng ch cũng như không gi i h n vi c phân ph i HĐH m i này. m t cu n sách nói v đ i tư c a Linus Torvalds đ n th i đi m anh làm cho Transmeta và vi c phát tri n HĐH Linux. b o v nó b ng các b ng sáng ch .org/pub/linux/kernel/Historic/oldversions/RELNOTES-0. 4 Th t ra lúc đ u nhân Linux đư c phân ph i theo b n quy n mà FSF không không nh n là t do vì nghiêm c m phân ph i thương m i. d n đ n vi c gi m ch t lư ng chương trình và s có m t c a r t nhi u l i không xác đ nh đư c trong nh ng chương trình này. Theo ti ng lóng c a Linux thì b n quy n này đôi khi đư c g i là Copyleft.01) đư c công b trên Internet ngày 17 tháng 09 năm 1991. 0.01 không đi kèm theo binary nào: nó ch là mã ngu n cho nh ng ai mu n bi t linux trông ra sao. B i vì tính đ n th i đi m b t đ u xây d ng t ch c thì các công ty thương m i gi r t c n th n các chương trình ng d ng c a mình. Note the lack of announcement for 0. gi bí m t nghiêm ng t mã ngu n c a chương trình vi t trên các ngôn ng b c cao (như C++). N u b n đ c quan tâm đ n l ch s c a HĐH này thì hãy đ c trang web sau: http://www. T p tin phiên b n đ u tiên c a Linux (phiên b n 0. M c đích c a t ch c này là lo i tr t t c nh ng đi u c m đoán và h n ch phân ph i.1.org) – d án t o chương trình ng dùng mi n phí. Open Source và d án GNU c n ph i nói đ n m t cách đ c bi t.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 5 Tanenbaum vi t ra đ làm công c h c t p cho các sinh viên l p trình.” (“Như tôi đã nói trư c đây.gnu.01.org. đó b n s nh n đư c thông tin chi ti t v l ch s xu t hi n và phát tri n Linux.fsf.

v.tug. DVD ho c k t n i Internet).6 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i t vi t t t c a GNU’s Not Unix.org/gplv. t c là nh ng gì thu c v d án GNU không ph i là m t ph n c a Unix (vào th i gian đó th m chí t UNIX đã tr thành thương hi u. chuy n ho c bán cho ngư i khác không h n ch v i m t đi u ki n là k t qu thu đư c cũng ph i phân ph i theo b n quy n copyleft. .html. Ý tư ng chính c a Stallman là ch không ph i bán chương trình ng d ng. B n có th đ c b n quy n này theo đ a ch http://www.gnu.org/copyleft/gpl. nhưng không có nghĩa là chúng đư c phân ph i không có b n quy n và không đư c lu t pháp b o v . Hãy vi t thư cho h đ h c h i kinh nghi m! Trong khuôn kh c a ho t đ ng Open Source nói chung và d án GNU nói riêng. do đó không còn t do). Cơ ch này b kìm nén trong th gi i chương trình ng d ng thương B n đ c cũng nên bi t là s p t i s có phiên b n th 3 c a GPL (GPLv3). đã phát tri n m t lư ng đáng k các chương trình ng d ng.org/ gnu/manifesto. n i ti ng nh t trong s chúng đó là trình so n th o Emacs và trình biên d ch GCC (GNU C Compliler) – trình biên d ch ngôn ng C t t nh t hi n nay. Các nhà phát tri n xvnkb (http://xvnkb. Đi u ki n cu i là quan tr ng và then ch t c a b n quy n này. đây c n ph i đưa ra ví d đ b n đ c hi u rõ hơn: ngu n thu nh p có th là các s n ph m đi kèm ho c d ch v cài đ t và c u hình cho nh ng máy tính m i ho c phát tri n cho nh ng đi u ki n làm vi c m i. là nh ng ngư i hi u rõ nh t đi u này. N u như nói m t cách th t ng n g n thì b n ch t c a GPL như sau. còn các l i s đư c nh n ra và s a nhanh chóng.openoffice. Cùng v i s ra đ i c a phiên b n th 3 này đã n y ra r t nhi u tranh cãi xung quanh tính t do c a b n quy n. Trong “Manifesto GNU” (http://www. nh ng ý tư ng và cách gi i quy t m i đư c phân ph i r ng rãi ngay l p t c. Nh ng gì do d án GNU phát tri n đ là t do. Nh ng chương trình Open Source (Mã ngu n m ) đư c phân ph i theo đi u ki n c a b n quy n General Public License (GPL).gnu. Chương trình ng d ng phân ph i theo GPL đư c quy n phát tri n. unikey (http://unikey.html.html) vào năm 1985 Stallman vi t r ng đ ng l c đ ông sáng l p ra FSF và d án GNU đó là s khó ch u trong quy n s h u c a m t s ngư i đ i v i chương trình ng d ng. Đi u ki n này cũng phân bi t ph n m m t do v i ph n m m phân ph i mi n phí. 5 .org).v. mà bán chính s c lao đ ng c a nhà l p trình. Vi c m mã ngu n đ ng th i nâng cao r t nhi u ch t lư ng c a chương trình ng d ng: t t c nh ng gì t t nh t. Nó b o đ m r ng k t qu lao đ ng c a các nhà phát tri n ph n m m t do s luôn luôn m và không tr thành m t ph n c a s n ph m nào đó dùng b n quy n bình thư ng (ý nói s n ph m đóng).org) và pdfLaTeX (http://www. Nói như các nhà sáng l p ra FSF. M t ph n thư ng t t n a đó là khi chương trình tr lên n i ti ng thì tác gi c a chương trình s có đi u ki n tìm m t công vi c có lương cao. G n như t t c các chương trình ng d ng phân ph i theo đi u ki n GPL có th coi là mi n phí đ i v i ngư i dùng (trong ph n l n các trư ng h p đ nh n đư c nó b n ch ph i tr ti n đĩa CD.sf. s a đ i. d y cách s d ng. Tham gia vào tranh cãi có c ngư i vi t ra nhân Linux đ u tiên – Linus Torvalds. .net). Đi u đó không có nghĩa là các nhà l p trình không còn nh n đư c ph n thư ng (ti n) cho công vi c c a mình. đây chúng ta g p l i cơ ch đào th i (hay t t hơn là ch n l c) t nhiên như trong thuy t sinh h c c a Darwin. B n d ch ti ng Vi t không chính th c n m t i http://vi. thì b n quy n GPL “làm cho chương trình ng d ng t do và đ m b o là chương trình này s t do”5 .

thì HĐH s tìm nh ng trang b nh đã lâu không đư c s ng đ chuy n chúng t b nh lên đĩa c ng. Nó đ ng nghĩa v i vi c ra đ i c a m t h đi u hành m i t do phân ph i cùng v i mã ngu n m . đ c trưng cho các h đi u hành đ y đ tính năng dòng UNIX. không m t ti n trình nào đư c c n tr công vi c c a ti n trình khác. h tr các công ngh m i g n như ngay l p t c. b n v ng và phát tri n nhanh nh t. thì Linux s ph c h i chúng t . Cách này hoàn toàn khác v i ch đ “nhi u ti n trình đ y nha” đư c th c hi n trong Windows 95. Nh đó đ n th i đi m hi n nay Linux là h đi u hành hi n đ i.3 Đ c đi m chính c a HĐH Linux Do mã ngu n Linux phân ph i t do và mi n phí. 1. và chúng ta cũng làm như v y trong cu n sách này. 3.1. N u có trang nào đó trong nh ng trang này l i tr thành c n thi t. Truy c p nhi u ngư i dùng Linux không ch là HĐH nhi u ti n trình. l n lư t chia cho m i ti n trình m t kho ng th i gian th c hi n. Nhi u ti n trình th t s T t c các ti n trình là đ c l p. Swap b nh lên đĩa Swap b nh cho phép làm vi c v i Linux khi dung lư ng b nh có h n. nhưng vì lý do nào đó đã b ch m l i. nên ngay t đ u đã có r t nhi u nhà l p trình tham gia vào quá trình phát tri n h th ng. khi m t ti n trình ph i như ng b x lý cho các ti n trình khác (và có th làm ch m tr r t lâu vi c th c hi n). Vì th s xu t hi n c a nhân Linux là r t đúng lúc.1 Th nào là HĐH nói chung và Linux nói riêng 7 m i. T H N d s ch c b nh theo trang th ng b nh Linux đư c t ch c d ng các trang v i dung lư ng 4K. u b nh đ y.1. Stallman t t nhiên đã đúng khi đòi h i h đi u hành Linux ph i đư c g i là GNU/Linux. 4. vì trong d án GNU đã phát tri n s lư ng l n các ti n ích khác nhau. nhưng cho phép ch y các chương trình c n b nh dung lư ng l n mà th c t không có trên máy tính. Linux h tr kh năng nhi u ngư i dùng làm vi c cùng lúc. C n nói r ng Linus Torvalds ch phát tri n ph n nhân (kernel) c a h đi u hành. Nhân này “đ u” đúng vào mi n “đ t lành”. Nhưng đã thành l ngư i dùng thư ng s d ng tên g i c a nhân làm tên g i c a h đi u hành. Khi này Linux có th cung c p t t c các tài nguyên h th ng cho ngư i dùng làm vi c qua các terminal xa khác nhau. Xin đưa ra đây danh sách ng n g n nh ng kh năng này. Tuy nhiên bây gi xin quay l i v i l ch s c a Linux. 2. Đ làm đư c đi u này nhân th c hi n ch đ phân chia th i gian c a b x lý trung tâm. N i dung c a m t s ph n (trang) b nh đư c ghi lên vùng đĩa c ng xác đ nh t trư c. D án GNU cũng đã b t đ u phát tri n nhân cho riêng mình (đư c g i là Hurd). Nhưng đ chuy n GNU thành m t HĐH hoàn ch nh thì ch còn thi u nhân. 1. Vi c này có làm gi m t c đ làm vi c. Linux có t t c các kh năng. Vùng đĩa c ng này đư c coi là b nh ph thêm vào.

100% tương ng v i tiêu chu n POSIX 1003. đ s d ng tín hi u và b nh chung. Ngày nay giao di n này đư c t t c các h đi u hành m i h tr . Cùng s d ng chương trình N u c n ch y m t lúc nhi u b n sao c a cùng m t ng d ng nào đó6 .1. ho c m t ngư i dùng ch y vài ti n trình gi ng nhau. 9. khi này ch ph n mã c n thi t c a chương trình m i n m trong b nh . và th c hi n cùng lúc nh ng chương trình này d n đ n hao h t b nh không đáng có.1. M t s h th ng Unix cũ và m t s h th ng hi n đ i (bao g m c Microsoft Windows) chuy n lên đĩa t t c n i dung c a b nh thu c v nh ng ng d ng không làm vi c t i th i đi m hi n th i (t c là T T C các trang b nh thu c v ng d ng s đư c lưu lên đĩa khi không đ b nh ) và như v y kém hi u qu hơn.8 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i đĩa c ng (vào b nh ). Linux 100% tương ng v i tiêu chu n POSIX 1003. Có m t s thư vi n tiêu chu n đư c dùng cùng lúc cho vài ti n trình. 8. ho c nhi u ngư i dùng ch y cùng m t chương trình 6 . 7. đó là m t b các th t c ngôn ng C. Trên các h th ng cũ nh ng thư vi n đó n m trong m i t p tin chương trình. nh đó nâng cao r t nhi u t c đ truy c p t i nh ng chương trình và ti n trình thư ng dùng. Microsoft Windows NT cũng h tr POSIX 1003. 10. 6. Linux s d ng h th ng đ m linh đ ng hơn: b nh đư c d tr cho đ m đư c tăng lên khi b nh không đư c s d ng. 5.1 (Portable Operating System Interface – giao di n c a h đi u hành lưu đ ng) đưa ra giao di n tiêu chu n cho các h th ng Unix. System V IPC Linux s d ng công ngh IPC (InterProcess Communication) đ trao đ i thông tin gi a các ti n trình. và s gi m xu ng khi h th ng hay ti n trình c n nhi u b nh hơn. Thư vi n chung Thư vi n – b các quá trình (thao tác) đư c chương trình dùng đ làm vi c v i d li u. H tr m t ph n các kh năng c a System V và BSD POSIX 1003. Trên các h th ng m i (bao g m Linux) có h tr làm vi c v i các thư vi n đ ng (dynamic) và tĩnh (static) đư c chia ra. B đ m đ ng c a đĩa B đ m c a đĩa đó là m t ph n b nh c a h th ng dùng làm nơi lưu nh ng d li u thư ng dùng c a đĩa. chương trình này d tr m t ph n b nh có kích thư c xác đ nh đ làm b đ m cho đĩa. và như v y cho phép gi m kích thư c b nh b ng d ng chi m. thì Linux ch n p vào b nh m t b n sao c a mã chương trình và t t c các ti n trình gi ng nhau cùng s d ng m t mã này. N p môđun th c hi n “theo yêu c u” Nhân Linux h tr vi c cung c p các trang b nh theo yêu c u.1. Thêm vào đó Linux còn h tr các kh năng c a System V và BSD đ tăng tính tương thích. còn nh ng ph n mã không s d ng t i th i đi m hi n t i thì n m l i trên đĩa. Ngư i dùng MS-DOS s nh đ n chương trình SmartDrive.

. sharing) các t p tin và in t xa trong các m ng Macintosh. HĐH Linux còn có kh năng ch y chương trình dành cho b x lý Intel c a các h th ng Unix khác. trình d ch l nh ngư i dùng và các ti n ích. M68000 (Atari và Amiga). Windows. NetWare và Windows. bao g m DOS. trong đó có c nh ng chương trình có ích và không đ n n i t i. DEC Alpha. Xin đư c nói luôn là trong cu n sách này chúng ta ch xem xét trư ng h p Linux cho các máy tính tương thích v i IBM. Windows 3. . 12.1. 13.. đư c g i là Second Extended File System (ext2fs) và Third Extended File System (ext3fs) cho phép s d ng không gian đĩa m t cách có hi u qu . . H tr các đ nh d ng h th ng t p tin khác nhau Linux h tr m t s lư ng l n các đ nh d ng h th ng t p tin. . SUN Sparc. vmware. 14.2 B n phân ph i Linux Trong b t kỳ h đi u hành nào cũng có th chia ra 4 ph n chính: nhân. . rlogin. ssh). debian. Kh năng h tr m ng Linux có th g n vào b t kỳ m ng n i b nào. Đ ch y nh ng chương trình như v y dư i Linux đã phát tri n các trình gi l p (emulator) cho DOS. cho các HĐH đã phát tri n trư c Linux. n u h th ng đáp ng tiêu chu n iBCS2 (intel Binary Compatibility). Đ ng th i Linux còn làm vi c trên r t nhi u b x lý tương thích v i Intel c a các nhà s n xu t khác. truy c p dial-up qua các giao th c SLIP và PPP. Làm vi c trên các ph n c ng khác nhau M c dù đ u tiên HĐH Linux đư c phát tri n cho máy tính cá nhân (PC) trên n n t ng Intel 386/486. bao g m các h th ng t p tin DOS và OS/2. MIPS.org) 8 7 . k t n i t xa (telnet.2 B n phân ph i Linux 9 11.v.1. 1. HFS. Nhân đó là cho phép s d ng nhi u h đi u hành trên m t máy B n phân ph i Linux h tr nhi u b x lý nh t c n ph i k đ n Debian (http://www. . FreeBSD và OS/2.v.. làm vi c trong các m ng TCP/IP. bao g m Networked File System (NFS). và c các h th ng t p tin m i. H tr t t c các d ch v Unix. bây gi nó có th làm vi c trên t t c các b vi x lý Intel b t đ u t 386 và k t thúc là các h th ng nhi u b x lý Pentium IV. còn có m t lo t các chương trình t o máy o7 mã ngu n m cũng như s n ph m thương m i: qemu. Trong Internet còn có nh ng thông báo nói r ng trên các b x lý Athlon và Duron c a AMD Linux còn làm vi c t t hơn so v i trên Intel. như reiserfs. Trong khi đó h th ng t p tin chính c a Linux. PowerPC và nh ng b x lý khác8 . pearpc. Đ ng th i có h tr dùng Linux là máy ch ho c máy khách cho m ng khác. Ngoài ra. trong đó có chia s (dùng chung. bochs. Ngư i ta đã vi t ra hàng lo t các chương trình ng d ng. . bao g m c các b x lý 64bit. Windows 95 và Wine. Kh năng ch y chương trình c a HĐH khác Trong l ch s Linux không ph i là h đi u hành đ u tiên. Ngoài ra còn có phiên b n Linux cho các b x lý khác bao g m ARM. như AMD. c u trúc (h th ng) t p tin.

M c dù h u h t các tác gi cho r ng s khác nhau gi a các b n phân ph i là không cơ b n. Trình d ch l nh hay h v (shell) – là chương trình t ch c giao ti p gi a máy tính và ngư i dùng. trên th gi i đang có hàng trăm (hàng nghìn?) b n phân ph i Linux và m i ngày l i xu t hi n các b n m i. Vì th khi nói v h đi u hành nói chính xác hơn s là “h đi u hành d a trên nhân Linux”. Ngoài ra. t c là nhân. M t vài tác gi đã th phân lo i các b n phân ph i d a trên nh ng tiêu chí khác nhau: • c u trúc h th ng t p tin • chương trình cài đ t • phương ti n dùng đ cài đ t các gói chương trình • thành ph n c a các ti n ích và chương trình ng d ng có trong b n phân ph i. Nhưng hi n nay có th chia ít nh t 3 nhóm b n phân ph i. Tuy v y. hay nói đúng hơn là b t kỳ ngư i nào không lư i sưu t p các chương trình t do. Và như chúng ta s th y sau đó không ph i là bài toán đơn gi n. đ ng th i còn có thêm các chương trình cho công vi c hàng ngày c a ngư i dùng. trên trang đó cũng như nhi u trang web khác còn có liên k t đ n nh ng danh sách b n phân ph i khác.10 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i thành ph n chính. . h th ng t p tin. nó đi u khi n các thi t b ph n c ng và đi u khi n vi c th c hi n chương trình. Nhân c a HĐH Linux hi n th i đang đư c phát tri n dư i s lãnh đ o c a Linus Torvalds và phân ph i m t cách t do (v i b n quy n GPL) gi ng như m t s lư ng kh ng l các chương trình ng d ng và ti n ích khác. Như đã nói trên. h v shell và các ti n ích. Thông thư ng t t c nh ng chương trình n m trong b n phân ph i Linux đ u dùng b n quy n GPL. n u chính xác thì t “Linux” ch có nghĩa là nhân. Ngoài ra. M t trong nh ng k t qu c a vi c phân ph i t do chương trình ng d ng cho Linux đó là có nhi u công ty cũng như nhóm các nhà phát tri n đ c l p đã phát hành ra các b n Linux khác nhau đư c g i là “b n phân ph i Linux”. C u trúc t p tin (h th ng t p tin) – là h th ng lưu t p tin trên các thi t b lưu. Có th tìm th y danh sách tương đ i đ y đ cùng v i đ c đi m ng n g n c a m i b n phân ph i trên http://www. nòng c t c a HĐH. Slackware và Debian.com (còn có m t s b n phân ph i khác ti ng Anh). Và cu i cùng các ti n ích – đó đơn gi n là các chương trình riêng l . linuxhq. vì th n u mu n có th tìm th y t t c nh ng gì có trên th gi i (h u h t nh ng trang này dùng ti ng Anh và các b n phân ph i Vi t Nam ít đư c nói đ n). B n phân ph i – đó là m t b các chương trình ng d ng bao g m t t c b n ph n chính c a HĐH. Và suy nghĩ đó có ph n nào đúng. c n tìm cách gi i quy t s ph thu c và mâu thu n gi a các gói (và gi a các phiên b n c a gói) chương trình. Tuy nhiên các nhà phát tri n c a m t b n phân ph i Linux c n t o ra ít nh t m t chương trình cài đ t đ đưa HĐH lên máy tính tr ng không chưa có HĐH nào. R t có th xu t hi n trong b n đ c ý nghĩ r ng b t kỳ ai cũng có kh năng cho ra b n phân ph i Linux. nói chung không khác so v i nh ng chương trình bình thư ng khác mà ngư i dùng có th ch y. nhưng có ch c năng chính là th c hi n các công vi c d ch v (service). mà đ i di n c a m i nhóm là Red Hat.

m t Vi t ki u M duy trì. openSuSE cũng đang d n d n h tr ti ng Vi t (http://vi. ch không phân nhánh và nhân lên gi ng như trư ng h p b n phân ph i. th hai.13. Lý do chính là chưa đ t đư c tiêu chu n th hai nêu trên. Đ i v i ngư i dùng Linux Vi t Nam hi n th i có hai l a ch n: th nh t. L a ch n th nh t. Ví d .opensuse. T 2. . theo ý ki n c a tôi không đư c ưu tiên đây.1 đư c d a trên nhân phiên b n 2.2 B n phân ph i Linux 11 V y thì c n l a ch n b n phân ph i theo tiêu chu n nào? Theo ý ki n c a tác gi thì đ i v i ngư i dùng Vi t Nam có hai tiêu chu n: th nh t ph i có giao di n ngư i dùng ti ng Vi t và th hai ph i có m t nhóm các nhà phát tri n h tr b n phân ph i này. c p nh t thư ng xuyên thông thư ng là theo m t l ch đ nh s n.6. L a ch n th hai đó là s d ng các b n phân ph i h tr ti ng Vi t t t như Debian. Th m chí ch trong kho ng th i gian không lâu mà tôi s d ng Linux (kho ng 5 năm) đã có nhi u b n phân ph i Vi t Nam cũng như nư c ngoài đã chào t m bi t th gi i Linux vì nhóm h tr c a chúng không thu đư c nhi u l i nhu n và sau đó m t th i gian ng ng h tr tác ph m c a mình.. phân cách nhau b i d u ch m. C n nói vài l i v đánh s phiên b n. Ubuntu và Mandriva.16. L a ch n th hai này đư c ưu tiên vì: • chúng có h tr ti ng Vi t và càng ngày càng hoàn thi n • chúng có trình cài đ t t t. Vì Linus Torvalds ti p t c đi u hành vi c phát tri n nhân.org).6. nên phiên b n c a nhân tăng lên theo th t . 9 . h tr nhi u ph n c ng khác nhau • có th cài đ t thêm các ph n m m khác m t cách d dàng ph n l n chương trình đã đư c biên d ch s n cho m i yêu c u c a ngư i dùng • nh ng b n phân ph i này đư c m t nhóm các nhà phát tri n duy trì. t c là làm vi c như m t công ty thương m i.16. Ngoài ra còn đ m b o là b n s nh n đư c phiên b n m i c a nó trong tương lai. s d ng các s n ph m Linux ti ng Vi t do m t s ngư i t nguy n duy trì. C n phân bi t s phiên b n c a b n phân ph i và s phiên b n c a nhân. t đi n ti ng Vi t.6. Hi n th i có m t b n phân ph i như v y: vnlinux-CD (cùng v i m t vài bi n th ) do anh Larry Nguy n.13. Khi nói đ n phiên b n c a Linux thư ng có ý là phiên b n nhân (vì m t h đi u hành là Linux ch khi nó s d ng nhân Linux).1. . B n phân ph i này d a trên n n t ng c a FC c ng thêm giao di n ti ng Vi t và m t s ng d ng “mang tính Vi t Nam” như chương trình gõ ti ng Vi t. Không s trư ng h p “đem con b ch ”. Chúng ta s nói đ n hai s l a ch n này m t cách k càng hơn.org) đã cho ra đ i m t b n phân ph i m i hư ng v ngư i dùng Vi t Nam – FCxVnOSS. Và t t nh t n u nhóm các nhà phát tri n này nh n đư c ngu n l i t s n ph m Linux c a mình. Đ k t thúc câu chuy n v l a ch n b n phân ph i Linux c n nói thêm là g n đây bác Nguy n Đ i Quý (http://vnoss. Phiên b n nhân v i s th hai Đi u này ch đúng v i các phiên b n nhân trư c 2. s d ng các s n ph m Linux l n có h tr ti ng Vi t. b n phân ph i openSuSE Linux 10. t c là Linux phiên b n 2. Phiên b n nhân Linux thư ng đư c ký hi u b ng ba s 9 .6 tr đi Linus và các nhà phát tri n khác th nghi m dùng b n s .

nhưng đ i v i ngư i dùng m i thì nên ch n phiên b n nhân v i s th hai trong phiên b n là ch n. . T t nhiên phiên b n như v y có th làm vi c. mà trư c đây ch có th dùng MS DOS (t t nhiên là trong trư ng h p này chúng ta ch thu đư c ch đ dòng l nh. . Dùng môi trư ng làm vi c đ ho KDE. 2. vì đó là phiên b n th nghi m (ch dành cho phát tri n).13) đư c coi là làm vi c n đ nh.16.v. Nhưng trong cu n sách này chúng ta s không xem xét nh ng trư ng h p đ c bi t như v y. Yêu c u đ i v i ph n c ng c a h th ng mu n cài đ t Linux còn đư c xác đ nh b i l a ch n ph n m m c a ngư i dùng (và t c là s ph thu c vào phiên b n c a các ph n m m và ít nhi u vào b n phân ph i).6. nh ng máy tính s n xu t g n đây đáp ng đư c toàn b nh ng yêu c u đã đưa ra và s đưa ra dư i đây. . có đ m t s ng d ng ngư i dùng như vim. windowmaker. Phiên b n v i s th hai ch n (ví d 2. nhưng đi u này không . OpenOffice.. nhưng không b n v ng. 128 1000 Ch y các ng d ng c n nhi u b nh (như GIMP. 1. Dùng đư c giao di n đ ho X Window cùng v i m t 32 400 s trình qu n lý c a s nh nh như icewm. thì có th s d ng nó đ h c Linux và r t có th s ng c nhiên v kh năng c a HĐH này. Chúng đư c dành cho nh ng ngư i tình nguy n có mong mu n th nghi m đ tìm ra các l i. DX v.12 HĐH Linux: l ch s và các b n phân ph i l (ví d .1 dư i đây s đưa ra m t vài con s ch v i m c đích giúp b n đ c làm quen.org). nên đ cài đ t HĐH này c n ít nh t là m t máy tính có b x lý 386. B ng 1. .0) thư ng không đư c s d ng đ t o các b n phân ph i. MB B nh Đĩa c ng Yêu c u nh nh t: ch làm vi c trong giao di n văn 8 200 b n v i dòng l nh c a shell. Như v y Linux có m t ưu đi m l n đó là kh năng làm vi c th m chí trên nh ng máy r t cũ.1: Yêu c u đ i v i ph n c ng Mong mu n c a ngư i dùng Yêu c u. T t nhiên là b n có th cài đ t b t kỳ phiên b n nào. Xin đ ng lo l ng. nh ng con s này là không chính xác nhưng không khác bi t nhi u gi a các b n Linux khác nhau. trên đó không th ch y n i Windows. nhưng c n bi t cách đánh s phiên b n n u khi nào đó b n mu n c p nh t nhân Linux c a mình. còn phiên b n đ c bi t có th ch y t m t ho c hai đĩa m m không c n đĩa c ng thì tôi đã g p.5.3 Yêu c u đ i v i máy tính Tôi đã đ c đâu đó nói r ng có nh ng phiên b n Linux đ c bi t. emacs. Theo các ngu n thông tin khác nhau thì t t c các bi n th đ u dùng t t: SX. B ng 1. N u cài đ t m t b n phân ph i đ y đ thì đương nhiên l a ch n nhân đã đư c các nhà phát tri n làm giùm b n đ c. Vì th n u b n có m t cái máy tính cũ. Vì HĐH Linux s d ng ch đ b o v c a b vi x lý. fluxbox. làm vi c th m chí trên b x lý 8086 v i 512Kbyte b nh . 256 1500 các ng d ng n m trong KOffice.

T t hơn h t là nên mua đĩa c a m t công ty máy tính ho c qua m t c a hàng trên m ng. sau m t th i gian kho ng 1 tháng – 1 tháng rư i b n s nh n đư c chúng. Novell Desktop. c ng càng r ng thì càng t t. 16MB b nh và c ng kho ng 300MB. GIMP. Kile (dùng đ vi t nh ng dòng này). 1. Tôi hi n s d ng openSuSE Linux 10. Khi đó còn có kh năng l a ch n và có b o đ m là s đ i đư c đĩa x u.4 L y Linux đâu? 13 ngăn c n vi c dùng các máy tính cũ làm vi c có l i ví d làm router10 ). Có nghĩa là ngư i dùng không có ý đ nh thay đ i chương trình ho c mua bán nh ng chương trình này. Linux cùng v i m t s lư ng kh ng l các chương trình ng d ng đư c phân ph i g n như mi n phí. Konqueror. t t nhiên có kèm theo đ a ch bưu đi n. Trong s ba phương án k trên thì đ i v i ngư i dùng Linux Vi t Nam phương án mua CD.1 v i môi trư ng làm vi c KDE. Đ k t thúc xin đưa ra đây trư ng h p c u hình máy c a tôi: b x lý 686. N u máy tính c a b n có th làm vi c v i các h đi u hành Windows 2000 và Windows XP thì vi c ch y Linux trên nó s không có gì khó khăn. Có th làm vi c đ ng th i nhi u ng d ng yêu c u: OpenOffice.ubuntu. C n nói riêng v h th ng phát đĩa v i b n phân ph i Ubuntu m t cách mi n phí. . StarDict (chương trình t đi n). DVD là t t nh t.4 L y Linux đâu? Và trong ph n cu i c a chương th nh t chúng ta s tr l i ng n g n cho câu h i “L y Linux đâu?”. càng nhi u b nh . . Đ a ch c th xin không đưa ra đây vì qu ng cáo trong th gi i hi n đ i đã không còn là mi n phí. Như đã nói trên. thì có toàn quy n sao chép toàn b b n phân ph i Linux ho c m t ph n b t kỳ c a nó ch ngư i quen. Và vi c gi u đ a ch không làm nh hư ng đ n nh ng ai có mong mu n mua Linux đ nghiên c u. 10GB c ng dành cho cài đ t Linux.org. T t nhiên là chênh l nh giá thành đĩa ph i không quá cao. ). Hi n gi trên m ng Vi t Nam đã xu t hi n m t vài c a hàng bán đĩa Linux. Không có gì là th a thãi. T t nhiên đ i v i dung lư ng b nh cũng như c u hình máy nói chung thì máy càng m nh.com đăng ký s lư ng đĩa b n c n. giá thành bán Linux bao nhiêu đó là quy n c a ngư i bán (ngoài ra giá thành cao còn có các b n phân ph i chuyên nghi p như Xandros.. Đ b t đ u h c Linux thì ch c n có m t máy tính v i b x lý 486. Theo tôi nghĩ đây là cách t t nh t n u b n không có đi u ki n đ mua đĩa. b nh 256Mb (+256Mb swap). KBabel.1. ph n còn l i dành cho d li u. 10 máy giúp chuy n hư ng các gói m ng . C n nói thêm là nh ng đĩa ghi v a hè thư ng có l i và có th gây m t d li u ho c làm h ng ph n c ng. ho c t i xu ng t Internet ho c mua đĩa CD (DVD) Linux ch nh ng ngư i bán hàng đâu đó trên hè ph mà không s b truy c u vì vi ph m b n quy n (các chương trình có b n quy n thương m i thư ng dùng t “s đ ng ý” gi a ngư i dùng và nhà phân ph i) c a các nhà (công ty) phát tri n. Ch c n vào đ a ch http://shipit.

) đ u đã có cu n hư ng d n cài đ t r t chi ti t. phía dư i s nói cách cài đ t HĐH Linux trên máy tính đã cài đ t m t trong các h đi u hành c a hãng Microsoft. trên Internet b n có th tìm th y r t nhi u cu n sách nó v v n đ này. Và t t c các b n phân ph i l n (Debian. Chính vì v y trong cu n sách này. Slackware. cho m i tình hu ng s d ng. đ ng th i. ph n l n ngư i dùng Vi t Nam trư c khi b t đ u h c Linux đã làm quen và r t có th đã có kinh nghi m s d ng các HĐH dòng Windows như Windows 98. mà xin b n đ c hãy tìm các cu n hư ng d n tương ng. Và trên th c t thì t m th i Linux khó có th là HĐH đ u tiên mà ngư i dùng làm quen. Fedora.. n u ngư i dùng đã làm vi c v i HĐH Windows và quy t đ nh th nghi m v i Linux. R t may là không nh t thi t ph i đánh m t t t c nh ng th đó. Windows 2000 và Windows XP. Mandrake. Ngoài ra. it’s good when it’s free” — Linus Torvalds. . V nđ ch . Thay vào đó là nh ng gì b n c n bi t và chu n b trư c khi cài đ t.. thì h không mu n m t đi môi trư ng làm vi c quen thu c c a mình. • T máy tính xa (ví d t Internet) qua giao th c FTP. tác gi s đi c th và chi ti t vào nh ng gì đ c bi t khi cài đ t Linux trên máy tính đã có m t trong các h đi u hành (HĐH) Windows cũng như vi c kh i đ ng nhi u h đi u hành. tác gi s không đưa ra các bư c c th c a vi c cài đ t.Chương 2 Cài đ t h đi u hành Linux “Software is like sex. B i vì trên m t máy tính có th cùng “chung s ng hòa bình” hai HĐH và th m chí nhi u hơn n a (n u có đ ch trên đĩa!). Chính vì th . m t cách t nhiên. cùng v i nh ng gì đã t o ra và đã c u hình dư i dư i Windows. • T máy tính khác trong m ng n i b qua SMB.1 • T Chu n b cài đ t đĩa CD-ROM đĩa c ng Có th cài đ t Linux b ng m t trong các cách sau: • T b n sao chép Linux trên • T máy ch t p tin c a m ng n i b qua NFS. Thông thư ng trên các đĩa c a b n phân ph i Linux đã có hư ng d n ng n g n cách cài đ t Linux. Hãy ch đ i và hy v ng trong tương lai không xa s có b n d ch Ti ng Vi t c a nh ng cu n sách này. 2. Như th . .

k c vi c m v máy và đ c nh ng dòng ch trên thi t b . v. SCSI. • Controller đĩa c ng: lo i (IDE hay SCSI) và dung lư ng c a đĩa (n u như b n đ c dùng đĩa IDE. ch n l nh Properties. . • C c màn hình . hay giao di n khác). – đ i v i chu t c m vào c ng n i ti p thì c n s th t c a c ng đó. – nhà s n xu t và s m u mã c a adapter SCSI (n u có). thì b n s tìm th y r t nhi u thông tin n u nh n chu t ph i vào bi u tư ng My Computer. MouseMan. Xin đ ng lư i bi ng và hãy c g ng ghi càng nhi u d li u v m t thi t b càng t t (t t c nh ng thông tin có th tìm th y). – hdc (Master trên controller s 2 hay Secondary Master).2.v. hơn n a vi c mua các đĩa CD bây gi không gây khó khăn gì. Đ giúp b n đ c. thì c n tìm ki m theo các cách khác. – hdd (Slave trên controller s 2 hay Secondary Slave). cũng như SCSI . xin đư c đưa ra đây danh sách nh ng thông tin c n thu th p. hãy thu th p (hãy vi t lên m t t gi y) t t c nh ng thông tin c u hình c n thi t c a máy tính. ). hay bus mouse). – giao th c (Microsoft. – đ i v i các đĩa CD-ROM không ph i IDE. PS/2. nh ng d li u này s c n đ n khi cài đ t và c u hình. – s nút. • Chu t: – lo i chu t (serial. – s hi u phiên b n. – hdb (Slave trên controller s 1 hay Primary Slave).1 Chu n b cài đ t • T m t máy ch WWW qua giao th c HTTP. 15 Theo ý ki n cá nhân c a tác gi thì thu n ti n và có tính th c t nh t là cài đ t Linux t CD-ROM. thì c n ki m tra xem BIOS có h tr vi c truy c p ch đ LBA hay không): – hda (Master trên controller s 1 hay Primary Master). Trư c khi b t đ u cài đ t. . đây b n có th tìm th y g n h t t t c thông tin c n thi t. Logitech. • Dung lư ng c a b nh (tính b ng Kilobyte • CD-ROM: – Giao di n (IDE. khi mà vi c tìm ki m chúng s khó khăn hơn. • BIOS: – nhà s n xu t. N u như b n không th y thông tin nào đó. N u như máy tính c a b n t m th i v n còn làm vi c dư i HĐH Windows 95/98/2000/XP.nhà s n xu t và s m u mã.

Windows không hi n th nh ng giá tr này. Cài đ t h đi u hành Linux – các giá tr gi i h n (min. – đ a ch IP c a các máy ch tên mi n (DNS server). thay đ i b n ghi kh i đ ng (Boot Record) và làm vi c v i các t p tin kh i đ ng cũng như các t p tin c u hình. – đ a ch IP c a gateway. Chính vì v y. Và th ba. Vì r t có th b n đ c s ph i phân vùng l i đĩa. – tên mi n c a công ty b n đ c. và chúng r t quan tr ng trong khi c u hình giao di n đ h a). đ u tiên. – m t n m ng con (subnet mask). thì hãy ghi l i nh ng d li u sau: – nhà s n xu t và s m u mã c c m ng. M t l i khuyên quan tr ng khác: n u có gì đó x y ra không theo ý mu n thì không nên hoang mang. c n ghi l i nh ng d li u có giá tr (backup). Có bi t cách thoát ra kh i tình hu ng này và ph c h i d li u c n thi t không đó còn là m t câu h i. và trong trư ng h p x u có th máy tính c a b n đ c s không kh i đ ng n a. c n t o m t đĩa m m kh i đ ng hay m t đĩa m m giúp ph c h i h th ng (n u b n đ c còn chưa t o). Các thao tác này không ph i lúc nào cũng đem l i đem l i m t k t qu theo ý mu n. – đ a ch IP c a máy ch WINS(Windows Internet Name Service). r t nên th c hi n vài thao tác “phòng xa” (“phòng cháy hơn ch a cháy”).2 Phòng xa và nh ng l i khuyên Trư c khi cài đ t HĐH Linux sau Windows. Nhưng rơi vào tình hu ng như v y h t s c d dàng nh t là v i ngư i dùng l n đ u tiên cài đ t Linux.16 – nhà s n xu t. • N u như b n đ c mu n k t n i m ng (mà UNIX nói chung là HĐH dành cho m ng). Không hi u h t v n đ tác gi nghĩ là không còn cách gì khác ngoài đ nh d ng l i đĩa và cài đ t l i t đ u. chu n b các t p tin (đĩa m m. – đ a ch IP c a mình. Th hai. • Màn hình – nhà s n xu t – s m u mã. Bây gi thì tác gi đã . Xin chia s m t kinh nghi m bu n: khi l n đ u tiên tác gi cài Linux trên máy tính đã có Windows NT. – tên c a máy tính trong m ng. CD) cài đ t cho h th ng cũ. max) c a t n s làm m i theo chi u d c và theo chi u ngang (nh ng giá tr này b n đ c ch có th tìm th y trong tài li u đi kèm v i màn hình. và k t qu là máy tính không th kh i đ ng đư c. • Lo i và nhà s n xu t c c âm thanh và game controller (n u như có) 2. – s m u mã (hay chipset s d ng) – dung lư ng b nh .

di chuy n t tâm đĩa ra rìa ngoài c a đĩa. Samba). N u như có gì đó không làm vi c. Ngư i dùng c n tìm các cu n hư ng d n tương ng. đ ng v i vàng và hãy chú ý đ c nh ng thông báo s hi n th trên màn hình. Đ minh ch ng cho l i khuyên này xin đư c k l i trư ng h p khi tác gi cài Red Hat 7. Nguyên nhân là trong phương án theo m c đ nh thì tư ng l a đư c cài đ t. Nhưng chúng ta quá v i vàng! Th hai. Như đã nói trên.1. Xin thêm m t l i khuyên ph bi n sau: * Hãy xem các t p tin log. khi h th ng làm nh ng gì b n đ c không mong đ i. xin đư c nói qua m t chút v c u trúc c a đĩa và quá trình kh i đ ng HĐH. Sau khi làm xong các công vi c phòng xa. và có . khi trong hư ng d n s d ng LILO có đưa ra nh ng l i khuyên sau cho ngư i dùng khi rơi vào trư ng h p khó khăn như v y: • Không ho ng h t. Tuy nhiên. và t đ ng nh n lên nút Next.1 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng Th nào là c u trúc “hình h c c a đĩa” Như b n đ c bi t. thì trong quá trình cài đ t c n ch rõ các d ch v đư c m . ki m tra l i nhi u l n thao tác c a mình. và hãy suy nghĩ k khi ch n câu tr l i. n m trên cùng m t tr c và quay v i v n t c l n. tác gi khuyên không nên đ ng ý v i vi c t đ ng kh i đ ng vào giao di n đ h a. ftp. t c là c n chia đĩa thành s phân vùng c n thi t. Đ m truy c p này. N u ai đó không đ kiên nh n đ đ c ph n lý thuy t này. còn t p h p các rãnh n m ch ng lên nhau g i là cylinder. chu n b các đĩa (phân vùng) đ cài đ t. Vòng tròn đ u đ c v ra trên các đĩa khi quay quanh chúng g i là rãnh (track). t c là các t p tin ghi l i s ki n c a h th ng (c n tìm chúng trong thư m c /var/log). vì cho r ng phương án theo m c đ nh là đ . và tư ng l a đóng h t các truy c p t m ng. m c dù đã c u hình giao di n m ng cho máy.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng 17 hi u là có th ph c h i l i n u như không quy t đ nh quá v i vàng. Vì v y có th nói r ng Werner Almesberger đúng. c n quy t đ nh s t ch c kh i đ ng nhi u HĐH như th nào. hãy th m i cách đ tìm ra nguyên nhân. tác gi cũng mu n đưa ra vài l i khuyên đ giúp ngư i dùng đưa ra quy t đ nh trong khi cài đ t. K t qu là tác gi không th truy c p đư c đ n máy này qua các giao th c m ng (telnet. M i rãnh l i chia thành các sector. NFS. Đ c/Ghi d li u đư c th c hi n b i các đ u đ c n m gi a các đĩa này. thì có th b qua chúng và chuy n th ng đ n v n đ ch n chương trình kh i đ ng. Th nh t. còn vi c c u hình giao di n đ h a (n u có gì đó làm vi c không đúng) v i ngư i dùng m i r t khó thành công. 2. • Hãy đ c tài li u. đĩa c ng g m vài đĩa có ph l p t tính.2. Ch sau khi đó m i th c hi n các bư c s a l i. Vì cu i cùng ngư i dùng không khó khăn gì khi gõ câu l nh startx. quá trình cài đ t HĐH Linux nói riêng không ph i là đ tài c a cu n sách.3. Đ c bi t trong các trư ng h p.3 2. Nhưng trư c khi chuy n sang các bư c c th đ chu n b đĩa.

tính t 0) */ s sector có trong phân vùng (32 bit) */ B ng phân vùng đĩa thư ng đư c t o b i chương trình fdisk. Sector đư c đánh đ a ch theo s th t cylinder. 2. /* int length. 0x80: phân vùng kích ho t. 24 bit lo i phân vùng (ví d . Chương trình sfdisk có vài kh năng cao hơn. cho phép thao tác trên các phân vùng đã có c a đĩa.LINUX_NATIVE) */ CHS sector cu i cùng.18 Cài đ t h đi u hành Linux th ghi vào m i sector 512 byte thông tin. Đĩa v i c u trúc hình h c C/H/S có dung lư ng C*H*S*512 byte. s th t đ u đ c (hay rãnh) và s th t sector trên rãnh. t là đ c và ghi thông tin theo các kh i. còn phân vùng thì không th l n hơn 2. trong sector s 0 c a đĩa (sector s 0 c a rãnh đ u tiên trong cylinder s 0) ghi nh b ng chia đĩa thành các phân vùng (partition table). Đĩa c ng là các thi t b kh i. 0: không kích ho t */ CHS sector đ u tiên.4 Gbyte. Đ có th ghi thông tin lên đĩa. còn có hai chương trình đ làm vi c v i phân vùng đĩa: cfdisk và sfdisk. gi ng như fdisk ch dành đ làm vi c v i b ng phân vùng đĩa: nó không quan tâm chú ý đ n thông tin có trên đĩa. /* char end[3]. R t có th nguyên nhân c a vi c phân vùng là nguyên nhân l ch s : các phiên b n MS-DOS đ u tiên không th s d ng đư c các đĩa l n. /* }. c n đ t đ u đĩa đúng v trí. M i phân vùng đư c dùng như m t đĩa v t lý riêng r . Chương trình cfdisk. vì th không th s d ng đĩa có dung lư ng l n hơn 8. 24 bit */ s c a sector đ u tiên (32-bit. DOS s d ng trư ng begin và end c a b ng phân vùng và Interrupt 13 c a BIOS (Int 13h) đ truy c p t i đĩa. t c là ch cho controller bi t c n ghi thông tin này vào sector nào. ví d . /* char type. Khi đó đã nghĩ ra vi c chia đĩa thành các phân vùng. t c là dung lư ng có th đ t 2 Tbyte .1 Gbyte (nhưng đây là do h n ch c a h th ng t p tin FAT16). Linux thì ch s d ng trư ng start và length c a b ng phân vùng đĩa và h tr các phân vùng ch a đ n 232 sector.3. Đ làm đư c đi u này. B ng phân vùng ch a 4 b n ghi 16 byte cho 4 phân vùng chính.2 Phân vùng và b ng phân vùng c a đĩa Trong các h th ng Intel đĩa thư ng đư c chia thành các phân vùng. /* int start. mà dung lư ng đĩa l i phát tri n nhanh hơn kh năng c a DOS. M t trư ng h p nói riêng đó là trong các phân vùng khác nhau có th cài đ t các h đi u hành khác nhau. Ch khác bi t v i fdisk giao di n thu n ti n: ch d n s d ng l nh và h th ng trình đơn (th c đơn). và kích thư c nh nh t c a kh i b ng m t sector (512 byte). Trên HĐH Linux ngoài chương trình fdisk “truy n th ng” (tuy v y r t khác so v i chương trình fdisk trong MS-DOS và Windows). /* char begin[3]. Vì th đ c đi m c a m t đĩa thư ng là t p h p ba sô: s cylinder/s rãnh trong cylinder/s sector trên rãnh hay còn vi t t t là C/H/S (ba ch cái đ u tiên c a các thu t ng Ti ng Anh tương ng: Cyliner/Head/Sector). Ba s này g i là c u trúc “hình h c c a đĩa”. M i b n ghi có c u trúc như sau: struct partition { char active. ngay c v i các BIOS m i (v v n đ này s nói đ n sau). 83 -.

2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng

19

Vì trong b ng chia đĩa ch có 4 dòng cho các phân vùng, s phân vùng chính trên đĩa ngay t đ u dã h n ch : không th l n hơn 4. Khi mà 4 phân vùng tr thành ít, thì ngư i ta sáng ch ra phân vùng lôgíc. M t trong s các phân vùng chính tr thành m r ng (lo i phân vùng - 5 hay F hay 85 trong h cơ s mư i sáu). Và trong phân vùng m r ng ngư i ta t o ra các phân vùng lôgíc. Phân vùng m r ng không đư c s d ng tr c ti p mà ch dùng đ ghi các phân vùng lôgíc. Sector đ u tiên c a phân vùng m r ng ghi nh b ng phân vùng v i b n đ u vào: m t dùng cho phân vùng lôgíc, m t cho phân vùng m r ng khác, còn hai cái còn l i không đư c s d ng. M i phân vùng m r ng có m t b ng chia c a mình, trong b ng này, cũng gi ng như trong phân vùng m r ng chính, ch s d ng có hai dòng đ đưa ra m t phân vùng lôgíc và m t phân vùng m r ng. Như v y, thu đư c m t chu i các m t xích t b ng phân vùng, m t xích đ u tiên mô t ba phân vùng chính, và m i m t xích ti p theo – m t phân vùng lôgíc và v trí c a b ng ti p theo. Chương trình sfdisk trên Linux cho th y toàn b chu i này:
[root]# sfdisk -l -x /dev/hda Disk /dev/hda: 784 cylinders, 255 heads, 63 sectors/track Units = cylinders of 8225280 bytes, blocks of 1024 bytes, counting from 0 Device /dev/hda1 /dev/hda2 /dev/hda3 /dev/hda4 /dev/hda5 — — — /dev/hda6 — — — Boot * Start 0+ 190 0 0 190+ 381 190 190 381+ 381 381 381 End 189 783 — — 380 783 189 189 783 380 380 380 #cyls 190594 0 0 191403 0 0 4030 0 0 #blocks 1526143+ 4771305 0 0 1534176 3237097+ 0 0 3237066 0 0 0 Id 6 5 0 0 6 5 0 0 7 0 0 0 System FAT16 Extended Empty Empty FAT16 Extended Empty Empty HPFS/NTFS Empty Empty Empty

S phân vùng lôgíc theo nguyên t c không h n ch , vì m i phân vùng lôgíc có th ch a b ng phân vùng và các phân vùng lôgíc c a mình. Tuy nhiên trên th c th v n có nh ng h n ch . Ví d , Linux không th làm vi c v i hơn 15 phân vùng trên các đĩa SCSI và hơn 63 phân vùng trên đĩa IDE. Phân vùng m r ng trên m t đĩa v t lý, hay trong m t phân vùng m r ng ch a nó (có th g i là “m ”) ch có th làm m t: không m t chương trình phân chia đĩa nào trong s đã có (fdisk và tương t ) có th t o thêm m t phân vùng m r ng th hai. đĩa trên Linux nói riêng ( đĩa v t lý) đư c truy c p qua tên c a thi t b : /dev/hda, /dev/hdb, /dev/sda, v.v. . . Các phân vùng chính có thêm s 14 trong tên thi t b : /dev/hda1, /dev/hda2, /dev/hda3, còn phân vùng lôgíc thì có các tên: /dev/hda5, /dev/hda6, /dev/hda7 . . . (b t đ u t s 5). T nh ng gì đ c p đ n trên có th suy ra t i sao l i có th b qua các tên như /dev/hda3 hay /dev/hda4 (đơn gi n là phân vùng chính th ba và th tư

20

Cài đ t h đi u hành Linux

không đư c t o ra) và ngay sau /dev/hda2 b n đ c th y /dev/hda5 (phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng /dev/hda2), và sau đó thì vi c đánh s l i theo th t thông thư ng. Trong Windows các phân vùng lôgíc nh n đư c tên (ch cái), b t đ u t ch cái cu i dùng dành cho phân vùng chính. Ví d n u m t đĩa c ng có hai phân vùng chính (C: và D:) và m t phân vùng m r ng, trong phân vùng m r ng t o ra hai phân vùng lôgíc, thì nh ng phân vùng lôgíc này s đư c đ t tên E: và F:. Xin nói thêm, trong Windows NT và 2000/XP có th thay đ i tên c a các phân vùng đĩa.

2.3.3

Quá trình kh i đ ng các HĐH c a công ty Microsoft

Dù h đi u hành có là gì, thì đ có th b t đ u đi u khi n máy tính, c n n p HĐH vào b nh . Vì th hãy xem xét qua quá trình kh i đ ng c a các HĐH khác nhau. Chúng ta ch quan tâm đ n vi c kh i đ ng t đĩa c ng, nên s không xem xét đ n vi c kh i đ ng t đĩa m m, CD-ROM và qua m ng. Hãy b t đ u t MS-DOS và MS Windows cũ (xin đ ng quên r ng, vi c phát tri n và hoàn thi n máy tính cá nhân song song v i s phát tri n c a HĐH c a Microsoft và nh ng quy t đ nh s d ng trong các HĐH này có nh hư ng m nh đ n quy t đ nh c a các nhà phát tri n thi t b ). Như b n đ c bi t, khi b t máy tính đ u tiên s ch y chương trình POST (Power On Self Test). Chương trình xác đ nh dung lư ng b nh , th nghi m b nh , và xác đ nh các thành ph n khác (bàn phím, c ng. . . ), kh i đ ng các th adaptor. Trên màn hình thư ng xu t hi n các thông báo v dung lư ng b nh , v vi c th nghi m b nh , danh sách các thi t b nh n ra ( đĩa c ng và m m, b x lý, c ng COM và v.v. . . ). Sau khi hoàn thành vi c th nghi m POST g i Int 19h. Công vi c c a Int 19h là tìm thi t b kh i đ ng. Vi c tìm ki m th c hi n theo th t xác đ nh trong Setup BIOS và theo cách thăm dò sector s 0 c a các thi t b tương ng. N u đĩa có th kh i đ ng, thì trong sector s 0 c a đĩa có b n ghi kh i đ ng chính – Master Boot Record (MBR). Hai byte cu i cùng c a MBR – “s màu nhi m”, là d u hi u cho bi t sector có MBR, và theo đó đĩa có th kh i đ ng. Ngoài “s màu nhi m” MBR còn ch a b ng phân vùng đĩa đã nói trên, và m t chương trình nh – trình kh i đ ng chính, kích thư c ch có 446 (0x1BE) byte. B ng 2.1 cho th y c u trúc c a sector kh i đ ng chính sau khi cài đ t Windows. B ng 2.1: C u trúc c a sector kh i đ ng chính D ch chuy n 0x000 0x1BE 0x1FE N i dung Mã c a trình kh i đ ng chính B ng phân vùng đĩa “S màu nhi m” (0xAA55)

MS-DOS, Windows95 và NT ghi nh DOS MBR trong khi cài đ t. Ngoài ra cũng có th t o MBR c a MS v i câu l nh DOS sau: fdisk /mbr.

2.3 Phân vùng trên đĩa và quá trình kh i đ ng

21

Xin tr l i v i quá trình kh i đ ng. Int 19h c a BIOS n p trình kh i đ ng chính vào b nh máy tính và chuy n quy n đi u khi n cho chương trình này. Nhưng chương trình “bé nh ” này không đ kh năng kh i đ ng HĐH; t t c nh ng gì mà nó có th làm – đó là n p vào b nh chương trình m nh hơn – trình kh i đ ng th hai. Đ làm đư c đi u này, nó tìm trong b ng phân vùng kích ho t và đ c vào b nh trình kh i đ ng th hai, b t đ u t sector lôgíc đ u tiên c a phân vùng kích ho t. Hãy chú ý đ n c m t “b t đ u t ”. Vì trình kh i đ ng th hai trên các h th ng khác nhau có đ dài khác nhau. Trong phân vùng đư c đ nh d ng dư i h th ng t p tin FAT, trình kh i đ ng th hai chi m m t sector (512 byte). Trong phân vùng đ nh d ng dư i h th ng t p tin NTFS, trình kh i đ ng th hai chi m vài sector. Trình kh i đ ng th hai n p l p chương trình đ u tiên, c n thi t cho vi c kh i đ ng h đi u hành. Trong trư ng h p MS DOS chương trình kh i đ ng đ ng n p IO.SYS theo đ a ch 700h, sau đó MSDOS.SYS và chuy n quy n đi u khi n cho SYSINIT c a môđun IO.SYS. N u vì lý do nào đó không tìm th y trên đĩa phân vùng kích ho t, thì quá trình kh i đ ng s ti p t c v i vi c x lý Int 18h. Trư ng h p này trên th c t r t hi m khi s d ng, nhưng kh năng này có th có ích trong trư ng h p nào đó. Trong khi kh i đ ng t xa, khi h đi u hành kh i đ ng t máy ch , thì Int này đư c POST chuy n hư ng lên ROM c a c c m ng. Đ i v i các HĐH khác c a Microsoft thì quá trình kh i đ ng di n ra tương t . • Windows95 kh i đ ng gi ng như DOS nhưng thay th IO.SYS và MSDOS.SYS b i các t p tin c a mình. Các t p tin DOS đư c gi l i dư i các tên tương ng IO.DOS và MSDOS.DOS. Khi b n đ c ch n kh i đ ng DOS, Windows95 s đ i tên các t p tin c a mình v i ph n m r ng w40 và ph c h i tên ban đ u c a các t p tin h th ng c a DOS. Quá trình kh i đ ng ti p t c v i vi c n p IO.SYS. Như th , sector kh i đ ng c a DOS và Windows95 là như nhau. • Windows NT4 s d ng MBR DOS, nhưng thay th b n ghi kh i đ ng c a phân vùng kích ho t b ng cách thay th NTLDR vào ch IO.SYS. Đây là m t chương trình m ng và có th làm đư c nhi u th . Ví d , có th tìm t p tin boot.ini và n u như tham s timeout l n hơn 0, thì đưa ra trình đơn (th c đơn) kh i đ ng. M i dòng c a ph n [operating systems] trong t p tin boot.ini xác đ nh m t phương án (m t HĐH) kh i đ ng và đư c vi t theo m u sau: đ a_ch _trình_kh i_đ ng_th _hai=‘‘tên_g i_c a_phương_án’’ Đ a ch c a trình kh i đ ng th hai có th là m t phân vùng c th nào đó c a đĩa cũng như t p tin kh i đ ng. Dư i đây là m t ví d t p tin boot.ini:
[operating systems] multi(0)disk(0)rdisk(0)partition(3)\WINNT="Windows NT Workstation 4" C:\="Microsoft Windows" C:\BOOTSECT.LNX="Linux"

N u ngư i dùng ch n NT, thì s kh i đ ng theo đ a ch phân vùng đư c ch trên dòng đ u tiên. Trên dòng tương ng v i phương án Microsoft Windows, ch

22

Cài đ t h đi u hành Linux

đưa ra “C:\”, vì tên c a t p tin kh i đ ng đư c l y theo m c đ nh: bootsect.dos. T p tin đư c n p vào b nh và quá trình kh i đ ng đư c ti p t c gi ng như khi b n ghi kh i đ ng đư c n p b i mã chương trình t MBR. Đ i v i vi c kh i đ ng các h th ng khác, có th s d ng cách đó. Ch c n thêm vào boot.ini các dòng ch a liên k t đ n t p tin kh i đ ng khác. Khi ch n các dòng này s kh i đ ng HĐH tương ng. Trong ví d trên Linux cũng đư c kh i đ ng theo các này. Trong t p tin C:\BOOTSECT.LNX c n ghi n i dung c a b n ghi kh i đ ng, t o b i Linux (nói đúng hơn – LILO, trình kh i đ ng tiêu chu n c a Linux).

2.3.4

V n đ v i các đĩa l n

Trên MS-DOS và các phiên b n đ u tiên c a Windows truy c p t i đĩa (trong đó có c bư c kh i đ ng đ u tiên c a HĐH) đư c t ch c qua Int 13 (Int 13h) c a BIOS. Khi này s d ng s đánh đ a ch sector trên đĩa trên cơ s C/H/S (xem trên). Chính xác hơn: • AH — ch n thao tác; • CH — 8 bit nh hơn c a s cylinder; • CL — 7-6 bit tương ng bit l n c a s cylinder, 5-0 tương ng s sector; • DH — s c a đ u đ c; • DL — s c a đĩa(80h hay 81h). (C n lưu ý r ng vi c đánh s cylinder v t lý và rãnh thư ng b t đ u t 0, còn sector trên rãnh đánh s b t đ u t 1). Tuy nhiên trên th c t s đ u đ c không quá 16, còn s sector trên rãnh – không quá 63, và dù có dùng 10 bit đ ch ra cylinder, BIOS v n không th làm vi c v i đĩa dung lư ng l n hơn 1024*63*16*512 = 528 Mbyte. Đ vư t qua h n ch này, ngư i ta áp d ng nhi u cách “láu cá” khác nhau. Ví d , Extended CHS (ECHS) hay “Large disk support” (đôi khi còn g i là “Large”) s d ng ba bit chưa dùng đ n c a s th t đ u đ c đ tăng s cylinder. Cách này cho pehsp s d ng c u trúc “hình h c gi m o c a đĩa” v i 1024 cylinder, 128 đ u đ c và 63 sector/rãnh. Bi n đ i Extended CHS thành đ a ch CHS th c (có th ch a đ n 8192 cylinder) đư c BIOS th c hi n. Cách này cho phép làm vi c v i đĩa có dung lư ng đ n 8192*16*63*512 = 4 227 858 432 byte hay 4,2 Gbyte. Nhưng các nhà phát tri n càng ngày càng tăng m t đ ghi c a đĩa, s đĩa và s rãnh, và còn phát minh ra các phương pháp khác đ tăng dung lư ng đĩa. Ví d , s sector trên rãnh không còn c đ nh mà tr thành khác nhau trên các rãnh khác nhau (trên các rãnh n m g n rìa ngoài c a đĩa, dài hơn, s sector đư c tăng lên). K t qu là b ba s C/H/S không còn ph n ánh đúng c u trúc “hình h c c a đĩa”, và các phiên b n BIOS cũ không th h tr truy c p t i toàn b không gian đĩa. Khi đó ngư i ta nghĩ ra phương pháp khác đ làm vi c v i các đĩa lên qua Int 13h - đánh đ a ch các kh i theo đư ng th ng (“Linear Block Addressing” hay LBA). Không đi sâu vào chi ti t, có th nói r ng t t c sector trên đĩa đư c đánh

N u không có nhu c u đ c bi t nào đó thì b n nên ch n trình kh i đ ng này. Trong Setup BIOS h tr bi n đ i s th t theo đư ng th ng thành đ a ch CHS có d ng “H tr LBA”. vì th b n có th n p HĐH theo cách ưa thích. Vi c đánh s sector lôgíc b t đ u t 0. Đ có th hi u cách thoát kh i nh ng h n ch này. vì th h n ch lên dung lư ng đĩa không xu t hi n. Trong các controller c a đĩa SCSI. Okuji chuy n GRUB thành m t gói chương trình GNU. 2.H. Ngoài ra. h th ng ph i đư c n p. Vì th trong giai đo n kh i đ ng đ u tiên b t kỳ h th ng nào cũng c n s d ng BIOS.1 L a ch n trình kh i đ ng Trình kh i đ ng GRUB GRUB (GRand Unified Bootloader) – trình kh i đ ng h t s c m nh có kh năng kh i đ ng r t nhi u HĐH mi n phí cũng như HĐH thương m i. b t đ u t sector đ u tiên trên rãnh s 0 c a cylinder s 0. Fedora. trong các phiên b n BIOS m i thư ng có l a ch n v i ba phương án: “Large”. chúng ta c n m t chút ki n th c v quá trình kh i đ ng c a HĐH Linux. . m c dù sau khi kh i đ ng thì có th làm vi c v i các đĩa có dung lư ng l n hơn nhi u. ) cũng đã chuy n sang s d ng GRUB làm l a ch n theo m c đ nh. Đi u này h n ch vi c đ t nhi u h th ng ra ngoài vùng 8 Gbyte đĩa đ u tiên: chúng không th kh i đ ng t đó. M c dù m i ra đ i và s phiên b n còn r t nh 1 nhưng đây là s l a ch n t t đ i v i ph n l n ngư i dùng máy tính cá nhân. Các b n phân ph i Linux l n (Debian. M t trong nh ng tính năng quan tr ng c a GRUB là tính m m d o. . t t c nh ng h n ch nói trên ch có ý nghĩa trong giai đo n kh i đ ng HĐH. SuSE. mà Int 13h v n s d ng b 3D (C. n u không mu n dùng giao di n 1 hãy so sánh s phiên b n c a GRUB và LILO . B i vì Linux và các phiên b n Windows m i nh t khi làm vi c v i đĩa đã không còn s d ng Int 13 c a BIOS. M t l n n a mu n nh c l i r ng. Như v y. vì không th s d ng nh ng trình kh i đ ng khác. C n chú ý r ng h n ch nói trên ch áp d ng v i các đĩa có giao di n IDE. Thay vào ch đ a ch CHS m i sector nh n đư c m t đ a ch lôgíc – s th t c a sector trong t ng s t t c sector.4 Gbyte. Vì nguyên nhân này xu t hi n h n ch lên dung lư ng c a đĩa: BIOS. đưa chương trình này thành m t ph n m m mã ngu n m . Nhưng trư c khi có th s d ng driver c a mình..4 L a ch n trình kh i đ ng 23 s m t cách tu n t .4 2. MS-DOS và các phiên b n Windows đ u tiên không th đánh đ a ch các đĩa có dung lư ng l n hơn 8. s c a sector đư c chuy n vào các l nh SCSI. và theo đó. Tuy nhiên trong ch đ LBA vi c s d ng đĩa v t lý v n đư c th c hi n qua Int 13h.S). mà s d ng driver riêng c a mình.2. “LBA”. và sau đó t đĩa tìm ra v trí c n thi t. Sau đó vào năm 1999 Gordon Matzigkeit và Yoshinori K. GRUB đư c Erich Boleyn vi t vào năm 1995 đ kh i đ ng h th ng GNU Mach. GRUB có th hi u các h th ng t p tin và đ nh d ng th c thi c a nhân. và “Normal” (phương án cu i cùng có nghĩa là không th c hi n bi n đ i đ a ch ).4. trong đó sector s 0 ch a b n ghi kh i đ ng chính (MBR).

Xin nh c l i m t l n n a là các s đ m đ u b t đ u t s không ‘0’.4) Đây là phân vùng m r ng (“extended partition”) th nh t c a đĩa c ng th nh t.2 Trình kh i đ ng LILO Trình kh i đ ng LILO đư c vi t b i Werner Almesberber. Ví d 2: (hd0. các chương trình s d ng đ cài đ t và c u hình trình kh i đ ng. GRUB s d ng m t phân vùng c a đĩa ch không ph i toàn b đĩa. Ph n fd có nghĩa là đĩa m m. vì cú pháp thi t b trong trình kh i đ ng này có khác m t chút so v i nh ng gì mà b n đã th y trên nh ng h th ng c a mình.24 Cài đ t h đi u hành Linux dòng l nh. Windows 95/98.4. LILO có th kh i đ ng nhân Linux t đĩa m m. B ng grub shell b n có th “gi l p” (emulate) trình kh i đ ng này và cài đ t GRUB.v. DR DOS. Nó đ m s th t b t đ u t ‘0’ không ph thu c vào d ng đĩa. t c là c ng th nh t. đ m b t đ u t 0. LILO cho phép ch n đ n 16 h đi u hành khác nhau đ kh i đ ng. . 2. Làm sao đ ch ra m t t p tin? Hãy xem ví d sau đây: (hd0. đĩa c ng. và cũng có th kh i đ ng các h đi u hành khác: PC/MS-DOS. Unixware v. Bây gi chúng ta xem xét ng n g n v tên g i thi t b dùng trong GRUB. B n c n hi u cú pháp này đ bi t cách ch ra m t đĩa hay phân vùng nào đó. S nguyên ‘0’ đ u tiên cho bi t s th t c a . và các t p tin ph c v : . Chú ý r ng các phân vùng m r ng đư c đ m b t đ u t ‘4’ không ph thu c vào s phân vùng chính (“primary partition”) th c t có trên đĩa. S ‘0’ ch ra s th t c a . M t đi m m nh khác c a GRUB đó là “grub shell” có th ch y khi b t đ u kh i đ ng ho c sau khi đã kh i đ ng xong h th ng. . Trong trư ng h p này đây là phân vùng th hai c a c ng th nh t. Ví d 3: (hd0. C n chú ý thêm là GRUB không phân bi t IDE và SCSI.0)/vmlinuz Dòng này ch ra t p tin ‘vmlinuz’ n m trên phân vùng đ u tiên c a c ng đ u tiên. LILO không ph i là chương trình đơn l mà là m t b g m nhi u chương trình: trình kh i đ ng. H t s c đơn gi n! Thông tin trong ph n này s giúp b n hi u đư c c u hình c a GRUB s nói đ n s p t i đây. thì b n có th cài đ t và s d ng giao di n th c đơn và thay đ i giao di n th c đơn theo mong mu n c a mình. SCO UNIX. 386BSD. Ví d m t cú pháp là: (fd0) Trư c tiên c n nói GRUB yêu c u t t c các tên thi t b ph i đ t trong ngo c ‘(’ và ‘)’. S nguyên th hai (‘1’) cho bi t s th t c a phân vùng (chúng ta không xem xét các HĐH khác Linux). Windows NT/2000/XP.1) đây ‘hd’ có nghĩa là c ng. OS/2.

2.4 L a ch n trình kh i đ ng

25

• chương trình /sbin/lilo, ch y dư i Linux, ph c v đ ghi t t c thông tin c n thi t trong giai đo n kh i đ ng vào các ch tương ng. C n ch y chương trình này sau m i l n có thay đ i trong nhân hay trong t p tin c u hình LILO; • các t p tin ph c v , c n cho LILO trong th i gian kh i đ ng. Nh ng t p tin này thư ng n m trong thư m c /boot. Quan tr ng nh t trong s chúng – đó là b n thân trình kh i đ ng (xem phía dư i) và t p tin map (/boot/map); trong t p tin này có ch ra v trí c a nhân. M t t p tin quan tr ng khác – t p tin c u hình LILO; thư ng có tên /etc/lilo.conf; • trình kh i đ ng – đây là ph n LILO đư c n p vào b nh đ u tiên qua Int c a BIOS; trình kh i đ ng n p nhân Linux hay sector kh i đ ng c a h đi u hành khác. Trình kh i đ ng g m có hai ph n. Ph n th nh t đư c ghi vào sector kh i đ ng và ph c v đ n p ph n th hai, có kích thư c l n hơn r t nhi u. C hai ph n thư ng đư c ghi trên đĩa trong t p tin /boot/boot.b. C n nh r ng, đ nh d ng c a sector kh i đ ng t o ra b i LILO khác v i đ nh d ng MBR c a DOS. Vì th n u ghi sector kh i đ ng LILO vào MBR, thì các h đi u hành đã cài c a Microsoft s ng ng kh i đ ng (n u như không có các bi n pháp b sung). Sector kh i đ ng c a LILO có th đư c thi t k đ s d ng như sector kh i đ ng c a phân vùng, trong đó có ch cho b ng phân vùng. Sector kh i đ ng c a LILO trong khi cài đ t có th đ t vào nh ng ch sau: • sector kh i đ ng c a đĩa m m trong đ nh d ng Linux (/dev/fd0, . . . ); • MBR c a đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda, /dev/sda, . . . ); • sector kh i đ ng c a phân vùng chính v i h th ng t p tin Linux trên đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda1, /dev/hda2, . . . ); • sector kh i đ ng c a phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng đĩa c ng đ u tiên (/dev/hda5, . . . ). S th t là ph n l n chương trình d ng fdisk không đ ra kh năng kh i đ ng kh i đ ng t phân vùng m r ng và t ch i vi c kích ho t phân vùng này. Vì v y trong thành ph n LILO có ch a m t chương trình đ c bi t (activate) cho phép vư t qua h n ch này. Tuy nhiên chương trình fdisk c a b n phân ph i Linux h tr kh năng kích ho t phân vùng m r ng. C n s d ng tùy ch n -b ho c bi n BOOT. Sector kh i đ ng c a LILO không th đ t vào các ch sau: • sector kh i đ ng c a đĩa m m hay phân vùng chính, v i đ nh d ng h th ng t p tin khác Linux; • trong phân vùng swap c a Linux; • trên đĩa c ng th hai. Ngoài ra, c n nh r ng, LILO trong th i gian kh i đ ng c n nh ng t p tin sau:

26 • /boot/boot.b; • /boot/map (t o ra b i l nh /sbin/lilo);

Cài đ t h đi u hành Linux

• t t c phiên b n nhân kh i đ ng (n u b n đ c ch n phiên b n nhân khi kh i đ ng); • sector kh i đ ng c a các h đi u hành khác mà b n đ c mu n kh i đ ng qua LILO; • t p tin ch a các thông báo đưa ra khi kh i đ ng (n u đư c xác đ nh). Như v y, sector kh i đ ng LILO cũng như nh ng t p tin đã li t kê (trong s đó có các t p tin b n đ c s cài đ t sau này) c n n m trong ph m vi 1024 cylinder đ u tiên c a đĩa c ng, b i vì chúng c n đư c truy c p qua BIOS. Xem ph n nói v h n ch c a BIOS trên. B t đ u t phiên b n 21, LILO đưa ra màn hình trình đơn (th c đơn) cho phép ch n h th ng đ kh i đ ng (trư c đây c n nh n phím Tab đ g i trình đơn này).

