-1

-

HISTORIA E EKONOMISTIT Përmbajtja Mirënjohjet Prolog Historia e ekonomiksit Ç’farë është ekonomiksi? Pamja e të shkuarës përmes lenteve të sotme. Historia e treguar këtu 1.Bota e lashtë Homeri dhe Hesiodi Manaxhimi i tokës- Oikonomikos-i i Ksenofonit. Shteti ideal i Platonit Aristoteli mbi Drejtësinë dhe Këmbimin Aristoteli dhe blerja e të mirave. Roma Konkluzionet 2.Mesjeta Rënia e Romës Judaizmi Kristianizmi i hershëm Islami Nga Karl Marteli tek Vdekja e Zezë Shekulli Dymbëdhjetë Rilindja e Ekonomiksit në Universitete Nilola Oresmi dhe Teoria e Parasë Konkluzione 3.Emergjenca e një pikpamjeje të Botës Moderne-Shekulli i Gjashtëmbëdhjetë. Rilindja dhe Emergjenca e Shkencës Moderne. Reformacioni Lindja e Shteteve Kombëtare Europiane Merkantilizmi Makiaveli Shkolla e Salamankës dhe Thesari Amerikan Anglia nën Tudorët Ekonomiksi në Shekullin e Gjashtëmbëdhjetë 4.Shkenca, Politika dhe Tregëtia në Anglinë e Shekullit XVII E kaluara Shkenca dhe shkencëtarët e Shoqërisë Mbretërore Fermenti politik Problemet e Ekonomiksit-Fuqia tregëtare e Hollandës dhe Kriza e 1620-ës Doktrina e Balancës Tregëtare. Kursi i interesit dhe rasti i Tregëtisë së Lirë Kriza e rimonedhëzimit të 1690 Ekonomiksi në shekullin e XVII-të në Angli

1 23 -1-

-1-

5Absolutizmi dhe iluminizmi në Francën e Shekullit të XVIII Problemet e Shtetit Absolut Kritikat e hershme të Merkantilizmit në shek. e XVIII Kantiloni mbi Natyrën e Tregëtisë në përgjithësi Iluminizmi Fiziokracia Turgoti Mendimi Ekonomik nën Regjimin e Lashtë 6.Iluminizmi Skocez në Shekll. XVIII Ambjenti Hatkinsoni Hume Sr.James Steuart Adam Smith Ndarja e Punës dhe Tregu Akumulimi i Kapitalit Smithi dhe Laissez-Faire Mendimi Ekonomik dhe fund i Shekll. XVIII 7.Politika Klasike Ekonomike, 1790-1870 Nga Moral i Filozofisë tek Politika Ekonomike Utilitarianizmi dhe Radikalët Filozofikë Ekonomiksi Rikardian Politikat e Qeverisë dhe Roli i Shtetit Paraja John Stuart Mill Karl Marx Konkluzionet 8.Çarja midis Historisë dhe Teorisë në Europë, 1870-1914 Profesionalizimi i Ekonomiksit Jevons, Ëalras dhe Ekonomiksi Matematik Ekonomiksi në Gjermani dhe Austri Ekonomiksi Historik dhe Shkolla e Marshall-ianëve në Britani Teoria Ekonomike Europiane, 1900-1914 9.Lindja e Ekonomiksit Amerikan , 1870-1939 Ekonomiksi në USA në fund të Shekll.19 John Bates Clark Ekonomiksi matematik Thorstein Veblen John R.Commons Pluralizmi Brenda Luftës Studimet e Konkurrencës Brenda Luftës Migrimi i Akademistëe Europianë 10. Paraja dhe Cikli i Biznesit Procesi kumulativ i Ëickell Ambjenti Ekonomik i Ndryshuar Teoritë Austriake dhe Suedeze të Ciklit të Biznesit Britania: Nga Marshalli tek Keynes 2 23 -1-

-1-

Tradita Amerikane Teoria e Përgjithshme e Keynes Revolucioni Keynesian Tranzicioni nga Lufta tek Post-Lufta e II-të Botërore Makroekonomiksi 11.Ekonometriksi dhe Ekonomiksi Matematik, nga 1930 deri sot Matematizimi i Ekonomiksit Revolucioni në Llogarinë e të Ardhurës Kombëtare Shoqëria e Ekonometriksit dhe Origjina e Ekonometriksit Modern Frisch, Tinbergen dhe Komisioni Coëles Lufta e II-të Botërore Teoria e Ekuilibrit të Përgjithshëm Teoria e Lojës Matematizimi i Ekonomiksit (Përsëritje) 12. Ekonomiksi i Mirëqënies dhe Socializmi, nga 1870 deri më sot. Socializmi dhe Margjinalizmi Shteti dhe Shteti i Mirëqënies Shkolla e Lozanës Debati Kalkulimi-Socialist Ekonomiksi i Mirëqënies, 1930-1960 Dështimi i Tregut dhe Dështimi Qeverisës Konkluzionet 13. Ekonomistët dhe Politika, nga 1939 deri më sot. Roli i Shpenzimeve të Profesionit të Ekonomiksit Ekonomiksi Keynesian dhe Planifikimi Makroekonomik Inflacioni dhe Monetarizmi Makroekonomistët e Rinj Klasikë Zhvillimi i Ekonomiksit Konkluzionet 14. Ecja e Disiplinës, nga 1960 deri më sot Ekonomiksi i Aplikuar Imperializmi ekonomik Ekonomiksi Heterodoks Konceptet e Reja dhe Teknikat e Reja Ekonomiksi në Shekullin e XX-të Epilogu: Ekonomistët dhe Historia e tyre Një Shënim mbi Literaturën Referencat

3 23 -1-

Dimand solli një minierë me informacion). S. G.Blaug.-1- Falenderimet Shumë pjesë nga ky libër janë shkruajtur gjatë periudhës së qëndrimit në Akademinë Britanike të Lexuesve Kërkues nga 1998 deri në 2000.Morgan. Së fundi. Unë jam mirënjohës në drejtim të Akademisë Britanike për mbështetjen e saj dhe për disa kolegë të cilët lexuan pjesë të ndryshme të dorëshkrimit dhe komentet e detajuara të të cilëve më kanë ndihmuar për të korrigjuar disa gabime dhe në zhvillimin e argumentave.McGrath i Penguin Books më inkurajoi mua ti përvishesha këtij projekti dhe ishte i duruar kur unë tejkalova afatin për një kohë të gjatë. B.Breëer.Davenport i cili botoi draftin përfundimtar ekzemplar dhe më kurseu mua nga disa gabime.Sëanson.Amaldovar për ftesën që më bënë për të studiuar në një kurs në Universitetin e Oportos i cili më ndihmoi mua si të organizoja pjesët e materjalit në gjysmën e dytë të librit.Brandao dhe A. nuk mbartin ndonjë përgjegjësi për ndonjë gabim që edhe duhet të ketë mbetur. Unë jam gjithashtu shumë mirënjohës për F. unë do të dëshiroja të falenderoja familjen time: Alison-in.O’Bren. jo për nga rëndësia. 4 23 -1- . Këta janë M. M. A. Ai gjithashtu më sugjestionoi me ndihmën ashtu sic bëri B.Perlman. M.Reuten dhe R.Coats. Asnjë nga këta njerëz. D. Unë gjithashtu uroj për falenderim këto mbishkrime për Historinë e Shoqërive të Ekonomiksit me listat e emaileve të cilat ju përgjigjën kërkesave të mija për për pjesët informuese (në përgjithësi të dhëna) që unë nuk do ti kasha gjetur dot vetë (B. natyrisht. Robert-in dhe Ann-in.

Ekonomistët nuk mund të pretendojnë sipas këtij krahasimi. Ashtu si edhe historia e filozofisë ose historia e shkencës. se strukturat atomike dhe molekulare e AND-së janë sot të njëjta si në kohën e Aristotelit. duke qenë të përfshirë në politikë.-1- Hyrje Historia e Ekonomiks-it. ngjitja e bizneseve të mëdha ose Depresioni i Madh-është fakti se si njerëz si Adam Smith-i. Është gjithashtu e nevojshme mbulimi i historisë së ekonomisë. (Ndoshta është një sens sipas të cilit “natyra njerëzore” ka qenë gjithmonë e njëjtë por kuptimi i saktë dhe domethënës i kësaj nuk është i qartë). një tjetër varësi directe ose indirekte prej saj. Karl Marx-i. historia e ideve ekonomike. Ky libër merret me historinë e përpjekjeve për të kuptuar fenomenin ekonomik. e lidhur me fenomenin ekonomik në vetvete fakti se si njerëzit kanë provuar ti japin udhë atij. Ata kanë kërkuar të influencojnë mbi politikën dhe lidhjet me politikën i kanë influencuar ata. John Maynard Keynes dhe shumë figura më pak të njohura. Shkencëtarët e natyrës mund tëpretendojnë p. Të shkruarit e ideve të historisë së ekonomiksit përfshin thurjen sëbashku të ngjarjeve të ndryshme. Eshtë qartësisht e nevojshme të tregosh historitë e njerëzve mendimet e të cilëve përbëjnë në vetvete mendimin e ekonomistëve. kjo është një shkencë e historisë intelektuale. subjekti i këtij libri nuk është Revolucioni Industrial. Kjo ka lidhje me atë që është përshkruar në mënyra të ndryshme si historia e mendimit ekonomik. janë perceptuar dhe analizuar në botën ekonomike.. Përfundimisht është e nevojshme të meren në konsideratë ndryshimet në lidhje me disiplinat duke nënvizuar klimën intelektuale. Konceptet e hershme të ekonomistëve dhe mënyra e tyre e mendimit ishte pashmangshmërisht e formësuar nga epoka 5 23 -1- . Në ilustrim të kësaj pikpamjeje. përveçse një incident. Problemet e historisë politike gjithashtu për ngjarjet politike dhe ekonomike janë të lidhura pazgjithshmërisht dhe ekonomistët kanë. Konfrontimi botëror i ekonomistëve ka ndryshuar radikalisht madje vetëm në pak shekujt e fundit. historia e analizave ekonomike dhe historia e doktrinave ekonomike.sh. ndoshta jo shpesh. Nuk është.

Gerard Malynes dhe Thomas Mun. filozofët. Në të vërtetë. matematikës dhe shkencës si dhe ekonomiksit dhe politikave. Kjo d. Megjithatë lidhjet ecin sipas një rruge tjetër. Ekonomistët kanë kërkuar të aplikojnë në mësimet e disiplinës së tyre nëpërmjet të mësuarit nga shkenca –nga shkenca e kohës së Aristotel-it.që lidhjet tentojnë thjesht nga historia ekonomike ose politike drejt ideve ekonomike. ne nuk kemi zgjidhje përveç se të zgjedhim nga një literaturë e gjerë dhe e larmishme të shkruajtur prej njerëzve të ndryshëm për qëllime të ndryshme në rrethanë të ndryshme. pozitivizmi ose postmodernizmi si dhe prej influencave në drejtime për të cilat ne jemi të pandërgjegjshëm. tre tipet e historisë janë të ndërvarura. Neëton-it ose Darvin-it. Ndoshta ata duhet të jenë konsideruar si pararendësit e njerëzve si Jacques Polak dhe Fondit Monetar Ndërkombëtar ose financierit James Goldsmith. juristët.th që ne duhet të jemi të kujdesshëm në trajtimin e shkrimtarëve të kaluar edhe pse ata ndoshta ishin ekonomistë akademikë modernë.m. gjithashtu roli i universiteteve në shoqëri ka ndrruar veçanërisht përtej asaj që njihet. teologjisë. Nuk është justifikim për pretendimin. çka do të thotë që krahasimet në mes të kohëve të tyre duhet të kryhen me kujdes të madh. ishte fuqimisht e influencuar prej ideve ekonomike të Maltusit.-1- kur ata shkruajtën. idetë ekonomike janë një komponente integrale e kulturës. prodhimin. tregëtinë) mund të jetë shfaqur ose si konsekuencë e rrallësisë ose si një rrugë në të cilën njerëzit përpiqen të mposhtin problemin e rrallësisë. Ata janë influencuar prej lëvizjeve filozofike siç janë Iluminizmi. Një factor që shërbeu në drejtim të shpërndarjes së gjerë të ekonomiksit dhe disiplinave të tjera dhe jetës intelektuale në përgjithësi është fakti i fundit e i freskët se ekonomiksi nuk ishte një aktivitet i kujdesuar prej një grupi specialistësh të quajtur “ekonomistë”. por në enciklikat papale. Kur shkrimtari i shekullit të XIII Thomas i Chbham-it shkroi rreth tregëtisë dhe financës.. Kur isha duke shkruar historinë e ekonomiksit që mbulohej nga një periudhë të gjatë më tepër se shekulli i fundit. Idetë ekonomike ushqejnë politikat dhe influencojnë çfarë ndodh në ekonomi (jo domosdoshmërisht në mënyrën që synojnë inventarizuesit). Çfarë është Ekonomiksi? Diskutimi është kaq i gjatë dhe ka mbetur në pretendimin që ne njohim mbi atë që është fenomeni i ekonomiksit dhe ekonomisë. tregjet. Për shembull Adam Smith-i ishte një filozof moralist dhe idetë e tij ekonomike u krijuan si pjesë e një sistemi më të gjerë të shkencës shoqërore të rrënjëzuar në moralin filozofik. ai ishte duke studiuar për prift që merrej me besimin. p.sh. Shkurt.sh. për këtë punë duhet të kërkosh jo në ekonomistët akademikë modernë. Kufijtë modernë të disiplinës thjesht nuk egzistojnë. të dy këta shkruan në Anglinë e shekullit XVII dhe konsiderohen se kanë kontribuar tek ne për të kuptuar tregëtinë e jashtme dhe kurset e këmbimit dhe ishin respektivisht një zyrtar qeveritar dhe tjetri tregëtar. Po kështu është e vërtetë lidhja midis historisë së ekonomiksit dhe historisë intelektuale më në përgjithësi. p. Disa prej këtyre kanë mbajtur pozicione akademike por disa jo..’ Fenomenin që ne e shoqërojmë me ekonomiksin (çmimet. një nga gjërat më interesante rreth historisë është të shohësh se çfarë ka ndodhur tek idetë si dhe ato janë marë prej shkrimtarëve të ndryshëm dhe janë përdorur për qëllime të ndryshme. paranë. filozofisë. Historia e ekonomiksit ka prekur në këtë mënyrë mbi historitë e fesë. Teoria e seleksionimit natyror të Darvinit. Për më tepër njerëzit të cilët shkruajtën rregullat konvencionale të literaturës ekonomike u morën me pozicionet e ndryshme në shoqëritë në të cilat ata jetuan. biznesmenët dhe zyrtarët e qeverisë. Përgjegjësia e njerëzve për zhvillimin e ideve ekonomike përfshin teologjistët. Por ekonomiksi është tmerësisht i vështirë që të përcaktohet. Ndoshta përfundimi i përhapur më gjerësisht mbi këtë çështje është ai që ka ofruar Lionel Robbins: ‘ Ekonomiksi është shkenca e cila studion sjelljen njerëzore si një marrëdhënie midis arritjeve dhe pamjaftueshmërisë në kushtet e alternativave të përdorimeve. Përfundimi i Robinsit ka një kuptim më të gjerë përpara kur kap tiparet e zakonshme të gjithë problemeve ekonomike edhe pse ai karakterizon një pamje më specifike të 6 23 -1- . Çfarë e bën problemin e vështirë është fakti i marrëdhënieve midis këtyre historive të ndryshme e aspak të thjeshta. Ndoshta në ditët e sotme sipas këtij ndryshimi.

të njëjta për të gjitha shoqëritë. Duke rënë në një mendje për atë që realizon ekonomiksi bashkëkohor. është një qasje e saktë për mundësinë e realizimit të punës e të korrespondencës me atë që shumë historianë e bëjnë tashmë.. janë vështruar më tepër si institucione që janë ngritur për të zgjidhur probleme të shumta ekonomike fondamentale.-1- kufizuar të natyrës së këtyre problemeve. ekologjistëve. megjithatë. të gjithë ecin dhe punojnë me idetë ekonomike. Të tilla shoqëri ballafaqohen me probleme se si të prodhojnë mallra .sh. politikanët dhe shkrimtarët e tjerë ( madje dhe romancierët). Problemi i subjektit të ekonomiksit është i papërcaktuar sipas kuptimit të blerjes dhe shitjes së mallrave . Ne e dimë se çfarë kuptohet me këtë dhe është e vështirë ta kundërshtojmë ndonëse përcaktimi i tij është shumë i papërcaktuar. por jo në disa të tjera. që ne më tepër shkojmë mbrapa në histori dhe aq më tepër e debatueshme bëhet ajo kohë edhe për ideve e pasigurta që janë ‘ekonomike’. paraja etj. organizimit të firmave. Kjo megjithatë nuk sjell një përfundim të saktë për kufinjtë e disiplinës që janë të padallueshëm. p. Ndonjë që ka shkruar sistematikisht ‘principet e ekonomiksit’ duhej të kishte vendosur mbi një përcaktim specific mbi subjektin dhe punën me të. Në praktikë. përgjatë thellësive të Depresionit të Madh. Ndoshta aq e rëndësishme sa çthamë për këto përfundime është edhe ajo që nuk kemi thënë. Do të ishte më precise në se do të thuhej që ekonomiksi merret me prodhimin. Në këtë mënyrë është më mirë që ekonomiksi të përcaktohet në relacion me gjithë këto probleme fondamentale se sa në lidhjen me institucionet që egzistojën në disa shoqëri. në vend të kësaj. Është ndoshta ironike që përfundimi i Robbins-it daton nga 1932. manaxherëve të shkencave dhe inxhinierëve. Është e mundur. për mekanikën e Neëton-it ose reformacionin). Të tjera përcaktime përfshijnë atë ku ekonomiksi përcaktohet si logjikën e zgjidhjes ose si një studim i tregjeve. stokut të këmbimit ose thjesht parasë. gjeografëve. Të tjerë do na çojnë drejt ideve që historiani ende vendos të llogarisë si ekonomiksi. Alfred Marshall-i. këtu mungon. Fenomene të tilla siç janë firmat.sh. madje edhe në se ato profesione funksionojnë me një lidhje analitike të përfunduar të subjektit. madje ndoshta prezantimi dhe lënda e tij duhet të jenë shumë të ndryshme nga ato të ekonomiksit modern dhe këto do të jenë përfshirë në histori. Më shumë se sa në një përfundim natyral ariti ekonomisti Viktorian i një periudhe të gjerë . stoku i këmbimit. gazetarët. P.madje edhe pse fenomeni që ne normalisht e shoqërojmë me jetën ekonomike. është e mundur të ketë shoqëri në të cilat paraja mund të mos egzistojë (ose ka ecurinë vetëm të një funksioni ceremonial). nuk ka përse ta bëjë këtë. Përse. në të cilat prodhimi nuk është ndërmarë prej firmave ose në të cilat transaksionet janë ndërmarë pa egzistencën e tregjeve. Rezultati i kësaj zgjidhjeje është kjo. është e mundur të punohet me atë që vjen më pas duke gjurmuar rrënjët e ideve që janë ndërtuar këtu si dhe siç është vendosur të ecet. kur problemi ekonomik themelor i botës ishte që burimet e gjera të kapitalit dhe punës qëndronin kot. Këto janë të gjitha fenomene ekonomike por janë shoqëritë në të cilat ato nuk ndodhin. Kufijtë e asaj që ndërtoi ekonomiksi janë tepër të paqarta prej faktit se çështjet ekonomike janë analizuar jo vetëm prej ‘ekonomistëve’ por gjithashtu prej historianëve. i cili e kishte përcaktuar ekonomiksin si studimin e njerëzve në bizneset e zakonshme në jetë. siç ka ndodhur. shërbyesit civilë. do të duheshin veprimet e korporatave ndërkombëtare në zhvillimin e vendeve ose në projektimin e politikave për reduktimin e papunësisë duke qenë se vështrimi i tyre është në drejtim të përfshirjes së zgjidhjeve rreth asaj se si duhen përdorur burimet. të fillohet me këto ide që trukojnë ekonomiksin bashkëkohor. Kur njerëzit argumentojnë. shpërndarjen dhe konsumin e të mirave ose ndoshta më me saktësi në se do thuhej se ajo merret me atë se si është organizuar prodhimi në një mënyrë që të kënaqë dëshirat njerëzore. dhe historianët e ekonomiksit nuk do të ndjekin më tepër këtë drejtim. Disa nga këto rrënjë të drejtojnë qartë jashtë subjektit (psh. Akademistët. Duke ju qasur subjektit në një mënyrë pragmatiste duhet të duket më pak e dëshirueshme se sa përcaktimi i ekonomiksit në termat e problemit të këtij subjekti. (Shkrime të tilla duhet të mos kenë qenë ato çfarë ekonomistët profesionistë do ti konsideronin si ‘të mira’ ose ekonomistë seriozë). megjithatë. si ti shpërndajnë ato dhe kështu me radhë. Historiani. që 7 23 -1- . tregjeve. ide që janë gjetur në mësimin e ekonomiksit dhe janë zhvilluar prej njerëzve të njohur si ekonomistë.

në fillesat e shekullit të XXI. ata janë duke pretenduar që shkruesit e hershëm nuk duhej të ishin konsideruar të ishin ekonomistë.-1- pjesërisht një njeri ose grup është ‘themeluesi’ i ekonomiksit. kur A. është tashmë i dalë mode. teologjike. Një qasje e zakonshme do të ishte të shkruarit e një historie që mbulon pranimin e normës së ‘rëndësishme’ kur shkruhet mbi ekonomiksin. disa prej tyre i kanë paralelizuar këto të mbërthyera që prej lashtësisë. ne kurë nuk shpëtojmë plotësisht nga paragjykimet rreth çështjes që ne po rrekemi ti përgjigjemi. Pretendohet se që shumë herët. Në një histori të përgjithshme të ekonomiksit nuk duhet të ketë qenë e domosdoshme të vazhdojë gjatë mbi këtë çështje por ama ato janë pjesë e tregimit. Testament i Vjetër përmban disa ide ekonomike ashtu siç bën dhe poeti Homer. Kjo duhet të jetë démodé për të menduar se do të ishte një zhvillim etik ose moralitet. Ekonomistët përherë kanë argumentuar se kjo politikë do të zhvillojë mirëqënien e shoqërisë. Për më tepër. Kjo nuk e shmang problemin e një zgjidhjeje materjale të bazuar prej një nga interesat. Objektivi i këtij libri është të shpjegojë se si ekonomiksi po shkon aty ku është sot . megjithëse nga supozimet etike të nënvizuara në ekonomiksin modern ata vetëm nënvizojnë mendimin e Aristotelit rreth tregut. rreth drejtësisë së tregut të këmbimit ose shtrirjes së interesit dhe puna e tyre nuk duhet të jetë klasifikuar si ekonomiks. Thjesht për tu fokusuar mbi idetë ‘ekonomike’ duhen seleksionuar idetë e shkuara duke u krijuar varësia me kategoritë moderne. Sidoqë të bësh këtë është thjesht të mbështetesh tek gjykimet që kanë bërë të tjerët në të shkuarën. Kjo ngre dy çështje kryesore rreth shkrimit të historisë së ekonomiksit. Ku ai fillon? A kemi ne perspective të bazuar përmes realizimit të një të kaluare të deformuar nëpërmjet lenteve të mundësuara nga ekonomistët e ditëve të sotme? Disa historianë kanë argumentuar se ky ekonomiks i përshtatshëm nuk fillon derisa ne hyjmë në botën moderne (thuhet deri në shekullin e XV-XVI). Sido që ndokush që shkruan një histori të mendimit ekonomik domosdoshmërisht shikon nga e shkuara. Ekonomiksi . Përmbajtja e shkrimeve të tilla ekonomike ka qenë gjysëm e fshehtë apo e errët por ka egzistuar. është e modës të theksohet relativiteti historic i ideve dhe denoncimi ndonjë synimi për panoramën e ideve të shkuara nga perspektiva e të sotmes. Psh. Pamja e së shkuarës me lentet e së tashmes Qasja e mësipërme në vija të përgjithshme duke u fokusuar mbi çfarë është vendosur nën termin ‘degëzimi i ideve ekonomike’. njerëzit gjithmonë kanë menduar rreth çështjeve që ne i njohim si të konsideruara pjesë e ekonomiksit. por kjo nuk përfaqson fillimet e mendimit ekonomik. Çfarë ndodh zakonisht ështe se 8 23 -1- . Është më mirë ta shpallësh këtë paragjykim si një mundësi të përcaktuar sesa të pretendohet se sa të pretendohet se ai nuk egziston.Smithi sistemoi aq mirë punën e paraardhësve. angazhimet me ekonomiksin me pyetjet normative (pyetjet rreth çfarë duhej të ishte bërë). argument i trashëguar. Ndonëse ne përpiqemi shumë ta bëjmë këtë. Argumenti im mund të rritet duke thënë se ekonomiksi nuk ka pas filluar ose nuk ka “themelues”. Në botën postmoderne. madje në këtë shekull. Megjithatë ka një problem të madh me këtë çështje: është thjesht e pamundur që të krijosh çfarë është një ndarje e qartë midis themeleve të analizës ekonomike dhe çfarë nuk është e tillë ose midis ekonomiksit “të përshtatshëm” dhe atij “real” dhe çfarë nuk është. shkrimtarët patën qenë tepër të ndryshëm në shqetësimet e tyre si ato të çështjeve morale. Ajo që kemi nënvizuar në këtë libër është se idetë ekonomike kanë egzistuar madje edhe në antikitet dhe kështu idetë e lashtësisë janë të qenësishme në përpjekjen për lokalizimin e origjinës së ekonomiksit modern. në argumentat moralë e teologjikë të teologëve mesdhetarë rreth drejtësisë së supozuar të aktiviteteve tregëtare dhe të kuptuarit se si funksionon ekonomia. brenda disa kufijve. është analiza rreth sjelljes njerëzore dhe rruga nëpërmjet së cilës njerëzit ndërveprojnë përmes tregjeve dhe përgjigja për reagim në ambjentin e tij ekonomik. është perspektiva e së tashmes. XVIII-të. Në këtë libër unë filloj me Greqinë e lashtë dhe me botën e Testamentit të vjetër sepse është e nevojshme të fillojmë diku. ose edhe deri në shek.

pikpamja e Ëhig-ëve ishte aksion i shumë ekonomistëve disa prej të cilëve shkruan historinë e ekonomiksit. të tregosh tregimin si një progress. ashtu edhe në disa cështje që janë përfshirë. Kapitujt tipikë fillojnë me një diskutim të kontekstit historic dhe vazhdojnë prej këtej tek ngritja e ideve ekonomike.-1- historianët filluan me një normë konvencionale –një listë të punëve. Botuesi (pa përmendur shumë lexues) nuk do të kishin qenë të lumtur në se ai nuk do të fliste fare rreth Adam Smith-it. përmban shumë histori të përgjithshme. ka qenë më e rëndësishme për të diskutuar idetë jashtë ekonomiksit. më tepër se thjesht mbi individët. Megjithatë. Këtu synohet të vendosen njerëzit në një kontekst historic të përshtatshëm—dicka që ata duhet ta kenë njojtur. brenda një subjekti akademik. ka një theks mbi komunitetin dhe rrethanat jashtë të cilave idetë ekonomike u ngritën. mbi atë çfarë ishte quajtur ngushtësisht si sociologjia e profesionit të ekonomiksit. ashtu siç zhvillohet historia. keqkuptimet dhe të gjitha llojet e gjërave që nuk janë të përshtatshme në llogaritë e progreseve. pas shekullit të XIX pasi Ëhigët treguan historinë e Britanisë në këtë mënyrë dhe lexuesit kanë të drejtë të jenë skeptikë. përmes librit. Megjithëse vecohet nga konvencionet kanunore. Karl Marx ose John Meynard Keynes. Ashtu sic u zhvillua ekonomiksi. Arsyeja më e rëndësishme për këtë është fakti se kur ne ishim duke diskutuar periudhat kur ekonomiksi ishte më pak i shquar nga disiplinat e tjera.th. figurave apo lëvizjeve që janë konsideruar si përfaqsuese të ekonomiksit në të shkuarën. Kur historia e cituar është një progress nga fillimet e papërpunuara për të ‘vërtetën’ e aritur prej miqve të historianëve. Gjithashtu. kur ekonomiksi do të 9 23 -1- . si në figurat e ndryshme të rëndësishme të vendosura si relativisht të rëndësishme. Libri nuk është organizuar rreth “figurave të mëdha” të së shkuarës. Shqyrtimi në disa kapituj me një materjal të hershëm. Prej shekullit të 20-të. problemet e shqyrtuara prej ekonomistëve ishin shqyrtuar vijueshmërisht çka e ngriti si disiplinë. Edhe pse të egzaminosh të shkuarën në përpjekjen për të kuptuar nevojat e të sotmes kjo d. në të dyja rastet. Historia fillon këtu Historia filloi në këtë libër duke reflektuar qartësisht konvencionin e sigurt të pamjeve rreth asaj që përmban ekonomiksi – sigurinë e temave që janë përfshirë sepse është “e kuptueshme” që ato duhej të ishin këtu. David Ricardo. Ne duhet të zbulojmë se kur duhet të shikojmë mbrapa se brezat e parë kanë bërë të njëjtat pyetje të shumta – ndoshta madje çështje që ne i gjejmë të vështira për ti kuptuar. Ashtu siç ka ndryshuar ekonomiksi po kështu gjithashtu ka ndryshuar pamje edhe ndërtimi i qasjes ndaj normës. Tregimi duhet të përfshijë linja të sigurta inkurajuese për të mos lejuar vdekjen ose duke lëvizur larg asaj që së fundi është konsideruar si ekonomiks. bashkëkohësve apo heronjve të tjerë. paragjykimet. interesat e maskuara. Megjithatë. ashtu sic kuptohet zakonisht termi. Pozicioni i ekonomistave (ose më saktësisht. pozicioni i njerëzve që po reflektojnë mbi materjen ekonomike) në shoqëri ka ndryshuar dhe kjo ka ndikuar mbi mënyrën nëpër të cilën janë zhvilluar idetë. në këtë kuptim. Kritikat e këtyre punëve janë të drejta kur argumentojnë se kjo qasje e munguar e çështjeve historike të rëndësishme dhe me hope rezultoi në një karikaturë të asaj që ndodhi së fundi. politike dhe intelektuale ndryshon përmes librit dhe shpalosjes së historisë së përgjithshme më pak të shquar. Theksi mbi historinë ekonomike. rezultati ariti të quhet ‘ historia Ëhig’.me rezultatet të cilat nocioni i progresit i bën problematike. idetë ekonomike bëhen me te dukshme dhe historitë e përgjithshme luajnë një rol më pak të rëndësishëm. Ata e kishin të vështirë të pranonin që teoritë e brezit të tyre dhe teknikat (për të cilat ata vetë duhet të kenë kontribuar) duhet të mos kenë qenë të epërme për këto breza të hershëm. Pastaj ata e modifikuan këtë duke zhvilluar vënien e theksit në disa vende e duke e reduktuar atë në të tjerat në përgjigje të çështjeve që u kanë interesuar dhe që ata e kanë pasur në evidencë. Ti qasesh të shkuarës nga perspektiva e të sotmes mundet sidoqoftë të rezultojnë historitë që e bëjnë historinë jo bindëse. gjatë shekullit të 19-të. Arsyet se përse idetë evoluan ashtu si ata do të përfshinin aksidentet historike. sic ka ndodhur zakonisht. Është e njohur një histori e ekonomiksit.

Chamberlin është diskutuar në kontekstin e ekonomiksit industrial të SHBA. Lista mund të vazhdojë. Smithi ju është paraqitur si një filozof moralist dhe është vendosur në kontekstin e Iluminizmit Skocez. “Novacionet” e përmendura në paragrafet e mëparshme janë të gjitha të marra nga punime të tilla. Libri nuk mbulon rregullat normat konvencionale. është se shekulli i 20-të është një pjesë e rëndësishme e trajtimit (sidomos gjysma e librit). synimi im është të shpjegoj se si u zgjatua disiplina deri në gjendjen e tanishme. E trajtuar në këtë mënyrë. Kontributet teorike të fillimit të shekullit të 19-të të shkrimtarëve francezë e gjermanë janë vendosur përgjatë librit si homologë të këtyre anglezëve. Borxhet e mia kryesore janë prnuar në sugjerimet në se do lexoni më tepër në fund të librit. jo mbi këtë kosto të diskutueshme Britanike. megjithatë. Numri i vendeve ku unë kam qenë në gjendje ti shmang nga reflektimet e trajtesave konvencionale. por kjo gjithsesi sfidohet në disa mënyra. Duke trajtuar këtë histori. Maltiusi është portretizuar jo vetëm thjesht si economist ose demographist. idetë ekonomike ishin ndruar për arsyet se ishin thelbësisht brenda disiplinës. Ndryshimi më i shquar. por si një kontribues i debateve politike bashkëkohore.-1- bëhej një disiplinë akademike predominuese. rreshtimi i punëve të fundit mbi mendimin e historisë ekonomike – dhe kjo është veçanërisht e vërtetë për shekullin e 20-të. në mënyrë të pashmangshme. zhvillimin brenda “kores” intelektuale që dallohet qartësisht. 10 23 -1- . Bota islamike përmendet në ngjarjet e mesjetës. Megjithatë nuk janë vetëm këto trajtime. unë kam marrë nga llogaritë e shkruajtura prej specialistëve të periudhave të ndryshme që mbulon libri. Në mbulim të kësaj unë kam synuar të jap brenda kufizimeve të një picture sipas mundësisë që më jep subjekti që trajtoj. së paku në pjesë. Filozofia politike dhe sfida Hobsiane janë një element i rëndësishëm në kapitullin kur flitet për Anglinë e shekullit të 17-të.

tregëtarë dhe zejtarë (ne lexuam se ushtarët grekë këmbenin grabitjet e tyre si dhe i përdornin si furnizime dhe zanatçinjtë merreshin të bënin sigurimin e detyrimeve mbi pronat e tokës). Kjo ishte e renditu dhe hierarkike. pergamenat Homerike janë më të shumta se sa të të gjithë autorëve të marrë së bashku.K). është thënë. Madje sot. Epiket Homerike së bashku me poemat e Hesiodit (700v. këto duhej të përfshinin mbajtjen e të njëjtit rang pas ndryshimit me herën e kaluar. Në fondin e dorëshkrimeve letrare në Egjypt. çka do të thotë se familjet duhej të ishin të pasura por jo shumë të pasura. historitë e Hektorit. Akilit. Nuk është e qartë nëse Iliada dhe Odiseja duhen parë si punë e një individi të vetëm apo si një komplikim i punës së disa poetëve. Heronjtë ishin luftëtarë aristokratikë të vlerësuar rigorozisht vetëm nga rangu i tyre. shikohej me dyshim një mirëqenie e tepruar. në të cilin ishte e rëndësishme se kur shpërndaheshin dhuratat. Nga ana tjetër. por ata ishin më pak të rëndësishëm se sa prona tokësore. çmimeve për fitimin e garave. Të zotët e vendit ishin të detyruar të jepnin mikpritje dhe dhurata për mysafirët e tyre. ndoshta tek familjet e mikpritësit në një ditë tjetër në rast kthimi. 11 23 -1- . Bazat për këto ekonomi ishte familjare e kuptuar në përbërje nga pronari i tokës. Troja mund të kishte rënë më herët. Kishte. Tregëtia ishte vështruar prej Homerit si një rrugë dytësore për të fituar mirëqënie. natyrisht. në se ushtria greke nuk do t’ishte kaq e përqëndruar për plaçkitje. Bota e lashtë Homeri dhe Hesiodi Plato ishte shprehur se Homeri u edukua në Greqi dhe poemat e tij sillnin vlerat për të cilat jeta ja vlente të jetohej. vjedhjeve. Pronarët dhe sklllevërit punonin përkrah njëri-tjetrit. Madje në se ai fitonte lirinë e tij. Fitimi i pasurisë përmes tregëtisë ishte parë si një shenjë inferiore në krahasim me realizimin e saj nëpërmjet bujqësisë apo shfrytëzimit ushtarak. Shoqëria përshkruhet tek Iliada dhe reflektimi i mundshëm i Odise-së. në pjesën e botës Manikeane (periudha e bronxit) e Trojës rreth 1400-1100 PK dhe në pjesën e kohës së vet Homerit.-1- 1. familja e tij dhe të gjithë skllevërit që punonin aty. Trojës dhe udhëtimet e Odisesë formojnë pjesë të kulturës perëndimore.P. Dhuratat qeveritare bëheshin bazuar tek një kod reciprociteti. të cilët si përgjigje kishin një detyrim të jepnin dhurata. Prosperiteti ishte parë prej Homerit si rezultat i egzistencës së një mirëorganizimi të familjeve të pasura. një skllav i cili himbiste vendin e tij mbi pronën bujqësore ai duhej të kishte humbur edhe sigurinë e tij. janë aq të vjetra sa janë regjistruar të parat në Europë. bazuar jo tek marrëdhëniet e tregut por tek shpërndarja e pushtetit përmes dhuratave.para Krishtit prej një tradite të gjatë gojore. plaçkës së luftës dhe kontributit të paguar për të mposhtur si pushtues qytete. por në të dyja rastet ato përfaqsojnë shkrimet e hershme diku rreth 750-725 v.

K) propozoi idenë që uji ishte substanca primare që nënvizonte format e jetës dhe nocionin se toka ishte një disk fluturues mbi ujë. Shekulli i pestë pa emergjencën e dramaturgëve. nderit dhe paqes. tregon për animin nga vitet e arta të imortalitetit. Për këtë periudhë nuk ka të dhëna virtuale për ekonominë. ‘Punët dhe ditët’ është një poemë brenda së cilës gjenden tradita dhe letërsia e ndritur orientale. Njëra është e njohur si ‘Kutia e Pandoras”. edhe pse këto ide qartësisht duket se janë të pranishme tek ‘Punët dhe ditët’ ato nuk janë shprehur në ndonjë mënyrë të tillë siç janë termat abstraktë. Hesiodi madje sugjeronte se konkurrenca mund ta stimulonte prodhimin pasi ajo shkaktonte emulacionin tek zanatçinjtë midis njëri-tjetrit. njëra e cila ishte parë si me përmbajtje ekonomike më substanciale është ‘Punët dhe Ditët’. Ideali i tij ishte bujqësia e vetmjaftueshme dhe largimi prej luftës që shkatronte prodhimin e fermerit. edhe pse të dy poetët ndanin idenë se siguria ishte e kufizuar nga toka. por pika më e rëndësishme e tyre është se ata ishin duke mëtuar të arsyetonin rreth natyrës së gjithësisë. përndryshe ai me një punë të lehtë madje të një dite do të mjaftonte të furnizohej për tërë vitin pa punuar më. Virtutet a i shikonte të lidhura me realizimin e prosperitetit . Hesiodi përshkroi vetveten si një fermer dh tha se babai i tij ishte detyruar forcërisht të braktiste pronat e veta private. Anaximander (610-546 pr. drejt një race të hekurt për të cilën puna dhe mizerja janë realitet i përditshëm.Kr. Tjetra. Pythagoras (570-490 pr. kur i krahason me historitë e krijuara nga babilonasit dhe hebrejtë. nëpërmjet punës. Në përfundim të shekullit të gjashtë.Oikonomikos-i i Ksenofonit Periudha nga shekulli i shtatë në të katërtin Pr.K).K). por asgjë nuk është zhvilluar shumë shpejt dhe është e vështirë të dimë sa shumë kuptimplote është të tërhiqeshe drejt tyre. dhe kjo s’na habit. Por ne e dimë që ekonomia e kësaj periudhe ishte.K. por tregimet janë product i kurioziteteve personale të autorit. jashtë punës së rëndë.K) dhe Thucydides (460400 pr. 12 23 -1- . Hesiodi ju afroi lexuesve të vet shumë këshilla rreth vështirësive të jetës në këto kondita. përcolli një letërsi të mrekullueshme dhe arritje shkencore dhe filozofike. ai dhe ndjekësit e tij bënë arritjen e kontributeve të filozofisë dhe matematikës.K) nxorri hartën e parë të njohur në botë dhe hartoi atë që është besuar të jetë trajtimi i parë i shkruajtur në prozë. në këtë mënyrë. Megjithëse ai ishte i zënë në atë që ne sot do ta shihnim si formën e numrave mistikë në të cilën numrat dhe përqindjet kanë posedim mistik.K) dhe Euripides (480-406 pr. Poezitë e Hesiodit sollën një ilustrim të saktë të shkrimeve të hershme mbi çështjet ekonomike. Këto zhvillime formojnë sfondin për botën e Xenophon (430-354 pr. padyshim u influencua nga historitë e krijuara në Mesopotami. Thalesi (624-546 pr. Ndonëse ata binin tek të njëjtat tradita. jo puna e priftërinjve. Idetë e mprehta ekonomike ndodhen këtu.) përdori teorinë e soditjes si një domethënie për pastrimin e shpirtit. megjithatë. Megjithatë. Njohuritë tona për këtë periudhë.K). duke qënë liberalë në vetvete nga mitologjia. Ne njohim pak arsyetimin e tyre për shumë pak të asaj që zbuluan ata me shkrimet e tyre. vinë vetëm nga historia politike. Drejtimi i pronës --..K) si dhe historianët si Herodotus (485-425 pr. Arsyeja njerëzore duhet të punojë sipas asaj që ‘perënditë e mbajnë ushqimin e njeriut të fshehur. Ai fillon me krijimin e dy tregimeve. historitë e Hesiodit ( ashtu si të Homerit) janë krahasimisht shekullare. Është Zeus i cili sjell zhvillim dhe Hesiodi shikon moralitetin dhe lutjet ndaj Zeusit si sfidën kryesore që njerëzit duhet të realizojnë. Asechylus (525-456 pr. mënjanimin nga sëmundjet.-1- Të dy poemat që i atribuohen Hesiodit.K) dhe Plato (429-347 pr. duke lëvizur në mënyrë pak të ngjashme ndërmjet këshillave që në ditët e sotme duken pak rituale ose astrologjike dhe këshilla praktike mbi bujqësinë ose kur bazohesh tek lundrimi në përpjekje për të shmangur humbjen në det. Ky ishte larg përçmimit aristokratik për punën dhe një mbështetjes së tyre për virtutet luftarake që mund ti gjejmë tek Homeri. Hesiodi mund të jetë lexuar dhe kuptuar në thelb për problemin bazë të ekonomisë e cila është kufizimi i burimeve të saj. Sophocles (495-406 pr. Zgjidhjet duhej të ishin bërë midis punës ( e cila krijonte pasurinë) dhe ngeshmërisë.

K dhe zgjidhjen e ligës detare. pa u krijuar universitetet. me një tregëti e bujqësi të lulëzuar si dhe me një zhvillim të manifakturës. krediti.psh të gjithë meshkujt e rritur me prindër nga Athina. intelektualët e parë në Greqi – profesorë pra. fuci e satirës së Aristophanes tek “Retë”. Athina dhe qytetet e tjera greke gjithashtu u përfshinë në një seri luftrash me Persët. Cfarë lipset të vecojmë për Sokratin.në të cilin paditësit dhe të paditurit duhej të mbronin vetveten. Megjithatë ka patur shkëmbime të mëdha politike dhe ekonomike në përzjerjet e shekujve. midis disa aktiviteteve tashmë bashkëshoqëruese të shoqërive komerciale. Meqënëse ai vetë nuk shkroi asgjë personalisht. 13 23 -1- . Toka ishte rishpërndarë. Rezultat I zhvillimit ishte baza për ndërtimin e projekteve të ndërtesave madhështore sic ishte Parthenon-i. akoma pa filluar Lufta e Peloponezit.K vetë Athina ra nën Persët por flota Persiane do të shkatërohej në Salamis. Ata ishin të përqëndruar në ide abstrakte dhe megjithëse ishin të shumtë ata që tregonin respect për zotat. Fuqitë e Athinës ishin tregëtia dhe fuqia detare. është shumë e vështirë të dish saktësisht se cilat ide duhet ti atribuojmë Sokratit dhe cilat ide vinë prej Xenophon apo Plato të cilët e përdorin Sokratin si një zëdhënës.. është metoda e tij: bërja e pyetjeve të pafundme. ata u shfaqën me shpjegime jo religjioze të fenomenit që ata shihnin rrotull tyre. Bujqësia e specializuar zhvilloi mallrat e eksportit të Athinës. --. Këto reforma kufizuan fuqinë e aristokracisë dhe shtrinë bazat për rregullat demokratike mbi zgjedhjet prej klasave të pronarëve të një këshilli prej 400 antarësh. në 594 pr. Ndonëse synonte të sillte stabilitet. Ishte kjo arsyeja përse e ndiqnin nxënësit e tij të aftë si Plato dhe Xenophon. Ideali i vjetër i vetmjaftueshmërisë filloi të binte. Lundrimi i flotës tregëtare Athinase kryhej në distanca të gjera dhe kishte një ekspansion të tregëtisë.K. në të cilën pyetjet e tij reth përgjegjësisë së zotave sillnin shi e vetëtima në mënyrë idiote. Më 480 pr. Trashëgimia e fitores së flotës greke solli atë që Athina u bë drejtuese e aleancës detare të shteteve greke. Rezultati ishte një periudhë e një zhvillimi të mrekullueshëm të njohur si Epoka e Perikliut. . veçanërisht vajit të ullirit.K që shënoi fillimin e Luftës së Peloponezit që përfundoi me humbjen e Athinës më 404 pr. Si rezultat i kësaj Athina u bë qendra e një perandorie me të vetmen rivale të saj të madhërishme. I pari dhe më I madhi I sofistëve ishte Protagoras (490 – 420 PK) . megjithatë.K. megjithatë. sipas Perikliut i cili drejtoi për një kohë të gjatë partinë demokratike nga 461 deri më 430 pr. Sokrati (469 – 399 PK) u shfaq në pah kundër kësaj trashëgimie të “intelektualëve profesionistë”. reformat e Solonit rezultuan se ndanë klasat dhe ndryshuan politikën. Prateria kishte lëvizur nga lindja e detit Mesdhe. Në demokracinë athinjote ishin të përfshirë direct të gjithë qytetarët. këmbimi valuator. Për shkak të udhëtimit të tyre ata mund të qëndronin pas ligjeve si antarë të vecuar të qyteteve. Sparta. me saktësim të kontributeve Brenda rradhëve të saj. ligjet ishin kodifikuar dhe monedha e argjendit ishte stabilizuar. dijenitë tona rreth Sokratit janë bërë cështje prej Aristophanes dhe. Sofistet ishin kështu.: bankingu. Sofistat ishin endacakë dhe udhetonin nga nje qytet ne tjetrin dhe mendonin qe kerkesa kryesore ishte e folura ne public dhe disa prej tyre besonin se nxënësit e tyre kishin nevoje te njihnin zbulimet e fundit ne te gjitha fushat.në këmbim të grurit. Ai ishte. Në vitet më pas ushtritë persiane u shkatruan prej Spartans në Platea dhe luftimet erdhën drejt fundit. Madje juritë do të përfshinin qindra qytetarë dhe dashuria e athinasve për gjyqësorin. pozita e Sparta-s ishte bazuar mbi bujqësinë dhe ushtritë e saj.-1- si në ditët e Homer-it. akoma e bazuar mbi agrikulturën me pronat e tokës si burimin kryesor të pasurisë. Ne mund të shfaqemi si të afërt rreth hesapeve të tyre. mbi të gjitha. nga dialogjet e Plato dhe Xenophon. lehtësirat për spekulime dhe monopoli I tregëtisë. Midis më të rëndësishmëve të këtyre ishin reformat e paraqitura në Athinë nga Soloni. Lufta shpërtheu midis dy shteteve më 431 pr. Athina ishte në një paqe thelbësore. Pra kështu dilte e nevojshme kërkesa për trajnim në retorikë e cila ishte sjellë prej sofistëve. Për 50 vjet nga përfundimi i Luftrave Persiane. të quajtura archon apo drejtuesi civil i shtetit. Një historian ka shkruajtur për qënien e Athinës si “një qëndër komerciale me një kompleksitet të aktiviteteve ekonomike të cilat ishin përfundim I pakalueshëm përgjatë post-Rilindjes Europiane”. I cili dha mësime të suksesshme për 40 vjet deri sa u dënua për skepticizmin e tij rreth zotave.tregon se ishte e rëndësishme për njerëzit që të ishin të aftë të vetmbronin interesat e tyre dhe të argumentonin provat e tyre.

Madje ai e ilustroi këtë me shembuj të marrë nga lufta dhe Xenophon’i pa të njëjtat principe që aplikohen në një aktivitet. megjithatë. Një njeri që ndiqej nga dikush tjetër u pa nga Xenophon’i si një lider superior dhe bindja me dëshirë ishte shumë më e fuqishmë se sa bindja me forcë. Shumica e shkrimeve të tij janë bërë në këtë përiudhë ngulimi të jetës së vet.se tjetri nuk ishte duke bërë kështu. Kërkesa e parë për një lider efektiv ishte që të kishte njohuri në fushën e qënësishme. prapë ishtë e nevojshme që qeveritarët kishin një interes më të gjerë mbi të gjitha punët e shtetit – bujqësia si dhe mbrojtja. në një përpjekje për të ndihmuar Cyrus-in e ri për ti marrë fronin vllait të tij. n. I njëjti puntor duhej të bënte karrige. kërkesa është kaq e madhe sa që njerëzit kanë mundësi të specializohen në sejcilin nga këto detyra duke u bërë më efficient. Në qytete të mëdha. Xenophon’i përdori shembullin e triremshave të Phoenician’ve (një anije që shtyhet prej tri rremave të përforcuara) në të cilën gjithcka ishte e stivosur kaq mirë sa që njerëzit që drejtojnë anijen e dinë ku ndodhet gjithcka. Edhe pse zyrtarët ishin dhënë me të drejtë pas incentivave. por me zgjerimin e kuptimit të kësaj fjale u bë e zakonshme të përdorej duke ju referuar një prone dhe “Oikonomikos’i” I Xenophoni’t është në fakt një trajtim mbi mënyrën e trajtimit të një prone bujqësore. Kjo tregonte se si lipsej të ecte një pronë e drejtuar me eficencë – me një magazinim të organizuar me eficencë dhe e parashikuar. u bë e nevojshme gjithashtu përmendja dhe llogaritja e Xenophon’it për ndarjen e punës. E marrë literalisht do të thotë Drejtimi I Punëve Familjare dhe “oikos” është një fjalë greke për shtëpinë. E parë nga kjo perspektivë. ose në kohët midis luftrave ose në bujqësi. megjithatë . vendi nuk do të ishte I mbrojtur. pa një prodhim të mjaftueshëm. Përpjekjet dështuan dhe Xenophon. ku dicka e pregatitur në një guzhinë të madhe është më superiore se sa ushqimet e përgatitura në një guzhinë të vogël ku një person kryen të gjitha detyrat. Nga viti 399 – 394 PK. Eficienca productive përfshiu menaxhimin e përdorimit të burimeve natyrale e kështu u 14 23 -1- . Për shumë arsye (ndoshta të lidhura me shoqërimin e tij me Socrates I cili ishte gjykuar dhe egzekutuar më 399 PK) ai la Athinën dhe me 401 PK ai u bashkua me një ekspeditë luftarake në Persi. jo mekanizmat e tregut. Xenophon’i argumenton se ndarja e punës mund të praktikohet në guzhinë. Modëli njerëzor I Xenophon’it është ndërveprues me natyrën – jo me njëri tjetrin përmes tregut.q. Kërkesa tjetër për eficencë ishte rregulli. Koncepti I tij mbi “artin e administrimit” . thekset e Xenophones’it mbi eficencën ngjajnë thjesht si një ushtrim në menaxhim. Megjithatë është më mirë të përkthehet si Drejtuesi I Pronës apo Drejtimi I Pronës. madje edhe sikur drejtuesi mos I ketë stivosur vetë. ishte përgjegjës për udhëheqjen e trupave greke në kthimin për në Greqi. Mendohej në përgjithësi se organizimi I mirë e dyfishonte rezultatin. OIKONOMIKOS. Duke u kthyer mbrapa tek prona. ai luftoi për Sparta-n dhe. një tjetër duhet të lajmërojë që asnjëri prej tyre s’do të kishte performancë të keqe në detyrat e tij. Ai e shqoi se në një qytezë të vogël. por ai nuk mund të kishte njohuri në të gjitha këto aktivitete. I zgjeruar drejt alokimit të burimeve në pronën si një e tërë. dhe tavolina. dyer. E dhënë si një theks grek mbi elementët njerëzorë të prodhimit (ndoshta një tipar I shoqërive skllavopronare) drejtimi efficient përkthehet në një lidership efektiv. Temat më familjare Sokratike si theksi mbi vetdisiplinimin dhe trajnimi I njerëzve për të ushtruar autoritietin. Ai e bëri të qartë këtë kur trajtoi mënyrën me të cilën Cyrus’i i Madh organizoi perandorinë e tij me një zyrtar të ngarkuar për mbrojten e popullsisë nga ndonjë sulm dhe tjetrin me detyrë për të zhvilluar tokën. Për shkak se është dicka e cila ka paguar vëmendjen e gjerë të pasardhësve të historianëve dhe ekonomistëve. ishte mënyra prej të cilës burimet do të ishin shpërndarë saktë dhe prodhimi të ishte i maksimizuar. por tema kryesore është organizata eficiente. ishte më I gjerë se sa kjo. Autoritetet administrative.-1- Xenophon vinte nga shtresat e larta athinote dhe ashtu si gjithë nxënësit e Sokratit ishte I kamur. ai jetoi nën mbrojtjen e Spartanëve. I aplikuar në drejtim të një ferme bujqësore më tepër se sa të një firme moderne. Në se nuk do të mbroheshin frytet nga bujqësia. në se ne priremi nga besimi në llogaritë e tij të ngjarjeve. Në se të dy dështojnë në punën e tyre jo eficiente. më pas. gjenden në libër. titulli I punës së Xenophon’it është origjina e fjalëvë “economist” dhe ‘ekonomiks”. kjo do të thoshte humbje. parmenda. në një pronë publike e më pas ai u rikthye drejt Athinës më 365 PK.

-1-

përdorën në fakt shumë prej tyre. Kjo e tija është një botë statike e cila është marrë si e dhuruar nga natyra që njihet e kuptohet. Tregëtia dhe tregu janë periferike. Marrja e zhvillimit të tregëtisë në Athinë në këto kohë, ishte ndoshta surprizë që pronat bujqësore janë aq qendrore në drejtim të pikpamjes s Xenophon’it mbi aktivitetin ekonomik, sa c’ishtin edhe për Homerin. Kjo mund të shpjegohet prej pozicionit të tij si një ushtar dhe, për 30 vjet si një pronar tokash nën mbrojtjen e Spartës. Për disa bashkëkohës të tij, shpjegime të tilla janë të vështira të mbrohen.

Shteti ideal I Plato’nit.
Sfondi i Republic’ës të Plato’nit, i cili përpiqet të sjellë një project për shtetin ideal, është politika që përpin turmat athinote dhe shteteve të tjera greke në shek.V dhe IV PK. Eksperienca e pati mësuar Plato’nin se as demokracia dhe as tirania nuk mund të sillnin një shoqëri të stabilizuar. Drejtuesit në një demokraci nuk do të vepronin sipas drejtësisë, por do të përdornin postin e tyre për të fituar mbështetje. Tiranët, nga ana tjetër, do ta përdornin fuqinë e tyre për të zgjeruar interesat e tyre, e jo për interesat e shtetit si një I tërë. Por pa një udhëheqës do të kishte kaos. Zgjidhja e Plato’nit për këtë dilemë ishte që të krijohej një klasë me mbretër filozofë – “gardianët” – të cilët do të qeverisnin shtetin në interes të të gjithë shoqërisë. Kështu do të ishte e vetpërcaktuar, për ata do të ishte një e vetme aftësia për të kuptuar se si shoqëria duhej të ishte e organizuar. Në shtetin ideal gjithë edukimi dhe mënyra e jetesës do të ishin projektuar për të stërvitur ata për rolin e tyre dhe ti siguronin që ata e përmbushën atë rol me saktësi. Të sigurohej se gardianët nuk do të korruptoheshin, nuk do të ndiqnin interesin e tyre personal, ata do të ishte e ndaluar të kishin prona personale si dhe, madje, u ndalohej të preknin ar dhe argjend. Ata do të merrnin c’farë kishin nevojë për të jetuar si dhe një rrogë nga tepricat e komunitetit. Në ndryshim nga tiranët, ata do të vendosnin, së pari, interesat e shtetit. Vizioni i Plato’nit ishte I lidhur me organizimin efikas të shoqërisë – me një shoqëri të drejtë të organizuar mbi principe racionale. Ashtu si edhe autorë të tjerë grekë, ai e pa efikasitetin si një përfshirje të elementit njerëzor në prodhim. Njeriu duhej të specializohej në ato aktivitete për të cilat ata ishin përshtatur në mënyrë të natyrshme dhe duheshin trajnuar në varësi të kësaj. Në fakt origjina e qyteteve (shtete) shtrihet në specializimin dhe në varësinë e njerëzve nga njëritjetri. Ajo morri dotacionin fizik të burimeve dhe teknologjisë për siguri. Ajo ishte një botë statike në të cilën kushdo kishte një vend të caktuar, të trajtuar nga sipërmarës të një administrate efikase prej sunduesve të pa interesuar. Edhe pse ai pa një rol të tregtisë, roli për tregun në këtë shtet ideal ishte shumë i kufizuar. Konsumatorët e të mirave duhej të blinin e shisnin, por pasuritë duhej të shpërndaheshin në mënyrë të përshtatshme (mbi principe metematike) midis qytetarëve. Nuk do të kishte fitime apo pagesa të interesit. Kjo pamje e shteteve presupozonte që qytetet do të mbeteshin të vogla. Në një punim të mëvonshëm, Plato argumentoi që numri optimal I banorëve në një qytet të ishte 5040. Arsyeja e zgjedhjes së këtij numri ishte sepse ai ishte I plotpjestueshëm prej 10 numrave të parë të plotë dhe kështu do t’lejonte ndarjen në një numur optimal prej bashkësisë së administratorëve. Ideja se qytetet lipsej të ngeleshin të vegjël ishte e qenësishme nga praktika e qyteteve greke, e imponuar prej përshtatjes së tokës bujqësore dhe burimeve. Kur popullsia të rritej, një qytet duhej të organizohej në një ekspeditë për të themeluar një koloni. Kjo koloni do të bëhej një qytet I ri në të cilin mënyra greke e jetesës do të mbahej gjallë. Koloni të tilla të cilat shpesh janë bërë të pavarura nga qytetet prej të cilave lulëzuan, ishin themeluar përgjatë Mesdheut, vecanërisht në Italinë e jugut, Sicili dhe Afrikën e veriut. Plato ishte një aristocrat, I përfshirë në punët publike të Athinës, I cili luftoi dhe ushtarakisht disa herë në fushata ushtarake. Në jetën e tij të hershme ai pati udhëtuar shumë, duke vizituar komunitetin pitagorean në Itali, nga I cili ka mundësi të ketë siguruar interesin e tij për matematikën. Ndërsa në Sicili ai u përfshi me sunduesin e Sirakuzës dhe dështoi në trajnimin e Dionisit të II për lidership pas vdekjes së babait të tij, Dionisit I në 367 PK. Rreth 375 PK ai themeloi Academy’në e tij ( në ullishten e shenjtë të heroit Academus sapo në dalje të Athinës) në përpjekje për të trainuar shtetarë e për ti bërë filozofë. Ndryshe nga shkollat e themeluara pak 15 23 -1-

-1-

vjet më herët prej Isocrates, I cili e vinte theksin tek retorika, Plato besonte se ishte shumë e rëndësishme të mësonte principet e një qeverisjeje të mirë. Disa nga studentët e tij u bënë sunduesa (tiranë) dhe, Plato I pa detyrat e Academy’së së tij si ofertë këshillimi për njerëz të tillë. Në këtë rast të fundit, një tiran besohej të kishte moderuar sundimin e tij si rezultat I mësimeve të Plato’nit.