2.4.3

Các trình kh i đ ng khác

Ngoài GRUB và LILO đ kh i đ ng Linux có th kh i đ ng các trình kh i đ ng khác. • N u như trư c khi cài đ t Linux đã có HĐH Windows NT/2000/XP, thì trình kh i đ ng b n đ c có th s d ng là OS Loader c a NT. So sánh v i LILO thì trình kh i đ ng OS Loader có ít nh t hai ưu th . Th nh t, t t c c u hình cũ không b m t (chúng ta có th ch n kh i đ ng Windows hay Linux theo l a ch n), và th hai, có th cài đ t Linux lên đĩa mà LILO không th kh i đ ng, ví d , đĩa th hai trên controller th hai (Secondary Slave). • N u như trư c khi cài đ t Linux b n đ c ch có HĐH Windows 95 hay Windows 98 và không có Windows NT/2000 hay XP, thì OS Loader không đư c cài đ t. Và n u như vì m t lý do nào đó b n đ c không mu n cài đ t LILO, thì có th s đ ng chương trình kh i đ ng loadlin.exe (thư ng đi kèm v i b n phân ph i Linux); • Th i gian g n đây trong thành ph n b n phân ph i Linux thư ng có chương trình kh i đ ng GRUB. • Trong thành ph n OS/2 c a công ty IBM có chương trình kh i đ ng Boot Manager. Trong r t nhi u hư ng d n ngư i ta khuyên dùng chương trình này đ t i ch c kh i đ ng nhi u HĐH. • Trong các ngu n thông tin khác nhau còn nh c đ n chương trình System Commander; • Thêm m t trình kh i đ ng khác có trong thành ph n gói PartitionMagic c a công ty Power Quest. Chúng ta s nói v chương trình này trong ph n nh ti p theo.

2.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa

27

Ngoài ra, tác gi còn th y nói đ n m t lo t trình kh i đ ng khác (m t s có th tìm th y trong thư m c public/ftp/pub/Linux/system/boot/loaders c a ftp://metalab.unc.edu/. Nhưng vì tôi không s d ng nh ng chương trình này, nên không th nói c th cách s d ng chúng. Và t t c nh ng l i khuyên dùng sau c a tác gi s d a trên vi c s d ng LILO, NT Loader và loadlin.exe. N u như có ý mu n cài đ t chương trình kh i đ ng khác, thì b n đ c c n đ c hư ng d n cài đ t và s d ng c a nó.

2.4.4

Các phương án kh i đ ng

Như v y, theo ý ki n c a tác gi có các phương án kh i đ ng sau: • N u trên máy ch có m t h đi u hành Linux duy nh t, hãy dùng GRUB. • N u đã cài đ t Windows NT hay Windows 2000/XP, thì hãy s d ng GRUB. • N u có Windows 95 hay Windows 98 trên FAT16, và b n đ c không mu n cài đ t chương trình kh i đ ng nào khác, thì có th s d ng GRUB ho c LILO, ho c đ u tiên ch y DOS và sau đó kh i đ ng Linux nh chương trình loadlin.exe (hay m t chương trình tương t , có vài chương trình như v y, nhưng chúng ta s không xét đ n). • N u đã cài đ t Windows 95 OSR2 hay Windows 98 trên FAT32, và b n đ c không mu n cài đ t thêm chương trình kh i đ ng, thì c n s d ng loadlin.exe. R t nhi u HOWTO kh ng đ nh r ng không c n s đ ng LILO, n u như phân vùng kích ho t có đ nh d ng FAT32, m c dù tác gi không rõ nguyên nhân. Tuy nhiên thí nghi m kh i đ ng Linux qua NT Loader, cài đ t trên phân vùng FAT32, c a tác gi đã k t thúc không thành công. Vì th , trong trư ng h p này tác gi đã ph i s d ng chương trình loadlin.exe. Chương trình này đã hoàn thành t t nhi m v , và t o cho tác gi m t n tư ng t t, vì th tác gi khuyên b n đ c s d ng loadlin.exe đ kh i đ ng Linux. Trong nh ng ph n ti p theo tác gi s cho bi t cách cài đ t Linux, s d ng t t c b n phương án kh i đ ng: qua trình kh i đ ng NT Loader, trình kh i đ ng GRUB, trình kh i đ ng LILO và trình kh i đ ng loadlin.exe. Tuy nhiên trư c khi cài đ t trình kh i đ ng c n chu n b các phân vùng trên đĩa, hay ít nh t là nghĩ cách t ch c chúng.

2.5
2.5.1

Chu n b các phân vùng trên đĩa
L i khuyên khi t o phân vùng

Đưa ra l i khuyên đây không ph i là vi c d dàng, vì phân vùng đĩa ph c thu c r t nhi u vào ý thích và nhu c u c a ch nhân đĩa. Nhưng cũng xin th đưa ra vài đ ngh sau. Tác gi s đ t tên đĩa và phân vùng theo “tiêu chu n” c a Linux, t c là /dev/hda, /dev/hdb, v.v. . . đ i v i đĩa và /dev/hda1, /dev/hda2, v.v. . . – đ i v i các phân vùng.

28

Cài đ t h đi u hành Linux

Vi c phân chia đĩa thành các phân vùng là c n thi t, b i vì Windows và Linux s d ng các cách lưu tr thông tin trên đĩa và sau đó đ c chúng t đĩa khác nhau. Chính vì th t t hơn h t là dành cho m i h đi u hành m t (ho c th m chí m t vài như chúng ta s th y dư i) phân vùng riêng. Đ u tiên chúng ta hãy xem xét m t trư ng h p đơn gi n – dung lư ng đĩa c a b n đ c không vư t quá 8,4 Gbyte (nói chính xác hơn – s cylinder không vư t quá 1024). Trong trư ng h p này m i th đ u đơn gi n: b n đ c ch vi c chia đĩa làm sao đ đ ch cho h đi u hành s cài đ t. Có th s d ng d li u cho bi t kích thư c đĩa nh nh t c n thi t đ cài đ t h đi u hành v i c u hình cơ b n trong b ng 2.2. B ng 2.2: Nhu c u s d ng không gian đĩa c a HĐH H đi u hành Windows 95 Windows 98 Windows NT Windows 2000 Linux Red Hat 6.2 (Workstation v i KDE) Yêu c u 100 Mbyte 200 Mbyte 200 Mbyte 700 Mbyte 700 Mbyte

Tuy nhiên xin hãy nh r ng, không nh ng ph i tính kích thư c các t p tin c a b n thân h đi u hành, mà còn ph i tính c kích thư c c a các chương trình b n đ c d tính ch y. Và còn ph i dành m t ph n d tr không nh cho các chương trình s cài đ t sau này (không th tránh kh i!). Hãy tính r ng, 700 Mbyte dành cho Linux trong b ng nói trên ch dành cho các chương trình cài đ t cùng v i Linux theo m c đ nh, trong s đó có, ví d , chương trình so n th o r t m nh Lyx. Đ i v i Windows cũng tương t như v y. Theo kinh nghi m c a tác gi thì đ làm vi c v i Windows 95/98, Windows NT và Linux các phân vùng v i kích thư c 800-1000 Mbyte là đ (t t nhiên, n u b n đ c không cài đ t các gói chương trình l n, như OpenOffice.Org), còn đ i v i Windows 200 thì c n phân vùng l n hơn. Bây gi chúng ta s xem xét v n đ chia các phân vùng cho Linux. đây không th ch chia m t phân vùng. Th nh t, c n chia m t phân vùng swap riêng bi t cho Linux. Khi xác đ nh dung lư ng c a phân vùng swap Linux c n tính đ n nh ng y u t sau: • Trong Linux, RAM và không gian swap h p l i t o thành b nh o chung. Ví d , n u b n đ c có 256 MByte RAM và 128 Mbyte không gian swap, thì s có 384 Mbyte b nh o. • Đ làm vi c v i Linux c n ít nh t 16 Mbyte b nh o, vì th n u b n đ c ch có 4 Mbyte RAM, thì c n phân vùng swap không nh hơn 12 Mbyte. • Kích thư c c a phân vùng swap có th l n bao nhiêu tùy thích, tuy nhiên không c n c u hình quá nhi u n u không c n thi t. Thông thư ng ch c n dùng swap khi máy ít b nh RAM ho c ch y máy ch v i nhi u ng d ng

Tuy nhiên. thì th nh tho ng cũng c n cài đ t l i. Còn n u như b n đ c có 128 Mbyte RAM hay nhi u hơn. T nh ng gì đã nói đ n ph n trư c (h n ch dung lư ng đĩa c ng). nh ng ý ki n nói trên đã đ đ b n đ c t tìm ra phương án phân chia đĩa c a mình. Nhân ti n. cũng như không nh t thi t ph i đ t vào phân vùng ch a các t p tin khác c a HĐH. Như đã nói trên. b n đ c mu n c p nh t phiên b n m i c a b n phân ph i. kích thư c chính xác c a không gian swap ph thu c l n vào chương trình s đư c cài đ t. N u như t t c đư c cài đ t vào m t phân vùng. N u dành cho thư m c này m t phân vùng riêng và khi cài đ t không đ nh d ng l i chúng. T t c các ph n còn l i c a Linux và các chương trình h tr theo nguyên t c có th đ t vào m t phân vùng. c n nh r ng kích thư c quá l n có th là vô ích. Ph n l n nh ng gói chương trình này đư c cài vào thư m c /usr. hay cài b ng phương pháp khác. Trong trư ng h p ngư c l i hãy phân chia đ t ng s dung lư ng c a b nh o (g m RAM và phân vùng swap) không nh hơn 128 Mbyte. Trong tiêu chu n v h th ng t p tin c a Linux FHS (c th xin xem chương ??) cũng có l i khuyên v vi c đ t thư m c /usr lên m t phân vùng riêng. Trong t t c m i trư ng h p t t nh t tránh dùng swap vì nó ch m hơn RAM nhi u. Theo tác gi th y. 1 Gbyte là đ ) s ch a h th ng t p tin g c (/). ho c vì ít kinh nghi m s d ng nên làm h ng t p tin h th ng quan tr ng. ho c đơn gi n là mu n cài đ t m t b n phân ph i khác. Dù HĐH Linux có n đ nh và đáng tin c y đ n đâu. Vi c phân chia như v y d a trên nh ng lý l sau. T t nhiên. đ i v i Linux có th đ t thư m c g c cùng v i thư m c con /boot vào các cylinder “th p” (trong vòng 1024 đ u tiên). vi c đ t h th ng t p tin Linux lên vài phân vùng riêng r là có ý nghĩa. Ví d . thì phân vùng này có th không c n thi t. thì nh ng chương trình nói trên s đư c gi l i và có th s làm vi c (r t có th c n vài c u hình nh ) sau khi cài đ t l i h th ng. Còn n u cài đ t Linux v i c u hình nh nh t. Nói chung. c n đ t chương trình kh i đ ng trong ph m vi 1024 cylinder đ u tiên.5 Chu n b các phân vùng trên đĩa 29 n ng. Ví d . có nhà chuyên gia khuyên nên dành cho h th ng t p tin Linux ba phân vùng (n u tính c swap thì thành 4). ch nên suy nghĩ v v n đ dung lư ng c a phân vùng swap khi có m t đĩa nh và ít b nh RAM. Phân vùng th nh t (theo ý ki n cá nhân tác gi . s b m t c nh ng chương trình đã cài t mã ngu n. Ngoài ra. Còn phân vùng th ba đư c g n vào thư m c /usr. còn các thư m c khác – ch nào tùy thích. Bây gi chúng ta xem xét trư ng h p đĩa v i s cylinder l n hơn 1024. NT Loader không nh t thi t ph i đ t vào phân vùng NTFS.2. thì khi cài đ t l i nh ng d li u đã làm ra và ghi nh trong thư m c cá nhân s b m t (n u không có b n sao chép). thì không c n đ n không gian swap. nh ng đ ngh c a tác gi cho ra b ng t ng k t sau: 2 Xin cám ơn bác Tony Lý v m c này . Như v y trong trư ng h p này.2 • Khi tính kích thư c c a không gian swapping. Phân vùng th hai dành cho thư m c /home. Trên máy tính v i 16 Mbyte RAM khi cài đ t Linux v i c u hình chu n và các chương trình ng d ng chu n thì 48 Mbyte không gian swapping là đ . trong trư ng h p ch có m t đĩa nh .

• phân vùng chính ti p theo dành cho thư m c g c (/). trên m i h đi u hành đ u có phiên b n riêng c a chương trình này. fdisk không thích h p cho nh ng m c đích như v y. b n đ c có th kh i đ ng t đĩa m m DOS (t m th i khi chưa làm quen v i Linux m t cách “tư ng t n”) và th y đư c r ng đĩa c ng làm vi c bình thư ng. Vì th l i khuyên c a tác gi v i b n đ c. Chương trình phân chia đĩa đư c bi t đ n nhi u nh t là fdisk. kích thư c kho ng 1 Gbyte.com) và s d ng chương trình này.5. Trong thành ph n các b n phân ph i Red Hat và BlackCat (r t có th trong các b n phân ph i khác) có chương trình fips. c n l a ch n công c đ đưa k ho ch này thành hi n th c. T t nhiên. vì th phân vùng này có th ph c v cho vi c trao đ i t p tin gi a các h th ng. h th ng t p tin FAT16 đư c h tr trên m i HĐH. Và không c n gì hơn ngoài chương trình này. ch có đi u phân vùng swap t t hơn đ t trên đĩa khác v i đĩa dành cho Linux. Th hai. thì hãy tìm chương trình Partition Magic c a công ty Power Quest (http://www. • ph n còn l i c a đĩa đ t thành phân vùng m r ng. Nhưng không nên đ phân vùng này l n. Tuy nhiên. theo ý ki n c a ngư i dùng thì không nên s d ng chương trình này. và đ ng th i cho các h th ng t p tin /home và /usr c a HĐH Linux (trong /home s đ t các t p tin riêng c a ngư i dùng. Th nh t. còn trong /usr – chương trình s cài đ t).2 Chương trình đ phân chia đĩa Sau khi hoàn thành k t ho ch chia đĩa. k c trong trư ng h p h th ng có v n đ . nh ng ngư i dùng Linux m i – n u như mu n phân chia l i đĩa mà không làm m t thông tin. . thì v n s d ng đư c nh ng l i khuyên này. 2. b n đ c ch có m t đĩa c ng. • phân vùng chính th ba dành cho swap c a Linux (l i khuyên v kích thư c c a phân vùng này xem trên). trong đó có Linux. Ngư i ta nói r ng như v y tăng t c đ làm vi c trong Linux (cũng d hi u vì đ u đ c ít ph i ch y hơn). N u như b n đ c có 2. không ch a b t ký d li u nào. Nh ng l i khuyên này đưa ra v i gi thi t r ng. thì m t phân vùng FAT16 cũng không th a. N u như trên máy đã cài đ t Windows NT hay có FAT32. • trong phân vùng m r ng t o các phân vùng lôgíc cho m i HĐH s cài đ t: Windows 98. vì FAT16 s d ng không gian đĩa r t không h p lý. v i đ nh d ng FAT16 (DOS). n u như b n đ c ch có Windows 95 v i FAT16. Nhưng chúng ta đang xem xét trư ng h p đã có HĐH nào đó trên đĩa và c n phân chia đĩa mà không làm m t thông tin.30 Cài đ t h đi u hành Linux • ph n kh i đ ng c a t t c các h th ng Microsoft đ t vào phân vùng chính đ u tiên c a đĩa. n u như phân chia đĩa tr ng. ph c v cho phân chia đĩa. Chính vì v y hãy dành cho phân vùng này kho ng 256 ho c 512 Mbyte. Windows NT/2000/XP.powerquest. thì có th đ Windows trên phân vùng đ u tiên.

Cài đ t Linux theo ch d n c a b n phân ph i. /dev/hda1 s dành cho phân vùng FAT16). Đi u này r t quan tr ng v i ngư i dùng m i. s d ng đ đ c các đĩa m m khác. Tuy nhiên . Ngoài ra.ini t thư m c g c c a đĩa kh i đ ng NT. nh ng thông tin đã đưa đ đ b n đ c l p k ho ch và th c hi n vi c phân chia đĩa thành các phân vùng. ntdetect. Chương trình t o đĩa ph c h i Windows 2000/XP có th ch y t trình đơn h th ng (l nh Backup trong Start/Program/Accessories). Cách tính kích thư c c a chúng đã nói trên. Đĩa m m này s đư c dùng đ n sau. tùy thu c vào b n phân ph i) khi đư c h i có t o đĩa m m kh i đ ng hay không. Các bư c cài đ t có th mô t như sau: 1. Tác gi hy v ng r ng b n đ c đã sao lưu nh ng thông tin có giá tr c a mình. T c là c n tr l i “Yes. chương trình này cho phép phân chia l i đĩa mà không làm m t thông tin (t c là. make a BOOT DISK” (hay tương t th .6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader Trong ph n này. Khi này. không ch t o đư c phân vùng m i t ch tr ng trên đĩa. 2.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 31 Th nh t. vì “quan h ” c a chúng đ i v i vi c cài đ t Linux hoàn toàn gi ng nhau. Trong khi cài đ t c n chú ý đ n nh ng đi m sau: • th nh t. và m i thao tác cũng như thay đ i đ u th y rõ ràng.com và boot. N u như b n đ c chưa cài đ t Linux bao gi . N u HĐH Windows NT đã đư c cài đ t.2. có th s d ng đĩa m m này đ kh i đ ng Linux. mà còn có th di chuy n các phân vùng đã có theo ý mu n. sau khi kh i đ ng h th ng không còn yêu c u đĩa m m n a. Và như th có th s d ng chương trình này đ kh i đ ng Linux. có th b nó ra kh i . Th hai. Chúng ta gi thi t là Windows NT đã đư c cài vào phân vùng /dev/hda2 (n u như b n đ c nh . và hơn n a khác v i đĩa m m kh i đ ng DOS. nghĩa là trình kh i đ ng OS Loader cũng đã đư c cài đ t. Tác gi cho r ng. trong quá trình cài đ t nh t đ nh ph i t o ra các đĩa m m kh i đ ng Linux. Dùng chương trình Partition Magic đ l y m t ph n đĩa tr ng và t đó t o ra phân vùng v i d ng ext2(3) (h th ng t p tin Linux) và phân vùng swap. t t c nh ng cài đ t và c u hình trư c đó s đư c ghi l i). r i sao chép lên đó các t p tin ntldr. chương trình này (th m chí trong phiên b n dành cho DOS) cung c p m t giao di n đ h a d s d ng có h tr chu t. Khi t o phân vùng c n đ ý không cho ranh gi i gi a các phân vùng c t l n nhau. khi nói v Windows NT xin ng m hi u c Windows 2000 và NT. thì trư c khi b t đ u c n chu n b đĩa m m kh i đ ng và ph c h i Windows NT. Đây cũng là m t phương án kh i đ ng. 3. 2. Đ t o đĩa m m kh i đ ng ch c n đ nh d ng l i đĩa m m. Vì th ti p theo chúng ta s xem xét các phương án cài đ t hai HĐH trên m t máy tính.

K t qu cu i cùng (kh i đ ng qua NT Loader) v n có th đ t đư c nhưng c n b ra m t chút công s c. Như v y LILO s đư c cài vào sector đ u tiên c a /dev/hda3 Theo nguyên t c. b ng câu l nh: [root]# shutdown -h now Ghi chú: n u đĩa C: (/dev/hda1) có đ nh d ng FAT. vì th không nên s d ng thư ng xuyên. n u phân vùng chính đ u tiên có đ nh d ng NTFS. V n đ ch . Đĩa m m này còn c n thi t cho c u hình đ kh i đ ng nhi u HĐH.lnx trong thư m c g c c a đĩa C:. kh i đ ng Linux b ng đĩa m m (n u như b n đ c cài LILO vào phân vùng c a Linux và không đ ng gì đ n MBR. • th hai. T m th i nhân Linux còn chưa h tr t t vi c ghi lên phân vùng NTFS. [root]# mount -t vfat /dev/fd0 /mnt/floppy chuy n vào thư m c /mnt/floppy [root]# cd /mnt/floppy và th c hi n câu l nh [root]# dd if=/dev/hda3 of=/mnt/floppy/bootsect. Ti p theo c n kh i đ ng l i đ vào Windows NT. Tuy nhiên đây cũng không có v n đ gì. Tác gi cũng s nói cách ph c h i. 5. ch không ph i vào sector kh i đ ng chính c a đĩa (MBR). thì có th t o t p tin bootsect. Tác gi không bi t (chưa th ) có th kh i đ ng không c n đĩa m m không. thì c u ph c h i l i MBR c a Windows. Chúng ta gi thi t Linux đư c cài vào phân vùng /dev/hda3. n u như b n đ c cài LILO vào MBR. khi cài đ t Linux c n cài LILO vào sector đ u tiên c a phân vùng dành cho thư m c g c (/) c a Linux. thì không ph i m i th đã h ng h t. Vi c sao chép th c hi n như sau: đ u tiên g n m t đĩa m m tr ng (m i mua thì càng t t).lnx bs=512 count=1 đ ghi n i dung sector kh i đ ng c a đĩa /dev/hda3 vào t p tin /mnt/floppy/bootsect. ch c n sao chép sector kh i đ ng qua đĩa m m như đang trình bày. nhưng t t hơn h t là b n đ c cài LILO ngay l p t c vào sector đ u tiên c a phân vùng đã cài Linux. 3 . Ch s d ng trong trư ng h p “b t đ c dĩ”. Sao chép sector kh i đ ng c a Linux vào m t t p tin.32 Cài đ t h đi u hành Linux cách kh i đ ng này cũng có đi u ti n.lnx3 6. 4. đ nh d ng MBR t o b i LILO và Windows (DOS) khác nhau. t p tin này s c n đ trình kh i đ ng Windows NT/2000 có th kh i đ ng Linux. Sau khi cài đ t xong. Vì th n u b n đ c cài LILO vào MBR. thì đây là kh năng duy nh t).

và vi c kh i đ ng Windows NT (bư c th 6 trên) là không th . MBR). 7. 1. Tác gi dùng l nh này thành công. thì LILO s đư c ch y và sau đó nó (LILO) s n p Linux. thì c n ghi cái đó.2.) 8. hay chính xác hơn là vào thư m c g c c a phân vùng mà t đó kh i đ ng Windows NT. nên Windows NT s kh i đ ng. Ph c h i l i b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa. n u không có thì b n đ c c n tìm m t máy khác đang ch y Windows NT r i t o). t c là thay th /dev/hda thành /dev/hda3. Kh i đ ng l i máy tính t đĩa m m kh i đ ng Linux và đăng nh p vào h th ng v i quy n ngư i dùng root. 2. trong ví d này là /dev/hda3 . ví d . và trong trình đơn ch n h đi u hành s có LINUX. ch không mu n dùng LILO. Dùng b t kỳ trình so n th o nào. Vi c còn l i là kh i đ ng l i máy tính m t l n n a. N u Linux đư c cài vào phân vùng /dev/hda3. 4. Trong Windows 2000 có các l nh chuyên dùng fixboot và fixmbr (ch y t console ph c h i h th ng). /dev/hda. N u như b n đ c không nh đã cài Linux vào đâu. Còn bây gi chúng ta s xem xét trư ng h p b n đ c (do vô tình hay c ý) cài đ t LILO vào b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa (Master Boot Record. r i ch n ch đ Command mode. Đây có th là phân vùng FAT16 hay phân vùng NTFS. N u ch n LINUX. Sau đó Windows 2000 s kh i đ ng bình thư ng. Trong trình đơn (th c đơn) c a trình kh i đ ng c n ch n l nh Recover. Sau đó tìm t p tin boot. N u như b n đ c v n còn mu n s d ng trình kh i đ ng OS Loader c a NT. Sau đó đăng nh p vào tài kho n nhà qu n tr (administrator). đ u t p tin này có liên k t đ n phân vùng kh i đ ng theo m c đ nh. thì hãy ch y câu l nh mount và tìm k t qu tương t như sau4 : 4 có nghĩa là tìm phân vùng đã g n vào thư m c g c /.6 Windows NT và Linux: kh i đ ng qua NT OS Loader 33 Vì MBR chưa có gì thay đ i. ví d . Trong NT c n sao chép t p tin bootsect.conf. CoolEdit c a Midnight Commander.lnx có th đ t thu c tính ch đ c (read-only). 5. Đ c đi m đ nh n ra phân vùng này là hai t p tin ntldr và boot.init ch a trong đó (nh ng t p tin này có th n!). Kh i đ ng Windows NT t đĩa m m kh i đ ng (đã t o trư c khi cài đ t Linux. Trong trư ng h p này b n ghi kh i đ ng Windows NT (hay 2000) s b xóa. m c dù trong m t s bài báo nói cách ph c h i MBR như v y không ph i lúc nào cũng làm vi c. trong d u ngo c kép b n đ c có th đ t tên b t kỳ.lnx="LINUX" (t t nhiên.lnx vào thư m c g c c a đĩa C:. 3.ini và thêm vào dòng sau: C:\bootsect. đ thay th giá tr này thành phân vùng đã cài Linux lên (chính xác hơn là thành phân vùng đư c g n như g c (/) c a Linux). Nh p l nh cd /etc và m t p tin lilo. Ch y hai l nh này theo th t đã ch ra. T p tin bootsect. thì nh ng bư c trên có thay đ i m t chút: thay cho bư c th 6 c n làm các thao tác sau. S d ng câu l nh fdisk /mbr.

2. Th c hi n các bư c 6-8 như trên.7.2 C u hình GRUB GRUB có m t giao di n trình đơn đ t đó ngư i dùng có th ch n m t m c (m t h đi u hành) b ng các phím mũi tên r i nh n <Enter> đ kh i đ ng. M c dù vi c t đ ng c u hình này h t s c thu n ti n. “quy trình” ph c t p v i hai l n kh i đ ng l i ch đ chuy n sector kh i đ ng Linux t MBR vào sector đ u tiên c a phân vùng dành cho Linux. Nh đó sau khi cài đ t b n có th ch n kh i đ ng Linux ho c h đi u hành (thư ng là Windows) đã có. n u trên máy đã cài Windows 98 v i h th ng t p tin FAT16. ví d Xandros còn t đ ng tìm th y nh ng h đi u hành đã có này và thêm chúng vào t p tin c u hình c a GRUB.7. 2. M t s b n phân ph i. B n đ c đã có th ch n HĐH s kh i đ ng và đi u khi n máy tính c a mình.lst’ n m trong thư m c kh i đ ng /boot. S có c nh báo v vi c phân vùng không ph i là đ u tiên trên đĩa. Last modification on Sun Apr 2 22:22:11 MSD 2006 color white/blue black/light-gray . Đây chính là đi u chúng ta c n. Đ dùng đư c trình đơn đó.34 /dev/hda3 on / type reiserfs (rw) Cài đ t h đi u hành Linux 6.1 Cài đ t GRUB Cách d nh t đ có th cài đ t trình kh i đ ng GRUB là ch n dùng trình kh i đ ng này trong quá trình cài đ t h th ng Linux c a b n. Thông thư ng t p tin này đư c t o ra khi cài đ t. Chúng ta s xem xét c u hình GRUB trong ph n ti p theo. b n ghi kh i đ ng c a Windows đư c gi nguyên v n. # Modified by YaST2. b n c n m t t p tin c u hình ‘menu. D dàng đoán ra r ng. thì l a ch n t t hơn cho trình kh i đ ng là chương trình có trong thành ph n c a m i b n phân ph i HĐH Linux – GRUB (GRand Unified Bootloader). và ph c h i MBR c a Windows. Quá trình cài đ t Linux k t thúc đây. nhưng s có ích n u b n bi t đư c cách c u hình Linux đ x lý nh ng l i có th x y ra và hơn th n a bi t cách c u hình đ kh i đ ng h đi u hành mong mu n khi không có t đ ng c u hình. Hãy xem ví d m t t p tin như v y dư i đây: # GRUB example configuration file on the teppi’s openSUSE system. 7. Ch y l nh /sbin/lilo đ ghi trình kh i đ ng vào phân vùng /dev/hda3 (c n ch y l nh lilo không có tham s ). Trong nh ng phiên b n m i c a các b n phân ph i Linux m i khi này có th ch n c u hình cho nh ng h đi u hành đã có trên máy.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB Như đã nói trong ph n l a ch n chương trình kh i đ ng. 2.

ph n th hai – “Windows”. Tùy ch n timeout cho bi t GRUB s kh i đ ng m t cách t đ ng sau kho ng th i gian ch ra (tính theo giây) n u không nh n phím nào.gz dom0_mem=196608 module (hd0. .0)/initrd-xen 35 ###Don’t change this comment .0)/xen.3 kernel (hd0.YaST2 identifier: Original name: xen### title XEN kernel (hd0.YaST2 identifier: Original name:linux### title SUSE LINUX 9. Chúng đư c đ t trư c các m c b t đ u b ng ‘title’. Và vì l nh này hi n th tham s m t cách nguyên v n. nh ng tùy ch n có liên quan đ n giao di n c a trình đơn.v. B n có th ghi b t kỳ câu gì mong mu n vào dòng này và không nh hư ng gì đ n công vi c c a chương trình. ph n đ u tiên là đ kh i đ ng “SUSE LINUX 9.3). Tùy ch n color dùng đ ch n màu cho trình đơn (hãy th nó!). M i ph n đ u b t đ u b ng l nh ‘title’ theo sau là tên s hi n th trong trình đơn. Như b n th y trong t p tin c u hình trên. Trong trư ng h p này là sau 8 giây. đ u t p tin là nh ng thi t l p chung (global options). Tùy ch n default ch ra h đi u hành kh i đ ng theo m c đ nh (n u không đ ng vào bàn phím khi kh i đ ng).0)/vmlinuz-xen root=/dev/hda5 vga=0x31a selinux=0 splash=silent resume=/dev/hda7 showopts module (hd0.3”. .0) makeactive chainloader +1 ###Don’t change this comment .0)/vmlinuz root=/dev/hda5 vga=0x31a selinux=0 splash=silent resume=/dev/hda7 showopts initrd (hd0. S ‘0’ ch ra đó là h đi u hành th nh t trong danh sách (t c là SuSE Linux 9. Có th b n đã đoán ra nh ng dòng b t đ u b ng ký t ‘#’ là nh ng dòng chú thích. sau khi thay đ i c u GRUB không c n ph i ch y b t kỳ l nh nào đ nh ng thay đ i này có hi u l c.2. Đây là m t đi m m nh c a GRUB so v i LILO. v.YaST2 identifier: Original name: windows### title Windows map (hd0) (hd1) map (hd1) (hd0) rootnoverify (hd1. Ngoài dòng chú thích GRUB cũng b qua nh ng dòng tr ng. Khác v i trư ng h p LILO. . nên b n có th nh p b t kỳ th gì vào phía sau. Sau nh ng thi t l p chung là ph n thi t l p cho t ng h đi u hành c th . Hãy nh l i. Chúng s đư c c p nh t m t cách t đ ng trong l n kh i đ ng sau.7 S d ng trình kh i đ ng GRUB default 0 timeout 8 ###Don’t change this comment .0)/initrd ###Don’t change this comment .YaST2 identifier: Original name: floppy### title Floppy root (fd0) chainloader +1 Tác gi nghĩ r ng c n gi i thích c th hơn m t chút v t p tin này. trong GRUB vi c đánh s đư c b t đ u t ‘0’ ch không ph i ‘1’.

4.5.conf và câu l nh /sbin/lilo. LILO đư c c u hình b ng t p tin /etc/lilo. Bư c ti p theo c n c u hình LILO đ có th kh i đ ng các HĐH theo l a ch n. C n nh r ng. vì th chúng ta s không xem xét đ n. Sau m t th i gian làm vi c v i Linux và có đ kinh nghi m b n s bi t cách tìm thêm thông tin v trình kh i đ ng tuy t v i này. Tuy nhiên tác gi chưa nhìn th y s c n thi t c a ng d ng này (n u đã ch n LILO làm trình kh i đ ng chính thì hãy s d ng cho “tr n b ”). Dùng chương trình Partition Magic đ l y ph n không gian đĩa còn tr ng và trên đó t o ra m t phân vùng ext2(3) (h th ng t p tin Linux) và m t phân vùng swap.conf có d ng g n như sau: boot = /dev/hda2 compact delay = 50 # message = /boot/bootmesg.8 2. Cách chia đĩa đã nói trên. 1. 2. Trong trư ng h p đó MBR c n ph i có kh năng n p LILO.txt root = current image = /boot/vmlinuz-2. nhưng tác gi khuyên b n đ c nên làm.8. T o các đĩa m m kh i đ ng theo nguyên t c là không b t bu c. ví d khi MBR là trình kh i đ ng c a MS-DOS hay Windows.5 4. chúng ta s đưa ra các bư c c n th c hi n đ có th kh i đ ng nhi u HĐH. Trình kh i đ ng LILO không b t bu c ph i cài đ t vào b n ghi kh i đ ng chính c a đĩa. 5 . Câu l nh này dùng đ cài đ t (hay cài đ t l i) LILO. n u b n mu n s d ng trình kh i đ ng LILO. thì trong quá trình cài d t Linux c n ch n phương án cài LILO vào b n ghi kh i đ ng chính (Master Boot Record). Cài đ t Linux theo ch d n đi kèm v i b n phân ph i.22 label = linux read-only other = /dev/hda1 Ghi chú. Trong ví d này chúng ta s coi như thi t b /dev/hda1 là phân vùng v i DOS/Windows. Chúng ta xem xét m t ví d nh c a t p tin c u hình LILO.3 và 2. còn phân vùng /dev/hda2 ch a Linux.1 S d ng trình kh i đ ng LILO Cài đ t và c u hình LILO Gi ng như trư ng h p Windows NT.4 Gbyte thì hãy đ c k các ph n 2. N u dung lư ng đĩa c ng vư t quá 8.36 Cài đ t h đi u hành Linux T t nhiên đây không ph i là t t c nh ng kh năng s d ng c a GRUB. 2. 3. LILO có th n m b n ghi kh i đ ng c a phân vùng chính đư c kích ho t và ch a thư m c g c c a Linux ho c th m chí trên phân vùng lôgíc trong phân vùng m r ng. Trư c khi cài đ t Linux hãy chu n b đĩa m m kh i đ ng Windows. Trong trư ng h p đó /etc/lilo. nhưng đ i v i ngư i dùng m i thì như v y là đ .

thì trong thư m c g c c a đĩa /dev/hda1 (đĩa C: trong h th ng thu t ng Microsoft) c n có trình kh i đ ng ph (không ph i là chính). vì ph n c u hình tương ng v i Linux n m đ u tiên trong t p tin. Tuy nhiên. Windows NT và Windows 98.ini c n đ t khác không (th i gian ch đư c tính theo giây). LILO s không đưa thông tin v phân chia đĩa cho h đi u hành đư c kh i đ ng n u bi n này không đư c đưa ra. Trong m i ph n như v y có m t dòng label. sau khi thay đ i ch d n đ n b ng phân chia đĩa. Trong ví d này. c n ch y câu l nh /sbin/lilo đ nh ng thay đ i có hi u l c. m i ph n tương ng v i m t h đi u hành s kh i đ ng theo l a ch n c a ngư i dùng. 37 Dòng compact b t ch đ nén t p tin map – t p tin ch a đ c tính c a nhân đư c kh i đ ng.conf: other = /boot/bootsect. Câu l nh này (trong tài li u . n u vì m t lý do nào đó b n mu n th y trình đơn này thì giá tr timeout trong t p tin boot. và LILO kh i đ ng thành công Windows NT. Đi u này có th c n thi t khi mu n kh i đ ng c Windows 98 t trình đơn c a NT Loader (trong trư ng h p này s có 3 HĐH: Linux. thì hãy thêm 5. Sau khi s a xong t p tin /etc/lilo. LILO.dos l y t thư m c g c c a đĩa ch a NT Loader.ini b ng không. (M t s h đi u hành có công c khác đ xác đ nh là đã đư c kh i đ ng t phân vùng nào.dos label = win trong đó bootsect. đ không th y trình đơn kh i đ ng c a NT Loader.2. Trên dòng này ghi tên c n nh p vào d u nh c LILO hay tên s hi n th trong trình đơn c a LILO đ có th ch n HĐH mu n kh i đ ng. s kh i đ ng Linux theo m c đ nh. c n th c hi n câu l nh /sbin/lilo.8 S d ng trình kh i đ ng LILO table = /dev/hda label = dos Vài l i gi i thích cho ví d : Dòng boot cho bi t thi t b kh i đ ng. B t đ u t dòng image là các ph n nh c a t p tin c u hình. Câu l nh message dùng đ đưa ra thông báo theo ý mu n khi kh i đ ng.conf. Trên m t máy c a tác gi đó n m trình kh i đ ng NT Loader (vì Windows NT đư c cài đ t trư c Linux). Ch c n đ t th i gian ch kh i đ ng trong t p tin boot. Có th ch ra h đi u hành đư c kh i đ ng theo m c đ nh khi thêm m t dòng có d ng default=dos. N u đ t dòng (g i là ph n nh thì t t hơn) other = /dev/hda1 trong t p tin /etc/lilo. t c là thay đ i bi n table. tính năng (nén) này tăng t c đ c a kh i đ ng đ u.1 giây). N u như tên không đư c nh p sau kho ng th i gian ch trên dòng delay (tính theo ph n mư i giây – c n nhân v i 0. t c là s d ng tên đã đ t trên dòng label.conf theo ý mu n. Dòng table=<device> cho bi t tên thi t b ch a b ng phân chia đĩa. thì s kh i đ ng HĐH theo m c đ nh. trong trình đơn c a LILO n u ch n dos thì s hi n ra trình đơn c a NT Loader r i t đó ch n m t trong hai HĐH Windows đ kh i đ ng).) Đ ng quên r ng. N u b n đ c mu n kh i đ ng Windows tr c ti p t ph n nh sau vào /etc/lilo.

T p tin /boot/boot.v.0800 of=/dev/hda bs=446 count=1 (bs=446 vì ch ph c h i chương trình kh i đ ng. v. b n ghi sector kh i đ ng. và b ng phân chia đĩa. Khi /sbin/lilo ghi đè n i dung m i lên sector kh i d ng. nó đưa ra màn hình t “LILO”.0300 of=/dev/hda bs=446 count=1 hay [root:~#] dd if=/boot/boot. • Không ch cái nào hi n ra – không có ph n nào c a LILO đư c n p.NNNN. hãy th c hi n câu l nh này v i tham s -t.NNNN có th s d ng đ ph c h i n i dung cũ c a sector kh i đ ng. . t c là ch ch y th c u hình m i. mà không thay đ i b ng phân chia đĩa. Khi này m i ch cái bi u th s k t thúc m t hành đ ng nào đó hay k t thúc m t bư c n p LILO. 0300 – tương ng /dev/hda. Câu l nh đ th c hi n có d ng: [root:~#] dd if=/boot/boot. thì b n đ c s đư c bi t thêm thông tin chi ti t v nh ng gì l nh /sbin/lilo s th c hi n. Đ k t thúc ph n nói v LILO này chúng ta s xem xét vài khó khăn có th xu t hi n khi s d ng LILO. N u t p tin này đã có trên đĩa. Sau khi cài đ t l i trình kh i đ ng c n kh i đ ng l i máy tính và th các phương án kh i đ ng khác nhau đ ki m tra. . Cũng có th ph c h i MBR cũ khi c n thi t b ng câu l nh /sbin/lilo v i tùy ch n -u. Trư c khi ch y /sbin/lilo đ thay đ i bư c kh i đ ng. và không đ ng gì đ n b ng phân chia đĩa). ho c phân vùng ch a LILO chưa đư c kích ho t. Khi có tham s này s th c hi n t t c các th t c cài đ t trình kh i đ ng. N u kh i đ ng b b ngưng gi a ch ng. ví d . trong đó NNNN tương ng v i s c a thi t b . MBR c a MS-DOS có th đư c ph c h i b ng cách kh i đ ng vào DOS t đĩa m m (CD) r i ch y câu l nh fdisk /mbr (xem trên). và cách kh c ph c (n u có th ).38 Cài đ t h đi u hành Linux hư ng d n g i là map-installer) cài đ t trình kh i đ ng ph . L nh này ch thay đ i mã chương trình kh i đ ng n m trong MBR. . 6. n u không còn cách ph c h i nào khác đơn gi n hơn. không nh t thi t ph i dùng /boot/boot. 0800 – /dev/sda.NNNN. Nhưng c n bi t r ng. thì n i dung cũ c a sector này s t đ ng đư c ghi nh vào m t t p tin. N u cho thêm tùy ch n -v. Khi LILO đư c n p. thì qua s ch cái đưa ra có th nh n đ nh v nguyên nhân xu t hi n v n đ . Ho c LILO không đư c cài đ t. tr vi c thay đ i t p tin map. thì nó không b ghi đè lên. Tuy nhiên có th đ t m t tên khác đ ghi sector kh i đ ng. câu l nh này ch làm vi c đúng v i đi u ki n là thư m c LILO (t c là /boot) không thay đ i k t khi cài đ t. mà s đư c kích ho t trong l n kh i đ ng ti p theo. Theo m c đ nh đó là t p tin /boot/boot.

Mã l i hai ký t cho bi t nguyên nhân c th c a v n đ (cách gi i mã c n tìm trong tài li u k thu t c a LILO). nhưng nó không th n p trình kh i đ ng ph . khi mà thư m c /boot không th n m trên phân vùng dành cho Linux. Thông thư ng thì v n đ n y sinh do đĩa x u (có khuy t t t) hay không đ t đúng c u trúc hình h c c a đĩa. • LIL — trình kh i đ ng ph đã đư c ch y. nhưng nó không th n p b ng mô t t t p tin map. s a l i t p tin c u hình LILO (thêm ph n nh cho HĐH m i).8 S d ng trình kh i đ ng LILO 39 • L [mã l i] – trình kh i đ ng chính đã đư c n p và đã ch y (t c là đã nh n đư c quy n đi u khi n).b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo. và sau đó m i cài đ t Windows 95/98 hay MS-DOS. Có th ph c h i l i LILO b ng cách ch y l nh /sbin/lilo (n u LILO đư c cài vào MBR). • LIL? – trình kh i đ ng ph đã đư c n p vào đ a ch không đúng.3 Chuy n thư m c /boot lên phân vùng DOS Nh ng phiên b n nhân Linux m i nh t h tr kh năng đ t các t p tin c n thi t trên giai đo n kh i đ ng vào h th ng t p tin MS-DOS (hay UMSDOS).2 Cài đ t các h đi u hành khác sau Linux Khi cài đ t MS-DOS và Windows 95/98. • LILO – t t c các ph n c a LILO đư c n p thành công. nhưng không ch y đư c nó. trình kh i đ ng c a chúng (không ph thu c vào ý mu n c a b n đ c) đư c ghi vào Master Boot Record (MBR). ho c t p tin boot/boot. Có th là l i đưa c u trúc hình h c c a đĩa. 2. • LI – trình kh i đ ng chính đã n p đư c trình kh i đ ng ph . và d u kích ho t trong b ng phân vùng s đư c chuy n sang phân vùng MS-DOS (Windows 95/98). Như th . N u LILO không d ng l i đây. • LIL.– b ng mô t trong t p tin map b phá h y.8.b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo. n u như b n đ c đ u tiên cài đ t Linux. Khi có v n đ sau khi cài đ t m t h đi u hành khác sau Linux.8. mà ti p t c đưa ra m t chu i vô t n các mã l i. Vì trong ph n l n các trư ng h p phân vùng DOS chi m các vùng đĩa đ u (không có h n ch c a BIOS). ho c kích ho t phân vùng ch a LILO (n u LILO đư c cài vào phân vùng chính). Mà trình kh i đ ng MS-DOS và Windows 95/98 ch “bi t” chuy n quy n đi u khi n cho sector đ u tiên c a phân vùng kích ho t. Thông thư ng do l i đưa ra c u trúc hình h c c a đĩa ho c t p tin /boot/boot. thì v n đ thư ng d gi i quy t. nên cho phép gi i quy t nhi u v n đ c a đĩa l n. .b b di chuy n mà ngư i dùng quên không ch y /sbin/lilo. Nguyên nhân thư ng do khuy t t t c a đĩa ho c không đưa đúng c u trúc hình h c c a đĩa.2. thư ng có th gi i quy t b ng cách kh i đ ng vào Linux b ng đĩa m m kh i đ ng. Thông thư ng do l i đưa ra c u trúc hình h c c a đĩa ho c t p tin /boot/boot. thì Linux s không th kh i đ ng. r i ch y /sbin/lilo. 2.

và cu i cùng ch y l nh /sbin/lilo. Phiên b n 1. bzImage là đ nh d ng m i hơn (s phiên b n nhân l n hơn 1. thông thư ng ghi t p tin loadlin.conf. m c dù b n đ c có th thay th zImage thành bzImage 6 . t o trong đó m t thư m c (ví d . Chương trình loadlin. 2.73) có kích thư c lên t i 1 Mbyte.exe. và sau đó DOS đư c thay th hoàn toàn b ng Linux. mà c ti n trình kh i đ ng Linux nói chung có th đư c t ch c t DOS. và chuy n t t c các t p tin t thư m c /boot vào đó. có th n p các nhân l n (các bzImage) và các nh đĩa o (initrd) tr c ti p vào vùng b nh n m trên. do Hans Lermen (lermen@elserv.exe. Tuy nhiên.exe thành m t công c tuy t v i đ kh i đ ng Linux khi có v n đ v i LILO. v trí m i c a thư m c /boot c n ch ra trong t p tin /etc/lilo. Ti p theo chúng ta s ch nói v các t p tin zImage. b ng câu l nh reboot.fgan. nhân khi gi i nén có kích thư c lên t i 2 Mbyte. ví d . khi có phân vùng kích ho t là DOS hay Windows.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin.ffm.exe và nhân ( nh c a nhân) lên m t trong các đĩa mà DOS nh n ra. Đ i v i nh ng ngư i dùng m i thì s thu n ti n hơn khi s d ng loadlin.exe Không ch các t p tin kh i đ ng và nhân có th n m trong phân vùng DOS. thư m c /boot đư c chuy n thành liên k t tư ng trưng đ n thư m c /dos/linux. • Trên máy tính c a b n (t t nhiên v i b x lý 386 ho c cao hơn) c n cài đ t DOS hay WINDOWS 95. Vi c s d ng loadlin.3.6 Loadlin.exe đ kh i đ ng và b t đ u tìm hi u Linux. bzImage)7 . Phương án kh i đ ng này đư c khuyên s d ng cho ngư i dùng Linux m i. Kh năng này bi n loadlin. zImage là đ nh d ng nh phân cũ c a nhân. Có th dùng chương trình này đ kh i đ ng Linux t CD ho c t đĩa trong m ng mà không c n s d ng đĩa m m kh i đ ng. vì chương trình này h tr “kh i đ ng lôgíc” c a máy tính.exe vào thư m c c a ngư i dùng root 7 Ghi chú.exe không yêu c u ph i cài đ t. Chương trình này thư ng có trên các đĩa c a b n phân ph i. N u như b n đ c mu n quay tr l i DOS. Phiên b n này có th s d ng b nh m r ng.de) vi t.exe không có nghĩa là Linux làm vi c dư i DOS. Như v y.exe cung c p cách kh i đ ng Linux t c ng an toàn nh t. /dos/linux). thì ph i kh i đ ng l i máy tính.exe làm vi c v i m i c u hình DOS và có r t ít h n ch . m t s b n phân ph i còn có gói cài đ t cho chương trình này. c n phân vùng DOS ch đ đ c/ghi. • C n có nh nén c a nhân Linux (zImage. Kh năng này th c hi n nh chương trình đ c bi t loadlin.40 Cài đ t h đi u hành Linux Đ th c hi n phương án kh i đ ng này. do đó.6 c a loadlin. và k t qu là không th kh i đ ng đư c b t kỳ h đi u hành nào (tác gi cũng đã rơi vào trư ng h p như v y). ch c n đ t chương trình – t p tin loadlin. c n làm gì đ có th s d ng chương trình loadlin. “không vào hang c p sao b t đư c c p”. Vì th h thư ng s d ng LILO không đúng cách. Ph n l n ngư i dùng m i (và không ch h ) không đ kiên nh n đ đ c tài li u r t hay nhưng r t dài (và l i vi t trên ti ng Anh n a) c a LILO.

TGZ vào đó. 1. hãy s d ng đĩa m m kh i đ ng)..2.4.” và b n đ c s th y tên c n thi t phía bên ph i d u b ng. t p tin tham s ví d DOC\TEST.22. và hư ng d n cách đưa các tham s DOC\PARAMS. Sau khi vào DOS hãy chuy n sang thư m c C:\LOADLIN: CD \LOADLIN r i th c hi n l nh: . Ví d tên c a t p tin này là vmlinuz-2.4.TXT. LILO c n cài đ t vào sector đ u tiên c a phân vùng Linux đ không ghi đè lên MBR và không b m t kh năng kh i đ ng vào Windows. 3. Sao chép t p tin vmlinuz-2. Có th tìm th y trên đĩa phân ph i d ng không nén hay trong gói LOADLIN16. N u b n ch y loadlin.conf: tìm trong t p tin c u hình dòng “image=.4.exe đ kh i đ ng.9 Kh i đ ng Linux t MS-DOS b ng loadlin.22 t /boot vào /mnt/C/loadlin và đ i tên thành vmlinuz (vi c đ i tên là không nh t thi t. Sau khi k t thúc ph n cài đ t hãy kh i đ ng Linux (n u không có cách nào khác.5) 2..TGZ. Bây gi i kh i đ ng l i máy tính vào DOS tr c ti p (n u b n đ c có Windows 95/98 thì c n nh n phím <F8> khi kh i đ ng đ hi n th trình đơn cho phép ch n DOS). G n phân vùng DOS (gi thi t là /dev/hda1. Thu n ti n hơn đ đ c hư ng d n này khi ch y chương trình v i tham s more (gi ng trong Linux): C:\LOADLIN> loadlin | more Bây gi chúng ta có th xem xét các bư c cài đ t Linux khi s d ng loadlin.exe. Cài đ t Linux vào phân vùng đã chia. Chia các phân vùng cho Linux (cách làm xem ph n 2.exe không có tham s C:\LOADLIN> loadlin thì s nh n đư c hư ng d n s d ng ng n g n. Gói nén này còn ch a hư ng d n s d ng DOC\MANUAL. Có th tìm t p tin ch a nh c a nhân c n thi t nh t p tin /etc/lilo. còn phân vùng Linux là /dev/hda3): [root]# mount -t vfat /dev/hda1 /mnt/C T o thư m c /mnt/C/loadlin và gi i nén t p tin LOADLIN16.22 /mnt/C/loadlin/vmlinuz 4. Ngoài ra sao chép t thư m c /boot vào thư m c đó c t p tin ch a nh c a nhân Linux. ho c qua h p tho i l a ch n khi nh n l nh t t máy (shutdown) Windows 95/98.DOC (đ ng quên r ng chúng là nh ng t p tin DOS).PAR. và ch có ý nghĩa thu n ti n cho s d ng): [root]# cp /boot/vmlinuz-2.exe 41 • Chương trình loadlin.

edu/~gpg109/BootPrompt-HOWTO. Bây gi b n đ c có th s d ng cách này đ kh i đ ng Linux.exe có th tìm th y trong t p tin PARAMS. và khi ch y t p tin này. sau đó thì ch y Linux. linux. C n nói thêm r ng. Dòng Logo=0 t t vi c hi n th bi u tư ng Windows (c a s ). n u như có hi n th bi u tư ng Windows. V n đ ch .edu/mdw/HOWTO/BootPrompt-HOWTO. Công vi c duy nh t còn l i là làm sao đ không ph i gõ l nh loadlin v i t t c các tham s sau m i l n kh i đ ng l i.bat). n u b n đ c mu n n p nhân cùng v i đĩa RAM: C:\LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/ram rw initrd=diskimage Còn có th ghi t t c các tham s c a l nh loadlin. đ i v i m t s c c màn hình Linux s đưa ra m t màn hình tr ng r ng sau khi kh i đ ng.html và http://rsphy1. Có th vi t thêm l nh g i loadlin vào t p tin autoexec.exe vào t p tin (ví d v i tên params) và g i câu l nh đó d ng sau: C:\LOADLIN> LOADLIN @params Kh năng này đ c bi t có ích khi đưa nhi u tham s dòng l nh và khi dòng l nh dài hơn 127 ký t . máy tính s chuy n vào ch đ DOS trư c.DOC ho c Internet trên trang http://sunsite. Mô t đ y đ t t c các tham s c a câu l nh loadlin. không đư c kh i đ ng Linux t giao di n đ h a DOS/Windows và c n t t m t vài tùy ch n trong t p tin n C:\MSDOS. (Đ ch y giao di n đ h a. Tác gi cho r ng nh ng thông tin đã đưa ra trên đ đ t o t p tin bat c n thi t.bat ho c t o m t t p tin l nh (ví d . c n nh p câu l nh C:\> win).unc. và DOS s đư c kh i đ ng thay cho Windows 95/98.anu.html. b ng cách thêm vào hai dòng sau (n u chưa có): BootGUI=0 Logo=0 Dòng đ u tiên t t giao di n đ h a.SYS (đây là t p tin văn b n thông thư ng).42 Cài đ t h đi u hành Linux C:\LOADLIN> LOADLIN vmlinuz /dev/hda3 ro vga=ask ho c. .

Hình 3.Chương 3 Kh i đ ng Linux l n đ u V n s kh i đ u nan – Trung Qu c Sau khi cài đ t r t có th b n đ c s không bi t bư c ti p theo ph i làm gì. Ph i làm gì đ có th ti p t c làm vi c v i h th ng Linux? Sau khi làm vi c xong thì t t máy th nào? Có nh ng chương trình nào nên bi t? Trong khi làm vi c có v n đ n y sinh thì tìm câu tr l i đâu? Trong chương này chúng ta s tìm th y câu tr l i cho nh ng câu h i trên. N u ngư i dùng đã cài đ t GRUB làm trình kh i đ ng..1: Màn hình kh i đ ng c a GRUB .. thì sau nh ng dòng ch BIOS thư ng đưa ra s xu t hi n màn hình d ng như trong hình 3.1 Kh i đ ng HĐH Linux Như v y là vi c cài đ t Linux đã hoàn thành. đ i h th ng kh i đ ng xong và . 3. B t máy tính lên. ng i nhìn.1.

Cu i cùng xu t hi n màn hình cho phép ngư i dùng đăng nh p vào h th ng. Ngư i dùng này là ch s h u có toàn quy n đ i v i h th ng bây gi cũng như sau này. 3. Tuy nhiên bây gi v n còn s m đ nói v v n đ này. 1 . N u đã ch n kh i đ ng Linux thì cu i cùng ngư i dùng ph i th y dòng login:. Nh ng thao tác không c n th n c a ngư i dùng này có th d dàng d n đ n nh ng h u qu khó lư ng. có s d ng màn hình flash. t c là có quy n truy c p không gi i h n đ n các tài nguyên. có th thêm. N u sau khi nh p vào tên ngư i dùng r i r t lâu sau không vào m t kh u. Trong trư ng h p đó. Đây là ngư i dùng duy nh t luôn luôn có tài kho n đư c t o ra trong quá trình cài đ t. Vì th thư ng ch đăng nh p dư i tên ngư i dùng này khi th c hi n các công vi c qu n tr h th ng. N u kh i đ ng b ng đĩa m m thì quá trình cũng tương t nhưng ch m hơn m t chút. vì th hãy nh p “root” vào dòng login: r i nh n phím <Enter> (<Return>). N u có đ kiên nh n đ đ c h t cu n sách này. Sau khi nh p m t kh u cũng nh n <Enter>. t c là dòng m i nh p vào tên đăng nh p. M t kh u này là m t kh u đã đưa ra cho ngư i dùng root trong quá trình cài đ t. ví d đưa ra nh ng câu chào d ng “Xin chào! Hôm nay là 02 tháng 09 năm 2006. N u Linux không ph i là h đi u hành (HĐH) duy nh t trên máy tính. đây là m t kh u c a root. và trong khi cài đ t b n quên t o thêm ngư i dùng. Do đó có th b n đ c s không th y nh ng thông báo này. T t nhiên màn hình đăng nh p c a b n đ c s khác. th m chí làm h ng h th ng. Tuy nhiên chúng ta đang trong trư ng h p này. sau đó nh p vào m t kh u khi có yêu c u đ vào h th ng.v. thì trên màn hình kh i đ ng GRUB s xu t hi n danh sách các h đi u hành tìm th y. Sau khi nh p đúng m t kh u. Phím này thư ng là <Esc>. N u b n đã ch n t đ ng ch y ch đ đ ho thì hãy nh n <Ctrl>+<Alt>+<F1> đ th y màn hình đăng nh p như sau: ThinhQuyen login: Màn hình đăng nh p này xu t hi n trên máy c a tác gi khi kh i đ ng Debian Linux. xóa nh ng ngư i dùng khác. N u đây là l n đăng nh p đ u tiên vào h th ng ngay sau khi cài đ t. hãy nh n phím tương ng đ chuy n v màn hình kh i đ ng bình thư ng.2 Đăng nh p vào h th ng Như b n đã bi t. thì hãy nh p vào tên ngư i dùng “root” (ngư i dùng cao c p). ví d SuSE Linux. thì trên màn hình s xu t hi n r t nhi u thông báo mà t m th i chúng ta s không xem xét ý nghĩa c a chúng1 . khi hi n ra dòng m i này thì đ u tiên c n nh p vào tên ngư i dùng. thì h th ng s t đ ng quay tr l i dòng h i tên ngư i dùng login:. d ng h th ng v. . .44 Kh i đ ng Linux l n đ u N u không ch m vào bàn phím. thì b n s bi t cách thay đ i màn hình này. b n s th y dòng như sau: Trong nh ng b n phân ph i Linux m i. H th ng s đưa ra câu h i m t kh u: Password: T t nhiên là b n c n nh p vào m t kh u tương ng v i ngư i dùng đã đưa ra. Có th ch n HĐH mu n kh i đ ng b ng các phím <↑> và <↓> r i nh n phím <Enter>. Hãy nh p vào tên ngư i dùng và m t kh u”.

Sau khi nh p xong. Chúng ta s g i ch đ này là văn b n đ phân bi t v i ch đ đ ho c a h th ng X Window. Câu l nh đ u tiên chúng ta s nh p vào là useradd. Đ h th ng cho phép ngư i dùng m i nhimlui làm vi c. thì s xu t hi n thông báo thành công d ng: Password changed. b n s không nhìn th y m t kh u vào vì h th ng s không hi n th gì ra. Xu t hi n d u nh c có nghĩa là h th ng đã s n sàng ti p nh n và th c hi n câu l nh c a ngư i dùng. Trong ví d đưa ra trên d u nh c g m tên ngư i dùng (root). “đăng nh p”) dư i tên ngư i dùng này. N u b n đã nh p đúng t t c . th i đi m này nó có nghĩa là b n đã đăng nh p vào h th ng m t cách thành công. c n nói r ng trên b t kỳ h th ng UNIX nào ki u ch cũng đ u đóng vai trò quan tr ng. và s l i xu t hi n d u nh c c a h th ng. nhimlui: [root]# useradd nhimlui Ngay sau khi nh n phím <Enter> đ ch y l nh này. nhưng h th ng v n ti p nh n m t kh u và cho phép ngư i dùng m i đăng nh p vào h th ng. . ví d . h th ng s h i nh p m t kh u m t l n n a đ ki m tra.2 Đăng nh p vào h th ng [root@ThinhQuyen /root]# 45 Dòng này đư c g i là d u nh c. tên h th ng (ThinhQuyen) và thư m c hi n th i (/root). Vì th c n nh p vào t t c các câu l nh cũng như tham s c a chúng như ch ra trong ví d . k c d u sao ‘*’ như thư ng th y. Trong MS-DOS và Windows(TM) màn hình đen và d u nh c h th ng thư ng đư c g i là ch đ dòng l nh. Sau tên c a câu l nh c n kho ng tr ng và sau đó là tên ngư i dùng. “m tài kho n cho ngư i dùng nhimlui”). Sau này b n có th thay đ i d ng c a d u nh c này. Reenter New Password: Đ ng ng c nhiên. t c là có phân bi t ch hoa và ch thư ng. trên h th ng s bi t r ng ngư i dùng nhimlui t n t i (chúng ta nói. Tuy nhiên v n chưa th vào h th ng (thư ng nói. Trư c khi đ ngh b n đ c nh p vào câu l nh đ u tiên. New Password: Hãy nh p vào m t kh u.3. N u nh p vào m t kh u không t t (m t kh u quá ng n ho c quá đơn gi n). Trong t t c các ví d ti p theo chúng ta s s d ng d u nh c ch g m có tên ngư i dùng. thì s xu t hi n dòng c nh báo (d ng Bad password: too short). k c ki u ch . cũng nh n phím <Enter>. c n ph i “t o” thêm cho ngư i dùng này m t kh u b ng câu l nh: [root]# passwd nhimlui S xu t hi n dòng: Changing password for nhimlui.

Vì th nh t.3 Console. 3. Câu l nh ti p theo mà b t kỳ ngư i dùng Linux nào cũng c n ph i bi t đó là câu l nh man. Hãy nh n phím <Q> b t kỳ th i đi m nào đ thoát ra kh i màn hình xem man và quay l i dòng nh p l nh. C n ph i nh p vào câu l nh này v i m t tham s – tên c a câu l nh khác ho c t khóa. Hãy ch y l nh: [root]# man man R t ti c theo như tác gi bi t thì hi n th i các trang thông tin man còn chưa đư c d ch sang ti ng Vi t. Chú ý là có th xem thông tin v chính b n thân câu l nh man. Do đó b n s nh n đư c nh ng trang này b ng ti ng Anh.1: Nh ng câu l nh đơn gi n c a Linux Câu l nh Mô t ng n g n whoami Thông báo tên đăng nh p c a b n w ho c who Cho bi t nh ng ngư i dùng nào hi n đang làm vi c trên h th ng pwd Cho bi t tên c a thư m c hi n th i ls -l Hi n th danh sách t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i cd tên_thư_m c Chuy n thư m c hi n th i đ n tên_thư_m c ps ax Hi n th danh sách các ti n trình đang ch y Hãy xem mô t v nh ng câu l nh này b ng man. <PageDown>. B ng 3. Vì thông tin thư ng không th n m g n trên m t màn hình nên khi xem c n s d ng các phím <PageUp>. Ví d .1 (hãy nh p chúng cùng v i nh ng tham s có trong b ng).46 Kh i đ ng Linux l n đ u Như v y là b n đ c đã làm quen v i hai câu l nh đ u tiên c a h th ng Linux: useradd và passwd. ngư i dùng s d n d n làm quen v i chúng trong quá trình đ c cu n sách này và th c hành trên HĐH Linux c a mình. thì hay kiên nh n đ c cu n sách này ho c m t cu n sách khác cùng đ tài. Chúng ta s không xem xét chi ti t danh sách t t c nh ng câu l nh có th g p. có th đ c v nh ng câu l nh chính trong b t kỳ cu n sách nào nói v UNIX. terminal o và shell Như v y là b n đ c đã có kinh nghi m làm vi c đ u tiên ch đ văn b n (hay còn g i là kênh giao tác “console”) c a h th ng Linux. man là h th ng tr giúp luôn luôn đi kèm v i h th ng Linux. Chúng ta s còn g p . B n đ c còn có th th ch y thêm m t vài câu l nh n a và theo dõi xem h th ng làm gì. N u như b n không có kh năng đ c ti ng Anh. Th hai. Ví d : [root]# man passwd K t qu là b n s nh n đư c m t văn b n mô t câu l nh tương ng ho c thông tin v đ tài mà t khoá đưa ra. và phím tr ng. Bây gi xin b n đ c hãy th xem thông tin v hai câu l nh đã đ c p đ n trên – login và passwd. hãy th nh ng câu l nh li t kê trong b ng 3.

t c là vào h th ng dư i tên ngư i . còn có nh ng ngư i dùng khác v n ti p t c làm vi c. . Cũng có th d ng phiên làm vi c b ng m t trong hai câu l nh logout ho c exit.. thư ng g m màn hình và bàn phím. đây b n đ c có th đăng nh p dư i tên ngư i dùng khác. Vì trên các h th ng UNIX ngư i ta thư ng tuân theo các truy n th ng. do đó ch c s không có terminal xa nào k t n i t i. Debian. C n nói thêm là khi làm vi c ch đ văn b n (không ph i đ ho ) thì cũng có th s d ng các t h p phím <Alt>+<F1> — <Alt>+<F6> và thu đư c k t qu tương t . Nhưng đây không ph i là làm vi c l i t đ u v i h th ng mà b n đ c ch chuy n sang m t terminal o khác. Đ ng quên r ng Linux là HĐH nhi u ti n trình (multiproccess) và nhi u ngư i dùng (multiuser). terminal o và shell 47 thư ng xuyên nh ng khái ni m trình l nh “terminal” và “console”. Đi m m nh c a gi i pháp này ch t t c nh ng chương trình cũ đã dùng đ qu n tr h th ng UNIX có th làm vi c không có v n đ gì trên d ng console m i này. B n s quay l i màn hình ban đ u. Thao tác này không t t máy và cũng không kh i đ ng l i h th ng. Tuy nhiên n u làm vi c ch đ đ ho thì không th không dùng phím <Ctrl>. Bây gi khi đã bi t cách b ng đ u và k t thúc phiên làm vi c trên h th ng. . Máy tính cá nhân c a b n đ c là máy tính th h m i. B n đ c s l i th y dòng m i đăng nh p login:. nhưng v n có bàn phím và màn hình th c hi n vai trò terminal đ i v i ngư i dùng.3 Console. M t ngư i dùng nào đó d ng công vi c không có nghĩa là c n ph i t t máy. xin b n hãy th c hi n nh ng l i khuyên trên. máy tính còn r t to (mainframe) và ngư i dùng làm vi c trên nh ng máy tính này qua m t h th ng nh ng giao di n k ti p nhau dùng đ k t n i các terminal xa. h u h t các b n phân ph i Linux l n (Red Hat. Ngoài ra thêm vào thành ph n c a terminal bây gi còn có chu t.3. Console thư ng k t n i t i máy tính không qua giao di n k ti p nhau mà qua m t c m riêng (đôi khi thi t b đưa ra không ph i là màn hình mà là m t thi t b in). n u trong quá trình làm vi c b n đ c không nh đang n m trong terminal o nào thì hãy s d ng câu l nh tty. Khi h th ng UNIX đ u tiên m i đư c t o ra. Đ chuy n gi a các terminal o chúng ta s d ng các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F1> — <Ctrl>+<Alt>+<F6>. ) m ra 6 phiên làm vi c song song (terminal o) như v y khi kh i đ ng. Do đó. Mainframe có m t terminal đ c bi t dành cho nhà qu n tr (system administrator) h th ng. Tuy nhiên. T h p phím nói trên ch đơn gi n là d ng phiên làm vi c hi n th i c a m t ngư i dùng. Theo m c đ nh. ngoài console Linux còn cho phép k t n i các terminal xa t i máy tính. Terminal – thi t b dùng đ giao ti p gi a ngư i dùng và máy tính. và h th ng s hi n th l i trên terminal này d u m i đăng nh p (login:) mà b n đ c đã th y. do đó tác gi gi i thích k hơn nh ng khái ni m này. SuSE. Hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>. Xin nói ngay l p t c n u b n mu n thoát kh i m t trong các terminal thì có th th c hi n b ng t h p phím <Ctrl>+<D>. Như v y r t thu n ti n cho s d ng. Sau đó hãy nh n t h p phím <Ctrl >+< Alt>+<F1>. Nhân ti n cũng c n nói luôn. đư c g i là console. t t hơn h t là làm quen ngay t đ u v i t h p 3 phím. Hãy th vào h th ng b ng tên ngư i dùng v a m i t o ra (nhimlui). L nh này s đưa ra tên c a terminal d ng: /dev/tty2. do đó bàn phím và màn hình máy tính cá nhân ngày nay làm vi c gi ng như console ngày xưa. Và hơn th n a còn cung c p kh năng làm vi c v i m t vài terminal o t m t console duy nh t.

B n ch c n nh p vào l nh bash (đây cũng là tên c a chương trình h v trên ph n l n các h th ng Linux) và như v y là đã ch y m t shell m i. Bây gi chúng ta s xem xét thêm m t câu l nh n a mà b n đ c c n bi t. b n s quay l i h v ban đ u (h v mà t đó b n đã ch y l nh bash). Chính shell nh n t t c nh ng câu l nh mà ngư i dùng nh p vào t bàn phím và t ch c vi c th c hi n nh ng câu l nh này. Khi đăng nh p dư i tên ngư i dùng thông thư ng. Cũng có th s d ng nh ng h v này trên Linux. Hãy đóng t t c nh ng phiên làm vi c mà root m ra. thì hãy chú ý đ n s khác nhau trong d u nh c c a hai ngư i dùng root và nhimlui. Có nghĩa b n đ c cũng là ngư i dùng root c a h th ng. M i l n ngư i dùng nào đó vào h th ng. Máy tính c a ngư i dùng thông thư ng là máy cá nhân (personal computer hay nói g n là PC) dù nhà hay cơ quan. Hãy th l nh này! Xem thông tin chi ti t v m t l nh nào đó cũng b ng l nh help này v i tham s là tên c a l nh. Còn bây gi c n nói vài dòng v h v . Cũng c n lưu ý là đ i v i các h th ng UNIX các nhà phát tri n đã vi t ra nhi u h v khác thay th cho bash. ch có ngư i dùng cao c p m i có th th c hi n. T t nhiên là đ có quy n này b n c n nh p m t kh u c a root vào dòng yêu c u hi n ra (Password:). Trong bash có đ y đ các câu l nh tích h p (n i b ) và các toán t . nên tác gi s dành riêng m t chương c a cu n sách này đ nói v nó. câu l nh login s ch y cho ngư i dùng này m t b x lý l nh – shell. Nhưng như đã nói trên. có m t lo t các thao tác. Có th xem danh sách các câu l nh tích h p trong bash b ng l nh help. nhưng theo m c đ nh s ch y bash. r i vào h th ng dư i tên ngư i dùng m i t o ra. vì th shell còn có th g i là b x lý l nh (thu t ng quen thu c đ i v i ngư i dùng DOS). Đ ng kh i đ ng l i máy tính m i l n như v y! Câu l nh su giúp đ gi i quy t nh ng trư ng h p như v y. hãy thoát kh i h v và b n . N u b n đ c đăng nh p vào h th ng t terminal th hai dư i tên ngư i dùng nhimlui (ho c dư i tên ngư i dùng b n đã ch n). vì m i thao tác không c n th n c a ngư i dùng này có th d n đ n nh ng h u qu không mong mu n. Không ch duy nh t l nh login có kh năng ch y shell. D u nh c c a ngư i dùng root có ký t # cu i. H v bash không ch là b x lý l nh mà còn là m t ngôn ng l p trình m nh. ví d g n h th ng t p tin. ví d : help cd. Khi thoát kh i h v m i này (b ng câu l nh exit ho c t h p phím <Ctrl>+<D>). ít nh t b n đ c cũng không th xóa ho c làm h ng các t p tin h th ng (system files) do s không c n th n c a mình. Trong khi đó. Ch c n nh p câu l nh su và shell hi n th i (hay nói không đúng là “h th ng”) s ch y m t shell m i mà khi vào trong đó b n s ch y t t c các l nh v i quy n c a root. đăng nh p dư i tên ngư i dùng cao c p này là không nên. T t nhiên là b n có th tìm th y nh ng thông tin tương t trong b t kỳ cu n sách nào v UNIX. và ngoài ra còn có th s d ng các chương trình khác n m trên đĩa làm câu l nh. Vì h v bash đóng m t vai trò h t s c quan tr ng trong Linux. H v hay shell (t này thư ng không d ch mà đ nguyên ti ng Anh) là chương trình th c hi n vi c giao ti p c a h th ng v i ngư i dùng.48 Kh i đ ng Linux l n đ u dùng bình thư ng (không có quy n cao “c p” c a ngư i dùng root). Sau khi th c hi n xong các công vi c qu n tr h th ng. d u nh c c a t t c nh ng ngư i dùng còn l i – ký t $. Nói m t cách ch t ch thì câu “h th ng hi n th d u nh c” là không đúng. vì d u nh c này là do shell đưa ra đ đ i ngư i dùng nh p vào câu l nh ti p theo.

Nhưng m t s t h p phím dùng v i <Ctrl> và <Esc> thì v n dùng đư c bình thư ng. . trên h th ng có th làm vi c cùng lúc nhi u ngư i dùng. Sau khi làm xong nh ng thao tác mà ch có ngư i dùng cao c p m i có th làm. panel .4 So n th o dòng l nh. Danh sách nh ng câu l nh (t h p phím) có th dùng không ch gi i h n trong ph m vi b ng 3. L ch s l nh 49 s tr thành ngư i dùng bình thư ng v i nh ng quy n c a mình. vì chúng đư c Midnight Commander dùng đ di chuy n dòng chi u sáng trong b ng3 hi n th i. Ghi chú: N u b n làm vi c trong chương trình Midnight Commander. chúng ta s nói v chu t m t ph n riêng). đ c thư. thì có th s không th s d ng nh ng phím như <→>. theo m c đ nh s đ t tên ngư i dùng cao c p root vào. . Đ th c hi n l a ch n này b n ch c n nh n <Ctrl>+<Alt>+<F1> và s có ngay quy n c a nhà qu n tr . B ng cách tương t như vào h th ng dư i tên root trên. G i chương trình con này b ng m t ho c hai l n nh n phím <Tab> sau khi nh p m t vài ký t . Nhưng c n ch ra tên c a ngư i dùng này trên dòng l nh. <Home>. còn khi c n th c hi n các công vi c qu n tr . Nhưng trong HĐH Linux còn có thêm m t kh năng chuy n t m th i vào tài kho n c a ngư i dùng root đ th c hi n các ch c năng qu n tr . còn có th vào h th ng dư i tên m t ngư i dùng b t kỳ mà b n bi t m t kh u2 (nói cách khác là “ch y m t h v shell m i dư i tên ngư i dùng khác”). còn trên terminal o th hai – dư i tên ngư i dùng bình thư ng.2. N u nh ng ký t này là ph n 2 3 Ngư i dùng root không c n ph i bi t m t kh u đ làm vi c này. nhưng chúng ta ch xem xét nh ng câu l nh đơn gi n và c n thi t trong l n làm quen đ u tiên v i Linux này. Tác gi cho r ng n u trong quá trình nh p l nh có x y ra l i thì b n có th đoán đư c cách s a chúng. L ch s l nh Trong nh ng ph n trư c tác gi đã đ ngh b n đ c th c hi n m t vài l nh c a HĐH Linux. 3. Như v y b n đ c s không có nguy cơ làm h ng h th ng khi còn chưa có nhi u kinh nghi m s d ng Linux.2. Xin lưu ý b n đ c trong h v bash có chương trình tích h p giúp d dành nh p câu l nh trên dòng l nh.4 So n th o dòng l nh. hãy quay l i tài kho n c a ngư i dùng bình thư ng ngay l p t c b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>. cũng như gây nh hư ng đ n cách làm vi c c a shell b ng bàn phím (b ng 3. Nh ng công vi c thư ng ngày (so n th o văn b n. Hãy nh r ng Linux là h th ng nhi u ngư i dùng. Đ có thêm thông tin hãy s d ng câu l nh man bash ho c info bash.3. <←>. <Del> đ làm các công vi c như b ng trên. ) b n có th th c hi n b ng tài kho n bình thư ng. b n s dùng tài kho n ngư i dùng cao c p (root). Nhưng dù sao cũng có ích n u đưa ra danh sách ng n g n nh ng câu l nh (hay nói đúng hơn là phím và t h p phím) dùng đ so n th o dòng l nh. Vì th có th làm vi c dư i tên ngư i dùng root trên terminal o th nh t.. <End>. ví d : [user]$ su nhimlui Câu l nh su trư c không kèm theo tên nào.

Chuy n t t c các ký t b t đ u t v trí con tr t i cu i t thành vi t thư ng r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i. B t đ u th c hi n câu l nh. C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n d u cách bên trái. <Ctrl>+<A> <End>. Di chuy n sang trái m t t . Chuy n ký t t i v trí con tr thành vi t hoa r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i so v i t hi n th i. S lư ng nh ng trang này ph thu c vào b nh c a c c màn hình.50 Kh i đ ng Linux l n đ u B ng 3.2: Nh ng phím so n th o dòng l nh Phím <→>. Xóa ký t n m t i v trí con tr . D n màn hình và đưa dòng l nh hi n th i lên dòng đ u tiên. D ng th c hi n câu l nh v a ch y (mà v n đang ch y). Di chuy n v đ u dòng l nh. C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n đ u t (n u t i v trí con tr là d u cách thì c t toàn b t n m bên trái nó). ngư i dùng không k p th y chúng. Đ i ch hai ký t : ký t n m t i v trí con tr và ký t n m bên trái con tr . C t ph n dòng l nh b t đ u t ký t n m bên trái con tr đ n đ u dòng (ph n dòng l nh c t ra đư c lưu tron b đ m và có th đ t vào v trí khác). <Ctrl>+<M> <Ctrl>+<L> <Ctrl>+<T> Ph n ng c a h th ng Di chuy n sang ph i m t ký t (trong khuôn kh nh ng ký t đã nh p c ng thêm m t ký t s nh p). <Ctrl>+<B> <Esc>+<F> <Esc>+<B> <Home>. Đ i ch hai t : t n m t i v trí con tr và t n m bên trái con tr . <Ctrl>+<E> <Del>. Đ t (dán) đo n dòng l nh đã c t cu i cùng vào v trí con tr . <Esc>+<T> <Ctrl>+<K> <Ctrl>+<U> <Esc>+<D> <Esc>+<Del> <Ctrl>+<W> <Ctrl>+<Y> <Esc>+<C> <Esc>+<U> <Esc>+<L> <Shift>+<PgUp>. sau đó di chuy n con tr sang ph i m t ký t . Di chuy n sang trái m t ký t . <Shift>+<PgDown> <Ctrl>+<C> <Ctrl>+<D> . <Ctrl>+<D> <Backspase> <Enter>. Di chuy n sang ph i m t t . C t ph n dòng l nh b t đ u t v trí con tr đ n cu i t (n u t i v trí con tr là d u cách thì c t toàn b t n m bên ph i nó). Xóa ký t n m bên trái con tr . C t ph n dòng l nh b t đ u t ký t n m t i v trí con tr đ n cu i dòng (ph n dòng l nh c t ra đư c lưu trong b đ m và có th đ t vào v trí khác). Thoát ra kh i h v bash. <Ctrl>+<F> <←>. Nh ng t h p phím này cho phép xem các trang màn hình đã hi n th . Có ích khi có câu l nh nào đó đưa ra màn hình r t nhi u thông tin ch y nhanh qua màn hình. Chuy n t t c các ký t b t đ u t v trí con tr thành vi t HOA r i di chuy n con tr t i d u cách đ u tiên bên ph i. Di chuy n v cu i dòng l nh.

3. Có th xem l ch s l nh b ng câu l nh history. và h th ng còn chưa ghi nh t t c các thay đ i v i nh ng t p tin lên đĩa mà ch lưu t m chúng trong b nh (cache). ch c n s d ng t h p phím <Esc>+<$> thay cho <Tab>. 3. thì h v s thêm ph n còn l i c a câu l nh này vào dòng l nh.3. N u chúng là ph n đ u c a duy nh t m t câu l nh. t c là bash ch tìm th y có m t câu l nh này. thì s hi n th danh sách t t c nh ng phương án có th ch n.bash_history). nhưng ph n l n ngư i dùng máy tính cá nhân đã quen v i vi c t t máy sau khi làm vi c xong. Trong khi làm vi c v i h v s có ích n u bi t r ng. thì có hai kh năng x y ra. N u ng t ngu n đi n thì nh ng thay đ i này s không đư c lưu và s b m t. đây b n c n s d ng các t h p phím <Shift>+<PgUp> và <Shift>+<PgDown> đ xem danh sách (có th ) r t dài này. Đây là tính năng tr giúp c a bash trong trư ng h p ngư i dùng quên tên t p tin trong khi làm vi c căng th ng. Công vi c này do câu l nh (chương trình) shutdown đ m nhi m. Khi làm vi c v i HĐH Linux không th t t máy b ng cách ng t ngu n đi n như đ i v i MS-DOS. Nhưng nguyên nhân quan tr ng hơn là ch m t s ti n trình này có th đang làm vi c v i các t p tin.5 Ng ng làm vi c v i Linux 51 đ u c a ít nh t m t trong nh ng câu l nh mà bash bi t. và sau l n nh n <Tab> th hai s xu t hi n m t dòng d ng Display all 2627 possibilities? (y or n) (Hi n th t t c 2627 kh năng? c n ch n y – có ho c n – không). N u s phương án ch n là r t nhi u (ví d nh n phím <Tab> hai l n khi dòng l nh tr ng r ng) thì b n đ c s nghe th y ti ng bíp sau l n nh n <Tab> đ u tiên. Do đó c n bi t d ng h th ng m t cách đúng đ n trư c khi t t máy. Đ làm vi c v i l ch s câu l nh trong h v bash ngư i ta s d ng nh ng t h p phím trong b ng 3. N u nh n hai l n phím <Tab> sau tên c a m t câu l nh và m t kho ng tr ng. bash ghi nh m t s câu l nh (theo m c đ nh là 1000 l nh. đôi khi có th d n đ n không kh i đ ng đư c máy trong l n sau. Vì trong b t kỳ th i đi m nào trên h th ng cũng có r t nhi u quá trình đang làm vi c.5 Ng ng làm vi c v i Linux M c dù máy tính làm vi c dư i s đi u khi n c a HĐH Linux có th đ ch y su t ngày đêm. 4 environment variable . Cũng gi ng như trư ng h p câu l nh. Đây đư c g i là l ch s l nh. giá tr này đư c đ t trong bi n HISTSIZE. L ch s l nh đư c lưu trong t p tin xác đ nh b i bi n HISTFILE (thư ng là $HOME/. B n có th th y đi u này b ng cách th c hi n l nh: [nhimlui]$ ps ax Th c hi n l i l nh này m t l n n a đ xem l i. Nh đó ngư i dùng có kh năng nh p thêm m t vài ký t n a làm gi m s phương án ch n xu ng còn 1 r i là dùng phím <Tab> m t l n n a. và bash s đưa ra danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. N u bash tìm th y nhi u câu l nh có ph n đ u này. thì h v bash s coi như b n đang tìm tên t p tin đ dùng làm tham s cho l nh này. xem chương 5) và cho phép g i l i chúng b ng cách ch n t danh sách. n u đã nh p vào m t ph n tên t p tin thì ph n còn l i s đư c t đ ng thêm vào. Tương t như v y có th đoán ph n còn l i c a các bi n môi trư ng4 .

Tham s th i_gian dùng đ “h n gi ” th c hi n câu l nh (không nh t thi t ph i th c hi n câu l nh ngay l p t c). Thư ng s d ng hai trong s các tùy ch n c a chương trình shutdown: • -h – d ng hoàn toàn h th ng (halt. Ví d . dòng_ký_t Th c hi n dòng l nh. Vi c tìm dòng l nh c n thi t s đư c th c hi n t cu i t p tin l ch s và dòng l nh đ u tiên tìm th y s đư c th c hi n <Ctrl>+<O> Cũng gi ng như nh n phím <Enter>. Đi u đó có nghĩa là bash không bi t tìm chương trình đây. ho c dùng câu l nh su đ có đ quy n tương ng.3: T h p phím đi u khi n l ch s l nh Phím Ph n ng c a h th ng <↑> ho c <Ctrl>+<P> Chuy n t i (g i vào dòng l nh) câu l nh trư c trong danh sách (di chuy n ngư c l i danh sách) <↓> ho c <Ctrl>+<N> Chuy n t i câu l nh ti p theo trong danh sách (di chuy n theo danh sách) <PgUp> Chuy n t i câu l nh đ u tiên trong danh sách l ch s l nh <!>. . b n s nh n đư c câu tr l i “bash: shutdown: command not found”. có ph n đ u trùng v i dòng_ký_t . do đó b n c n đăng nh p vào h th ng dư i tên ngư i dùng này. đây là /sbin/shutdown. vì t p tin chương trình c a shutdown n m t i /sbin.52 Kh i đ ng Linux l n đ u B ng 3. sau đó hi n th câu l nh ti p theo trong l ch s l nh Ch có ngư i dùng root m i có th th c hi n câu l nh shutdown này5 . ví d qua sudo. s t t máy) • -r – kh i đ ng l i h th ng (reboot). <->. Trong trư ng h p đó b n c n nh p vào đư ng d n đ y đ đ n chương trình. n u b n mu n kh i đ ng l i sau 5 phút thì hãy nh p vào câu l nh: [root]# shutdown -r +5 5 Cũng có th c u hình đ nh ng ngư i dùng khác th c hi n đư c shutdown. Th i gian h n gi đư c tính t lúc nh n phím <Enter>. <N> Th c hi n (không c n nh n <Enter> câu l nh th n trong danh sách <!>. <N> Th c hi n câu l nh th n tính t cu i danh sách <!>. Câu l nh shutdown có cú pháp như sau: [root]# shutdown <tùy_ch n> <th i_gian> <dòng_thông_báo> Ghi chú: R t có th khi ch y l nh.

nhưng c n ng t ngu n đi n trong khi h th ng b t đ u kh i đ ng l i. nhưng có th nó không gi i quy t đư c t t c nh ng v n đ c a b n. do đó câu tr l i cho câu h i c a b n đã n m trong lòng bàn tay.6 Tr giúp khi dùng Linux Như v y là b n đ c đã k t thúc phiên làm vi c đ u tiên v i HĐH Linux và tôi mong r ng b n chưa c n tr giúp trong m t tình hu ng nào đó. Tác gi cũng mong cu n sách này s th c hi n vai trò tr giúp trong th i gian đ u tiên này. Đ i v i chúng ta thì t m th i câu l nh sau s thích h p hơn: [root]# shutdown -h now Câu l nh này s t t máy ngay l p t c.1 Các ngu n thông tin tr giúp N u rơi vào tình hu ng mà b n không bi t ph i làm gì đ có đư c k t qu mong mu n. Tác gi coi cách gi i quy t này là đúng vì ngư i dùng c n bi t trư c cách thoát kh i nh ng trư ng h p khó khăn.org) • câu l nh locate C n nói ngay l p t c là ph n l n thông tin t nh ng ngu n này b ng ti ng Anh. Do đó chúng ta s xem xét t ng ngu n thông tin này m t cách c th hơn. 3. Các phiên b n Linux có hàng nghìn trang tài li u d ng t p tin. Các d án d ch chúng sang ti ng Vi t còn chưa đư c t ch c ho c còn chưa đư c hoàn ch nh. Có m t vài ngu n đ c l p ch a thông tin v h u h t các m t c a h th ng Linux: • các trang tr giúp man • tr giúp siêu văn b n info • tài li u đi kèm v i ph n m m • HOWTO và FAQ c a d án The Linux Document Project (http://www. Vì th tác gi s đưa ra ngay l p t c nh ng ngu n thông tin khác. Tương đương v i câu l nh này là l nh halt.3. . Sau khi nh n t h p phím “n i ti ng” <Ctrl>+<Alt>+<Del> trên Linux s th c hi n các hành đ ng tương t v i l nh [root]# shutdown -r now B ng cách này cũng có th t t máy. 3. tldp. Nhưng tôi s ph i “đi trư c” k v cách nh n thông tin tr giúp trong giao di n đ ho (X Window).6 Tr giúp khi dùng Linux 53 Câu l nh này có nghĩa là “d ng h th ng sau 5 phút và kh i đ ng l i sau khi hoàn thành công vi c”.6. thì t t nh t hãy tìm tr giúp ngay trong h th ng.

do đó có kh năng xem thông tin theo t ng màn hình và di chuy n màn hình này xu ng dư i và lên trên và đ di chuy n có th s d ng các phím như trong chương trình less.54 Kh i đ ng Linux l n đ u 3. ví d /etc/passwd Trò chơi Khác (bao g m các gói macro và quy ư c. Các trang man đư c xem b ng chương trình less (ho c chương trình xác đ nh b i bi n PAGER). ví d man(7). và v các g i h th ng (system call). V n đ ch các t p tin ch a thông tin c a tr giúp man n m trong các thư m c con manx (x là tên c a ph n) c a thư m c /usr/share/man và khi câu l nh man tìm ki m thông tin c n thi t.4. v đ nh d ng t p tin.4. groff(7) Nhân (kernel routines) các l nh Tcl/Tk Th t li t kê đây không có s nh m l n nào. Nh ng phím thư ng dùng nh t là: N u b n không thích đ c t màn hình mà c m tay đ c. Vì th n u mu n xem tr giúp v g i h th ng swapon c n ch y l nh [user]$ man 2 swapon đ ch ra s th t c a ph n tr giúp c n tìm ki m thông tin.2 Các trang tr giúp man Như đã nói ng n g n trên v câu l nh man. N u b n ch y l nh [user]$ man swapon thì s nh n đư c tr giúp v câu l nh swapon n m trong ph n 8. hàm trong thư vi n c a ng d ng) Thi t b (t p tin đ c bi t. thư ng n m trong /dev) Đ nh d ng t p tin và quy ư c. Các trang tr giúp man chia thành các ph n như trong b ng 3.6. B ng 3. b ng câu l nh này ngư i dùng trong hình hu ng khó khăn luôn luôn có th tìm tr giúp v b t kỳ câu l nh nào c a h th ng. thì nó s xem các thư m c con này theo th t đã ch ra trong b ng 3. thì có th in ra trang man tương ng b ng l nh [user]$ man tên_câu_l nh | lpr ho c n u máy in là postscript thì dùng: [user]$ man -t tên_câu_l nh | lpr . Đây là cách nh n tr giúp chính trong t t c các h th ng UNIX.4: Các ph n chính c a tr giúp man Ph n 0 1 8 2 3 4 5 6 7 9 n N i dung Các t p tin header (thư ng n m trong /usr/include) Chương trình ho c câu l nh c a ngư i dùng Câu l nh dùng đ qu n tr h th ng G i h th ng6 (hàm do nhân cung c p) G i thư vi n7 (chương trình con.

Tương t như l nh apropos là câu l nh man v i tham s -k. thì cũng gi ng như man.6 Tr giúp khi dùng Linux 55 B ng 3. Trong trư ng h p ngư c l i khi tìm ki m b n s nh n đư c thông báo “nothing appropriate”. N u b n đ c đ máy ch y c đêm thì t t nh t ch y câu l nh này d ng công vi c cho ti n trình cron8 . . tuỳ ch n và cú pháp c a l nh trong quá trình làm vi c đ không ph i nh m t s lư ng l n nh ng thông tin này trong đ u. các trang tr giúp man không dành cho th i gian làm quen đ u tiên v i Linux. b n có th 8 cron là chương trình đ ch y t đ ng các công vi c theo th i gian đã đ nh. Nh đó b n có kh năng xem các ph n khác nhau c a tr giúp mà không c n ph i thoát ra kh i chương trình xem này. Đ nh n thông tin v m t câu l nh nào đó. Trong trư ng h p này có th dùng hai câu l nh whatis và apropos. 3. Và theo ý ki n c a nhi u ngư i dùng là v chi u hư ng t t hơn. Chúng dành cho nh ng ngư i dùng có kinh nghi m c n có “s tay tra c u” v đ nh d ng. Ch có ngư i dùng root m i có quy n ch y câu l nh makewhatis. Câu l nh apropos th c hi n tìm ki m theo các ph n c a t khóa.3 Câu l nh info Câu l nh info là d ng tr giúp thay th và tương đương v i man. Ví d : [user]$ info man Thông tin màn b n s th y trên màn hình trong ph n l n trư ng h p s khác v i nh ng gì mà câu l nh man đưa ra. Cu i cùng tác gi mu n nói r ng. Tuy nhiên đ có th nh n đư c thông tin mong mu n thì còn c n ph i bi t ch tìm thông tin đó. whatis và apropos làm vi c. thì đ u tiên c n t o ra cơ s d li u v các câu l nh có trên máy b ng cách ch y l nh makewhatis. Hãy th ch y l nh sau: [user]$ man -k net C n ph i nói luôn là đ cho các câu l nh man -k.5: Phím s d ng đ xem trang man Phím Ch c năng <Q> Thoát kh i chương trình <Enter> Xem t ng dòng <Space> Hi n th màn hình thông tin ti p theo <B> Quay l i màn hình trư c </>.6. dòng ký t . <Enter> Tìm ki m dòng ký t ch ra <N> L p l i tìm ki m v a th c hi n.3. Câu l nh whatis tìm ki m t khóa đưa ra trong cơ s d li u bao g m danh sách các câu l nh và mô t ng n g n c a chúng. L nh này ch đưa ra nh ng trùng l p chính xác v i t khóa tìm ki m. c n nh p vào info cùng v i m t tham s là tên c a câu l nh quan tâm. Nhưng s khác nhau cơ b n nh t ch info đưa ra thông tin d ng siêu văn b n (hypertext) gi ng như các trang web. Trong khi làm vi c ch đ văn b n.

56

Kh i đ ng Linux l n đ u

ch y câu l nh info trên m t trong các terminal o (hãy nh đ n các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2>, <Ctrl>+<Alt>+<F3> v.v. . . ) đ có th chuy n sang terminal o đó tìm tr giúp khi c n thi t. Trong trư ng h p b n không bi t tìm thông tin c n thi t đâu thì có th chuy n sang các ph n khác nhau b ng các siêu liên k t (hyperlink) mà info t o ra. Nh ng liên k t này đư c đánh d u b ng ký t sao (*), khác v i cách đánh d u liên k t trên các trang Web nhưng v n gi nguyên đư c s thu n l i. Có th di chuy n qua các liên k t b ng phím <Tab>. Sau khi di chuy n đ n liên k t mong mu n, hãy nh n phím <Enter>. Phím <P> đưa ngư i dùng tr l i trang v a xem, phím <N> đưa đ n trang ti p theo, còn <U> chuy n lên trên m t b c trong c u trúc phân b c c a các trang tài li u này. Ngoài ra, còn có th chuy n theo liên k t b ng cách khác tương t như h th ng trình đơn. Đ u tiên c n nh n phím <M>, sau đó nh p vào dòng Menu item: cu i màn hình m t vài ký t đ u tiên c a tên c a ph n tr giúp c n thi t. Tên c a nh ng ph n tr giúp này đư c hi n th trên màn hình. S ký t ph i đ sao cho ch tương ng v i m t ph n tr giúp, n u không thì chương trình s yêu c u nh p thêm vào. Thoát ra kh i info b ng phím <Q>.

3.6.4

Câu l nh help

Như đã nh c đ n trên, h th ng tr giúp v các l nh tích h p c a h v bash là câu l nh help. N u ch y l nh help không có tham s thì s nh n đư c danh sách c a t t c các l nh tích h p c a bash. N u ch y help tên, trong đó tên là tên c a m t trong nh ng câu l nh nói trên, thì b n s nh n đư c gi i thi u ng n g n v cách s d ng câu l nh này.

3.6.5

Tài li u đi kèm v i b n phân ph i và chương trình ng d ng

N u trong quá trình cài đ t không b đi nh ng gói tài li u, thì sau khi k t thúc b n s tìm th y trong thư m c /usr/share/doc (ho c /usr/doc) các thư m c con HOWTO, FAQ,. . . Nh ng thư m c này ch a tài li u đ y đ v h th ng Linux nói chung cũng như nh ng ph n riêng r c a nó. Nh ng tài li u này có d ng văn b n ASCII và có th xem chúng b ng các câu l nh more tên ho c less tên ho c b ng chương trình xem có trong Midnight Commander. Ph n l n các chương trình ng d ng có kèm theo tài li u hư ng d n cài đ t và s d ng. N u cài đ t chương trình t gói (package) d ng rpm (Fedora Core, SuSE, Mandriva,. . . ) thì tài li u s n m trong thư m c con tương ng c a thư m c /usr/share/doc. Tên c a nh ng thư m c con này tương ng v i tên c a chương trình và phiên b n c a nó. Ví d , chương trình nh p ti ng Vi t mà tôi đang dùng đ gõ nh ng dòng này xvnkb phiên b n 0.2.9 có thư m c con tương ng xvnkb-0.2.9 n m trong /usr/share/doc sau khi cài đ t. Đôi khi đ tìm t p tin tr giúp mong mu n b n s c n đ n câu l nh locate. Câu l nh này trong m t ch ng m c nào đó tương t v i các l nh whatis và apropos. Khi ch y locate nó s tìm t t c nh ng t p tin có tên ch a t khóa đưa ra. Ví d locate net s tìm t t c nh ng tên t p tin có tên ch a “net”. Nh ng t p tin này có r t nhi u trên máy. Trong t khóa (m u) có th s d ng các ký t thay th *, ?, []. Tuy nhiên câu l nh locate không tìm ki m theo các

3.6 Tr giúp khi dùng Linux

57

thư m c c a h th ng t p tin, mà theo cơ s d li u đ c bi t ch a tên các t p tin đư c t o ra (và đôi khi c n c p nh t) b ng l nh updatedb. Trong m t s b n phân ph i locate đư c thay th b i slocate (secure locate). slocate t t o cho mình cơ s d li u nói trên sau khi ch y v i tham s tương ng.

3.6.6

Câu l nh xman

Đây là chương trình cho phép xem các trang tr giúp man khi làm vi c giao di n đ ho (GUI). Vi c tìm ki m và hi n th các trang tr giúp đư c th c hi n b ng cách nh n các nút và trình đơn. Còn l i (theo thông tin hi n th ) xman cũng gi ng như man.

3.6.7

Câu l nh helptool

Sau khi ch y l nh helptool s hi n ra m t c a s đ ho , có m t ô nh p vào đ ngư i dùng đưa ra thu t ng đang quan tâm. Chương trình s xem t t c các t p tin tài li u (b n có th c u hình đ ch n nh ng tài li u nào c n xem khi tìm ki m). Sau khi hoàn thành tìm ki m chương trình s hi n ra danh sách nh ng t p tin có ch a thu t ng này. N u nh n chu t vào m t t p tin trong danh sách thì s hi n ra m t c a s khác n i dung c a t p tin đã ch n. Khi này t p tin s đư c hi n th d ng lưu trên đĩa: trang info, trang man, v.v. . .

3.6.8

Sách và Internet

T t nhiên, h c Linux d dàng và đơn gi n nh t khi có m t cu n sách t t. Trư c tiên b n c n đ c tài li u hư ng d n đi kèm v i b n phân ph i c a mình. Các b n phân ph i l n như Debian, SuSE, Fedora,. . . đ u đã có nh ng tài li u này (r t có th đã đư c d ch sang ti ng Vi t). R t ti c ngư i d ch chưa đ c cu n sách ti ng Vi t nào v Linux do đó không th gi i thi u v i b n đ c. T t nhiên n u b n có k t n i Internet (bây gi không còn quá xa x ) và m t chút ti ng Anh thì có th tìm đư c câu tr l i cho m i câu h i c a mình. Tôi xin đưa ra m t s đ a ch sau làm bư c kh i đ u cho b n đ c trong bi n thông tin vô b b n này.

Các trang ti ng Vi t
1. http://vnoss.org – trang web dành cho ngư i dùng ng d ng mã ngu n m (MNM) Vi t Nam. Có nhi u thông tin v Linux, tài li u v Linux, di n đàn cho phép b n đ t câu h i c a mình. Trang web do bác Nguy n Đ i Quý đang s ng và làm vi c t i B qu n lý. 2. http://vnoss.net – tin t c v Linux và MNM. 3. http://vnlinux.org – đây là trang web dành cho nhóm ngư i dùng Linux Vi t Nam (vietlug). B n s tìm th y nhi u thông tin có ích đây và có th đăng ký tham gia nhóm thư vietlug đ đ t câu h i. Trang này do anh Larry Nguy n, m t Vi t Ki u M , qu n lý.

58

Kh i đ ng Linux l n đ u 4. http://vnoss.net/dokuwiki/doku.php?id=linux:tailieutiengviet – trên trang này có t ng h p t t c nh ng tài li u ti ng Vi t v Linux, r t có th b n s tìm th y tài li u v đ tài mình c n tìm hi u trên trang này. 5. http://kde-vi.org – trang web c a nhóm d ch giao di n KDE sang ti ng Vi t.

Các trang ti ng Anh
1. http://www.linux.com 2. http://www.linux.org 3. http://www.linux.org.uk – Trang web Linux c a Châu Âu. Do Allan Cox m t trong các nhà phát tri n Linux h tr . 4. http://www.tldp.org – Trang web chính ch a tài li u v Linux. R t nhi u tài li u bao g m HOWTO, FAQ, sách. . . 5. http://freshmeat.net/ – Thông báo hàng ngày v nh ng chương trình ng d ng m i ra dành cho Linux. Kho ph n m m kh ng l cho Linux. 6. http://www.li.org – T ch c Linux International. 7. http://www.linuxstart.com 8. http://oreilly.linux.co – 9. http://www.linuxplanet.com 10. http://www.kde.org – Trang ch c a môi trư ng làm vi c KDE. 11. http://www.gnu.org – Các ng d ng dành cho Linux, trong đó n i ti ng nh t là trình so n th o Emacs (GNU’s Not UNIX). 12. http://slashdot.org – Nh ng tin t c m i nh t v công ngh máy tính trong đó có Linux. Có các bài báo và l i bình c a ngư i đ c (không qua ki m duy t). 13. http://www.linuxtoday.com – Danh sách dài nh ng tin t c, thông báo qu ng cáo và các thông tin khác. Xem trang này b n s bi t ph n l n nh ng s ki n trong th gi i Linux. 14. http://www.lwn.net – Tin t c hàng tu n v Linux. Thông tin chia thành t ng h ng m c: thông tin chung, thương m i, thông tin v nhân Linux, công c phát tri n chương trình m i, chương trình cho Linux, v.v. . . N u b n mu n tin tư ng r ng Linux phát tri n r t nhanh và mu n nh n tr giúp c a các công ty thương m i l n thì nh t đ nh ph i thăm trang này. Tin t c trên tu n báo này đư c ban biên t p chú thích r t t t. 15. http://www.linuxnewbie.org – Trang web t t cho nh ng ngư i dùng m i. đây b n s tìm th y r t nhi u tài li u.

3.6 Tr giúp khi dùng Linux

59

16. http://www.linuxjournal.com – t p chí Linux. Thư ng đăng nh ng bài báo v nhi u đ tài. 17. http://www.linuxgazette.com – t báo Linux này s thú v đ i v i c ngư i dùng m i và ngư i dùng có kinh nghi m. 18. http://www.linuxfocus.org – T p chí phi thương m i toàn c u. 19. http://www.linuxworld.com – M t trang web t t có r t nhi u bài báo hay. 20. http://www.linux-mag.com – Linux Magazin, m t t t p chí r t thú v . 21. http://www.penguinmagazine.com. T t nhiên đây không ph i là danh sách đ y đ nh ng trang web nói v Linux. Nh ng trang nói trên ch là đi m kh i đ u đ t đó b n s tìm đư c nh ng trang web khác trong bi n thông tin Internet. Đi đ n đâu là ph thu c vào ý mu n c a b n. N u có v n đ trong lúc cài đ t, thì hãy h i d ch v khách hàng c a phân ph i đĩa. N u b n mua đĩa c a m t công ty chuyên môn thì s có đ a ch liên l c c a d ch v này. N u b n mua đĩa ghi l i ho c t ghi đĩa t t p tin ISO nh n đư c qua Internet thì r t có th l i cài đ t là do khi ghi đĩa gây ra. Hãy s d ng h p thư đi n t . B n nên đăng ký v i m t vài nhóm thư chung (mailing list) nào đó, ví d mailto:vietlug-users@userforge.net. Cách đăng ký còn ph thu c vào t ng nhóm thư (nói chính xác hơn là ph thu c vào máy ch đi u khi n nhóm thư này). Nhưng hi n nay thư ng có hai cách đăng ký: g i thư đ n m t đ a ch xác đ nh đ yêu c u, đăng ký qua giao di n web. Thông tin này b n có th tìm th y trên trang web gi i thi u v nhóm thư chung. Tuy nhiên b n c n bi t là đ đ c đư c t t c thư chung thì c n r t nhi u th i gian, và còn ph i đ c r t nhi u thư c a nh ng ngư i dùng m i khác (ví d “Console là gì?”), ho c th m chí có c nh ng lá thư “ng ng n” (ví d “Hôm nay dùng Debian th t vui”) và t t nhiên là ph i đ c c nh ng thư tr l i cho nh ng câu h i này c a nh ng ai bi t m t chút gì đó. Do đó n u mu n b n có th xem kho lưu tr nh ng lá thư này b ng trình duy t, r t có th đã có câu tr l i cho câu h i c a b n đó. Và như v y b n không c n ph i đăng ký cũng như vi t thư vào nhóm thư chung n a. T t nhiên n u không tìm th y thì đ ng ng i ng n đ t câu h i. Ngư i dùng Linux h t s c vui lòng tr l i thư c a b n. B o đ m là b n s nh n đư c câu tr l i, n u không hi u thì còn có th yêu c u gi i thích thêm. Khi đ t câu h i có liên quan đ n h th ng Linux c a b n, c n luôn luôn thêm vào thư c a mình càng nhi u chi ti t càng t t (nhưng đ ng thêm thông tin th a) bao g m: tên c a b n phân ph i (Debian, SuSE, Fedora, hay m t cái nào khác), phiên b n nhân, có v n đ v i ph n c ng nào (phiên b n, dòng ch ghi trên m ch đi n t ), thông báo nào hi n ra khi có v n đ . Đ ng đòi h i ngư i dùng khác g i câu tr l i th ng đ n đ a ch c a b n, “vi t thư vào nhóm thư chung là t th hi n, vi t thư đi n t cũng là s h tr k thu t. Vi t thư thì mi n phí, nhưng s h tr k thu t thì không”. Xin hãy luôn nh đi u đó!

ngư i dùng thư ng không c n quan tâm đ n. quay v phía chính b n thân đĩa lưu t o thành m t vùng bên trong c a h th ng t p tin đ i v i ngư i dùng. Vì đây th c hi n các cơ ch ghi t p tin lên các đĩa lưu khác nhau. T phía c a HĐH thì t p tin là m t chu i liên t c các byte v i chi u dài xác đ nh. 1 M t s tác gi thích dùng thu t ng “v t ch a” đây. M t còn l i s dành cho m t chương sách sau. Vì th . CD. C n nói thêm là chúng ta s xem xét m t h th ng t p tin c th ext3fs. T phía m t trư c này ngư i dùng th y h th ng t p tin là m t c u trúc lôgíc c a các thư m c và t p tin. v. đã đ n lúc làm quen v i m t trong nh ng thành ph n chính và quan tr ng c a Linux – đó là h th ng t p tin.Chương 4 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Bây gi b n đã bi t cách kh i đ ng và d ng h th ng Linux. M t này c a h th ng t p tin có c u trúc không đơn gi n chút nào. h th ng t p tin cơ b n c a Linux đ n th i đi m hi n nay. Nhưng nó c n đ t cho t p tin m t cái tên nào đó đ ngư i dùng (hay nói đúng hơn là chương trình ng d ng) có th làm vi c v i t p tin. M t m t c a nó luôn quay v phía ngư i dùng (hay nói chính xác hơn là quay v phía ng d ng). đĩa t . H th ng t p tin – là c u trúc nh đó nhân c a h đi u hành có th cung c p cho ngư i dùng và các ti n trình tài nguyên c a h th ng d ng b nh lâu dài trên các đĩa lưu1 thông tin: đĩa c ng. đ i v i ngư i dùng thì h th ng t p tin là m t c u trúc lôgíc c a các thư m c và t p tin. . Tuy nhiên còn có nhi u ký t n a có ý nghĩa đ c bi t trong h v shell và do đó không nên dùng đ đ t tên t p tin. mà ngư i dùng không th y. M t còn l i. chúng ta t m g i là m t sau. M i h th ng t p tin.v. Mà thông tin trên m i HĐH đư c lưu d ng t p tin trên các đĩa lưu. gi ng như m t cái đĩa ăn. 4. Làm sao đ ngư i dùng có th làm vi c v i t p tin đó là công vi c c a h th ng t p tin. chúng ta t m g i nó là m t trư c. th c hi n vi c truy c p (ch n thông tin c n thi t) và nhi u thao tác khác. . DVD. Còn có nh ng h th ng t p tin khác nhưng chúng ta s đ c p đ n chúng mu n hơn. có hai m t. Tên t p tin trong Linux có th dài 255 ký t bao g m b t kỳ ký t nào tr ký t có mã b ng 0 và ký t d u g ch chéo (/). Trong chương hi n t i chúng ta s xem xét m t quay v phía ngư i dùng c a h th ng t p tin.1 T p tin và tên c a chúng Máy tính ch là công c đ làm vi c v i thông tin không hơn không kém. H đi u hành không quan tâm đ n đ nh d ng bên trong c a t p tin. .

t c là ph i l p l i d u này hai l n). Tuy nhiên n u nhìn t phía h đi u hành và h th ng t p tin thì không ph i 2 3 thư ng g i theo ti ng lóng là tarball. qu bóng tar Nhưng l nh ls -a s hi n th .4. b i vì có th gây ra v n đ cho m t s ng d ng khi c n s d ng nh ng t p tin như v y và c khi di chuy n nh ng t p tin đó lên h th ng t p tin khác. Tuy nhiên t t nh t là không s d ng nh ng ký t này k c d u cách trong tên t p tin và thư m c. Ví d .2. l nh ls không hi n th nh ng t p tin như v y. Chúng ta đã quen v i vi c t p tin đư c xác đ nh hoàn toàn theo tên c a nó. . Đi u này cũng đúng đ i v i tên t p tin.gz và L4U-0.9. N u nó là d u ch m đ u tiên trong tên. m c dù v n dùng ph n cu i cùng c a tên t p tin sau d u ch m đ làm ký hi u v các d ng t p tin đ c bi t (.gz có th n m trong cùng m t thư m c và là tên c a các t p tin khác nhau.9. Khi này khái ni m ph n m r ng t p tin (thư ng dùng trong DOS) không còn có ý nghĩa gì. Đi u này lúc đ u có th gây khó khăn cho ngư i dùng Windows nhưng sau khi quen thì b n s th y nó th t s có ích. Làm tương t như v y đ i v i nh ng ký t khác. Trong Linux ngư i dùng thư ng đ t nhi u d u ch m trong tên c a t p tin.2.tar.tar.gz. đ t o thư m c có tên “mot hai ba” chúng ta c n dùng câu l nh sau: [user]$ mkdir "mot hai ba" vì câu l nh [user]$ mkdir mot hai ba s t o ba thư m c: “mot”. Đ c thêm ls(1) đ bi t chi ti t.2. Ví d : [user]$ mkdir \\mot\&hai s t o thư m c \mot&hai. chúng ta s đ c p đ n sau. Đ i v i d u ch m thì không ph i như v y. ví d . thì t p tin này s là n (thu c tính hidden) đ i v i m t s câu l nh.tar.3 Như đã nói chương trư c trong Linux có phân bi t các ký t vi t hoa và vi t thư ng.9. Còn có th đ t tên t p tin ho c thư m c v i nh ng ký t nói trên vào d u ng c kép. > < ‘ d u cách 61 N u tên t p tin ch a m t trong nh ng ký t này (không khuyên dùng nhưng v n có th ) thì trư c nó ph i đ t m t d u g ch chéo ngư c (\) (đi u này v n đúng trong trư ng h p có chính b n thân d u g ch chéo ngư c. D u ch m có ý nghĩa đ c bi t trong tên t p tin.1 T p tin và tên c a chúng Đó là nh ng ký t sau: ! @ # $ & ~ % * ( ) [ ] { } ’ " \ : . Trên Linux các t p tin chương trình và t p tin bình thư ng không phân bi t theo ph n m r ng c a tên (trong DOS t p tin chương trình có ph n m r ng exe) mà theo các d u hi u khác.tar. t c là có th thêm chúng vào tên t p tin (thư m c) n u đưa tên vào trong d u ngo c kép ho c dùng d u g ch chéo ngư c đ b đi ý nghĩa đ c bi t c a chúng. Vì th l4u-0.gz dùng đ ký hi u các t p tin nén2 ). “hai” và “ba”. ví d xvnkb-0.

9. thì nó đư c lưu đ n lúc h th ng ( ng d ng) gi i phóng nó. . bao g m thông tin v v trí c a các ph n c a t p tin trên đĩa lưu.pdf users 3069 2006-09-06 13:52 l4u. và chính ch s này m i là tên th c s c a t p tin trên h th ng. chúng ta s nói k hơn v ký t này ngay sau đây.tex N u b n dùng SuSE Linux thì có th nh p vào l nh ll. Các ch s inode n m trong m t b ng đ c bi t g i là inode table.2. V n đ ch m i t p tin trong Linux có m t “ch s ký hi u” (index descriptor) tương ng. Nh ng tên này còn đư c g i là liên k t “c ng” (hard link) (chúng ta s làm quen k hơn v i khái ni m liên k t và cách t o nh ng liên k t này trong chương sau). Có th tìm ra s lư ng liên k t c ng đ n t p tin (t c là s lư ng tên c a t p tin) b ng l nh ls v i tham s -l4 .pdf đ thay cho đư ng d n dài hơn projects/l4u/l4u-0.62 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs như v y. Khi b n đ c xóa m t t p tin có nhi u tên (liên k t c ng) thì trên th c t ch xóa đi m t liên k t (mà b n ch ra trên dòng l nh xóa). thông tin v d ng t p tin và nhi u thông tin khác.9. Th m chí c khi b n đ c đã xóa đi liên k t cu i cùng thì cũng không có nghĩa là đã xóa n i dung c a t p tin: n u t p tin đang đư c h th ng hay m t ng d ng nào đó s d ng. Không ph i ai cũng có kh năng nh đã ghi gì trong t p tin v i s 12081982 (nói chính xác hơn là ch có m t s r t ít ngư i có kh năng này). Chúng ta s g i ch s này là ch s c a t p tin.pdf Ký t ∼ có ý nghĩa đ c bi t.2.pdf. Ngay phía sau quy n truy c p đ n t p tin là m t s cho bi t s lư ng nh ng liên k t c ng này: [user]$ ls t ng 1280 -rw-r--r-drwxr-xr-x -rw-r--r--rw-r--r-4 -l 1 2 2 1 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 users 81409 2006-09-06 03:43 bash. Đ có th thêm tên khác cho t p tin ho c thư m c (t o liên k t c ng). Tác gi đưa ra nh ng thông tin trên ch đ nói r ng tên c a b t kỳ t p tin nào trong Linux không ph i gì khác mà chính là liên k t đ n ch s inode c a t p tin. hay còn g i là “inode” (t m th i chưa có thu t ng ti ng Vi t chính xác nên xin đ nguyên t ti ng Anh).9. Vì th m i t p tin có th có bao nhiêu tên tùy thích. Vì th các t p tin còn đư c đ t thêm m t tên thân thi n v i ngư i dùng và hơn th n a còn đư c nhóm vào các thư m c. Tuy nhiên đ i v i ngư i dùng thì nh ng tên như v y th t s không thu n ti n. chúng ta s d ng câu l nh ln d ng sau: ln tên_đã_có tên_m i Ví d : [user]$ ln projects/l4u/l4u-0. Chi ti t v câu l nh ln b n có th đ c trong trang man c a nó. nó ch thư m c cá nhân (home directory) c a ngư i dùng. B ng này đư c t o ra trên đĩa lưu cùng lúc v i h th ng t p tin. nhưng bây gi cũng c n đ c p đ n m t chút v ch s “inode”.tex users 4096 2006-09-06 02:16 images users 82686 2006-09-06 14:32 l4u-0. Các inode trong b ng đư c đánh s theo th t . Chính inode lưu t t c nh ng thông tin c n thi t cho h th ng t p tin v t p tin. Chúng ta s nói k v m t sau c a h th ng t p tin trong m t s chương sách s p t i.2. M i đĩa lưu dù là th t s hay lôgíc thì đ u có m t b ng các ch s inode c a riêng mình. Bây gi có th dùng ~/l4u.pdf ~/l4u.

Tên đ y đ c a t p tin (ho c còn g i là “đư ng d n”5 đ n t p tin) là danh sách tên c a các thư m c bao g m thư m c ch a t p tin đó và các thư m c m . M i thư m c (con) có th ch a các t p tin riêng l và các thư m c con c a nó. phương án d ch “thư m c cá nhân” đư c ưu tiên hơn.v. Ngoài thư m c hi n th i m i ngư i dùng còn có m t “thư m c nhà” (home directory.tex là tên đ y đ c a t p tin tôi đang nh p vào trên máy c a mình.2 Thư m c N u như c u trúc t p tin không cho phép s d ng gì khác ngoài tên t p tin (t c là t t c các t p tin n m trên m t danh sách chung gi ng như các h t cát trên bãi bi n) thì th m chí c khi không có gi i h n v đ dài c a tên. m t h th ng Linux hoàn ch nh s có s lư ng t p tin còn l n hơn th . Trên MS Windows ho c DOS c u trúc thư m c như v y có trên m i đĩa (t c là chúng ta có không ph i m t “cây” mà m t “r ng” thư m c) và thư m c g c c a m i c u trúc t p tin đư c đánh d u b ng m t ch cái Latinh (và do đó đã có m t s h n ch ). và thư m c g c duy nh t c a c u trúc này đư c ký hi u b ng d u g ch chéo “/”.2 Thư m c (Danh sách b c t b t vì không c n thi t).v. Ví d /home/teppi82/projects/l4u/ext3fs. v. t c là thư m c mà ngư i dùng đang làm vi c trong đó. r t khó có th tìm đ n t p tin c n thi t. 63 4.4. b t đ u t thư m c g c “/” và k t thúc là b n thân tên c a t p tin. ví d t p tin văn b n (text file). Trong c u trúc thư m c c a Linux nh ng thư m c cá nhân c a ngư i dùng thư ng n m trong thư m c /home và thư ng có tên trùng v i tên đăng nh p c a 5 6 đây là đư ng d n tuy t đ i Nói chính xác hơn là: có toàn quy n đ n khi nào root chưa thay đ i chúng :). Ghi chú: n u nói m t cách chính xác. H v shell lưu giá tr c a “thư m c hi n th i”. Có th đưa vào thư m c g c này m t s lư ng không h n ch các thư m c n m trên các đĩa lưu khác nhau (thư ng nói là “g n h th ng t p tin” ho c “g n đĩa lưu”). . Hãy tư ng tư ng b n có m t danh sách kho ng vài nghìn t p tin! Xin đ ng nghi ng . Đó là thư m c trong đó ngư i dùng có toàn quy n6 : có th t o và xóa các t p tin. thay đ i quy n truy c p đ n chúng. đó là l nh pwd. K t qu là chúng ta thu đư c m t c u trúc thư m c có phân b c b t đ u t m t thư m c g c. . và chúng ta s dùng thu t ng này trong cu n sách l4u). Vì th mà các t p tin đư c t ch c vào các thư m c. v. Có m t câu l nh cho bi t tên c a thư m c hi n th i. Tên c a thư m c cũng đư c đ t theo nh ng quy đ nh như đ i v i tên t p tin. . thì thư m c hi n th i luôn đi li n v i m i ti n trình đã ch y (trong đó có h v shell). Trong đư ng d n này tên c a các thư m c con cách nhau b i d u g ch chéo “/” dùng đ ký hi u thư m c g c như đã nói trên. còn t p tin – là các “lá”. . vì th đôi khi ch y m t chương trình nào đó trong shell có th d n đ n vi c thay đ i thư m c hi n th i sau khi chương trình đó hoàn thành công vi c. Trên Linux và UNIX nói chung ch có m t c u trúc thư m c duy nh t cho t t c các đĩa lưu. các thư m c có th n m trong các thư m c khác. trên đó m i thư m c đó là m t nút c a “cây”. Và nói chung ngoài c u trúc bên trong c a mình thì thư m c không khác gì so v i nh ng t p tin thông thư ng. . C u trúc phân b c c a thư m c thư ng đư c minh ho b ng “cây thư m c”.

thì c n ph i đưa cho câu l nh ls đư ng d n tuy t đ i ho c tương đ i đ n thư m c đó.’). “ch t” nào đó c a thư m c hi n th i. trong đó có li t kê t t c nh ng t p tin và thư m c con c a thư m c này. thì ph c t p hơn m t chút.. N u như thư m c đích n m cao hơn trong c u trúc thư m c. ho c n m hoàn toàn trên m t “cành” khác c a cây thư m c. C n lưu ý là trên th c t n câu l nh ls ch đưa ra n i dung c a t p tin mô t thư m c này. t c là ngư i dùng nhimlui có th làm vi c v i thư m c /home/nhimlui/hinhanh b ng ~/hinhanh. bây gi chúng ta s nói rõ hơn v khái ni m đư ng d n tương đ i./vnoss/doc Câu l nh ls dùng đ đưa ra màn hình danh sách các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i.’) và ch đ n chính b n thân thư m c này. Ví d : [user]$ ls projects BanTin drupal-vn bashscripts fluxbox chem-tex gnomevi debian HocTap KDE-vi l4u manvi mc mrtg others SuSE syslinux Xfce vim vnlinux vnoss .. V n đ này đư c gi i quy t như sau: m i thư m c (tr thư m c g c) có duy nh t m t thư m c m trong cây thư m c. T c là không có các h p đ c bi t ch a các t p tin. Ví d : /home/nhimlui. N u mu n xem n i dung c a m t thư m c khác. t c là n m trong m t thư m c con. Khái ni m đư ng d n đ y đ (tuy t đ i) đã gi i thích trên. m i thư m c ch là m t t p tin bình thư ng. thì ch c n ch y l nh: [user]$ cd . cho đ n khi nào t i đư c thư m c đích. Tham s c a l nh này là đư ng d n đ y đ ho c đư ng d n tương đ i đ n thư m c mà b n mu n dùng làm hi n th i.64 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs ngư i dùng đó. Còn đ chuy n “leo” lên hai b c c a cây thư m c. và không x y ra b t kỳ nào thao tác làm vi c v i t p tin c a thư m c. Ví d .. nhưng khi đó c n ph i nh p vào m t đư ng d n r t dài. M t trong s chúng có ký hi u là d u ch m (‘. Đư ng d n tương đ i đó là danh sách các thư m c c n ph i đi qua trong cây thư m c đ có th chuy n t thư m c hi n th i đ n thư m c khác (chúng ta g i nó là thư m c đích). nó ch đ n thư m c m . còn b n ghi th hai có ký hi u là hai d u ch m đơn (‘. Như đã nói trên. đ dùng thư m c m làm thư m c hi n th i.. T t nhiên trong b t kỳ trư ng h p nào cũng có th s d ng đư ng d n tuy t đ i. Chính nh ng d u hai ch m này đư c dùng đ ghi đư ng d n tương đ i. Khi ngư i dùng vào h th ng. sau đó thư m c con c a thư m c con (thư m c “cháu”). thì đơn gi n: ch c n ch ra thư m c con c a thư m c hi n th i. Trong m i thư m c có hai b n ghi đ c bi t. thư m c cá nhân s tr thành thư m c hi n th i c a ngư i dùng này. ch có các danh sách t p tin thông thư ng xác đ nh t p tin hi n th i thu c v m t thư m c nào đó. N u ch y câu l nh ls không có tham s thì chúng ta ch th y tên c a các t p tin c a thư m c hi n th i. . N u thư m c đích n m phía dư i trong c u trúc thư m c. Câu l nh cd dùng đ thay đ i thư m c hi n th i. M i ngư i dùng có th làm vi c v i thư m c c a mình b ng ký hi u ~. r i t đó h xu ng thư m c vnoss/doc thì c n ch y l nh: [user]$ cd . ho c “cháu”./.. .

. Tham s -r đ o ngư c l i tr t t c a s p x p (c n ph i s d ng cùng v i các tham s -l ho c -t). N u ch y câu l nh ls v i tham s -l thì không ch có tên t p tin mà s hi n th c d li u v quy n truy c p đ n t p tin (chúng ta s nói đ n sau). kích thư c t p tin và th i gian s a đ i cu i cùng. tên ch s h u t p tin.4. M t ví d minh h a khác: [user]$ ls t ng 1316 -rw-r--r--rw-rw-r--rw-r--r--rw-r--r--rw-r--r-drwxr-xr-x -rw-r--r--l 1 1 1 1 1 2 1 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 teppi82 users users users users users users users 81629 98135 783 20778 2013 4096 3267 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-09 2006-09-08 2006-09-08 2006-09-08 22:11 13:54 21:58 02:48 21:34 14:25 23:13 bash. do đó s này b ng s thư m c con công thêm 2). Đ th y đư c nh ng thông tin chi ti t đó. C n chú ý r ng có th li t kê các tham s m t cách riêng r như th này: [user]$ ls -l -i . và .tex images l4u. .tex caidat. 4. s lư ng liên k t c ng hay s lư ng tên (n u là thư m c thì ngay t đ u đã có hai liên k t như v y là ..3 Công d ng c a các thư m c chính 65 B n ghi v t p tin trong thư m c tương ng ngoài tên còn có r t nhi u thông tin v t p tin này.. tên nhóm s h u t p tin (xin đư c g i t t là “nhóm t p tin” m c dù t i nghĩa).3 Công d ng c a các thư m c chính N u như b n đ c đã t ng dùng Windows (ví d 2000 hay XP). Ví d các t p tin h th ng thư ng n m trong thư m c C:\Windows. Khi dùng tham s -t vi c s p x p đư c th c hi n không theo tên mà theo th i gian s a đ i t p tin. Trong Linux cũng có m t c u trúc thư m c ki u như v y và th m chí còn nghiêm ng t hơn. thì bi t r ng m c dù ngư i dùng có toàn quy n t ch c c u trúc thư m c. Tiêu chu n này đư c g i là Filesystem Hierarchy Standart (FHS).tex N u đưa thêm tham s -i thì trong c t đ u tiên s hi n th ch s inode c a t p tin.r ho c g p l i như th này: [user]$ ls -lir Chúng ta d ng mô t ng n g n v câu l nh ls đây (chi ti t v l nh này có th xem trên các trang man ho c info tương ng) và chuy n sang xem xét các thư m c chính c a c u trúc t p tin trong Linux. thì c n dùng các tham s m r ng khác c a câu l nh ls.tex ChangeLog ext3fs. Hơn n a có m t tiêu chu n xác đ nh c u trúc thư m c cho các HĐH dòng UNIX.v. N u có mong mu n b n có th đ c toàn b tiêu chu n này t i đ a ch . v. nhưng m t s truy n th ng v n đư c tuân theo.tex gioithieu. Tham s -u dùng đ hi n th th i gian truy c p cu i cùng thay vào ch th i gian s a đ i. các chương trình thư ng đư c cài đ t vào C:\Program Files.

/etc/X11 Thư m c dành cho các t p tin c u hình c a h th ng X11 (ví d . /dev Thư m c các t p tin đ c bi t ho c các t p tin thi t b ph n c ng.com/fhs/. B ng 4. còn c t th ba cu i cùng đưa ra mô t ng n g n v công d ng c a nh ng thư m c này. Thư m c /bin 7 do đó m t s nhà qu n tr không t đ ng g n phân vùng /boot vào trong quá trình kh i đ ng. chi ti t hơn b n có th đ c trong tiêu chu n FHS có trên http://www. xorg. M t ph n các t p tin c u hình có th n m trong các thư m c con c a /usr. /etc Thư m c này và các thư m c con c a nó lưu ph n l n nh ng d li u c n cho quá trình kh i đ ng ban đ u c a h th ng và lưu nh ng t p tin c u hình chính. ph n l n trong s chúng c n cho h th ng trong th i gian kh i đ ng (ho c trong ch đ m t ngư i dùng khi b o trì h th ng). Thư m c /etc không đư c lưu các t p tin chương trình (c n đ t chúng trong /bin ho c /sbin. đây có lưu r t nhi u nh ng câu l nh thư ng dùng c a Linux. Ví d .66 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs http://www. B n đ c có th xem qua man mknod (mknode(1)). Chúng ta s nói đ n nh ng t p tin này ngay sau trong m t ph n riêng. . Mô t trong b ng này là h t s c ng n g n.pathname. B ng 4. và t p tin ngư i dùng passwd. Chúng ta s đ c p chi ti t v nh ng t p tin này và quá trình kh i đ ng nói riêng trong m t vài chương s p t i. /boot G m các t p tin c đ nh c n cho kh i đ ng h th ng. /etc/sysconfig Thư m c lưu m t vài (không ph i t t c ) t p tin c u hình h th ng. thì nh ng t p tin trong thư m c này s đư c sao chép vào thư m c cá nhân c a ngư i dùng đó. c t bên trái li t kê các thư m c con c a thư m c g c. trong đó có nhân (kernel). /etc/rc. Dư i đây chúng ta s xem xét công d ng c a m t vài(!) thư m c con c a thư m c /etc.pathname. /home Thông thư ng trong thư m c này là các thư m c cá nhân c a ngư i dùng (tr root).d Thư m c này lưu nh ng t p tin s d ng trong quá trình kh i đ ng h th ng. /etc/skel Khi t o ngư i dùng m i. Các b n phân ph i Linux l n đ u tuân theo tiêu chu n này. T p tin trong thư m c này ch c n trong th i gian kh i đ ng7 .conf). còn c t th hai li t kê m t vài (không ph i t t c ) thư m c con.com/fhs/.1: C u trúc thư m c c a Linux Công d ng Thư m c này g m ch y u các chương trình. trong /etc có t p tin inittab xác đ nh c u hình kh i đ ng.1 dư i đây đưa ra danh sách ng n g n nh ng thư m c chính đư c t o ra trong c u trúc t p tin theo tiêu chu n nói trên.

halt. nên t p tin s nh n đư c tên trùng v i ch s inode c a nó. đĩa c ng ngoài. fsck. swapon. Nh ng thư vi n này ch n p vào b nh khi có nhu c u th c hi n hàm nào đó. mkfs. Trong trư ng h p ngư c l i thì cùng m t mã l p l i nhi u l n trong các chương trình khác nhau. . N u fsck tìm ra t p tin mà không xác đ nh đư c thư m c m thì nó s đưa t p tin đó vào thư m c /lost+found.*. . swapoff. vì th không nên lưu đây nh ng t p tin mà b n có th s c n đ n. Đây là đi m g n h th ng t p tin proc cung c p thông tin v các ti n trình đang ch y. thì có th t o trong thư m c này các thư m c con cho t ng đĩa lưu. route. reboot. vì chúng đư c nhi u chương trình s d ng. . v nhân. ifconfig. như v y cho phép gi m kích thư c mã chương trình n m trong b nh . Đây là h th ng t p tin o.v. N u b n thư ng g n m t vài đĩa lưu đ ng như đĩa m m. CD. Th m chí n u trên h th ng không có trình biên d ch C nào. arp. DVD. H th ng s t đ ng d n d p thư m c này theo đ nh kỳ. Đây là đi m g n (mount) nh ng h th ng t p tin g n t m th i. Ít nh t trong thư m c này ph i có init. N u trên máy tính có đ ng th i Linux và Windows (DOS) thì thư m c này thư ng dùng đ g n các h th ng t p tin FAT. . Vì thư m c /bin ch y u lưu các t p tin th c thi (chương trình và ti n ích c a HĐH) s d ng trong quá trình kh i đ ng và do nhà qu n tr ch y. Vì thư m c m b m t. flash. v các thi t b tính. shutdown. tr khi khi b n bi t r ng t p tin ho c nhóm t p tin nào đó đang gây nh hư ng đ n công vi c c a h th ng. Thư m c dành cho các t p tin t m th i. Tuy nhiên không nên xóa nh ng t p tin trong thư m c này.*.3 Công d ng c a các thư m c chính Thư m c /lib 67 /lost+found /mnt /tmp /root /sbin /proc Công d ng Thư m c này lưu các thư vi n chia s c a các hàm mà trình biên d ch C và các môđun (các driver thi t b ) c n. Thư m c này s d ng đ ph c h i h th ng t p tin b ng l nh fsck. Đây là thư m c cá nhân c a ngư i dùng cao c p root. mkswap. fdisk. thì các thư vi n chia s v n c n thi t.v.4. Chi ti t b n có th đ c trong man 5 proc. Trong tiêu chu n FHS có nói r ng c n đ c trong thư m c này nh ng t p tin th c thi s s d ng sau khi g n thành công h th ng t p tin /usr. Hãy chú ý là thư m c này không n m cùng ch v i thư m c cá nhân c a nh ng ngư i dùng khác (trong /home). . v.v. b t kỳ th i đi m này ngư i dùng root cũng có th xóa t p tin kh i thư m c này mà không làm nh hư ng l n đ n ngư i dùng khác. Các t p tin đ c bi t c a thư m c này s d ng đ nh n và g i d li u đ n nhân.

• /usr/local/sbin – các chương trình dành cho nhà qu n tr . • /usr/local/man – các trang tr giúp man. Các chương trình (ti n ích và ng d ng) thư ng đư c ngư i dùng bình thư ng s d ng. Các h th ng ph c t p (ví d Debian Linux) có th có các thư m c con c a mình trong thư m c này. m t s chương trình không th g i tr c ti p. Trong thư m c này là các thư vi n object c a các chương trình con. đây thư ng đ t các chương trình và các thư m c con (n i b ) ch dành cho máy tính này. Và đây cũng thư ng là liên k t đ n /usr/X11R6/bin. các thư vi n đ ng (dynamic library). /usr/lib/X11 – nơi thư ng dùng đ đ t các t p tin có liên quan đ n X Window và các t p tin c u hình c a h th ng X Window. Trong các thư m c con c a /usr là t t c các ng d ng chính. Theo tiêu chu n FHS thì nên dành cho thư m c này m t phân vùng riêng ho c đ t hoàn toàn trên đĩa s d ng chung trong m ng. bao g m: • /usr/local/bin. Trên Linux đó thư ng là liên k t m m đ n thư m c /usr/X11R6/lib/X11. Thư m c con này lưu mã ngu n c a các thư vi n tiêu chu n c a ngôn ng C. . • /usr/local/lib – thư vi n và t p tin c a các chương trình và h th ng n i b . các ti n ích h th ng và c các t p tin thêm vào (t p tin d ng include). /usr/bin/X11 là nơi thư ng dùng đ lưu các chương trình ch y trên X Window. Ngư i dùng c n có ít nh t là quy n đ c đ i v i thư m c này. các t p tin tài li u. vì chúng đã đư c các nhà phát tri n h th ng ki m duy t k càng (không l b n bi t v h th ng t t hơn các nhà phát tri n). đây thư ng lưu nh ng chương trình /usr/bin /usr/include /usr/local • /usr/local/doc – các tài li u đi kèm v i chương trình ng d ng. Dù trong trư ng h p nào cũng đ ng s a nh ng t p tin trong thư m c này. Phân vùng ho c đĩa đó thư ng g n ch đ c và trên đĩa (phân vùng) là các t p tin c u hình cũng như t p tin th c thi dùng chung. • /usr/local/src – mã ngu n c a các chương trình. ng d ng. /usr/sbin /usr/lib Thư m c này g m các chương trình th c thi dành cho nhà qu n tr và không s d ng trong th i gian kh i đ ng.68 Thư m c /usr Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Công d ng Thư m c này r t l n và c u trúc c a nó nhìn chung l p l i c u trúc c a thư m c g c.

• /usr/X11R6/bin – các chương trình th ng này. . Thông thư ng đây là liên k t m m đ n /var/tmp. Alpha. .v. /var Trong thư m c này là các t p tin lưu các d li u bi n đ i (variable). misc (nh ng gi li u tùy theo ki n trúc khác nhau). /var/adm /var/lock /var/log . Chúng ta xem xét m t vài thư m c con c a thư m c này: • /usr/share/dict – các danh sách t (word list) c a ti ng Anh dùng cho các chương trình ki m tra chính t như ispell. • /usr/share/misc (đã nói trên). /usr/src /usr/tmp /usr/X11R6 Mã ngu n c a các thành ph n khác nhau c a Linux: nhân. khóa locking. Tiêu chu n FHS khuyên dùng thư m c con cho m i chương trình. Dung lư ng thông tin trong thư m c này có th thay đ i trong m t kho ng l n. ng d ng. . ng d ng c a h • /usr/X11R6/lib – các t p tin và thư vi n có liên quan đ n X-Window. các t p tin t m th i. M i ph n c a man n m trong m t thư m c con riêng trong thư m c này. Lưu các thông tin v tài kho n và thông tin chu n đoán dành cho nhà qu n tr . Các t p tin b n ghi (log).3 Công d ng c a các thư m c chính Thư m c /usr/share 69 Công d ng Thư m c này dùng cho t t c các t p tin d li u dùng chung và có quy n truy c p là ch đ c. và PPC có th dùng chung m t thư m c /usr/share n m trên m t phân vùng ho c đĩa chia s trên m ng. Nh ng thư m c sau ho c liên k t m m sau ph i có trong /usr/share: man (các trang tr giúp man). M t nơi n a đ lưu các t p tin t m th i. v. vì thư m c gi các t p tin như b n ghi (log).4. Nh ng d li u này xác đ nh c u hình c a m t s chương trình trong l n ch y sau ho c là nh ng thông tin lưu t m th i s s d ng sau. Thư ng dùng đ chia s gi a các ki n trúc khác nhau c a HĐH. . Các t p tin thu c v h th ng X Window. ví d i386. C n chú ý là thư m c này không dùng đ chia s gi a các HĐH khác nhau ho c gi a các phiên b n khác nhau c a cùng m t HĐH. Các t p tin đi u khi n h th ng dùng đ d tr tài nguyên. • /usr/share/man – các trang tr giúp man. spool.

T p tin trong thư m c này thư ng đư c d n s ch trong th i gian kh i đ ng Linux. ví d : • /var/spool/at – các công vi c mà at đã ch y. Có hai d ng thi t b : ký t (hay còn g i là các thi t b trao đ i theo byte) và kh i (trao đ i theo kh i).4 D ng t p tin Trong các ph n trư c chúng ta đã xem xét hai d ng t p tin đó là t p tin thông thư ng và các thư m c. vì có th th c hi n ghi d li u vào t p tin. bàn phím. n u c n đưa ra màn hình terminal th nh t thông tin nào đó. đ i v i Linux thì t t c các thi t b k t n i vào máy tính ( c ng. Chúng ta s làm quen v i chúng trong ph n này. ) đ u là các t p tin. Chúng lưu thông tin v s ti n trình (PID) và ghi thông tin hi n gh i (utmp). tháo r i. chuy n d li u lên các thi t b và trao đ i d li u gi a các ti n trình b ng cách tương t như nhau. . T p tin đư c đ t vào hàng đ t c a các chương trình khác nhau. Đi u này đơn gi n hoá s t ch c và trao đ i các d li u.70 Thư m c /var/run Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Công d ng Các t p tin bi n đ i trong th i gian th c hi n các chương trình khác nhau. 4.4.v. Nh v y có th dùng khái ni m t p tin cho các thi t b và các đ i tư ng khác. môđem. đ i v i h đi u hành thì t p tin ch là m t chu i các byte liên t c. • /var/spool/uucp – t p tin c a h th ng uucp. S khác nhau gi a hai d ng này n m cách đ c và ghi . • /var/spool/cron – t p tin c a h th ng Verb+cron+. Nh ng trên Linux còn có m t vài d ng t p tin n a. chu t. nh ng thành ph n sau cũng đư c Linux coi là t p tin: • các t p tin thi t b • các ng (kênh) có tên (named pipe) • các socket (t v i nghĩa như t chim) • các liên k t m m (symlinks). /var/spool 4. Như đã nói. . • /var/spool/mail – t p tin thùng thư c a ngư i dùng. /var/tmp Các t p tin t m th i. thì h th ng th c hi n thao tác ghi vào t p tin /dev/tty1. terminal. máy in. • /var/spool/lpd — t p tin trong hàng đ i in. Ví d .1 Các t p tin thi t b Như đã nói. Trong t t c các trư ng h p này s d ng cùng m t phương pháp d a trên ý tư ng chu i các byte. máy scan. Do đó ngoài các t p tin thông thư ng và thư m c. v.

S d ng cho các k t n i t xa qua telnet. Còn thông tin đư c đ c và ghi vào các thi t b kh i theo các kh i. Vì th các t p tin thi thư ng có hai s : l n (major) và nh (minor). /dev/cua Các t p tin cho môđem. Ví d các c ng.4 D ng t p tin 71 thông tin vào các thi t b . t c là đĩa Primary Master. t c là trong trư ng h p này t p tin có c b ng 0. /dev/ttS0 tương ng v i COM1 trong DOS. thì b n s th y m t lư ng kh ng l nh ng t p tin thi t b . tb t là tb ts . N u s d ng /dev/null làm thi t b nh p vào. Không th đ c t đĩa c ng và ghi lên đó t ng byte. /dev/ttS T p tin h tr làm vi c v i các c ng k t ti p nhau (các c ng COM). đ u tiên là /dev/fd0. còn s nh cho bi t c n ph i làm vi c v i thi c th nào c a d ng này. thì s thu đư c m t chu i các s 0. Ví d thi t b d ng này là terminal. /dev/sd c ng v i giao di n SCSI. N u nhìn vào thư m c /dev (t c là chuy n vào thư m c đó b ng l nh cd r i ch y ls). B ng 4. đĩa /dev/hda.4. Trên Linux nh ng t p tin này h tr các terminal o (hãy nh l i chương trư c). B ng 4. Đ i v i các t p tin thi t b . Các thi t b ký t trao đ i thông tin theo t ng ký t (theo t ng byte) trong ch đ chu i các byte.2 cho bi t nh ng t p tin thư ng dùng nh t. Tên g i v n đư c lưu k t khi k t n i teletype vào các h th ng UNIX làm terminal. S l n c a thi t b cho nhân bi t p tin này thu c v driver nào. Thi t b /dev/hda1 tương ng v i phân vùng đ u tiên c a đĩa c ng đ u tiên. th hai là /dev/fd1. câu l nh ls -l cho bi l n và s nh đã nói thay vì kích thư c c a t p tin. /dev/null Thi t b này có th g i là “l đen”. /dev/fd Các t p tin đĩa m m. /dev/hd Các c ng v i giao di n IDE.2: Nh ng t p tin thi t b chính T p tin Ý nghĩa /dev/console Console h th ng t c là màn hình và bàn phím k t n i t i máy tính. T t c nh ng gì ghi vào /dev/null s m t vĩnh vi n. /dev/ttS1 tương ng v i COM2. Nh ng ngư i vi t script thư ng chuy n nh ng thông báo không c n thi t vào thi t b này. Đ trao đ i v i các ph n khác c a h đi u hành m i driver t o ra m t giao di n liên l c có v ngoài gi ng như t p tin. /dev/pty Các t p tin h tr terminal gi . M i d ng thi t b có th có m t vài t p tin thi t b . /dev/tty Các t p tin h tr terminal c a ngư i dùng. Trao đ i d li u v i các thi t b trên Linux do các driver thi t b đ m nhi m. trao đ i thông tin v i đĩa ch có th theo t ng kh i. Ph n l n nh ng t p tin như v y đã đư c t o s n t trư c và n m trong thư m c dev. Nh ng driver này ho c n m trong nhân ho c n m riêng d ng môđun và có th g n vào nhân sau.