Aristotle mbi drejtësinë dhe këmbimin.
Aristotle (384-322) ishte bir fizikani dhe një student I Plato’së. Ai u lidh me Academy në moshën 17 vjec dhe qëndroi këtu deri me vdekjen e Plato’së, 20 vjet më vonë. Ndikimi I Aristotle mbi brezat pasardhës ishte I tillë, që për shumë njerëz, ai ishte thjesht ‘filozofi’. Shkrimet e tij përmbajnë filozofi, politikë, etikë, shkencë natyrale, mjekësi dhe virtualisht, të gjitha fushat e hulumtimit, dhe ai dominoi mendimin në këto zona për afërsisht 2000 vjet. Kontributi I tij për ato që sot janë mendim I cështjeve ekonomike, janë gjetur në dy pjesë: Libri I V-të tek Nichomachean Ethics dhe Librin e I-rë të Politikcs. Paraprakisht ai analizoi konceptin mbi drejtësinë dhe më vonë ai trajtoi natyrën e qytetarëve dhe të shtetit. Në sistemin legal të Athinës, njerëzit të cilët kishin grindje me njëri-tjetrin duhej të shkonin së pari tek një arbitër I cili do t’përpiqes të shtrinte mirkuptimin duke dhenë një zgjidhje. Vetëm në se vendimi I arbitrit ishte I papranueshëm për ndonjë prej pjesëmarësve grindja shkonte në gjykatë, në të cilën rasti vendosej të zgjidhej prej gjykatës në harkun e kufizimeve të vendosura prej dy pjesëve mëtuese ose midis kufizimeve të vendosura nga arbitri kundër vendimit të të cilit pjesët në konflikt ishin ankuar të lënduar. Në Librin V-të të Nichomachean Ethics Aristotle I kishte konsideruar principet e drejtësisë si të domosdoshme për trajtimin e grindjeve të tilla. Kjo perspektivë është interesante sepse menjëherë u formuan ato që ishin mendimet e tij të principeve që duhej të aplikoheshin për dhënien e drejtësisë dhe po kështu ai u morr me raste të vecanta këmbimi (në të cilat individët blerës e shitës negocionin me njëri-tjetrin rreth mallrave specifike). Ai nuk u morr me këmbimin e organizuar, të tregut konkurrues. Në të vërtetë ishte dicka e tillë , edhe pse tregëtia ishte e zhvilluar mirë në Athinë prej shekullit të katërt PK, tregjet competitive ishin pak dhe larg midis njëri-tjetrit. Bie në sy fakti që cmimet e mallrave standarte ishin regulluar (ndonëse cmimi I këngëtarëve ishte fiksuar, - në se kërkesa për shërbimet e këngëtarëve të vecantë ishte e lartë, ata do të shpërndaheshin me votim) dhe kualiteti I mallrave të manifakturuara ishte ndoshta mjaftueshmërisht I ndryshueshëm dhe cmimi I cdo artikulli do të duhej të ishte negociuar privatisht, si një rast këmbimi I vecantë. Kur ishte duke u marrë me këmbimin e shpërndarjen e mallrave, Aristotle shqoi midis tre tipeve të drejtësisë. E para ishte drejtësia e shpërndarë. Kjo kërkonte që mallrat (ose nderi ose gjithcka e shpërndarë) janë dhënë tek njerëzit në proporcion me meritat. Ky ishte një problem I zakonshëm në kohën e Aristotle’it, për shumë ishte dhënë prej shtetit si placka e luftës , argjendi nga minierat e Laurium’it dhe shumë të mira të tjera. Koncepti I Aristotle’s për shpërndarjen e drejtë ishte një nocion shumë elastic pasi meritat mund të përcaktoheshin në rrugë të ndryshme dhe pozicioneve të ndryshme. Pas një beteje, meritat duhej të ishin matur prej kontributit të ushtarëve për fitore. Me një ortakëri, drejtësia do t’kërkojë që mallrat të ishin shpërndarë në proporcion të kapitalit të investuar prej cdo personi këtu. Për më tepër, kriteri I ndryshëm duhej të ishte përdorur për vlerësimin e meritës: në një demokraci duhej të merrej ajo që të gjithë qytetarët duhej të fitonin një pjesë të barabartë, ndërsa në një oligarki, oligarkët do t’mendonin si të përfitonin pjesë të mëdha në raport me qytetarët e tjerë. Tipi I Dytë I drejtësisë apo drejtësia e korrigjuar – duke vendosur në vend padrejtësitë e kaluar së bashku me kompensimet e atyre që e kishin pësuar me humbje për këtë shkak. Korrigjimi I drejtësisë I vendos palët në barazi. Në fund vjen drejtësia reciproke (ose e ndryshuar) apo thënë ndryshe, drejtësia në këmbim. Në se dy njerëz këmbejnë mallra, si e bëjnë për të caktuar momentin më të drejtë të transaksionit? Një mënyrë, zakonisht e përdorur në Greqinë e lashtë, është të argumentojë se në qoftë se këmbimi është vullnetar, ai duhet të jetë I drejtë. Xenophon citonte një shembull të dy 16 23 -1-

-1-

djemve,- njëri I gjatë e me tunikë të shkurtër e tjetri I shkurtër e me tunikë të gjatë – të cilët këmbyen tunikat. Pamja konvencionale ishte se ky ishte një këmbim ligjor, për të dy djemtë, të cilët përfitonin reciprokisht. Aristotle, pranoi megjithatë, se në këmbime të tilla drejtësia nuk përcakton një cmim unik, por thjesht një rreshtim të cmimeve të mundshme midis cmimit më të ulët të shitjes që mund të pranohet nga shitësi dhe cmimit më të lartë të blerjes për të cilin është pregatitur blerësi. Ka në këtë mënyrë mundësi për një ecje drejt përcaktimit të një cmimi të drejtë brenda kësaj renditjeje të mundshme. Përgjigja e tij ishte kuptimi harmonic I dy cmimeve ekstreme. Kuptimi harmonic ka një pronë e cila ka cmimin e drejtë, sipas tij, 40% mbi cmimin më të ulët që pranon shitësi dhe që është gjithashtu 40% më e ulët se cmimi më I lartë që është përgatitur blerësi për të blerë. Drejtësia përfshin gjetjen e një kuptimi midis ekstremeve prej të cilëve asnjëri nuk është I drejtë. Principi që drejtësia përfshin zgjidhjet sipas një kuptimi të përshtatshëm, gjithashtu aplikon drejt dy formave të reja të drejtësisë. Shpërndarja e drejtësisë përfshin proporcionalitetin ose proporcionin gjeometrik dhe është e shoqëruar me kuptimin gjeometrik. (Kuptimi gjeometrik I dy sasive është gjetur prej shumëzimit të tyre të përbashkët dhe marrjes pastaj të rrënjës katrore të rezultatit). Ndreqja e drejtësisë përfshin proporcionin aritmetik (kompensimi duhej të barazohej me atë që ishte humbur). Ne kështu gjejmë se Aristotle kishte vënë në ndërvarësi të tre tipet e drejtësisë sipas tre tipeve të kuptimit që ishin njohur prej tij: gjeometrikja, aritmetikja dhe kuptimi harmonic. Kjo është larg të qenit e rastësishme. Aristotle, si Plato, ishte I influecuar fuqimisht prej Pythagoreans’ve, të cilët llogarisnin marrëdhëniet matematikore midis shënimeve muzikore. Besohej se harmonitë e ngjashme dhe normat përpjestimore do të shpjegojnë fenomenet e tjera dhe në këtë mënyrë nuk ka surprizë që ishte një paralele e afërt midis teorisë së drejtësisë së Aristotle’s dhe normave matematikore dhe harmonive. Influenca e matematikës së Pythagoreans’ve mbi njehsimet e Aristotle’sit për këmbimin, ushtroi një ndikim akoma më tepër. Prej kohës së Aristotles-it ishte gjerësisht e pranuar se gjiththcka ishte ndërtuar nga bashkime më të thjeshta të përbashkëta (atomizmi). Gjeometria ishte bazuar mbi pikët, aritmetika mbi numrin ‘1’ e kështu edhe bota fizike. Besohej se mbi këtë kuptim që fenomenet e ndryshme ishin të matshme në sensin që ato ishin të shpjegueshme njëlloj si normat e gjithë numrave. Kjo ishte arsyeja përse morrën famë Pythagoreans’ët drejt zbulimit që egzistonte mbi nr.irracionalë si ∏ ose √2 që nuk mund të shpreheshin me nr.racionalë. Këmbimi I një malli me një tjetër ishte I rëndësishëm sepse bëhej bazuar tek mallrat e matshëm – këpucët mateshin me sasinë e grurit. Por nëse një këpucëbërës nuk dëshironte grurë, ose një bujk nuk do të donte këpucë, këmbimi do të ishte I pamundur, duke e bërë të pamundur krahasimin e dy mallrave. Si duhej të zgjidhej ky problem ? Përgjigjja e Aristotles’it ishte paraja. Këpucëbërrësi dhe bujku duhej të mos dëshironin sejcili produktin e tjetrit, por ata duhej që sejcili ta shiste mallin me para, c’ka do të thotë se këpucët dhe gruri do të krahasoheshin përmes zbatimit të kursit të cmimit të tyre. Është kërkesa që I bënte mallrat të matshëm dhe paraja vepron si një përfaqsuese e kërkesës. Aristotle’si dhe blerja e pasurisë. Megjithatë, edhe pse paraja ishte themelore për mendimin e Aristotles’it, ai besonte se ishin të qarta kufijtë që legjitimonin rolin e aktivitetit tregëtar. Argumenti I tij ishte bazuar në një dallim midis dy tipeve të fitimit të pasurisë. E para ishte një pjesë e manaxhimit të pasurisë mbi tokën. Një njeri duhej të njihte gjerat sic ishin tipet e gjësë së gjallë që sillnin më shumë fitim, apo kohën e mbjelljes së grurit apo mbledhjes. Këto ishin rrugët natyrale në të cilat fitohej pasuria. Në ndryshim me këtë, tipi i dytë – fitimi I pasurisë nëpërmjet këmbimit – ishte i pa natyrshëm, për shkak të përfshirjes në fitimin e harxhimeve të dikujt tjetër. Rruga e panatyrshme e fitimit të pasurisë përfshinte tregëtinë dhe fajdenë (dhënien e parasë me interes). Diku midis këtyre vijnë aktivitetet sic janë minierat.

17 23 -1-

tregëtia për të siguruar mallra që nuk do t’mund të prodhoheshin në shtëpi dhe këmbimi I një mbiprodhimi të produktit për dicka që do të kishte më shumë nevojë. Nga ana tjetër. tregëtarët nuk ishin qytetarë. por gjithashtu Egjitptin dhe pjesën më të madhe të Perandorisë Perse. por nëpërmjet administrimit efikas. si është shkëmbimi midis njerëzve të cilët kanë nevojë për mallra të ndryshme nga ato që ata zotëronin së fundmi. Si ishte e mundur kjo? Përgjigja e Aristotles’it ishte se të mirat mund të përdoreshin edhe nga të tjerët ose të këmbeheshin. kur ata ishin ende të mjerë për shkak të mungesës së ushqimeve. shkenca. madje as të pjesës kryesore të këtyre aktiviteteve që ne tani I mendojmë si ekonomike. ndonëse qyteti shtet i vetmjaftueshëm ishte ideal. dhe kështu së pari një burrë kishte mjaft pasuri të jetonte në një mënyrë të drejtë dhe. Ishte Aleksandri I cili shkatëroi pavarsinë e qytet shteteve të Greqisë. Aristotle’si ishte një mësues. Gjë a gjëza ishte se edhe po qe se ata nuk bënin ndonjë gjë të vlefshme. Ndonëse manaxhimi I pronës ishte përcaktues. për prodhimin dhe për tipet më të rëndësishme të tregëtisë që ishin të përjashtuara. Njerëzit duhej të ishin të kamur me monedha. është I panatyrshëm. coptimi I saj u bë pas vdekjes së tij më 322 PK. Panorama me egzistencën e limiteve për sigurimin e mirëqënies dhe përdorimi I këmbimit thjesht në përpjekjen për të bërë para. burracakëria. megjithatë. Pati objektiva të qarta dhe nuk ndiqej thjesht e mira personale. Rrugët natyrale të fitimit të pasurisë ishin së pari ato që zhvilluan stokun e të mirave të nevojshme për të pasur një jetë të mirë. Kjo ishte jeta e polisit. Por një pjesë e rëndësishme e kësaj jete ishte se dëshirat ishin të limituara. Aristotles’i u morr me padrejtësinë që u rrit “jo nga ndonjë lloj I vecantë I të këqijave sic është vetdhembshuria. Ajo që shqetësoi Aristotle’n rreth tregëtisë ishte se ai ofroi panoramën e një akumulimi të pa kufizuar të pasurisë. Të bëhej kjo kishte nevojë për burime materjale. argumentonte ai. Ashtu si edhe Plato’ni. përmes Indisë. Në vitin 342 PK ai ishte caktuar si tutor I Aleksandrit të Madh dhe më 355 PK ai u rikthye në Athinë për të themeluar shkollën e tij. e kështu I ligështuar prej Luftrave Peloponeziane. ishte se Aristotles’i nuk e pa këtë sferë si një mbulesë. Për të arritur në dallimin e këtij tipari. përshtati teorinë e drejtësisë së Aristotles’it. Kishte në këtë mënyrë një kufi drejt blerjes së natyrshme të pasurisë. ai nuk do të kishte nevojë për më tepër akumulim pasurie. karakteri I keq ose kurnacëria. Madje më kuptimplotë është fakti se ai nuk e pa tregun dhe aktivitetet e bërjes së parasë si një qasje drejt mekanizmit që do ta regullonte shoqërinë. një procedurë natyrale. Rregulli ishte krijuar jo nëpërmjet ndjekjes përfundimtare të qëllimeve personale. Kjo ishte dicka për të cilën athinasit ishin të ndërgjegjshëm. zemërimi. Epoka e qyteteve shtete të pavarura të Greqisë ishte e gjatë dhe perandoritë Persiane dhe Egjyptiane I kishin paraprirë asaj. patën qenë disa kriza kur qyteti pati qenë I detyruar të shtonte paratë për tregëtarët. përfshirë Xenophon’in. Normat e larta të konsumit nuk ishin pjesë e një jete të mirë. Tipikisht.-1- Filozofët sokratikë. Në mënyrë të njëjtë. pati si efekt kryesor shpërndarjen e kulturës greke në botën e lashtë. Liceum’in. Kjo është arsyeja që pararendësi është I përshtatur . Plato’në dhe Aristotle’n mbajtën pikpamjen se qytetarët duhet të synojnë tek një jetë e mirë. Panatyrshmëria e aktiviteteve të tilla është zbuluar në krijimin e kësaj pasurie prej sugjerimit të këmbimit që pasuria do të grumbullohej pa kufi – dicka që Aristotle’si e besoi si të realizueshme. mjekësia dhe 18 23 -1- . aq sa ai zgjeroi Perandorinë e vet Maqedonase me përfshirjen jo vetëm të pjesës së mbetur të Greqisë. për mallrat që nuk janë përdorur pë qëllime të tyre të përshtatshme. kur autori ju kthye të njëjtës cështje për drejtësinë tek Nichomachean Ethics. ishte përsosmërisht natyral. Ajo që ishte domethënëse. këmbimi I thjeshtë për qëllimin e të bërit para. së pari mund të shohim njëherë ndarjen e Aristotles’it nga një sferë jetësore – e njëherë tjetër ishte bindja për ta përshkruar si ‘ekonomik’ – bërjen e parasë. të ofruara nga pronat e tyre. por thjesht nga aktivitetet për të cilat motiv është kënaqësia që rritej prej fitimit”. Grqishtja u bë gjuhë zyrtare dhe flitej gjerësisht në qytetet (edhe pse jo në fshatra) dhe matematika Greke. kështu që ngrritja e monedhës në këtë mënyrë do të thoshte se ajo ishte duke shkuar jashtë polis’it. Ndonëse perandoria e Aleksandrit ishte relativisht jetëshkurtër. ose qytetit të pavarur në të cilën qytetarët luajtën një pjesë active në jetën civile. tregëtarët dhe spekulatorët u prirën të krijonin kaq shumë pasuri me të cilën ata do të ndihmonin jashtë qytetit në raste krizash. Thelbi I sigurimit natyral të pronës është se njerzit krijuan mundësinë të bënin një jetë të mirë në polis.

Shkrimtarët romanë ja u dedikojnë përgatitjenn e njohurive të tyre grekërve. Qendra kulturore e perandorisë ishte gjithashtu në pjesën lindore të perandorisë – në qytetet e helenizuara sic ishin Antioch dhe Aleksandria. Njerëzit e varfër fitonin më pak nga lufta dhe duhej në këtë mënyrë ose të paguanin taksa ose ju kërkohej të luftonin. Ata janë të shqetësuar se kanë mundur të jenë më tepër pragmatistë se mendimtarë – më tepër inxhinierë se sa shkencëtarë. në të cilat grekët vazhdonin të kishin avancë në shkenca dhe filozofi. me përfundimin se romanët mes tyre besojnë gjerësisht se kanë kontribuar pak për ekonomiksin. solli krijimin e fushës ku romanët kryen. Cycicism’i. I fundit eksponent I madh I stoicizmit ishte Marcus Aurelius’i perandori romak nga 161-180 Ps. ndërsa nuk kishte ndonjë të angazhuar të krahasueshëm me Plato’nin apo Aristotes’in. Ndjekja e kësaj për më tepër bëhej nga të pasurit të cilët kishin më tepër pasuri për të mbrojtur dhe për këtë lipsej të ballafaqoheshin me rreziqe më të mëdha.-1- filozofia lulëzuan në qytete të tilla si Aleksandria në Egjypt. Tregëtia ju ofronte bazat e mirëqënies por kjo mirëqënie duhej të shndërohej në tokë në se ajo do të sillte fuqi politike. ajo kishte shumë nga kufijtë e njëjtë deri në fund të shekullit . kjo panoramë është larg nga të justifikuarit. Perandoria Romane shtrihej nga Spanja në Siri dhe nga Rhineland në Egjypt. Cynics dhe Stoics. Ata ishin në këtë mënyrë të përgjegjëshëm për idenë e ligjit natyral. Gjatë tre shekujve të ardhshëm kjo do të rritej si një perandori që do të mbulonte shumicën e Europës dhe veriut të Afrikës.K. I aplikuar me tërë humanizmin e tij. që fituan shumë adhurues në Romë. pasi shpjegimi gjendet tek ajo se romanët patën themeluar një strukturë të tyren shoqërore. Qytetet e mëdha perandorake dhe shumë nga popullatat e saj ishin në provincat e lindjes dhe në Azinë e Vogël. duke jetuar në atë nivel që rregullisht njerëzit do ta quanin varfëri. stoicizmi. shoqëruar kjo edhe me fuqi politike. në një audiencë të largët. Roma prodhoi armë me të cilat pushtoi botën dhe po kështu arkitektura që krijoi një sens adhurimi për këto prej atyre që I panë pas rënies së saj. Stoikët besonin se lumturia rezultonte jo nga posedimi materjal por prej virtyteve.K). c’ka do të thoshte se njeriu I cili kishte bërë më të mirën ai nuk do të kishte asgjë për të pasur si keqardhje. përfshihej duke u ndjekur natyrshëm. Latinishtja u bë gjuha e edukimit të klasave në Europë. Shkrimet e filozofëve grekë. Koncepti I ligjit natyral. sipas mësimit të fundit te Epicurus’it (341-270 PK) e vuri theksin këtu dhe tani. ndoshta kontributin e tyre kryesor për mendimin social – jurisprudencën. Toka në këtë mënyrë ishte forma e parashquar e fuqisë ekonomike. Nga romanët pritej të ishin të gatshëm të duronin vuajtjet dhe rreziqet e luftës si përpjekje për të mbrojtur fuqinë dhe mirëqënien e tyre. qytetet dhe punët e tjera të rëndësishme publike ishin kryer mbi një nivel të pakrahasueshëm.K) dhe. Lufta dhe pushtimi ishin burimi kryesor I pasurisë dhe ushtarët shpërbleheshin me dhurata pronësie mbi tokën. vecanërisht në pjesën tribale të veriut të Francës. Filozofitë. Në kontrast. Morali mbi virtytet ishte e vetmja e mirë. themeluar nga Zeno I Citium’it (335-263 PK). Roma ishte. civilizimi më I fuqishëm që bota perëndimore kishte parë. Struktura romane lidhi fuqinë politike me pronarët e tokave dhe shërbimin ushtarak. Megjithëse. ato u shtrinë gjërësisht. Roma u rivendos në Egjypt për ofertën e saj të grurit. Liria nga dëshirat realizohej përmes reduktimit të nevojave personale drejt minimumit të varfërisë. Shkrimtarët romanë bëjnë një tip tjetër kontribuesish. Për të dy grupet. pjesa perendimore e perandorisë mbeti thellësisht rurale. I themeluar nga Diogenes I Sinope’s (410-320 PK) dhe degëzimi I tij.IV. republika romane kontrollonte jo më shumë se një zonë të vogël në pjesën perëndimore të gadishullit Italian. vecanërisht ndër klasat e larta. Rrugët. ndonëse ajo humbi teritore. edhe pse hodhën rrënjë në qytet shtetet greke. pa dyshim. Roma Në kohën e vdekjes së Aleksandrit. Ligji 19 23 -1- . prej të cilit ligjet njerëzore dhe institucionet do të gjykoheshin. së bashku e kishin origjinën në Greqi: Cynicism’i. Megjithatë qendra e Perandorisë ishte gjithmonë në Lindje. Ajo u shtri më tej pas zgjerimit në kohën e Trajanit (98-117 Ps. Kur vdiq Augustus’I (Ps.

Megjithatë. Plato argumentoi mbi egzistencën e universals – idenë. që n. format e thjeshta që do të ishin të kuptuara vetëm përmes arsyetimit abstract. Në përfundim. C’ka është më e rëndësishmja. Në përgjithësi. edhe pse jo ngaherë.q. Rruga jonë e arsyetimit shkon mbrapa tek Plato dhe Aristotle’si. Një pazar normal I bazuar mbi një kontratë. Idea e korporatave. Idetë stoike ishin origjina e konceptit të arsyes ashtu sic ajo u shfaq më së shumti në ligjet tregëtare. e cila u shfaq vecanërisht e fuqishme në mënyrë të papërcaktuar si vendosje. Kishte gjithmonë një sens që mirëqënia e siguruar nga tregëtia. Në ndryshim me të. të gjitha ato që ishin të domosdoshme ishin që palët ta kishin pranuar atë dhe jo që një formulë apo ritual I pjesshëm kishte qënë ndjekur. Do të ishte normale. . Këto dy pikpamje të ndryshme ende rrethojnë ekonomiksin modern. vjen nga ligji i Romës. megjithatë. Këto dy tema – drejtësia dhe morali I tregëtisë. Nevoja për pranim ishte arsyeja se përse hileja e kokëfortësisë dha një kontratë të pamjaftueshme. Që një kontratë të jetë e qënësishme. E një rëndësie të pjesëshme ishte idea. duke pasur mundësinë e egzistencës së një farë pavarsie të individëve pjesëmarës në të. fitimi i pasurisë nga tregëtia mbeti shumë I diskutueshëm se sa të mirat me burim nga pronësia mbi tokën. Kjo fokusonte vëmendjen mbi rrethanat nën të cilin një veprim ishte vullnetar – mbi pikën tek e cila shtrëngimi jepte një veprim që nuk ishte mbi baza vullnetare. Në se dikush do tregonte se ai kishte hyrë si kontraktor nën kërcënim. aktiviteti tregëtar ishte zhvilluar mjaftueshëm si dhe shquhej po mjaftueshëm një qasje sipas kësaj sfide të rëndësishme. së fundmideri në shekullin e njëzetë.-1- romak ka ushtruar një influencë të madhe mbi sistemet ligjore pasardhëse. një kërcënim e mbante kontratën të pa mundur vetëm në se ajo ishte e aftë të alarmonte një virconstans: një burrë me karrakter të fortë. Bota e lashtë ishte dominuar prej vetmjaftueshmërisë dhe me një këmbim vende-vende. ishte I lejuar. që të kishte një kërcënim të forcës fizike. këmbimet ishin qartësisht dicka mbi të cilin njerëzit patën kontroll I cili ishte I natyrshëm dhe një vëmendje e madhe duhej ti kushtohej për sa kohë ato ishin të drejta. Megjithatë. P. ishte prishur në atë mënyrë që mirëqënia që varej nga toka nuk e kishte. Konkluzionet Bota e Greqisë së lashtë dhe madje edhe e Romës mund të shihen shumë të largëta. shumë ide ekonomike të rëndësishme ishin trajtuar në ligjin tregëtar roman. kjo kontratë duhet të jetë e drejtë. Aristotle’si pa faktet konkrete si fondamentale dhe principet e pergjithshme patën qenë të varura nga ato përmes një procesi induksioni. Ligji roman ka qenë në mënyrë të ngjashme influencues. Në tërësi. Megjithatë. idetë e zhvilluara këtu janë shumë të rëndësishme për tu sygjeruar përkundër distancës së largët kohore. 20 23 -1- .dominuan diskutimet e cështjeve ekonomike në krye të shekullit të . dhe prej kësaj kohe egzistenca e ekonomisë së tregut dhe një mentalitet tregëtar u pat pranuar. Filozofia greke ka ushtruar një influencë të thellë mbi mendimin perëndimor dhe mendimi ekonomik i diskutuar në këtë libër formon pjesë të kësaj tradite të gjerë. mendimtarët pikpamjet e të cilëve janë njohur prej nesh ( ne kemi regjistruar pak se si tregëtarët mes veti shfaqnin mallrat ) ishin një dyshim i tregëtisë. duke u kthyer prapa tek Aristotle’si. edhe pse nuk egzistonte një ekonomi tregu në sensin modern. në këtë mënyre. me rezultatin që shumë nga shkrimtarët diskutuan sipas asaj që do t’shohim në ndjekjen e kapitujve ku duket se ata janë të influencuar direct prej tyre. ai duhej të ishte I aftë ta anullonte atë mbi arsyet që ai do të kishte për të treguar se nuk kishte hyrë në kontratë mbi vullnetarizmin.sh. ndonëse tregëtia lejohej. dikush nuk e pranon një kontratë në se ai kishte gabuar rreth cilësisë së mallrave që I ishin ofruar. Aq sa nënkuptohet nga termi.se të gjitha palët kanë qenë dakord për një kontratë vullnetare.XVII. klasikët formuan një pjesë të rëndësishme të edukimit të shumë ekonomistëve. Ligji mbi kontratat lejonte tregëtinë dhe garantonte të mirat si dhe i lejonte ato të transferoheshin. Romanët kishin një respect të madh për pronën dhe ligji përmbante shumë klauzola në interes të pronarëve.

21 23 -1- . Mesjeta mat afro një millennium të historisë europiane. ndërsa ato në Perandorinë e Lindjes ishin më të mëdha dhe gjeneronin mjaft pasuri. nuk mund të kuptohej e ndarë nga besimi fetar. Në kohën e monedhave të Augustit ato ishin thjesht argjend. Të kuptosh mendimin ekonomik të Mesjetës.250 përmbajtja e argjendit pati rënë 40% dhe prej v.Jerome (v. Ngjarjet kyce këtu ishin adoptimi I krishterimit si një fe e Perandorisë Romane. madje goditjet nga dallgët e invadorëve barbarë.347-420) duke braktisur pasuritë e qytetërimit me synim tërheqjen në thellësi të shkretëtirës. por prej v. Kristianët Arianë ( heretikë në marrëdhënie me fenë zyrtare të Perandorisë ) ishin shpërndarë nëpër zonat rurale të fshatrave. Disa nga paratë e nevojshme ishin cvlerësuar prej mungesës së monedhave. Pati një tërheqje nga ato të simbolizuar prej faktit që asketët kristianë si St. Këto përfshijnë shkuarjen mbrapa në kohën e Testamentit të Vjetër. por inflacioni megjithatë vazhdoi. Një datë simbolike ishte rënia e Constantinople’sit tek Turqit më 1453. Midis këtyre datave ne kemi të ashtuquajturën Mesjeta’n. Bota e lashtë është konvencionalisht mendimi që ka përfunduar me rënien e Roma’s dhe perandorisë romane. Popullsia ra me 1/3. pjesërisht pë shkak të murtajës të sjellë nga invadorët e lindjes. Pas rënies së Roma’s dhe Isltmi filloi të ishte më I fortë. prurjet që Perandoria kishte mbajtur së bashku vetëm prej ushtrisë dhe që në këtë mënyrë kishte shumë njerëz në qytete të cilët kishin nevojë të paqësoheshin me shpërndarjen e ushqimeve e ngritjen e taksave. kur Europa rizbuloi humanizmin klasik dhe portugezët eksploratorë zbuluan Botën e Re dhe rrugët detare për në Lindjen e Largme. E datuar në këtë llogjikë.301 në të cilin ai kërkoi të fiksonte cmimet dhe pagat. është e domosdoshme të kuptosh jo thjesht idetë Greko-Romane të diskutuara në kapitullin e mëparshëm. sociale e politike. të njëjtën gjë bënë edhe qytetet në Perandorinë Perëndimore. sollën shpjegimin popullor të asaj cka kishte ngjarë. Qytetet në Perandorinë e Perëndimit ishin në esencë qytete të kolonizuara. Ky ishte shekulli I Rilindjes . Religjioni dhe politikat mbetën të ngatëruara për shekuj dhe për të huajt.-1- 2 Mesjeta Rënia e Romës. Përvec përpjekjeve që pati në reformën financiare prej një serie perandorësh kulmimi erdhi me Dioklecian’in. Mënyra nëpërmjet të cilës njerëzit realizuan sensin e këtyre ndryshimeve. Një ndryshim i rëndësishëm ekonomik e social gjatë viteve të fundit të Perandorisë që u bë madje i shënuar gjatë Mesjetës ishte rënia e qyteteve. i famshëm për ediktin e v. konflikti midis tyre u eklipsua nga shumë grindje brenda kristianizmit. Ky ka qenë një process I tërhequr gjatë me fundin e tij zakonisht të datuar me rënien e Perandorisë Perendimore më 476. rregullat tipike të elitës favorizuan versionet jo ortodokse të kristianizmit. arsyeja duhet të jetë e thjeshtë që edhe tregëtia ishte duke rënë. Perandori Constantin ( 272/3-373) ishte konvertuar drejt kristianizmit më 312 dhe nën Teodosin ( 346-395) kristianizmi bëhet fe zyrtare.270 në 4%. gjatë së cilës ndodhi një thellim I tipareve ekonomike. Problemet ekonomike luajtën një rol të rëndësishëm në rënien e Perandorisë Roman’e. Një periudhë kritike për Perandorinë ishte shekulli I tretë. me gjasën sepse kishte pushtime imperiale jo afatgjatë e të reja nga një burim kryesor I arit në të shkuarën. dhe tashmë jo kristianët dhe heretikët filluan të përndiqeshin. Në kohet kur autoritetet duhej të vinin në rekuizitë ushqime që ti drejtonin për ushtrinë dhe të varfrit. Në mënyrë alternative. Për më tepër. Sapo ra tregëtia. Me rënien e ofertës së arit. por njëkohësisht edhe dy fijet e tjera të mendimit : judaizmin dhe kristianizmin e hershëm. vecanërisht për 1000 vjet të tjera.XV. Bota moderne që ka filluar në shekullin e . ndonëse Perandoria vazhdoi në lindje bazuar në Constantinople (Byzantium). Rënia e ofertës së arit. tregëtia me Lindjen ra në kolaps.

egzistonte gjithashtu një dyshim i madh për tregëtinë dhe armiqësi ndaj dhënies hua me interes. Puna ishte parë si dicka e mirë. ishte i ndaluar. disa tipare të dukshme në mësimet biblike mbi ekonominë. Kjo situatë është shprehur qartësisht prej profetit Amos (shekulli i tetë PK): Dëgjoni këtë. Kjo u zbatua pjesërisht drejt ngarkimit me taksat mbretërore me kërkesa për mallra dhe punë të detyruar. Kështu. nga koha e monarkisë (v.. nëpër tregëtarët dhe shitësit me pakicë. Egzistonte. megjithatë. Nuk ka të dhëna në se jubile’u zbatohej me forcë dhe sigurisht. sa kohë ato dukeshin pas vetë njerëzve që silleshin me drejtësi. Aq sa bindja ndaj komandave të Zotit u përfshi duke vepruar e punuar si një administrator i përgjegjshëm . huadhënësit ishin parë. duke u vlerësuar nga shkalla e mashtrimit si dhe duke shitur pluhurin e grurit.-1- Judaismi Mendimi ekonomik në Kishën e hershme Kristine ka qënë më së tepërmi pronë e judaizmit. adhurimi ndaj Vicit të Zotit ishte i papajtueshëm me adhurimin ndaj Zoti’t. Testamenti i Vjetër. Ashtu si në Greqinë e lashtë. kur Isaiah’u shkruajti për Izraelitët e kurorëzuar dhe të huajt e tregëtarët si dhe (e presupozuar si rezultat) mbushja me ar e argjend.një pjesë e planit hyjnor për njerëzimin. Madje. Në traditën e Testamentit të Vjetër ishte mendimi që kufizimi i dëshirave të sejcilit ishte një mënyrë e rëndësishme për ti bërë ballë problemeve të kufizimeve të burimeve materjale. . Ecja drejt pasurisë ishte gabim sepse ajo nxit praktika të tilla. që kështu ne të mund të blejmë varfërinë për argjendin dhe skamjen për një palë këpucë? Në të njëjtën mënyrë. – kush ndjek Zotin. duke kërkuar për zhvillimin e mirëqënies së sejcilit. (Gjendja e mjeruar ishte nje temë tjetër në shkrimet e profetëve). Adamit i ishte thënë të shumëzohej dhe mbushte tokën dhe madje në Kopshtin e Edenit ai ishte për të punuar dhe kujdesur për tokën. ai vështroi se toka ishte gjithashtu e mbushur me idole dhe njerëzit për këtë përkuleshin përballë punës së duarve të tyre. ju që mundoni të skamurit dhe plaçkisni të humburit. kaq kjo ishte larg nga një dënim i të gjitha aktiviteteve ekonomike. e cila ishte ndëshkuar dhe. është shoqëruar me praktikat e bizneseve të pandershme dhe shfrytëzimin e të varfërve. Njeriu vështrohej si një pronar me një përgjegjësi për të bërë më të mirën e mundshme duke përdorur atë që Zoti i kishte besuar atij. Ngarikimi me interes i borxhit për bashkëkombasit Izraelitë. izraelitët ishin inkurajuar në aktivitetet e biznesit të tyre. akoma më radikale. Ndalesat e ligjit. ndihmuan për ruajtjen e këndvështrimit se njerëzit ishin posedues dhe jo pronarë të atypëratyshëm të tokave të tyre. skllevërit mund të qëndronin në liri dhe ju jepej mjaft capital për ta patur si gjendje për një fillim të ri. duke dhënë masë të vogël në bushelë dhe duke marrë një ngarkesë me argjend. (jubilee) pronësia e të gjitha tokave kalonte tek pronari original. akumulon pasuri. Kundërshtimi ishte ndaj praktikave të këqija e jo në fitimin e pasurisë në vetvete. Abrahami ishte mjaft i vlerësuar për fatin e tij. Ndonëse mbushullia ishte një çmim i dhënë për njerëzit e nderuar.saktësisht interesi në avancë i deprivonte njerëzit dhe ju jepte një esencë tjetër si mbulesë nën të cilën ata kishin nevojë të flinin. të gjithë debitorët ju hiqej detyrimi çdo shtatë vjeçar (sabbatical’i) dhe në çdo 50 vjet. Në mënyrë të ngjashme. “Kur do të shkojë prapë hëna e re që ne të mund të shesim kështu drithin tonë? Kur do të shkojë e shtuna që ne kështu të hapim grurin përsëri. ju që thoni. si duke u sjellë pandershmërisht. Për Moses’in. Pas një pune prej 6 vjetësh. Libri i Ecclesiases madje inkurajoi njerëzit të merreshin me tregëti jashtë dhe dha këshilla mbi marrjen (dhe kufizimin) e risqeve: ‘Dërgoni grurin tuaj jashtë 22 23 -1- . nëpër të. Ky tekst mund të lexohet si favorizim për një rritje ekonomike dhe. prapëseprapë. ndjekja e mirëqënies personale ishte kritikuar si drejtim i rrugës së njerëzve nga Zoti. Kishte kështu një dallim të qartë midis ndjekjes së begatisë.1000-900 PK) kishte pabarazi të thekshme. Testamenti i Vjetër gjithashtu përmban shumë ligje që rregullonin aktivitetin ekonomik. mbushullisë që shtohet përmes ndjekjes së komandës së Zotit.

se sa të merrej thjesht me mbrojtjen e të shkuarës apo ta rikrijonte atë. për të ishte e rëndësishme të krijonte një shoqëri perfekte mbi tokë. kjo ishte duke u pritur të ndodhte. prona private ishte tërësisht e legjitimuar por ishte e rëndësishme për njerëzit të dorëhiqeshin nga dashuria për 23 23 -1- .-1- nëpërmjet deteve dhe në të njëjtën kohë sillni mall në kthim. Varfëria dhe shkëputja nga të mirat e jetës u inkurajuan dhe ne kemi shembuj të heremitëve dhe shenjtorëve të cilët dhanë gjithçka duke u tërhequr drejt një jete të varfër. Në parabolën e talenteve. Puna ishte e dëshirueshme sepse ajo parandalonte që njerëzit të ishin qënie e kotë. ajo nuk ishte dëshira superiore. Ndonëse ai e konsideroi atë të mirë në këtë kuptim. por n. i cili është përgjegjës për transformimin e kristianizmit nga herezia Jeëish në një religjion të hapur për të gjitha racat. ishte një dhuratë nga Zoti. Kisha filloi të mendojë përsëri rreth zhvillimit të ekonomisë. shumë nga ata të cilët e ndiqnin vinin nga pjesët më të varfra të shoqërisë Jeëish dhe nuk kishin shpresë në ngritjen rreth ekonomisë kryesore. Madje edhe rëndësia e qënies thjesht një posedues i pronës e burimeve ishte luajtur dobët. Ky ishte një ambient në të cilin mendimi ekonomik dukej qartësisht se nuk ishte duke u zhvilluar. Në vend të kësaj ai pa zhvillimet si përpjekje për të ngushtuar gjithnjë e më shumë drejt shoqërisë perfekte. ai foli për posedimin administrativ si dhe marrjen e rriskut dhe ai mësoi që i drejti do të shpërblehej. Ajo duhej parë si një mjet jetese e jo një qëllim i fundmë. me të cilin ishte i ngopur edhe Testamenti i Vjetër. pritja e fundit të botës do të thoshte se ishin në një pikë nga nuk mund ta fillonin nga e para. Për kristianët e hershëm. qysh se kur ju nuk kuptuat çfarë shkatërime mund të ndodhin mbi tokë’.65 Ps. ndjekësit e tij kërkuan të lëshonin pozicionet e tyre pasurore. veçanërisht në shpalljen e St John’it. Megjithatë. Por ai ishte një njeri punëtor. Kështu. Christ’i i dytë ishte duke ardhur dhe me fundin e egzistencës së botës së sotme. Bishop’i i Hippo’s në Afrikën e Veriut (354-430). ‘Qyteti i Zotit’ i tij ishte shkruajtur të hidhte poshtë akuzat se rënia e Perandorisë Romane ndaj Alarikut dhe Goths’ve më 410 ishte si ndëshkim për adoptimin që i bëri Perandoria kristianizmit. Mirëqënia. si dhe ndryshimeve sociale e politike. Paul’i shkruante se këta që kishin pasuri nuk duhej të numuronin gjithë kohës mbi pasuritë që kishin ose madje as mbi pasjen e sasisë së kohës së përdorimit të tyre të plotë. ai pranonte se kjo nuk shikohej nga të gjithë me këtë këndvështrim. më tepër se sa në tokë. Për Augustine’n. Në tërësi ata vendosën të tërhiqen nga jeta. Një figurë e shquar e kësaj periudhe ishte Shën Augustine. Kristianizmi i hershëm. ndoshta në tetë. Jesus’i.K). Në Testamentin e Ri thekset janë të ndryshme. por ndonëse kjo ishte diçka e dëshirueshme dhe e mirë. Ndajeni mallin tuaj në në shtatë sipërmarje. Libri ësht ë kuptimplotë sepse ai shihte përpara për mundësinë e krijimit të një shoqërie të re. Etërit e hershëm të Kishës ishin në këtë mënyrë të konfrontuar me një tension midis pikpamjeve të Testamentit të Vjetër me atë të Ri. paralajmëruan që të pasurit duhej të gjejnë atë me cdo kusht për të gjetur shpëtim dhe Jesus’i i mësoi ata që dhuratat për të drejtin do të gjenden në qiell. argumentonte Augustine. Këshilla e tij ishte që njerëzit duhet të vazhdonin ashtu siç ata ishin.se ndonjë do ti rezistonte tundimit kjo ishte akoma më mirë. në shumë nga mësimet e veta ndoqi ligjet e Judaism’it shumë me rigorozitet. i shquari St Paul. Augustine’si nuk kërkoi të themelonte një plan veprimi për një shoqëri të re. Ka shumë trajtime të tyre në librat e mëvonshëm të Testamentit të Ri. Testamenti i vjetër nuk u morr me gjithçka. Kjo do të thoshte se ideja e progresit ekonomik e krijuar në Testamentin e Vjetër ishte flakur tutje. me gjasa të influencuar nga bashkëkohësit Cynic’ë dhe Stoic’ë. kur bëhej e dukshme se fundi i botës nuk do të ndodhte brenda kohës së jetës së apostujve original (Peter është besuar të ketë vdekur nga persekutimi i Nero’nit në v. Testamenti i Vjetër urdhëron të punosh dhe kjo ishte shpjeguar si mënyrë argumentimi dhe se problemi kishte qenë që papunësia do ta drejtonte njeriun drejt korruptimit. Ndryshe nga Plato’ni.q. Paratë korruptojnë vetëm kur ato bëhen motiv i përveçëm i jetës.

pasi përndryshe ata nuk do mund ti kishin ato. Aty thuhej se e ardhura dhe prona duhej të taksoheshin në përpjekje për të mbështetur të varfrit. megjithatë. por të bëheshin pjesë e saj.. Njëra është e ashtuquajtura literaturë ‘pasqyrën për princërit’. jo me rënien e Perandorisë së Perëndimit. Ai e zgjeroi përtej Testamentit të Vjetër nocionin e zhvillimit për ta përshtatur atë me kristianizmin jo vetëm izraelit dhe hapi një perspektivë mbi historinë. Duke u varur nga natyra e shpërndarjes së këtij interesi. Afrikës së Veriut dhe së shumti të Spanjës. në tokat Muslim’ane tregëtia lulëzoi dhe një civilizim i shkëlqyer ishte ngritur. gjë që provon inluencën në lindjen e shoqërisë perëndimore në Europë. Qendrat e dijes ishin themeluar në qytete të tilla si Bagdadi. Trashëgimia ishte e rregulluar. kështu që pronat e patundshme duhej të ishin prishur në vend që të kaloheshin në një trashëgimtar i vetëm. por horizonti i tij ishte pakrahasueshmërisht më i gjerë. Alexandri’a dhe Cordoba dhe e drejta e grekëve ishte mbrojtur në një kohë kur ajo kishte humbur në pjesën tjetër të Europës. Literatura ekonomike Islamik’e e kësaj periudhe binte në dy kategori: literatura e ‘epokës së artë’ të dominimit Islamik (750-1250) dhe ajo e viteve të krizës e cila u ndoq (1250-1500) prej fundit të së cilës. Egzistonte.-1- pronën (çka do të shkaktonte keqpërdorjen e saj). jo tek tregëtia. madje ky perandor ishte tashmë në Constantinople. Ishte e ndaluar marrja e interesit mbi huatë. Ata ende u përkujdesën për perandorin Romane. Në contrast me këtë. Mëkati ishte tek tregëtarët. Ishte kjo periudhë që shoqëria europiane u shkëput nga Mesdheu dhe pati riorganizuar vetveten. psh. Librat pasqyrë ishin letra të hapura. një konflikt i pazgjidhur midis këtij mësimi rreth legjitimitetit të pronës private dhe doktrinës së ligjit natyror të pronës komunale. që e dhanë civilizimin urban të zhvilluar shumë lart të cilën e kishte pushtuar shoqëria Islamic’e e cila ishte shumë tradicionale dhe roli i ekonomiksit ishte tepër i limituar. Mbretëritë e barbarëve që lulëzuan në Europën Perëndimore nuk kërkuan që të përmbysnin Perandorinë Romane. Një nga shembujt e zhvillimit më të madh ekonomik ishte prej al-Dimashqi (në shekullin e nëntë). duke absorbuar kulturën persiane si shtesë e kulturës helenike e sjellë prej Alexander’it. Në këtë kohë. Ashtu si Testamenti i Vjetër dhe i Ri. Ndërsa këto rregulla prezantuan një sfidë. dy tipe kryesore literature mund të jenë themeluar. Prona private ishte një krijim i shtetit. e cila në këtë mënyrë kishte të drejtën për tu marrë me vete. por prej marrëveshjes mbi një interes të zakonshëm. për nevojën e përfitimit të njerëzve përmes realizimit të disponueshmërisë së mallrave të tyre. Ndërsa Xenophon’i dhe madje edhe Aristotlesi ishin lidhur me polis’in apo qytet shtetin. Perandorisë Persiane. Plato dhe Aristotles’i hynë së pari në Perëndimin Latin përmes përkthimeve nga siriakishtja dhe arabishtja. ky nuk përmbante një eksplorim sistematik të ekonomisë por bënte diskutime të izoluara për çështje ekonomike praktike. Baza e literaturës ishte Kuran’i. Augustine’si morri shumë ide nga mendimi Grek. me këtë ndryshuan pak gjëra. që tregëtarët sirianë u zhdukën nga Europa Perëndimore. Përtej kësaj gjendej pako gjë. madje do të ishte e hapur mundësia e shpërdorimit. komuniteti mund të progresone apo ecte mbrapa. të cilët ju prezantonin sundimarët me një imagjinatë eficiente dhe vetë qeverisë dhe i këshillonin atë se si të zhvillonin tregëtinë dhe administratën publike që duhej të ishin më të mirëorganizuar. jo në Romë. Avancimi i muslim’anëve përmes Europës u ndalua vetëm më 732 prej Charles Martel’it në Poitiers. Në të njëjtën mënyrë Augustine’si dalloi midis tregëtarëve dhe tregëtisë së tyre: nuk kishte ndonjë gabim me tregëtinë në vetvete. Në periudhën e artë Islamic’e. zakonisht të shkruajtura prej shkollarëve dhe zyrtarëve. i cili shpjegonte se si tregëtarët 24 23 -1- . Një ngjarje domethënëse që po shënonte fundin e botës së lashtë ishte jo rënia e Romës por ngritja e Islami’it dhe pushtursve Muslim’anë të Arabisë. Islami Perandoria Perëndimore reshti së egzistuari më 1476. Augustine’si bëri marrëveshje me një popullsi të papërcaktuar prej lindjes apo vendit. Ndonëse kjo ngjarje ka një rëndësi të madhe simbolike. Moor’ët ishin drejtuar jashtë Spanjës dhe popujt europianë ju kishin hipur anijeve të zbulimit.

paraja mund të shpenzohej përnjëherë.se paraja është përdorur si një vlerë e rezervë. shumë nga teritoret Persiane dhe Azisë së Vogël ranë nën sundimin e Turqve Selxhukë. Vepra kryesore e Ibn Khaldun’it është një histori e civilizimit në të cilën ai thuri së bashku ekonomikun me ndryshimet politike e sociale. i fundit në linjën e filozofëve të shquar Muslim’anë. 1126 – 98) shkruar afërsisht në fund të periudhës së artë. E para është se paraja është përdorur si masë për të gjitha gjërat. e ngjashme me interesin mbi një borxh dhe ishte kështu e pajustifikueshme.diçka për të cilin kishte një presion të madh kur mungesat kërcënonin ti bënin mallrat tepër të shtrenjta për mbijetesën e qendrave të varfra urbane. masën e vlerës dhe ruajtjen prej saj të vlerës për transaksione në të ardhmen. Ky ishte shkruajtur prej avokatëve dhe shërbyesve civilëndonjëherë prej sherifave përgjegjës për sigurinë e funksionimit në mënyrë normale të tregut. Është një punë në shkencën sociale ose në 25 23 -1- . e përkthyer nga Arabishtja në Latinisht. Tjetra ishte se. Ai ndoqi një karierë të larmishme si punonjës civil. Averroes’i kështu u shkund me pikpamjet e Aristotles’it që vlera e parasë është një konvencion të cilën sundimtari mund ta ndryshojë sipas vullnetit të vet. Në një moment. Ata analizuan konfliktin midis tregut të lirë (të mbështetur në Kuran) dhe dëshirës për kontroll administrativ të tregjeve dhe çmimeve. me lidhjet e ngushta me emirët dhe sulltanët. n. Ai gjithashtu morri një pamje tjetër nga Aristotles’i mbi çështjen e kohës së parasë që është një komoditet si gjithë të tjerët. Ndonëse ai pati simpati të afërta me idetë e një sundimtari të fortë të Plato’nit. Averroes’i u shtoi edhe pasjen e një reserve për fuqi pikmbështetjeje: ndryshe nga mallrat e tjera që gjithashtu do të shërbenin si një vlerë e ruajtur. vlera e parasë duhej të jetë e pandryshueshëe për dy arsye. i bazuar në arsyen me zbulimin e etikës në Kuran. jurist dhe historian – një kohë ai shoqëroi Sulltanin e Egjiptit për negociatat në një marrëveshje paqeje me pushtuesinMongol. Një tjetër tip shkrimi u lidh me organizimin e një qyteti si dhe të një prone familjare. ndryshimet në vlerën e saj janë të pahijshme. faktorët që ndikonin në konsum si dhe ofertën e mallrave. E shkruajtur në shekullin e XII-të. Ai ishte i arsimuar mirë në shkencatdhe filozofinë e ditëve të tij. Tamerlane’n. por jo më shumë. Princërit katolikë të Aragonës. Komentet e tij mbi Aristotles’in ka të ngjarë që janë shkruajtur në Cordoba më 1170 dhe kanë një rëndësi të pjesshme sepse ishte përmes kësaj. Në shekullin e XIII-të. Një pjesë e jetës së tij u shpenzua në Marrakesh. që Aristotles’i u bë i njohur në Perëndimin Kristian. Një sundimtar e bëri paranë prej reduktimit të shumave të një metali preciz që përmbante monedha dhe ky ishte thjesht një fitim që ai nuk kishte bërë asgjë për ti fituar. Averroes’i morri transaksionet për pranimet në një mënyrë që nuk e bëri Aristotles’i: ekonomia nuk do të funksiononte pa të. i cili migroi drejt Afrikës së Veriut pas rënies së Seville’s nën katolikët. Castile’s. Për më tepër. u dogjën. Ai argumentonte megjithatë. Në këtë mënyrë paraja ishte unike. situata ndryshoi. Këtyre. është ilustruar prej Averroes’it (Ibn Rushd. jashtë pasjes së parë për të qënë shitur. Babai dhe gjyshi i tij patën mbajtur pozicione si drejtues të gjykatës në Cordoba dhe më 1169 ai ishte caktuar në pozicion të njëjtë në Sevilje. Aristotles’i kishte njohur tre funksione të parasë: mjet këmbimit. trashëgimia e tij spanjolle i dhanë atij pikpamje të një të huaji në civilizimin e Afrikës së Veriut. se për të përfituar shoqëria prej tregëtisë tregëtari duhej të përmbahej nga spekulimi dhe dëshira për të akumuluar pasuri. Por ndonëse ai ishte një anëtar i klasës së lartë. disa nga librat e tij mbi filozofinë greke. i cili vinte nga një familje Moorish-Andalusian. Emir’i e dëboi atë nga Marrakeshi dhe. Shkrime të tilla diskutojnë herë pas here probleme të tilla ekonomike si çmimin. që është i pandryshueshëm. Ashtu si Allah’u. Navarre’s dhe Asturias u orientuan nga çlirimi i Spanjës prej Moors’ave. duke përfshirë një periudhë të vonshme të jetës si një fizikan drejtues për Emir’in. . Kjo e solli atë në konflikt me tradicionalistët e religjionit të cilët nuk ishin të kënaqur me rrugën në të cilën ai kërkoi të pajtojë etikën. Ky ishte bekgraundi për shkrimet e Ibn Khaldum (1332-1406).-1- mund të kontribuonin në të mirën e komunitetit prej lidhjes së pjesëve që kishin mbiprodhim ose mungesa të produkteve të ndryshme.q. Ndoshta pika ku Averroes’i u veçua nga Aristotles’i ishte në trajtimin e tij të parasë. gjithashtu masa e të gjitha gjërave. Averroes’i ndoqi Aristotles’in në kërkimin për themelimin e principeve etike përmes argumentave të arsyetuara. Të ndjekur nga avancimi i Mongol’ëve në Europë. Konflikti i fuqishëm midis trashëgimisë greke dhe mendimit Islamic. Ai duhej të merrte një fitim normal.

përfshirë dhe njohuritë e klasikëve 26 23 -1- . faktorët ekonomikë janë prapëseprapë. shkonte përmes një seri ciklesh. ishte qelia e manastirit në të cilën kristianizmi ruajti vazhdimësinë. Ishte ndërprerë vërshimi i arit në pjesën kryesore të Europës dhe kishte një lajthitje në zonat e vetmjaftueshme rurale. një process ky i cili shoqërohet prej keqësimit të kushteve ekonomike. zgjedhja midis konsumit dhe akumulimit të kapitalit dhe impakti i fitimeve (dhe në këtë mënyrë. ajo i shkatëron në mënyrë të pashmangshme si dhe prish keq cilësitë dhe virtytet. me rezultatin që kërkesa mban ekuilibër me ofertën. sipas Ibn Khaldum’it. Njehsimet e Ibn Khaldun’it për zhvillimin e proceseve ekonomike janë një arritje e shkëlqyer. megjithëse. Zanatet rriten si numur dhe me këtë ka një ndarje më të madhe të punës në pjesë sepse në tërësi të ardhurat riten. Ishte Europa perëndimore dhe jo Afrika e Veriut ajo që do të jepte zhvillimet e tjera të rëndësishëme në ngritjen e mendimit ekonomik. Shqyrtimet duhej të ishin raskapitëse por me vlerë në se rezultatet e tyre nuk kishin për të qenë të pavërteta. manastiret benediktine në pjesën e mbetur të Europës kishin rënë nga invaduesit. Të dyja. Ritja është e penguar nga dobësimi i pashmangshëm dhe kolapsi i qeverisjes së dinastisë. Puna e Ibn Khaldun’it pati një influencë të vogël në fund të periudhës Islamic’e. taksimit) mbi prodhimin. influenca e shijeve mbi kërkesën. por për shkak të të qenit tepër skeptic rreth teorizimeve abstrakte mbi teoritë të cilat do ta drejtonin drejt spekulimit dhe një të mete për të mësuar nga e kaluara. por që të shpjegonte organizimin e shoqërisë. dinastinë dhe popullatën. krijohet një segment shumë i rëndësishëm i cili mbështetet prej shpenzimeve qeveritare. po këshu edhe produktit për punonjës dhe shpenzimet janë të fryra. Nga Charles Martel’i tek Vdekja e Zezë Periudha e artë e Islam’it ishte një periudhë erësire për Europën Kristiane. koncepte të tilla siç janë efekti nga ndarja e punës mbi prodhimin.-1- shkencën e kulturës në të cilën synimi i tij ishte jo që të ndryshonte normat morale. Historia e tij kishte pas qenë përmbledhur prej një historiani si më poshtë: Një dinasti vjen me dëshirën për të qenë e fuqishme. madje dhe faktorëve sociologjikë (siç është kontrasti midis vlerave të kërkuara në jetën ‘shkretëtirë’ të Bedouin’ve dhe jetën ‘sedentare’ të qytetit). Në jug muslim’anët kontrollonin shumicën e Spanjës dhe ishin në dyert e Costantinopole’sit. Ndonëse nuk diskutohet në mënyrë të veçuar.por mësimet kristiane. njëlloj të rëndësishëm. i zbut të dy palët. për shijet e ndryshuara dhe ngritjen e kërkesës prej rritjes së të ardhurës. Prej 700-ës. duket sa e gjerë ishte kuptimi i fenomenit ekonomik midis rretheve të sigurta të shoqërisë Islamic’e në shekullin e XIV-të. numrit i popullsisë fryhet. Civilizimi. Kjo rritje nuk është ndaluar nga rritja e përpjekjeve ose nga një mungesë e ofertës. Ai ishte i familjarizuar me filozofinë greke. janë në vijën e parë të frontit të historisë. tregëtia dhe shkenca lulëzuan në botën Islamic’e dhe njerëz të tillë si Ibn Khaldun’i u përfshinë në sistemet ligjore dhe administrative ku ata u treguan të aftë të përdornin eksperiencën e tyre personale dhe traditat i ndihmuan ata të grumbullonin një stok të gjerë të njohurive ekonomike. në rradhë të parë përmes zhvillimi të dy institucioneve kryesore. Kur merret së bashku me literaturën e Muslim’anëve të tjerë të kësaj periudhe. Ndonëse kjo duhet parë si një teori politike. shpjegimi i ngritjes dhe rënies së dinastisë. ndërsa në shekullin e nëntë Viking’ët dominonin veriun. rënies së ekonomisë në kompleksitet dhe kthimi gjithnjë e më shumë në kushte primitive. Së pari. ajo zgjeron teritorin brenda të cilit mbizotëron rregulli dhe ngulimet urbane dhe civilizimi mund të shkëlqejnë. zakonisht pas tre ose katër gjeneratash. janë analizuar të gjitha si pjesë të një historie. megjithatë . Ende Europa kristiane mbijetonte. Konsumi i mallrave të luksit dhe shërbimi i një jete të lehtë.