Trong s nh ng h th ng s d ng socket c n k đ n X Window. liên k t m m có th ch đ n nh ng t p tin n m trong h th ng t p tin khác. Trong trư ng h p ngư c l i c n t o ra m t ng có tên. Nó đư c ghi trong mô t inode c a t p tin đó. cho phép chúng giao ti p mà không ch u nh hư ng c a các ti n trình khác. T p tin d ng này ch y u dùng đ t ch c trao đ i d li u gi a các chương trình khác nhau (pipe d ch t ti ng Anh sang là ng.4. N u có hai ti n trình đư c sinh ra t cùng m t ti n trình m trao đ i thông tin (thư ng x y ra). h th ng in và h th ng syslog.4. đư ng ng). thì trao đ i đư c th c hi n mà không c n đ n socket: d li u do nhân chuy n tr c ti p t chương trình này đ n chương trình khác. Liên k t c ng ch là m t tên khác cho t p tin ban đ u. Vì v y ch dùng liên k t c ng nh ng nơi không c n bi t s khác nhau.4 Liên k t m m Trong ph n v tên t p tin chương trư c chúng ta đã nói r ng t p tin trong Linux có th có vài tên hay liên k t c ng. 8 thu t ng này v n chưa đư c th ng nh t. ví d trên nh ng đĩa lưu đ ng. Khi này b n thân t p tin ng ch tham gia vào s kh i đ u trao đ i d li u. Nhưng trên Linux còn có m t d ng liên k t khác g i là (liên k t tư ng trưng8 ). 4. M t trong nh ng ng d ng c a liên k t c ng đó là ngăn ch n kh năng xóa t p tin m t cách vô tình. N u t p tin ban đ u b xóa. Khác v i liên k t c ng. nhưng nh ng ti n trình không tham gia vào k t n i hi n th i không th th c hi n b t kỳ thao tác đ c hay ghi nào lên t p tin socket. Tuy nhiên t phía h th ng t p tin socket th c t không khác các ng có tên: đó ch là các đi m cho phép n i các chương trình v i nhau.3 Các socket Socket đó là k t n i gi a các ti n trình. Nh ng liên k t này cũng có th coi là tên ph cho t p tin. Đi m đ c bi t c a liên k t c ng là nó ch th ng đ n ch s inode. ho c th m chí trên m t máy tính khác. do đó đưa ra c hai trư ng h p có th g p. R t khó phân bi t tên đ u tiên c a t p tin và nh ng liên k t c ng đư c t o ra sau đó.2 Các ng có tên (pipes) Còn có m t d ng t p tin thi t b n a đó là các ng có tên. nhưng chúng là nh ng t p tin khác – nh ng t p tin liên k t m m. Sau khi t o liên k t c ng không th phân bi t đâu là tên t p tin còn đâu là liên k t. Nói chung socket và s trao đ i qua socket đóng vai trò h t s c quan tr ng trên t t c các h th ng UNIX.4. thì ng có th không có tên. thì t p tin v n còn đư c lưu trên đĩa cho đ n khi v n còn ít nh t m t tên. Sau khi đã t o ra k t n i.72 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. và do đó liên k t c ng ch có th dùng cho t p tin c a cùng m t h th ng t p tin. M t ti n trình có th đ c t t c nh ng gì mà m t ti n trình khác đ t vào ng. trong đó có Linux: socket là khái ni m then ch t c a TCP/IP và như v y là d a trên socket đã xây d ng toàn b Internet. ví d b ng chương trình mkfifo. M c dù nh ng ti n trình khác có th th y các t p tin socket. t c là trên cùng m t phân vùng (đĩa lưu). . N u b n đ c xóa m t trong s nh ng t p tin này (nói đúng hơn là m t trong s nh ng tên này). ng là phương ti n h t s c thu n ti n và s d ng r ng rãi đ trao đ i thông tin gi a các ti n trình. hay b đ m FIFO (First In – First Out). 4.

Vì th n u b n đ c thay đ i t p tin qua m t tên nào đó c a nó. Thành viên c a các nhóm khác nhau có th có quy n truy c p khác nhau đ n t p tin.2. Cơ ch quy đ nh truy c p đư c phát tri n cho h th ng UNIX vào nh ng năm 70 c a th k trư c r t đơn gi n nhưng có hi u qu đ n n i đã đư c s d ng hơn 30 năm. và hi n th i v n còn đư c s d ng đ gi i quy t bài toán này..5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c 73 thì liên k t m m tuy không b xóa nhưng tr thành vô giá tr . T t nhiên đi u này có th th y rõ trong ph n cu i (ph n tên t p tin).” luôn luôn là thư m c m c a thư m c hi n th i. .” (liên k t đ n thư m c m ) trong tên t p tin ch đ n. trên h th ng còn có các nhóm ngư i dùng. Cũng như v y đ i v i chính b n thân liên k t m m. Nhưng khi t o liên k t m m.pdf Sau khi th c hi n câu l nh này trong thư m c cá nhân c a tôi xu t hi n t p tin l4u. thì s th y nh ng thay đ i này khi xem t p tin qua tên khác. và root có th thay đ i thành ph n c a m t nhóm nào đó.. Ngoài ra. hãy h n ch s d ng “. Hãy s d ng liên k t m m trong nh ng trư ng h p b n mu n tránh s l m l n mà liên k t c ng có th gây ra.4. đó sau tên t p tin c a liên k t là m t mũi tên → ch đ n t p tin ban đ u.2. thì có th di chuy n thư m c mot đi đâu tùy thích. liên k t m m khi đó v n làm vi c đúng. ví d nhóm các nhà qu n tr có quy n nhi u hơn so v i nhóm các nhà l p trình. b i vì v trí c a liên k t m m có th thay đ i.pdf ~/l4u. thì trong danh sách s có m t dòng như sau: lrwxrwxrwx 1 teppi82 users 20 2006-09-10 06:39 l4u.pdf Hãy chú ý đ n ký t đ u tiên c a dòng này. T o và xóa các nhóm là công vi c c a ngư i dùng cao c p root. nhưng khác ch là tên ban đ u c a t p tin cũng như liên k t cùng ch đ n m t t p tin th c s trên đĩa. Cơ s c a cơ ch quy đ nh quy n truy c p đó là tên ngư i dùng và tên nhóm c a ngư i dùng. mà “. Như b n đã bi t trong Linux m i ngư i dùng có m t tên riêng không l p l i dùng đ đăng nh p vào h th ng. N u b n t o trong thư m c mot m t liên k t m m ch đ n m t thư m c khác. Và bây gi n u xem danh sách t p tin trong thư m c b ng câu l nh ls -l. và Linux cho phép m t ngư i dùng có th n m trong m t ho c nhi u nhóm.9.pdf -> projects/l4u/l4u-0. ho c khi t p tin n m trên m t h th ng t p tin khác.9.pdf. 4.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c B i vì Linux là h đi u hành nhi u ngư i dùng. Vi c t o b t kỳ m t liên k t nào cũng gi ng như sao chép t p tin. nó cho chúng ta bi t t p tin là m t liên k t m m. Đ t o liên k t m m c n s d ng câu l nh ln đã nói đ n và thêm vào tùy ch n -s: [user]$ ln -s tên_t p_tin tên_liên_k t Ví d : [user]$ ln -s projects/l4u/l4u-0. nên yêu c u quy đ nh truy c p đ n các t p tin và thư m c là m t trong nh ng yêu c u thi t y u nh t mà h đi u hành ph i gi i quy t.

Nhân ti n. m i nhóm g m ba ký t xác đ nh quy n truy c p tương ng cho ch s h u. Thay b t kỳ ký t nào trong s nh ng ký t này b ng d u g ch ngang có nghĩa là ngư i dùng b tư c m t quy n tương ng. Nhóm th nh t ch g m m t ký t xác đ nh d ng t p tin (m t trong b n d ng đã nêu ph n trên). t t c nh ng ngư i dùng khác (k c nh ng ngư i dùng c a nhóm root) b tư c m t quy n ghi vào t p tin này. Nh ng ký t này có th t m chia thành b n nhóm. có nghĩa là h không th s a t p tin và nói chung là không th thay đ i t p tin b ng cách nào đó. Quy n truy c p và thông tin v d ng t p tin trên các h th ng UNIX đư c lưu trong mô t inode d ng c u trúc 2 byte (16 bit). Nó có th là m t trong s nh ng ký t sau: • – (g ch ngang) – t p tin thông thư ng • d – thư m c • b – t p tin thi t b kh i • c – t p tin thi t b ký t • s – socket • p – ng có tên (pipe) • l – liên k t m m (symbolic link). nhưng có thêm m t tham s n a đó là tên c a m t t p tin c th nào đó.74 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs Trong mô t inode c a m i t p tin có ghi tên c a ch và nhóm s h u t p tin. Ví d t p tin chương trình c a h v bash /bin/bash. vùng xác đ nh d ng t p tin và quy n truy c p đ n nó. Trong ví d c a chúng ta quy n truy c p c a ch s h u là rwx. w. Sau ký t xác đ nh d ng t p tin là ba nhóm. Ngày t đ u khi t o t p tin ch c a nó là ngư i dùng đã t o ra nó. Bây gi hãy th c hi n m t l n n a câu l nh ls -l. có nghĩa là ch s h u root có quy n đ c (r). Có th thay đ i ch và nhóm s h u trong quá trình làm vi c sau này b ng hai câu l nh chown và chgrp (chúng ta s đ c p k hơn v hai l nh này ngay sau đây). ghi vào t p tin (w) và ch y t p tin này (x). Nói chính xác hơn là ngư i dùng mà ti n trình t o t p tin đã ch y dư i tên h . Cũng trong ví d trên chúng ta th y. Vùng này trong ví d trên là chu i các ký t t m th i chưa nói lên đi u gì “-rwxr-xr-x”. tên c a nhóm s h u cũng đư c ghi vào theo thông tin tên nhóm c a ti n trình t o t p tin. hãy chú ý kh năng này c a câu l nh ls -l – hi n th thông tin v m t t p tin c th nào đó ch không ph i t t c các t p tin trong thư m c m t lúc. Đi u này là t t nhiên vì máy tính ch làm vi c d a trên các bit ch không ph i d a trên các ký t r. Cùng lúc v i ch s h u. trong trư ng h p này ch s h u là ngư i dùng root. nhóm s h u t p tin và cho nh ng ngư i dùng khác. . nhóm s h u – root. [user]$ ls -l /bin/bash -rwxr-xr-x 1 root root 501804 2006-04-23 05:46 /bin/bash Như b n đ c th y. Nhưng bây gi trên dòng này chúng ta s quan tâm hơn đ n vùng đ u tiên.

t c là cho nh ng ngư i dùng khác “quy n g i” (th c thi) thư m c. “quy n ghi” và “quy n g i” có thay đ i m t chút. m i nhóm 3 bit.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c 75 x. Quy n đ c đ i v i thư m c thì h t s c d hi u. Quy n th c thi (tôi thích dùng thu t ng quy n g i) có nghĩa là b n đ c có th n p t p tin vào b nh và th ch y mã này gi ng như trư ng h p chương trình. N u b n đ c là ch s h u thư m c và mu n cho nh ng ngư i dùng khác quy n xem m t t p tin nào đó trong thư m c c a mình thì c n ph i cho h quy n truy c p (chuy n) vào thư m c này. Ba bit ti p theo xác đ nh các tính ch t đ c bi t c a t p tin th c thi (chúng ta s nói đ n m t chút sau). n u th c hi n câu l nh: [user]$ ls -l /usr thì s th y dòng tương ng v i thư m c share như sau: drwxr-xr-x 128 root root 4096 2006-09-07 02:20 share T t nhiên là đ i v i thư m c thì ý nghĩa c a các khái ni m “quy n đ c”. . ba bit cu i cùng – quy n c a nh ng ngư i dùng còn l i (t c là t t c nh ng ngư i dùng. Quy n đ c r t p tin có nghĩa là ngư i dùng có th xem n i dung t p tin b ng các chương trình xem khác nhau. Nhưng khi so n th o b n s không th lưu nh ng thay đ i trong t p tin lên đĩa. T t nhiên n u trên th c t t p tin không ph i là chương trình (ho c các script shell. 9 bit này chia thành ba nhóm. nhưng ngư c l i n u t p tin là chương trình mà không có quy n g i thì cũng không th ch y chương trình đó. và khác v i các HĐH c a Microsoft không ph i ai cũng có quy n g i t p tin. Quy n ghi cũng d hi u. Ba bit đ u tiên xác đ nh quy n c a ch s h u. Ví d . d ng ch cái thì “1” đư c thay th b ng các ch cái tương ng (r. Quy n g i đ i v i thư m c có hơi khó hi u m t chút. x nói trên đư c dùng đ xác đ nh quy n truy c p đ n thư m c. còn “0” th hi n d ng d u g ch ngang. t t c đ u do tính ch t “th c thi” đ t ra. N u v n th c hi n câu l nh ls -l nhưng tham s không ph i là tên t p tin mà là tên thư m c thì chúng ta s th y thư m c cũng có quy n truy c p và cũng v n nh ng ch cái r. B n bit trong s 16 bit này đư c dùng cho b n ghi v d ng t p tin. ho c b ng các trình so n th o văn b n. perl. thì t c là có th xem n i dung c a thư m c (có th nói khác là xem danh sách t p tin trong thư m c). ba bit ti p theo – quy n c a nhóm s h u. w ho c x). n u không có quy n ghi w vào t p tin này. Và cu i cùng 9 bit cu i cùng xác đ nh quy n truy c p đ n t p tin. ví d more. ) thì không th g i t p tin. Như v y là chúng ta đã bi t đư c trên Linux nh ng t p tin nào là có th th c thi. Khi có quy n này. B n th y không. Hơn n a còn c n ph i cho ngư i dùng “quy n g i” đ i v i t t c các thư m c n m trư c thư m c này trong cây thư . Cho nên n u ngư i dùng có quy n đ c thư m c. ngư i dùng có th t o và xóa các t p tin trong thư m c. Trong trư ng h p này quy n g i ch quy n chuy n vào thư m c này.4. Khi này n u bit tương ng có giá tr b ng “1”. . thì có quy n đó. còn n u b ng “0” thì quy n đó b tư c m t. w. ph n m r ng c a t p tin đây không có liên quan gì. n u chúng ta nh r ng thư m c cũng ch là t p tin lưu danh sách các t p tin khác trong thư m c đó. tr ch s h u và nhóm s h u t p tin). t c là thêm vào ho c xóa kh i thư m c dòng lưu thông tin v m t t p tin nào đó và các liên k t tương ng. .

nhưng c n ph i nh tên c a thư m c con này. Đ ng ng c nhiên khi ch s h u l i không có t t c m i quy n. N u tên ngư i dùng không trùng v i tên ch s h u thì h th ng ki m tra xem ngư i dùng này có n m trong nhóm s h u hay không. ngư i dùng root có th tư c b m t s quy n c a ch s h u t p tin. thì b n có th chuy n sang thư m c con b ng l nh cd. Khi dùng cách th nh t b n ph i ch ra rõ ràng thêm quy n nào cho ai ho c tư c quy n nào và c a ai như sau: [user]$ chmod wXp tên_t p_tin Trong đó. Như v y nhóm tính ch t th ba trong quy n truy c p là dành cho t t m i ngư i dùng. ghi và g i) không. N u ngư i dùng không ph i là ch s h u và cũng không n m trong nhóm s h u. Sau khi đ c đo n trên có th th y “quy n đ c” thư m c là th a thãi vì không cho ra tính năng gì m i so v i “quy n g i”. Chính vì v y mà theo m c đ nh t t c các thư m c có đ t quy n g i cho ch s h u cũng như nhóm và nh ng ngư i dùng khác. Tuy nhiên v n có s khác nhau gi a hai quy n này. nhưng s không th y đó b t kỳ m t t p tin nào khi ch y l nh ls (có th th y rõ hơn n u b n s d ng chương trình Midnight Commander). N u ch s h u không có quy n nào đó. Đ thay đ i quy n truy c p t i t p tin ngư i ta s d ng l nh chmod (change mode).76 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs m c. tr ch s h u và nh ng ngư i dùng n m trong nhóm s h u. N u ch đưa ra quy n g i. ch nh hư ng đi). Đ ng tư c b quy n này c a chính b n thân mình. thì ki m tra xem ch s h u có các quy n truy c p tương ng (đ c. ch ký t w ph i đ t m t trong các ký t sau: • u – ch s h u • g – nhóm s h u g • o – nh ng ngư i dùng còn l i • a – t t c bao g m ch s h u. Cơ ch ki m tra quy n ngư i dùng khi s d ng t p tin như sau. vì s không th y b t kỳ danh sách và t p tin thư m c nào (trư ng h p này gi ng như khi chúng ta đi trong màn đêm không th y đư ng. Và t t nhiên n u mu n ngăn ch n truy c p vào thư m c thì ch c n b đi quy n chuy n vào thư m c (r) c a t t c ngư i dùng (k c nhóm s h u). N u có quy n truy c p t i m t thư m c con nào đó c a thư m c này. N u có thì kh năng truy c p đ n t p tin đư c xác đ nh b ng quy n truy c p c a nhóm. Có hai cách s d ng l nh này. Đ u tiên h th ng ki m tra xem tên ngư i dùng có trùng v i tên ch s h u t p tin hay không. ch X là m t trong các ký t sau: . thì ngư i dùng có th vào thư m c. nhóm và nh ng ngư i dùng còn l i. n u không s ph i ph c h i l i nó trư c khi có th đ c các t p tin. thì s đư c cho phép th c hi n thao tác tương ng. và không chú ý đ n các quy n c a ch s h u và nh ng ngư i dùng còn l i. thì quy n c a h đư c xác đ nh b ng nhóm tính ch t th ba (nhóm dành cho nh ng ngư i dùng còn l i). thì th m chí h th ng không ki m tra quy n có th có nhóm s h u và nh ng ngư i dùng khác mà đưa ra luôn thông báo l i không th th chieejn đư c hành đ ng yêu c u (d ng “Permission denied”). N u có quy n truy c p đó. N u hai tên này trùng nhau (t c là ch s h u đang dùng t p tin c a mình).

n u c n cho ch s h u m i quy n (4+2+1=7). cho nhóm s h u quy n đ c và ghi (4+2=6) và nh ng ngư i dùng còn l i quy n g i (1=1). ch p là m t trong nh ng ký t sau: • r – quy n đ c • w – quy n ghi • x – quy n g i (quy n th c hi n. ghi. nhóm s h u và nh ng ngư i dùng còn l i). N u không ch ra ai đư c thêm quy n truy c p. Đ xác đ nh quy n c a ngư i dùng c n c ng các s tương ng l i v i nhau. nhưng l i thư ng xuyên đư c các nhà qu n tr cũng như ngư i dùng có kinh nghi m dùng. chúng ta đưa ba s này vào dùng làm tham s cho l nh chmod. w – s 2. [user]$ chmod go-rw tên_t p_tin tư c b quy n đ c và ghi c a m i ngư i dùng tr ch s h u t p tin. ghi và g i (th c hi n). [user]$ chmod u=rwx.5 Quy n truy c p đ n t p tin và thư m c • + – thêm quy n • – – tư c b quy n • = – dùng quy n ch ra thay cho quy n đã có.go=x tên_t p_tin 77 cho ch s h u có t t c m i quy n (đ c. nh ng ngư i dùng còn l i ch có quy n g i (th c hi n). x – s 1. thì dùng l nh sau: . Ví d . Sau đây là m t s ví d s d ng câu l nh chmod: [user]$ chmod a+x tên_t p_tin thêm quy n g i t p tin tên_t p_tin cho m i ngư i dùng c a h th ng. thì s áp d ng cho t t c m i ngư i dùng. t c là có th dùng l nh: [user]$ chmod +x tên_t p_tin đ thay cho [user]$ chmod a+x tên_t p_tin Phương án s d ng th hai c a câu l nh chmod có khó hi u hơn m t chút trong th i gian đ u s d ng Linux. Ký t r đư c mã hóa b ng s 4. Nó d a trên mã hóa quy n truy c p d ng s . [user]$ chmod ugo+rwx tên_t p_tin [user]$ chmod a+rwx tên_t p_tin cho m i ngư i dùng quy n đ c. Sau khi thu đư c ba giá tr s (cho ch s h u.4. g i). Chúng ta c n đ t ba s này phía sau tên l nh và phía trư c tham s th hai (tên t p tin).

ph n c u trúc 2 byte xác đ nh tính ch t t p tin. thì ch s h u (không ph i root) ph i là thành viên c a nhóm đó. M t tính ch t n a c a t p tin th c thi đó là “bit dính” (chính xác hơn là “bit lưu chương trình”) hay thu t ng ti ng Anh là “sticky bit”. khi ngư i dùng g i th c hi n m t chương trình nào đó. Thông thư ng. thì hi u r ng nh ng s đ ng sau tên l nh không ph i gì khác mà chính là b n ghi h cơ s tám c a 9 bit xác đ nh quy n truy c p cho ch s h u. thì giá tr c a ba tính ch t v a nói ph i n m trư c nh ng s xác đ nh quy n truy c p (t c là s đ u tiên trong dãy 4 s xác đ nh t t c các tính ch t c a t p tin). Ví d đi n hình nh t là câu l nh thay đ i m t kh u passwd. Đi u này cho phép gi i quy t m t s v n đ khó th c hi n. Do đó chương trình thay đ i m t kh u passwd đư c ch y v i quy n root và nh n đư c quy n ghi vào t p tin /etc/passwd. Ý nghĩa c a bit này cũng gi ng như trên nhưng ch thay th “ngư i dùng” b ng “nhóm”. Vì th chương trình n u do ngư i dùng ch y s không th th c hi n l nh ghi vào t p tin này. Tính ch t đ u tiên đó là “bit thay đ i ID9 ngư i dùng”. Ví d : Identificator. Ý nghĩa c a bit này như sau. Nhưng t p tin /usr/bin/passwd có “bit thay đ i ID ngư i dùng”. thì chương trình này nh n đư c nh ng quy n truy c p đ n t p tin và thư m c c a ngư i dùng đã ch y nó. N u như có đ t “bit thay đ i ID ngư i dùng”. 9 . Trên nh ng máy “top model” (high end) hi n đ i thì r t hi m khi s d ng. Ví d ID c a ngư i dùng cao c p root là 0. ID c a ngư i dùng là duy nh t. không trùng l p. Đó là nh ng tính ch t cho các t p tin th c thi. Đ có th thay đ i quy n c a nhóm s h u. và root là ch s h u t p tin chương trình này. Trong mô t inode. T t c m t kh u đư c lưu trong t p tin /etc/passwd (ho c m t t p tin mã hóa nào khác. T t nhiên là trong chương trình passwd đã có mã đ ngư i dùng ch đư c phép thay đ i m t dòng trong t p tin này – dòng tài kho n c a ngư i dùng đó. vì trong trư ng h p này s ti t ki m đư c th i gian n p chương trình vào b nh m i l n ch y.78 [user]$ chmod 761 tên_t p_tin Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs N u b n bi t v mã đôi c a h cơ s tám. trong đa s trư ng h p là /etc/shadow) mà ch s h u là ngư i dùng cao c p root. N u s d ng phương án xác đ nh tính ch t d ng s c a l nh chmod. chúng chi m các v trí 5 – 7 ngay sau mã cho bi t d ng t p tin. Đ k t thúc bài h c v quy n truy c p đ n t p tin c n nói thêm v nh ng tính ch t khác có th g p c a t p tin mà cũng xác đ nh b ng l nh chmod. Như v y bit này còn có th g i là “bit thay đ i ID ch s h u ti n trình”. m i ngư i dùng có m t ID d ng s như v y. Ngư i dùng cao c p root có th đ t “bit thay đ i ID ngư i dùng” b ng l nh: [root]# chmod +s tên_t p_tin Tương t như v y chúng ta có “bit thay đ i ID nhóm”. Bit này ch h th ng bi t sau khi d ng chương trình c n lưu l i nó trong b nh . Bit này ch c n thi t trên nh ng máy cũ. Chúng ta s dùng thu t ng “bit lưu chương trình” vì đúng v i ng c nh này hơn. Ch có ch s h u t p tin ho c ngư i dùng cao c p m i có kh năng thay đ i quy n truy c p b ng câu l nh chmod. nhóm s h u và nh ng ngư i dùng còn l i. Có nghĩa là ngư i dùng không th thay đ i m t kh u c a mình. thì chương trình nh n đư c quy n truy c p đ n t p tin và thư m c c a ch s h u t p tin chương trình. R t thu n ti n khi đ t bit này cho nh ng chương trình thư ng g i.

Lúc này n u ch s h u có quy n g i t p tin thì ký t x đư c thay th b ng ch cái s nh . n u ngư c l i. Như v y. “bit thay đ i ID nhóm” và “bit lưu chương trình”). n u nh ng ngư i dùng còn l i có quy n th c hi n t p tin. đó là pwd. chmod. M t vài ví d : [user]$ ls -l /usr/bin/passwd /usr/bin/write -rwsr-xr-x 1 root shadow 72836 2006-05-02 12:50 /usr/bin/passwd -rwxr-sr-x 1 root tty 8936 2006-05-02 10:50 /usr/bin/write ( đây chúng ta th y có th li t kê nhi u t p tin trên dòng l nh ls -l.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c Trong nh ng ph n trư c chúng ta đã đ c p đ n m t vài câu l nh đ làm vi c v i t p tin và thư m c. N u “bit lưu chương trình” (sticky bit) b ng 1. N u “bit thay đ i ID ngư i dùng” b ng 1. thì thay th x b ng ch cái S l n. t t nhiên là s thay th ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a nhóm s h u. N u có (nh ng) bit nào đó trong s ba bit này đư c đ t (nh n giá tr 1).4. còn ngư c l i (ví d t p tin không ph i là chương trình). ls. t c là dùng nhi u t p tin làm tham s cho l nh ls. . thì thay th ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a nh ng ngư i dùng còn l i b ng ký t t.) [user]$ touch vidu [user]$ chmod 7766 vidu [user]$ ls -l vidu -rwsrwSrwT 1 teppi82 users 0 2006-09-11 12:46 vidu 4. chúng ta v n có th th y đư c nh ng thông tin này. Trong ph n này chúng ta s xem xét m t cách ng n g n m t vài câu l nh thư ng dùng n a. cd. S thay th như v y cũng x y ra n u có đ t “bit thay đ i ID nhóm”. ln. thì ký t x trong ph n xác đ nh quy n truy c p c a ch s h u s đư c thay th b ng ký t s. m c dù trong k t qu c a l nh ls -l không có nh ng v trí riêng đ hi n th k t qu c a ba bit (“bit thay đ i ID ngư i dùng”. thì s có thay đ i c a k t qu c a l nh ls -l trong ph n quy n truy c p (ph n đ u tiên). b ng ký t T.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c [root]# chmod 4775 tên_t p_tin 79 Khi này cũng v n s d ng phép c ng như đ i v i trư ng h p quy n truy c p và các tính ch t có giá tr như sau: • 4 – “bit thay đ i ID ngư i dùng” • 2 – “bit thay đ i ID nhóm” • 1 – “bit lưu chương trình” (sticky bit).

Cú pháp c a hai câu l nh này tương t nhau: [root]# chown tên_ngư i_dùng tên_t p_tin [root]# chgrp tên_nhóm tên_t p_tin 4.3 Câu l nh cat Câu l nh cat thư ng dùng đ t o các t p tin.6.6. còn thay đ i nhóm s h u t p tin có th là root ho c ngư i dùng ch s h u. N u chuy n k t qu làm vi c c a l nh cat vào m t t p tin nào đó thì có th t o ra b n sao c a t p tin như sau: [user]$ cat t p_tin1 > t p_tin2 Chính b n thân câu l nh cat lúc đ u đư c phát tri n đ dùng cho vi c chuy n hư ng k t qu làm vi c. t c là s k t h p các t p tin khác nhau vào m t: . nhưng khi này c n ph i ch ra đư ng d n t i đó.6. Đ có quy n thay đ i nhóm. Vì nó đư c t o ra cho s móc n i (concatenate.80 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4. m c dù có th s d ng l nh touch. Có th dùng các tùy ch n sau c a câu l nh mkdir: • -m mode – xác đ nh quy n (ch đ ) truy c p cho thư m c m i (ví d : -m 700) • -p – t o ra các thư m c trung gian ch ra trong đư ng d n (n u chưa có chúng).2 Câu l nh mkdir Câu l nh mkdir cho phép t o thư m c con trong thư m c hi n th i. b n đ c c n ph i có quy n ghi vào thư m c hi n th i. Ch có ngư i dùng cao c p root m i có quy n thay đ i ch s h u. L nh cat cũng đưa ra màn hình (đ u ra) n i dung c a (các) t p tin dùng làm tham s c a nó. n u dùng thu t ng c a Hoá h c là “s c ng” các t p tin).1 Câu l nh chown và chgrp Nh ng câu l nh này dùng đ thay đ i ch s h u và nhóm s h u t p tin. Có th t o ra thư m c con trong m t thư m c khác thư m c hi n th i. Ví d : [user]$ mkdir ~/projects/l4u/images (hãy nh l i ký hi u ∼ dùng đ ch c a ngư i dùng). thì ch s h u còn ph i là thành viên c a nhóm s s h u t p tin này.. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> mkdir mot/hai mkdir: cannot create directory ’mot/hai’: No such file or directory teppi82@ThinhQuyen:~> mkdir -p mot/hai teppi82@ThinhQuyen:~> ls -l mot t ng 4 drwxr-xr-x 2 teppi82 users 4096 2006-09-11 13:36 hai 4. Trong thư m c v a t o s t đ ng t o ra hai m c: . Tham s c a câu l nh này là tên c a thư m c mu n t o ra. (liên k t đ n thư m c m ). (liên k t đ n chính b n thân thư m c này) và . Đ t o ra thư m c con.

N u s d ng m t t p tin đã có vào ch c a t p tin đích thì n i dung c a nó s b xóa m t.3. thư m c con) n m trong nó. N u không đưa ra tùy ch n này thì quy n truy c p c a t p tin s đư c thi t l p theo quy n c a ngư i dùng đã ch y l nh. . Câu l nh cp còn có m t vài tùy ch n có ích khác li t kê trong b ng 4. hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<D> ho c <Ctrl>+<C>. t c là gi l i đư c c u trúc c a thư m c b n đ u (recursive).. B ng 4. Khi này đ u vào c a l nh cat đó là dòng d li u nh p t bàn phím (đ u vào tiêu chu n).4. 4.6.. n u không thì s sao chép t p tin (n i dung) mà liên k t này ch đ n. –f Ghi chèn t p tin khi sao chép mà không h i l i hay c nh báo. T t nhiên là như v y ch y u dùng cat đ t o các t p tin văn b n ng n.4 Câu l nh cp M c dù đôi khi có th dùng câu l nh cat đ sao chép các t p tin. Còn trong trư ng h p th hai thì t p tin có trong thư_m c_ngu n s đư c sao chép vào thư m c thư_m c_m i.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c [user]$ cat t p_tin1 t p_tin2 . –d N u đưa ra tùy ch n này thì các liên k t m m s v n là các liên k t. Đ sao chép thì c n có quy n đ c t p tin mu n sao chép và quy n ghi vào thư m c s sao chép đ n (“thư m c đích”). và t t c nh ng gì b n đã gõ s đư c lưu l i trong t p tin t p_tin_m i. V l i có th s d ng câu l nh cp v i tùy ch n -i. do v y khi sao chép c n ph i c n th n. Khi đó trư c khi ghi chèn lên t p tin đã có h th ng s h i l i ngư i dùng. t p_tinN > t p_tin_m i 81 Và cũng chính kh năng chuy n hư ng k t qu c a câu l nh này đư c dùng đ t o các t p tin m i.3: Nh ng tùy ch n chính c a l nh cp Tùy ch n Ý nghĩa –p Gi l i th i gian s a đ i t p tin và c gi l i nh ng quy n truy c p có th gi l i. còn đ u ra s là t p tin m i: [user]$ cat > t p_tin_m i Sau khi nh p vào nh ng gì mu n nh p. R t nên dùng tùy ch n này. Có th áp d ng m t trong hai d ng c a l nh này: [user]$ cp [tùy_ch n] ngu n đích [user]$ cp [tùy_ch n] thư_m c_ngu n thư_m c_m i Trong trư ng h p th nh t sao chép t p tin (ho c thư m c) ngu n vào t p tin (ho c thư m c) đích. –R ho c –r N u ngu n là thư m c thì sao chép thư m c đó cùng v i t t c nh ng gì (t p tin. nhưng trong Linux có m t câu l nh chuyên dùng cho vi c này – l nh cp.

doc *. N u dùng câu l nh rm (không có tùy ch n) đ xóa thư m c thì s xu t hi n thông báo d ng “cannot remove ‘l4u’: Is a directory” (không th xóa b .6. N u mu n câu h i xác nh n s cho phép c a ngư i dùng xu t hi n trư c khi xóa t p tin. Các tùy ch n c a nó cũng ng như c a cp.5 N m t m gi Câu l nh mv u b n không c n sao chép. n u s d ng câu l nh rm v i tùy ch n -r. Đ xóa thư m c thì c n xóa t t c nh ng t p tin có trong nó. thì s xóa t t c nh ng t p tin có trong thư m c hi n th i. Hơn n a. Tuy nhiên c n luôn luôn nh r ng. tùy ch n này có nh ng câu l nh cp. do đó không xem xét chúng. mv đã k trên). đ ng quy n thêm vào tùy ch n -i đ hi n ra c nh báo khi có t p tin s b ghi chèn. Do đó câu l nh: [user]$ mv *.6. mà còn dùng đ thay đ i tên t p tin và thư m c. thì hãy dùng tùy ch n -i (r t d nh . l nh này đ u tiên sao chép t p tin (hay thư c). Có m t s cách ph h i t p tin đã xóa trên h th ng t p tin cũ ext3fs. và sau đó m i xóa t p tin (thư m c) ban đ u. b n đ c c n có quy n ghi vào thư m c lưu nh ng t p tin ho c thư m c mu n xóa. đây là thư m c). 10 . N u ch y l nh rm *. T t nhiên b n có th tham kh o tài li u HOWTO có trên http://www. Các thư m c con không b đ ng t i. th m chí c khi v a xóa xong10 .odt s không làm vi c.6 Câu l nh rm và rmdir Đ xóa nh ng t p tin và thư m c không c n thi t trên Linux có các câu l nh rm (xóa t p tin) và rmdir (xóa thư m c r ng). Ch c n đ t vào ch hai tham s tên cũ và tên m i c a t p tin như th này: [user]$ mv tên_cũ tên_m i Nhưng hãy chú ý là câu l nh mv không cho phép đ i tên m t vài t p tin cùng lúc b ng cách s d ng các m u tên. thì có th s d ng câu l nh mv. mà c n di chuy n t p tin t m t thư m c này vào t thư m c khác. Đ s d ng nh ng câu l nh này. Theo tôi nghĩ b t kỳ ngư i dùng Linux nào cũng có th chia s v i b n c m giác b m t t p tin “ngay trư c m t”. Tuy nhiên có th xóa thư m c không r ng cùng v i t t c nh ng t p tin và thư m c có trong nó.82 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs 4.org này trong trư ng h p kh n c p. 4. Vì th hãy khi hai l n trư c khi xóa gì đó và đ ng quên tùy ch n -i. Câu l nh mv không ch dùng đ di chuy n. Cú pháp c a l nh này tương như cú pháp c a cp. t c là di chuy n chúng trong ph m vi c a m t thư m c. Đ xóa c t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i c n dùng tùy ch n -r k trên. Khi này quy n thay đ i chính b n thân các t p tin và thư m c là không c n thi t.tldp. sau đó xóa b n th n thư m c b ng l nh rmdir. nhưng chúng ta là nh ng ngư i dùng m i. trên Linux không có câu l nh ph c h i t p tin sau khi xóa. Khi s d ng l nh mv cũng gi ng như khi s d ng cp.

cho phép s d ng các phím đi u khi n con tr (<↑>. và cũng không đưa ra danh sách các tùy ch n c a l nh more.6. Đơn gi n nh t là dùng thư m c g c “/” làm nơi kh i đ u tìm ki m.6. tuy nhiên r t ít khi l nh cat đư c s d ng cho m c đích này. chúng ta đã nói v đi u này khi nói v h th ng tr giúp man. n u không thì b n s ph i nh n phím <Space> cho đ n khi h t t p tin (ch ng may n u nó quá dài thì b n s m t r t nhi u th i gian). Câu l nh (b l c) more đưa n i dung c a t p tin ra màn hình theo t ng trang có kích thư c b ng kích thư c màn hình (nói chính xác thì là g n b ng. Câu l nh find có th tìm ki m t p tin theo tên. N u mu n ti p t c tìm ki m hãy nh n phím <N>.7 Câu l nh more và less Câu l nh cat cho phép đưa ra màn hình (đ u ra tiêu chu n) n i dung c a b t kỳ t p tin này. theo kích thư c. Nh n phím <Enter> đ đ c m t dòng ti p theo. Đ tìm ki m t khóa “string” (m t c m ký t nào đó) thì đ u tiên c n nh n “/” đ chuy n vào ch đ tìm ki m. vì có m t dòng cu i cùng dành cho đ hi n th tr ng thái (status)). và có thêm m t vài s m r ng khác. Ví d . còn đ xem n i dung c a các t p tin văn b n chúng ta dùng các l nh more và less ho c các trình so n th o khác. sau đó nh p vào “string” vào dòng “/” cu i màn hình. <←>. và ch dùng đ hi n th nh ng t p tin có dung lư ng r t nh . th i gian t o ho c th i gian s a đ i t p tin và theo các tiêu chí khác. Các l nh more và less cho phép tìm ki m t khóa có trong t p tin đang xem. Vì th cat dùng ch y u theo ch c năng chính c a nó. trong đó l nh less cho phép tìm ki m theo hai hư ng: t trên xu ng dư i và ngư c l i. thì s hi n th đo n văn b n tương ng sao cho dòng tìm th y n m trên cùng. T t c các tuỳ ch n c a l nh more b n có th đ c trong trang hư ng d n man (more(1)) ho c info c a nó. trong less có th dùng t h p phím <Shift>+<N> đ tìm ki m theo hư ng ngư c l i. <Home>.4. Ti n ích less là m t trong nh ng chương trình đư c d án GNU phát tri n. <End>. Bây gi b n đ c ch c n nh phím <Q> dùng đ thoát ra kh i ch đ xem c a more. Tuy nhiên trong trư ng h p đó tìm ki m có th kéo dài r t lâu. nhưng chúng ta s không li t kê đ y đ nh ng phím này đây. Đ xem trang ti p theo c n nh n vào phím tr ng <Space> (phím dài nh t trên bàn phím hi n nay). Nguyên nhân là n i dung c a t p tin l n s ngay l p t c ch y qua màn hình và ngư i dùng ch th y nh ng dòng cu i cùng c a t p tin. ví d phím <B> đ quay l i màn hình trư c. 4. N u tìm th y t khóa trong t p tin. <PgUp>. Ngoài <Space> và <Enter> còn có m t vài phím đi u khi n khác. Hãy nh l i.8 Câu l nh tìm ki m find và m u tên t p tin Còn có m t câu l nh thư ng dùng đ làm vi c v i t p tin trong Linux đó là câu l nh tìm ki m t p tin find. Cú pháp chung c a câu l nh find có d ng sau: find [danh_sách_thư_m c] tiêu_chí_tìm_ki m Trong đó tham s “danh sách thư m c” xác đ nh nơi tìm ki m t p tin mong mu n. <PgDown>) đ di chuy n trong văn b n. vì s “l c soát” t t các thư m c k c nh ng h th ng t p tin g n vào. <→>. <↓>.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 83 4. t c là dùng đ “c ng” các t p tin. trong đó có th có các thư m c m ng . less có t t c các ch c năng và l nh đi u khi n c a more.

txt s tương ng v i các tên sau (taptin1.txt. vì th taptin?. Có th làm s kh i lư ng công vi c. • “*.84 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs (và chuy n gì x y ra n u t c đ đư ng truy n th p). “(”. 7. Ph n đ u này là tham s b t đ u b ng “–”.” và thư m c m “. câu l nh: [user]$ find . Ngư i dùng thư ng th c hi n tìm ki m theo tên t p tin như ví d trên. mv). khi đó câu l nh s tìm ki m s tương ng c a tên t p tin đ y đ bao g m c đư ng d n ch ra. Ví d ./l*es’ s tìm th y trong thư m c hi n th i thư m c con l4u/images. Trong đa s trư ng h p m u tên t p tin đư c t o ra nh các ký t đ c bi t “*” và “?”. n u dùng m t danh sách nh ng thư m c. chown. Ký t “?” ch thay th m t ký t b t kỳ. ch tên c a t p tin ho c thư m c chúng ta s d ng m t “m u tên”. Trong ví d này. Trong Linux: • “*” tương ng v i t t c các t p tin tr nh ng t p tin n. • “a*p” tương ng v i anhchup và anhchep. cat. • “. cp. nên chúng ta c n chú ý và dành th i gian đ nghiên c u các quy đ nh s d ng và vi t “m u tên”. B n đ c có th tìm th y thông tin chi ti t hơn v “m u 11 gi a tên interval . Ngoài “*” và “?” trong Linux còn s d ng các d u ngo c vuông ([]) đ t o “m u tên”. chgrp.*” tương ng v i t t c nh ng t p tin n (trong đó có thư m c hi n th i “. mà t p tin có th n m trong. “. c. Ví d : [user]$ find /usr/bin /sbin /bin /usr/local/bin -name cp Ph n đ u c a tiêu_chí_tìm_ki m xác đ nh xem chương trình find ph i tìm cái gì. ch tùy ch n -name có th s d ng tùy ch n -path. T t c các tham s đ ng trư c tiêu_chí_tìm_ki m đư c coi là tên thư m c c n “l c soát”.. Trong hai d u ngo c này đ t danh sách các ký t (có th d ng kho ng11 ) có th g p. Hãy chú ý là không có kho ng tr ng trong c hai ví d k trên. K. 4. H. N u không ch ra m t thư m c nào. Và b i vì m u tên t p tin không ch s d ng cho câu l nh find mà còn s d ng cùng v i nhi u câu l nh khác (bao g m c nh ng câu l nh đã nói đ n: chmod. I. đ thay th cho thư m c g c. 5. “)”.”).txt. Ký t “*” s d ng đ thay th cho b t kỳ dòng ký t nào.*” ch tương ng v i nh ng t p tin và thư m c có d u ch m (.txt. thì tìm ki m s b t đ u t thư m c hi n th i và đi sâu vào trong các thư m c con. T t nhiên đây ch đưa ra nh ng thông tin th t ng n g n v “m u tên” t p tin và các ký t thay th . Ví d [xyz]* tương ng v i t t c nh ng tên t p tin b t đ u b ng a. 6.” ho c “!”. Còn *[G-K4-7] tương ng v i nh ng t p tin có tên k t thúc b ng G. taptin2. J. b. rm. taptin9. • “*a*” tương ng v i May và march.) ho c cu i cùng. đây tiêu_chí_tìm_ki m có d ng “–name tên_t p_tin”. -path ’ .

ch không ph i theo kh i. –mtime s _ngày Tìm t p tin đư c thay đ i l n cu i cùng trư c s _ngày ch ra. ho c kích thư c t p tin nh hơn 200KB. –newer m u Tìm t p tin đư c thay đ i sau khi thay đ i t p tin có trong m u. n u b n đ c mu n tìm thư m c theo tên c a nó thì có th dùng l nh: [user]$ find /usr/share -name man1 -type d ho c dùng tiêu chí ph c t p: [user]$ find /usr/share \( -name man1 -and -type d \) Trong ví d sau chúng ta tìm t p tin theo tiêu chí như sau: ho c tên t p tin có “ph n m r ng” *. –type d ng_t p_tin Tìm t p tin d ng ch ra.odt và . 12 đ trong d u ngo c vì chúng ta bi t r ng trong Linux không có khái ni m ph n m r ng t p tin. charater). Có th s d ng k t h p như v y m t s lư ng b t kỳ các tiêu chí k c tiêu chí ph c t p. f (t p tin thư ng). thì có th dùng tiêu chí tìm ki m như sau: (-name *. Tùy ch n Giá tr –name m u_tên Tìm t p tin có tên tương ng v i m u_tên. C n nói r ng t nh ng tiêu chí đơn gi n có th t o ra nh ng tiêu chí ph c t p hơn nh các phép lôgíc and. –size s [c] Tìm t p tin có c b ng s kh i 512 byte (t c là b ng 512B x s ). M t vài ví d đơn gi n c a tiêu chí tìm ki m có trong b ng 4. còn phép lôgíc or và các tiêu chí ph c t p hơn thì c n d u ngo c.odt). p ( ng có tên pipe). N u ch dùng m t phép lôgíc and ho c !.odt) ho c (-name *.tex -or -name *. –group tên Tìm t p tin thu c v nhóm ch ra. Còn bây gi sau khi đã làm quen v i “m u tên” t p tin. or ho c phép ph đ nh (ký hi u là d u ch m than “!”). ho c l (liên k t m m). c (thi t b ký t ).4. n u b n mu n tìm t t c nh ng t p tin có “ph n m r ng”12 là . N u sau s có ký t c thì có nghĩa là kích thư c đư c tính theo byte (ký t .tex.odt). Trư c d u ngo c c n đ t m t d u g ch chéo ngư c (\). tên” t p tin trong tài li u IBM LPI tutorial b n d ch ti ng Vi t do nhóm c ng tác c a vnoss.org (trong đó có tôi) th c hi n có trên http://vnoss. Nh ng tiêu chí tìm ki m đơn gi n khác b n có th tìm th y trong trang man c a câu l nh find ho c trong tài li u LPI tutorial nói trên.org/pub.4. D ng t p tin đư c xác đ nh b ng m t trong các ký t sau: b (thi t b kh i).6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 85 B ng 4. còn sau d u ngo c c n đ t m t kho ng tr ng. N u không ch ra phép lôgíc c th . . chúng ta quay tr l i v i câu l nh find và nói chi ti t hơn v nh ng kh năng có th c a tiêu chí tìm ki m. Ví d . t c là có th dùng m t trong hai cách ghi: (-name *. thì có th b đi d u ngo c.tex -and -name *. Ví d . thì coi như dùng and. d (thư m c).tex -name *.4: Tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find.tex.

Và cũng không có ghi DVD mà ch có ghi CD. ch -exec có th dùng -ok. Trong đó cmd là m t câu l nh b t kỳ nào đó c a h v shell. N u không có d u “+” và d u “–” thì tìm t p tin có giá tr c a tham s b ng s đưa ra. Đương nhiên là chưa ph i t t c nh ng kh năng c a l nh này đư c li t kê ra đây. Thao tác này đư c dùng theo m c đ nh. Đ làm đư c vi c này chúng ta có th s d ng l nh split. Đ k t thúc ph n v câu l nh find này.tex -print dùng đ đưa ra màn hình danh sách tên c a t t c nh ng t p tin tìm th y cùng v i đư ng d n đ y đ đ n t p tin.6. Và hãy c n th n khi s d ng nh ng kh năng c a câu l nh này như g i nh ng câu l nh khác đ th c hi n trên t t c nh ng t p tin tìm th y. Ví d . L y ví d b n có m t t p tin phim d ng mpg l n. Ví d đơn gi n nh t là thao tác –print. Nhưng t p tin này không th n m g n trên m t CD (dung lư ng kho ng 700MB).9 Câu l nh split Đôi khi chúng ta c n chia m t t p tin l n thành t ng ph n nh . t c là luôn luôn đư c dùng khi không ch ra thao tác nào như trong các ví d trư c đây. Tham s c a l nh này là tên c a t p tin . Có nghĩa r ng c n tìm t p tin có giá tr c a tham s nh hơn s đưa ra. Hãy tìm hi u trong trang tr giúp man ho c m t cu n sách dày c p nào đó v Linux. Do đó có th chia t p tin này thành hai ph n m i ph n nh hơn 700MB sau đó s g p chúng l i. kho ng 1. Nói chung câu l nh cmd là m t câu l nh r t m nh. Và b n mu n sao chép t p tin này qua m t máy khác nhưng l i không có m t k t n i m ng. -type f -atime +365 -exec rm {} \.) có d u g ch chéo ngư c “\” trư c (chúng ta s hi u rõ hơn tác d ng c a d u g ch chéo ngư c trong chương ngay sau). [user]$ find ~/projects -name *. c n nói thêm r ng sau tiêu chí tìm ki m có th đưa ra ngay thao tác x lý t t c nh ng t p tin tìm th y. D u này có th s d ng v i b t kỳ tham s có giá tr s nào trong tiêu chí tìm ki m c a câu l nh find.tex \) -or \( -size -200 \) \) Trong ví d cu i cùng này hãy chú ý r ng trư c giá tr kích thư c t p tin có d u “–”. M t ví d khác là thao tác -exec cmd {}. có ích và là m t công c tìm ki m t t trong h th ng t p tin. Sau cmd {} là d u ch m ph y (. Trong trư ng h p này s th c hi n câu l nh cmd đ i v i t t c nh ng t p tin tìm th y. khi đó trư c khi th c hi n câu l nh cmd cho m i t p tin tìm th y h th ng s h i l i xem b n có mu n th c hi n th t không.2GB. Tương t d u “+” có nghĩa là c n tìm t p tin có giá tr c a tham s l n hơn s đưa ra.86 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs [user]$ find ~/projects \( \( -name *. 4. Câu l nh split cho phép sao chép t p tin b ng cách chia chúng ra thành t ng ph n nh theo kích thư c đã đ nh. n u b n mu n xóa t t c nh ng t p tin trong thư m c hi n th i mà ngư i dùng không “đ ng” đ n trong vòng 365 ngày ho c lâu hơn. Hãy nh r ng s thay đ i thư ng là m t chi u. thì hãy dùng câu l nh sau: [user]$ find .

4. phimab) lên hai đĩa CD-R(W). (không có kho ng tr ng và các d u ch m gi a ph n đ u và nh ng ch cái này). Ngoài các tham s có th thêm vào tùy ch n -b đ xác đ nh kích thư c c a các t p tin t o ra (tính theo byte). ‘ac’. t c là s thu đư c các t p tin ‘xaa’. Công c đơn gi n nh t trong s này là l nh cmp (compare). N u không đưa ra tùy ch n này thì theo m c đ nh kích thư c c a t p tin thu đư c b ng 1MB. ‘xab’. r i đưa chúng (có nghĩa là dùng l nh cp) lên máy th hai vào m t thư m c nào đó. . phiên b n 0. 4.mpg Sau đó có th xóa đi các t p tin phimaa. . Sau -b là m t s và sau đó là m t ch cái: k (kích thư c tính theo KB) ho c m (tính theo MB).9. L nh này ch so sánh n i dung c a hai t p tin theo t ng byte: [user]$ cmp t p_tin1 t p_tin2 N u hai t p tin hoàn toàn trùng nhau.mpg phim Sau đó dùng chương trình ghi đĩa sao chép hai t p tin thu đư c (phimaa. r i sau đó quên luôn là t p tin nào m i hơn ho c t t hơn. Là vì có th sao chép t p tin m t cách d dàng. ‘ad’.6 Các câu l nh cơ b n đ làm vi c v i t p tin và thư m c 87 ban đ u và ph n đ u (prefix) tên c a các t p tin s t o ra. Vì th còn có th s d ng câu l nh diff đ bi t đư c s khác nhau gi a hai t p tin đây là gì. . Cu i cùng ph c h i t p tin ban đ u b ng l nh: [user]$ cat phim* > phim. v. phimab. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> diff ChangeLog ChangeLog2 1c1 < 11 tháng 09 năm 2006.10 So sánh các t p tin và l nh patch Có th b n không đ ý nhưng khi làm vi c v i máy tính công vi c so sánh n i dung c a hai t p tin khác nhau g p m t cách thư ng xuyên. Vì th nh ng công c dùng đ so sánh t p tin là c n thi t và t t nhiên là có trong Linux. Các t p tin thu đư c s có tên g m ph n đ u (prefix) này và hai ch thêm vào đ chúng không trùng nhau: ‘aa’.9. Chúng ta có th chuy n hư ng báo cáo này vào m t t p tin: .6. ‘ab’. Ch c n cho câu l nh này bi t tên hai t p tin mà b n mu n so sánh. thì theo m c đ nh s d ng ‘x’. thì l nh hoàn thành công vi c mà không đưa ra thông báo gì. N u không đưa ra ph n đ u. t p tin nào quan tr ng hơn.v. T t nhiên thông tin mà l nh cmp đưa ra hơi ít đ có th quy t đ nh ch n t p tin nào trong s hai t p tin này.v. ‘xad’ v. . còn n u chúng khác nhau thì đưa ra s th t c a dòng và byte ch có s khác nhau. Đ gi i quy t bài toán đã đưa lúc đ u thì c n ch y l nh: [user]$ split -b 650m phim. phiên b n 0.3 Thông báo v s khác nhau s hi n th trên màn hình (đ u ra tiêu chu n). ‘xac’.3 --> 18 tháng 09 năm 2006.

c.c xvnkb-0. Mà s phát tri n c a ng d ng mã m m i là đi m chính.c xvnkb. Tuy nhiên sau khi nh n đư c t p tin *.diff teppi@ThinhQuyen:~> more ChangeLog.diff. phiên b n 0.c.9.2.2.2. Chúng ta nh r ng m t ng d ng mã m đư c phát tri n b i c m t nhóm các nhà phát tri n và c ng đ ng.8.9.88 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs teppi@ThinhQuyen:~> diff ChangeLog ChangeLog2 > ChangeLog.c và xvnkb.9.9. Nhưng thư ng s d ng nh t trên các h th ng UNIX và Linux v n là câu l nh diff. Còn có câu l nh diff3 cho phép so sánh 3 t p tin m t lúc. K t qu so sánh khi này s hi n th d ng hai c t.diff thì c n ph i đưa nh ng s a đ i đã làm vào phiên b n hi n th i. có ch a mã ngu n c a chương trình này trên ngôn ng C.c.3 Đ đánh giá phiên b n c a m t t p tin thì thu n ti n hơn n u s d ng câu l nh sdiff. vì đã có nh ng chương trình ti n ích như Midnight Commander và các . Tuy nhiên ti t ki m cho ngư i dùng không ph i là ng d ng chính.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin Khi s d ng Linux r t có th b n s ít làm vi c v i ph n l n các l nh h v shell. Bây gi c n đưa nh ng thay đ i đã làm đ n cho ngư i dùng. L y ví d đơn gi n (“m t cách ngu ng c”). T t nhiên là ch c n g i cho ngư i dùng nh ng thay đ i.2.c.c. s ti t ki m đư c dung lư ng truy n t i qua m ng Internet n u ch g i xvnkb.2.8.8. Sau đó nhà phát tri n s a các l i và c p nh t chương trình r i lưu mã ngu n trong m t t p tin khác xvnkb-0. M i nhà phát tri n s đóng góp đo n mã c a mình b ng chính cách này. thì chúng s cách nhau b i m t d u g ch th ng đ ng “|”.c. m t chương trình ng d ng nào đó đư c đưa cho ngư i dùng d ng t p tin xvnkb-0. Đã có xvnkb-0.9.diff Như v y t t nhiên là kích thư c c a t p tin xvnkb. phân cách nhau b i các kho ng tr ng.2.diff.c. ch c n ch y l nh: [user]$ patch xvnkb-0.diff > xvnkb-0. Trong trư ng h p chương trình ng d ng l n thì s ti t ki m này là đánh k . Bài toán này là do patch gi i quy t. phiên b n 0. t c là k t qu báo cáo t o ra b ng l nh: [chuoi]$ diff xvnkb-0.9. N u m t dòng nào đó ch có trong t p tin th nh t thì nó đư c đánh d u b ng m t ký t “<”.2.c s thu đư c t p tin xvnkb-0. N u hai c t có cùng s th t khác nhau.diff s nh hơn nhi u so v i xvnkb-0.c.8.diff 1c1 < 11 tháng 09 năm 2006. 4.3 --> 18 tháng 09 năm 2006. Thông thư ng kh năng này đư c dùng khi phân ph i b n c p nh t c a chương trình ng d ng. Có th d dàng hi u đi u này n u bi t r ng k t qu báo cáo c a diff v s khác nhau gi a hai t p tin có th s d ng cho câu l nh patch.2.c > xvnkb.2.9. n u không có trong t p tin th hai – m t ký t “>”.

7. --diff.v. Vì th bi t cách làm vi c v i tar và gzip đó là danh d c a b t kỳ ngư i dùng Linux nào. --concatenate Thêm t p tin vào kho đã có. M c dù không ai c m b n s d ng các chương trình arj.5). --get L y t p tin ra kh i kho (“gi i phóng”). Phương ti n chính đ làm vi c v i các t p tin nén trong UNIX và Linux là hai chương trình tar và gzip. thì c n s d ng l nh tar v i tùy ch n f. sau đó ch ra tên t p tin. Chúng ta s tìm th y câu tr l i cho câu h i này sau khi đ c xong hai ph n t i đây. thì nh t đ nh ph i dùng . lha. -r. Chúng s giúp b n làm vi c nhanh hơn v i nh ng t p tin nén thư ng g p trong Internet.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 89 môi trư ng giao di n đ ho như KDE. . cũng gi ng như samurai ph i bi t s d ng ki m v y. Chương trình tar có 8 tùy ch n khác v i nh ng tùy ch n còn l i ch khi ch y l nh tar thì c n ph i đưa ra m t trong s 8 tùy ch n này.4. N u b n làm vi c v i các t p tin kho trên đĩa ch không ph i v i băng ghi (đây là đa s trư ng h p s d ng máy tính cá nhân). --create T o kho m i. pkzip. 4. và s th y đây không ph i là m t y u đi m c a Linux mà còn là đi m m nh n u bi t cách k t h p “nh p nhàng” hai chương trình này. --append Thêm t p tin vào cu i kho. Nhưng là ngư i dùng Linux th c s b n cũng nên bi t nh ng câu l nh nén và gi i nén làm vi c trong h v shell.1 Chương trình tar Nh ng ngư i dùng đã quen v i nh ng chương trình nén d ng winzip (đưa t t c t p tin vào m t “kho” r i sau đó nén chúng) thì có th s h i “T i sao l i c n hai chương trình?”. . -u. --extract. -t. --compare Tìm s khác nhau gi a các t p tin trong kho và trên h th ng t p tin (so sánh).5: Nh ng tùy ch n chính c a tar Tùy ch n Ý nghĩa -A. Nhưng truy n th ng c a Unix đó là tar và gzip và ph n l n mã ngu n (và không ch mã ngu n) c a các chương trình ng d ng đư c phân ph i d ng này. GNOME. rar v. --catenate. -d. --delete Xóa t p tin kh i kho (không dùng cho băng ghi). Tám tùy ch n này xác đ nh các ch c năng chính c a chương trình (xem b ng 4. N u mu n t o t p tin này trên đĩa c ng. B ng 4. -c. Và các ti n ích và môi trư ng đó giúp b n làm vi c d dàng v i các t p tin nén s nói t i. --update Ch thêm nh ng t p tin m i hơn b n sao trong kho (c p nh t kho). t c là chương trình này không nén các d li u mà ch k t h p chúng vào m t t p tin chung sau đó ghi t p tin này lên cách băng nh (tape) thư ng dùng đ lưu tr thông tin. -x. --list Đưa ra danh sách các t p tin trong kho. Tên chương trình tar có nghĩa là tape archiver.

90 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs tùy ch n f. Đ l y (gi i phóng) t t c t p tin ra kh i kho. Bây gi b n đ c đã bi t cách t o kho t p tin. f. bao g m c các ký t thay th đơn gi n như “*” và “?”. gi s projects. mà còn lưu nh ng t p tin c a thư m c m .* thì không ch lưu t t c các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. c n dùng l nh: [user]$ tar xvf tên_kho Hi n th danh sách các t p tin trong kho b ng l nh: . đ t o ra kho ch a t t c các t p tin c a m t thư m c con c a thư m c hi n th i. thì ch c n g i l nh: [user]$ tar cf projects.tar trong thư m c hi n th i./. C n chú ý là trong ví d trên n u ch “*” đ t “*. Ví d . Trong t p tin kho c u trúc thư m c c a projects v n đư c gi nguyên. mà ch cho bi t m t s dòng l nh c n thi t nh t đ làm vi c v i các kho t p tin. Nh ng tùy ch n khác (tr 8 tùy ch n b t bu c k trên) là không c n thi t. Tôi s không đưa ra mô t t t c các tùy ch n c a l nh tar. Nh vào tính năng này có th lưu vào kho ngay l p t c nhi u t p tin b ng m t câu l nh r t ng n. tùy ch n v b t bu c chương trình ph i đưa ra danh sách các t p tin đưa vào kho. N u ch y l nh sau: [user]$ tar cvf tên_kho . nh ng thư m c con còn l i c a projects s không đư c lưu. chúng ch dùng đ thêm vào các ch c năng ph c th nào đó. ) li n nhau và d u g ch ngang (–) phía trư c có th dùng nhưng không nh t thi t ph i có. ho c “lưu toàn b c u trúc thư m c”). Đ t o m t kho t p tin tar t vài t p tin c n s d ng m t trong hai l nh sau: [user]$ tar -cf tên_kho t p_tin1 t p_tin2 [user]$ tar cf tên_kho t p_tin1 t p_tin2 trong đó tùy ch n c (t bây gi tôi s b đi d u g ch ngang “–” phía trư c tuỳ ch n) cho bi t chương trình c n t o ra (create) kho t p tin. Cũng trong ví d này n u không ch ra tên thư m c thì s lưu t t c các t p tin và thư m c con c a thư m c hi n th i. . Chúng ta s th y ví d t i đây. Kho này không ch lưu t t c nh ng t p tin có trong thư m c projects mà còn lưu t t c nh ng thư m c con c a nó cùng v i t t c nh ng t p tin n m trong chúng (chúng ta dùng thu t ng “lưu đ quy”. Trong ph n tên t p tin mu n lưu vào kho có th s d ng các “m u tên”. Có th li t kê các tuỳ ch n m t ch cái (c. . . Như v y s có ích hơn trong th i gian này. Ví d .tar projects/* ho c th m chí còn đơn gi n hơn: [user]$ tar cf projects.*” thì s ch lưu nh ng t p tin n m tr c ti p trong thư m c projects và nh ng thư m c con có d u ch m trong tên (ít g p). còn tuỳ ch n f cho bi t là kho này ph i đư c t o d ng t p tin có tên tên_kho phía sau tùy ch n.tar projects Câu l nh này s t o ra kho projects.

thì v n có th sao lưu d li u quý báu c a mình lên đĩa m m b ng: [user]$ tar Mcvf /dev/fd0 thư_m c r i ph c h i thư m c b ng l nh: [user]$ tar Mxpvf /dev/fd0 Ho c đơn gi n hơn. . flash. T t nhiên còn có nh ng ti n ích sao lưu chuyên dùng khác.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 91 [user]$ tar tvf tên_kho | less Gi i phóng m t t p tin nào đó b ng: [user]$ tar xvf tên_kho tên_t p_tin Chương trình tar là phương ti n thu n l i đ t o các b n sao lưu tr (sao lưu) c a t p tin. nhưng c khi b n đ c không bi t nh ng ti n ích này. Nhưng khi này m i t p tin s đư c nén riêng r .4. hãy đ c tr giúp man c a nó ho c đ c nh ng thông tin hi n ra khi ch y tar v i tùy ch n --help 4. Đ gi i nén t p tin hãy dùng m t trong hai câu l nh sau: [user]$ gzip -d tên_t p_tin ho c [user]$ gunzip tên_t p_tin .7. nó không nén kho này l i mà ch k t h p các t p tin riêng r vào m t t p tin chung. nhưng như đã nói trên. t o m t t p tin kho ch a: [user]$ tar cvf tên_kho thư_m c r i sao chép t p tin tên_kho lên m t thi t b lưu tháo r i ho c thư m c trên m ng nào đó (CD. . ch không t o m t t p tin chung. ftp. Trư ng h p đơn gi n nh t c a l nh này trông như sau: [user]$ gzip tên_t p_tin Trên dòng l nh có th đưa ra cùng lúc vài tên ho c “m u tên” t p tin. Ph c h i l i b ng l nh: [user]$ tar xpvf tên_kho N u có khó khăn khi s d ng l nh tar. ).2 Chương trình gzip M c dù chương trình tar t o ra kho t p tin.. Đ nén t p tin này l i thư ng s d ng câu l nh gzip. DVD.

-q. Theo . . --quiet B đi nh ng c nh báo. Chú ý: n u s d ng ph n sau khác “gz” thì khi gi i nén chương trình s đưa ra thông báo l i d ng “unknown suffix – ignored” (ph n sau không bi t – l đi). Chúng ta s xem xét v n đ này ngay sau. --best M c đ nén m nh hơn.suf m c đ nh s d ng ph n sau là gz. --name Lưu ho c ph c h i tên ban đ u và th i gian t o t p tin. -L. --fast Nén nhanh (m c đ nén th p). -l. --list Đưa ra tên t p tin n m trong t p tin nén. --no-name Không lưu ho c không ph c h i tên ban đ u và th i gian t o t p tin. Hơn n a còn có th s d ng “k t h p” hai chương trình này. -9. T p tin ban đ u sau khi nén s b xóa. -t. --test Th (ki m tra) tính nguyên v n c a t p tin nén. --version Hi n th phiên b n c a chương trình. B i vì chương trình gzip không có kh năng lưu nhi u t p tin vào trong m t t p tin. đưa vào” m t kho. Còn khi gi i nén thì t p tin nén s b xóa. Chúng ta có c m giác như t p tin đư c “đưa ra. -n. Chương trình này nén m nh hơn (có m c đ nén cao hơn. Nhưng đó là nh ng t p tin hoàn toàn khác nhau! Hãy s d ng l nh ls -i đ ki m tra ch s inode c a chúng. Kích thư c t p tin thu đư c nh hơn nhưng t t nhiên là s lâu hơn. kích thư c c a nó và m c đ nén (tính theo %).suf.3 Chương trình bzip2 Trong th i gian g n đây ngư i dùng Linux thư ng s d ng thêm m t chương trình nén n a đ thay th cho gzip – chương trình bzip2. ch còn l i t p tin bình thư ng. -N.6. 4.7.6: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình gzip Tùy ch n Ý nghĩa -h. —-suffix Thêm ph n sau (suffix) vào tên t p tin nén. -r. --recursive Nén toàn b (đ quy) thư m c. -1. nên thư ng dùng gzip đ nén nh ng kho t p tin do tar t o ra.92 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs B ng 4. –S . --verbose Đưa ra các thông báo ph trong khi làm vi c. ch còn l i t p tin đã nén. -V. t o ra các t p tin nh hơn) và làm vi c nhanh hơn. Các b n phân ph i Linux m i đã có cài đ t s n chương trình này. Bây gi chúng ta s li t kê m t vài tùy ch n có ích c a chương trình gzip vào b ng 4. -v. S d ng trong trư ng h p có đưa ra “m u tên” t p tin. --license Hi n th s phiên b n và b n quy n c a chương trình. --help Hi n th tr giúp ng n g n v cách s d ng chương trình.

tar.bz2 thay th b ng tên_t p_tin • tên_t p_tin. Do đó có kh năng ph c h i nh ng tính ch t này c a t p tin khi gi i nén.7 Các câu l nh lưu tr và nén t p tin 93 Chương trình bzip2 làm vi c tương t như gzip. trong đó có các t p tin nén. thì kích thư c c a t p tin tăng lên kho ng 0. Đi u này có th x y ra đ i v i nh ng t p tin có kích thư c nh hơn 100 byte. nhưng s nhanh hơn n u chúng ta ch c n s d ng m t câu l nh đ có th t o ra m t t p tin nén.7. Tôi s đưa ra m t danh sách ng n nh ng tùy ch n c n thi t nh t trong b ng 4.tbz thay th b ng tên_t p_tin. Ví d : [user]$ bzip2 -.4 S d ng k t h p tar v i gzip và bzip2 T t nhiên không ai ngăn c n b n s d ng riêng r các câu l nh tar v i gzip và bzip2.sj -.sj.gz. Ví d : teppi82@ThinhQuyen:~> bzip2 2 teppi82@ThinhQuyen:~> mv 2. T p tin nén có th i gian s a đ i.bz thay th b ng tên_t p_tin • tên_t p_tin.7.using 2. Trong m t s trư ng h p t p tin nén có th còn l n hơn theo kích thư c so v i t p tin ban đ u. vì cơ ch nén s d ng ph n đ u (head) có kích thư c 50 byte.out Các tuỳ ch n c a bzip2 r t gi ng v i tùy ch n c a gzip nhưng không ph i t t c . Câu l nh bunzip2 ho c bzip2 –d gi i nén t p tin ch ra. Đ gi i nén t p tin này thông thư ng b n c n dùng hai câu l nh sau ti p n i nhau: .tar • tên_t p_tin. N u t p tin này không ph i do bzip2 t o ra thì chương trình s không gi i nén mà đưa ra l i c nh báo. ví d xvnkb-0.sj teppi82@ThinhQuyen:~> bunzip2 2.4.out.sj bunzip2: Can’t guess original name for 2. Nh ng t p tin g m m t chu i ng u nhiên (random) c a các ký t . Hãy tư ng tư ng b n nh n đư c m t t p tin.9.tar • tên_t p_tin khác thay th b ng tên_t p_tin. nhưng thêm vào ph n cu i là .bz2 2. hay gi i nén m t t p tin.-tên_t p_tin Bây gi đã đ n lúc chúng ta h c cách k t h p tar v i hai câu l nh gzip và bzip2 đ làm vi c nhanh và có hi u qu hơn. Tham s đ ng sau hai d u g ch ngang (--) và m t kho ng tr ng đư c coi là tên t p tin. t c là thay th m i t p tin đưa vào dòng l nh b ng phiên b n đã nén c a t p tin đó. dù tham s có m t d u g ch ngang đ u. quy n truy c p và có th c ch s h u như t p tin ban đ u. Khi gi i nén bzip2 s đoán tên c a t p tin s t o ra theo quy lu t sau: • tên_t p_tin.tbz2 thay th b ng tên_t p_tin.5%.2.bz2. 4.

tar Nhưng trong s nh ng tùy ch n c a chương trình tar còn có m t tuỳ ch n đ c bi t z cho phép gi i nén t p tin b ng chương trình gzip (th c hi n vai trò c a l nh th nh t trong hai l nh k trên). Như v y cách th hai còn có m t ưu đi m n a là không gi l i các t p tin trung gian. —-version Gi ng như --L. --force Ghi chèn lên t p tin đã có.tar. Do đó c n đ t tên rõ ràng cho nó cùng v i ph n đuôi .tar).gz.gz vào tên c a t p tin thu đư c.9. Ch nên dùng tùy ch n này trên nh ng máy tính cũ có ít b nh (8MB ho c ít hơn).2.2. -t. -f. ngư i dùng không c n ph i gõ thêm m t l nh xoá t p tin. Đ gi i nén t p tin k trên ch c n dùng m t câu l nh như sau: [user]$ tar xzvf xvnkb-0. . –V. Tùy ch n -d b đi cơ ch này và b t bu c chương trình ph i gi i nén t p tin đã ch ra. -s.9. --decompress B t bu c gi i nén t p tin.94 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs B ng 4. --keep Gi gìn (không xóa) t p tin ban đ u khi nén ho c gi i nén.gz K t qu thu đư c là hoàn toàn như trên tr m t đi m: trong trư ng h p dùng 2 câu l nh thì trên đĩa s gi l i t p tin trung gian (xvnkb-0. --test Th (ki m tra) tính nguyên v n c a t p tin nén.2.9.tar.tar. -z. --compress B t bu c nén t p tin (xem trên). --small Gi m yêu c u đ i v i dung lư ng b nh c n s d ng b ng cách gi m t c đ nén.2.gz thư_m c C n chú ý r ng trong trư ng h p này chương trình s không t đ ng thêm ph n đuôi .gz [user]$ tar xvf xvnkb-0.7: Nh ng tùy ch n chính c a chương trình bzip2 Tùy ch n Ý nghĩa -d. N u mu n ghi chèn thì hãy dùng tùy ch n này. —-license Hi n th s phiên b n và b n quy n c a chương trình. M i chương trình tuỳ theo “ph n m r ng” t p tin mà quy t đ nh xem s làm gì v i t p tin đó.tar. Vi c t o t p tin b ng cách s d ng k t h p tar và gz cũng đư c th c hi n b ng tùy ch n z: [user]$ tar czvf tên_t p_tin. -q.9. -k. bunzip2 và bzcat ch là m t chương trình. -v. --quiet B đi nh ng c nh báo ít ý nghĩa. [user]$ gzip -d xvnkb-0. Theo m c đ nh bzip2 không ghi chèn lên t p tin đã có trên đĩa. Tùy ch n này c n thi t vì trên th c t bzip2. –L. Có l chúng ta không bao gi c n đ n tùy ch n này ho c ít nh t là hy v ng như v y. --verbose Đưa ra các thông báo ph trong khi làm vi c (ch có ý nghĩa chu n đoán).

n u “không may” b n nh n đư c m t t p tin d ng *. mount). Đ k t thúc ph n v nh ng chương trình làm vi c v i t p tin nén này.rar thì cũng đ ng v i ch y sang nh m t máy s d ng Windows đ gi i nén.tar. Đ có th s d ng h th ng t p tin này đ ghi các t p tin. Vi c t o nh ng phân vùng như v y giúp th c hi n d dàng các thao tác như: sao lưu. chúng ta c n t o trên đĩa này h th ng t p tin. Như v y là có th nói g n h th ng t p tin ho c g n đĩa lưu cùng v i các h th ng t p tin có trên nó.zip hay *. Thư ng nói là cây thư m c đư c t o thành t các h th ng t p tin riêng. N u có gì khó khăn hãy th “unzip –help” ho c “unrar –help”. xác đ nh quy n truy c p. thì đ u tiên c n k t n i nó và cây thư m c chung (chúng ta s d ng thu t ng “g n”. nh ng đĩa không b chia có th coi là m t phân vùng. T c là. Và đ ng quên ch t o ra các t p tin nén b ng tar. Cây thư m c c a Linux đư c t o ra t nh ng “cành” riêng r tương ng v i các đĩa khác nhau. Đ có thêm thông tin hãy tìm hi u trang tr giúp man ho c các tài li u HOWTO tương ng. Bây gi chúng ta s d ng l i v n đ làm sao đ t o ra h th ng t p tin và cách thay đ i nó.8 T o và g n các h th ng t p tin Trong nh ng ph n trư c chúng ta đã đ c p ng n g n m t s câu l nh chính đ làm vi c v i nh ng h th ng t p tin đã đ nh d ng s n. Tôi ch c ch n là b n s t gi i quy t đư c v n đ .bz2 thư_m c Tôi nghĩ r ng nh ng thông tin k trên đã đ đ làm vi c m t cách có hi u qu v i các chương trình nén tar. T c là m i đĩa đư c đ t tương ng v i h th ng t p tin riêng. đ ng th i tăng hi u su t làm vi c và làm gi m kh năng m t thông tin do chương trình gây ra. Cách s d ng nh ng l nh này h t s c đơn gi n.bz2 và t o t p tin nén b ng: [user]$ tar cjvf tên_t p_tin. ví d đĩa c ng. gzip ho c bzip2 vì b n là ngư i dùng Linux! 4. Vì th ti p theo chúng ta s nói v t o h th ng t p tin trên m t phân vùng. nhưng c n dùng tùy ch n j c a tar đ thay cho tuỳ ch n z. Ngoài hai h th ng t p tin này Linux còn có th làm vi c v i các “phiên b n” khác nhau c a h th ng t p tin FAT (FAT16 và FAT32). Khi chúng ta có m t đĩa lưu m i. Còn m t đi m n a cũng c n nói đ n là Linux có th làm vi c v i nhi u d ng h th ng t p tin khác nhau. gi i nén t p tin b ng l nh: [user]$ tar xjvf tên_t p_tin. tôi mu n nói thêm r ng.4. h th ng t p tin ISO9660 s d ng đ ghi thông tin trên CD-ROM và . Nhưng h th ng t p tin g c c a nó là “h th ng t p tin m r ng” (extfs) phiên b n 2 và 3. gzip và bzip2. Nói như v y vì trong UNIX (và Linux) không có khái ni m “đ nh d ng đĩa” mà s d ng khái ni m “t o h th ng t p tin”. nh t là đ i v i nh ng đĩa m i s n xu t g n đây có dung lư ng l n t vài ch c đ n vài trăm GB. B n có th th các chương trình unzip và unrar có trên h th ng Linux c a mình.8 T o và g n các h th ng t p tin 95 S d ng k t h p tar và bzip2 là hoàn toàn tương t . ch c n đưa vào dòng l nh tên c a t p tin.tar. Còn c n ph i nói thêm r ng thông thư ng đĩa c ng đư c chia thành các phân vùng.

ext2. Đi m g n là m t thư m c đã có trong cây thư m c.ext3 và các câu l nh tương t . N u không đưa ra tùy ch n -t thì s dùng d ng h th ng t p tin m c đ nh (hi n nay là phiên b n cũ c a ext – ext2fs). N i dung cũ c a thư m c không b hu . N u b n mu n t o h th ng t p tin trên đĩa m m thì c n ch y: [root]# mkfs -t ext3 /dev/fd0 Có th nói r ng chúng ta đã “đ nh d ng đĩa m m”. T c là khi t o và g n các h th ng t p tin c n luôn luôn nh r ng d ng h th ng t p tin trên các đĩa lưu khác nhau có th không gi ng nhau. n u ghi nh m b n s b m t d li u. vì v y đ ng xóa nó. N u dùng chúng thì ch c n b đi ph n -t ext3 ho c -t ext2. tuy nhiên s h tr ghi lên NTFS chưa th t hoàn h o. T o h th ng t p tin d ng ext3fs có nghĩa là t o trên phân vùng này c a đĩa m t siêu kh i (superblock). Ph i có ít nh t hai tham s cho câu l nh mount: thi t b (device. Hãy c n th n khi vi t tên phân vùng. tên phân vùng) và đi m g n (mount point). m t b ng các mô t inode. mà ch t m th i b gi u đi. câu l nh: [root]# mount /dev/hda10 /mnt/diaC s g n h th ng t p tin c a phân vùng /dev/hda10 vào thư m c /mnt/diaC. đ u tiên c n k t n i (g n) nó vào cây thư m c chung b ng l nh mount. C n chú ý là sau khi g n h th ng t p tin vào thư m c /mnt/diaC. Thư m c này đư c chương trình fsck dùng trong nh ng trư ng h p kh n c p. và các kh i d li u. thì ngư i dùng không còn truy c p đư c t i n i dung (bao g m c thông tin v ch s h u cũ và quy n truy c p t i chính b n thân thư m c) c a thư m c này n a. và dùng làm “thư m c g c” đ i v i h th ng t p tin g n vào (gi ng như nút n i gi a thân cây và cành cây). Ví d h th ng t p tin có d ng ext3fs. Đ u tiên chúng ta s xem xét trư ng h p c n t o h th ng t p tin trên m t phân vùng nào đó (đã có) c a đĩa. Ví d . Vì th t t nh t là dùng các thư m c r ng đã chu n b s n t trư c đ S h tr đ c đã t t. Trên các b n phân ph i Linux m i còn có th s d ng các câu l nh mkfs. Th c hi n t t c nh ng vi c này b ng l nh mkfs14 . s t o ra h th ng t p tin d ng ext3fs trong phân vùng ch ra. Sau khi th c hi n câu l nh mkfs. N u chưa có hãy t o ra b ng l nh mkdir.96 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs các h th ng t p tin khác (k c NTFS13 ). Trong trư ng h p đơn gi n nh t ch c n ch y l nh sau: [root]# mkfs -t ext3 /dev/hda2 T t nhiên là c n thay th /dev/hda2 b ng tên c a phân vùng trên máy c a b n. C n ph i có thư m c /mnt/diaC trong cây thư m c. b xóa. Đ t o ra nh ng đĩa m m có th đ c trên DOS và Windows c n dùng tùy ch n -t v i giá tr vfat ho c nh ng ti n ích đ c bi t khác. Đ b t đ u làm vi c v i h th ng t p tin m i. 14 13 . N i dung này s ch “quay tr l i” khi ngư i dùng b g n (unmount) h th ng t p tin ra kh i thư m c. nhưng c n bi t là v i h th ng t p tin ext3fs thì b n không đ c đư c đĩa m m này trên DOS ho c Windows (n u không dùng chương trình ho c driver đ c bi t). mkfs. Trong h th ng t p tin m i s t đ ng t o ra m t thư m c v i tên lostfound+.

thì c n s d ng d ng đ y đ c a l nh mount. msdos. vfat. T p tin c u hình /etc/fstab ch y u dùng đ g n t đ ng các h th ng t p tin trong quá trình kh i đ ng Linux. Hãy xem trang man fs đ đ c mô t ng n g n v nh ng h th ng t p tin này. • D ng h th ng t p tin. • Đi m g n. Ví d . Theo m c đ nh là rw (đ c và ghi). nhưng đi u đó là không nh t thi t. sysv.1). umsdos.4. Tên đ y đ bao g m c đư ng d n c a thư m c s g n t p tin vào. proc. ext. hãy xem trang man c a dump. hãy xem b ng 4. Có th có các giá tr khác. xia. smb. ncpfs16 . Có th s d ng tên thi t b có trên máy (ví d /dev/hda10). Trong câu l nh mount còn có th đưa ra danh sách các d ng h th ng t p tin không c n g n b ng c (flag) no.8 T o và g n các h th ng t p tin 97 làm “đi m g n” (vì th mà trong tiêu chu n FHS có đ c p đ n thư m c /mnt. Vùng này đư c chương trình sao lưu dump s d ng. H th ng t p tin v i giá tr nh hơn s đư c ki m tra trư c. Còn có th li t kê m t s d ng phân cách nhau b i d u ph y (. ch d ng h th ng t p tin trong vùng “d ng h th ng t p tin” và sau tùy ch n -t c a l nh mount có th đ t giá tr auto. N u không có t p tin đó (ch khi nào b n c tình ho c vô tình xóa) ho c trong t p tin không có nh ng d li u c n thi t. hpfs. cũng như tên c a h th ng t p tin m ng NFS (ví d ThinhQuyen:/home/nhimlui – thư m c /home/nhimlui trên máy có tên ThinhQuyen). D ng đơn gi n nh t trong ví d trên c a l nh mount ch làm vi c v i đi u ki n t t c nh ng tham s còn thi u có th tìm th y trong t p tin /etc/fstab. N u b ng nhau thì s ki m tra song song (t t nhiên n u có th ). Kh năng này có ích trong trư ng h p s d ng câu l nh mount v i tham s -a (câu l nh mount v i tham s -a s g n t t c các h th ng t p tin li t kê trong t p tin /etc/fstab). ext2. N u h th ng t p tin c n đư c sao lưu thì đây ph i có s 1. iso9660. Hi n nay Linux h tr các h th ng t p tin sau: minix. Tuy nhiên trong m t s trư ng h p có th d n đ n l i. • Th t ưu tiên ki m tra h th ng t p tin b ng câu l nh fsck. • M c đ dump. M i dòng c a t p tin này ch a thông tin v m t h th ng t p tin và g m 6 vùng phân cách nhau b i các kho ng tr ng15 : • Tên thi t b (phân vùng). . câu l nh: 15 16 Đ ti n đ c các vùng thư ng s p cho th ng hàng. ext3. Trong trư ng h p đó câu l nh mount th t xác đ nh d ng c a h th ng t p tin đang g n. • Các tuỳ ch n g n. nfs.). còn đư ng_d n xác đ nh đi m g n. n u không – s 0. như sau: [root]# mount -t d ng_httt thi t_b đư ng_d n trong đó d ng_httt xác đ nh d ng h th ng t p tin trên thi t_b (phân vùng). nên t t hơn h t là ch ra d ng m t cách chính xác.

B ng này n m trên đĩa d ng t p tin /etc/mtab. thì ch c n đưa ra m t tham s : ho c tên c a thi t b (phân vùng) ho c đi m g n. T t c các tham s khác câu l nh mount s l y t t p tin /etc/fstab. Thao tác này đư c th c hi n b ng câu l nh umount (không ph i unmount!). Ch có th b g n h th ng t p tin khi không có t p tin nào c a nó m ra. không ti n trình nào đang ch y t t p tin chương trình n m trên h th ng t p tin này và trong h th ng không có ti n trình nào s d ng h th ng t p tin này. CD. more ho c b ng câu l nh mount (không có tham s ). C n nói r ng n u so v i Windows thì làm vi c v i các đĩa r i (đĩa m m. N u mu n g n m t h th ng t p tin nào đó và ch cho phép đ c thì c n ch ra tùy ch n r (read only) trên dòng tương ng c a t p tin /etc/fstab (theo m c đ nh s d ng rw. Trư c khi b các đĩa tháo r i (đĩa m m. . Có th xem tr c ti p t p tin này b ng các chương trình xem t p tin (less. Zip. thì t t c m i ngư i dùng s có kh năng g n (b g n) h th ng t p tin đó. flash) ra kh i máy thì c n “tháo” (b g n) các h th ng t p tin có trên các đĩa tháo r i này. ) trên Linux có m t chút ph c t p hơn. DVD. nhưng n u trong vùng các tùy ch n g n có ch ra tùy ch n user.user.sync 0 0 thì b t kỳ ngư i dùng nào cũng có quy n g n h th ng t p tin trên đĩa DVD c a mình b ng câu l nh: [user]$ mount /dev/hdd ho c: [user]$ mount /media/dvd Trong b ng 4. ho c s d ng câu l nh mount v i tham s -r Câu l nh mount và umount h tr b ng các h th ng t p tin đã g n.ext Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs g n t t c các h th ng t p tin tr các d ng smb (Samba17 ) và ext Khi g n h th ng t p tin có trong /etc/fstab. Đ thay m t đĩa r i khác thì đ u tiên c n b g n (“tháo”) đĩa đã có ra r i m i g n 17 các chia s trong m ng c a Windows . Ví d . v. t c là đ c và ghi). T c là h th ng t p tin không đư c b n.v. Thông thư ng ch có ngư i dùng cao c p root m i có kh năng g n các h th ng t p tin. n u trong t p tin /etc/fstab có dòng: /dev/hdd /media/dvd auto noauto. . Đ b t kỳ ngư i dùng nào cũng có th b g n h th ng t p tin thì trong t p tin /etc/fstab c n thay th tùy ch n user b ng tùy ch n users (trong vùng các tùy ch n g n).8 có đưa ra thêm m t vài tùy ch n có th s d ng trong câu l nh mount và trong t p tin/etc/fstab (vùng các tùy ch n g n). Ch có ngư i dùng đã g n h th ng t p tin và t t nhiên c ngư i dùng cao c p root m i có quy n b g n nó.98 [root]# mount -a -t nosmb. Tham s c a câu l nh umount là tên thi t b (phân vùng) ho c đi m g n. Vì đ u tiên b n c n g n các đĩa này (nói chính xác là h th ng t p tin có trên đĩa) vào cây thư m c chung.

ro G n h th ng t p tin ch đ đ c.4. Ví d . m t quay v phía ngư i dùng c a h th ng này (ch y u là c u trúc t p tin). dev. dev Các thi t b kh i và thi t b ký t (byte) trong h th ng t p tin là nh ng t p tin đ c bi t. noauto Ch có th t g n h th ng t p tin. defaults S d ng các tuỳ ch n theo m c đ nh: rw. M t còn l i. nodev Không coi các thi t b kh i và thi t b ký t (byte) trong h th ng t p tin là nh ng t p tin đ c bi t. sync Vào/ra (ghi/đ c) c a h th ng t p tin th c hi n đ ng b (t c th i). exec Cho phép th c hi n các t p tin chương trình n m trên h th ng t p tin này. auto. M t s b n phân ph i (Debian. ti p đĩa th hai. nodev. Tuy trên các b n phân ph i m i đã có các d ch v cho phép t đ ng g n và t đ ng “tháo” các đĩa r i. openSUSE) s t o s n cho b n nh ng đi m g n này. Đây là t t c nh ng gì mà ngư i dùng Linux m i (và r t m i) c n bi t v h th ng t p tin ext3fs. nouser C m ngư i dùng bình thư ng g n h th ng t p tin. n u b n có m t đĩa m m. suid. user Cho phép ngư i dùng bình thư ng g n h th ng t p tin.8 T o và g n các h th ng t p tin 99 B ng 4. nouser. async. và m i ch đ c p đ n “m t trư c”. Tùy ch n -a không t đ ng g n h th ng t p tin này. m t sau (c u trúc bên trong). đ c bi t trong trư ng h p m r ng quy n truy c p (ví d thêm quy n ghi cho h th ng t p tin đã g n ch đ c). m t dvd và m t flash thì hãy t o ba thư m c floppy. T t nh t hãy chu n b s n cho m i đĩa r i m t “đi m g n” riêng. exec. suid Cho phép dùng “bit thay đ i ID ngư i dùng” và “bit thay đ i ID nhóm”. Thư ng s d ng đ thay đ i các tùy ch n g n. rw G n h th ng t p tin đ đ c và ghi. nosuid Không cho phép dùng “bit thay đ i ID ngư i dùng” và “bit thay đ i ID nhóm”.8: Nh ng tùy ch n chính c a câu l nh mount Tùy ch n Ý nghĩa async Vào/ra (ghi/đ c) c a h th ng t p tin th c hi n không đ ng b (không t c th i). auto Có th g n h th ng b ng câu l nh mount v i tùy ch n -a. dvd và flash trong /mnt đ làm đi m g n cho ba thi t b c a mình. nosuid. nhưng b n cũng c n bi t cách làm vi c v i các đĩa r i n u có v n đ x y ra v i các d ch v đó. ch đư c nói đ n trong chương này khi c n thi t. remount Cho phép g n l i h th ng t p tin đã g n. Xin nh c l i là nh ng gì đã nói đây ch dành cho h th ng t p tin ext3fs (m t s thông tin v n còn đúng cho phiên b n ext2fs). Đ i v i nh ng ngư i dùng này luôn luôn g n v i các tùy ch n noexec. Chúng ta s xem xét k hơn m t sau này trong .

Còn bây gi b n đ c s chuy n sang nghiên c u thành ph n quan tr ng th 2 trong 4 thành ph n chính c a Linux – h v bash. .100 Làm quen v i h th ng t p tin ext3fs m t vài chương s p t i.

Ch y chương trình t dòng l nh c a h v tương đương v i vi c nháy (đúp) chu t lên bi u tư ng c a chương trình trong GUI.1 H v là gì? Chúng ta thư ng nói “ngư i dùng làm vi c v i h đi u hành”. nên ngay trong ch đ text đã có kh năng làm vi c trong vài c a s . D . vi t b i Steve Bourne. Vì Linux là HĐH đa ti n trình. g i là sh. Sau đó. Và dù sao thì ch đ text c a HĐH Linux không ph i là ch đ text m t ti n trình c a MS-DOS. đ làm vi c trong ch đ text (giao di n dòng l nh) và giao di n đ h a GUI (Graphical User Interface). hay còn đư c g i là console ho c terminal. Có hai d ng c a chương trình đã đ c p . b i vì r t nhi u công vi c có th th c hi n nhanh và thu n ti n trong ch đ này hơn là s d ng giao di n đ h a. Nh ng ngư i dùng Linux m i (newbie) thư ng nghĩ s ch ng bao gi làm vi c ch đ này. Đi u này không hoàn toàn đúng. C n nói ngay r ng. Đưa các tham s cho chương trình trên dòng l nh tương đương v i vi c chúng ta kéo và th cái gì đó lên bi u tư ng chương trình trong môi trư ng đ h a. Nói ngoài l m t chút. Theo ý ki n c a m t s chuyên gia ngôn ng cũng như chuyên gia Linux thì nên g i chương trình này m t cách đúng hơn là “trình x lý l nh” hay “trình biên d ch l nh”. tên g i “h v ” (shell) đư c dùng cho các chương trình dùng đ biên d ch l nh trong ch đ text trên m i h th ng UNIX. vài bi n th c a sh đư c phát tri n và làm t t hơn. Và đ so n th o m t t p tin văn b n không nh t thi t ph i ch y các trình so n th o l n và ch m ch p (đ c bi t trên các máy có c u hình ph n c ng th p) c a môi trư ng đ h a.Chương 5 Bash T t g hơn t t nư c sơn – ca dao t c ng Vi t Nam Trong ph n này chúng ta s đ c p đ n v n đ làm vi c v i Linux ch đ text. Nhưng m t khác. 5. Tuy nhiên. vi t t t c a shell. cũng như qua giao di n đ h a. th c hi n “liên h ” v i ngư i dùng trong môi trư ng đ h a. tên g i “h v ” b ph n đ i r t nhi u. vì trên th c t “liên h ” v i ngư i dùng đư c th c hi n b i m t chương trình đ c bi t. Trên các h th ng UNIX đ u tiên có m t chương trình. m t s chương trình không th ch y GUI và ch có th th c hi n t dòng l nh. Tuy nhiên đây là m t ý ki n sai l m. trong đó có Bourne shell — phiên b n m r ng c a sh. vì đã có giao di n đ h a.h v . hay shell. b t kỳ chương trình nào trong Linux có th kh i đ ng t dòng l nh c a h v (n u máy ch X đã ch y).

hoán đ i v trí) các tham s l nh. <Ctrl>+<D>.102 Bash án GNU (d án phát tri n chương trình ng d ng c a Stallman. đó là nó bao g m m t ngôn ng l p trình đơn gi n. Trư c khi b t đ u ph n này. ’ " / \ > < và ký t v i mã 0. T m t mình bash không th c hi n m t công vi c ng d ng nào. Ngoài ra. b n đ c nên bi t các t h p phím chính. b t kỳ m t thu t toán nào cũng có th đư c xây d ng t hai (ba) thao tác cơ b n và m t toán t đi u ki n. Nó s d ng các ti n ích và chương trình khác (có trong thành ph n h đi u hành. t c là “l i là h v c a Bourne”. Vi c đưa ngay t t c ý nghĩa đ c bi t c a nh ng ký t này và các tình hu ng s d ng chúng t m th i không có ích. ho c đ bi u th các thao tác nào đó. nh đó đưa h v tr thành m t công c m nh c a ngư i dùng. Các ký t này bao g m: ‘ ~ ! @ # $ % ^ & * ( ) _ . Ph thu c vào tình hu ng các ký t đ c bi t này có th s d ng v i ý nghĩa đ c bi t c a nó hay s d ng như m t ký t thông thư ng. Trên ti ng Anh đây là m t cách chơi ch . H v cung c p các toán t đi u ki n và toán t vòng l p. xin ng m hi u đó là bash. Trong toán h c t lâu đã đư c ch ng minh r ng. t vi c tìm ki m chương trình đư c g i. Đây cũng là s c m nh và là m t trong các ch c năng chính c a h v . <Tab> và các phím có mũi tên.org/) sau đó cho ra đ i h v bash. Nên nh ít nh t cách s d ng c a các (t h p) phím <Ctrl>+<C>. K t qu thu đư c là m t ngôn ng l p trình m nh.[ ] { } : . đ ra). ch y chúng đ n vi c t ch c d li u đ u vào/đ u ra. s d ng đ đi u khi n vi c nh p d li u trên dòng l nh.) và g ch chéo (/) có giá tr đ c bi t. Ti p theo chúng ta s ch xem xét bash. 5. (d u g ch dư i. ho c đ bi n đ i bi u th c. vì t Bourne đ c gi ng v i t borne (sinh ra. ký t hàng m i (t o ra khi nh n phím <Enter>) và ký t kho ng tr ng.2 Các ký t đ c bi t H v bash s d ng m t vài ký t t b 256 ký t ASCII cho các m c đính riêng. Trư c h t đó là vi c s d ng chúng trong tên t p tin và thư m c. Nhưng nó h tr vi c th c thi m i chương trình khác. Nhưng tính ch t chính c a h v . xem http: //www. Trong tên t p tin ch d u ch m (. và như th bash còn có th gi i mã là “shell đư c sinh ra l n hai”. g ch ngang và d u ch m) thư ng đư c s d ng trong tên t p tin.gnu. Ký hi u g ch chéo dùng đ phân chia tên các thư m c trong đư ng d n. Đ ng th i cho phép đưa các tham s cũng như k t qu làm vi c c a m t chương trình t i các chương trình khác hay t i ngư i dùng. vì th dư i khi nói đ n h v . hay đư c cài đ t riêng) đ làm các thao tác cơ b n cho ngôn ng l p trình mà nó h tr . tên g i c a nó đư c gi i mã ra là Bourne-again shell. Tuy nhiên các ký t _. còn d u ch m có giá tr đ c bi t khi nó là ký t đ u tiên trong tên t p tin (cho bi t t p tin là “ n”). – và . và đây là m t ví d cho th y không ph i lúc nào chúng cũng có giá tr đ c bi t. Nhưng trong đa s các trư ng h p không khuyên dùng các ký t v i giá tr th hai. Chúng ta s xem xét chúng d n d n trong . h v ch u trách nhi m v công vi c v i các bi n môi trư ng và th c hi n m t vài bi n đ i (th .

Như v y. N u dùng ký t này đ phân chia các câu l nh. cung c p cho ngư i dùng hai thao tác đ c bi t đ t ch c vi c đưa các câu l nh trên dòng l nh: . m t trong các ch c năng chính c a h v là t ch c vi c th c hi n các câu l nh mà ngư i dùng đưa vào trên dòng l nh. ch l nh hoàn thành.3. gi ng như trong các văn b n. nhưng còn có th đưa vào dòng l nh đó ngay l p t c vài câu l nh.3 Th c thi các câu l nh Như đã nói trên.. M c dù ngư i dùng thư ng ch nh p trên dòng l nh t ng câu l nh m t. . sách báo. thông thư ng. thì chúng ta c n đ t trư c ký t kho ng tr ng đó m t ˙ d u Ví d . H v . có th nói. câu l nh sau: teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine lennon\ imagine Các ký t ’ và " (ngo c đơn và ngo c kép) có th g i là “các ký t trích d n”. thì câu l nh ti p theo s đư c coi như tham s c a l nh phía trư c.1 Thao tác . khôn m t ký t nào có ý nghĩa đ c bi t. còn trong ngo c kép – t t c chúng ngo i tr $. nói riêng. Ví d . 3 ký hi u có ý nghĩa l n và c n đ c p đ n đ u tiên. thì t t c các ký t n m trong ngo c đơn này có giá tr như các ký t thông thư ng. và &. .5. Đ làm đư c đi u này c n s d ng ký t đ c bi t . n u mu n s d ng kho ng tr ng trong tên t p tin. khi c n s d ng đ n. Tuy nhiên. . 5. ch cho l nh đó hoàn thành. và chúng s th c hi n l n lư t t câu l nh này đ n câu l nh khác.3 Th c thi các câu l nh 103 các ph n sau. M i ký t này luôn luôn đư c s d ng trong m t c p v i b n sao c a chính nó đ đóng khung m t bi u th c nào đó. n u mu n đ t t p tin cái tên “lennon imagine” c n đưa tên đó vào d u ngo c: teppi82@teppi:~$ cp lennon_imagine ’lennon imagine’ S khác nhau trong cách s d ng ký t ’ và " đó là. n u nh p vào dòng l nh cái gì đó gi ng như sau: teppi82@teppi:~$ command1 . N u như m t đo n văn b n nào đó đ t trong ngo c đơn. đ ng ngay sau \. Tr l i v i ví d s d ng kho ng tr ng trong tên t p tin trên. Ký hi u \ (g ch chéo ngư c) có th g i là “ký hi u xóa b ý nghĩa đ c bi t” cho b t kỳ ký t đ c bi t nào. sau đó l i đưa ra dòng nh p l nh và ch các hành đ ng ti p theo c a ngư i dùng. trong ngo c đơn m t ý nghĩa đ c bi t t t c các ký t . ngo c đơn và d u g ch ngư c).. 5. . ’ và \ (d u đô la. command2 thì h v đ u tiên s th c hi n câu l nh command1. sau đó ch y command2.

Qua kênh này chương trình đưa ra k t qu làm vi c c a mình. ngay l p t c ch y l nh command2. n u nh p vào dòng l nh “command1 & command2 &”. thì h v ch y câu l nh command1. h v ph i tìm mã (code) chương trình. N u trên dòng l nh là command1 && command2.3.3 Thao tác && và || Các thao tác && và || là nh ng thao tác đi u khi n.1 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n Dòng d li u vào – ra Khi m t chương trình đư c th c hi n. Tuy nhiên đ g “gánh n ng” cho ngư i dùng h v bi t cách tìm l nh ngo i trú trong các thư m c.104 Bash 5. Ví d . V cách thêm thư m c vào đư ng d n tìm ki m chúng ta s nói đ n dư i. . 5. thì h v s tr l i quy n đi u khi n cho ngư i dùng ngay sau khi ch y câu l nh.4 5. t c là l nh đó th c hi n thành công. n u dòng l nh có d ng command1 || command2. M t cách tương t . Ch khi (h v ) không th tìm th y t p tin c n thi t trong các thư m c đó. nó m i quy t đ nh r ng ngư i dùng đã nh m khi nh p tên l nh. n p mã đó vào b nh .3. Bư c đ u tiên . chuy n các tham s đã nh p trên dòng l nh vào cho câu l nh. Ch có th nói ng n g n r ng. Qua kênh này d li u đư c đưa vào cho chương trình. ph i ch cho h v đư ng d n đ y đ t i t p tin tương ng. và sau đó không ch m tr tr l i dòng nh p l nh cho ngư i dùng. mà không đ i cho câu l nh đó hoàn thành. và sau khi th c hi n xong thì theo m t cách nào đó tr l i k t qu th c hi n l nh này cho ngư i dùng hay ti n trình khác. Chúng ta s xem xét qua các bư c này. N u đ t d u & ngay sau câu l nh. còn bây gi chúng ta s xem xét cách h v t ch c vi c đưa d li u vào cho câu l nh đang th c hi n và vi c đưa k t qu t i cho ngư i dùng. • đ u ra tiêu chu n (standard output hay stdout). Các câu l nh chia thành hai lo i: n i trú (mã c a chúng có trong mã c a chính h v ) và ngo i trú (mã c a chúng n m trong m t t p tin riêng l trên đĩa).tìm ki m câu l nh. thì command2 s th c hi n và ch th c hi n khi tr ng thái thoát c a l nh command1 khác không. thì command2 s th c hi n và ch th c hi n trong trư ng h p tr ng thái thoát ra c a l nh command1 b ng không (0).2 Thao tác & Thao tác & đư c dùng đ t ch c vi c th c hi n các câu l nh trong ch đ n n sau. H v luôn luôn tìm th y l nh n i trú. theo nguyên t c. mà đư c li t kê trong đư ng d n tìm ki m. 5.4. còn đ tìm các l nh ngo i trú ngư i dùng. Chúng ta s không xem xét m t k thu t c a vi c th c hi n m t câu l nh nào đó. nó đư c cung c p ba dòng d li u (hay còn g i là kênh): • đ u vào tiêu chu n (standard input hay stdin).

Lúc này câu l nh ch các ký t đ n t đ u vào tiêu chu n. còn đ u ra và kênh báo l i hư ng đ n terminal c a ngư i dùng.4. Tuy nhiên. Qua kênh này chương trình đưa ra thông tin v l i. Thông thư ng bàn phím đư c c u hình đ nh p vào theo t ng dòng.4 Đ u vào/đ u ra tiêu chu n 105 • kênh thông báo l i tiêu chu n (standard error hay stderr). hãy ch y l nh cat không có tham s . Theo m c đ nh k t qu làm vi c c a l nh cat hư ng t i đ u ra tiêu chu n. chúng ta s th y dư i. Làm vi c v i đ u vào và đ u ra tiêu chu n đư c minh h a t t nh t qua ví d các l nh echo và cat. mà đư c đưa vào làm tham s cho nó. t c là chương trình ngay l p t c đưa chúng t i đ u ra tiêu chu n. có th chuy n hư ng thông báo đ u ra (ví d . dòng ký t b n v a nh p s đư c đưa t i l nh cat. m i dòng ký t nh p vào s đư c hi n ra hay l n: m t l n khi gõ và l n th hai b i câu l nh cat. và l nh này s l i đưa d li u ra màn hình thông qua đ u ra tiêu chu n. Hãy nh p b t kỳ ký t nào. đ i v i ngư i dùng thì trong trư ng h p này kênh thông báo l i tiêu chu n không khác gì v i đ u ra tiêu chu n. còn hai đ u ra và kênh thông báo l i đư c chương trình s d ng ch đ ghi. Tuy nhiên.4.5. Như v y. Nói cách khác. và hơn n a có v như không có gì x y ra. b i vì chúng ta cũng th y thông báo l i đó trên c a s terminal. Có th ti p t c nh p các ký t . K t qu là con tr chuy n t i m t dòng m i. N u b n đ c chú ý thì có th gi i thích t i sao l i khác). Sau đó l nh này đưa ra tín hi u chuy n dòng và hoàn t t công vi c. 5. và nó s xu t hi n ngay l p t c trên màn hình. Đ cho th y kênh thông báo l i tiêu chu n làm vi c như th nào. 5. hãy th c hi n câu l nh ls v i m t tham s không đúng. ls đưa m t tin nh n báo l i ra kênh thông báo l i tiêu chu n.3 L nh cat Chúng ta s xem xét l nh cat đây vì l nh này thư ng làm vi c v i đ u vào và đ u ra tiêu chu n. vì th n u b n nh n phím <Enter>. toàn b thông tin c a l nh hay chương trình mà ngư i dùng đã ch y. đư c đưa ra c a s terminal. n u không k t qu có th s khác. T đ u vào tiêu chu n chương trình ch có th đ c. ví d dùng tham s là m t tên t p tin không t n t i. 1 gi ng liên k t hóa h c . và chúng cũng s xu t hi n trên màn hình.2 L nh echo Câu l nh echo dùng đ chuy n t i đ u ra tiêu chu n dòng ký t . vào t p tin). và t t c nh ng thông báo l i. Đ ch ng minh là l nh này theo m c đ nh ti p nh n dòng d li u nh p vào. Trong trư ng h p này. Hãy th th c hi n câu l nh sau: [user]$ echo ’xin chao cac ban!’ Tôi nghĩ r ng l i gi i thích s là th a thãi (ch xin hãy s d ng d u ngo c đơn. Theo m c đ nh đ u vào có liên k t1 v i bàn phím.

mà còn t i đ u vào c a m t câu l nh khác hay t i m t thi t b nào đó (ví d . đ đưa n i dung t p tin /home/maikhai/ls. N u b n không mu n xóa n i dung cũ mà ghi thêm d li u đ u ra vào cu i t p tin. N u đưa tên m t t p tin vào làm tham s cho l nh cat. “<” và “>>”. máy in).txt. trong h v còn có các môi trư ng đ c bi t cho phép chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. thì c n s d ng ký hi u >> thay cho >. s d ng các ký hi u “>”. < và >> Đ chuy n hư ng đ u vào/ra. khi này n u t p tin ls. thì n i dung c a l nh này s đư c đưa t i đ u vào tiêu chu n. n u t p tin đã có. B n có th chuy n hư ng không ch vào t p tin. thông thư ng đ u vào/đ u ra c a m t chương trình liên k t v i các đ u vào/đ u ra tiêu chu n.txt Theo l nh này danh sách t p tin và thư m c con c a thư m c.txt v a t o trên t i c a s terminal th hai3 có th s d ng l nh sau: maikhai@fpt:/sw$ cat /home/maikhai/ls.txt không t n t i. t đó l nh cat s đ c n i dung này và đưa t i đ u ra tiêu chu n (xem sơ đ ). đư ng ng và b l c M c dù. Khi này kho ng tr ng trư c và sau các ký hi u > hay >> không có ý nghĩa và ch dùng v i m c đích thu n ti n. thì nó s đư c t o ra.1 S d ng >.106 Bash N u nh n t h p phím <Ctrl>+<D> (dùng đ ng ng vi c nh p d li u) chúng ta s qua l i dòng nh p l nh. mà t đó ngư i dùng th c hi n l nh ls2 s đư c ghi vào t p tin /home/maikhai/ls. m t cơ ch r t có ích c a h v . Thư ng s d ng vi c chuy n hư ng đ li u ra c a câu l nh vào t p tin. 5.5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. như đã nói trên. thì n i dung c a nó s b xóa và ghi đè b i danh sách nói trên. d nhìn. Và t t nhiên chúng ta c n xem xét k hơn cơ ch này.5. 5. Dư i đây là m t ví d tương ng: maikhai@fpt:/some/where$ ls -l > /home/maikhai/ls. Ví d . N i dung t p tin --> Đ u vào tiêu chu n (stdin) --cat--> đ u ra tiêu chu n (stdout) Đây ch là m t trư ng h p riêng c a vi c chuy n hư ng d li u đ u vào.txt > /dev/tty2 thư m c hi n th i b n c n dùng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F2> đ chuy n t i c a s terminal này và đăng nh p trư c 3 2 . Cũng có th s d ng t h p phím <Ctrl>+<C> (câu l nh trong h v dùng đ d ng chương trình đang ch y).

đây ch là m t ví d minh h a. Trong m t vài trư ng h p có s d ng các ký hi u <. còn < s đư c biên d ch là 0 <. Như th .s c a kênh tiêu chu n (0. thư ng dùng. b i vì các kênh tiêu chu n có cho m i câu l nh. vì vào ch còn thi u s đ t. T c là l nh chuy n hư ng có d ng đ y đ như sau (xin đư c nh c l i. có th đưa các thông tin c n thi t cho câu l nh t t p tin: trong t p tin này ghi s n nh ng gì c n đ th c hi n l nh đó.txt như sau (chú ý. Ngoài vi c chuy n hư ng các kênh tiêu chu n đơn gi n như v y. Ký hi u & dùng đ th c hi n đi u này. nh p vào dòng l nh sau: [user]$ file1 > file2 mà thu đư c b n sao c a m t t p tin nào đó. Khi này.s 2. có th đ m s t trong t p tin ls. chúng không ch đư c dùng theo các cách quen thu c. t c là đ u ra tiêu chu n. Ví d . khi không có s nào ch ra. > dùng đ chuy n hư ng d li u c a đ u ra.txt Cách chuy n hư ng này thư ng đư c s d ng trong các script. > s đư c biên d ch là 1 >. t c là đ u vào tiêu chu n. t chúng (không có m t l nh nào.5. ví d . như th không th . Nhưng đi u này không làm gi m giá tr c a cơ ch này. mà còn các kênh khác. còn có kh năng không nh ng chuy n hư ng d li u vào kênh này hay kênh khác. và 2) ho c tên t p tin.5 Chuy n hư ng đ u vào/đ u ra. Đ u vào tiêu chu n stdin có s 0. cho các câu l nh mà thư ng ti p nh n (hay ch ) d li u vào t bàn phím. mà còn sao chép n i dung c a các kênh tiêu chu n đó. B i vì các ký hi u <. Ví d . N và M . 1. Ch c năng tương t đ i v i đ u vào đư c th c hi n b i <. 1 n u dùng >. theo m c đ nh. đư ng ng và b l c 107 Như b n th y. Đ làm đư c đi u này. khi đ t nó (&) trư c s c a kênh s chuy n d li u đ n: command N > &M . Trong script dùng đ t đ ng hóa m t thao tác nào đó. > và >> mà không ch ra s kênh hay tên t p tin. ho c 0 n u dùng <. các câu l nh sau là tương đương: [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ cat > file cat>file >file cat > file cat Tuy nhiên. mà còn có th theo cách khác. “l m t” hơn. kênh thông báo l i stderr . > và >> làm vi c v i các kênh tiêu chu n (đ u vào ho c đ u ra). c n đ t trư c ký hi u chuy n hư ng s c a kênh mu n chuy n. t c là không có kênh tiêu chu n nào cho l nh) các ký t chuy n hư ng này không th đư c s d ng. có th chuy n hư ng không ch đ u vào và đ u ra tiêu chu n. trên th c t thư ng s d ng câu l nh đơn gi n hơn): maikhai@fpt:/sw$ wc -w < /home/maikhai/ls. đ u ra tiêu chu n stdout .s 1. kho ng tr ng c nh > là không nh t thi t): command N > M Trong đó.

gi ng như m t dây chuy n s n xu t. Vì th ngay khi chương trình th nh t b t đ u đưa k t qu đ u ra. cũng như d u ch p ph y . Ví d .txt.2 S d ng | M t trư ng h p đ c bi t c a chuy n hư ng đ u ra là s t ch c các đư ng ng (ha y còn có th g i là kênh gi a các chương trình. trư ng h p sau thư ng đư c ng d ng trong các script ch y khi kh i đ ng Linux: teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null cat: hiho: No such file or directory teppi82@teppi:~$ cat hiho > /dev/null 2>&1 5. C n chú ý r ng. Tr ng thái thoát ra (giá tr lôgíc. v a ghi chúng vào t p tin. khi đó tr ng thái thoát ra c a đư ng ng s là ph đ nh lôgíc c a tr ng thát thoát ra c a l nh cu i cùng trong đư ng ng.108 Bash L nh này có nghĩa là. mà k t qu c a nó s là m t bi n đ i ph c t p. và sao chép t i kênh có s M. trư c câu l nh đ u tiên c a đư ng ng có th đ t ký hi u “!”.5. Khi này đ u ra tiêu chu n c a l nh đ ng bên trái so v i | đư c chuy n đ n đ u vào tiêu chu n c a chương trình. còn 1>&2 sao chép stdout vào stderr. n u mu n) b i ký hi u g ch th ng đ ng “|”. ho c băng chuy n). mà đ u ra c a l nh trư c dùng làm đ u vào cho l nh sau. ch y m i l nh đó trong m t b n sao h v riêng. t c là n i dung t p tin ls. Trư c m i d u ch m ph y. vì khi đó chúng ta v a có th nhìn th y thông báo trên màn hình.txt | grep knoppix | wc -l Dòng này có nghĩa là k t qu c a l nh cat. d ng bên ph i so v i |. T c là n u tr ng thái thoát ra c a l nh cu i cùng b ng 0 thì tr ng thái thoát ra c a đư ng ng s b ng 1 và ngư c l i. đ u ra c a kênh v i s N đư c g i đ n c đ u ra tiêu chu n. l nh này s phân chia n i dung nói trên và ch l y ra nh ng dòng nào có ch a t knoppix. Đư ng ng s d ng đ k t h p vài chương trình nh l i v i nhau (m i chương trình th c hi n m t bi n đ i xác đ nh nào đó trên đ u vào) t o thành m t l nh t ng quát.. Cũng y như v y. k t q a c a l nh grep đư c chuy n t i đ u vào c a l nh wc -l. H v ch cho t t c các câu l nh k t thúc r i m i xác đ nh và đưa ra giá tr này. Ví d : maikhai@fpt:/sw$ cat ls. đ sao chép thông báo l i vào đ u ra tiêu chu n. h v s d ng l i và ch cho đ n khi th c hi n xong t t c các câu l nh trư c c a đư ng ng. Ví d . Kh năng này đ c bi t có ích khi mu n ghi đ u ra vào t p tin. . s đư c chuy n đ n đ u vào c a l nh grep. mà đư c tr l i sau khi th c hi n xong chương trình) c a m t đư ng ng s trùng v i tr ng thái thoát ra c a câu l nh sau cùng trong đư ng ng. c n dùng l nh 2>&1. mà tính s nh ng dòng thu đư c. chương trình ti p theo b t đ u x lý k t qu này. N u như mu n m t l nh nào đó k t thúc hoàn toàn. Đ n lư t mình. Hai hay vài câu l nh. liên k t v i nhau (có th nói phân cách nhau. các l nh ti p theo th c hi n các công vi c c a mình: ch d li u t l nh trư c và đưa k t qu cho l nh ti p theo. trư c khi th c hi n l nh ti p theo. h v g i và th c hi n t t c các câu l nh có trong đư ng ng cùng m t lúc. b n có th sư d ng trên m t dòng c ký hi u dây chuy n |.

pr Đ nh d ng t p tin hay n i dung c a đ u tiêu chu n đ in n. chúng ta có th nói r t nhi u v chuy n hư ng và b l c. nhân đôi d li u đ u vào. B ng 5. tr Trong d li u đ u vào thay th các ký t ô th nh t b i các ký t tương ng ô th hai.b l c bao g m các l nh đã nói đ n trên cat. wc. d u g ch dư i (ch ký t đ u tiên c a . và ba — nh ng dòng có trong c hai t p tin. và c nh ng câu l nh có trong b ng 5. Môi trư ng c a h v Khái ni m tham bi n trong h v bash tương ng v i khái ni m bi n s trong các ngôn ng l p trình thông thư ng.1: Các câu l nh b l c L nh Mô t ng n g n grep. m t khác ghi nó (d li u) vào t p tin (ngư i dùng c n đ t tên). ví d . less. đư c g i là “môi trư ng và các bi n môi trư ng” t o b i h v . 5. b l c chương trình.1. M t b l c đ c bi t. Vì v y. cmp. Hãy th gõ l nh tr abc ABC r i gõ vài dòng ch a các ký t abc! comm So sánh hai t p tin theo t ng dòng m t và đưa vào đ u ra tiêu chu n 3 c t : m t — nh ng dòng ch g p t p tin th nh t. chúng ta s d ng đây và chuy n sang m t ph n khác.5. fgrep. Môi trư ng c a h v 109 5. cho phép. th c hi n m t vài bi n đ i trên d li u này và đưa ra k t qu đ u ra tiêu chu n (t đây còn có th chuy n đ n nơi nào đó theo ý mu n c a ngư i dùng). D th y r ng theo ch c năng c a mình l nh tee tương t như nhóm ký t chuy n hư ng 1>&file. ch s . mà ti p nh n d li u vào. diff. N u mu n.5. Kh năng c a b l c có th m r ng v i vi c s d ng các bi u th c chính quy (đi u khi n). Nhưng n i dung này có trong ph n l n các cu n sách v UNIX và Linux (xem ph n l i k t).6 Tham bi n và các bi n s . câu l nh tee. s d ng đ th c hi n m t vài bi n đ i trên d li u đ u vào (l y t t p tin hay đ u vào tiêu chu n) .6 Tham bi n và các bi n s .3 B l c Ví d cu i cùng trên (ví d v i câu l nh grep) có th dùng đ minh h a cho m t khái ni m qua tr ng khác. more. Tìm trong t p tin hay d li u đ u vào các dòng có ch a m u egrep văn b n đư c ch ra và đưa các dòng này t i đ u ra tiêu chu n. B l c – đó là l nh (hay chương trình). Các câu l nh . m t m t g i d li u này đ n đ u ra tiêu chu n. hai — nh ng dòng ch g p t p tin th hai. Tên g i (hay ID) c a tham bi n có th là m t t bao g m các ký t b ng ch cái. t ch c tìm ki m theo các m u tìm ki m t đơn gi n đ n ph c t p và r t ph c t p. sed Trình so n th o t p tin theo dòng. đó là.

N u m t bi n môi trưòng đư c xác đ nh. Chúng ta nói r ng. không th gán các giá tr cho các tham bi n này. ngư i ta s d ng ký t $ trư c tên c a nó.2: Các tham bi n đ c bi t. . . name . Giá tr c a bi n môi trư ng đư c gán nh thao tác có d ng sau: [user]$ name=value Trong đó. thì cũng có th b xóa b b ng l nh n i trú unset. $. tham bi n đư c xác đ nh hay đư c đ t ra.1 Các d ng tham bi n khác nhau Tham bi n chia thành ba d ng: tham bi n v trí. còn value . n u môi trư ng l n. 5. thay vì dùng l nh set (khi này c n tìm trong k t qu c a nó bi n mu n xem). . v. phép hoán đ i) chúng đư c th c hi n như trong b ng 5. mà s thay th (phép th . Giá tr t t nhiên s không ch a các d u ngo c này. có m t đi m khác bi t đó là ch có th “nh c” đ n chúng. T p h p t t c các bi n này cùng v i các giá tr đã gán cho chúng g i là môi trư ng (enviroment) c a h v . còn l nh maikhai@fpt:/sm$ echo $parameter hi n th giá tr c a tham bi n parameter (t t nhiên n u như tham bi n đó đư c xác đ nh). đó là các tham bi n đư c đ t tên. Có th xem nó (môi trư ng) nh l nh set khi không có tham s (có th c n dùng đư ng ng “set | less”. .v. n u ngư i dùng g n cho nó m t giá tr .tên c a bi n. có th s d ng l nh echo: . Đ xem giá tr c a m t bi n môi trư ng c th . N u giá tr có ch a nh ng ký t đ c bi t. (Tin r ng sau khi đ c đo n vi t v tham bi n v trí thì các b n đã hi u t i sao m t bi n môi trư ng không th b t đ u b i m t ch s . Đ nhìn th y giá tr c a tham bi n.110 Bash t này không đư c là ch s ). . đư c li t kê b ng trên. #.6. có nhi u bi n). nhìn t phía h v .) Giá tr có th là b t kỳ m t dòng văn b n nào. Tên (ID) c a tham bi n v trí g m m t hay vài ch s (nhưng không có tham bi n v trí 0). ch cái và không đư c b t đ u b i m t ch s . Các tham bi n đ c bi t không gì khác hơn là các m u. tham s th hai tham bi n 2. và c nh ng ký t sau: . Giá tr c a các tham bi n này cũng thay đ i trong khi h v th c hi n m t trong các hàm s (chúng ta s xem xét v n đ này dư i). Như v y. đư c đưa ra khi ch y h v (tham s đ u tiên là giá tr c a tham bi n 1. .giá tr mu n gán cho bi n (có th là m t dòng tr ng). 0. Tên c a bi n môi trư ng ch có th bao g m các ch s . Giá tr có th là m t dòng tr ng r ng. l nh: maikhai@fpt:/sm$ echo parameter hi n th t parameter. Có th dùng câu l nh set đ thay đ i giá tr c a tham bi n v trí. thì c n đ t nó (giá tr ) vào d u ngo c. Bi n môi trư ng. ). tham bi n đ c bi t (các ký t đ c bi t đã nói trên chính là tên c a nh ng tham bi n này) và các bi n s c a h v .(g ch ngang). _ (g ch dư i). Giá tr c a tham bi n v trí là các tham s cho l nh.

. T c là. thì s s d ng giá tr c a n [user]$ echo $name Trong đó. thì $0 có giá tr b ng tên c a t p tin này. . Nguyên nhân là vì bi n này tr l i m t giá tr ng u nhiên4 trong kho ng 0 . ? Thay th b i tr ng thái thoát ra c a câu l nh cu i cùng trong đư ng ng. . thì giá tr s không đư c thi t l p (tham bi n s b x # Thay th b i giá tr th p phân c a các tham bi n v trí. b t đ u t tham bi n th nh t. 4 random là t ti ng Anh có nghĩa ng u nhiên . N u thay th th c hi n trong ngo c kép. . ho c không đư c xác đ nh giá tr . N u th ch y vài l n liên ti p câu l nh sau: maikhai@fpt:/sw$ echo $RANDOM thì m i l n b n s nh n đư c m t giá tr m i. thì tham bi n này s đư c thay b i m t t duy nh t. Trong trư ng h p ngư c l i giá tr này b ng đư ng d n đ u đ đ n h v (ví d . @ Thay th b i tham bi n v trí. mà t o ra t t t c các tham bi n v trí. đư c đ t b i l nh n i trú set hay trong khi ch y h v . – (g ch ngang) Thay th b i giá tr các c . mà đư c th c hi n trong ch đ n n trư c. trong đó c .6 Tham bi n và các bi n s . flag. /bin/bash _ (g ch dư i) Thay th b i tham s cu i cùng c a câu l nh trư c trong s các câu l nh đã đư c th c hi n (n u đó l i là m t tham bi n hay bi n s . thì m i tham bi n s đư c thay th b i m t t riêng bi t. có nh ng bi n r t thú v . b n l i c n ph i bi t tên c a bi n mu n xem). Môi trư ng c a h v 111 B ng 5. phân cách nhau b i ký t đ u tiên c a bi n s IFS (s nói đ n sau). mà b n s th y trong k t qu c a l nh set.process identificator) Thay th b i s c a ti n trình (PID) cu i cùng trong s các câu l nh th c hi n trong n n sau. N u s thay th th c hi n trong d u ngo c kép. N u bash ch y m t t p tin l nh nào đó. trong trư ng h p này. 0 Thay th b i tên h v hay tên c a script đang ch y. thì tham bi n phân cách nhau b i các kho ng tr ng. “$@” tương đương v i “$1” “$2” . bi n RANDOM. b t đ u t tham bi n th nh t. T c là “$” tương đương v i “$1c$2c. Trong s các bi n.5. ví d .32 768.2: Thay th các tham bi n đ c bi t Tham bi n Quy lu t thay th * Thay th b i các tham bi n v trí. N u không có tham bi n v trí. c n thay name b i tên bi n (như v y. N u giá tr c a IFS tr ng.ký t đ u tiên trong giá tr c a bi n s IFS. $ Thay th b i s c a ti n trình (PID . Xin hãy chú ý đ n. ”.

khi ch y l nh cat đ đưa d li u vào t bàn phím vào t p tin. ngày”. ví d teppi Tên đ y đ c a thư m c làm vi c hi n th i (b t đ u t g c). B ng 5. xác đ nh b i bi n PS4. M t ví d khác . R t có th b n đã nhìn th y d u nh c này.112 Bash 5. D u nh c th hai. Theo m c đ nh bi n PS2 có giá tr “>”. tuy nhiên trên các b n phân ph i khác nhau thư ng có các script kh i đ ng (hay script đăng nh p) xác đ nh l i bi n này. Bi n này cho bi t d ng c a d u nh c. ví d . mà bash đưa ra trong khi ch ngư i dùng nh p câu l nh ti p theo. K t thúc chu i các ký t không đư c in ra. Khi này có th s d ng b t kỳ ký t nào nh p t bàn phím.3 (ch đưa ra m t vài trong s chúng làm ví d . Tên máy (hostname) đ n d u ch m đ u tiên. ví d teppi. Dec. Nói chung thì trong bash có t t c b n d u nh c. S th t c a l nh hi n th i trong l ch s các câu l nh đã dùng. N u có mong mu n. C m ký t \a \d \h \H \t \T \@ \u \w \W \$ \nnn \n \s \# \\ \[ \] \! . n u h v đư c ch y b i ngư i dùng root. xu t hi n khi h v ch ngư i dùng nh p thêm m t vài d li u c n thi t nào đó đ có th ti p t c ch y câu l nh (chương trình) đã g i. D u nh c. Giá tr theo m c đ nh — “+”. đư c đưa ra trư c m i câu l nh. danh sách đ y đ xem trong trang man c a bash . Ký t có mã h tám nnn Dòng m i (chuy n dòng) Tên h v S hi n th i c a câu l nh D u g ch ngư c (backslash) Sau ký t này t t c các ký t s không đư c in ra. ví d /home/teppi82/project/l4u Thư m c hi n th i (không có đư ng d n) Ký t #. tháng.6. n u h v đư c ch y b i ngư i dùng thư ng. xác đ nh b i bi n PS2. 26. cũng như m t vài ký t chuyên dùng đ xác đ nh d ng d u nh c như trong b ng 5. s d ng trong l nh select.phanthinh. D u nh c.3: Ký t xác đ nh d ng d u nh c Giá tr (k t qu thu đư c) Tín hi u âm thanh (mã ASCII 07) Th i gian d ng “Th .com Th i gian hi n th i d ng 24 gi : HH:MM:SS (gi :phút:giây) Th i gian hi n th i d ng 12 gi : HH:MM:SS Th i gian hi n th i d ng 12 gi am/pm (sáng/chi u) Tên ngư i dùng đã ch y h v . đư c s d ng trong các trư ng h p khác nhau. xác đ nh b i bi n PS3.l nh ftp. Sun. Theo m c đ nh thì bi n này đư c gán giá tr “\s-\v\$ ”.gõ l nh “man bash”). b n có th thay đ i các bi n PS1 và PS2.2 D u nh c c a h v M t trong các bi n r t quan tr ng có tên PS1. Bi n PS1 đưa ra d ng c a d u nh c khi h v ch nh p l nh. Tên máy đ y đ . sau khi ch y l nh này d u nh c s có d ng như đã nói. trong lúc bash theo dõi quá trình th c hi n. và ký t $.

Theo m c đ nh bi n môi trư ng PATH bao g m các thư m c “bin” sau: /usr/local/bin. b i vì danh sách còn ch a c nh ng câu l nh đã đư c ghi l i trong t p tin l ch s . tên máy.6. Đ thêm thư m c vào danh sách này. . tên ngư i dùng. N u th gõ l nh “echo $IFS”. ký hi u . Giá tr theo m c đ nh c a bi n này — “<Kho ng_tr ng><Tab><Ký_t _hàng_m i>”. sau khi th c hi n l nh (vì trong dòng văn b n có kho ng tr ng.6 Tham bi n và các bi n s . Bi n này đưa ra danh sách đư ng d n đ n các thư m c. t c là bi n PATH trông như th này: /usr/local/bin:/bin:/usr/bin:/usr/X11R6/bin.4 Bi n môi trư ng IFS Bi n này xác đ nh ký t (c m ký t ) phân cách (Internal Field Separator).). nên nh t thi t ph i có d u ngo c): [user/root]$ PS1="[\u@\h \W]\$" thì trong d u nh c s có d u m ngo c vuông. đây là đi u không khuyên làm v i lý do b o m t: ngư i có ác ý có th đ t vào thư m c dùng chung m t chương trình nào đó.6. Tuy nhiên. mà h v th c hi n trư c khi ch y m t câu l nh nào đó (xem dư i). nhưng th c hi n nh ng ch c năng khác hoàn toàn (đ c bi t nguy hi m n u thư m c hi n th i đ ng đ u danh sách tìm ki m). 5. có cùng tên v i m t trong s nh ng câu l nh thư ng dùng b i root. Chúng ta s nói đ n nh ng s thay th này dư i. s d ng trong thao tác phân chia t ng khi bi n đ i dòng l nh. Các thư m c trong danh sách này phân cách nhau b i d u hai ch m (:). có th đưa vào danh sách này thư m c hi n th i. c n th c hi n câu l nh sau: [user]$ PATH=$PATH:new_path Khi tìm ki m. d u đóng ngo c vuông. đư ng d n đ y đ đ n t p tin không đư c đưa ra. s x y ra s thay th theo các quy lu t m r ng trong b ng trên. khi thêm vào bi n PATH m t d u ch m (. h v “l c l i” các thư m c theo đúng th t đã li t kê trong bi n PATH. và ký hi u $ (n u trên h v đang làm vi c ngư i dùng bình thư ng) hay #(n u h v ch y dư i ngư i dùng root). /usr/bin. trong các bi u th c s h c. /bin. đ ng th i còn x y ra s thay th trong tên các câu l nh. tên c a thư m c hi n th i (không có đư ng d n). b n s nh n đư c m t ng c nhiên nh . Ví d . và s chia t (word splitting). 5. kho ng tr ng. /usr/X11R6/bin. Môi trư ng c a h v 113 S c a l nh (s th t c a l nh đang th c hi n trong bu i làm vi c hi n th i) có th khác v i s c a chính nó trong danh sách “l ch s các câu l nh”. Sau khi giá tr c a bi n đư c h v đ c xong. M t chú ý nh .5. mà bash s tìm ki m t p tin (trư ng h p riêng là các t p tin l nh) trong trư ng h p.3 Bi n môi trư ng PATH Còn m t bi n cũng quan tr ng n a có tên PATH.

ví d . t c là s d ng giá tr c a chúng qua tên. nó (h v ) trư c khi ch y câu l nh th c hi n vi c “phân tích ng pháp” dòng l nh này (gi ng trong ngôn ng . qua Midnight Commander). • Phép th các tham bi n và bi n s . v ng ). • Phép th các câu l nh. Các thao tác này đư c th c hi n theo đúng th t li t kê trên. . • Phép chia t (word splitting). Đ có th cung c p bi n môi trư ng cho ti n trình ch y t h v . 5. nó (h v ) cung c p cho chúng m t ph n bi n môi trư ng. c n gán giá tr cho bi n này v i l nh export. Tương t như v y tên đ y đ (g m c đư ng d n) c a thư m c cá nhân c a ngư i dùng.5 Thư m c hi n th i và thư m c cá nhân Tên c a thư m c hi n th i ghi trong bi n môi trư ng v i tên PWD. Chúng ta s xem xét chúng theo t t này. • Khai tri n các m u tên t p tin và thư m c (pathname expansion). M t trong nh ng bư c c a s phân tích này là phép m hay khai tri n bi u th c (expansion).7 Khai tri n bi u th c Hay h v đ c các câu l nh như th nào?. ghi trong bi n HOME. 5. ch y ti n trình đã cho. t c là thay vì [user]$ name=value c n gõ: [user]$ export name=value Trong trư ng h p này. Trong bash có b y lo i khai tri n bi u th c: • Khai tri n d u ngo c (brace expansion).114 Bash 5. • Phép th s h c (th c hi n t trái sang ph i).6 Câu l nh export Khi h v ch y m t chương trình hay câu l nh nào đó.6. t t c các chương trình ch y t h v (k c b n sao th hai c a chính h v ) s có quy n truy c p t i các bi n đư c gán như v y. Khi h v nh n đư c m t dòng l nh này đó c n th c hi n.6. và giá tr c a bi n này thay đ i sau m i l n ch y chương trình cd (cũng như m i l n thay đ i thư m c hi n th i theo b t kỳ cách nào. phân tích ch ng . • Thay th d u ngã (tilde expansion).

dist. ngư i dùng s h u c a các t p tin sau s thay đ i (thành root): • /usr/ucb/ex • /usr/lib/ex?. Và n u giá tr c a bi n HOME không đư c gán thì d u ngã s đư c thay th b i đư ng d n đ u đ đ n thư m c cá nhân c a ngư i dùng. t t c các ký t đ ng trư c d u g ch chéo đ u tiên (hay t t c các ký t n u như không có d u g ch chéo) s đư c hi u là tên ngư i dùng (login name). thì d u ngã c ng v i tên ngư i dùng đư c thay th b i đư ng d n đ y đ đ n thư m c cá nhân c a ngư i dùng này. N u như ngay sau d u ngã (và trư c d u g ch chéo) là m t t trùng v i tên c a m t ngư i dùng h p pháp.new. và bugs.b}e khi khai tri n s thu đư c ba t “ade ace abe”. thì d u ngã s đư c thay th b i giá tr c a bi n HOME. s đư c gi không thay đ i (chúng s đư c biên d ch các bư c phía sau). Trong trư ng h p th hai.? • /usr/ucb/ex • /usr/lib/how_ex • /usr/ucb/edit • /usr/lib/how_ex T c là v i m i c p d u ngo c s t o ra vài dòng riêng r (s nh ng dòng này b ng s t n ng trong d u ngo c) b ng cách ghi thêm vào trư c m i t trong ngo c nh ng gì đ ng trư c d u ngo c.c.how_ex} Trong trư ng h p đ u. N u như tên này là m t dòng r ng (t c là d u g ch chéo đ ng ngay phía sau d u ngã).7. Khai tri n d u ngo c đư c th c hi n trư c các d ng khai tri n khác trong dòng l nh. Có th th c hi n đi u này nh các câu l nh sau: [user]$ mkdir /usr/src/unikey/{old.7. ho c thay đ i ngư i dùng s h u c a vài t p tin cùng m t lúc.dist.edit}.? • /usr/ucb/edit • /usr/lib/ex?.1 Khai tri n d u ngo c Khai tri n d u ngo c t t nh t minh h a trên ví d . chúng ta c n t o thư m c con trong m t thư m c nào đó.2 Thay th d u ngã (Tilde Expansion) N u như t b t đ u v i ký t d u ngã (’∼’). N u như t .new.?*. mà đã ch y h v .5. M t ví d khác: dòng a{d. hơn n a t t c các ký t đ c bi t có trong dòng l nh. 5. trong thư m c /usr/src/unikey/ s t o ra các thư m c con old. và ghi thêm vào sau m i t này nh ng gì đ ng sau d u ngo c. Gi thi t.lib/{ex?. k c nh ng ký t n m trong d u ngo c.bugs} [root]# chown root /usr/{ucb/{ex.7 Khai tri n bi u th c 115 5.

thì thay th giá tr c a bi n OLDPWD (thư m c “cũ”). tr trư ng h p. Như v y.7. Ý nghĩa c a nó n m ch thay th tên các câu l nh b i k t qu th c hi n c a chúng. . s khai tri n tham bi n và bi n s .116 Bash đ ng sau d u ngã không ph i là tên c a m t ngư i dùng (và không r ng). phép th các bi u th c s h c. Phía trong expression có th c hi n các phép th tham bi n và th câu l nh. N u d ng sau d u ngã là ‘-’. ‘. đ g i giá tr c a tham bi n nói chung cũng như bi n môi trư ng nói riêng trong dòng l nh. Trong t t c các giá tr c a bi n s x y ra phép th d u ngã (∼). nhưng nh ng d u ngo c kép trong expression l i đư c đ c như m t ký t thư ng. thì t không b thay đ i. phím cho nó thư ng n m trên phím Tab). th các câu l nh và th các bi u th c s h c.7. cũng như xóa các ký t trích d n (xem dư i). D u ngo c ch c n thi t. tr trư ng h p “$” (l i gi i thích xem b ng s 3). Có hai d ng phép th s h c: $[expression] ((expression)) Trong đó expression đư c hi u (đư c bash đ c) như khi đ ng trong ngo c kép. 5. Có hai d ng phép th l nh: $(command) và ‘command‘ N u ng d ng d ng th hai (chú ý đây s d ng d u “ngo c đơn ngư c”. N u như sau d u ngã là ‘+’. thì d u g ch ngư c (\) trong d u ngo c s có ch c năng như m t ký t thông thư ng. N u như s d ng d ng $(command). vì d u ngo c phân cách bi u th c v i các t hay ký t đ ng sau. S phân chia t không x y ra. thì t t c các ký t đ ng trong ngo c t o thành m t câu l nh. hay m t \.3 Phép th các tham bi n và bi n s Ký t $ đư c s d ng cho các thao tác th tham bi n. khi đ ng sau nó (d u g ch ngư c) là m t $. không có ký t nào có ý nghĩa đ c bi t. Bi u th c hay tên đ ng sau $ có th đư c đưa vào ngo c. c n đ t bi u th c d ng $parameter. ho c khi theo sau tên còn có các ký t khác. hay ký hi u này s đư c thay th b i tên đ u đ c a thư m c hi n th i (t c là giá tr c a bi n PWD). mà chúng ta không mu n h v “hi u l m” chúng là m t ph n c a tên tham bi n. 5. nhưng r t ti n. n u tên c a tham bi n có ch a vài ch s .5 Phép th s h c (Arithmetic Expansion) Phép th s h c cho phép tính giá tr c a m t bi u th c s h c và thay th nó (bi u th c) b i k t qu thu đư c. S khai tri n các m u tên t p tin và thư m c cũng không đư c th c hi n. N u phép th câu l nh x y ra phía trong ngo c kép. không nh t thi t. phép th các câu l nh. thì trong k t qu c a phép th s không th c hi n phép phân chia t và s khai tri n m u tên t p tin và thư m c.4 Phép th các câu l nh Phép th các câu l nh là m t công c r t m ng c a bash. 5.7.