Cistercian’ët ishin pjesërisht aktivë: manastiret ngritën kolonitë. në mes të procesit të ekspansionit. Në të njëjtën kohë. Ndoshta e lidhur me ngritjen e prosperitetit.-1- latinë e grekë. Charles Martel’i morri murrgjër nga Anglia dhe Irlanda të riorganizonin kishën Franceze. së bashku me murgjrit e Cluny’it (nga Burgundia). Vdekja e Zezë u përhap nëpër Europë. legjislacion që kontrollonte punën dhe përpjekje të Kishës për të marë tokat që i kishte humbur. shenja më e dukshme e të cilës ishte concordati midis sundimtarit dhe Papa’s si dhe kurorëzimi i Charlemagne (742-814) si perandor në Romë. Në shekullin e katërmbëdhjetë. Manastiret ishi ngulitur përgjatë linjave shumë puritane se sa në zonat benediktine. duke i çuar drejt kolapsit shumë nga shtëpitë e mëdha bankare të Europës. së pari ekspansive. qytetet themeluan qytete të reja në lindjen e largme. Rilindja e shekullit universitete. ishin instrumentat për organizimin e ‘ripushtimit’ të Spanjës nga Moors’ët (1085-1340). Njëaleancë e të gjitha niveleve të shoqërisë ishte formuar midis Shtetit dhe Kishës. mbretëritë (Kalorësit Teutonë – urdhëri bujar i Shën Marisë në Jeruzalem) dhe urdhrat religjiozë. avancimi në lindje ishte ndalur dhe Moor’ët ishin ndalur duke ripushtuar Spanjën edhe për dy shekuj. i cili pati përdorur tokat e konfiskuara nga kasha për tua dhuruar klasës së luftëtarëve. Qytete të tjera ishin themeluar prej mbretërve. Në të njëjtën mënyrë. Jerusalemi dhe pushtuesit e tjerë në Palestinë kishin humbur prej Perëndimit. Harkëtarët (përfshirë këtu edhe Crecy’n angleze) filluan të mundnin kalorësit e armuar. kështu që lipset të përdoret me kujdes). Venice’ja dhe qytete të tjera tregëtare italiane vunë në përdorim shumë mjete financiare e transporti dhe floriri filloi të kthehej në monedhë përsëri në Europë. Midis 1096 dhe 1291’it kryqëtarët (të frymëzuar nga Kisha dhe të realizuar nga mbretërit francezë dhe ndjekësit e tyre) themeluan tokat e Kishës në Palestinë. konfliktet 27 23 -1- . Popullsia ra me 1/3 dhe në shumë zona në _. Kombinimi i fuqisë militare dhe urdhrave religjioze shumë të disiplinuara solli bazën që për një periudhë të kishim ekspansion evropian. Ekspansioni i tregëtisë me Lindjen e Largët ishte realizuar prej pushtuesve mongolë nga Azia. Shekujt e dymbëdhjetë dhe trembëdhjetë panë kolonizimin e fushave të Europës veriore. ishte zgjidhur nga Charles Martel’i (sundimtar i Frankëve më 719-41). Kjo përfshiu të dyja. ndonjëherë i referuar si ‘feudalizëm’. e cila ishte unifikuar dhe themeluar si një perandori tolerante dhe paqësore e shtrirë nga lindja e Europës deri në Kinë. Të mundje ata ishte e domosdoshme të ndiqje shembullin e Persianëve dhe Bizantinëve dhe të përdorje njerëzit e armatosur rëndë e me kalorsi të madhe e me racë të mirë. Shoqëria feudale. Mbretërit normanë pushtuan Anglinë (1066) dhe Italinë e jugut dhe këta. Puna u rrallua dhe konfliktet midis bujqve dhe pronarëve të tokave u bënë endemike me fshatarë rebelë. prej të cilit dhuratat e tokës ishin të lidhura me shërbimin ushtarak. Rotull kësaj krijese në rritje në këtë sistem ekonomik e social. ishin mbajtur gjallë në manastiret në Ireland dhe Northumberland. Kërcënimi nga invadorët në Europë ishte kalorsiak. Prej kohës kur këto ishin plaçkitur prej vikingëve. Tregëtia filloi të bjerë. Tregëtia në zonat e largëta ishte rilindur prej kryqëtarëve. gjithçka bazohej në marrëdhëniet midis mbajtësve të tokave dhe shërbimit ushtarak. u bë konservatore dhe e shtangët. të dymbëdhjetë dhe Ekonomiksi në Por përpara kësaj. Këta morrën të drejtat mbi tokën si rezultat i një obligimi për të vendosur një kalorës (ose një numur të sigurtë kalorësish) në fushën ku thireshin nga mbreti. Pastaj më 1347-51. zakonisht në lindjen e largët. kishte zënë vend ajo që kishte qënë emërtuar rilindja e shekullit të dymbëdhjetë. kristianizmi ishte përhapur në Francë dhe Gjermani. Mesdheu lindor ishte qeverisur jo prej mbretërve të organizuar mbi modelin francez por prej traditës së qyteteve tregëtare italiane. duke sjellë tokat e paana nën kultivim. (Feudalizmi është një term i shpikur pak kohë më vonë dhe ka kuptime të ndryshme në pjesë të ndryshme të Europës. megjithatë. Problemi se si do mbështeteshe ndajkalorësi tëtillë e cila pati detyruar një derdhje serioze ekonomike mbi perandoritë Perse e Bizantine. ekspansioni u ndal. Institucioni i dytë jetësor ishte sistemi.

Thomas’i morri disa argumenta që sillnin çështjen e fajdesë. Pushtimet e para të pjesëve të ndryshme të Europës të kontrolluara nga Moor’ët e bënë të mundshme mësimin e arabishtes dhe këtu nisi udha për të rizbuluar rrënjët e klasikëve grekë. megjithatë. në se ka shtuar diçka në zhvillimin e mallit.it. Ky ferment çoi drejt krijimit të institucionit të ri . Ëilliam’i e bazoi etikën mbi ligjin natyral në sensinn që 28 23 -1- . i përkthyesit). (3) Huadhënia e një pjese të fitimeve është mëkat në se huadhënësi ndan fitimet dhe humbjet në të njëjtin proporcion. Dhe gjithashtu. jo si Sophist’ët e Greqisë së Lashtë. ishte mëkat ta mashtrosh blerësin ose ta ngarkosh më shumë se sa një çmim i drejtë. Ekonomiksi vjen në libër kur Thomas tregon moralin e profesioneve të ndryshme nga fatet. Paris. pronari i parasë kthehet nga huadhënës në marrës i saj. Ai shkoi në zona tregëtarësh përgjatë zejtarëve ( një prirje e favorizuar qysh me Jozefin i cili ishte një karpentier). por është e pranueshme të kërkohet kompensimi për humbjet që pranon. Ekonomiksi i tyre prodhoi – zakonisht kjo referohet si ekonomiks ‘skolastik’ – ishte i lidhur në radhë të parë me etikën. (I) Kur paraja është dhënë hua. U shfaqën mësuesit peripatetikë (të lëvizshëm-shën. (2) Fajdexhiu shet kohë. Komentatorët e Averroes’it ishin entuziastë që përqafuan dhe. qyshse tregëtarët kejdesen dhe zonat që kanë një shumicë prodhimesh. Në këtë mënyrë tregëtarët duhet ta shtojnë bukur mirë ngarkesën e vlerës së mallrave për punën e tyre dhe transportin dhe ka rritje më të shtrenjta në përfundim për kapitalin e planifikuar për tregëti mallrash. kështu që fajdeja përfshiu fitimin e huadhënësit nga prona e cila i përket dikujt tjetri. Një avancim kuptimplotë në këtë vijë mendimi. Paris dhe Oxford ishin të parat dhe prej 1400-ës ishin pak më tepër se 53. e cila i përket Zotit. shkruajtur rreth 1215’ës. Studentët e përfshirë formuan një masë të lëvizshme.1163-1235).-1- midis fuqive të shfaqura (më të dukshme midis Kishës dhe shtetit). me nxënësit e perëndimit. Dhe kjo konsiderohet si diçka e drejtë nga tregëtarët. Përndryshe do të kishte qënë e thekshme nevoja për shumë zona. ishte realizuar prej Ëilliam’it të Auxerre (11401231) – teologu i cili më 1230 është menduar të ketë luajtur një rol në bindjen e Pope Gregory IX që të mos e ndalonte veprën e Aristotles. Lista e tij e kapitalit nuk përfshin asnjë nga të dyja prej kamatës dhe lakmisë. kërkonin pashmangshmërisht që njerëzit të mendonin rreth mënyrës në të cilën funksiononin aktualisht aktivitetet ekonomike. Tregëti do të thotë të blesh diçka më lirë me qëllim që ta shesësh më shtrenjtë. madje edhe në se ata nuk shtojnë ndonjë gjë më tepër për mallrat të cilat ata i blejnë në fillim dhe pastaj i shesin. ishin takuar me Aristotles’in. megjithatë. vit në të cilin u bë i detyrueshëm shkuarja e çdo të rituri si besimtar në një annual përfundimtar. Çështjet etike. ata i çojnë ato në një vend tjetër ku ka nevojë për to. universitetit: Bologna. Ekonomiksi krijoi figura të shquara për shkak se shumë priftërinj ishin të pafamiljarizuar me praktikat e biznesit mbi të cilat njerëzit kërkonin një ndikim spiritual. Një shembull për një manual të tillë është Summa Confessorum prej Thomas’it të Chobham’it (v. Peter Abelard (1079-1142) argumentonte dobinë e përdorimit të lirë të arsyes dhe kundër censurës. Megjithatë ai solli një mbrojtje të fuqishme të tregëtisë. Në gjysmën e parë të shekullit të dymbëdhjetë. Ishin këto universitete që bënë të shfaqeshin në këtë periudhë shkrimet ekonomike. nëpërmjet dështimit të huamarrësit për ta ripaguar huanë në kohë. çka kishte munguar tek shumë shkrime të tjera të herëshme. duke përfshirë dhe atë të tregëtarit. Thomas nuk lejoi që interesi të ishte paguar si kompensim për lehtësirat e humbura prej huadhënësit gjatë periudhës së huasë. Thomas’i paralajmëroi. Shkrimtarët e hershëm skolastikë mbi ekonomiksin janë gjetur tek manualet për besimtarët – libra që tregojnë se si priftërinjtë duhej të këshillonin të cilët vinin tek ta për çështje besimi. për tregëtarin kjo do të thotë një rritje e ngarkesës së kapitalit. ishin duke e gryer sistemin feudal dhe një ngutje e klasave të mesme urbane ishte duke e ngritur kërkesën për të nxënë. një komunitet ndërkombëtar të qendërzuar mbi një universitet.

Aristotles’i (Nicomachean Ethics. siç ishte Augustine’si. Një student modern pati shkruajtur: Rëndësia për një concept të filozofisë sociale si ky. ky proporcion do të egzistojë mbi bazën e kujdesit për nevojën e sendit. Kjo përfshinte nevojën për pronën private në se njerëzit janë në një pozicion që mund ta zgjidhin atë në mënyrë liberale. duhej të rezultonte nga një huamarrës në nevojë të një huaje. me të cilat ato janë mjaftueshmërisht të matshme.q. Alberti në komentet e tij në këto faqe. ashtu edhe produkti i këpucarit është përballë produktit të bujkut … [është] me vështrimin drejt mjeteve dhe problemeve të komunitetit.se kursi i shtëpive përballë këpucëve ishte i tillë si e ndërtuesit përballë këpucarit. si me nevojën për mallra dhe me kostot e prodhimit të tyre. Alberti filloi me një çështje etike dhe mbi bazën e një pasazhi të errët nga Aristotle’si ai shtjelloi një konkluzion rreth asaj që çmimet duhet të realizojnë n. është e vështirë të mbivlerësohet. duke konkluduar se ishte e keqe e domosdoshme – subject i kualifikimit i cili. Kjo ishte ilustruar mirë prej mësimit të tij mbi pronën. por ato janë gjithashtu normative qysh se ato janë bazuar mbi ligj. një me paramendim ose pa shumë paramendim’. Ëilliam’i i kushtoi shumë vëmendje pronës private. me një kontratë të grisur e të pafuqishme. megjithatë.1200-1280) dhe Thomas Aquinas. Kjo përmbante të gjitha argumentat themelore të përdorura prej skolastikëve shumë prej të cilëvë e kishin origjinën nga Aristotles’i. e cila është edhe shkaku për këmbim.-1- ‘ato që dikton arsyeja e natyrale për tu bërë në të dy rastet. janë konsideruar zakonisht të jenë Alberti i Madh (Albertus Magnus. Në se merren së bashku këto pasazhe mund të lëxohet si shpjegim se përse puna duhej vlerësuar: në se një krevatbërës nuk merr mjaftueshmërisht për të mbuluar shpenzimet e tij ai nuk do të prodhojë më krevate. Nuk do të ishte e argumentuar që pagesat e interesave të konsideroheshin moralisht të argumentuara sepse huamarrësi kishte kontraktuar në mënyrë vullnetare.se shoqëria dëshiron të furnizohet me mallrat që ajo kërkon. Konkluzioneve u zgjatet rruga dhe argumenta të tilla (ato llogjikisht provojnë se janë korrekte) janë racionalisht të provuara. Që prej kohës së tyre. Në këtë mënyrë vlerat duhet të jenë të lidhura me të dyja. kërkonte që ata që kishin pronë të ishin të obliguar ta ndanin atë me ata që nuk kishin gjë. V-5) argumentonte se drejtësia ishte shërbyer në se kursi i këpucëve me ushqimin barazohej me normën e këpucëbërësit përballë bujkut. Thomas Aquinas është një nxënës i Albertit të Madh dhe në shumë punë të tij ai kërkon të thjeshtojë dhe sqarojë shkrimet e mësuesit të tij.q. pak a shumë. në kohët e nevojës. të cilët që të dy ishin shumë të thjeshtë nga forma e drejtpërdrejtë. Në pjesën e dytë ai na sjell në nevojën e asaj që lipset të përcaktojë vlerat relative. sugjeronte se kjo duhej të lexohej në kuptimin që vlera e një malli në termat e një tjetri duhet të jetë në proporcion të dyanshëm me nevojat relative për të dy mallrat si dhe me punën e përfshirë për to: Ashtu sic është bujku përballë këpucarit në punë dhe shpenzime. të postulateve racionale të vet qartësisë mbi të cilat janë bazuar argumentat. v.1225 74). argument që 29 23 -1- . Figurat kryesore ndër ekonomistët skolastikë. Ashtu si Alberti ai paraqititi së bashku idetë nga Aristotle’si dhe Etërit e Kishës. mendimi ekonomik është themeluar jo thjesht mbi manualet konfensionale por gjithashtu edhe mbi komentet e Peter Lombard’it Sentences dhe mbi Aristotles’in. Këmbimi do të bëhej … në varësi të një proporcioni midis vlerës së një gjëje dhe vlerës së një gjëje tjetër. Kjo shkakton vendosjen. Ky pasazh ka provokuar një diskutim të pafund sepse kuptimi i “këpucarit përballë bujkut” dhe “ndërtuesit përballë këpucarit” është larg të qenit e qartë. të dy fretër domenikanë. ose n. Në fjalitë e para Alberti thotë se vlera e këpucëve dhe ushqimit duhet të jetë proporcionale me punën dhe shpenzimet e këpucaririt dhe bujkut. Me një prirje të ngjashme. (v. ai argumentoi se përdorimi i shtrëngimit përfshirë edhe marrëveshjen e detyruar.

. shitësi nuk do të kishte thënë diçka rreth këtij defekti (e cila mund të rezultojë në një shitje më të mirë se sa me çmimin e saktë). nga drejtësia në këmbim. ishte i njohur si i mbrojtur nga blerësit. por pa mashtrim. Argumenti është aristoteljan por Aquinas’i i kristianizon ato me argument se prona private është e nevojshme për paqen dhe sepse korruptimi i burrave të shtetit sjell rënien. Ata nuk e konsideronin pasurinë si një mjet për rritjen e cilësisë së jetës dhe aspak si një qëllim përfundimtar të tyrin. Aquinas’i e pranonte si të lejueshme fshehjen e ndonjë informacioni nga shitësi.sh. Në se vlera e një malli të vendosur nga shitësi i vet ishte më e madhe se vlera e vet normale. Ideja kryesore që nënvizohej nga diskutimet e skolastikëve për çmimin e drejtë ishte fakti që tregu ofronte mbrojtje kundër detyrimeve ekonomike. përndryshe.sh. ose thënë ndryshe. Të kuptosh pikpamjet e tij rreth pronës dhe pasurisë është e rëndësishme që shumë nga shkrimtarët skolastikë ishin priftërinj lëmoshatarë të cilët i ishin dorëzuar një jete të varfër. .q. ata zhvilluan dhe sqaruan shumë koncepte ekonomike.se 30 23 -1- . Ata ishin megjithatë të pandërgjegjshëm për të nxjerrë nga gjithë kjo konkluzionin se ishte e drejtë të shisje një mall me çmim më të lartë se sa ishte shpezuar për të. Përqëndrimi i tyre i vazhdueshëm mbi padrejtësinë e ngritur nga njerëzit e gjendur nën presion dhe nevojën e kompensimit të këtyre njerëzve. Askund nuk ishte më e errët kjo çështje se sa në mësimet mbi fajdenë. Një kërkesë e drejtësisë ishte se aty ku mallrat ishin përdorur për këmbim. Pasuria ishte e dobishme vetëm në se përdorej në një mënyrë të qëndrueshme me kërkesat e drejtësisë dhe dhembsurisë. Në se kishte ndonjë difekt të padukshëm dhe malli kishte një çmim pa e marrë parasysh atë. Megjithatë ky argument i supozuar si i marrë nga ligji roman që të dyja pjesët u pranuan në termat mbi të cilat mallrat ishin këmbyer e cila ngre pyetjen se sa informacion kishte për mallin shitësi i cili duhet ta tregonte atë. frytet e kësaj prone megjithatë janë të përgjithshme dhe duhet që të ndahen ose përmes dhënies së tepricave të mallrave të tilla të nevojshme ose nëpërmjet shitjes dhe blerjes. Megjithatë do të ishte e pa drejtë për një shitës që të avantazhohej nga rrethanat që i shkaktonte blerësi.pra. (Në fakt ishte një traditë e gjatë në ligjin natyral i cili thoshte se në rastet e nevojave të rrepta siç është zia e bukës. Këto shpjegojnë se përse Aquinas’i. shitësi do të ballafaqohej me eksperiencën e një humbjeje. Ajo që ishin duke bërë shkrimtarët skolastikë me diskutimet e tyre për çështje të tilla si prona dhe çmimi i drejtë ishte qasja ndaj argumentave të bazuara mbi ligjin natyral drejt mbështetjes dhe interpretimit (ose aftësimit) të mësimdhënies së Kishës mbi problemet ekonomike. paralajmëroi kundër një teprimi në të dyja. duke marrë më të nevojshmen që nuk ishte e ligjëruar si vjedhje. ashtu siç edhe ngjan në tregjet publikë. Nga ana tjetër ata pranuan që shumë të varfër nuk do të pranonin të jetonin në varfëri. mund të shitet me vlerën që ja vlen. Konkurrimi midis shitësve. p. Ata gjithashtu konstatuan se në se gjithkush do të ishte i varfër atëhere sdo të kishte se kush ti mbështeste ata të gjithë. Në diskutimet e këtyre problemeve. Këtu skolastikët pra morrën për bazë idenë e ligjit roman se diçka që ja vlen. lejohej që prona të bëhej e komunitetit). ndonëse Aquinas’i pranon që prona më së shumti është e nevojshme që të jetë private.-1- njerëzit do ta merrnin më tepër si kujdes mbi pronën e tyre private se sa mbi pronën e të tjerëve dhe argumentit që prona private të çon drejt regullit. Megjithatë. Nuk kishte gjithashtu kërkesë që shitësit ti tregonin blerësit rreth faktorëve që mund t’ja ulnin çmimin mallit në të ardhmen. Por është në argumentin e paqes që njohuritë e Aquinas’it në sjelljen së bashku të ideve të etërve dhe Aristotle’sit janë ndoshta ato që janë më të ilustruarat. një pronar anijeje plot me grurë nuk kishte përse ti tregonte blerësve për anijet që ishin duke ardhur së shpejti pas tij. varfërisë si dhe pasurisë. blerja dhe shitja duhej të vendoseshin tek çmimi i drejtë – dhe që kjo nga ana e vet mund të ishte e ndryshueshme. ishte gjerësisht i përhapur ashtu si edhe pretendimi i Shën Ambrose’sit i cili thonte se “n. Urdhri në Predikimin në Mal se “huani pa pritur ndonjë kthim”. Çmimi i saktë ishte çmimi që ishte vlerësuar në të tashmen e jo ai që do të prevalonte në të ardhmen. Ishte e pranueshme që të egzistonin grindjet për pazar që blerësit dhe shitësit do të përpiqeshin tja hidhnin gjithmonë njëri tjetrit. P. atëhere ky mall mund të shitej ose. Kishte një mendim unik se kokfortësia në mospërfaqsimin e mallit ose të cilësisë së tij ishte i pasaktë.

argjendi.. shërbeu si këshilltar i Charles’it të V-të të 31 23 -1- . Kjo mund të aplikohej vetëm drejt mallrave fungible siç janë floriri. ishin duke u bjerur dhe tregëtia ishte në zgjerim. Në ligj.. në të cilën poseduesi i sendit të huajtur kalonte si huadhënës i cili në të ardhmen ripaguante me bujari. gjithëçka ishte përhapur por akoma mungonin odat për këmbimin dhe eksplorimin e linjave të reja inkurajuese. Thomas’i i Chobham’it. të cilat kanë aftësi këmbyese me njëri-tjetrin dhe që mund të maten apo numurohen. Kompensimi për një humbje aktuale ishte gjerësisht i përhapur. e kishte realizuar këtë me përpjekjet e veta dhe jo prej faktit se paraja ishte productive në vetvete. Çështja e parasë dhe rolit të saj në ekonomi. Tradita ekonomike skolastike ishte një përfshirje unike dhe. bëhet shumë shpejt e spikatur. Një klauzolë dënimi do të ishte përfshirë në një kontratë huadhënie sipas kuptimit se huamarrësi do të shlyejë detyrimet dhe kështu do t’paguhet edhe penalltia.sh institucionet feudale siç ishin lidhjet midis shërbimit ushtarak dhe të drejtave mbi pronësinë e tokës. vaji ose gruri.q. Forma të reja kreditimi dhe bankingu ishin zhvilluar. i cili studioi në Paris. Kështu në se huamarrësi realizonte një fitim nga përdorimi i këtyre pareve. Kjo u shkruajt në latinisht në mes të shekullit të XIV-të prej një francezi të lindur rreth vitit 1320. Laë and Alterations of Money . Aquinas’i psh. por ata gjithashtu u përpoqën të gjenin argumenta racionale për të mbështetur rastet e tyre të trajtuara. ai ose ajo që kishte marrë hua. Vdekja e Zezë solli një mungesë kronike për punën dhe në mënyrë substanciale solli ndryshim në marrëdhëniet midis klasave të ndryshme shoqërore. Mallrat origjinale nuk janë kthyer tek huadhënësi. Nature. kjo në fakt vazhdoi të zhvillohej në shekujt që do t’pasonin. Një problem mbi këtë cilësim ishte fakti se n. kjo u pasua me ndonjë fitim për shkak të përdorimit të mallrave të tij nga huamarësi dhe kështu huadhënësi nuk ishte i titulluar drejt ndonjë pjese. Kjo ide e sterilitetit të parasë ishte riforcuar prej koncepteve legale të huadhënies. Cilësimi kryesor drejt ndalimit për ndonjë pagesë prej huamarsit ishte se huadhënësi do të kërkonte kompensim në se ai ose ajo do të vuanin për shkak të një humbjeje për shkak të një dështimi të huamarësit për të ripaguar borxhin në kohë. Shekulli i XIV-të ishte koha e një revolucionarizimi ekonomik. shumë huadhënie ishin marrë në formën e mutuum. p. jepte një shembull të një huadhënësi i cili kishte nevojë për para për të tregëtuar në pazar që të paguante rentën e tij ose të pajiste vajzën e tij me prikë. ata do ta bënin një traditë sistematike të silleshin rrotull ndalimit të fajdesë. Nicole Oresme dhe Teoria e Parasë. Për shkak se pronari kaloi në një huamarës. ai zotohet për robëri”.sh. vera. Ideja fundamentale e nënvizuar në të gjitha diskutimet e tyre mbi fajdenë bazohej tek fakti se paraja ishte sterile. P. Idetë e sjella nga aristotelianët me kornizat e tyre analitike ishin tashmë mbrapa ideve të zhvilluara si përgjigje e problemeve të reja. Bërja e parasë nga paraja ishte e panatyrshme. Kornizimi ishte vendosur prej Etërve të Kishës dhe. Mbretëritë krijuan në vetvete të ardhura të pakta dhe realizuan zhvillimin e burimeve drejt një zhvlerësimi të matshëm (duke reduktuar edhe përmbajtjen e arit dhe argjendit për monedhë) por me trend drejt zhvillimit të të ardhurave të tyre. kundërshtoi argumentin për lucrum cessans bazuar tek ideja se ashtu si pronari që ka kaluar si huamarës. Në gjysmën e shekullit. Diskutimi filloi kur ideja ishte përhapur drejt mbulimit të një humbjeje të pritur të shkaktuar për shkak të një gabimi (damnum emergens) ose për të mbuluar humbjet e nxitura nga huadhënësi. edhe huadhënësi që huajti para ishte efektivisht shitës për diçka që nuk ishte e tija për tu shitur. ndonëse Thomas Aquinas’i solli atë që në shumë mënyra ishte një gjendje përfundimtare. Rruga në të të cilën tradita aristoteliane do të zhvillohej do të ishte nga trajtimi i këtyre problemeve nëpërmjet një ilustrimi të mirë prej Nicole Oresmi’t tek Treatise on thë Origin. nga shekulli i XII-të. në këtë mënyrë.-1- dikush mer lekë me fajde.se ata ishin lejuar. politik dhe shoqëror. brenda periudhave të huadhënies (lucrrum cessans). Asnjëherë nuk kishin qenë më evidente se sa në shekullin e XIV-të dhe të XV-të shkrimet mbi paranë.

ndryshime të tilla. kursi i arit me argjendin në monedha do të ndryshojë. ndonëse është e gabuar për një sundimtar të ndryshojë vlerën e parasë për të arritur qëllimet e veta. Zhvlerësimi është dënuar pasi minon besimin tek monedha (Oresme e shikon atë si më të keqe sesa fajdenë. kur ato kanë humbur diçka në drejtim të qëllimit të pronësisë – pë të financuar tregëtinë me vendet me të cilat duhet një emission në shkallë të gjerë i parasë. Në punën e Oresmes’it ka një tension midis mënyrave të ndryshme të mendimit rreth aktivitetit ekonomik. Kundër kësaj Oresme pranon se njerëzit bëjnë atë që jus jell atyre fitim. Ideja e parë është se ka një të drejtë të posaçme të sundimtarit për të përcaktuar vlerën e parasë.por nga që ari është më i rrallë. sundimtari ka të drejtë të krijojë monedhën dhe ti vendosë asaj një çmim. Kjo përfshin faktin se njerëzit e pranojnë prerjen e monedhave me vlerë të plotë dhe jo që vlera e tyre të jetë në varësi të një vlere të tyre të brendshme (jo si pasuritë natyrale). e cila në kthim është më e keqe se sa bërrja e parave përmes këmbimit). ai duhet të vlerësohet më lart se argjendi. sipas fajdesë. Megjithatë. se nuk është gjendur një qendër më e herëshme. si dhe dënimet në përputhje me këtë. Kjo praktikë që plumbon metalet precise të cilat janë transportuar jashtë. Ai argumenton se kjo reflekton rrallësinë natyrale të dy metaleve. Ai citon përmbajtjen e Aristotles’it se gjëja që do krijonte një stabilitet në karakter. Ka theksuar. por ky adoptim thithës i dukshëm prej Aristotles’it ndoshta u reflektua tek idetë të cilat në këtë kohë ishin pranuar gjerësisht prej shkrimtarëve skolastikë. megjithatë. argumenti i Oresme’it është se veprimi i përzjerjes me plumb çon në konfuzion rreth vlerës së monedhës dhe një gjë e tillë është e dëmshme. Në të njëjtën mënyrë me të cilën njerëzit mund të zotërojnë prona private por që komuniteti ka të drejtë të marrë fryte të kësaj prone private. Megjithatë. kjo pastaj e çon atë drejt ndryshimit të monedhës dhe kjo nuk e diskuton natyrën ose karakterin. . është e legjitimuar për të që të veprojë në emër të komunitetit: Qyshse paraja i përket komunitetit… kjo do të thotë se komuniteti duhet ta kontrollojë atë si dhe të ketë vullnet për këtë… Dhe n. beson Oresme. Oresme’si vendosi përballë argumentave aristoteljane rreth orrigjinës së parasë (në këmbim) dhe dënoi përdorimet e “panatyrshme” të parasë.se komuniteti ka nevoja të gjera për shuma të mëdha parash për shkak të një luftë apo për një shpërblim pagese të princit kundër një skllavërie. qysh kur kjo nuk do të jetë një akt vetëm i princit. Mbreti i Francës.-1- Francës dhe vdiq si Bishop i Lisieux’it më 1382. Kështu. Një tjetër çështje së cilës Oresme i kushton vëmëndje është kursi i arit me argjendin në monedhë. Në të dyja rastet. ishte kapur prej anglezëve në Poitiers dhe Delfini ishte ballafaquar me një kërkesë për 4 milion korona për shpengimin e tij. Oresme’si hedh kështu një vështrim të shpejtë për 32 23 -1- . pas kësaj. është monedha. Kjo shumë ishte shumë e madhe dhe pagesa e saj do të thonte kërcënim i stabilitetit të monedhës franceze. gjithashtu. Delfini (i cili u bë më pas Charles’i i V-të) ju drejtua Oresme’it për këshillë ekonomike. por i komunitetit të cilit i përket paraja. me një çmim të lartë për produktin e vet. Jean le Bon. argumentimi kryesor i Oresme’it është se paraja synohet për publikun e që të përdoret sipas një çmimi të paravendosur prej sundimtarit. janë të ralla dhe ka përpjekje të mëdha në këtë drejtim nga sundimtarët për këmbimin e monedhës në mënyrë arbitrare sipas projektimit vetëm për të rritur të ardhurat.q. por kërkohet që ta ushtrojë këtë të drejtë po në interes të publikut. apo për disa emergjenca të tjera. Ishte i jashtëzakonshëm me shkrimet e tij të shkurtra në formë trakti mbi të keqen e alternimit të monedhës. Ai krahasoi përpjekjet për të ngritur vlerën e metaleve të rralla nëpërmjet një mbikqyrje monopolistike. Në Trajtimin e tij. Kur rrallësia relative e metalit ndryshon. ata injorojnë çmimin e vendosur nga sundimtari dhe i shesin paratë ‘sikur ato të ishin pasuri natyrale’. Preja e monedhave ( si përpjekje për të shkrirë dhe shitur metalin e emetuar) është gjithashtu i dëmshëm sepse monedhat e prera qarkullojnë sikur ato të ishin me peshën e tyre të plotë. Ky pasazh i mrekullueshëm është nisur prej një ngjarjeje që ndodhi më 1356. Pra nënkuptohet ideja se rrallësia i krijon komoditet për të qënë më i vlerësuar se ata që janë shumë të bollshëm.

nevojën për besimin e publikut tek monedha sepse në këtë moment monedha rresht së qëni në varësi të thjeshtë nga vlera e argjendit që ajo përmban. Në pjesë të Europës. ato madje ishin vetëm një pjesë e një transformimi ekstënsiv të shoqërisë Europiane që ndodhën në ndërkohën e shekujve të XV-të dhe XVII-të. objektivi i tij është moral/politika e mbi këtë interesi i publikut duhej të zëvendësonte interesin e sundimtarit. ishte qendërzuar mbi Mesdheun. 3 Shfaqja e vështrimit të Botës Moderne – shekulli i gjashtëmbëdhjetë. nuk ishte ndaluar p. Ata eksploruan. Me fjalë të tjera paraja është bërë më e shtrenjtë se sa një pjesë precise metali. psh. Megjithkëtë. Për të bërë këtë. natyrën e parasë dhe i kushtuan një vëmëndje zhvillimit të institucioneve tregëtare. konteksti ishte shumë më tepër modern pasi nënvizimi i argumentit ishte plotësisht Aristotelian. Ai gjithashtu shqoi si të rëndësishme për një sundimtar. Qendra drejt këtij procesi ishte artistike. Kështu. mendim që askush nuk e pranoi se kjo do të justifikonte pagesën e interesit. shkrimtarët skolastikë u përpoqën të gjenin argumenta racionalë për gjykime morale – pra një zhvillim ky i bazuar mbi ligjet natyrale. ishin shtrëngimet morale apo politike dhe jo forcat ekonomike ato që detyronin sundimtarin se çfarë duhej të bënte. kur Oresmes’i sfidoi mënyrën me të cilën qeveritarët kombinonin vlerën e parasë. e shënuar me një stampë për ti shpëtuar njerëzit nga shqetësimet e peshës dhe matjes. shkenca dhe misticizma jetonin brenda njëra – tjetrës. Bujkrobëria. Në shekullin e XIV-të. Petrarka (1304-1374) e kishte parë të kaluarën 33 23 -1- . Konkluzionet Ideja se Mesjeta nuk prodhoi mendim ekonomik mbresëlënës. Inditë Perëndimore u zbuluan më 1492 dhe në pak vjet u zbuluan Amerika e Veriut dhe e Jugut . Megjithatë.sh. Ata përdorën konceptet e fitimit të pritshëm ose humbjes si dhe kostos opportune. Bota. është larg së vërtetës.-1- fuqinë e tregut. ata analizuan konceptet ekonomike. Theksimi i kornizës së etikës së trashëguar u informua prej teologjisë dhe ligjit. për këndvështrimin mbi zhvlerësimin e parasë që do të eksportohet. çka shënoi fundin e Perandorisë Romake në Lindje. Megjithëse ishin dramatike këto zbulime.. Kjo nuk do të kishte qenë e mundur pa zbulimin e klasikëve grekë dhe latinë. gjithashtu. Rilindja dhe shfaqja e shkencës moderne. se shekulli i XV-të shënoi fillimin e botës moderne. portugezët eksploruan kufinjtë e Afrikës dhe kaluan në Indi më 1498. Këndvështrimet mesjetare të botës në të cilën religjioni. ata mundën dhe bënë analizën e rrugës në të cilën funksiononte ekonomia. megjithatë. Ata ishin drejtuar në studimin e asaj që përcaktoi vlerën e komoditetit dhe rolin e konkurrencës në rregullimin e çmimeve. Në gjysmën e dytë të këtij shekulli. në Rusi deri më 1861. Shoqëria mesjetare nuk u zhduk papritur. Kjo u simbolizua prej rënies së Constandinople’s nga turqit më 1453. institucionet feudale vazhduan në shekullin e XVIII dhe XIX. megjithëse fokusi i skolastikëve ishte mbi moralitetin. e njohur si Rilindje. letrare dhe me një kundërmim kulturor të qendërzuara mbi Italisë. Për pak respect më tepër duhet thënë. madje kanë përfunduar tepër vonë. Në këtë mënyrë. Megjithatë. të shkaktuara nga vështirësitë e brendshme ekonomike. si asnjëherë më parë.

Copernicys’i ishte megjithatë në gjendje të nxirrte rezultate të cilat ishin superiore në raport me ato që kishin rrjedhur prej sistemit të vjetër. Ai gjithashtu ishte inspiruar prej kërkimeve të neoplatonikëve për harmoninë dhe modelin në univers. me diellin në një foci dhe përshtati të dhënat më mirë. që të gjitha. Ndonëse predikime të tilla për funksionimin e sistemit nuk ishin të mirëpritura me kënaqësi. po aq. Megjithatë. Për të ilustruar këtë mjafton të citojmë emrin e Leonardo da Vinci’t (1452-1519). Një pjesë e rëndësishme e kësaj ishte shoqërimi neoplatonik me hyjnizim të diellit. Madje në veprat artistike të porositura prej Kisha’s – e cila ishtë ekstensive (puna e Bazilika’s së Shën Peter’it në Romë kishte filluar më 1506) – ishte një interesim i zhvilluar në humanizëm. astrologjia dhe zotat pagane. Megjithatë. Ashtu si njerëzit rizbuluan literaturën klasike. objektet mbi sipërfaqen e saj nuk rrëzoheshin. Michelangelo (1475-1564) dhe Raphael’i (1483-1520). më tepër se sa nga Aristotle’si. Kepler (1571-1630). drejt një formule matematike që do të shpjegonte lëvizjen e planetëve. çka ishte e një rëndësie kruciale. Lëvizje të cilat ju larguan këndvështrimit të botës mesjetare drejt shkencës moderne. Ajo çka ai kundërshtoi në kozmologjinë gjeocentrike të cilën e kishte trashëguar nga Aristotlesi dhe Ptolemy ishte jo vetëm mungesa e elegancës. Dituria klasike (literae humaniores). Njeriu që e ndërmori këtë hap. solli një burim alternative të frymëzimit moral të cilën e solli më parë Kisha. pasi. me shpejtësi konstante. Skolastikët e Mesjetës patën. të zhvendosur dhe prej sferave të kristalta. ishte udhëhequr prej kërkimeve të pitagoreanëve drejt një thjeshtimi. Duke u udhëhequr prej Galileo’s. pjesa tjetër e kozmologjisë së tij ishte mesdhetare. edhe e një pasaktësie. Sistemi u kompletua më pas nga Isaac Neëton (16421727). por ndërsa ata qenë interesuar së pari në filozofi dhe mbi të gjitha tek Aristotle’si. – madje në varësi të një sistemi më tepër të saktë. E njëjta gjë është e vërtetë dhe në muzikë. Ishte larg Galileo’s (1564-1642) për të zhvilluar metodën e re mbi kërkimin e të dhënave (siç ishte vëzhgimi i yjeve me teleskop) dhe të nxirrte konkluzione për një uniformitet midis lëvizjes së trupave mbi tokë dhe në hapësirën qiellore. Trupat qiellorë ende udhëtonin në rrathë. e patën një vend. Duke postuluar për një lëvizje të tokës kishte një anomaly të cilës Copernicus’i nuk mund ti përgjigjej kundërshtimeve siç ishin ato se pse. stinët realisht kishin lëvizur më tepër nga pozicioni tradicional në calendar). i cili zbuloi orbitat eliptike. Koperniku u kthye drejt mendimtarëve të tjerë klasikë se sa Aristotlë’si dhe Ptolemy dhe gjeti tek ata idenë e qendërzimit të universit tek dielli. ishte duke punuar me më shumë saktësi astronomike në observacionet sjella nga Tycho Brahe (1546-1601). rizbuluar shumë nga shkrimet e lashta. Decartes’i (1596-1650). implikimet e të cilit ai i zgjidhi. urgjencën e afronte nevoja praktike e reformimit të kalendarit. historia dhe biografia si dhe nga filozofia dhe shkenca. ishte i qartë impakti i rizbulimit të klasikëve dhe humanistave të rinj. por. në se toka lëvizte. Gjithnjë e më të pakta u bënë punët e mëdha të artit me tema religjioze dhe kur tema të tilla ishin trajtuar. Kishte një pamje të përgjithshme mbi universin ku shkenca. ai ende nuk ju përgjigj kundërshtimeve kryesore drejt idesë së lëvizjes së tokës. më tepër se sa e kundërta. as solli ndonjë shpjegim teorik se përse toka duhet të lëvizë.-1- që ju kishte paraprirë viteve të mijëvjeçarit si një “epokë errësire” në krahasim me zhvillimin e lartë të kulturës greke e romake dhe pati filluar procesin e rizbulimit të literaturës së lashtësisë. ata zbuluan edhe perspektivat e reja mbi shkencën shumica e të cilave anonin nga Plato’ja. nga i cili i ndante një hap i vogël drejt vështrimit të botës që sillet rreth diellit. ndonëse zhvendosja e tokës nga pozicioni i saj në qendër të universit përfshiu një shpartallim radikal të traditës. Arti dhe muzika nuk kishin shumë kohë që ishin ushtruar vetëm në mbështetje të religjionit. ndodhën gjatë dy shekujve pasardhës. Neëton ishte në gjendje të përdorte ligjet e tij të lëvizjes 34 23 -1- . përsëri zhvilloi idetë e ardhura nga autorët klasikë e ndërmorri hapin për ti parë trupat qiellorë si pjesëmarrës në lëvizjen e lirë brenda një hapësire të pafund. i cili shtoi këtu ligjin e gravitetit. Copernicus’i (1473-1543). ai solli të parën gjendje të ligjit të inercisë. sigurisht. (Për shkak të kalendarit vjetor i cili nuk ishte saktësisht i gjatë sa viti diellor. Petrarch’a kërkoi të mësojë nga gjithë korpusi i shkrimeve klasike – poezia.

e shtrirë në kohë më gjatë se sa shumë protesta të ngjashme që patën qënë bërë në shekujt e mëparshëm. Për herë të parë kishte një koherencë si dhe alternativa të plota në drejtim të kozmologjisë mesjetare. Ai miratoi idenë e një shoqërie të rregulluar e hierarkike. me implikimet jo vetëm për mënyrën me të cilën fenomenet natyrale ishin menduar.(1285-1349) me ndarjen e sferave të arsyes njerëzore dhe revelatës hyjnore. Printimi do të thoshte se idetë protestante mund të përhapeshin vetëtimthi nëpër Europë. ndonëse ishte konfuz me disa përjashtime që patën ardhur për tu pranuar. Tek fillimi i vet. Një ndryshim i magnitudës ishte një process i gjatë. por është i mjaftueshëm për të bërë disa përcaktime të rëndësishme. kur Kishat Protestante u ndanë nga Kishat Katolike Romane. ishte ardhja e murgut i cili solli indulgjencat që duheshin paguar për ndërtimin e Bazilikës së Shën Peter’it. ishte gabim të kërkohej një shtesë për pagesa të mëvonshme. pati sjellë pasoja të thella politike e sociale. Revolucioni shkencor përfshiu një transformim të thellë në lidhje me atë se si ishte parë bota më parë.. në përgjithësi Lutheri pati pak interes në çështjet ekonomike dhe sigurisht. ishte ngjarja e shtypit. nuk pati kuriozitet rreth shqetsimeve ekonomike. Universi ishte parë menjëherë kështu si i mbajtur në lëvizje prej Zotit. për lëvizjen që ishte esencialisht konservatore – një riafirmim i moralit dhe teologjisë Judaeo – Cristian’e. Megjithatë. Ashtu si paraja ishte sterile.Martin Luther (1483-1546). Në mënyrë të ngjashme. në harmoni me mendimin mesjetar. kjo mund të ketë qenë një faktor i rëndësishëm dhe përcaktues në rritjen ekonomike në Angli dhe Hollandë. Bibla Gutenberg ishte printuar më 1455 dhe nga fundi i shekullit të XIV-të. Protesta e Luterit në këtë mënyrë u bë shumë më e rëndësishme se sa një grindje e vetmuar e një prifti me Kishën. pra. I librave të shtypura ishte rritur afërsisht sa nr. kjo nuk përfshiu ndonjë transformim mbi mendimin ekonomik tradicional. Megjithatë. Kjo ngjarje apo seri ngjarjesh. Biznesmeni ishte në pritje vetëm të bërrjes së n fitimeve të moderuara dhe nuk duhej të çakarritej për ti marrë të gjitha. Madje mbi fajdenë. Jean Calvin (1509-64) dhe Ulrich Zëingli (1484-1531) – ishin konservatorë mbi çështjet ekonomike. . Një trajtim i tillë i shkurtër i ngritjes së shkencës moderne është domosdo i thjeshtëzuar. ai gjithashtu rruajti fuqimisht idenë e çmimit të drejtë. por mbi bazën e ligjeve mekanike. dy vende protestante këto. megjithatë. Neëton’i. Zoti luante rolin e vendosjes së universit dhe fillimit të lëvizjes (një orëbërës hyjnor). I shkrimeve në vitet e gjithë mijvjeçarit të fundit. Reformacioni Shekulli i XVI-të ishte gjithashtu koha e Reformacionit. Faktor tjetër që tregon suksesin e Reformacionit ishte lindja e nacionalizmit në Europë. ruajti një besim në astrologji e cila nuk mund të ndahej nga astronomia e tij. Në shtetet gjermane Luteri ngriti ithtarët si kundër papatit ashtu edhe kundër Perandorisë Habsburgase. Ngjarja që provokoi publikimin e Luterit të të nëntëdhjetë e pesë tezave të tij më 1517. Një nga faktorët që e bënë Lutherin të qëndronte kundër hierarkisë së Kishës. biles. por gjithashtu për mendimin rreth religjionit dhe shoqërisë. Diferencat religjioze do të përdoreshin kështu si armë në betejat politike. 35 23 -1- . Luteri mbështeste hapur ndalimin e fajdesë dhe doktrinën e çmimit të drejtë. Figura themelore e Reformacionit. gjatë shekujve të XVII-të dhe XVIIItë. kundër influencave humano – pagane të Rilindjes. psh. Drejt fundit të transformimit.-1- për të shpjeguar jo vetëm lëvizjen e planeteve por gjithashtu edhe të trupave mbi sipërfaqen e tokës. pjesëmarja e Revolucionit Shkencor mund të jetë themeluar në via moderna (në një mënyrë moderne) bazuar tek puna e Ëilliam’it të Ockham’it. por ai nuk kishte ndonjë rol tjetër më pas. megjithëse Calvin’i argëtohej duke lexuar mbi fajdenë. nr. Megjithëse ha diskutim.

Për shekuj patën qenë. Ndërsa ai pranonte se pagesa e interesit ishte legjitime. ai e gardhoi atë me përcaktime: njerëzit nuk duhej të ishin fajdexhinj profesionistë. Në këndvështrimin e botës mesjetare. pasja nevojë për ti rizgjidhur konflikte të tilla. Lindja e shtetit kombëtar evropian. por aparatet e tyre administrative dhe fuqia e sistemit të taksave ishin të kufizuara.-1- mendimi i tij ishte se kjo ishte një çështje e kyçur nga doktrina skolastike. Hobbes’it dhe Locke’s. Ky proces nëpër të cilin po lindnin shtetet pati burime ekstremisht të dobëta për të qënë në gjendje për një gjë të tillë. mbretërit nuk e patën monopolin mbi forcat ushtarake. diçka do t’eleminohej. pra. ligjet e mira ishin gjykuar sipas ligjit të Zotit. Nga ana tjetër. Individët protestantë që jetonin nën një sundimtar katolik.. por Franca dhe Spanja – të mëdha dhe pastaj edhe shumë të fuqishme – ishin larg prej kësaj. Shoqëria mesjetare ishte e tillë ku forca të ndryshme garonin me njëra-tjetrën për supremaci. asnjëra palë nuk lëshonte plotësisht ndaj palës tjetër. Në shekullin e XVII-të mendimi i ri ekonomik u lind nga një qark i ndryshueshëm. ) eksploruar këto. ishin po në një situatë të ngjashme. Kjo situatë u ndryshua me Reformacionin. një numur princash lokalë gjithashtu pretenduan për besnikëri. Konflikti midis dy juridiksioneve po përcaktonte të ardhmen e politikave mesjetare. Ky proces ishte më i avancuar në Angli. Fuqia e fisnikërisë bëhet kështu subject i fuqisë së monarkut. ideja e ligjit natyral u morr prej avokatëve protestantë dhe filozofëve. Përgjatë kësaj. Nuk ishte ndonjë autoritet ekleziastik që për një periudhë të gjatë gjithsecili ti detyrohet për përkushtim. Ishte e nevojshme të lindte një ide se si subjektet lipsej të gjenin veten në një situatë në të cilën skrupujt religjiozë u thirën për mosbindje ndaj sundimtarit. Radilalët zbavitën me nocionin se sovraniteti duhet të vijë nga populli. zëdhënësit të Chris’it mbi tokë. Pufendorf’it. Ndonëse frenoheshin prej Stoic’ëve dhe mendimit Roman që u zhvillua prej skolastikëve. Në se një sundimtar kthehej në protestant. ndonëse deri në shekullin e XVII-të ende nuk ishin (me punën e Grotius’it. ata duhej të mos krijonin hendek me të varfrit dhe ata duhej të arsyetonin mbi kufizimet e normave të interesit. autoritetet e të dyja palëve ngritën pretendime nëpër literaturat e gjera përkatëse të bëra sipas drejtësisë. monarki të cilat rrallë qeverisën mbi tokat që patën një identitet të fortë kombëtar dhe kështu fuqia e tyre ishte në varësi të kufizimeve të fuqisë së fisnikëve të cilët jetonin brenda kësaj mbretërie. ndonëse në të njëjtën kohë ata kërkonin ta pajtonin këtë me idenë se Zoti ishte sovrani mbi të gjithë. Duket qartësisht kjo tek betejat e gjata midis perandorive (së pari Perandoria Romake. Një mënyrë për ta realizuar këtë ishte të kërkoje ndihmë tek ligji i natyrës. Baza të reja ishin krijuar për strukturat politike. Ndonëse kishte patur grindje të vazhdueshme midis autoriteteve shekullare dhe ekleziastike. Ata duhej të krijonin ushtritë dhe forcat detare. Kështu u shfaqën disa shtete të fuqishme kombëtare sejcila prej të cilave u përfshinë në një zonë gjeografike të kufizuar në të cilën banorët ndanë një identitet të përbashkët dhe ku u qeveris prej një mbreti i cili mbajti monopolin mbi fuqinë ushtarake dhe rrjedhimisht dhe mbi atë politike. Përkujdesja për një ushtri kombëtare të përherëshme ishte përtej kapaciteteve ekonomike të ndonjë qeverie dhe kështu 36 23 -1- . Kjo pati implikime për mendimin ekonomik. kishte tani një problem të obligimit politik. shih në fq…………………. e cila pati një kufi kombëtar të përcaktuar dhe ishte e sigurtë nga invazionet e huaja. Kjo ishte në varësi të Papës. kishte një problem për subjektet e tij të cilët kishin mbetur mbështetës të Kishës Katolike. natyrisht. Megjithatë nga shekulli i XV-të kjo filloi të ndryshojë. Shkurt. më vonë Perandoria e Shenjtë Romake) dhe papatit. Doktrina të tilla ishin të gjitha fuqimisht në traditën skolastike. qysh kur Charlemagne ishte kurorëzuar si Perandor i Shenjtë Romak në vitin 800. Përgjatë këtyre ndryshimeve kulturore dhe fetare ishte një ndryshim fundamental në mënyrën në të cilën ishte organizuar shoqëria. Reformacioni pati me të vërtetë një impact të drejtpërdrejtë mbi mendimin politik. Pavarësia rridhte nga Zoti.