7 Khai tri n các m u tên thư m c và t p tin5 Phép th tên đư ng d n và t p tin (Pathname expansion) s d ng đ ch nh m t m u nh g n mà có th ch ra vài t p tin (hay thư m c). mà đư ng d n tương ng v i m u không tìm th y. 5. Hãy tư ng tư ng là b n mu n xem thông tin c a m t thư m c. câu l nh [user]$ echo $((2 + 3 * 5)) cho k t qu b ng “17”. và c n thay th b i các t trong danh sách đư ng d n.4. thì l nh sau ch đưa ra danh sách các t p tin có s t 0500 đ n 0999: [user]$ ls -l 0[5-9]?? 5 Pathname Expansion . . h v tìm trong dòng l nh t t c các ký t phân chia. ví d . Đ thu đư c thông tin ch c a t p tin d ng jpeg. và n u như không đưa ra tùy ch n -f.7. trong đó có ch a m t s lư ng l n các t p tin đ các d ng. h v l i phân tích dòng l nh m t l n n a (nhưng d ng thu đư c sau các phép th nói trên) và th c hi n vi c phân chia t (word splitting). có th dùng câu l nh [user]$ ls *. . N u như không tìm th y tên tương ng v i m u.v. và nh đó chia nh dòng l nh thành các t riêng r trong các ch tương ng.jpg N u trong thư m c có nhi u t p tin.7. jpeg. v. bash s đưa ra thông báo l i. Ví d . N u như bi n này đư c xác đ nh.7 Khai tri n bi u th c 117 Cú pháp c a bi u th c expression tương t như cú pháp c a bi u th c s h c c a ngôn ng C. N u tìm th y t v i m t hay vài ký t như v y.5. M u tên t p tin r t thư ng xuyên s d ng trong dòng l nh có ch a ls. tương ng v i m u này. N u giá tr c a IFS b ng m t dòng tr ng. t c là các ký t đ c bi t b m t giá tr và hi u như các ký t thư ng. Các ký t dùng đ t o m u có các giá tr trong b ng 5. th l nh. xác đ nh b i bi n IFS (xem trên). . thì phân chia t cũng không x y ra. ?. mà tên c a chúng là các s g m b n ch s (thư m c /proc là m t ví d +). phim v i d ng gif. N u bi u th c không chính xác. thì t này s đư c xem như m t m u. thì t s b xóa kh i dòng l nh. thì bash s tìm ki m trong t ng t c a dòng l nh các ký t *. t p tin hình nh. Sau khi phân chia t . và bi n nullglob không đư c đưa ra. avi. N u trong dòng l nh không th c hi n phép th nào trong các phép th k trên. 5. và th các bi u th c s h c. thì vi c phân chia t s không x y ra.6 Phân chia t (word splitting) Sau khi th c hi n xong các phép th tham bi n. c th hơn v v n đ này có th đ c trong ph n ARITHMETIC EVALUATION c a trang man c a bash. Thao tác này n m ch . và [. thì t s không thay đ i. tương ng v i m u này.

theo t đi n. k c dòng r ng. các chu i này có th đư c đưa vào d u ngo c nh n: list.. thì ki m tra giá tr đư c tr l i b i câu l nh cu i cùng c a danh sách. file3. Ví d . until. 5. C p ký t . và list3 là các chu i câu l nh.. list1. m u file?. bi u th m t dãy.118 Bash Ký t * ? [. H v bash h tr các toán t l a ch n if. phân cách nhau b i d u tr (-). nh đó nó (bash) tr thành m t ngôn ng l p trình m nh. không đư c ch ra trong ngo c. thì s th c hi n nh ng l nh t list3. vnlinux.4: Các ký t t o m u Quy lu t thay th Tương ng v i b t kỳ dòng ký t nào.txt s đư c thay th b i các tên t p sau file1.png s tương ng t t c các t p tin có ph n m r ng png (t p tin đ h a hai chi u).txt.then. n m gi a hai ký t này.txt (n u các t p tin này t n t i). N u ký t đ u tiên trong ngo c vuông là ! hay ^.8... các ký t \. thì m u ( v trí này) s tương ng t t c các ký t . Ví d . 5.txt và vntex. Ngoài ra.] B ng 5. ví d c-f. v*. 5. và *. file2.txt thì không.txt.8 Shell — m t ngôn ng l p trình Như đã nói trên.7.txt (n u chúng t n t i). phân cách nhau b i d u ph y và k t thúc b i m t d u ch m ph y hay ký t dòng m i.txt s đư c thay th b i vnoss. còn n u giá tr này khác không.1 Toán t if và test (ho c [ ]) C u trúc c a toán t đi u ki n có d ng thu g n như sau: if list1 then list2 else list3 fi trong đó.. Toán t if ki m tra giá tr đư c tr l i b i các câu l nh t list1.else và case. N u giá tr này b ng 0. list2.txt.. while. Giá tr . và filea. b t ký ký t nào.txt. thì s th c hi n các l nh t list2. k c hai ký t t o ra dãy (c và f trong ví d ) cũng tương ng v i m u. nhưng file23. đ có th xây d ng b t kỳ gi i thu t nào cũng c n có toán t ki m tra đi u ki n. ‘ và " còn l i trong dòng l nh (chúng đư c s d ng đ hu b giá tr đ c bi t c a các ký t khác) s b xóa h t. cũng như các toán t vòng l p for. Tương ng b t ký m t ký t đơn nào. N u trong danh sách có vài câu l nh. Tương ng b t kỳ ký t nào trong s các ký t n m trong d u ngo c vuông này.8 Xóa các ký t đ c bi t Sau khi làm xong t t c các phép th .

chúng ta đưa ra ví d s d ng if: if [ -x /usr/bin/unicode_start ] . • -b file Đúng n u file t n t i.]) c n đi sâu hơn. trùng v i giá tr mà chu i l nh th c hi n (list2 ho c list3) đưa ra. n u bi u th c là đúng. ch không ph i là m t phép bi n hóa th n thông nào đó c a h v bash (ch là cú pháp c a [ đòi h i ph i có d u đóng ngo c). Bi u th c đ ng sau if hay elif thư ng là câu l nh test.. và 1 trong trư ng h p ngư c l i. mà có th đư c bi u th b i d u ngo c vuông [ ]. 5. s d ng trong toán t test. ngo c vuông. nh ng gì n m trong nó. test và [ đó là hai tên c a c a cùng m t chương trình.2 Toán t test và đi u ki n c a bi u th c Bi u th c đi u ki n. so sánh các dòng và các so sánh s h c thông thư ng. Đ k t thúc m c này.8 Shell — m t ngôn ng l p trình 119 đư c tr l i b i toán t if như v y. • -c file Đúng n u file t n t i. Thay vì gõ test expression có th đưa bi u th c expression vào ngo c vuông: [ expression ] C n chú ý r ng.8. Bi u th c ph c t p hơn đư c t o ra t các thao tác đơn và kép sau (“nh ng viên g ch cơ s ”): • -a file Đúng n u t p tin có tên file t n t i. và là m t t p tin thi t b ký t (charater device) đ c bi t. [ else list ] fi ( đây d u ngo c vuông ch có nghĩa là. và tr l i giá tr 0. đư c xây d ng trên cơ s ki m tra thu c tính t p tin. Bi u th c đư c đưa t i chương trình test như m t tham s c a chương trình.5... D ng đ y đ c a l nh if: if list then list [ elif list then list ] . không nh t thi t ph i có). . • -d file Đúng n u file t n t i và là m t thư m c. L nh test th c hi n phép tính m t bi u th c nào đó. then unicode_start else echo "hello world" fi V toán t test (hay [. và là m t t p tin thi t b kh i (block device) đ c bi t.. Và cũng c n chú ý r ng ch c a test trong c u trúc if có th s d ng b t kỳ chương trình nào.

• -u file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit thay đ i ngư i dùng. • -x file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n th c thi. Bash • -h file hay -L file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là liên k t m m (liên k t tư ng trưng). • -r file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n đ c. • -0 file Đúng. • -t fd Đúng n u b mô t c a t p tin (fd) m và ch lên terminal. n u t p tin có tên file t n t i và thay đ i t l n đư c đ c cu i cùng. • -s file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và kích thư c l n hơn không. • -N file Đúng. • -S file Đúng. xác đ nh b i ID nhóm có hi u l c. n u t p tin có tên file t n t i và thu c v nhóm. • -k file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit sticky. • -g file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và đư c đ t bit thay đ i nhóm. • -p file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là tên c a m t ng (kênh FIFO).120 • -e file Đúng n u t p tin có tên file t n t i. • -p file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là tên c a m t ng (kênh FIFO). n u t p tin có tên file và ch s h u c a nó là ngư i dùng mà ID có hi u l c ch đ n. • -G file Đúng. . • -f file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và là m t t p tin thông thư ng. n u t p tin có tên file t n t i và là socket. • -w file Đúng n u t p tin có tên file t n t i và có quy n ghi.

. • string1 > string2 Đúng. n u hai chu i không trùng nhau. n u bi u th c sai. Đúng. • string1 < string2 Đúng. n u đ dài c a chu i string b ng không. • file1 -ef file2 Đúng. Chi ti t xin xem trên trang man bash. • -n string Đúng. đ ng trư c chu i string2 (đ i v i ngôn ng hi n th i). • expression1 -o expression2 Phép lôgíc ho c OR. -ge (l n hơn ho c b ng). ch các tham s arg1 và arg2 có th s d ng các s nguyên (âm ho c dương). • -z string Đúng. n u chu i string1. -le (nh hơn ho c b ng). n u t p tin file1 có th i gian s a đ i mu n hơn file2.5. -gt (l n hơn). n u chu i string1. n u hai chu i trùng nhau. VÀ (c ng) và HO C: • !(expression) Phép ph đ nh. Đúng n u c hai bi u th c đ u đúng. • -o optname Đúng. 121 • file1 -ot file2 Đúng. • expression1 -a expression2 Phép c ng lôgic AND. n u t p tin file1 “già” hơn file1 (trư ng h p ngư c l i c a trư ng h p trên). Đúng n u m t trong hai bi u th c đúng. T các bi u th c đi u ki n cơ b n này có th xây d ng các bi u th c ph c t p theo ý mu n nh các phép lôgíc thông thư ng PH Đ NH. đ ng sau chu i string2 (đ i v i ngôn ng hi n th i). -ne (khác. -lt (nh hơn).8 Shell — m t ngôn ng l p trình • file1 -nt file2 Đúng. n u đ dài c a chu i khác không. theo t đi n. không b ng). • string1 == string2 Đúng. • arg1 OP arg2 đây OP là m t trong các phép so sánh s h c: -eq (b ng). • string1 !== string2 Đúng. Có th thay hai == b ng m t =. theo t đi n. n u t p tin file1 và file2 có cùng m t s thi t b và ch s mô t inode. n u tùy ch n optname c a h v đư c kích ho t.

. no|false) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS --localtime".. thì s đưa vào các tham bi n v trí (xem trên) theo m t cách tương t . hơn n a m i t đư c đi kèm v i m t s th t . N u nh p vào m t dòng r ng.3 Toán t case D ng c a toán t case như sau: case word in [ [(] pattern [ | pattern ] . Trong trư ng h p ngư c l i. esac Câu l nh case đ u tiên khai tri n t word.c p th hai. b ng 0. . Ví d s d ng toán t case sau l y t script /etc/rc.. CLOCKDEF="$CLOCKDEF (utc)". và so sánh nó (word) v i m i t trong m u pattern theo th t . d u nh c PS3 đư c đưa ra. ] . Sau đó. Giá tr tr l i b i toán t này. Chu i mà ngư i dùng nh p vào..8. thì bi n name s nh n giá tr b ng không. thì s và t s đư c hi n ra them m t l n n a.sysinit (ki u t ch c kh i đ ng FreeBSD style): case "$UTC" in yes|true) CLOCKFLAGS="$CLOCKFLAGS -u". N u chu i nh p vào có ch a s .. Danh sách l nh list đư c th c hi n v i giá tr bi n name đã ch n. done Lúc đ u t m u word hình thành m t danh sách nh ng t tương ng v i m u này. thì bi n name s đư c gán giá tr b ng t đi kèm v i s này. T p h p nh ng t này đư c đưa vào kênh thông báo l i tiêu chu n.. esac N u bi n s (UTC) nh n giá tr yes ho c true.4 Toán t select Toán t select cho phép t ch c h i tho i v i ngư i dùng.122 Bash 5. ) list . CLOCKDEF="$CLOCKDEF (localtime)". n u không tìm th y s trùng nhau nào. Sau khi tìm th y s trùng nhau đ u tiên thì d ng vi c so sánh l i.8. tr l i giá tr mà câu l nh cu i cùng trong danh sách list đưa ra. tương ng v i m t trong các s đã hi n ra. thì s th c hi n c p l nh th nh t. 5. .. đư c ghi l i trong bi n REPLY.d/rc. Nó có d ng sau: select name [ in word. ] do list. N u nh p vào b t kỳ m t giá tr nào khác. và th c hi n danh sách list các câu l nh đ ng sau m u đã tìm th y. và h v ch chu i nh p vào trên đ u vào tiêu chu n. nh n giá tr no ho c false . N u m u word b b qua (không có trong toán t select). Sau đây là m t script nh (xin hãy gõ không d u n u console c a b n chưa h tr vi c hi n th Ti ng Vi t): .

do break done echo "B n đã ch n $var" 123 Ghi đo n trên vào m t t p tin (ví d . ] do list . done Đ u tiên cũng x y ra s khai tri n t word theo quy lu t khai tri n bi u th c (xem trên). N u không có “in word”. và th c hi n danh sách l nh list trong m i l n như v y. thay đ i đ t p tin thành kh thi (ví d . select./select. và ch y (. N u b n nh p 4 (nh n c 5. Ví d .5.8 Shell — m t ngôn ng l p trình #!/bin/sh echo "B n thích dùng OS nào?" select var in "Linux" "Gnu Hurd" "Free BSD" "MacOSX" "Solaris" "QNX" "Other". fu2. và fu3: for a in 1 2 3 .sh). thì nó gán giá tr ti p theo trong danh sách t đưa s n cho bi n đó trong m i vòng l p. k t qu thu đư c tương t script.5 Toán t for Toán t for làm vi c có khác m t chút so v i for trong các ngôn ng l p trình thông thư ng. do touch fu$a done Có th gõ ba dòng này trên m t dòng l nh. Sau đó bi n name l n lư t đư c gán các giá tr thu đư c t s khai tri n này.sh).8. Script sau t o các t p tin fu1. chmod 755 select.sh). thì danh sách l nh list đư c th c hi n m t l n cho m i tham bi n v trí đã đưa ra. D ng t ng quát c a toán t for như sau: for name [ in word. thì s th y thông báo sau: B n đã ch n MacOSX 1 đ n 7). v i . Nói chung c u trúc có d ng sau: for name in words do list done Quy lu t xây d ng danh sách l nh (list) gi ng trong toán t if. Trên màn hình s hi n ra câu h i sau: B n thích dùng OS nào? 1) Linux 3) Free BSD 2) Gnu Hurd 4) MacOSX #? 5) Solaris 6) QNX 7) Other Hãy nh n m t trong 7 s đưa ra (t <Enter>). Thay vì tăng ho c gi m giá tr c a m t bi n s nào đó (lên ho c xu ng) m t đơn v sau m i vòng l p.

s d ng giá tr ph đ nh c a đi u ki n list1. do cat fu$a done Câu l nh (script) này đưa ra màn hình n i dung c a 10 t p tin (n u có): “fu1”.124 Bash Trên Linux có chương trình seq. Hàm s có c u trúc như sau: function name () { list } . và s ng ng khi đi u ki n không th a mãn. t c là list2 th c hi n.8. Nh câu l nh này có th s d ng for c a bash làm vi c như toán t for trong các ngôn ng l p trình thông thư ng.>> logfile sleep 60 done Chương trình (script) trên s theo dõi và ghi l i n i dung c a thư m c có tên directory theo t ng phút n u thư m c còn t n t i. C u trúc có d ng như sau: while list1 do list2 done Ví d : while [ -d directory ] .SEPARATOR -. t c là chúng ta có th t t o các câu l nh m i.. do ls -l directory >> logfile echo -. nhưng vòng l p các câu l nh trong list2 ch th c hi n khi đi u ki n còn đúng. ti p nh n hai s nguyên làm tham s . n u câu l nh cu i cùng trong danh sách list1 tr l i tr ng thái thoát ra khác không. “fu10”. 5. và đưa ra chu i t t c các s n m gi a hai s này (c ng thêm c chúng).. Toán t until tương t như toán t while: until list1 do list2 done Đi m khác bi t n m ch . 5. Đ làm đư c đi u này ch c n vi t vòng l p for như sau: for a in $( seq 1 6 ) . .8.6 Toán t while và until Toán t while làm vi c tương t như if. Hàm s làm vi c và đư c s d ng gi ng như các câu l nh thông thư ng c a h v .7 Các hàm s H v bash cho phép ngư i dùng t o các hàm s cho mình..

8. done. ch có đi u c n đ ng sau t khóa local: “local name=value”. M c dù tùy ch n này không có nhi u ý nghĩa v i m c đích chúng ta mu n đây. echo $2 } C n chú ý đ n tùy ch n -n c a echo. 5. Khi th c hi n xong hàm s . trong đó n là s c a tham s mà chúng ta mu n s d ng. do { echo -n "$I ". Cú pháp đưa ra bi n đ a phương gi ng h t các tham bi n khác. I=$(( $I + 1 )) }. t c là g i hàm s ngay trong ph n thân c a nó. như v y $1 là tham s đ u tiên. còn ph n thâm c a hàm s t o b i danh sách các câu l nh list. Các câu l nh này s đư c th c hi n m i khi tên name đư c g i (gi ng như m t l nh thông thư ng). n m gi a { và }. Trong khi th c hi n n u g p câu l nh n i trú return (trong ph n thân c a hàm).9 Bi n n i b (local) N u mu n t o m t tham bi n đ a phương. nhưng s r t có ích trong các hàm s v i m c đích khác. nó (tùy ch n) h y b vi c t o dòng m i. các tham s c a hàm s tr thành các tham bi n v trí (positional parameters. và đưa ra s th t c a tham s nh $# Tham s v trí s 0 không thay đ i. 5.8 Shell — m t ngôn ng l p trình 125 Hơn n a t function không nh t thi t ph i có. có th s d ng t khóa local. các tham bi n v trí và tham bi n đ c bi t # s đư c tr l i các giá tr mà chúng có trư c khi ch y hàm. Hàm s tính giai th a fact M t ví d khác: fact() { . thì hàm s s b d ng l i và quy n đi u khi n đư c trao cho câu l nh đ ng sau hàm.8 Tham s Khi hàm s đư c g i đ th c hi n. Chúng đư c đ t các tên như $n. C n chú ý r ng hàm có th là đ qui. Hàm s th c hi n trong ph m vi h v hi n th i: không có ti n trình m i nào đư c ch y khi biên d ch hàm s (khác v i vi c ch y script).5. Vi c đánh s b t đ u t 1. Dư i đây là m t ví d hàm s .8. th c hi n công vi c c a l nh seq đã nh c đ n trên: seq() { local I=$1. xem trên) trong th i gian th c hi n hàm này. while [ $2 != $I ]. Cũng có th s d ng t t c các tham s m t lúc nh $*. name xác đ nh tên c a hàm (dùng đ g i hàm).

thì đư ng d n. Hãy chú ý đ n s khai tri n s h c. N u không câu l nh nào đư c th c hi n. tr l i b i câu l nh cu i cùng trong script. N u trong thư m c. s đư c s d ng đ tìm t p tin có tên filename. Đi u này có nghĩa là. Khi này có th b t b n sao này ch y m t script nào đó. Cú pháp truy c p đ n các tham s cũng như hàm s . thì tr ng thái thoát b ng 0.126 if [ $1 = 0 ]. và tr l i giá tr . 5. thì s tìm nó (t p tin) trong thư m c hi n th i. N u filename không ch a d u g ch chéo. m t ví d c a hàm đ qui. khi chúng ta g i script đ th c hi n . b n s th y dòng đ u tiên có d ng sau: #!/bin/sh. li t kê trong PATH. N u không có tham s . Trong trư ng h p này script ch đơn gi n là m t tham s c a l nh nói trên. xác đ nh b i câu l nh cu i cùng c a filename.10 Câu l nh sh B n luôn luôn có th ch y m t b n sao c a h v bash nh câu l nh bash hay sh. Câu l nh s có d ng: source filename [arguments] Câu l nh này đ c và th c hi n các câu l nh có trong t p tin filename trong môi trư ng hi n th i. T p tin này không nh t thi t ph i kh thi (không nh t thi t ph i có bit x). thì trong th i gian th c hi n script chúng s thành các tham bi n v trí. else { echo $(( $1 * $( fact $(( $1 -. đ th c hi n script myscript c n đưa câu l nh “sh myscript”. xem đ nh d ng câu l nh trên). li t kê trong bi n s PATH. n u đưa tên c a script như m t tham s cho l nh bash. then echo 1. trùng v i giá tr . N u xem n i dung c a m t t p tin script nào đó (nh ng t p tin như v y có r t nhi u trên h th ng). 5. mà l nh source tr l i. Như v y.1 )) ) )) }.” (đ ng nghĩa c a source). N u có các tham s (đưa ra arguments. hay m t d u ch m “. và phép th các câu l nh. Giá tr (tr ng thái).9 Script c a h v và l nh source Script c a h v ch là các t p tin có ch a chu i l nh. ho c không tìm th y t p tin filename. Đ có th th c hi n script trong b n bash hi n th i. fi } Bash Đây là hàm s giai th a. Tương t hàm s script có th đư c th c hi n như m t câu l nh. Trong các trư ng h p thông thư ng khi ch y script s có m t ti n trình m i đư c ch y. không tìm th y t p tin c n. c n s d ng câu l nh source. thì tham bi n v trí không thay đ i.

mà s đ c t p tin và th c hi n các câu l nh tương ng. thì /bin/sh s giúp chúng ta “thu x p” m i th . tín hi u.v. M t chú ý khác là ký t # dùng đ vi t l i chú thích trong script. Các b n s tìm th y thông tin c n thi t trong các cu n hư ng d n khác ho c trên trang man bash.5. . T t nhiên. mô t v thư vi n readline. và đ t trư c nó (câu l nh) ký t #. script trên ngôn ng Perl b t đ u b i dòng có d ng !/bin/perl.10 Câu l nh sh 127 như m t l nh thông thư ng. thì hãy nh p vào dòng l nh m t câu l nh b t kỳ. l ch s câu l nh. v. Có th thay th dòng này b i liên k t đ n b t kỳ m t chương trình nào. Chúng ta s d ng bài h c ng n g n v bash t i đây. ví d “# ls”. . b n s th y r ng h v b qua câu l nh này. còn r t nhi u v n đ quan tr ng c n xem xét nhưng n m ngoài ph m vi c a bài h c. N u b n mu n ki m ch ng l i tác d ng c a ký t này. . Ví d . qu n lý ti n trình. T t c nh ng gì đ ng sau ký t này đ n cu i dòng s đư c coi là chú thích và b bash b qua (t c là h v s không xem dòng này là câu l nh). ví d .

hay còn g i là giao di n text. đây là trình qu n lý t p tin (File Manager). . 2. m c dù có th áp d ng cho nh ng phiên b n khác. B i vì th m chí nh ng t h p “phím nóng” chính c a chúng cũng trùng nhau. vì Midnight Commander s giúp đ r t nhi u trong khi làm vi c v i h đi u hành. rxvt. Ki n th c đưa ra ch áp d ng đư c hoàn toàn trong trư ng h p chương trình ch y t kênh giao tác (console). N u như b n đ c có kinh nghi m làm vi c v i Norton Commander (nc) trong MS-DOS hay v i FAR trong Windows. Nói cách khác. Midnight Commander (hay thư ng rút g n thành mc) là chương trình cho phép xem c u trúc cây thư m c và th c hi n nh ng thao tác đi u khi n h th ng t p tin.6. . vì vi c nh n phím đã b v đ h a chi m l y. Sau khi đ c xong chương này b n đ c s có th s d ng các t h p phím cũng như giao di n c a Midnight Commander đ th c hi n r t nhi u công vi c có liên quan đ n h th ng t p tin t nh bé đ n n ng nh c.Chương 6 S d ng Midnight Commander M i th đ u đã đư c vi t ra — các nhà l p trình Nga. Trong chương này chúng ta s h c cách s d ng chương trình Midnight Commander. S không tương ng như v y thư ng g p nh ng ch nói v phím “nóng”. Ghi chú: 1. mv. mkdir. rm. đ có th làm vi c v i Midnight Commander b n đ c ch c n xem nhanh nh ng n i dung phía dư i. . v. . . thì m t s mô t ho t đ ng c a chương trình s không còn chính xác n a. Trong trư ng h p này. . ls. cat. ví d xterm.v. cp. thì s làm vi c v i mc m t cách d dàng.v . Ki n th c trong chương này đư c vi t đ s d ng cho phiên b n 4. Khi làm vi c v i chương trình qua trình gi l p (emulator) c a terminal trong giao di n đ h a. m t trình qu n lý t p tin m nh. 6.1-pre3. rmdir. Đ u tiên chúng ta hãy xem xét cách cài đ t chương trình này . như pwd.1 Cài đ t chương trình Midnight Commander M c dù đ đi u khi n h th ng t p tin nói chung và đ làm vi c v i các t p tin nói riêng có th s d ng các câu l nh c a h đi u hành. . Tác gi xin có l i khuyên đ i v i nh ng ai còn xa l v i NC hay FAR (n u như có?): hãy chú ý đ c và th c hành chăm ch . nhưng s thu n ti n hơn khi s d ng chương trình Midnight Commander. more v. cd.

thì c n tìm xem t p tin chương trình mc n m đâu (có th dùng câu l nh find / -name mc -type f). ) c a Midnight Commander s có trên đĩa.2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander 129 Trong ph n l n các b n phân ph i chương trình Midnight Commander không đư c t đ ng cài đ t cùng v i h th ng. tác gi r t mu n r ng chương trình s đư c cài đ t ngay sau khi cài xong h đi u hành. . Có th chuy n đ n trình đơn đ ch n các l nh có trong đó b ng phím <F9> ho c nh phím chu t (n u như sau khi kh i Ngoài ra ngư i d ch cu n sách này cũng đã d ch giao di n c a Midnight Commander ra ti ng Vi t. 2 panel 1 . b n đ c s th y màn hình màu da tr i làm chúng ta nh đ n màn hình chương trình Norton Commander cho MS-DOS hay chương trình FAR cho Windows như trong hình 6. Vì th n u mu n b n có th s d ng giao di n ti ng m đ c a Midnight Commander.2. trên máy tác gi là /usr/bin/mc. deb. ví d . . và vi c cài đ t t các gói này là không khó khăn gì. c n gõ vào dòng l nh shell câu l nh mc và nh n <Enter>. tgz . phía trên hai b ng này là trình đơn (th c đơn).1 6. N u ng d ng không ch y. Hình 6.1: Giao di n ti ng Vi t c a Midnight Commander G n như toàn b không gian màn hình khi làm vi c v i Midnight Commander b chi m b i hai “b ng”2 hi n th danh sách t p tin c a hai thư m c. sau đó gõ vào dòng l nh đư ng d n đ y đ t i t p tin đó. Nhưng các gói (rpm. Sau khi ch y chương trình.2 V ngoài c a màn hình Midnight Commander Đ kh i đ ng Midnight Commander.6. Và b i vì chương trình này s làm cho b n đ c “d th ” hơn.

th m chí n u b n đ c không nh ph i dùng phím nào đ th c hi n công vi c mong mu n. Th nh t. M i b ng g m ph n đ u. “v” và “>” s d ng đ đi u khi n chương trình b ng chu t (nh ng nút này không làm vi c n u như b n đ c ch y mc trong trình gi t o (emulator) terminal).130 S d ng Midnight Commander Hình 6. có th không hi n th n u đ t trong c u hình chương trình). Cũng có th b đi dòng l i khuyên này khi đi u ch nh c u hình c a chương trình. b n đ c s nhanh chóng nh đư c công d ng c a 10 phím này. và còn có th ch y tr c ti p các câu l nh tương ng b ng cách nh n chu t vào các nút này. m i nút tương ng v i m t phím ch c năng <F1> – <F10>. Qua trình đơn File (T p tin) có th th c hi n b t kỳ thao tác nào mà thông thư ng ph i nh các phím ch c năng. và l i mách nư c s tr thành không c n thi t (và vi c nh n chu t lên các nút không ph i lúc nào cũng thu n ti n). phía trên dòng này (nhưng phía dư i các b ng) có th hi n th “nh ng l i khuyên có ích” (hint4s). Dòng dư i cùng là dãy các nút. Th hai. phím đ chuy n vào trình đơn chính là <F9>). n u như b n đ c mu n ti t ki m không gian màn hình (cách làm s có sau này khi chúng ta nói v c u hình chương trình). S ti t ki m có hai lý do. Có th coi dòng này là l i mách nư c v cách s d ng nh ng phím ch c năng đã nói. đây có th nh p và th c hi n b t kỳ câu l nh nào c a h th ng. . thì cũng đ ng bu n. ngo i tr <F1> và <F9>. Dòng th hai t dư i lên là dòng l nh c a chương trình Midnight Commander (hay chính xác hơn là dòng l nh c a shell hi n th i). danh sách t p tin c a m t thư m c nào đó và dòng tr ng thái nh (mini-status. kích thư c t p tin và quy n truy c p). vì có hi n th trình đơn hay không đư c xác đ nh b i c u hình chương trình). và đ ng th i còn có ba nút – “<”. Trong ph n đ u c a m i b ng là đư ng d n đ y đ đ n thư m c có n i dung đư c hi n th . Vi c hi n th các nút có th t t đi. Trên dòng tr ng thái nh có hi n th m t vài d li u v t p tin hay thư m c đang đư c thanh chi u sáng ch đ n (ví d . thì v n có th s d ng trình đơn File (T p tin) trong trình đơn chính c a chương trình (ch c n nh r ng.2: V ngoài c a màn hình Midnight Commander đ ng mc b n đ c không nhìn th y dòng trình đơn đâu.

1: Các t h p phím di chuy n dùng chung Phím <↑> ho c <Ctrl>+<P> <↓> ho c <Ctrl>+<N> <Page Up> ho c <Alt>+<V> <Page Down> ho c <Ctrl>+<V> <Home> <End> Di chuy n th c hi n Di chuy n tr l i (lên trên) m t dòng Di chuy n v phía trư c (xu ng dư i) m t dòng Quay l i m t trang Ti n v trư c m t trang Quay v dòng đ u Chuy n đ n dòng cu i cùng 6. thư m c hi n th i là thư m c đư c hi n th trong b ng ho t đ ng. chương trình xem l i mách nư c và chương trình xem thư m c s d ng cùng m t mã chương trình đ đi u khi n vi c di chuy n. Tr giúp đư c t ch c dư i d ng siêu văn b n. Tương t . Đ di chuy n trong c a s xem tr giúp có th s d ng nh ng phím mũi tên ho c chu t. Chương trình xem t p tin n i trú.1. Liên k t đư c ch n hi n th i s có n n màu xanh đ m . Vì th vi c di chuy n s d ng m t b các t h p phím (nhưng trong m i chương trình con có các t h p phím ch áp d ng trong n i b mà thôi). Trong b ng ho t đ ng m t dòng đư c chi u sáng.3 Tr giúp Khi làm vi c v i chương trình Midnight Commander.3 Tr giúp 131 Ch m t trong hai b ng là hi n th i (ho t đ ng). B ng hi n th i có thanh chi u sáng tên thư m c ph n đ u và thanh chi u sáng m t trong nh ng dòng c a b ng đó. B ng 6. Nh ng liên k t đó đư c đánh d u b i n n màu xanh nh t . t c là trong văn b n có c nh ng liên k t đ n nh ng ph n khác. trong shell đã ch y chương trình Midnight Commander. có th xem tr giúp vào b t kỳ lúc nào nh phím <F1>.6. Các thao tác như sao chép (<F5>) hay di chuy n (<F6>) t p tin s d ng thư m c đư c hi n th trong b ng th hai làm thư m c đích đ n (s sao chép hay di chuy n đ n thư m c này). Ngoài nh ng t h p phím di chuy n nói chung trong b ng 6. Thanh chi u sáng có th di chuy n nh các phím đi u khi n vi c di chuy n. H u h t các thao tác đư c th c hi n trong thư m c này. chương trình xem tr giúp còn ch p nh n nh ng t h p phím s d ng trong chương trình con dùng đ xem t p tin: B ng 6.2: Di chuy n trong trình xem t p tin Phím Di chuy n th c hi n <B> ho c <Ctrl>+<B> ho c <Ctrl>+<H> Lùi l i m t trang ho c <Backspace> ho c <Delete> <D u cách> Ti n t i m t trang <U> ( <D> ) Lùi l i (ti n t i) n a trang <G> (<Shift>+<G>) Đi t i đ u (cu i) danh sách . Xin đưa ra m t b ng ng n g n li t kê các t h p phím dùng chung đ đi u khi n vi c di chuy n.

thì khi nh n kép chu t trái lên t p tin screenshot. B ng 6. Chu t ph i s d ng đ quay l i ph n đã xem trư c đó. Đ đánh d u (ch n) t p tin nào đó. thì có th s d ng chu t đ di chuy n.jpg. rlogin hay ssh). khi này tên t p tin s có màu khác (theo m c đ nh là màu vàng ). Nh n chu t (b t kỳ nút nào) lên trình đơn trên cùng s m ra (nói đúng hơn là m xu ng dư i) trình đơn con c a nó. <Esc> B n có th s d ng phím tr ng (space) đ chuy n t i trang tr giúp ti p theo và phím <B> đ quay l i m t trang.132 S d ng Midnight Commander Ngoài nh ng t h p phím đã ch ra còn có th s d ng nh ng t h p ch làm vi c khi xem tr giúp (chúng đư c li t kê trong b ng 6.4). N u như có h tr chu t (xem ph n 6. chương trình xv s cho chúng ta th y t p tin screenshot. thì s th c hi n di chuy n dài 1 c t t p tin v phía đ u danh sách. Đ b đánh d u thì cũng ch c n s d ng nút chu t ph i đó. Nh n .jpg.jpg trông ra sao. N u nh n chu t lên khung trên cùng c a b ng có m t danh sách các t p tin r t dài.3: Di chuy n khi xem tr giúp Di chuy n th c hi n Đi t i liên k t ti p theo Quay l i liên k t trư c Đi t i liên k t ti p theo ho c kéo lên m t dòng Quay l i liên k t trư c ho c kéo xu ng m t dòng M trang mà liên k t hi n th i ch t i M trang tr giúp v a xem trư c trang hi n th i Tr giúp s d ng c a b n thân tr giúp Chuy n t i ph n ti p theo c a tr giúp Chuy n t i ph n n m trư c c a tr giúp Chuy n t i m c l c c a tr giúp Thoát kh i tr giúp Phím <Tab> <Alt>+<Tab> <↓> <↑> <→> ho c <Enter> <←> ho c <L> <F1> <N> <P> <C> <F10>. B ng cách nh n nút chu t trái s có th di chuy n dòng chi u sáng lên b t kỳ t p tin nào trong các b ng. Nh n chu t (b t kỳ nút nào) lên các nút ch c năng (các nút F1-F10 dư i cùng) cũng đ ng th i ch y chương trình tương ng v i nút đó.4 S d ng chu t Chương trình Midnight Commander có h tr chu t. Ví d chương trình xv đư c gán đ m các t p tin hình n *. ch c n nh n nút chu t ph i lên tên c a t p tin đó. Nh n kép chu t trái lên tên t p tin đ th c hi n t p tin (n u đây là m t chương trình). ho c ch y chương trình có kh năng và đã đư c gán đ đ c t p tin này. 6. Tính năng này đư c th c hi n n u có ch y driver gpm không ph thu c vào nơi ngư i dùng làm vi c là trên kênh giao tác Linux hay ch y Midnight Commander trên xterm (ho c th m chí s d ng k t n i t xa qua telnet.3). Nh n chu t trái lên liên k t đ chuy n t i văn b n mà liên k t này ch t i. Chương trình ghi nh th t di chuy n theo liên k t và cho phép tr l i ph n đã xem trư c đó b ng phím <L>.

Đ làm đư c đi u này. do đó trên m i b ng có hai c t và hi n th đư c s t p tin nhi u g p đôi.. Hình 6. đưa con tr đ n nơi c n dán.1 D ng danh sách t p tin D ng b ng trên đó hi n th danh sách t p tin và thư m c con có th thay đ i qua các câu l nh c a th c đơn m ra khi ch n B ng trái (Left) và B ng ph i (Right). 6. M r ng (Long) và Ngư i dùng t xác đ nh (User). r i l i nh n và gi phím <Shift> trong khi nh n chu t ph i. Tuy nhiên có th hi n th nh ng thông tin khác trên b ng. sau đó th phím <Shift> ra. C n chú ý r ng tính năng này không làm vi c trong các trình gi l p terminal như xterm. Trong ph n này s nói đ n cách thay đ i d ng c a b ng hay cách hi n th thông tin trên b ng. Phương pháp di chuy n này cũng làm vi c khi xem tr giúp và xem danh sách Cây thư m c N u ch y mc v i h tr chu t thì ngư i dùng có th th c hi n các thao tác sao chép và dán văn b n khi gi phím <Shift>.. b n c n nh n và gi phím <Shift>.5 Đi u khi n các b ng Các b ng c a Midnight Commander thông thư ng hi n th nh ng gì có trong thư m c c a h th ng t p tin (vì th thư ng đư c g i là b ng thư m c). thì có th s d ng câu l nh D ng danh sách.5 Đi u khi n các b ng 133 chu t lên khung n m dư i c a b ng..5. (Listing mode. Thu g n (Brief). . kích thư c c a nó và th i gian s a đ i g n nh t.. N u b n đ c mu n thay đ i d ng hi n th danh sách t p tin.6. thì tương ng s th c hi n di chuy n dài 1 c t t p tin v phía cu i danh sách. ch n đo n văn b n c n thi t b ng cách kéo chu t. 6. • Đ nh d ng Thu g n (Brief) ch hi n th tên t p tin.3: H p tho i ch n đ nh d ng hi n th • Đ nh d ng Đ y đ (Full) hi n th tên t p tin. Có 4 kh năng đ ch n: Đ y đ (Full).) c a b ng (trái ho c ph i) tương ng.

| (pipe. • N u ch n đ nh d ng Ngư i dùng t xác đ nh (User). Có th s d ng nh ng tên vùng sau: • name – tên t p tin. • size – kích thư c t p tin. • ctime – th i gian t o t p tin. . + (d u c ng) – cho các thi t b trao đ i theo block. Ti p theo c n li t kê tên nh ng vùng hi n th cùng v i chi u r ng c a vùng. • owner – ch s h u t p tin. • atime – th i gian truy c p đ n t p tin l n cu i. Sau kích thư c b ng có th ch ra là trên b ng ph i có hai c t b ng cách thêm s 2 vào dòng đ nh d ng. / (slash) – cho thư m c. • perm – dòng ch ra quy n truy c p đ n t p tin.134 S d ng Midnight Commander • Đ nh d ng M r ng (Long) hi n th t p tin như khi th c hi n câu l nh ls -l. còn đ i v i thư m c con thì ch đưa ra dòng ch “SUB-DIR” ho c “UP–DIR”. Khi t đưa ra đ nh d ng. = (gi u b ng) – cho các sockets. • nuid – ch s xác đ nh c a ngư i dùng (UID). V i đ nh d ng này m t b ng chi m h t màn hình. • mtime – th i gian s a đ i t p tin cu i cùng. • mode – quy n truy c p d ng s 8bit. thì ngư i dùng c n đưa ra d ng hi n th t ch n c a mình. . khi đó ch đưa ra kích thư c t p tin. @ (at-sign) – cho liên k t (links).(g ch ngang) – cho các thi t b trao đ i theo byte. ! (d u ch m than) – cho các liên k t tư ng trưng đã h ng (stalled) (liên k t ch đ n t p tin không còn n a). thì đ u tiên c n ch ra kích thư c c a b ng: “half” (m t n a màn hình) ho c “full” (toàn màn hình). này có th là m t trong • nlink – s liên k t đ n t p tin. • type – hi n th d ng t p tin (m t ký t ). Ký t nh ng giá tr mà câu l nh ls -F đưa ra: * (asterisk) – cho t p tin chương trình. • bsize – kích thư c d ng khác. ∼ (d u sóng) – cho các liên k t tư ng trưng đ n thư m c. ng) – cho các t p tin d ng FIFO. • ngid – ch s xác đ nh c a nhóm (GID).

mtime. owner. ho c kho ng tr ng – n u ngư c l i.mode:3 Hi n th danh sách t p tin trên m i b ng còn có th s p x p theo m t trong 8 cách: • Theo tên • Theo ph n m r ng • Theo kích thư c t p tin • Theo th i gian s a đ i • Theo th i gian truy c p l n cu i • Theo ch m c inode • Không s p x p. N u sau s v tr có đ t d u ‘+’.|.|. Khi đó s hi n ra m t h p tho i (hình 6. • inode – ch m c inode c a t p tin..5 Đi u khi n các b ng • group – nhóm s h u t p tin.) trong trình đơn tương ng c a m i b ng. group.6. .. space. size. 135 Đ ng th i còn có th s d ng nh ng tên vùng sau đ t ch c vi c hi n th thông tin ra màn hình: • space – chèn kho ng tr ng. c n thêm d u hai ch m ‘:’. đ nh d ng Đ y đ (Full) th c ch t đư c xác đ nh b i dòng: half type. space. space.size. Ví d . space.size:7.4) ngoài vi c cho phép ch n cách s p x p còn cho phép ch n s p x p theo th t ngư c l i (đánh d u tuỳ ch n Ngư c l i (Reverse)).mtime còn đ nh d ng M r ng (Long) thì xác đ nh b i: full perm. space. Đ có th xác đ nh chính xác chi u r ng c a m t vùng. • | – chèn đư ng th ng đ ng.|. • mark – chèn d u sao * (asterisk) n u t p tin đư c ch n. và n u màn hình cho phép thì vùng s đư c m r ng. sau đó ch ra s v trí (ký t ) c n gi cho vùng này. thì s đó s đư c hi u là chi u r ng nh nh t c a vùng. nlink.name. hay s p x p có tính đ n ki u ch thư ng ch hoa hay không (tùy ch n Tính đ n ki u ch (case sensitive)).type. name Dư i đây là ví d d ng hi n th do ngư i dùng đưa ra: half name. space. Có th ch n cách s p x p b ng cách ch n câu l nh Th t s p x p (Sort order.|.

(Filter. Trong th c đơn c a m i b ng còn có câu l nh Quét l i (Rescan) (tương đương v i câu l nh C p nh t (Refresh) trong các chương trình khác).7 là khi dùng ch đ này đ xem nhanh n i dung t p tin HISTORY c a gói chương trình mediawiki. Ví d trên hình 6..) trong th c đơn c a m i b ng cho phép đưa ra nh ng m u mà tên t p tin s hi n th tương ng v i nó (ví d dùng m u “*. Trong ch đ này b ng s hi n th n i dung c a t p tin đư c chi u sáng (đư c ch n) trên b ng bên c nh. Câu l nh Quét l i (phím nóng <Ctrl>+<R>) c p nh t l i danh sách t p tin hi n th trên b ng. Ch đ này tương t như khi ngư i dùng ch n câu l nh Cây thư m c (Directory Tree) t th c đơn Câu l nh (Command). Ngư i dùng cũng có th ch n ch hi n th trên b ng nh ng t p tin tương ng v i m t m u nào đó.4: H p tho i s p x p Theo m c đ nh các thư m c con đư c hi n th đ u danh sách..136 S d ng Midnight Commander Hình 6. Trong ch đ này trên m t b ng hi n th cây thư m c d ng đ ho (hình 6. . nhưng cũng có th thay đ i n u đánh d u tùy ch n Tr n l n t t c t p tin (“Mix all files”) c a câu l nh C u hình. • Ch đ Xem nhanh (Quick View).tar. Câu l nh L c t p tin. Đi u này có ích khi nh ng ti n trình khác t o hay xóa các t p tin.2 Nh ng ch đ hi n th khác Ngoài vi c đưa ra đ nh d ng hi n th danh sách t p tin trên b ng.5.. còn có th đưa b t kỳ b ng nào vào m t trong nh ng ch đ sau: • Ch đ Thông tin (Info).6).... (Configuration.. 6. Tên c a thư m c con và đư ng d n đ n thư m c con luôn luôn đư c hi n th không ph thu c vào m u đưa ra.5) trên b ng đưa ra thông tin v t p tin đư c chi u sáng (đư c ch n) trên b ng bên c nh.gz).) th c đơn C u hình (Option). như câu l nh sau hi n th cây thư m c m t c a s riêng. Trong ch đ này (hình 6. kích thư c ch tr ng và t ng s ch m c inode còn tr ng). • Ch đ Cây thư m c (Tree)..gz” đ ch hi n th nh ng t p tin nén tar. v h th ng t p tin hi n th i (d ng.

Nh t h p phím này có th chuy n đ i nhanh . • Ch đ K t n i FTP.5. Thay đ i b ng hi n th i (ho t đ ng). Dòng chi u sáng s chuy n t b ng đang là hi n th i sang b ng khác và như v y b ng sau s tr thành hiên th i.. thì ngư i dùng có th s d ng m i câu l nh đi u khi n vi c xem. • <Tab> ho c <Ctrl>+<i>.5: Ch đ thông tin Đ ra b ng xem nhanh n i dung t p tin s d ng chương trình xem t p tin có s n trong mc. (Shell link.5 Đi u khi n các b ng 137 Hình 6. Hai ch đ này ch khác ch s d ng đ hi n th danh sách thư m c n m trên máy xa. • <Alt>+<G> ho c <Alt>+<R> ho c <Alt>+<J>.. ví d . S d ng đ di chuy n dòng chi u sáng tương ng lên t p tin trên đ u. nh ng phím li t kê trong b ng 6. Chuy n đ i vòng quanh gi a các đ nh d ng hi n th danh sách t p tin c a thư m c hi n th i..) và K t n i Shell. n m gi a ho c dư i cùng trong s nh ng t p tin đang hi n th (đang th y) trên b ng. N u ngư i dùng mu n bi t thêm v cách s d ng nh ng ch đ này.. (FTP link..3 Các t h p phím đi u khi n b ng Đ đi u khi n ch đ làm vi c c a b ng có th s d ng các câu l nh c a trình đơn đã nói t i trên. Còn l i m i th k c đ nh d ng hi n th thông tin đ u tương t như nh ng gì s d ng cho các thư m c n i b . • <Alt>+<T>.6.2. 6.1 và b ng 6. xin hãy xem tr giúp c a mc.).. vì th n u dùng phím <Tab> đ chuy n sang b ng xem nhanh. nhưng s thu n ti n hơn n u s d ng các t h p phím đi u khi n...

N u trong b ng hi n th i dòng chi u sáng là tên t p tin. • <Alt>+<Y>. Chuy n t i thư m c ngay sau trong s nh ng thư m c đã xem. Hi n th danh sách thư m c thư ng dùng và chuy n t i thư m c l a ch n. Chuy n t i thư m c ngay trư c trong s nh ng thư m c đã xem. • <Ctrl>+<\>. Ch khi mc đư c ch y dư i kênh giao tác (console) c a Linux: th c hi n tương ng vi c chuy n (chdir) t i thư m c m (. . Tương đương v i vi c nh n chu t lên ký t < góc trên c a b ng.) ho c t i thư m c đang đư c chi u sáng. thì trên b ng th hai s hi n th n i dung c a thư m c m c a t p tin đó. Chuy n dòng chi u sáng t i v trí cu i cùng c a danh sách t p tin. Chuy n dòng chi u sáng t i v trí đ u tiên c a danh sách t p tin. • <Alt>+<U>.. • <End> ho c <Alt>+<‘>’>. • <Alt>+<O>. thì b ng th hai s chuy n vào ch đ hi n th các t p tin c a thư m c đư c chi u sáng. • <Ctrl>+<PageUp>. N u trong b ng hi n th i tên thư m c đư c chi u sáng. Tương đương v i vi c nh n chu t lên ký t >.6: Ch đ cây thư m c chóng t ch đ hi n th M r ng (long) sang Thu g n hay ch đ do ngư i dùng xác đ nh. còn trên b ng còn l i hi n th danh sách t p tin. <Ctrl>+<PageDown>.138 S d ng Midnight Commander Hình 6. • <Home> ho c <Alt>+<‘<’>.

Bây gi đã đ n lúc c n bi t cách làm vi c v i t p tin nh chương trình có ích này. Đ ch n m t t p tin thì ch c n đ t dòng chi u sáng trong b ng hi n th i lên nó (t t nhiên đ u tiên c n chuy n t i thư m c tương ng). phím nóng cho câu l nh này là phím d u c ng <+>. Khi này tên c a t p tin s có màu khác. thì c n vi t bi u th c chính quy theo . Xin đưa ra m t b ng 6. R t nhi u thao tác thư ng dùng trong Midnight Commander đư c th c hi n qua các phím ch c năng <F1> — <F10>.6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin T trư c đ n gi chúng ta m i xem xét đ n v ngoài c a màn hình Midnight Commander và cách thay đ i v ngoài này. c n ch n nh ng t p tin hay nhóm t p tin đ th c hi n thao tác đó lên.7: Ch đ xem nhanh 6.6. Nh ng thao tác (l nh) li t kê trên không ch có th th c hi n b ng cách nh n phím ch c năng tương ng mà còn b ng cách nh n chu t lên các nút tương ng cùng c a màn hình hay b ng các l nh tương ng c a trình đơn T p tin (File). Khi ch y câu l nh Midnight Commander s đưa ra h p tho i dùng đ nh p bi u th c chính quy xác đ nh tên c a nhóm t p tin mu n đánh d u. Câu l nh này đư c dùng đ đánh d u nhóm t p tin theo m u tương ng đưa ra.6 Các phím ch c năng và th c đơn T p tin 139 Hình 6. hãy dùng phím <Insert> ho c t h p phím <Ctrl>+<T>. N u mu n th c hi n m t thao tác nào đó lên nhi u t p tin m t lúc. N u có b t tùy ch n M u d ng shell (xem trang 155. thì c n đánh d u nhóm t p tin này.4 t ng h p nh ng thao tác này. Đ đánh d u t p tin đ t dư i dòng chi u sáng. Còn có th ch n nhóm t p tin còn có th dùng câu l nh Ch n nhóm c a trình đơn T p tin (File). Trư c khi th c hi n m t thao tác nào đó ch ra trong b ng 6. Đ b ch n t p tin thì cũng s d ng t h p phím như khi ch n.4 hay l nh trong trình đơn.

Cũng gi ng như khi sao chép. Có th dùng các phím <Backspace> ho c <Del> đ s a l i. thì s đánh d u t p tin đư c th c hi n theo quy lu t c a các bi u th c chính quy thông thư ng (hãy xem hư ng d n man ed). thì trư c khi đánh d u t p tin c n tìm đ n t p tin đó. N u bi u th c b t đ u ho c k t thúc b ng d u g ch chéo (/). Khi này trong quá trình nh p ký t . Khi sao chép m t t p tin thì còn có th đ i tên c a t p tin này3 . t c là b n s . C n chú ý là n u trong thư m c hi n th i không có t p tin v i tên tương ng. Sau khi nh n m t trong nh ng t h p phím này thì mc s ch y ch đ tìm ki m tên t p tin trong thư m c hi n th i theo nh ng ký t đ u tiên c a tên. <F7> T o thư m c con trong thư m c hi n th trên b ng hi n th i <F8> Xóa t p tin (thư m c con) hay nhóm các t p tin đã đánh d u <F9> G i trình đơn chính (hi n th phía trên các b ng) <F10> Thoát kh i chương trình các quy lu t như trong shell (xem chương 5. <F6> Di chuy n t p tin hay nhóm t p tin đã đư c đánh d u t thư m c c a b ng hi n th i sang thư m c c a b ng còn l i. Trong ch đ này nh ng ký t nh p vào s không hi n th dòng l nh mà hi n th dòng tìm ki m. Còn thao tác “Ch n ngư c l i” (phím <*>) dùng đ b ch n nh ng t p tin đang ch n. thì dòng tìm ki m này s hi n th trên ch c a dòng tr ng thái mini. Thao tác này dùng đ b đánh d u kh i nhóm t p tin đã ch n. Thao tác “B ch n” (phím t t là phím d u tr <–> ho c g ch chéo ngư c — <\>) là thao tác ngư c l i đ i v i thao tác ch n nhóm t p tin và s d ng cùng các quy lu t vi t m u như khi ch n. N u ch đ Hi n tr ng thái mini (Show mini-status) đư c b t. Còn n u t t tùy ch n này.4: Các phím ch c năng Phím F# Hành đ ng th c hi n <F1> G i tr giúp tùy thu c vào tình hu ng <F2> G i th c đơn do ngư i dùng t o ra <F3> Xem t p tin đ t dư i dòng chi u sáng c a b ng hi n th i <F4> G i trình so n th o trong đ s a t p tin đ t dư i dòng chi u sáng c a b ng hi n th i <F5> Sao chép t p tin hay nhóm t p tin đã đư c đánh d u t thư m c c a b ng hi n th i sang thư m c c a b ng còn l i. thì nh ng ký t nh p vào s không hi n th trên dòng tr ng thái mini. dòng chi u sáng s di chuy n t i t p tin ti p theo có tên b t đ u b ng nh ng ký t đã nh p vào. thì s đánh d u các thư m c ch không ph i t p tin. N u nh n <Ctrl>+<S> thêm m t l n n a. Trong nh ng trư ng h p đó các t h p phím <Ctrl>+<S> và <Alt>+<S> s có ích.140 S d ng Midnight Commander B ng 6. Đ ng th i trong h p tho i hi n ra còn có th ch ra tên c a thư m c mu n sao chép các t p tin đ n (đ khi c n có th sao chép đ n thư m c khác v i thư m c hi n ra trên b ng th hai). thì s tìm ki m t p tin tương ng ti p theo. có th thay đ i tên c a t p tin hay thư m c di chuy n đ n. N u thư m c hi n th i có nhi u t p tin (do đó không th y h t trên b ng). đ ng th i ch n nh ng t p tin còn l i c a thư m c hi n th i.

7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên 141 không th tìm th y t p tin mu n tìm. sao chép. T t nhiên là nh ng thao tác thư ng dùng đư c g n v i các phím ch c năng. B t kỳ câu l nh nào trong s này cũng có th th c hi n qua trình đơn T p tin (File). • Xem k t qu l nh (<Alt>+<!>). Cho phép thay đ i quy n truy c p và s h u t p tin. di chuy n hay xóa. thì trên dòng này s hi n lên tên c a t p tin mà liên k t ch đ n. T o liên k t c ng đ n t p tin hi n th i. Hãy s d ng câu l nh này n u bi t đư ng d n đ y đ đ n thư m c b n c n (và mu n chuy n thành thư m c hi n th i). Đ u tiên là câu l nh sao chép và đ i tên. Như đã nói t trư c. 6. Đ th c . • chown nâng cao. N u trên màn hình có đưa ra dòng tr ng thái mini (dùng tùy ch n Hi n tr ng thái mini). • Liên k t c ng (<Ctrl>+<X>. • chown (<Ctrl>+<X>. mà đ dành đ n chương nói v làm vi c v i các t p tin văn b n. trình đơn T p tin (File) có ch a nh ng câu l nh thư ng dùng nh t. • Liên k t m m (<Ctrl>+<X>. Như b n đã th y. • chmod (<Ctrl>+<X>.<C>). Khi ch y câu l nh này trên màn hình s hi n ra dòng cho phép nh p b t kỳ câu l nh nào cùng v i tham s c a nó (theo m c đ nh tham s s là t p tin đang đư c chi u sáng). Chương trình Midnight Commander cho bi t liên k t m m b ng ký hi u “@” đ ng trư c tên c a liên k t đó (tr liên k t đ n thư m c con đư c đánh d u b i d u sóng “∼”). So v i dòng l nh thì các thao tác xem và so n th o t p tin trong Midnight Commander thu n ti n hơn. trình đơn T p tin còn ch a các câu l nh sau (trong ngo c là các phím t t tương ng).7 M u t p tin khi sao chép ho c đ i tên Khi th c hi n các thao tác sao chép và di chuy n (hay đ i tên) t p tin ngư i dùng có kh năng thay đ i tên c a các t p tin đang sao chép hay di chuy n. do trong Midnight Commander có tích h p s n các chương trình cho nh ng vi c này. Do đó.<S>). • cd nhanh (<Alt>+<C>).6. Cho phép thay đ i quy n truy c p đ n (các) t p tin đư c ch n. Nhưng trong ph n này chúng ta s không xem đ n trình so n th o có s n.<L>). Sau khi ch n và đánh d u t p tin đ làm vi c ch c n nh n m t trong các phím ch c năng đ th c hi n thao tác c n thi t v i t p tin. T o liên k t m m đ n t p tin hi n th i.<O>). không nh t thi t ph i s d ng các phím ch c năng đ g i các câu l nh tương ng v i chúng. ví d . Thay đ i ch s h u b ng câu l nh chown. chúng ta s xem xét l i các câu l nh này đ hi u rõ hơn v chúng. Ngoài các câu l nh g n v i các phím ch c năng. c n thi t cho ngư i dùng trong nh ng thao tác cơ b n v i t p tin c a thư m c hi n th i. K t qu th c hi n l nh s hi n ra trên màn hình trong xem có s n c a Midnight Commander.

thì s ch sao chép (di chuy n) nh ng t p tin đư c đánh d u và tương ng v i m u g c.142 S d ng Midnight Commander hi n vi c này ngư i dùng c n đưa ra m u cho tên c a các t p tin g c (g i là m u g c) và m u cho tên c a các t p tin s đư c t o (t p tin đích đ n. B n mu n sao chép n i dung c a thư m c one vào thư m c /two/one đã có t trư c.. Theo m c đ nh tùy ch n này t t và t p tin (thư m c) ngu n s đư c sao chép vào thư m c đích đ n. N u tùy ch n không đư c dùng thì các thu c tính s đư c đ t theo giá tr umask hi n th i. N u tùy ch n này đư c dùng thì s t o ra trong thư m c đích đ n m t thư m c con có cùng tên và các t p tin (thư m c) s đư c sao chép vào thư m c m i này.. Chúng ta s xem xét m t ví d đ hi u hơn tình hu ng này. và n u ngư i dùng là root thì còn c thu c tính UID và GID. Tùy ch n Ghi nh thu c tính (Preserve attributes) xác đ nh xem khi sao chép ho c di chuy n có gi l i hay không các thu c tính c a t p tin ban đ u. N u tùy ch n b t. Hình 6. N u có các t p tin đã đư c đánh d u.8). g i là m u đích). các đánh d u th i gian (truy c p và s a đ i). Thông thư ng (khi tùy ch n b t t) mc s ch sao chép t t c các t p tin t one vào /two/one. Thông thư ng m u tên th hai đó là m t vài ký t thay th (wildcards) cu i dùng xác đ nh ch đ n c a các t p tin t o ra. bao g m: quy n truy c p. Còn m t vài tuỳ ch n có nh hư ng đ n th c hi n thao tác sao chép và di chuy n t p tin mà có th thi t l p cùng ngay c a s đ đưa ra các m u tên t p tin.8: H p tho i đ i tên t p tin T t c các t p tin tho mãn m u g c s đư c đ i tên (sao chép ho c di chuy n v i tên m i) tương ng v i m u đích. Vi c đưa ra m u đư c th c hi n trên dòng nh p vào hi n th trong c a s m ra khi ch y m t trong các l nh sao chép hay di chuy n (hình 6. Tùy ch n Vào thư m c con. thì t t c các t p tin s đư c sao chép vào /two/one/one. . n u có (Dive into subdirs) xác đ nh thao tác s làm n u trong thư m c đích đ n đã có thư m c có cùng tên v i tên t p tin (ho c thư m c) đang sao chép (ngu n). ho c có th thi t l p qua câu l nh c a trình đơn C u hình | C u hình. Tùy ch n Đi theo liên k t (Follow links) xác đ nh xem khi sao chép liên k t c ng hay m m vào thư m c đích đ n (ho c các thư m c con c a thư m c này) s t o các liên k t đó. hay sao chép t p tin (và thư m c con) mà nh ng liên k t này ch đ n..

. L y ví d b n c n đ i ch tên và ph n m r ng t p tin.tgz”. Đ hi n th quá trình làm vi c. thì mc s không th c hi n vi c nhóm t đ ng.tar.v. Thanh th nh t (file bar) cho bi t đã th c hi n (ví d sao chép) đư c bao nhiêu ph n c a t p tin hi n th i.tgz” và đang sao chép t p tin “foo. Ví d trong m u ngu n có ‘*’ (tùy ch n M u d ng shell b t) ho c ‘ˆ\(. trong đó cho bi t trên (nh ng) t p tin nào s th c hi n thao tác và quá trình th c hi n di n ra như th nào. Ví d 4.*\)\. và tên c a t p tin đang sao chép là “foo.gz”. Cách này m m d o hơn.file”.8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin 143 nh hư ng đ n quá trình sao chép và di chuy n t p tin còn có tùy ch n M u d ng shell trong trình đơn C u hình / C u hình. M u ngu n – ‘ˆ\(. Ví d 2. b n c n s d ng các d u ngo c ‘\(. thì ngư i dùng có th s d ng các ký t thay th (wildcards) ‘*’ và ‘?’ trong m u ngu n.v. đ “file. còn m u đích – “/two/*. sao chép đư c th c hi n vào “/two/*.\(. . Ví d .*\)$’. thì k t qu s là “/two/foo. còn m u đích có ‘\L\u*’. L y ví d b n c n đ i ch tên và ph n m r ng t p tin. thì t p tin thu đư c s có tên “foo. trên màn hình hi n ra t m t đ n ba thanh bi u đ (progress bars). .. 6. Đ ch ra nhóm các ký t trong m u ngu n s tương ng v i các ký t thay th trong m u đích.. Chúng ta l i xem xét ti p hai ví d . ký t thay th ‘\1’ tương ng nhóm ký t thay th đ u tiên trong m u ngu n. di chuy n hay xóa t p tin. ký t ‘\2’ – nhóm th hai v.*\)\. M u ngu n s c n có d ng ‘*.gz$”.file”. tính theo .c” tr thành “c. Trong m u đích ch cho phép s d ng ‘*’ và ‘\<ch s >’.gz”. Ví d 3. Ký t ‘\0’ tương ng v i toàn b tên c a t p tin ngu n.tar. đ “file. N u m u ngu n là “*.*\)$’ (tùy ch n M u d ng shell t t). S d ng ‘\u’ và ‘\l’ cung c p các kh năng r ng hơn so v i ‘\U’ và ‘\L’. Chúng ta xem xét m t vài ví d đ hi u rõ hơn.\1”. Thanh th hai (count bar) cho bi t đ n th i đi m hi n th i đã th c hi n đư c bao nhiêu ph n. thì s chuy n đ i t t c các ký t phía sau đ n l n g p ‘\U’ ho c ‘\L’ ti p theo ho c đ n cu i tên t p tin. Midnight Commander hi n th trên màn hình h p tho i. Khi tùy ch n M u d ng shell (“Use shell patterns”) b t.tgz” và n m trong thư m c “/two”. còn m u đích s là “\2.. còn m u đích s là “\2.c” tr thành “c. Khì tùy ch n này b t. \)’. N u s d ng ‘\u’ ho c ‘\l’ trong m u đích. . thì ký t ti p theo c a tên s đư c chuy n tương ng thành ch hoa ho c ch thư ng.tar. ‘\ \’ có nghĩa là dùng ký t g ch chéo thông thư ng và ‘\*’ có nghĩa là s d ng m t ký t d u sao thông thư ng (asterisk). N u m u ngu n có d ng “ˆ\(.*’.8 Thông báo khi sao chép và di chuy n t p tin Khi ngư i dùng th c hi n các thao tác sao chép.tgz”. Khi th c hi n các thao tác sao chép và di chuy n ngư i dùng còn có th chuy n ki u ch hoa/thư ng trong tên t p tin. Chúng s đư c dùng tương t như trong shell. tên t p tin s đư c chuy n đ i sao cho các ch cái đ u tiên s là ch hoa. Ký t ‘\’ trong các m u dùng đ hu b tác d ng c a các ký t đ c bi t.tar\. Tương t . . ký t ‘*’ th hai tương ng v i nhóm th hai v. còn l i là ch thư ng.6.\1”.gz”. Ký t ‘*’ đ u tiên trong m u đích tương ng v i nhóm ký t thay th đ u tiên trong m u ngu n. Ví d 1. N u s d ng trong m u đích ‘\U’ ho c ‘\L’. . nhưng c n c n th n hơn và nhi u công s c khi nh p vào.

Phương án th ba là Th l i. 1.9. Trong quá trình th c hi n các thao tác v i t p tin ngư i dùng có th nhìn th y 3 d ng c a s n a. Nh n nút D ng s k t thúc thao tác. b ng trình l nh terminal khác). Trong c a s h i l i s hi n ra th i gian t o ra và kích thư c c a t p tin ngu n (đang đư c sao chép hay di chuy n) và c a t p tin đích (s b hu b n u ghi chèn). C a s l i đưa ra thông tin v l i và đ ngh ba cách gi i quy t. c a nh ng t p tin đã đánh d u. t t c nh ng t p tin còn l i s b b qua. C a s h i l i xu t hi n khi ngư i dùng đang th c hi n thao tác d n đ n vi c ghi chèn lên t p tin đã có.. không ghi chèn (nút Không) • Ghi thêm n i dung c a t p tin đang sao chép vào cu i t p tin đã có (nút Thêm vào cu i) . thì hai thanh bi u đ cu i s không đư c hi n th .. Câu h i th nh t “Ghi đè lên t p tin này” có ba cách tr l i: • Đ ng ý (nút Có) • T ch i. 2.9: C a s h i l i Dư i đây đưa ra hai câu h i l i 6.144 S d ng Midnight Commander t ng cái. ph n dư i c a h p tho i này có hai nút. Thông thư ng ngư i dùng ch n B qua đ không th c hi n thao tác v i t p tin đang có v n đ . Hình 6. Ch n phương án này n u ngư i dùng đã s a đư c l i (ví d . N u t t đi tuỳ ch n Thao tác v i thông tin dài dòng (xem C u hình / C u hình. Nh n nút B qua s d n đ n vi c b qua thao tác v i t p tin này và ti p t c thao tác t p tin sau n u có.). Thanh th ba (bytes bar) cho bi t ph n trăm dung lư ng tính theo byte đã làm xong. t c là trong thư m c sao chép hay di chuy n đ n đã có t p tin cùng tên. ho c D ng đ không th c hi n hoàn toàn thao tác đưa ra.

Trong th i gian làm vi c v i Midnight Commander. Ngư i dùng cũng có th d ng th c hi n thao tác n u nh n nút D ng cu i c a s h i l i. không h i l i. Không đ b qua. Ch ch n Có ho c T t c khi b n th c s tin tư ng là mình mu n xóa thư m c cùng v i toàn b các thư m c con c a nó. C a s yêu c u xóa toàn b ( 6. Cách gi i quy t đư c dùng s làm vi c v i t t c các t p tin đã ch n. thì sau khi th c hi n s b đánh d u kh i nh ng t p tin đã thao tác thành công. ngư i dùng c n gõ vào dòng l nh tên c a chương . L a ch n nút mu n nh n b ng các phím mũi tên ho c phím <Tab>. • C p nh t – ch ghi chèn (đ ng đ n) nh ng t p tin đư c t o ra trư c t p tin ngu n. Nh ng t p tin b b qua. ph n dư i c a màn hình luôn luôn có dòng l nh c a h v . • Không – không ghi chèn các t p tin (n u không có t p tin đích. thì s th c hi n sao chép).10) xu t hi n khi ngư i dùng đang th c hi n thao tác xóa m t thư m c không r ng. đ có th ch y m t câu l nh nào đó c a h đi u hành. t c là không thao tác. 3.6. Nh n nút Có đ xóa thư m c cùng v i t t c các t p tin c a nó. ch n T t c n u b n đã đánh d u nhi u thư m c và tin tư ng là mình đúng. D ng có nghĩa là không th c hi n thao tác xóa n a. • N u kích thư c khác nhau – ch ghi chèn n u kích thư c các t p tin khác nhau.9 Dòng l nh c a h v Như đã nói khi mô t v ngoài c a màn hình Midnight Commander. s v n đư c đánh d u như cũ.9 Dòng l nh c a h v 145 Còn đ tr l i cho câu h i th hai “Ghi đè lên m i t p tin đích?” chúng ta có 4 cách.10: C a s yêu c u N u đã đánh d u nhóm các t p tin đ thao tác. 6. không xóa nh ng thư m c không r ng trong s đã ch n. Không đ không xóa thư m c này. Hình 6. đo đó c a s h i l i s không hi n ra m i l n có t p tin trùng tên: • T t c – ghi chèn t t c các t p tin đã ch n.

trong s đó có đư ng d n đ y đ c ng v i tên c a t p tin c n làm vi c. • <Alt>+<Enter>. Sao chép vào dòng l nh tên c a các t p tin đư c đánh d u trong b ng không ph i hi n th i. Thông thư ng vi c nh p các câu l nh đòi h i ph i gõ r t nhi u các ký t . N u ngư i dùng nh n phím <Enter> khi dòng chi u sáng n m trên tên t p tin không ph i là chương trình. thì Midnight Commander s so sánh ph n m r ng c a t p tin này v i ph n m r ng có trong “t p tin các ph n m r ng” ~/mc. Th c hi n thao tác t đ ng đi n thêm4 tên t p tin. nhưng đó đã là m t câu chuy n khác. tên câu l nh.ext có m t ph n nh ch ra thao tác làm vi c v i nh ng t p tin có ph n m r ng như t p tin đã ch n. • <Alt>+<Tab>. • <Ctrl>+<X>. T t nhiên b n có th thay đ i c u hình c a môi trư ng làm vi c. • <Ctrl>+<X>. <T>. t c là tên c a thư m c đang đư c hi n th trên b ng hi n th i. Trư c khi ch y các l nh có th c hi n nh ng s thay th macro đơn gi n. ví d trong môi trư ng KDE thì r t có th s không dùng đư c t h p phím này. do môi trư ng làm vi c đã dùng nó cho thao tác khác (trong trư ng h p KDE thì đó là chuy n gi a các c a s ).<P>.v. Sao chép vào dòng l nh tên c a thư m c đang hi n th trên b ng không ph i hi n th i. Cũng như <Alt>+<Enter>. • <Alt>+<P>. N u trong t p tin mc. • <Ctrl>+<Q>. Sao chép vào dòng l nh tên c a các t p tin đã đư c đánh d u trong b ng hi n th i. Chèn nh ng ký t đư c chương trình Midnight Commander biên d ch theo m t cách nào đó (ví d ký t ‘+’). <Ctrl>+<T>. 4 autocompletion . sau đó gõ phím <Enter>. t c là Midnight Commander s đoán nh ng ký t mà ngư i dùng còn chưa nh p vào d a trên danh sách t p tin c a thư m c hi n th i. đ c bi t trong trư ng h p ph i ch ra các tham s c a câu l nh. v. • <Ctrl>+<X>. Quay ngư c l i m t câu l nh theo danh sách nh ng l nh đã ch y (l ch s l nh). .ext. .146 S d ng Midnight Commander trình tương ng ho c ch n chương trình đó trong b ng hi n th i (đưa dòng chi u sáng lên tên t p tin chương trình). Sao chép tên c a t p tin hay thư m c đang đư c chi u sáng vào dòng l nh. tên ngư i dùng hay tên máy (tùy theo nh ng gì ngư i dùng đã gõ và ph n nào c a câu l nh đang đư c nh p vào). • <Ctrl>+<X>. ho c tên c a t p tin đang đư c chi u sáng n u không có t p tin nào đư c đánh d u. Sao chép vào dòng l nh tên c a thư m c hi n th i. • <Ctrl>+<Enter>. <Ctrl>+<P>. thì s th c hi n nh ng câu l nh đ t trong ph n nh này. Đ giúp nh p câu l nh d dàng hơn trong Midnight Commander có m t vài t h p phím cho phép gi m s l n gõ bàn phím trong th i gian nh p và s a đ i câu l nh trên dòng l nh. Tuy nhiên n u b n làm vi c trong giao di n đ ho . danh sách câu l nh.