). ………) më 1763. Venecia. i future prej Elisabetës I-rë të Anglisë më 1597-1601. Do të ishte e vështirë të arrihej në këto konkluzione pa parë situatën e dy shekujve më parë. në një mënyrë bruto.. Parisin. Ekonomiksi mercantilist. ai mund të jetë përdorur për të përshkruar. Megjithatë. sjellja e së cilës në Europën perëndimore shënoi një fuqizim të historisë ekonomike.. ishte qendërzuar mbi shtetet kombëtare të cilat ishin krijesa të shfaqura në një betejë konkurruese me njëri – 37 23 -1- . Pati gjithashtu ndryshime në ambjentin ekonomik. Së dyti. Ato duhej të sillnin avantazhet ekonomike (p. solli lehtësimin e skamjes si dhe ishte diçka që në shekujt e mëparshëm nuk kishte qenë i nevojshëm.sh.-1- sundimtarët duhej të përdornin marifete të tilla si punësimi i mercenarëve të huaj.000 në vt. Këto stoqe të metaleve të rralla të cilat me të vërtetë do të bëheshin monedha. kërcimi tjetër ishte mirëqënia e zhvilluar e vendeve në kufi me Detin e Veriut dhe rënia e Mesdheut. Amsterdamin. Zbulimet gjeografike të realizuara prej portugezëve dhe spanjollëve ndryshuan partnerët tregëtarë.sh. Smith’i superthjeshtëzoi mendimin e paraardhësëve të vet dhe shumë nga këto superthjeshtëzime u sollën brenda një literature pasi qe nxjerrë ky përfundim. ………. por personi që e popullarizoi atë ishte Adam Smith. Këto ndryshime ishin shoqëruar me dy kërcime mbresëlënëse në balancën ekonomike të Europës. filluan të ngrihen në shekullin e XVI-të. popullsia e Londrës u ngrit nga më pak se 50. Qytetet që u rritën rrufeshëm gjatë shekullit të XVI-të ishin kryeqytetet. Qytete të tjera nuk u rritën me të njëjtën rritëm. Pushtuesit spanjollë në Amerikë sollën sasi të pamasa të arit dhe argjendit në Europë. i cili e përdori atë në veprën e vet Mirëqënia e Kombeve më 1776 (shih fq.1500. Ky term u morr pastaj prej ekonomistëve dhe historianëve të cilët e përdorën atë duke ju rreferuar në mënyra të ndryshme. Ashtu siç ndodh shpesh kur termat zhvillohen në këtë mënyrë. sigurisht.sh. madje shumica nga vendet e zhvilluara të pjesëve europiane. Ky term është përdorur për të përshkruar mendimin ekonomik të gjithë periudhës nga fundi i Periudhës së Mesjetës deri në Periudhën e Iluminizmit – nga shekulli i XIV-të deri në të XVIII-in – por fjala “merkantilizëm” (së bashku me sinonimin e saj “sistemi mercantilist”) nuk ishte përdorur deri në gjysmën e dytë të shekullit të XVIII-të. Merkantilizmi Ngritja e shteteve kombëtare në Europë është shoqëruar shpesh me “merkantilizëm”.1700. pozicionimin e gjerë të ideve dhe politikave. Ligji i Varfërisë. Shpikësi i saj është Marquis de Mirabeau (shih fq. Çmimet të cilat patën rrënë në mënyrë të vazhdueshme në shekullin e XIV-të dhe të XV-të. Mbretërit. Së pari ishte rënia e qytet shtetit të pavarur. ishin besuar të ishin të rëndësishme për fuqinë kombëtare. por ata gjithashtu po merrnin në konsideratë rrugët në të cilën fuqia ekonomike e kombeve do të zhvillohej. P. p. Smith’i e përdori atë si një etiketë për një vendosje të politikave ndaj të cilat ai po i kritikonte. një ofertë të madhe të parasë e cila duhej të stimulonte prodhimin dhe punësimin). në drejtim të kryerjes dhe zhvillimit të mbiprodhimit të eksporteve mbi importet si dhe akumulimin e stokut të metaleve të rralla. Kjo mund të argumentohet se prej fundit të shekullit të XVII-të kushtet ishin të tilla sa që do të ishte e pakonceptueshme që Revolucioni Industrial do të kishte ngjarë diku tjetër nga Anglia dhe Vendet e Ulëta. ndonëse disa historianë kanë argumentuar se do të ishte më mirë të shmangej përdorimi i këtij termi. jo si ekonomiksi i lashtësisë apo ai i mesjetës. ishin në mënyrë të vazhdueshme me mungesë të hollash. Kjo bëri jo vetëm që njerëzit të zhvillonin mendimin në terma kombëtare. si dhe ishin të domosdoshme për të paguar ushtritë. ra nga rëndësia relative në krahasim me Londrën. Ndryshimi i rolit të Kishës në shoqëri po tregonte se shteti duhej të merrte mbi vete përgjegjësi të reja. në 575000 në vt. Politikat merkantiliste përfshijnë përdorimin e fuqisë shtetërore për të ngritur industrinë. Duke hapur distanca të gjata të kurseve të tregëtisë detare u shkaktua një efekt i pamasë dhe u shënua mbulimi i një pike.

por këto nuk u përshtatën me politikat e ndjekura nga vendet e tjera. Kishte gjithashtu diferenca të mëdha në institucionet politike e sociale brenda vetë Europës. por u drejtua edhe tek vendet në rajonet e vonuara në zhvillim si ato të Europës Lindore. Kjo është arsyeja se përse termi “merkantilizëm” do të përdorej me shumë kursim këtu si dhe në kapitullin e ardhshëm. në këtë mënyrë.-1- tjetrin. Ajo ju referohej të dyjave. autori i Princit (shkruar më 1513). Kontribuesit në literaturën merkantiliste përfshinin punët akademike të traditës skolastike (filozofët e ligjit natyral). më tepër se sa si rezultat i kërkimit të qeverive në drejtim të realizimit të disa objektivave të larta. Megjithëse qasja e Machiavelli’t ishte shumë e përgjithshme me qasjet e autorëve të shekullit të XVII-të. Masat e shtetit për të ardhurën përmes zhvillimit ekonomik karakterizuan politikat e Colbert’it nën Louis XIV-të në Francë (shih fq. libri i tij ishte një përgjigje as për problemet e ngritura nga shtetet kombëtare por as në drejtim të minimit të koncepteve mesjetare të Reformacionit në drejtim të sovranitetit. dhe (4) akumulimin e thesarit dhe bollëkut përmes politikave tregëtare. në shumë raste është e preferueshme të fokusoheshim mbi aspekte të tjera të punës së tyre e të përsërisnim nga këto kategorizimet e tyre. Kjo përfshinte (1) unifikimin e shtetit përmes një sistemi të tarifave që shërbenin për mbrojtjen kombëtare si dhe tregëtinë e brendshme të lirë. avokatëve. Për ti parë përse egzistonin këto probleme. ideologët e merkantilizmit ishin në përgjithësi përgjegjës për problemet immediate praktike. si veprimeve. megjithatë. Ndonëse shumë nga autorët e diskutuar do të etiketoheshin “merkantilista”. (3) punësimin e lartë. se mund të argumentohej që politikat duhej të shpjegoheshin në termat e përgjigjes në drejtim të problemeve të pjesëshme. përmes inkurajimit të tregëtisë dhe rritjes së ofertës së parasë. Kështu. Ashtu si politikbërësit merkantilistë. si Anlglia dhe Hollanda. e ashtuquajtura epoka “merkantiliste” shënoi tre ose ka mundësi katër shekuj gjatë të cilëve pati ndryshime të thella ekonomike dhe sociale. Ndonëse komentatorët e mëvonshëm kanë qenë fokusuar shpesh tek normat në varësi të përdorimit të një mungese mëshire ose mbi fuqinë e sundimtarëve. lipsej të merreshin në konsideratë disa nga qëllimet që ishin propozuar për të shpjeguar politikat merkantiliste. Machiavelli – duke shkruajtur përpara Reformacionit – ishte duke ju përgjigjur situatës për një ballafaqim të sigurisë së qytet shteteve italiane. nuk është e cuditshme që nuk kishte një doktrinë uniforme merkantiliste. Ajo mbuloi vendet që po rreshtoheshin në vendet e zhvilluara e me ekonomi në rritje. Nuk ishte e çuditshme. Interesat e shtetit ishin të ndara qartësisht nga religjioni dhe shkenca e politikës ishte parë e ndarë nga moralitetit. megjithëkëtë. edhe ideve të shtetarëve të tillë siç ishte Colbert’i por edhe në drejtim të njerëzve të cilët zhvilluan idetë rreth asaj se si ekonomia funksiononte – sipas së ashtuquajturës nga autorët e ‘merkantilizmit’. Machiavelli Politikani mendimtar më i njohur i shekullit të XVI-të dhe i Rilindjes ishte Niccolo Machiavelli (1469-1527). tregëtarëve. ……………. Problemi është se objektivat e ndryshme u aplikuan në vende të ndryshme dhe në kohë të ndryshme. Unifikimi përmes politikave doganore ishte i domosdoshëm në Angli dhe akoma nuk ishte kryer në Gjermani ende deri në shekullin e XIX-të. Mendimet e tyre ishin fuqimisht të influencuara prej kontekstit në të cilin këto probleme ngriheshin dhe prej perspektivës nga e cila ata do ti trajtonin me ashpërsi ato. si atë të politikave ekonomike të ndjekura ashtu edhe të ideve ekonomike që ishin përdorur për të analizuar këto politika. spekulatorëve dhe aventurierëve. Ndonjëherë. Libri i tij u shkatrua më pas në shumë mënyra. është e vështirë të shmanget përdorimi i termit. Egzistonte gjithashtu problemi se termi ‘merkantilist’ është përdorur për të shprehur të dy pamjet.). është 38 23 -1- . (2) menaxhimin e të ardhurës shtesë për shtetin përmes zhvillimit të ekonomisë. Machiavelli ofronte një analizim se si sundimtarët do të realizonin me shumë efiçencë objektivat e tyre – konkretisht të zhvillonin fuqinë e shtetit. Megjithatë. zyrtarëve të qeverisë ose “këshilltarëve të administratës”.

ishte shumë e rëndësishme. ata iu përgjigjën problemeve të reja të ardhura si rrjedhojë e fuqizimit të tregëtisë dhe të influkseve të sasive të shpejta të thesarit nga Bota e Re. por thjesht e përcaktuar prej të shkrojturës së saj (stampa mbi të) ose prej sasisë së metalit të rrallë që përmbante. zgjidhje dhe konkluzione. Këto kërkesa morale mbetën mbi një teori të ofertës dhe kërkesës që ishte aplikuar për paranë si dhe për komoditetet e tjera: që 39 23 -1- . çmimet dhe monedha ku ishte e domosdoshme të merrnin doktrinën Thomistic’e në linjën me praktikat e bizneseve bashkëkohore dhe drejtimi për të shpjeguar ndryshimet dramatike që kishte shkaktuar thesari Amerikan. teologjistët dhe juristët vazhduan të shkruanin në stilin e traditës skolastike – plot me pyetje. Një figurë e rëndësishme në linjën e autorëve të Salamanca’s ishte Martin de Azpilcueta Navarro. Ndonëse ishte e gabuar për këmbyesit e parave që të krijonin një pakësim artificial me qëllim që të realizonin një fitim më të madh. Shkolla e Salamanca’s dhe thesari Amerikan. por përveç kësaj. Problemet kryesore të ballafaquara me shkollën e Salamanca’s ishin fajdeja. duke blerë para ku ose kur ato ishin të lira dhe duke shitur ku ose kur ato ishin të shtrenjta. Metoda e tij përfshiu të dy observimet – nxjerrjen e konkluzioneve nga rezultatet e politikave të ndjekura prej sundimtarëve në të kaluarën – dhe deduksionin nga përvehtësimi i lidhur me natyrën njerëzore. Navarrus’i argumentoi se duke ndryshuar atë për përfitim ishte një qëllim i dytë i rëndësishëm i përdorimit të parasë. si dhe nga faktorë të tjerë siç është pasiguria që ka lidhje me kohën e cila do ta ulte apo ngrinte në vlerë apo ndoshta do ta mohonte si para. të kuotuara në mënyrë graduale nga Aristotles’i dhe Aquinas’i. duke lejuar një rreshtim më të mirë të kompensimeve për humbjen. aty ku autorët e hershëm patën dënuar përdorimet për qëllime të tjera të parasë si një gjë e panatyrshme. një domenikan pati mësuar drejtësi tek Toulouse & Cahors përpara se të lëvizte në drejtim të Spanjës. ose Navarrus (1586). ishte e ligjshme në se veprimi realizohej për një jetë të moderuar. ishte Spanja ku shkolla më e spikatur ishte në Salamanca. Në të njëjtën mënyrë që ishte thjesht për tregëti. Megjithatë. Një vend ku mbetjet e tij ishin të fuqishme. Ai gjithashtu morri një pamje më shumë të relaksuar për fajdenë. ndonëse përmbajtja e tij ndryshoi në përgjigje të rrethanave të reja. duke këmbyer paranë. por do të ishte budallallëk për një sundimtar që ta besonte këtë. spikatje. Ai filloi nga observimi i Aristotles’it se qëllimi i parasë është lehtësimi i tregëtisë. si do ta realizonte dikush fitimin në të njëjtën kohë kur ai gjithmonë do ta trajtonte monedhën me një çmim të drejtë? Përrgjigja e Navarrus’it ishte se vlera e parasë nuk ishte konstante. Njerëzit mund të silleshin moralisht ose altruistisht.-1- argumentuar se mënyra në të cilën ai ju qas këtij problemi. të bëje fitime të moderuara nga blerja dhe shitja e mallrave. Ai u bazua në këshillën e tij mbi perceptimin se njerëzit do të silleshin si të paskrupullt e sipas mënyrës së ruajtjes së interesit personal – jo sepse ai besonte se njerëzit nuk kishin principe morale. Këtu. brenda asaj çfarë nënkuptohej si pjesë e oborrit të mbrapëm të Europës. ishte e legjitimuar që të krijohej një avantazh nga ndryshimet normale në vlerën e parasë. kundërshtime. Megjithatë. Vlera gjithashtu varej nga rrallësia e monedhës dhe nevoja për të. por sepse kjo ishte hipoteza më e sigurt për të ndodhur. Analizat e tyre ekonomike filluan me Aristotles’in. një apendiks për një manual teologjik të publikuar më 1556. Mendimi skolastik vazhdoi përmes shekujve të XVI-të dhe XVII-të. Llogaritja e Navarrus’it të vlerës së parasë përmblidhet tek “Comentario resolutorio de usuras” .

avokat dhe zyrtar i qeverisë. 40 23 -1- . në të cilat janë diskutuar shumë nga problemet ekonomike dhe sociale të ditës . Ai pretendoi se arsyeja themelore për këtë nuk ishte rrallësia ose monopoli (dy arsye ishin dhënë shpesh për çmimet e larta). një zejtari. më 1485. Thomas de Merkado (1585). Rome. Njëri ndër problemet me të cilin po ballafaqohej Spanja ishte se. Ashtu si Navarrus’i.një prej të cilave është inflacioni si dhe gardhimi i tokës së përbashkët e të përdorur kështu për kullotjen e bagëtisë. Në se paraja ishte eksportuar kjo ndodhte për shkak se jashtë ishte me vlerë më të lartë se sa në shtëpi – në Antverp më lart se në Sevilie. Puna më interesante ekonomike e periudhës së Tudor’ëve është Një diskurs mbi mirëqënien e përgjithshme të Mbretërisë së Anglisë. Navarrus’i ishte i kënaqur. Ideja që rrallësia i bën mallrat më të shtrenjta dhe egzistenca me shumicë e tyre i bën ato më të lira ka një histori më të hershme që shkon në lashtësi. Një mënyrë sipas së cilës Përgjigja e tij për paradokset e (Malestroit ?) në varësi të ngritjes së çmimit të të gjitha gjërave dhe kuptimet për ta shëruar situatën (1568) qëndroi jashtë punës së Salamanca’s dhe është një diskutim faktik i detajuar i kushteve monetare në pjesë të ndryshme të Europës e cila i mundësoi atij të diskutonte me disa autoritete se si tregëtia shkaktoi që paraja të rridhte nga një vend në një tjetër. tha – dhe kështu e vetmja mënyrë për të ndaluar largimin nga vendi ishte të rritej vlera e tij e brendshme relative me prodhimet e tjera. Antëerp dhe Venice. ndoshta e shkruajtur prej Sër Thomas Smith (1513-77). pra tregëtia me konsumatorin edhe kështu bëhet më e shtrenjtë kur është me kërkesë të madhe dhe ofertë të vogël. Mercado argumentoi se këto varracione natyrale në vlerën e parasë në vende të ndryshme u justifikuan nga bërja e fitimit përmes marrjes me transaksione të këmbimeve të huaja. një antar tjetër i shkollës së Salamanca’s përdori egzaktësisht të njëjtat argumenta si Navarro’ja duke shpjeguar se ligje të tilla do të dështonin për të ruajtur paranë brenda. një kalorësi. Bodin theksoi se çmimet e mallrave si dhe çmimi i tokës u patën rritur. Bodini citoi shembuj historikë nga kohët biblike dhe ato të lashtësisë. Paraja rridhte jashtë në drejtim të pjesëve të tjera të Europës: ishte shumë e bollshme në qytete si Genoa. si mbështetje për këto pretendime. një tregëtair. ishte arsyeja përse çmimet ngriheshin ‘pas zbulimit të Indive. këmbehet me barter ose që është këmbyer prej disa formave të tjera të kontraktuara.-1- Gjithë tregëtia me konsumatorin bëhet më e shtrenjtë kur ka një kërkesë të madhe dhe ofertë të vogël dhe kështu ndodh edhe me paranë sado larg që të shitet. dhe një fermeri. kështu që nuk habitemi që këta të Salamancas nuk ishin të vetmit në lidhjen midis thesarit Amerikan dhe ngritjes së çmimeve. e cila përmbyti vendin me ar dhe argjend’. Anglia nën Tudorët. Një tjetër që e vuri në pah këtë ishte Jean Bodin (1530-96) një avokat si dhe zyrtar i administratës së qeverisë franceze. më 1549 dhe e ribotuar më 1581. Një kundërpërgjigje për këtë ishte imponimi i ligjeve që ndalonin eksportet e tyre. një professor i Cambridge. pak nga to mbetën në vend. ndonëse kishte prurje në sasi të pamata të thesarit nga Amerika. Fundi i mesjetës në Angli zakonisht datohet si mundësia që fronëzoi Henri Tudorin. Kjo. duke përcaktuar kufinjtë kombëtarë nuk do të thotë se s’ishte njëri prej tyre. Ndonëse monarkia Tudor u konfrontua me shumë probleme me të cilat po ballafaqoheshin gjithë sundimtarët e Europës të kësaj periudhe. por bollëku i arit dhe argjendit. Ndonëse duhej parë se nga se gjithë mallrat e tjera po bëheshin më të shtrenjta dhe kjo ndoshta ndodhte nga që paraja duhej të kishte rënë në vlerë. Ajo është në formën e bisedimeve midis një doktori (figura qendrore). siç ishte inflacioni dhe mungesat kryesore të të ardhurave. Ai u rek të shpjegojë këmbimet në çmimet relative të arit dhe argjendit në të njëjtën mënyrë.

duke ju hequr kështu njerëzve të thjeshtë mjetet e jetesës. Shpjegimi i ofruar prej Smith’it ishte zhvlerësimi i monedhës. por problemi tani ishte se çmimet ishin ngritur madje edhe kur mallrat ishin me shumicë. përndryshe ‘kullota do të pushtohej nga lërimi i tokës për shkak të gjithë atyre ligjeve që ndoshta enkas mund të jenë bërë të diskutueshme’. ndërsa nga fundi i këtij shekulli çmimet e grurit ishin midis 4 dhe 5 herë më të larta se më përpara. Smithi pa rëndësinë e balancimit të tregëtisë dhe frenimin e importimit të mallrave të padomosdoshme të lluksit ose mallrave të manufakturuara nga Anglia me materjale të paperpunuara. Rruga që ndalon okupimin e fermave të bagtive. kur këtu ka vetëm dhimbje? … Në se gjithë këto pagesa ishin marrë nga ata të gjithë.shumë e çuditshme. e dhënë kjo që në versionin e parë të Diskursit dhe e shkrojtur në mes të së ashtuquajturës ‘Zhvlerësimi i Madh’të 1542-51. përdorimi i këtyre lehtësirave do të zvogëlohej… dhe kështu ata do të ishin më pak të okupuar. nuk ishte rruga e kundërshtimit të legjislacionit. e shkaktuar nga mungesa e ushqimit dhe. Ai argumentoi se njerëzit nuk do ti kllaposte rreziku dhe vështirësia e një pune në se ata do të merrnin një të ardhur të përshtatshme. Mënyra për ta realizuar këtë ishte rindryshimi i tarifave që e bënte leshin fitimprurës në drejtim të eksportit. për të kënaqur rritjen e kërkesës për lesh të shkaktuar prej rritjes së eksporteve të rrobave engleze. Ata që blejnë dhe shesin fitojnë nga rritja e çmimeve. më pak atyre do tu llogaritej shpërblimi. ai tregoi me një mprehtësi të vetëdijshme mekanizmin e çmimit si dhe supozoi se njerëzit ishin të motivuar nga interesi personal. Pa u çuditur. Në shekujt e mëparshëm çmimet lëviznin. inflacioni ishte një problem serioz në shekullin e XVI-të në Angli. Njerëzit ishin familjarizuar me idenë e rrallësisë. Këto janë të gjitha politikat të cilat mund të jenë etiketuar si ‘merkantiliste’. Mirëqenia e pronarëve të tokave ishte parë drejt kalimit përtej tokave të përbashkëta për kullotjen e bagëtive. puna e tij shënoi një largim të rëndësishëm nga ekonomiksi skolastik. Autori i Diskursit e pa qartësisht ndryshimin midis të ardhurës reale dhe asaj në para dhe ai tregoi se rritja e çmimeve godet vetëm ata njerëz që janë me të ardhura fikse: pronarët e tokave të cilët marrin rentë janë me kontrata fikse të mëparshme dhe puntorët që punojnë aty me paga gjithashtu fikse. Ai inkurajoi futjen e industrive të reja që do t’krijonin vende të reja pune dhe do të sillnin begatinë në të gjithë vendin. ashtu si fitimi i bariut dhe blegtorit”. Megjithatë. këto mundësi do të rrënohen. apo do t’ushtrojë ndonjë punë artizanale. ndoshta për shkak se Smith kishte lexuar Bodin’in. Ndryshime të tilla në vlerën e monedhës kishin ndodhur përreth. Shpjegimi i Smith’it se gardhimi ishte si rezultat i çmimit relativisht të lartë të leshit në krahasim me grurin. Merrni këto shpërblime prej tyre … (dhe) cili burrë do të lërrojë apo rrëmihë tokën. Smithi argumentoi se ishte e domosdoshme për “ të përfituar nga plugimi si nga një mall. 41 23 -1- . por nuk pati qenë një periudhë e gjatë më tendencë për rritje çmimesh.-1- Ashtu si edhe në pjesët e tjera të Europës. një shpjegim i ri i inflacionit ishte përfshirë: një rritje në sasinë e monedhave të shkaktuara prej importeve të arit dhe argjendit nga Inditë dhe vendet e tjera. ose ‘varfërisë’. Në këtë mënyrë. Gardhimi i tokës së përbashkët ishte shoqëruar me ekspansionin e fermave të gjedhëve të imët. kështu që në se pjesa e shpërblimit do të ishte zvogëluar. . Më 1581. hap mbas hapi. Ai gjithashtu përcaktoi se nuk kishte sens për tu qarë rreth mallrave të huaja që janë shumë të shtrenjta në se mallrat që janë eksportuar të blihen prej tyre kanë qenë gjithashtu me çmime të larta. por ta bëje atë më pak të përfitueshme. megjithkëtë. gardhimi ishte hidhërisht i diskutueshëm si dhe ishte çështja kryesore e diskutuar në Diskurs. gjatë të cilit argjendi që përmbante shilinga ishte pakësuar me 1/6 e shumës që ishte më përpara. çka do të shkaktonte çmime të larta.

nga këndvështrimi mesjetar. Në shumë prej tyre. fakti se shumë autorë ishin motivuar nga interesi personal. Suportimi solli një perspektivë sekulare të rritur. Rilindja dhe Revolucioni Shkencor ishin duke dhënë një zhvillim të rëndësishëm mbi mendimin ekonomik. ashtu siç bënin edhe të huajt të cilët ishin në opozitë me privilegjet e kompanive. çështjet morale ishin shtyrë mënjanë në favor të analizës se ç’po ndodhte tashme në botë dhe çfarë do t’vazhdonte të bëhej. Njerëz të huaj siç ishin Jean Bodin dhe Sër Thomas Smith – të dy avokatë të vjetër dhe zyrtarë të qeverisë – ecën. duke sjellë si rezultat një progres të madh të realizuar. Drejt një shtrirje akoma më të madhe. Ndryshimi i mënyrave të vjetra të mendimit ishte gradual – nuk kishte ndonjë hop revolucionar të papritur në mendimin ekonomik. por metoda e tij shtrihet me ndershmëri brenda traditës skolastike. të lëshuara dhe provuara. Politika dhe Tregëtia në shekullin e shtatëmbëdhjetë në Angli E kaluara Anglia e shekullit të XVII-të solli një shpërthim të pamfleteve të atyre që merreshin me çështjet ekonomike. madje larg. 4 Shkenca. gjë e cila pati efekte të thella mbi mënyrën në të cilën njerëzit mendojnë rreth çështjeve ekonomike. Kishte një ndryshim në përqëndrimin e mendimit ekonomik. Sejcila nga këto kompani pati interesat e veta personale. Megjithatë. Në periudhë afatgjate. nuk e përjashtonte kujdesin dhe analizat e zgjuara. Shtimi i kësaj literature mund të jetë e lidhur me problemet ekonomike që po ballafaqohej vendi dhe me sistemin politik që ju dha njerëzve nxitjet për të sjellë argumenta racionalë për politikat që ata kërkonin ti shikonin të zbatoheshin.-1- Ekonomiksi në shekullin e gjashtëmbëdhjetë Ngritja e shteteve kombëtare europiane pati një impact të madh mbi mendimin europian. më së tepërmi sipas së njëjtës mënyrë të paraqitur tek punimi i Machiavelli’i për të dalë jashtë implikimeve për artin e qeverisjes së njerëzve që ishin duke u marrë me këto veprime të cilat ishin në interesin e tyre personal. Në vend të diskutimeve për përfitimet morale. autorë të tillë ishin duke filluar të hidhnin vështrimin nga përfitimi për impikimet e tij të dala. por në shekullin e XVI-të influenca e tyre ishte më e pakët. Tregëtia ishte organizuar përmes kompanive tregëtare (siç ishte Aventurat e Tregëtarit dhe Kompania e Indive Lindore) të cilat rregulluan tregëtinë në drejtim të pjesëve të botës në të cilat ata kishin marrë privilegjet e monopolit. 42 23 -1- . Ishte gjithashtu e rëndësishme të shqyrtoheshin problemet e reja të hedhura nga pushtuesit spanjollë në Amerikë dhe ekspansioni i tregëtisë dhe financës. Rezultat ishte një rritje e ideve të reja ekonomike. Shkolla e Salamankës përfundoi me një pikpamje rreth aktivitetit komercial i cili ishte shumë i ndryshëm nga ai i Aristotles’it apo Aquinas’it. kërkuan të mbronin interesat e tyre personale dhe të argumentonin për politikat të cilat ishin në drejtim të avantazhit të tyre personal. tregëtarët dhe biznesmeni. Rritja ekonomike ishte vitale për fuqinë e kombeve dhe shumë mendime ishin dhënë për të projektuar politika të cilat do të kryenin këtë. e reflektuar në pikpamjet e reja edhe të shkencës edhe të politikës.

Rezultati do të jetë një korpus njohurish të cilat duhej të ishin të sigurta e të lira nga kontradiktat.. Shkencëtarët duhej të ishin shërbëtorë dhe interpretues të natyrës. duke e bazuar atë në grupime të thjeshta. do të varrej pastaj nga këto të vërteta. E para është ajo e Francis Bacon (1561-1626). Shoqëria Mbretërore ishte padyshim pafundësisht e suksesshme. Motoja e tij ‘Nullius in verba’ (‘Jo mbi fjalën e burrit’). figura kryesore). njohuritë e të cilave të zinin vend. Descartes’i sfidoi filozofinë skolastike dhe kërkoi të ngrinte fondacione të fuqishme. prandaj egzistoj) – e vetmja gjë që nuk mund të dyshohet është fakti se unë po dyshoj. …. Duhet të kuptoheshin momentet e rrugës së këtyre pjesëve të lëvizshme e interactive – si në një sistem mekanik. Megjithatë në kontekstin shkencor. Robert Hooke (1635-1703). Vetëm arritjet e Boyle dhe Neëton’it janë të mjaftueshme për të ndërtuar këtë sukses. një koleksion sistematik të fakteve rreth natyrës) dhe induksionit (në varësi të ligjeve të natyrës që lidhet me këto fakte). Kritikat e Shoqërisë (siç ishte Thomas Hobbes (15881679) ngritën çështje të justifikuara rreth procedurave eksperimentale të tij. mbi të vërteta të vet-vërtetuara. Metodat të cilat ata i ofruan ishin radikalisht të ndryshme. sic ishte Robert Boyle (1627—91. që të dy sfiduan autoritetet tradicionale dhe ofruan metoda të cilat ata i besuan se do të sillnin një konsolidim të sigurtë të njohurive. Figura e dytë dominante ishte Rene Descartes’i (shih fq. aspekti më kuptimplotë i mendimit të tij ishte rëndësia që ai lidhi me arsyen. Descartes’i kërkoi. e cila morri konstruktin e saj më 1662 dhe përfshiu shumë nga shkencëtarët të shtrirë në një periudhë të gjatë. Isaak Neëton. Bacon ishte kritik i Aristotles’it dhe autoriteteve të tjera shkencore për krijimin dhe elaborimin e argumentave të bazuara mbi premisat që nuk ishin bazuar mbi shqyrtimin e kujdesshëm dhe që ishin në kundërshtim me natyrën.-1- Shkenca dhe shkencëtarët e Shoqërisë Mbretërore Dy figurat që dominuan mendimin e shekullit të XVII-të mbi shkencën. Përveç këtyre ndryshimeve të cilat ishin substanciale. Megjithatë kishte ngjashmëri .). disa nga faktet e grumbulluara ishin të pakuptueshme dhe disa prej eksperimenteve patën një ecuri prej një ‘virtuosi’ të merituar me një përçmim të hedhur mbi to prej autorëve siç ishtë Jonathan Sëift (1667-1745). besimi i Descartes’it tek kontrolli dhe matja. pikpamja më e kontrollueshme e botës. ishte ta shikoje atë jo si një organizëm por si të përbërë dhe krijuar nga pjesë të ndryshme. vepra e të cilit Novum Organum (1620) solli një manifest për shkencën eksperimentale dhe empirike. Përdorimi i logjikës deductive. përveç këtyre problemeve. Bacon dhe Descartes. u krahasua me besimin e Bacon’it në shkencën eksperimentale. por këndvështrimi i tij ishte gjerësisht i diskutueshëm. John Locke dhe Samuel Pepys (1633-1703). mbi të vërteta shumë komplekse. me mënyra matematike. i bënë jehonë refuzimit prej Bacon’it të argumenteve nga autoriteti dhe se Shoqëria u shtri nën procedurat rreth asaj se si eksperimentet ishin drejt të qënit të shoqëruara dhe raportuara vetëm në se rezultatet e tyre ishin të pranuara. Ashtu si edhe Bacon’i. Ai bënte thirje për një rindërtim të njohurive mbi bazat e dy principeve: historisë natyrale (të detajuar. Ndërsa Bacon kërkoi ti bazonte njohuritë mbi shkencën eksperimentale. Shkencëtari duhej të mbështetej jo mbi gjykimet subjective rreth botës por mbi cilësitë të cilat duhej të ishin të matshme. Ai ishte larg të qenit i pari në drejtim të këtyre komplimentave. 43 23 -1- . në të cilat Bacon’i theksoi induksionin dhe Descartes’i deduksionin. Programi i Bacon’it u thith prej Shoqërisë Mbretërore. Bacon pati bërrë thirje për historitë natyrale të tregëtive të ndryshme – të ‘natyrës së altenuar ose të përpunuar’. Gjendeshin vështirësi serioze me pjesët induktive të programit (madje koncepti i induksionit ishte me dy kuptime). Descartes’i argumentoi se më e thjeshta. Megjithatë. Ai është i famshëm për frazën ‘Cogito ergo sum’ (mendoj. Nga fillimi. çështjet ekonomike formuan pjesë të programit të Shoqërisë.

Duke filluar nga observimi që çdo njeri shpenzon 7 Paund për vit dhe shuma e një popullsie prej 6 milion ai llogariti që e ardhura kombëtare duhet të jetë 42 milion Paund. Këtu ai takoi Boyle’n dhe u gjend i përfshirë në qarkun nga i cili u krijua Shoqëria Mbretërore. unë kam marrë kurrsin … për të shprehur vetveten në kufizat e numrit. Në punët e tjera të tij. Objektivi i tij në shkrimin e këtij libri ishte të tregonte se në diskutim me besimin e madh popullor. anijet. Pasuria përmblidhte njerëzit si dhe tokën ( në të cilën Franca duket qartësisht se ka më shumë se Anglia) dhe capital. ndonëse i papublikuar deri më 1690. shërbeu për një kohë të shkurtër si asistent i Hobbes’it (i cili nga ana e vet duhet të ketë qenë për një kohë si asistent i Bacon’it) dhe pastaj u rikthye më 1646 në Oxford. Përmes blerjes së tokës nga ushtarët të cilët donin t’ua shisnin tokën atyre që ju a kishte dhënë. Në Verbum Sapienti (1665) ai krijoi një varësi midis shifrave të veta për mesataren vjetore të shpenzimeve nga ajo çfarë imagjinohej rreth shpërndarjes së shpenzimeve (që 1/6 e popullsisë shpenzonte 2d. pas vdekjes së tij: ‘Në vend të përdorimit vetëm të fjalëve krahasuese dhe me superlative si dhe argumenteve intelektuale. Kjo mund të jetë përdorur për të llogaritur gjëra të tilla si sasia e popullsisë së humbur në Murtajën e Madhe. Më 1655-8. kjo i dha atij një vlerë për gjithë popullsinë për 80 paund për kokë. Ai u përpoq të realizonte këtë prej sjelljes së argumentave të bazuara tek numrat dhe llogaritjet aritmetike. Ai krijoi hipotezën se norma e kthimit për punë ishte njëlloj me atë të tokës. Ai për më tepër mori me mend se vlera e saj ishte 20 herë më shumë se e ardhura vjetore që do të varej nga kjo (duke marrë një normë interesi vjetor prej 5 %) dhe deduktoi se. për ditë dhe kështu me rradhë). Anglia ishte më e pasur se më parë. Megjithatë duke qenë si krijues si professor i Anatomisë së Oxford’it si dhe professor i Muzikës në Gresham Kollege në Londër. ai krijoi për vetveten zotërime që e bënë një lord kryesor. numri i ditëve të punuara në një vit (287) dhe proporcioni i popullsisë që punonte (50%). Qasja krejtësisht baconiane e Petty’it drejt ekonomiksit ka qëndruar qartësisht në Hyrjen e ‘Arithmetikës Politike’. e shkruajtur më 1670. në se puna kontribuoi 26 milion paund në vit.d. kjo largonte 26 milion paund e cila duhej të ishte krijuar prej punës. ndonëse ai pati shpenzuar shumë kohë për të mbrojtur titujt e tij.m. Petty ndërmori misionin e survejimit dhe hartoi disa nga hartat më të mira të këtij vendi në këtë kohë. për të përdorur argumentat e sensit dhe për të konsideruar vetëm shkaqe të tilla siç janë krijesat e dukshme të natyrës’. monedhat dhe stoqet e pronave). Kromëell’i ishte ballafaquar me detyrën e ndarjes së tokave irlandeze në drejtim të çmimeve financiare për ushtarët e tij. Petty studioi për shëndetsi në Hollandë dhe Francë. në ditë.-1- Figura kryesore këtu ishte Ëilliam Petty (1623-’87). Petty nxorri më shumë detaje të të ardhurave kombëtare. peshës ose masës. ai morri leje të largohej në përpjekje për të ikur drejt Irlandës si fizikant në ushtrinë e Kromëell. Duke e krahasuar këtë me popullsinë. Ai gjithashtu 44 23 -1- . Duke deduktuar 8 milion paund për rentat dhe një të ardhur më të madhe se 8 milion paund për fitimet mbi ‘pronën personale’ (shtëpia. 520 milion paund.it. . Kjo dha llogaritë kombëtare të mëposhtme: Shpenzimet Shpenzimet personale 42 milion paund Të ardhurat Pagat Fitimet Rentat Totali 42 milion paund Totali 26 milion paund 8 milion paund 8 milion paund 42 milion paund Petty donte të llogariste vlerën e vetë popullsisë.th. një tjetër e gjashtë shpenzonte 4d. bagëtia. Pretendimi kryesor i Petty’it rreth mirëqënies angleze ishte një argument rreth vlerës së punës. vlera e saj duhet të jetë 20 herë më tepër se kjo.

shuma totale e shpenzimeve ishte 800 000 Paund për javë. norma e rentës në drejtim të vlerës së tokës është e njëjtë si dhe kursi i fitimeve nga vlera e kapitalit). puna dhe kapitali). Duket qartë se kishte një arritje themelore. Ekomomiksi i Petty-it ishte mercantilist në sensing se ai besonte se një popull përfitonte nga akumulimi i thesarit dhe se taksat e importit duhej të ndihmonin këtë arritje. këto përfshinë idetë e mëposhtme. çmimet e sipërfaqeve të banimit dhe profesionet. Për më tepër. Piksynimi i tij ishte thjesht të ngrinte magnitudat e mjaftueshme precise për të realizuar piksynimet të cilat ai i kishte objektiv. norma e interesit pati rënë nga 10% në 6% në vit si rezultat i ‘efektit të rritjes së sasisë së parasë’. Arsyeja për një veprim të tillë ka qenë se ai nuk ishte i interesuar në kompletimin e precizionit të shifrave. në total lipsen 6 milion për gjithë kombin. Megjithatë. akoma më keq. siç ishin Boyle dhe Hooke. Këtu Petty përsëri u kthye tek shembujt numerikë. Madje shumat e detajuara ishin përgatitur në Anatomia politike e Irlandës (1672) në të cilën ai analizoi shpërndarjen e poseduesve të tokës. por me sa duket as të gabuara … dhe nëse ato janë të gabuara. të cilat ishin jo më pak speculative se sa ato të paraardhësve të tij dhe se këto aplikime të tij të aritmetikës nuk ishin më 45 23 -1- . shumë prej shifrave të tij ishin punë hipotezash. saktësia e numrave të përfshira në këto kalkulime ishte. Kjo shpjegonte se përse duhej të përfitonte një vend prej shkrirjes së argjendit dhe monedhizimit. ashtu siç ishin llogaritë kombëtare. (3) Vlerat e të gjitha aseteve janë të lidhura prej një norme zhvlerësimi të përbashkët të të ardhurave të mara (p. nuk janë aq sa të shkatrojnë argumentin për të cilin ato janë përdorur. mbi këtë. (3) Është e lehtë të shohësh tek të dhënat e Petty’it dhe të konkludosh se ai dështoi në drejtim të bashkimit të aritjeve të bashkëkohësve të vet në Shoqatën Mbretërore. ai nuk e përcaktoi me një mënyrë konfuze thesarin dhe pasurinë. Thjesht. Në se ‘çdo njeri do të bënte pagesën e tij javore’. (1) Shpënzimet kombëtare (ose autputi) dhe e ardhura kombëtare janë të barabarta. N. Ai pranoi se sendet ushqimore ishin gjithashtu një pasuri dhe ai pati teorinë rreth asaj se përse paraja ishte pjesërisht e rëndësishme. dhe për ti bërë ata të dobishëm për publikun (1729). Argumentat e tij ishin satirizuar pamëshirshëm prej Jonathan Sëift në Një propozim modest për parandalimin e fëmijëve të njerëzve të varfër në Irlandë dhe të qenit e tyre një barrë për prindrit apo vendin . Në këtë mënyrë.-1- ndërlidhi shifrat e tij për rentat prej supozimit se Anglia ka 24 milion akra tokë duke pasur rendiment të supozuar për rentat 6s. Petty llogariti popullsinë nga faturat e mortalitetit ( regjistrimet në famullitë komunale të vdekjeve nga shkaqet e ndryshme) pa diskutuar supozimet që ai duhej të ndërtontë në rregullimin e bërë në kalkulimet e tij apo tek besueshmëria e të dhënave të nënvizuara. arit dhe argjendarive ishte se ato nuk ishin të dëmtueshëm dhe kështu ishin pasuri ‘në të gjitha vendet dhe të gjitha kohët’. paraja ishte e nevojshme të ndihmonte tregëtinë. të themi së fundi. Ai pretendonte se më tepër se 4 vjet para. Shkurt. ku ai shkroi se shumë nga observimet e tij ishin ‘as aq të vërteta. shumë e pasigurt.se 6 milion njerëz shpenzojnë sejcili 7 Paund në vit.sh. Madje. Megjithatë. Duke e shprehur këtë në terminologji moderne. rentat e tokës (me shumë drejt 4 milion Paund) janë paguar çdo 6 muaj duke kërkuar një shumë mbi 4 milion paund si dhe renta e shtëpive (një tjetër 4 milion paund në vit) e cila paguhet çdo tre muaj e cila kërkon më tepër se 1milion. Petty gjithashtu argumentoi se rritja në sasi e parave do të shkaktonte rënien në kursin e interesit. Ai pranoi më së shumti tek hyrja e Politika aritmetike. Shuma e parave të nevojshme varej se sa shpejt ajo qarkullonte. ai sillej me shifrat si një kalorës i standarteve moderne. Çfarë ndryshonte rreth argjendit. Megjithkëtë. Ishte e mundur për të argumentuar se Petty dështoi për të jetësuar metodologjinë baconiane – se përfundimet e tij nuk shkonin drejt shkaqeve që patën ‘krijimet e mundshme në natyrë’.q. (2) E ardhura kombëtare është shuma e pagesave të marra nga të gjithë faktorët e prodhimit (toka. ato përfshinë një avancim në konceptet kryesore. por më të këqija janë supozimet që tregojnë rrugën drejt këtyre njohurive ku unë synoj të arrij’.8d për akër. paraja do të qarkullonte brenda javës dhe 1milion Paund do të ishin të mjaftueshme.

Francën dhe Hollandën për 1668-ën dhe 1695-ën. Nga mbretrit e hershëm Stuart’ë. Ai studioi të dhënat e lindjeve dhe vdekjeve për të llogaritur popullsinë e Londrës dhe të ndërtonte të parën tabelë të të gjallëve (duke treguar se si shumë njerëz jetonin në periudha të ndryshme). ishte skeptik rreth vlerës së ‘Aritmetika Politike’. Ndonëse historianët e ekonomiksit shoqëruan termin ‘Aritmetika Politike’ me Petty’n. Adam Smithi. një mik i ngushtë i Petty-t ishte zgjedhur si antar i Shoqërisë Mbretërore në 1662 mbi bazën e librit të tij Observimet e natyrës dhe politikës … realizuar mbi bazën e faturave të mortalitetit (1662). Edhe përkundër faktit se interesi në punën e tyre është gjerësisht I lëkundur. Këto dhe disa nga llogaritjet e tjera ishin të nxitura prej interesit të tij në kuptimin e potencialit të këtyre vendeve për të vazhduar egzistencën se sa për nevojat e shtetit për luftë. Në përgjigje të këtyre pyetjeve Petty ishte në gjendje të ishte besnik i metodës së Bacon’it dhe Shoqërisë Mbretërore. Përfundimisht. ecte në drejtim të mungesës së vështrimit që metodologjia e tij e udhëhoqi atë drejt kërkimit të pyetjeve shtesë. Petty. Fermenti politik Anglia ishte në një fazë të një rrëmuje politike për shumicën e shekullit të XVII-të. Të kërkoje thjesht rreth numrit të kontributorëve të punësuar për pasurinë kombëtare. Krijuesit e shekullit të XX-të të llogarive të të ardhurës kombëtare i shohin Graunt.-1- tepër se sa një mjet retorike. Ai llogariti kursimet kombëtare duke ndarë popullsinë në ato klasa që kursenin dhe kështu me shpenzimet mbi teprimet e të ardhurave të tyre. (Paqja ishte negociuar në vjeshtë të 1697). konsumi i reduktuar dhe mungesa e investimit. ishte si të tregoje fenomene të ndryshme me një mënyrë të re. ai nuk ishte i vetmi në aplikimin e metodave të tilla. citimi duhet të jetë bërë nga Charles Davenant (1656-1714). John Graunt (1620-74). Davenant. shuma e parave të nevojshme për të ushtruar tregëtinë. duke sjellë si përfundim një ndikim të dobët të saj mbi disiplinën. Ajo egzistonte vetëm kur burimet e shtetit modern të shekullit të XX-të ishin aplikuar në detyrimin që ato të bëheshin të mundura për një ndërtim sistematik. ashtu si shumë ekonomistë të shekullit të XVIII-të dhe XIX-të. Kjo. i cili studioi shpërndarjen e taksës përmes zonave të ndryshme dhe ishte përgjegjës për publikimin e punës së King’ut pas vdekjes së tij. Stuartët u restauruan më 1660 dhe ndonëse nuk ishte e qartë në se ata nuk 46 23 -1- . do të sillnin pashmangshmërisht që statistikat e tij të ishin të pabesueshme. si pionierë të saj. King’u arriti zhvillimin e llogaritjeve të popullsisë dhe shumë llogari kombëtare të detajuara të cilat së pari i pati ndërtuar Petty. dhe King. 1629-40) Charles’i u përpoq të qeveriste krejtësisht pa parlamentin. puna e tij dhe e Petty’t ishte pasuar prej Gregory King (1648-1712). Vendi pastaj pati eksperiencë për një periudhë luftën civile (1642-9) e cila faktikisht u ndoq nga Protektorati nën Oliver Cromëell’in. James I (qeverisi 1603-25) dhe Charles’i i I-rë ishin të prirur ti drejtoheshin parlamentit vetëm kur ju duheshin fonde se sa ti siguronin ato nga pronësitë mbretërore dhe nga format e tjera të krijuara të taksimit sic ishin taksat e doganave. duke kalkuluar shumat e takuara nga produkti i ritur. Për rastin e Anglisë ai llogariti burimet financiare për luftë. pasja e një pakice ekstreme të informacionit të nevojshëm për të dhe kompleksiteti i problemeve të cilat ai ishte duke u përpjekur të kapte. Përfshirja e tij në mbijetesën e Irlandës i dha atij bashkë me të dhënat edhe shumë nga punët e tij të stimuluara. megjithatë. Megjithatë. Ai kalkuloi më 1695 se lufta nuk do të shtyhej përtej 1698ës. të arsyetuara në besueshmërinë e llogarive kombëtare. Në përfundim të shekullit. Duke pasur më shumë akses për të dhëna. apo efektet e taksave të ndryshme. Për një farë kohe ( tirania ‘11 vjecare’. Ai gjithashtu realizoi llogaritë e krahasueshme të të ardhurës. popullsinë dhe të ardhurat për frymë për Anglinë.

Një mundësi ishte se një passion duhej të bëhej I kontrollueshëm nga të gjithë. gjatë Luftës Civile. kontratat do të ishin të pazbatueshme dhe jeta ekonomike do të ishte e pamundur. prej shekullit të XVII-të autorë që rregullisht pretendonin se njerëzit ishin të motivuar prej. thjesht si një gjahtar që përdor një kafshë për të kapur një tjetër. Në të njëjtën kohë libri tëhuajësonte oponencën e monarkisë në argumentin se sovraniteti duhej domosdoshmërisht të ishte absolut. Për më tepër. Të njëjtat ndryshime ndodhën edhe në Francë. ashtu siç ishte theksuar edhe nga David Hume (shiko në fq…. argumentat e Hobbes’it dukeshin kaq imponuese sa që nuk mund të injoroheshin. konflikti institucional vazhdoi. Ëiliami rrëmbeu kurorën e një monarkie konstitucionale strikte. Ky u rikthye në fakt me Charles’in e II-të (qeverisi 1660-85) ishte pasuar prej James’it të II-të (qeverisi 16858). Në Angli. interesat patën filluar të merreshin mbi një interpretim më të ngushtë ekonomik. dëshira për një jetë luksoze dhe shpresa e realizimit të këtyre nëpërmjet punës).-1- do ti riktheheshin absolutizmit të paraardhësve të tyre. Megjithatë. ishte një kërcim I thellë në rrugën në të cilën kjo ujdi ishte kuptuar. Prona do të ishte e pasigurtë.). ky I fundit një katolik. çdo njeri do të sillej me agresivitet me fqinjët e vet me synim mbrojtjen e vetvetes. Në këtë kohë. Kështu më 1661. Argumenti i Hobbes’it ishte se shoqëria civile realizohej vetëm nëse kishte një qeveri që kryente dhe zbatonte ligjet. etje dhe kështu me rradhë. (4) Kështu. Prej shekullit të XVII-të u pat pranuar se afshe të tilla shkatruese nuk do të ishin të pranueshme nga feja ose mësimet morale dhe kështu që ishte e domosdoshme të hidhej vështrimi për një alternativë që të shpjegonte se si shoqëria mund të mbahej e bashkuar. ose si qeveritarët që përdorin një taraf për të kontrolluar një tjetër kështu edhe një ‘dashuri’ mund të përdoret për të zotëruar një tjetër. nga fundi i shekullit të XVII-të. James’I ishte detyruar ta braktiste Anglinë më 1688 pasi Ëilliam Orange (qeverisi 1689-1702) zbarkoi në Torbay. por sepse megjithëse konkluzionet e tij ishin të pa pëlqyeshme. Kjo kishte pasur një influencë tek njerëzit jo për shkak se ata mendonin njëlloj. Gjithë këto rrëmujëra politike ngritën disa pyetje themelore rreth bazave mbi të cilat ishte organizuar shoqëria Duke u marë me këto cështje të tilla. Leviathan’i dukej se ofendonte nga të gjitha anët. Ai ofendonte ruajalishtët me argumenta kundërshtues ndaj të drejtës hyjnore të mbretërve. marrëveshja mbuloi të gjitha aspiratat njerëzore (lavdinë. (Kjo qasje mund të sqarohet si një gjurmim I parimeve të Machiaveli-t). Si një nga kontributet e debatuara e të përhapura gjerësisht në këtë process vjen Thomas Hobbs’i me Leviathan’in (1651). në të njëjtën kohë që njerëzit filluan të mendonin se shoqëria ishte mbajtur e bashkuar nga interesat. zili. sigurinë dhe nderin si edhe mirëqënien materiale) dhe implikoi një element të reflektimit dhe llogaritjes rreth asaj se sa këto ishin për tu realizuar. Sjellja njerëzore do të ishte e paparashikuar dhe përfundimi do të ishte frika dhe pasiguria. Bacon’i argumentoi se. shoqëria do të kthehej në një gjendje natyrore në të cilën çdo antar duhej të kujdesej për vetveten. Hobbes’i shkoi aq larg sa që e përshkroi gjendjen e natyrës si një gjendje lufte. Megjithatë. Hobbes’i punoi mbi Leviathanin gjatë një decade (164147 23 -1- . Hobbes’i besonte se pasionet shkatruese (dëshira për pasuri. sekretari i Kardinalit Rishelieu do të shkruante “se emri i interesit ka ngelur veçanërisht i bashkuar me interesin e mirëqënies. egzistonte një ndryshim më I thellë në pikpamjet e njerëzve në drejtim të asaj se cfarë përfaqësonin ata me ato shpërthime të asaj kohe: lakmi. pa ditur se si”. Çdo njeri do të ishte i lirë të bënte çfarë do dëshironte pasi nuk kishte qeveri që ta ndalonte atë. madhështi dhe dominim) mund të ishte e kontrolluar prej balancimit të pasioneve (frika nga vdekja. Në fund të shekullit XVI-të “interesat” ishin sinonim me ‘arsyen shtetërore’ dhe ishte parë si një zgjatim midis pasionit dhe racionalitetit. koncepti I interesit filloi të aplikohej jo thjesht në drejtim të interesit kombëtar por për grupet e individëve brenda kombit. Pa qeveri. Këto pasione të balancuara dora-dorës do të njiheshin si “interesa”. ‘lakmisë së kërkesave për të mira dhe zotërime’ apo thënë më thjesht nga ‘dashuria për akumulim’.

Monedha e zhvlerësuar në Turqi ngriti koston e pambukut dhe mëndafshit. Veçanërisht e rëndësishme është metoda e Hobbes’it. Gjatë Luftës Tridhjetvjeçare (1618-48). Në shekullin e XVII-të. Në shekujt e XV-të dhe XVI-të harta ekonomike e Europës ishte Italia veriore. Tendenca e shekullit të mëparshëm nuk u pat shoqëruar nga ndonjë rritje e madhe industriale . E fundit nga këto ishte pashmangshmërisht fakti që ndarja e religjioneve ishte një nga burimet madhore të konfliktit tek të dyja. fuqia ekonomike kapërceu në mënyrë përcaktuese nga Mesdheu në Evropën veri-perëndimore. Hobbes’i argumentoi se për të dalë nga kjo situatë. vërshimi i argjendit amerikan u pakësua dhe qeveria e Castile’s u ballafaqua me një seri krizash financiare. njerëzit duhej të zgjidhnin një Sovran (përndryshe një njeri ose një trup të tyre) i cili do të atribuonte të dyja. Në se ata e bënin këtë. Qyteti shtet i Venecias dominoi tregëtinë në Mesdhe dhe ishte duke lulëzuar si qendër manifakture. dy reshtime të materjaleve jetësore të industrisë tekstile. Gjatë shekullit të XVII-të popullsia e Europës veriore dhe perëndimore (Britania. është bazuar jo vetëm mbi argumenta teologjike por edhe mbi përfundime racionale nga supozimet rreth natyrës njerëzore – që në mungesë të kufizimeve. disa çështje të tjera të trajtuara prej tij filluan të shihen si çështje ekonomike. më dukshëm më 1620. të caktonte dhe jepte dhurata për zyrtarët e vet ( për këtë është e pamundur fizikisht që qeverisjen ta kishte vetëm një njeri). Gjermania ra në një kaos ekonomik dhe politik si dhe në një konkurrencë të sundimtarëve të cilët luftuan njëri-tjetrin ndërsa kërkonin të ngrinin pretendimet e tyre për sovranitet. Pas vitit 1600. si ligjvënësin ashtu edhe detyruesin e zbatimit të ligjit. Kjo është një këndvështrim i vendosur shekularist . do të ishte i mundur realizimi i shoqërisë civile. Ndonëse ai e pa këtë si një çështje politike. ndërsa ato të Mesdheut (Italia. Konkluzioni i tij se shoqëria civile kërkon një sovranitet absolut. njerëzit do të bëheshin agresivë kundrejt fqinjëve në kërkim të sigurisë vetjake. Venecia hyri në një periudhë rënieje. ndonëse ata kishin provuar disa kriza ekonomike. Spanja dhe Portugalia) ranë me 4%. ishte argumentimi i tij se sovraniteti duhej të ishte absolut – ai nuk mund të ndahej apo kufizohej. Kundër Reformacioni krijoi vështirësitë për botimin e librave dhe lufta 30 Vjeçare në Gjermani largoi tregjet e rëndësishme. Tregëtia përmes Atlantikut ishte dominuar nga Sevilia. si në Luftën 30 Vjeçare ashtu edhe në Anglinë e shekullit të XVII-të. Hollanda siguroi tregëtinë e erëzave. Në Spanjë. Vendet e Ulëta. Kështu sovraniteti duhej të kishte të drejta të administronte drejtësinë. dhe Skandinavia) u rritën me një të tretën. Problemet ekonomike – Fuqia tregëtare hollandeze dhe kriza e vitit 1620. Në të kundërt. megjithatë. Hobbes’i njëhsoi gjithë teorinë e tij të sovranitetit mbi supozimin se ata do të vepronin kështu. Për të imponuar kufizimet mbi sovranitetin. Argumentimi i Hobbes’it rreth sovranitetit është i rëndësishëm në historinë e mendimit ekonomik pasi në Leviathan’i ai ishte në gjurmim të kësaj çështjeje fundamentale e cila është ajo që mban të bashkuar shoqërinë. Irlanda. Hobbes’i argumentoi se kjo do të krijonte konflikt ultimativisht të rizgjidhur vetëm me luftë.-1- 51) e cila u kalua në Francë për shkak të largimit nga Anglia për të shmangur Luftën Civile. Ajo që e dalloi teorinë e Hobbes’it nga teoritë e tjera të kontratave-sociale. 48 23 -1- . dhe të kontrollonte opinionet politike dhe fetare. Në vetvete kjo ishte një teori standarte e contratës-sociale të sovranitetit. kjo mund të ishte influencuar kaq shumë nga ato që ndodhën në Gjermani. por ai bën edhe disa hapa më tutje. Ai i ngjan qasjes së Machiavelli’t në drejtim të politikës. Ndërsa Anglia ra në një Luftë Civile pas parlamentit duke sfiduar sovranitetin e mbretit. Ndërsa Machiavelli argumentoi se ishte ashpërsia ajo ku duhej të bazoheshin sundimtarët për veprimet e tyre dhe mbi pretendimin se njeriu duhej të sillej në këtë mënyrë.

por në se ato mund të realizoheshin. Luftrat detare në të cilën tregëtia ishte kocka kryesore e përmbajtjes. Doktrina e balancës tregëtare Shpjegimi tradicional i krizës ishte dhënë së pari nga Gerard Malynes (1586-1641). Njerëzit kërkuan të kuptonin përse Hollanda kishte ecur kaq përpara. Ashtu si në Hollandë. 1672-4 dhe 1680-84. nga grupet e ndryshme që po shikonin mbrojtjen e interesave personale dhe të fajësonin njerëzit e tjerë më tepër se sa vetvehten. Ndonëse në shkaqet afatgjata me të dukshme të krizës ishte rritja e konkurrencës së huaj. vit i cili arriti nivelin e vitit 1618. Papunësia ishte rritur. Ai pretendonte se argjendi ishte larguar prej Anglisë për shkak se monedha angleze ishte zhvlerësuar. një tregëtar dhe zyrtar i qeverisë.600 dhe kjo ndodhi deri më 1628. ishin të lidhura me paranë. Sekserët e kambizmit të monedhës së huaj do ta spostonin vlerën e monedhës angleze drejt vlerës së saj reale. si një skaf i gjatë dhe me fund të sheshtë dhe thjeshtësoi kështu lundrimin duke qenë më i lirë në koston e ndërtimit dhe udhëhoqi kështu konkurrimin e anijeve me vendet e tjera duke qenë ndoshta simboli kryesor i këtyre sukseseve. Kundër kësaj ishin rreshtuar argumentat e të ashtuquajturit balanca tregëtare e teorive me të shquarit Edëard Misselden (1608-54. Numri i rrobave të eksportuara nga Londra prej tregëtarëve anglezë ra nga 102. Kjo llogari ndodh për rastin kur kishte një pakësim të monedhave në Angli. vlerë e vendosur prej Mint’it. ashtu edhe përse importet ishin të shtrenjta. Në se vlera reale i reflektonte çmimit botëror të arit dhe argjendit. Dy vjet më pas shitjet patën rënë në 75. Nga 1620-1624 Anglia përjetoi një krizë acute tregëtare. një antar i Aventurierëve Tregëtarë) dhe Thomas Mun (1571-1641. megjithatë. Krizat provokuan një numur të gjerë pamfletesh. Ligji i normës së këmbimit shpjegonte të dyja rastet si për të shpjeguar se përse mallrat angleze ishin shitur më lirë. Fluitschip’i së pari u lançua më 1595. këto masa mund të ishin të dëmshme.700 më 1620.300 më 1618 në 85. Ata argumentuan se ishte lëvizja e 49 23 -1- . Në veçanti. në shkaqet afatshkurtra dukej se ishte një humbje e papritur e tregjeve – së pari në Gjermani dhe Baltik dhe më pas në Holandë. 1665-7. duke i argumentuar edhe shkaqet e krizes dhe duke dhënë edhe propozime për shërimin e situatës. Ishte një pikpamje e përhapur gjerësisht se ‘rrallimi i parasë’ ishte një problem themelor dhe kështu ishte i lidhur me destabilitetin në këmbimin e monedhave të huaja. duke patur si më të suksesshmen ekonominë e Hollandës. Shtimi i monedhave në Gjermani. e cila mbante llogaritë për mbi gjysmën e rrobave të eksportuara nga Anglia. një antar i Kompanisë së Indive Lindore). shkaku imediat i të cilit ishte një rënie në shitjet e rrobave në Europë. lidhej me shpërthimin e Luftës 30 Vjeçare e cila mund të jetë parë si një arsye përse eksportet rranë kaq shpejt nga 1618 më 1620. Disa lokalizuan shkaqet e krizës me industrinë e rrobave për shkak të rritjes së konkurrencës së huaj dhe një rënieje në cilësinë e rrobave angleze. Diskutimet më të spikatura. kishin ngjarë më 1652-4. kjo do të shkaktonte eksportimin e floririt dhe kjo do të kishte më shumë gjasa në se vlera e metalit do të ishte më e saktë se vlera e monedhës. Të tjerë fajësonin tregëtarët duke kritikuar privilegjet e monopolist të Shoqërisë së Aventurave Tregëtare. Ai propozonte si ilaç rimëkëmbjen e Këmbimit Mbretëror dhe rregullimin e transaksioneve të këmbimeve të huaja në përpjekje të fiksimit të kursit të këmbimit në nivelin e vet të përshtatshëm.-1- ekonomitë e Europës veriore dhe perëndimore patën si eksperiencë një periudhë rritjeje. pastaj si duhej të merreshin masat për të ulur më tepër normat e interesit (siç ishte ligji i fajdesë) . a ishte shkaku i kësaj normat e ulta të interesave të kredive të Amsterdamit ? Dhe në qoftë se ky ishte shkaku. Anglia ishte shumë e varur nga tregëtia me rrugë detare dhe Hollanda ishte parë qartësisht si një rivale në drejtim të Anglisë.

Misselden dhe Mun janë të saktë. Në contrast. shekull në të cilin prodhimi ishte fundamental. Rruga për të akumuluar thesar ishte të lejonte paranë të përdorej në tregëti. Avokati më me ndikim i këtij propozimi ishte sir Josiah Child (1630-99). Norma e interesit dhe rasti për Tregëtinë e Lirë Nga restaurimi i Charles’it të II-të në fund të shek. Mun’i argumentoi se qëllimi i eksportimit të parasë është të zgjerojë tregëtinë tonë prej mundësive që na jep ne duke sjellë sa më shumë artikuj të huaj. u arrit tek çështja në se ishte koha për të kaluar uljen e kursit të normës së interesit me legjislacion. Këmbimi Mbretëror ishte kështu i domosdoshëm për të pajiste tregëtarët me informacion mbi vlerën e vërtetë të monedhës. por përtej këtyre argumentave shtrihen dy pikpamje të ndryshme se si funksiononte ekonomia.-1- mallrave që i printe kursit të këmbimit dhe qarkullimit të kallëpeve të arit dhe jo tjetër mënyrë rotullimi. gjithashtu. një 50 23 -1- . paraja ishte e nevojshme për të nxitur tregëtinë. Për Mun’in. duhej të ishin ndaluar. nëpërmjet ripërsëritjes. monedhat patën një vlerë të brendëshme në varësi të përmbajtjes së arit apo argjendit të tyre. Më e nevojshme do të ishte ‘balanca tregëtare’ që përcaktonte qarkullimin e monedhës dhe jo ndonjë përqasje tjetër. Mund të ishte shquar edhe më parë se nëse eksportet dhe importet nuk i përgjigjeshin në përgjithësi drejt çmimeve. Si përfundim. nga 6% ns 4% në vit. një ligj ishte përfshirë në Parlament për të ulur maksimumin ligjor të normës së interesit. kështu që transaksionet e monedhës do të reflektonin mbi këtë vlerë. Kjo ishte e domosdoshme sepse Kompania nuk do të gjente dot mallra të përshtatshme për eksport. por në se eksportet dhe importet janë shumë korespondues ndaj çmimeve. blerja dhe shitja e mallrave ishte fundamentale: oferta dhe kërkesa. Malynes kishte të drejtë në pritjen e një norme më të lartë këmbimi.XVII-të. Më 1668. si eksponenti më i qartë i kësaj ekspozeje. Ata argumentuan se paraja ishte ‘shpirti’ i tregëtisë dhe humbjet angleze të parasë jashtë. Ishte një teori e rritjes e përqëndruar mbi tregëtinë e huaj: si e tillë ajo trupëzoi një concept të pjesshëm të aktivitetit ekonomik. duke përfshirë edhe vlerën e monedhës. për Misselden’in dhe Mun’in. Teoria e Mun’it e balancës së tregëtisë ishte e rëndësishme për disa arsye. përcaktonin vlerat. Ata e ekspozuan paranë jo si një e mirë për tu akumuluar por si një capital pune. konsumi i këtyre mallrave të importuara nuk është më i madh se më parë. deklarata e Mun’it është e qartë se konsumi i mallrave të huaja nuk do të rritej. veçanërisht të artikujve të pa domosdoshëm dhe. të rriteshin eksportet. Në postumin e vet të publikuar Thesari i Anglisë prej Tregëtisë së Jashtme (1664) në kapitullin e titulluar “Eksportimi i parave tona në tregëti. do të thotë ecje drejt zhvillimit të Thesarit tonë”. e cila ishte prerogativë e sovranit që e kishte emetuar. tek e cila ai ishte drejtor e duke bërrë kështu që të jepej liria në eksportin e shufrave të arit drejt Indisë. diferencat e tyre përfshinë më shumë se sa diferencat e supozimeve rreth përgjegjjësive të tregëtisë që lëviz në pikpamje të çmimeve. Puna e teorive të balancës së tregëtisë ishte importuar për krijimin e një lidhjeje midis parasë dhe aktivitetit ekonomik. duke fuqizuar Doganat e Madhërisë së Tij si dhe fitime të tjera. para të cilat ridërgohen përsëri në një kohë të përshtatshme të rritin Thesarin tonë. Kjo kërkonte një kurs këmbimi të ulët dhe jo një të lartë të tillë. teoria e Mun’it dha një justifikim për Kompaninë e Indisë Lindore. kështu që gjithë çka thamë fuqizojnë prodhimin… duke bërë në fund një eksportim drejt nesh të një valute më të madhe. Magazinat doganore angleze të tregëtisë do të rriteshin. Të pengoje rrjedhjen e thesarit jashtë ishte e nevojshme të forcohej balanca e tregëtisë – të reduktoheshin importet. Në pasazhin që cituam. Në këndvështrimin e botës së Maynes’it. Me këto mënyra të javashta ne shumfishojmë importet tona me mjetet e mbajtura në gjendje dhe me numur gjithnjë në rritje të anijeve dhe numrit të marinarëve. Megjithatë. jo sovrani. me sfidë rritjeje në shekullin e XVII-të.

Locke argumentoi se ecja drejt kufizimit të normës së interesit tek 4 % do të kufizonte ofertën e fondeve të gatshme për hua. Përgjigja e Locke’t përfshiu idenë e ‘shpejtësisë së qarkullimit’. me pjesën e interesuar të deklarimit të objektivitetit të tij. ‘ai dukej më tepër si një avokat se sa si një teoricien. por pretendoi se së fundi. Ai dha 15 shpjegime. Për shkak se kjo varet jo mjaftueshmërisht nga sasia e parave. një ofrues i patentës së sigurimit. Sipas Child’it. sa para ishin siguruar prej një kombi ? Kalkulimet e Petty’it të diskutuara më sipër. Spanja paguante midis (10-12)% dhe ishte e dëshpëruar nga mungesa e parave. Në ndryshim nga Child’i i cili u fokusua vetëm mbi normën e interesit. E para ishte se reduktimet e mëparshme në maksimumin e lejuar ligjor të normës së interesit ( nga 10 në 8 për qind më 1620 dhe nga 8 në 6 për qind më 1640-ën) ishte ndjekur prej rritjes në dy drejtime si në drejtim të numrit të përgjithshëm të tregëtarëve. Locku shqoi se në se norma e ulët e interesit ishte product i rritjes së ofertës së fondeve (prej bankave. duke qenë edhe shkaku madhor i mirëqënies së Holandës. bankat. relativisht e lidhur me volumin e tregëtisë së këtij vendi: ‘Prej përdorimit të natyrashëm (të interesit).(7). e bie atë tek natyrali’(9). Megjithatë. Ai pretendoi se duke reduktuar normën e interesit nga 6% në 4% ose në 3%. Duke shkuar përtej kësaj. qyshse ai ishte në sipërmarjen e parë ekonomike).-1- tregëtar i cili pati bërrë para përmes ofertave për Flotën Mbretërore i cili ishte njëri prej shefave të mbrojtësve të Kompanisë së Indisë Lindore. pastaj Kancelar i Thesarit. më tepër se sa një shpikës i fuqishëm dhe. por ai nuk e eksploroi këtë dhe u kthye në vend që tu përgjigjej objektivave të tjera të njerëzve drejt uljes së normës së interesit. Në përgjigje të mungesës së ligjeve të fajdesë në Hollandë. përdorimit të faturave dhe kështu me rradhë) efektet e tij ishin shumë të ndryshme nga efektet e shtytjes së një maksimumi statutor të normës së interesit. Megjithëse Locke nuk është komplet i qëndrueshëm dhe bën disa gabime të qarta (ndoshta. në pamfletin e titulluar Disa konsekuenca që mund të ngjasin pas uljes së interesit drejt 4% (1668). Child’i bëri me dije se një evidencë e tillë nuk krijon mundësitë që një interes i ulët ishte shkaku kryesor i efektit mbi prosperitetin. Ky rregull. ai argumentoi se institucionet e tjera hollandeze patën të njëjtin efekt: sigurime me cilësi të lartë. por prej shpejtësisë së qarkullimit të tyre – gjë e cila është e vështirë të gjurmohet [përcaktohet] … për të 51 23 -1- . Child’i ishte i respektuar në përfaqsimin e asaj që një shkollar e pati quajtur si “stil i vjetër” i të zhvilluarit të ekonomisë. sekretar i Lord Ashley-t. vendet janë ‘më të pasura apo më të varfra tamam me proporcionin me të cilin ato paguajnë dhe zakonisht kanë paguar për interesin e parasë’(8). E dyta është evidenca nga krahasimi i vendeve të ndryshme. Disa pjesë të Italisë paguajnë 3% interesa dhe ishin të zhvilluara. vetëm një liberal i rastësishëm”. Child’i e mbështeti rastin e tij me dy tipe evidencash. lindi prej pyetjes se përse Hollanda është kaq më tepër e suksesshme se Anglia. përdorimit në këmbim të letrave me vlerë dhe shpenzimet e ulta publike. një normë e ulët interesi është shumë e rëndësishme. duhen parë si një përpjekje për të sjellë një përgjigje përfundimtare për këtë çështje. ashtu edhe të fuqizimit të tyre individual. (Stili i ri ishte ajo që synohej prej shkencëtarit). Rasti i kundërt ishte argumentuar prej John Locke (1632-1704). ‘Vështrimi i shkurtër i çështjes së Tregëtisë dhe Interesit të Parasë’ (1668) i tij. nuk humbet kurrë. pamfleti i tij ndryshonte nga ai i Child’sit në atë se ai kishte një metodë të ndërtuar harmonishëm në argumentat logjike. Franca me 7% ishte në mes. do të dyfishohej stoku i kapitalit të kombit. deklaronte ai. një kopjist i rëndomtë. Në se interesi varej nga shuma e parasë të nevojshme për tregëti. ai nuk solli argumenta të veçanta për të mbështetur pretendimin që ai kishte. unë them se kursi i parasë i cili tani për tani është i ulët. ai argumentoi se kishte një normë natyrale interesi e cila përcaktohej prej sasisë së parasë në një vend. mos u çudisni.

-1- realizuar disa supozime ne jemi duke marë në konsideratë se sa para është e domosdoshme të paragjykohet të lihen në mënyrë permanente në duart e çdo njeriu si nevojë për vazhdimin e tregëtisë. kjo do të thotë se ose të dy palë çmimet duhet të jenë më të ulta. në se ato janë të rralla. Duke ju bërrë jehonë autorëve të tillë të shekullit të XVI-të si Navarrus’i dhe Bodin’i. Megjithatë. ku i bënte një jehonë rëndësisë së abstragimit dhe të arsyetimit duke qenë bazuar mbi “sqarimin dhe të vërtetat evidente”. në përpjekje për të siguruar mallrat e kërkuara. njerëzit që janë shumë të kujdesshëm. Njohuria e arritur në këtë mënyrë u pati bërë ‘mekanike’. Ishte botuar me një hyrje të shkruajtur nga vëllai i tij Roger North (1653-1734).(10) Argumente të tilla e çuan Locke’n larg nga kursi i interesit duke e vendosur atë brenda çështjeve të gjera të monetarizmit. Diskurset mbi tregëtinë (1691) e tij ishte nxitur prej ndryshimit të lëvizjeve drejt uljeve të normës maksimale ligjore të interesit. në një vend të hapur për tregëtinë botërore dhe që do përdorte të njëjtat të holla si dhe fqinjët e saj. këtu duhet të jetë një kurs i pjesshëm i parasë për tregëtinë. Ata që kanë shumë stok do të huazojnë tek ata që kanë shumë pak. pretendonte ai. Sipas këtij kuptimi. janë të ulta sepse stoku është me shumicë. vlera e mallrave) varej nga sasia e parave në marrëdhënie me tregëtinë. Kush zotëron shumë tokë. njerëz të tillë duhet të këmbejnë prodhimin e tepërt të tyre për mallrat që njerëzit e tjerë kanë prodhuar. vendi do të rrezikonte pasjen e një migracioni puntorësh drejt vendeve me paga më të larta. Në anën tjetër. Normat hollandeze të interesit.North’i. ishte karakteristike e punës së vëllait të tij Dudley’it: “Ai filloi me shpejtësi nga principet e padiskutueshme reale. Një sasi e madhe lekësh do të kishte kuptimin që paret do të bëheshin më të lira dhe mallrat do të shtrenjtoheshin. rrisin më tepër të mbjellat apo prodhojnë shumicë mallrash me shpresë se do të jenë të pasur. Një tjetër autor i cili argumenton këtë ishte Dudley North (1641-91) i cili ishte me fat në tregëtinë me Turqinë. Në se ekonomia ishte e izoluar. North’i e zbatoi pastaj këtë argument për interesin. madje edhe në se askush prej tyre mund të mos ketë ndonjë flori apo argjend. jo e kundërta. përpara kthimit të tij në Angli për tu bërë komisioner për doganat dhe pastaj për Thesarin. në të cilat të gjitha diskriminimet janë më shumë bruto dhe të ndjeshme dhe pastaj ai i prezantoi ato. 52 23 -1- . Dudley North’i e filloi duke vendosur pikën mbi tregëtinë e cila ishte ‘një komunikim i tepricave’(12). Është saktësisht njëlloj si me tokën. Janë diferencat midis njerëzve që orientohen drejt tregëtisë. Në se çmimet e vendit ishin më të ulëta se sa çmimet e jashtme. ai argumentoi se vlera e parasë (apo gjë që është njëlloj. dhe kështu vazhdoi me kujdes të madh duke ardhur drejt gjykimit mbi debatet e këndshme të lidhura me tregëtinë… ai pakëson gjërat në ekstremet e tyre. Si përfundim. siç ishin marrëdhëniet midis ofertës së parasë dhe nivelit të çmimeve. Ai argumentoi se disa njerëz do të kenë shumë stok (capital) por jo ide se si ti përdorin ato. interesi dhe renta do të jenë të larta. vendi do të humbiste përmes pagesave më të mëdha për importet e veta se sa do të merrte nga eksportet e veta. Kështu. të cilët e rikthejnë me interes. ose mallrat e tjera duhet të mbeten të pashitura e këtu do të ketë pamjaftueshmëri parash për ti blerë ato me çmimet e përcaktuara nga jashtë. një shkrimtar i arritur politik. kjo do të thoshte që sasia e parave nuk do të kishte rëndësi nëse kjo sasi do të ishte më e ulët edhe çmimet do të uleshin dhe tregëtia do të ishte e mundur. interesi dhe renta do të jenë të ulta. vazhdoi North’i. i lejon të tjerët ta përdorin atë me kthimin e rentës. Locke nuk ishte i vetmi në këmbënguljen që interesi i ulët ishte rezultat i mirëqënies e jo shkaku i tij. Arsyeja është se në se një vend ka më pak para (relativisht për tregëtinë) se sa fqinjët e saj. që në se stoku dhe toka janë me shumicë. argumentonte R. Kjo metodë karteziane e arsyetimit. Interesi dhe renta janë esencialisht të njëjta. ndërsa të tjerë kanë ide por nuk kanë stok.

shitjet përtejdetit janë të pritshme..(13) Ari dhe argjendi në vetvete janë ‘hiçgjë por peshat dhe masat. Pikpamja ‘merkantiliste’ ishte se duke shpenzuar për luks do të kufizoheshe prej pengesave mbi importet ose nga një grup ligjesh. kështu që interesi i njëjtë nuk do të ishte i përshtatshëm për të gjitha transaksionet. çmimet e tregëtisë nuk mund ti vendosin ligjet. shkaktonte domosdoshmërisht largimin e parasë nga mbretëria.(16). Ngelja në premisat se ngritja e pasurisë jo nga të paturit e lekut në vetvete por prej ‘tokës dhe fermës. është oreksi i tepruar i njeriut i cili atyre do tu japë si shpërblim dhimbje dhe kështu do të administrohet për punë kur asgjë tjetër do ti anojë ato drejt tij. njerëzit hiqnin dorë prej saj.. Analiza e North’it për paranë ndoqi të njëjtat linja. këto do të ishin kaq shumë pengesë për të dhe kështu do të ishin të dëmshme … Kështu të gjitha përkrahjet për një tregëti apo interesi kundër një tjetri. dhe ndërpresin kaq shumë fitimet për publikun. Luksi i importuar. Kështu. Arsyeja për shumë shkrime ishte ende që të influencohej mbi politikat dhe pamfletet ende vazhdonin të shkruheshin 53 23 -1- . ato që kanë bërë njerëzit e që përmbajnë në vetvete varfërinë e domosdoshmërive. vuri re se shpenzimet ishin të domosdoshme kur mallrat ishin për tu shitur dhe nëse njerëzit nga kjo kishin për tu punësuar. prej të cilave trafiku është më i mundshëm për të vazhduar se sa do të bëhej pa to.’(15). arsyeja duhet të jetë se janë ofruar kaq shumë për tu shitur. ne do të kemi një botë të varfër. Mbase një konsum i njëjtë dhe i rëndësishëm i luksit solli një nxitje drejt punës: ‘Ngacmimi kryesor për tregëtinë ose më tepër për industrinë dhe shkathtësinë në sipërmarje. ose mallrat për tregëti’. vazhdonte North’i oferta e huave do të binte. Ndonëse Dudley North’i nuk shkoi me argumentat e tij kaq larg. Në mënyrë alternative. argumentohej. pjesë e të cilës janë tregëtarët. njerëzit mund të hynin në matrapazllëqe për të shmangur ligjin. normat e të cilave duhet dhe do të jenë midis tyre: por kur ligje të tilla ndodhin për tu shtrirë dhe për të kapur tregëtinë. Krizat e rimonedhizimit të 1690-ës Pamfleti i North’it dhe shkrimi i Locke’s mbi interesin ndryshimin e madh që pati ndodhur në mendimin ekonomik qysh në fillim të shekullit të XVII-të. kjo do të ishte e leverdisshme edhe për publikun dhe kështu rregullimet mbi tregëtinë ishin gjithmonë ndihmuese: Dhe kështu nuk mund të kishte tregëti jo fitimprurëse për publikun. Huadhënësit dhe huamarrësit do të ishin të lirë të kryenin pazaret e tyre private. në hyrjen e tij Roger North’i argumentoi se nëse individët përfitojnë nga ndonjë tregëti. Kështu. Shumë huadhënës nuk do të ishin të gatshëm të pranonin një normë të ulët të interesit për shkak të pamundësisë së kompensimit me përfshirjen e riskut. në se dikush nuk mund ti shesë mallrat e tij. Largoni interesin. Një pasojë e kësaj panorame ishte një pikpamje e favorshme drejt shpenzimeve të luksit. ose varfëria është duke mbajtur peng shitjet e mallrave të brendshme. parasë me interes. në se vërtetohej e kundërta. dhe gjithashtu një fond më i përshtatshëm për tepricat e stokut që duhet të jetë depozituar këtu’(14). Ata do të preferonin ta thesarizonin pasurinë e tyre apo ta kthenin në argjend. Arsyeja nuk duhet të jetë një mungesë monedhe e. publiku.-1- Në se interesi do të ishte i ulur me legjislacion. për një popull të pasur gjetja e parave të nevojshme kryhet nëpërmjet tregëtisë. lulëzon gjithashtu. është një abuzim. North’i nga ana tjetër. Një tipar i dallueshëm i North’it këtu qëndron me nënvizimin prej tij të premisave se numri i huadhënësve dhe huamarësve nuk është i barabartë. dhe kudo që lulëzon tregëtia. vazhdonte North’i dhe ju do të largoni huamarjen dhe huadhënien.

Konsumi. ishte ende e fuqishme. më tepër se prodhimi. Ashtu siç u rrit tregëtia po ashtu edhe marrëdhëniet komerciale dominuan drejt një rritje të jetës 54 23 -1- . pas zjarrit të 1666-ës. Megjithatë. mendimi ekonomik ishte përzjerë së bashku me këshillat mbi atë se si bëhej i suksesshëm në tregëti: Thesari Anglëz prej Tregëtisë së Jashtme ishte fillimisht një manual mbi praktikën e një biznesi të mirë. Perspektiva e tregëtive mbi rritjen.-1- prej njerëzve aktivë që merreshin me tregëti apo me interesa në drejtim të mbrojtjes. Në vend të vështrimit të tregëtisë përmes syve të prodhuesve. importet e të cilave u patën rritur dramatikisht qysh me tregëtinë e lirë të bulionave më 1663. çka do të thotë se prodhuesit duhet të ulin kostot e tyre dhe të bëhen më kompetitivë. ishte rritja e fuqisë tregëtare. gjë të cilën. ideja se roli i qeverisë ishte të mbante një stabilitet të themeluar mbi bazën e rendit. Kishte gjithashtu. Ata që merreshin me rrobat angleze filluan të përdorin doktrinën e balancës së tregëtisë për të kritikuar aktivitetet e Kompanisë e Indisë Lindore në nxitje të prodhimeve dhe tregëtisë indiane. ishte rindërtuar magjishëm pas zjarrit të madh dhe prosperimi i qytetit tërhoqi komentin edhe nga kritikët edhe nga admiruesit. Megjithatë. Në punimet e shumë autorëve. Kjo sfidoi konceptet e shoqërisë të themeluara qysh prej një kohe të gjatë (një arsye se përse idetë e Hobbes’it ishin kaq mendime skandaloze. Descartes’i dhe madje e Hobbes’it. Rritja ekonomike ishte parë thjesht nga pikpamja e prodhuesve dhe tregëtarëve – nuk ishte bazuar mbi qëllimin e rritjes së konsumit. Ai ishte i lidhur drejt rritjes sepsë rruga e vetme. Influenca e mendimtarëve të tillë si Bacon’i. përndryshe. përgjigja për këtë ishte emergjenca e rrugëve të reja të mendimit rreth pasurisë dhe rritjes ekonomike. Njëlloj i rëndësishëm ishte një ndryshim i thellë që pati ndodhur në pikpamjet drejt rritjes ekonomike. ishte radikalisht e ndryshme nga theksi i Tudor’ëve dhe Stuart’ëve të hershëm të bazuar tek rëndësia e ruajtjes së një rregulli social tashmë të themeluar. Përfundimi ishte një litreraturë në të cilën interesi personal ishte pretenduar të qeveriste marrëdhëniet njerëzore. erdhi në këndvështrimin si synim i aktivitetit ekonomik. ishte e pamundur të shpjegohej rritja e pasurisë së Anglisë pas Restaurimit më 1660. me karburant prej parasë të futur brenda si rrjedhojë e tepricave nga balanca e tregëtisë. Kjo pikpamje ishte një sfidim prej tregëtarëve të cilët përdorën doktrinën e balancës së tregëtisë si një argument në favor të një lirie më të madhe. veçanërisht pas 1670-ës. ka pas qenë një ndryshim i pafund në argumentat e përdorura. ishin të dukshme. Në ndryshim. Në fillimet e shekullit të XVII-të. Mbrojtja e Malynes’it e Këmbimeve Mbretërore u ndoq në mënyrë të natyrshme nga një perspektivë e tillë. ishte pretendimi i tij se njerëzit formuan qeveritë vetëm për shkak të interesit personal) me implikime politike të fuqishme radikale në tablonë e tyre. tregu e ofroi si mundësi për të mbajtur të bashkuar shoqërinë. Ata nxitën një opinion për ekonominë në të cilin objektivat ishin në rritje. Ata do ta realizonin këtë vetëm nëpërmjet shitjes së më shumë mallrave në një treg impersonal që drejtohet nga oferta dhe kërkesa. Londra. përfshirë edhe Dudley North. diçka e vënë re nga një numur shkrimtarësh. ata u fokusuan mbi rolin e tregëtisë në kënaqësinë e kërkesave të konsumatorëve. Megjithatë. Burimet tentonin të zhvilloheshin në përpjekje për të nxitur eksportet dhe politika e qeverisë ishte e nënrenditur drejt këtij objektivi fundor. debate mbi pambukun dhe mëndafshet Indiane. në të cilën njerëzit do të kënaqnin dëshirat e tyre. ata ishin duke synuar të qëndronin pas – drejt një distance midis vetes dhe materjalit të tyre dhe të analizonin atë çfarë ata e kuptuan si një rrugë shkencore. Në shkrimet e Mun’it dhe të shumë bashkëkohësve të tij. përfshirë Petty-n. ndonëse Locke’u dhe North’i sigurisht patën parasysh interesat e mbrojtjes. jo çdo njeri e pranoi këtë optikë të re për tregun.

Çështja më e diskutuar ishte se sa argjend duhej të ishte në shilingat e reja (monedhat kryesore të argjendit në qarkullim). Teoria në këtë tranzicion u theksua nga Locke. Në ndryshim. egzistonte një deflacion i mprehtë. Çmimet ranë dhe çifligarët dhe kreditorët korën fitime. Llogaritë sugjeronin se vlera e monedhave të argjendit në qarkullim duhej të kishte rënë nga 12 milion stërlina në dhjetor të 1695-ës në 4. ishin parë si një biznes i dështuar duke shkaktuar një papunësi dhe varfërim të prodhimit. Rezultati ishte se Ligji i Greshamit solli disa pasoja. Prodhuesit e basmave dhe pronarët e tokave patën një ngritje të të ardhurave më pak të shpejtë se sa të tregëtarëve të këtyre dhe ata gjithashtu u ballafaquan me barrën e ngritur të taksave (taksa të mbledhura locale) të nevojshme për mbështetjen e tyre. Ky ligj -. Më 1690 kjo do të thoshte se ashtu si shilingat e vjetra do të shkonin drejt Mint’it për rimonedhëzim. një financier nën Elisabeth’ën Irë. Në se përmbajtja origjinale e argjendit ishte kthyer. madje ata duhet ta kenë kuptuar doktrinën e balancës së tregëtisë dhe lidhjen midis tregëtisë dhe punësimit. ai do të zgjidhte për të shpenzuar këtë të keqen dhe do ta mbante të mirën. përze të mirën”.i quajtur sipas Thomas Gresham’it (1519-’79). pra një monedhë të qethur me të njëjtën faqe valute. pa ndonjë nga mjetet për këtë mbështetje ndër këto rradhë të veta. 55 23 -1- . monedhat e reja me peshë të plotë ishin shkrirë dhe eksportuar. Zgjidhja e ofruar ishte të inkurajohej investimi dhe të kufizoheshin importet. edhe pse disa sektorë bënë mbrapa. kreditorët dëshiruan deflacion dhe restaurimin e përmbajtjes s monedhës origjinale të argjendit. monedhat e argjendit patën rënë nga pesha si borsh për shkak të anëve të tyre të qethura si dhe grisjeve të veshjeve normale të tyre. Ishte gjerësisht e pranuar se një rimonedhëzim ishte thelbësor. veçanërisht tani që anët e blojtura do të përdoreshin për të ndaluar qethjen e mëtejshme.2 milion në qershor të 1696ës. Efekti afatgjatë ishte se Anglia shkoi de fakto mbi një standart të arit. Jo vetëm që kjo ishte në vetvete një deflacion. kështu që argjendi u mbivlerësua dhe filloi të zhdukej nga qarkullimi. Kjo teori e kapi se ishte ari dhe argjendi të cilat ishin instrumenti i tregëtisë. më 1690 duket të jetë përdorur në mbrojtje të prodhimit dhe interesit të tokës kundër kërcënimit të sjellë nga tregëtia e lirë dhe ekspansioni komercial. Në se dikush ka një monedhë me përmbajtje të plotë të peshës së argjendit dhe gjithashtu një të tillë të brejtur keq. Monedhat e mira do të mblidheshin kështu dhe të këqijat do të qarkullonin. por qeveria u dakordësua për të pranuar shilingat e vjetëra me ballafaqimin për vlerën e tyre për 6 muajt e parë. Ato patën një vlerë të brendshme të përcaktuar nga një pëlqim i përgjithshëm. Qysh me restaurimin. njerëz të tillë mohuan përkimin e interesave të tilla personale dhe publike. Në ndryshim nga njerëzit në qytetin e Londrës. Fabrikat indiane ndaj të cilave të leshtat angleze nuk do të shpresonin të konkurronin. Ndërsa më 1620 doktrina e balancës së tregëtisë u pat përdorur si një argument kundër rregullimit tradicional të ekonomisë. Duke e vendosur theksin tek problemet e ballafaquara prej varfërisë. Ndonëse kjo rënie nuk korespondonte me rënien në qarkullim të monedhës tjetër të arit apo bankënotave (të përdorshme vetëm për transaksione të mëdha). ndonëse ishte i njohur si një autor mesjetar – zakonisht shkurt është përmbledhur si “Paraja e keqe. Skema e adoptuar prej qeverisë (dhe e mbrojtur nga Locke) përfshiu rimonedhëzimin e shilingave në vlerën e tyre të plotë. E vetmja gjë që ishte e ndryshme rreth parasë ishte se ajo përmbante një stampë duke konfirmuar me këtë peshën dhe bukurinë.-1- ekonomike. do të kishte më pak monedha në qarkullim dhe rezultati do të ishte deflacioni. Ky konflikt erdhi drejt kryes në krizat e rimonedhëzimit më 1690. ku subjekti ishte gjerësisht i debatuar. shumë pronarë tokash ka gjasa që falimentuan për kapjen e çështjeve të përfshira në krizën e rimonedhëzimit. Kështu që njerëzit që theksuan rëndësinë e rritjes së kërkesës së duhur për rimonedhëzim për reflektimin e rënies në përmbajtjen e argjendit që pati ndodhur gjatë dekadave të mëparshme.

njerëz si Nicholas Barbon (d. Madje doktrina e balancës ekonomike. ata e bënë këtë në një numur të paprecedent të pamfleteve mbi çështjet ekonomike. Kjo do të thotë se kur qeveria monedhëzoi shumë (ose pak) shilinga. problemet e mëdha ekonomike të përjetuara në Angli. 56 23 -1- . për onc – vjen e vështrohet veçanërisht si një figurë magjike dhe nuk ishte përfundimisht i braktisur deri më 1939. Në një ambjent tepër të lirë nga censura dhe në një sistem politik ku argumentat e arsyetuara mund dhe duhej të influenconin politikat. sfida që ai parashtroi pati lidhje me tërë shoqërinë dhe ishte marrë përsipër veçanërisht në shekullin e XVIII-të prej shumë autorëve puna e të cilëve llogaritet në mënyrë të përcaktuar si ekonomiks. Ndonëse puna e Hobbes’it ra në etikën e filozofisë politike mbretërore më tepër se sa për ekonomiksin. jo argjendi. Mënyra në të cilën ata argumentuan rastet e tyre ishte fuqimisht e influencuar prej shkencës. rrëmuja politike e shekullit ngriti çështje fundamentale rreth asaj se çfarë ishte ajo që do ta mbante shoqërinë të bashkuar. përdorej për të justifikuar mbrojtjen në fund të shekullit dhe ishte përdorur prej investitorëve të saj. nga një peshë e sigurtë e argjendit si rezultat kjo ngriti (ose uli) ofertën e parasë. Çmimi i vendosur për arin më 1717 prej ?3 17s. për të mbrojtur lirinë ekonomike. janë një keqkuptim i madh. armatosën këshilltarët e qeverisë dhe tregëtarët me një nxitës për të mbrojtur politikat të cilat ishin në interesin e tyre. ishin në gjendje të shpjegonin zhvillimin e Anglisë qysh me Restaurimin. Në të njëjtën kohë. Misselden dhe Mun. e mbështetur nga interesi personal i çifligarëve të mëdhenj dhe kreditorëve që triumfoi. 101∕2d. të cilës njerëzit i ngjitën vlerën. një subject në të cilin njerëzit ishin gjithashtu të interesuar me pasion.1698) pretenduan se ishte paraja (monedha). Megjithatë ishte teoria e ligjit natyral të Locke’s. Gjatë shekullit të XVII-të. doktrina e balancës së tregëtisë solli aftësi më të mira për tu shërbyer nevojave të dominimit të klasave politike. Argumentat e tregëtisë së lirë siç ishin ato të North’it. që shtyu tregëtinë. është e qartë se karakterizime të tilla të thjeshta të mendimit ekonomik të kësaj periudhe. Megjithatë. Ishte paraja. Ekonomiksi në shekullin e XVII-të në Angli Anglia rra në etikën morale të shekullit të XVII-të apo në të ashtuquajturën epokën e ‘merkantilizmit’.-1- Kundër kësaj. Megjithatë. jo argjendi në të. Ajo prodhoi doktrinën e balancës së tregëtisë – e aftë për të treguar vulën e kontrollit të merkantilizmit – dhe vepra e Mun’it Thesari i Anglisë prej Tregëtisë së Jashtme ishte libri të cilin Adam Smithi më vonë do ta atakonte si përfaqsuesen e mendimit mercantilist.

në opinione radikale private duhej dhe ishin shprehur edhe sallonet që ishin nën patronatin e familjes mbretërore. Megjithatë. Megjithatë. Një numur i madh nga institucionet e shumta feudale të mbetura më pas në Angli (megjithëse disa obligime feudale patën një efektivitet për të bërë mallra të tregëtueshëm) si dhe mbreti. Gjatë shekujve të shtatëmbëdhjetë dhe tetëmbëdhjetë kishte një luhatje të rrezikshme për të shprehur opinionet se shteti duhej të paraqitej si subversive. Kështu. Nuk ishte akoma vonë që vdekjet nga uria të ngeleshin një histori e së kaluarës. ashtu edhe duke akumuluar në thesar i cili do të shtynte tregëtinë. Tregëtia ishte rregulluar me kujdes dhe industri të reja ishin krijuar. zotëruan një fuqi absolute. Ai nuk shkroi mbi çështjet ekonomike dhe ai madje nuk dihet të ketë lexuar me ngulm mbi këtë subject. Kolberti nuk ishte një economist. në drejtim të të cilit erdhën shumë nga figurat udhëheqëse. Politikat e Colbert’it u ndoqën ligjërisht prej këtyre besimeve. Nga autorët që diskutohen në këtë kapitull. nuk mund të bashkëjetonte me bollëkun e një krahine tjetër. ndërsa Franca duke shkruajtur mbi çështjet ekonomike ishte shtrirë gjatë shekullit të XVII-të. Struktura e politikës së qeverisë franceze ishte shtrirë në shekullin e XVII-të prej Jean Baptiste Colbert (1619-83). Ishte inkurajuar imigrimi i trurit të punonjësve përmes subvencioneve dhe Colbert’i u përpoq të ndalonte emigracionin.-1- Absolutizmi dhe iluminizmi në shekullin e XVIII-të në Francë Problemet e shtetit absolut Kushtet të cilat çuan drejt shumfishimit të shkrimeve mbi çështjet ekonomike në shekullin e XVII-të në Angli. kështu që urija në një krahinë. 16431715) nga 1661. psh. ndonjëherë me punonjës të huaj. Në se Franca do t’ecte drejt fitimit. ajo u ngjit thelbësisht gjatë të tetëmbëdhjetit dhe prej 1750-ës dhe 1760-ës Parisi u pat bërë qendra e mendimit ekonomik europian. mungesa e ushqimit. për këtë do të shpenzoheshin Anglia dhe Hollanda. ministër financash nën Louis’in e XIV-të (snd. si duke arritur vetmjaftueshmërinë kombëtare. Franca u pat ballafaquar gjatë me disa probleme financiare dhe ekonomike dhe politikat e Colbert’it dështuan për ti zgjidhur ato. prandaj si rrjedhim ai manovroi nëpërmjet të dyjave. Ai kërkoi të rriste eksportet dhe të ulte importet. Synimi i tij kryesor nuk ishte të ngrinte pasurinë e popullatës por të zhvillonte fuqinë e mbretit. politikat e tij karakterizojnë një tip të rëndësishëm të merkantilizmit gjatë kësaj periudhe. nuk patën të njëjtën paralele në Francë. Në gjithë shekullin. Përpjekjet ishin bërë për të rritur popullatën dhe të mbanin rrogat e ulta dhe kështu të detyronin njerëzit për të punuar rëndë. ishte e 57 23 -1- . kështu që fitimi i një vendi duhej të ndeshej nga një humbje koresponduese e një vendi diku tjetër. Bosguilbert’i vuajti aratisjen dhe Mirabeau u burgos për opinionet e tij ekonomike. volumi i tregëtisë ishte marë si i fiksuar. Në planin e jashtëm.. ndonjëherë kjo ndodhte përgjatë mbiprodhimit në pjesë të tjera të vendit. Në planin e brendshëm ai dëshironte të unifikonte vendin ekonomikisht ashtu si edhe politikisht. Kriticizmi politik dhe social do të ishte nënkuptuar gjithashtu prej formulimit të tij si principe të përgjithshme ose prej drejtimit të tij kundër praktikave të ngritura në vendet e tjera.

Këto do të paguanin një shumë të pranuar për thesarin si përgjigje për të drejtën në mbledhjen e sigurtë të taksave. Për këtë. Kështu. më 1738 ishte corvèe’ja apo sistemi i punës së detyruar i cili ishte zgjeruar nga rajone të përcaktuara drejt gjithë vendit. Në krye të kësaj. Ky proces ishte inefiçent dhe një metodë e padrejtë e grumbullimit e cila ishte përdorur shpesh. sipas pretendimit të tij. Kartmonedha do të zhvillonte funksionet e monedhës metalike dhe pati avantazhin e mungesës së kostos në prodhim. Boisguilbet’i argumentoi se ajo që e mbante monedhën në qarkullim ishte konsumi dhe ajo që shpenzonte një njeri ishte një e ardhur për një njeri tjetër. shpërndarjen e të ardhurës jo për të varfrit të cilët do ta shpenzonin paranë shpejt por drejt të pasurit të cilët pëlqenin më tepër ta grumbullonin atë. ekuilibri nevojës për të blerë dhe detyrimit për të shitur. dhe pasiguria që e bën klasën e pasur më pak të preokupuar për të investuar. Perspektiva e drejtoi Boisguilbert’in të nxirrte përfundimin se vetëm natyra e jo shteti. ishte përgjysmuar për 30 vjetët e fundit. Si një pjesëmarrës në zhvillim ekonomik. Megjithatë. ndonëse individët 58 23 -1- . Megjithatë. nuk lëvizën taksat dhe barrierat për lëvizjet e brendshme të ushqimit çka përmirësoi zemrën e problemit. zhvillimi kërkon që të ketë një balancë ose ekuilibër midis mallrave të ndryshme dhe kështu ‘çmimet janë mbajtur në proporcion me një tjetër dhe me koston e domosdoshme për krijimin e mallrave’(1). Boisguilbert’i kërkoi të shpjegonte çfarë atij ju duk si shkatruese në rënien e ekonomisë së Francës nën Louis’in e XIV-të. Kritikat e Mercantilizmit në fillim të shekullit të XIX-të Një nga kritikët e hershëm të politikave ekonomike të Louis’it XIV-të ishte Pierre de Boisguilbert (1646-1714). Pika e parë e analizës së tij ishte domosdoshmëria e këmbimit. Kleri dhe fisnikëria të cilët zotëronin shumicën e pasurisë kombëtare ishin të përjashtuar gjerësisht nga taksat direkte dhe midis aëtyre që ishin përgjegjës për të mbajtur barrën e taksave të tilla. ashtu edhe nga pasardhësi i vet. Në Detail de la France (e publikuar më 1695 por me gjasë e shkruajtur disa vite më parë) si dhe në një seri tjetër publikimesh gjatë dy dekadave pasardhëse. Grumbullimi i taksave ishte arbitrar dhe i pabarabartë. Të tilla mungesa qenë veçanërisht acute në qytete e për këtë ishin duke u filluar të rriteshin burimet e traditës së hinterlandit. mund të rregullojnë rrendin dhe paqen – laissez faire la nature. Qeveria gjithashtu u ballafaqua me vështirësitë kronike financiare të cilat ishin të përshtatura në një pjesë të madhe drejt shpenzimeve ushtarake të inkurajuara edhe nga Louis’i i XIV-të. Kështu që ulja e të ardhurave në Francë ishte si rezultat i uljes së konsumit. Shteti ishte në mënyrë të vazhdueshme në buzë të falimentimit. Ndonëse blerësit dhe shitësit janë të dy të motivuar prej fitimit. Zotërimi i të ardhurave. Konsumi dhe e ardhura ishin në këtë mënyrë të barabarta. Çfarë e pati shkaktuar këtë ? Përgjigja e Boisguilbert’it përfshiu barrën e taksave. në të dyja krahët ecën drejt dëgjimit të arsyes. një arsye kryesore se shteti nuk kishte një aparat administrativ për ti grumbulluar ato vetë por ja u dha me qera kompanive private. më fundamentalja. paraja në vetvete nuk krijonte pasuri. këmbimi bëhej gjithnjë e më shumë kompleks duke e bërrë kështu të domosdoshme përdorimin e parasë. Qeveria përdori shumë masa si përpjekje për tu marrë me problemin duke përfshirë fiksimin e çmimit për të ndaluar spekulimet në grurë dhe duke u drejtuar me detyrim nga prodhuesit. në se ajo do të bëhej efektive.-1- zakonshme. Boisguilbert’i lidhi zhvillimin me sistemin e çmimeve. Ajo duhej të qarkullonte aktivet. Në se paraja do të qarkullonte shpejt – ndoshta duke qënë shtuar edhe me para zëvendësuese siç janë dëftesat e këmbimit – kjo do të ishte aq efiçente sa egzistenca e një oferte paraje më të madhe. kishte shumë pabarazi. Megjithatë.

asistencën) e autoriteteve. në një përmirësim përmes reduktimit të normës së interesit në 2%. Çmime të larta do të thoshte se madje toka e keqija do të bëheshin me interes për ti kultivuar duke shtyrë drejt ngopjes. qasja e shtetit nuk interferon tek ata për të kontribuar drejt të mirës së përgjithshme. Ashtu edhe si Boisguilbert’i. Arsyeja ishte se më 1694 ai pati vrarë një burrë në duel dhe pas arrestimit ai shpëtoi prej burgut me marrëveshjen e heshtur (dhe me gjasa.000 livra. duke mbajtur stoqe të cilat do të bliheshin dhe shiteshin për të realizuar këtë gjë. Laë arsyetoi për një sulm ndaj kartmonedhës. Si përgjigje. Boisguilbert’i propozoi kështu një rezultat nga rregulli i tij i laissez-faire: qeveria duhej të ndërhynte për të stabilizuar çmimin e grurit. parlamentit Skocez më 1705. ndonëse Boisguilbert’i i pa tregjet si krijues të regullit. Deftesat e lëshuara prej bankës ishin për tu pranuar në pagesat e taksave. Megjithatë. i ishin dhenë të drejta të veçanta tregëtare në Louisiana si përgjigje për marrjen në kontroll të një sasie të madhe borxhi të qeverisë dhe taksa e fermave ishte centralizuar. Laë filloi nga premisat se vlera e mallrave varej jo nga sasia e parave por nga kursi i sasisë së mallrave të kërkuara në drejtim të tyre dhe kështu roli i parasë ishte të lehtësonte tregëtinë. ndërsa përgjigja merkantiliste ishte në argumentat e masave për akumulimin e shufrave të arit. Siguria do të ishte ofruar prej titujve të tokës kundrejt të cilave do të ketë huadhënie. në Paris. Një pritje e pasigurtë dhe jo korrekte do të thoshte se çmimet e prodhimit do të lëkundeshin. Bashkimi me Anglinë më 1707 ngriti hetimin dhe ai mund të arrestohej. Ideja e propozuar nga Boisguilbert’i se kartmonedha do të përmbushte funksionet e arit dhe argjendit me kosto më të ulët ishte marrë ndoshta më shumë nga një skocez. për të cilat Laë pretendoi se ishin më stabël se sa vlera e argjendit. një kartmonedhë do të ketë avantazhin se oferta e saj do të jetë e rregulluar e kështu do të ketë vlerë të stabilizuar ashtu si edhe niveli i aktivitetit ekonomik. në krahasim me detyrimin e përgjithshëm të qeverisë prej rreth 450 milion livra. me kompaninë. ku ai e bindi Regjentin nën Louis’in e XV-të të zbatonte disa nga idetë e tij si zgjidhje të efekteve dhe si një rrugë shpëtimi të problemeve financiare të Francës. Prej të qënit i lidhur me vlerën e tokës. Më 1716. Laë ofroi të vendoste financat e Francës. të gjendura disa herë në vështirësi për shkak të luftrave të Louis’it të XIV-të. Kjo ishte veçanërisht e dallueshme tek tregu i grurit ku çmimet lëkundeshin me forcë. John Laë (1671-1729) në Paraja dhe tregëtia e konsideruar: Një propozim për ofertën kombëtare të parasë (1705). ato ndonjëherë do të dështonin. Një zhvillim në sasinë e parasë do të rriste në këtë mënyrë punësimin të shkaktuar prej punimit të një pjese më të madhe të tokës dhe zhvillimi të prodhimit dhe tregëtisë. Si rezultat Laë do të tërhiqej në manaxhimin e borxhit. çka i shtyn çmimet drejt një ulje të tillë që i bën të gjithë fermerët të humbasin.-1- janë varur vetëm prej interesit të tyre personal. ai ishte detyruar ta linte Skocinë për të shmangur një arrestim të tij si vrasës. Compagnie d’occident (Kompania e Perëndimit) e themeluar prej Laë’t më 1717. Rezultati ishte se banka pati pak kontroll për normat e interesit. Më 1706. vlera e kartmonedhës do të jetë e siguruar. Megjithatë. Të paguaje borxhin 59 23 -1- . Përveç qënies më e lirë. Propozimi i Laë’t ishte projektuar të ngjallte ekonominë Skoceze dhe ai ja nënështroi atë pa sukses. Ai u vendos në Francë. Laë formoi Bankën e Përgjithshme e cila më 1718 ishte kombëtarizuar nën emrin Banka Mbretërore. gjithashtu. Megjithatë. megjithatë. Roli i shtetit është vetëm të krijojë siguri dhe drejtësi. kapitali i bankes ishte vetëm 825. Laë punoi mbi supozimin se kishte burime normale të papunësisë të cilat do të merreshin dhe përdoreshin kur të zhvillohej aktiviteti.

prej shtatorit. posti më i lartë administrativ në Francë dhe. ata do të emigrojnë ose do t’kthehen të varfër dhe të uritur. ishin lëshuar aksione. ose nga që një shërbëtor kishte ndezur zjarrin për të mbuluar vrasësin e tij. andej nga fundi i vitit. i udhëhequr nga ideja se zjarri pati qenë një dredhi prej Cintillon’it që të mbulojë zhdukjen e tij. megjithatë. disa nga shkrimet e tij u morrën prej një udhëtari të panjohur në Surinam. Kjo e fshehu zgjerimin e kolapsit dhe për këtë periudhë.000 livrave për aksion. megjithatë. Shtëpia e tij u shkërmoq nga djegia dhe për një kohë të gjatë ishte supozuar se dy vetë kishin vdekur në zjarr. Në se janë shumë punonjës në një vend. Laë kuptoi se situata financiare ende kishte nevojë të merrej nën kontroll dhe ai propozoi një plan gradual për të reduktuar çmimin e aksioneve nga vlera e kërcyer e 9000 livrave për aksion drejt 5. pati shkatrruar shumë nga shkrimet e tij. se duhej përkthyer nga anglishtja me dënimin për të bërë xhiron e Francës nga censorët e ligjeve. Ajo sefte u duk në Francë. nga janari në mars ishin bërë planet për demonetizimin e arit dhe argjendit. Laë përdori një numur mjetesh për marketing për të shitur aksionet në Compagnie d’Occident dhe më 1719 ato u ngritën në vlerë të mbështetura prej huasë së Bankës Mbretërore. Shumë nga pasuritë financiare të publikut u patën shkatëruar. Kjo e zemëroi publikun i cili kishte llogaritur ngritjen e vlerës së aksioneve (ishte një zhvillim i lartë dhe i paprecedent i tregut me disa tregëti që morën pjesë mbi besimin se aksionet do të ngriheshin aq lart sa ti afroheshin 15. Përveç kolapsit në çmimet e aksionit të kompanisë. Në një kritikë të brendshme të politikës 60 23 -1- .-1- për qeverinë. Kjo shkaktoi atë që njerëzit u shtynë drejt monedhës në vend të bankënotave dhe krijoi një krizë likuiditeti për bankën. ndoshta e shkruajtur më 1730. Ai është vërtitur në mister. Laë këmbënguli në besimin se do të kishte mbijetuar në se nuk do të kishte arritur murtaja në Marsejë më 1720. gjë që d. Cantillon’i mbi natyrën e përgjithshme të tregëtisë Njëri nga ata që dalloi të metat në skemën e Laë’t dhe kërkoi ta shpëtonte në kohë fatin e tij ishte Richard Cantillon (1680/1690-?1734). mbilëshimi i bankënotave u zvogëlua në mënyrë substanciale për vlerën e aksioneve. Eseja e Cantillon’it hapet me deklarimin se toka është burimi i pasurisë: ‘Toka është burimi api materja nga prodhohen gjithë pasuritë.th. vlera pati rënë nga £ 302 për aksion tek £ 47 për aksion. Në janar 1720 Laë ishte caktuar Kontrollor i Ppërgjithshëm i Financës. E vlerësuar në sterlina të lidhura me arin. çmimi pati rënë vetëm për 4. Zjarri. Puna. ndonëse qeveria përfitoi përmes reduktimit thelbësor të borxhit. e vështruar prej shumë ekonomistëve si burim i pasurisë. Në maj 1720. Cantillon’i ishte një bankier i flotës tregëtare irlandeze i cili kaloi një pjesë të madhe të kohës së vet në Francë. thjesht e rregulluar nga kërkesa. Një muaj më vonë. Ai publikoi një libër.025 livrash për aksion. Një ese mbi natyrën e tregëtisë në përgjithësi. por e papublikuar deri më 1755.000 livrave) dhe.367 livra për aksion. Në maj 1719 aksionet ishin shitur për më pak se sa vlera nominale e 500 livrave por në dhjetor ato u shitën në një shumë prej 10. Puna e njeriut është forma e cila e prodhon atë: dhe të mirat s’janë gjë tjetër veçse një pasuri e ruajtur që ushqen vazhdimin e jetës’(2). Motivi duhet të ketë qenë shpëtimi nga proceset gjyqësore kundër të cilave ai ende duhej të mbrohej në të ardhmen të cilën ai e kishte siguruar përmes aktiviteteve të tija me Laë’n më 1720. Disa studiues e kanë parë këtë libër si të mrekullueshëm dhe si një shenjë të lindjes së subjektit të ekonomiksit.

çmimi i tregut ka varësi nga oferta dhe kërkesa dhe mund të luhatet mbi ose nën vlerën e brendshme të mallit. zakonisht ata duhej të ushqenin më pak bagëti. dhe kanë kështu më pak lesh dhe mish dashi për të shitur. Analiza e Cantillon’it është bazuar mbi konceptin e “vlerës së brendshme”.. Është sasia e tokës dhe e punës që hyn në prodhimin e mallrave. Për të prodhuar drithë. ndonëse ecuria e sipërmarësve është një funksion i rëndësishëm në ndërmarjen e rrezikut të aktiviteteve. Sipërmarësit janë njerëz të cilët blejnë mallra që ose ti okupojnë për prodhim ose ti tregëtojnë ato. “Tekat. apo sa nga shitjet do të jenë me humbje si rezultat i konkurrentëve. në se do të jetë ajo e ulët apo e lartë. p. megjithatë. drejt vlerës së mallrave të ndryshme. çka do të detyrojë banorët ti veshin rrobat e tyre për një kohë më të gjatë se zakonisht dhe do të ketë gjithashtu 61 23 -1- . apo koha e të korrave do të jetë e mirë apo e keqe. punëson njerëz për të punuar për të. Në se puna është vlerësuar në varësi të sasisë së tokës së nevojshme për të ushqyer punonjësit. arë.-1- së Colbert’it. përcaktojnë rregullin i cili tokën e vendos në një gjendje dhe si shkak të ndryshueshëm në çmimin e tregut të të gjitha gjërave”. Cantillon’i argumentoi se do të ishte e pamundur të rritej pasuria prej trajnimit të më shumë zejtarëve. ashtu si puntorët të cilët punojnë për një rrogë. fermeri i cili është një sipërmarës bujqësor. si prodhues të pavarur. Pastaj do të ketë më tepër drithë dhe gjithashtu më pak lesh për konsum për banorët. kopshte e kështu me rradhë do të përcaktohej tërësisht prej shijes së pronarëve (ndonëse ai natyrisht që do të ketë për të shpërndarë tokë të mjaftueshme për prodhimin e mallrave të cilat i konsumojnë puntorët e tij). ata ende janë. Ndarja e pronësisë në kullotë. si rezultat. Cantillon bashkoi rëndësinë e pjesëshme. për një tip pune – që kjo ka me sipërmarësin.. P.sh. Ai krahasonte këtë me trajnimin e më shumë detarëve për të cilët s’ka ndërtime për më shumë anije. Konkluzioni i tij është se çdokush në pronën e tij do të jetonte në një mënyrë saktësisht të njëjtë si më përpara.3 Ai jep shembullin e një prone gjerësisht të vetmjaftueshme e cila është kultivuar në fillim nga vetë pronari. plus toka e nevojshme për të prodhuar mjetet ushqimore të puntorëve. Leshi në këtë mënyrë do të shtrenjtohet. vendoste lart mbikqyrsit e vet. Së pari është ajo se toka është burim i vlerës. Kantillon’i më tej ju dha rëndësi asaj që do të ndodhte në se pronari shpërqëndronte (decentralizonte) vendimarjen.sh. Vetëm këta pronarë janë “të pavarur natyralë”. park. shembulli do ta ndryshojë aktivitetin ekonomik: Në se disa fermerë mbollën më shumë drithë. kërkohet toka mbi të cilën do të prodhohet ajo. i cili drejton mbikqyrësit për ta organizuar atë e kështu të prodhojë mallrat që ai kërkon. Vetëm në se pronari këmben produktin e tij. për ato që janë duke shpenzuar e që përcaktojnë se si burimet janë shpërndarë ndërmjet nevojave të ndryshme dhe. Ishte toka që përcaktonte pasurinë dhe numri i punonjësve do të rregullohej automatikisht. Tregëtarët blejnë mallra me ngarkesa pa e ditur kohën e kërkesës nga konsumatorët. kultivon tokën pa e ditur motin dhe nëse drithërat do të jenë të lira apo të shtrenjta në treg. të pajisur me shumat e qenësishme të tokës dhe në se i lidhte ata me njëri-tjetrin përmes tregjeve. kjo u kufizua drejt teorisë së tokës së vlerës. të varur mbi pronësinë e tokës. zakonet dhe mënyrat e jetesës së princit dhe veçanërisht e pronarëve të tokave. Kjo nuk është njëlloj si çmimi i tregut. Përfshirja e dytë që Cantillon’i e tërheq nga pikpamja e vet e tokës si burim i mirëqënies është se të gjitha klasat e tjera janë mbajtur gjallë prej shpenzimeve të pronarit të tokës. Në ndryshim. pa ndonjë siguri se ata do të përfitojnë nga aktivitetet e tyre. Të citojmë një nga titujt e kapitullit të Cantillon’it . pemishte. Megjithatë. Dy përfshirje ndiqen nga kjo pikpamje e tokës si burim i pasurisë.

dhe vazhdueshmërisht bujku do të punësohej dhe toka do të shërbente për të njëjtat qëllime si më parë.. Klasat me të ardhura fikse. njerëzit e parë që ndjejnë gëzim do të jenë pronarët e minierave dhe puntorët në industrinë e minierave. si përgjigje.(6) Për të zgjidhur këtë. duke e konsideruar vetëm si një gjendje në kushtin e vet natyral e të njëtrajtshëm’(5) Pas vëmendjes mbi produktin dhe pasurisë. Kjo do të ngrerë. Të ardhurat e tyre do të rriten dhe ata do të shpenzojnë më tepër. duke pushuar nga puna disa prej shërbëtorëve të tyre të brendshëm dhe të risnin numrin e kuajve në pronën e tyre. por në këtë shembull ne kemi supozuar se të gjithë njerëzit jetojnë në të njëjtën mënyrë sikur pronari i tokës kultivonte tokën për vete. është afërsisht ajo që ka ndodhur në Spanjë pas zbulimit të Amerikës. Kjo do ti shkatërojë fabrikantët. prodhuesit do të zbulojnë se kostot e tyre kanë ngritje. Në se paraja vjen nga minierat. Ashtu siç ngrihen çmimet.-1- shumë drithë dhe një mbiprodhim për vitin tjetër.të ardhurat do të bien dhe njerëzit do të shkurtojnë shpenzimet e tyre. do të ketë një rrjedhojë me ndikim tek tregëtarët. Nga shkaku se ari dhe argjendi do të ketë rrjedhur jashtë shtetit për të paguar importet e rritura. duke ngritur kështu çmimet dhe të ardhurat e tjera. ai kritikoi Locke’n mbi mbështetjet që. lesh e kështu me rradhë dhe ai nuk do ta ndryshojë planin e tij vetëm në se ai shikon disa konsiderata të ndryshuara në kërkesë. duke i detyruar ata të ngrejnë çmimet më tepër. Cantillon’i u kthye drejt monedhës. Këtu idetë e tij i detyrohen shumë Locke’s. në se frenimi i rrjedhjes së parasë ngrihet drejt një balance të favorshme të tregëtisë. ndërsa ‘ai kishte parë qartësisht se bollëku i emetimit të parasë e bën gjithçka të shtrenjtë. Paraja do të rrallohet dhe varfëria dhe mizerja do ta pasojnë më tej. bujqit të cilët kanë shumë drithë dhe shumë pak lesh. argumentonte Cantillon’i. për përqëndrimin e tij mbi qarkullimin e parasë.sh. Dhe ashtu si ne supozojmë se pronari i tokës ka kushtëzuar për pagesat në argjend të të tretit për prodhimet bujqësore që duhet ti paguhen atij. Ashtu siç vazhdojnë të ngrihen çmimet. (4) Në se pronarët e tokës ishin. përveç lidhjes midis nivelit të çmimit dhe ofertës së parasë.për bar të thatë. Në ndryshim. në vend të tokave me bar. Paraja gradualisht do të përhapet në gjithë vendin. balancën e tregëtisë dhe. fundos pagesat e fuqive të huaja. do të përkeqësohen derisa kontratat e qirasë të jenë rinegociuar. p. nuk do të jenë në gjendje ti paguajnë atij rentën… Kështu që një bujk i cili ka arritur rreth proporcionit të konsumit. duke ngritur çmimet deri në një farë vendi. ashtu si në disutimin e vlerës. Kjo do të rriste të ardhurat e fermerëve dhe manifakturistëve nga të cilët janë blerë këto mallra. një tjetër për drithë. Përmes këtij diskutimi. Kur të prajë rrjedhja e parasë së re – ndoshta për shkak të rraskapitjes së minatorëve. njerëzit do të jenë inkurajuar ndërkohë të blejnë jashtë shtetit ku çmimet janë akoma më të lira. do të ketë interesim për pjesë të fermës së tij edhe në bar. drithi do të bëhej i lirë (për kërkesën që do të zvogëlohej ) dhe barri i thatë do shtrenjtohej (kërkesa ka ngritje). kështu që as nuk e komplikojnë subjektin tim. Cantillon’i shqyrtoi mënyrën në të cilën paraja hyn në ekonomi dhe kanalet përmes të cilave ajo qarkullon. Bujqit do ti ktheheshin pastaj fushave të drithit. Cantillon’i e bëri atë të qartë se ai ishte duke u marrë vetëm me ekuilibrin afatgjatë: ‘Unë nuk do të konsideroja këtu variacionin në çmimet e tregut i cili duhet të ngrihet nga të korrat e mira apo të këqija të vitit apo nga konsumi i jashtëzakonshëm i cili duhet të ndodhë nga trupat që veprojnë jashtë apo nga aksidentet e tjera. Megjithatë.… ai nuk e kishte sqaruar se si ndodh kjo’. . të 62 23 -1- . Ai vlerësoi tre burime kryesore nga të cilat një rritje në ofertën e parasë duhej të shkaktonte ngritjen e : arit dhe argjendit të minierave. siç janë pronarët e tokave të cilët e kanë rentën e fiksuar me marrëveshje afatgjata. gjendja nuk do të mbarojë me ndonjë para më shumë se sa fqinjët e tij. çka do të rritë çmimet e mallrave që ata blejnë. Kjo.