Khi này ch hi n th nh ng thư m c n m trên (bao g m c thư m c m và cao hơn). còn phím <→> dùng đ chuy n t i các thư m c con c a thư m c hi n th i. c a trình đơn B ng ph i ho c B ng trái). Dòng nh p vào không ch là dòng l nh c a h v shell mà còn là nh ng dòng nh p vào c a các h p tho i c a các chương trình con khác nhau. D ng c a cây thư m c t đ ng thay đ i sau m i l n di chuy n qua cây này. Khi ch y câu l nh Cây thư m c c a trình đơn này thì s hi n ra c a s cho th y c u trúc thư m c c a h th ng t p tin. Đ tránh m t th i gian t o cây thư m c. Hình 6. đ ng th i th c hi n nh ng câu l nh thay đ i d ng c a các b ng Midnight Commander cũng như nh ng thông tin hi n th trên chúng. Có th làm hi n ra cây thư m c b ng hai cách: qua câu l nh Cây thư m c c a trình đơn Câu l nh và qua câu l nh Cây thư m c c a trình đơn B ng ph i ho c b ng trái.. cácthuw m c bên c nh có cùng c p b c và các thư m c con chính th c c a thư m c này.10 Trình đơn Câu l nh Trình đơn Câu l nh cho phép th c hi n thêm m t s thao tác đi u khi n h th ng t p tin. Trong ch đ tĩnh (static) đ di chuy n t i thư m c mu n xem (t c là di chuy n dòng chi u sáng t i tên c a thư m c đó) ch dùng các phím <↑> và <↓>. 147 • <Alt>+<H>. không hi n th các thư m c “cháu”.11: Dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP 6. N u thư m c không có ch a các thư m c con thì s không có gì x y ra. Đ chuy n t i thư m c m s d ng phím <←>. Ví d dòng nh p vào đ a ch IP c a máy ch FTP mà b n mu n k t n i t i như trong hình 6. “ch t”. N u thư m c ngư i dùng mu n xem không đư c hi n th thì hãy chuy n t i thư m c m c a nó r i nh n <Ctrl>+<R> ho c <F2>. Đ đi u khi n xem cây thư m c có th s d ng nh ng t h p phím sau: . Hi n th l ch s c a dòng nh p vào hi n th i. thì ngư i dùng có th s d ng nh ng t h p phím đi u khi n li t kê trong b ng 6. Đi t i câu l nh ti p theo trong danh sách l ch s l nh.11 (câu l nh K t n i FTP. n u đó là dòng l nh thì hi n th l ch s l nh. Trong trư ng h p ngư c l i thì s m ra m t nhánh con c a cây thư m c. Trong b t kỳ trư ng h p nào. Có hai ch đ hi n th cây thư m c. Trong ch đ đ ng (dynamic) các phím <↑> và <↓> đư c dùng đ chuy n t i thư m c bên c nh có cùng c p b c. S hi n th t t c các thư m c con mà chương trình đ c đư c t i th i đi m này. khi trên màn hình xu t hi n dòng nh p vào.6.5. Midnight Commander ch t o m t ph n nh cây này ch không t o h t. t c là chuy n t i m t c p b c th p hơn..10 Trình đơn Câu l nh • <Alt>+<N>.

Khi hi n th cây thư m c trên m t b ng thì nh n phím <Enter> s hi n th thư m c tương ng lên b ng th hai.148 S d ng Midnight Commander B ng 6. Th c hi n thao tác t đ ng đi n thêm (autocompletion) tên t p tin. Sao chép văn b n n m gi a con tr và đánh d u vào b đ m mà không xóa văn b n đó kh i dòng nh p vào. Vì th khi xem cây thư m c thì dòng dư i cùng (cho bi t ch c năng c a các phím F) cho bi t phím <F3> có ch c năng Quên.1 • <Enter>. Di chuy n con tr sang trái m t t . Xóa thư m c hi n th i ra kh i cây thư m c. Đánh d u b t đ u ph n văn b n mu n c t (ghi vào b đ m). • <F3>. Sao chép văn b n n m gi a con tr và đánh d u vào b đ m đ ng th i xóa đi văn b n đó kh i dòng nh p vào. • <Ctrl>+<R> ho c <F2>. . refresh). Nh n phím này trong c a s xem cây thư m c đ thoát kh i ch đ xem và hi n th danh sách t p tin c a thư m c đã ch n trong b ng hi n th i. Di chuy n con tr sang ph i m t ký t . tên ngư i dùng hay tên máy. Câu l nh này ch s d ng đ xóa nh ng nhánh cây hi n th không đúng. N u ngư i dùng xóa thư m c có trên đĩa thì s hi n ra m t thông báo l i.5: Các l nh đi u khi n dòng nh p vào T h p phím <Ctrl>+<A> <Ctrl>+<E> <Ctrl>+<B> (<←>) <Ctrl>+<F> (<→>) <Alt>+<F> <Alt>+<B> <Ctrl>+<H> (<Backspace>) <Ctrl>+<D> (<Delete>) <Ctrl>+<@> <Ctrl>+<W> Hành đ ng th c hi n Di chuy n con tr lên đ u dòng. <Alt>+<W> <Ctrl>+<Y> <Ctrl>+<K> <Alt>+<P> và <Alt>+<N> <Ctrl>+<Alt>+<H> (<Alt>+<Backspace>) <Alt>+<Tab> • Nh ng phím dùng đ di chuy n li t kê trong b ng 6. tên câu l nh. T đư c coi là m t c m ký t n m gi a hai kho ng tr ng. Có th dùng m t trong hai t h p phím này đ xóa t n m trư c (bên trái) con tr . Xóa ký t n m t i ch con tr . Xóa b n b n t v trí con tr t i cu i dòng. Nh ng t h p phím này dùng đ di chuy n trong l ch s l nh. Dán n i dung c a b đ m vào dòng nh p t i v trí n m trư c (bên trái) con tr . <Alt>+<P> di chuy n t i nh ng câu l nh n m trư c. còn <Alt>+<N> – t i nh ng câu l nh n m sau. Xóa ký t n m bên trái con tr . S d ng trong trư ng h p khi cây thư m c đư c hi n th không tương ng v i c u trúc th t s c a nó: m t s thư m c con không đư c hi n th ho c hi n th c nh ng thư m c con đã b xóa. Đ c l i n i dung c a thư m c (c p nh t. còn trên b ng hi n th i s là cây thư m c. Di chuy n con tr sang ph i m t t . Di chuy n con tr t i cu i dòng. Di chuy n con tr sang trái m t ký t .

T o thư m c con trong thư m c hi n th i. này vào m u tìm ki m và di chuy n ti p theo tho mãn m u này. Chuy n đ i gi a hai ch đ di chuy n trong cây thư m c tĩnh (dùng theo m c đ nh) và đ ng. Trong n ch y ch đ tìm ki m b ng t h p n th trên dòng tr ng thái mini (n u Hành đ ng sau ch có th th c hi n trong c a s đang hi n th cây thư m c: <F1> (Help) – G i tr giúp và hi n th ph n tr giúp v c a s cây thư m c. Trong th i gian tìm ki m có th t m d ng b ng nút Hoãn và ti p t c b ng nút Ti p t c (hình 6. xóa. thì s chuy n dòng chi u sáng xu ng dư i m t dòng. M u tìm ki m s đư c hi có). • <F5>. • <B t kỳ ký t nào khác>.v. • <F6>. Có th xem danh sách nh ng t p tin tìm th y b ng các phím <↑> và <↓>. Tìm thư m c ti p theo tương ng v i m u đưa ra. Ngư i dùng có th ch n thư m c b t đ u tìm ki m trong cây thư m c hi n ra khi nh n nút Cây thư m c c a h p tho i. Thêm ký t dòng chi u sáng đ n tên c a thư m c ch đ xem cây thư m c thì đ u tiên c <Ctrl>+<S>. Nh n nút B ng s hi n th k t qu tìm ki m lên b ng hi n th i đ ngư i dùng có th th c hi n các thao tác khác v i nh ng t p tin đã ch n (xem.12). di chuy n. còn có kh năng đưa ra danh sách nh ng thư m c mà câu l nh Tìm t p tin s b qua trong khi tìm ki m (ví d .10 Trình đơn Câu l nh 149 • <F4> (Static/Dynamic). Nút Chuy n thư m c dùng đ chuy n t i thư m c có ch a t p tin đang đư c chi u sáng. Nút Thoát dùng đ thoát kh i ch đ tìm ki m. ). tên t p tin mu n tìm (xem hình 6. . Câu l nh Tìm t p tin (phím nóng <Meta>+<?> ho c <Esc>. Di chuy n thư m c. Có nghĩa là đ ng trư c nh ng ký t có ý nghĩa đ c bi t đ i v i egrep c n đ t ký t “\”. Nh n đúp chu t có tác d ng như khi nh n phím <Enter>.6. Có th s d ng chu t trong c a s xem cây thư m c. Nút L p l i dùng đ nh p vào các tham s cho tìm ki m m i. N u không có thư m c đó. • <F7>. n u mu n tìm dòng “strcmp (”. thì ngư i dùng c n nh p vào ô N i dung dòng “strcmp \”. v. Sau khi đưa ra b ng có th nh n <Ctrl>+<R> đ tr l i danh sách t p tin thông thư ng. . Sau khi ch n câu l nh này s hi n ra m t h p tho i h i thư m c đ b t đ u tìm ki m. Ví d . Xóa ký t cu i cùng trong dòng (m u) tìm ki m. Ngoài ra. Trong ô N i dung (Contents) có th đưa ra các bi u th c chính quy theo các quy lu t c a l nh egrep. Xóa thư m c đ t dư i dòng chi u sáng ra kh i h th ng t p tin. • <Ctrl>+<H> ho c <Backspace>. • <Ctrl>+<S> ho c <Alt>+<S>. Sao chép thư m c con (c n ch ra thư m c mu n sao chép t i trong dòng nh p vào hi n ra). nh n vào nút Đ ng ý. sao chép.13). • <F8>. n u ngư i dùng bi t là t p tin đang tìm không có trên CD hay không mu n tìm ki m trong nh ng thư m c .<?>) c a trình đơn Câu l nh cho phép ngư i dùng tìm trên đĩa t p tin có tên đưa ra. Đ b t đ u tìm ki m.

12: B t đ u tìm ki m Hình 6. C n ph i ch ra nh ng thư m c mu n b qua này b ng bi n find_ignore_dirs trong ph n Misc c a t p tin ~/.mc/ini.150 S d ng Midnight Commander Hình 6. N u dùng phương pháp nhanh thì ch so sánh kích thư c và th i gian t o các t p tin . Đ m l i các b ng mc cũng dùng l nh (phím nóng) này. còn Tìm ki m t p tin ch cho phép th c hi n nh ng yêu c u đơn gi n. Câu l nh B t/t t b ng (<Ctrl>+<O>) n đi hai b ng c a mc và hi n th k t qu làm vi c c a các l nh shell. Câu l nh So sánh thư m c (<Ctrl-X>. Tên thư m c cách nhau b i d u hai ch m như sau: [Misc] find_ignore_dirs=/cdrom:/nfs/wuarchive:/afs B n có th s d ng vi c đưa k t qu l nh lên trên b ng (đ c thêm B ng ngoài dư i) đ th c hi n nh ng hành đ ng ti p n i nhau ph c t p hơn. Có ba phương pháp so sánh.13: Đang tìm ki m k t n i qua NFS qua đư ng truy n r t ch m). L nh này làm vi c trên xterm và dư i console c a Linux.<D>) so sánh n i dung c a các thư m c đang đư c hi n th trên b ng trái và b ng ph i. Câu l nh Đ i ch hai b ng (<Ctrl>+<U>) đ i ch n i dung c a b ng trái và b ng ph i.

trên b ng hi n th i s không ph i là n i dung c a thư m c tương ng mà ch có các liên k t m m n m trong thư m c đã ch ra.6. thì b n có th s d ng câu l nh B ng ngoài đ ch y câu l nh find . Có th sao chép l nh đang đư c chi u sáng (di chuy n dòng chi u sáng b ng các phím <↑> và <↓>) vào dòng l nh c a h v b ng phím <Enter>.. Hình 6. L n sau b n ch c n ch n tên tương ng trong danh sách mà không c n ph i nh p l i câu l nh t đ u5 . sao chép. Phương pháp này không dùng đư c n u máy không h tr g i h th ng (system call) mmap(2). Sau đó ngư i dùng có th s d ng câu l nh sao chép (<F5>) đ làm cho n i dung c a hai thư m c gi ng nhau. n u b n mu n th c hi n m t hành đ ng nào đó (xóa. di chuy n. r i đưa k t qu c a l nh này thành n i dung c a b ng hi n th i (ví d đi n hình là đưa k t qu c a l nh find). Câu l nh B ng ngoài (hay đúng hơn ph i g i là “Đưa k t qu làm vi c c a l nh lên trên b ng”) cho phép ngư i dùng th c hi n nh ng chương trình ngoài. -type l -print như trong hình 6. 5 T t nhiên b n có th dùng l ch s câu l nh (xem trên ho c ngay dư i) . Đ th c hi n vi c này c n nh p câu l nh vào dòng nh p vào (dòng “Câu l nh”) r i nh n nút Thêm m i. Khi so sánh theo kích thư c thì ch ki m tra kích thư c c a các t p tin tương ng và không ki m tra ngày t o ra. ho c chi u sáng nh ng t p tin là phiên b n m i hơn.10 Trình đơn Câu l nh 151 có cùng tên. Ví d . Phương pháp theo byte s so sánh n i dung c a các t p tin (theo t ng byte). Câu l nh L ch s câu l nh hi n ra c a s v i danh sách nh ng l nh đã th c hi n trư c đây.14. N u mu n ngư i dùng có th lưu nh ng câu l nh b ng ngoài thư ng dùng b ng nh ng tên riêng có ý nghĩa đ có th g i nhanh nh ng câu l nh này theo tên c a chúng. ) v i t t c các liên k t m m c a thư m c hi n th i.14: Tìm ki m t t c các liên k t m m Sau khi th c hi n câu l nh này. K t qu là trong c hai thư m c s chi u sáng nh ng t p tin không có trong thư m c còn l i. . Sau đó b n c n nh p vào tên c a l nh đó. .

152 S d ng Midnight Commander Còn có th truy c p vào danh sách l ch s câu l nh b ng các phím <Alt>+<P> ho c <Alt>+<N>. S d ng câu l nh này ho c phím nóng <Ctrl>+ <X>. tuy nhiên trong trư ng h p này ngư i dùng s không th y danh sách các câu l nh. <H>). khi đó s thêm thư m c hi n th i vào danh sách thư m c thư ng dùng. ph c h i (ti p t c ch y) ho c di t b t kỳ công vi c n n sau này (xem hình 6. Đ th c hi n vi c này.ext xác đ nh dùng chương trình nào đ m các t p tin v i ph n m r ng (ph n cu i c a tên sau d u ch m cu i cùng) nào. Câu l nh Thư m c thư ng dùng (<Ctrl>+<\>) cho phép t o danh sách nh ng thư m c thư ng đư c dùng và cho phép chuy n nhanh đ n nh ng thư m c trong danh sách này (hình 6. Cũng trong h p tho i thư m c thư ng dùng b n có th thêm đánh d u m i vào danh sách ho c xóa đánh d u đã có. Đ thêm đánh d u m i còn có th s d ng t h p phím (<Ctrl>+<X>. Sau khi ch n câu l nh So n th o t p tin ph n m r ng ngư i dùng có th s a đ i t p tin mc. Chương trình này s đư c ch y đ thao tác (xem. còn <Alt>+<N> s chuy n thành l nh n m dư i trong danh sách. so n th o hay th c hi n) v i t p tin có ph n m r ng tương ng khi chuy n dòng chi u sáng lên tên t p tin r i nh n <Enter>.15: H p tho i danh sách thư m c thư ng dùng Câu l nh Công vi c n n sau cho phép ngư i dùng đi u khi n nh ng công vi c đang làm vi c ch đ n n đã ch y t Midnight Commander (ví d thao tác sao chép và di chuy n t p tin).mc/menu (trình đơn hi n ra sau khi nh n phím <F2>) ho c trình đơn . Chương trình s hi n ra yêu c u nh p tên đánh d u cho thư m c này.<J> b n có th d ng. mc t o ra danh sách các đánh d u (tên d nh ) cho các thư m c thư ng dùng này. Thay vào đó trên dòng l nh s hi n th m t trong các l nh c a danh sách và phím <Alt>+<P> s chuy n nó thành l nh n m trên.15).16). Hình 6. Câu l nh So n th o t p tin trình đơn dùng đ s a trình đơn c a ngư i dùng ~/. Có th s d ng danh sách này đ chuy n nhanh đ n thư m c c n thi t.

11 C u hình Midnight Commander 153 Hình 6. Vi c dùng hay không dùng tùy ch n đư c th c hi n qua các c a s h i tho i c a trình đơn C u hình. Tùy ch n đư c dùng n u có d u “x” ho c d u sao “*” (đ t vào b ng phím tr ng) trong ngo c vuông đ ng trư c tên c a tùy ch n. Câu l nh đ u tiên là C u hình. Bây gi chúng ta xem xét t ng câu l nh c a trình đơn C u hình đ bi t có th dùng ho c không dùng nh ng tùy ch n nào. trong đó có nh ng t p tin có tên b t đ u b ng đ u ch m (gi ng như ls-a). • Hi n th t p tin n.16: Đi u khi n công vi c n n sau c a h th ng.. “T m ng ng sau khi ch y. thì khi g i trình đơn chính b ng phím <F9> s hi n th ngay l p t c danh sách các câu l nh c a . Theo m c đ nh Midnight Commander hi n th t t c các t p tin. Theo m c đ nh chương trình Midnight Commander không hi n th nh ng t p tin có tên k t thúc b ng ‘∼’ (gi ng như tùy ch n -B c a l nh ls). ngư i dùng có th đưa ra giá tr c a các tham s sau: • Hi n th t p tin sao lưu..11 C u hình Midnight Commander Chương trình Midnight Commander có nhi u c u hình (tùy ch n). N u tùy ch n này đư c dùng. T t nhiên trong trư ng h p cu i cùng b n c n có quy n ghi lên t p tin tương ng.menu.17. Khi ch n câu l nh này s hi n ra m t h p tho i như trong hình 6. • Đ y xu ng trình đơn. Khi ngư i dùng đánh d u t p tin (b ng t h p phím <Ctrl>+<T> ho c <Insert>). M i tùy ch n có th đư c dùng ho c không. Trong vùng “C u hình b ng”. Nh ng tham s c u hình trong h p tho i này chia thành ba nhóm: “C u hình b ng”.6. 6.” và “C u hình khác”. thì theo m c đ nh dòng chi u sáng tên t p tin s di chuy n xu ng dư i m t dòng. • Nhãn di chuy n xu ng. có th là /usr/share/mc/mc.

ho c nh n phím <F9> r i nh n phím <T>. thì s hi n th không phân bi t t p tin và thư m c. còn tên t p tin – sau tên c a t t c các thư m c. Ví d . phím <F9> ch đưa ngư i dùng vào trình đơn chính và ngư i dùng ph i t ch n trình đơn tương ng b ng các phím mũi tên và dùng phím <Enter> ho c ch cái đ u tiên c a trình đơn đ m (đ y xu ng) trình đơn đó.154 S d ng Midnight Commander Hình 6.. quy n truy c p ho c ch s h u v. thì đ u tiên c n nh n phím <F9> r i dùng phím mũi tên sang ph i r i nh n phím <Enter>. • N p nhanh thư m c. . n u ch thay đ i b n ghi inode c a các t p tin c a thư m c này (đã thay đ i kích thư c t p tin. thì b n c n ph i t c p nh t l i danh sách t p tin b ng t h p phím <Ctrl>+<R>. b n mu n m trình đơn T p tin. N u dùng tùy ch n này. t c là n u trong thư m c đã t o ho c xoá đi t p tin (thư m c) nào đó.. N u tùy ch n không đư c dùng thì thư m c (và đư ng d n đ n thư m c) s đư c hi n th đ u danh sách. N u b n b t dùng tùy ch n này. thì Midnight Commander s s d ng cách (m o) sau đ hi n th n i dung thư m c: ch đ c l i n i dung c a thư m c trong trư ng h p đã thay đ i b n ghi inode c a thư m c. Sau khi th c hi n các câu l nh Midnight Commander có th t m ng ng m t chút đ ngư i dùng có th xem và nghiên c u k t qu làm vi c c a nh ng l nh này. • Tr n l n t t c t p tin. Trên các kênh giao tác Linux ho c khi dùng xterm ngư i dùng còn có th xem k t qu này b ng t h p phím <Ctrl>+<O>. ) thì s không c p nh t l i n i dung c a thư m c đó.v. Trong trư ng h p đó (n u tùy ch n này đư c dùng).. Trong trư ng h p ngư c l i. Có nghĩa là ngư i dùng không mu n xem k t qu làm vi c c a l nh. đây có ba tùy ch n: • Không bao gi . . . Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng.17: C u hình Midnight Commander trình đơn (Trình đơn đ y xu ng). Vùng T m ng ng sau khi ch y.

Tùy ch n này không làm vi c. thay th ‘?’ b ng ‘. Theo m c đ nh các l nh ch n (select) và b ch n (unselect) nhóm t p tin và hi n th t p tin theo b l c (Filter) s d ng các bi u th c chính quy gi ng như trong h v shell. N u dùng tùy ch n này. di chuy n và xóa. Tùy ch n này cũng t đ ng không đư c dùng n u t c đ làm vi c c a terminal nh hơn 9600 bps.mc/ini. • S d ng so n th o n i b . Chương trình Midnight Commander luôn luôn t m ng ng sau khi th c hi n b t kỳ l nh nào. N u dùng tùy ch n này. giá tr c a các tham s thi t l p s đư c lưu vào t p tin ~/. • Tính t ng kích thư c (Compute totals). N u không dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s g i trình so n th o đư c ch ra trong bi n môi trư ng EDITOR. N u dùng tùy ch n này. N u không ch ra bi n này thì s dùng l nh view. • Trình xem n i b . . N u tùy ch n này không đư c dùng. • T đ ng ghi nh c u hình. thì s g i chương trình ch ra trong bi n PAGER. N u không đ t bi n này thì s dùng vi. thì chương trình th c hi n nh ng bi n đ i sau: thay th ‘*’ b ng ‘. • Trình đơn t đ ng.’ (chính xác m t ký t ) và thay th ‘. thì khi thoát kh i chương trình Midnight Commander. N u không dùng tùy ch n này. N u tùy ch n này đư c dùng. N u b n đang dùng m t terminal ch m thì không nên dùng tùy ch n này.’ b ng m t d u ch m thông thư ng (literal dot). Đ có th đ t đư c k t qu như trong shell. Tùy ch n này xác đ nh có hi n th hay không các c a s ph khi th c hi n các thao tác sao chép. di chuy n. thì c n dùng bi u th c chính quy theo các lu t vi t trong man 1 ed.6. Tính năng này có ích khi trên máy làm vi c ngư i dùng có ít kinh nghi m (ngư i thao tác) và ch th c hi n nh ng thao tác đơn gi n.*’ (không ho c vài ký t ). Trong vùng C u hình khác ngư i dùng có th đ t ra các tham s sau: • Thao tác v i thông báo dài dòng (Verbose operation). xóa Midnight Commander s tính t ng s t p tin và t ng kích thư c c a chúng đ ng th i hi n th quá trình thao tác v i nh ng t p tin này d ng các dòng bi u đ (tuy nhiên. n u không dùng tùy ch n Thao tác v i thông báo dài dòng trên. S t m ng ng trên nh ng terminal không có kh năng hi n th k t qu làm vi c c a l nh th c hi n cu i cùng. thì Midnight Commander s s d ng chương trình xem t p tin c a mình khi xem t p tin. • M u d ng shell (Shell Patterns). thì đ so n th o các t p tin Midnight Commander s dùng trình so n th o c a mình (mcedit). thì trư c khi th c hi n các thao tác sao chép. N u dùng tùy ch n này. thì trình đơn c a ngư i dùng s t đ ng hi n th lên màn hình m i khi ch y chương trình.11 C u hình Midnight Commander 155 • Trên nh ng terminal “ngu”. tính năng này s làm ch m quá trình m t chút). • Luôn luôn.

các t p tin core (dump c a b nh ). • Cái ch quay. thì Midnight Commander hi n th góc trên bên ph i v ch quay dùng làm ch th cho bi t chương trình đang th c hi n công vi c (thao tác) nào đó. N u dùng tùy ch n này. khi nh n phím <Alt>+<Tab>. t c là th đoán ph n còn l i c a câu l nh đang nh p. thì Midnight Commander s s d ng các màu khác nhau cho thư m c. . và có th thay đ i kích thư c c a nh ng b ng này. N u dùng tùy ch n Hi n tr ng thái mini. Dùng tùy ch n này s ngăn ch n đư c ph n nào vi c xóa t p tin m t cách vô tình. Ngoài ra còn có th ch ra tư th n m c a b ng là n m ngang hay d c. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. dòng l nh. thì trong ph n dư i . gi ng như khi dùng l nh cd. . thì trong h p tho i h i l i vi c xóa t p tin theo m c đ nh nút đư c ch n s chuy n t “Có” sang “Không”. Câu l nh th hai là V ngoài. Trong quá trình nh p l nh Midnight Commander có th “t đ ng hoàn thành” câu l nh đó. • Di chuy n gi ng trong Lynx.156 S d ng Midnight Commander • T đ ng hoàn thành: hi n t t c . các t p tin th c hi n v. và n u như có nhi u phương án thì chương trình s t o ra ti p bíp. nhưng b n có th thay đ i đ quy n truy c p và d ng t p tin có màu khác. thì l nh cd . N u mu n th y các phương án hoàn thành ngay sau l n nh n <Alt>+<Tab> đ u tiên thì hãy b t dùng tùy ch n này. cho phép thay đ i m t s tham s hi n th c a s chính c a chương trình Midnight Commander trên màn hình (xem hình 6. ch không ph i vào thư m c ch a liên k t. • cd theo liên k t. dòng giúp nh v công d ng c a các phím ch c năng cu i màn hình. N u dùng tùy ch n. • Xóa m t cách an toàn.18). dòng g i ý (n m trên dòng l nh).. Theo m c đ nh bash cũng làm vi c như v y. Dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s tuân theo chu i các thư m c con lôgíc khi thay đ i thư m c theo liên k t. T c là n u ngư i dùng vào thư m c hi n th i theo liên k t đ n nó. Trên các kênh giao tác (console) Linux ho c SCO còn có th đ t s dòng dành đ hi n th k t qu làm vi c c a l nh. Khi nh n t h p phím <Alt>+<Tab> l n th hai s hi n th t t c các kh năng hoàn thành. s đưa ngư i dùng vào thư m c m c a thư m c hi n th i. Theo m c đ nh t t c các thông tin đư c hi n th b ng m t màu. thì nh ng ô perm và mode cho bi t quy n truy c p c a ngư i dùng đã ch y chương trình Midnight Commander s có màu xác đ nh b ng t khóa selected trong ph n [Colors] c a t p tin kh i đ ng ~/. ngư i dùng có kh năng dùng các phím <→> đ chuy n vào thư m c đang đư c chi u sáng và <←> đ chuy n lên thư m c m c a thư m c hi n th i (v i đi u ki n là dòng l nh tr ng). Theo m c đ nh khi nh n <Alt>+<Tab> th nh t chương trình s tìm t t c nh ng phương án hoàn thành. N u dùng phân bi t màu cho quy n truy c p. Theo m c đ nh tùy ch n này không đư c dùng. B n có th hi n th ho c không hi n th dòng trình đơn chính trên đ u màn hình. N u không dùng tùy ch n này thì Midnight Commander s chuy n thư m c theo c u trúc th t s c a các thư m c. N u dùng phân bi t màu cho các d ng t p tin.mc/ini.v. N u dùng tùy ch n này.

ngư i dùng ch ra đ nh d ng terminal s s d ng đ x lý (nh p vào và hi n th trên màn hình) thông tin d ng các byte.11 C u hình Midnight Commander 157 Hình 6. Trong h p tho i Bít hi n th (hình 6. Nh n vào nút L a ch n bên c nh s hi n th danh sách các b ng mã có.19 thì bit đư c ch n là 8 bit khác.19).20). <End>). Dùng tùy ch n Đ u vào 8 bit đ y đ ch có ý nghĩa trên các terminal có kh năng hi n th t t c các ký t 8bit (ví d các ký t c a ti ng Vi t).6. ghi chèn và ch y chương trình. trong trư ng h p hình 6. B ng câu l nh Xác nh n có th c u hình đ ch n có hi n th hay không h p tho i h i l i ngư i dùng trư c khi th c hi n các thao tác xóa. Câu l nh Th phím (Learn keys) g i h p tho i.18: Thay đ i v ngoài c a Midnight Commander c a m i b ng s có m t dòng cho bi t thông tin v t p tin đang đư c chi u sáng ho c thư m c hi n th i. xu ng đ ch n b ng mã thích h p sau đó nh n <Enter>. Trong h p tho i hi n ra s xu t hi n m t . trong đó ngư i dùng có th th m t s phím (<F1> – <F20>. Dùng các phím mũi tên lên. Không hi n th nh ng h p tho i này s gây ít nhi u nguy hi m đ n h th ng (hình 6.19: Thay đ i bit hi n th c a Midnight Commander Bit (b ng mã) đư c ch n s đư c hi n th trong h p tho i này. vì nh ng phím này không ph i làm vi c trên m i d ng terminal. Hình 6. ví d . <Home>. cũng như trư c khi thoát kh i chương trình mc. thông tin trong các t p tin.

các phím mũi tên ho c phím <Tab>) r i nh n <Enter> ho c phím tr ng. Hình 6.21: Th và c u hình các phím Đ th m t phím c n nh n t ng phím trong b ng.20: Thi t l p các h p tho i h i l i ngư i dùng b ng v i tên c a các phím có th th . Phím <Tab> luôn luôn làm vi c. N u nó làm vi c bình thư ng thì bên c nh s xu t hi n d u OK. N u không mu n thay th n a thì hãy nh n <Esc> r i đ i cho h p tho i màu đ bi n m t (ho c nh n phím <Enter>). Khi . còn nh ng l n nh n ti p theo s g i c a s tr giúp. Ví d . N u nh n vào các phím mũi tên và sau đó bên c nh tên c a chúng xu t hi n d u OK. N u có phím nào đó không làm vi c.158 S d ng Midnight Commander Hình 6. l n nh n phím <F1> đ u tiên s làm xu t hi n d u OK (n u phím làm vi c bình thư ng). B n có th di chuy n dòng chi u sáng qua các phím này b ng <Tab> ho c các phím dùng trong trình so n th o vi (<h> – sang trái. Sau đó s hi n ra m t h p tho i màu đ yêu c u ngư i dùng nh n phím s dùng thay cho phím không làm vi c. Tương t đ i v i các phím mũi tên. <l> – sang ph i). Sau khi xu t hi n d u này thì phím s b t đ u làm vi c ch đ bình thư ng. <j> – xu ng dư i. thì cũng có th s d ng chúng đ đi u khi n dòng chi u sáng (hình 6. <k> – lên trên. Đ thay th c n chuy n dòng chi u sáng đ n tên c a phím không làm vi c (b ng chu t.21). thì sau khi nh n lên phím đó không xu t hi n d u OK. Trong trư ng h p đó có th dùng phím khác thay th .

Đ s d ng đư c tính năng này b n có th dùng câu l nh K t n i FTP c a trình đơn B ng trái ho c B ng ph i tương ng ho c dùng câu l nh cd đ chuy n t i thư m c có đư ng d n d ng như sau: /#ftp:[!][user[:pass]@]machine[:port][remote-dir] Các thành ph n user. 6.6.12.22: Thi t l p h th ng t p tin o Câu l nh Ghi nh c u hình lưu t t c nh ng giá tr đã ch n vào t p tin ini c a chương trình. Thành ph n pass là m t kh u dùng đ k t n i.netrc. ngư i dùng có th ch n lưu nh ng c u hình này vào ph n [terminal:TERM] c a t p tin ~/.12 K t n i t i máy xa 159 hoàn thành vi c th nghi m và c u hình t t c các phím.22).12 6. và m t kh u s đư c lưu d ng văn b n thông . Không nên đưa th ng m t kh u vào đư ng d n t i thư m c c a ftpfs.mc/ini c a mình (trong đó TERM là tên g i c a terminal đang dùng) ho c không lưu nh ng thay đ i này.1 K t n i t i máy K t n i FTP xa Chương trình Midnight Commander s d ng H th ng t p tin FTP (ftpfs) đ cho phép ngư i dùng đi u khi n các t p tin xa qua giao th c FTP. n u không s dùng đăng nh p anonymous (đăng nh p chung) ho c dùng tên đăng nh p có trong t p tin ~/. ch c n thi t n u có thành ph n user. vì b t kỳ ai cũng có th th y m t kh u này trên màn hình. thì Midnight Commander s đăng nh p vào máy xa v i tên ngư i dùng đó. Câu l nh FS o g i h p tho i cho phép ngư i dùng đ t các giá tr c a m t s tham s có liên quan đ n s d ng h th ng t p tin o (hình 6. N u ngư i dùng đưa ra user. Hình 6. port và remote-dir là không b t bu c. T t nhiên n u t t c các phím làm vi c bình thư ng thì không c n ph i lưu gì h t.

Đ k t n i t i máy xa. Ví d : /#ftp:192. oc a 6. Đ s d ng FTP proxy.vnoss. Ví d : .org/public/wiki /#ftp:teppi@people.128/linux/SuSE people.org/public/wiki đây b n đ c cũng có th s d ng l ch s (phím <Alt>+<H>).vnoss.org/public/wiki !people.org/public/wiki H p tho i c a câu l nh K t n i FTP có d ng như trong hình 6. Chương trình Midnight Commander s t đ ng h i m t kh u trong trư ng h p không có thành ph n pass và có tên ngư i dùng (có user).vnoss.10. N u có thành ph n remote-dir thì sau khi k t n i thư m c hi n th i trên máy xa s là thư m c này. Ví d : 192. Đ s d ng tính năng này.org/public/wiki teppi@people.org:67/public/wiki /#ftp:teppi:abcdef@people. b n có th dùng câu l nh K t n i Shell c a trình đơn B ng trái ho c B ng ph i tương ng ho c dùng câu l nh cd đ chuy n t i thư m c đ c bi t có tên d ng như sau: /#sh:[user@]machine[:options]/[remote-dir] Các thành ph n user.12.org:67/public/wiki teppi:abcdef@people.168.vnoss.160 S d ng Midnight Commander thư ng trong l ch s các thư m c đã thăm.22).11. Các tùy ch n options có th là ‘C’ – nén thông tin truy n t i và ‘rsh’ dùng rsh đ thay cho ssh. Đ thay đ i các tùy ch n c a ftpfs chúng ta c n dùng câu l nh FS trình đơn C u hình (xem hình 6.128/linux/SuSE /#ftp:people. nó cho phép ngư i dùng đi u khi n t p tin trên các máy xa gi ng như khi chúng n m trên máy c a mình.vnoss. thì Midnight Commander s đăng nh p vào máy xa v i tên ngư i dùng đó. N u ngư i dùng đưa ra user. options và remote-dir là không b t bu c. trên máy xa ph i có ch y máy ch fish ho c có m t h v shell tương thích v i bash. n u không s dùng tên ngư i dùng c a b n. H th ng t p tin fish là h th ng t p tin d a trên m ng máy tính.2 K t n i Shell Ngoài FTP trong các phiên b n m i c a mình chương trình Midnight Commander còn h tr giao th c SSH và truy n t i t p tin qua H th ng t p tin shell (file transfer over shell filesystem).vnoss.org/public/wiki /#ftp:!people.vnoss.168.10. hãy thêm m t d u ch m than (!) vào phía trư c tên máy. Trong ô tên máy ngư i dùng c n nh p t t c các thành ph n c a đư ng d n t i ftpfs như trên tr ph n đ u (/#ftp:).vnoss.

Tuy nhiên kh năng c a chương trình này còn r ng hơn so v i nh ng gì đ c p đ n đây.10.org/projects Tác gi hy v ng r ng nh ng thông tin trong chương này có th giúp b n b t đ u làm vi c v i chương trình Midnight Commander. Cách c p nh t m t b n d ch giao di n cho h th ng s đ c p đ n trong chương nói v ti ng Vi t trên Linux ho c n u mu n b n có th đ c trong b n tin s 3 VnOSS có trên http://vnoss.po trong thư m c po) ho c t http://cvs.po. Ghi chú: • B n d ch ti ng Vi t cho giao di n c a Midnight Commander đi kèm v i chương trình có th không ph i là b n d ch m i nh t. Các b n có th đ c thêm tr giúp c a chương trình này m i khi c n b ng phím <F1>.org (t p tin bantin-so3-092006.org:C/public/wiki /#sh:teppi@people.org/viewcvs/*checkout*/mc/ mc/po/vi. B n luôn luôn có th l y b n d ch m i nh t v t kho CVS c a Midnight Commander (t p tin vi.vnoss.vnoss.6.pdf).128:r/linux/SuSE /#sh:people.168.gnu. .savannah.12 K t n i t i máy xa 161 /#sh:192.

và ngoài ra còn có kh năng s d ng chu t đ s p x p không gian màn hình c a mình. M i th đã có s n. Trong chương này chúng ta s xem xét cách làm vi c c a giao di n đ ho và cách c u hình nó. trong m t chương sách riêng ngay sau chương này.Org Foundation (http://www. Ngư i dùng s ph i nh m t danh sách dài các câu l nh. Tuy nhiên trên các b n phân ph i Linux v n còn s d ng b n phát hành th 6. Côngxoocxiom X đư c t ch c vào năm 1988 v i m c đích tiêu chu n hóa giao di n đ h a cho các h đi u hành UNIX. Do đó ngay t nh ng ngày đ u phát tri n c a Linux đã có m t giao di n khác “thân thi n” v i ngư i dùng hơn. nhưng n u ch làm vi c qua giao di n dòng l nh thì Linux tr thành khó s d ng và không th h p d n đư c nhi u ngư i dùng.org). ký hi u ng n g n là X11R7. KDE. cu i chương s có mô t sơ lư c m t vài môi trư ng làm vi c và cách kh i đ ng vào chúng. B t đ u t phiên b n th hai tiêu chu n này đư c côngxoocxiom X h tr . Trong giao di n đ ho ngư i dùng có th ch y các chương trình trong các c a s khác nhau.Org Giao di n đ ho trong Linux đư c xây d ng d a trên cơ s c a tiêu chu n X Window System (c n chú ý là Window ch không ph i Windows. h th ng các bi u tư ng trên màn hình. đó là giao di n đ ho . t c là X11R6. Tiêu chu n này đ u tiên đư c vi t ra t i trư ng đ i h c công ngh Massachuset. B t đ u t năm 1997 côngxoocxiom X chuy n thành X Open Group và sau đó là X. xin đ ng nh m!) hay còn g i đơn gi n là “X” (ích-xì). m t ph n m m ng d ng t do tuân theo tiêu chu n X11R6 cho các h th ng UNIX . Chúng ta s xem xét m t trong hai môi trư ng làm vi c này.x.1 X. Cách đây không lâu các b n phân ph i Linux v n còn s d ng XFree86. Hi n th i đã có phiên b n 11 b n phát hành 7 c a tiêu chu n X Window System cho h th ng đ ho c a UNIX.Chương 7 Giao di n đ ho M c dù Linux là h đi u hành m nh và phát tri n. GNOME còn có s n nh ng ng d ng đi kèm giúp ngư i dùng không m t nhi u th i gian l a ch n. Hi n nay các “môi trư ng làm vi c” l n như KDE. không c n nh danh sách các câu l nh vì đã có kh năng ch y chúng b ng h th ng trình đơn (menu). 7.

. Còn bây gi chúng ta s nói đôi dòng v cách t ch c làm vi c giao di n ph n m m d a trên tiêu chu n X Window System.1 X. FreeBSD và các phiên b n UNIX khác cho Intel x86. Chương trình ch X làm vi c tr c ti p v i ph n c ng: v i h th ng viđê-ô (c c hình. chu t. . ngư i kh i đ u nhóm này là David Wexelblat. nhà phân ph i và nhà cung c p ph n c ng c a d án XFree86 trư c đây đã ng ng tham gia XFree86 và chuy n s n ph m c a mình gia nh p vào X. H th ng X Window đư c xây d ng trên cơ s mô hình “ch /khách” (thu t ng ti ng Anh hay đư c dùng hơn trong giao ti p: server/client) thư ng g p trong th gi i vi tính hi n nay. • Keith Packard (HP). Ph n l n các nhà phát tri n. chuyên đi u khi n h th ng này.0) đó là XOrg. ) và âm thanh. • Kevin Martin (Red Hat). • Stuart Kreitman (SUN).Org Foudation là m t công ty khoa h c v i ban lãnh đ o bao g m nh ng guru1 hàng đ u trong th gi i mã ngu n m : • Stuart Anderson (Free Standards Group). XFree86 đã đư c s d ng không ch trên Linux mà còn trên các h th ng System V/386. Tuy nhiên mô hình này trong trư ng h p X Window đư c dùng d ng quay ngư c l i 180 đ .org. R t có th đ i v i m t s b n đ c s d hi u hơn n u coi chương trình này là m t driver c a h th ng hình nh..Org trên trang web chính c a t ch c t i đ a ch http://x.4. Hi n th i X. . N u mu n b n có th tìm hi u thêm v t ch c X. Do đó đôi khi chúng ta không th y có s khác nhau “v cơ b n”. Chương trình ch X chi m lĩnh t t c các thi t b ph n c ng và cung c p các kh năng c a thi t b cho các chương trình khác d ng tài nguyên riêng2 theo m t giao th c (protocol) 1 2 nh ng ngư i có kinh nghi m làm vi c nhi u năm chính vì th mà chương trình X đư c coi là ch . ). XFree86 đư c m t nhóm các nhà l p trình t o ra. Quá trình phát tri n XOrg hi n đang là m t ph n c a c ng đ ng freedesktop. • Egbert Eich (SuSE). . các phiên b n Linux đã đ ng lo t chuy n sang m t “b n X” khác d a trên tiêu chu n X Window System (do có v n đ v i b n quy nc a XFree86 phiên b n 4.. m t nhánh phát tri n m i c a XFree86. • Leon Shiman (Shiman Associates).Org Foundation cung c p d ng ng d ng mã ngu n m c a X Window System.org. • Jim McQuillan (Linux Terminal Server Project). Tuy nhiên cách đây m t th i gian (cu i năm 2003 đ u năm 2004).Org 163 v i b x lý 80386/80486/Pentium.org Foundation. v i các thi t b nh p vào (bàn phím. XOrg do t ch c cùng tên X. 386BSD. Nói như v y là vì chương trình máy ch (xin đư c g i t t là chương trình ch ) X làm vi c trên máy tính c a ngư i dùng (và hi n th hình nh trên màn hình máy tính) ch không ph i trên m t máy (ch ) nào đó xa.7. • Jim Gettys (HP).

Nhưng b n thân chương trình ch X không t o ra (v ra) hình nh trên màn hình mà ch cung c p hình nh cho driver c c hình. ví d chương trình so n th o văn b n OpenOffice. Trình qu n lý c a s g i các hàm trong X–lib đ đi u khi n màn hình và th c hi n b t kỳ thao tác chuy n đ i hình nh nào trong các c a s . N u ch ch y chương trình ch X thì b n s ch th y m t màn hình màu xám v i m t d u X gi a. Tuy nhiên ngay lúc này chương trình ch X đã s n sàng chuy n nh ng tín hi u (nh n phím.164 Giao di n đ ho đ c bi t. g i là giao th c X hay giao th c k t n i m ng X (X Network Protocol). Lúc này v n có m t s t h p phím đư c X x lý. đó là thư vi n các hàm đ ho X–lib và trình qu n lý c a s (xem hình 7.1). konsole. Ngoài nó ra chúng ta c n ch y m t trình qu n lý c a s và ít nh t m t chương trình khách đ t o hình nh trên màn hình. urxvt. bao g m: v khung ngoài. Trình qu n lý c a s cung c p các phương ti n đ th c hi n t t c các thao tác v i các c a s . các .1: Ki n trúc c a h th ng đ ho X Window System3 . Máy tính ch dùng đ ch y chương trình ch X đư c g i là máy X terminal. Khi m t ng d ng X kh i đ ng. Chương trình khách c a “ch X” có th là các ng d ng làm vi c dư i X Window. nhưng t m th i chưa có chương trình khách nào. . Hình 7. Đó là <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> dùng đ d ng làm vi c chương trình ch X (n u không b đi kh năng này trong c u hình). N m gi a chương trình khách và chương trình ch X còn có hai thành ph n quan tr ng n a c a giao di n đ ho .org Writer. các chương trình gi l p terminal như xterm. Đ đưa ra màn hình m t hình nh nào đó có ý nghĩa hơn thì ch m t mình chương trình ch X là không đ . Thư vi n X–lib g m các hàm đ h a cho phép th c hi n các thao tác b c th p v i các hình m u đ ho . trình đơn (menu). Và đó là t t c nh ng gì b n có th làm. t c là đ phân gi i và t n s màn hình và các t h p phím quen thu c <Control>+<Alt>+<Fm> – chuy n v ch đ văn b n vào terminal o s m. chương trình đ ho GIMP. c a s s chuy n quy n đi u khi n đ n trình qu n lý c a s . Nh n các nút chu t và bàn phím không đem l i l i ích gì. .. Có th di chuy n d u X này quanh màn hình chu t. <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–> – chuy n nhanh gi a các ch đ hi n th . nh n chu t) đ n các chương trình khách.

B i vì ch và khách là các ti n trình riêng. T t nhiên nh ng gì đưa ra trong hình 7. Chương trình này đư c g i là xorg và n m trong thư m c /usr/X11R6/bin. Chính thư vi n này là n n t ng c a chương trình đ ho GIMP. GNOME s d ng thư vi n GTK+ (bây gi là GTK2+). Ngoài ra còn có nh ng chương trình có th làm v i c chương trình ch X và v i c terminal thông thư ng. không thay th nh ng thành ph n k trên c a h th ng X Window. X.v. xu ng và các thành ph n khác c a c a s . . Chương trình ch X có th thao tác v i phông ch m t cách tr c ti p. Tìm ki m chương trình ch X đư c th c hi n qua bi n môi trư ng DISPLAY ho c qua tùy ch n trên dòng l nh. Ví d chúng ta đã nói r ng trao đ i gi a thư vi n X–lib v i chương trình ch X trong trư ng h p chung đư c th c hi n qua giao th c TCP/IP. t c là t dòng l nh. Đ c đi m r t m nh này c a h th ng X Window là m t trong nh ng khác bi t c a nó so v i giao di n đ ho c a các h đi u hành dòng Windows. Ngoài ra trong GNOME còn có các thư vi n khác như Imlib cho phép m r ng các kh năng c a h th ng đ h a.v. và cũng c n ph i thêm vào hình v trên. Ngoài ra trên Linux và UNIX nói chung không có s phân bi t rõ ràng gi a các chương trình giao di n đ ho và giao di n văn b n (dòng l nh) như trong Windows. Ví d các chương trình ng d ng có th ch y trên m t máy ch m nh (mainframe). Các môi trư ng làm vi c đ ho m r ng như KDE. nên chúng có th ch y trên các máy tính khác nhau và trao đ i v i nhau qua m ng. Ví d . Chương trình cho ch đ đ ho cũng đư c ch y như các chương trình bình thư ng. Thông thư ng có m t liên k t đ n chương trình ch này v i tên X. . GNUStep. còn hình nh s hi n th trên màn hình máy tính cá nhân.org có m t chương trình ch X cho ph n l n c c màn hình. . Và còn m t tài nguyên quan tr ng khác c a h th ng đ ho đó là phông ch . t chương trình Midnight Commander. Đi u ki n duy nh t c n ph i có là chương trình ch X ph i làm vi c. mà ch m r ng và thêm vào.1 X. Trình qu n lý màn hình c n bi t các tham s c a các thi t b này đ th c hi n công vi c c a mình. Như v y là trong hình v đã b qua nh ng chương trình ng d ng c a giao th c TCP/IP. . v.1 ch là tương đ i. v. GNOME. KDE thêm vào thư vi n các hàm đ ho QT b sung cho X–lib. T t c nh ng gì chương trình c n bi t đ làm vi c đó là nơi tìm chương trình ch X.Org 165 bi u tư ng. Chương trình th c hi n vi c này b ng cách g i các hàm thư vi n trong X–lib. Ví d chương trình so n văn b n emacs t đ ng ch n ch đ làm vi c (đ ho hay văn b n) khi kh i đ ng. do đó có th ch y chương trình . Trình qu n lý c a s còn g i các hàm tương ng cho các chương trình khách trong trư ng h p ngư i dùng thao tác v i các ng d ng b ng bàn phím và chu t. ho c có m t chương trình khác chuyên dùng cho vi c này (đư c g i là chương trình ch phông ch ). N u c n chương trình s t tìm đ n chương trình ch X qua TCP/IP nói chung và qua socket n i b khi chương trình ch và khách làm vi c trên cùng m t máy.org ngoài c c màn hình còn ph i đưa ra các tham s c a chu t và bàn phím. thanh cu n lên.7. CDE. đ ng th i còn cung c p kh năng thay đ i d ng và v trí các c a s trong quá trình làm vi c tùy theo nhu c u c a ngư i dùng. Xfce4. Chính vì th khi c u hình X. Đ i v i h th ng thì không có s khác nhau gi a chương trình làm vi c trong ch đ đ ho và trong ch đ bình thư ng.

kde. theo dõi m ng.org). N u mu n và có s h tr thì b n có th s d ng nh ng trình nh applet này trong các trình qu n lý c a s khác như Fluxbox. và có th t xây d ng nhi u “ki u” giao di n đ ho t các thành ph n khác nhau. Xin đưa ra đây m t vài ví d trình qu n lý c a s thư ng dùng: • IceWM (http://www.v. Như b n th y giao di n đ ho trên Linux đư c t o ra theo nguyên t c môđun. đó là chương trình ch X.icewm. Trình qu n lý c a s này đang đư c r t nhi u ngư i dùng có kinh nghi m ưa chu ng. đó là Xfce4 (http://www. • fvwm2 (Free Virtual Window Manager 2)– phiên b n nâng c p c a trình qu n lý c a s fvwm cho phép s d ng các s c thái (theme) khác nhau và trình đơn đ ng. N i ti ng nh t trong s các môi trư ng đ ho này c n k đ n KDE (http://www.org) mà chúng ta s nghiên c u sâu hơn trong chương sách ti p theo và GNOME (http://www. làm vi c tương đ i nhanh và cũng đư c ngư i dùng có kinh nghi m ưa chu ng. Trang ch c a FVWM và FVWM2 n m t i đ a ch http: //fvwm. L a ch n trình qu n lý c a s nào ph thu c nhi u vào c u hình máy tính c a b n (máy “m nh” hay “y u”. • Fluxbox (http://www. v. R t may là không nh t thi t ph i ch n cách này. vì đã có trên t t c các b n phân ph i l n các môi trư ng làm vi c đ ho .fluxbox.enlightment. Insert.org) – trình qu n lý c a s g n nh nhi u màu s c và m m d o trong c u hình k th a c a AfterStep. • WindowMaker (http://www. Nhưng t t c chúng đ u s d ng cùng m t ti n ích đ ho cơ s c a X Window. có r t nhi u tùy ch n c u hình đ b n có th thay đ i.windowmaker. . c c màn hình có nhi u b nh hay không).gnome.xfce. T t c nh ng môi trư ng làm vi c đ ho này .org) – m t trình qu n lý c a s g n nh khác. b n đ c có th ch n b t kỳ chương trình nào trong s chúng. Như v y là b n đ c đã bi t đư c giao di n đ ho trên Linux đư c t o ra t nh ng thành ph n gì. • enlightment (http://www. . Chính trình qu n lý c a s này đư c dùng trên nhi u b n phân ph i Linux d ng LiveCD (Linux “s ng và làm vi c” trên CD) như: Damn Small Linux. và yêu c u công vi c. M t đ c đi m thú v c a WindowMaker đó là các trình nh applet th c hi n nhi u ch c năng khác nhau: theo dõi h th ng.org) – trình qu n lý c a s đ p nh t hi n nay.org). Nhưng đ i v i ngư i dùng m i (và r t m i) thì đây không ph i là cách d nh t. Các trình qu n lý c a s khác nhau có th cho ra d ng c a s khác nhau b ng cách s d ng các khung và trình đơn c a s khác nhau.org/.166 ch X b ng câu l nh: [user]$ X Giao di n đ ho Trình qu n lý c a s thì có r t nhi u. Ngoài ra cũng c n nói đ n môi trư ng làm vi c đ ho g n nh hơn và cũng chi m đư c s yêu m n c a r t nhi u ngư i dùng.org) – trình qu n lý c a s nh nh và làm vi c r t nhanh. đ ng h .

Fedora Core.xfce. N n t ng c a môi trư ng làm vi c đ ho KDE (K Desktop Enviroment) là thư vi n các hàm đ ho m r ng Qt c a công ty Troll Tech (http://www. Phiên b n 4. đây không ph i là hư ng d n chi ti t dành cho các nhà chuyên môn. ví d chương trình cài đ t xác đ nh d ng màn hình không đúng và do đó dùng nh ng tham s không thích h p. K t qu thu đư c đó là m t b đ y đ các chương trình ng d ng cho phép gi i quy t t t c các nhu c u đi u khi n máy tính và làm vi c c a ngư i dùng. Còn có nhi u môi trư ng làm vi c đ ho khác nhưng chưa đ t đư c m c đ phát tri n m nh như KDE và GNOME. Chương trình cài đ t c a Debian Linux. Nhưng công ty Troll Tech đã đưa ra thông báo cho phép dùng thư vi n này vĩnh vi n mi n phí đ phát tri n các ng d ng mã ngu n m . t n s c p nh t) thích h p. Trong s chúng c n nói đ n Xfce4 (http://www. Trong các phiên b n m i c a KDE còn có thêm trình qu n lý t p tin và cũng là trình duy t web Konqueror (http://konqueror. mà nhi u nhà l p trình cùng s d ng m t cách m t ý tư ng phát tri n chung đ t o ra các ng d ng khác nhau. trình qu n lý t p tin kfm. openSUSE Linux. V n đ này x y ra trư c đây là do thư vi n Qt thu c v công ty thương m i. đã có kh năng t đ ng xác đ nh d ng c c hình. có nghĩa là chương trình ng d ng t do. . v.kde.2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính Như b n đ c đã hi u khi th y đ u đ c a ph n này. Tuy nhiên tôi xin đưa ra đây m t vài l i khuyên khi c u hình X Window vì r t có th b n đ c s g p v n đ nào đó. .org) có nhi u kh năng m nh trong vi c truy c p đ n các t p tin. 4 . GNOME đư c phát tri n trong khuôn kh c a d án GNU.org). Đ u tiên chúng ta c n bi t m t chút v công vi c c a h th ng hình nh c a máy tính. Các b n phân ph i Linux m i hi n nay đã cho phép cài đ t và c u hình giao di n đ ho m t cách d dàng hơn r t nhi u so v i trư c đây.2 M t chút v h th ng hình nh c a máy tính 167 đ u đã có h tr ti ng Vi t t t (ho c còn chưa t t). th nào là t n s . B ng thư vi n này các nhà phát tri n KDE đã vi t ra trình qu n lý c a s riêng – kwm. GNOME đư c xây d ng d a trên thư vi n các hàm đ ho GTK+ (bây gi là GTK2+. trong s đó c n k đ n trình qu n lý t p tin Thunar và các m r ng (plugin) c a nó.qt. mà ch là nh ng ki n th c cơ b n v h th ng hình nh c a máy tính đ giúp ngư i dùng m i và r t m i hi u đư c cách làm vi c c a h th ng hình nh.4 M t môi trư ng làm vi c đ ho có cùng đ ng c p v i KDE đó là GNOME (GNU Network Object Model Environment).v. T t nhiên đi u này không có nghĩa là t t c các thành ph n c a môi trư ng KDE là do m t công ty nào đó vi t ra và phát tri n. Ngoài ra Konqueror còn cho phép xem tr c ti p các t p tin có đ nh d ng (“ph n m r ng”) đã bi t. trung tâm đi u khi n KDE và r t nhi u thành ph n khác bao g m c gói chương trình ng d ng cho văn phòng KOffice.com). 7. kh năng duy t web cũng không thua kém các trình duy t khác như Internet Explorer. phiên b n 2 c a thư vi n GTK). d ng màn hình và t đ ng ch n các tham s (đ phân gi i.7. Cách đây m t th i gian KDE đã đư c công nh n là ph n m m t do. do đó càng d dàng hơn (ho c khó khăn hơn cho ai đó?) cho b n đ c trong khi s d ng. đ phân gi i màn hình.4 c a Xfce4 h a h n nhi u thay đ i l n.

tia electron còn di chuy n quá sang trái. Trên th c t t n s c p nh t còn nh hơn n a vì còn m t th i gian di chuy n các tia electron t dòng này sang dòng khác. nhưng hãy c n th n vì n u ch n giá tr cao quá m c thì có th làm h ng màn hình. sang ph i. M t s màn hình nh t là màn hình r ti n có th ch có m t vài giá tr t n s cho phép. C n nói thêm t n s c p nh t màn hình b ng t n . Khi có tín hi u đ ng b dòng (theo chi u ngang) tia electron s đư c chuy n t cu i m i dòng t i đ u dòng ti p theo. Nh ng màn hình m i thư ng là màn hình có nhi u t n s hay còn nói là có gi i t n s r ng. C n ph i bi t t n s t o ra hai tín hi u này.168 Giao di n đ ho v. Đi m đư c t o ra nh các chu i electron và các đi m n m d ng dòng n m ngang. C c hình chuy n t i màn hình 3 tín hi u: tín hi u hình (RGB). Còn có m t t n s quan tr ng khác n a. tính theo s tín hi u trong m t giây. vì t n s này không th l n hơn giá tr c a phân s : DCF (s đi m trên dòng) * (s c t trên màn hình) t c là có s ph thu c v i đ phân gi i (resolution) c a màn hình. Tiêu chu n VESA khuyên ch n giá tr này l n hơn ho c b ng 72Hz. Ch c năng đi u khi n màn hình là do c c hình th c hi n. VS). Màn hình th c hi n hai công vi c riêng bi t: “tr i” các chu i (tia) electron và chi u sáng các đi m riêng bi t đ t o ra hình nh. s dòng trên màn hình (đ phân gi i theo chi u d c) và cư ng đ (intensity) c a m i màu (trong s ba màu chính) trên t ng đi m. lên cao. Tia electron di chuy n qua màn hình theo m t v n t c có h n do b vi x lý c a c c hình xác đ nh. Giá tr này càng cao bao nhiêu thì m t c a ngư i dùng càng ít m i m t b y nhiêu trong khi làm vi c v i máy tính. T n s đ ng b d c thư ng kí hi u là VSF và có đơn v là Hz (Héc). T n s này đư c g i là DCF (“Dot Clock Frequency” – t n s làm vi c c a c c hình). xu ng th p hơn m t chút so v i hình nh (t o ra 4 dòng và c t t i xung quanh hình nh).v. T t nhiên t t nh t là ch n giá tr l n nh t trong s có th dùng. . đ có th ch n các tham s thích h p trong khi c u hình. t cu i màn hình lên đ u màn hình. Ngoài ra đ t o ra hình nh s c nét trên màn hình. giá tr c a VSF n m trong kho ng 50 – 180 Hz. Không nên ch n t n s c p nh t màn hình nh hơn 60Hz. vì khi đó s gi m m c đ nh p nháy c a màn hình. Nhưng cũng không th đưa ra m t t n s c p nh t màn hình quá l n. Như b n đ c bi t. chúng ta s ch xem xét trư ng h p màn hình ng đi n t (CRT) mà không xem xét màn hình tinh th l ng (LCD). đó là s đi m có th hi n th trên màn hình trong m t giây. đ ng b dòng (HS) và đ ng b nh (c t. khi đó đèn huỳnh quang s nh p nháy r t m nh. Đi u khi n màn hình có nghĩa là đưa ra s đi m trên m t dòng (đ phân gi i theo chi u ngang). còn khi có tín hi u đ ng b nh (theo chi u d c) thì s chuy n tia electron t góc dư i bên ph i v góc trên bên trái. . Giá tr t n s đ ng b ngang và d c này nh t đ nh có trong tài li u đi kèm v i màn hình. H th ng hình nh c a máy tính bao g m c c hình (video card) và màn hình (monitor). đ có th c u hình đúng chương trình ch X. có nghĩa là b n có th ch n các t n s d c và ngang t m t vùng các giá tr cho phép nào đó. HSF. hình nh trên màn hình đư c t o ra t các đi m riêng bi t. T n s đ ng b ngang. có đơn v là KHz (1kilôhéc = 1000 héc) và nh n giá tr trong kho ng t 31 đ n 135 KHz. M t tham s cũng quan tr ng n a đó là t n s c p nh t màn hình SRR (Screen Refresh Rate).

xanh lá cây (Green) và xanh da tr i (Blue) – RGB. 7. S lư ng màu có th dùng cho m i đi m đư c gi i h n b i dung lư ng b nh c c hình cũng như s m c đ tín hi u mà c c hình có th t o ra cho m i tia electron. N u b n không hài lòng v i hình nh c a giao di n đ ho . Còn có m t gi i h n n a ph thu c vào dung lư ng b nh c a c c hình – s lư ng màu c a hình nh.3 C u hình chương trình ch X 169 s đ ng b d c (SRR = VSF).org. do đó tham s quy t đ nh đây là dung lư ng b nh . Màu c a đi m đó đư c xác đ nh b i s pha tr n c a ba màu cơ b n: đ (Red). nhưng v n có th truy c p t i máy tính b ng ch đ văn b n (giao di n dòng l nh). Nhưng thông thư ng c c hình có th t o ra m t s lư ng m c đ tín hi u đ đ hi n th hình nh. N u có m t c c hình cũ v i dung lư ng b nh ít hơn thì c n ph i ch n đ phân gi i nh hơn ho c ch n s lư ng màu ít hơn. Hình nh đư c lưu trong b nh d ng s và s chuy n đ i hình nh v d ng tín hi u “tương t ” (analog) RGB là m t trong nh ng công vi c chính c a c c hình. m i đi m đư c chi u sáng đ ng th i b i 3 tia electron. N u không thì đ u tiên b n ph i cài đ t gói chương trình X. Chúng ta s bi t đư c cách chuy n ch đ kh i đ ng trong m t vài chương t i. Cách cài đ t chương trình s có trong chương khác dành riêng cho ph n cài đ t chương . thì v n có th s d ng m t câu l nh và chương trình c a Linux đ c u hình l i chương trình ch X. B nh này n m trên c c hình nhưng thu c v không gian b nh chung c a c máy tính. Hình nh s đưa ra màn hình đư c t o ra trong b nh c a c c hình. Chương này coi như b n đã cài đ t X.7. Cư ng đ c a m i màu này l i đư c xác đ nh b i m c đ c a tín hi u trong tia tương ng. và t t c nh ng t p tin (chương trình) nói đ n phía sau đã có trên đĩa. Tôi nghĩ r ng b n có th t l a ch n m t đ phân gi i và s lư ng màu thích h p cho máy tính c a mình. ho c không hài lòng v i nh ng gì mình th y trên màn hình giao di n đ ho . đó là “b chuy n đ i s – tương t ”. n u b n đ c mu n ch n đ phân gi i màn hình 1280 x 1024 và có 32 tri u màu cho m i đi m. t n s đ ng b d c VSF và t n s làm vi c c a c c hình DCF xác đ nh giá tr gi i h n (l n nh t) c a đ phân gi i. Như v y.3 C u hình chương trình ch X Chúng ta s xem xét trư ng h p sau khi cài đ t Linux b n không th chuy n vào ch đ đ ho (r t hi m khi x y ra v i các b n phân ph i Linux m i). thì hãy ch n kh i đ ng vào ch đ m t ngư i dùng đ có kh năng thay đ i c u hình X. Công vi c này là do m t b ph n trên c c hình đ m nhi m. N u b n rơi vào tình hu ng th nh t trong quá trình kh i đ ng máy. t c là 8 byte cho m i đi m. byte) ≥ (S * (s byte trên m t đi m) đi m trên dòng) * (s c t trên màn hình) Ví d . T t c nh ng c c hình m i đáp ng đư c (th m chí còn vư t quá) yêu c u này. Công th c xác đ nh gi i h n đ phân gi i và s lư ng màu trên hình nh r t đơn gi n: (Dung lư ng b nh . ho c không th vào ch đ đ ho . Còn bây gi chúng ta s xem xét ph n th c hành c a nh ng lý thuy t đã đưa ra. Trên các màn hình màu. t c là c u hình giao di n c a Linux. thì c n có m t c c hình v i dung lư ng b nh ít nh t là 1280 ∗ 1024 ∗ 4 = 10485760 byte (10Mb).org.

Cách d dàng nh t cho ngư i dùng m i là khi trên máy đã có m t h đi u hành Windows. Hãy c n th n trong khi làm vi c! 7. d dàng nh t là trên trang web c a nhà s n xu t. Ngoài ra có nh ng chương trình chuyên dùng cho vi c l y các d li u c n thi t k trên. 5/).org/licenses/by/2.5 (http://creativecommons.org (c u trúc c a t p tin này) chúng ta s xem xét ngay dư i đây. n u không có tài li u thì b n c n tìm nh ng thông tin này trên Internet. • D ng chu t và bàn phím.3. Ví d . C n xác đ nh d ng chíp đ ch n môđun đúng cho c c hình. L y t tài li u đi kèm v i màn hình. Hai tham s này là quan tr ng. • Dung lư ng b nh c a c c hình. Vì th c n ph i c u hình chương trình ch X đ s d ng nh ng thi t b này.170 Giao di n đ ho trình. • D ng c a b x lý trên c c hình (chíp). • Kho ng t n s đ ng b ngang và d c cho phép dùng c a màn hình. và n u không bàn phím thì càng không th làm vi c v i máy tính nói chung. s d ng Knoppix): t t c nh ng thông tin b n c n đã có trong tài li u đi kèm v i máy tính. Sau khi kh i đ ng Knoppix thành công hãy sao chép t p tin c u hình chương trình ch X c a Knoppix (thư ng n m t i /etc/X11/xorg. Cách ch y chương trình này không thu c vào ph m vi c a cu n sách này vì chúng ta đang nói v h đi u hành Linux. Tuy nhiên tôi hy v ng là các b n s không ph i s d ng đ n nh ng ti n ích này cũng như nh ng phương án k trên (s d ng h đi u hành khác. .conf lên đĩa m m ho c flash đ sau này có th đ c l i.1 Thu th p thông tin c n thi t Đ có th c u hình b n c n m t vài d li u sau: • Tên c a hãng s n xu t c c hình và màn hình. Có nhi u cách đ l y nh ng thông tin này. Hy v ng r ng nh ng thông tin dư i đây giúp b n c u hình thành công giao di n đ ho . Nh ng thông tin b n c n có trong Trình qu n lý các thi t b . B n có th tìm th y script này trên m ng Internet. B n có th tìm th y thông tin trong b t kỳ cu n sách nào nói v h đi u hành Windows. ho c đơn gi n là giúp b n hi u hơn v giao di n này và cách c u hình nó n u b n đã có m t h th ng X Window làm vi c t t. V cách đ c thông tin t t p tin c u hình X. chíp c a hãng Nvidia thư ng c n n p môđun nv. ví d bash script mkxf86config do các nhà phát tri n Gentoo vi t ra. n u không có thì cũng có th xem tr c ti p trên thi t b . Nhưng xin b n hãy luôn nh là cu n sách b n đang đ c s d ng b n quy n Creative Commons Public License 2. Thư ng l y t tài li u đi kèm v i chúng. N u trên máy c a b n chưa có b t kỳ h đi u hành nào thì hãy s d ng m t h đi u hành Linux LiveCD (ch y th ng t CD) có kh năng nh n d ng ph n c ng t t như Knoppix. Tác gi không ch u trách nhi m v nh ng gì s x y ra. Làm vi c trong giao di n đ ho mà không có chu t thì không thu n ti n chút nào.

N u trong khi cài đ t b n có ch n cài đ t giao di n đ ho X thì trên máy đã có t p tin ch a c u hình X đúng (và có th không). t c là t i ∼/xorg. do đó có th s d ng b t kỳ trình so n th o văn b n nào đ thay đ i nó. N u vì nguyên nhân nào đó b n cài đ t X. Trên th c t theo tôi th y thì hai chương trình này không có gì khác nhau. Trong XFree86 phiên b n th 4. Tuy nhiên r t có th b n s mu n t t o cho mình m t t p tin c u hình riêng. t c là ch ch y trên n n m t máy ch X đã ch y nào đó (hình 7. Xin đ ng quên câu l nh Xorg khác v i câu l nh xorg! Như đã nói t trư c trên Linux ch thư ng và ch hoa có s khác nhau rõ ràng. Khi kh i đ ng và n u không ch rõ t p tin c u hình trên dòng l nh thì chương trình ch X đ u tiên s tìm t p tin c u hình t i thư m c c a ngư i dùng.7. Nhưng chương trình là ng d ng đ ho . Trong X. sau khi hoàn thành nó s t o ra t p tin xorg. Tuy nhiên. đó là xorgcfg.org chương trình này đã đư c thay th b ng xorgconfig.2).3. Ngoài ra. Còn m t ti n ích khác có th dùng đ c u hình máy ch X.conf t đ u. T p tin c u hình X ch là m t t p tin văn b n (text file) bình thư ng.org riêng sau khi cài đ t Linux. Đ t o ra t p tin c u hình X m t cách t đ ng hãy s d ng chương trình Xorg v i tùy ch n -configure.2 C u trúc c a t p tin c u hình X T p tin c u hình chương trình ch X thư ng n m t i /etc/X11/xorg. Chúng s giúp b n ti t ki m đư c nhi u th i gian. N u không mu n ti p t c thì hãy nh n <Ctrl>+<C> đ thoát ra. ti n ích chuyên dùng cho vi c này.3 C u hình chương trình ch X 171 7. N u không th y t p tin này thì chương trình ch X s dùng c u hình chung c a toàn b h th ng n m trong thư m c /etc như đã nói trên (n u có).conf và đ t t p tin này vào thư m c /etc/X11. Và đây cũng chính là cách các nhà qu n tr h th ng có kinh nghi m s d ng đ c u hình giao di n đ ho . Cũng không c n ph i t o t p tin xorg.conf. m i b n phân ph i hi n đ i có m t công c c u hình riêng c a mình. .conf. và chúng ta s s d ng chúng trong th i gian đ u m i làm quen v i Linux. thì hãy ch y m t trong nh ng chương trình cho phép b n t o ra t p tin này. Hãy s d ng nh ng chương trình này. đôi khi r t m nh. Hãy đ c các trang hư ng d n s d ng man tương ng xorgconfig(1) và xorgcfg(1) đ bi t thêm chi ti t. Ví d b n phân ph i OpenSUSE có sax2. ch có đi u xorgconfig sau khi hoàn thành công vi c s t o ra xorg. do đó không có ích trong trư ng h p b n chưa có m t c u hình X nào. Trên dòng l nh hãy ch y: [root]# xorgconfig r i tr l i nh ng câu h i mà chương trình này đ t ra. có nh ng chương trình.conf ch không ph i XF86Config-4 như trư ng h p xf86config. Ch c n ch y câu l nh sau (hãy chú ý là c n có quy n ngư i dùng root: [root]# Xorg -configure Câu l nh này s làm vi c m t cách im l ng. ti n ích chính dùng đ t t o m t t p tin c u hình (XF86Config-4) là chương trình xf86config (đôi khi xf86cfg). ho c đơn gi n là mu n ki m soát quá trình này.

1) Section "Files" InputDevices "/dev/gpmdata" InputDevices "/dev/input/mice" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/misc:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/local" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/75dpi:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/100dpi:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/Type1" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/URW" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/truetype" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/uni:unscaled" FontPath "/usr/X11R6/lib/X11/fonts/CID" FontPath "/opt/kde3/share/fonts" FontPath "/usr/local/share/fonts" EndSection . Dư i đây là ví d m t t p tin xorg.172 Giao di n đ ho Hình 7. Chúng ta s xem t p tin này trông như th nào (có nghĩa là dùng câu l nh xem t p tin more ho c less ho c dùng m t chương trình so n th o văn b n như vim đ m nó).berlios.1: # # # # # Version: 7.org qua xorgcfg B ng m t trong nh ng công c trên b n đã t o ra đư c t p tin c u hình xorg. 2005 Contact: SaX-User list <https://lists.conf có trên máy c a tôi sau khi cài đ t openSUSE Linux 10.conf.2: C u hình X.1 Contact: Marcus Schaefer <sax@suse.de>.de/mailman/listinfo/sax-users> Automatically generated by [ISaX] (7.