Cantillon’i do të shkruante kështu se kur një ofertë paraje e shtetit. së fundi. shpjegoi ai. duke ngritur çmimet. ky mekanizëm përfshiu idenë se përpjekje të tilla për rritjen e ofertës së parasë janë vetdështim. Cantillon’i do të lëvizte drejt financës. është e domosdoshme që paraja të mbahet brenda shtetit. Cantillon’i njohu atë që më vonë do të përkufizohej si çmimi – lloj. Cantillon’i do të shkruante gjithashtu se ‘Është e qartë se çdo shtet i cili ka më shumë para në qarkullim se sa fqinjët. Çmimet e tokës dhe të punës gjithashtu do të rriten. sa ta rregullojë tepricën e parasë’(8) Çmime më të larta të brendshme do të thotë se e njëjta sasi e mallrave të eksportuara do të tregëtojë më shumë importe. paraja do të sjellë efekt tek punonjësit e industrisë të cilët janë të ndjeshëm për sigurimin e pronës dhe ata nuk do ta rritin konsumin e tyre por do të kursejnë para. me një llogaritje mesatare ishte rreth 4 milion onc argjend. derisa ata të kenë tepricë. mund të vazhdojë për disa vjet. kur çmimet tentojnë të ngrihen. në se do të investoheshin. por një situatë e tillë. Bankat ishin pa ndonjë përfitim të pjesshëm për shtete të vogla ku argjendi ishte i pakët. zhvlerësimin e monedhës. Ngritja e çmimeve të mallrave do të shkaktojë rritjen e importeve. shteti “do të bjerë pashmangshërisht në varfëri prej kursit të zakonshëm të gjërave”. Pasojat e fundosjeve nga fuqitë e huaja do të varen nga koha që paratë janë grumbulluar ose shpenzuar. Megjithatë. ishte një shembull që ai kurrë nuk do ta kishte harruar. Vetëm pas kësaj ata do të rrisin konsumin e tyre. dhe në këtë mënyrë edhe pasuria e tij. në mënyrë të ngjashme. Si Laë. Arsyeja ishte se besohej tek egzistenca e kapacitetit qëndror të njeriut i cili e aftësonte atë të mendonte dhe të vepronte me korrektësi. Ai llogariti se Banka e Anglisë mbajti rezerva të barabarta me rreth 1 milion onc argjend. Kjo është më e dukshme në se kjo është realizuar nga minierat dhe për paratë që do të merreshin prej këtyre. Megjithatë. si rrjedhojë. Iluminizmi Disa nga idetë më të rëndësishme të nënvizuara nga Iluminizmi mund të kenë qenë si rrjedhojë e Anglisë së shekullit të XVII-të – nga Locke dhe revolucioni shkencor i shoqëruar mbi të gjitha me Bacon’in dhe Neëton’in. përfitimi nga eksperiencat e fillimit të 1720-ës. Megjithatë. është në pikun e saj. kur edhe Anglia edhe Franca patën si eksperiencë një spekulim të rëndësishëm që zjeu e i cili i pati djegur dramatikisht.(7) Kjo do të shfaqte theksin ndaj nocionit të ‘merkantilizmit’ që rriti ofertën e parasë si sjellëse e prosperitetit. Iluminizmi përfshiu një besim tek arsyeja. do të ishte më mirë se sa të shpenzoheshin në sende luksi. Për shkak se të gjithë njerëzit ishin njëlloj nga virtytet 63 23 -1- . Në këtë mënyrë. Duke pasur diskutuar për paranë. Vetëm në një rast më të vonë ato do të kenë ndonjë efekt.-1- ardhurat e atyre që prodhojnë mallra të cilat janë për tu eksportuar. Kur qarkullimi i parasë kishte nevojë për rritjen e shpejtësisë. shumë para e bëjnë më të lehtë për sunduesin që të ngrerë taksat. por shuma e emisionit. duke rezultuar në një deficit tregëtar që shkaktoi rrjedhja jashtë vendit e parasë.mekanizëm rrjedhës – nocion i cili tregoi se rritja e ofertës së parasë do të ngrinte çmimet. argumenton Cantillon’i. një lehtësim i madh për Anglinë. varacionet në vlerat relative të metaleve të ndryshme të përdorura si para. progresi. liria dhe tolerance. Çështjet që ai mbuloi përfshinë këmbimet e huaja. Cantillon’i përjashtoi rreziqet e paaftësisë paguese që do të rriste për bankën lëshimin e letrave më të shumta me vlerë. ka një avantazh mbi ta aq të gjatë. ai pa se bankat do të ishin të vlefshme për një komb dhe kjo vlerë do të ishte e matshme me monedhën letër që ishte future në qarkullim. sepse paraja do të merrej prej klasave të ndryshme të popullatës. bankat. Në formën e vet të thjeshtë. për ta investuar atë me interes apo të blejnë tokë. dhe. sjellja me shpenzime e të cilave do të ishte e ndryshme. Shembulli i skemës së Laë’t të cilën ai e pati drejtuar për të dalë jashtë kohës. kjo situatë ishte. Efektet do të ishin të ndryshme nga ato të rritjes së parasë prej minierave. Si përfundim. për këtë shkak.

njerëzit do të ishin të aftë të bënin përpara pa ndonjë asistencë hyjnore. nuk do të përhapeshin aq gjerësisht sa çdo të ndodhte në se ato do të shtypeshin. Kishte gjithashtu ekonomistë si Turgot (shih në fq. mbi qeverisjen e ligjit dhe Condillac (1715-80) i cili zhvilloi psikologjinë e Locke’s. Mbi të gjitha. çlodhja ishte e mjaftueshme për të çliruar një ofensivë të përmbajtur të kriticizmit të ideve të shtjelluara dhe institucioneve. kjo pasohej nga përfundimi se çdokush duhej të ishte i lirë të vepronte dhe mendonte ashtu siç e drejtonte arsyeja. Në mes të viteve 1740 censura ishte mrekullisht në krizë dhe dekada që ishte duke pasuar pa një bollëk të ideve të reja nga njerëz të tillë si Diderot (1713-84). ishin i pari grup i ekonomistëve të organizuar. Marquiz de Mirabeau (1715-89). sipas kriterit prej të cilit të gjitha gjërat ishin për tu gjykuar. Idetë e afruara nga natyra e jashtme nuk ishin të nevojshme: arsyeja ishte e mjaftueshme. Idetë fiziokrate ishin zhvilluar midis 1756 dhe 1763 prej dy njerëzve. Encycopedie.-1- për shkak të posedimit të arsyes. edhe në Angli.1715-74). me rezultatin se idetë joortodokse. Locke gjithashtu pati ofruar një kornizë praktike për moralin dhe solli një bazë teorike për qeverinë përfaqësuese. Censura ende do të rezistonte nën Lousis’in e XV-të (qv. Shtypi ishte ende i kontrolluar për shumë vjet. Montesquieu (16891755). Iluminizmi ishte karakterizuar prej një besimi në progres. François Quesnay (1694-1774) dhe Victor Riqueti. Duke zëvendësuar bestytninë me arsyen. 28 volumet ishin publikuar. mantenutës së Louis’it të XV-të dhe për shkak të shërbimeve mjekësore ai morri një titull dhe fitime të konsiderueshme. Disa nga idetë Fiziokrate i realizoi Turgot’i me reformat gjatë periudhës së tij si Kontrollor i përgjithshëm i Financave nga 1774 – 1776. Para se Quesnay të ktheheshe drejt ekonomiksit. Ephemerides ku publikonin idetë e tyre midis 1767 dhe 1772 dhe La Philosphie rurale (1763) do të shihej si një tekst i ekonomiksit Fiziokratik. në një kohë kur Lufta Shtatë Vjeçare me Anglinë kishte vendosur një barrë mbi financat e Francës. duke qarkulluar vetëm në formë të shkruajtur me dorë. Pozicioni i tij në oborrin e Francës ishte si fizikan i Madame de Pompadur. tekstet e shenjta dhe traditat. Midis 1751 dhe 1772. E shkuara e tij mjekësore është e 64 23 -1- . Ata mbajtën takime të rregullta për të diskutuar idetë Fiziokratike dhe ata patën edhe një revistë. Megjithatë. mbi relativitetin e moralit dhe njohurive. ndonëse më pak rigoroze. Duke mbuluar njohuritë praktike si dhe ato teorike. përveç përpjekjeve periodike prej autoriteteve për ta shtypur atë. përfshiu dhe artikuj mbi çështjet ekonomike. Me një shpirt të ngjashëm. Neëton’i pati treguar se gjithësia fizike do të ishte kuptuar në termat e një sistemi ligjesh. ndonëse jo në të gjitha argumentat e ideve të saj. të afta të kuptoheshin përmes arsyes dhe Locke kishte treguar se mendja njerëzore do të ndërtonte ide komplekse nga të dhënat bazë të sensorit të eksperiencës. Fiziokracia pati simpatizantë të devotshëm duke përfshirë Du Pont de Nemours (1739-1817) dhe Mercier de la Riviere (1720-93). së pari si kirug dhe pastaj si një fizikan (në këtë kohë kjo vështrohej si me status të lartë. edhe në Francë). para ___________ ) i cili simpatizonte fiziokratët. megjithatë. Iluminizmi ishte në këtë mënyrë një revoltë kundër aleancës së hershme të mungesës së arsyes – arsyeja ishte se duheshin zëvëndësuar autoritetet fetare. ai pati fituar një reputacion të konsiderueshëm si një mjek. Fiziokracia Fiziokratët apo Les Economistes. Sfida të tilla për idetë e traditës ishin të habitshme në Francën e Louis’it të XIV-të. Optimizmi i lëvizjes ishte kapur prej Diderot dhe d’Alembert’it (1717-83) i cili botoi një enciklopedi që do të sillte së bashku të gjitha njohuritë njerëzore dhe shërbeu të propogandonte idetë e reja.

Marëdhëniet midis kapitalit bujqësor dhe rritjes ekonomike ishin shpjeguar prej Quesnay’t në disa versione të Tableau economique të tij. sistemi Fiziokratik mbeti i bazuar mbi një analizë të qartë të strukturës së shoqërisë franceze. një klasë të re të fermerëve – sipërmarësa agrikulturalë. Ishte duke u tentuar për tu sugjeruar se termi “Physiocracy”. Kjo ishte një diagramë që tregoi qarkullimin e parasë dhe mallrave midis të tre klasave në shoqëri (pronarëve. kuptonte rregullat e natyrës. prodhonte të ardhur neto – një mbivlerë mbi kostot e domosdoshme të prodhimit (shiko fq. Metodat e tyre ishin dukshëm më productive se sa ato të fshatarëve të punësuar prej pronarëve të cilët kultivonin tokat e tyre me capital minimal. ose një ‘avancë vjetore’ të £2 milion. Quesnay kërkoi të analizonte patologjinë e shoqërisë dhe të propozonte shërimet. Në kthimin drejt ekonomiksit. Ndryshimi thelbësor midis këtyre dhe mëditësve ishte se ata patën akses për capital. Ajo thjesht mbuloi koston e saj. Quesnay dhe Mirabeau’ja pretenduan në La Philosophie rurale se. (1) Gjithë e ardhura hyn në qarkullim. Njëlloj i mrekullueshëm. Politikat dhe ligji. (7) Njerëzit janë të lirë të kultivojnë tokën e tyre si dhe të mendojnë më të mirën. kishte pasur një zhvillim në pjesën veriore të Francës. argumentonin fiziokratët. Të dhënat tregonin se asnjë nga këto kushte nuk ishte plotësuar e duke parë këto do të thoshte se shtoheshe së tepërmi një axhendë politike substanciale. I influencuar fuqimisht prej Boisguilbert’it dhe Cantillon’it (nga të cilët u tërhoq fuqimisht puna e Mirabeau’t) ai u fokusua mbi qarkullimin e parasë – një analogji e pastër me qarkullimin e gjakut në një trup. e para e të cilave ishte publikuar më 1758. Të kuptonin shoqërinë. së pari të publikuar në një artikull në Encyclopedie të Diderot’it.-1- rëndësishme. Kjo klasë kishte qenë në gjendje të zhvillonte tokat që ishin dhënë me qera nga pronarët (zakonisht prej fisnikëve ose prej Kishës) dhe prodhonte teprica të mëdha. Fillimi i çështjes për Tableau ishte një situatë në të cilën fermerët kanë capital. por agrikultura mbetej fondamentale. Bujqësia prodhoi një tepricë në 100% e cila rrjedh drejt pronarëve si rentë. ndonëse ishte esenciale përpjekja për prodhimin e mallrave të nevojshme për njerëzit. Ato përfshinë si më poshtë. Ata përvijuan evolucionin e shoqërisë duke kulmuar tek shoqëria komerciale që është ngritur lart nëpërmjet një agriculture. fermerëve dhe artizanëve) mbi supozimin se politikat ishin ideale për zhvillimin bujqësor. Në ndryshim. të dy mbetën mbi këto çështje. aq sa ajo i nxiti atij perspektivën mbi ekonomiksin._102_______) . dhe për këtë atyre ju bë e mundur të punësonin më shumë teknikë prodhimi. (2) Njerëzit nuk janë drejtuar prej pasigurisë në akumulimin e parasë. Ata e shprehën këtë prej përshkrimit të agrikulturës si productive dhe sektorët e tjerë (tregëtinë dhe fabrikat) si sterilë. (5) Egziston një tregëti e jashtme e lirë në produktin bruto. duke reflektuar pikpamjen e një fizikani me eksperiencë i cili njihte rëndësinë e punës me natyrën që ishte nën efektin e një ilaçi. Arsyeja kryesore për këtë ishte se ajo e vetme. (4) Fermerët kanë capital tepricë për realizimin e të ardhurës neto (tepricës) më së paku edhe 100%. Kapitali agrokulturor ishte në këtë mënyrë çelësi për rritjen ekonomike. industria nuk prodhoi teprica. i cili paguante një fraksion (zakonisht _) të produktit të tyre për pronarin e tokës si përgjigje për përdorimin e tokës dhe huanë e farës dhe bagëtisë. (3) Taksat nuk e shkatrrojnë të ardhurën kombëtare. (6) Nevojat e shtetit janë takuar vetëm përmes prosperitetit të kombit e jo përmes ngritjes së kreditit nga financierët. Pretendimet e Fiziokratëve rreth klasave të ndryshme ishin zhvilluar nga vëzhgimet e Quesnay’t mbi agrikulturën. Në versionet e ndryshme të Tableau’së. Shumë toka ishin kultivuar prej atij që e punonte. Në ndryshim. ishte e domosdoshme të kuptoheshin mënyrat nëpërmjet të cilave ajo realizonte egzistencën e vet. të zbuluar një shekull më parë. Tregëtia ishte esenciale dhe donte të përpiqej për siguritë mesatare të realizimit të egzistencës. Vlerësimi i parë është për qarkullimin e parasë. ashtu si edhe në Angli. Quesnay listoi njëzet e katër kushtet që duhej të plotësoheshin në rregullimin e ekonomisë e për operimin në një mënyrë që ai paraqiste në vija të trasha. Pronarët shpenzojnë gjysmën e të 65 23 -1- .

5 milion + £0.5 milion nga tjetri. Sistemi Fiziokratik. Rezultati do të ishte një rënie ekonomike dhe vitin tjetër do të prodhohej më pak product. Nga kjo. Megjithatë ka një diferencë të rëndësishme midis të dy sektorëve.000 indirekt përmes reduktimit të shitjeve për sektorin e manifakturimit. Bujqësia do të humbte £25. reflektoi besimin e Quesnay’t rreth asaj që do të kryhej në fermën kapitaliste në se kapitali i tepërt ishte i mundshëm të punësonte teknikat më efiçente (duke përdorur kuajt). ‘Avanca’ e £2 milionëve në drithë është përdorur për prodhimin e një pasurie prej £5 milionëv. Arsyeja ishte se shpenzimet e pronarëve ishin të domosdoshme për regullimin e rrjedhjeve vjetore të të ardhurave dhe shpenzimeve. Shteti kishte nevojë të rregullonte tregjet dhe rrjedhjen qark të të ardhurave. ai do të tregonte se një rënie në prodhim (ndoshta i përshtatshëm për intervenimin e qeverisë apo mbajtjen e çmimit të ulët të drithrave) apo shmangie e shpenzimeve nga bujqësia në manifakturë. përsëri gjysma shkon për ushqime dhe gjysma për manifakturimet. Arsyeja se përse bujqësia mund të gjenerojë mbivlerë financiare është se. stimulimi artificial i manifakturës duke mbajtur të ulura çmimet e ushqimit – të gjitha politikat e ndjekura prej qeverive të Louis’it të XIV-të dhe Louis’it të XV-të – ishin të gjitha ndihmuese dhe duhej të braktiseshin.000 direkt dhe £25. £2 milion është shitur për sektorin e fabrikimit. Këto teknika ishin përdorur mbi sipërfaqe të gjera fermash në jug të Anglisë dhe pjesë të Francës veriore.. Kur raundet pasardhëse të të ardhurave janë shtuar. ajo prodhon një mbivlerë të mallrave. Numri 100% i mbivlerës.000 ishte zhvendosur në dy sektorë. ai tregoi se në se një taksë prej £25. Në mënyrë të ngjashme. i përqëndruar mbi Tableau economique. aq sa mund të ishin të arritshme. Quesnay realizoi ushtrimet me Tableau’n për të treguar se si produkti do të reduktohej në se supoziimet e tij fillestare nuk do të plotësoheshin. Ky shembull numeric është diskutuar në detaje për të marrë një pikë të rëndësishme. për të vëzhguar ndjeshmërinë e sistemit ekonomik drejt ndryshimeve të pritshme. në ndryshim nga fabrikimi. p. Ato reflektuan statistika të tilla. Ndonëse ideja e mençur themelore e qarkullimit të të ardhurës erdhi nga Boisguilberti dhe Cantillon’i. Gjithë këto rrathë të hyrash të cilat janë shpenzuar. 66 23 -1- .125 milion + …).sh. Bujqësia përfundoi me një mbivlerë financiare prej £2 milion e cila i është paguar për pronarët si rentë. rezultati do të ishte një rënie në avancimin vjetor në bujqësi nga £2 milion deri £1. por nuk është kështu.-1- ardhurës së tyre (£2 milion) për ushqime dhe gjysmën për manifakturimin e mallrave. Ligjet e natyrës sollën izolimin mbi atë që shteti do të ndërmerte pa minimin e prosperitetit mbi të cilin ai varej. rreth ekonomisë franceze të ditëve të tij. Megjithatë. Sejcili sector fiton kështu më tepër se £ 0.000. Duke manifakturuar përdoret mbetja e tij prej £1 milion për tregëtimin e materjaleve të papërpunuara nga bujqësia me rezultatin se ajo nuk gjeneron mbivlerë. ishte përdorur për një mbrojtje të qartë dhe të diskutueshme të axhendës politike. por taksimi nuk do të ngrihej shumë shpejt. por shumë fermerë francezë nuk do të kishin interes për to. P. do të reduktonte produktin. Taksimi. Bilanci i llogarive. kjo nuk do ta shpallte si të parregullt gjithë aktivitetin e shtetit. Shembuj të tillë numrash e aftësuan gjithashtu Quesnay’n në versionet e suksesshme të Tabeau. Kështu çdo sector merr një të ardhur prej £2 milion dhe shpenzoi £1 milion për blerjen e mallrave të konsumit nga sektori tjetër. Quesnay provoi të zhvillonte argumentin e tij me një shkallë të rreptësisë që mungonte në punën e tyre.25 milion + £0.950. gjysma si ushqim dhe gjysma si materjal bruto. ato vinë drejt £2 milionëve për sejcilin sector (£1 milion + £0. £1 milion është shitur si ushqim drejt pronarit. Mbivlera prej rentës e pronarëve do të taksohej (deri sa ishte e nevojshme të rriteshin fondet e nevojshme për mbështetjen e tregut). Numrat e Quesnay’t mund të duken si arbitrare. Gjithë stoku i parasë (£2 milion) përfundon kështu në sektorin bujqësor. kështu që £1 milion rrodhi drejt një sektori tjetër.sh. Kjo la £2 milion pasuri të drithrave si stok kapitali për të vazhduar në vitin pasardhë. interferenca me bujqësinë.

Turgoti pretendoi se. Gournay. ndonëse i mbështetën ata mbi politikat ekonomike. laissez passer’ dhe ai ndoshta drejtoi publikimin e Essay’t të Cantillon’it. Angazhimet e tij si një zyrtar qeveritar do të thoshte se kishte shumë letra dhe raporte. sistemin e detyruar të punës gjatë të korrave dhe sistemin e rrugës. Ai zëvendësoi kompanitë private inefiçente që mbanin monopolin e nitratit të potasit (të nevojshëm për prodhimin e barutit të zi) me një firmë shtetërore. mendimi i M. Më 1761 ai ishte caktuar intendent në Limousin. Kjo do të ‘ngacmonte garën më të mrekullueshme në tregun i cili do të prodhojë në mënyrë të saktë një perfeksion të mrekullueshëm në fabrikim si dhe shumë çmime avantazhi për blerësit’. kishte një princip duke zgjidhur ato: se ‘në përgjithësi çdo njeri e dinte interesin e vet më mirë se një tjetër i cili nuk shqetësohej për to’. Shërbimet e postës ishin gjithashtu të transferuara tek një department qeveritar si dhe disa reforma të ngjashme të cilat ishin projektuar. argumentonte ai. Qeveria do të kthejë kështu lirinë drejt të gjitha degëve të tregëtisë – duke i lëvizur barrierat e tregëtisë. Gournay ishte një biznesmen i cili e bëri vetveten një shërbëtor public për tregëtinë nga zyrat e Qëllimi i Tregëtisë. një krahinë e humbur në Francë. Anne Robert Jacques Turgot (1727-81). të drejtuar nga kimisti Lavoisier. këtu ai u lidh me reformën. Kontributi i parë i Turgot’it në ekonomiks ishte një kritikë e teorisë monetare të Laë’t më 1749. ndonëse ai ende eksportet e drithit dhe kryente kontroll për ofertën e grurit për Parisin. Megjithatë më 1750. ai e takoi Gournay’n dhe punoi bashkë me të duke përkthyer një libër nga ekonomisti anglez Josiah Tucker (1712-99) dhe e shoqëroi Gournay’n në turret e inspektimit në province. Ai shkroi pak. ishte përqëndruar mbi Vincent de Gournay (1712-59). Puna e tij përfshiu vizitat në pjesë të ndryshme të Francës për të vëzhguar tregëtinë dhe fabrikat aty. argumentonte se Gournay e pa atë jo si një sistemues por si dikë që ofroi maksimat e common – sense. Përgjigja e tij kundrejt problemit të përjetshëm të varfërisë ishte tregëtia e lirë e grurit. Ishte kjo periudhë gjatë së cilës ishte kontributi i tij kryesor i shkruajtur për ekonomiksin. përfshirë Turgot’in. Gjithashtu. e shtriu konkluzionin se kur interesi i individëve është i saktë njëlloj si interesi i përgjithshëm. çdo njeri do të ishte më i miri teksa ndiqte një liri të vetën të cilën ai e pëlqen. ndonëse Gournay i pa problemet e common sense.-1- Turgot Jo të gjithë reformatorët i takuan shkollës Fiziokratike. Më 1774 Turgot’i u josh si Kontrollori i Përgjithshëm i Financës dhe lëvizi drejt Parisit. ose që shkatëroi një endës sepse roba e tij ishte inferiore kundrejt asaj të prodhuar nga një gildë. në një lavdërim të shkruajtur më 1759. duke thjeshtuar taksat dhe duke i dhënë sejcilit të drejtat për punë. Zonat me efekte përfshinë taksa. nuk kishte sens. një pozicion që ai e mbajti nga vt.(10). të ndalojë gildet që kufizuan mundësinë për shumë industri dhe të krijonte ndërtime rrugësh përmes një takse mbi pronarët e tokave në vend të investimit me punë 67 23 -1- .1751 deri më 1759.de Gournay’t është i rëndësishëm për interesin personal që nuk përkon me interesin e përgjithshëm. ku ai u morr me një process reforme. Më 1776 Turgot’i kërkoi të liberalizonte drithin e tregëtuar ende më tepër. Gournay popullarizoi frazën ‘laissez faire. Tani në rastin e tregëtisë pa kufizime. por ushtroi një influencë të rëndësishme mbi të tjerët. Dy të veçantat ishin Refleksionet mbi formatin dhe shpërndarjen e pasurisë (1766) dhe një ese e papërfunduar ‘Vlera dhe paraja’ (1769). Një grup i cili i qëndroi anash Fiziokratëve. duke i parandaluar ata nga puna brenda kufijve të vet. Regullimet merkantiliste të cilat lejuan një qytet në Francë ti trajtonte qytetarët e qyteteve të tjera si të huaj.

por kjo do të ishte e mundur vetëm në se kishte një capital tepricë. Ai synoi të detyronte përmes reformave të tij duke përdorur autoritetin e mbretit . Norma e interesit do të përcaktonte se cilat toka ishin mjaftueshmërisht fitimprurëse për tu trajtuar. Si rezultat. Turgot’i integroi elementët e ndryshëm të kësaj teorie më mirë se sa paraardhësit e tij. ndonëse paraja ishte object kursimi. Në mënyrë të ngjashme. por kundërshtarët e tij drejtuan një kthim të Louis’it të XVI-të kundër tij dhe ai u lirua. tregoi se kursimi pati dominuar ndaj luksit. si çmimi i çdo malli. Ekuilibri i normës së interesit është i determinuar prej ofertës dhe kërkesës: ai ‘varet direct nga marrëdhëniet midis kërkesës së huamarrësve dhe ofertës së huadhënësve’. duke argumentuar se ferma prej qeramarës-sipërmarës është më eficente. monedha (një mall i lëvizshëm dhe në këtë mënyrë pjesë e pasurisë) ishte pra një komponente shumë e vogël e pasurisë. Turgot’i humbi mbështetjen e ministrave të tjerë dhe u godit në fjalimet. Ndonëse reformat e Turgot’it duhej të kishin qenë pragmatiste. kthimet kundrejt sejcilit nga këto tre mundësi përdorimi të kapitalit. 68 23 -1- . është përgjigja që do të japë edhe një economist modern. të blinin tokë (e cila jepte rentë). të përfshish ‘kapitalet për huadhënie’ (asetet financiare) do të thotë të përfshish dyfish llogaritë në këtë mënyrë. Turgot’i nxorri në pah në mënyrë të qartë se. Përgjigja e tij ishte se ajo përmbledh përdorimin modern të terminologjisë. Kur njerëzit kursyen. Megjithatë.-1- të detyruar. investimi në industri është më me risk dhe mund të japë një kthim më të lartë. Kjo. drejt një perspective Fiziokratike mbi rolin e industrisë në krijimin e mirëqënies. vlerën e tanishme të të ardhurës neto nga toka (vlera e tokës) plus stokun e mallrave të tundshme. ato ishin të qëndrueshme me panoramën e fenomeneve ekonomike të nënvizuara në dy shkrimet e tij më sistematike mbi ekonomiksin. për normën e interesit dhe prej Mun’it mbi kapitalin. Kjo çoi drejt një diskutimi të rolit të parasë në tregëti. në esencë. Për shembull. Ata nuk do të jenë në të njëjtat kushte. Turgot’i foli për rrugët e ndryshme në të cilat mund të organizohej bujqësia. ‘ecën rëndë’ mbi të interesuarit e shumtë. Në se ju jepni hua. ose ta vinte atë në dispozicion të një industrie në avancë (e cila jep fitim). Megjithatë. ai përdori teorinë për përgjigje më të qarta se sa ndonjë bashkëkohës tjetër në një kohë që çështja ishte se çfarë e krijon pasurinë e kombit. të mbajtura prej paraardhësve të tij. Shumë nga reformat e tij u braktisën. ju jeni të sigurtë. veçanërisht prej Locke’s. argumentonte Turgoti. Kjo pamje e drejtoi atë të insistonte se norma e interesit ishte një çmim si gjithë të tjerët dhe në këtë mënyrë do të duhej të përcaktohej prej ‘kursit të tregëtisë’. Toka mund të japë kështu një kthim më të ulët se sa interesi i huasë. Tiparet e rëndësishme të kësaj tabloje mund të jenë themeluar në shkrimet e shekullit të XVII-të. Ai gjithashtu foli në favor të tolerancës për Protestantët.(11) Kursimi do ta rritë numrin e huadhënësve dhe reduktojë numrin e huamarrësve. Garimi do të krijojë kështu një ekuilibër midis kthimeve nga rrugët e ndryshme në të cilin mund të përdoret kapitali. ai morri të dhëna në drejtime të ndryshme kur ai argumentoi se dhënia e parasë hua mundet gjithashtu të kontribuonte për krijimin e pasurisë. argumentonte Turgoti. Këto masa. Për më tepër. ndërsa konsumi i luksit ka efekte kundërshtuese. në se vlera e tokës është tepër e lartë (kthimi ngelet njëlloj i ulët) në krahasim me përdorimet e tjera të kapitalit. huamarsi mund të dështojë tu ripaguajë ju. Për shkak se njerëzit i kishin këto mundësi zgjedhjeje. dhe në fakt. Seksionet më të hershme të Refleksione’ve do të kenë qenë shkruajtur prej një Fiziokrati. pasi që rreziqet janë të ndryshme. pronarët do ta shkëmbejnë atë për tipe të tjera të kapitalit dhe çmimi i saj do të ndryshohet. por në se ju blini tokë. megjithatë. do të jenë një nga variantet me të cilat ata do të jenë të lidhur. ata akumuluan capital të cilin mund ta përdornin në mënyra të ndryshme: ata mund ti huanin me interes. Ato flisnin për këmbimin dhe dallimin e bujqësisë – të bujkut mbi artizanin – dhe dallimin midis një klase productive dhe një inproduktive. Rënia europiane e normës së interesit. duke rezultuar një rritje në shumën e kapitalit. Ashtu si Quesnay.

nga të cilët Ferdinando Galiani (1728-87) ishte ndoshta përfaqsuesi më i shquar. Nga këtu ai procedoi të konsiderohej ndryshimi midis dy njerëzve të cilët në përgjithësi do të vlerësonin mallrat në mënyrë të ndryshme. Në praktikë. Ai filloi nga pretendimi se vlera. Galiani publikoi Della Moneta. p. Përfundimisht Turgot’i paraqiti një palë tregëtarë të dytë. Ishte e mundshme. ku ai qëndroi për dhjetë vjet. Kjo krijoi atë që Turgot’i e quajti ‘vlera e shkëmbimit’. kështu që ai pati katër njerëz në komunikim me njëri – tjetrin. kjo do të sillte pastaj që vlera relative e vlerës së ndonjë palë mallrash mund të jetë gati për tu kalkuluar. vlera është matur në terma të një arbitrariteti të bashkuar me dhënien prej konvencionit – a numeraire.sh. të thoje si disa armë zjarri kanë të njëjtën vlerë sa një masë me grurë. se vlera është subjective dhe masa vetëm në relacion me vlerën e mallrave të tjera. Galiani. ishte një traditë e gjatë e këtyre teorive. kur censori francez strict i ligjeve u çlodh mjaftueshëm për të lejuar publikimin e shkrimeve që do të përdoreshin kundër qeverisë. një temë që ai e zhvilloi në punën e tij të fundit të papërfunduar. Turgot’i nuk ishte i vetëm në zhvillimin e teorisë subjective të vlerës. të marrë prej Turgot’it. Argumenti i Galiani’t se njeriu është masa e zakonshme e vlerës ishte. njëri do të përfitonte më pak se tjetri nga shkëmbimi dhe do ta detyronte tjetrin të afrohej ngushtë me çmimin e tij. pretendonte Turgot’i. ekonomia politike ishte bërë në modë. i cili d. Më 1751. në përputhje me Quesnay’n. Ky concept i vlerës do të shpjegohej si ‘vlerësim i vlerës’ për vlerë të varur nga vlerësimi me të cilin një mall ishte i vlefshëm. Nëse ky nuk ishte rasti. Më 1759 ai ishte caktuar në ambasadën napoletane në Paris. e një malli ishte unike për secilin lloj. çështja kryesore e drejtimit të mendimit ekonomik ishte reforma. Turgot’i shqyrtoi natyrën e vlerës. Della Moneta.-1- Në kursin e këtij argumenti rreth natyrës së pasurisë. Ai pretendoi se dy mallra do të ishin shkëmbyer në dy vlerësime pjesësh të përafërta vlerash. shuma e paguar për mallin. Kjo varej nga gjendja e mallit për ti shërbyer qëllimeve për të cilat ai ishte kërkuar dhe nga vështirësia e krijimit të tij. dy shitësa të leshit dhe dy shitësa të drithit. Diskutimi i Turgot’it mbi ‘vlerësimin e vlerës’ishte aplikuar për rastin e një personi të izoluar.(12) Mendimi ekonomik nën Regjimin e Vjetër Njëherë. të jetë këmbyer në përdorim.th. nuk ishte një fiziokrat dhe kritikoi politikën e lejimit të eksportit të lirë të drithit ndërsa ishin ende barrierat ekstensive për tregëtinë e brendshme. Ndonëse ndryshimi conceptual nga termi ‘çmim’. Ai përvijoi se si konkurenca do ti detyronte të dy shitësat e sejcilit mall të pranonin të njëjtin çmim. Turgot’i argumentoi se nuk egzistonte një kriter unik natyral në të cilin të masje vlerën dhe kështu vlerën e një malli që duhej të matej në numra me një tjetër mall. Kundër kësaj tradite nuk ishte surprizë që doktrina e laissez-faire ishte zhvilluar në 69 23 -1- . ‘një nga më të rejat dhe të vërtetat më të thella të cilat i përmbante teoria e përgjithshme e vlerës’. megjithatë. vlera e shkëmbimit dhe çmimi janë numerikisht e njëjta gjë dhe mund. Në se gjithë mallrat janë matur në të dhëna të të njëjtit numeraire. Taksat dhe rregullimet ishin parë prej shumicës si një mpirje për tregëtinë. Përkundrazi. Megjithatë. një nga të paktat punë të cituara prej Turgot’it në esenë e tij mbi vlerën. qartësisht shpalli doktrinën. duke shkuar mbrapa përmes ligjit natyral të filozofëve të tillë siç ishte Samuel Pufendorf (1632-94) dhe Hugo Grotius (1583-1645) si dhe drejt skolastikëve dhe Aristotles’it. ku ka shumë mallra. Kjo dekadë ishte saktësisht koha kur. burrerat e shtetit më të qartë të teorive të vlerës subjective vinin nga ekonomistët italianë. ose dobia. në shumë kontekste.. Në shekullin e XVIII-të. Përdorimi dhe rrallësia janë faktorët kryesorë në shpjegimin e vlerës.

që për këtë ‘vërtet ishte e admirueshme se si disa njerëz gjeninj të këtij vendi krijuan realitetin’. ishin marrë më tepër në Skoci se sa prej mendimtarëve nga vende të tjera. Edhe pse pikpamjet e tij ekonomike do të ishin dukshëm të ndryshme. Idetë franceze ushqyen ekonomiksin klasik anglez përmes Adam Smith’it i cili ishte influencuar fuqimisht prej Quesnay dhe Turgot’it si dhe përmes autorëve që ishin duke punuar pas Revolucionit siç ishte Jean Baptiste Say ( shih fq. Neëton’it dhe shkencëtarëve të shekullit të XVII-të si dhe trashëgiminë e rëndësishme të elementëve të ligjit natyror të filozofisë. ndonëse mendimi ekonomik ishte gjerësisht i mbështetur prej çështjeve të politikës urgjente. Ai ishte gjithashtu i angazhuar për një shkëputje dhe objektivitet shkencor në krahasim me traditën ortodokse. Megjithatë. Efektet e kufizimeve të qeverisë mbi bujqësinë padyshim që sollën një pjesë të arsyes (ndonëse jo tërë arsyen) se përse fiziokratët theksuan produktivitetin e bujqësisë kaq fuqishëm. jashtë të cilit u ngritën disa nga kontributet më të dukshme të vendit për mendimin ekonomik (dhe për mendimin social në mënyrë më të përgjithshëm). David Hume nuk ishte i vetëm në këtë shqyrtim. Glasgou dhe Aberdeen ishin qendra e këtij aktiviteteti. më 1757. Fiziokratët ecën madje më tepër duke zhvilluar një model numeric abstract të aktivitetit ekonomik. Iluminizmi Skocez pati një focus të qartë social dhe mbi të gjitha historic. Ishte mjaft e jashtëzakonshme që madje edhe bashkëkohësit të ishin të ndërgjegjshëm për këtë. Tableau economique. Rezultati ishte se ekonomistat francezë të kësaj periudhe krijuan idetë të cilat u ofruan për tu marrë dhe përdorur në kontekste të ndryshme në shekujt e ardhshëm. nënvizojmë Colbertizmin. Mendimi social u shoqërua me Iluminizmin Skocez i cili pati disa tipare që.-1- variante të bollshme autorësh. veçanërisht për njerëz me pozita universitare dhe në dekadat e fillimit të shekullit). ……………. ishin zhvilluar shumë ide abstrakte. Mendimtarët e Iluminizmit Skocez ishin të ndërgjegjshëm për trashëgiminë e Bacon’it. në mos unike. Ai nuk mohoi doktrinat e krijuara nga religjioni (një mohim i tillë ishte ende i rrezikshëm në këtë kohë. por ai u fokusua mbi tokësoren. Autorët e tij ishin të ndërgjegjshëm se shoqëritë e ndryshme patën klientë të ndryshëm dhe ata kërkuan ti zbulonin shkaqet e kësaj. se burimet duhej të ishin kaluar drejt manifakturës. inspiroi Karl Marx’in (shih fq. Puna kryesore e Cantilonit ishte mbi natyrën e përgjithshme të tregëtisë. Në fund jo për nga rëndësia. mbi çdo aspect jetësor. Ndërkohë. Ky ishte secular. (1) Universitetet në Edinburg. nga Boisguilbert’i në fillim të shekullit drejt Turgot’it në vigjilje të Revolucionit Francez. Turgot’i madje u përfshi në zhvillimin e shtetit francez dhe u përpoq ta reformonte atë si dhe zhbiroi brenda kuptimit të koncepteve të tilla abstrakte siç ishin pasuria dhe vlera. …………). Fryma e Ligjeve 70 23 -1- .). Ata patën nevojë për mbështetës të pretendimit. Për këtë ata ishin ithtarë të Montesquieu’së. 6 Iluminizmi skocez i shekullit të tetëmbëdhjetë Tradita Iluminizmi skocez është një emër që është dhënë për lulëzimin e jashtëzakonshmëm të aktivitetit intelektual në të cilën me kohë kishte një periudhë shumë më të hershme të egzistencës në pjesë të Europës.

Autorët e Iluminizmit Skocez. jo common laë. Ligji natyral. Ata kërkuan të hapnin një llogari të historisë së shoqërisë civile. politika dhe ligji. Megjithatë. megjithatë. autorët skocezë – në veçanti Adam Smith’i – shkuan më larg se Montesquieu për faktin se ata kërkuan gjithashtu të shpjegonin se si ndryshojnë shoqëritë njerëzore. Hutcheson Francis Hutcheson (1694-1746) i cili mbajti kolltukun e Filozofit të Moralit të Edinburgut nga 1729 e deri në vdekjen e tij. e ardhmja shtrihej diku tjetër. Lidhja nga Aristotle’si tek Adam Smith’i vjen përmes Pufendorf’it dhe Carmichael. Kullotat u pasuan nga ngulimi dhe banesa e kafshëve dhe për këtë shkak u përvehtësua prona. Historia. Sistemi legal u përvehtësua dora-dorës. Ngritja e Jakobitëve më 1745 e cila u përpoq të restauronte Stuartët drejt fronit. Ndarja e punës rriti produktin dhe njëkohësisht i bëri njerëzit më të varur nga njëri-tjetri. se këtu ligji roman nuk ishte njohur. Fakti i evolucionit social udhëhoqi edhe drejt besimit në progres. ose thënë ndryshe. Adam Ferguson’i (1723-1816). Kjo u pasua më tej prej stadit bujqësor në të cilin toka u vështrua si një pronë e cila duhej përvehtësuar. megjithatë. Në të njëjtën kohë. Doktrina e 71 23 -1- . çka shtriu mbi shoqërinë pabarazinë dhe statuset e ndryshme sociale. Elementet feudalë patën mbijetuar ( ashtu sic ishte akoma rasti në shekullin e XX-të). edhe pse theksi i natyrës njerëzore nuk ka ndryshuar. ishte themelor. Shumë e rëndësishme është të thuhet se sistemi ligjor i Skocisë ishte jo i ngjashëm me Anglinë e cila nga ana e saj bazohej në ligjin Roman. Megjithatë. është parë si origjina e Iluminizmit Skocez. autorët e Iluminizmit Skocez u bindën se ishte e rëndësishme të gjykoje shoqëritë në varësi të klientëve të vet periudhës të çdo shoqërie. Ishte kështu një interes i madh në krahasim me Anglinë. Një temë thelbësore në këto studime ishte fakti se natyra njerëzore ishte e njëjtë në çdo kohë. do të ishte përdorur për të zbuluar atë që ishte “ e pandryshueshme si dhe principet e historisë njerëzore”. do të shkruante se ‘epoka e sotme është tamam ajo që filloi brezi i mëparshmë. kufizonin të gjitha njëra-tjetrën së bashku. Kisha e Skocisë ishte Presbiteriane me thekse kalviniste mbi vendimet e marra nga individët. Ishte e papërshtatshme të gjykoje pastaj në varësi të klientëve të shoqërisë moderne. Ky ishte stadi në të cilin trashëgimia u bë e rëndësishme. Shoqëria primitive ishte bazuar mbi gjahun dhe grumbullimit të fryteve të natyrës pa ndonjë organizim social të trashëguar. Veprimi i njeriut do ta ndryshonte mjedisin dhe do të krijonte një situatë të re në të cilën sjellja do të ishte e ndryshme. përveç bashkimit me Anglinë. të cilën me përgjegjësi do t’përkthehej prej Hume’t në anglisht. gjithashtu kërkuan të ekzaminonin ndryshimin e mjedisit në të cilin vepronin qeniet njerëzore.(3) Një parashikim i tillë pati implikime të qarta politike. Skocia mbeti e ndryshme në çelësin e respekteve. Ishte ky i fundit i cili pati përfshirë ligjin natyral gjerman të filozofit Samuel Pufendorf drejt Skocisë. Një factor përtej Iluminizmit Skocez ishte një vetëdije se Skocia ishte mbrapa në krahasim me jugun dhe lindjen e Anglisë. Kjo ishte një teori evolucionare e organizimit të shoqërisë në të cilin ekonomiksi.-1- (1748). argumentonte shumë qartë Hume. një historian i shquar në Iluminizmin Skocez. duke publikuar një botim të njërës prej punëve më të rëndësishme së bashku me një grup shënimesh të rëndësishme dhe ndikuese. ajo që është duke filluar sot do të persoset nga brezi i ardhshëm’. Ata ishin gjithashtu të acaruar me kontrastin dramatic relativ midis Tokave të Ulëta dhe atyre regjioneve mbrapa të zonave më lart. Megjithatë ai i detyrohej shumë paraardhësit të tij Gershom Carmichael (1672-1729). Mbështetësit skocezë të Aktit të Bashkimit të 1707 patën shpresuar se Akti do të ndihmonte ekonomitë e tyre. edhe drejt besimit në relativitetin historik. ishte një hedhje prapa e vështrimit. Përfundimisht ishte ndryshimi i ekonomisë në të cilin shoqëria realizohej e ndarë në klasa të cilat i fitonin mjetet e jetesës në mënyra të ndryshme. Autorët skocezë ishin orientuar drejt këndvështrimit se shoqëria ka ecur përmes disa stadeve historike.

duke ndjerë për të tjerët dhe dëshirën për kushte më të mira të tyre. madje dhe ato më të varfrat. Ndërsa Mandeville pati pretenduar se njerëzit ishin egoistë. Bernard Mandeville (1670?-1733. Mandeville nuk është avokat i laissez – faire. Si një prej atyre që duhej pritur diçka të influencuar nga Pufendorf dhe Carmichael’i. Rjedhoje ishte papunësia dhe kolapsi i tërë industrive. Pastaj. Mandeville sfidoi nocionin se morali kristian ishte ajo që mbante shoqërinë të bashkuar. kaq e rëndësishme tek Adam Smith. Kritika e Hutcheson’it për Mandeville sfidoi pretendimin se njerëzit ishin thjesht të vetinteresuar. Kjo ngriti një protestë publike jo vetëm për argumentimin për tregjet e lira dhe konkurimin.i ( shih fq. ………………. Shumë bletë braktisën kosheren. Arsyeja ishte se konsumi i lartë krijoi punësimin. Kjo do të thoshte se Mandeville ishte i gabuar për argumentimin se shpenzimi i luksit ishte i nevojshëm për zhvillimin e kombeve.). Përveç zhvillimit dhe rritjes ekonomike. shpërtheu nje revolucion me moral puritan. Kishte gjithashtu shumë projekte të cilat qeveria do ti ndërmerte për të sjellë punësimin tek të varfrit. por ai po ashtu do të favorizonte rregullimin e tregëtisë së huaj në përpjekje për të krijuar punësimin dhe të akumulojë thesarin me të holla. Veset nuk duhen inkurajuar._________ ). nuk ishin më mirë se sa do të ishin në një tjetër situatë. Hutcheson. një dite. por të gjitha bletët. ishte një gjerman i cili ishte vendosur në Angli më 1699 dhe do të bëhej i njohur me Kosherja e hungërimave të horave: ose Horrat e kthyer në të ndershëm (1705). Fabula e Mandeville’s ishte për prosperimin e madh dhe akumulimin e krahasuar me atë të bletëve. Kjo përfshinte dëshirat për tu kujdesur për vetveten. Pasuria ishte shpërndarë në mënyrë të pabarabartë. por në një shoqëri të mirëorganizuar ata janë të impulsuar vullnetarisht të bëjnë çfarë është më e mira. megjithatë. Njerëzit do të kërkonin të siguroheshin që njerëzit e tjerë të kishin të mirat që ju nevojiteshin dhe kështu ata nuk do të kishin nevojë për shpenzime luksi deri sa të gjitha kërkesat për mallra të nevojshme të ishin të plotësuara. por ato duhen njohur dhe të shnërrohen në pasoja të mira. Rëndësia e pikpamjes së Hutcheson’it për natyrën njerëzore është bërë e qartë në kritikën e tij ndaj Mandeville. Morali i fabulës ishte i qartë. vuri re se njerëzit po aq drejtohen nga një motiv i ndryshueshëm. Hume 72 23 -1- . Hutcheson’i pretendoi se njerëzit ishin altruistë dhe kujdeseshin për miqtë e tyre. Idetë merkantiliste kështu do të egzistonin së bashku me njohjen e rëndësishtme që ato i bëjnë tregut. Çdo bletë ishte mbajtur e angazhuar në përpjekjet për të kënaqur kërkesat e të tjerëve. Hutcheson’i pati një teori të vlerës mbi kërkesë-ofertën dhe kështu u morr në pak vjet më vonë prej Sir James Steuart’i ( shih fq. Njerëzit natyrisht që janë egoistë. Veset private prodhojnë përfitime publike. Madje krimi dhe dredhia sollën lehtësitë për një zënie të ndershme me punë – si përshembull punësimi i bravatarëve për shkak së kishte vjedhës me thyerje. Tregu do të lejonte të kordinonte shumëçka nga aktiviteti ekonomik. një poemë me njëzet e gjashtë faqe e cila u zgjerua më vonë në Fabula e bletëve: ose cenet private të kthyera në përfitime publike (1714). duke e kombinuar këtë me një punë teorike për pronën të rrjedhur prej Locke. megjithatë.-1- Carmichael’it e vendos varësinë e vlerës së mallit edhe nga rrallësia dhe vështirësia e gjetjes së tij edhe nga ajo se sa malli do të ishte i dobishëm apo përfytyrohej se do të ishte i dobishëm dhe këto ishin bazuar ndershmërisht tek tradita aristoteliane. Hutchenson gjithashtu vuri theksin tek rëndësia e ndarjes së punës. Vesi gëlonte dhe të gjitha bletët ishin udhëhequr nga lakmia dhe madhështia. bletët ndjeheshin të pasigurta. por ai ishte gjithashtu një goditje e qartë mbi moralin puritan sipas të cilit përkorja ishte një virtut dhe konsumi i luksit ishte një ves. Krimi dhe shpenzimet ushtarake ishin zhdukur dhe ishte nxitur luksi. ashtu si shumë nga shokët e vet skocezë.

por për bashkëkohësit e tij ai ishte i njohur si historian. Kjo do të thotë se metoda e llogarisë historike që një person i vetëm mund ti japë shpjegimet. Kjo është arsyeja se përse fabrika është e nevojshme – manifaktura e mallrave të luksit i pajisi fermerët me një ngacmim për të punuar më shumë se sa shuma minimale e kërkuar për egzistencë. Ai shkrojti. Një perspektivë historike ushqeu kërkesën e tij për ekonomiksin. por këtu nuk është e njëjta sasi pune dhe as i njëjti lloj. sipas të njëjtës arsye. Ai apeloi tek lexuesit e vet që të mos ishte i dëmtuar kundër atyre që ai duhej ti quante të thjeshtë. sepse idetë e tij janë ‘jashtë rrugës së zakonshme’. argumentoi Hume. Më pas do të vazhdonte me konsumin e luksit dhe kjo do të ishte e reduktuar në se shteti i devijon burimet nga këto në drejtim të mbrojtjes dhe sipërmarjeve të jashtme. ndërsa politika e jashtme është e papërshtatshme me këtë subject problemi dhe se janë nevojitur shumë arsyetime të përgjithshme. Pa një ngacmim të tillë. të cilat mund të pranojnë pak a shumë një lehtësim.1752. tregëtia e jashtme është e vlefshmë. Ai e filloi me dallimin midis kësaj dhe lumturisë së subjekteve shtetërore.(7) Nuk ka përfitim nga pasja më tepër e sasisë së parave sepse çmimet do të jenë më të larta në të njëjtin 73 23 -1- . paraja. është thjesht ‘vaji i cili jep. të cilat duhet të sillnin konkluzione jo të familjarizuara.-1- David Hume (1711-76) është një nga më të njohurit për shkrimet e tij filozofike. ‘Çdo gjë në botë është blerë prej punës. Në një shtet pa manifaktura. ka një ulje të tregëtisë midis njërëzve të lumtur dhe shtetit të fuqishëm dhe me influencë. Në këndvështrimin e skepticizmit bashkëkohës rreth vlerës së kuptimit abstract në ekonomiks. Hume i mbështeti pretendimet e veta me referimin nga historia e Greqisë dhe Romës së lashtë. varet mbi një shumicë çështjesh. Nga kjo dëshirë për mallrat e luksit përfiton shteti sepse. si një pjesë e volumit të Diskurseve Politike. shpenzimi për luks është i rëndësishëm për shtetin. Duke pranuar këtë përfundim themi se fuqia e shtetit varet nga puna dhe tregëtia. për të qenë me domosdo një nxitës i njërëzve për punë.(4) Malli public. dhe pasionet tona janë vetëm shkaqet e punës’. Hume eci drejt shkatërimit të argumentit se paraja është mirëqënie. Bazat për argumentin e Hume’it rreth tregëtisë dhe mbushullisë është teoria se puna është baza për këtë mirëqënie dhe puna do ti furnizojë njerëzit vetëm në se njerëzit kanë një ngacmues për ta bërë këtë gjë. Megjithatë. thuhet. Kështu. taksat dhe krediti public. në lëvizjen e timonit [të tregëtisë]. është interesante të shënojmë se Hume hapi këtë grup të eseve me një mbrojtje të zbatimit të cilën ai e quajti ‘arsyetimet e ripaguara dhe lehtësitë për të tilla subjekte ‘vulgare’’ si tregëtia. në se fermerët janë prodhues të një mbiprodhimi mbi atë që ata kanë nevojë për mbijetesë. ata do të preferonin të rrinin kot për shumicën e kohës. jo mbi shansin dhe kapriçiot e pak individëve. më shumë punë është punësuar tërësisht përtej domosdoshmërive dhe kjo përkthehet si më shumë fuqi për shtetin. pa privuar ndonjë nevojë të jetës. Ajo zhvillon stokun e punës në një komb. duke u përmbajtur në një seri prej 9 esesh të publikuara në v. Paraja. Gjithë puna që është këtu jep më tepër domosdoshmëritë. qysh se personat janë zënë në këtë punë duhet që lehtësisht të jetë shndëruar në shërbim public. pretendoi ai. më tepër lëmim dhe lehtësi’. burimet janë të mundshme dhe për ruajtjen e sovranitetit e cila shtrihet mbi pretendimin e përpjekjen për ngritjen e flotave dhe ushtrive. Për më tepër. interesi. Shqetësimi i Hume në këto ese është madhësia e shtetit. duhet të gjendet i njëjti numur krahësh. Në një shoqëri fermere të vetmjaftueshme nuk do të ketë mundësi mbiprodhimi i cili do të hiqej mënjanë. për Historinë e Anglisë (1754-62). Në këtë sens.(5) Manifakturimi është i vlefshëm pasi ai i krijon kushte punës për të krijuar mundësinë e akumulimit për ta përdorur sipas nevojave të kohës: Manifakturat rritin fuqinë e shtetit vetëm se ato përqëndrojnë aq shumë punë dhe kjo është një lloj për të cilin publiku duhet ta shtrijë pretendimin.

tepricat do të sillnin vetdështim e me vërshimin e parasë do të ngriheshin çmimet duke shkaktuar që manifakturat të zhvendoseshin jashtë. në çfarëdo mbretëri. Në të kundërt. duke minuar kështu politikën. dhe madje fermeri ndjek plugun e tij me një shkathtësi dhe vëmendje më të madhe”. këmbimi. një përkthim i termit ‘oekonomie politique’ e përdorur prej Antonye Mnchetien (1575-1621) në titullin e një libri të publikuar më 1615. Sër James Steuart Shumë tema nga puna e Hutcheson’it dhe Hume mund të gjenden në librin i cili është përshkruar si i pari trajtim sistematik mbi ekonomiksin në gjuhën anglisht. në se ari dhe argjendi gjenden me shumicë. industria. Në se paraja do të zhdukej nga qarkullimi dhe do të grumbullohej. “Në varësi të asaj që gjetëm.-1- proporcion. Megjithatë. një sasi e madhe e parasë është një dizavantazh – çmime më të larta do të shkaktojnë që fabrikat e industrisë të investohen jashtë. paraja. metoda më e mirë do të ishte të grumbullonte ato dhe jo ti zhpenzonte. krediti public dhe taksat (1767). Ky do të bëhej një emër standart për ekonomiksin si një subject që filloi të krijonte një identitet të dallueshëm gjatë shekullit të nëntëmbëdhjetë. efekti i saj është i tillë që oferta për shumicën e gjërave do të vijë në proporcion me të … Dhe kur ajo është jo e rregullt. Për më tepër. (8) Shpjegimi ishte se. një rënie e ofertës së parasë do të kishte efekte të dëmshme mbi industrinë – një konkluzion që Hume ishte në gjendje ta mbështeste me shumë evidenca historike. ndonëse sasia e parasë ishte jo e rëndësishme. Ndodhet kështu një interval përgjatë të cilit oferta e parasë ka rritur shumë çmime dhe gjatë këtij intervali do të ishte stimuluar industria. monedha. tregëtari fiton më shumë inisiativë. megjithatë. gjithçka merr një pamje të re: puna dhe industria marrin jetë. I vetmi përjashtim për këtë është se. bënte një diferencë – do të përfitohej kështu inflacioni. për këtë dëmtim që i shkaktohej manifakturës pa shmangien përfituese të ngritjes së stokut të shtetit në ar dhe argjend. në se ndokush do të dëshironte të zhvillonte rezervat e arit dhe argjendit për ti përdorur në kohë lufte. dhe kur ajo është e drejtuar mirë. tregëtia. do ta gjente nivelin e vet. Duke synuar rregullimin e një balance të pagesave. Hume kishte kundërshtuar kështu përdorimin e parasë letër. se. Titulli paraqiste në anglisht termin ‘ekonomi politike’. Në se do të kishte komunikim midis rajoneve të ndryshme. Megjithatë. Në respect të të tjerave. … [kështu] okazionet e një gare 74 23 -1- . I vetmi efekt i politikave merkantiliste. ai ishte fuqimisht kundërshtar për ta provuar këtë që ta realizonte përmes politikave ‘merkantiliste’. ose kur oferta dështon. pavarsia do të ketë më shumë burime dhe ky fakt do ta ngrinte më lart të qenit i tillë në kohërat e luftës. ajo nuk e bëri këtë në mënyrë të befasishme. manifakturisti bëhet më i zellshëm dhe i mprehtë. ajo nuk do të shkaktonte efekte afatgjata në çmimet. Puna do të binte brenda shtetit. Hume konkludoi se politika më e mirë ishte të mbahej oferta e parasë vazhdimisht në ngritje. të demonstruuar prej Mun’it se qëllimi i rritje së ofertës së parasë ishte të rritej qarkullimi. paraja. bankat. ashtu si uji. befas. ndonëse paraja ngriti çmimet. në të cilën paraja filloi të rrjedhë në një masë më të madhe se sa më parë. interesi. Ai e krahasoi paranë me ujin në det: ishte e mundur që ajo të ngrinte nivelin e ujit në një rajon vetëm në se do ta prisnim e shkëputnim nga pjesa tjetër e detit. Kjo ishte në kundërshtim me pikpamjen merkantiliste. një rritje e ofertës së parasë. aty ku kostoja është më e ulët. ishte të interferohej në tregëti. Libri anglisht ishte gjithashtu i pari punim që përdori frazën ‘ofertë dhe kërkesë’ për të shpjeguar se si çmimet ishin të ndërvarura: Natyra e kërkesës është të inkurajojë industrinë. qarkullimi. titulli i plotë i të cilit ishte Një inkurajim në principet e Ekonomisë Politike: Egzistenca e një Eseje mbi shkencën e politikave të brendëshme në kombet e lira në të cilat janë veçanërisht të konsideruara popullore si agrikultura.

por kur ‘puna dhe industria’ ishin aplikuar mbi tokën e punueshme. n. I dërguar prej Charles Edëard Steëart. Ai ishte pjesë e Iluminizmit Skocez por qëndroi i veçuar nga autorët e tjerë për shkak se ai ishte Jacobit dhe mbështeti rebelimin më 1745. Megjithatë. Ne mund ta shohim atë këtu duke argumentuar për një balancë midis këndvështrimeve më ekstreme të mbështetjes 75 23 -1- . ashtu si ai e vendosi atë. (9) Ky shpjegim i çmimeve ishte ndjekur më pas me një llogaritje të detajuar të konkurrencës. i cili ishte në favor të lirisë dhe ishte një lojë e nëndheshme e rendësishme e veprimit të shtetit. Rritja ishte parë në termat e një zhvillimi mbi popullsinë e cila ishte e limituar mbi bazën e ofertës së ushqimit. Vendimet e tyre duhej të ishin bazuar mbi çmimin për të cilin ata shpresonin të ishin në gjendje të rishisnin mallrat. bujqësinë. ndonëse nëpër të Hutcheson’i dalloi vetëm tre stade historisë: gjahun dhe grumbullimin. një grykë shkarkimi duhet të gjendej për të gjitha rrjedhjet e tepricave.(12) Këto principe.-1- midis blerësve dhe ngritjet e zakonëshme janë të tilla që çojnë në çmimet e zakonshme. pretendenti i ri. Vende të ndryshme patën klientë të ndryshëm dhe kjo ishte e nevojshme që të merrej parasysh në llogaritje. këmbimin. Një vëmëndje e veçantë i ishte kushtuar për atë që autori e quante ‘konkurrim i dyfishtë’. Perspektiva historike e Steuart’it bëri jehonë. në të cilin ishte konkurrenca edhe midis blerësve edhe midis shitësve. të përcaktuara relativisht nga situatat e tyre’(10) Influencat kontinentale të llogaritura për thekset e Steuart’it mbi rolin e shtetarit (e përdorur si një stenografi për mbretin. Steuart’i mbeti në egzil pas dështimit të Jakobit’ëve në Culloden dhe nuk u kthye në Skoci deri në vitin 1763. Autori i librit ishte Sër James Seuart (1712-80). Kjo balancë. Konkluzioni ishte arritur se marrja e masave paraprake (blerja e mallrave m. madje objekti i tij ishte të ‘influenconte mbi shpirtin e atyre të cilët ai i qeveriste’(11) Kjo shkoi kundër sundimit të humorit. ata duhej të kishin një treg për prodhimet e tyre – stadi i tretë. ishin konfirmuar nga eksperienca. pretendonte ai. në se do të shkonim aq larg sa ti jepnim ndonjë meritë. mbi tokat që çdokush kishte nevojë për të qenë i konsiderueshëm në lidhje me rrethanat në çështjet e vendit. Ai u bë shumë skeptic rreth ligjeve të përgjithshme të varura nga problemet politike.q. Ai kështu shkruajti se merita e librit të tij. duhej të mbante paqen me përparimin e industrisë. aq shumë sa të ishte në gjendje të paraqiste nën një dritë të vakët ndjenjat dhe politikat e kombeve të huaja. si një ambassador drejt Francës.q. Kjo ishte e rëndësishme sepse ajo vendos limitet më lart apo më poshtë të çmimeve dhe ishte shkaku i interesave të ndryshme të individëve për balancimin e njëri-tjetrit. popullata ishte limituar nga frutat e rastësishme të tokës. Kjo e drejtoi Steuart’in të shpallte dy principe: [1] Bujqësia midis një popullate të lirë do të rritë popullsinë në proporcion vetëm si janë vendosur të domosdoshmet në një situatë për të tregëtuar egzistencën me punën e tyre … [2] Që bujqësia. ‘i adresuar për një shtetar’. megjithatë. Gjatë kësaj periudhe ai udhëtoi gjerësisht nëpër Europë. e dalë në pah nga ‘përjashtimi i vetes sime nga kombet angleze. ishte e luhatshme me përfundimin që blerësit dhe shitësit nuk mund ta observonin atë me saktësi. apo thënë ndryshe. Eksperienca e Steuart’it gjatë egzilit të tij influencoi librin e tij. kur u inkurajua për arsye të shtimit të banorëve. Libri i tij ishte.që të rishiteshin kur zvogëlohej oferta e tyre) ishte një krim sepse zvogëlonte konkurrencën që duhej të ishte prezente dhe kështu do të siguronte shitjet për një vlerë reale të tyre. Në stadin e parë të historisë. një sasi më e madhe ushqimi mund të prodhohej dhe që ishte e aftë të mbante një popullatë më të madhe. parlamentin ose çdo gjë që ishte e rregulluar për një komb).se fermerët do të ishin të influencuar për një prodhim më të madh se sa ata kishin nevojë për konsumin e tyre.

ai vendosi mjaft dukshëm theksin mbi nevojën për të punësuar njerëzit. në se norma e lindjeve ishte më e lartë. më pak fëmijë do të mbijetonin.-1- merkantiliste për industrinë dhe mbështetjes fiziokratike për bujqësinë – pikpamje që duket qartë se ai do ti haste gjatë qëndrimit të tij në Europë. që të jetë konsideruar si principi rregull i subjektit tim … Ky është burimi kryesor dhe i vetmi motiv i cili do të duhej të ndiqej nga shtetari për të lejuar 76 23 -1- . ‘Një kujdës më i madh duhet të ndërmerret për mbështetjen e një balance perfekte midis krahëve të lirë të punës dhe kërkesës për to. por asnjëherë bazuar mbi sasinë e monedhës që ata nuk e posedojnë. Megjithëse. vetëm prej ‘aplikimit të drejtë të parasë publike’. por vetëm në se bujqësia do të prodhonte më tepër ushqim. por kujdesi duhej që të mos anohej tepër larg rrugës tjetër. Lindja nuk ishte e njëjtë me rritjen e popullsisë dhe për këtë. do të ishte një gabim ta shikoje atë as si një planifikues totalitarist dhe as si dikë që ishte thjesht një vëzhgues i të shkuarës drejt një epoke para tregut.(16) Përmes Principeve të tij. të shtrihet më gjerë’. që ‘në këtë. Steuart’i dalloi një lidhje të ngushtë midis punës dhe mirëqënies. Kjo dilemë do të ishte zgjidhur. Paraja publike do të përdorej për të ngritur kërkesën dhe do reduktonte papunësinë.(15) Arsyet që ai dha për këtë ishin se kërkesa dhe konkurrenca u përcaktua nga çmimet dhe se kjo pati varësi prej mirëqënies dhe rrethanave të ekonomisë. argumentonte Steuart’i. Megjithatë. në linjë me tendencën e mendimit ekonomik anglez të fundit të shekullit të XVII-të. Kjo ndikohet nga ideja se popullsia do të rritej në përgjigje të kërkesës për punë. një nga kryesoret e të cilave ishte ishte rritja e kostos bujqësore. Kishte megjithatë limite për atë që mund të ofronte bujqësia. E dhënë në mënyrë të tillë si një pikpamje . dhe kështu në mënyrë të vazhdueshme do të ketë varrësi apo anim ndaj atyre që kanë pronë apo ndonjë lloj ekuivalenti të çfardollojshëm për të dhënë. Principi i interesit personal do të shërbente si një çelës i përgjithshëm drejt kësaj nxitjeje. por ai e pa këtë si një gjë esenciale në se politika qeveritare dëshironte të ishte efektive. është thelbësore që një gjë që duket si ligjësi e përgjithshme. Përmirësimi i punësimit kërkontë që këtu të kishte një balancë midis ofertës dhe kërkesës. Ngritja e çmimeve bujqësore do të ngrinte çmimin e egzistencës dhe kështu kostot e pagës. dhe ai duhet. dhe jo nga sasia e monedhës që ndodhi të kishin njerëzit: Kështu. në një sens. Steuart’i pati pikpamjen e cila më vonë do të quhej si ‘Malthusian’e’ mbi rritjen e popullsisë. në çdo proporcion të tillë të gjerë dhe komoditetet gjithashtu do të rriten apo bien në varësi të principeve të kërkesës dhe konkurrencës. argumentoi ai. Steuart’i e vuri theksin tek roli i shtetarit. ai e pranoi se ishte ‘kaq e thjeshtë dhe kaq ekstensive sa nuk ishte çudi ta shikoje adoptimin e saj prej çdokujt që kishte shkruajtur pas tyre’. Sundimtari do të ishte i ftohur pastaj nga një dilemë midis inkurajimit të ‘zhvillimit ekspansiv të tokës’ (e cila kërkon çmime të larta të ushqimit) dhe importeve të lira të cilat lejojnë mbajtjen e kostove të ulta të pagave.’(13) Kërkesa nuk duhet të jetë as shumë e lartë por as e ulët dhe është detyrë e shtetarëve të shikojnë se kur ajo ishte realizuar. nuk është surprizë që Steuarti nuk pranoi teorinë e sasisë së parasë. Ai vuri re se punësimi do të dështonte gjithnjë me kalimin e kohës dhe ai besonte se shteti duhet të kërkonte të lehtësonte këtë sa më tepër që të mundej. Ashtu si edhe Hume. Jo vetëm që ai bëri pretendimin e njerëzve mbi interesin e vet.(14) Ky është një shembull i rrugëve në të cilat besoi Steuart’i që shteti duhej të përdorte shpenzimet qeveritare ose alternimin për ofertën e parasë me qëllim të realizimit të një balance midis ofertës dhe kërkesës. Teoria e marrëdhënies midis parasë dhe çmimeve e propozuar prej Montesquieu’së dhe Hume. lejoni specien e një vendi që të shtohet apo pakësohet. Megjithatë. ashtu si në çdo pjesë tjetër të shkencës ose ekonomisë politike.

Puna e tij mbi ekonomiksin u ngrit jashtë këtyre dhe formoi pjesë të një inkurajimi të gjerë në shkencën e shoqërisë. Në Inkurajimi i lidhur me natyrën dhe shkaqet e pasurisë së kombeve.-1- një liri të njerëzve për të konkurruar në planet në të cilat ai është shtrirë për qeverinë e tij … [K]u çdo kush vepron për publikun dhe nënvleftëson veten e vet. Pjesë e arsyes. e ardhura dhe ushtritë por edhe çdo gjë tjetër është object i ligjit. jo vetëm për atë që ka lidhje me drejtësinë por edhe për çfarë ka lidhje me politikën. megjithatë. Megjithatë. nga gjithë jeta e Smith’it. viti i Deklaratës së Pavarsisë Amerikane. Nëpërmjet këtij pasazhi duket se Steuart’i shtrihet fuqimisht në një qasje drejt politikës e cila vjen nga e shkuara përmes Hobbes’it dhe Lock’ut drejt Machiavelli’t. në Gjermani ishin idetë merkantiliste të Steuart’it të cilat u pritën më tepër nga një audiencë dhe libri vazhdoi të lexohej dhe diskutimi i tij i ofertës dhe kërkesës fitoi një vëmendje të konsiderueshme në fillim të shekullit të XIX-të (shih fq. Ky inkurajim ishte ndershmërisht coherent me traditën e Iluminizmit Skocez. duhet të ketë qenë stili i gjatë e pa lidhje i Steuart’it i cili nuk e dha gjithmonë të qartë mesazhin e tij. teoria e jurisprudencës. unë thashë se unë në një tjetër diskurs do të përpiqesha të jepja për llogari të principeve të përgjithshme të ligjit dhe qeverisë të cilat revolucionet e ndryshme ato i patën nënështruar ndër vite dhe periudha të mëparshme të shoqërisë. aty shtetari do të ishte i çoroditur dhe supozimi do të ishte qesharak. Çfarë mbetet [është]. 77 23 -1- . Marrëdhëniet midis dy librave ishin përshkruar në fillim të botimit të gjashtë të Teoria e ndjenjave morale: Në të parin botim të librit që po prezantohet. Megjithatë. e publikuar gjashtë herë midis 1759-1790. (18) Kjo pjesa e fundit e këtij projekti nuk ishte plotësuar kurrë. Libri i cili e shtyu reputacionin e Smith’it për brezat pasardhës.) Adam Smith Adam Smith’i (1723-90) i cili rridhte nga një familje skoceze me influencë ishte një nxënës i Hutcheson’it dhe pas mbajtjes së karriges së Logjikës mbajti karrigen e Filozofisë Morale në Glazgou nga 1752 më 1764. Duket qartë se arsyeja kryesore ishte publikimi i Pasuria e kombeve nga Adam Smith’i vetëm pak vjet më pas. me fokusimin e tij mbi historinë dhe mbi krijesat e shoqërisë civile. libri shpej rra në harresë. Principles të Steuart’it në pak vjet ishin përhapur goxha. Smith’i i pa të dy librat si pjesë e një inkurajimi të gjerë në shkencën sociale. Hume e mirëpriti librin dhe këshilla e Steuart’it ishte kërkuar prej Qeverisë Britanike. Megjithatë. reputacioni i tij nuk ishte i bazuar mbi këtë libër por mbi veprën Teoria e ndjenjave të moralit. e ardhura dhe ushtritë. Puna e Smith’it e pushtoi më shumë dhe më me efektivitet imagjinatën e publikut se sa ajo e Steuart’it dhe Smithi adoptoi strategji retorike efektive të injorimit komplet të librit të mëparshëm. unë pata egzekutuar pjesërisht këtë premtim. ………. aq shumë sa çështë e lidhur me politikën. së pari në Britani. jurisprudencën dhe filozofinë morale. Gjatë kësaj kohe ai dha leksione mbi retorikën dhe artet e bukura. dominoi ekonomiksin e shekullit të XIX-të si askush ekonomist tjetër e ishte Një inkurajim në natyrën dhe shkaqet e pasurisë së kombeve. së fundi. e publikuar së pari më 1776.

ndryshon nga shteti natyral hobbsian në të cilën njerëzit pretendonin të udhëhiqeshin nga parimet morale dhe të penguar prej një sistemi ligjor legal. pasioni i padurueshëm – dëshira për të bërë gjëra – do ta anojë gjykimin tonë. këtu ende është e nevojshme të mbahej lart gjendja kundrejt shkëmbiimeve mercenare të zyrtarëve të mirë për shkak të varësisë ndaj një marrëveshje të leverdishme. pas një veprimi që kemi ndërmarë. ne nuk kemi mundësi të vendosemi të pa pozicionuar në një pikpamje të veprimeve tona. në disa raste. Arsyeja se përse kjo ishte një çështje e qënësishme është se në ndërmarjen e këtij inkurajimi. megjithatë. ky veprim nuk do të jetë mjaft i fuqishëm. Shoqëria lipset të egzistojë. Megjithatë. pa përfitime. Smith’i është dukekëqyrur se si mund të ecë një shoqëri tregëtare. Madje një shoqëri komerciale mund të lulëzojë kur njerëzit nuk kanë afeksion të fuqishëm ndaj njëri-tjetrit. Nga ana tjetër kjo është e theksuar jo njëlloj kur themi se një shoqëri mund të lulëzojë nëse nuk ka limite në drejtim të sjelljes: Shoqëria. Ne shfaqim sjelljen tonë personale nisur nga këndvështrimi i spektatorit të paanshëm dhe një varësie të një veprimi. Kush është shkaku që dëshirat personale mund të ishin një pengesë në rregullin për të parandaluar njeriun për të plagosur një tjetër? Përgjigja e thjeshtë është dëshira për të kënaqur të tjerët – një dëshirë për aprovimin e njerëzve të tjerë. megjithatë. por mbizotërimi i padrejtësisë patjetër që do ta shkatërojë atë. Shoqëria për të cilën ai flet. Në se njerëzit janë mbajtur të bashkuar prej ndjenjave reciproke dhe i japin njëri-tjetrit mbështetjen për të cilën kanë nevojë ‘nga mirënjohja. pa ndonjë dashuri reciproke apo afeksion. Në këtë mënyrë. 78 23 -1- . Kur ne sodisim veprimet tona para kryerjes së aktit. Nga ana tjetër. ata më së fundi duhet … të heqin dorë nga grabitja dhe vrasja e dikujt tjetër. duke pretenduar për një kornizë ligjore. rregullat morale janë në vetvete të pamjaftueshme dhe në disa raste është e nevojshme të ketë prapsim. Në këtë kornizë Smith’i shpjegoi përfitimet të cilat rriten nga një sistem i lirisë.-1- Çështja kryesore e Teoria e ndjenjave morale kishte të bënte me kriteret mbi të cilat mund të bazoheshin gjykimet morale. nuk mund të mbijetojë midis atyre të cilët duan në çdo kohë të godasin dhe plagosin një tjetër … Në se ka diku një shoqëri e cila gjendet midis hajdutëve dhe vrasësve. Është e nevojshme një udhëheqje më e spikatur. Smith’i kështu eksploroi bazat për sensin e pronës. nga një sens i dobishmërisë. Smith’i argumentoi që motive të tilla s’janë të domosdoshme: Shoqëria mund të gjallojë midis njerëzve të ndryshëm. sensin e aprovimit dhe gjykimet e meritës dhe virtytit. nëpërmjet ligjeve të duhura. Megjithatë. Kjo është ngopur prej rregullave morale – të përgjithësuara nga eksperienca jonë se çfarë të veprimit janë pranuar dhe cilat tipe nuk janë pranuar. shoqëria mund të lulëzojë. Në këtë mënyrë. nga miqësia dhe stimuli’.(20) Ky është një kontekst nga Pasuria e Kombeve. Ai është. dhe ndonëse asnjë njeri nuk do të detyrohej për përkushtim apo të brofte në një mirënjohje ndaj dikujt tjetër. ndonëse njerëzit ndjekin interesin e tyre personal. përfitimi është më pak i rëndësishëm për egzistencën e shoqërisë se sa të drejtësisë. Një element kyç në këtë qasje ishte sjellë prej konceptit të simpatisë – aftësia për ti parë gjërat nga këndvështrimi i dikujt tjetër dhe vështrimi i sjelljes sonë personale nga perspektiva e një spektatori të paanshëm. ndonëse jo në gjendjen më me comfort. as më parë e as më mbrapa. Megjithatë. do të udhëhiqet prej anësisë. Smith’i ishte duke eksploruar çështjen dhe faktin se çfarë e bënte të mundur egzistencën e njeriut në shoqëri. pa të cilën shoqëria do të ishte shkatëruar. ashtu si edhe midis tregëtarëve të ndryshëm. dëshira e pa menduar gabimisht prej vetvetes.

sejcila prej të cilave do të vendosej në një treg të gjerë e me tregëti të ndara. vëzhgonte Smith’i. Në një fshat. trajnimi dhe makineria ishin si rezultat i ndarjes së punës). ku detyra e prodhimit të një gjilpëre është e ndarë në tetë operacione të ndryshme (tërheqja e telit. Ndryshimet në vlerën e arit dhe argjendit do të shkaktonin çmime reale dhe nominale të mallrave që s’merreshin vesh nga njëri-tjetri. më qartë se ndonjë autor tjetër para tij. vendosja e gjilpërës mbi letër dhe kështu me rradhë në vazhdim) ku një ekip me dhjetë njerëz do të prodhonin 48000 mijë gjilpëra në ditë. ndonëse me konsekuencë shumë të ngadalshme dhe graduale të një tendence në natyrën njerëzore … për frutat. diskutimi i parë është ‘për shkaqet e zhvillimit në fuqitë productive të punës ‘ dhe se si shpërndahet prodhimi midis klasave të ndryshme shoqërore. E para është dallimi midis çmimit real dhe nominal të mallrave. Kjo e rrëmbeu atë brenda fushave të vlerës dhe shpërndarjes së të ardhurës. Shkaku më i rëndësishëm i rritjes ekonomike. argumentoi ai. vëzhgoi Smith’i. në industrinë moderne. duke realizuar atë që ata kishin nevojë për ta këmbyer. Megjithatë. një puntor me siguri që nuk do të bënte më tepër se një gjilpërë me kokë në ditë dhe me siguri jo më shumë se 20 copë. shpjegoi Smith’i. duke afruar në librin IV kritikat edhe të ‘sistemit merkantilist’ dhe të ‘sistemit bujqësor’ (Physiocracy’së) dhe në librin e V-të ka një diskutim të të ardhurës së qeverisë dhe taksimit. Një marangoz i një krahine. E marrë si një e tërë. si rezultat. Në ndryshim me këtë. shtypja. barterin dhe këmbimin e një gjëje me një tjetër’(21) Kjo e çoi atë drejt propozimit se ndarja e punës ishte e limituar prej zgjerimit të tregut. Koncepti i dytë i teorisë së vlerës së Smith’it ishte coptimi i çmimeve të mallrave në pjesët e veta përbërëse – rrogat. çmimi real i mallit është ‘mundimi dhe shqetësimi i krijimit të tij’. është ndarja e punës. vendosja e kokës mbi të. Është çmimi real që kishte rëndësi dhe që kjo teori e vlerës u kërkua të shpjegohej. Ai pastaj kthehet për politikat qeveritare. ndonëse Smith’i e paraqiti ndarjen e punës prej konsiderimit të aplikimit të tij me një fabrikë të vetme. Megjithatë. kthimet kundrejt punës. jo një sasi e parasë – ndonëse dhënia e problemeve të përfshira në masën e punës do të duhej të matej në termat e mallrave të tjera. një krijues kabineti. Egzistenca e një lidhjeje të krijuar midis rritjes ekonomike dhe ekspansionit të tregjeve. Në një ekonomi me treg është shumë e përshtatshme të përdoret paraja në krahasim me barterin dhe. Libri i II-të merret me akumulimin e kapitalit dhe libri i III-të me atë që Smith’i e quan ‘zhvillimet e ndryshme të begatisë. e ktheu Smith’in më pas drejt çështjes se si operuan tregjet. në kombe të ndryshme’. Ndarja e punës. një skalitës druri dhe një ndërtues vagoni. por edhe një hekurxhi. prerja e tij. ajo që është thjesht e rëndësishme në këtë rast ishte ndarja shoqërore e punës ku njerëz të ndryshëm ndanin detyrat. zbardhja e gjilpërës. ishte i lidhur me proceset e rritjes ekonomike.-1- Ndarja e punës dhe tregu Smithi. Në librin e V-të të Pasurisë së Kombeve. Kjo 79 23 -1- . Duke hyrë me idenë ai e ilustroi atë me një ‘manifakturë të vogël’ – prodhuesit e gjilpërave me kokë. nuk ishte vetëm një karpentier. çmimet janë llogaritur në termat e lekut (çmimi nominal). Ai shpjegoi se pa një trainim në industri dhe pa asistencën e makinerive të përpikta (të dyja këto. ishte crucial në këtë proces të një hapjeje më të madhe të tregjeve ekstensive. kapitali dhe toka. drejtimi i tij. Rreshti e varieteteve ofron pjesë të shpjegimit se përse ekonomistat kanë qenë në gjendje të interpretojnë në rrugë shumë të ndryshme. Zhvillimi i transportit ujor. Kjo është një sasi e punës. Tre koncepte janë veçanërisht të rëndësishme drejt analizave të këtyre problemeve. punimi është një përmbledhje e teorisë. Smith’i pretendoi se ndarja e punës ishte arritur në shumicën e vendeve të avancuara. njerëzit duhet të kryejnë vetë shumë detyra të cilat në një qytet do të kryheshin nga specialistët përkatës. historisë ekonomike dhe këshillave politike. fitimet dhe rentat. ishte ‘domosdoshmëria.

duke vendosur pagat tatëpjetë. në se puntorët në minierë janë duke fituar më shumë se sa çmimi natyral i pagave. kapitalit dhe tokës të cilat së bashku marrin çmimet e tyre natyrale. këto ndjekin. është productive. nga ana tjetër. Akumulimi i kapitalit Libri i I-rë i Pasuria e kombeve. Një para konditë për ndarjen e punës. Në ndryshim. së fundi me të njëjtin rritëm dhe domosdoshmëri një nga çmimet e pjesëve përbërëse. Alternativisht. çmimi i tregut do të ngrihet. Për të zënë gjithë këto punë. prishi kuadrimin me traditën e Iluminizmit Skocez. Në anën tjetër. Kjo është arsyeja se përse vetinteresi mund të sjellë një rezultat që është edhe në interesat e shoqërisë – se përse një shoqëri tregëtare mund të prosperojë edhe kur njerëzit nuk kanë tërheqje ndaj njëritjetrit. në se puna e gjitha do të ishte e zënë si productive. Ideja bazë e nënvizuar në këtë tipar është se puna productive ‘shton vlerën e subjektit mbi të cilin ajo është investuar’. p. në se çmimet ngrihen. duke sjellë pasojë që njerëzit të prodhojnë çfarë duan antarët e tjerë të shoqërisë. Kjo çoi drejt dallimit që bënte Smith’i midis punës productive dhe jo productive. liria e individëve për të lëvizur kapitalet dhe punën e tyre nga një aktivitet në një tjetër të cilin ata do ta zgjidhnin. Smith’i theksonte rolin e kapitalit në një mënyrë që e bëri atë shumë më të afërt me Turgot’in se sa me Hutcheson’in dhe Hume’n.(22) Mekanizmi që realizon këtë fakt është konkurrenca. Të marrim në konsideratë rastet ekstreme. Në se oferta është e pamjaftueshme për tu pjekur me kërkesën tek çmimi i shkuar. ata do të lëvizin drejt prodhimit të kapeleve. stoku do të zhvillohej dhe për të realizuar këtë ishte e domosdoshme të punësohej punë productive. Çmimi natyral i mallit është i përcaktuar në mënyrë të tillë që varet nga çmimi i punës. norma e fitimit në prodhimin e kapeleve është më e lartë se sa norma natyrale e fitimit dhe në se kapitalistët janë të lirë të lëvizin kapitalin e tyre nga një industri në një tjetër. Elementi i vet thelbësor është ajo të cilën Smith’i e quajti ‘liri’. Këtu përfshiu edhe mjetet të cilat i nevojiteshin punëtorit si dhe furnizimet për të cilat ai kishte nevojë ndërsa ishte duke punuar. Smith’i argumentoi se është ‘çmimi qëndror drejt të cilit çmimet e të gjitha mallrave janë përherë të qendërzuara’. Ky mekanizëm është baza për konkluzionet e Smith’it që tregu mund të punojë si një dorë e padukshme. Ajo e ‘fikson’ veten ‘në një subject të përhershëm apo mall i shitshëm’ e cila arrin në këtë stad kur puna ka përfunduar dhe pas kësaj ai do të jetë pastaj i shitshëm për të realizuar më shumë punë.(23) Puna joproduktive. prodhimi do të ishte më i lartë. ose e fermerit i cili prodhon një product të prekshëm në fund të vitit. Të tilla pengesa krijonin përfitime vetëm për një pjesë individësh por që do të pengonte veprimin e konkurrencës. me thekset e veta mbi ndarjen e punës dhe lidhjen midis punës dhe pasurisë. Për shkak se çmimet mund të coptohen në pjesët e tyre përbërëse. megjithatë. ‘Kapitalet janë zhvilluar prej kursimit dhe mungesat prej plangprishjes dhe mungesës së sensit drejtues’(24) Ai argumentoi me forcë se nuk kishte nevojë 80 23 -1- . puna e një shërbëtori të rëndomtë ose madje ajo e një sovrani apo e gjykatësve ose e ushtrisë është joproduktive. Në librin e II-të. kjo do të sillte një mungesë prodhimi gjatë gjithë vitit pauses. në se ka një një tepricë të mallrave.. Në se. vazhdonte Smith’i. Çmimi i tregut të një malli është çmimi i tij në varësi të sjelljes së tregut i cili do të varet nga kërkesa dhe oferta. madje edhe kur individët nuk kanë qëllim të bëjnë diçka për dikë tjetër. ato duhet të mbahen gjallë prej produktit vjetor. Nevoja për akumulimin e kapitalit është arsyeja se përse Smith’i pa një lidhje midis kursimit dhe rritjes ekonomike. por akumulimi i kapitalit varet nga proporcioni i punës produktive të okupuar.-1- ishte baza për konceptin e tretë kyç: dallimi midis çmimit të tregut dhe çmimit të mallrave. Egzistonte një lidhje për nxitjen e lirisë e cila e drejtoi Smith’in drejt denoncimit të pengesave merkantiliste mbi industrinë dhe tregëtinë. Kështu puna e një manifakturisti i cili shton vlerën e materjaleve me të cilat ai punon. Në se kishte gjasa për rritje. çmimi i tregut do të ulet. nuk shton vlerën e ndonjë gjëje. Kjo do të rriste ofertën e kapeleve dhe do të sillte një çmim më të ulët të kapeleve se sa çmimi natyral.sh. puntorët e tjerë do të bëhen minatorë. Në se gjithë forca e punës ishte një punësim joproduktiv. është akumulimi i asaj që ai e quajti ‘stok’.

Smith’i nuk ishte duke argumentuar për komplet laissez-faire’n. është në shumicën e rasteve e konsumuar prej miqve të kotë dhe shërbëtorëve të rëndomtë të cilët nuk harrojnë asgjë nga këto si përgjigje për konsumin e tyre. për kursimet janë shpenzuar thjesht në atë masë që është shpenzuar për konsumin e mallrave: Ajo çka kursehet gjatë vitit është rregullisht aq e konsumuar ashtu si gjithë konsumi vjetor dhe afërsisht në të njëjtën kohë.-1- për shpenzime luksi për mbajtjen e kërkesës. Ishte një shpallje e fuqishme se kjo përfshiu disa përjashtime të rëndësishme për principet e laissez-faire. Ky porcion nga e ardhura e tij të cilën një njeri i pasur gjatë vitit e shpenzoi. Duke shpenzuar për sistemin ligjor dhe mbi forcat e armatosura mund të klasifikoheshin si joproduktive. gjithashtu.(25) Me fjalë të tjera. Individët do të ishin ‘të drejtuar prej një dore të padukshme për të motivuar një fund i cili nuk ishte pjesë e qëllimeve të tyre’(27) Ndonëse Smithi dha pak shpjegime për frazën ‘dora e padukshme’ (ajo u shfaq njëherë në çdo libër të rëndësishëm të tij). është konsumuar në të njëjtën mënyrë dhe afërsisht në të njëjtën kohë. Karakteristika themelore e kësaj ishte liria e çdo personi për të sjellë kapitalin e tij përballë konkurrencës me atë të ndonjë njeriu tjetër. Megjithatë. e cila. kjo mund të jetë parë si një kontribut i tij për debatin mbi të cilin mbajti shoqërinë e bashkuar. megjithatë. të cilat. ishte detyra e parë e sovranitetit. Mbrojtja dhe drejtësia. vazhdimësia do të dëmtohej prej njëri-tjetrit. kursimi (i cili për Smith’in do të thotë investim. nuk mund të presë që ndonjë individ apo numur i vogël individësh të mund ti ngrejnë apo përmirësojnë. por prej një qëndrimi të ndryshëm të njerëzve. manifakturistëve dhe manipuluesve të cilët riprodhuan me fitim vlerën e konsumit të tyre vjetor … Konsumi është i njëjtë. Smith dhe Laissez-Faire Smithi bëri avokatinë e asaj që ai e përshkroi si system të ‘lirisë natyrale’ e cila do të ishte në contrast me dy sistemet e tjera të ekonomisë politike që ai i preku: sistemi merkantil dhe sistemi agricultural (Physiocracy). por prapësëprapë ishin esenciale për funksionimin e sistemit. Arsyeja kryesore se përse qeveria ishte e nevojshme ishte se argumentat e Pasurisë së kombeve presupozonin një system të drejtësisë. por ai pa një rol të rëndësishëm për qeverinë. megjithatë. prej puntorëve. ndërsa konsumi është angazhimi i punës joproduktive.’(26) Konkurrenca e lirë do të rezultojë në qënien e burrimeve të lëvizshme drejt atyre aktiviteteve për të cilat ata kishin më tepër nevojë. Ky porcion i cili u kursye gjatë vitit për hir të fitimit është vendosur përnjëherë në punë si capital. Ai kundërshtoi monopolin. përndryshe kursimtarët nuk do të marrin fitim. janë. sistemi i lirisë natyrore do të ishte i paaftë të mbijetonte. ndonëse duhet të jenë në shkallën më të lartë të avantazhit ndaj shoqërisë. një rezultat i privilegjeve të dhuruara nga qeveria: ‘Monopoli … është një armik i madh për menxhimin e të mirave i cili kurrë nuk mund të jetë një krijim universal por si rezultat i kësaj lirie dhe konkurrence universale e cila forcoi çdo njeri për të patur mjetin e jetesës për hir të vetmbrojtjes.(28) 81 23 -1- . gjithashtu. Në veçanti. Pa drejtësi. të një natyre të tillë që fitimi kurrë nuk do ripaguajë shpenzimet për një individ apo numur të vogël individësh dhe. Smith’i mbështeti Aktin e Lundrimit (i cili fshiu disa pengesa në konkurrencë e lundrimit) mbi terenin që ato kontribuan drejt fuqizimit të Marinës Mbretërore. Njerëzit do të ishin të pasigurtë. i cili është objektivi i tyre) është funksionimi i punës productive. i cili në ditët e tij ishte normalisht. Për Smith’in. në këtë mënyrë. nuk ishin të vetmet përjashtime të cilat Smith’i i pa drejt principeve të laissez-faire. të hapur prej Hobbes’it mbi një shekull më parë. por konsumatorët janë të ndryshëm. Detyra e tretë e sovranitetit ishte se duke ngritur dhe përmirësuar këto institucione publike dhe këto punë publike. të ushqesh ligjin dhe rregullin. por është e konsumuar sipas një pozicioni ndryshëm të njerëzve.

njerëzit do të lëviznin brenda okupimeve ku të gjendej një kërkesë për shërbimet e tyre. me doktrinën e tij që kurseu shpenzimet e krijuara. e parë në një tjetër dritë. P. në ditët e tij. ndonëse e mbetur 82 23 -1- . Kjo doli në pah nëpër një pozicion të diskutueshëm gjatë mbi rolin e moralit Kristian në mbajtjen e bashkuar të shoqërisë për të cilën Hobbes’i dhe Mandeville patën bërë kontribute dramatike. Smith’i. ishte më e mirë se edukimi public. Rëndësia e kapitalit ishte dalluar prej Turgot’it. shpërndarjes së të ardhurave dhe rritjes së qëndrueshme në kontrast të pastër me idetë merkantiliste dhe që ishte për dominimin e mendimit ekonomik në shekullin e XIX-të. teoria e vlerës subjective. Ai fillioi të shihej si një avokat i laissez-faire – një perspektivë që do të kishte surprizuar bashkëkohësit e vet dhe ata do të ishin në gjendje të shihnin se sa larg ai ishte nga pozita të tilla. Në qoftë se këtu kishte një liri të përsosur. ndonëse ai argumentoi rastin për intervenim. nga shumë autorë francezë. Nocioni i rregullit spontan mund të jetë gjetur tek Mandeville dhe Cantillon’i. Një zonë ku Smith’i pa një rol të veçantë për qeverisjen ishte rregullimi i nivelit të punësimit. së fundi pjesërisht. Mendimi ekonomik në fund të shekullit të XVIII-të Për bashkëkohësit. Kjo ndarje e ekonomiksit monetar nga problemet e vlerës. Oferta dhe kërkesa si edhe shpjegimi i vlerës ka një histori tepër të gjatë për ta përmbledhur shkurt. nga ana tjetër. veçanërisht në Britani. Ai e përzjeu këtë me një përqëndrim mbi ndërvarësinë e sektorëve të ndryshëm të ekonomisë. Ky nënvleftësim i të shkuarës pati një kosto të rëndësishme. Detyrimet e Smith’it ndaj paraardhësve dhe bashkëkohësve të tij janë kaq të gjera sa që disa komentatorë kanë shkuar aq larg sa të argumentojnë se Pasuria e Kombeve nuk përmban ndonjë ide të vetme origjinale. si psh. aq sa për brezat pasardhës të ekonomistave. me kalimin e kohës. Kjo ishte një temë e përhapur në mendimin e shekullit të XVIII-të edhe në Britani edhe në Francë dhe kjo mund të jetë hasur edhe më parë. Mbrojtja e konsumit të luksit prej një numri shkrimtarësh në shekujt e XVII – XVIII ishte gjithështu një përgjigje për periudhën kur kërkesa ishte parë si jo adekuate. Smith’i ju qas çështjes nga perspektiva e moralit filozofik. si përpjekje për të reduktuar papunësinë prej rritjes së qarkullimit të parasë. Ai deshte që përfituesit (p. në të cilën mësuesit dështuan për të mësuar dhe studentët dështuan të mësonin. Shkrimtarë që nga Misselden’i (në fillim të shekullit të XVII-të) e deri tek Steuart’i (i cili shkroi vetëm pak vjet para Smith’it). nga përdorimi i rrugëve) të paguanin aq sa të mundeshin dhe ai dëshironte punësimin (siç ishin mësuesit) për të patur një nxitje për punën e tyre të drejtë. Pikpamja e tij ishte se oferta private e edukimit. Ekonomiksi monetar kështu luajti një rol minor në sistemin e Smithit. Megjithatë.sh.sh. ai kërkoi të realizonte përdorimin e taksës dhe tarifës kudo që ishte e mundur. mohoi se këtu kishte një problem.-1- Shembujt e tij kryesorë ishin të lidhur me transportin (urat. që në shekullin e XVItë (siç ka qenë Diskurs mbi Mirëqënien e Përgjithshme) por ishte versioni i Smith’it për këtë që e ftohu imagjinatën e njerëzve për bashkëkohësit e tij. megjithatë interpretimi i Smith’it për këto tema që gjetën rrugën e tij në ekonomiksin e shekullit të XIX-të. rrugët dhe kanalet) dhe edukimin fillestar. Kjo mënjëherë pas thënies se kostoja e edukimit duhet ‘pa padrejtësi’ të jetë takuar me fondet publike dhe ai deklaroi se do të ishte më e mirë për të të ishte paguar prej atyre të cilët përfituan nga shkollimi. Politikat merkantiliste mund të jenë parë. Ishte. arritja përfundimtare e mendimit ekonomik të shekullit të XVIII-të ishte Pasuria e Kombeve të Smith’it. Ai ishte i ashpër në kritikën e tij të universiteteve. Kjo ishte për dy arsye. Elementët e teorisë së vlerës së punës mund ti kenë gjurmët nga Petty dhe shumë shkrimtarë të tjerë skolastikë. e patën parë ndërprerjen e lëkundjeve në tregëti si një mundësi në prodhim dhe patën kërkuar të projektonin politika që do të lehtësonin rezultatin e nënpunësimit. origjina e Pasuria e Kombeve në këtë debat mbi moralin e shoqërisë tregëtare u bë i harruar duke rezultuar në punën e Smith’it. Megjithatë. Fraza ‘ndarja e punës’ ishte emblematikë e Hutchenson’it dhe koncepti ishte i nënkuptuar gjerësisht në ditët e Xenophon’it. Dhe kështu me rradhë.

Të kuptosh këtë tranzicion. pengesat edhe mbi tregëtinë e brendshme edhe mbi atë të jashtmen të shkaktuara prej krijimit të monopoleve 83 23 -1- . Farërat ishin hedhur për atë që do të quhej si ekonomia politike klasike dhe brenda saj.-1- fuqimisht në Francë dhe Gjermani. Ekonomiksi i Smithit do të dukej në këtë mënyrë si një përgjigje ndaj Mandeville’t dhe para tij Hobbes’it po aq sa edhe ndaj fiziokratëve apo shkrimtarëve merkantilistë. është e rëndësishme të kujtosh se disiplina ishte krejtësisht e përfshirë me politikat dhe si e tillë konteksti politik ndryshoi dramatikisht gjatë kësaj periudhe. ishte lënë pas dore prej Smith’it dhe prej shumë ndjekësve të tij anglezë të cilët minimizuan rolin e kërkesës në përcaktimin e çmimeve. u bë e pavarur nga morali filozofik. megjithatë. Ajo ishte e pandarë nga morali filozofik – nga projekti i kërkimit për të gjetur një mbështetje mbi të cilën njerëzit do të jetonin së bashku kur Kisha kishte pak kohë që solli vendosjen e një çështjeje të pa rrahur më parë me përgjigjet përkatëse rreth asaj se si duhej të ishte e organizuar shoqëria. kthesa rikardiane. ndonëse u dominua nga kornizat e vendosura në Pasuria e Kombeve. 1790-1870 Nga Morali Filozofik tek Ekonomia Politike Pasuria e Kombeve e Smithit ishte pjesë e një inkurajimi më të gjerë brenda ngulimeve të shoqërisë. Në gjysmën e shekullit apo afër vdekjes së Smith’it. 7 Politika ekonomike klasike. Midis çështjeve të ekonomisë politike që u ballafaquan me Smith’in ishin marrëdhëniet midis Britanisë dhe kolonive amerikane (veçanërisht tregëtia dhe politikat e taksave). Kjo kërkoi më tepër një karakter ‘shkencor’ e cila apeloi drejt radikalëve klasikë. ekonomia politike. shumë prej të cilëve kërkuan të shpjegonin fenomenet sociale pa referenca për perëndinë.

ndonëse ende ishte përdorur në një shkallë të ulët. me ngritjen e normës së lindjeve të popullsisë. të papërshtatshëm dhe ligjet tiranike tërësisht të pabazuara me shpirtin origjinal të krijimit … plotësisht kontradiktor për çdo ide të lirisë … (dhe duke shtuar) për këto vështirësi ishin duke u përpjekur të mbështesnin vetveten pa ndihma’ (1) Ndonëse ishte vetëm një midis disa ideve të prezantuara në Ese. Ai e shprehu këtë me pretendimin se. ju përgjigj kaq shumë argumentave me të tijën Ese mbi principet e popullimit. Malthusi. Nën Ligjet për të Varfrit. Referimet e dhëna nga Condorset ishin nga politikat që u zhvilluan në Francë nën Robespierin. ndonjë rritje e lehtësimint të varfërisë do të forconte varësinë e të varfërve ndaj shtetit – diçka që Malthusi e demonstroi me një ndjenjë frike.-1- dhe përshtatshmërive të paktë për ndërhyrje në treg për ushqime në përpjekje për të penguar zinë e bukës. Në të njëjtën kohë njerëzit ishin duke u ndërgjegjësuar se ‘sistemi i manifakturimit’ ishte duke u fuqizuar rrufeshëm. Më 1790. argumentuan se prona private ishte rrënja e sëmundjeve sociale dhe se burimet duhej të shpërndaheshin në mënyrë më të barabartë kështu që ti ofronin diçka kujtdo me një të ardhur të ulët të jetesës. Gjatë një decade e gjysme pas bllokimit. numri i bankënotave të lëshuara prej Bankës së Anglisë u rrit dhe bashkë me to u rrit edhe çmimi i tyre. Një krizë financiare më 1797 çoi drejt bllokimit të konvertibilitetit të stërlinës në ar dhe Britania ngeli kështu e bazuar tek monedha letër deri më 1819. prona private ishte esenciale për shkakun se vet-dashuria do të dështonte për të shkaktuar efekte përfituese të cilat i kishte treguar Smithi. Një figurë kyçe në këtë tranzicion të kalimit nga morali filozofik të Hume dhe Smith’it drejt ekonomisë politike klasike. Revolucioni Francez më 1789 dhe përfundimi i luftrave (1793-1815) pati një efekt të thellë mbi mendimin ekonomik. të sëmurët dhe fëmijët nuk ishte zgjidhur asnjëherë). në një terror (në të cilën do të vritej edhe Condorset) i cili ishte parë si një doktrinë rebelimi prej shumicës së gjindjes në Britani. Fermerët dhe pronarët e tokave në këtë mënyrë prosperuan. veçanërisht pas shpërthimit të luftës më 1793. Këto pagesa ishin financuar nga taksat locale dhe ishin ngritur në mënyrë të gjerë dhe të diskutueshme. ishte përhapur me shpejtësi dhe shkalla e mekanizimit ishte duke transformuar industrinë e mirëngritur të leshit prej një kohe të gjatë dhe duke e bërë të mundur rritjen dramatike të industrisë më të re të pambukut. një klerik në Kishën Angleze. Larg prej të qenit një burim i dëmshëm. veçanërisht kur u kombinua me frikën e republikanizmit Francez. të varfërit ishin ‘të predispozuar për tu hedhur pas hekurave. ishte Thomas Robert Malthus (1766-1834). problemi i varfërisë dhe lehtësimit të saj u thellua me frazën ‘varfëria e punës’ duke ardhur tek përdorimi i gjerë për të përshkruar një kategori të re të supozuar të punonjësve të cilët ishin të pa aftë të realizonin një standart të kënaqshëm të jetesës edhe pse ata ishin në gjendje të trupëzoheshin me qënien si të punësuar. Më 1780 dhe 1790. Disa njerëz argumentuan se sistemi uli pagat duke acaruar pozicionin e të varfërve në vend të nivelimeve ndaj tyre. ‘Sistemi Speenhamland’ i paraqitur më 1790-ën. Në të Malthusi ofroi një seri argumentash unikë kundër këndvështrimit utopik duke u përqëndruar veçanërisht mbi Godëin’in. Duke ju dhënë para të varfërve nuk do të zhvilloheshin konditat e tyre përveçse dikush tjetër ishte caktuar kështu të konsumonte më pak dhe prandaj kjo nuk do të kishte efekte mbi sasinë e burimeve të disponueshme. Një problem tjetër ishte edhe ngritja e çmimit të grurit gjë e cila ngriti çmimin e rentës bujqësore duke shkaktuar një ekspansion në sasinë e tokës së kultivuar. prej të cilëve Ëilliam Godëin (1756-1836) dhe Marquis de Condorcet (1743-1794) ishin më të shquarit. përfshiu pagesate e aleatëve të lidhur për çmimin e bukës për njerëzit me paga të ulëta. (Nevoja për mbështetje publike për të vjetrit . Revolucioni forcoi spektrin e republikanizmit dhe trazirat popullore ishin një konstante e mërzitshme për klasat qeverisëse në Britani. radikalët. Fuqia e avullit. Malthus’i është shoqëruar gjerësisht me faktin se me këto argumenta egziston një tendencë e vazhdueshme për popullsinë që të tejkalojë burimet. Përzierja e shqetësimeve sociale u shkaktua prej çmimeve të larta të ushqimeve dhe përqëndrimit social të shkaktuar prej ndryshimit industrial që ishte një shkak i fuqishëm. Lufta krijoi gjithashtu probleme ekonomike acute. Kjo u botua si një trakt i vogël anonym më 1798 dhe pastaj u konsiderua si goxha i zgjeruar dhe u publikua nën emrin e tij në publikimin e dytë të 1803-it. në se popullsia e 84 23 -1- . argumentoi Malthusi. Për më tepër.

-1-

pakontrolluar do të rritej sipas një progresioni gjeometrik (1, 2, 4, 8, 16 …), ndërsa oferta e ushqimit do të rritej vetëm në progression aritmetik (1, 2, 3, 4, 5 … ). Popullsia ishte mbajtur me normë të ulët rritjeje me dy mënyra kontrolli: kontrolli paraprirës i cili shërbente për uljen e normës së lindjeve dhe kontrolli pozitiv i cili ngrinte normën e vdekjeve. Këto dy tipe kontrolli sillnin si pasojë dy kategori: mjerimin (luftë, uri) dhe shturjen (luftë, vrasjen e foshnjave, prostitucion, parandalim). Në botimin e dytë të Ese’së ai shtoi një kategori të tretë, moralin e përmbajtur i cili mbulonte shtyrjen e martesës të pashoqëruar prej ‘ kënaqësisë së parregullt). Kjo kategori e tretë nuk ishte në gjendje të pajtonte teorinë e tij me evidencën që ai vetë pati grumbulluar midis 1798 dhe 1803 dhe teoria e vet origjinale nuk mbështetej prej fakteve. Morali i kufizuar ishte shumë i rëndësishëm sepse ai ngriti lart mundësinë e hapjes së përparimit. Megjithatë, ndonëse Maltusi e zbuti linjën e fortë të marrë në origjinalin e Ese’së, ai kurrë nuk e ndau optimizmin me Godëin’in dhe Condorset’in për shkak se ai nuk ndante me ta besimin tek mirësia dhe natyra e njerëzore. Njerëzve ju duhej një moral udhëzues dhe Malthus’i kërkoi ta sillte atë. Termi ‘moral’ i përmbajtur ishte zgjedhur me kujdes. Maltusi, në këtë mënyrë, ishte duke operuar brënda sferës së moralit filozofik të shekullit të tetëmbëdhjetë. Ai e bazoi rastin e tij kundër utopikëve i bazuar tek ligjet e shoqërisë – siguria e pronës dhe institucioni i marrtesës. Socializmi ishte duke dështuar sepse ai dhunonte ligjet e natyrës. Duke argumentuar përgjatë kësaj linje, Malthusi ishte duke argumentuar se Kristianizmi, i interpretuar saktësisht, ishte i qëndrueshëm me Iluminizmin – në të vërtetë ai ishte forma më e lartë e Iluminizmit. Ndonëse ai nuk ishte në një mendje me konkluzionet e Godëin’init dhe Condorcet, ai ndau me ta një besim tek arsyeja, duke e prezantuar veten si një zbatues i principeve njutoniane në artin e politikave. Ai i kritikoi ata për rrezikun e ndriçuar, njutonianët, pamja e të cilëve për shkencën ishte duke ushqyer shpresat e një zhvillimi i cili nuk mund të rrealizohej kurrë. Ky besim në fuqinë e arsyes nuk ishte ndarë prej ‘romantikëve’ kritikë mathusianë, Robert Southey (1774-1843), Samuel Taylor Coleridge ( 1772-1834) dhe nga të tjerë ‘poetë të liqenit’. Gjatë kohës së vet të shkurtër, termi Malthusian u përdor si një term abuziv duke ju referruar materjalizmit, parashikimit shprirtëror të varfëruar ajo që në fakt ishte quajtur gjithashtu ‘ekonomia politike moderne’. Ky ishte një kundërveprim i cili vazhdoi përmes shekullit të XIX-të, veçanërisht nga Thomas Carlyle ( 1795-1881), i cili i dha vlerë frazës ‘thë Dismal Science’ (‘shkenca ekonomike’, me tallje, shën.përkth.) si dhe John Ruskin (1819-1900). Termi ‘ekonomist’ tregoi domethënie midis një qasjeje të identifikuar për politikat dhe një shpirti të madh. Pasuria e Kombeve me optimizmin e vet rreth perspektivës së rritjes , ofroi pak udhëzim për politikanët që ishin duke u ballafaquar me problemet e kohës së luftës. Malthusi ripërcaktoi politikat ekonomike aq sa për t’iu përgjigjur këtyre problemeve dhe gjatë kryerjes së tyre ai ndihmoi shtrirjen e fondacioneve për politikë ekonomike klasike. Megjithatë, ai vazhdoi të punojë sipas traditës së shekullit të XVIII-të në të cilin politika ekonomike ishte ngushtësisht e lidhur me shkencën e moralit dhe politikave. Ekonomistë të tjerë, ndonëse ata i detyroheshin për njohuritë e tyre Pasuria e Kombeve, nuk e ndanë këtë perspektivë dhe kërkuan ta kthenin ekonominë politike në një shkencë sekulare.

Utilitarianizmi dhe Radikalët e Filozofisë
Pas Adam Smithit, më influencuesi i ekonomistëve klasikë ishte Jeremy Bentham (1748-1832), një njeri i kthyer në idol prej pasuesve të tij. Utilitarianizmi i tij lindi dhe u forcua prej traditës së ligjit natyral ndonëse Benthami e mohoi idenë e ligjit natyral. Kodet morale nuk reflektojnë ligjet e natyrës por venë në pah shërbimin e nevojave të shoqërisë. Ligjet civile u nevojitën për të sjellë rregullat prej të cilave rendi organizohet me qeverisje të bazuara mbi kode morale por që të dyja kanë nevojë të ndryshojnë për shkak të daljes nga moda. Standarti prej të cilit regullat morale dhe ligjet civile do të duhej të gjykoheshin ishte ‘principi i dobishmërisë’ – maksimizimi i sasisë së

85 23 -1-

-1-

përgjithshme të kënaqësisë të individëve që përbëjnë shoqërinë. Kjo ishte gjithashtu standarti që lipsej të përdorej për të gjykuar veprimet e qeverisë. Interpretimi i Benthamit për utilitarianizmin mbeti mbi disa pjesë të qarta për vlerën e gjykimeve. (1) Interesi i shoqërisë është shuma e interesave të antarëve të shoqërisë. (2) Çdo njeri ëhstë gjykatësi më i mirë i interesit të vet. (3) Kapaciteti i çdo njeriu për lumturitë është po aq e madhe sa e çdo njeriu tjetër. Këto ardhën në përfundimin filozofik duke qenë edhe barazimtariste edhe individualiste dhe shërbyen si bazë për elaborimin e skemave të Benthamit për reformën ligjore dhe reformën penale. Megjithatë, për Bentham’in principet e utilitares (dobishmërisë - shën. Përkths.) nuk reduktojnë politikëbërjen drejt rregullave të thjeshta. Dobishmëria ka disa dimensione (sasia, gjatësia, siguria dhe afërsia) dhe ishte e domosdoshme balancimi i këtyre kundrejt njëra tjetrës. Principet e dobishmërisë më së paku hodhën rrënjën e ullukut që do të ndiqnin politikëbërrësit. Bentham’i shkruajti mbi çështjet ekonomike, njohuritë e tij i detyroheshin Smith’it, por influenca e tij kryesore ishte indirekte, përmes pasuesve të tij, Radikalëve të Filozofisë. Midis këtyre, më i njohuri ishte James Mill (1773-1836), kujdestari intelektual i Mill’it, David Rikardo (1772-1823) dhe John Stuart Mill (1806-73). James Milli studioi për teologji në Edinburg dhe shpejt u bë një prift Presbiterian përpara se të kthehej në një mësues. Më 1802 ai shkoi në Londër për të ndjekur një karierë si gazetar dhe shkrimtar. Libri i tij kryesor është Një histori e Indisë Britanike (1818) pas së cilës ai mori një post në Zyrën e Indisë, duke u ngritur në pozitat e shefit të egzaminimit, një post i vjetër i përhershëm në qeverinë e Indisë. Në Londër ai do të bëhej një shoqërues i afërt i Bentham’it. Ricardo, djali i një agjenti burse, vinte nga një familje çifute. Ai u martua me një kuakere dhe e kishte lënë për shkak të babait të tij. Nën shtytjen e Millit ai u bë një antar Parlamenti. John Stuart Mill’i ishte djali i James Mill’it dhe morri një edukatë shumë rigoroze nga babai i tij. Në moshën 3 veçare ai filloi greqishten dhe 8 vjeç latinishten, algjebrën, gjeometrinë dhe llogaritjet diferenciale. Ekonomia politike dhe logjika u takuan me të kur ai do të ishte 12 vjeç. Ai shpenzoi shumë vite pune tek Zyra e Indisë, duke u ngritur në të njëjtin pozicion me babain e tij dhe më 1865 ai u bë antar Parlamenti. Radikalët e Filozofisë ishin aktivë me marrjen me politikë, duke përdorur utilitarianizmin si bazë për të kritikuar institucionet e shoqërisë dhe duke mbrojtur politikat e reformës. Prej standarteve të ditës ata ishin radikalë të vërtetë, madje skemat e tyre ishin larg zhvendosjes nga socializmi i Godëin’it dhe Condorset’it apo nga disa bashkëkohës të tyre si p.sh. Robert Oëen (1771-1858), autori i eksperimentit socialist të Lanark’ut të ri. Ata mbetën si Malthusi, vigë. Megjithatë, ndonëse James Milli dhe Ricardo ishin të afërt në trajtimin e çështjeve nga Malthus’i (Ricardo dhe Malthus ishin shokë të ngushtë, të cilët debatonin vazhdimisht çështjet ekonomike) ata nuk ndanë me të angazhimin kundrejt ekonomiksit të ngelur në shkencën morale. Për ta, ekonomiksi ishte ekonomi politike, por ata kërkuan ta bënin atë një disiplinë rigoroze nëpërmjet hartimit të konkluzioneve të sigurta që ata ofruan prej gjeometrisë së Euklidit. Këto rezultuan në subjektin që ishte duke u realizuar në duart e Ricardo’s, shumë abstrakte dhe më pak inductive se sa në duart e Smith’it apo Malthus’it.