89 800 856 944 1088 600 601 604 650 Modeline "800x600" 96.18 800 856 944 1088 600 601 604 650 EndSection .43 1024 1096 1208 1392 768 769 772 821 Modeline "800x600" 97.41 1024 1104 1216 1408 768 769 772 822 Modeline "1024x768" 132.29 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1077 Modeline "1280x1024" 163.57 1024 1096 1208 1392 768 769 772 821 Modeline "1024x768" 131.32 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1078 Modeline "1280x1024" 165.59 800 856 944 1088 600 601 604 650 Modeline "800x600" 96.41 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1077 Modeline "1024x768" 135.3 C u hình chương trình ch X Section "ServerFlags" Option "AllowMouseOpenFail" "on" EndSection Section "Module" Load "dbe" Load "type1" Load "freetype" Load "extmod" Load "glx" Load "v4l" EndSection Section "InputDevice" Driver "kbd" Identifier "Keyboard[0]" Option "Protocol" "Standard" Option "XkbLayout" "us" Option "XkbModel" "pc104" Option "XkbRules" "xfree86" EndSection Section "InputDevice" Driver "mouse" Identifier "Mouse[1]" Option "Buttons" "10" Option "Device" "/dev/input/mice" Option "Name" "Logitech USB Receiver" Option "Protocol" "explorerps/2" Option "Vendor" "Sysp" Option "ZAxisMapping" "4 5" EndSection Section "Monitor" DisplaySize 345 259 HorizSync 30-96 Identifier "Monitor[0]" ModelName "SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF" Option "DPMS" VendorName "SAMSUNG" VertRefresh 50-160 UseModes "Modes[0]" EndSection 173 Section "Modes" Identifier "Modes[0]" Modeline "1280x1024" 167.7.

Nh ng dòng này có ký t đ u tiên là # và m t kho ng tr ng sau ký t này.conf bao g m m t vài ph n nh hơn.174 Section "Screen" DefaultDepth 24 SubSection "Display" Depth 15 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 16 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 24 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 8 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection Device "Device[0]" Identifier "Screen[0]" Monitor "Monitor[0]" EndSection Giao di n đ ho "800x600" "800x600" "800x600" "800x600" Section "Device" BoardName "GeForce4 MX 440 with AGP8X" BusID "1:0:0" Driver "nvidia" Identifier "Device[0]" VendorName "NVidia" EndSection Section "ServerLayout" Identifier "Layout[all]" InputDevice "Keyboard[0]" "CoreKeyboard" InputDevice "Mouse[1]" "CorePointer" Option "Clone" "off" Option "Xinerama" "off" Screen "Screen[0]" EndSection Section "DRI" Group Mode EndSection "video" 0660 Section "Extensions" EndSection C n ph i nói r ng nh ng thông tin mà chương trình cài đ t c a openSUSE dò tìm ra là chính xác. Nh ng dòng đ u tiên thư ng là nh ng dòng chú thích không có nh hư ng gì đ n chương trình. Có th b n đ c đã nh n th y là trên Linux nh ng t p tin c u hình có c u trúc tương t như nhau. m i ph n có c u trúc như sau: . T p tin xorg.

• Extensions – ph n c u hình m r ng. Trong ph n ServerLayout ph i có các dòng ch đ n các ph n c a thi t b v a nói đ n. Ph n này xác đ nh nh ng thi t b vào/ra (input/output) nào s đư c s d ng trong giao di n đ ho X. Ph n ServerLayout có ưu tiên cao nh t. • ServerFlags – tùy ch n c a chương trình ch . m i ph n cho m t thi t b . Thi t b nh p vào thư ng là bàn phím và chu t. chúng đư c xác đ nh trong các ph n InputDevice. • Vendor – c u hình cho các thi t b c a các nhà s n xu t c th nào đó. • Device – mô t c c hình (video card). tuy nhiên khi đó chúng ph i có tên riêng không trùng nhau. t c là chương trình ch X b t đ u đ c t p tin c u hình xorg. • Screen – c u hình màn hình. • Monitor – mô t màn hình. ph n ServerLayout ph i ch a ít nh t nh ng dòng sau: Section "ServerLayout" Identifier "Layout[all]" InputDevice "Keyboard[0]" "CoreKeyboard" InputDevice "Mouse[1]" "CorePointer" Screen "Screen[0]" EndSection . • ServerLayout – c u hình chung. Thi t b ra g m các thành ph n riêng bi t là c c hình và màn hình thư ng đư c nhóm l i v i nhau trong ph n Screen.conf t đây. • DRI – c u hình DRI.7. Như v y. • Module – các môđun n p t đ ng. • InputDevice – mô t các thi t b nh p vào.3 C u hình chương trình ch X Section "tên_c a_ph n_này" SectionEntry1 SectionEntry2 SectionEntry3 EndSection 175 Các ph n có th n m trong t p tin c u hình theo th t b t kỳ. Trong t p tin c u hình có th có các ph n sau (không nh t thi t ph i có t t c chúng): • Files – đư ng d n đ n các t p tin. Cũng có th g p hai ph n ho c nhi u hơn có cùng m t d ng (Ví d Screen). • Modes – mô t các ch đ hình nh.

và màn hình đư c s d ng có tên Screen[0] (SAMSUNG SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF). Tuy nhiên c c màn hình và b n thân màn hình ph i đ t t đ có th h tr nh ng giá tr đ sâu màu l n. xác đ nh trong ph n Monitor.176 Giao di n đ ho Ph n Screen xác đ nh màn hình và c c hình s d ng. Giá tr này càng cao thì s lư ng màu có th hi n th càng l n và hình nh càng đ p. Ph n Screen còn có th ch a m t vài ph n con (Subsection) Display tương ng v i m t giá tr “đ sâu màu”5 màn hình. t c là GeForce4 MX 440 with AGP8X đư c xác đ nh trong ph n Device. Ph n Monitor xác đ nh tham s c a màn hình cũng có hai tùy ch n (hai dòng) quan tr ng. 6 5 . ngư i dùng c n đ t nh ng ch đ hi n th mu n dùng v i đ sâu màu tương ng. ph n này cho bi t c c màn hình đư c dùng là thi t b có tên Device[0].6 Trong m i ph n con. ví d . tên này n m ngay sau t Modeline. 24. trong đó phím <+> và phím <–> n m trên bàn phím s . 16. Các ch đ đư c li t kê theo tên l y t ph n Modes. Như v y. Đ chuy n sang s d ng nh ng ch đ khác hãy th nh n các t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–>. Máy ch X s s d ng ch đ đ u tiên n m trong danh sách theo m c đ nh. đó là: color depth Đ sâu màu màn hình thư ng tính theo bit và thư ng nh n các giá tr 8. Ph n này có d ng như sau: Section "Screen" DefaultDepth 24 SubSection "Display" Depth 15 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 16 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 24 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection SubSection "Display" Depth 8 Modes "1280x1024" "1024x768" EndSubSection Device "Device[0]" Identifier "Screen[0]" Monitor "Monitor[0]" EndSection "800x600" "800x600" "800x600" "800x600" Như b n th y. "1280x1024". đ ng th i đưa ra các ch đ làm vi c c a màn hình (đ phân gi i và s lư ng màu). "1024x768". "800x600". Đ sâu màu m c đ nh n m trên dòng DefaultDepth. 15. đ i v i ngư i dùng thì ý nghĩa c a ch đ hi n th trùng v i đ phân gi i c a màn hình.

Trong ph n này quan tr ng nh t là dòng ch ra driver. C n ph i xem xét tài li u c a màn hình đ đưa ra nh ng giá tr chính xác. GNOME. Chúng ta s quay tr l i v i ti ng Vi t trong m t chương sau. đ t l i giá tr c a các phím. T n s c p nh t màn hình theo chi u ngang HorizSync tính theo KHz còn t n s c p nh t d c VertRefresh tính theo Hz. Trên máy c a tôi dòng này có d ng: Driver "nvidia" T c là tôi s d ng c c màn hình v i chip c a hãng NVIDIA và đã cài đ t driver l y v t trang Web c a hãng này. Cũng nói luôn. Trong trư ng h p c a tôi là explorerps/2.3 C u hình chương trình ch X HorizSync VertRefresh 30-96 50-160 177 xác đ nh t n s c p nh t ngang (HorizSync) và d c (VertRefresh). Nh ng . do đó tùy ch n Option "XkbModel" "pc104" làm vi c trong đa s trư ng h p. Hai ph n InputDevice xác đ nh chu t và bàn phím.org cho các c c màn hình nvidia có tên ng n hơn — nv. x-unikey ho c scim. Trong ph n InputDevice tương ng v i chu t hãy chú ý đ n 3 dòng (tùy ch n) sau: Option Option Option "ZAxisMapping" "4 5" "Protocol" "PS/2" "Device" "/dev/input/mice" N u không có tuỳ ch n ZAxisMapping v i giá tr 4 5. đây t n s c p nh t ngang và d c có th n m tương ng trong kho ng 30–96. Driver g c c a X.7. N u mu n đ t m t s c th nào đó thay cho nh ng kho ng thì có th s a thành: HorizSync VertRefresh ho c: HorizSync VertRefresh 80. N u chu t đư c k t n i vào m t c ng dành riêng cho nó. 90 124. Các môi trư ng làm vi c như KDE. Ph n ti p theo là Device mô t c c màn hình c a b n. Tùy ch n Protocol xác đ nh giao th c “liên l c” v i chu t. do đó lúc này không c n thi t ph i tìm hi u sâu và c u hình k cho ph n này. đ gõ ti ng Vi t thì t t nh t là s d ng m t chương trình chuyên d ng như xvnkb. Hi n nay ph bi n các bàn phím có 104 phím và Linux h tr t t các bàn phím này. 138 80 100 n u mu n có thêm hai l a ch n ho c nhi u hơn. thay đ i các thu c tính c a bàn phím như t c đ l p l i (repeat rate). thì chúng ta s không dùng đư c nút bánh xe c a chu t đ kéo lên kéo xu ng các trang Web. 50–160. thì tham s Protocol s có giá tr là PS/2 ho c m t t dài hơn k t thúc b ng PS/2. Xfce đ u có các công c đ l a ch n ki u bàn phím. N u không có tài li u này thì hãy tìm ki m trên CD đi kèm ho c trên trang Web c a nhà s n xu t.

Đ th c hi n công vi c ki m tra ch c n dùng câu l nh: Thư m c phông ch ph i có t p tin fonts. ví d khi máy ch X không tr l i (không làm vi c). Có m t vài cách đưa ra nh ng thư m c này. ho c màn hình nh p nháy. N u khi ch y máy ch X không tìm th y m t thư m c phông ch nào đó trong ph n Files.dir cho bi t fonts.178 Giao di n đ ho giao th c còn l i s d ng cho chu t k t n i qua c ng ti p n i (c ng COM). t c là c u hình v a t o có v n đ . T h p phím này s giúp b n d ng ch y máy ch X trong nh ng trư ng h p có v n đ . vì r t có th c n m t chút th i gian đ chuy n vào giao di n đ ho . Có kh năng nh ng tham s không đúng s làm h ng màn hình c a b n ho c d n đ n nh ng h u qu không lư ng trư c. có nhi u cách đ t o ra xorg. Hãy dùng chương trình v a nh c t i đ làm vi c này 8 B n có th ki m tra l i đi u này b ng câu l nh ls -l 7 . thì nó s đưa ra c nh báo.conf thư ng n m đ u t p tin này và xác đ nh đư ng d n đ n các thư m c phông ch .dir thư ng do câu l nh mkfontdir tr c ti p ho c dán ti p t o ra. Không c n gi i thích ch c b n cũng đã nh n ra là tùy ch n Device xác đ nh tên t p tin thi t b c a chu t. do đó c n ph i có liên k t m m này ho c có th th ch y th ng: [user]$ Xorg N u thành công. Xin chú ý đây ch là liên k t m m đ n chương trình máy ch Xorg8 . do đó hãy nh nó. b n s th y m t con tr chu t hình ch X gi a màn hình và có th b qua nh ng dòng dư i đây. Bây gi hãy th ch y giao di n đ ho b ng câu l nh X (vi t hoa). Sau khi t o t p tin xorg. Cu i cùng. Tuy nhiên đ ng v i vàng s d ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace>. b ng câu l nh: Như đã nói [root]# Xorg -configure đ t o m t cách t đ ng ho c [root]# xorgconfig đ có th ki m soát quá trình này.conf thông thư ng s n m trong thư m c /etc/X11.conf trên. nhưng ngư i dùng c n bi t đ gi i quy t nh ng trư ng h p như không tìm th y phông ch mong mu n. ph n Files c a t p tin xorg. T t hơn h t là ki m tra t p tin c u hình xorg.conf. Câu l nh file fonts. Tuy nhiên trư c khi thêm m t thư m c phông ch m i c n ki m tra l i xem thư m c này có t n t i không và có ph i là thư m c phông ch không7 .conf đã t o ra xem có nh ng l i nguy hi m nào không. Đây là thư m c tiêu chu n (chuyên dùng) cho nh ng c u hình có liên quan đ n máy ch X. N u chu t m i đư c s n xu t thì còn có th dùng giá tr Auto (t đ ng xác đ nh) đây. do đó không nên th c u hình X.dir ch là m t t p tin văn b n thông thư ng nhưng không nên t s a đ i nó. 7.3.3 Th c u hình /etc/X11/xorg. Đây không ph i là l i nghiêm tr ng đ ph i d ng làm vi c. N u th y m t màn hình màu đen.org b ng cách đã k trên tr khi b n ch c ch n là mình đúng. hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ quay v ch đ văn b n.

0.conf" Trong t p tin xprobe. (**) from config file. chúng ta ch c n nh ng thông tin trong xprobe. (==) default setting.log thì k t qu th s hi n ra trên màn hình.7. (??) unknown.log đ sau này có th đ c d dàng hơn. Như v y: • (––) có nghĩa là nh ng giá tr tương ng thu đư c khi th (probe). Sau đó là thông báo v nơi đ t t p tin b n ghi (thư ng là /var/log/Xorg.3 C u hình chương trình ch X [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. phiên b n nhân Linux và m t vài thông tin khác. (WW) warning. (EE) error. Trong t p tin này còn có m t vài dòng thông tin hi n th m i quan h gi a các ph n trong t p tin c u hình: .org. • (NI) — sau d u hi u này là thông báo v nh ng tham s còn chưa đư c phát tri n trong X. C n nói r ng trong t p tin b n ghi /var/log/Xorg.org.log". (!!) notice. • (**) có nghĩa là tham s l y t trong t p tin c u hình (ví d xorg.log chúng ta s s a b ng cách thay đ i tham s tương ng trong t p tin /etc/X11/xorg. (II) informational.log còn có nhi u thông tin hơn. • (++) có nghĩa là tham s l y t dòng l nh ch y máy ch X. • (EE) — sau d u hi u này là nh ng thông báo l i. Time: Wed Jan 31 22:25:09 2007 (==) Using config file: "/etc/X11/xorg. • (WW) — sau d u hi u này là nh ng c nh báo. nhưng trong đa s trư ng h p.log) và tên c a t p tin c u hình đư c s d ng: (==) Log file: "/var/log/Xorg.conf). N u không ch ra t p tin xprobe. Dư i nh ng dòng này là thông tin v phiên b n c a X Window System. • (II) — sau d u hi u này là nh ng thông tin khác nhau. tên c a h đi u hành. Trong t p tin này có r t nhi u thông tin có ích v h th ng X Window. (NI) not implemented. • ?? — nh ng thông tin không rõ ngu n g c. (++) from command line.log. • (==) có nghĩa là s d ng tham s theo m c đ nh.log v a t o ra. • (!!) — sau d u hi u này là nh ng chú ý.log này chúng ta còn th y l i gi i thích cho nh ng ký hi u s d ng dư i cũng như trong t p tin b n ghi Xorg. Nhưng t m th i chúng ta s ti p t c xem xét xprobe. Nh ng dòng đ u tiên cho bi t m t vài d li u v X.log: Markers: (--) probed. ngày phát hành.log. L i và c nh báo tìm th y trong xprobe.0.conf. sau đó s l i th y dòng l nh c a h v và trong thư m c hi n th i s có thêm t p tin xprobe. Sau khi ch y câu l nh này màn hình s nh p nháy.log 2>&1 179 Câu l nh này ch y máy ch X ch đ th và đưa k t qu th đó vào t p tin xprobe.0.0.

sau khi đã đóng c a s c nh báo cho bi t các nhà phát tri n không ch u trách nhi m v vi c s d ng xvidtune gây ra.3. hư ng d n. không có l i tìm th y trong xprob. N u không còn n a thì có th m nh d n ch y ch đ đ ho b ng câu l nh X như đã nói đ u ph n này.log chưa b o đ m vi c ch y thành công ch đ đ ho . (WW) The directory "/usr/share/fonts/PEX" does not exist. T i th i đi m này. sách. ki m tra l i b ng: [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. Nh ng c nh báo như v y b n s thư ng xuyên g p khi s d ng các s n ph m có liên quan đ n Linux như chương trình. có d ng sau: (WW) The directory "/usr/share/fonts/local" does not exist. Do đó n u v n th y m t màn hình đen.log 2>&1 r i nhìn vào t p tin xprobe.. Ví d ch n đ phân gi i “1024x768” và đ sâu màu “16” thay vì “1600x1200” và “24”. Hãy c g ng s a h t nh ng l i ((EE) tìm th y. T t nhiên. Entry deleted from font path. Nói v ch đ làm vi c c a màn hình không th không k đ n m t ti n ích nh nh ng có ích đó là xvidtune. Entry deleted from font path. Entry deleted from font path.180 (==) (**) (**) (**) (**) (**) ServerLayout "Layout[all]" |-->Screen "Screen[0]" (0) | |-->Monitor "Monitor[0]" | |-->Device "Device[0]" |-->Input Device "Keyboard[0]" |-->Input Device "Mouse[1]" Giao di n đ ho trong t p tin này r t có th chúng ta s g p nh ng c nh báo v thư m c ch a phông ch đã nói ph n trư c. Entry deleted from font path. Chúng ta s th y m t c a s hi n ra như trong hình 7. (WW) The directory "/usr/share/fonts/baekmuk" does not exist. (WW) The directory "/usr/share/fonts/japanese" does not exist. Ti n ích này ch y trong giao di n đ ho . . . b n c n bi t r ng.log xem có còn l i nào không.log 2>&1 Đôi khi có th th ch n m t đ phân gi i ho c đ sâu màu nh hơn. thì hãy quay tr l i dòng l nh b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> r i ki m tra k càng k t qu c a câu l nh: [user]$ X -probeonly -verbose 1 > xprobe. do đó hãy ch y X b ng startx r i ch y xvidtune t m t trình l nh nào đó (ví d xterm). báo. Entry deleted from font path. nh ng c nh báo tương t như trên không nh hư ng nhi u đ n vi c s d ng X Window. và trên xterm s xu t hi n m t vài dòng thông tin: . (WW) The directory "/usr/share/fonts/kwintv" does not exist. S d ng ti n ích này b n s tìm đư c ch đ hi n th thích h p cho màn hình c a mình.

Tương t như v y s d ng cách nút Left — di chuy n sang trái. Trong l n ch y th xvidtune cu i cùng. r i nh n nút Apply. Hình 7. Model: SYNCMASTER 757NF(T)/707NF/700NF Num hsync: 1. Wider— tăng kích thư c hình nh theo chi u cao. Num vsync: 1 hsync range 0: 30.7.00 Nút Show cho bi t ch đ hi n th đang đư c s d ng d ng: "1280x1024" 167. Taller.3: Chương trình xvidtune Vendor: SAMSUNG.00 .32 1280 1376 1512 1744 1024 1025 1028 1078 Chính nh ng dòng thông tin d ng này đư c s d ng trên các dòng Modline c a ph n Modes t p tin c u hình xorg.4).160. tôi không s d ng đư c nh ng ch c năng ch nh s a k trên và nh n đư c thông báo không th th c thi (hình 7. Đ ch nh hình nh trên màn hình.96.00 .4: Chương trình xvidtune “không ch u” ch nh hình nh .conf. ví d di chuy n sang ph i.3 C u hình chương trình ch X 181 Hình 7. Down — xu ng dư i.00 vsync range 0: 50. Up — lên trên. hãy s d ng (nh n vào) nút Right (khi này các s tương ng phía trên s thay đ i). và b ngang ho c gi m chúng xu ng b ng Narrower và Shorter.

V i nh ng thông tin gi i thi u v ng d ng xvidtune chúng ta đã k t thúc ph n c u hình chương trình ch X. . và nhi u công vi c c a b n có th th c hi n trong ch đ văn b n mà b n l i ph i đ i trong khi kh i đ ng X).182 Giao di n đ ho Thi t l p ban đ u có th ph c h i b ng nút Restore. hãy nh n nút Show r i ghi lên gi y nh ng giá tr này. và đ ng quên thêm vào đó hai giá tr t n s c p nh t màn hình Horizontal Sync và Vertical Sync n m góc ph i phía dư i c a c a s xvidtune.org bình thư ng. thì ngay sau khi kh i đ ng h đi u hành. Đi u này có th th c hi n b ng cách ch y th ng chương trình Xorg (ho c liên k t m m X) t thư m c /usr/bin/X11/. B n đã bi t k t qu thu đư c là m t màn hình tr ng v i con tr hình chéo n m gi a. Đó là b i vì chưa có m t trình qu n lý c a s nào và chưa có m t chương trình khách (client) nào đư c ch y. Trong khi cài đ t h đi u hành Linux.4 Kh i đ ng h th ng X Window Có th kh i đ ng h th ng X Window b ng nhi u cách. Xin hãy lưu ý là các phiên b n m i c a các b n phân ph i Linux có kh năng c u hình X r t t t ngay trong quá trình cài đ t. ki m tra l i các dòng Modeline và ghi vào đó các giá tr tương ng.conf. Nút Show dùng đ đưa ra các giá tr như đã nói trên. Làm th nào đ kh i đ ng đư c ch đ đ ho theo cách khác? Như b n đã bi t t nh ng ph n trư c. Do đó m c dù nh ng b n phân ph i m i làm vi c r t t t phương di n ch đ đ h a. th hai. Vì th hãy nh n t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ d ng ch y máy ch X và quay v ch đ văn b n. Kh năng này có ích khi hình nh thu đư c sau khi ch nh s a không làm b n hài lòng b ng lúc đ u. T đ ng có nghĩa là ngư i dùng không c n nh n vào nút Apply đ có th th y nh ng thay đ i n a mà s th y chúng ngay l p t c khi có ch nh s a nào đó đư c th c hi n. Nút Fetch dùng đ yêu c u nh ng giá tr thi t l p hi n th i c a màn hình. Cu i cùng hãy m t p tin xorg. b n s chuy n vào ch đ đ ho . 7. Sau khi đã ch n xong các giá tr thích h p. Hai nút Next và Prev dùng đ chuy n các ch đ hi n th . có th ngư i dùng đ ng ý v i đ ngh c a trình cài đ t t đ ng ch y h th ng này. N u vi c cài đ t và c u hình X. Tuy nhiên nh ng thông tin trong ph n này s có ích khi có v n đ gì đó x y ra.conf. Nút Test dùng đ th t m th i nh ng giá tr đã đ t ra. do đó hy v ng là b n s không ph i t mình ch nh s a t p tin xorg. Nút Auto dùng đ chuy n gi a hai ch đ không t đ ng và t đ ng. ho c đơn gi n là khi b n mu n tìm hi u và t o cho mình m t c u hình chương trình ch X riêng. gi ng như hai t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<+> và <Ctrl>+<Alt>+<–>. v s d ng b nh và s d ng tài nguyên nói chung (trình qu n lý màn hình s “ăn” m t m t ph n b nh . Nhưng ngoài ra thì không còn có gì khác và b n không th th c hi n thêm m t thao tác nào tr di chuy n con tr b ng chu t. đ u tiên chúng ta c n kh i đ ng máy ch X. Còn bây gi chúng ta s xem xét quá trình kh i đ ng toàn b h th ng X Window và cách tác đ ng lên quá trình này. tôi v n ch n kh i đ ng vào ch đ văn b n (b ng cách đ t giá tr initdefault b ng 3 trong t p tin /etc/inittab) và ch ch y X Window khi c n thi t. Cách kh i đ ng này có m t vài đi m b t l i: th nh t. khi có v n đ x y ra có th b n s không bi t ph i gi i quy t như th nào ngoài vi c cài đ t l i.

) đư c v i c a s này.7.Xresources xsetroot -solid gray & xclock -g 100x100-0+0 -bw 0 & xload -g 50x50-100+0 -bw 0 & xterm -g 80x24+0+0 & xterm -g 80x24+0-0 & exec twm . KDE và GNOME.xinitrc có trong thư m c c a ngư i dùng đ th c hi n t p tin này gi ng như các script khác. thì chương trình xinit s tìm t p tin . Câu l nh xinit. Xfce4. Ví d . icewm. dùng đ ch y máy ch X và ít nh t m t chương trình khách. nhưng có th dùng nó đ th c hi n nh ng chương trình khác k c trình qu n lý c a s . thì hãy th ch y m t trong các câu l nh sau: [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ [user]$ fluxbox icewm-session xfce4-session startkde gnome-session N u d ng l i cách kh i đ ng giao di n đ ho này.xinitrc dùng đ ch y đ ng h . đó là chúng ta còn chưa k đ n nh ng m t y u khác c a cách này. N u trên dòng l nh ch y xinit không ch ra chương trình khách c n ch y. ngư i dùng c n s d ng kh năng t o ra t p tin script . thì m i l n chúng ta s ph i l p đi l p l i m t s câu l nh. Và b i vì chưa có trình qu n lý c a s nào đư c ch y nên b n s không th làm gì (di chuy n. . hai c a s xterm và cu i cùng ch y trình qu n lý c a s twm. cũng n m trong thư m c /usr/bin/X11 như Xorg.xinitrc đ t đ ng hóa nh ng công vi c l p l i đ n nhàm chán này. . v.xinitrc đó. hãy th ch y câu l nh twm ho c fvwm (m t trong hai trình qu n lý c a s này thư ng đư c cài đ t theo m c đ nh). Theo m c đ nh xinit th c hi n script X :0 t c là ch y chương trình máy ch X trên màn hình s 0. Sau đó b n s th y c a s xterm có thay đ i và đã có th di chuy n b ng cách kéo thanh trên đ u c a nó. N u trên máy c a b n có cài các trình qu n lý c a s và môi trư ng làm vi c khác. Do đó. N u không có t p tin .v. V i m c đích h c t p.xinitrc. thì theo m c đ nh xinit s th c hi n câu l nh sau: xterm -geometry +1+1 -n login -display :0 K t qu là ngư i dùng s th y m t màn hình tr ng không v i m t c a s trình l nh xterm duy nh t.4 Kh i đ ng h th ng X Window 183 Có m t cách t t hơn (nhưng không ph i là t t nh t) đ chuy n vào ch đ đ ho là ch y câu l nh xinit. ví d fluxbox. tôi xin đưa ra dư i đây ví d m t script . #!/bin/sh xrdb -load $HOME/. thay đ i kích thư c. t c là ch y nh ng câu l nh có trong .

Trong ví d trên.:1 Ch y máy ch X trên màn hình s 1. • [user]$ xinit -e widgets -. Vì ngư i dùng m i thư ng không có đ kh năng đ t o ra m t t p tin script .184 Giao di n đ ho C n chú ý là nh ng chương trình ch y t . và chương trình xterm ch y theo m c đ nh s nh n đư c các tham s li t kê trên dòng l nh.). Script này có m t trang hư ng d n s d ng startx(1) riêng. Ví d m t trong nh ng script này đó là startx n m cùng ch v i Xorg (/usr/bin/X11/). Tên c a chương trình khách ph i b t đ u b ng d u g ch chéo (/) ho c d u ch m (. Ví d d u hai ch m và m t ch s nào đó (:n) dùng đ ch ra m t màn hình có s th t khác 0 (theo m c đ nh). ngư i dùng ph i ch n m c Exit trong th c đơn c a twm. T ng k t m t s ví d g i chương trình xinit: • [user]$ xinit Câu l nh này s ch y máy ch X. Có ích đ th c u hình m i khi đã có máy ch X ch y trên màn hình m c đ nh (s 0). • [user]$ xinit -geometry 80x25+0+0 -fg white -bg black Ch y máy ch X.xinitrc đ t t. chương trình xinit bi t là công vi c đã hoàn thành và nó s t t t.xinitrc s không đư c th c hi n. nên trên các b n phân ph i luôn có các script do các nhà phát tri n vi t s n đ th c hi n ch c năng này. Khi ngư i dùng đóng “magic client”.xinitrc. B ng cách này có th thêm tham s vào cho các chương trình (ví d màu n n và màu ch cho xterm) mà không c n ph i gõ l i dòng l nh t đ u. thì đ có th d ng phiên làm vi c (session) v i giao di n đ h a. T t c nh ng gì n m sau d u g ch chéo đôi (––) s đư c thêm vào dòng l nh g i chương trình ch X. th c hi n script .:2 Ch y máy ch X trên màn hình có s 2 và đưa t i chương trình khách xterm tham s –e widgets.xinitrc ph i đư c th c hi n trong ch đ n n (background).xinitrc n u có trong thư m c c a ngư i dùng. đ cho vi c ch y script không b k t thúc. nhưng n u nhìn k thì script này th c hi n 3 câu l nh chính sau: . Script . • [user]$ xinit -. n u trình qu n lý c a s đư c c u hình đúng. Chương trình khách ph i là tham s đ u tiên c a dòng l nh g i xinit. Chương trình khách này có tên g i đ c bi t là “magic client”. n u như chúng không k t thúc ngay l p t c. n u không chương trình s coi chúng như là các tham s c n ph i thêm vào chương trình khách n m phía trư c. n u không s ch ch y xterm. Trong trư ng h p ngư c l i. Tuy nhiên m t trong nh ng chương trình này (thư ng là trình qu n lý c a s ho c trình l nh d ng xterm) ph i đư c th c hi n ch đ bình thư ng (foreground). nh ng chương trình này s ngăn c n không cho ch y nh ng chương trình n m phía sau. C u trúc c a startx có th r t ph c t p và không d dàng cho ngư i dùng m i chưa quen v i ngôn ng l p trình c a Bash. Có th dùng nh ng tham s dòng l nh c a xinit đ thay cho script . Trên dòng l nh có th ch ra chương trình khách.

7.4 Kh i đ ng h th ng X Window xauth add $display . $mcookie xauth add ‘hostname -f ‘$display .$mcookie xinit $client $clientargs -- $server $display $serverargs

185

T c là cu i cùng thì startx cũng g i câu l nh xinit mà chúng ta v a xem xét và ch có đ t trư c các giá tr c n thi t cho tham s dùng trên dòng l nh c a xinit mà thôi. Ví d , tham s tên t p tin script .xinitrc đư c xác đ nh b ng bi n clientargs. N u có t p tin .xinitrc trong thư m c c a ngư i dùng thì s s d ng nó, t c là “clientargs” = “$HOME/.xinitrc”, n u không s l y t p tin xinitrc c a h th ng, t c là “clientargs” = “/etc/X11/xinit/xinitrc”. Vi c đ t giá tr cho các tham s khác cũng x y ra tương t . Câu l nh xauth và tùy ch n –auth $HOME/.Xauthority dùng đ xác nh n ngư i dùng đang ch y ch đ đ h a. Như v y ngay sau khi cài đ t ngư i dùng đã có th dùng câu l nh startx đ kh i đ ng h th ng X Window thay cho l nh xinit v i các tham s khó nh . Nhưng làm th nào đ l a ch n trình qu n lý c a s (môi trư ng làm vi c) thích h p?

7.4.1

L a ch n trình qu n lý c a s

M t khi đã làm đư c cho h th ng X Window ch y thành công, thì b n có r t nhi u kh năng c u hình, tùy ch nh nó theo ý c a mình. Nh ng kh năng c u hình, tùy ch nh này l i ph thu c r t nhi u vào trình qu n lý c a s mà b n s d ng. Như đã nói ngay t đ u, có r t nhi u trình qu n lý c a s cũng như môi trư ng làm vi c d a trên nh ng trình qu n lý c a s này. Ngư i dùng có th l a ch n m t trong nh ng trình qu n lý c a s ngay t lúc b t đ u ch y ch đ đ h a. Ví d có th th c hi n đi u này b ng t p tin .xinitrc dư i đây: #!/bin/sh # $HOME/.xinitrc # dùng Xfce4 theo m c đ nh WMGR="xfce4-session" # t t xscreensaver xset s noblank # ch y screensaver sau 10 phút xset s 600 2 # ch y xterm xterm -bg black -fg white -fn 7x14 -geometry 80x24+57+0 & # n u đưa ra m t Window Manager khác # thì dùng nó thay cho Xfce4 if [ "$1" != "" ] ; then WMGR=$1 fi exec $WMGR M c dù không c n thi t, nhưng có th chuy n t p tin này thành có th th c thi b ng câu l nh chmod quen thu c: [user]$ chmod u+x .xinitrc

186

Giao di n đ ho

T p tin .xinitrc này cho phép ngư i dùng l a ch n trình qu n lý c a s (ho c môi trư ng làm vi c) khi kh i đ ng h th ng X Window b ng câu l nh startx. Ví d đ kh i đ ng KDE, đ u tiên chúng ta tìm xem startkde n m đâu r i đ t nó vào làm tham s cho startx như sau: [user]$ which startkde /opt/kde3/bin/startkde [user]$ startx /opt/kde3/bin/startkde Tương t như v y đ i v i GNOME: [user]$ which gnome-session /opt/gnome/bin/gnome-session [user]$ startx /opt/gnome/bin/gnome-session Chú ý là n u ch ch y startx không có tham s thì Xfce4 s đư c kh i đ ng theo m c đ nh. T t nhiên b n có th t o cho m i trình qu n lý c a s và môi trư ng làm vi c m t t p tin .xinitrc riêng, ví d cho KDE — t p tin .xinitrc-kde: #!/bin/sh #$HOME/.xinitrc-kde # Ch y m t s chương trình #xset b off & # Đ t m t s bi n, ví d thư vi n mà # xvnkb c n #export LD_PRELOAD=/usr/local/lib/xvnkb.so # Dùng export export export cách nh p SCIM làm m c đ nh XMODIFIERS=@im=SCIM GTK_IM_MODULE=scim QT_IM_MODULE=scim

# Ch y môi trư ng làm vi c exec /opt/kde3/bin/startkde Thêm thu c tính có th th c thi cho nó: [user]$ chmod u+x .xinitrc-kde Tương t như v y có th t o các t p tin .xinitrc-gnome, .xinitrc-xfce, .xinitrc-fluxbox, . . . b ng cách thay th dòng cu i cùng c a t p tin k trên tương ng b ng m t trong nh ng dòng dư i đây: exec /opt/gnome/bin/gnome-session exec /usr/bin/xfce4-session exec /usr/bin/fluxbox Và khi c n kh i đ ng m t trình qu n lý c a s nào đó, thì ch c n sao chép t p tin tương ng vào v trí c a .xinitrc, ví d đ kh i đ ng Xfce4: [user]$ cp .xinitrc-xfce .xinitrc

7.4 Kh i đ ng h th ng X Window

187

7.4.2

Môi trư ng làm vi c KDE và GNOME

M i ngư i dùng máy tính dù có nhi u kinh nghi m hay ít đ u c g ng t o cho mình m t môi trư ng làm vi c quen thu c cho b n thân đ có th làm vi c nhanh hơn (có hi u su t hơn) b ng nh ng thao tác có th đơn gi n như t o đư ng d n đ n nh ng chương trình và thư m c thư ng dùng, thay đ i nh n n, hay ph c t p hơn như ch n phím nóng (k c b ng bàn phím và b ng chu t) đ m nhanh m t chương trình ho c th c hi n m t thao tác nào đó trong chương trình đang m , l a ch n các ng d ng thích h p cho công vi c. Trên h đi u hành Linux, ngư i dùng hơn bao gi h t có th t o cho mình m t môi trư ng làm vi c có m t không hai, ví d b ng cách ch n m t trình qu n lý c a s ưa thích nh t r i sau đó ch n các chương trình ng d ng riêng, c n cho công vi c c a mình. Tuy nhiên, cách k trên không ph i lúc nào cũng thu n ti n và quan tr ng hơn là không ph i lúc nào cũng d dàng. Ngư i dùng c n th qua nh ng trình qu n lý c a s chính r i sau đó m i đưa ra đư c l a ch n cho mình, chưa k đ n s lư ng các chương trình ng d ng cho Linux là không th đ m đư c. Do đó đ u tiên nên xem xét kh năng l a ch n m t trong nh ng môi trư ng làm vi c đang phát tri n trong nh ng năm g n đây. Trong thu t ng ti ng Anh thư ng dùng ký hi u vi t t t GUI — Graphical User Interface, t c là giao di n đ h a c a ngư i dùng. Chúng ta s s d ng c m ký t vi t t t này d ng g c c a nó GUI. GUI là m t b các chương trình ng d ng đã đư c ki m tra và nhóm l i v i nhau đ làm vi c trong ch đ đ ho , bao g m trình qu n lý c a s và các chương trình khác và có cùng m t giao di n chung. S d ng GUI thay cho m t môi trư ng làm vi c t t o ra có nhi u ưu đi m: đ u tiên đó là ti t ki m đư c nhi u th i gian; th hai là s d dàng, m i th đã có s n ch c n cài đ t và s d ng; th ba, chúng ta s thu đư c các chương trình v i m t giao di n chung, đi u này cũng h t s c quan tr ng n u không nói là đi m khác bi t quan tr ng nh t c a GUI. Có m t vài môi trư ng làm vi c đ h a mi n phí (t do), cũng như thương m i. Trong s các môi trư ng t do thì KDE và GNOME ph bi n r ng rãi nh t. Có th g i KDE và GNOME là hai “ông l n” trong th gi i GUI. Câu h i môi trư ng nào trong s hai môi trư ng này t t hơn ho c c n l a ch n KDE hay GNOME vư t quá khuôn kh c a cu n sách này, và trên m ng đã có r t nhi u cu c tranh cãi cũng như bài báo xung quanh v n đ này. Fan c a GNOME thì nói GNOME t t hơn, fan c a KDE thì nói ngư c l i. B n thân tôi thích dùng KDE hơn vì lý do s d ng GNOME trư c đây không đư c thành công l m, ng d ng c a GNOME đã liên t c b l i crash (v ). Theo như nhi u ngu n thông tin thì ng d ng GNOME bây gi đã ch y n đ nh hơn, nhưng tôi v n trung thành v i KDE. Tôi thích KDE vì giao di n đ p và có th (nói chính xác là c n thi t) ch nh s a đ đ p hơn. C n công b ng mà nói r ng nh ng phiên b n g n đây c a GNOME cũng đã có “v đ p” không kém KDE. Cách kh i đ ng vào môi trư ng làm vi c KDE (GNOME) qua câu l nh startx b n đã bi t t ph n n m ngay trư c. N u mu n s d ng KDE làm môi trư ng làm vi c m c đ nh cho toàn b h th ng thì hãy m t p tin c u hình h th ng, thư ng là /etc/sysconfig/windowmanager, và thay th giá tr đã có c a DEFAULT_WM thành kde (t c là thu đư c dòng DEFAULT_WM="kde" (t c là n u mu n s d ng GNOME, thì ch c n đ t vào giá tr gnome). Trong chương t i chúng ta s nghiên c u k hơn v môi trư ng làm vi c

188

Giao di n đ ho

KDE. Nhưng n u mu n ngay bây gi b n đã có th xem thông tin v môi trư ng này t trang ch c a nó http://www.kde.org ho c t trang ti ng Vi t http: //www.kde-vi.org (r t ti c là trang KDE-vi không đư c c p nh t k p th i vì nhi u lý do). Trang ch c a GNOME n m t i đ a ch http://www.gnome.org.

7.4.3

Môi trư ng làm vi c Xfce

Môi trư ng làm vi c Xfce, cũng gi ng như KDE và GNOME, thu c vào s môi trư ng t do, mã ngu n m . Đi m khác chính c a Xfce là s nh g n và làm vi c nhanh, và cũng vì v y mà có ít s lư ng chương trình ng d ng cũng như kh năng c u hình hơn so v i hai “ông l n” k trên. Tuy nhiên đ ng vì v y mà đánh giá th p kh năng c a Xfce. N u c n thi t b n có th ch y các ng d ng KDE và GNOME trong Xfce. Môi trư ng Xfce c n ít b nh hơn, đ dành b nh cho nh ng ng d ng khác. Môi trư ng Xfce không đòi h i ph i có m t b x lý m nh. Do đó, Xfce thích h p v i nh ng máy tính có c u hình bình thư ng, không có kh năng làm vi c v i KDE và GNOME ho c làm vi c r t ch m. T t c nh ng ưu đi m c a Xfce d n đ n s ph bi n c a nó trong s nh ng ngư i dùng có chút kinh nghi m làm vi c v i Linux. Phiên b n hi n th i c a Xfce là 4 và đã có m t trình qu n lý t p tin riêng (Thunar), m t trình gi i nén (Xarchiver), trình l nh (Terminal), trình xem phim, h tr panel, v.v. . . B n có th xem nh ch p Xfce sau khi đã s a chút ít trên hình 7.5 ho c làm quen g n hơn v i Xfce qua trang ch c a nó http://www. xfce.org.

7.4.4

S d ng trình qu n lý màn hình

Như b n đã bi t, có th t đ ng ch y h th ng X Window ngay khi kh i đ ng máy tính b ng cách s d ng chương trình có tên g i trình qu n lý màn hình (Display Manager), ví d X Display Manager — xdm. Trong trư ng h p này, ngư i dùng th y ngay giao di n đ h a GUI, mà không c n ph i kh i đ ng nó b ng l nh startx. Khi này v n có kh năng chuy n v giao di n console b ng t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<F#> (# đây b ng t 1 đ n 6), sau đó chuy n quay l i vào môi trư ng đ h a b ng t h p <Ctrl>+<Alt>+<F7>. Đ t đ ng ch y trình qu n lý màn hình (ví d xdm), c n s a t p tin c u hình kh i đ ng /etc/inittab. Tìm trong t p tin này dòng id:3:initdefault: xác đ nh c p đ kh i đ ng (runlevel) theo m c đ nh, và s a nó thành id:5:initdefault: S thay đ i này s khi n Linux chuy n sang qu n lý màn hình như xdm cũng có ô login nh p c a mình và ô password đ đưa vào m và password ngư i dùng c n nh n <Enter> đ c a h th ng. kh i đ ng c p đ 5. Trên trình đ ngư i dùng đưa vào tên đăng t kh u. Sau khi nh p xong login vào môi trư ng đ h a m c đ nh

. mà s th c hi n thao tác “kh i đ ng l i” máy ch X. nhưng có m m d o hơn: có th ch n s c thái.5: Môi trư ng làm vi c Xfce N u b n có ch n cài đ t KDE ho c GNOME thì r t có th h th ng s s d ng kdm (KDE Display Manager) ho c gdm (GNOME Display Manager) thay cho xdm.7. .4 Kh i đ ng h th ng X Window 189 Hình 7. kh i đ ng l i. có th ch n môi trư ng làm vi c (trình qu n lý c a s ) và ngôn ng tr c ti p trư c khi vào. kdm và gdm th c hi n công vi c tương t như c a xdm — cho phép ngư i dùng đăng nh p vào h th ng. có th th c hi n các thao tác khác như t t máy. Chú ý là n u dùng m t trình qu n lý màn hình như kdm hay gdm thì t h p phím <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> s không d ng máy ch X như bình thư ng. T c là khi này có th dùng <Ctrl>+<Alt>+<Backspace> đ c p nh t nh ng thay đ i đã t o ra trong c u hình máy ch X cũng như toàn b h th ng X Window. . t c là thay đ i v ngoài theo ý mình..

8. bi t cách c u hình nó theo ý mình. Nhưng thông thư ng khi cài đ t KDE. m t phiên b n mang đ y mong đ i v i nh ng tính năng m i c a b n thân môi trư ng KDE. cho môi trư ng đ ho c a Linux.0.1 Đăng nh p vào KDE Trong chương trư c b n đã bi t cách kh i đ ng vào môi trư ng KDE. KDE đư c phát tri n trong khuôn kh c a c ng đ ng mã ngu n m (Open Source Software hay vi t t t là OSS). đó là nh ng ng d ng đi kèm giúp ngư i dùng th c hi n nh ng công vi c thư ng ngày như so n th o văn b n. Thông tin có trong chương này giúp b n làm quen v i KDE. làm đ h a . KDE. nhưng cũng có th áp d ng cho nh ng phiên b n khác. môi trư ng làm vi c KDE cùng v i GNOME hi n đang ph bi n trong th gi i ngư i dùng Linux. 8. ngư i dùng s cài đ t c trình qu n lý màn hình KDM. t c là đư c phân ph i m t cách t do (mi n phí) cùng v i mã ngu n.Chương 8 Làm vi c trong môi trư ng KDE “Conquer your Desktop!” — konqueror Như đã nói trong chương trư c.1 B t đ u làm vi c v i KDE KDE là vi t t t c a K Desktop Environment — m t môi trư ng đ h a cho Linux và nh ng phiên b n UNIX khác. và t t nhiên là làm quen v i m t thành ph n r t quan tr ng c a KDE. và các nhà phát tri n KDE đang làm vi c ngày đêm đ cho ra đ i phiên b n 4. . . s d ng thu n ti n và thi t k đ p m t.6. Nh ng hình ch p cũng như mô t dư i đây thu c v phiên b n 3. cũng như các ng d ng c a nó. Trong chương này chúng ta s tìm hi u k hơn v môi trư ng GUI v i tên KDE. Phiên b n hi n th i c a KDE là 3. GNOME và Xfce có th nói là đã hình thành m t cái “ki ng ba chân” b n v ng. nghe nh c.5. Và n u ch n ch y vào ch đ đ ho ngay sau khi .xinitrc ho c t p tin c u hình /etc/sysconfig/windowmanager cùng v i script startx.1.5. Đi u này là c n thi t vì m t chương sách ng n không th nói h t v môi trư ng m nh này. KDE có các tính ch t c a m t môi trư ng làm vi c hi n đ i: đ y đ tính năng. trên n n t ng X. cu i chương b n s tìm th y m t s ngu n thông tin khác giúp b n ti p t c tìm hi u KDE. xem phim. bao g m hàng trăm ng d ng và h tr trên 60 ngôn ng khác nhau. s d ng .6.org.

Như Hình 8. • System Th c hi n các công vi c có liên quan đ n h th ng.2 V ngoài c a KDE N u b n đã t ng kh i đ ng vào KDE. ngoài ra có th ch n các m c sau: • Session Type Ch ra môi trư ng làm vi c (trình qu n lý c a s ) mu n dùng khi đăng nh p vào. như kh i đ ng l i ho c t t máy. m t kh u r i gõ <Enter>. thì đã làm quen v i v ngoài c a màn hình sau khi ch y môi trư ng này.8. màn hình đăng nh p m c đ nh c a KDM có hai ô đ ngư i dùng gõ vào tên đăng nh p (username) và m t kh u (password) ho c ch n tên đăng nh p c a mình bên trái hai ô này. hình 8. Remote Login (đăng nh p t xa) giúp b n đăng nh p vào môi trư ng làm vi c trên m t máy khác qua m ng. Ch s d ng m c này khi b n mu n dùng m t môi trư ng làm vi c khác v i môi trư ng m c đ nh (thư ng là KDE). Ví d . 8.1 B t đ u làm vi c v i KDE 191 kh i đ ng h th ng thì b n s th y m t màn hình như trên hình 8.1: Màn hình đăng nh p KDM v y. Đ kh i đ ng môi trư ng làm vi c m c đ nh KDE.2 là màn hình KDE trên máy c a tôi .1. ch c n nh p vào tên ngư i dùng. N u có nh ng môi trư ng làm vi c khác trên h th ng thì chúng s đư c li t kê trong m t danh sách hi n ra.1 hi n ra.

thư m c thư ng dùng. nhưng m i b n phân ph i có th đ t vào v trí này m t bi u tư ng khác nhau. Nút này có bi u tư ng hình ch K theo m c đ nh. dư i cùng. thư ng n m đ u bên trái c a thanh panel. tôi đã b đi t t c nh ng bi u tư ng đó. Panel dùng đ ch y các ng d ng thư ng dùng. Nút KMenu dùng đ m ra m t trình đơn các ng d ng mà KDE tìm th y trên h th ng. Trong trư ng h p c a mình. chuy n qua l i gi a các không gian làm vi c.2: V ngoài c a màn hình sau khi ch y KDE sau khi đã có c u hình. Trên thanh panel chính còn có nút g i là KMenu — trình đơn chính c a h th ng KDE. digikam. • Màn hình (Desktop) Đây là toàn b ph n còn l i c a màn hình. . bên trái ho c bên ph i. Như b n th y. trên đó có th đ t các bi u tư ng khác nhau dùng đ ch y các ng d ng (shortcut) ho c đ t các t p tin. màn hình có th chia thành hai ph n: • Các thanh panel Các thanh panel thư ng n m ph n ngoài cùng (đư ng biên) c a màn hình. giúp ngư i dùng ch y nh ng ng d ng này bao g m c nh ng chương trình không có bi u tư ng trên thanh panel nào. t c là trên cùng. Như trên hình 8. ch nh s a m t chút.2. tuy nhiên đ minh h a tôi đã t o ra hai cái là l4u. bi u tư ng đó là hình con t c kè hoa.192 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. bi u tư ng c a OpenSUSE Linux.

Do đó không b r i khi có nhi u ng d ng cùng ch y. ph n không gian chính c a thanh panel là vùng thanh công c (taskbar). gi ng như b kéo v góc tương ng c a màn hình. và thanh panel c a b n t nhiên bi n m t. thì ng d ng đó s đư c hi n th trên màn hình. KDE. Trên hình 8. Nh có không gian làm vi c ngư i dùng có th đ t các ng d ng thu c v m t công vi c trên m t màn hình riêng. thì c n nh n vào ô tương ng v i không gian đó trên trình nh (applet) KPager n m trên thanh panel. Thanh công c dùng đ hi n th tên g i. M i ng d ng đang ch y có m t th riêng trên thanh công c . có h tr m t s lư ng không gian làm vi c. Đ chuy n qua l i gi a các không gian làm vi c. M t tính năng quan tr ng khác c a KDE đó là h th ng Hình 8. trang trí khác nhau. và t t c phòng trong nhà này có ch c năng như nhau.1 B t đ u làm vi c v i KDE 193 đây c n nói thêm m t chút v khái ni m không gian làm vi c đã nh c đ n trên. và t p tin chương trình tương ng là kicker. Khi nh n vào nút này. s lư ng RAM) không cho phép m quá nhi u ng d ng m t lúc đ c n ph i s d ng nhi u không gian làm vi c. thì b n có th ph c h i đưa nó tr l i b ng cách ch y câu l nh (trên xterm ho c konsole ho c m t trình l nh khác): [user]$ kicker & ho c nh n <Alt>+<F2> đ m h p tho i ch y chương trình (hình 8. bi u tư ng c a nh ng ng d ng đang ch y và chuy n qua l i gi a chúng.2. Thông thư ng.3: H p tho i ch y chương trình . thanh panel s b n đi. Khi ngư i dùng nh n chu t vào th này. ngư i ta nói ng d ng đư c đưa vào tr ng thái ho t đ ng hay (active). N u coi môi trư ng làm vi c KDE là m t ngôi nhà l n. Và đôi khi c u hình máy tính (b x lý. Sau m t th i gian làm vi c b n s tìm th y s lư ng c n thi t cho mình. hai đ u có th có các nút có hình mũi tên tam giác. b n s th y trình nh đó có hai không gian làm vi c là Làm vi c và Gi i trí. S lư ng cũng như tên g i và m t vài c u hình khác c a không gian làm vi c có th thay đ i theo ý mu n c a ngư i dùng. Nh n vào mũi tên này s đưa thanh panel quay tr l i.3) r i gõ vào đó kicker và <Enter>. góc bên ph i c a thanh panel thư ng có đ ng h . Tuy nhiên.8. theo kinh nghi m c a tôi thì ngư i dùng bình thư ng không c n quá 3 không gian. N u ch ng may có l i gì đó. Khi này trên màn hình ch còn l i mũi tên tam giác đó. thì m i không gian làm vi c là m t căn phòng trong nhà đó. Thanh panel c a KDE còn có tên g i “Kicker”. m c dù có th có màu sơn. cũng như h u h t các môi trư ng làm vi c và trình qu n lý c a s c a Linux.

khi nh n chu t ph i lên n n màn hình. m i ng d ng n m trong m t nhóm th c hi n m t ch c năng chung.3 Trình đơn KMenu Đ m ra trình đơn chính c a môi trư ng làm vi c KDE (KMenu). Đ m m t nhóm ng d ng chúng ta c n nh n chu t vào tên c a nó. đư c th nghi m l n đ u trên OpenSUSE. Multimedia. cho nên tôi s mô t v KMenu ki u m i này đây. Trình đơn này s hi n ra khi nh n chu t ph i lên b t kỳ m t thành ph n nào đó c a màn hình. có l đây là ph n quan tr ng nh t đ i v i b n) và Leave (dùng đ thoát ra kh i h th ng và th c hi n m t s hành đ ng khác). Hình 8.5 chúng ta th y có 5 th như v y: Favorites (nh ng ng d ng ưa thích). Nhóm ng d ng s có hình mũi tên tam giác cu i. chúng ta c n nh n vào bi u tư ng c a nó. thì s có m t c a s nh hi n ra cho bi t nút hay bi u tư ng đó có tên là gì và có công d ng gì. Thu t ng ti ng Anh dùng cho tr giúp lo i này là tooltips. . Cách khác đ m KMenu là dùng t h p phím <Alt>+<F1>. Các nhà phát tri n KDE s dùng s thay đ i này trong phiên b n 4. Sau khi nh n vào bi u tư ng c a KMenu m t trình đơn như trong hình 8. Nút chu t ph i trong KDE ph c v cho vi c m m t trình đơn có n i dung ph thu c vào “hoàn c nh” (context menu). History (nh ng ng d ng. đư ng d n chính c a máy tính).0 s p t i. Tuy nhiên các b n phân ph i Linux thư ng thay th nó b ng bi u tư ng logo c a mình. N u mu n thêm m t chương trình nào đó vào danh sách c a th Favorites. Trên hình 8. như Internet. . 8. . k c ph n màn hình tr ng (n n màn hình).194 Làm vi c trong môi trư ng KDE tr giúp tr c ti p trên màn hình.1.4: Tr giúp có ích tooltips Kh năng s d ng chu t c a các môi trư ng làm vi c hi n đ i là t i đa. c u hình nh n n. Graphics. m t nút nào đó trên màn hình ho c trên thanh panel. có th ch n các câu l nh đ c u hình nó: t o bi u tư ng m i.5 s hi n ra. t c là mô t v nó. Computer (nh ng thư m c. Ví d . Khi này s m ra nh ng ng d ng (và có th có nhóm ng d ng) thu c vào nhóm này. Trình đơn này đã có s thay đ i l n so v i trình đơn “c đi n” c a KDE. Mu n quay l i thì nh n chu t vào thanh có hình mũi tên tam giác n m bên trái.4. N u b n đưa chu t lên m t bi u tư ng. thì . đĩa. Office. c p nh t. Nh ng ng d ng này l i đư c s p x p trong m t h th ng trình đơn có tr t t . Trong ph n Applications b n s tìm th y r t nhi u ng d ng có ích. Trong KMenu m i các bi u tư ng có m t đi m gì đó chung đư c nhóm l i v i nhau và đ t vào t ng th (tab) riêng. Bi u tư ng này theo m c đ nh có hình ch K như bi u tư ng đ u chương sách này. t p tin m i m g n đây). Applications (nh ng ng d ng có trên h th ng. Ví d v tooltips có trên hình 8. Trong trình đơn này ngư i dùng có th ch n m t trong nh ng hành đ ng có th áp d ng cho ph n t đó c a màn hình.

S thay đ i này không có gì quan tr ng mà ch có ý nghĩa tên g i. B n s luôn luôn bi t đư c “mình là ai” và “đang đâu”. M t tính năng m i đ c bi t h u ích c a trình đơn KDE đó là tính năng tìm ki m. Ngoài ng d ng. qua .8.1. K t qu tìm ki m s hi n th ngay trong trình đơn KMenu (hình 8. ng d ng tìm th y n m trong ph n Application c a k t qu .6).5: Trình đơn chính c a KDE c n nh n chu t ph i vào tên (bi u tư ng c a chương trình tương ng r i ch n câu l nh Add to Favorites. thì ch c n nh n vào dòng tương ng. 8. Thi t l p cá nhân (Personal Settings) có th ch y qua trình đơn chính. Ngoài ra trên trình đơn chính còn có hi n th tên đăng nh p và tên máy. Tính năng tìm ki m này đư c xây d ng m t ph n d a trên h th ng Kerry/Beagle. r i nh n <Enter> ho c đ i m t chút. Thông tin này có ích khi b n đăng nh p vào b ng tên c a ngư i dùng khác ho c đăng nh p vào máy xa. Mu n ch y (m ) k t qu nào đó.4 Trung tâm đi u khi n KDE Tên “Trung tâm đi u khi n” c a KDE trong nh ng phiên b n g n đây đã đư c thay th b ng tên m i “Thi t l p cá nhân” (Personal Settings). Ví d b n mu n tìm ng d ng có tên amarok. Hãy nh p tên đó vào ô tìm ki m n m bên c nh ch Search. ch c năng c a chương trình là hoàn toàn như cũ: trong Thi t l p cá nhân ngư i dùng có th thay đ i h u h t các c u hình c a môi trư ng làm vi c KDE.1 B t đ u làm vi c v i KDE 195 Hình 8. trong k t qu hi n th còn có th có thêm m t vài t p tin có liên quan đ n t tìm ki m.

môđun Panels n m trong nhóm Desktop. nh ng môđun còn l i b n s t t tìm hi u khi s d ng KDE. đ “làm đ p” KDE thì thông thư ng tôi thay đ i các tùy ch n s c thái. trái là danh sách d ng cây c a nh ng môđun có trong Personal Settings. Ví d .6: Tìm ki m trong trình đơn chính c a KDE bi u tư ng trên thanh panel. Trong s nh ng môđun c a Personal Settings chúng ta s xem xét m t vài môđun làm ví d . . sau đó thay đ i các bi u tư ng b ng Icons. . còn bên ph i là nh ng th và nh ng tùy ch n thu c v môđun đang đư c ch n bên trái. t c là thay đ i nh ng môđun c a nhóm Appearance & Themes: thay đ i tr c ti p s c thái b ng Theme Manager. r i tìm đ n t p tin ch a nó.fonts) ô bên trái. M i môđun n m trong m t nhóm nào đó. Chúng ta s th y m t c a s như trên hình 8. (khi này b n c n nh p vào m t kh u c a root). Trư c khi ch n phông ch c n s d ng đ n môđun Font Installer n u mu n thêm nh ng cái m i m i. . . . Như v y môđun này li t kê nh ng phông đã có trong thư m c cá nhân c a b n (thư ng là ~/.7 hi n ra.196 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8.9 cho th y ph n bên ph i c a Personal Settings khi nh n vào . ho c t dòng l nh b ng cách gõ tên chương trình bên là kcontrol. vì s lư ng c a chúng l n. . ki u dáng b ng Style. Có th nói đây là trình cài đ t phông ch v i giao di n đ h a c a KDE (xem hình 8. N u mu n thêm phông ch cho toàn b h th ng thì hãy chuy n vào ch đ qu n tr h th ng b ng nút Administrator Mode . và cu i cùng ch n nh ng phông ch cho thích h p (Fonts).8. N u mu n thêm m t phông nào đó thì c n nh n vào nút Add Fonts . Phông ch cho các thành ph n khác nhau c a KDE đư c l a ch n trong môđun Fonts (hình 8. . Th nh t. bên ph i là ô xem phông đư c ch n.

B n c n làm thêm m t thao tác n a đó là nh n vào nút Apply ho c OK c a môđun đ KDE bi t ch c ch n là b n mu n s d ng phông này. Ví d . . Đ thay đ i nh ng “phím nóng” dùng trong KDE.8. Ý nghĩa c a các nút c a h p tho i xin đư c gi i thích m t l n đây. Nói đ n phím nóng không th không k đ n m t tính năng m i c a KDE là kh năng s d ng chu t (bàn phím) đ th c hi n m t thao tác nh t đ nh nào đó trong m t chương trình. c n s d ng môđun Keyboard Shortcuts. . . Đó là ch n t t c các phông ch cùng m t lúc b ng nút Adjust All Fonts . Khi ngư i dùng th c hi n m t thay đ i nào đó trong m t môđun (ví d ch n phông ch khác).7: Trình Thi t l p cá nhân c a KDE môđun này).v . .1 B t đ u làm vi c v i KDE 197 Hình 8. Quay l i v i môđun ch n phông ch . Discard — không áp d ng chúng. và dùng đ phân gi i t ch n (Force fonts DPI). Cancel — đóng h p tho i c nh báo này và quay v môđun đã có thay đ i đ xem xét l i. ho c trên n n màn hình.10. chưa áp d ng nó mà chuy n sang môđun khác thì s có m t h p tho i c nh báo hi n ra như trong hình 8. Sau khi ch n đư c phông ch thích h p cùng v i ki u dáng (Font style) và kích thư c (Size). ví d hình ch nh t. Đ thay đ i m t phông ch nào đó c n nh n vào nút Choose . Khi đó s hi n ra c a s như trên hình 8. tương ng v i nó. v. đ m trình đơn chính. chúng s l p l i nh ng trư ng h p khác.11. dùng anti-aliasing cho phông hi n th đ p hơn (đánh d u vào ô vuông c nh dòng Use anti-aliasing for fonts). và khi đó chương trình OpenOffice. Thao tác cu i cùng này là c n thi t đ i v i c nh ng môđun khác.org Writer s ch y. b n có th dùng nút chu t gi a (bánh xe) v lên màn hình m t hình gì đó. . Ho c trong chương trình Konqueror. c n nh n vào OK đ ch p nh n nó. Trong môđun này b n có th th c hi n thêm m t s thao tác n a. . đây có th thay đ i. Nhưng như v y phông ch v n chưa đư c dùng trong KDE. cũng b ng nút bánh xe v hình ch L và Konqueror s m m t thư m c xác đ nh (chúng ta s nói k hơn . Apply — áp d ng nh ng thay đ i. . thêm các phím nóng đ ch y m t chương trình nào đó. t c là b n ch mu n th nghi m ch không mu n thay đ i gì.

— Thêm các trình nh có ích. t c là thay đ i n n màn hình. vào thanh panel.12).8: Cài đ t phông ch m i Hình 8. . v Konqueror sau). d ch t ti ng Anh “context menu”).1. trình đơn chính và các thanh panel. bao g m các m c sau: • Add Applet to Panel . Nh ng c u hình này đư c th c hi n trong môđun Input Actions n m cùng nhóm v i môđun v a k trên. .198 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. Ngư i dùng các h đi u hành có giao di n đ ho khác ch c ch n là s s d ng trình đơn b i c nh m t cách d dàng. Khi nh n chu t ph i lên ph n tr ng c a thanh panel s m ra m t trình đơn c a panel này (hình 8. 8. . như trình theo dõi m ng. . đ ng h . Bây gi chúng ta s nghiên c u c th hơn cách thay đ i v ngoài c a KDE.9: Ch n phông ch dùng cho text. • Add Application to Panel — Thêm bi u tư ng (nhóm) chương trình vào . trình đơn. .5 Thay đ i v ngoài Hai thành ph n chính c a màn hình là n n và các thay panel có th thay đ i m t cách d dàng b ng cách nh n chu t ph i lên chúng và ch n các câu l nh tương ng trong trình đơn m ra (trong sách này chúng ta s t m g i nó là “trình đơn b i c nh”.

• Configure Panel . Trong đó quan tr ng nh n có l là l nh Configure XXX Button . Menus và Appearance) .8. Hiding. câu l nh c a chương trình s ch y và m t vài c u hình khác. Trong danh sách hi n ra b n c n ch n chương trình ho c toàn b nhóm chương trình đó b ng Add this Menu.11: C nh báo khi có thay đ i chưa áp d ng thanh panel đ có th tìm (chúng) nó nhanh hơn. . — C u hình thanh panel. b n có th thêm m t thanh panel đ “đ ng” bi u tư ng nh ng ng d ng thư ng ch y.10: Ch n phông ch Hình 8. Như đã nói trên.1 B t đ u làm vi c v i KDE 199 Hình 8. s m ra m t c a s cho phép thay đ i các tùy ch n c u hình c a panel. s hi n ra c a s ch nh s a các thanh panel như trên hình 8. c a trình đơn b i c nh c a panel ho c ch n môđun Panels (nhóm Desktop) c a Personal Settings. . . • Remove From Panel — G b chương trình ho c applet (đang có) kh i thanh panel. Có 4 th tab (Arrangement. • Add New Panel — Thêm thanh panel m i. . • Help — Tr giúp v panel. tính năng này cho phép t m th i “khóa” panel đ không thay đ i nó m t cách vô tình. — đ t tên cho nút c a chương trình XXX. như chúng ta có th th y trên hình 8. Ví d . • Lock Panels — M t trong nh ng cái m i c a KDE. . khi ch n câu l nh Configure Panel . . n u nh n chu t ph i vào m t bi u tư ng chương trình ho c applet có trên thanh panel thì s m ra m t trình đơn b i c nh có khác m t chút.14. • Remove Panel — G b m t thanh panel nào đó cùng v i t t c nh ng gì có trên thanh panel này. Khi ch n câu l nh này.13. Ngoài ra. Ý nghĩa c a các câu l nh tôi nghĩ không c n gi i thích.

m c dù theo tôi là không th c s c n thi t. Tương t như các thanh panel. có th ch n đ thanh panel tr thành trong su i (đ p hơn?) b ng tùy ch n Enable transparency. . K t qu thu đư c là như nhau (hình 8.12: Trình đơn c a thanh panel Hình 8.16). Khi nh n chu t ph i lên bi u tư ng c a trình đơn chính b n s th y m t câu l nh có cùng tên v i chương trình này. Đ u tiên c n ch n thanh panel mu n c u hình b ng cách nh n vào ô n m sau dòng Settings for (th Arrangement) r i ch n panel tương ng. Cu i cùng. chi u dài c a nó tính theo % so v i c nh c a màn hình (Length) và đ cao tính theo pixel (Size). Sau khi k t thúc công vi c b n c n bi t cách thoát kh i KDE cũng như giao di n đ ho . khi nh n chu t ph i lên ph n tr ng c a n n màn hình s m ra m t trình đơn b i c nh c a màn hình. N u mu n b n có th b đi các nút gi u thanh panel (hình mũi tên tam giác) b ng cách b đi các d u X trong các ô c a Panel-Hiding Buttons (th Hiding). Trên th Appearance. Ho c t dòng l nh ch y câu l nh kmenuedit. . là l nh chúng ta quan tâm.13: Trình đơn b i c nh c a nút cùng nhi u tùy ch n nhưng chúng ta ch chú ý đ n m t s trong đó. Trong c a s này ngư i dùng có th ch n không dùng nh n n (ch dùng màu). Nh n vào đó đ ch y chương trình so n th o trình đơn. Trong trình đơn này cũng có nhi u câu l nh đ b n có th nghiên c u d n d n. Khi ch n l nh này s hi n ra c a s như trên hình 8. ho c t t máy hoàn toàn. b n c n s d ng câu l nh Create New (trong trình đơn b i c nh hi n ra khi nh n chu t ph i lên màn hình như đã nói trên) và ch n m c tương ng c a l nh này. ngư i dùng có th s d ng chương trình Menu Editor. ch n m t nh làm n n ho c ch n m t nhóm nh thay phiên nhau sau m t kho ng th i gian nh t đ nh (slide show).15. . L nh này dùng đ c u hình không gian làm vi c cũng như n n màn hình (như thay đ i nh n n).200 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. đ thêm bi u tư ng lên màn hình. Sau đó dư i có th ch n v trí đ t thanh panel (Position). Câu l nh Configure Desktop . Đ thay đ i trình đơn chính c a KDE (KMenu). Sau m i l n thay đ i đ ng quên áp d ng nó b ng nút Apply. S lư ng và tên g i c a các không gian làm vi c có th th c hi n qua th Multiple Desktops.

Trình qu n lý phiên làm vi c cho phép b n lưu l i các thi t l p hi n th i cho m i phiên làm vi c.1 B t đ u làm vi c v i KDE 201 Hình 8. và đ ng th i cho phép ph c h i tr ng thái c a phiên làm vi c cu i cùng trong l n đăng nh p sau. môi trư ng KDE có m t chương trình riêng — Session Manager (Trình qu n lý phiên làm vi c).1. Trình qu n lý phiên làm vi c có th ph c h i các thi t l p sau: • Các thi t l p trang trí và tính năng. màu và thi t l p chu t. Đ đi u khi n phiên làm vi c.8. t đi n Stardict hay OpenOffice. • 1 ng d ng đang ch y. nh n n.org.15: Thay đ i màn hình 8.6 Đi u khi n phiên làm vi c1 Phiên làm vi c (ti ng Anh là session) có th t m đ nh nghĩa là quá trình làm vi c c a ngư i dùng b t đ u t lúc vào môi trư ng làm vi c đ n lúc thoát ra. như Konsole. Session .14: C u hình các thanh panel Hình 8. Chương trình này ch y ngay sau khi tên ngư i dùng và m t kh u đư c h th ng xác nh n là đúng. như phông ch .

c n nh n chu t ho c nh n bàn phím đ hi n ra h p tho i m khóa. Lock — khóa màn hình c a b n. thì Session Manager không th ph c h i trình so n th o này. chương trình không h i l i). Ví d .202 Làm vi c trong môi trư ng KDE Hình 8. Khi khóa màn hình. n u b n ch y câu l nh trình so n th o vim t m t c a s terminal. h p tho i này b n c n nh p vào m t kh u c a mình. Phím nóng theo m c đ nh đ thoát kh i KDE là <Ctrl>+<Alt>+<Del> (chương trình s h i l i b n có ch c ch n mu n thoát ra không) ho c <Ctrl>+<Alt>+<Shift>+<Del> (thoát th ng. 1. 2. 3. thông thư ng là <Ctrl>+<Alt>+<Del> ho c dùng nút Lock trên thanh panel (n u có). 2 Screen Saver . chương trình b o v màn hình2 b t đ u ch y. Trên thanh panel nút đ thoát ra thư ng n m c nh nút Lock. N u đã s d ng KDM đ đăng nh p vào thì b n s có m t vài l a ch n khác: t t máy. B n có th s d ng phím nóng xác đ nh trong Personal Settings. Tr ng thái này s đư c ph c h i vào l n đăng nh p sau. Save Session — lưu tr ng thái c a phiên làm vi c hi n t i. Logout — thoát ra kh i KDE khi k t thúc công vi c ho c đ đăng nh p vào môi trư ng làm vi c khác. M i câu l nh đi u khi n tr c ti p phiên làm vi c n m trong th Leave c a trình đơn chính.16: So n th o trình đơn chính Tuy nhiên. c n chú ý là b n không th lưu và ph c h i nh ng ng d ng mà Session Manager không qu n lý. Đ m khóa màn hình. kh i đ ng l i.