Ekonomiksi Rikardian

Ekonomiksi rikardian ishte një përgjigje ndaj situatës në Britani gjatë luftrave napoleniane (180415), kur çmimi i drithit (gruri) dhe renta bujqësore u ngritën dramatikisht dhe shtimi margjinal i 86 23 -1-

-1-

kultivimit ishte zgjeruar. Rikardo kërkoi të demonstronte dy propozime: që në kundërshtim me ato ç’ka kishte argumentuar Smith’i, interesi i pronarëve të tokave ishte në kundërshtim me interesat e pjesës tjetër të shoqërisë dhe se i vetmi shkak i rënies së normës së fitimit ishte mungesa e tokës së kultivuar. Është e lehtë të shikosh se si një perspektivë e tillë u ngrit nga eksperienca e kohës së luftës së Britanisë. E influencuar prej James Mill’it, me dëshirën e tij për të bërë ekonomi politike, aq rigoroze sa gjeometria e Euklidit, në të tijën Principet e Ekonomisë Politike dhe Taksimi ( e publikuar në tre botime, 1817-23), Ricardo ndërtoi një system i cili ishte i paprecedent në reptësinë analitike me të cilën ishte zhvilluar.j Sistemi rikardian përmblidhet në tre shtylla: një perspektivë smithiane mbi lidhjen midis akumulimit të kapitalit dhe rritjes, teorisë mathusiane të popullsisë dhe teoria e rentës diferenciale. E fundit e këtyre ishte dalja, dukshëm në mënyrë të pavarur, prej Malthus’it, Ricardo’s, Edëard Ëest’it (1782-1828) dhe Robert Torrens’it (1780-1864), më 1815. Teoria ndahet në dy përmbledhje : që parcelat e ndryshme të tokës kishin prodhimtari të ndryshme, me rezultatin që ushtrimi i të njëjtës sasie pune mbi të njëjtin capital mbi to do të japë sasira të ndryshme drithi dhe se toka bujqësore nuk ka alternativë tjetër përdorimi. Konkurrenca do t’na siguronte se parcelat më pak prodhuese të tokës nën kultivim nuk do të jepnin fitim nga renta: drithi i prodhuar do të shitej thjesht për të ardhura të mjaftueshme për të mbuluar kostot e prodhimit me përfundimin se nuk do të ishte ndonjë farë gjëje të punoje për një lendlord. Në se këtu kishte një mbiprodhim, më shumë toka do të merreshin nën kultivim; në se kostot nuk do të ishin të mbuluara, toka nuk do të kultivohej. Të gjitha parcelat e tjera të tokës, megjithatë, për shkak se ato ato do të duhej të ishin më me rendiment, do të jepnin një mbiprodhim. Duke qenë pronar i tokës, lendlordi mund të kërkonte këtë mbiprodhim si rentë. Rezultati do të ishte se renta u ngrit prej fitimit nga mbiprodhimi i tokës e cila ishte më prodhimtare se sa toka më pak prodhuese nën kultivim. Teoria e rentës diferenciale shpjegoi ndarjen e të ardhurës kombëtare e cila ishte marrë prej lendlordëve. Teoria malthusiane e popullsisë ishte përdorur pastaj për të shpjeguar ndarjen e të ardhurës të marrë prej puntorëve. Ndërsa pagat duhet të ngrihen më lart apo të bien më poshtë kësaj shkalle, në varësi të rritjes apo uljes së numrit të popullsisë, ata ishin të lidhur, në një prirje të dukshme drejt normës së pagës së mbijetesës. Mbetja pas rentës së deduktuar dhe pagat ishin fiti, ndarrja e të arrdhurës është duke u ndarë për kapitalistët . Nga këtu ishin pak shkallë drejt ngritjes së një teorie ekonomike. Fitimet e mëdha do të inkurajonin kapitalistin për të investuar, duke ngritur kështu stokun e kapitalit. Kjo do të ngrinte kërkesën për punë, duke mbajtur pagat e larta dhe duke shkaktuar një rritje të popullsisë. Megjithatë, aq sa ç’ngrihet popullata, gjithashtu po aq do të rritej edhe çmimi i drithit me rezultatin e qenësishëm se do të zgjerohej margjinalizimi i tokës së kultivuar: më shumë toka do të kultivoheshin dhe parcelat tashmë nën kultivim do të kultivoheshin më intensivisht. Sipas kësaj mundësie, rentat do të ngriheshin, ushqimi do të ishte larg të qenit fitimprurës (pagat nuk do të binin, më së paku pas shumë kohësh do të ulej egzistenca, kështu që nuk do të ishin të reduktuara). Kjo rënie në fitime do të vepronte mbi normën e kapitalit të akumuluar dhe, në këtë mënyrë norma e rritjes do të binte. Ishte kështu dukshëm një shkallë e ulët drejt dy propozimeve kyç të Ricardo’s. Aq sa akumulohej capital, rriteshin rentat por binin fitimet. E dhëna se kapitali krijonte punë ishte e keqe për puntorët, gjithashtu. Në përfundim Ricardo pati treguar se rënia në produktivitet në bujqësi, shkaktohej prej nevojës pë të sjellë në kultivim toka me rendiment të ulët, duke qenë kjo shkaku i rënies së normës së fitimit. Megjithatë kishte komplikime. E para ishte se, aq sa rritej pjesëmarrja dhe kërkesa për ushqime të përmirësuara, kjo do të bënte të mundur importimin e ushqimeve, kështu që lëvizej drejt domosdoshmërisë për të zgjeruar shtesën e kultivimit. Këto importe do të paguheshin nëpërmjet eksporteve të mallrave të manifakturuara. Në vetvete kjo nuk do të shkaktonte probleme analitike: kapitalistët do të investonin në tjetër prodhim bujqësor ose 87 23 -1-

pastaj paga minimale do të varej mbi koston e prodhimit të robave si dhe koston e prodhimit të ushqimit. Mesazhi i tij se interesat e lordëve ishin në kundërshtim me interesat e pjesës tjetër të mbetur të shoqërisë. E para ishte se në se kishte dy mallra (ushqim dhe prodhime manifakture). ndonëse Ligjet e Drithit ishin shfuqizuar. kjo do të ishte e vërtetë.) Dy propozimet e Ricardo’s. 88 23 -1- . kapitali do të lëvizte tek manifaktura. Ricardo kishte nevojë të shpjegonte çmimin e tyre relative: atij ju nevojit një teori e vlerës.-1- manifakturë. në se teoria e Ricardo’s ishte korrekte.(?). në se egzistenca e punonjësve ishte për tu përfshirë. ato ende do të ishin problem me arsyen se. të themi veshja si dhe ushqimi. madje nga ky këndvështrim. përballë bujqësisë. duke krijuar eksportet e nevojshme. Në anën tjetër. në tërë ekonominë. Problemi këtu. punonjësit donin drithra të lira kështu që me pagat e tyre do të blinin më tepër dhe manifakturistat donin drithra më të lira me besimin se kjo do të bënte reduktimin e pagave. Kur llogaria është marë në aspektin e sistemit të tij që nuk është analizuar këtu (veçanërisht teoritë e tij të tregëtisë ndërkombëtare dhe parasë) këto shenja aplikojnë një (fortiori-----. do të ishte njëlloj si në bujqësi. në se bujqësia do të zgjerohej me fitim më të ulët. çmimet do të jenë proporcionale me koston e prodhimit dhe kostoja e prodhimit do të varet nga shuma e kapitalit të përdorur. Megjithatë. Teoria e vlerës së punës nuk do të mbahej. Kjo ishte e papranueshëm për konservatorë si Maltusi. kështu që. përshkrimi i sektorit të manifakturës tek modeli i Ricardo’s ngriti probleme themelore teorike. çmimet e drithrave mbetën të larta sepse Ligjet e Drithit. nën ndikimin e konkurrencës. Kjo pason atë se kursi i çmimit të kostos së punës do të jetë në varësi të normës së kapitalit për punën në një industri. do të ishte minuar. Rezultati do të ishte që norma e fitimit do të varej mbi kushtet në fabrikim si dhe nga ato në bujqësi. është se. Është e qartë. i nxjerrë përmes një çështjeje të lartë teknike. Në se punonjësit do të konsumonin vetëm drithë. rritja do të përfshinte përhapjen progressive të manifakturës relativisht. jo thjesht nga sasia e punës. në varësi të normës së fitimit të mundshëm në sejcilin prej tyre. fitimet do të binin dhe rritja do të vinte drejt frenimit. më se ka ndonjë nga paraardhësit e vet. rezonoi me disa agjitatorë politikë. Pas luftës. ndonëse të hedhura rrënjë në konditat e kohës së luftës. Rikardo luftoi të gjente një mënyrë për ta zgjidhur këtë problem. Egzistenca e mallrave të manifakturuara gjithashtu krijoi probleme për pretendimet e Ricardo’s që zvogëlimi i aktivitetit bujqësor ishte i vetmi shkak i një rënieje të normës së fitimit. variacionet në kohën e punës shpjegonin virtualisht të gjitha variantet në çmimet relative ( 93% në këtë shembull). duke eksportuar mallra të prodhuara duke importuar drithë. Ricardo e thjeshtoi botën që po analizonte në drejtim të pikës për të cilën ai ishte në gjendje të tregonte me logjikë strikte se konkluzionet e tij u përhapën. por në fund ai pati përdorur një veprim të cytur nga fati – ai përdori shembuj numerikë për të argumentuar se. teorema e Ricardo’s që prodhimi bujqësor ishte i vetmi përcaktues i normës së fitimit. më së paku Ligjet e Drithit ishin shfuqizuar. se në ekonomiksin e Ricardo’s ne jemi duke u marrë me një kurs rigoroz analitik që nuk gjendet në shumë autorë. teoria e Ricardo’s argumentoi se. patën shkaktuar implikime politike të qarta në shekullin e XIX-të në botën e pasluftës. në praktikë. Kështu. Për këtë ai ju drejtua teorisë së vlerës së punës – teori e cila përcakton çmimet e artikujve në lidhje proporcionale me punën e kërkuar për prodhimin e tyre. të cilat parandaluan një rënie të çmimit prej zvogëlimit disa herë për shkak të importeve. Bujqësia nuk do të ishte e vetmjaftueshme. Megjithatë. Britania do të bëhej kështu një kantier pune botëror. Për më tepër. Bujqësia do të ishte e vetmjaftueshme (drithi do të ishte i vetmi output dhe i vetmi input) dhe norma e fitimit nuk do të varej nga konditat në manifakturim dhe kështu.

jo mbi koston. u shty larg edhe prej doktrinës maltusiane mbi popullsinë edhe prej teorisë së vlerës së punës. Alternativat për ekonomiksin ricardian Ekonomiksi rikardian bëri një impresion të thellë.(3) Nassau Senior (1790-1864) i emëruar si shefi i parë i ekonomisë politike të Oxford’it. Ai argumentoi se nuk do të ishte në interesin e lendlordëve të ndërmernin ecjen para. tashmë) – duke argumentuar temën përfundimtare në ekonomiksin rikardian – të këmbëngulur nëpër ekonomiksin anglez deri më 1880. duke vendosur një theks më të gjerë mbi historinë dhe kërkimet inductive se sa e bëri këtë Ricardo’ja. por ishte i ngarkuar me një mashtrim. Ajo që dështoi Ricardo ta shihte është kjo. por mbi ‘nxitjen me anë të së cilës një object është mbajtur’. Madje më 1900 kishte ende libra shkollorë të organizuara mbi linjat smithiane. Rritjet në prodhim thjesht do të shkaktonin shtesën e kultivimit për kontrata me rezultatin se rentat nuk do të ngriheshin. John Ramsay McCulloch (1789-1864). Në këtë sens. Kjo. madje edhe në se rentat aggregate nuk ngrihen. Ideja se norma e fitimit varej nga kostoja marxhinale e ngritjes së drithit ( kostoja e rritjes së një njësie shtesë të drithit e cila në këtë rast do të jetë më e lartë në krahasim me koston e njësisë së drithit që ishte duke u rritur. Kjo do të ngrinte produktivitetin e tokës dhe do të balanconte tendencën e normës së fitimit kundrejt rënies.-1- Një nga pikat më të spikatura rreth predikimeve të Ricardo’s është se ato ishin të bazuara mbi një gabim në arsyetimin e tij. Shkurt. Kjo lloj qasje e lejoi atë të shtrinte konkluzionet goditëse. ekonomiksi rikardian në formën e tij të pastër (duke përfshirë teorinë e vlerës së punës. Ai teorizoi rreth agregateve duke e parë bujqësinë si një fermë gjigande. ky nuk ishte Principet e Rikardos por Pasuria e Kombeve të Smith’it me shkrirjen e vet katolike të teorisë dhe historisë. Ai nuk pranoi pikpamjen e Ricardo’s mbi konfliktin klasor. megjithatë i referohet rentës në ekonomi si një e tërë. Bailey argumentoi për teorinë e vlerës subjective nga e cila varet vlera. ekonomiksi klasik anglez nuk ishte thjesht rikardian. Megjithatë ai korrigjoi në mënyrë substanciale pikpamjet e tij. Në se përparimet janë bërë. Ai gjithashtu formuloi idenë se vlera e një njësie shtesë të një malli (një koncept që më 1870 do të quhej marxhinalizim i dobishëm) u kundërshtua aq sa malli ishte konsumuar. Ai reflektoi punën e ndryshme të individëve dhe qarkoi një pluralizëm të pikpamjeve mbi shumë çështje. Megjithatë. Ricardo pati një influencë të fundit. profesor i politikave ekonomike në Kolegjin Universitar të Londrës nga 1820 në 1837 dhe shkrimtari ekonomist më pjellor në Periodikun e Ëigëve të Endinburgut. ishte në të njëjtën kohë një rikardian i vendosur. Kjo do të thoshte se përparimet do të përshkruheshin. ai “ndezi thellë të çarrën mbi ndërgjegjen e ekonomiksit klasik’(2) Ishte gjithashtu origjina e teorisë ekonomike të Marksit dhe e shumë koncepteve të cilat ishin përdorur në shumë shkolla të ekonomiksit ortodoks në shekujt e XIX-të dhe XX-të. Ai e konsideroi gabimin e tij mbi tokat ku lendlordët do të kishin gjithmonë një nxitje për të sjellë zhvillimet. Arsyeja përse ky detaj i vogël teknik është i dukshëm është kaq i rëndësishëm është se gabimi i Ricardo’s u ndoq direct nga metoda e tij. pretendimet e tij rreth rrënies së normës së fitimit dhe konfliktit klasor janë shpartalluar. 89 23 -1- . se ende do të jetë në interesat e individëve prodhues të bënin përparime. Ai paraqiti idenë se fitimi nuk ishte një mbivlerë por një çmim për kapitalistët për mospjesëmarjen e tyre në konsumin e pasurisë së vet. metoda deductive e Ricardo’s dhe teoria e popullimit) dominoi subjektin vetëm për një periudhë të shkurtër në fillim të 1820-ës. Sipas flalëve të një komentatori. Nëse dominoi një punim. Teoria e vlerës së punës ishte kritikuar fuqimisht prej Samuel Bailey (1791-1870) më 1825.

bëri një sfidë në një artikull. Çmimi i tregut (OT) është çmimi kur oferta dhe kërkesa barazohen. Megjithatë.sh. Kështu ishte propozimi. që kurrë nuk do të pakësohej kërkesa në përgjithësi: se oferta e krijonte kërkesën në vetvete. interpretuesi kryesor i Smith’it ishte Jean Baptiste Say (1767-1832). Cournot’i u përpoq të tregonte se si diagrami do të përdorej për të treguar se si çmimi i tregut do të ndryshonte në përgjigje të ngjarjeve të tilla si taksimi me një taksë mbi mallin. prej shumfishimit të sasisë së mallrave të mbartura nga përdorimi i kanalit ose urës. ai mbrojti një teori subjective të vlerës.. Në Francë. influenca e ekonomiksit rikardian ishte madje më pak e fuqishme. Depresioni rritej jo prej pakësimit të kërkesës në tërësi. Ai llogariti përfitimet që vinin nga një project. Më 1820.i ishte konsideruar gjithashtu se kishte qënë ekonomisti i parë që përdori një diagram për të shpjeguar se si oferta dhe kërkesa përcaktonin cmimin në një treg konkurrues. në diagramin e Cournot’it më poshtë) tregohet se si do të bjerë në të njëjtën masë sasia e njerëzve në raport me ngritjen e cmimit. Në se këto përfitime do të ishin më të gjera se sa kostoja e përhershme vjetore e projektit. së pari i vënë në pah nga Bentham e James Mill’i dhe. personi i cili kreu atë që është më e shquara në kontributin e ekonomistëve modernë ishte Antoine Augustin Cournot’i (1801-77). Ai pati treguar p. prej reduktimit të kostos së transportit që krijohet. Ai përsosi gjithashtu ligjin e tregjeve.144 e kurbës së kërkesës dhe ofertës). do të rrisnin taksën e të ardhurave në përgjithësi. se në se ishin tre ose më shumë kandidatë në një votim. Për Cournot’in. Me pretendimin se çdo prodhues synonte maksimizimin e fitimit dhe se shitjet në treg ishin të shtrenguara prej kërkesës. të publikuar më 1830 në Le Genie civil (një revistë e inxhineringut civil) dhe më 1832 në Annales des ponts et chausses. pikpamja klasike ishte se projekte të tilla duhet të ishin vet shlyerse – në mënyrë të tillë që ato të mbulonin tërësisht koston e tyre. Kurba e ofertës (PQ) tregon se sasia e prodhuesve do të rritet me shpresën e ngritjes së çmimeve. Po kaq e rëndësishme ishte tradita e gjatë e aplikimit të analizave matematike në problemet ekonomike. Duke filluar me një prodhues të thjeshtë (një monopolist) ai tregoi se si produkti do të ndryshonte në varësi të ngritjes së numrit të firmave. Cournot. Taksapaguesit do ti merrnin mallrat më të ngrinte mirëqënien publike.-1- Jashtë Anglisë. Kurba e kërkesës (MN. lirë dhe shpenzimet në tregëti si pasojë e projektit. Say ishte konsideruar si ekonomisti më i gjerë i gjeneratës së vet. një anëtar i Tribunalit nën Napoleonin dhe më vonë një economist akademik. Ndonëse një mbështetës i ideve smithiane. i pranuar prej Ricardo’s. Në një treg konkurrues asnjë firmë nuk mund të shkaktojë vendosjen e çmimit për produktin e tij. gara ishte limitimi i situatës si numur firmash të afruara pambarimisht. Navier mendonte se mjetet për këtë në 90 23 -1- . shumica e votimit do të rezultonte në zgjedhjen e një kandidati i cili do të humbte në përgjithësi nga kontestimi i dy kandidatëve të tjerë. por prej pakësimit të kërkesës për mallra të veçanta. por shpenzoi shumë nga karriera e vet si një administrator universiteti. ai derivoi ekuacione për të përshkruar produktin që do të rezultonte në se ishin numra të ndryshme firmash në një industri. kostoja e konstruksionit duhet të financohet nga fonde mbi taksat. siç ishte një kanal ose një urë. do (Këtu duhet bërë skica e fq.Condorcet pati shtruar rrugën me analizat e tij të teorisë së votimit. Claude Louis Marie Henri Navier (17851836). Puna e tyre ishte nxitur prej nevojës për të gjetur një bazë për vendimin e meritës së projekteve civile të inxhinieringut. me qëndrueshmëri në një pozicion të vendosur në traditën franceze që shkonte mbrapa e shtrirë deri tek Condillak’u. i mirënjohur në inxhinieri për punën e tij mbi mekanikën. Një theks mbi kërkesën për mallra ishte gjithashtu karakteristikë e punës të ndërmarë prej inxhinierëve tek Ecole des Ponts et Chaussees (Shkolla e Urave dhe Rrugëve). në fillim dy dhe pastaj drejt pafundësisë. Cournot’i ishte pëer pak kohë professor matematike në Lyon. Argumenti i tij ishte se një punë publike.

Disa artikuj të mëvonshëm të Dupuit ishin publikuar në Journal des économistes. Ndryshe nga shumë ekonomistë klasikë anglezë. ato do të mbulonin vetëm interesat e pagesave dhe mirembajtjen e rregullt. Këta ishin smithianë që do të thotë se ata i kishin pranuar idetë e Smith’it rreth rëndësisë së kursimit dhe ndarjes së punës për rritjen ekonomike. Megjithatë. Say shprehu një interes mbi punën e Minard’it më 1831. Ai gjithashtu konsideroi nëse punët publike duhet të ofroheshin prej shtetit apo t’ju françizohej firmave private si dhe tipi i rregullimit i cili duhej të ishte i imponuar. me rezultatin se ai nuk realizoi punën e tij publike deri më 1850. Arsyeja është se disa nga njerëzit që përdorin kanalet ose urat nuk do të kishin patur bërë udhëtimet e tyre pa u ndërtuar ato. Megjithatë. duke marrë në llogari gjëra të tilla siç janë marrëdhëniet e kostos me linjat e gjata të hekurudhave. Ai përdori argumentat rreth shpërndarjes së të ardhurave midis atyre që përdorin kanalin dhe atyre të cilët nuk propozojnë që mjetet duhet të ngarkohen të mbulojnë kostot vjetore. që metodat e Navier’it i kishin mbivlerësuar përfitimet. mallrat do të ishin transportuar për distanca më të gjata. por shumë nga punët e inxhinierëve ishin publikuar në revistat ku ekonomistat nuk do ti kishin parë ato. Duke filluar me problemin praktik të vlerësimit të projekteve të inxhinierisë civile. thjesht për të analizuar sjelljen. ç’ka do të thotë se përfitimi që marrim nga to do të ishte më i vogël se sa kursimi i shpenzimeve. që nuk përfundohejj me siguri dhe. Së dyti (dhe këtu ai ishte duke trajtuar një pikë të ngjashme me Minardin) Dupui argumentonte se dobia e një njësie shtesë të një malli do të matej me çmimin për të cilin konsumatori do të ishte i gatshëm të paguante. një inxhinier tjetër i cili shkroi atë që ai e vështronte si një manual praktik për të udhëzuar inxhinierinë civile të përfshirë në projektet e punëve publike. që kishte një kosto vjetore mirëmbajtjeje. argumentohej gjihashtu. ndonëse Minard shkroi dorëshkrimin e vet më 1831. Këto probleme ishin shqyrtuar gjithashtu në mënyrë të pavarur nga Navieri. ata zhvilluan një alternativë të teorive ortodokse të vlerës të shoqëruara me Smith’in e Say’n. Kurba e kërkesës e përdorur prej Cournot’it. ata nuk pranuan teorinë e punës së vlerës. Kur prodhimi u ngrit duke ndjekur ndërtimin e urës apo kanalit të ri. Jules Dupuit (1804-66). i detyrohet sado pak Ricardo’s. problemi ishte se nuk kishte reduktim në koston e transportit por reduktim në çmimin e prodhimeve. Një traditë tjetër. Me kohë u shfaqën të tjerë artikuj mbi ktë subject. prej Joseph Minard (1781-1870). por në se ato do të mblidheshin. por ai vdiq një vit më vonë. është gjetur në shkrimet e teksteve të ekonomiksit në Gjermani me më të shquarit Karl Heinrich Rau (1792-1870). Ai përdori idenë e pjerësisë zbritëse të kurbës së kërkesës për të argumentuar se metoda e Navier’it (sasia e mallrave të mbartura në kohë kursente koston) do të rriste fitimet e rrjedhura nga një project. Së pari.-1- moment mund të jenë zero. Të tre inxhinierët e diskutuar këtu formojnë një pjesë të një gjatësie të traditës së mirëthemeluar të École des Ponts et Chaussées në mes të dekadave të shekullit të XIX-të. ishte një tjetër inxhinier i lidhur me metodat prej të cilave përfitimet nga projektet e punëve publike do të llogariteshin. Ai i zgjeroi këto ide në artikuj të mëvonshëmdhe në leksionet e tij në Ecole des Ponts et Chaussees. Friedrich Hermann (1795-1868). Dupui eci drejt argumentimit se fitimi i realizuar nga ndërtimi i një kanali apo ure do të matej prej zbritjes së kostos së projektit nga zona nën kurbën e kërkesës. Rezultati ishte se kostot e prodhimit nuk do të uleshin aq sa edhe kostot e transportit për një distancë të caktuar. Çmimi do të binte aq sa ç’ngrihej konsumi. Në vend të kësaj ata morrën nga Steuart’i idenë se çmimet janë të përcaktuara prej ofertës dhe kërkesës. ata ju bashkuan idesë të rëndësisë së madhe 91 23 -1- . Hans Von Mangoldt (1824-68) dhe Ëilhelm Roscher (1817-94). do të përdorej si një masë e dobishmërisë. Ai gjithashtu përdori një formulë (duke përfshirë interesat dhe normat e inflacionit) për të kalkuluar përfitimet nga një project që merr kohë për tu realizuar. kursi për të cilin ai planifikoi ta përdorte atë nuk ishte aprovuar për shumë vite. në një seri të artikujve më 1840-1850.

Politika e qeverisë dhe roli I shtetit. Ndërmjet këtyre do të kishte variacion me tipe të tjera si ambjente të pyllëzuara. Në se esenca e kapitalit është parë si një cështje e cila e lejon prodhimin të zërë vend me kalimin e kohës (një këndvështrim I zhvilluar më vonë prej ekonomistëve austriakë). ferma do të organizohej në një seri rrathësh bashkëqëndrorë. Këto metoda e cuan atë gjithashtu të shihte problemin e amvisimit të pyjeve si një kohë e përfshirë dhe për të parë normën e interesit. Është më I njohuri për analizën e tij të lokalizimit në të cilën përfitimi prej agrikulturës (dhe në këtë mënyrë niveli I rentës dhe tipi me të cilën ja vlente të merreshe në bujqësi) varej nga ajo se si është distanca e fermave të largëta me qytetin.A. producte të cilat nuk mund të transportoheshin larg .teoria e produktivitetit marxhinal për shpërndarjen. ai analizoi jo vetëm ekuilibrin (ku oferta dhe kërkesa barazohen). Prej këtyre metodave ai arriti në rezultatin se paga e shpërblyer do të barazohej me kontributin drejt prodhimit të kryer prej puntorëve të fundit të punësuar. shën. Këto ide ishin marrë së tepërmi nga Mangoldt’I në tekstin e tij (1863). Ashtu si edhe në traditën e inxhinierisë franceze. Rezultati ishte një teori subjective e vlerës sipas së cilës vlera e një malli varej prej mallrave të tjera dhe prej njerëzve të cilët kishin një tendencë për ti lënë në një rend ato – më vonë e njohur si e zëvendësuar me teorinë e kostos oportune.përkth. Mbi një fushë të tillë. kërkesa do ta kapërcente ofertën. Ai shqyrtoi cështjen se në c’masë dhe si është në gjendje kapitali dhe puna të maksimizojnë fitimin e tyre. Thunen e formuloi këtë metodë duke përdorur algjebrën dhe e zgjidhi atë duke përdorur kalkulimet diferenciale. ishte publikuar tre herë midis 1826-1863. Hermann. Ndoshta ashtu si një mrekulli e teorisë së Thunen’it ishte edhe vetë metoda e tij. Ekonomistët klasikë britanikë shkruan gjatë periudhës kur ekonomiksi ishte thjesht në fillimet për tu institucionalizuar si një disiplinë akademike. Një rrugë e gjatë do ti dëmtonte. duke e vendosur cmimin më lart. Tekstet e tyre shtruan për diskutim që kërkesa qëndronte para ofertës dhe eksploruan lidhjen midis kërkesës dhe nevojave njerëzore. shkroi qartësisht rreth çështjes së si ndryshimi në kërkesë mund të shkaktojë ndryshime në kostot. Ai morri si pikë fillestare një qytet të vendosur në një qendër të largët në një fushë pjellore ku nuk kishte lumenj apo faktorë të tjerë natyrorë që të ndikonin mbi kostot e transportit. I cili mblidhej cdo muaj që të diskutonte 92 23 -1- . Në ndryshim nga Cournot’I. (Ai e filloi marrëveshjen duke gjurmuar në shumë literatura moderne duke vendosur sasinë në aksin horizontal dhe cmimin në aksin vertical).. oferta dhe kërkesa ishin ishin përfaqsuar grafikisht.sh. Thunen ishte një fermer I cili u bë që ng a 1827-ta një autoritet I njohur ndërkombëtar në fushën e agrikulturës. (një grup I themeluar më 1821. Në shumicën e shekullit të 19-të Gjermania nuk ishte një vend I vetëm por një mozaik shtetesh të vogla.C) dhe me tregëtinë e kopshtarisë. por gjithashtu edhe qëndrueshmërinë e këtij ekuilibri. Pjesa më e afërt me qytetin do të merrej me hortikulturë (kopshtari. Ai argumentonte se forma e kurbës së ofertës do të varej nga sjellja e kostos si një përfundim I rritur dhe ai I përdori kurbat e tij të shihte se si do të ndryshonin cmimet në përgjigje të ndryshimeve në ofertë apo kërkesë. në se cmimi ishte tepër I ulët. kjo mund të shihet si një teori e prodhimit marxhinal të normës së interesit.-1- të kërkesës. Nga kjo traditë një përfaqsues ishte Johann Heinrich von Thunen (1783-1850). p. Ndaj nuk ishte surprizë që qasjet e ndryshme drejt ekonomiksit do të bashkëjetonin përgjatë njëri-tjetrit. tokë e lërueshme dhe kullotë. Rau përdori një diagram të kërkesës dhe ofertës në katër botimet e tekstit të tij (1841). Në mënyrë të pavarur nga Cournoti. duke e vendosur më poshtë cmimin. Ata ishin bashkuar në organizata të tilla si Klubi I Poltikës Ekonomike. dhe do të kishte nevojë për hapësira të gjera të sipërfaqes së tokës c’ka do të bënte që kostot e transportit nuk do të ishin një problem. Punimi i tij kryesor (Shteti I Izoluar). oferta do ta kapërcente kërkesën . Në se cmimi ishte shumë I lartë.

me kusht që këto të mos ishin mjaft të larta sa të shformonin rrjedhën e tregëtisë. Madje Radikalët Filozofë. më tepër se me ndonjë angazhim të mosndërhyrjes. që vinte nga fronti opozitar kundërr korrupsionit të shoqëruar me merkantilizmin. të cilët favorizuan më tepër reformat radikale se sa shumë ekonomistë.-1- cështjet ekonomike). Egzistonin debate mbi atë në se tregëtia e lirë duhej të ishte vendosur unilateralisht apo mbi bazën e një trajtimi komercial. jo për gjithë karierën e tyre jetësore). Revista e Endinburgut ishte Ëige. dhimbja e varfërisë dhe politikat e tregut të punës. Në përgjithësi ishte e pranuar se qeveria pati një rëndësi me rol të limituar për të luajtur në jetën ekonomike. Maltusi dhe Ricardo përkrahën suprimimin e Ligjit të të Varfrit. vecanërrisht pjesa e ekonomistave të formuar në qarqet në të cilat lëviznin politikë-bërrësit dhe ata luajtën një rol aktiv në diskutimet e politikës ekonomike. një institucion të cilin ata e panë si crucial në stmulimin e rritjes ekonomike. ata kundërshtuan merkantilizmin. Shumë nga ekonomistët klasikë. Disa ekonomistë madje mbështetën mbledhjen e tarifave për të ngritur të ardhurat . nën formën e të cilit për të varfrin në gjendje të aftë fizikisht ishte kufizuar drejt jetës së mbyllur në punën familjare dhe me të cilin ishte provuar më kot . Nuk ishte këtu gjetja e argumentit të ‘dorës së padukshme’ nga Pasuria e kombeve por gjithashtu caktimi i lehtësirave që mbronin kushtet për korrupsion dhe bashkangjitjen e industrisë së brendshme në favor të grupeve të fuqishme. Revista e Ëestminster’it ishte Benthamite dhe Një cerek revista ishte Tore. Shoqëria Mbretërore. Madje kur ata nuk ishin politikëbërrës. Radikalët Filozofë formuan një grup të dallueshëm në Parlament. Ekonomistët klasikë ishin në fakt tregëtarë të lirë dhe jepnin një goxha sërë me argumenta në mbështetje të qëndrimit të tyre. Ligji i të Varfërit ishte një cështje për të cilën teoria maltusiane pati implikime direkte. Disa ekonomista mbanin poste akademike (shpesh për periudha të shkurtra. Më 1830. duke afruar për këtë legjislacionin e krijuar jo për të kufizuar pronën private . Torrens’I pati shërbyer në ushtri dhe ishte një pronar gazette. të detyrohej nga principet më pak të përshtatshme ( ata që ishin jashtë punës duhet të ishin më keq se ata që e kishin larg punën). Ata ishin të influencuar shumë prej Smithit. Kishte një dimension ideologjik. Megjithatë. ishin utilitarianë – me adhurim drejt një filozofie e cila ndikoi praktikisht mbi lirinë. argumentonte për politika të trupëzuara në Actin e Amendamentit të Ligjit të të Varfrit (1834). por ky nuk ishte një rast mbi të cilin argumentonin shumë autorë. prapseprapë. por shumica jo. Teoria e Rikardos kishte synuar ta precizonte këtë cështje dhe ta kushtëzonte me një rast të fuqishëm për shfuqizim. Ashtu si Smithi. ndonëse cështjet abstrakte ishin diskutuar. Ata ishin ithtarë të fortë të shihnin një qeveri të organizuar. por në tërësi ata mbështetën tregëtinë e lirë unilaterale. pas aktit të Reformës të 1832-it ( I cili zgjeroi franchizën drejt shumicës së klasave të pronësuara). megjithatë. ndonëse të dy e donin një gjë të tillë në mënyrë graduale. por në përgjithësi I adresoheshin edukimit të klasave dhe hera-herës ishin të identifikuara nga animet politike dhe jo nga mbulimi I disiplinuar I tyre. Shoqëria Mbretërore për Statistikat dhe Shoqëria Britanike. Shumë ekonomistë dhe shumë antarë të Klubit të Ekonomisë Politike ishin antarë të Parlamentit. ekonomia politike asnjëherë nuk ishte larg nga cështjet e politikës ekonomike. Çështja me përmbajtje më të rëndësishme në politikën tregëtare. Senior’i p.sh. Për shembull Rikardo ishte një agjent burse. Disa patën një trajtim ligjor dhe disa patën pikëtakime me qeverinë në disa stade të karrierës së tyre. Të tjerët mendonin se kjo zgjidhje ishte e pazbatueshme dhe favorizonte reformat radikale. të themi se ata ishin në përgjithësi reformatorë praktikë. Revistat në të cilat ishin publikuar idetë e tyre nuk ishin të specializuara mbi ekonomiksin. ishte e lidhur me Ligjet e Drithit. megjithatë. Ëest dhe Mountifort Longfield (1802-84) ishin gjyqtarë dhe McCulloch (një profesor për një periudhë të shkurtër) ishte një shërbëtor civil dhe për një periudhë të shkurtër botues I Scotsman. ishin më të 93 23 -1- . kishte një butësi në përgjithësi të sigurt. Ndonëse kishte mjaft diferenca midis ekonomistëve. ndonëse në sasi të pakët. Kështu McCulloch dhe Senior prapsuan argumentat e Rikardos se interesat e lendlordëve ndryshonin nga ato të klasve të tjera në shoqëri. Pikpamjet e tyre dhe ndryshimet e ndodhura në kontekstin politik janë të ilustruara mirë prej konsiderimit të disa nga cështjeve kryesore të ngritura në cerekshekullin e parë të shekullit: politika tregëtare.

Henry Thornton (1760-1815). Kishte një tendencë drejt frenimit për rregullimin e orrëve të burrave të rritur e bazuar mbi atë se kjo do të interferonte me principet e lirisë së kontratës. duke qenë skeptic për argumentin Maltusian se do të stimulohej paevitueshmërisht rritja në numur e të mjerëve. Nën një rrethanë u realizua u adoptua pozicioni doktrinar i ekonomistëve. Praktika normale për një bankë që është duke u ballafaquar me një humbje të rezervave do të ishte prapsimi i huadhënies. ata do të zhvillonin pasuritë e tyre drejt aseteve më tepër të sigurta. Banka e Anglisë qëndron kështu në kulm të piramidës së kreditit. Thornton’i perceptonte kështu se kishte një hierarki brenda sistemit bankar. Në 1793 dhe 1797. gjithashtu. kur ata zbatuan një qasje ndaj rezervave të tyre. Rezultati ishte një pikpamje pragmatike në të cilën roli për laissez-faire ishte paksa i kufizuar. një rritje e mundësisë së kreditimit nga Banka e Anglisë do të shërbente për të rivendosur besimin dhe sillte rezerva tek sistemi bankar i kërkuar. kriza serioze financiare ndodhën kundër arritjeve të sistemit finanicar i cili pati ndryshuar dukshëm qysh me punën e Hume’s mbi këtë çështje.-1- qetë rreth mbikqyrjes së thyerjes së të varfrit. bashkimet tregëtare filluan të formoheshin pas shfuqizimit të Ligjeve të Kombinuara (nën të cilin formimi i unioneve ishte illegal) më 1824. Industrializimi ishte duke i ndryshuar dramatikisht kushtet nën të cilat një rritje në proporcionin e njerëzve të zenë me punë. Në lidhje me njërin ata ishin doktrinarë. Paraja Politika monetare zinte një vend të rëndësishëm në ekonomistët klasikë para 1790-ës. ky legjislacion pati si shenjë kryesore orët dhe kushtet e punës të fëmijëve dhe grave. Pozicioni i ekonomistëve mbi unionet tregëtare favorizonte në përgjithësi paga të larta dhe i paraqiste unionet si fuqi tregu të larta në drejtim të kundërbalancimit të punësimit. duke shkaktuar kështu një presion për rregullimin prej Qeverisë. Arsyeja ishte se nëse kishte një krizë besimi. bankat kundërshtare (jashtë Londrës dhe në përgjithësi të vogla) do të kthehen drejt korrespondentëve të tyre për mbështetje. Thornton’i megjithatë argumentonte se kjo ishte ekzaktësisht një politikë e gabuar nga ana e Bankës së Anglisë e cila do të rriste huadhënien kur kishte eksperiencën e humbjes së rezervave të bankave të vendit. Më së shumti. Kjo ishte e ndryshme nga rasti i bankave të vendit – një zhvillim në dëftesat e lëshuara nga to do ta reduktonte besimin në aftësinë shlyerse të tyre 94 23 -1- . Në kohën e Thornton’it kjo do të thoshte dëftesat e lëshuara nga Banka e Anglisë. Thorntoni përdori bankënotat dhe letrat e këmbimit si asete në dorë të popullatës me pasojën se ai e vendosi theksin fort tek fshehtësia. Si përfundim. Kjo krijoi rrethanat drejt Një nxitje brenda natyrës dhe efekteve të Letrës së Kreditit të Britanisë së Madhe (1802) prej një bankieri. por në përgjithësi ekonomistët ishin pragmatikë dhe ju përshtateshin momenteve. Kjo pati impikime të shumta për politikën që do të ndiqte Banka e Anglisë . Në kohët e krizave. Në se njerëzit janë të pasigurtë rreth vlerës së aseteve që ata zotëronin (sa do që letrat e këmbimit apo dëftesat ishin të lëshuara prej bankave jashtë Londrës). Akti i parë i rregullimit të kushteve të fabrikës u kalua më 1802 dhe gjatë dekadave të arrdhshme një seri aktesh ishte kaluar duke e rritur shkallën e rregullimit. Ata i gjykuan raste të vecanta në varësi të principit të dobishmërisë. por legjislacioni shkaktoi këtu paevitueshmërisht edhe efekte mbi burrat. Ekonomistët klasikë pranuan rastin smithian për sipërmarrjen e lirë dhe shumë prej tyre paraqitën shkeljet e shtetit mbi lirinë individuale me dyshim të madh. Ata vazhduan më tepër me opinionin e publikut se sa ta udhëhiqnin atë. Këto në kthim do të drejtohen tek Banka e Anglisë për likuiditete. Ata kërkuan të vazhdohej me lehtësimin ‘jashtëparlamentar’ dhe nuk ishin këmbëngulës në shtrëngimin e principit të një përshtatshmërie më të vogël.

Megjithëse politika e rruajtjes së konvertibilitetit të sterlinës në ar nuk ishte e kushtëzuar. në se norma e interesit do të rritej në krahasim me normën e fitimit. Ky ishte gjithashtu edhe pozicioni i Thornton’it. Argumenti i tyre ishte i ashtuquajturi ‘doktrina e faturës së vërtetë’. Megjithatë kjo nuk i shteroi diskutimet mbi politikën monetare. Më 1810. I perkth. ato do të riktheheshin drejt Bankës – e ashtuquajtura ‘doktrinë e rifluksit’. fatura të cilat do të ripaguheshin kur transaksioni të ishte kompletuar. Është pretenduar se askush nuk do të merrte para dhe të paguante interes në se ata nuk do të kishin nevojë për to. sasia e bankënotave të emetuara si dhe niveli i çmimit do të binte.shën. Politika e Bankës së Anglisë duhej të organizohej në mënyrë të tillë që të sigurohej se rezervat e kallëpeve të saj të arit ishin gjithmonë të mjaftueshëm për konvertibilitetin që duhej të mbahej në kontroll. Në periudhë të shkurtër kishte mundësi për mjete që shkaktonin balancën e pagesave – siç ishin të korrat e këqija (të cilat shkaktonin një rritje të importeve të drithit) fundosjet tek qeveritë e huaja apo shpenzimet ushtarake përtej teritorit shtetëror – drejt ngritjes së çmimit të kallëpit të arit pavarsisht nga bankënota e emetuar. vlera e bankënotave të Bankës së Anglisë patën rënë. . njerëzit do të ndërmernin hapa për të rritur huamarrjen. me domosdo. Përgjigja ndaj këtij pretendimi vjen nga Letra e Kreditit të Thornton’it. Shkolla e bankingut argumentornte se politika monetare duhej të ishte udhëhequr në varësi të nevojave të ekonomisë shtëpiake.) mund të gjenden në shkrimet e drejtorëve të Bankës së Anglisë. Kjo çoi në debatin mbi të cilin në ditët e sotme do të ishte përkufizuar si politikë kundër-ciklike: ekonomistët debatuan vlerat e rrugëve alternative të kopjimit me lëkundjet në kërkesën për kreditim. Pas 1804 çmimi i kallëpit të arit u ngrit dukshëm mbi vlerën e vet nominale. Në se ishin lëshuar më tepër bankënota. Me fjalë të tjera. Rikardo argumentonte se ngritja në çmimin e kallëpit të arit reflektoi tek mbiemisjoni i bankënotave prej Bankës së Anglisë. dhe si rezultat qeveria morri vendimin që të rikthente konvertueshmërinë. mbështeti rastin e bulionistëve. Doktrina e ‘faturave reale’. Ky process do të vazhdonte për aq kohë sa norma e interesit do të ishte më e ulët se sa norma e fitimit. ajo u bë e qartë se në vetvete nuk ishte e mjaftueshme. gjë që u realizua deri më 1819. duke marrë përgjegjësi për sistemin financiar si një i tërë. me pretendimin e vet se askush nuk do të merrte hua pare. Periudha pas 1815-ës pati disa deflacione – apo rënie të çmimeve. Një raport parlamentar për monedhën më 1810.megjithëse gradualisht. Ai argumentoi se drejtorat e Bankës nuk do të ishin të besuar në amvisimin e emisionit të bankënotave dhe kështu konvertibiliteti do të restaurohej . Një nga mbështetësit kryesorë të shkollës së 95 23 -1- . Në të kundërt. Në këtë mënyrë. Thorntoni argumentonte me fjalë të tjera se Banka e Anglisë duhej të vepronte si një bankë qëndrore. Ata dyshonin se sasia e bankënotave në qarkullim hap një marrëdhënie me çmimin e kallëpit të arit. Pozicioni i antibulionistëve (kundershtarët e standartit te arit. qarkullimi i kartmonedhës do të rritej dhe çmimet do të ngriheshin. Ky ishte një pozicion strict bullionist – që bankënotat duhej të ishin të konvertueshme me kallëpin e arit.-1- ndaj dëftesave të lëshuara. të vendosur prej Neëton’it tek £ 17S. Kjo ishte teoria e cila kushtëzonte një bankë që të huante para kundrejt ‘fatuarave reale’ (faturat ishin lëshuar për transaksione financiare origjinale komerciale dhe jo për financimin e spekulimeve). Në se norma e interesit do të jetë më poshtë se norma e fitimit. Thorntoni vuri në dukje se vendimi në se duhet marrë lekë nga një bankë do të varrej nga fakti i normës së interesit mbi huanë e krahasuar me normën e fitimit që do të sigurohej nga investimi i parasë. dhe kështu që bankënota e emetuar duhej të zgjerohej. për onc. Kjo theksonte se kartmonedhat ishin thjestht një nga disa format e kreditit. i draftuar gjerësisht prej Thornton’it. në se interesi do të paguhej për të. shuma e parave në qarkullim do të ishte ekzakt e barabartë me kërkesën për të. ndonëse ndryshe nga Ricardo ai e pranonte se lidhja midis bankënotave të emetuara dhe çmimit të kallëpit të arit duhej të ishte e dobët për një periudhë të shkurtër. ishte i metë. 10_d. Këtu kishte një rënie nga pakica e kreditit.

Milli shkroi në kërkimin drejt ekonomisë politike të emancipuar nga shkolla e vjetër. Ky ishte principi se një kartmonedhë duhej të sillej në të njëjtën mënyrë siç do të sillej një monedhë metalike. Kjo. I pari i këtyre ishte John Stuart Mill’i. megjithatë. shkolla monetariste kërkoi të projektonte një politikë që do ti bënte ato më pak të mundshme që të ndodhnin. ajo trupëzoi një filozofi radikale të ndryshme shoqërore. veçanërisht një grupi të njohur si Saint96 23 -1- . argumentonte shkolla e monedhës. të takoje nevojat e tregëtisë. paund për paund. por në të njëjtën kohë llogaritja e disa pikave kritike të bërra në adresë të Ricardo’s. shkolla monetariste. Pa principin e monedhës. veprimi do të ndërrmerej me tepër vonesë. Kështu. për të cilën ishte projektuar sigurria se politikat korrektuese do të implementoheshin përpara një ekspansioni që pati shkuar larg. Në këtë ai ishte i influencuar fuqimisht prej shkrimtarëve socialistë. sipas propozimit të shkollës së bankingut. Tashmë dihet se ai nuk i shtriu dot pretendimet e veta për të qenë i vërtetë dhe në këtë mënyrë ai ishte duke u bërrë më pak i azhornueshëm se Pasuria e Kombeve të Smith’it. e publikuar në disa botime midis 1848-ës dhe 1873-it. Ajo lejonte për mundësinë që kostot duhet të ndryshonin me prodhimin dhe kjo shpjegohej nga volume i mallrave të tregëtuara. deri pas suksesit të madh të Sistemi Logjik (1843). Thomas Tooke (1774-1858) i morri parasysh argumentat e Thornton’it se normat e ulta të interesit çojnë drejt inflacionit me evidenca statistikore të shtrira për të treguar shfaqjen se një inflacion tipik ndodhte kur normat e interesit ishin të larta. Kjo shërbeu si një piknisje për shumë ekonomistë britanikë dhe amerikanë gjatë publikimit më 1890 të Principeve të Ekonomicsit të Alfred Marshall’it. por ai pati probleme në gjetjen e një botuesi dhe këto nuk u botuan deri më 1844. Oferta e parasë duhej të ishte e lidhur në këtë mënyrë me bilancin e pagesave. Teoria bazë e vlerës. Kjo do të thoshte. John Stuart Mill Që ekonomistët rikardianë ushtruan një ndikim përtej 1820-ës. me të cilën ai u marrtua më 1851. megjithatë.-1- bankingut. ishte se megjithëse ajo mbante kuadrin bazë rikardian. Arritja e Millsit në Principet ishte mbajtja e kornizës rikardiane. Ndoshta mrekullia kryesore e Principeve të Millit. Ai e vendosi shumë më tepër thesin tek kërkesa për shpjegimin e vlerës dhe mënyra me të cilën lidhet kërkesa(si parashikim i çmimeve dhe sasive) shënonte një ndryshim të rëndësishëm nga koncepti i Smith’it dhe Ricardo’s. një politikë kundërciklike. rezultati ishte një teori që çoi tutje Ricardo’s në dy rrugë. por Milli e modifikoi atë në mënyra të rëndësishme. Kjo do të thoshte se në se Banka e Anglisë humbiste flori. Mill lëvizi tutje nga një pozicion utilitariani të ngushtë duke u bërë më tërheqës drejt socializmit . Milli ishte edukuar nga babai i tij që të ishte një dishepull strict i Bentham’it. duke e bërrë atë më pak doktrinare në raport me atë që ajo ishte bërrë në disa çerrek shekujsh.. mbronte të ashtuquajturën ‘princip të monedhës’ apo ‘princip të lëkundjes së metalit’.ndonëse një formë socializmi shumë e ndryshme nga ajo që sot kuptojmë me këtë term. ajo duhej të reduktonte kartmonedhat e saj të lëshuara. Në kundërshtim me këtë pikpamje. është e vërtetë për dy njerëz. Kur u aplikua tregëtia ndërkombëtare (në teorinë e tij të kërkesës reciproke). në të cilën ai nuk bëri avokatinë e pronarit shtet në kuptimet e prodhimit. shpërndarja e të ardhurës si dhe rritja ishte rikardiane. Kontributi i tij kryesor drejt ekonomiksit ishte Principet e Ekonomisë Politike. Në periudhën midis 1820-1830 ai ishte antar i Filozofëve Radikalë. Pas vdekjes së babait të tij më 1836 dhe i influencuar prej Harriet Taylor (1807-58). ndërsa shkolla e bankingut u fokusua mbi politikat e lehtësimit të depresioneve. Ai ndoqi Senior’in në pranimin se fitimet lipsej të ishin të domosdoshme që të induktonin kursimet e kapitalistëve. është e thënë butë për origjinalitetin dhe kreativitetin e Milli’t. të cilën e themeloi lordi Overstone ( 1796-1883). Midis 1830 ai shkroi një seri esesh mbi ekonomiksin ai ndërtoi mbi bazën e një qasje rikardiane të ekonomiksit. me rezultatin e një libri që ishte hedhur poshtë si eklektik. të dy figura intelektuale historike në shekullin e 19-të.

Ndryshe nga ligjet e prodhimit. duke rreshtuar rrastet ku individët nuk ishin gjyqtarët më të mirë të interesit të tyre (duke përfshirë 97 23 -1- . Në këtë mënyrë reforma sociale përfshiu riprojektimin e institucioneve të kapitalizmit. Rritja duhej të ishte e ngadaltë. shpërndarja e pasurisë varej nga institucionet njerëzore. Ashtu si edhe libri i tij Mbi Lirinë (1859) e bënte të qartë se Milli ishte një liberal në sensing e klasikëve të shekullit të 19-të. Ai shtonte. Megjithatë. këto shpërndarje janë pjesërisht një institucion human: që nga mënyra me të cilën pasuria është shpërndarë në ndonjë shoqëri të caktuar. Institucionet përmes të cilave Milli kërkoi të zhvillonte shoqërinë ishin ato që jepnin kontrollin individual mbi jetët e tyre. Ai mbrojti kooperativat e prodhuesve dhe partnershipin industrial (duke përfshirë ndarjen e fitimit) si institucione që do ti lejonin punonjësit të ndanin përgjegjësinë për drejtimin e biznesit. duke i lejuar qeverisjet të krijojnë institucione të përshtatshme. ai ishte larg nga një mbështetës i pakualifikuar i laissez-faire. pasoja të Iluminizmit Skocez. por në të cilën prodhimi ishte i kontrolluar prej industrialistëve.-1- Simonians. ishte se socializmi i mbronte stimujt ndërsa komunizmi i shkatronte ato. ligjet e qeverisë. në njohuritë e saj dhe natyrën njerëzore. prej të cilave prodhimi i mirëqënies është i ndërvarur. Ai ende e pranonte teorinë e Malthusit të rritjes së popullsisë. Ai i paraqiti skema të tilla si socialiste – ndryshimi midis socializmit dhe komunizmit. por në se punonjësit do të ktheheshin drejt vetpunësimit ky nuk do të ishte një shkak për shqetësim. Pas një mbikqyrjeje të evolucionit të shoqërisë. si një nisje e Principeve. Ai listoi pesë klasa të veprimit që lipsej të ndryshoheshin prej shtetit. ashtu siç e përdori ai këtë term. të një dallim midis ligjeve të prodhimit dhe ligjeve të shpërndarjes. të quajtur prej Claude Henri Saint Simon (1760-1825). klasisifikimin që ndonëse qeveritë kanë fuqinë për të vendosur se çfarë institucionesh do të egzistojnë. Ai ka kushtet e tij të nevojshme. duke ju dhënë fermerëve të vegjël nxitje për zhvillimin e tokës së tyre dhe ngritjen e të ardhurave. Ai madje ishte përgatitur të argumentonte se kishte supozime të përgjithshme në favor të laissez-faire. i cili bëri avokatinë e një forme të socializmit në të cilën struktura klasore e shoqërisë kishte ndryshuar . Këto skema të gjitha patën karakteristikën se ato rregullonin nxitjet. ai argumentoi se prodhimi i të mirave varej nga faktorë që qëndronin përtej kontrollit njerëzor: Krijimi i mirëqënies … duket se nuk është një gjë arbitrare. (4) Këto ligje të prodhimit ishin bazuar në botën fizike. Ai besonte tek liria individuale. Milli u rikëshillua me besnikërinë e tij kundrejt teorisë rikardiane me një pikpamje sociale që priret nga socializmi përmes paraqitjes. por ai besonte se edukimi i klasës puntore (duke përfshirë edukimin në lidhje me kontrollin e lindjeve) do ti drejtonte ata të shikonin avantazhet e limitimit të numrit të familjes dhe në këtë mënyrë standartet e jetës do të ngriheshin pas kësaj. Ky këndvështrim gjithashtu do të shkaktonte pamjen e tij të shtetit stacionar. Ai mbështeti pronarët e fshatit. Në ndryshim. megjithkëtë.(5) Ekonomia politike do të shquajë ligjet e sjelljes ekonomike të qeverisjes. duke shkuar aq larg sa të përshkruante përjashtimet si ‘të gjera’. ato nuk mund të përcaktojnë arbitrarisht se si do të punojnë këto institucione. kjo kushtëzohet nga statusi apo zakonet e gjetura bashkëngjitur me to. Nga këto disa janë fizike në varësi të problemit të pronave dhe nga shuma e njohurive për këto prona të poseduara në vënde dhe kohë të veçanta… Duke kombinuar këto fakte me natyrë të jashtme me të vërtetat në varësi të natyrës njerëzore kjo [politika ekonomike] synon të ndjekë ligjet dytësore apo derivatet.

ndërsa punonjësit me asnjë prej këtyre. edhe pse jo mirë. Marxi kërkoi të sillte një kritikë radikale të ekonomisë politike ortodokse ‘borgjeze’. ide përmes të cilave ishte progresuar përmes kundërshtive të tezës dhe antitezës jashtë të cilave një sintezë dilte në pah. i cili do të bëhej një shok i përjetshëm i Marx’it. Milli ne kete menyre e kualifikoi atë kaq të rëndësishëm sa te lejonte nje mundësi të një shkalle te aktivitetit shteteror per te cilën nga shume njerëz ai do te shihej si socialist. i cili si përgjigje do të çojë drejt socializmit dhe në fakt drejt komunizmit. fitimi ose paga) do të bjerrë poshtë normës natyrale. Marx’i e definoi vlerën si diçka që shtrihet poshtë çmimit: koha e punës e kërkuar për të prodhuar 98 23 -1- . Në se kërkesa për një product bie. i paraqiti atij ekonomiksin klasik anglez. drejt një stadi më të lartë të shoqërisë. Marx’i u rrek të shpjegonte pagat e ulta me termat e huazuar nga Smithi. Puna kryesore drejt Hegelit ishte ideja e dialektikës. rezultat i së cilës ishte një lëvizje e re. një manifakturist pambuku me interesa në Britani dhe Gjermani. Në tre vjetët pasardhës Marxi e studioi Ricardon më tej dhe e përshtati punën e teorisë së vlerës. së fundi.’(6). siç do të bëhej shpesh. Ai argumentoi se ndonjë gjë që duhej të bëhej nga organizatat e mbetura kyç. e cila nuk do të dëshirohej. në se shteti nuk përfshihej. Karl Marx Një tjetër economist i rendesishem i gjysmëshekullit të 19-të i ngritur mbi ekonomiksin e Ricardo’s ishte Karl Marx’i (1818-1883). ndërsa Ricardo pati përdorur termin ‘vlerë’ për të kuptuar çmimin e artikullit. pastaj u dominua prej ideve të Georg Ëilhelm Friedrich Hegel (1770-1832). Rezultati ishte se kur çmimet binin. ku kërkohej një amvisim i deleguar. Kjo analizë dialektike e botës materjale është dialektika historike marksiste. Milli argumentonte se duhej të ishin rrethanat në të cilat kryhej dëshira për shtetin për të ndërmarë vecanërisht një aktivitet: ‘Në rrethanat e veçanta të një periudhe apo kombi të dhënë. Shkrimet e Marx’it kanë disa stade të dallueshme.-1- edukimin). Megjithatë. Kapitalistët ishin në gjendje të mbanin çmimin konkurrues të produktit të tyre mbi çmimin natyral – ta ngarkonin më shumë se sa vlera e produktit të tyre dhe në këtë mënyrë të nxirrnin një mbivlerë. Megjithatë ndërsa Mill’i mbeti brenda kuadrit klasik i udhëhequr më tutje edhe prej Smithit dhe Ricardo’s. është mungesa e diçkaje. prej shtetit. ose s’duket e domosdoshme e per këtë qeveria duhet ta ndërmarë drejt vetvetes. një mbështetës dhe bashkëpuntor. Megjithatë. Friedrich Engels (1820-95). Ai argumentoi se. Në një artikull të publikuar vite më parë. Feudalizmi prodhoi kapitalizmin. Kapitalistët do të kombinonin mbrojtjen e interesave të tyre dhe do të shtonin të ardhurat e tyre industriale me rentat dhe interesat. Marx’i ofroi analizat dialektike të botës materjale dhe evolucionit të shoqërisë (materjalizmi historic). një component i çmimit (renta. me ato ku individët do tu duhej të ndërmerrnin veprime në përfitim të të tjerrëve (ku futen dhimbjet e të varfërve). më 1844. Madje radikalisht. Më 1844. puntorët u bënë më të specializuar dhe në këtë mënyrë e kishin të vështirë të lëviznin nga një vend në një vend tjetër. me ndarjen e punës. Pika e tij e nisjes ishin filozofët e lashtësisë në Universitetin e Berlinit. ishin të ardhurat e punonjësve të cilat binin poshtë nivelit të natyrshëm. Kuadri teorik i cili lidhi punën e tij të mëvonëshme nuk egzistonte komplet – ai konsideronte nocionin e mbivlerës (një ide qendrore në punët e tij të mëvonshme) një ‘fantazi ekonomike’. stadit më të lartë të shoqërisë. jo për shkak të individëve privatë që nuk mund të performojnë efektivisht atë. por për shkak se ata nuk duan. Çdo stad i historisë prodhonte në vetvehte tension. Engels’i kishte argumentuar se konkurrenca intensive midis punonjësve i varfëronte ata. realisht e rëndësishme për interesin e përgjithshëm. Në fillim të 1840-ës Marx’i punoi si gazetar në Rhin ku ai kishte për detyrë të merrej me ndërhyrje mbi çështjet ekonomike si tregëtia e lirë dhe legjislacioni mbi vjedhjen e pyllit. Duke patur parasysh rastin e laissez-faire.

njëri prej të cilëve ishte publikuar sa qe gjallë Marx’i. Dorëshkrimi më i rëndësishëm i datuar nga kjo periudhë Grundrisse (?). e planifikuar si volumi i katërt i Kapitalit). Megjithatë. por paga e tij është vetëm për 6 orë punë. Ndërsa Marx’i u morr me kapitalin dhe mbivlerën si një concept abstract në volumin e parë. Domethënia e kësaj ishte se kjo e kushtëzonte atë me një shpjegim rigoroz se si mund të ngrihej shfrytëzimi. është e mundur që të detyrohet puntori të punojë për dhjetë orë . Puna e tij kryesore. Vlera e një fuqie puntore individuale ishte. Një kontribut për Kritikën e Politikës Ekonomike (1859).-1- një mall. siç është ndarja midis pagesave të interesit dhe fitimeve të sipërmarrësit dhe tendenca e rënies së normës së fitimit. megjithkëtë. ashtu edhe si vlera e gjithçkaje tjetër. Për shkak se analizat fillonin me kategori shumë abstrakte. idetë janë kritikuar nga brenda (aq sa Marx’i po e analizonte kapitalizmin nga brenda një shoqërie kapitaliste) në një nga seritë e stadeve e drejtuar nga abstraktja tek konkretja . shpjegoheshin vetëm si fenomen shumë i përgjithshëm në stadet e tij të para. Në sejcilin stad. Kjo lëvizje nga abstraktja tek konkretja është reflektuar në realizimin e tre volumeve të Kapitalit. Kapital. më 1867. Megjithatë. Kapitali ishte karrakterizuar prej metodës së inkurajimit (e diskutuar në shumë detaje në Grundrisse) që disa shkollarë e kanë quajtur dialektikë ‘sistematike’. duke përfshirë gjashtë volume duke u marrë me kapitalin. Duhej të dalloheshin vlera dhe çmimi. pastaj në stoqe mallrash dhe në fund. Për shkak se kapitalistët zotëronin sekretet e prodhimit. tregëtinë ndërkombëtare dhe tregun botëror. dy volumet e mbetura ishin publikuar nga Engelsi më 1885 dhe 1894. (Marx’i gjithashtu shkroi materjalin mbi historinë e mendimit ekonomik e publikuar si Teoria e Mbivlerës. ishte burimi i fitimit. ai është në gjendje të shpjegojë disa tipare më të shumta empirike të kapitalizmit. Të funksionojë si capital. nuk u publikua kurrë (ndonëse u publikua disa vite më vonë ). Shfrytëzimi ishte i natyrshëm në marrëdhëniet bazë të prodhimit capitalist. shtetin. Puntori prodhonte mallra në vlerën e 10 orëve punë. pagën e punës. Mbivlera u krijua prej ekstraktit të papaguar të punës së puntorëve dhe duke e fiksuar atë në mallrat ishte realizuar prej kapitalistit si një shumë e parasë. Volumi i I-rë fillon me konceptin e një produkti dhe procesin e prodhimit capitalist. Kapitali në vetvete u bë në tre volume. pronën e tokës.në punën e tij. për këtë ishte vlera e fuqisë së tij puntore. Aty diskutohet vlera dhe prodhimi i mbivlerës (i shpjeguar në paragrafin tjetër). 6 orë pune për të prodhuar të mirat një puntor kishte nevojë për të zëvendësuar dhe riprodhuar vlerën e fuqisë së vet puntore e cila ishte 6 orë. puntorët nuk mund të ndërmernin vetë inisiativën për prodhim. duke u ndjekur më pas prej ekzilit në Britani. duhet të transformohet së pari sipas kuptimit të prodhimit dhe fuqisë puntore. Kjo mbivlerë. pastaj në capital në procesin e prodhimit. Në këtë metodë. Ata ishin të detyruar të shisnin fuqinë e tyre të punës tek kapitalistët. Në qoftë se ajo merrte p. vazhdonte Marx’i. dhe analizohet kontradikta midis kapitalit dhe punës. prej volumit të III-të. kishte dështim në shpjegimin e fenomeneve empirike komplekse. këto kategori bëhen më komplekse. ishte në këtë mënyrë një ngjizje si një volum i parë me një studim mjaft të gjerë. madje në ekuilibër. Rezultati do të jetë krijimi i mbivlerës e barabartë me katër orë pune. ky dështim e mbante analizën të drejtuar drejt kategorive komplekse dhe konkrete. Volumi i III-të investigon konkurrencën dhe antagonizmin midis kapitalistëve. puna e tij e parë madhore. Forma e thjeshtë e këtij qarkullimi ishte 99 23 -1- . Volumi i II-të diskuton qarkullimin e kapitalit dhe format e ndryshme që mund të krijojë kapitali. Shfrytëzimi shtrihet kështu në zemër të sistemit capitalist: nuk kishte një tipar aksidental që do të rilëvizte pa qënë shkak i tërë sistemi. ai paraqiti një project jo të hollësishëm. Si rezultat.. Viti 1848 pa publikimin e Manifestit Komunist dhe përfshirja e Marx’it në revolucionet në të cilat morri pjesë (veçanërisht në një në Paris). Argumenti i Marx’it rreth shfrytëzimit të mbetur mbi dallimin midis punës dhe fuqisë puntore. kostoja e prodhimit të vet (e matur në kohë pune). kur mallrat do të shiten. Kapitali. Arsyeja se përse kapitalistët do ta shfrytëzonin punën në këtë mënyrë ishte se ata i zotëronin kuptimet e prodhimit. Nga fundi i 1850-ës gjithçka që ai pati botuar ishte një përshkrim i shkurtër i subjektit.sh. Në Londër ai u kthye përsëri me fytyrë nga ekonomiksi dhe filloi punën mbi një trajtim më sistematik dhe shkencor të subjektit. Në korrespondencën me Engelsin. nuk do të thoshte thjesht para. në para përsëri.

por për shkak se ata i përdorën paratë të punësonin. Ai ishte në një mendje me Smith’in se kapitali akumulohej jo për shkak se kapitalistët grumbulluan para.-1- përmbledhur prej Marx’it si M-C-M´ (para-mallra-më shumë para). E para ishte ‘riprodhimi i thjeshtë’. 100 23 -1- . ku kapitali ishte duke u zhvilluar. punë. në të cilën një ekonomi riprodhon vetvehten mbi një shkallë të pandryshueshme. në mënyrë productive. Ai e analizoi këtë në dy stade.

-1- 101 23 -1- .

Sign up to vote on this title
UsefulNot useful